» Is Etüdü, Metot Etüdü, Zaman Etüdü - 7 Yayinlanma Zamani: 2011-12-13 16:05:00
Metot karşılaştırma söz konusu olduğunda, yeni metodun eskisinden ne kadar üstün olduğunun belirlenmesi amacıyla zaman etüdü çalışması yapılmalıdır.
Önceden yapılmış olan iş ölçümü çalışması sonuçları ile ilgili şikayetlerin giderilmesinde de zaman etüdü çalışması yapılmalıdır.
Malzeme değişiklikleri eğer imalat süresini etkilemişse yine zaman etüdü çalışması yapılmalıdır.
İşçi ve İş İstasyonu Seçimi
Seçim işleminden sonra zaman etüdü yapılacak süreç ve faaliyetler ile ilgili işçiler ve işlerin yapıldığı istasyonların seçimiyle ilgili işlemlerdir.
Birden fazla işçi aynı işi yapıyorsa bunlardan hangisinin seçileceği problemine çözüm aranmalıdır. Bunların hepsinde zaman etüdü yaparak ortalamasını almak, etüdün tamamlanma süresini fazlasıyla artıracak ve maliyetini de yükseltecektir.
Diğer taraftan söz konusu işçilerin deneyimlilerinin, bilgi birikimlerinin ve diğer niteliklerinin farklı olması, bir ölçüde iş istasyonlarının sahip oldukları özelliklerin farklı olması dolayısıyla, ölçülen süre, olması gerekenden sapabilir.
Zaman etüdünde benzeri durumlarla karşılaşıldığında iş istasyonları, işçiler ve çalışma hızlarıyla ilgili olarak normallik kriterleri gündeme gelir ve bunlara göre uygun seçimler yapılır. Normal iş istasyonu, tanımlanmış işin yapılabilmesi için uygun çalışma koşullarına, teknolojiye ve planlamaya sahip istasyondur. Normal işçi, tanımlanmış işi yapılabilmesi için uygun fiziksel niteliklere, bilgi birikimine ve deneyime sahip işçidir. Bu tanım, özürlü işçiyi kapsamadığı gibi işini refleks haline getirmiş son derece deneyimli işçiyi de kapsamaz.
İş ölçümüne konu olan iş istasyonu ve işçinin seçiminde yukarıda açıklanmaya çalışılan detaylar gözönüne alınmalıdır.
Bilgi Derleme ve Kaydetme
Metot etüdündeki yaklaşımlara benzer nedenlerden dolayı, zaman etüdü çalışmasında da uygun seçimler yapıldıktan sonra sistematik olarak gerekli bilgilerin derlenmesi ve uygun standart kayıt ortamlarına kaydedilmesi gerekir.
Bilgilerin derlenmesi ve kaydedilmesinde zaman etüdü analisti bir takım araçlara ihtiyaç duyar. Genel olarak zaman etüdü için kullanılan araçlar aşağıdaki gibi açıklanabilir:
Kronometre: Etüdün vazgeçilmez aracıdır. İstenen hassasiyete göre bir kronometre seçilmeli ve fiili süreler bu kronometre yardımıyla ölçülmelidir.
Zaman etüdü kayıt formları: Zaman etüdünde ölçülen sürelerin ve ilgili hesaplamaların yapıldığı kayıt ortamlarıdır. Fonksiyonlarına göre zaman etüdü izleme formu ve zaman etüdü özet formu adında iki tip form kullanılır. Zaman etüdü izleme formunda etüde ilişkin genel bilgilerin yanında iş elemanlarına ait her ölçüm, çalışma hızı veya tempo ve normal zaman bu formda yer alır. Zaman etüdü özet formunda ise etüde ilişkin genel bilgilerin yanısıra iş elemanlarına ait normal zamanlar, toleranslar ve standart zamanlar bulunur.
İşin Elemanlarına Ayrılması
Daha önce seçilmiş olan işler veya süreçler, yapılacak olan etüdün detay düzeyine göre elemanlarına ayrılır. Ancak bu ayrımda dikkat edilmesi gereken husus, iş elemanlarının tanımlanabilir ve ölçülebilir bir süreye sahip olmasıdır. Böylece ölçme sırasında yapılacak hatalar minimuma indirilebilir.
İşi elemanlarına ayırmakta uyulması gereken konular aşağıdaki gibi ifade edilebilir:
El ile yapılan işlerle makine ile yapılan işler birbirinden ayrılmalıdır. El ile yapılan işlerde işçinin çalışma temposuna göre, değişken bir hız faktörü söz konusudur. Halbuki makine ile yapılan işlerde daha sabiti bir çalışma hızı geçerlidir.
Her çevrimde tekrarlanan işlerle, tesadüfi işler birbirinden ayrılmalıdır. Örneğin tornada kaleme talaş sarması, tesadüfi sayılabilir. Bu türden işler etüt dışında bırakılmalıdır.
Farklı tempolu işler elemanlarına ayrılmalıdır. Zira her işlem aynı kolaylıkta değildir. İşin yapılması sırasında değişik fiziksel özelliklere sahip işlemler arasında tempo farklılaşması doğaldır; ancak bunun dikkate alınması gerekir.
Ölçme ve Ölçme Sayısının Saptanması
Ölçme sayısının saptanmasında istenilen güven aralığına göre örneklem hacmi seçilir. Burada istatistik biliminden yoğun şekilde faydalanılır.
Tempo bilindiği gibi işçinin çalışması sırasında ulaştığı hızdır. Makinenin çalışması sırasındaki hızı genellikle aynı sonucu vermesine rağmen, insanın hızı aynı çalışma koşullarında bile farklı zamanlarda ölçüldüğünde farklı değerlerde olur. Bu değişimin ve derecesinin etütte dikkate alınması, analizin geçerliliği açısından son derece önemlidir.
Normal tempo daha önce 100 olarak tanımlanmıştı. Analist ölçüm yaparken bu referansa göre işçinin çalışma hızını da değerlendirir. Bu değerlendirmeye tempo takdiri denir. Subjektiflik özelliğinin baskın olması dolayısıyla analist açısından zor aşamalardan biridir. Bu zorluğun bir ölçüde giderilebilmesi için analistin işin normalde hangi hız ve etkinlik ile yapılması gerektiğini bilmelidir.
Tempo takdirini daha tutarlı ve kantitatif hale getirebilmek için Westinghouse Faktörleri adında bir yöntem bulunmaktadır.
Tempo takdirindeki subjektiflik özelliğini azaltarak yanılma payını düşürmek için Westinghouse Faktörleri ile dört faktörden oluşan bir sistem kurulmuştur. Bu faktörler ile alabilecekleri alt ve üst sınırlar aşağıdaki gibidir:
Bu genel sınırlar aslında, farklı düzeylerdeki detaylardan oluşur. Analist, etüt sırasında işçinin çalışma temposunu takdir etmek için yukarıdaki faktörlerin uygun detaylarına göre puanlar verir. Daha sonra normal tempo 100 üzerine bunları toplar ve nihai tempoyu saptar.
Normal Zamanın Hesaplanması
Ölçülen süre fiili süre adını alır ve analistin, işçi normal çalışmasını sürdürürken kronometre ile yapmış olduğu ölçüm sonucu elde ettiği zaman değeridir. Bu zaman değeri, işçinin, ölçüme konu olan işi yapması sırasında işçi için takdir edilen tempo değeri ile çarpılırsa ölçümü yapılan iş için normal zaman hesaplanmış olur.
İşçi çalışması sırasında sürekli normal zamana eşit çıktı yaratamaz. Genellikle bundan sapmalar gösterir. Bunun nedenleri, bedensel ve zihinsel yorgunluk, kişisel gereksinimler ve gecikme olarak bu payların belirlenmesi gerekir. Kısaca tolerans olarak tanımlanan söz konusu paylar, normal zamanı değişik oranlarda etkiler.
Eğer etkin bir üretim sistemi kurulmuş ise verilecek gecikme toleransları sıfır olur. Örneğin malzeme iletim sisteminden veya makine beklemelerinden doğan gecikmeler ortadan kalkabilir. Yorgunluk toleransları ise işin özelliklerine göre değişir. Ancak mutlaka, kişisel ihtiyaçlarla birlikte dikkate alınmalıdır. Sonuç olarak bu toleranslar birikerek normal zamanı, olması gereken standart zamana yükseltirler.
İş ölçümünün son aşaması daha önce elde edilmiş bilgileri derleyerek standart zamanı bulmaktır. Standart zamanı bulurken yapılacak iş normal zamana tolerans yüzdesiyle fiili sürenin çarpımını eklemektir. Böylelikle standart zaman bulunur ve bilgi işlem sistemi için en temel veri olup kullanılmaya hazır hale gelir.
Tö: Ölçülen zaman
n : Ölçüm sayısı Tt :Tempo takdiri
Töort: Ölçülen zaman ortalaması
Ttort : Tempo takdiri ortalaması
TN : Nominal zaman
Tst : Standart zaman
Ttol : Tolerans (%)
Töor=(Tö1+Tö2+....+Tön) / n
Ttor=(Tt1+Tt2+....+Ttn) / n
TN = (Ttor /100) x Töor
Tst = (1+Ttol) x TN
Örnek İş Akış Şeması (Cross Functional)