İldeki raylı sistemler ile metrobüs ağlarını gösteren harita.
İstanbul'da toplu taşıma, 5.461 kilometrekarelik bir alana yayılan ilin, 14 milyondan fazla nüfusuna toplu taşıma hizmeti veren sistemlerdir. İldeki toplu taşıma işlemleri özel şirketlere ve kamuya ait otobüs ve metrobüs ağları, raylı sistemler, teleferik ağları ve deniz araçlarıyla gerçekleştirilmektedir.
1874'te hizmete başlayan Tünel'in bir istasyonu
İstanbul kent içi ulaşımı 1869 yılında Dersaadet Tramvay Şirketi'nin kurulması ve Tünel Tesisleri'nin inşasıyla başlar. 1871 yılında şirket atlı tramvay olarak dört hatta taşımacılığa başladı. Bu hatlar Azapkapı-Galata, Aksaray-Yedikule, Aksaray-Topkapı ve Eminönü-Aksaray idi ve ilk sene 4,5 milyon kişi taşındı. Daha sonraki yıllarda yeni hatlar eklenmiştir. Bu hatlarda 430 at, 45 tramvay arabası 1 metre hat genişliği olan demiryolunda çalışmaktaydı. 1912 yılında atlı tramvay bir yıl süreyle çalışmasına ara verdi çünkü Savunma Bakanlığı, Balkan Savaşı sırasında tüm atları cepheye gönderdi. Tramvay ağı 2 Şubat 1914 tarihinde Katenersiz tel ile elektrikli hale getirildi. 8 Haziran 1928 tarihinde Tramvay Üsküdar ve Kısıklı arasında çalışmaya başladı. 1950'lere gelindiğinde, tramvay hatlarının uzunluğu 130 km'ye ulaşmıştı. 1956 yılında 56 hatta 270 tren ve 108 milyon yolcu ile zirve yıllarını yaşadı. 27 Mayıs ihtilali, sonrası şehirdeki tramvay hizmeti kapanmaya başladı. Hatlar sökülerek yerine o günün şartlarında daha hızlı ve seri hareket edebilen motorlu taşıtların ilerleyebileceği yollar inşa edildi. Eski Tramvaylar 12 Ağustos 1961 yılına kadar kentin Avrupa yakasında ve 14 Kasım 1966 yılına kadar Asya tarafında hizmet vermeye devam etti.
Ayrıca, banliyö hattı olarak 1872 yılında şehrin Avrupa yakasında Sirkeci- Hadımköy ve 1873 yılında Anadolu yakasında Haydarpaşa- İzmit arasında tren ile toplu taşımacılık yapılmaya başlanmıştır.
Kadıköy Moda tramvayı
Tünel, Londra metrosundan sonra Avrupa'nın ikinci, Atlantic Avenue Tunnel'den sonra da dünyanın üçüncü en eski metrosu olarak 1874'te hizmete başlamıştır. Kablolu asansör sistemine benzer bir füniküler sistemidir. Tünel hattında durak bulunmamaktadır, 573 metre uzunluğunda olup Karaköy ve Tünel Meydanı arasında 60 metrelik yükseklik farkı bulunmaktadır.
2006 Yılında hizmete giren Taksim-Kabataş füniküleri, M2 hattı ve Kabataş'taki vapur iskeleleriyle T1 hattı'nı birbirine bağlamaktadır. Tıpkı tünel gibi durağı olmayan sistemde günde 195 sefer yapılarak 30.000 yolcu taşınır.
Ana madde: Marmaray
Marmaray, temelleri 2004 yılında atılan ve inşası 2019 yılında tamamlanmış, Avrupa ve Asya yakasını İstanbul Boğazı'nın altından birleştiren banliyö hattı iyileştirme projesidir.
Marmaray hattı yaklaşık olarak 76,3 km uzunluğundadır. Farklı kıtalardaki demiryolları İstanbul Boğazı'nın altından batırma tüp tüneller ile birleştirilmiştir.
Aksaray-Havalimanı hattında çalışan metro.
İstanbul Metrosu ile ilgili yapılan son proje IRTC kapsamında 1987'de gerçekleştirilen çalışmadır. Bu konsorsiyum İstanbul Metrosu ile birlikte "Boğaz demiryolu tüneli" projesini de birlikte hazırlamıştır.
Bu etütte metro güzergahı 16.207 m olup istasyonları Topkapı-Şehremini-Cerrahpaşa-Yenikapı-Unkapanı-Şişhane-Taksim-Osmanbey-Şişli-Gayrettepe-Levent-4.Levent olan bir hat önermiştir.
İstanbul metrosunun inşaat çalışmaları 1992 tarihinde Taksim - 4. Levent arasında olmak üzere başlamıştır. 2000 Yılında hizmete giren hatta sonraki yıllarda Kuzey ve Güney yönlü ekler yapılarak hat bugünkü hâlini almıştır. Bugün, İstanbul'un ilk metrosu olan M2 hattı Yenikapı - Hacıosman arasında hizmet vermektedir. Hattın Güney kısmının İncirli'ye uzatılmasının çalışmaları da sürmektedir.
Var olan hatlarDüzenle
Taksim-Kabataş hattında çalışan bir füniküler.
2019 yılında mevcut olan modern raylı sistemler;
F2 hattı (tarihi tünel)
İnşaatı devam eden hatlarDüzenle
M4 hattı Tavşantepe - Sabiha Gökçen Havalimanı - Tuzla
M5 hattı Çekmeköy - Sultanbeyli
M7 hattı Kabataş - Mahmutbey
F4 hattı Hisarüstü - Aşiyan
M8 Hattı Bostancı - Dudullu
M9 hattı İkitelli Sanayi - Ataköy
M10 hattı Pendik - Sabiha Gökçen Havalimanı
M11 hattı Gayrettepe - 3.Havalimanı
M12 hattı Göztepe 60. Yıl Parkı - Kazım Karabekir
M13 hattı Yenidoğan - Ataşehir Türkiş Blokları
M14 hattı Altunizade - Çamlıca Camii
T5 hattı Eminönü - Alibeyköy
T6 hattı Santral İstanbul - Ayvad Bendi
H1 hattı Sefaköy - Başakşehir (Fatih Terim Stadyumu)
Planlanan havaray hatlarıDüzenle
Ataşehir - Ümraniye
Sefaköy - Havalimanı
4.Levent - Levent
Şişhane - Mecidiyeköy
Kartal - D100
Sabiha Gökçen Havalimanı - İstanbulpark
Söğütlüçeşme - Kartal
Söğütlüçeşme - Bulgurlu/Libadiye
İdealtepe - Başıbüyük
2006-108 numaralı IETT otobüsü
Eski IETT Ikarus otobüsü
Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı olarak İstanbul'da toplu taşıma hizmeti veren İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri (İETT), İstanbul'da otobüsle toplu ulaşıma Beyazıt-Karaköy arasında dört adet Renault-Scania otobüsü ile 1926 yılında başladı. İETT filosu 1942 yılında 9, 1955 yılında 16 ve 1960 yılında 525 otobüse çıkmıştır.
İETT, otobüs, tramvay ve tünel işletmeciliğinin yanında İstanbul Özel Halk Otobüsleri ve İstanbul Otobüs AŞ’nin yönetim, yürütüm ve denetiminden sorumludur. İETT ayrıca İstanbul`daki raylı sistemlerin (Metro, Hafif Metro) bir bölümünün yapımını (Eminönü-Kabataş, Sultançiftliği-Edirnekapı, Edirnekapı-Topkapı, Otogar-Başakşehir) üstlenmiştir.
Ana madde: Metrobüs (İstanbul)
Mecidiyeköy Metrobüs Durağı
İstanbul'da ilk etabı E-5 yolu üzerinde Topkapı- Avcılar arasında çalışacak Metrobüs Projesi için Hollanda'nın Phileas firmasından 26 metrelik, 220 kişilik metrobüsleri alınması için görüşmeler yapılmaktadır. Yola döşenecek manyetik çivileri algılayarak sürücüsü olmadan da hareket edecek olan araçların karoserinde hiçbir bağlantı çivisi bulunmayacak, bunun yerine uçaklarda kullanılan yapıştırma teknolojisinden yaralanılacak. Metrobüs projesi Mecidiyeköy-Beylikdüzü arasında E-5 üzerinde yapılacak, çalışma Çobançeşme-Küçükçekmece, Topkapı-Çobançeşme, Mecidiyeköy-Cevizlibağ ve Küçükçekmece-Beylikdüzü etaplarından oluşacak. Metrobüs sistemi böylece Mecidiyeköy metro hattına bağlanacak. Birinci ve ikinci etap projelerde yer yer 2x2, 2x3 ve 2x4 şerit olan yolların tümünün 6x2’ye çıkarılacak ve ayrıca kavşak düzenleme çalışmaları yapılacak. Bu proje ile E-5’in ulaşım kapasitesinin yüzde 100 artacak. Projenin yaklaşık 75 milyon TL’ye malolacağı tahmin ediliyor.
Ayrıca Edirnekapı-Vezneciler ile Beşiktaş-Levent arasında da metrobüs sistemi uygulaması planlanıyor.
İstanbul'a her iki yakada hizmet veren tramvayların 1960'larda kaldırılmasının akabinde; otobüslere oranla daha ekonomik olması da göz önüne alınarak troleybüs sisteminin kurulmasına karar verilir. Güç beslenmesi çift havai elektrik hattından sağlanan Troleybüsler için ilk hat Topkapı-Emönönü arasında döşenir. İtalyan Ansaldo San Giorgia firmasına 1956-57 yıllarında sipariş edilen Troleybüsler 27 mayıs 1961’de hizmete girer. Toplam uzunluğu 45 km. olan şebeke, 6 kuvvet merkezi ve 100 troleybüslük işletmenin maliyeti o günün rakamıyla 70 milyon TL'yi bulur. Şişli ve Topkapı garajlarına bağlı olarak hizmet veren ve kapı numaraları birden yüze kadar sıralanan araçlara 1968 yılında tamamen İETT işçilerinin üretimi olan ‘Tosun’ da katılınca araç sayısı 101 olur.
Elektrik kesintileri yüzünden sık sık yollarda kalan ve seferleri aksayan troleybüsler, trafiği engellediği gerekçesiyle 16 Temmuz 1984'te işletmeden kaldırılır ve araçlar İzmir Belediyesi’ne bağlı ESHOT Genel Müdürlüğü’ne satılır.
Emin Kul vapuru
İDO'ya ait deniz otobüsü
Türkiye'de kullanılan ilk feribot Suhulet'tir. Feribotlar ayrıca demiryolu taşıtlarının taşınması için de kullanılmaktadır.
Ana madde: Şehir Hatları
Şehir Hatları, 1851'den beri İstanbul'da denizyolu ile taşımacılık alanında faaliyette bulunan kamu kuruluşudur.
İstanbul Deniz OtobüsleriDüzenle
Ana madde: İstanbul Deniz Otobüsleri
İstanbul Deniz Otobüsleri, 25 deniz otobüsü, 10 hızlı feribot ve 18 arabalı vapur ile denizyolu ile taşımacılığı yapan özel şirket.
Sirkeci-Harem arabalı vapur hattı
Bursa Deniz OtobüsleriDüzenle
Ana madde: Bursa Deniz Otobüsleri
Kara, demir ve deniz yolları kullanım oranlarıDüzenle
İETT'ye göre Kara, Demir ve Deniz yolları kullanım oranları şu şekildedir:
Günlük yolculukların ulaşım türlerine göre dağılımı
İşletme Filo % Yolculuk/gün %
İETT Metrobüs 334 0,02 715.000 5,28
İETT Otobüs 2.279 0,12 1.324.837 9,79
ÖHO 2.107 0,11 1.475.274 10,90
İstanbul Otobüs AŞ 240 0,01 106.797 0,79
Dolmuş Minibüs 6.361 0,34 1.850.000 13,67
Dolmuş Taksi 572 0,03 110.000 0,81
Servisler 30.159 1,60 1.950.000 14,41
Taksi 17.395 0,92 1.100.000 8,13
Özel Otomobil 1.821.694 96,79 3.182.534 23,52
TCDD Banliyö treni 58 0,003 144.801 1,07
Hafif Metro 80 0,004 289.47 2,14
Metro 124 0,007 268.659 1,99
Cadde Tramvayı 155 0,008 587.448 4,34
Nostaljik Tramvay 4 0,0002 5.000 0,04
Moda Tramvayı 8 0,0004 3.224 0,02
Tünel Füniküler 2 0,0001 14.000 0,10
Kabataş Füniküler 4 0,0002 54.808 0,41
Teleferik 8 0,0004 9.039 0,07
Şehir Hatları 34 0,002 146.798 1,08
İDO 54 0,003 94.806 0,70
Deniz Motorları 393 0,02 100.250 0,74
Toplam 1.882.065 100 13.532.745 100
Günlük yolculukların taşıma sistemine göre kamu/özel dağılımı
Sistem Özel Kamu Toplam
Karayolu 72,23 15,07 87,3
Raylı sistemler 0,00 10,17 10,17
Deniz yolu 1,44 1,08 2,53
Toplam 73,67 26,33 100
^ İstanbul'da Toplu Taşıma
Website of Municipal Transport Authority of Istanbul
Website of Istanbul fast ferries
The Istanbul metro at UrbanRail.net
The Istanbul rail transit network at CityRailTransit.com
Istanbul on TrainsofTurkey.com
Website of Rail System Operator of Istanbul
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=İstanbul%27da_toplu_taşıma&oldid=20858256" adresinden alındı.
Last edited on 7 Ağustos 2019, at 23.21