Görsel Matematik Okuryazarlığı Alt Boyutlarının Geometri Başarısını Yordama Gücü Nedir? » EJER
Aziz ILHAN - Tayfun TUTAK - Halil Coskun CELIK
Görsel Matematik Okuryazarlığı Alt Boyutlarının Geometri Başarısını Yordama Gücü Nedir?
Problem Durumu: Okuryazarlık kavramı günümüzde şekillenen bir kavram olarak bilinmekle birlikte tarihsel sürecinin de çok eski olmadığını araştırmalar neticesinde görmek mümkündür. Ayrıca okuryazarlık kavramı çok genel bir kavramdır ve bu kavramla ilişkili yeni okuryazarlık türleri literatürde her geçen gün oluşturulmuş ve oluşturulmaktadır. İnsanların ilk çağlardan beri mağara duvarlarında görselleri kullanması, görsellerin eğitim sürecinin neredeyse tamamına entegre edilmesi ve görsel kavramların zihinsel süreçte somutlaştırmayı sağlayarak kalıcılığı artırması görsel okuryazarlık kavramını doğurmuştur. Görsel okuryazarlık, Hortin (1980) tarafından, “görsel elemanları okuma ve yorumlama kapasitesiyle beraber görsel öğeler ile düşünme ve öğrenme becerisi, yani görsel olarak düşünebilme” şeklinde tanımlanmıştır. Eğitim alanında farklı okuryazarlıklara dair ortak yanların bütünleşmesinden doğan sanatsal matematik veya görsel matematik okuryazarlığı gibi okuryazarlıkların tanımlanması ön plana çıkmıştır. Bu noktadan hareketle görsel matematik okuryazarlığı “günlük hayatta karşılaşılan problemleri görsel veya uzamsal, tersine görsel veya uzamsal bilgileri de matematiksel olarak algılayabilme, ifade edebilme, yorumlayabilme, değerlendirme ve kullanabilme yeterliğidir” (Duran ve Bekdemir, 2013). Görsel matematik okuryazarlığının günlük yaşamda ve matematik eğitiminde vazgeçilmez bir anlamı ve önemi vardır. Görsel okuryazarlık ve görsel matematik okuryazarlığı kavramları, geometri öğrenme alanı ile bilişsel okuryazarlık becerileri arasındaki ilişki sonucunda ortaya çıkmıştır. Geometri matematiksel öğrenmenin temel alanlarından biri olmasına rağmen, geometriyle ilgili akademik başarının altında yatan bilişsel süreçler detaylı bir şekilde incelenmiştir. Öğretmen adaylarının görsel matematik okuryazarlığı algılarının, matematik eğitiminde önemli bir faktör olduğu düşünülmektedir. Bunlara ek olarak, birçok görselin geometri alanına dâhil edilmesi nedeniyle, bu alandaki başarının görsel matematik okuryazarlığı algısı ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Dolayısıyla görsel matematik okuryazarlık algısı ve alt boyutları ile geometri başarısı arasındaki ilişkinin incelenmesinin alan yazına yararlı olacağı öngörülmektedir.
Araştırmanın Amacı: Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının görsel matematik okuryazarlığı ile geometri başarıları arasındaki ilişkiyi incelemektir.
Araştırmanın Yöntemi: Mevcut araştırma, betimsel nitelikli bir çalışmadır. Betimsel çalışmalar, verilen bir durumu olabildiğince tam ve dikkatli bir şekilde tanımlamaya çalışır. Eğitim alanındaki araştırmalarda, yaygın olarak betimsel yöntem tarama çalışmaları yapılmaktadır. Mevcut araştırmada görsel matematik okuryazarlığı ile geometri başarısı arasındaki ilişkiyi belirten verilerin elde edilmesi noktasında ilişkisel tarama modeli tercih edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2015-2016 öğretim yılı güz döneminde, Fırat Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, matematik eğitimi anabilim dalında okuyan matematik öğretmen adayları oluşturmaktadır. Örneklemde ise bu öğrencilerden basit rastgele örnekleme yöntemiyle seçilen 232 (97 erkek, 135 kadın) öğrenci yer almıştır.
Araştırmada, veri toplama araçları olarak araştırmacı tarafından geliştirilen ve öğretmen adaylarının görsel matematik okuryazarlık algı düzeylerini belirlemek amacıyla Görsel Matematik Okuryazarlığı Ölçeği ve geometri başarı düzeylerini incelemek için Geometri Başarı Testi kullanılmıştır. Araştırmada öğretmen adaylarının görsel matematik okuryazarlıkları ile geometri başarıları arasındaki ilişkinin hesaplanmasında Pearson Momentler Çarpım Korelâsyon Katsayısı yöntemi, görsel matematik okuryazarlığı algısı ve buna ait alt boyutların geometri başarısının yordayıcısı olup olmadığı Çoklu Regresyon Analizi yöntemiyle incelenmiştir.
Araştırmanın Bulguları: Çalışma bulguları dikkate alındığında görsel algı kaynağının geometri başarısı ile arasında düşük düzeyde ilişki tespit edilmiştir. Nitekim görsel matematik okuryazarlığının veri kaynaklarından biride görsel algıdır. Bu kaynağın geometri başarısı ile ilişkisini göz ardı etmek mümkün değildir. Literatür taraması yapıldığında görsel algıların geometri başarısı ile doğrudan veya dolaylı yönden ilişkili olduğu görülmektedir (Bekdemir ve Duran, 2012; Karunaratne, 2000). Yine bulgular neticesinde görsel matematik okuryazarlığının veri kaynaklarından biri olan örüntü oluşturma boyutunun geometri başarısı ile arasında düşük düzeyde ilişki tespit edilmiştir. Literatür taraması yapıldığında da örüntü boyutunun geometri başarısı ile doğrudan veya dolaylı yönden ilişkili olduğu görülmektedir. Tanışlı ve Köse (2011)’nin yapmış olduğu araştırmada, öğretmen adayları lineer şekil örüntüsünü yakın/uzak bir adıma devam ettirmede ve örüntünün kuralını belirlemede sadece şeklin yapısına odaklanılan görsel ve şekil örüntüsünün sayı örüntüsüne dönüştürüldüğü sayısal yaklaşımı benimsemişler, bu yaklaşımlar altında da toplam 26 strateji kullanmışlardır.
Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Görsel algı, geometrik bilgi ve uzamsal zekâ kaynakları geometri başarısı üzerinde diğer kaynaklara göre daha fazla öneme sahiptir. Bu kaynaklar geometri başarısının yaklaşık %7’sini açıklamaktadır. Özellikle uzamsal zekâ kaynağının geometri başarısı üzerindeki etkisi diğer kaynaklar göz önünde bulundurulduğunda daha yüksek çıkmıştır. Öğrencilerin görsel matematik okuryazarlıklarını geliştirmek için öncelikle uzamsal zekâ kaynaklarıyla beraber görsel algı ve geometrik bilgi kaynakları geliştirilmelidir. Son olarak, somutlaştırma ve örüntü oluşturma kaynakları geometri başarısına etki eden dördüncü ve beşinci önemli boyutlardır. Bu boyutların her biri geometri başarısının yaklaşık %4’ünü açıklamaktadır. Özellikle somutlaştırma boyutunun geometri başarısı üzerindeki etkisi diğer boyutlar göz önünde bulundurulduğunda daha düşük çıkmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda doğrudan ve dolaylı olarak görsel matematik okuryazarlığı algısı boyutlarının geometri başarısı ile arasındaki ilişkiyi incelemenin gerekli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Duran ve Bekdemir (2013), görsel matematik okuryazarlığı öz-yeterlik algısının, görsel matematik başarısının anlamlı bir yordayıcısı olduğunu söylemişlerdir. Özgen ve Bindak (2011) çalışmalarında matematik dersi başarı puanının ve matematik dersine verilen önemin, matematikokuryazarlığı öz-yeterlik inancına yönelik anlamlı birer yordayıcı olduklarını tespit etmişlerdir. Bu çalışmaların yanında matematik başarısını yordayan faktörlerin neler olduğunu belirleyen çalışmalar da literatürde mevcuttur (Doğan ve Barış, 2010; Kayagil, 2010). Genel anlamda görsel matematik okuryazarlığı alt boyutlarının geometri başarısını yordama gücü düşük çıksa da anlamlı olması ilişkinin önemini ön plana çıkarmaktadır. Sonucun böyle çıkmasının sebebi, araştırmanın yalnız bir üniversitede yapılmış olması veya örneklem sayısının düşük olması olabilir. Ayrıca araştırmada örneklemin teste ve ölçeğe tüm bilgilerini yansıttıkları varsayılmıştır. Bu sınırlılıklar doğrultusunda ileride yapılacak olan çalışmalara, konuyla ilgili daha büyük örneklemler üzerinde araştırmaların yapılması, farklı sayısal bölümlerin görsel matematik okuryazarlık algılarıyla geometri başarıları arasındaki ilişkilerinin incelenmesi hâlihazırda bulunan matematik öğretmenleri üzerinde benzer uygulamalar yapılması ve sonuçlar doğrultusunda bu kavramlar hakkında eğitimlerin verilmesi önerilmiştir.