Anayasa Hukuku | Frmartuklu
Anayasa Hukuku konusu
Anayasa üstünlüğü KuralıSırıtıkiğer Hukuk Kurallarının Anayasa Metnine Uygun Olması Kuralıdır.(1982 Anayasası 11.mad.)anayasa Mahkemeleri Bunu Denetler.
18.yy. Anayasacılık Hareketleri:amerika’Big Grina Ingiliz Kolonileri Anayasal Yönetimlerin Temelini Attı.ilk Virginia Sonra Da Diğer Koloniler Bağımsızlık Bildirgelerini Yayınladılar.o Zamanlar Hukuk Ta Fransızcanın Daha Etkili Olması Sebebiyle Fransız Ihtilalinin Etkileri Daha Geniş Ve Daha Hızlı Göstermiş Oldu.
-1854 ıslahat Fermanı:anayasa Değil Yaptırım Uygulayabilecek Bir Mekanizma Mevcut Değil.içeriği Her Osmanlı Vatandaşının Haklarını Belirtmek (vergi,askerlik Memurluk Din ırk Ayrımı Olmadan)
Mebus:seçimlerle Olurdu Bu Hak Erkeklere Tanındı Ayanadişah Tarafından Seçilenler.
Padişahın Yasama Yetkilerini Sınırlayamıyor.en Son Yetki Yine Padişaht****anun-i Esasi’ye Göre Kanun Tasarısı Için Kanun Tasarısı Için Padişaha Danışılır.izin Verirse Bu Iki Meclis Görüşür Ve Padişahın Onayı Için Tekrar Padişaha Gider.onay Yetkisini Kullanmazsa Yasama Süreci Tamamlanmadan Sona Ermiş Olur.
Yürürlüğe Koyan 1920 De Kurulan Tbmm.1921’Big Grine Meclis Bu Metni Yürürlüğe Koymuştur.teknik Anlamda Anayasa Değil.sadece Devletin Temel Idaresi Hakkında Maddeler Içerir.
Bu Anayasa çağdaşlaşmanın Olması Için Laikliğin Gerekli Olduğunu Vurguluyordu.laiklik Ve çağdaşlaşma Yolunda önemli Adımların Bulunuyor Olmasına Rağmen Bu Anayasada 2.maddede Dinin Islam Olduğu Ifade Edilmiştir.ayrıca 26.maddeye Göre Meclis Ahkam-ı şer’iyye ‘nin Temizi Ile Hükümlüdür.1961 Anayasasında Bu Hükümler Kalkmıştır.
1924 Anayasası Bu Sistemi Benimsemiştir.sayısal çoğunluğun Iradesini Sınırlayacak Herhangi Bir Mekanizma Yoktur.bu Düzende Azınlık Haklarını Savunacak Hiçbir şey Yok.ayrıca Bu Sistemde Iktidar Ve Muhalefet Arasındaki Ilişkileri Düzenleyecek Herhangi Bir Mekanizma Da Söz Konusu Değil.bu Anayasa Sistemi çeşitli Anti-demokratik Hareketlere Yol Açtığı Için 27 Mayıs. 1960 Ta Darbeyle Sona Erdirildi.1924’te Bu Sistemin Kabul Edilmesinin Sebebi O Zamanlar Siyasal Hayatın Fransız Kamu Hukukundan Etkilenmiş Olmasıydı.ve Bu Fransız Hukuku Rousseaucudur Bu Sebeple Türkiye’Big Grine Bu Sistemi Benimser.o Zamanlar Rejim Için Tek Tehlikenin Saltanat Olduğu Düşünülüyordu.milletin Temsilcilerinin Sorun Olabileceği Düşünülmüyordu.ayrıca Bu Sistem Devrimlere Daha Elverişliydi.bu Sebeplerden Dolayı Kabul Edildi.1924 Anayasasının 102 Maddesi Bu Anayasanın Sert Olduğunun Belirtisidir.ayrıca Anayasa üstünlüğü Ilkesi De Benimsenmiştir.
1960 Darbesiyle Yeni Bir Dönem Başlamıştır.yasama Ve Yürütmenin Nasıl Uygulanacağı Milli Birlik Konseyinin Yayınladığı 1.no’lu Geçici Anayasa Ile Belirlenmiştir.buna Göre Yasama Yetkisi Mbk’Big Grine.yürütme Yetkisi Bakanlar Kurulu Eliyle Kullanılacak.bu Bakanlar Kurulunun Tayin Yetkisi Mbk Başkanı Cemal Gürsel’e Ait.ayrıca Cemal Gürsel Aynı Zamanda Mbk,başkomutan Başbakan,devlet Başkanı Sıfatlarına Sahip.
Yeni Anayasayı Oluşturmak Için Kurulan Kurucu Meclis Iki Meclisten Oluşur.1.’si Mbk’den Oluşur Diğeri Ise Temsilciler Meclisi (seçmen Iradesiyle Oluşur)mecliste O Tarihte Yer Alan Partilerin Temsilcilerinden Oluşur.(chp;ckmp).iki Dereceli Seçime Benzer Bir Seçimle Kuruldu.
Kısa Sürede 61 Anayasasını Hazırlamış Ve 9 Temmuz 1961’Big Grine Halk Tarafından Onaylanarak Yürürlüğe Girmiştir.ve Ardından Seçimlerle Yönetim Sivillere Terkedilmiştir.
Temel Haklar Ve özgürlükler: 1961 Anayasasında Her şeyden önce Temel Hak Ve özgürlüklere Ilişkin Madde Sayısı Daha Fazla Ayrıca Ayrıntıları Da Içeriyor.24 Anayasası Temelde özgürlüklere Yer Verdiği Halde Güvence Yoktur. 61’Big Grine Bu Söz Konusu Değil 3 Kategori Vardır.
Temel Hak Ve özgürlüklerin Sınırlanmasımad.11.)
1971’Big Grine Yapılan Değişikliklerden Biri De Yargıdaki Değişikliklerdir.
27 Ekim 1980’Big Grine Geçici Anayasa Düzeni Hakkındaki Kanun Yürürlüğe Kondu.buna Göre Yeni Anayasa Hazırlanana Kadar 61 Anayasası Yürürlükte Kalacaktı.meclis Ve Cb’ Ye Tanınan Haklar Mgk.’nindir.ayrıca Cb’ Ye Tanınan Tüm Yetkiler Mgk Ve Devlet Başkanı Sıfatına Sahip Olan Kenan Evren’in Olacaktır.bülent Ulusu’nun Kurduğu Hükümette Yürütme Yetkisini Kullanacaktı. Bu Konsey Süresince De Anayasa Yargısı Ve Idari Yargıya Sınırlar Konuldu.
29 Haz. 198’Big Grine Yeni Bir Anayasa Hazırlanması Için Kurucu Meclis Kanunu Yürürlüğe Girdi. Iki Meclis Var üyeler Asker Ve Sivillerden Oluşmakta Idi.kurucu Meclisin Yetkisi Sadece Anayasa Yapmak Değil Halk Oylamasını Düzene Koyacak Seçmen Kanununu Da Hazırlamak Idi.asker Olanlar Mgk Sivil Olan Meclis Ise Danışma Meclisi Denmekteydi.bu Danışma Meclisi 160 Kişiden Meydana Gelmekteydi.bunun 120 ‘si Dolaylı Olarak Mgk Tarafından Seçilenler Geri Kalan 40’ı Ise Direkt Olarak Mgk Tarafından Seçilenlerdi.120 Kişinin Seçimi Için 11eyl.1980 Tarihinde Hiçbir Siyasi Parti üyesi Olmama Ve Yüksek Okul Bitirmiş Olma şartları Koşulmuştu.ayrıca Her Ilin Kaç Temsilcisi Olacağı Da Düzene Konulmuştu.valiler Başvuruları Kabul Edip Kişiler Hakkında Geçmiş Araştırması Yapacaklar Ve Ayrıca O Il Için Tespit Edilmiş üye Sayısının 3 Katı Kadar Adayı Mgk’ Ye Bildireceklerdi Bunları Ise Mgk Seçecekti.diğer 40 Kişi Ise Doğrudan Doğruya Mgk’ Ye Başvuracaktı.anayasanın Kabulü Ve Ardından Seçim Kanununun Hazırlanmasıyla 83’te Seçimler Yapıldı Ve Sivil Yönetime Geçildi.
-61’Big Grine Anayasanın Halk Tarafından Onaylanmaması Durumunda Ne Yapılacağı Açıktı Fakat 81-83 Sisteminde Bu Açıklık Yoktu.
82 Anayasasından Değiştirilmesi Talep Bile Edilemeyecek Hükümlerinin Kapsamı Artmıştır.ayrıca Anayasa Değişikliği Süresine 61’Big Grine Mevcut Olmayan C.b.’nin Onay Safhasını Eklemiştir.c.b.’nin Onaylamadığı Anayasa Değişikliğini Halk Oyuna Sunabilecekti.bunlara Ek Olarak Geçici 9 Maddenin C.b.’ye Tanıdığı Güçleştirici Veto Yetkisi De Bu Anayasanın 61’e Göre Daha Katı Olduğunun Kanıtlarıdır.
61’e Tepki Olarak Otoriteyi Arttırmak Için Kişi özgürlükleri Alabildiğine Artırılmıştır.1961 Anayasası 11.maddesinde Kişi Hak Ve Hürriyetlerinin Güvence Altına Alındığı Görülür.1971’Big Grine Bu Madde Değişmiş Olsa Bile Yine De Sınırlayıcı Bir Formül Içermesi Zordur.fakat 1982 Anayasası 13.maddesi Son Fıkrasında Tüm Hak Ve Hürriyetleri Sınırlayıcı Bir Maddedir.
Karar Alma Sürecinde Ortaya çıkabilecek Tıkanma Ve Kilitlenmeyi önleyebilecek Ve Karar Alma Sürecine Sürat Kazandıracak Hükümler Içerir.70’li Yıllarda Hükümet Bunalımlarının Sıkça Olması Ve Parlamentonun Bu Hükümet Bunalımlarıyla Uğraşması Yüzünden Memleket Sorunlarını çözemiyor.1961 Anayasasının 108. Maddesinde Meclis Seçimlerinin Yenilenmesi Için C.b.’ye Yetki Verir Fakat Bunun Için 18 Aylık Bir Süre öngörür.bu Yetki 82’Big Grine Caydırıcı Rol Oynadı.116.maddeye Göre 45 Günlük Bir Hükümet Bunalımının Ardından C.b.’ye Meclis Seçimlerinin Yenilenmesi Hakkı Doğar.
ı)cumhuriyetçilik: (1921 Anayasasındaki 1923 Değişiklikleri Ile Anayasaya Girdi).
ıı)başlangıç Ilkeleri,toplumun Huzuru,milli Dayanışma Ve Adalet:
ııı)atatürk Milliyetçiliğine Bağlılık:
1982 Anayasasının Seleflerinde Başka Kavramlar Vardır.1924 Anayasasında 1937’Big Grine Yapılan Değişikliklerle Yer Verilen Kavram Milliyetçilik.1961 Anayasasında Ise Milli Devlet Kavramı Görülür.1982 Anayasasında Ise Atatürk Milliyetçiliğine Bağlılık Kavramı Vardır.bunların Sebebi Bu Hükmün Yanlış Yorumlanmasına Mahal Vermemektir.
-islam’ın Ihtiyaçları Yüzünden Din Adamlarının Belli Bir Statüye Sahip Olmaları Ve Bu Insanların Devlete Karşı Ayaklanmamaları Için.
1876 Kanun-i Esasi’ye Göre Padişahın Görevlerinden Biri Ahkam-ı şeri’i’nin Uygulanmasıdır.meclis-i Ayanın Görevlerinden Biri Meclis-i Mebusan Tarafından Kabul Edilen Kanunların Islam’a Uygun Olarak Denetlenmesidir. Laiklikte Hukuk Kuralları Ve Devlet Işlemleri Herhangi Bir Dinin Kurallarına Uygunluğu Denetlenmez Ve Hukuk Kurallarında Din Esaslarından Esinlenilmez Buna Göre Hareket Edilmez.
1961 Anayasasında “insan Haklarına Saygılı Devlet” Ibaresi Yerine 1982 Anayasasında “insan Haklarına Saygılı” Ibaresi Gelmiştir.kimi Yazarlara Göre Dayanan Ibaresi Daha Kuvvetli Saygılı Ise Her Zaman Kısıtlanabilir Anlamı Içeriyordu.lafzen Bakıldığında 1.’Big Grine Vurgu Var Fakat öz Itibariyle Ve Hukuki Olarak Ikisi De Aynı Ve Insan Haklarını Temel Alan özelliğe Dayanır.
1924 Anayasasında 21’Big Grine Olduğu Gibi Egemenliğin Millete Ait Olduğu Ve Bu Yetkiyi Tbmm’nin Kullanacağı Belirtilmişti.61-4’e Göre Egemenlik Yetkisi Türk Milleti Adına (yasama Yürütme Yargı) Bütün Anayasal Organlar Eşit Derecede Yetkili Kılınmıştır.tüm Bu Organlar Yetkilerini Kullanırken Anayasaya Riayet Etmelidir.24’e Göre Asıl üstün Olan Tbmm’dir (yasama)
Genel Oy Ilkesi:herkesin Seçimlere Katılabilmesi Ilkesidir.sınırlı Oy Tedricen Ortadan Kalkmıştır.1.ve 2.meşrutiyet Zamanlarında Oy Hakkı Sadece Belli Serveti Olan Osmanlı Erkeklerine Tanındı.1934’den Itibaren De Kadınlara Da Seçme Ve Seçilme Hakkı Tanındı.1982 Anayasasının Ilk Metninde Oy Verme Hakkı 21 Yaş Idi.1987’deki Anayasa Değişiklikleri Ile Bu Sınır 20 Yaşa 1995’te Ise 18 Yaşa Indirildi.bir Kişinin Oy Verebilmesi Için Seçmen Kütüğüne Kayıtlı Olması Gerekir.
Açık Sayım-dökümy Kullanımı Tamamlanınca Sandıkların Kamuoyu Huzurunda Açılıp Sayılmasıdır.bu Ilke Seçim Sonuçlarına Hile Ve Yolsuzluluğun Karışmasını önlemek Içindir.
Anayasa Bu Gerçeği Madde 68/2’Big Grine Belirtmiştir.82 Anayasası Ilk Başta Parti üyesi Olabilme Yaşını 21 De Tutarken 95’te Yapılan Değişikliklerle Bunu 18’e Indirgemiştir.
A)siyasal Partilerin Amaçlarına Ilişkin Yasaklar:bu Yasaklar Anayasanın Değiştirilmiş 68.maddesinde Belirtilmiştir.aynı şekilde 61 Anayasasının 57.maddesinde De Yasaklar Söz Konusu Idi.görülüyor Ki 61 Ve 82 Anayasaları Siyasal Parti Faaliyetleri Konusunda Alman Anayasasından Mülhem Olarak Siyasal Alanı Anayasa Ile Sınırlandırmış, Başka Bir Deyimle “militan Anayasa” Ya Da “mücadeleci Anayasa” Anlayışını Benimsemiştir.bu Anlayışın özü Amacı Hürriyetçi Demokrasiyi Ortadan Kaldırmak Olan Akımlara Meşru Siyasi Faaliyet Alanını Kapatmaktır.
Cc)demokratik Devlet Düzeni:ay.madde 68’Big Grine Yer Alan Insan Hakları Millet Egemenliği Ve Demokratik Devlet Ilkeleri Insan Haklarına Dayanan Hürriyetçi çok Partili Demokrasiyi Reddeden Ve Diktacı Partileri Yasaklamaktadır.
Ff)bir Siyasi Partinin Temelli Kapatılmasına Beyan Veya Faaliyetleriyle Sebep Olan Kurucuları Dahil üyeleri Ay.mahk. Temelli Kapatmaya Ilişkin Kesin Kararının R.g.’Big Grine Gerekçeli Olarak Yayınlanmasından Başlayarak 5 Yıl Süre Ile Başka Bir Partinin Kurucusu,üyesi,yöneticisi Veya Denetleyicisi Olamazlar.
Anayasaya Göre Siyasi Partilerin Kapatılması Cumhuriyet Başsavcısının Açacağı Dava üzerine Anayasa Mahkemesince Kesin Olarak Karara Bağlanır.bununla Siyasi Partilerin Kapatılması Herhangi Bir Mahkemeye Değil Anayasanın üstünlüğünün Koruyucusu Ve Teminatı Olan Bir Yüksek Yargı Organına Verilmiştir.cumhuriyet Başsavcılığı Siyasal Parti Kapatılması Davasını Ya Re’sen Veya Bakanlar Kurulu Kararı üzerine Adalet Bakanının Istemiyle Yahut Bir Başka Siyasal Partinin Istemi üzerine Açar.cumhuriyet Başsavcılığı Yeterli Delil Bulunamadığı Kanısına Varırsa Dava Açmaz.bunun üzerine Adalet Bakanının Veya Siyasal Partinin Yazılı Itiraz Hakkı Vardır.itiraz Haklı Görülmezse Dava Açılmaz;haklı Görülürse Cumhuriyet Başsavcılığı Anayasa Mahkemesine Dava Açmakla Yükümlüdür.anayasa 68.maddenin 4.fıkrasındaki Yasakların,doğrudan Doğruya Parti Tüzüğü Veya Programı Gibi Parti Tüzel Kişiliğini Bağlayıcı Bir Belgeyle Ihlal Etmesiyle,diğer Yollardan (mesela Bireysel üyelerin Faaliyetleri Yoluyla) Ihlal Edilmesi Durumları Arasında Bir Ayrım Yapmıştır.ikinci Durumda Partinin Kapatılabilmesine Karar Verilebilmesi Için Bu Eylemlerin Bireysel Eylemlerden Ibaret Kalmaması Ve Partinin Bu Nitelikteki Eylemlerin Işlendiği Bir “odak Haline Geldiğinin” Tespit Edilmesi Gerekir.bireysel Parti üyelerinin Parti Yasaklarına Aykırı Fiil Ve Konuşmalarından Dolayı Parti Kapatma Yolunun Harekete Geçirebilmesi Için Ilkin Kişilerin Bu Eylemlerden Dolayı Hüküm Giymeleri,daha Sonra Cumhuriyet Başsavcılığının Ilgili Kişilerin Partiden Kesin Olarak çıkarılmalarını Istemesi Ve Siyasal Partinin En Geç Otuz Gün Içinde Bu Istemi Yerine Getirmemesi Gerekiyordu.t.c.k.’nun 141,142.163.maddelerinin 91 Yılında Yürürlükten Kaldırılması Nedeniyle Parti üyelerinin 103.maddenin 1.fıkrasındaki Yasaklara Aykırı Eylemleri Suç Olmaktan çıkarılmıştır.böylece Söz Konusu Partinin Eylemlerin Işlendiği Bir Mihrak Haline Gelmesinin Saptanmasında önemli Rol Oynayan 103.mad 2.fıkrası Geçerliliğini Kaybetmiştir.
Siyasal Partiler Sivil Toplumla Devlet Arasında Köprü Oluşturan Bu Nitelikleri Itibariyle De Bazı Açılardan özel Hukuk Tüzel Kişilerine Bazı Açılardan Da Kamu Hukuku Tüzel Kişilerine Benzeyen Kendilerine özgür Kuruluşlardır.siyasal Partilere Devlet Yardımı 1961 Anayasasının Ilk Metninde Yer Almamakla Birlikte 1971’Big Grine Yapılan Anayasa Değişiklikleri Ile Anayasanın 56.maddesinin Son Fıkrasına Eklenmiştir.1982 Anayasası Siyasal Partilere Devlet Yardımından Bahsetmemiştir.1984’Big Grine Bu Hüküm Getirildi Daha Sonra 1987 Ve 1988 Yıllarında Değişiklikler Yapıldı.bu Son Iki Değişiklik Partiler Arasında Eşitsizlik Yarattığı Gerekçesi Ile Iptal Davası Konusu Olmuş Ancak Anayasa Mahkemesi Bu Istemi Yerinde Bulmamıştır.iptal Istemine Konu Olan Kanuni Düzenlemelerin Devlet Yardımını Tüm Partilere Eşit Olarak Dağıtmayıp ,sadece Bir Kısım Partileri (milletvekili Seçimlerinde %19 Barajını Aşmış Partilerle Bu Barajı Aşmamış Olmakla Birlikte Milletvekili Genel Seçimlerinde Toplam Geçerli Oyların %7’sinden Fazlasını Almış Bulunan Partiler) Yararlandırmasını Anayasadaki Eşitlik Ilkesine Aykırı Olduğu Iddiasını Da Anayasa Mahkemesi Yerinde Bulmamıştır.
Anayasada 1995’Big Grine Gerçekleştirilen Değişiklikle Siyasi Partilere Devlet Yardımı Konusunda şu Hüküm Kabul Edilmiştir.”siyasal Partilere Devlet Yeteri Düzeyde Ve Hakça Yardım Yaparartilere Yapılacak Yardımın Alacakları üye Aidatının Ve Bağışların Tabi Olduğu Esaslar Kanunla Düzenlenir.”
Vı)insan Haklarına Saygılı Devlet
1982 Anayasasının 12.maddesi 1961 Anayasasının 10.maddesindeki Formülü Benimseyerek “herkes Kişiliğine Bağlı Dokunulmaz Devredilemez Temel Hak Ve Hürriyetler Sahiptir Demektedir.ancak Aynı Maddenin 2.fıkrası Temel Hak Ve Hürriyetlerin Kişinin Topluma Ailesine Ve Diğer Kişilere Karşı ödev Ve Sorumluluklarını Da Ihtiva Ettiğini Belirtmektedir.öte Yandan 1982 Anayasası 1961 Anayasasına Paralel Olarak Hem Devlete Karşı Ileri Sürülebilecek Ve Korunacak Temel Hak Ve Hürriyetler Anlayışına Hem Modern Sosyal Devletin “hürleştirme “ Anlayışına Yer Vermiştir.1982 Anayasasının 5.maddesi 61 Anayasasının 10.maddesinin 2.fıkrasındaki Hükme Tekabül Etmektedir.1982 Anayasasının 1961 Anayasasına Oranla Bireyin Temel Hak Ve Hürriyetlerine Devlet Otoritesi Karşısında Daha Güçsüz Bir Konum Verdiği Kuşkusuz Olmakla Birlikte Ilk Bakışta Paradoksal Olarak 1982 Anayasasının Temel Hak Ve Hürriyetlerle Ilgili Maddelerinin Yazımında Türkiye’nin Taraf Olduğu Milletler Arası Insan Hakları Sözleşmeleri Ve özellikle Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi Ile Uyum Ve Paralellik Sağlanmasına Daha Büyük çaba Gösterilmiş Olduğu Göze çarpmaktadır.
D)ölçülülük Ilkesi:bu Ilke Sınırlamada Başvurulan Aracın Sınırlama Amacını Gerçekleştirmeye Elverişli Olmasını Bu Aracın Sınırlama Amacı Açısından Gerekli Olmasını Ve Araçla Amacın ölçüsüz Bir Oran Içinde Bulunmamasını Ifade Eder.ne 1961 Anayasasının 11.maddesinde Ne De 1982 Anayasasının 13.maddesinde Bu Ilkeye Rastlanmaktadır.bununla Birlikte 1982 Anayasasının Temel Hak Ve Hürriyetlerinin Kullanılmasının Durdurulmasını Düzenleyen 15.maddesinde Böyle Bir Kriter Bu Yoruma Varılabilir.olağanüstü Durumlarda Bile Temel Hak Ve Hürriyetlerin Kullanılmasının Tamamen Veya Kısmen Durdurulmasına Ancak “durumun Gerektirdiği ölçüde” Izin Verildiğine Göre Bunun Normal Zamanlarda Evleviyetle Geçerli Olması Gerekir.ay.mahkemesi De 1961 Anayasası Döneminde Aldığı Bazı Kararlarda Adını Tam Olarak Koymasa Da ölçülülük Kriterine Dayanmıştır.1982 Anayasası Döneminde Ay.mahkemesi ölçülülük Kriterini Daha Sık Kullanmıştır.
1961 Anayasasının Temel Hak Ve ödevlere Ilişkin Ikinci Kısmında Temel Hak Ve Hürriyetlerin Kullanılmasının Durdurulması Ile Ilgili Bir Hüküm Yoktu.buna Karşılık 124.maddede Sıkıyönetim Ve Savaş Hallerinde Hükümlerin Nasıl Uygulanacağı Belirtilmişti.bu Dönemde Ay Mahkemesi Sıkıyönetim Halini Anayasanın 11.maddesinde Ve Temel Haklara Ilişkin özel Maddelerinde Gösterilen Hürriyeti Sınırlama Sebeplerinin Dışında Ve ötesinde Onlardan Bağımsız Bir Sınırlama Sebebi Olarak Görmüştür.1982 Anayasası Temel Hak Ve Hürriyetlerin Kullanılmasının Durdurulmasının Konusunu Temel Haklar Ve ödevler Başlıklı Ikinci Kısmında 15.maddede Düzenlemiştir.ancak Bu Düzenlemenin 1961 Anayasasının Değişik 124.maddesinin Yorumundan çıkan Duruma Oranla Hürriyetlerin Korunması Açısından 3 üstünlüğü Vardır.biri ölçülülük Ilkesinin Açıkça Benimsenmiş Olmasıdır.buna Göre Savaş Seferberlik Sıkıyönetim Veya Olağanüstü Hallerde Temel Hak Ve Hürriyetlerin Kullanılması Ancak “durumun Gerektirdiği ölçüde” Durdurulabilir.ikincisi Bu Tedbirlerin “milletlerarası Hukuktan Doğan Yükümlülükleri Ihlal Etmemesi şartıdır.bu Yükümlülüklerden Kasıt Türkiye’nin Taraf Olduğu çeşitli Insan Hakları Sözleşmeleridir.üçüncüsü 15.maddenin 2.fıkrası Savaş Seferberlik Ve Sıkıyönetim Durumları Ile Olağanüstü Hallerde Dahi Hiçbir şekilde Durdurulamayacak Ve Ihlal Edilemeyecek Bazı Temel Hak Ve Hürriyetlerden Oluşan Bir çekirdek Alan Yaratmaktadır. Bu 3 Güvence Ay.mahkemesine 15 Maddede Anılan Olağanüstü Durumlarda Da Hayli Etkin Bir Anayasaya Uygunluk Denetimi Yapma Imkanını Tanımaktadır.ne Yazık Ki Olağanüstü Hallerde Sıkıyönetim Ve Savaş Hallerinde çıkarılan Khk’lerin Anayasaya Aykırılığı Iddiasıyla Anayasa Mahkemesine Dava Açılamaması (mad.148) Bu Güvencelerin Pratik Değerini Azaltmaktadır.
2-yürütme Işlemlerinin Yargısal Denetimi:yürütme Organının Yargısal Denetimi Konusunda Iki Sistem Vardır.bunlardan Birincisi Söz Konusu Denetimi Yerel Yargı Organlarına Bırakan Ve özellikle Anglo-sakson ülkelerinde Uygulanan “adli Idare” Veya “yargı Birliği” Sistemidir.bu Sistemde Bir Tek Yargı Organı Vardır Ve Devletle Fert Arasındaki Uyuşmazlıklar Tıpkı Fertler Arasındaki Uyuşmazlıklar Gibi Bu Yargı Organınca Yani Genel Mahkemelerce çözülür.ikinci Sistem Ise Yürütmenin Eylem Ve Işlemlerinde Doğan Uyuşmazlıkların çözümünü Genel Mahkemelere Değil özel Birtakım Yargı Kuruluşlarına Yani Idare Mahkemelerine Bırakır. “idari Yargı” Adı Verilen Bu Sistem Fransa’Big Grina Doğmuş Ve Oradan Diğer Kara Avrupası ülkelerine Yayılmıştır.türkiye’Big Grine De 100 Yılı Aşkın Bir Süredir Kullanılan Sistem Budur.anayasa Mad.155’e Göre Türkiye’Big Grine Idari Yargı Sisteminin En üst Mercii Danıştay’Big Grinır. 155.maddeden ‘Big Grine Anlaşılabileceği Gibi Danıştay’ın Idari Yargı Görevinin Yanında Merkezi Idarenin Danışma Organı Olma Fonksiyonu Da Vardır.danıştay Idari Davaların Bir Kısmında Ilk Ve Son Inceleme Mercii;bir Kısmında Ise Son Inceleme (temyiz ) Merciidir.hukuk Devleti Ilkesi Gerek Adli Idare Gerek Idari Yargı Sistemleriyle Bağdaşabilir.hukuk Devleti Bakımından önemli Olan Nokta Yürütmenin Eylem Ve Işlemlerinin Bağımsız Yargı Organlarınca Denetlenip Denetlenememesidir.bu Denetim Sağlandıktan Sonra Denetimi Yapan Mahkemenin Genel Mahkeme Ya Da Idari Mahkemesi Oluşu Hukuk Devleti Açısından önem Taşımaz..buna Karşılık Yine Denetim Sistemi Ne Olursa Olsun Eğer Yürütmenin Bir Kısım Eylem Ve Işlemleri çeşitli Yollarla Yargı Denetimi Dışında Bırakılabiliyorsa Hukuk Devleti Ilkesinin Zedelenmiş Olduğu Kanısına Varılabilir.24 Anayasası Döneminde Danıştay Bir Kısım Yürütme Işlemlerini Siyasal Nitelikli Görerek Bunlardan Doğan Uyuşmazlıklara Bakmayı Reddediyordu.hükümet Tasarrufu Adı Verilen Ve Idari Yargı Organının Bir Oto-limitasyonuna Dayanan Bu Işlem Kategorisinin Yanı Sıra özellikle 1950-60 Yılları Arasında çıkarılan Bazı Kanunlar Bir Kısım Idari Işlemler Hakkında Yargı Yoluna Başvurulmasını Yasaklamış,yani Yargı Denetimi Imkanını Kanunla Ortadan Kaldırmıştır.61 Anayasasının 114.maddesi Idarenin Hiçbir Eylem Ve Işlemi Hiçbir Halde Yargı Mercilerinin Denetimi Dışında Bırakılamaz Hükmünü Getirmek Suretiyle Hukuk Devletini Sarsan Bu Tip Uygulamalara Son Vermiş Oldu.bu Hüküm Bir Yandan Yasama Diğer Yandan Da Yürütme Organlarına Direktif Verir Nitelikte Idi.yasama Organına Hitap Eden Yönüyle Idari Yargı Yolunu Kapatacak Kanunların çıkarılmasını Yasaklıyor;idari Yargıya H,tap Eden Yönü Ile De Bu Mahkemelerin Bir Kısım Idari Işlemlerden Doğan Uyuşmazlıkları Kendi Görev Alanları Dışında Görerek Bunlara Bakmaktan Kaçınmasını Yasaklıyordu.bu Bağlamda 1961 Anayasasının 114.maddesi Hukuk Devleti Bakımından çok önemli Bir Aşama Sağlamıştır.
Bu Hüküm 1982 Anayasasının 125mad.1.fıkrasında Aynen Korunmuştur.ne Var Ki 1982 Anayasasının Kendisi (mad.125/2) Bu Kurala Iki Istisna Getirmiştir.buna Göre Cumhurbaşkanının Tek Başına Yapacağı Işlemler Ile Yüksek Askeri şura ‘nın Kararları Yargı Denetimi Dışındadır.cumhurbaşkanı’nın Devlet Başkanı Sıfatıyla Yapacağı Işlemler Idari Işlem Olmayacağı Için Bunların Yargı Denetimi Dışında Bırakılmasının Hukuk Devleti Ilkesi Açısından Bir çelişkisi Söz Konusu Değildir Buna Karşılık Hukuki Nitelikleri Itibariyle Tam Anlamıyla Idari Işlemler Olan Yüksek Askeri şura Kararlarının Yargı Denetimi Dışında Bırakılmasını Hukuk Devleti Açısından Haklı Bulmak Mümkün Değildir.1982 Anayasasının 125.maddesi 1961 Anayasasının Değişik 114.maddesine Benzer Olarak Idari Yargı Denetiminin Niteliği Ve Sınırları Ile Ilgili Bazı Hükümler Getirmektedir.maddenin 4.fıkrasına Göre “yargı Yetkisi Idari Eylem Ve Işlemlerinin Hukuka Uygunluğunun Denetimi Ile Sınırlıdır.yürütme Görevinin Kanunda Gösterilen şekil Ve Esaslara Uygun Olarak Yerine Getirilmesini Kısıtlayacak,idari Eylem Işlem Niteliğinde Veya Takdir Yetkisini Kaldıracak Biçimde Yargı Kararı Verilemez. sleza,