Özbek Muhalif: Artık vatana dönme zamanıdır | Haber Analiz | | Dünya Bülteni Dünya Bülteni Haber Portalı
16:01, 12 Şubat 2018 Pazartesi
Orta Asya’nın en kalabalık Müslüman nüfusuna sahip olduğu Özbekistan bu günlerde 'yeni tarihinin' en önemli dönemini yaşıyor. Ülkeyi 27 yıl dikta rejimi ile yöneten İslam Kerimov’un 2016 senesinde vefat etmesinden sonra yeni Devlet Başkanı Şevket Mirziyayev devlet yönetiminde kapsamlı değişiklikler yaparak toplumun hareketlenmesine neden oldu. Özellikle, geçen haftada baskı rejimin “derin devleti” olan Milli Güvenlik Servisi Başkanının görevden alınması ve birçok üst yetkilisinin tutuklanması Özbeklerde artık özgürlük ve adalet döneminin başladığı olarak algılandı. Yurt dışında yaşamaya mecbur olan Özbek muhalifler de bu gelişmeler karşısında “artık vatana dönme zamanı” demeye başladılar.
Yani, muhalefetin varlığı, iktidarın onu istemesine ya da istememesine bağlı değildir. Muhalifler bütün rejimlerde var olacak ve mevcut siyasi iktidarlara karşı gelmeye devam edecektir. Kuzey Kore'deki totaliter diktatörlük rejiminde bile muhalifler var: onlardan bazıları yönetim tarafından ya idam ediliyor, ya da ülkelerinden kaçmaya çalışıyorlar.
Birkaç hafta önce tüm dünya İran'ın birçok şehrinde muhalif fikirli insanların mevcut hükümete karşı miting düzenlediklerini izledi.
Tabii ki muhalefet, özgürlük ve insan hakları ilkeleri daha fazla olduğu şartlarda büyüyor ve gelişiyor. Örneğin, Mikail Gorbaçov’un yeniden yapılandırma ve açıklık (perestroyka ve glasnost) döneminde Özbekistan da dahil olmak üzere SSCB'de çok sayıda muhalefet partisi ve hareketler ortaya çıkmıştı.
Özbekistan'da bağımsızlığın ilk yıllarında (1988-1993), çeşitli muhalefet grupları ve hareketleri ortaya çıkmıştı. Daha sonra, İslam Kerimov liderliğindeki hükümet, güç yapılarını (Ulusal Güvenlik Servisi, İçişleri Bakanlığı ve mahkemeler) kullanarak bu siyasi grupların faaliyetlerini yasakladı. Ünlü muhalifler yurt dışına gittiler. Bazı siyasi muhalifler Kerimov rejimi tarafından uzun süreli hapis cezalarına çarptırıldı. Muhalefete yapılan bu gibi zulüm ve baskı onun örgütsel gücünü kaybetmesine neden oldu. Sadece hukuk savunucuları dahil olmak üzere bazı muhalifler Özbekistan'da gayri resmi faaliyetlerde bulunmaya çalıştılar.
Bana göre, Kerimov rejiminin böyle acımasız baskıları karşısında muhalefet adını korumak bile bir başarıydı. Yukarıda söylediğim gibi, tüm muhalif güçler diktatör tarafından yasaklanmıştı. Şimdi ülkede veya yurt dışında faaliyet gösteren siyasi muhalif organizasyonlar hakkında değil, bazı tanınmış muhalefet figürler hakkında konuşabiliriz. Yeni lider Şevket Mirziyayev'in iktidara gelmesinden sonra bile, Özbekistan'daki siyasi muhalefet, resmi toplantılar ya da başka etkinlikler düzenleyemedi. Bu nedenle, muhalif olarak bilinen kişiler Özbekistan'daki durumla ilgili görüşlerini internet üzerinden veya yabancı medyada ifade edebiliyorlar.
Şimdiye kadar Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyayev siyasi reform hakkında ve özellikle siyasi muhalefetin faaliyetlerine resmi olarak izin verilmesi hakkında bir açıklama yapmadı. Aynı zamanda Özbekistan'da şu noktaları gözlemlemekteyiz:
Özellikle, bunu ünlü yazar Nurullah Muhammed Raufhan'ın Türkiye’ye göç etmesinin ardından iki yıl sonra vatanına geri dönmesi ve Özbek polisi tarafından cezaevine gönderilmesi olayında gözlemledik. Bu hapse atma olayı tam anlamda sosyal ağlarda patlama etkisi yarattı. Nurullah Muhammed Raufhan, Stalin katliamlarını anlatan ünlü Rus yazar Alexander Solzhenitsyn'in "Gulag Takımadaları" romanının ruhuna uygun "Bu Günler" adlı bir romanı yurt dışında yayınlamıştı. Bu kitapta Kerimov rejiminin hukuksal ve ahlaki suçlarının tüm yönleri ifşa edilmiştir.
Özbekler, Milli Güvenlik Servisi Başkanı Rustam Inoyatov'un görevden alındığını nasıl karşıladılar?
Kelimenin tam anlamıyla bu bizim için bir bayram günü oldu. Çünkü bu Ulusal Güvenlik Servisi değil, Kerimov'un düzenlediği ve Inayatova'nın yönettiği Özbek halkı ezme örgütü idi. Tam bir zulüm uygulanmıştı. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyayev, bu istihbarat servisinin kendisine sunduğu bilgilere inanmadığını söyledi. Ayrıca, Ulusal Güvenlik Hizmetini suç ve yolsuzluk merkezine dönüştüren "o kişinin (İslam Kerimov’un) artık yaşamadığını” belirtti.
Yeni devlet başkanın faaliyetleri hakkında olumlu konuşuyorsunuz. Şevket Mirziyayev'in ülkeniz için bir reformcu lider olacağını düşünüyor musunuz?
Öncelikle, görevde olduğu bir buçuk yıl boyunca yeni Devlet Başkanı kamuoyunun kısmen aydınlanmasına veya toplumun kitlesel bilinçlenmesine yol açtı. Sonuçta, Kerimov'un rejimi altında halk ve topluluk tamamen sinmiş durumdaydı. İkincisi, Mirziyayev iktidarın İstihbarat, İç İşleri, Başsavcılık güç birimlerine Kerimov ve Inoyatov'un "kara daire"siyle ilişkisi olmayan yöneticileri atayarak değiştirdi.
Üçüncüsü, Mirziyayev Orta Asya devletleri ile açık kapı politikaları yürütmeye kararlı ve bunu eylemleri ile ispatlıyor. Bu Özbekistan'ın Kerimov rejimi varlığının ana şartlarından biri olan dış dünyadan tamamen tecrit edilmesi, kurtarılması anlamına geliyor. Bunlar sadece politik rejimin değişmesine yönelik yavaş işleyen bir süreç değil, aynı zamanda Özbekistan'ın bölge ve dünya tecridinden kurtulması ve Orta Asya halklarının ve devletlerinin birbirlerine yakınlaşması ve işbirliğini artırması çabalarıdır.
Biz muhalifler hükümetin bu adımları karşısında olumlu ve dengeli bir pozisyonda bulunmalıyız, diye düşünüyorum. Her şeyden önce, siyasi muhalefet Şevket Mirziyayev'in hükümetini meşru kabul etmelidir. Aksi takdirde, hükümet ve muhalefet arasında herhangi bir ilişki kurulması mümkün olmayacak. Basitçe söylemek gerekirse, vatan kapıları bize açılmaz.
Hayır. Bildiğimiz gibi Batı demokrasisinin temeli laiklik, yani din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasıdır. İslami toplumun temelleri ise bunun tersine dini değerler ve kuralları ve dünyavi denilen değerlerinin birleşiminden oluşmamaktadır. Bu ilke Özbekistan'da yeni bir toplum inşa etmede belirleyici olmalıdır. Çünkü dini ve laik toplum destekçilerini bir araya getirmenin tek yoludur. İslam Kerimov kendi ürettiği İslamofobi, yani radikalizm ve aşırılık iddiaları ile ülkeyi yönetti. Ve biz az önce bahsettiğim bir hamle ile dindar mı yoksa laiklik bir toplum mu meselesini halk, ülke ve devlet gündeminden çıkartmalıyız. Bu yapay bir ayrım ve yapay bir sorundur.
Bizim insanların yüzde 90'u Müslümandır ve bu nedenle toplum ve devlet “dini-dünyevi” ya da “dünyevi-dini” olmalıdır.
Kelimenin tam anlamıyla böyle bir müspet karışık toplumun oluşumu bize bazı durumlarda insan aklına bile uymayan batı laik demokrasinin özgürlük ve insan hakları ilkelerinin olumsuz yönlerini önlemek için fırsat verir. İnsan doğasını, aile yaşamını ve toplumsal maneviyatı ve ahlakını yok eden sözde "özgürlük ve haklar" dan bahsediyorum.
Birey ve toplumun, konuşma, düşünce, yayın, basın, iktidar yapılarının seçimi gibi özgürlük hakları vardır. Bütün bunlar doğru. Fakat tüm bu özgürlükler bireylerin can, akıl, mülkiyet, nesil ve insanlık onurunun dokunulmazlığını yok etmemelidir. Yani, bireyin ve toplumun özgürlüğü bir insanın öldürülmesine veya yaralanmasına yol açmamalıdır. Oysa Kerimov'un yönetimi istediği herkesi öldürüp işkence yapıyordu.
Öncelikle mevcut durumu iyi incelemeliyiz. Ben 25 yıldır Özbekistan'da bulunmadım. Şimdi halkımız çok ağır şartlar altında yaşıyor. Bir yandan ekonomi tamamen çöktü, yeterince işyeri yok, her sene yüzbinlerce genç ülkeyi iş aramak için terk ediyor. Öte yandan sorunları tartışma ortamı ve kültürü yok, muhalefetin bir temsilcisi olarak tam hareket etme imkanı da yok ...
Taşkent'te ve büyük şehirlerde aydınlar ile sıkı çalışmamız gerekiyor. Onlarla arzu ettiğimiz ve halkımız ile birlikte inşa edeceğimiz gerçek manada özgür ve adaletli toplumunun esaslarını tartışabiliriz. Bu esaslar hakkındaki düşüncelerimi, konuşmamızın özgürlük ve dokunulmazlıklar hakkındaki bölümünde anlatmaya çalıştım.
İlgili Konular Alexander Solzhenitsyn Gulag Takımadaları Özbekistan şevket mirziyayev islam kerimov Rustam Inoyatov Namoz Normümin Mohammad