29-35 MAKALE3 by Dayanışma Dergisi - issuu
ULUSLARARASI KREDİ DERECELENDİRME KURULUŞLARININ
ÇALIŞMA PRENSİPLERİ, İŞLEYİŞLERİ, KÜRESEL DÜNYADAKİ ROL
1997 Asya krizi, 2000’ li yıllarında Amerika’daki büyük şirketlerin batışı ve 2008 dünya krizinin
derinleşmesi (2011 Avrupa borç krizi de dâhil) ile kredi derecelendirme kuruluşları etkin bir
şekilde tartışılamaya başlanmıştır.
Özellikle küresel krizle de, kredi derecelendirme kuruluşlarının çalışma şekli, şeffaflığı ve güvenirliliğini kaybettiği, hasılı misyonunu eda edemediği, 2008 yılında G20 ülkelerinin Washington zirvesinde ulusal düzenlemenin kaçınılmazlığı ile vurgulamış olsa da yine de bu kuruluşlar
dünya finans sistemine hala ağabeylik yapmaya devam etmektedir.
Bu açıdan bakıldığında ne kadar alternatif kuruluşlar konuşulsa da görünürde bu oligopol yapıyı kıracak düzeyde alternatif derecelendirme kuruluşu yoktur. Dolayısıyla dünya finansına
rehberlik etme işi yine bu kuruluşlar tarafında devam ettirilecek gibi görünmektedir.
Bu çalışma ile uluslararası düzeyde etkili olan bu derecelendirme kuruluşları irdelenecek, çalışma ilke ve işleyişleri üzerinde durulacaktır.
Anahtar Kelimeler: Kredi Derecelendirme, Kredi Derecelendirme Kuruluşları, Kredi Derecelendirme Kuruluşlarının Önem ve İşlevleri.
WORKING PRINCIPLES AND OPERATIONS OF THE INTERNATIONAL
CREDIT RATING AGENCIES AND THEIR ROLE IN THE GLOBAL WORLD
Credit Rating Agencies have been started to be discussed effectively along with the 1997 Asian Crisis, bankruptcies of the large companies in America in the 2000’s and the deepening of
the global economic crisis of the year 2008 (including the 2011 European Debt Crisis).
Particularly following the global crisis, these credit rating agencies are still accepted as leading
institutions that drive the world financial system although it is emphasized by the G20 countries in Washington in 2008 that these credit rating agencies do not have proper working style,
transparency, and reliability, and can not meet the expected mission.
If we look from this perspective, there are no alternative rating agencies that are
going to change this oligopoly structure. That’s why it appears that these agencies will
continue to guide the world financial system.
1 Doç.Dr., KSÜ, İİBF, İşletme Bölümü. mahmutyardimcioglu@gmail.com
2 KSÜ, SBE, İşletme ABD. kenan_bora1@hotmail.com
In this study, the importance of the International Credit Rating Agencies as well as the working principles,
operations and functions of these agencies are theoretically discussed. These international credit rating
agencies are also approached from scientific and critical perspectives in addition to the theoretical perspective.
Key Words: Credit Rating, Credit Rating Agencies, the
Role and Importance of the Credit Rating Agencies.
Kredi derecelendirme; her ne kadar bir görüş niteliğinde olsa da verilen notlar, yatırımcıların yatırım
kararlarını etkileyebilmektedir. Aynı zamanda yerli
yatırımcıların iş yapması, yurt dışından kredi almaları,
tahvil alıp satmaları ve yurt dışı finansman gerektiren
büyük altyapı projelerinin düşük finansmanı gibi, yatırıma dair finansal kaynakların hepsi bu kuruluşların
verdikleri notlardan etkilenmektedir (Karagöl ve Mıhçioğlu, 2012:8).
Derecelendirme kuruluşlarının verdikleri notların “yatırım yapılabilir” şartından dolayı, birçok ülkeye fonların girişi engellenmektedir. Çünkü ülke fonları bu
notlara göre değerlendirilmeye alınmaktadır. Amerika’ daki bireysel emeklilik fonları gibi güçlü ve yüklü
yatırım fonlarından verilen notların etkisiyle birçok
ülke faydalanamamaktadır. Dünyadaki “finans muslukları”; bu lobilerin elinde olunca, doğal olarak siyasi
ve ekonomik bir silah olarak kullanılmaktadır. Fakat
“para muslukları” nın bu lobilerce yanlış yönlendirilmesi, güç dengelerinin değişmesi ve beraberinde yaşanan ekonomik krizlerle siyasi otoriteler daha fazla
söz sahibi olmaya başlamıştır. Artık kriterlerin değişmesi gerektiği, gelişmekte olan ülke ekonomilerinin
sağlıklı izlenemediği ve değişen dünya gerçekleriyle
doku uyuşmazlılarının yaşandığı, özellikle Türkiye ve
benzeri ülkeler tarafından yüksek sesli düşünceler
olarak dünya kamuoyu ile paylaşılır hale gelmiştir.
Kredi derecelendirme kuruluşlarının, küresel ekonomi üzerinde önemli bir etken olduğu konusunda
fikir birliği mevcuttur. Ayrıca bu kuruluşların küresel
krizden mülhem ekonomilerin son zamanlardaki hareketleri sebebiyle önemi de artmıştır. Küreselleşmiş
dünyada ülkeler ve şirketler, fon ihtiyaçlarını her zaman bulundukları ülkede sağlayamamakta, sağlayabilse de yüksek maliyetlerle karşılaşmaktadırlar. Bu
nedenle ülke dışında fon bulabilmek için kredi notu
devreye girmektedir. Çünkü kredi notundaki iniş ve
yükselişler ülke ve şirketlerin borçlanma maliyetine
yansımaktadır. Kredi notu inişte olduğunda maliyet
artmakta aksine kredi notu yükselişte olduğunda maliyetler düşmektedir. Bu nedenle kuruluşların olumsuz görüş ve söylentileri bir anda ekonomi ibrelerini
hareketlendirmektedir. Bu da piyasanın alt üst olması
anlamına gelmekte, yatırımcıların yatırım yapmaktan
kaçınmasıyla ülkede likidite sorunu oluşabilmektedir.
Yatırımların paraya çevrilmesi krizleri derinleştirmekte, negatif ve pozitif notlar ekonomik dengelere doğrudan tesir edebilmektedir.
Bu nedenle Ökmen 2012’ de bu öneme şu cümleleriyle ışık tutmaktadır: “Derecelendirme birçok alanda fayda sağlar. Bu alanların başında yatırımcı ve fon sahipleri, ihraççılar, devletler ve dış ticaret finansmanı, para
ve sermaye piyasaları gelir. Dünya’daki rating kuruluşlarının sayısı takriben 104 civarındadır. Bu kuruluşların
11 adedi uluslararası, diğerleri ise yerel düzeyde hizmet
vermektedir. Bir derecelendirme kuruluşu tarafından
üretilen değerlendirmenin doğruluğu ve tutarlılığı o
kredi derecelendirme kuruluşu için çok önemlidir. Doğru
puanlanmayan bir risk; rating kuruluşlarının itibarı için
oldukça hasar verici olabilir.” (Ökmen, 2012, www.turcomoney.com. 16.04.2013). Uluslararası Kredi Derecelendirme ve Tanımı
Kredi derecelendirme kavramı; açılacak kredilerin zamanında ve tam olarak geri ödenmesi ihtimali hususunda, uluslararası sermaye piyasalarındaki kriterlere
uygun ve objektif bir ölçü sağlamak amacıyla, borçlunun ihraç ettiği menkul kıymetlere yatırım yapılması
halinde, yatırımcının bundan dolayı yükleneceği riskin belirlenmesidir. Ayrıca, kredi derecelendirmesi,
açılacak kredilere uluslararası sermaye piyasalarındaki kriterlere uygun ve objektif bir değerlendirme
ölçüsü sağlamayı amaçlamaktadır (Karagöz, 1990).
Derecelendirme finansal piyasalar ile yatırımcılar arasında önemli veri sağlayan bilgi asimetrisini sağlayan
işlemdir (An, Chan, 2008: 584).
Derecelendirme (ya da rating), ihraç edicilerin (şirket,
devlet, vs.) ihraç ettikleri borç niteliğindeki menkul
kıymetlerin (tahvil, finansman bonosu vs.), anapara ve
faizini zamanında geri ödeme yeterliliğine ne ölçüde
sahip olduklarını göstermek amacıyla (www.global.
com.tr) derecelendirme kuruluşları tarafından bağımsız, tarafsız ve adil olarak değerlendirilmesi ve sınıf-
landırılması faaliyetidir (Karapınar ve diğ, 2010:130).
Ya da derecelendirme için; borçlunun anapara ve faiz
yükümlülüklerini ödeme isteği ve kabiliyetinin zamanında ve tam olarak yerine getirilip getirilememesini
ölçen bir araçtır (“Türkiye’nin Dış Kredibilitesini yükseltmek için gerekli yaklaşımlar” TCMB Yay.).
En basit tanımıyla derecelendirme, borçlunun anapara ve faiz yükümlülüklerini ödeme isteği ve kabiliyetinin zamanında ve tam olarak yerine getirilip getirilememesini ölçen bir araçtır. Özellikle ödeme isteği ve
kabiliyeti derecelendirmenin en hassas konularıdır.
Derecelendirme; tek bir işlem, kuruluş veya ülke için
yapılabilir. Genel kural, derecelendirme sınıflarının
her biri ile karşılaştırma yapılmasına imkan sağlayacak yeterli sayıda kriter kullanmaktır. Derecelendirme
kuruluşları yanında bankalar veya banka dışı kuruluşların da bu tür çalışmaları vardır. Bu çalışmalar bir model çerçevesinde geçmişe yönelik 15–20 yıllık veriyi
kullanarak, sürekli ve tekrar gözleyen bir perspektifte
risk faktörünü ölçmeyi amaçlamaktadır (www.tcmb.
gov.tr 17.04.2013). Bu nedenle kredi derecelendirme
kuruluşlarından, yatırımcılara geleceğe yönelik yol
gösterici bir rol üstlenmeleri beklenmektedir. Aynı
zamanda kredi derecelendirme kuruluşlarının sahip
oldukları piyasa bilgisiyle piyasa aktörlerine aktaracakları bilginin, geleceğe yönelik doğru sinyalleri içermesi gerekmektedir. Bu doğrultuda piyasa tarafından
kredi derecelendirme kuruluşlarına gereksinim duyulmaktadır. Çünkü kredi derecelendirme kuruluşları
ölçek ekonomilerinin sağladığı avantajları kullanarak
piyasa bilgisini daha düşük maliyetlerle elde edebilmektedir (Karagöl ve Mıhçioğlu, 2012:8).
Moody’ s derecelendirmeyi, “menkul kıymet ihraç
eden firmaların ihraç ettikleri menkul kıymetlerin itfa
süresince anapara ve faiz ödemelerini zamanında yerine getirebilme kabiliyetleri hakkında verilen bir yargı” olarak tanımlamaktadır (Stimpson, 1992: 71).
S&P ise derecelendirmeyi şu şekilde tanımlamaktadır:
“Derecelendirme; borçlunun belirli bir finansal yükümlülükten ya da finansal programdan (orta vadeli
borç senedi ve finansman bonosu programları gibi)
kaynaklanan kredibilitesine ilişkin fikirdir.”
Fitch Ratings’ in tanımına göre ise derecelendirme:
“Derecelendirme en genel tanımı ile bir kuruluşun
finansal yükümlülüklerini zamanında yerine getirip
getiremeyeceği hakkında verilen bağımsız bir görüştür. Farklı tanımları olmasına rağmen derecelendirme konusunda hemfikir oldukları bir husus vardır. O
da, derecelendirme faaliyeti sonucunda verilen notun bir görüş, düşünce veya ifade olduğudur (Eren,
Derecelendirme en genel tanımı ile bir kuruluşun finansal yükümlülüklerini zamanında yerine getirip getirmeyeceği hakkında verilen bağımsız bir görüştür
(Phillips, 2005’den akt; Berker, 2008:54)
Derecelendirme Kuruluşlarının Çalışma Prensipleri
Bir derecelendirme kuruluşu tarafından üretilen değerlendirmenin doğruluğu ve tutarlılığı o kredi derecelendirme kuruluşu için çok önemlidir. Zira tahminlerin gerçekleşme ihtimalinin tespiti oldukça zordur.
Doğru puanlanmayan bir risk, rating kuruluşlarının
itibarı için oldukça hasar verici olabilmektedir. Bu açıdan rating kuruluşlarının çok sıkı prensipler içerisinde
çalışmaları esastır. Bu prensiplerden bazıları şunlardır
(Ökmen, 2012, hwww.turcomoney.com. 16.04.2013):
• Borçluların geri ödeme kabiliyetlerinin bağımsız
bir statüyle değerlendirilmesi,
• Rating hizmetinin çeşitli sektörler ve değişik ülkeler arasında karşılaştırılabilir normlara göre verilmesi,
• Borç verenlerin, yatırım yapanların veya en genel tabirle piyasa oyuncularının üstlendikleri/üstlenecekleri risklerin tanınmasında aracılık edilmesi, • Rating işleminin, kredi verilmesi, menkul kıymet
alınması, elde tutulması veyahut da satılması yönünde bir öneri mahiyetinde olmaması,
• Rating sonuçlarının sayısallaştırılarak sembollere dönüştürülmesi geleneğinin sürdürülmesi,
• Şirketlerin finansal yapılarında şeffaflık sağlayarak güvenirliklerinin artırılması.
Derecelendirmede belirli kategoriler kullanılmaktadır
ve bu kategoriler harf, sayı ya da bunların karışımlarından oluşan sembollerle ifade edilmektedir. Genellikle üst dereceler yatırım kategorileri olarak, daha
riskli veya spekülatif özellikliler ise risk kategorileri
olarak ayrıştırılmaktadır. JCR-ER’ in notasyon sistemi
örnek alınarak notasyon sistemi ve geri ödeme kapasite kategorileri şeklinde verilmektedir (Ökmen, 2012,
hwww.turcomoney.com. 16.04.2013). Başka bir deyişle derecelendirme kuruluşları, görüşlerini her kesimden yatırımcının anlayabileceği bir
şekilde ilan etmek zorundadır. Harflerle ifade edilen
sembollerin basitliği ve ifade ettiği anlamların arkasında, bu kuruluşların her derecelendirme için yaptığı
çalışmalar ve elde ettiği bilgiler yer alır. Bu harf notlarının yanı sıra yatırımcılara duyurmak amacıyla, kredi
notları not izleme kapsamına alındıklarında, büyük
ihtimalle bir not değişikliği olabileceğini ve değişikliğin hangi yönde olabileceğini belirtilir. Görünümler
ise, 1–2 yıl içerisinde notun olası değişme yönünü belirtir ve “pozitif”, “durağan”, “negatif”, “gelişen” şeklinde
olabilir. Bu görünümler notun yanına parantez içinde
yazılır (Karagöl ve Mıhçioğlu, 2012:15).
Derecelendirme kuruluşları uygulamada çoğunlukla
yurt dışı piyasalardan borç almak isteyen ülkelerin
ve şirketlerin anapara ve faiz ödemelerini zamanında yerine getirip getiremeyeceklerini araştırırlar. Yine
derecelendirme kuruluşları bunu yaparken, borçlunun borcunu ödeme gücüne sahip olup olmadığının
yanı sıra, borçlarını ödemeye istekli olup olmadığını
da tespit ederler. Ancak derecelendirme notunun tespitinde, bir kredinin ödenmemesi veya geç ödenmesi
nedeniyle oluşan zarar riskinin değerlendirildiğini;
buna karşın, kurlardaki ve/veya faiz oranlarındaki değişimlerin etkisi veya kredinin vaktinden önce ödenmesi ile menkul kıymetin piyasa fiyatında oluşan zarar riski gibi risklerini değerlendirilmediğini özellikle
ifade etmek gerekmektedir (Eren, 2010:113 ).
Bu semboller üç kategoriye ayrılmıştır; “yatırım derecesi”, “spekülatif” ve “çöp”. Yatırım derecesi bandında olan bir puanlama, şirketin, borç aracının (bono,
tahvil, vs.) veya ülkenin kredi riskinin oldukça az,
temerrüt ihtimalinin düşük ve büyük oranda şüpheli ve hileli piyasa hareketlerinden etkilenmediğini
göstermektedir. Notun spekülatif aralığında olması
yatırım ihtimalinin bulunduğunu ama şirket veya ülkenin sağlam bir altyapıya sahip olmaması nedeniyle
manipülasyona açık olduğunu vurgulamaktadır. Çöp
seviyesi ise yatırım yapılamayacak kadar riskli anlamına gelmektedir (Ayaz, 2012, www.bilgesam.org/tr.
Küresel ölçekte kabul görmüş üç büyük derecelendirme kuruluşu Standart&Poor’s, Moody’s ve Fitch
Ratings kendi kullandıkları risk kategorilerini tarif
etmişlerdir. Risk kategorilerinin karşılıklı anlamları piyasa oyuncuları tarafından benimsenmiş
durumdadır. Aşağıda rating notlarının anlamları
detaylı olarak tabloda verilmiştir (Berker, 2008:68).
Tablo:1 Kredi Derecelendirme Kuruluşları Not Sistemi
Önemli derecede spekülatif
Kaynak: S&P, Moody’s ve Fitch akt. Karagöl ve Mıhçioğlu, 2012:16
Derecelendirme Kuruluşlarının İşleyişleri
Şirketler, nakde gereksinim hissettiklerinde banka
kredisi çekmek, şirket pay senetleri ve tahvil satmak
gibi alternatiflere başvurabilirler. Şirketler genellikle
düşük maliyetli olması nedeniyle tahvil basmayı diğer
iki seçeneğe tercih ederler. Potansiyel tahvil satıcıları
finansmanın düzenlenmesi ve bir kredi kuruluşu ile
çalışmak için genellikle bir yatırım bankası ile iletişime geçerler. Kredi derecelendirme kuruluşu, tahvil
alıcıları için bu yatırımın güvenilirliğini değerlendirir.
Bir şirketinin mali durumunu değerlendirmek için
kredi derecelendirme kuruluşu kredi komitesine teklif raporu hazırlamak üzere bir baş analist görevlendirir. Baş analist, öncelikle kamuya açıklanan mali bilgilerden faydalanırken şirketin özel bilgilerine de ulaşır.
Komite, AAA ile C veya D arasındaki kredi derecelendirmesi için gizli oylama yapar. Kredi notunun kamuya ilan edilmesinden önce şirket notun adil olmadığına inanırsa kredi derecelendirme kuruluşuna itirazda
bulunabilir. Kredi derecelendirme kuruluşu notu kamuoyuna açıklar. Çıkarılan her bir tahvil için şirketlerden ücret tahsil eder (www.deu.edu.tr/ 16.04.2013).
Derecelendirme Kuruluşlarının Yerine Getirdikleri
Rol ve Dünyadaki İşlevleri
Derecelendirme kuruluşları; sermaye piyasalarının
etkin, istikrarlı ve güvenilir biçimde çalışmasını sağlayan, özellikle piyasaya sunulan bilgileri zamanında ve
doğru biçimde analiz etme konusunda yetersizlikleri
bulunan küçük tasarruf sahiplerini koruyan ve kamuyu aydınlatma fonksiyonunun işlerliğini kolaylaştıran,
sermaye piyasasının yardımcı kuruluşlarından birisidir. Derecelendirme kuruluşları özellikle borçlanma
araçları için “geriye ödeyememe riskini” gösteren ve
diğer yatırım araçları arasında kıyaslama imkânı da
sağlayan derecelendirme işlevini yerine getirmektedirler (Ataman, 2005: 4).
ifade etmek gerekmektedir (Eren,2010:113).
Derecelendirme kuruluşları, sermaye piyasalarının
bulunan küçük tasarruf sahiplerini koruyan ve kamuyu aydınlatma fonksiyonunun işlerliğini kolaylaştıran
sermaye piyasasının yardımcı kuruluşlarından birisi-
dir. Derecelendirme kuruluşları özellikle borçlanma
“Genel bir tanım gereği kredi derecelendirme (ya da
rating) kuruluşu bağımsız olarak çalışan, borçlunun
kredibilitesini; borcunu zamanında ve düzenli geri
ödeme kapasitesini ölçmeye yarayan, profesyoneller
tarafından oluşturulmuş standart ve “tarafsız” görüş
belirten şirkettir (Roger and Eke, 2004:38).
Bu görüşün standartlaştırılması için, yapılan derecelendirme sonrası notlandırma kolay anlaşılır sembollere dönüştürülmüştür. Semboller ise evrensel uygulamaya sahiptir” (Ege, 2006:110).
Kredi derecelendirme kuruluşlarının şirketlere, borç
araçlarına ve ülkelere verdikleri notlar, yatırımcılar
için paralarını yönlendirecekleri şirket ve ülkeyi belirlemelerine yardımcı olmaktadır. Ayrıca borçlanmak
isteyen şirket ve ülkeler için de faiz miktarını belirleyerek, borç maliyetini oluşturmaktadır. Ayrıca sosyal
sorumluluğu olan bazı kurumların (emeklilik fonları
gibi) yatırım yapabilecekleri araç veya ülkelerin kredi
derecelendirmesi yapılmış ve yüksek not almış olması gerekmektedir. Bu tip kurumların veya firmaların
değerlendirecekleri tek şey ise derecelendirme kuruluşlarının değerlendirme notlarıdır. Notlandırmada
“spekülatif” veya “çöp” seviyesindeki şirket, borç aracı
veya ülkelere olan yatırımların oldukça az, borçlanma
maliyetinin yüksek veya yatırım yapmanın aşırı riskli olması beklenir (Ayaz, 2012, www.bilgesam.org/tr.
Derecelendirme kurumlarının hangi işlevleri gerçekleştirdiği iyi bilindiği takdirde, neden bu kurumlara
ihtiyaç duyulduğu da daha iyi ortaya çıkacaktır. Uluslararası kredi derecelendirme kurumlarının temel
özellikleri (www.baskent.edu.tr. 10.04.2013);
• Ülke yönetimlerinin ve merkez bankalarının kredi değerliliklerini ölçer,
• Borçluların, borçların, menkul kıymetlerin, ihraççı
kuruluşların geri ödeme/ geri ödenme güçlerini belirler,
• Bunların yatırım yapılabilirlik derecelerini belirler,
• Banka ve finansal kurumların mali yapılarının
gücünü, borç ödeme ve ödeyebilme kapasitelerini
• Periyodik olarak değerlendirme yapıp notlandırma gerçekleştirir,
• Verdiği notları uluslararası kamuoyuna duyurur,
• Verdikleri kredi notları uluslararası piyasalarda kabul görmektedir.
Genel olarak derecelendirmeler yatırımcılara; şirketlere; bankalara ve finans kurumlarına; sermaye piyasasına ve borsaya; özelleştirmeye; para ve finans otoritelerine; bağımsız verdiği görüşlerle yardımcı olur
Küresel olgusunu genişleten IMF ve Dünya Bankası’
ndan daha eski geçmişi olan kredi derecelendirme
kuruluşlarının, küresel ekonominin son zamanlarda
hareketli olması ve son küresel kriz sebebi ile adlarından daha sık söz edilmeye başlanmıştır. Belki de
yapılan hatalar (ki bu hatalar ekonomik krizleri derinleştiren bir unsur olarak görülmektedir) ve şeffaflık
konusundaki soru işaretleri ile beraber artık bu kuruluşların dokunulabilir ve tartışılabilir duruma gelmesi
bizce hayra alamet olarak görülmelidir.
Fransa’nın yanışlıkla notunun düşürülmesi, AB senatosunda otoritelerin sesli düşünmeleri ve derecelendirme kuruluşlarını denetime zorlaması bunun
bir göstergesidir. Denetime ilişkin sunulan raporda
problem şu şekilde ifade edilmiştir; “Doğruluktan
uzaklaşmaları, derecelendirmelerin faiz uyuşmazlıklarına etkisi, derecelendirme ve metodolojide kalite
eksikliği ve derecelendirme kuruluşlarının aktivitelerinde şeffaf olmamaları” (www.finanskulup.org.tr). Bu
da gösteriyor ki; kredi derecelendirme kuruluşlarına
duyulan güven yitirilmiş ve bu kuruluşların yeniden
düzenleme gerekliliği kaçınılmaz hale gelmiştir. Çünkü yapılan derecelendirmenin sağlıklı işlemediği ve
verilen notların güvenilir olmadığı kanaati artık oluşmuştur. Ülke kredi notlarının hangi kriterlere göre verildiği tam kestirilememektedir. Oligopol bir rekabet
piyasası olması, derecelendirme şirketlerini rekabetten uzak tutmakta ve güvenilir olmalarını veya sağlıklı
işlemelerini engellenmektedir. Gelir kaynaklarının çok
büyük kısmı derecelendirme yaptıkları kuruluşlardan
sağlamaları nedeniyle objektiflikleri konusunda şüpheler taşımaktadır.
Bu kuruluşların ABD menşeili olması, adeta dokunulmaz gibi görülse de, ABD’nin notunun düşürülmesi
ve sonunda sıranın kendilerine gelmesi ile kırmızı
hatların daha da belirgin hala geldiği gözlenmektedir.
“Kredi derecelendirme sektöründe faaliyet gösteren
“üç büyükler” in sadece piyasa yardımcısı ve düzenleyicisi olmaktan ziyade, bir takım siyasal ve politik
amaçlara hizmet ettiği ile ilgili görüşlerin çoğalması,
dikkatlerin bu kuruluşlara yönelmesini sağlamış ve
ellerindeki bu gücün nasıl kullanıldığına dair soru işaretlerini artırmıştır” (Ayaz, 2012, www.bilgesam.org/
Yaptıkları hatalar sonrasında artık bu kuruluşların yeterli gelemedikleri, otoritelerce konuşulsa da aslında dünya finans sistemi için oldukça önemli olduğu
unutulmamalıdır. Çünkü kredi derecelendirme veya
reyting (rating); temel bazı gösterge ve faaliyetlerin
verimliliği hakkında bilgi veren rakamlara bakarak,
ülke ve şirketlerin kıyas durumuna getirilmesi ve not
verilmesidir. “Yatırım yapılabilir” seviyesine yükselmek için bu 3 şirketten ikisinin notuna bakılmaktadır.
Bu öneme binaen yatırımcılar da bu notlara bakarak
yatırım kararlarını ve ne kadar getiri isteyeceklerini
Ülkeler ve şirketler bu kuruluşlardan sağlıklı not almak için detaylı rasyolarını paylaşmaktadır. Verilen bu
hizmet karşılığında da bir ücret ödenmektedir. Çünkü
finans bulmada kredi notu temel alınmakta, bu notun
düşük olması yüksek faizle borçlanmak anlamına gelmektir. Bu kuruluşlar ülke ve şirketlerin talepleri dışında bir bedel olmadan da not verebilmektedirler. Bu
durum ise ülkeler ve şirketlerin nasıl “esir” alındığının
ve bu “silahtan” nasıl etkilendiğinin bariz bir göstergesi olarak karşımızda durmaktadır. Tüm bunlardan sonra otoriteler özellikle bu üçlünün önemini ve etkisini
azaltma yönünde fikri emek sarf etmelidirler.
Kredi derecelendirme kuruluşlarını, IMF ve Dünya
Bankası benzeri lobiler olarak algılamak gerekmektedir. Batan şirketlere en üst seviyede pozitif notlar
verilmiş olması bu suistimaller için en büyük örnektir. Örneğin 15 Eylül 2008’ de batan ABD’li yatırım
bankası Lehman Brothers’ a verilen AAA+ notu ve
Yunanistan’ın iflas bayrağı çektiği zamandaki kredi
notlarının, Türkiye’ye verilen nottan daha iyi olması
trajedinin ve komikliğin en üst ve son halkasıdır.
“Dünya genelinde saygınlığı sorgulanır hale gelen
uluslararası kredi derecelendirme kuruluşlarının asıl
görevlerinden uzakta olduklarını söylemek yanlış
bir değerlendirme olmayacaktır. Bu yüzden, Dünya
genelinde başta Avrupa olmak üzere birçok ülkede
kredi derecelendirme kuruluşlarına alternatif oluşturma çalışmaları başlamıştır “ (Karagöl ve Mıhçioğlu,
Küresel krizi teğet atlatan, halen krizin göbeğindeki
Euro bölgesine kıyasla güçlü olan ekonomimize rağ-
men Türkiye’ye cimri davranan rating kuruluşları, artık
“mızrağın çuvala sığmadığını” görmüşlerdir. AB ülkelerinin mevcut durumu ve Türkiye’ye ilişkin notun yatırım yapabilir trendi çok zaman önceden yakaladığı,
daha doğrusu hak ettiği seviyeyi gelmesi ve yatırım
ibrelerinin Türkiye’den yana dönmesi ile ülkemizin tarihi sürece girdiği çok nettir.
AYAZ, M. S. (2012), Uluslararası Kredi Derecelendirme Kuruluşları: Eleştirel Bir Bakış, http://www.
=116:analizler-ekonomi&id=2183:uluslararask redi- derecelendirme -kurulular- eletirel-birbak&format=pdf&option=com_content&Itemid=145
BERKER, A.B. (2008), Finans Siteminde Tahvil Getirilerinin Kredi Dereceleri İle İlişkisi: Gelişmekte Olan Ülkeler Açısından Bir Uygulama, Marmara Üniversitesi
Bankacılık Ve Sigortacılık Enstitüsü Bankacılık Anabilim Dalı, Doktora Tezi, İstanbul.
EREN, E. (2010), Derecelendirme Kuruluşları Tarafından Verilen Notlar Sebebiyle Üçüncü Kişilerin Uğrayabileceği Zararlardan Kaynaklanan Sorumluluğun Hukuki Niteliği BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar
EGE, İ. (2006), “Kredi Derecelendirme Sistemleri ve
KOBİ’ler,” 3. KOBİ’ler ve Verimlilik Kongresi, İstanbul
Kültür Üniversitesi, 17-18 Kasım.
KARAGÖZ, M. A. (1990), “Kredi Değerliliğinin Tespiti”,
Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı Dergisi, 1990/1.
KARAGÖL,E.T ve MIHÇIOKURKRED, Ü.I. (2012), DERECELENDIRME KURULUŞLARI: ALTERNATIF ARAYIŞLAR,
SETA, Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı,
KARAPINAR, A., ve Diğ. (2010), Sermaye Piyasaları Bağısız Denetim, Lisansalama Sınavlarına Hazırlık, Gazi
ROGER P. N., AND EKE S. (2004), Türkiye’de Kredi Derecelendirmesi, Activeline.
ÖKMEN, O. (2012), Derecelendirme kuruluşları ülkelerin kaderini nasıl etkiler? http://www.turcomoney.