Züleyha,muhafazakâr bir Kürt ailenin kızı. Dedesi bölgede tanınan ve sevilen bir imam. Annesi babası hacı. Sohbete başladığımız ilk dakikalarda ailesine ne kadar düşkün olduğunu anlıyorum. Babasından söz ederken onun bir dengbej olduğunu anlatıyor. Pek tanışık olmadığım bu sözcüğü merak edince de, açıyor hemen telefonu babasına, oracıkta öğreniyorum dengbejin anlamını. Vallahi babasının telefonda yaktığı ağıt tüylerimi diken diken etti. Züleyha ile sohbet edip bitki çaylarımızı yudumlarken bir yandan da yeni albümü “Benden”i dinledik.
Dengbej babanın sanatçı kızı yani...
Yok, sanatçı çok iddialı bir laf. Sanatçı olmak için üretmek gerek. Ben var olan şarkıları modernize ederek yorumluyorum. Dedemin sesi de çok güzelmiş.
‘Dedem bir Kürt imam‘
Hayır, dedem bir Kürt imam. Hem de tanınmış bir imam Bitlis’te. Cizira Botan’dan geliyorlar Bitlis’e. Bembeyaz sakalları göğsüne kadar inermiş. Çok
güzel de mevlit okurmuş.
Ne diyecekler. Canıma okuyorlar tabii. “Ablan gibi öğretmen olsaydın iş bulurdun” falan. Anlayacağın tamezik muamelesi görüyoru mevde. (Gülüyor...)
Maddi durumlar da parlak değil.
Maddi sıkıntımız yoktu lakin “Okulu bitirdin, git çalış” baskısı her gün artıyor.Moral sıfır. Kapıları kapayıp hüngür hüngür ağlıyorum. Bir ara evlenip kurtulayım diye bile düşünmeye başlamıştım.
“Zülfü Livaneli sizinle tanışmak istiyor”mu diyordu ilan?
‘Livaneli’yi karşımda görünce dilim tutuldu’
Hırs demeyelim. “Hırs ateşi yakar, bittirir” derim her zaman. Azim demek daha doğru.
‘Yiğidim Aslanım'ı Kürtçe okuyunca’
‘Yaşar Kemal yüzünden fırça yedim’
Düşüp bayılmadın inşallah.
Bayılabilirdim vallahi. Yaşar Kemal bir davetten dolayı biraz geç geldi. Işıklar sönmüş, konser başlamış. Yaşar Bey’i o arada yerine oturttum diye
bir de fırça yedim ki sorma.
Önce Yaşar Bey’in eşinden, sonra Zülfü Bey’den...
Ne yani, Yaşar Kemal’i yerine oturtmayıp da “Geç kaldınız” diye geri mi gönderecektin?
Arayı beklememiz lazımdı aslında. Ama ilk yarının bitmesine daha 9 şarkı var. Yaşar Bey’i arkada kuliste bekletsek herkes resim çektirmek isteyip rahatsız edecek. Organizasyondaki arkadaşlarla iki şarkı arasında almaya karar verdik.
Süper, ne var bunda.
Tam biz öne doğru ilerlerken Zülfü Bey şarkıya erken girdi. O sırada Yaşar Kemal’i görenler başlamaz mı alkışlamaya? Düşün 7 bin kişi alkışlıyor...
Yoksa Livaneli kendine mi zannetti?
Dalga geç sen. Dinlerken hikâye gibi geliyor. Zülfü Ağabey şarkıyı kesti, espriyi patlattı; “Ezan okununca herkes şarkıyı keser, Yaşar Ağabey sen gelince biz de kestik” dedi.
Burada kızacak ne var?
Düşünemedim, Allah korusun o karanlıkta düşebilirdi filan..
Şimdi jeton düştü. Zülfü de şarkıyı okumadı ama senin canına okudu.
Hem de ne canıma okumak. Kuliste hüngür hüngür ağladım.
Önce fırçayı atıyor, sonra da sahnede anons ediyor.
Anons filan yok canım. Sahne için elbise filan da almamışım yanıma. Yazlık bir kıyafet var üstümde.
Ne yani, ne zaman çıkacağını da mı bilmiyorsun?
Her şey sürpriz. Bana “Konserde bu şarkıyı okuyacaksın” demiş sadece...
Azarı işitmişsin, çıkıp çıkmayacağını da bilmiyorsun.
Tam ışıklar söndü, ikinci yarı başlıyor, “Hadi çıkıyorsun” dedi. “Sanırım yapamayacağım Zülfü Ağabey” dedim. Elimi tuttu “Yaparsın” dedi. Hatırladığım bu.
Ve Züleyha 7 bin kişinin önünde.
Sahnedeyim de nasıl çıktığımı sen bir de bana sor. Her yer karanlık. Hiç kimseyi görmüyorum. Müzik girdi, sonra ışıklar yandı. Şarkıya başlar başlamaz Kürtçe olduğunu anladıkları anda alkış koptu.
Peki ya gecenin sonu?
Herkes “Bu kıza albüm yapın” diyor.. Hıncal Uluç, Yaşar Kemal, Hüsnü Özyeğin... Zülfü Ağabey, Yaşar Kemal’le arabaya binerken “Repetuvarını hazırla sana albüm yapacağız” dedi
İlk albümü o yaptı yani?
Yapmadı ama bütün eserlerini verdi okumam için. Üstelik hiç telif almadı.
O günlerde Yaşar Kemal’le bir de fotoğrafın var. Emin misin sen olduğuna. Bu fıstık gibi kız değil de, sanki gürbüz çocuk yarışması adayı fotoğraftaki.
İki yıldır her gün spor yapıyorum, 25 kilo verdim.
‘Ara Güler hediyelerin en şahanesini verdi’
Avrupa Birliği’nden sorumlu bakandan bile destek alıyormuşsun. Nasıl ulaştın Egemen Bağış’a?
Manevi tabii. Proje için Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Şahin’le görüştüm, sonuç alamadım. Kültür Bakanlığı da olumsuz sonuçlanınca, bir davette kendimi takdim ettiğim AB Bakanı ve Başmüzakereci Egemen Bağış’a mail attım.
Yahu binlerce mail geliyordur koskoca bakana. Ne yazdın ki?
Projemden bahsettim. Kürt kimliğini gizlemeden Kürtçe şarkılar okuyan ama bu ülkenin birlik ve beraberliğinden asla ödün vermeyen bir vatansever olduğumu dile getirdim. Kurtlar sofrasında bir kadın olarak yaptığım işin güçlüklerini kaleme aldım. Belki de çok samimi yazmam etkiledi onu. Bir gece ağlayarak yazmıştım her satırı.
Bir de Ara Güler’in “Bu kız çok meşhur, tanımıyor musunuz onu” dediği şehir efsanesi gibi dolaşıyor ortalarda.
İlk albümümü ona da bırakmıştım. Ankara’ya giderken yolda tekrar tekrar dinlemiş, çok beğenmiş.
Nereden geldi aklına Ara Güler’e albüm bırakmak?
Zülfü Ağabey’in dostları, benim de irtibatta olduğum önemli insanlar. Yaşar Kemal’e de göndermiştim. Hatta Türkan Şoray’a telefon açıp onun da yorumunu istedim ilk albümde.
Ne dedi Türkan Sultan?
“Sahnede seni dinlerken gerçekten büyülendim. Sesin beni etkiledi, inşallah çok başarılı olursun” dedi.
Gelelim Ara Güler’in o sözlerine.
Evire çevire dinlemiş albümü. Geçenlerde Kültür Bakanı’nın da katıldığı bir sergideydik. Ertuğrul Günay’a, Ara Güler ve Süleyman Gündüz takdim ettiler beni. Ara Ağabey, beni tanıtırken “Bu kız 10 dilde Livaneli şarkıları söyledi. Her şeyi biliyor, çok meşhur” dedi. Çok utandıım.
Duyduğuma göre Ara Güler albümünü kuru kuru beğenmekten fazlasını yapmış.
Hediyelerin en şahanesini verdi bana. Projeye destek olmak için, çektiği kadın fotoğraflarından verdi. Ama sadece 18 tanesini kullanabildik albümde.
Bu albümde Livaneli şarkıları yok anladığım kadarıyla.
Hayır. Sadece Anadolu’da kadınların yaktıkları ağıtlar, düğünlerde söyledikleri türküler, ninniler var.
Neden sadece kadın türkülerini seçtin?
Anadolu’da kadın âşıklar çoğu zaman ön plana çıkmaz. Erkek âşıkları ve dengbejleri dinlersiniz sürekli...
Bunda bir kadın düşmanlığı mı arayalım yani?
Yooo... Doğaldır bu. Çıkarmazlar kadınları. Evde ezilen, dövülen hatta öldürülen kadını ön plana çıkarırlar mı? Müthiş bir cinsiyet ayrımı var. Ama artık sadece Anadolu’da değil, dünyanın her yerinde var bu.
'Kendi türküsünü söyleyen kadınlar'
Peki bu türküleri yorumlarken neler hissediyorsun?
Kadın olduğumu. Anadolu’da kadınların çektiği acılar bu türküleri böyle güzel yapıyor. Benim de acılarım var. Söylerken bunlara ağlıyor, bunlarla gülüyorum.
Kimlik olarak kendini nereye ait hissediyorsun?
Her şeyden önce bir insanım.
Daha açık sorayım. Bir sanatçı, politik görüşünü eserlerine yansıtmalı mı, yansıtmamalı mı?
Sanata, siyaset de, ırkçılık da din de karıştırılmamalı. Anadolu kadınının sanatçı yönünü ortaya koymaya çalıştım. Sorunlarını da dile getiriyorum. Anadolu’da kendi türküsünü söyleyen her kadın bir sanatçıdır.
Onlar doğaçlama yapıyor.
Çoğu doğaçlama yapıyor, annesinden babasından dinlediğini söylüyor. Bütün bu bilinmeyen sanatçı kimlikleri elimizden geldiğince ortaya çıkarmaya çalıştık.
Ve bir dengbejin ağıtıyla başladığımız söyleşiyi Ermeni halk ezgisi Ninno’yu dinleyerek bitiriyoruz. Bu güzel türküye, Züleyha için Agos Gazetesi’nden Patrak Estükyan Türkçe sözler yazmış. Melodisini duyamıyorsunuz ama yine de sözlerleriyle mırıldanın. Unutmayın, türküler kardeştir!
Anam der tez gelesen Ninno
Çoban yolları gözlerem Ninno
Oy ninno, ninno yarim Ninno
Ben çekerim cefasını Ninno