Ürün geliştirme hizmeti ile birlikte mal alımı ihale yöntemi / Türkiye Ekonomisi / Milliyet Blog
Sanayi, ihracat, Arge politikalarında ve sektörel strateji planlarıyla son 5 yılda önemli ilerlemeler kaydedildiğini görüyorum. 2023 hedefleri belirlenmiş olması önemli bir aşamadır. Bununla birlikte yapısal değişimin, liberal ekonomi, rekabet hukuku, serbest ticaret ilkelerine ters düşmeden, planlı ve kontrollu olarak hızlandırılabileceğine inanıyorum.
Hedefe ulaşabilmenin anahtarı, imalat sanayinin sıkıntılarını ürün seviyesine kadar inceleyip tam ve doğru algılayarak, engellerin aşılması için doğru tedbirlerin üretilmesi gerekir.
Sürdürülebilir küresel rekabete hazır, teknoloji ve yerli katma değer yoğun, ürün çeşitlemesi ve üretici destekleme stratejileri uygulanarak sanayimizin yapısal dönüşümü nün sağlanaması mümkündür.
Hedef; Sektör ve ürün bazında, mikro planlamaya dayalı, yakın gözetim altında kullandırılacak kamu destekleri ile sanayimizin şeffaf uluslararası normlara uygun ürünleri geliştirmesi önce türkiye de sonrada küresel piyasalarda rekabet edebilmesi.
Başlangıç Noktası olarak;
1.- Sanayi Envanteri, “Üretici ve Ürün Veri Tabanı” internet ortamında ilişkisel ve anahtar kelimelere referanslı şeklilde oluşturulması.
Görevi TOBB, Sanayi Odaları ve TUIK üstlenmelidir. Kapasite raporuna sahip üretici, kendilerine ait veri tabanına ulaşıp, var olan bilgileri düzeltme, güncelleme, ticari sır olabilecekleri sadece bakanlık uzmanlarının anonim olarak ulaşabileceği şekilde şifreleyebilmelidir. EK olarak ; Tasarım, ürün geliştirme, İmalat, Makine kabiliyetleri VE ürün bilgilerini girme ve özel web adresi ile ilişkilendirme izni verilmelidir.
2.- Kamu kaynağı ( ArGe / ürGe teşviği ve Uzun Vadeli Kredi için teminat ) kullanmak isteyen üreticilerin desteklerden faydalandıkları süre boyunca şirketleri ile ilgili mali bilgileri paylaşmak ve denetlenmek üzere “Şeffaflık Taahütnamesi” vermelidir.
3.- Kamu ( kaynak tahsisi yapan kurum ), Üniversite ( Sektörel ve ürün bazında Uzmanlık kazanmış UYGAR veya Teknoloji ve Mükemmeliyet Merkezi ), Sektörel Dernekler ile Özel Sektör imalatçısı Sektörel ve Ürün Bazında Kümelenmesi hızlandırılmalıdır.
4.- “Ürün Bazında İthalat Haritası“ çıkartılmalıdır. ( Gümrük ve Ticaret Bakanlığı / Kalkınma Bakanlığı )
İthal edilen ürünlerin NACE / GTIP bazında guruplandırılarak 5 yıllık talep analizi yapılmalı. Bu görevi, TOBB /Sanayi odaları sektör temsilcileri ile teknolojik yönlendirme ve teknik denetim görevini üstlenecek Üniversite Teknoloji merkezi uzmanları üstlenecek şekilde yapılanmaya gidilmelidir.
5.- Analiz kapsamına alınan ürünlerin teknolojik yoğunlukları, yerli ürün geliştirme ve imalat için altyapı yeterliği, transfer edilmesi gereken kritik teknolojiler , patent ve endüstriyel haklar analizi yapılarak 3 er yıllık “ürün bazında stratejik eylem planlaması” yapılmalıdır.
Kamu kaynağı kullanarak ara malı, yatırım malı ithal etmek isteyen kamu ve özel sektör yatırımcıları ile bu malların tasarımı ve üretiminde uzmanlaşma sürecindeki firmalar arasında eşleştirme platformu devreye sokulmalıdır. Koordinasyon görevi ürün bazında Teknoloji merkezi ile sektör temsilcilerinin oluşturduğu “ Küme Eşleştirme Komiteleri” görevlendirilmeli. İthal ürüne ihtiyaç duyan sanayici daha planlama seviyesinde, istediği kalite ve performansta sertifikalı ve yüksek yerli katma değerli ürünlerin yurtiçinden tedarik imkanı teşvikler yoluyla sağlanmalı. 5 yıllık plan çerçevesinde verilen teşviklerin geri ödemesi yerli katma değerin arttırılması yoluyla sağlanabilmelidir.
7.- Örnek : Bugünkü Mal Alımı İhale Yöntemi
Otomotiv sanayi ihtiyacı, Merkezi Test ve Sertifikasyon yatırımı planlanıyor. Bu amaçla yurtdışından benzer tesisler incelenerek 100 Milyon Euro seviyesinde özel makine tesis ihtiyacı belirlenmiş. Bugüne kadarki uygulama şu şekildedir: Yatırımın sahibi olarak sermayesi kamu tarafından karşılanan AŞ statüsünde bir KİT oluşturulur. Bu kuruluş, satınalma şartnamelerini yurtdışı tedarikçi ürününe uygun olarak Mal Alımı Yönetmeliğine göre, ve tedarikçi past performans referans tesis şartı ile hazırlayıp, uluslar arası ihaleye çıkar. Bu yöntemle toplam bütçe yurtdışı tedarikçiye gider. Bir taraftan otomotiv sanayicisinin ihtiyacı karşılanmak üzere 100 Milyon TL seviyesinde subvansiyon planlanmışken, bu kaynağın yatırım malının tipine göre % 60 – %80 inin ithal ürünle, eşdeğer kalitede üretilme fırsatı gündeme bile gelmemiş, gelse de benzer ürün ve teknolojilerde yerli imalatçı referans ve bilgisine kolaylıkla ulaşılamadığından, yerli ürüne- kaliteye güvensizliğinden, tercihini sorgusuz yurtdışı Marka yönünde yaparak, teknolojik geri kalmanın fasit dairesini bir kez daha uygulamaktadır.
Her gün karşılaştığımız benzer kararların sahipleri ne kadar büyük bir çelişki içerisinde olduklarını bile fark edememektedirler. Yerli Otomobil yapacak yerli imalatçının ürünlerinin ArGe si ve mühendisliğinin yapılacağı, sertifikasının alınacağı tesisin, Yerli Mühendislik, Yerli imalat ile yapılabileceğini kabul etmemesi çok olağan karşılanmaktadır.
Planlı sanayileşmenin başından bu yana, tüketici ürünlerinin, örneğin tekstil ürünlerinin, yerli imalatı / ithal ikamesi desteklenirken, yatırım mallarının ( iplik, dokuma ve diğer tekstil makinelerinin) teşvikli, vergisiz, gümrüksüz ithal edilmesi sağlanmıştır. Türkiye makine imalat sanayi, halen devam etmekte olan bu anlayış yüzünden, aradan 50 yıl geçmesine rağmen, hala yabancı Marka makine bağımlılığını sürüdürmektedir. Bugün bile,Türkiye de imalatı olmayan bir özel makinenin Tübitak TEYDEB ürün geliştirme projesi teşvik başvurusu “ teknolojik yenilik “ olmadığı için desteklenmemektedir.
İhracat seviyesine gelen yerli ürünlerin gelişmesini inceleyecek olursak, genelde düşük teknolojik seviyedeki ve müşterisi Kobi olan, teşvik kullanmayan küçük yatırımcının ihtiyacı olan ürünlerden başlanarak yaratılan ölçek sayesinde, küresel rekabete hazırlanılabildiği görülecektir. Yerli Metal İşleme makineleri sektöründeki gelişim sürecinde bu çelişki kolaylıkla izlenebilir.
8.- Zihin Değişikliği İhtiyacı;
Yukarıda bahsedilen “ Otomotiv Test Merkezi “veya İstanbul Belediyesinin “İthal Metrobus“ örneği veya “Ankara metrosu - % 51 yerli katma değer taahüdü “örnekleri üzerinden devam edebiliriz. Yatırımcı, ilgilendiği konuda uzman, bilgi, teknoloji sahibi ve imalatçı olup olmadığını bilmemektedir. En kolayı yurtdışındaki benzer ürünün pazarlanmacılarının sunduğu imkanların kullanılmasıdır. Aracılar devreye girer. Yurtdışı seyahatler yapılır. Bilgi toplanır. Yatırımcı kurumun planlama süresi en azından 1-2 yıl sürer.
Değişiklik önerisinde çözülmesi gereken ilk aşama burada ihtiyaç sahibi yatırımcının ürün ile ilgili yatırım fikri aklına ilk geldiğinde veya yurtdışı ürün pazarlamacısından ürün hakkında ilk bilgiyi aldığında, projesini Teknoloji Merkezi ve benzer ürün uzman imalatçı mühendislik firmasına web üzerinden tek tıklamayla ulaşabilmesi gereğidir. Yatırımcı kuruluş, finansmanı sağlayacak kuruluş, teknoloji merkezi yardımıyla Ürün ve Üretici veri tabanından en uygun 2 – 3 tedarikçi belirleyerek projenin daha ilk aşamasından itibaren projeye katılmalarını ve uzun süreli bir yerlileştirme planı ile birlikte projeyi sürdürmelerini sağlar.
9.- Ürün Geliştirme Hizmeti ile birlikte Mal Alımı Yönetmeliği
Bu yönetmeliğin gerektirdiği bütün unsurlar Kamu İhale Kanunu çerçevesindeki uygulamalar içerisinde var. Fakat henüz biraraya getirilmiş durumda değil. İhtiyaç, yerli katma değer oranına endeksli ve uzun soluklu kredi teminatı ile Teydeb ürün geliştirme destekli bir teşvik sisteminin devreye sokulması .
Özet olarak yatırımcının; bir adet ithal en ile teknoloji Marka ürün satınalıp, eşzamanlı olarak yerli imalatçıyla birlikte ürün geliştirme ve prototip imalatı yaptırdığı ürünü eş zamanlı olarak performans testine sokmasıdır.
Kaynak kullanımı verimliği ile birlikte, üreticinin bir taraftan ölçek ekonomisi ne ulaşması diğer taraftan da hem iç hem de dış piyasada sürdürülebilir rekabet unsurları birarada değerlendirilerek ve buna göre ürün üretici eşleştirmesi yapılarak ArGe / Ürge teşviklerinin kullandırılması, Dünya Ticaret Örgütünün haksız rekabet kriterlerine yakalanmadan sanayinin dönüşümünü hızlandıracaktır.
Ürün geliştirme, performans testleri ve sertifikasyon süreci yerli ürünün ilk yatırım maliyetini arttıracak olması aşikardır. Bununla birlikte ürünün takriben 20 yıllık ömrü gözönünde bulundurulduğunda, yerli ürün kesinlikle önemli kaynak tasarrufu sağlayacaktır. Yatırımın ikinci safhasında ise hem ithal, hem de ürün geliştirme süreci tamamlanmış yerli ürün, eşit şartlarla rekabet edebilir. Bu durumda da yurtdışı Marka firmaların uyguladığı Damping fiyatı ile yerli imalatçıyı devre dışı bırakacak taktiklere izin vermeyecek şekilde ürünün uzun dönemli bakım, servis, yedek parça ve tamir sorumluluğu ile birlikte ihale edilmesi, yerli imalatçının avantajını ortaya çıkartacaktır. 5 yıllık süre içerisinde yerli ürünle en az % 20 maliyet tasarrufu sağlanması ve ihracat destekleri devreye sokularak ürünün küresel rekabete hazırlanması gerekecektir.
Önerilen sistemde kamu desteği sadece ürün geliştirme altyapı geliştirilmesi şeklindedir. Tüm teşvikler, uzun vadeli kredi olarak verildiği için, geri dönüşü sağlanacaktır. Belirli bir oranda başarısız projelerin, yanlış mühendislik uygulamaları olması kaçınılmazdır. Önemli olan, bu risklerin teknik ve mali denetimlerle önceden teşhisi ve işin uluslar arası normlara ve maliyetlere uygun şekilde tamamlanması sözkonusu altyapı hazırlığı ile garantiye alınmasıdır.
Bu yöndeki uygulamaları fazla vakit kaybetmeden devreye sokabilirsek, makine imalat sanayi 2023 de 100 Milyar dolar ihracat hedefine ulaşması ve geçmesi mümkün olacaktır.
Suadiye 22 Haziran 2013