Tip212 Hakkında - Üsküdar Mühendishanesi
Seyrüsefer → Askeri Teknoloji → Tip212 Hakkında
Bu yazıda Tip212'nin eninden, boyundan vesaire bahsedilecek değil, zâten bu tür verilere bir şekilde ulaşabilmek de pek zor değil. Burada daha çok güncel gelişmeler bağlamında konuyla ilgili bazı önemli görülen ayrıntılar ele alınmaya çalışılacak. Yine de başlangıç noktasını oldukça geriye, 1960'lara kadar taşımak gibi bir gereklilik mevcut.
Kesin zaman verisi oldukça bulanık olsa da muhtemelen 1960'ların ikinci yarısında tasarım çalışmalarının başladığı düşünülen Tip208, günümüzün Tip212'sine ulaşan yolda gerçek başlangıç noktası olarak kabûl edilebilir.
Dönemin Batı Almanya Donanması 205 sınıfı denizaltıların inşasını tamamlayıp 206'ların çalışmalarına başlamak üzereyken bir yandan da 1990'lardan itibaren 205'lerden başlayarak bu iki denizaltı sınıfının yerini alacak yeni ve çok daha gelişmiş bir tasarım arayışına da girmişti.
IKL1 tarafından yürütülen ve nükleer olmayan bir Havadan Bağımsız Tahrik (HBT) yeteneği merkezinde şekillendirilecek olan bu yeni tasarım, Tip208 olarak tanımlandı.
Bu proje esnasında; dizel jeneratör(ler), kurşun-asit aküler ve elektrik motorundan oluşan konvansiyonel denizaltı tahrik kavramı, 600-750ton sınıfından olması düşünülen bu yeni denizaltının üzerine uygulanabilecek aşağıdaki tahrik sistemleri ve enerji kaynaklarıyla karşılaştırıldı:
Geliştirilmiş Kurşun-Asit (Pb-H2SO4) (Daha sonra Tip212 üzerinde kullanıldı)
Sodyum-Sülfür (Na-S) (Bir Tip212 üzerinde de denendiği söyleniyor...)
Kapalı Çevrim Tahrik Cihazları
PEM2 (Daha sonra Tip212 üzerinde kullanıldı)
Her ne kadar bir 208 inşa edilmese de bu donanımların önemli bir bölümü ar-ge çalışmalarında kullanılan 205 sınıfı denizaltılar üzerinde gerçek şartlarda dikkâtlice değerlendirildi. Örneğin 1970'lerde geliştirilmeye başlanan alkalik yakıt hücresi bir Tip205 üzerine yerleştirilerek 1988-89'da gerçekleştirilen seyir tecrübelerinde denendi, benzer şekilde kapalı devre dizel çözümü ile de denemeler yapıldı vesaire...
Bütün bu donanımların öngörülen tasarım üzerine uygulanabilirlikleri kapsamlı bir şekilde incelenerek karşılaştırıldı ki tercih için kullanılan kıstasların başlıcaları:
olarak sıralanabilir. Daha sonra muhtelif sebeplerle Tip208 çalışması iptâl edildi fakat gerçekleştirilen bütün bu ar-ge çalışmalarının sağladığı birikimin verimli bir şekilde kullanılabilmesiyle önce bir devam çalışması olan (muhtemelen) 1.000ton sınıfından, Tip211 ile yola devam edildi. Yaşanan uluslararası gelişmelere de bağlı olarak alman donanmasının artık daha büyük denizaltılara yönelmesi mümkün hâle gelince, diğer bazı etkilerin de katkısıyla 211 tasarımı da terk edildi.
Resim.1) Tip212'ye ait sunulan erken dönem kavramsal tasarıma ait bir çizim.
Eski olmasına rağmen bu taslak sonraki tasarım olan Tip212A'nın çoğu hârici niteliğini yansıtıyor, daha sonra dikkâtlice optimize edilen kule tasarımı hâriç!
Diğer taraftan ancak Tip212A(B2a) ile 2015 civarında kullanılmaya başlanan muhtemel Callisto (çekili) derinsu haberleşme cihazının kule üzerine eklenmiş olması dikkât çekici. Bu cihaz [Resim.2] üzerinde görülebilir.
Tip212 ve Tip212A
Fakat 211'in kaldığı yerden devam etmek üzere daha büyük tamamen yeni bir tasarım kavramı hedefiyle Tip212 adlı yeni projenin HDW3 yükleniciliğinde TNSW4 ve IKL tasarım ofisi5 desteğiyle geliştirme çalışmaları başlatıldı, 1994 civarında tasarım tamamlandı ve inşa onayı verildi. İki safhada altışar aracın inşa edilmesiyle toplam 12 adet Tip212'nin alman donanmasına katılması düşünülüyordu.
Tam da bu esnada İtalyan Donanması Tip212 projesine katılmak istediğini bildirdi ve pazarlıkların olumlu sonuçlanmasıyla Nisan 1996'da iki ülke arasında anlaşma imzalandı ve sadece bir sene kadar sonra da İtalya ilk iki denizaltı için sipariş verdi.
Bununla birlikte İtalyanın kendine has ihtiyaçları sebebiyle talep ettiği bazı değişikliklerin mevcut tasarıma uygulanması gerekli oldu. Söz konusu değişiklikler içinden (bilinen) en önemlisi azami dalış derinliğinin artırılmasıydı. Nâmanyetik çelik ile inşa edilecek mukavim tekne yapısal tasarımının ve/veya malzemesinin tekrar değerlendirilmesi neticesinde, söz konusu değişikler uygulanınca ortaya çıkan yeni tasarım Tip212A olarak tanımlandı ve yaklaşık dört senelik bir gecikmeyle, ilk denizaltının 1998'de kızağa konmasıyla inşa programı [Çizelge.1] başladı. Genel olarak ilk alman ve italyan 212A'larının tasarımları eşdeğer olsa da aralarında bazı farklılıklar da mevcuttur.
Resim.2) Bir Alman Tip212A.B2 denizaltısı (muhtemelen U36) dalışa başlarken.
Kule tepesinde, kıçta ilk kez (B2) üzerinde kullanılmaya başlanan ve derin suda haberleşme için kullanılan çekili Callisto cihazının UHF, VHF, HF, SATCOM ve GPS frekans bantlarını kapsayan yüzer anteni görülebilir. Denizaltı ile anten arasındaki veri akışı optik kablo ile sağlanmaktadır.
[Çizelge.1] üzerinde görülebileceği gibi birinci safhada Almanya dört, İtalya ise iki adet Tip212A(B1) inşa etti. İkinci safhada Almanya, tasarımın biraz daha geliştirilmesi suretiyle ulaşılan Tip212A(B2) türü [Resim.2] iki araç daha inşa etti.
Bu iyileştirilmiş tasarım, temel olarak aşağıdaki yeniliklere [Resim.3 ve 4] sahiptir:
1,2m uzatılmış gövde
Yeni bir elektronik direk
Mukavim tekneye nüfûz eden direk sayısının ikiden bire indirilmesi
Yeni haberleşme donanımları
Yeni düzlemsel yanal dizin sonarlar
Geliştirilmiş sevk cihazları
Burulmuş, ön-sarmal kuyruk dümenleri
Görüldüğü üzere (B1) tasarımından (B2)'ye ulaşmak için iki temel uygulama sahasına odaklanılmıştır:
Resim.3) Tip212A B1 ve B2 sürümleri arasındaki hârici farklılıklar:
1,20m uzatılmış gövde, geliştirilmiş ön-sarmal kuyruk dümenleri, yeni nesil pervaneler ve
doğrusal yerine yeni düzlemsel yanal dizin sonar.
Tabii resimlerde görülemeyen önemli dâhili farklar da mevcut...
Resim.4) Tip212A.B2 üzerinde kullanılan asimetrik köklü ön-sarmal kuyruk dümenleri ve sevk cihazları.
Bu tür bir dümen teknolojisinin denizaltılar üzerinde ve açık-pervane şartlarında ilk uygulamasını yansıtan bu tasarım ile toplam sevk ve manevra verimlerinin iyileşmesi neticesinde seyir sığasında bir miktar artış yanında
daha düşük Hidroakustik ve Dümensuyu izleri söz konusu olacaktır.
Bu dümen tasarımının gelecekte diğer denizaltı üreticisi ülkeler tarafından da kullanılması beklenebilir.
Fakat bu yaklaşımı taklit edebilmek tahmin edilebileceğinden daha zordur ve hem Tecrübî Hidrodinamik hem de
Hesaplamalı Hidrodinamik sahalarında kapsamlı çalışmalar sonucunda mümkün olabilir...
İtalya ise inşa ettiği ikinci çift Tip212A üzerinde yukarıda bahsi geçen geliştirmeleri kullanmadı ve (B1) tasarımı üzerinden ilerlemeye devam etti. Fakat yine de ilk iki araç ile (B1b) ikinci çift (B1c) arasından bazı önemli değişiklikler de uygulandı ki bunlar içinden bilinen en önemlisi ilk iki araç üzerinde kullanılan Ti-Fe temelli metal-hidrür Hidrojen sarnıçlarının daha üstün MgH2 temelli olanlarla değiştirilmesi olarak gerçekleşti.
Nihayet çok kısa bir süre önce kesinleşen siparişe göre İtalya ikinci dört Tip212'nin ilk ikisi için çalışmalara başlandığını açıkladı. Yeni araçların uzatılmış gövdeye sahip B2 temelli olacağı belirtilmekteyse de bilhassa HBT7, SYS gibi bazı temel bileşenlerde nasıl bir yaklaşım tercih edileceği şimdilik belirsiz olarak kabûl edilebilir...
Şubat 2017 itibarı ile Norveç hükümeti, mevcut altı adet Tip210 (Ula) Sınıfı denizaltıdan ilk dördünü (muhtemelen 2020'lerin ikinci yarısında iki adet Tip212 daha sipariş edilecek) değiştirmek üzere açılan ihaleyi bu çalışma için stratejik ortak olarak seçilen Almanyanın kazandığını açıklamıştı.
Maliyeti düşürmeye yardımcı olacak şekilde, Almanya da Norveç'e teklif ettiği bu denizaltıların tam olarak eşdeğeri olmak üzere iki adet alacağı için projenin tanımlaması daha önce kullanılan NG (Norway-Germany veya New Generation) yerine CD (Common Design) olarak değiştirilmişti.
Tip212CD üzerinde kullanılacak yeni teknolojiler ile birlikte hâlihazırda zaten son derece gelişmiş bir tasarım olan Tip212A'nın bir nesil daha atlaması söz konusu olacak gibi görünüyor. Böylece bizim altıncı Reis Sınıfı denizaltının henüz donanmaya kabûl edildiği günlerde Norveç ve Alman donanmalarının hizmetine girmesi beklenen bu denizaltı ile Tip214'ler arasında iki nesil fark ortaya çıkmış durumda olacak.
Resim.5) İlk kez Tip212CD üzerinde kullanılması beklenen ikinci nesil HBT'nin en önemli bileşeni Metanol Dönüştürücü.
2015 itibarı ile imâl edilen cihaz, burada tam olarak Tip212 üzerindeki yerleşime uygun bir bileşen olarak ar-ge çalışmalarının yürütüldüğü kara tesisinde işletilirken görülüyor.
Tip212CD üzerinde kullanılması beklenen yeni teknolojilerden ve yeteneklerden kısaca bahsetmek gerekirse:
Geliştirilmiş Kurşun-Asit akülerin yerine Lityum-İyon aküler kullanılması.
Böylece Norveç ve Almanya, Japonya'dan sonra askeri denizaltılar üzerinde Lityum-İyon teknolojisine geçen sıradaki ülkeler olacak. Ama yine de Güney Kore ve Çin'de de bu yönde çalışmalar devam ettiği için bu iki ülkeden biri veya ikisi de daha önce davranabilir...
Henüz kesin bilgi mevcut olmamakla birlikte sürdürülen ar-ge çalışmalarına bağlı olarak alman birinci nesil Li-İyon akü çözümünün sıvı elektrolitli Li-FePo4 (Lityum-Demirfostat) temelli olması beklenmektedir.
Yakıt hücresi temelli ikinci nesil HBT sistemi.
Yeni sistemin en önemli farkı Hidrojen saklama yönteminden kaynaklanmaktadır. Bugüne kadar kullanılmakta olan ve oldukça yüksek maliyetli ve çok ağır bir çözüm oluşturan metal-hidrür temelli donanımlar yerine hidrojenin sıvı olarak saklanan Metanol içinden metanol-dönüştürücü adlı bir cihaz [Resim.5] ile ayrıştırılmasına dayanmaktadır.
Denizaltılar üzerinde ilk kez Torpilsavar Torpil (TST) kullanılması.
Yaklaşmakta olan bir torpilin sert-imha yöntemiyle önlenebilmesi için başka bir torpil kullanmak amacıyla geliştirilmekte olan alman çözümünü temsil eden Seaspider [Resim.6] adlı silahın Tip212CD üzerine yerleştirilmesi beklenmektedir. Eğer gerçekleşirse bu açıdan dünya çapında bir ilk olacak uygulamanın yeni bir akım başlatması kuvvetle muhtemeldir.
Yakın dönemde kullanılmaya başlayan diğer iki TST8 çözümü şimdilik sadece gemiler üzerinden kullanılmaktadır.
Sualtından hava ve kara hedeflerine karşı tel güdümlü füze kullanılması.
Uzun süredir geliştirme çalışmaları devam etmekte olan optik-kablo güdümlü IDAS füzelerinin ilk kez donanma kullanıma girmesi de Tip212CD ile başlayacak gibi görünüyor. Bu küçük füzenin DSH helikopterlerine ve küçük suüstü hedeflerine, kıyıya yakın yumuşak kara hedeflerine karşı kullanılabilecek olması taktik anlamda ilgi çekici bazı eğilimlere de sebep olabilir.
Mayın döşeme yeteneğinin ilave edilmesi.
Alman donanması Tip206'dan sonra denizaltılar vasıtasıyla mayın döşeme eğilimini terk etmişti fakat belki de Norveç'ten gelen talep doğrultusunda 212CD üzerine tekrar bu önemli yeteneğin ilave edileceği bilinmektedir.
Yeni nesil DM2A5 torpilleri.
Uzun süredir ar-ge çalışmaları devam etse ve mevcut DM2A4 üzerine tam olarak hangi yeni yeteneklerin ilave edileceği bilinmese de DM2A5 torpilinin ilk kez 212CD üzerinde kullanılması beklenmektedir.
Yeni nesil dizel-jeneratör.
1980'lerin teknolojisine sahip 396 serisi dizellerin yerine yeni 4000 serisi motorların yine denizaltılar üzerindeki ilk kullanımı CD sınıfı üzerinde gerçekleşecek. Beyan edilenlere göre yeni motorlar önceki nesilden biraz daha küçük olmasına rağmen daha fazla güç üretebilmekte ve 10gr/kWsaat civarında daha düşük yakıt tüketimine sahip ve ayrıca akustik iz açısından da üstün olduğu iddia ediliyor vs.
Lityum-İyon aküler daha hızlı doldurmaya izin verdiği için, denizaltının en hassas durumda olduğu şınorkel süresini kısaltabilmek amacıyla Tip212A üzerindeki dizel gücünü de belirgin oranda artırmak gerekir ki bu ihtiyaç sebebiyle CD'nin mukavim tekne tasarımının daha fazla motor gücü için belirgin şekilde değiştirilmesi beklenebilir.
Kaldı ki ikinci nesil HBT kullanıldığında iki cidar arasında taşınan metal-hidrür sarnıçlarına ihtiyaç kalmayacağı için kıç mukavim tekne tasarımının tekrar ele alınması (ve çapının büyütülmesi) kaçınılmaz bir ihtiyaçtır.
gibi kaba bir sıralama oluşturulabilir. Bütün bunlara ilave olarak, şimdilik biraz daha belirsiz olan başka bazı muhtemel yeteneklerden de bahsedebilmek mümkündür.
Resim.6) Bir denizaltı üzerinde ilk kez kullanılacak Torpilsavar Torpil olacak SeaSpider'ın kesiti.
Örneğin Norveç tarafından geliştirilen kızılötesi güdümlü NSM9 seyir füzesinin Tip212CD'nin torpil kovanlarından fırlatılacak bir sürümü üzerindeki çalışmalar devam etmektedir. Başlangıçta suüstü hedeflerine karşı geliştirilen bu silahın sualtından atılan, daha uzun menzilli ve kara hedeflerine karşı da etkin olabilecek bir hâle dönüştürülmesi beklenmektedir.
Devam etmekte olan Polonyanın ORKA ihalesinde talep edilen DFS10 temelli seyir füzesi yeteneğine uygun olarak önce Almanya ve şimdi de Almanya+Norveç ortaklığı tarafından teklif edilen Tip212A+DFS+NSM teklifi için tasarlanan DFS çözümünün Tip212CD üzerine uyarlanması da ihtimâl dahilinde olabilir.
Numarası Donanma Kızağa
01 S-181 Almanya 1/Tem/1998 20/Mar/2002 19/Eki/2005 2.667 212A(B1a)
02 S-526 İtalya 3/Tem/1999 6/Kas/2003 29/Mar/2006 2.461 212A(B1b)
03 S-527 İtalya 27/May/2000 18/Ara/2004 19/Şub/2007 2.459 212A(B1b)
04 S-182 Almanya 11/Tem/2000 4/Ara/2003 19/Eki/2005 1.926 212A(B1a)
05 S-183 Almanya 30/Nis/2001 13/Eyl/2004 13/Haz/2006 1.870 212A(B1a)
06 S-184 Almanya 13/Ara/2001 7/Tem/2005 3/May/2007 1.967 212A(B1a)
07 S-185 Almanya 21/Ağu/2007 15/Kas/2011 23/Mar/2015 2.771 212A(B2a)
08 S-186 Almanya 19/Ağu/2008 6/Şub/2013 10/Eki/2016 2.974 212A(B2a)
09 S-528 İtalya 9/Ara/2009 9/Eki/2014 9/Eki/2016 2.496 212A(B1c)
10 S-529 İtalya 1/Tem/2010 4/Tem/2015 11/May/2017 2.506 212A(B1c)
11 S-530 İtalya 5/May/2020 25/Nis/2025 21/Mar/2027 2.511 212A(B2b)
12 S-306 Norveç 2020 - 2025 - 212CD
13 S-187 Almanya 2020 - 2026 - 212CD
14 S-531 İtalya 13/Tem/2021 9/Haz/2026 24/May/2028 2.507 212A(B2b)
15 S-307 Norveç 2021 - 2026 - 212CD
16 S-188 Almanya 2022 - 2027 - 212CD
17 S-308 Norveç 2022 - 2027 - 212CD
18 S-309 Norveç 2023 - 2028 - 212CD
Çizelge.1) Tip212 temelli denizaltı inşa programlarının ilerleyişi, türleri ve inşa süreleri hakkındaki bâzı veriler.
Yeşil hücreler Üsküdar Mühendishânesi tarafından bugün için öngörülen tahminlerden ibarettir.
Daha sonra bu veriler güncellenmeyeceği için eğer bu sayfaya gelecekte düştüyseniz muhtemelen söz konusu tarihlerin hatalı olduğunu görebilirsiniz.
Bir diğer önemli tasarım ayrıntısı CD tasarımı üzerinde YSS11 elektrik motoru [Resim.7] kullanılıp kullanılmayacağıdır. Her ne kadar bu tür bir denizaltı motoru Almanya'da bir süredir geliştirilmekte ise de söz konusu motorun CD'nin inşa programına yetişip yetişemeyeceğini zaman gösterecek. Eğer yetişirse 2025 itibarı ile Almanya ve Norveç, ABD'den önce bu teknoloji hizmete alan ilk donanmalar olabilir fakat bu gelişmenin Tip212CD'yi takip edecek tasarım ile 2030 civarında gündeme gelmesi şimdilik biraz daha yüksek bir ihtimâl gibi görünüyor.
Resim.7) Şimdilik HTS-3 olarak adlandırılan 4MW Siemens Yüksek Sıcaklık Süperiletken denizaltı motoru, geliştirilmekte olduğu kara tesisinde yük donanımına bağlı halde.
Bu yeni teknolojinin Tip212CD tasarımı üzerine uygulanması muhtemel fakat geliştirme çalışmaları devam ettiği için inşasına ilk başlanan araçlara yetişemeyebilir...
Tip212CD üzerinde kullanılması beklenebilecek diğer bazı aday teknolojiler olarak insasız sualtı araçlarından, direk üzerinden fırlatılabilen keşif amaçlı insansız hava araçlarından ve yine periskop derinliğinde iken direk üzerinde suüstüne çıkartılarak DSH12 helikopterlerine karşı kullanılabilen 2km etkin menzile sahip 30mm geritepmesiz otomatik top gibi çalışmalardan da bahsedilebilir.
İtalyanın yeni inşa edeceği araçlarda CD üzerinde kullanılması kuvvetle muhtemel olan yeni akü ve HBT çözümlerinden ne ölçüde yararlanacağı da şimdilik belirsiz ve ilgi çekici bir ayrıntı olarak değerlendirilebilir.
1. IKL: IngenieurKontor Lübeck [geri]
2. PEM: Proton Exchange Membrane [geri]
3. HDW: Howaldtswerke-Deutsche Werft [geri]
4. TNSW: Thyssen Nordseewerke [geri]
5. Sonraki dönemde IKL HDW'nin bir alt kuruluşu haline geldi. [geri]
6. SYS: Savaş Yönetim Sistemi [geri]
7. HBT: Havadan Bağımsız Tahrik [geri]
8. TST: TorpilSavar Torpil [geri]
9. NSM: Naval Strike Missile [geri]
10. DFS:Dikey Fırlatma Sistemi [geri]
11. YSS: Yüksek Sıcaklık Süperiletken [geri]
12. DSH: Denizaltı Savunma Harbi [geri]
1. Alman Deniz Kuvvetleri genelağ sitesi - http://www.marine.de
2. TKMS genelağ sitesi - https://www.thyssenkrupp-marinesystems.com
6. New submarines for Germany and Norway, 2018, Bjørn Domaas Josefsen
7. Jane's Fighting Ships 1985-86
8. German Navy - a Capable Submarine Fleet, 2013, Michael Nitz
9. Seaforth World Naval Review, 2014, Conrad Waters
10. The World's Most Powerful Submarines, 2017, David Ross
11. The Development of a Submarine Freighter, 1985, J. Chappius - F. Abels
12. Unseen but on Scene: German Submarine Technology Delivers Enhanced Effect, IHS Jane's
13. Technology Development - New Technologies, 2016, Andreas Grunicke
14. Test Results from Siemens Low-Speed, High-Torque HTS Machine and Description of Further Steps Towards Commercialization of HTS Machines, 2012, Wolfgang Nick - Joern Grundmann - Joachim Frauenhofer