Hudeybiye Anlaşması (Arapça: ‎ صلح الحديبية); Hicretin altıncı yılında Hz. Resulü Ekrem (s.a.a) ile Mekke müşrikleri arasında imzalanan barış anlaşmasıdır. Fetih suresinde de değinilen bu anlaşma Hudeybiye bölgesinde yapılmıştır. Hac amellerini yerine getirmek için Mekke’ye doğru yola çıkan Müslümanlar Kureyş müşriklerinin engeliyle karşılaştı. Bunun üzerine Allah Resulü (s.a.a) müzakere için onlara birini gönderme kararı aldı ve ilk olarak Ömer b. Hattab’ı seçti. Ancak ikinci halife gitmekten kaçınarak bu iş için Osman b. Affan’ı önerdi. Üçüncü halife Osman’ın gitmesinden ve onun öldürüldüğü şayiasının yayılmasının ardından Hz. Resulü Ekrem (s.a.a) Müslümanları Rıdvan biatine davet etti. Taraflar arasında yapılan müzakerelerden sonra Hudeybiye barış anlaşması imzalandı.
Tercüme: “Gerçekten Allah, Elçisi'nin rüyasını doğru çıkardı (gerçekleştirdi). Allah dilerse, mutlaka güven içinde, başlarınızı tıraş ettirmiş ve(ya) kısaltmış olarak korkmadan Mescidu'l-Haram'a gireceksiniz. Allah, sizin bilmediğinizi biliyordu. Bu yüzden bundan önce (size) yakın bir fetih verdi.”
İslam peygamberi ve beraberindekiler “Lebeyk” nidalarıyla Usfan’a (Mekke’nin iki menzil uzağındaki bölge) kadar ilerlediler ve o bölgede Hz. Resulü Ekrem'e (s.a.a) Mekke müşriklerinin Müslümanların Mekke’ye doğru geldiklerinden haberdar oldukları ve Müslümanların Mekke’ye girişlerine mani olacaklarına dair yemin ettikleri bilgisi ulaştı. Kureyş müşrikleri savaşçılarını Mekke’nin dışında konuşlandırdı ve Halit b. Velid’i de 200 süvari ile birlikte Müslümanların Mekke’ye girmelerine engel olması için Kurau’l-Gamim bölgesine gönderdiler. Hz. Fahri Kainat efendimiz bu haberi duyunca şöyle buyurdu: “Yazıklar olsun Kureyş’e!... Savaş onları yok etti.” Daha sonra “Kim bizi Kureyş’le karşılaşmayacağımız bir yoldan götürebilir?” diye buyurdu.
Müslümanların kafilesi Hudeybiye bölgesinde girdiği anda Allah Resulünün (s.a.a) devesi (Kasva) ansızın yere çöktü. Müslümanlar da Hz. Resulün emriyle oraya yerleştiler. Hz. Resulü Ekrem’in (s.a.a) mucizesiyle orada bulunan kurumuş kuyu suyla doldu ve herkes o sudan doyasıya içti ve hatta oraya birkaç kez de yağmur yağdı.
Hz. Nebiyi Ekrem’in (s.a.a) Hudeybiye’ye yerleşmesinden sonra, Budeyl b. Verka Huzai ve Huzai kabilesinden bir grup Resulullahın huzuruna geldi. Allah Resulü (s.a.a) onlara savaşma kastının olmadığını ve sadece Allah’ın evini ziyaret için geldiğini söyledi. Huzae kabilesi bu sözleri Kureyş’e iletti. Ancak Kureyşliler Muhammed’in (s.a.a) savaş kastı olmasa bile Arapların bizi melamet etmemesi için yine de onun zorla Mekke’ye girmesine izin vermeyeceğiz dediler. Bunun ardından Kureyş birkaç elçiyi Müslümanların ordugahına gönderdi, ancak taraflar arasında bir uzlaşı sağlanamadı. Aslında Kureyş’in önde gelenleri (Hicretin beşinci yılında yapılan Ahzab savaşında Müslümanlara karşı bir başarı elde edemeyen ve Arap halkı nezdinde başları öne eğik olan Ebu Süfyan gibiler) Müslümanların Mekke’ye girişini kendilerinin bir tür hor görülmesine ve Araplar tarafından daha çok ayıplamanlarına neden olacağını bilmekteydiler.
Allah Resulü (s.a.a) Osman b. Affan’ı Mekke’ye gönderdi ve Mekke’lileri bir kez daha niyetinden (Allah’ın evini ziyaret etmek ve sonra Medine’ye geri dönmek) haberdar etti. Elbette onlar yine kabul etmediler. Müşrikler Osman b. Affan'ın geri dönmesine izin vermediler ve bunun üzerine Kureyş’in Osman’ı öldürdüğü şayiası yayıldı. Osman b. Affan’ın öldürüldüğü söylentilerinin yayılmasından sonra Hz. Nebiyi Ekrem (s.a.a) ashabını Rıdvan biati olarak bilinen biat için bir araya topladı. Ced b. Kays dışında Hudeybiye’de bulunan sahabelerin hepsi Allah Resulüne biat etti.
Allah Resulünün (s.a.a) bu anlaşmada esnek davranması sahabelerden bazılarının eleştiri ve öfkesine sebep olmuş ve hatta onlardan Peygamber hakkında ağır sözler ve iğneleyici sorular işitilmeye başlanmıştı. Peygambere (s.a.a) sert tavır takınanlardan biri Ömer b. Hattab idi. Ömer b. Hattab bu barış anlaşmasının Müslümanların küçük düşürülmesi anlamına geldiğine inanıyordu. Onun bu görüş üzerine o kadar ısrarcı davranması sonucunda Ebu Ubeyde b. Cerrah ona Şeytan’ın şerrinden Allah’a sığın ve kendi düşünceni yanlış bil dediği nakledilmiştir. İkinci halife Ömer’in kendisi bile o günde Allah Resulünün peygamberliğinden şüphe ettiğini itiraf etmiştir. Ayrıca şöyle demiştir: Ben Allah Resulünün emrini kendi teşhisime göre ret ediyordum.
Suheyl b. Amr yine: Eğer biz seni Resulullah (Allah’ın Resülü) olarak kabul etseydik bu kadar seninle savaş ve muharebe yapmazdık. Dolayısıyla bu unvanda silinerek yerine “Muhammed b. Abdullah” yazılmalıdır. Allah Resulü (s.a.a) bunu da kabul etti. Resulullah unvanının peygamberin isminin yanından silmenin Ali b. Ebu Talip’e (a.s) ağır geldiğini gören Allah Resulü (s.a.a) mübarek parmaklarını öne uzatarak şöyle buyurdu: “Ya Ali yerini bana göster ve bırak be kendim bu unvanı sileyim.”
Halkın, huzur ve emniyet içinde yaşamalarını devam ettirmesi için, taraflar arasındaki barış anlaşması on yıl sürecek.
Müslümanlar, o yıl Allah’ın evini ziyaret etmeden Medine’ye geri dönecek ve gelecek yıl yanlarına yalnız yolcu silahı olan kılıçlarını bulundurmak şartıyla Umre amellerini yerine getirmek için Mekke’ye gelecekler. Ancak Mekke’de üç günden fazla kalmayacaklar. Kureyş ise o müddet içerisinde şehri boşaltacak.
Diğer Arap kabilelerinden isteyen Müslümanlarla, isteyen de Kureyş’le müttefik olmakta serbest olacaklardır. (Elbette bu anlaşmada Mümtehine suresinin 10. Ayetinde zikredildiği gibi Mekke’den Medine’ye kaçan mümin kadınların geri verilmesi yasaklanmıştır.)
Sahihi Müslim’de söyle yazmaktadır; Hudeybiye anlaşmasından sonra Fetih Suresi nazil olunca, Allah Resulü (s.a.a) birini, Ömer’i nazil olan vahiyden haberdar etmesi için gönderdi. Ömer b. Hattab şöyle dedi: Ey Allah’ın Resulü (s.a.a) gerçekten bu sulh fetih midir? Allah Resulü (s.a.a) şöyle buyurdu: “Evet.”
Farklı rivayetlere göre Müslümanlar on küsür gün ve başka bir görüşe göre de yirmi gün Hudeybiye topraklarında kaldı. Harem bölgesi dışına çadırını kuran Resulü Kibriya (s.a.a) namazlarını harem sınırları içerisinde kılıyordu. Barış anlaşmasının yazımı bittikten sonra Müslümanlardan ve müşriklerden birkaç kişi şahitlik ettiler. Hz. Resulü Ekrem (s.a.a) Hac ameli nişanesi unvanıyla beraberindekilere develerini kurban kesmelerini ve başlarını tıraş etmelerini emretti. Ashabın çoğu, Hac amellerini yerine getirememenin verdiği üzüntü ve Hudeybiye anlaşmasını bir çeşit yenilgi olarak algılamaları nedeniyle Allah Resulünün emrini yerine getirmekten kaçındılar, ancak Hz. Peygamberimiz (s.a.a) bu amelleri yapmaya başlayınca onlar da Rasulullaha uydular. Daha sonra Resulü Ekrem (s.a.a) ve Müslümanlar Medine’ye döndüler.
Hudeybiye barış anlaşması esasınca Hz. Resulü Ekrem (s.a.a) ve Müslümanlar ertesi yıl (Hicri kameri yedinci yıl) Mekke’ye gitti ve Kureyş’in olmadığı üç gün boyunca orada ikamet ederek Umre amellerini yerine getirdiler. Bu hadise Umretu’l-Kaza olarak bilinmektedir. Hudeybiye’den Medine’ye dönüş yolunda Allah Teâla’nın Hudeybiye anlaşmasını “Feth-i Mübin” (büyük fetih) olarak tanımladığı ve biat edenlerden razı olduğunu ilan ederek Müslümanlara zafer ve ganimetler vaat ettiği Fetih Suresi Hz. Fahri Kâinat efendimize nazil oldu.
Müfessirlerin genelinin görüşüne göre bu vaat hicretin yedinci yılında meydana gelen ve Müslümanların çok fazla ganimet elde ettiği Hayber’in fethi hakkındadır. Bazıları ise bu vaadin Mekke’nin fethi ile ilintili olduğuna inanmaktadır.
Hudeybiye barış anlaşmasından kısa bir süre sonra Mekke halkından yeni Müslüman olan Ebu Basir adlı bir şahıs, Hudeybiye anlaşması esasınca Mekke halkına iade edildi. Ancak Ebu Basir yolda muhafızların elinden kaçarak Medine yerine Kureyş müşriklerinin Şam'a işleyen ticaret kervanlarının yolları üzerindeki bir noktaya yerleşti. Mekkeli Müslümanların da azar azar ona katılmasıyla Kureyş kervanları için yeni bir tehlike oluştu. Bu sorun nedeniyle Kureyş müşrikleri, Allah Resulünden bu fertlerin Medine’ye gelmesine izin vermesini istedi ve böylece kaçanların iadesi noktasında yapılan tek taraflı anlaşma Kureyş’in isteği üzerine iptal edildi.
Henüz Hudeybiye anlaşmasının üzerinden iki yıl geçmemişken müşrikler anlaşmanın birinci maddesini ihlal ettiler. Huzae oğulları kabilesi Müslümanlarla ve Bekir oğulları kabilesi de Kureyş’le müttefikti. Ancak hicretin sekizinci yılında bu iki kabile arasında meydana gelen savaşta, Kureyş müşrikleri Bekir oğulları kabilesinin lehine Huzae oğulları kabilesinden bazı fertleri öldürdü. Bu Hudeybiye barış anlaşmasının ihlali anlamına geliyordu. Ebu Süfyan Medine’ye giderek şahsen özür dilese de özrü kabul edilmedi ve Allah Resulü kısa bir süre zarfında barış zamanı ve İslam’ın yayılmasıyla toplanan büyük bir orduyla Mekke’nin fethine çıktı.
Hudeybiye anlaşması tarihin şahitliği, Allah Resulünün öngörüleri ve Kur’an’ın vaatleri üzerine, Müslümanlar için çok fazla bereketi beraberinde getirdi. Tarihçilere göre İslam’ın ilk yıllarında Hudeybiye fethinden daha büyük bir fetih meydana gelmemiştir; zira Hudeybiye anlaşmasının sonucunda savaş ateşi sönmüş, İslam’a davet artmış ve İslam Arap yarımadasına yayılmıştır. Öyle ki Hudeybiye barış anlaşmasından anlaşmanın ihlaline kadar olan müddet zarfında (22 ay) Müslüman olanların sayısı o zamana kadar Müslüman olanların sayısından daha fazladır. Nitekim Allah Resulünün (s.a.a) ordusu, hicretin sekizinci yılı ve Mekke'nin fethi sırasında on bin kişiye ulaştı. Ayrıca Ebu Süfyan, Amr b. As ve Halit b. Velid gibi Kureyşin ileri gelenleri de bu dönemde Müslüman olmuşlardır. Aynı zamanda Hudeybiye barış anlaşması sonucunda hasıl olan huzur ortamı, Hz. Peygamberin Arap yarımadasındaki tebliğ faaliyetlerini yoğunlaştırmasına ilaveten, dış ülkelere yönelmesine ve hicretin yedinci yılında komşu ülkelerin padişah ve başkanlarını da İslam’a davet etmesine sebep oldu. Ama bu barış anlaşmasının en önemli faydası, Hudeybiye barış anlaşmasından kısa bir müddet sonra gerçekleşen Mekke’nin fethine ortam hazırlaması olmuştur.
↑ Salihi Demeşki, Muhammed b. Yusuf, c. 5, s. 53.
"http://tr.wikishia.net/index.php?title=Hudeybiye_Anlaşması&oldid=92873" adresinden alındı.
Bu sayfa son olarak 14 Temmuz 2017, 12:05 tarihinde güncellenmiştir.
Bu sayfaya 4.593 defa erişilmiş.