Yeşil Mucize mi? Matcha Çayı
Matcha (maça) kelime anlamı olarak “ma” yani ufalanmış (toz haline getirilmiş) sözcüğü ile “cha” yani çay sözcüklerinin birleşmesi ile oluşmuştur. Japon kültürü içerisinde de büyük yere sahip olan matcha çayı, sadou adı verilen özel halk çay seremonisinde kullanılan toz şeklindeki yeşil çaylardır. Matcha çayı etnik ve kültürel yönleriyle de ön plana çıkmaktadır. Matcha çayı için toz yeşil çay veya japon yeşil çayı gibi adlandırmalar da kullanılmaktadır. Kuvvetli tat ve aromaya sahip olması için çay yaprakları yılda sadece bir kez hasat edilir ve toplanmadan yaklaşık üç hafta önce üzeri bambu mat ile kaplanarak gölgede bırakılır.
Matcha, daha az bilinen ismiyle hikicha, gyokuro’yla aynı yapraklardan üretilmiş olan ve ince bir şekilde tozlandırılmış bir Japon yeşil çayıdır. Ancak matcha sadece tozlandırılmış gyokuro değildir. Matcha üretmek için gyokuro üretimi için kullanılan yaprakların aynısı, farklı bir süreç sonucunda kurutulmaktadır ve bu durum “tencha” ismi verilen bir tür çay üretimini sağlamaktadır. Matcha daha sonra tencha’nın yaprak damarları ve saplarının çıkarılması suretiyle üretilmekte ve yaprağın geri kalan kısmı, ince bir toz haline gelene kadar öğütülmektedir. Bazen “spagetti ağacı” olarak adlandırılan kokeicha, iğneye benzer bir şekil alana dek baskılanan, tozlaşmış çaydan üretilen bir tür Japon yeşil çayıdır. Japonca ismi “biçimlendirilmiş çay” olarak çevrilebilir ve bu durum, çayın nasıl üretildiğini yansıtmaktadır. Kokeicha, matcha’nın üretiminin bir yan ürünüdür.
Bambu whisk, seramik kap ve bambu kaşık gibi pek çok özel eşya ile bütünleşen matcha çayı, özellikle Budistler için oldukça büyük yere sahiptir. Gyokuro” kelimesi, “mücevher damlası” veya “yeşim damlası” olarak tercüme edilir. Çayın isminin, hazırlandıktan sonra üzerine aldığı yeşim yeşili renk tonundan geldiği düşünülmektedir
Matcha sıklıkla demleme çay olarak; sütle karıştırılarak matcha latte olarak, kimi zaman yoğurtla karıştırılıp ara öğün olarak milk shake ve smoothie gibi içeceklerde; kek,kurabiye ve çeşitli tatlı tarifleriyle oral tüketilse de ‘mucizevi etkilerinden’ dolayı son zamanlarda cilt problemleri için yüz ve vücut maskesi olarak, saç dökülmeleri için saçlara uygulanarak da kullanılmakta. Özellikle kilo vermek için, hipertansiyon tedavisi için ve hipotiroid için sıklıkla çay hali tercih edilmekte. İnternette birçok tarifi olan matcha çayı için pankreas, yumurtalık, prostat, göğüs ve mesane gibi çeşitli kanser türlerini önleme potansiyeli olduğu, detoks sağladığı, antiviral ve antibakteriyel olduğu ve çeşitli kalp hastalıklarında reçete edildiği de yazmaktadır. Bunların yanı sıra kasları güçlendirdiği, zihinsel uyanıklık sağladığı için gençler arasında popülerdir. Yüz/vücut maskeleri, saç güçlendirme reçeteleri ve diş çürümesini engelleme kürleri de internet üzerinde tarifleriyle mevcuttur. Gitgide popüler hale gelen ve tüketilen matcha çayı mucize olarak adlandırılmaktadır ve internet üzerinden satışları yapılmaktadır.
Gerçekten böylesine mucizevi etkileri olan matcha bu kadar masum mu?
Maalesef değil. Özellikle belirli bir dozun üzerinde kullanıldığında matcha’nın çok güçlü etkilere sahip olabildiği ortaya konmuştur. Özellikle demir eksikliği, reflü ve böbrek hastalıkları gibi durumların varlığında matcha çayı tüketilmemelidir. Bunun yanı sıra günde iki bardaktan fazla matcha çayı içilmemesi tavsiye edilir. Çay alerjisi olanların, ağır demir yetersizliği olan kişilerin, reflü gibi bir sindirim sistemi sorunu olanların veya ishale yatkın olan kişilerin, gebe ve emziren kadınların matchayı kesinlikle tüketmemesi gerekir. Böbrek taşı veya yetersizliği olan kişiler için de matcha çayı önerilmiyor. Bunların dışında yan etkileri arasında; baş ağrısı,sinirlilik, baş dönmesi, ishal, kabızlık, insomnia, kas krampları, karaciğer hasarı, taşikardi, anksiyetesi olan kişilerde anskiyetenin tetiklenmesi de bulunmaktadır. Ayrıca kalsiyum absorbsiyonunu inhibe ederek, kalsiyum atılımına neden olur ve osteoporuzu tetiklediği çalışmalar da kaydedilmiştir. Hamilelikte kullanımı ise folik asit atılımına sebep olduğu için bebeğin sağlığı için ciddi risk teşkil eder.Matcha çayının ilaç etkileşimleri de bulunmaktadır. Antibiyotiklerle(özellikle beta-laktam grubunda antibiyotiğin etkisi ciddi düzeyde artar), lityumla, efedrinle, monoamin oksidaz inhibitörü olan ilaçlarla(kan basıncını arttırır) kullanımında dikkatli olunmalıdır.
Kaynak: Rize Çay Araştırma ve Uygulama Merkezi’nin Kurulması Teknik Yardım Projesi TR07R1.10-04/001 / Çay Üretimine dair Uluslararası En İyi Uygulamaların Tespitine dair Araştırma Raporu
japon yeşil çayı matcha