Farkedilmeyen sorun: Akran zorbalığı
Fiziksel özellikleriyle dalga geçme, isim takma, dışlama, şiddet... Okullarda çocukların birbirine yönelttiği bu davranışlara akran zorbalığı deniyor. Okullarda farkedilmeyen ve önemsenmeyen sorunlardan biri. Uzmanlara göre; hem zorba, hem mağdur çocuğa yardım edilmezse, bu durum psikolojik sorunlardan, okuldan ayrılmaya kadar pek çok olumsuz sonuca yol açıyor.
S.K. 10 yaşında. Boyu yaşıtlarından bir hayli kısa. Okulda arkadaşları boyu yüzünden onunla sürekli alay ediyor. “Anaokuluna git” diyen de var, "Cüce" diye dalga geçen de. Sınıfındaki diğer bazı çocuklar, büyük sınıflardan çocukları da çağırıp S. K’nın önünde etten bir duvar örüyorlar. Kendisini çok çaresiz hissediyor. Geceleri kâbuslar görüyor, ter içinde uyanıyor, okula gitmek istemiyor.
8. sınıf öğrencisi, M. T.’nin hafif düzeyde zihinsel geriliği ve hiperaktivitesi var. Arkadaşları onunla "deli" diye dalga geçiyor. Oyunlarına almıyor, dışlıyorlar. Okul yönetimi sürekli annesini arayıp “Gelin çocuğunuzu alın” diyor. Bugüne kadar üç okul değiştirdi. Hep aynı dışlanmayı yaşadı. Bu yüzden içine kapanık, sosyal ilişkileri zayıf bir çocuk.
U.A. aşırı kilolu bir ilkokul öğrencisi, arkadaşları sürekli onunla alay ediyor. En son tuvalete girmesini engellediler ve hatta kafasını tuvalete sokmak istediler. Ellerinden, ağlayarak kurtuldu.
Örnekleri çoğaltmak mümkün. Okullarda sık karşılaşılan sorunlardan biri akran zorbalığı. Yani çocukların birbirini üzmek, korkutmak için yaptığı sürekli ve kasıtlı olan davranışlar. Zorbalığın üç türü var. Bir kişi hakkında dedikodu yapma, onu konuşmalardan, oyunlardan dışlama yani psikolojik ve duygusal zorbalık. İsim takma, tehdit etme gibi davranışların yapıldığı sözel zorbalık ve itme, vurma gibi fiziksel zorbalık türleri var.
Bu belirtiler varsa zorbalığa uğruyor olabilir
İsim takılması, sataşılması, tehdit edilmesi, emir verilmesi, dışlanması, oyunlara alınmaması veya oyunlardan çıkarılması.
Kitaplarının veya diğer eşyalarının alınması, tahrip edilmesi.
Vücudunda nedenini açıklayamadığı yara, bere, çürük ve tırnak izi olması, elbiselerinin yırtılması.
Teneffüslerde genellikle yalnız olması, sınıfta hiç yakın arkadaşının bulunmaması.
Takım oyunlarına seçilmemesi veya en son seçilmesi.
Teneffüslerde öğretmene veya diğer yetişkinlere yakın olmak istemesi.
Sınıfta konuşma zorluğu çekmesi, endişeli ve güvensiz bir yüz ifadesine sahip olması.
Korkulu, mutsuz ve gözü yaşlı yüz ifadesi.
Okul başarısının aniden veya yavaş yavaş düşmesi.
Yaşıt grupları içinde kendini göstermekten (fiziksel veya sosyal olarak) kaçınması.
Eve arkadaş getirmemesi, arkadaşlarına hiç gitmemesi.
Partilere davet edilmemesi, kendi partisine okuldan kimseyi davet etmek istememesi.
Okula gitmek istememesi, okul değiştirmek istemesi.
Sabahları iştahsızlık çekmesi, sürekli karın ağrısı ve baş ağrısı.
Okula giderken yolu gereksiz uzatması.
Korkulu rüyalar görmesi, uykusunda ağlaması,yatağını ıslatması.
Sık sık nedensiz ekstra para istemesi.
Zorbalık okul terkine sebep olabiliyor
Akran zorbalığı ile ilgili veri bulmak zor. Bu alanda kapsamlı bir durum tespiti yok. Var olan rakamların pek çoğu geçmiş yıllara ait. Ancak uzmanlara göre, akran zorbalığı çok yaygın bir sorun. Bu durum akademik başarının düşmesine, okul devamsızlığına, hatta okul terkine kadar varan sonuçlar doğruyor. Ayrıca engellenmezse hem zorba, hem de zorbalık kurbanı çocukların ileriki yaşamlarında psikolojik sorunları kalıcı olabiliyor.
Çocuklarla oyun terapisi yapan Uzman Psikolog Ayben Ertem, akran zorbalığı nedeniyle başvuran çocukların yanı sıra, başka nedenlerle gelen her çocuğun hikâyesinin içinde akran zorbalığı olduğunu söylüyor. Genelde farklılığı olan çocukların akran zorbalığına mâruz kaldığını anlatan Ertem, zorbalığı yaşayan çocukların da kimi zaman zorbalık (kurban zorba) yapabildiğini, bunun ikili yaşandığını belirtiyor.
Ertem, zorba ve kurban çocukların özelliklerini şöyle anlatıyor:
"Zorbalığın altındaki nedenler genelde, anne baba arasındaki çatışma ya da ayrı olmaları, çocuğun duygusal anlamda sıkıntı yaşaması, empati kuramaması oluyor. Çocuk 'sevilmiyorum' duygusu yaşıyor. Fark edilme isteği duyuyor, dikkat çekmek istiyor. Aslında zorba çocuk da, mağdur çocuk da kendini dışlanmış ve sevilmiyor hissediyor. Zorba etrafına birilerini toplamış olabilir ama o da yalnız. Sevildiğini, onunla ilgilenildiğini hissetmeli. Zorba çocuklar kavgadan, gürültüden besleniyor. Başka türlü iletişimi öğrenmemiş oluyor genelde. Doğru iletişimi öğrenmeye ihtiyacı var. Neden böyle davranıyor sorusunun cevabını bulmak gerekiyor? Mağdur çocuklar ise genellikle hassas, sosyal içe dönüklüğü olan, utangaç, farklı düşünen, farklı davranan, insanlara ya da durumlara karşı farklı reaksiyonlar gösterebilen çocuklar olabilirler. Daha pasif olabilir, kontrolde olmak yerine başkalarının kontrolde olmasına seslerini çıkarmayabilirler. Ayrıca endişeli ve biraz depresif olabilirler."
Ertem, hem zorba çocuğa hem de kurban çocuğa yardım etmek gerektiğini, yardım edilmediği takdirde hayatı boyunca sıkıntılar yaşabileceğine dikkat çekiyor:
"Erkek çocuklar kızlara oranla fiziksel ve psikolojik olarak daha fazla zorbalığa maruz kalıyorlar. Zorbalık mağduru olan çocuk yardım almazsa içine kapanık, öz güveni düşük bir çocuk olur. Sosyalleşmede zorluk yaşar. Kimi zaman mağdur da şiddete yöneliyor çünkü içindeki öfke iyileştirilmezse o da aynı şeyi yapmaya başlıyabiliyor. Amerika'da yapılan araştırmalara göre zorbalık yapan çocukların, herhangi bir yardım almazlarsa 24 yaşına gelene kadar diğer çocuklara nazaran yüzde 60 daha fazla suça karışma riskleri var. Yetişkin olduğunda da diğerlerine kıyasla 5 kat daha fazla siciline işlenmiş suç görülme olasılığı var. Ulusal iş güvenliği ve sağlık idaresine göre iş yerindeki zorbalıklardan dolayı her sene 3 milyar dolar işgücü kaybı yaşanıyor ve her yıl 19 milyar dolar da istihdâmda kayıp oluyor. Çocukken yardım etmek, ileride yetişkin olduğunda kendine, çevresine, işverene ve topluma zarar vermesini de engelleyecek."
"Öğretmenler sorunu anlamak yerine çocuğunuzu alın diyor"
Okullarda akran zorbalığına dair farkındalığın olduğunu söylemek ise zor. Anaokulundan itibaren hafif düzey zihinsel geriliği ve hiperaktivitesi olduğu için ‘deli’ diye dalga geçilen çocuğun annesi P.T, hem okul yönetiminin, hem öğretmenlerin oğlunu anlamak, dışlanmasını engellemek yerine, sorunu derinleştirdiklerini anlatıyor:
"Öğretmenler bu konu hakkında uzman bir şekilde yaklaşmıyor. Öğretmenlerin tek yaptığı, çocuk bir şey yaptığında veliye şikayet etmek. Çözüm aramak, altındaki sebepleri aramak yok. “Bugün bunu yaptı, gelin alın” diye beni haftada iki üç kere okula çağırıyorlar. Günün ortasında çocuğumu alıyorum okuldan. Oğlum hem rehabilitasyona gidiyor hem de özel bir kurumdan destek alıyor. Ancak okuldan destek görmediği için ilerleme zor oluyor. Sorunlar oğlumdan kaynaklanıyor görünüyor. Ancak arkadaşlarının tavrı, dışlanması onu hırçınlaştırıyor. Çocuklar onu oyuna dahil etmek için tehditle istemediği şeyleri yaptırıyor. O da kabul görmek için yapıyor. Sonra sorun çıkartan o olarak kalıyor. Öğretmenlere, akran zorbalığı ile ilgili, özel gereksinimli çocuklara dair eğitimler verilmeli. Eksikleri çok fazla."
"Çocuktur yapar yaklaşımı yanlış"
Psikolog Ayben Ertem, akran zorbalığı ile ilgili okullarda yapılacak farkındalık çalışmalarının önemli olduğunu söylüyor.
Uzman Psikolog Ertem, akran zorbalığının çözümü için okuldaki öğretmenlerin, yöneticilerin, diğer çocukların ailelerinin yaklaşımının çok önemli olduğunu vurguluyor. Ertem, terapi yaptığı çocukların öğretmenleri ile de görüştüğünü belirterek "Zorbalık kelime olarak ağır bulunuyor. ‘Çocuktur yapar’, ‘Çocukların kendi arasında ufak sorunlar, barışılırlar’ diye düşünülüyor. Bu çok yanlış bakış açısı" diye konuşuyor.
"Eğitimcilere zorbalığın ne olduğu ve nasıl baş edecekleri öğretilmeli"
Ertem, öğretmenlerin çoğu ve okul idarelerinin, zorbalığı yapanı da, kurban öğrenciyi de kazanmaya yönelik bir şey yapmadığını savunuyor:
"Anne babayı da işin içine dâhil edip çocukları terapi ile bir yere kadar değiştiyorsunuz. Öğretmenlerin de telefonunu alıp konuşuyorum ama okul bacağı hep bir taraftan eksik kalıyor. Her şeyden önce okulların zorbalıkla ile ilgili farkındalıkları yok. İsim takmanın da zorbalık olduğu bilinmiyorlar. Önce okullara zorbalığı anlatmak gerekiyor. Ondan sonra öğretmenler bu çocuk zorbalık yapıyor ya da zorbalığa maruz kalıyor diye fark edebilir. Sonra bu durumla nasıl baş edeceğini öğrenmesi gerekiyor. Öğretmenin davranışı çok önemli. Örneğin, çocukla dalga geçilmesine kayıtsız ise, ya da kendi de sınıf içinde çocuğu rencide ediyorsa yapılanı meşrulaştırır. Öğretmenden duyduğunu normalleştirir çocuk. Anne baba da öyledir. Bu sorunun çözümü okul, aile ve uzman olmak üzere üç ayaklı. Bazı okulların farkındalık ve nasıl baş edileceği ile ilgili çalışmaları oluyor. Ancak bu Milli Eğitim Bakanlığı’nın topyekün olarak yapması gereken de bir şey."
Manşet Fotoğrafı: SHUTTERSTOCK
Osmanlı barışı ve Filistin
Sistemin içini doldurma: Uyum yasalarını tartışmaya açma
Küreselleşme ve siyasette çözülme
Bertrand RUSSEL; Bilim ve Din (Yüzyıllardır Süren Savaş)
Dünden Bugüne Popülizm ve Demokrasi Paradoksu
Prof. Celal Şengör: İstemeyen adamın eğitimde yeri yok
Prizren’de bir melami tekkesi
Küreselleşme tünelinin sonundaki ışık
PISA Direktörü Andreas Schleicher: Öğrettikleriniz artık gereksiz
Atatürk'te Bilim, Fen Kavramları ve Çağdaşlaşma
Bilim ve Teknolojide Nasıl Atılım Yapabiliriz?
Kadın çalışınca aile yıkılır mı?
İslâm Ortak Paydasını Kaybetmiş Müslümanların Açmazı: Şiî- Selefi Kutuplaşması
Arabistan’daki dönüşümü yeni Lawrence’ler belirliyor
Günümüzde "İslam’da insan kaybolmuştur. İnsaniyet ─sönmemişse de─ susturulmuştur!"
Tekfirci ve Batıni savrulmalar karşısında modern Türklerin teoloji arayışı
İbrahim OKUR: Sumer uygarlığının kökenleri geleneksel Türk yurtlarına işaret ediyor.
Türkiye'nin Batı ile Çarpık İlişkisi ve Teknoloji Sorunu
İsmail Kara: İlahiyat çevrelerinin ‘Halk İslamı’na yaklaşımı problemli
Gelişmiş ekonomiler müslüman ülkelerden 16 kat daha fazla makale yazıyor
"Kötü insan" üretiyoruz
Türkiye’nin bir İran jeopolitiği var mı?
Fatih M. ŞEKER: Mâtürîdî Dün de Bugün de Pusulamızdır
Tarikatların teolojik meşruiyet sayfası Gazali ile açıldı
Kapalı Topluluklar, Özgür Fikirlerin Düşmanıdır
Millî olan ne kaldı!
Bilim dine, din bilime ne söyler?
Türkiye'nin Musul Pozisyonunun Uluslararası Perspektifler Açısından İncelenmesi
Eğitim Felsefeleri, Geleceğin Okulu ve Öğretmeni
Bir Öğrencisinin Gözüyle Semih Hoca
Türkiye’nin Eğitim Davası: Bir Nesli Daha Mahvetmemek İçin
Maturidi'yim de, o ne peki?
Şerif Mardin'in ardından....
"Türkçe bizim vatanımız ve kimliğimiz"
Bir Yıl Önce Bir Yıl Sonra: 15 Temmuz Musibetinden Ders Aldık mı?
Hukukun Üstünlüğü ve Yaşam Kalitesi
"Dili Bir Çıkmaza Saplamışızdır”
Devrimciliğin İdeolojik Reddi Olarak Solun Sağı: Sosyal Demokrasi (Bir Kautsky Eleştirisi)
Enerji yatırımları ve stratejik bakış
İslâm Dünyasının Meseleleri
İslam tarihinde din-devlet ilişkisi ve Diyanet
Müfredat düzenlemesi ve değerler listesi
Yardımcı doçentlik ne demek?
İslam siyaset felsefesi tek midir?
İsrail: Türkiyesiz Güvenlik
Lozan Andlaşması Hakkında Bir Değerlendirme
Türkiye’de sosyolojik "iç görü" neden eksik?
"Dilimiz kimliğimiz" ise, kimliksizleşiyoruz...
"Yeni şeyler söylemek lazım"
Türkiye’de Darbelerin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkileri
Ekonomimizin temel sorunu kaynak yetersizliği
Kıbrıs'ta Çözümsüzlüğün Sebepleri
İslâm Dünyası'nda İlim Niçin Geriledi?
H. Nihâl ATSIZ: Türk Tarihine Bakışımız Nasıl Olmalıdır?
Nursultan NAZARBAYEV: Geleceğe Bakış "Kamu Bilincinin Modernizasyonu"
Ahlâkî Bir Meydan Okuyuş Olarak Nevzat Kösoğlu Duruşu
Barzani'yle Diplomasi Olmaz! Anladığı Dilden Konuşmalı...
IŞİD’i Askerî Olarak Yenmek Yeterli Değil
Sistem, birey ve ahlâk
Sağ iktidarların kültürle arası açıktır
Din Afyon Mudur?
Sevenlerin Özel Halleri ve Yetkileri - II
Epitome of The Philippic History of Pompeius Trougus İsimli Eserden İskit- Mısır Medeniyet Tartışmasının Bir Çevirisi
Mümtaz Turhan’ın Milliyetçiliğe ve Modernleşmeye Bakışı
Modernite ve Bir Etik Sorun Alanı Olarak Bilgi ve Bilim
Çokkültürlülükten Ricat Mı?
Ziya Gökalp ve Milliyetçilik Fikri
Ethem Ruhi FIĞLALI
İslâm ve Lâiklik
Ahlâkın Temeli Üzerine Bir Tartışma: Ahmet Hamdi Akseki - Immanuel Kant
İslâm'da İlim ve Medeniyet: Kaynağı ve Te'sîri
Hüsnü KAPU ve Meryem AYBAS
Yahudi, Hıristiyan ve İslam Geleneklerinde İş Ahlâkına Bakış: Karşılaştırmalı Bir Yaklaşım
İslâm Medeniyetinin Kırılan Dinamiği: Ahlâk
İslâm ve Kapitalizm İlişkisi; Türkiye’de İslâmcılığın Ekonomi-Politik Analizi
Weber’in İktisat Sosyolojisi: Uygarlığı Anlamanın Anahtarı Olarak İktisadi Zihniyet
Türk Dünyası'nın Kültürel Ufukları: Tarihsel Bağlam İçinde Genel Bir Değerlendirme
Eski Türklerde Sanat
Farabi’de Tanrı-insan ilişkisi
Hasret Damlaları -Mensûreler-