Çocuk Haklarının Üç Temel Hedefi - Çocuk edebiyati ders notlari -mustafa Ruhi Şirin Çocuk Edebiyatı Ders Notları
Çocuk Haklarının Üç Temel Hedefi
Her çocuğun hayata mümkün olan iyi bir başlangıç yapması.
Her çocuğun nitelikli eğitim alması.
Her çocuğun potansiyelini geliştirmesi ve katkıda bulunması.
Çocuk Hakları Savunuculuğuna Yönelmek İçin:
Hiçbir çocuğu dışarıda bırakmayın.
Çocuklara öncelik verin.
Her çocuğu koruyun.
HIV / AIDS’le Savaşın.
Çocuklara zarar vermeyi ve çocukları sömürmeyi durdurun.
Her çocuğa eğitim hakkını savunun ve tanıyın.
Çocukları savaştan koruyun.
Çocuklar için dünyayı koruyun.
Yoksulluğa karşı savaşın: Çocuklara yatırım yapın.
( Çocuklar İçin Küresel Hareket İçin Birlik Çağrısı,Nisan 2001)
Dünyayı Çocuklar İçin Değiştirmek İçin:
Her çocuğun dokunulmaz hakları olduğunu anlayın ve bilin.Toplumlar ve devletler ancak bu haklar gerçekleştiğinde gelişebilir ve ilerleyebilir.
Daha Fazla Öğrenin:
Yoksulluk,ayrımcılık,işsizlik ve sömürme,hayatı tehdit eden çevresel etkenleri kendi ülkenizdeki çocukların hayatlarındaki etkilerini gözlemleyerek öğrenin.Eyleminizi diğer insanlarla paylaşıp beraber gerçekleştirin.
Çocukların üzerindeki sorumluluğun sadece anne-baba veya eğiticilerin değil herkesin sorumluluğu olduğunu anlamaya çalışın.
Yöneticiler tarafından verilen sözleri dikkatle takip edin ve verilen sözlerin takipçisi olun.Çocuklar için yaptıkları ve yapmadıklarının peşinde olduğunuzu onlara gösterin.Sorumluluklarını hatırlatmak için her alanı kullanın.
Çocuk haklarına yönelik projelere ve etkinliklere katılın ve yardımcı olun.Her birey bir farklılık katar.Öncü olun.
Çocuk hakları konusunda sosyal sorumluluk projeleri için işbirliği yapın.Eylem grupları oluşturun.
Eğitim Hakkı ( Madde 28 )
Eğitimin Hedefleri ( Madde 29 )
Çocuk Kitaplarının Üretiminin ve Yayılmasının Teşvik Edilmesi
( Madde 17-c )
Çocuğun Yüksek Yararı ( Madde 3 )
Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ( 20 Kasım 1989 )
Çocuk Hakları Sözleşmesi El Kitabı, Unicef Yayını, Ankara, 1999
I.Türkiye Çocuk Hakları Kongresi Yetişkin Bildirileri Kitabı 1-2. ( 2011 ) ( Haz. Prof. Dr. Aydın Gülan, Mustafa Ruhi Şirin, Memduh Cemil Şirin, Çocuk Vakfı Yayınları, İstanbul )
Ders Notları / 4
EDEBİYAT , ÇOCUK ve İLKGENÇLİK EDEBİYATI
( Tanımlar-Farklı Görüşler)
“Edebiyat, olay, düşünce, duygu ve hayallerin dil aracılığıyla sözlü veya yazılı olarak biçimlendirilmesi sanatı.” ( Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük 2005 )
“Edebiyat, estetik amaçlı oldukları kabul edilen yazılı eserler bütünü.” ( Büyük Laros Sözlük ve Ansiklopedisi 1986 )
“Hayatı ve düşünceyi çevreleyen düşsel ve imgesel betimlemelerin ve canlandırmanın dilin yapısına ve formuna dönüşmesi.”
C. Huck, S. Hepler, S. Hickman, J. Kiefer
( Children’s Litetarute in Elementary Schools )
“Edebiyatın iki anlamı var günümüzde :
1)Geniş anlam : Edebiyat,aktarılan ifadedir..Esas olan aktarılıştır.Dil vasıtası ile insandan insana ve nesilden nesile aktarılan her beşeri ifade edebiyattır.
2)Dar anlam: Güzel yazılar.İnsan ( fert veya topluluk olarak ) düşünce ve duygularını dil vasıtasıyla ifade etmek isteyince,karşısına belli bir biçim çıkar.Bu biçim,kendi biçimi,ifade etmek istediği konuyu en uygun olan biçimdir;hem ifade etmek istediği konuyu hem de uyandırmak istediği etkiye.Bu etki,coşkunluk,hayranlık,inandırma olabilir.Demek ki edebiyatın bir başka yönü var; Sanat yönü.” ( Cemil Meriç, Kırk Ambar, s.16-17 )
Edebiyatın işlevi / Örneklerle Çocuk Edebiyatı, Recep Nas, s. 18-23
“ Yalnızca çocuklar için yazılmış metin türlerinin genel adıdır.”
( Klaus Dodorer )
“Edebiyat için geçerli olan bütün estetik tasnif şemaları ve edebiyat sosyolojisi ile ilgili şartlar çocuk edebiyatı için de geçerlidir.”
( Winfred Kaminski, Çocuk ve Gençlik Edebiyatına Giriş, S.86 )
“Çocuk edebiyatı değeri olan ve çocuklara yönelik eserleri içerir.Çocuk edebiyatı bu iki ögeyi yani “edebiyat değeri” ve “çocuklara yönelik olması “ ögelerini kesinlikle içermelidir.Büyükler eserleri seçen kişiler ve edebi değerleri yargılayan / belirleyen arabulucular olabilir ama kendilerine hitap eden kitapları en iyi seçen / belirleyen ise çocuklardır.”
( G. Munde Children’s Literature in Education )
“Çocukların ilgilerine, ihtiyaçlarına,okuma tercihlerine hitap eden ve çocukları temel dinleyici kitlesi olarak cezbeden alan edebiyattır.”
(A. Ferhan Oğuzkan Yerli ve Yabancı Yazarlardan Örneklerle Çocuk Edebiyatı )
“Çocuk Edebiyatı,erken çocukluk döneminden başlayıp ergenlik dönemini de kapsayan bir yaşam evresinde,çocukların dil gelişimi ve anlama düzeylerine uygun olarak duygu ve düşünce dünyalarını sanatsal niteliği olan dilsel ve görsel iletilerle zenginleştirilen,beğeni düzeylerini yükselten ürünlerin genel adı.”
(Sedat Sever Çocuk ve Edebiyat, s.9 )
“Çocuk Edebiyatı,temel kaynağı çocuk ve çocukluk olan;çocuğun algı,ilgi,dikkat,duygu,düşünce ve hayal dünyasına uygun;çocuk bakışını ve çocuk gerçekliğini yansıtan;ölçüde,dilde,düşüncede ve tiplerde çocuğa göre içeriği yalın biçimde ve içtenlikle gerçekleştiren;çocuğa okuma alışkanlığı kazandırması yanında,edebiyat,sanat ve estetik yönden gelişmesine katkı sağlayan,çocuğu duyarlı biçimde yetişkinliğe hazırlayan bir geçiş dönemi edebiyatıdır.”
(Mustafa Ruhi Şirin Çocuk Edebiyatına Eleştirel Bir Bakış, s.16 )
Çocuk edebiyatının kaynakları
“ Çocuk edebiyatının üç kaynağı:
Özellikle çocuklar için yazılan metinler
Yetişkin edebiyatından aktarılan metinler
Halk edebiyatına ait yazılar
( Winfred Kaminski, Çocuk ve Gençlik Edebiyatına Giriş, S.8 )
“ a) Yetişkinler içim üretilen kitapların uyarlanmasıyla oluşmuştur. ( Robinson Crusoe,Gulliver’in Seyahatleri Gibi ).
b) Halk yazınından alınan öykülerle beslenip zenginleşmiştir( Örneğin masallar,efsaneler,destanlar gibi ).
c) Özellikle yaş grubunun gereksinmeleri,algıları ve özellikleri düşünülerek hazırlanmış kitaplardır( Örneğin, günümüzde varlığını sürdüren çocuk kitapları gibi )”.
(Bernd Kast Jugendliteratur in kommunikativen Deutsch hunterricht )
( Doç. Dr. Selahattin Dilidüzgün’ün “İletişim Odaklı Türkçe Derslerinde Çocuk Kitapları” kitabından naklen : s.40 )
Edebiyat – Çocuk ve Gençlik Edebiyatı tTartışmaları / Farklı Görüşler
Çağdaş Çocuk Yazını, s. 21-27
Çocuk Edebiyatına Eleştirel Bir Bakış, s. 14-15-24-25-26-27
Örnekleriyle Çocuk Edebiyatımız, s. 9-15
Çocuk Edebiyatı Yıllığı 1987, s. 54-55
Çocuğun dünyasında edebiyatın anlamı : Yorum
J. Rececca Lukens’a göre edebiyat-çocuk edebiyatı ayrımı:
“… çocuklar küçük yetişkinler değildir.Deneyim bakımından yetişkinlerden ayrı özellikler gösterir.Bu nedenle,küçük okurlar için yapılan edebiyatın çeşit olarak değil ancak derece olarak yetişkin edebiyatından farklı olması gerekir.”
Ve devamı yorumlanmalı.
( A Critial Handbook of Children’s Literatura ) ( Sedat Sever’in Çocuk ve Edebiyat kitabından naklen, s. 23 )
Edebiyat-Çocuk Edebiyatı Ayrımında Belirleyici Olan Kavramlar:
Çocuğa görelik ( Çocuk ve Edebiyat, s. 8-11
Çocuk gerçekliği ( Çağdaş Çocuk Yazını, s. 73-97
Gençlik Edebiyatı / Tanım
Gençler için yazılmış ve onlara sunulmuş bir edebiyattır.
Zıtlıklar ve çatışmalar genç kişinin deneyimleri ile paraleldir ( uyumludur-tutarlıdır ) – Güçlü, inanılır bir konu ve kolay tahmin edilemeyen bir sonucu olan-
Teması genç kuşaklara yöneliktir: Örneğin, aile ilişkileri, arkadaş ve toplum, ırk ve etnik ilişkiler, vücut ve kendini nasıl gördüğüne dair, sevgi ve aşk konuları.
Kahraman ve birçok karakterler gençlerden oluşmalı.
Kullanılan dil gençlerin kullandığı dille uyumlu olmalı.
Kelime seçimi, anlatım ve söz dizimi okuyucunun yaşına uygun olmalı.
Roman türleri yetişkin edebiyatından daha kısa olmalı.
Hangi Özellikleri İçerir ?
1. Temel karakteri: 13 – 19 yaş arasında olan genç
2. Birinci şahıs bakış açısını yansıtmalı
3. Arka planda bir yetişkin olmalı
4. Belirli sayıda karakteri olmalı
5. SIKIŞTIRILMIŞ zaman dilimi ve konunun geçtiği tanıdık bir yer
6. Şu an konuşulan dil ( geçerli bir dil )
7. Ayrıntılı tasvir ( betimleme ) edilmiş bir görünüm ya da giydi
8. Olumlu bir karar ( çözüm )
9. En az alt konuları olan
10. 125- 150 arası sayfa uzunluğunda
Kenneth L. Donelson- Alleen Nilsen
( Literature for Today’s Young Adults
Anatole France’den Bir Görüş :
“Çocuklar için yazdığınız zaman bir çeşit özel bir yol tutmayınız.Çok iyi düşününüz ve çok iyi yazınız.Yazdığınız yazıda her şey canlı,büyük,geniş ve güçlü olsun.Okuyucularınızın beğenilmesi için başlıca özellik buradadır.”
( Le Livre de Mon Amis s.250 )
( Enver Naci Gökşen’in Örnekleriyle Çocuk Edebiyatımız kitabından naklen, s. 11)
T.S. Eliot’a göre edebi eser nasıl doğar ?
“Gerçekte bir sanatçının eserini yaratırken büyük çapta yaptığı iş,elindeki malzemeyi ayıklamak,bir araya getirmek,onlarla bir yapı oluşturarak bazı unsurları atmak,düzeltmek ve sınamak gibi etkinliklerdir.”
( Edebiyat Üzerine Düşünceler, s. 59 )
Edebiyat sanatının oluşumda gerekli olan her şey çocuk edebiyatının oluşumunda da gerekli ve geçerlidir.
Çocuk edebiyatının en önemli işlevi :
Malte Dahrendorf’a göre:
“yetişmekte olan kuşakların edebiyata,okumaya ve kitaplara ilgi uyandırması.”
(Dilidüzgün’den naklen Çağdaş Çocuk Yazını, s. 26 )
Selahattin Dilidüzgün’e göre :
“…çocuk yazını her ne kadar doğrudan belli eğitsel amaçlara hizmet eden bir araç olarak görülmese de,çocuğa okuma eğitimi veren bir araçtır..Bu anlamda çocuk yazını,yetişkin yazınına geçişte bir “ ara basamak” ya da “geçiş yazını” işlevini üstlenmektir.Böylece,çocuk ve gençlik yazınının,okuma alışkanlığı veren ve yazınsal ürünleri alımlamayı öğreten bir işlevi ortaya çıkmaktadır.”
( Çağdaş Çocuk Yazını, s. 26-27 )
Meral Kaya’ya göre:
“Çocuk edebiyatının okuma yazma öğreniminde etkili olmasının yanında,çocuk kitaplarına ilgi ve okuma yaşam boyu okuryazarlığın bir göstergesidir.”
( Okuma Yazma Öğreniminde Çocuk Edebiyatının Öğretim Amaçlı Kullanımında Yöntem ve Teknikler,-bildiri- s. 1 )
Sedat Sever’e göre:
“Çocuk edebiyatının en temel işlevlerinden biri çocuklara okuma sevgisi ve alışkanlığı kazandırmaktadır.Çocuk edebiyatı ürünleri,çocukları nitelikli metinlere yöneltmeyi başarabilen,onlara zamanla okuma kültürü kazandırabilen bir sorumluluk üstlenmelidir.Başka bir söyleyişle,çocuklar adına üretilen nitelikli yayınlar çocuk-edebiyat-sanat etkileşiminin kapısını aralayan etkili bir uyaran olmalıdır.Çocuklara,yazınsal metinlerin ve resim iletilerini tanıma ve anlamaya dayalı bilişsel ve duyuşsal boyutlu davranışlarını uygulayabileceği,sınayabileceği olanaklar sunmalıdır.”
( Çocuk ve Edebiyat, s. 11-12 )
Çocuk edebiyatının eğitici amaçları:
Malte Dahrendorf’a göre :
1)Okurların ilgilerini kapsar;aslında bu yazın çocuk ve gençlik yazınını da yapan bir özelliktir.
2)Yazınsal deneyimleri olmayanları bu konuda yüreklendirir;okurların yazınsal metinler üzerinde basit analizler yapabilmelerini sağlar;
3)Gerekli biçimde okuma ilgisi oluşturur;örneğin gerilim, komik öğeler,eylemin yoğunluğu ve özdeşleşme olanakları çocukların okumalarını güdüler;
4)Çocukların ve gençlerin aydınlanmaları,deneyimlerinin artmasını,önyargılardan arınmalarını ve toplumsallaşmalarını koşutlayarak onların kimliklerini kazanmalarına yardımcı olur.
( Selahattin Dilidüzgün’ün Çağdaş Çocuk Yazını kitabından naklen, s. 27)
Çocuk ve Gençlik Edebiyatının Değerlendirilmesi ve Eleştirisinde Ölçütler:
Gerhard Haas’ın Önerileri:
( Winfred Kaminski, Çocuk ve Gençlik Edebiyatına Giriş, naklen: s.186-188 )
Winfred Kaminski’nin Önerileri
“Çocuk ve gençlik edebiyatının geleneksel iki görevi vardır: Bir, fayda sağlamak. İki, zevk vermek.Biri diğerine üstünlük sağlamadan uzun süredir gidip gelmektedir. Başlangıçta çocuk ve gençlik edebiyatının öğretimle sıkı bir münasebeti olduğu görülmektedir. Çocuk edebiyatı o zamanlar büyük oranda okul edebiyatı idi … Çocuk ve gençlik edebiyatı, sadece pedagojik semboller altında olamaz. O aynı zamanda edebiyat olarak-yeni gerçekliklerin taslağı olarak- okunmalıdır; çünkü o, sadece gerçeklik içerisinde yolunu bulmaya katkıda bulunmak isteyen yol gösterici değil, aynı zamanda gerçeğe ayna tutan ve ondaki yetersizliği bildiren benzer unsurları da içermektedir.”
( Winfred Kaminski, Çocuk ve Gençlik Edebiyatına Giriş, s.193 )
Bildiri ve Makale Kaynakçasının Birinci Bölümündeki Yazılar
Dilidüzgün, S. Çağdaş Çocuk Yazını ( 2003 ) Morpa Kültür Yayınları. İstanbul.
Sever, S.Çocuk ve Edebiyat ( 2008 ) Tudem Yayınları. İzmir.
Kaminski, Winfred. Çocuk ve Gençlik Edebiyatına Giriş, ( 2008 ), MEB Yayınları. Ankara
Ders Notları / 5
NİTELİKLİ ÇOCUK EDEBİYATI ÖRNEKLERİNİN
ÇOCUĞUN GELİŞİMİNE ETKİLERİ
Dil Gelişimi Kavramı ve Çocuk Kitapları:
“Çocuğun dil gelişimine ilişkin öğrenme,görüşü pekiştirme,biçimlendirme ve model olma aracılığıyla toplumsal çevrenin etkisini vurgulamaktadır.”
( Çocuk ve Ergen Gelişimi,s.188 )
Piaget’ye göre, kavram ve dil yetenekleri kaynağını duyu-hareket döneminin sonuna doğru ortaya çıkan simgesel işlev’de bulur.
Simgesel işlev,kavram gelişimi ( zihinsel simgeler ), dil ( sözel simgeler ), jestler,düşsel ve simgesel oyun ve resim yapma için temel oluşturur.Simgesel işlev çocuklara yeni pek çok gizilgücün yolunu açar.
( Çocuk ve Ergen Gelişim,s.235 )
Çocuğa görelik ilkesine dayalı olarak yazılan kitapların okulöncesinden ergenlik dönemine kadar çocukların dil gelişimi yanında, bilişsel, kişilik ve sosyal gelişimlerini destekledikleri ortak bir kabuldür.
Çocuğun dil gelişiminde çocuk edebiyatından yararlanmak için, çocuğun kitapla ne zaman,neden ve nasıl tanıştırılması gerektiğinin bilinmesi gerekir.
-Hangi yaşa hangi kitabın uygun olduğu,
-Gelişim evresiyle kitabın ilişkisi,
-Seçilen kitabın çocuğun okuma ilgisine katkı sağlayıcı olmasının bilinmesi.
Çocukluk evrelerine göre kitap örnekleri üzerinden konuyu açalım:
Not: Çocuk ve Edebiyat kitabının 27-38 sayfaları inceleyelim.
İlköğretimde Çocuk Edebiyatı kitabının s.4-10 ve 32-33 sayfalarını inceleyelim.
Okul çağı çocuğu somut düşünceden soyut düşünme yeteneğine doğru evrilir.Ergenliğin başladığı evrede,kendilerini tanıma ve kimlik edinme sürecinde yeteneklerini ve benlik geliştirmeye yönelirler.Neden sonuç ilişkisi kurmaya, eleştirel yaklaşımda bulunmaya başlarlar.Bu evrede nitelikli ilk gençlik edebiyatı örnekleriyle buluşmaları önemli ve gereklidir.Niçin ? Yorumlayalım.
Bilişsel Gelişim ve Çocuk Kitapları
Bilişsel kavramı,bilgiyi,belleği,akıl yürütmeyi,sorun çözmeyi,yani zihni içine alır.Bilişsel gelişimin anahtar kavramı dil’dir.Bu yönüyle çocuğun dil gelişimi ile bilişsel ve düşünce gelişimi arasında paralellik vardır.
Dil,temel iletişim aracı olma yanında,anlama,anlatma ve düşünce aracıdır.
E.Donna Norton, bilişsel gelişim sürecinde edebiyatın işlevini ve önemini şöyle açıklıyor :
Nitelikli çocuk edebiyatı örneklerinin, bilişsel gelişim için önemli olan, gözlemleme, karşılaştırma,sınıflandırma, uygulama, eleştirme yapma olanakları yaratması,çocuklarda düşünsel içerikli yetilerin gelişmesine katkı sağlamaktır.
İlkgençlik edebiyatı ilkgençlik çağında soyut düşünceyi algılamada etkili bir uyarandır.
Çocuk, ergenliğinin eşiğine yaklaştıkça,”daha meraklı, daha ciddi, daha paylaşımcı ve daha güvenli olurlar.”
( Çocuk ve Ergen Gelişimi,s.340 )
Çocuğun, orta çocukluk döneminde ( 6-12 ) zihinsel işlemleri yoğundur.Ergenliğe yaklaştıkça soyut düşünme yeteneğini de kazanmaya başlar çocuk.Bu evrede, görmedikleri nesne ve olaylar hakkında düşünce, kavram üretme; mantıki sonuç çıkarma,dikkati yoğunlaştırma yetileri gelişir.Soyut düşünme yeteneği ve bellek gücü geliştikçe, neden-sonuç arasında ilişki kurma başlar, davranış ve eylemlerin olası sonuçlarını göz önünde bulundurmaya, kendi düşünce ve davranışlarını geliştirmeye başlarlar.
( H. Yavuzer, Çocuk Psikolojisi, s.13-16 )
Çocukluktan geçişte çocuğun kendini tanıması ve anlamaya yönelmesinde dil, edebiyat, sanat ve estetik değeri yüksek seçkin örneklerle karşılaşması gerekir.
( İlköğretimde Çocuk Edebiyatı, s.4-14,32 )
Dil ve bilişsel gelişim arasında doğal bir etkileşim vardır.Dil gelişimi düşünce gelişiminin gelişmesinde en etkili etkendir.
Kişilik Gelişimi ve Çocuk Kitapları
“Bireyi diğerlerinden ayıran zihinsel, duygusal ve sosyal niteliklerin toplamı.”
Kişilik kavramının açılımı / değerlendirme
Kişilik gelişimi bir değişim ve gelişim sürecidir.
Kişilik gelişimi ve edebiyat ilişkisi
“Kişilik gelişmesi, her insanın kendi eğilimlerine, yeteneklerine göre gelişmesi, hayatta karşılaştığı yeni şartlara göre izleyeceği yolu kendisinin seçmesi demektir.Böyle bir hayat ve eğitim anlayışı insanda çok çeşitli duyma, düşünme ve hareket etme bilincinin bulunmasını gerektirir.İşte edebiyat bu bilinci uyandırmaya yarayan araçların başında gelir.Eğitim bakımında edebiyatın değeri, insana çok çeşitli duyma, düşünme ve hareket etme örnekleri vermesidir.”
( Cahit Kavcar, Eğitim ve Edebiyat, s. 4)
“İlk çocukluk döneminden başlayarak çocukların,insan ve yaşam gerçekliğine ilişkin bireysel değerler oluşturmalarında, çocuk kitaplarının önemli bir işlevi vardır.Çocuk kitapları, çizginin ve dilin anlatım olanaklarıyla değişik karakter özelliklerini, dolayısıyla çeşitli kişilikleri canlandırır.Karakterlerden ve onların ilişkilerinden esinlenerek yaratılan kurgularla; çocukların insanı, doğayı ve yaşamı tanımasına ilişkin bir deneyim alanı oluşturulur.”
( Sedat Sever, Çocuk ve Edebiyat, s. 47 )
Sedat Sever’in Çocuk ve Edebiyat kitabı sayfa 46-47-48-49
“Çocuk kitapları, çocukların kişilik gelişiminde önemli etkileri olan araçlardır.İlk çocukluk döneminden başlayan bu etkiler, ilköğretimin sonlarına kadar sürer.Bu etkinin amaca uygun olarak gerçekleştirilmesinde en belirleyici etken, çocukların kişilik özelliklerine uygun etkinliklerinin, uygun kitaplarla desteklenmesi ve bütünleştirilmesidir.”
( Sedat sever, Çocuk ve Edebiyat, s. 49 )
“Çocuğun, edebiyat ürünleriyle kurduğu iletişim, her şeyden önce insanın dil ve duyarlılıkla yoğrulmuş gerçeğinin sezilmesi; insan denilen varlığın tanınması ve anlaşılması sürecidir.”
( İlköğretimde Çocuk Edebiyatı, s. 33 )
Sosyal-Toplumsal Gelişme ve Çocuk Kitapları
“Bireyin, özellikle de çocukların belirli bir grubun işlevsel üyeleri haline geldikleri ve grubun öteki üyelerinin değerlerini, davranışlarını ve inançlarını kazandıkları süreçtir.”
( Gander ve Gardiner, s.297 )
Erikson, toplumsallaşmayı, çocukların toplumsallaşmalarında benlik kavramlarının saha ileri düzeyde geliştirecek ve onları çalışan kişiler olarak yetişkin sorumluluklarına hazırlayacak çalışkanlık ve üretkenlik duygusunu geliştirmeleri biçiminde yorumlanır.
( Çocuk ve Ergen Gelişimi, s. 430 )
“Toplumsallaşma, kişinin içinde yaşadığı toplumun değerlerini, davranışlarını, inançlarını kazanma sürecidir..
Edebiyat ürünlerinde her şey, insan açısından dile getirilir,edebiyatın konusu insandır..
Kitaplar, yarattığı kahramanlarla, çocuklar için öykülenebilecekleri; duygu, düşünce ve davranışlarıyla model olabilecekleri karakterler çerçeveleri de oluşturan araçlardır.Bu modellerin, çocuğun gerçekliğini, özgürlüğünü, girişimciliğini, düş kurma, bilme-öğrenme, eğlenme tutkusunu destekleyen özellikleri, çocukların bütün gelişim süreçlerini etkileyen yaşantılar edinmesine olanak sağlar.”
( İlköğretimde Çocuk Edebiyatı, s. 34 )
İlk gençlik edebiyatı ve toplumsallaşma.
Çocuğa görelik ilkesine göre oluşturulmuş nitelikli çocuk kitapları hangi davranışları kazanılmasını sağlar;
Çocukların kavramsal gelişimini destekler;somut ve soyut kavramları öğrenmelerini kolaylaştırır.
Resimli kitaplar, çocuğun belleğinde kavramların imgelerini oluşturur;kavramların görsel imgeleriyle çocuğun belleğine yerleşmesine olanak sağlar.Çocukların duyu algılarını geliştirir.
Söyleyiş ilkelerine uygun olarak okunan metinlerin çocuklar tarafından dinlenilmesi, onlara, ses ve sözcüklerin doğru boğumlandırılmasına yönelik bir deneyim kazandırır.
Çocukların, dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerini geliştirir.
Çocukların dil bilinci ve duyarlığı kazanmasına yardımcı olur.
Çocukların, nesneleri sınıflandırma, gruplandırma; kavram oluşturma, anımsama, dikkat etme, düşünme gibi bilişsel süreçlerini işletir.
Çocukların düş kurma becerilerini geliştirir; düşsel serüvenlere çıkmada onlara arkadaşlık eder.Çocuklara, gülme, eğlenme, oynama fırsatı yaratır.
Çocuğu içinde yaşadığı toplumun insan ilişkilerini tanıtır, bu ilişkileri okuduğu farklı kültürleri tanınan kitaplardaki insan ilişkileriyle karşılaştırma olanağı yaratır.
Çocuğun kendini tanımasına, değerli bulmasına yardımcı olur.
Toplumlarda kabul gören, daha çok benimsenen; kabul görmeyen, karşı çıkılan tutum ve davranışların sezilmesine yardımcı olur.
Çocuklar sanatçının kurguladığı olayların kahramanlarıyla özdeşim kurarak iyiye, güzele, doğruya yönelirler; sanatçının yarattığı insana özgü duygu yoğunluğu ile kıskançlık, nefret, düşmanlık gibi duygulardan arınabilirler.
Kitaplar çocuklara, anne, baba, kardeş dışında ilişki kurabileceği yeni arkadaşların, komşuların yer aldığı çevreyi tanıtır.Bu ilişkileri, içinde sorunların, sevinçlerin, dayanışmanın, paylaşmanın olduğu değişik durumlarla örneklendirerek çocuk için, yeni yaşam kesitleri oluşturur.
Kitaplar, çocuklara, kendileriyle, çevresindeki yetişkinlerle, arkadaşlarıyla, kardeş / kardeşleriyle yaşayabileceği sorunların çözümüne ilişkin ipuçları sunar.
Çocuklar, kitaplarda karşılaştığı kahramanlarla; insanların farklı farklı işler yaparak yaşamlarını sürdüklerini, değişik kişilik özelliklerine, duygu ve düşüncelere sahip olduklarını olabileceklerini anlar.
Kitaplar , sanatçı bakış açısıyla, geleneksel anlayışın dışına taşarak kız ve erkek çocukların bir çok işte nasıl başarılı olabileceğini özgün kurgularla gösterir.
Kitaplarda, yaratılan kahramanlarla, birçok konuda, amaca uygun karar vermen yolları ve aşamaları örneklendirilir;çocuklara bu kararları değerlendirme olanağı yaratılır.
Çocuğun kısa yaşam deneyimini, değişik kültürlerin ve coğrafyanın özelliklerini sunarak zenginleştirir.
Kitaplar,çocuğun her an ulaşabileceği, yalnızlığını giderebileceği, söyleşebileceği bir arkadaş olma işlevini yerine getirir.
( Sedat Sever, Çocuk ve Edebiyat, s. 61-62 )