Şubat 2018 - Kayıp Paylaşımlar Koleksiyoncusu
Hayvanların seslerini duymayı ne zaman bıraktık? Onlarla göz teması kurmayı, onlara dokunmayı ne zaman? Oysa halen hayatın içinde onlar… Bazen yaralı, bazen şefkat bekleyen gözlerle belki ağlamaklı, belki yalnız ama hep başucumuzdalar. Sokaklardalar. Zaman zaman sosyal medyada örgütlenmiyor muyuz, sokak hayvanlarına yardım telaşıyla. Yere sakız atmayın diye uyarıyoruz. Havai Fişek atmayın diyoruz. Bir kap su, bir kap mama diyoruz. Bir hevesle sahiplendiği hayvanı o hevesi geçince sokağa bırakanlara kızıyoruz en çok. Sahip çıkan sayımız az diye dertleniyoruz zaman zaman. Şehirlere rol biçen, karakter veren en önemli öğelerden biri onlar halbuki… Örneğin, İstanbul… Martı sesleri olmadan İstanbul mudur? Cihangir, kediler olmadan Cihangir midir? Güvercinler olmadan o meydanların bir haşmeti kalır mı? Ya da bir bankta oturup denize bakarken yanınıza bir köpek gelmiyorsa, vapura bindiğinizde simidinizi iştahla beklemiyorsa martılar, ne anlamı var… Kedileri, köpekleri, güvercinleri ve martılarıyla güzel İstanbul… Onların sesiyle oluşuyor bu kalabalık ve kaotik şehrin müziği… Onlarsız cansız bir şehir…
Öykünün Türk Edebiyatındaki yükselişi malumunuz. Son birkaç yılda özellikle butik yayınevlerinin örnekleriyle oluşan karma öykü kitapları da yükselişte. Hayvanlara dair öykü kitaplarını da son birkaç aydır görmüştük. Az bilinen, çoğunlukla ilk heyecanı yaşayan öykücülerden oluşan “Pati Öyküleri”, “Kedi Öyküleri” derken Timaş yayınları da “İstanbul’un Sakinleri” ile geldi. Tuğçe Isıyel’in hazırladığı kitap 18 yazarın öykü ve anlatısından oluşuyor. Ustalar ve çıraklar diye özetlenebilecek iyi bir kadro bir araya gelmiş.
Şükrü Erbaş yapıyor açılışı. O her zamanki naif diliyle hayvanlar olmadan ne kadar yalnız kaldığımızı anlatıyor. Mehmet Güreli alıyor sözü sonra, iyileşince giden martıyı anlatarak. Çığlıkla ve teşekkürle… Ethem Baran kuşları, Sevin Okyay kedilerini, Mario Levi de köpeğini anlatıyor. Kitabın edebiyatla en haşır neşir öyküsü geliyor sonra; Vecdi Çıracıoğlu’nun “Orhan Veli’nin Akçakuşu”su… O heykellerin olmazsa olmazları ve şairlerin İstanbul’undaki kuş sesleri eşliğinde hem de. Ali Ayçil alıyor sözü sonra; “Güzel güvercinler, siz bu şehrin kanatlı tarihisiniz” diyerek. Irmak Zileli de sokakta alıyor soluğu. Bir köpek çetesiyle “İstanbul’un Kokuları”nı aktarıyor burnumuza. Kitabın en iyi öykülerinden biri… Haydar Ergülen ise bir manifesto yazmış: “Kedi Sevmenin 10 Yararı”. Daha iyi kim özetleyebilir di sahi? Mutlaka okumalı kediseverler.
Mehmet Said Aydın kuşlarla uçmayı seçenlerden. Fuat Sevimay ise kurgusu ve çoğul anlatıcısı ile köpeklerin değişmez kaderine vurgu yapmış harika öyküsüyle. Hemen ardından Gökhan Akçura’nın öyküsü ile işin diğer tarafını öğreniyoruz adeta. İki öykünün peş peşe birbiriyle uyumu da kitabın renklerinden biri. Melike İlgün kuşları beslerken Ömer İzgeç de içimize kuş dolduruyor. Sonrasıysa soluksuz okunan dört öyküyle geliyor. Emrah Polat köpek dövüştürüyor, Mevsim Yenice altı çizilesi cümlelerle kanatlanamayan insanları anlatıyor harika öyküsüyle kuşlar üzerinden. Ömür İklim Demir martılara takmış kafayı. Pelin Buzluk da kapanışı parklar ve ağaçlarla yapıyor.
“Hiç kimse hiçbir hayvanı sevmiyordu. Evler ölüyordu. İnsanlar her gün biraz daha kötü oluyordu.” diyor Şükrü Erbaş… İçimizdeki martı çığlıklarını, kuş tüylerini, sokak kedilerinin o güvensiz hallerini, köpeklerin korkan bakışlarını hatırlatıyor “İstanbul’un Sakinleri” her öyküsüyle. Evet, onlarsız İstanbul olmaz ama sahi sakinler mi? Onlarsız ruhsuz, müziksiz bir şehir burası. Onlarsız renksiz. Öykü okurları ve hayvan severlerin ilgisine mazhar ve beklentilerini fazlasıyla karşılayacak iyi bir derleme bu. 18 yazarlı “İstanbul’un Sakinleri” ez cümle şunu diyor bize özetle: Onlar bize İstanbul’un emanetleri… Cümlenin devamını nasıl getireceğini bir kez daha düşünmesi getiren bizleri anlatıyor. Belki yorgun ama umutlu…
Sel Yayıncılık Şubat ayını altı kitapla karşılıyor. Ayın güzellikleri Kâmil Erdem’in yeni öykü toplamı “Bir Kırık Segâh”, Salâh Birsel’in ilk kez tamamı yayınlanan günlükleri “Hacivat Günlüğü” ve Alain Badiou’dan dünya edebiyatının usta kalemine alternatif bir yaklaşım “Beckett, Tükenmeyen Arzu”… Herkese şiddetle tavsiye ediyorum bu üç kitabı. Ayın diğer kitaplarıysa Tristan Tzara’nın Türkçeye ilk kez çevrilen “Diğer Metinler”i ekli “Dada Manifestoları”, Alexandra Ahouandjinou’nun hayatımıza sahip çıkabilmek için kılavuzu “Hayatta Kalmak İçin Küçük Felsefe Seti” ve Raymond Williams’ın teorik müdahalesi “Modernizmin Siyaseti”. Altı kitap da raflarda…
Hacivat Günlüğü * Salâh Birsel
Türk Edebiyatı / Günlük, 286 sayfa, 20 TL
Bir Kırık Segâh * Kâmil Erdem
Türk Edebiyatı / Öykü, 135 sayfa, 14 TL
Beckett, Tükenmeyen Arzu * Alain Badiou
Özgün Adı: Beckett, l’increvable désir, Dünya Edebiyatı / Deneme, Türkçesi: Zeynep Turan, 96 sayfa, 14 TL
Dada Manifestoları & Diğer Metinler * Tristan Tzara
Özgün Adı: Sept manifestes dada & Lampisteries, Sanat Kitapları, Türkçesi: Elif Gökteke, 126 sayfa, 14 TL
Hayatta Kalmak İçin Küçük Felsefe Seti, Gündelik Hayatın Saldırılarına Karşı Koymak * Alexandra Ahouandjinou
Gündelik hayatı zehir eden irili ufaklı saldırganlıkları filozof bir kadının, üstelik de bir özsavunma hocasının pratik bilgeliğiyle tanımak, anlamak ve kendini savunmak, hayatımıza sahip çıkabilmek için bir kılavuz...
Özgün Adı: Petit kit philosophique de survie Pour faire face aux agressions de la vie quotidienne, Yaşam Kitapları / Kişisel Gelişim, Türkçesi: Didem Tuna, 92 sayfa, 14 TL
Modernizmin Siyaseti * Raymond Williams
Özgün Adı: Politics of Modernism, DüşünSel / Sosyoloji, Türkçesi: Barış Şannan, 248 sayfa, 20 TL
Bundan tam on yıl önce buluntu filmlerin modası geçmek üzereyken herkesi koltuğuna çivileyen bir filmle tanışmıştık. Dünyanın sonu mu gelmişti, kıyamet mi kopuyordu, insanlar neden kaçışıyordu, neyden kaçıyordu soruları arasında 85 dakika su gibi akmıştı. Herkesi mutlu eden “Cloverfield” doğal olarak tek filmde kalmadı. 2016’da “10 Cloverfield Lane” ile devam filmi geldi. O da iyiydi. Yapımcılar madem sonrasını gösterdik öncesini de gösterelim diye düşünmüş olsa gerek 2018’i de “The Cloverfield Paradox” ile karşılıyoruz. İlk filmden tam on yıl sonra her şeyin başına dönüyoruz. Üçlemeyi tamamlayan filmin bu kez izleyiciyle sinema salonlarında değil Netflix üzerinden buluştuğunu belirtelim.
Adı daha önce “God Particle” olarak duyurulan filmin öyküsü pek tanımadığımız bir ikiliye Oren Uziel ve Doug Jung’a ait. Uziel senaryolaştırılmış ve peliküle aktaran isim de kısa metrajlarıyla tanınan Julius Onah olmuş. İlk uzun metraj sınavını 2015 yılında yazıp yönettiği “The Girl Is in Trouble” ile veren Onah pek de iyi iş çıkaramamıştı. Klişe bir öykü anlatarak bir dönemin modası olan kesişen hayatları resmetmeyi denemişti. İkinci uzun metrajında büyük fırsat yakalamış. Popüler bir filmde popüler oyuncularla çalışma fırsatını tepmemiş. Kadro demişken sayalım; Daniel Brühl, Roger Davies, Elizabeth Debicki, Aksel Hennie, Gugu Mbatha-Raw, Chris O’Dowd, John Ortiz, David Oyelowo ve Zhang Ziyi. Bildik isimler ve tanınmış simalarla iyi bir kadro bir araya gelmiş. O’Dowd biraz sırıtıyor, Brühl bazen abartıp büyük oynamaya çalışıyor, Ziyi de donuk ifadelerle başka bir filmdeymiş gibi duruyorsa da takım oyununu bir şekilde kurmayı başarıyorlar.
Filmimiz yakın gelecekte yapıyor açılışını. Dünyada kaynaklar tükenmiş durumda. Enerji krizi patlak vermiş ve bu sorunu çözmek için yapılan plan gereği işler uzayda çözülecek. Uzay istasyonunda alıyoruz soluğu. Bir grup uluslar arası astronot deneysel bir teknolojiyi test ediyor. Başarısızlıkla geçen denemelerin ardından nihayet başarıyorlar. Ama o da ne, dünya yerinde yok… Bir yandan ne olduğunu anlamaya çalışırken bir yandan da yol açtıkları tuhaflıklarla mücadele etmeye başlıyorlar. Elbette hayatta kalma mücadelesine de başlıyorlar…
“The Cloverfield Paradox” iyi başlıyor ve ilk yarım saatini hayli ilgi çekici geçiriyorsa da yarısına gelmeden ne kadar plansız olduğunu hissettiriyor. Neler olacağını seyirci gibi senarist de bilmiyor sanki. Mantık aramayı da bırakıp akışa kapılmak istediğimizde de tüm mevzu klişelere bağlanıyor. Olmazsa olmaz klişeler, ailenin önemi vurgusu, hatalar derken büsbütün saçmalığa dönüşüyor. İyi bilim kurgu olmayı bile başaramıyor bir türlü. Yarattığı paradoksu belki çözmüş görünüyor ama kafalarda çözmekten uzak ve tatmin de etmiyor. Çok savruluyor ve ikinci yarıda iyice sıkıcı hale geliyor. Ritm sorununa çözüm bulamıyor Onah, oyunculara yüklenerek atmak istemiş üzerinden yükü. Oysa bir iki sahnede görebildiğimiz ince espriler ve eğlenceli anlarla denge kurulabilir ve o zaman dilimi daha akıcı olabilirdi. Bir yandan dünyayı anlatması da facia… Nedense haberlerle yetiniyoruz. Dünya sahnelerinde olabildiğince karanlıkta ilerlemek zorunda kalıyoruz. O sahnelerin eninde sonunda “10 Cloverfield Lane”e pas atmak olduğunu anladığımızda ise sonuç hüsran oluyor kaçınılmaz olarak.
102 dakikalık süresiyle bir türlü ilerleyemeyen, orta düzey zeka içeren senaryosu ile paradoksu da yaşatamayan “The Cloverfield Paradox” on yıl öncesinin mirasını yemekten başka bir işe yaramıyor. Bize de neyse ki sinema salonlarında gösterime girmedi diye avunmak kalıyor…
Genç arkadaşlarla bir araya gelip muhabbet ettiğimizde konu mutlaka kuşaklara geliyor ister istemez. Önce muhabbetin ne kadar keyifli olduğunun altını çiziyor sonra da bunları yaşıtlarımla konuşamıyorum diyorlar. Peşi sıra kuşaklarının yanlışlarını sıralıyor ve dert yanıyorlar bol bol. Telefonun esiri olmuşlar, farkındalıklarını yitirmişler, dayatılanları yaşıyorlar, niceliklerin peşinden koşuyorlar, niteliğin farkında değiller ve ne olduğunu da bilmiyorlar… Bir dizi şikayet. Farklı olduklarını düşünen bu arkadaşlar yalnızlaştıklarını söylüyor sonra da… Yaşıtlarımın arasında boğuluyorum diyorlar. Ya sen anlat dediklerinde gidebildiğim doksanlı yıllar geliyor aklıma benim de… Evet biz de gençken bir şeylerin esiriydik. Biz de cafelerde oturduk. Biz de gittik, gezdik, gördük ama böyle değildik. Her benzeri konuşmanın sonunda o soruya tosluyoruz hep birlikte: E peki fark ne abi? Neleri yitirdik?
Latin Amerika edebiyatının son büyük klasik yazarlarından biri olarak nitelenen, yazarlığının yanı sıra politik kimliğiyle de bilnen Ernesto Sabato’nun yaşamının son yıllarında kaleme aldığı 2002 yılında “La Resistencia” adlı kitap Delidolu Yayınlarınca dilimize kazandırıldı. Delidolu’nun John Berger ustanın kitabıyla başladığı “Ne Yapmalı” dizisinin üçüncü kitabı olarak okurlara yüzleşme, düşünme ve eylem çağrısı yapmaya devam ediyor. Pınar Savaş’ın çevirisiyle “Direniş” tam da hepimizin çıkışsız kaldığı sorulara cevap vermeden önceki tespitleri içeriyor. Sabato da kentinde dolaşmış, etrafına bakmış ve modern insana dair çok net ve karşı konulmaz tespitlerde bulunmuş. Yüz yaşında hayatını kaybeden Sabato, asırlık ömründe hayatın gözlerinin önünden nasıl aktığını fark ederek tespitlerde bulunuyor. Gözünün önünde modernleşen insanın, değişen dünyanın, gelişen teknolojinin ve hızlanan hayatın içinde nelerin gözden kaçtığını belgeliyor.
Altı bölümden oluşan kitabın sadece bölüm adları bile her şeyi özetliyor aslında. “Küçük ve Büyük” diye kategorize ederek değersizleştirdiklerimizi, “Eski Değer”lerden ne kadar çok uzaklaştığımızı, “İyi ve Kötü Arasında” bocaladığımızı, “Toplum Değerleri”ni iyice kaybettiğimizi anlatıyor bize. “Karar ve Ölüm” diyerek nelerden vazgeçebileceğimizi hatırlatırken “Direniş”i nereye konuşlandırmamız gerektiğini umudunu kesmeden yineliyor.
“Hâlâ yüceliği talep edebiliriz.” diyor Sabato. Bu cesareti kendimizde bulmamız gerektiğini hatırlatmasına gerek yok aslında. Bize kalsa manevi değerlere olan inancımızla hiçbir şey yapmadan bekleyeceğiz. Oysa beklemek dışında yapılması gerekenler var. Soyut şeylere bağlanarak her şeyden uzaklaşıyor ve bu sanallıkta içimizde bir kayıtsızlık yeşertiyor ve onu büyük bir hızla büyütüyoruz. Televizyonu, telefonu kapatmıyoruz örneğin. Yaşadığımız kentin tadını çıkartmıyoruz. Dostlarımızla bir araya gelip sohbetler etmiyoruz. Alışverişlerimizi bile makinelerden yapıyoruz. Kayıtsız ve dokunulmaz. Anları kaçırarak, kimseye dokunmadan kendi kozamızı örüyoruz. Bu şekilde yaşamaya devam edersek robotlaşacağız. Bilmeliyiz ki, ardımızda da bir şey kalmayacak. Sabato uyarıyor: “Ne yazık ki insan başkalarıyla olan diyaloğunu ve onu sarıp sarmalayan dünya hakkındaki bilgisini kaybetmektedir; oysa karşılaşmalar bu dünyada gerçekleşir: Aşk, hayatın yüce eylemleri burada mümkündür.”
Neden bu kadar gürültülüyüz? Neden bağırarak konuşuyoruz sürekli? Neden her şeyin sesini sonuna kadar açıyoruz? Ve daha da önemlisi yarattığımız bu gürültünün farkında mıyız? Sabato soruyor: “Neden birbirimize bu kadar az saygı duyuyoruz?” Kendimizi ifade etmekten de aciz olduğumuzun farkında mıyız? “İnsanın kendini ifade etmekteki amacı başkalarına ulaşmak, tutsaklığından ve yalnızlığından kurtulmaktır. Bugünkü yaşımda üzülerek söyleyebilirim ki bir insanla temas fırsatını her kaçırdığımızda içimizde bir şey kırılır, körelir. Bir kucaklayışın, bir masayı paylaşmanın yakınlığından yoksunsak elimizde sadece ‘iletişim araçları’ kalıyor.” diyor Sabato.
“İnsan kendini, teknolojisinin ve toplumunun yarattığı ani ve güçlü değişimlere uyarlayacak zamanı bulamadı; modern hastalıkları bu kibirli insan türünü sarsmak için evrenin ortaya çıkardığını öne sürmek aşırıya kaçmak olmaz” diyor Sabato ve uyarıyor: Kaderimiz bellidir, sadakat ya da ihanet.
Eski değerleri ne ara yitirdik? İyi ile kötüyü ayırt edemeyecek eğitimden ne ara yoksun hale geldik? Bugün unuttuğumuz bir çok değer, dürüstlük, onur, takdir etme, saygı, fedakarlık, kıymet, cesaret ne oldu da kalktı tedavülden? Bireysel konfor ve kişisel başarı nasıl oldu da modern insanın en önemli değeri haline geldi? Sorulacak soru çok ama cevap için gerekli olanı söylüyor Sabato: “Vahşi bireyselliği ıskartaya çıkartmaya niyetli okullara ihtiyacımız var.”
Tüm bu tespitler ışığında günümüz insanını “Vertigo”dan muzdarip olarak tanımlıyor: “Vertigonun özelliği korkudur; insan robot gibi davranır, artık sorumlu değildir, artık özgür değildir, diğerlerini tanımaz.” Her şeyi yitiren, kelimelerin yerine kodları, sayıları yani enformasyonu getiren de budur. “İnsan bu hızda insanca kalamaz. Bir robot gibi yaşarsa yok olacaktır” çünkü. Yeniden tutkulu olacağız, yeniden güven kazanacağız, heyecan… İnsanca bir dünyayı özleyeceğiz mutlaka Sabato’ya göre. O zamanın gelmesi için de yavaşlamaya ihtiyacımız var. İnsan hızıyla ilerlemeye!
Son tahlilde; “Artık insan hızıyla ilerleyen bir şey kalmadı, acaba yavaş yürüyen kaldı mı? Ama vertigo sadece dışarıda değil; onu sanki zap yaparmış gibi durmadan imgeler üreten zihnimize dahil ettik ve belki de ivme her şeyin hızla geçmesi ve kalıcı olmaması için aciliyetle çarpan kalbimize ulaştı. Amacımıza karar veremedik, ama zengin ya da yoksul herkes televizyonla eğleniyor. Bu ortak kader büyük bir fırsattır, ama kimin trenden atlamaya cesareti var?” diye soruyor Sabato. Peki sizin cevabınız ne?
Rüyalar ve Önseziler
“Siz sabit dururken dünya etrafınızda mı dönüyor? Başınızı hızlı bir şekilde çevirdiğinizde ani bir baş dönmesi mi yaşıyorsunuz? Tüm bu belirtilerin sebebi ‘Vertigo’ hastalığı olabilir.” der basit bir Google araması yaptığınızda. Çağın hastalığı olarak geçer ve şöyle açıklar: “Vertigo kelimesi "dönmek" anlamına gelen Latince bir kelimedir. Vertigo, hastanın kendisinin ya da çevrenin hareket illüzyonudur. Baş dönmesi ile aynı anlamda olan Vertigo bir hastalık değil, bir semptomdur.” Orta karar bir sinemasevere Vertigo dediğinizdeyse tüm bunlar güme gider, cevap bellidir: Alfred Hitchcock! Üstadın 1958 yapımı başyapıtının bir roman uyarlaması olduğunu çoğu kişi bilmez. Hatta o ikilinin romanlarıyla ne kadar üretken olduğunu ve bir dönem türün lokomotifi olduğunu da.
Pierre Boileiau ile Thomas Narcejac’ın ortaklaşa yazdığı romanlar ne yazık ki dilimizde hayli kısır halde. 1948 yılında tanışıp “farklı bir şeyler yazmak” için güçlerini birleştiren ikili, hali hazırda başarıyla dolu kariyerlerini güçlerini birleştirdikten sonra daha da yukarı taşımış. Hayli uzun ve verimli bu güç birliği polisiye türünü derinden etkilemiş. Özellikle de psikolojiyi romanların kalbine yerleştirmeleriyle büyük ilgi çekmişler. Henri-Georges Clouzot’un ustanın 1955’de uyarladığı “Les diaboliques” ile sinemanın da beslenme kaynağı olmuşlar. Elbette James Stewart ve Kim Novak’lı “Vertigo” bambaşka yerde… Sadece bir uyarlama olmanın ötesinde, tüm zamanların da en iyi filmlerinden biri. Gizemli kadını takip, büyülenme, intihar derken soluksuz bir polisiye ve gerçekten aşk bu dedirten bir saplantı hali… Müthiş temposuyla soluk soluğa işleyen polisiyenin ortasındaki o saplantılı aşk hali Pierre Boileiau ile Thomas Narcejac’ın ustalığı işte diyerek özetlemek mümkün üretken ikiliyi… “Vertigo” nihayet Ece Yücel’in çevirisiyle Alakarga Kitap’tan raflarda yerini aldı. İkilinin uzun aradan sonra dilimize çevrilen ikinci kitabı. Daha doğrusu, raflarda bulabileceğiniz ikinci kitabı. İlk kitap “Dişi Kurtlar” da aynı ikiliden geçtiğimiz yıl gelmişti.
Vertigo, alt başlığıyla “Ölüler Arasında”, polislikten ayrılıp avukatlığa geçiş yapmış Flavières’in eski dostunun çağrısına uyarak gittiği bir görüşmenin tam ortasından başlıyor. Hızlıca bir girişle eski dost Gevigne, ne yapacağımı bilemez haldeyim diyor kahramanımıza. Her türlü tetkikten geçmesine rağmen bir sorunu bulunamayan ama tuhaf görünen karısını takip etmesini istiyor. Flavières’in teklifi kabul etmesiyle okur da kendini koca bir dehlizin içinde buluyor. Bir yandan dönemin savaş atmosferi bir yandan da kahramanın iç dünyasına doğru açılan bir kapı. Sayfalar ilerledikçe gizem büyürken kahramanın iç dünyası o kadar derinleşiyor ki okurun etkilenmemesi, özdeşleşmemesi neredeyse imkansız… İki bölümden oluşan romanın ilk bölümü takip macerası ile soluk soluğa okunan bir polisiye. İkinci bölümse saplantılı bir aşkı derinlemesine işliyor. Gizemli olayı çözmeye çalışan avukatın beklenmedik anda kendisini unutmak istediği olayın içinde bulmasıyla başlayan olaylar zinciri hem olabildiğince yalın hem de olabildiğince derin. Dantel gibi örülmüş ustaca diyaloglarla okur için kuyu kazıyor adeta ikili. Flavières ile birlikte itiraz ediyor, onunla birlikte sinirleniyor, onunla birlikte isyan ediyor.
Rüyaların ve sanrıların arasında kendini kaybeden bir adamın aşkını anlatıyor Vertigo. Sonu boşluğa açılan bir yokuşta ilerleyen bir aşkın romanı. Takipler, fısıldamalar, kokular, tutku ve intihar arasında şekillenen bir arzunun romanı. Bekleyişin. Buğudan, ölülerin gölgelerinden beslenerek yoğunluk kazanan hülyalı bir özlemin romanı… Tüm kabullenişlere rağmen derinlerde hala onu aramanın romanı… Sarsıcı, derin ve iz bırakan. Üzerinden yıllar geçmesine rağmen halen etkisini koruyan soluk soluğa okunan büyülü bir başyapıt “Vertigo”. Büyüsünü de kendi özetliyor: "Büyülü bir duvar halısına benzeyen bir aşk bu: Karşıdan bakınca olağanüstü bir efsaneyi anlatıyor... ters çevirince… bilmiyorum… bilmek istemiyorum…"
Yerli sinemanın gişeye ağırlığını koymasının müsebbibi olan komedi hayli geniş bir alan… Eskisi gibi tek bir düzlemde kalmıyor sürekli genişliyor ve seyirci beğendikçe dallara ayrılıyor. Tek karakter üzerine kurulu komedilerin yerini artık aile ile harmanlanmış komediler alıyor. 2017’nin yıldızı “Aile Arasında” buna en güzel örneklerden. Kültleşen dizilerin de etkisiyle seyirci daha iyi espriler, göndermeler bekliyor. Dizi demişken “Leyla ile Mecnun”u anmak gerekiyor kuşkusuz. O dizinin yıldızı Ali Atay ikinci kez yönetmenliğe soyundu ne de olsa.
Ölümlü Dünya, “Limonata” ile iyi iş çıkaran Atay’ın ikinci kez yönetmen koltuğuna oturduğu kalabalık kadrolu bir aksiyon komedi. Bir yanıyla yol filmi aynı zamanda. Örneklerini sıkça gördüğümüz o ikircikli komedilerden olma niyeti taşıyor. Kara mizahı bolca boca ederek akmaya çalışan bir avantür. Kalabalık bir senaryo grubuna ait olan filmde Atay’a, Aziz Kedi, Feyyaz Yiğit Çakmak, Ali Demirel ve Volkan Sümbül de el vermiş. Oyuncu kadrosuna bakıldığında da durum gayet iyi görünüyor. Ahmet Mümtaz Taylan, Alper Kul, Sarp Apak, İrem Sak, Doğu Demirkol, Feyyaz Yiğit, Meltem Kaptan, Mehmet Özgür ve Özgür Emre Yıldırım ile tamamlanan aile kadrosu var, ki daha ne olsun… Künyeye bakınca durum ümit verici… Peki izleyince?
Nesillerdir Lokanta işleten bir aile ile tanışıyoruz. Gayet sıradan, kendi halinde görünen sekiz kişilik bir aile… Yemekte konuşurlarken şahit olduğumuz yemek servisi işlerine gittiklerindeyse gerçeği öğreniyoruz. Aile fertleri kiralık katil… Meğer tetikçilik yapıyorlar ve ailevi temizlik işinde gayet de iyi bir takımlar… Tabii ki takım tehlikeye giriyor, sır açığa çıkıyor ve macera başka bir yöne kayıyor…
Komedi ile aksiyonu harmanlayan “Ölümlü Dünya” iyi başlıyor esasen. Sonrasını da bir parça iyi getirse de senaryo zaafları çok geçmeden ortaya çıkıyor. Çok karakterli filmlerin giderilmesi gereken zaafından muzdarip… Karakterler kartondan. Hiçbirini tanımak mümkün değil, sevmek de biraz zoraki. Daha ilk yarıda ortaya çıkan ritm sorunu da filmin tamamına yansımış. Aksiyon sahnelerine diyecek bir şey yok en azından. Komedi ise bir var bir yok kıvamında. Ağırlıklı olarak Feyyaz Yiğit üzerinden ilerleyen bir güldürü var ama bir türlü kahkaha bombardımanına dönüşemiyor. Sürekli bir tutukluk, sürekli bir boş gözlerle bakılası anlar toplamı…
Atay’ın filmi yer yer kontrolünden kaçırmasına ek olarak tuhaf sahne geçişleri ile zaman atlamaları da tuz biber oluyor her şeye. Müzikleri iyi bindiriyor oysa. Her şey kaptırıp gitmeye çok hazır ama bir türlü olamıyor. Herkes rolüne uygun görünüyorsa da ailedeki dağılım biraz fazla… Ailede iki salak var ki fazla. Seyircinin de kafasını karıştıracak bir fazlalık. Feyyaz Yiğit ve Doğu Demirkol’un canlandırdıkları iki karakterin arasında da pek bir ayrım yok zaten. Apak ve Sak ikilisi ile işlenen aşkın da çok katkısını göremiyoruz. Gereksiz sahnelerin filme eklenmesinden ibaret kalıyor bu aşk. Ki zaten inandırıcılıktan uzak…
“Ölümlü Dünya” bunca gişe komedisi arasında farklı bir renk, farklı bir deneme olarak sivrilse de isteneni veremeyen bir eğlencelik bile olamayacak denli kötü bir deneme. Konunun farklılığına, aksiyon sosuna ve müziklerine rağmen beklentilerin fersah fersah uzağında… 107 dakikayı harcayacak kadar boş değil bu dünya… Zaman kaybından öte, azap veriyor…
The Man from Earth Holocene : Bir Devrin Sonu
Filmlerin internet üzerinden izlenir hale geldiği çağın fısıltılarla ilerleyen bazı kültleri mevcut. Herkesin birbirine ‘bir adam arkadaşlarıyla bir oturuyor, anlatmaya başlıyor. Of of of…’ şeklinde bahsettiği “The Man from Earth” de onlardan biri. 2007 yapımı düşük bütçeli hayli mütevazı yapım öyle bir patlama yapmıştı ki herkesi etkisi altına almıştı. Kahramanının mitoloji, tarih, dinler derken her şeyden bahsederek ilk insan olduğunu, 14000 yaşında olduğunu ve ölümsüz olduğunu dinlemiş ve inanmıştık. İnanmaya hazır mıydık? Hayır. Detaylı ve mantıklı bir senaryo sayesinde inanmıştık. Düşünmeye ve sorgulamaya zorlanmıştık. Tek mekanda geçen, efektsiz tertemiz bir bilim-kurgu idi ve on numara işti amiyane tabirler. O gün bugündür dost meclislerinde esprisi de yapıla geldi. Dönüp dönüp izleme isteği uyandırdı her bahsi geçtiğinde. Aradan geçen on yılda eskimeyen filmin devamının geleceği haberi o yüzden şenlik havası yarattı her bünyede. Meraklı bekleyiş de böylece başlamış oldu… Peki sonuç…
“The Man from Earth” dışında dişe dokunur bir film yapamayan Richard Schenkman yeniden yönetmen koltuğuna geçmiş. Emerson Bixby ve Eric D. Wilkinson ile de senaryoyu kotarmış. “Holocene” ekiyle de filme adını verip işe girişmiş. Kahramanımızı yine David Lee Smith canlandırıyor. İlk filmin oyuncularından da minik konukluklar mevcut olsa da konu başka bu kez. “The Man from Earth: Holocene” 15 Ocak’ta internet üzerinden izleyicilere sunulmuş. Zaten filmin başında ve sonunda Schenkman ile karşılaşıyoruz. “Filmi sevdiyseniz siteye girip ne kadar olursa olsun bağış yapın” diyor. “Unutmayın bu filme verilen emek az buz bütçe değil.” uyarısını da ekleyerek.
The Man from Earth: Holocene, bir günümüz eleştirisiyle açılıyor. Telefonlara olan bağımlılığa dair gençler üzerinden giriştiği eleştiriyle bir müze gezisinde. Sonrasında adamımız John’u görüyoruz. Onu çekici bulan bir öğrenci ve onun arkadaşlarını da. Öğrencisine eve gelip istediğin kitabı alabilirsin demesiyle de mevzu başlıyor. Önce kitaba atılan imza çekiyor ilgisini sonra da kitap. İlk filmde gördüğümüz tüm konuşmalar kitap haline gelmiş ve gerçektir ibaresiyle yayınlanmasıyla yazarının itibarını zedelemiş. Dört öğrenci yakaladıkları ipucunun peşine düşerek araştırmaya başladıkça acaba o kim sorusunun peşinden gidiyoruz yine.
İlk filmde yaratılan atmosferin aksine ikinci film neredeyse berbat şekilde açılıyor ve öyle de ilerliyor. Bir ergen filmi gibi ilerliyor. Basit diyaloglar, gereksiz sahneler, karikatürden ibaret karakterlerle neredeyse hiçbir şey anlatmıyor. Koca filmde yani 98 dakikada toplasak on dakikalık bir düşün ve sorgula diyaloğu mevcut. O da çok belli zaten. Öğrencilerden dini bütün olan alıyor sazı eline de kendi cevaplarını arıyor. Hah tamam giriyor mevzuya şimdi diye diye ilerliyor ve giremeden bitiyor Holocene. Bir devir daha bitti diyor. Bu yeni bir dönem…
Vasat oyunculuklar ve inandırıcılıktan uzak diyaloglarla ilk filmin yarattığı heyecandan beslenmeye çalışan filmden zevk almak isteyenlerin beklentilerini olabildiğince düşük tutmalarında fayda var. Zira her devrin bir sonu var…