Yazlık: Sayfiye hayatından istilaya dönüş! - Hayat Haberleri - Radikal
Salt Beyoğlu'nda açılan 'Yazlık: Şehirlinin Kolonisi' sergisi ve paralelindeki etkinlikler Türkiye'nin yazlık kültürüne mercek tutuyor. Marmara, Ege ve Akdeniz kıyılarındaki geçici şehirli evler ve bu evler çerçevesinde oluşan yeni günlük hayata odaklanan sergi, özellikle 80'lerle birlikte orta halli aileler arasında popülerleşen bu tatil biçiminin yarattığı çelişkiler ve kültür üzerinden yeni bir bakış sunuyor.
Salt Beyoğlu, Türkiye kıyılarındaki yazlık ortama bakış sunduğu ‘Yazlık: Şehirlinin Kolonisi’ sergisi ile ‘yazlık’ imgesini masaya yatırıyor. 5 Eylül-16 Kasım tarihleri arasında ziyaret edilebilecek sergi için araştırmanın başında yer alan isim Meriç Öner, bunun eleştirel bir çalışma değil, toplumsal hayatın parçası olan yazlık kültürüne kişisel bir ilgi olduğunun altını çiziyor.
Salt Beyoğlu'ndaki sergi 16 Kasım'a kadar sürecek.
Refik Halid Karay, yazın gelmesiyle kalabalığından kurtulan asıl İstanbul’u, şehir ile aranızda hasıl olan ‘benimseşme’ olarak tanımlamış ‘Yazlığa Gitmeyenlerin Psikolojisi’nde. Kışın hengamesinde şehre dair gözden kaçan tüm detayların üzerindeki perdenin kalktığı yaz mevsimi, aynı zamanda şehirden uzaklaşmak ve kafa dinlemek isteyenler için de bir kurtarıcı niteliğinde. Sergi bu kaçıştan hareketle Marmara, Ege ve Akdeniz kıyılarındaki geçici şehirli evler ve bu evler çerçevesinde oluşan yeni günlük hayata odaklanıyor. Bilhassa 80’lerle beraber orta halli aileler arasında popülerleşen bu tatil biçiminin yarattığı çelişkiler ve kültür üzerinden yeni bir bakış sunuyor.
AİLE ALBÜMLERİ, YAZLIK MAKETLERİ, EŞYALAR...
‘Yazlık: Şehirlinin Kolonisi’, belli ana başlıklar altında toplanmış. Sergi kapsamında aile albümlerinin yanı sıra arşiv fotoğraflarının da yer aldığı görseller, yazlık ev maketleri, çizimler, yazlığa ait mobilyalar, Ahsen Yapanar’ın yaz mevsimini muhtelif sahillerde geçirmek isteyen küçük kadrolu aileler için tavsiyesi Yüzerev, yazlık beldelerin tanıtıldığı gazete küpürleri ve 90’ların başında bir tatil beldesindeki tatilcilerin sefa sürmekle cefa çekmek arasında gidip gelen yaşantısını konu alan matrak dizi Yazlıkçılar ziyaretçileri ağırlıyor.
Türkiye’de kıyının kullanım biçimini ifade eden yazlık kavramı aynı zamanda bürokratik ve kıyıya ilişkin hükümlerle çizili bir planlama demek. 50’li yıllardan 80’lere uzanan dönemde, Turizm Teşvik Kanunu ve benzeri girişimler sonucunda doğaya içkin otantik ev(ve evcikleriden)lerden; tek tip toplu konutlara doğru evrilen yazlık, altyapının bir taraftan çökerken diğer taraftan değerlendiği ikircikli bir dönüşümü beraberinde getiriyor. ‘Kıyı’ bu meselenin deşildiği ve turizm teşvikine tezat gelişmelerin karşı karşıya geldiği bölüm.
‘Bir Devlet Meselesi’ ise sadece o yıllarda değil, aslında Osmanlı döneminden beri devlet meselesi olan yazlık mevzusunu irdeliyor. Osmanlı’daki ‘sayfiye’ kelimesinin yazlık anlamına gelmesine karşılık, dönemsel ve mekansal olarak bugün anladığımız anlamından ayrıldığı usullerin altını çiziyor. Fakat resmiyet baki; Osmanlı sarayından sayfiyeye göçün halka haber verilmesi adetinden, Cumhuriyet’le beraber ücretli izin hakkı tanıyan kanuni düzenlemeler, keyfiyete yönelik yazlık alışkanlığının nizami boyutuna dayanıyor. Aynı zamanda kendi üretim alanını yaratmakla malul yazlıklar mobilya vs gibi alanlarda olduğu kadar mimaride de yoğun bir uygulama ve deneme alanı demek. ‘Sivil Heves’in odaklandığı bu mesele tekil konut yapısı üzerinden geliştirilen bir konuşmanın yanı sıra ‘boşluğun imkanları’ sorusunu da tetikliyor.
TATİLİN İZOLEDEN KOMÜNE DÖNÜŞMESİ
Sergide kültüre has bir dönem icadı olarak incelenen yazlık, diğer yandan coğrafi ve toplumsal etkileri ile de tarihsel bir arka plana oturtuluyor. Tatilin izole olmaktan komüne dönüşmesi, yani sakinlik ve anı yaşama arzularının; şehir hayatına ait, organize ve kentli düzenlemelerle yer değiştirmesi açmazı, özellikle 50’ler ve sonrasında bireysel hevesten, toplu konuta evrilen dönemeç ve yapı kooperatiflerinin çoğalmasının sonucu. Bu süreçte yazlık, eksikli taşradan tam teşkilatlı bir garip şehir uzantısına dönüşmüş olsa da içinde hala küçük şehrin ve ‘kasaba deneyimi’nin görece ilkelliğini de taşımaya devam ediyor. Yazlık hayatındaki bu doğallığın şehirli için şaşırtıcılığı da görmezden gelinmiyor. Sergide altı çizilen sorulardan biri ise yazlığın sınırlı zaman diliminde kullanılmasına rağmen ekoloji üzerindeki hakimiyet kurma gücü, diğer deyişle doğada yer açmak ve ‘gerektiği kadar kesmek’in ne anlama geldiği...
AÇIK SİNEMA’DA YAZLIK FİLMLER
Havuz- François Ozon
Salt Beyoğlu Açık Sinema, sergiye paralel bir film seçkisi düzenliyor. 11 Eylül tarihindeki ilk film gösteriminin ardından 13 Kasım’a dek her perşembe saat 19.00’da yapılacak film gösterimleri farklı coğrafyalardaki tatil evlerine odaklanıyor. Programda yer alan filmlerden bazıları şöyle; Zeki Alasya’nın aynı zamanda yönetmenliğini üstlendiği ve Metin Akpınar’la başrolünü paylaştığı Nebioğlu Turistik Tesisleri’nde geçen hırsız yakalama macerası ‘Sivri Zekalılar’; farklı türden bir kitap yazmak için kafasını toplamaya ihtiyaç duyan dedektif roman yazarı Sarah Morton’ın Fransa’nın güneyinde bir yazlık evde beklenmedik bir misafirle bozulan huzurunun anlatıldığı François Ozon filmi ‘Havuz’; Çeşme’deki yazlık evlerinde aile sırlarının yüküyle gitgide saldırganlaşan iki kız kardeşin ilişkisi ve çatışmalarına tanık olduğumuz Ramin Matin filmi ‘Kusursuzlar’; İstanbul’un gözde tatil mekanı Silivri’de geçen köy-kent çelişkisinin iki arkadaş arasındaki ilişki üzerinden ele alındığı Yılmaz Güney filmi ‘Arkadaş’ ve Jean-Luc Godard’ın ölüm, miras ve öldürme temalı filmi ‘Haftasonu’...
Arkadaş- Yılmaz Güney
YAZLIK EV KONUŞMALARI
Sergi süresince gerçekleşecek konuşmalardan ilki, olan ‘Ev Konuşmaları’nda, çalışmalarda bulunan sanatçı, mimar ve araştırmacıların anlatımları ışığında yazlık evlerin yapımı ve kullanımına ilişkin deneyim ve tespitler aktarılacak. Etkinlikte Salt Araştırma ve Programlar ekibinden Meriç Öner yazlık ev örneklerine dair yakın tarihteki gözlemlerini paylaşacak; Alper Kurbak, kişisel deneyim ve araştırmalarından hareketle yaz-kış Ayvalık arasındaki mesafeyi anlatacak; kültür-mekan ilişkisini irdeleyen akademisyen Meltem Ö. Gürel 60’lı yıllarda İzmir’deki iki yazlık eve dair sunum gerçekleştirecek; Metehan Özcan fotoğraflar üzerinden Bayramoğlu portresi sunacak ve Mimar Sevinç Hadi ise yapımı aile fertlerinin katkasıyla tamamlanan Tuzla’daki yazlık evinin hikayesini anlatacak. Ev Konuşmaları’na 20 Eylül Cumartesi günü saat 15’te katılabilirsiniz.
Rıza Derviş Evi