Fakir Baykurt’u anımsarken
20. Februar 2020 Molla Demirel Kommentar hinterlassen
Yirmi yıl önce yitirdiğimiz, öğretmen, yazar büyük insan Fakir Baykurt’u anımsarken “ o olmasaydı bugün ben yazın alanında olabilir miydim“ sorusunu kendime sordum. Sanırım onu bu anma günlerinde yüzlerce insan kendisine aynı soruyu sormuştur.
Raflardaki kitapları yeniden bir elden geçirdim, sıraladım, yüzden fazla insanın kitabına önsöz yazdığına yeniden tanık oldum. Bunların hemen hemen yüzde sekseni köy ve küçük memur kökenli ailelerden gelen insanlar. Bunları bir araya getirsek her halde iki, bir kaç ciltlik bir eser ortaya çıkar.
“Fakir Baykurt’un Yıllanların Öcü adlı eserinin ödül aldığı ve Filim olarak sinamaya aktarıldığı günden bu yanı hemen hemen her çıkan eseri üzerinde yüzlerce yazın ve sanat adamı yazdı görüşlerini. Başta Türkiye halkı olmak üzere dünya halklarına 50 kitaptan fazla eser bırakan bu devrimci, sosyalist, Öğretmenler sendikasının örgütleyicisi, eğitimci halk yazarı hakında yazılanlardan, söylenenlerden farklı olarak ne yazmalı ve konuşmalıyım” sorusunuda sordum kendime. TÖS ve TÖB DER örgütlenmesni, bu örgütlenmede gerici güçlere ve askeri faşist darbelere direnişini arkadaşim Kemal Yalçın, Kitaplarını Türkiye’den köyden kente bakışını içeren bakışını ve Türkiyeden, almanyaya göçen işçilerin Almanyada yazdığı kitaplarda ele alışını arkadaşım Mevlüt Asar işleyecek ve bu 90 yaş günü ve onun bizden ayrılışın 20 yılında elle alacaklar.
Burumda ben anma etkinliğine gelmeden Fakir baykurt’u tanıdığım günden beri olan ilişkilerimiz, ‚Türkiyeli yazarlar Çalışma Grubu’ndaki tavır ve davranışları üstünde düşündüm. Başlı başına bir yazın ekolu yaratmıştı, ama biz onun ayrımında değildik. O incelikli çalışma usulü ve davranışlarıyla sadece yazın kurallarını öğretmekle, bizi buradaki gelişmeleri günü gününe takip ederek alıp Anadolu’ya aktarmamıza teşvik etmekle kalmıyordu, yaşama sanatını da öğretiyordu bize. Her zaman dürüst olmayı, temiz olmayı, dara düşenden yana tavır almayı aşılıyordu. Ama biz, ondan alıp beynimizin
Burada unutmadan hemen önemli bir anımı ekliyeyim:
Sonra Arkadaşlara döndü, “Siz programı sürdürün. Ben Molla ile Frankfurt’a gidiyoruz, yüreğimizin derinliklerine işlediklerimizin ayrımından değildik.
1980 Askeri Cuntanda İşkence ile kıyılan İlhan Erdost’un kardeşi Muzaffer Erdost ve İlhan Erdost’un eşi Gül Hanıma baş sağlığı dileyeceğiz “ Bu onun bir edebiyat çevirmenine, kitapçıya, yazara, aile dostuna nasıl bir önem, değer verdiğinin kanıtıdır.
Türkiye’de zengin ve bürokrat ailelerden gelen yazar ve akademisyenlerin “Göçmen işçiden yazın ve sanat kadamı mı çıkar” diyenlere Kendisine Türkiye’nin seçkin yazarı Haldun Taner’in kendisine söylediği şu sözü hatırlatıyordu.”Efendim ben bir profesör oğluyum; siz bir çiftçi çocuğusunuz, belki ana babanız okuma bile bilmiyor. Bense kitapların içinde büyüdüm. Bir şeyler olmamda bunların büyük etkisi var. Biz yola koyulup en az beş yüz metre önden gidiyoruz. Siz sıfır metreden başlayıp bize yetiştiniz ve geçtiniz; dünya çapında bir olaydır bu. Rahmetli Tonguç Baba işte bunu başarmış bir büyük adamdır; anlıyor musunuz?“
Bu cümlelere şunu ekliyordu; “Bu günün koşulları yoksul halktan gelen çocukların benden daha hızlı koşma, varsılların çocukların önüne geçme olanaklar var. Yeter ki bu koşunun önemini içselleştirsinler.
Mutlaka okumayanlar Fakir Baykurt’un yazdığı o önsözü okumalılar.
Neden mi? O, yüz yılardır susturulan, konuşmayı, direnmeyi unutan bir halkın içinden çıkmış ve halkına yeniden sahneye çıkmasını, konuşmasını, direnmesini öğretmiştir. Her insanın çağdaş bilimden, insanca yaşamdan yararlanması gerektiğini halkın diliyle, basit anlaşılır cümlelerle anlatmıştır. Onun Köy Enstütüsü ve TÖS, TÖB derdeki çalışmalarını Kemal Yalçın arkadaşım anlatacak ancak onunda affına sığınarak Fakir Baykurt’un TÖS davasında şöyle haykırdığını burada hatırlatmaktan yarar olduğunu düşünüyorum. ”Bizim başta gelen görevimiz; ona (yani halka), İngiltere’nin ve Amerika’nın coğrafyasıyla, ineklerin ve sineklerin anatomisini öğretmekten önce geniş anlamıyla politik bilinç kazandırmaktır… Egemen sınıfların kitap yasaklarıyla, bilgi sınırlamalarıyla bugüne kadar ’sır‘ gibi sakladığı bu bilinci halkımıza kazandıracağımız gün, dünyanın dönüşü değişecektir….“ Burada açıkça sınıftan yana bilinçli bir gençlik istiyor. Halkının, ülkesinin yaşamının her alanıyla ilgilenmeyen bir eğitim ve gençliğin çağdaş bilinçten yoksun olacağını vurguluyor. Dünyada gelişmiş olan ülkelerin seviyesine varmanın, daha insanca yaşamanın yolunun eğitimde, bilimden geçtiğini açıklıyor.
Fakir Baykurt, NRW Bilefeld kentinde tanıdığı dostlarıyla birlikte Bilefeld Üniversitesinin yönetimini ve İstanbul’da Büyüyen, Bilefeld Belediye Başkanı hanım Efendi’yi “Üniversite Özerkliği ve Niyazi Berker Panelini Düzenlemeye ikna etti.
Niyazi Berker yaşamını İngiltere’de yitiren bir demokrat ve Türkiye’deki Üniversitelerin gelişmesi ile demokrasi için çaba veren bir bilim adamıydı. Bu Panel için Türkiye’den Prof. Tarık Zafer Tunaya. Prof. Perten Naili Boratav Korkut Boratav, Mustafa Ekmekçi, Ilhan Selçuk gibi bilim ve yazın adamları davet edildi. Kendisi açılış konuşması yaptı. Bu etkinliğe benim ve Sakine’nin birlikte gelmemizi ve o günün fotoğraflarını da benim çekmemi istedi. Orada hem kendisi hem eşi Muzaffer Abla Mustafa Ekmekçi’nin en dar zamanlarda nasıl yanlarında bulunduklarını, İlhan Selçuk’un nasıl ceza evine kendisine mektup ve kitapları ullaştırdığını anlattılar. Beni ve eşim Sakine’yi bir an bile yanlarından ayırmadılar.
Nazım Hikmet’in 100. doğum günü kutlanmasını yanılmıyorsam Osman Okan’ın girişimiyle çalıştığı WDR Radyo ve TV. Kurumu ile yönettiği Kultur Forum Türkei Deutschland e.V. kutlamayı organize etmişlerdi. Nazım Hikmet’in eşi Vera Hikmet, ablası Samiye Hanım, Zeynep Oral, ve daha bir çok ünlü yazın ve sanat adamı davet edilmişti. Müzik işini Şenal Yurdatapan ve eşi Melika Demirağ üstlenmişlerdi. Bu tanınmış müzisyen çift 12 Eylül faşist rejimin sürgünleri olarak Köln’e gelip yerleşmişlerdi. Açılış konuşmasını Fakir Baykurt’un yapmasında Vera Hikmet ısrarcı olmuş. Fakir Baykurt’tan benim ve Sakine’nin kendisinin özel konukları olarak davet edilmemizi ve benim etkinliğin fotoğraflarını çekmemi söylemiş ve rica etmiş.
Fakir abiyle gittik. Burada Fakir Baykurt uzun bir konuşma yaptı. Nazım Hikmet ve Abidin Dino’nun yakınlığı, sanatı ve mücadelesi üzerinde durdu. Bürokrat ve varsıl ailelerden gelenler bu konuşmadan rahatsız oldular. Oradan ben Sakine, Samiye Abla, Vera ve Melika Demirağ bir araba ile Fakir abi başka bir arabayla Melika Demirağ’ın evine gittik. Orada varsılların rahatsızlığı dile getirilince “Boş verin unutun rahatsız olanları. Güzel bir etkinlikti. Organize edenlere teşekkür ediyorum.” dedi Fakir Baykurt. Vera kalktı ellerinden tuttu. “Tıpkı Nazım gibisin, olumsuzlukları değil hep olumlu yönlere bakıyorsunuz. Sizi büyük kılanda belki sizin bu yanınızdır” dedi
Öğretmenlerin parçalanmadan yeniden örgütlenmesi üzerine gecenin geç saatlerine kadar konuşuldu. TÖBDER’in sanırım son başkanı olan Gazioğlu’nun bu buluşmaya gelmeyişine ve aranan telefonlara yanıt verilmemiş olmasına Ali Bozkurt içerleninceonu daha sonra “Bir Uzun Yol’ kitabında yayınlanan şu dizeleri okudu:
Sabah kahvaltısında Almanya’da başta Almanya Sendikalar Birliği (DGB), Öğretmenler Sendikası, olmak metal iş kolunda IG Metall’le sürdürdüğü ilişkileri anlattı. Burada bunları kalıcı olması için bu Avrupa ülkelerinde özellikle dil bilen, yazı yazan ve yazmaya hevesli olanlarla ilişkilerin ve teşvik edilmeleri üzerinde durdu. Sonra cebinde kendisinin üzerinde el yazısı bulan şiirlerimin birincisini kendisi birini de ben okudum.
Fakir Baykurt bunları Merhaba Gazetesi’nden benim bu iki şirimi kesmiş getirdi. Orada biz yurt dışında yaşayan devrimci, demokrat insanların, yazar ve sanatçıların nasıl yüreğimizin Türkiye’deki tutarlı, inançlı devrimci ve demokratlarla birlikte çarptığını anlatmak içindi. Elbette beni de çok sevindirdi ve mutlu etti.
Oysa Hüseyin İnan, Yusuf Aslan ve Deniz Gezmiş’in anısına adanmış olan bu şiir 1975 yıllından bu yan birçok dergi ve gazetede yayınlanmıştı. Elbette ki değerli Sendikacı Öğretmen Mustafa Gazalcı bunları biliyordu.
Sivasta 35 yazar, sanatçı ve yakınları yakıldığında çok üzüldü. Özellikle iki hafta önce Fakir Baykurt Can Yücel ve Asım Bezirci birlikteydik. O olay çok etkiledi.
O Sovyetler Birliğinden, Hollanda’dan, Ayerbeycan’dan ’DDR ‘den Türkiye’den ve başka ülkelerden olan yazarları ve bilim adamlarını NRW Yazarlar Girişimine buluşmaya davet ettiğinde, toplantılarımızda görmediğimiz, Fakir Baykurt’a “Bu adam ne fakirlikten, ne de köylülükten kurtulmadı” diyenlerin gelip onun karşısından nasıl ceketlerini iliklediğini görmek beni şaşırtıyordu.
Bu yersiz, asılsız dedi kodulara kulaklarımı, gözlerimi kapalı tutuyordum. Bu konuşmalar üzerinde ne Fakir Baykurt ile ne de bir başkasıyla konuşmamaya karlıydım. Ancak ona bir şiir yazdım. Bu şiir yayınlanmadan önce NRW Türkiyeli Yazarlar Çalışma Grişimi’ne büyük emeği olan Halit Ünal okudu. Sen Fakir Hocamıza atıfta bulunduğun bu şiir ile onu çok güzel tanımlıyorsun” dedi. Ben sustum. Yayınlanınca Fakir Baykurt okumuş. Çünkü o Türkiye’den yayınlanan hemen hemen tüm edebiyat ve sanat dergileri ona geliyordu. Telefonla aradı “adıma atıfta bulunduğun şiir için teşekkür ederim. Güzel bir şiir” demekle yetindi ve telefonu kapattı.
Kemal Yalçın mutlaka Fakir Baykurt’un TÖS ve TÖB DER mücadelesini anlatırken eğitim alanında -anlatacaktır. Sizin ve Kemal Yalçın’ın hoşgörüsüne sığınarak Fakir Hoca’nın eğitim alanında bize söylediklerinden birkaç cümleyide söylemeden geçmeyeceğim. Çünkü Fakir Hocamız “İçindeki çocuğu yitiren insandan ne kültür, yazın ne de sanat adamı olur, olsa da başarılı biri olmaz. Yeteneğini geliştirmek için her çocuk mutlaka doğayı, canlıları, hayvanları, halk ve çocuklara masallarını tanımalıdır. El becerisini öğrenen, geliştiren çocuk birçok alanda yeteneğini de geliştirir” diyordu. Torunum onu arayıp “Fakir Dede, gel, saz çal. Lütfen birlikte türkü söyleyelim” dediğinde hiç erinmiyordu. Ona saz çalıyordu. Türkiye’den kendisinin torunu geldiğinde bize geldiler. Taylan’ı Bremen Mızıkacılarına götürelim görsün, Bremeni tanısın”dedi. Eşi Muzaffer abla çok sayıda Bremen’i dolaştığı için gelmedi. Benim eski kitaplar derlezen ve satan bir dükkanı olan Arkadaşım Romanu ve bir Eğitimci Ressam arkadaşım olan Dagmer ile birlikte gittik. Orada çok güzel bir gün yaşadık.
Işık oğluyla gelmişti. Kassel Kent Mimarisinin çok güzel olduğunu okumuş bir yerlerde. Bize geldiler. “Molla Kassel’e Işık ile gider misin, ben ve Muzaffer yorgunuz. Sakine’nin yanında biraz dinlenmek istiyoruz” dedi. Gittik o günkü Trene Jahudi Kökenli Alman Bayan Şair Else Lasker-Schüler adı verilmiş ve şair adına sanatsal etkinlikler ve sözcük yarışması düzenlenmişti. Ben ve Işık’ta eğlence olsun diye katıldık sözcük yarışmasına ikimizde kazandık. Yüzlerce Alman arasında kazanmamız tesadüfü bir şans oldu. Hava biraz soğuktu, ama o şans bizi motive etti. Güzel bir gün yaşayarak eve döndük. Bunları sadece kent, mimarisine, kültürüne Fakir Baykurt’un her fırsatta değerlendirdiğini ve bunu çevresine de yaşatmaya çalıştığını vurgulamak için anlatıyorum.
Neden mi? O, yüz yılardır susturulan, konuşmayı, direnmeyi unutan bir halkın içinden çıkmış ve halkına yeniden sahneye çıkmasını, konuşmasını, direnmesini öğretmiştir. Her insanın çağdaş bilimden, insanca yaşamdan yararlanması gerektiğini halkın diliyle, basit anlaşılır cümlelerle anlatmıştır. O TÖS davasında şöyle haykırır.
”Bizim başta gelen görevimiz; ona (yani halka), İngiltere’nin ve Amerika’nın coğrafyasıyla, ineklerin ve sineklerin anatomisini öğretmekten önce geniş anlamıyla politik bilinç kazandırmaktı r…. Egemen sınıfların kitap yasaklarıyla, bilgi sınırlamalarıyla bugüne kadar ’sır‘ gibi sakladığı bu bilinci halkımıza kazandıracağımız gün, dünyanın dönüşü değişecektir….“
Fakir Baykurt gittiği dersliklerde çocukların yaptığı resimlerden ve yazdıkları yazılardan güzel yeni bir sözcük bulduğu zaman onu derler gittiği yerlerdeki çocuklara onları, gösterir ve okurdu. Bu alışkanlığı çocukları içinde böyleydi.
Eski Sovyetler birliğinde Yeltsin ve Gorbaçov egemenliği tamamen ele geçirince tüm batı medyası bunları desteklemek için yarışıyordu. Batı ülkelerinde sermayeyi elinde bulunduranlar Sovyetlere yatırım yapmak için yarışıyorlardı. Fakir Baykurt’un oğlu Tonguç bir yarışmaya yaptığı bir pasta resmiyle katılmıştı. Renkli bir pasta üzerinde Sosyalist Sovyetler Birliği’nin kısa adı ve bir pasta kesme bıçağı vardı. Bu çalışma birincilik alınca çok mutlu oldular. Bana o birinciliğin yer aldığı derginin sayfasını getirdi “Molla bunu fotoğrafla ve fulye, geçirir misin” dedi. Ve fulyadan birkaç adet istedi. Onları dersliklerde kullandı.
„Kalemimi, insan haklarına saygısızlık bitsin, öl dürümler dursun, ülkemize bir an önce barış gelsin diye sivriltiyorum. Okurlarımı, yaşam koşulları, para durumları ne olursa olsun, okuyup öğrenmeye çağırıyorum.“
Fakir Baykurt, yakınlarının, dostlarının, önemli günlerini unutmazdı, okumaya gittiği yerlerden döndükten sonra mutlaka bir mektup yazarak emeği geçenlere teşekkür ederdi. Darda olanlar, hasta olanlara elini uzattırdı.
Başta Sami Kocagöz olmak üzere, onlarca dostu ve arkadaşına özellikle tutuklu sanatçıları yukarda Öğretmen Mustafa Gezalcı’nın vurguladığı gibi yazdığı mektuplarla, yolladığı ilaçlarla destek ve dayanışmada bulunurdu…
Kısaca özetlersek F. Baykurt 70 yıllık yaşamında hep emekçiden, işçi sınıfından yana oldu. Onların sorunlarını sanatın merceğinden süzerek edebiyatımıza aktardı. Bu tavrıyla sadece aydın bir yazar olmakla kalmadı, bir örgütleyici, bir eylem ve dava adamıydı. Bu mücadelenin içinde her devrimci gibi oda korkunç saldırılara uğradı. Yakılmak, kurşunlanmak, bıçaklanmak istendi. Zorla, tehditle susturulmak istendi. Çok acılar çekti, ama hiç boyun eğmedi, susmadı. Halkının, haklının, sömürülenlerin yanında oldu, İşçinin, emekçinin dili oldu. Nefesini verdiği son ana kadar halkların yazarı olma gururunu taşıdı. Şimdi 90 yaşında bizim ve gelecek nesillerin yüreğinde hep yaşayacağına inaniyorum.
← GUTEN TAG KINDER