31 Ekim 2017 tarihli Star (Milli iradenin sesi) gazetesinin ilk sayfasında, “Doğu’dan Batı’ya Medeniyet Köprüsü” manşetinin altında, “demir ipek yolu” olarak adlandırılan Kars-Tiflis-Bakü tren yolunun Bakü’deki açılış töreni vesilesi ile Türk ve Azeri cumhurbaşkanları , R.T. Erdoğan ve H. Aliyev’in üç farklı fotoğrafını görmek mümkündü. Diğer üç cumhurbaşkanı da - Gürcistan-Özbekistan ve Kazakistan- orada olsalar da, ikinci plan oyuncuları olarak, pek de görünür değillerdi. Büyük bir törenle gerçekleştirilen bu açılış, Türk cumhurbaşkanı için birkaç yıldır ilgi duyduğu medeniyet retoriğini – cumhurbaşkanı için artık yükselen medeniyetin batıya ders verecek konumda olan doğuda olduğunu belirterek- yeniden canlandırması için bir vesile oldu. Bu açılış Türk-Azerbaycan birliğinin geçerliliğini bir kez daha göstermiş oldu. 2010 yıllarının başından bu yana, o zamana kadar ara sıra şüpheci düşüncelerin de etkisi ile pek de tenezzül edilmeyen Güney Kafkasların küçük kardeşi ile Anadolu’nun abisi arasındaki ilişkiler birincisinin çıkarına olacak şekilde yeniden tanımlandı. Bu makalenin başında atıfta bulunulan gazetenin de aralarında bulunduğu Türk basın grubu Star’ın Azerbaycan devlet petrol şirketi tarafından satın alındığı 2013 yılı, iki ülke arasındaki ilişkilerin artışının bariz bir şekilde belli olduğuna yönelik referans yıl olarak kabul edilebilir. Aynı yıl, Türk ekonomi dergisi (AKP hükümetine yakın) Ekovitrin Erdoğan ve Aliyev’i “On yılın en başarılı devlet adamları” ödülüne layık gördü. 2000’li yılların sonunda başlayan Türkiye ile Ermenistan yakınlaşma politikasının başarısızlığı bu gerçek kargaşada aranmalı. Gerçekten de, Türkiye’nin lehine olan demografik (10 milyona karşı 80 milyon) ve yüzölçümü farklılığına rağmen, Azerbaycan’ın Türkiye’de giderek artan çok biçimli etkisi daha fazla dikkat çekmesi gereken bir olguya dönüştü. Burada üç boyut öngörülebilir: arka perde olarak enerji bağımlılığı, doğrudan Azeri yatırımlarının hızlanması ve Türkiye’de Azeri yumuşak gücünün dikkat çekici yayılımı; tüm bunlar çok dar bir kronoloji içerisinde gerçekleşiyor (10 yıldan az bir sürede).
Bu boyut iki alt dosyaya ayrılıyor: hidrokarbür ithalat/ihracatının büyümesi ve Türk “enerji koridoru”nu sağlamlaştırmak üzere altyapıların ortak gelişimi. Hidrokarbon ticaretinin iki ülke arasında heyecan verici artışı, Türkiye’nin, -Türk politikalarının öncelikli ulusal ufku olan- enerji bağımsızlığı temin edilmedikçe, tedarikini çeşitlendirme ve güven altına almaya mecbur olduğu enerji bağımlılığı. Türkiye’nin elektrik üretimi ve şehir ısıtması yoğun olarak, özellikle de komşu Güney-Kafkasya’dan ithal edilen petrol ve gaza bağımlı. 2017 yılında Azerbaycan Türkiye’nin ithal ettiği gazın sadece yüzde 10’unu temin ediyorsa da bu yüzde son yıllarda önemli oranda arttı ve enerji faturasının da yükü dikkate alındığında, hızlıca artacağı ve Türkiye’nin tedarikçisine karşın bağımlılık durumunu daha da artıracağı söylenebilir. Hazar’dan Türkiye’ye ve oradan da Avrupa pazarlarına enerji kaynaklarının aktarım altyapısı açısından birkaç yıldır proje sayılarının artışına ve hayata geçirilme sürelerinin hızlandığına tanık oluyoruz. Kronoloji bildik. Bu konu, çok büyük finansal ve jeo-stratejik meselelerin yanı sıra bu işte çok sayıdaki çokuluslu şirketin bulunması ve elbette Avrupa Kalkınma Bankası’nın TANAP finansmanı dikkate alındığında, uluslararası basında da çok sayıda makaleye konu olmuştur: Mayıs 2006, Bakü-Tiflis-Ceyhan ya da BTC (Ceyhan Türkiye’nin Akdeniz kıyısında yer alıyor) petrol boru hattının açılışı; 2011 yılı sonunda, 2019 yılında tamamlanacağı açıklanan TANAP projesi lansmanı (Hazar Denizi’nden Yunanistan’a olan gaz boru hattının yüzde 60’ı SOCAR devlet şirketine ait); ve bu projelere ilaveten SOCAR, BP, Lukoil ve Türk devlet şirketi TPAO’nun dahil oldukları, BTE gaz boru hattı (Bakü-Tiflis-Erzurum ya da “Şah Deniz Boru Hattı”)... Bu son iki altyapı hizmete girdiğinde, Azerbaycan hidrokarbür ihracatı artış gösterecektir.
Star medya grubunun (bir gazete ve iki ulusal televizyon kanalı) 2013 yılında SOCAR tarafından satın alınmasının yanı sıra çok sayıda konferans, kolokyum, belgesel ve sergi Azerbaycan desteğini alıyor ve bu etkinlikler bazı hassas konularda küçük komşunun lehine kamuoyu oluşturulmasında yer alıyor. Mayıs 2012’de imzalanan ve Kasım 2013’te genişletilen Türk ve Azeri arşivleri arasında işbirliği protokolü de bu yönde ilerliyor. Bu perspektifte tarihin (yeniden) ortak yazımı devam ediyor... Yakın zamanda, Eylül 2017’de yayınlanan Aşka Geldik komedi dizisi örneğinde olduğu gibi ekranlarda Türk-Azeri ortak-yapımları göze çarpıyor.
Sonuçta – askerî alandaki oluşmuş bütünleşmeye paralel olarak - Türkiye ile Azerbaycan arasındaki çok biçimli karşılıklı bağımlılığın yakın zamanda sağlamlaşması, çoklu sonuçları olan ve gözlemcilerin dikkatini daha fazla vermesi gereken göz ardı edilemeyecek bir olgudur. Bunun için bayatlamış “Bir Millet İki Devlet” sloganının klişelerinden çıkıp, daha somut olarak ulaşım altyapıları, enerji politikaları, ticari ilişkiler ve insan ve fikir dolaşımı üzerinden bütünleşmenin etkilerini göz önünde tutmak gerekiyor.