BAŞLICA YATIRIM ARAÇLARI -2- | BAŞLICA YATIRIM ARAÇLARI -2- – webiktisat
Sermaye şirketlerinin ortaklarına paylarını ve ortaklıklarını belgelemek için verdikleri kıymetli evraklara hisse senedi denilmektedir. Borsa binalarının kurulmasına neden olan hisse senetleri, Sermaye Piyasası Kurulu’ndan (SPK) izin alınarak çıkartılmaktadır. Her sermaye şirketinin hisse senedi çıkartması da mümkün değildir. Hisse senedi çıkarabilecek şirketler, anonim şirketler, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler, özel kanunla kurulmuş kurumlardır.
Hisse Senetlerinin Özellikleri
Hisse senetleri sahiplerine çeşitli getiriler sağlamakta ve sorumluluklar vermektedir. Kazanç, yatırım aracı olarak seçildikleri zaman sağlamaktadır. Bir hisse senedinin yatırım aracı olarak seçilebilmesi için de, borsaya kote olması gerekmektedir. Halka arz edilecek olan hisse senetlerinin borsa izni olması gerekmektedir ve bunun için de hisse senedi borsaya kote ettirilir. Bir hisse senedi borsaya kote edilmemişse, o hisse senedinin ticari işlemleri de yapılamaz.
Sahiplerine sağlamış oldukları haklar ise;
Rüçhan Hakkı: Şirketin bedelli sermaye artırımına gitmesiyle mevcut ortakların artırımdan paylarını alma hakkıdır. Bu haktan ortakların faydalanabilmesi için de eski hisse senedinin SPK tarafından belirtilen süre içerisinde ibraz edilmesi gerekmektedir.
Yönetime Katılma ve Oy Hakkı: Yatırımcının sahip olduğu hisse senedi, şirket yönetim kurulu seçimlerinde seçmen ve aday olarak yönetime katılma hakkı vermektedir. Ama hisse senedinin payı oranında bu gerçekleşmektedir.
Bilgi Alma Hakkı: Hisse senedi sayesinde pay sahibi olan kişilerin her zaman şirket hakkında bilgi edinme hakkı bulunmaktadır.
Sır Saklama Sorumluluğu: Hisse senedi sahiplerinin her zaman şirket sırlarını saklamaları ve açıklamamaları gerekmektedir.
Taahhütleri Yerine Getirme Sorumluluğu: Hisse senedi sahibi, şirket kuruluşundan ve sermaye artırımı sırasında taahhüt ettiği bedeli zamanında ödemek zorundadır.
Bu hak ve sorumlulukların bazıları, borsada alınıp – satılan hisse senetleri için geçerlidir. Hisse senetleri borsa dışında el değiştirdiği zaman bazı hakların devredilmesi söz konusu iken, borsada alınıp satılan hisse senetlerinde bu söz konusu değildir. Örnek vermek gerekirse; borsada alınıp – satılan hisse senedinde hakların devri söz konusu değildir. Borsada hisse senetleri ile yapılan işlemler hakkında bilgileri site içerisinden edinebilirsiniz.
Türk Ticaret Kanunu’nun 413. maddesinde belirtildiği şekliyle bir hisse senedinin üzerinde yazılı olması gereken şartlar şunlardır;
• Şirket unvanı,
• Yetkili imzalar,
• Şirketin esas sermaye miktarı,
• Şirketin tescil tarihi,
• Hisse senedinin türü,
• Hisse senedinin nominal değeridir.
En çok bilinen hisse senedi türleri Adi ve İmtiyazlı hisse senedi türleridir. Ama ülkemizde bu iki hisse senedinin kullanılmasına izin verilmemektedir. Aynı zamanda yatırımcılar tarafından bu hisse senetleri alınıp – satılmamaktadır. Ülkemizde en çok Nama ve Hamiline yazılı hisse senetleri ile işlem yapılmaktadır. Bu hisse senedi çeşitlerini incelemek gerekirse;
Primli ve Primsiz Hisse Senetleri: Hisse senedinin üzerinde yazılı olan nominal değerden daha yüksek bir beden ile çıkarılan hisse senetleri primli hisse senetleridir. Üzerinde yazılı olan nominal değerden çıkarılıyorsa da primsiz hisse senedidir.
Bedelli ve Bedelsiz Hisse Senetler: Şirketin kuruluş veya sermaye artırımında çıkarılan hisse senetleri bedelli hisse senetleridir. Şirketin bazı varlıklarında değer artışı yaşanmış ve bu değer artışının sermayeye eklenmesi ile çıkarılan hisse senetleri de bedelsiz hisse senetleridir.
Kurucu ve İntifa Hisse Senetleri: Şirketin kurulusunda emeği geçen kişiler için çıkarılan hisse senetleri kurucu hisse senetleridir ve sahibine, ortaklık, şirket yöntemine katılma hakkı vermemektedir. Yalnızca şirketin karından bir kısmını alma hakkı vermektedir. İntifa hisse senetleri ise belirli kişiler için alacak ya da hizmetler karşılığında çıkarılan, ortaklık hakkı vermeyen hisse senetleridir.
Son olarak birbirine çok karıştırılan hisse senedi ve tahvil arasındaki farklara değinmek istiyorum:
• Hisse senetleri sahibine ortaklık hakkı sağlarken, tahvil alacak hakkı sağlar.
• Hisse senedi sahibine yönetime katılma hakkı verirken, tahvil bu hakkı vermez.
• Tahvil sabit iken, hisse senetleri değişken getiri sağlamaktadır.
• Tahvilin herhangi bir riski yokken, hisse senetleri risk içermektedir.
• Tahvilde vade bulunurken, hisse senetlerinde vade bulunmamaktadır.
• Hisse senetleri, anonim ve sermayesi bölünmüş komandit şirketler tarafından çıkartılırken, tahvil tüzel kişiliğe sahip kamu kuruluşları tarafından çıkartılmaktadır.
Sabit getirili yatırım araçlarından birisi de repodur. Yabancı bankaların öncülüğünde kullanılmaya başlayan yatırım aracı, kısa vadeli getiri sağlamaktadır. Repo işlemleri kısaca, geri alma taahhüdü ile yapılan satış işlemi olarak tanımlanabilir. Menkul kıymetler, hazine bonoları, devlet tahvilleri gibi yatırım araçları da, repo işlemlerine konu olmaktadır.
Birikimlerinizi kısa vadede, sabit bir getiri ile değerlendirmek istiyorsanız, repo yatırımını tercih edebilirsiniz. Bu amaca sahip yatırımcılar bir alternatif olarak repo işlemlerini sıklıkla yapmaktadır. Bankalar, müşterisine satacakları sabit getirili menkul kıymeti önceden belirlenen bir fiyattan satar ve belli bir tarihte geri almak üzere işlemi gerçekleştirir. Bu işlem için yatırımcı ve banka arasında anlaşma imzalanır. İşlem gerçekleştikten sonra da, alım – satım fiyat farkından kar etmiş olursunuz.
Devlet tahvili, hazine bonosu, banka bonosu, banka garantili bono, Kamu Ortaklığı İdaresi ve Toplu Konut İdaresi’nce ihraç edilen borçlanma senetleri, borsada işlem gören borçlanma senetleri, repo işlemlerine konu olan yatırım araçlarıdır. Repo işleminde menkul kıymetler, müşteriye teslim edilmeden, merkez bankasının bloke hesaplarında veya Borsa İstanbul Takas ve Saklama AŞ.’de depo edilmektedir. Teslim etmek yerine bir makbuz düzenlenir ve müşteri vade dolduğu zaman makbuzu sayesinde ödemesini alır.
Birikimlerinizi güvenli ve sabit getirili bir şekilde değerlendirmek için repo işlemlerine başvurabilirsiniz. Devlet tahvili, hazine bonosu gibi güvenli yatırım araçlarının repo edilmesi ile kısa vadeli belli bir kazanç elde edebilirsiniz. Repo çeşitlerini ise şu şekilde sıralandırabiliriz:
Açık Repo: Vadesi belirsiz olarak yapılan repo işlemidir. Yapılan sözleşmeyi taraflar, herhangi bir tarihte sonlandırabilir. İşleme konu olan menkul kıymet ve nakit para günlük olarak değerlendirilir.
Karşılıksız (Fiktif) Repo: Bu türde iki durum söz konusudur. Birincisinde; işleme konu olan sermaye piyasası aracı, satan tarafın portföyünde olmamasına rağmen işlem gerçekleşir. Bu işlemde el değiştiren yatırım aracı değil, teslim eden makbuz veya dekonttur. İkincisinde ise aynı tutar ve tanımdaki menkul kıymet, birden fazla gerçek kişiye birden fazla işlem yapılarak satılır ve açığa satış durumu ortaya çıkar. Bu türde, işlemlerin biri gerçek, kalanlar ise hayalidir.
Sürekli Repo: İlk anlaşma tarihiyle belirlenen vade sonunda, sözleşme taraflarından herhangi birinin ihbarı olmadan repo otomatik olarak yenilenir. Bu türe genellikle overnight veya çok kısa vadelerle yapılan işlemlerde rastlanır.
Vadeye Kadar Repo: Anlaşmada belirlenen vadenin bitim tarihi, repoya konu olan yatırım aracının faiz veya kupon ödeme günüyle aynıdır. Bu türe genellikle portföylerinde yüksek getirili yatırım aracı bulunduran; ama yatırım araçlarının elden çıkarmadan getirisini elde etmek isteyen gerçek ya da tüzel kişiler başvurur.
Döviz Swapı Repoları: Repoya konu olan yatırım aracına benzer kalitede bir teminat söz konusudur. Vadeli döviz piyasayı aracılığıyla yatırımcı, herhangi bir döviz cinsinden yapılan işlemlerden avantaj sağlayabilir.
Repo Yatırımı Nasıl Yapılır?
Repo işleminde banka, repo yaptığı menkul kıymeti teslim etmeli ve vadesi geldiğinde anlaşma koşulan göre geri almalıdır. Herhangi bir sorunla karşılaşılmaması için yatırımcıya yapılan işlem ile ilgili makbuz verilir. Yatırımcı da, repo vadesi dolduğu zaman makbuzu bankaya ibraz eder ve parasınız alır.
6) Yatırım fonu
Borsada oynamanın riskli olduğunu düşünebilirsiniz. Bu sebeple daha az riskli araçlara yönelmek isteyebilirsiniz. Bu takdirde karşınıza olabildiğince gözde bir araç olan yatırım fonları çıkar. Yatırım fonu bir çeşit havuz gibi düşünülebilir. Bu fonlar bankalar veya aracı kurumlar tarafından kurulur. Yatırımcılardan toplanan mevduat(para) bir havuzda toplanır. bu havuza portföy denir. Fonun kurucusu firma portföyü yönetir. Portföydeki para çeşitli yatırım araçlarına (hisse senedi, hazine bonosu, devlet tahvili, repo) yatırılarak getiri elde etmek ve bu arada riski azaltmak amaçlanır. Bir yatırımcı olarak fonun sahip olduğu portföyün bir kısmını temsil eden katılma belgesini alarak fona ortak olabilirsiniz. Tabii kâr edebileceğiniz gibi zarara da uğrayabilirsiniz. Kimler yatırım fonu kurabilir? Aracı kurumlar, bankalar ve sigorta şirketleri ile emekli ve yardım sandıkları, yatırım fonu kurup yönetebilirler. Yatırım fonu nasıl gelir getirir? Katılım belgeleri yoluyla fonlara ortak olursunuz. Katılım belgeleri hisse senedine benzer, fona ortak olduğunuz payı gösterir. Ancak fiziksel olarak elden ele dolaşmazlar. Müşteri hesabınızda kayıtlı olurlar. Yatırım yaptığınız fon size 3 biçimde para kazandırır: yatırım fonu, sahip olduğu menkul kıymetlerden kar payı, faiz olarak gelir elde eder. elde edilen gelir, fon portföy değerine yansır. Fonun sahip olduğu menkul kıymetlerin ücreti çoğalır. Şayet yatırım fonu ücreti yükselen menkul kıymeti satarsa sermaye kazancı elde eder. elde edilen bu sermaye kazancı fon portföy değerine yansır. Eğer yatırım fonu ücreti yükselen menkul kıymeti satmıyor elinde tutuyorsa katılma belgelerinin ücreti çoğalır. Yüksek fon toplam değeri yatırımınızın yüksek değerli olduğunu gösterir. Şayet katılma belgenizi satarsanız kar elde edersiniz.
Tabii yukarıdaki durumların tersi olduğunda fon değer kaybeder. bu taktirde zarar edebilirsiniz. fon tipleri ve içerikleri yatırım fonları içerdikleri yatırım araçlarının genel portföy içerisindeki payına ve özelliklerine göre çeşitli tiplere ayrılır. Genel olarak 12 ayrı tipte fon vardır. Bu tanımlama sermaye piyasası mevzuatında yer alır.
1) hisse senedi fonu
2) tahvil ve bono fonu
3) sektör fonu
4) iştirak fonu
5) grup fonu
6) yabancı menkul kıymetler fonu
7) altın ve diğer kıymetli madenler fonu
8) likit fon
9) karma fon
10) değişken fon
11) endeks fon
12) özel fon
Tüm bu fon tiplerinin hepsi aynı miktarda kullanılmaz. Bu 12 adet fon tipi, vadelerine ve risk derecelerine göre 2 ayrı grup altında kullanılır:
# a tipi fonlar
# b tipi fonlar
A tipi yatırım fonu hisse senedi ağırlıklı yatırım fonlarıdır. Bu nedenle risk oranı yüksektir. Orta ve uzun vadede b tipi fonlara oranla daha yüksek getiri içerir. Uzun vadeli yatırım aracıdırlar. bu fonun portföy değerinin en az yüzde 25’i sürekli olarak Türk şirketlerinin hisse senedinden oluşmalıdır.
En fazla kullanılan a tipi yatırım fonları aşağıdaki gibidir.
1. hisse fon fonun en az % 51’i hisse senetlerinden oluşur. Getiri potansiyeli yüksektir. ancak hisse senedi ağırlıklı olduğu için risk oranı da yüksektir.
2. karma fon karma fon ister a ister b olsun çeşitli sermaye piyasası araçlarından en az ikisini, her biri en az % 20 oranında olmak üzere içermek mecburiyetindedir.
3. değişken fon porföyünün içeriği itibariyle hiçbir sınırlamaya bağlı olmaksızın kurulup yönetilir. Hisse senedi ve hazine bonosu en sık kullanılan yatırım araçlarıdır.
4. sektör fonu en az % 51’i, sürekli olarak belirli bir sektöre ilişkin şirketlerin hisse senetlerinden oluşur. Fonun adı da ilgili sektörün adını alır. Örneğin; a tipi metal sektör fonu. b tipi yatırım fonu ağırlıklı olarak hareketsiz getirili yatırım araçları kullanılır (hazine bonosu, repo gibi) bu nedenle a tipi fonlara göre daha az risk içerir. Doğal olarak getiri beklentisi de a tipi fona göre daha düşüktür. a tipi fona göre daha kısa vadeli yatırım aracıdır.
En fazla kullanılan b tipi fonlar aşağıdaki gibidir.
1. değişken fon tıpkı a tipi fonda olduğu gibi porföyünün içeriği hiçbir sınırlamaya bağlı değildir. Genelde %25 oranında hisse senedi %20 oranında hazine bonosu gibi oranlar kullanılır.
2. likit fon portföyünün tümü vadesine 90 günden az kalmış sermaye piyasası araçlarından (repodan) oluşur.
3. tahvil-bono fon portföyünün en az % 51’i, kamu ve/veya özel sektör borçlanma araçlarından (hazine bonosu vs) oluşur.
Yatırım fonu seçerken göz önüne alınması gerekenler yatırım fonu seçimi yapmadan önce değerlendirmeniz gereken bazı noktalar vardır.
1) yatırım fonunu kurup yöneten kuruluşun sektördeki kuruluşlar içerisinde güvenilir yere sahip olup olmadığına bakın.
2) tercih ettiğiniz kuruluş yatırım fonu yönetiminde tecrübeli olması avantajdır.
3) yatırım fonunun getiri amaçlarının neler olduğunu öğrenin. bu amaçların sizin yatırım amaçlarınıza uyup uymadığına karar verin.
4) fonun geçmiş performansını inceleyin. ne kadar kazandırıp ne kadar kaybettirmiş? Kararınızı buna göre verin.
7) Devlet Tahvili ve Hazine Bonosu
• Devlet tahvilleri, devlet garantilidir.
• Likit yatırım araçlarıdır.
• Yüksek sabit getiri sağlarlar.
• Emanet hesabında ücretsiz saklanırlar.
• 1 yıldan uzun vadelidirler.
• Kuponlu veya kuponsuz devlet tahvilleri iskontolu olarak satılırlar. Vade tarihinde, devlet tahvilinin üzerinde yazan nominal değer ödemede esas alınır.
• Kuponlu olan devlet tahvilleri 3 ay, 6 ay veya 1 yılda bir kere faiz ödemelidir.
• Hazine Müsteşarlığı tarafından çıkarılırlar ve satış aracılığını merkez bankası gerçekleştirir.
• Satışlar, fiziki teslim veya emanet makbuzu ile yapılmaktadır.
• Faizler düştüğü zaman birim fiyatları yükselir.
• Genel olarak Hazine Bonosu ile karıştırılırlar ve aralarındaki en belirgin fark; devlet tahvilleri 1 yıl ve daha uzun vadelidir, hazine bonoları ise 1 yıldan daha kısa vadelidir.
• İkinci el piyasaları vardır.
Ulusal bir hükümet tarafından çıkarılan ilk tahvil ise Fransa’ya karşı bir savaşı finanse etmek için 1693 yılında İngiltere Merkez Bankası tarafından basılmıştır. Bu devlet tahvili, bir nevi hayat sigortası özelliği taşıyordu. Daha sonra da savaşlar ve devletin diğer harcamalarını finanse etmek için devlet tahvili basılmaya devam etti. Günümüzde ise devlet iç borçlanma senetleri olarak Hazine Müsteşarlığı tarafından basımı yapılmaktadır.
Devlet tahvili satın almak, yatırımlarını orta ve uzun vadede değerlendirerek güvenli sabit bir getiri elde etmek isteyen yatırımcılara yönelik yatırım aracıdır. Sabit getirili yatırım araçlarından olan devlet tahvilleri, anaparanızı faiziyle geri ödeme garantilidir. Devlet tahvillerinde, ülkelere kredi derecelendirme kuruluşları tarafından verilen notlar büyük önem taşımaktadır. Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşları tahvil için derecelendirme yapar; ancak piyasa katılımcıları bu konuda kendi yararlarını verirler. Devlet tahviline yatırım yapmak isteyen kişilerin öncelikle edinmesi gereken bilgiler vardır. Elbette bunların başında para ve risk yönetimi, borsa hakkında bilgiler, deneyimler yer almaktadır. Tahvillerin vadesi minimum 1 yıldır ve bu koşulu sağlayarak serbestçe vade belirleyebilirsiniz. Bu tarih, anaparanın ve en son faizin ödeneceği tarihtir. Anaparanız ve faizi, vade tarihinde tek seferde ödenebildiği gibi vade sonuna kadar taksitlerle de ödenebilir.
Devlet iç borçlanma senedi olarak da bilinen devlet tahvilleri, birincil piyasada Hazine Müsteşarlığı tarafından ihraç edildikten sonra vade tarihine kadar Hazine Müsteşarlığı’ndan bağımsız olarak işleyen ikincil piyasalarda sürekli alım – satım işlemlerine konu olur. İkincil piyasadan devlet tahvili almak için banka, aracı kurum, özel finans kuruluşları gibi bir aracıyla anlaşmanız gerekmektedir. Anlaşmanızı yaptıktan sonra kolayca devlet tahvilinizi alabilirsiniz.
Hazine tarafından ihraç edilen devlet tahvilleri, devletin kendi borcu olduğu için hiçbir garantiye gerek kalmadan güvenilir bir şekilde yatırım yapılabilen enstrümanlardır. Hazine Müsteşarlığı aldığı borcu, anapara ve faiz olmak üzere zamanı geldiği zaman mutlaka öder. Ayrıca devlet tahvillerinin bazıları vade sonunda faiz getirisi sağlar. Likit yatırım araçları olmaları ve istenen zaman nakde çevrilebilmeleri de devlet tahvillerini almak için cazip hale getirmektedir.
Faiz ve bono fiyatları, birbiriyle ters orantılıdır. Açıklamak gerekirse; faizler arttıkça, bononun getirisi de azalır. Bir örnekle daha iyi anlatılabilir; elinizde % 2 faizli bir hazine bonosu var; ama faizler % 3’e yükseldi. Bu durumda herkes % 3 faiz veren hazine bonosunu almak ister. Bu durumda da % 2 faizli bononun fiyatı talep azaldığı için düşecektir.
8) Bireysel Emeklilik Sistemi
9) İnsana yatırım
Yatırım araçları arsında ençok üzerinde durulması gereken yatırım aracı İNSAN. Biz yatırımı mallarımıza/paramızı daha fazla çoğaltmak amacıyla yapıyoruz. Akılı yatırımlar yapmak içinse kendini yetiştirmiş bilgi birikimine sahip biri olmanız gerekiyor. Peki bir bireyin kendini yetiştirmesi neler yapması gerekiyor:
 Meraklı olmanız gerekiyor,
 Okumayı sevmeniz gerekiyor,
 Konferanslara, kurslara gitmek zorunuza gitmeyecek,
 Dil öğrenmeye zaman ayıracaksınız,
 İnsanlarla iyi ilişkiler kuracaksınız,
 Kendinize zaman ayırın
Belki buna benzer birçok ayrıntı var. fırsat buldukça yazmaya devam edeceğim. Sizin için Bütün bunları yaparken belkide en önemlisi sabırlı olmanız gerekiyor. Bunlar hemen bir günde yapılacak şeyler değil tabi yıllar sürecek uzun vadeli bir yatırımdır.
4) Hisse senedi Hisse Senedi Nedir? Özellikleri ve Çeşitleri Nelerdir? Sermaye şirketlerinin ortaklarına paylarını ve ortaklıklarını belgelemek için verdikleri kıymetli evraklara hisse senedi denilmektedir. Borsa binalarının kurulmasına neden olan hisse senetleri, Sermaye Piyasası Kurulu’ndan (SPK) izin alınarak çıkartılmaktadır. Her sermaye şirketinin hisse senedi çıkartması da mümkün değildir. Hisse senedi çıkarabilecek şirketler, anonim şirketler, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler, özel kanunla kurulmuş kurumlardır. Hisse Senetlerinin Özellikleri Hisse senetleri sahiplerine çeşitli getiriler sağlamakta ve sorumluluklar vermektedir. Kazanç, yatırım aracı olarak seçildikleri zaman sağlamaktadır. Bir hisse senedinin yatırım aracı olarak seçilebilmesi için de, borsaya kote…
'BAŞLICA YATIRIM ARAÇLARI -2-' have 5 comments
2020-01-15 @ 13:27 Ali
Hazine bonosu bankadan karşiliksiz alinirsa tmsf garantisi yok
2020-01-15 @ 13:28 Ali
Hazine bonosu bankadan karşiliksiz alınırsa
. tmsf garantisi yook
2020-01-15 @ 13:57 Hasan
Hazine bonosu bankadan karşiliksiz alınırsa tmsf garantisi yok
2020-04-09 @ 04:48 3aplus63varse
2020-08-13 @ 20:31 Allenquipt
Would you like reply to Ali
E-TİCARET VE M-TİCARETİN ENFLASYONA ETKİSİ
Türkiye’nin En İyi 10 Kariyer Sitesi
Kategoriler Kategori seçin BORSA (2) Genel (1) İSTİHDAM (1)