Seyidxanê Boyaxçî ya da sitemin sesi - Şeyhmus DİKEN
08:3007 Eylül 2019
Çok dinledim ve izledim xalê Seyidxan’ı. Zaman zaman onu daha iyi tanımak için kısa ve güzel sohbetlerim de oldu kendisiyle. Dengbêj Evine eskisi kadar sık uğrayamasam da, son gidişimde sordum, ‘hasta bu aralar evde dinleniyor’ demişlerdi.
Dün gece geç vakit sosyal medyada iki dakikalık görüntüsü ile birlikte bu kez kilam’ını değil, sitemkâr kelamını izleyip dinleyince çok üzüldüm.
Diyordu ki, o naif cılızlaşmış sesi ile hasta yatağında: “Ah, ah...” diyordu bir kaç kez. “Yazıklar olsun!” diye de ekliyordu. “Ben Osman Baydemir ile birlikte dengbêj evinin kurdelasını makasla kestim, bir ucundan o bir ucundan ben! Çok festivallere, programlara davet edip götürdüler beni. Kilamlar söyledim, alkışladılar takdir ettiler. Şimdi hastayım. Sadece oğlum sahip çıkıyor bana, onun evindeyim. Arayanım, soranım yok. İlaç lazım, alıp getiren yok. Yarın ölüp gittiğimde ax seyidxan, vah seyidxan deyip dövünecekler. Mezarıma dahi gelmesinler. Bir fatiha dahi okumasınlar, istemem. Yazık er olana ve ah ki ne ah!”
Uzun yıllar (25 yıl) suriçinde ayakkabı boyacılığı yapan ve dengbêjlikten de asla vazgeçmeyen Dengbêjlik ünvanının yanında Boyacılıkla da anılan xalê Seyidxan asabi biri, her kilam söyleyeni beğenmezdi. İşin ustasıydı ve hakkıydı usta kelamı olmayanı beğenmemek, olanı da takdir etmek. Defalarca tanık oldum.
Hasta yatağında sitem ederken haksız mıydı! Değil elbette. Sesini dinleyip Kürt organik kültürel mirası olarak dünyaya anlatıldığı gibi, hasta yatağında da el üstünde tutulmalı(ydı) Xalê Seyidxan ve onun gibiler.
Sanırım beş yıl kadar önce Mala Dengbêja’da Boyaxçî Seyidxan ve arkadaşlarını dinlerken aşağıdaki dizeleri yazmıştım. Xalê Seyidxana ithaf ediyorum yazdıklarımı:
Çok eski ve kadim kentin,
yine kendisi kadar eski bir evinin
bazalt taştan avlusunun
orta yerine oturmuşlar,
pantolonlular şehre uymuş.
Bazılarının omuz ve boyunlarını sarmalayan şalları var,
bir de hepsinin ellerinde tespihleri…
Başka da bir şeyleri yok,
ne bir aksesuarları,
ne de enstrümanları…
Ortaklaştıkları tek zenginlik, yaşları.
Orta yaşlarını geçip de yaşlanalı epey olmuş, çoğunun destek aldıkları,
Sanki binyıldır orada,
Dünyanın hâlini, ahvalini izliyorlar.
Çözüm bulmak belki işleri değil,
Ama tarihe kayıt düşmek işleri,
İşte bunu çok iyi biliyorlar.
Birbirlerini iyi tanıyorlar,
samimi hitaplarından belli!
Ne diyeceklerinden adları gibi eminler,
binler yılın anlatısını
sadece sesleri var…
Ellerinin ayasını kulaklarına siper edip söylüyor, hep söylüyorlar,
sesleri var ve sadece söylüyor,
Binler yıllık eski ve bazalt şehrin,
bazalt taş avlusundalar.
Bugün 88 yaşında Dengbêj Boyaxçi Seyidxan, yedi yaşından beri, tam seksen yıldır söylüyor. Dilerim sağlığına kavuşur daha da söyler. Bir muhabbette dileği olan “telî” kilamını söyleyerek öte yakaya gitmeyi hayli yıllar daha erteleyerek...
Birgün yolunuz suriçindeki Mala Dengbêjan’a düşerse oradalar, haberiniz olsun…
6 Eylül 2019 Diyarbekir
Acının Belleği-insan soru(n)dur!