Dünya buğday piyasasının gözü Çin, Mısır ve Japonya'da | Değirmenci Dergisi
2013/14 üretim sezonuna dair buğday rekoltesinin yüksek olacağına yönelik tahminler ile beraber, vadeli fiyatlarda satış baskısının arttığı görülüyor. Buğday fiyatları, Ocak ayında gördüğü en yüksek seviyeden sonra yüzde 24 değer kaybetti. Fakat son dönemde artan Çin ve Mısır kaynaklı ithalat talebi ile Japonya’nın yeniden ABD’den buğday alımlarına başlaması, Eylül ayında bu satış baskısının azalmasına yol açabilir.
ABD Tarım Bakanlığı’nın (USDA) yayınladığı aylık tahmin raporuna göre 2013/14 dünya buğday üretimi, bir önceki aya göre 7,58 milyon artarak, 705,38 milyon tona yükseldi. Önceki yıla göre artış ise 50,11 milyon tona ulaştı. Bu artışta, Ukrayna, Kazakistan ve Avrupa Bölgesi’ndeki toplam 7,27 milyon tonluk rekolte artışı önemli bir etken oldu. Fakat üretimdeki artışa rağmen buğday tüketiminin yükselmesiyle, dönem sonu stoklarının azalarak 172,99 milyon tona düşmesi bekleniyor. Küresel buğday tüketimi önceki yıla göre 26,4 milyon ton artarken, dünya buğday ticaret hacmi 12,25 milyon artış ile 287,83 milyon tona ulaşacak.
ABD’nin, yüzde 11 ile buğday ticaretinde yine en büyük payı alacağı tahmin ediliyor. Dünyanın en büyük buğday üreticileri olan Çin ve Hindistan ise bu unvanlarını korumaya devam edecekler. Türkiye’de ise buğday üretiminin 18 milyon ton olacağı tahmin ediliyor. Bu rakamın, Türkiye’deki üretim beklentilerinin oldukça altında olduğu görülmektedir. Bu üretim rakamıyla beraber hektar başına verimlilik ise 2,34 tona yükselmiş olacak. Avrupa Bölgesi ortalamasının hektar başına 5,43 verimlilik sağladığı göz önüne alındığında, Türkiye’nin buğday üretim kapasitesinin halen tam anlamıyla kullanılmadığı anlaşılmaktadır. Özetle ABD Tarım Bakanlığı raporu, yüksek buğday rekoltesinin, talep ile dengelenebileceğine işaret ediyor. Bu durum da daha dengeli ve yatay buğday fiyatlarına işaret etmektedir.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), aylık yayınlanan raporunda, dünya buğday üretim tahminini, önceki aya göre 14,1 milyon arttırarak 704 milyon tona yükseltti. Özellikle Kazakistan, Avrupa Bölgesi, Rusya ve Ukrayna’daki buğday üretiminin, 32,5 milyon ton artış ile dünya buğday üretimindeki artışa katkı sağlaması bekleniyor. FAO, dünya buğday stoklarının ise 169,5 milyon ton olarak gerçekleşeceğini tahmin ediyor. Bu rakam, 2008 yılından bu yana gerçekleşen en düşük stok seviyesi olacak.
Uzakdoğu’nun, 245,2 milyon ton üretim ile dünyanın en büyük buğday üretici olma konumunu sürdürmesi bekleniyor. Pakistan’daki buğday üretiminin 26,3 milyon tona ulaşacağı öngörülürken, Uzakdoğu buğday ticaretinde ise artış bekleniyor. Uzakdoğu kaynaklı buğday ihracatının yüzde 42 artarak 9,03 milyon ton olacağı, buğday ithalatının ise yüzde 3,3 artışla 36,04 milyon tona ulaşacağı tahmin ediliyor.
Uluslararası Hububat Konseyi (IGC) ise dünya buğday üretiminin, 2013/14 sezonunda 33 milyon artış göstererek, 687 milyon tona yükseleceğini açıkladı. Dönem sonu stokları ise 176 milyon ton olarak gerçekleşecek. Üretimdeki artışın, Çin tarafından karşılanacağı tahmin ediliyor.
Stokların ise 5 milyon ton azalacağı öngörülürken, küresel buğday ticaretinin ise çok az bir değişimle 139 milyon tona düşmesi bekleniyor. IGC verilerine göre; Çin kaynaklı buğday talebindeki artışa rağmen, buğday endeksi önceki aya göre yüzde 1 geriledi. Son olarak, IGC en düşük buğday rekoltesi tahminine sahipken, aynı zamanda en yüksek stok beklentisine sahip. Bu da vadeli işlemlerde daha satış ağırlıklı bir görünüme işaret ediyor.
Sonuç olarak hububat piyasalarında küresel tahmin gerçekleştiren üç kuruluşun tahmin ortalamaları göz önüne alındığında, dünya buğday üretiminin ortalama 698,8 milyon ton olması bekleniyor. Geçen sene ortalaması, 656,7 milyon ton olarak gerçekleşmişti.
Dönem sonu stok ortalaması ise önceki seneye göre 837 bin azalış ile 172,83 milyon ton olacak. Dünya buğday üretiminin yüksek olması beklenirken, beklenmedik şekilde buğday stoklarında düşüş olacağı tahmin ediliyor. Aynı zamanda Uzakdoğu kaynaklı buğday talebindeki artış ve Mısır faktörünün, tahminlerde etkin olduğu görülüyor.
Bu çerçevede talep tarafındaki gelişmelere baktığımızda, dünyanın en büyük buğday ithalatçısı Mısır’ın, darbe sonrası buğday alım ihalelerine devam ettiğini görüyoruz. Yeni Mısır Yönetimi, buğday stoklarının 6,5 milyon ton seviyesine çıkarılacağını açıkladı. Zaten Temmuz ayı içerisinde ihaleler ile 190 milyon dolar karşılığında toplam 720 bin ton buğday alımı gerçekleştirilmişti. Ağustos ayında da ihale yoluyla 120 bin ton buğday alımı yapıldı. Alımın 60 bin tonu Romanya’dan yapılırken, kalan kısım ise Ukrayna’dan karşılandı. Son alımlardaki ortalama buğday fiyatı, 250,93 dolar – nakliye hariç- olarak gerçekleşti.
Çin’de ise olumsuz hava koşulları nedeniyle yaklaşık 20 milyon ton buğday kaybı yaşandığı söyleniyor. Bu gelişme sonrasında Çin’deki buğday ihtiyacının arttığı görülüyor. Şimdiye kadar Çin’in yaptığı buğday ithalatı 3,7 milyon tona ulaşırken, sene sonuna kadar toplam ithalatın 9,5 milyon tona ulaşması bekleniyor. Bu da yaklaşık 5,8 milyon ton yeni buğday ithalatı demek. Kısaca karşılaştırmak gerekirse, Çin’in yıl sonuna kadar yapması beklenen ithalat miktarı, Avrupa Birliği’nin tüm yıl boyunca yapacağı buğday ithalatından daha fazla olacaktır.
Önemli bir buğday ithalatçısı olan Brezilya’ya baktığımızda, buğday üretiminin soğuk havalar nedeniyle zarar gördüğü belirtiliyor. Brezilya’daki en büyük iki eyaletteki toplam buğday üretiminin 1,9 milyon tona düşmesi bekleniyor. 2013 yılında yaklaşık 7,5 milyon buğday ithal etmesi beklenen Brezilya’nın, bu gelişmeler neticesinde ithal edeceği buğday miktarı 8,5-9 milyon tona ulaşabilir. Bu da ABD kaynaklı buğday ve vadeli fiyatlar için avantaja dönüşebilir.
Japonya ise 30 Mayıs’tan sonra ilk defa yeniden ABD buğdayı alımına başladı. İzinsiz olarak genetiği ile oynanan buğday tespit edilmesi nedeniyle Japonya, 30 Mayıs’ta geçici süre ile Oregon kaynaklı buğday ithalatını durdurmuştu. Japonya, ABD buğdayının en büyük alıcısı konumunda bulunuyor.
Dünyanın en büyük buğday ihracatçısı ABD’de ise buğday talebi artmaya devam ediyor. Haftalık açıklanan ihracat verilerinde göre, Ağustos ayının ilk yarısında buğday ihracatı önceki aya göre yüzde 30 arttı. ABD Tarım Bakanlığı’nın ihracat verilerine göre; ABD’nin 2013/14 sezonu için gerçekleştirdiği buğday ihracatı, toplamda 14,6 milyon tona ulaştı. Böylece önceki yılla karşılaştırıldığında ihracatta yaklaşık yüzde 40 artış gerçekleşti. Bu ihracat artışında özellikle Çin ve Brezilya kaynaklı talep etkin oluyor.
Şikago Ticaret Borsası’nda Aralık ayı vadeli buğday fiyatı, Ağustos ayında gelen yüksek üretim tahminleri ile gerileyerek 635,5 cent/bushel seviyesini gördü. Böylece Ocak ayında gördüğü en yüksek seviyesinden yaklaşık yüzde 24 değer kaybetti. Geçtiğimiz sezona göre, buğday rekoltesindeki büyük artış, buğday fiyatlarının Haziran ayından itibaren düşüş trendine girmesine neden oldu. Zaten son 10 yıllık döneme baktığımızda, Haziran ayının buğday fiyatı için bir kırılım noktası olduğunu görüyoruz. Bu sene de yine aynı kırılma yaşandı. Ayrıca Mısır ve Japonya gibi iki buğday ithalatçısı ülkenin azalan ithalat rakamları da fiyat düşüşünü destekledi. Sene başında Mısır kaynaklı buğday ithalatının zayıflaması, özellikle Karadeniz bölgesindeki fiyatlarda değer kaybına neden oldu. Mayıs ayından sonra ise ABD buğdayının en büyük alıcısı olan Japonya’nın ithalatını azaltması fiyatlarda satış baskısına yol açmıştı.
630-35 cent/bushel bandı Aralık vadeli buğday fiyatı için oldukça kritik bir referans noktası olarak söylenebilir. Bir çok defa destek ve direnç noktası olan bu seviye, aynı zamanda dört yıllık yükselen trend çizgisinin geçtiği seviye olarak da göze çarpıyor. Bu çerçevede Eylül ayı için fiyatın 630-35 cent/bushel altında kalıp kalmayacağını takip edeceğiz. Küresel buğday talebi ile ilgili gelişmeler, bu dönemde çok daha fazla öne çıkacaktır. Özellikle Çin, Mısır ve Japonya’nın buğday talebi, piyasaların hangi yöne gideceğinin belirlenmesinde etkin olabilir. Bu durumda talep artışının, yüksek üretim kaynaklı satış baskısını ne kadar dengeleyeceği önem kazanıyor.
Çin, Mısır ve Japonya’nın artan buğday talebi, vadeli fiyatların 630 cent/bushel üzerinde kalmasına yardımcı olursa, Eylül ayı içerisinde buğday fiyatlarının yukarı yönlü tepki hareketi gerçekleştirdiğini görebiliriz. Aksi halde ise bir sonraki ana destek noktası olan 570 cent/bushel seviyesine kadar düşüş devam edebilir.