Bitkileri aleminde sınıflandırma | Süs Bitkileri ve Çiçek Bakımı
Bitkileri aleminde sınıflandırma
Bitkiler aleminde en üstten aşağı doğru Bölüm, Sınıf, Takım, Familya, Cins, Tür guruplamasında, bizim için fazla yukarı gitmeye gerek yok, sadece en alttan şunlara göre bitkileri tanımalıyız:
Tür: … (Tür de kendi içinde çeşitlere ayrılır; doğal çeşit, doğal melez, kültivar ve hibrit gibi)
1- Fıstık çamını bu sınıflamaya yerleştirelim.
Cins: Pinus (çam)
Tür: Pinus pinea (fıstık çamı)
2- Fesleğen’i bu sınıflandırmaya yerleştirelim.
Tür: Ocimum basilicum (reyhan ve fesleğenin tek tür olarak bilimsel adı)
Çeşitler: Lemon basil (fesleğen).. Sweet basil (reyhan)
Sınıflandırmalarda çiçekseverleri sadece “tür” ilgilendiriyor. Ve bir de elbette (varsa) türün çeşitleri. Bundan dolayı, türden oluşan çeşitleri inceleyelim.
En alt, “tür” olarak son isimden başka, bazen çeşit isimleri de olabiliyor. Katmerli çiçek açanı, ayrı renk çiçek açanı, yaprak rengindeki ufak tefek farklılıklar gibi. Meselâ Lâle tek bir tür ama yüzlerce (belki binlerce) çeşitleri var.
Çeşitler doğal çeşit olabilir, doğal melez olabilir, hibrit olabilir, veya sadece tür’ün insan eliyle az farklılaştırılmış bir çeşidi olabilir, buna kültivar denir.
Kültivar: İnsanların bir şekilde kimsasal müdehaleler ile bir türün (veya bir türün bir çeşidinin) genlerinde değişiklik sağlayarak oluşturdukları o bitkinin az farklı çeşitleridir, bu bazen de doğal mutasyonlarla oluşur.
Hibrit, esas itibarıyla genetik ilminde aynı familyadan ama bambaşka cinslerden canlıların (eşekle at gibi, biberle domates gibi) melezlerine denir ve bunlar kısır olur, nesilleri devam etmez.
Tarım ve hayvancılıkta hibrit farklı anlamdadır; aynı familyadan, aynı cinsten ve aynı türün (yani aynı tür söz konusu: yani insanla maymun gibi değil de zenci insanla çinli insan gibi) iyi kalitelere sahip farklı çeşitlerinin çiftleştirilmesiyle kalitesi çok fazla yükselmiş yeni bireylerine denir. Bu bireylerin nesilleri devam eder ama kaliteleri atalarının seviyesine dönerek devam eder, yüksek hibrit kalitesi devam edemez (meselâ manavdan aldığımız hibrit domateslerin çekirdekleri hiç de aynı kalitelede domates vermez).
Özel yüksek kalitesi sadece bir nesilde görülebilen hibritleri yeni bazı orkide çeşitlerinde ve hayvancılıkta büyük önemi olan bazı tavuklarda da görüyoruz. Orkidelerde hücre kolonlaması tekniğiyle bir hibrit tür devamlı seri üretimle çoğaltılır. Tavuklarda bu mümkün olmadığı için, hedef kaliteli hibrit nesile ulaşmada melezlemeler zahmetli doğal yollardan tekrar tekrar yapılmak zorundadır.
Kalıcı hibritler: Hercai menekşe gibi, bazı tavuk türleri (orpington, jersey giant) gibi kalıcı hibritler hibritlikten çıkmış, başlı başına yeni bir tür (veya çeşit) olmuştur ve her şeyiyle doğaya tam uygun yeni bir tür veya çeşittir. Bunların yeni özellikleri nesilden nesile bozulmadan aynen devam eder. Bunlar gibi kalıcı hibrit canlıların da elbette birkaç farklı çeşitleri oluyor. Farklı çeşitler ya insan müdehalesiyle, ya da zamanla farklılaşan “nesil hatları” ile ortaya çıkıyor.
Patent: Bitkileri melezleyerek eğer çok kaliteli, çok güzel, yüksek albenisi olan caziplikte dünyada eşi olmayan yeni bir çiçek türü veya çeşidi elde etmişseniz, melezleme yollarını sır gibi saklayarak o bitkinin patentini almalısınız. Yeni bir hibrit cins üretenler genellikle patent hakkını alıyor ve kendisinden izinsiz ticaretinin yapılmasına izin vermiyor. Her kim o türlenden üretim ve ticaret yapmak isterse patent sahibine para öder sonra üretime başlar. Patent almak için kendi icadınız yeni türü elbette ilgili çevrelere iyi bir şekilde tanıtmalısınız, yoksa bitkiden de patentten de hiç kimsenin haberi olmaz. Bazı kişiler pantent hakkını sadece o türün isim babası olarak kayıtlara geçmek amacıyla alır. Bence bu daha insani bir tutum.
Çam ağacı hangi ağaçlara denir? »