ADALAR POSTASI-206: Heybeliada Deniz Okulu Mozaik Panosu: Kültür Varlıkları Kimin-Nasıl korunur? | ADALAR POSTASI
Subject: Heybeliada Deniz Okulu Mozaik Panosu: Kültür Varl‡klar‡ Kimin – Nas‡l korunur?
Heybeliada Deniz Okulu mozaik panosunun dünya sahnesinden yok olması ile ilgili soruma gelen yanıtlardan anlaşılıyor: 1954’te briket duvar üstüne çekilen harç satıha yapıştılmış, boyutları bu 7m.’ye 30m.lik yani 210 metrekare olan mozaik tarzı sanat eseri, binanın tümü yıkılırken kırılıp, kutulara konulmuş (son ayrıntı Erendiz Özbayoğlu iletisinden). Sonrası bilinmiyor, şimdilik. Kendi elinden çıktığı için yapıtın birinci sahibi sanatçı Ferruh Başağa bir konuşmasında şöyle demiş:
”Ben baştan beri, yaptığım işlerin , eserlerin topluma ulaşmasını, toplum tarafından görülmesini isterim. Bu açıdan mimaride yer alan duvar resimlerini, mozaikleri, vitrayları, freskleri, rölyefleri çok sevdiğimden, resmi daire,okul, hastane, banka gibi yerlerde eserler yapmaya hep öncelik verdim. Bunlar hem büyük boyutlarda olabildiğinden uzaktan bile görülebiliyor, hem de her zaman halkın önünde. Dolayısıyla seyircisi çok ve seyirci bunlara alıştıkça resmi de, sanatı da benimsiyor. Bunun resim ve plastik sanatların ülkemizde gelişmesinde büyük faydası olacağını düşünüyorum .”
Kültür Varlıkları bu demek; hepimize sunulan, insan hayalinden çıkma, taşınır veya taşınmaz, bir takım nesneler, yapılar, ve benzeri..geçmişten veya çağdaş hayatın doğurduğu, o yerin yaşam dokusunu insanların belleğine işleyen şeyler. Bu bakımdan, Heybeliada mozaik panosu yalnız Deniz Kuvvetleri’nin, hatta sanatçının bile değil, artık hepimizin malıydı. Korumak gerekirdi.
Dev Mozaik Panonun yıkım sürecini biraz açmak için 17 Mayıs 2001 tarihli Cumhuriyet gazetesinde Deniz Som’un yazısından aktarıyorum:
”Şu sıralar binanın yıkımı sürüyor. Binanın cephesindeki pano ise henüz duruyor ve yerinden sökülüp başka yere nakledilmesi için en az 100.000 $ gerekiyor…..Hiç olmazsa panonun bulunduğu duvar yıkılmasın..Duvar dursun… Hatta bugün bile başlatılacak bir kampanya ile sanata, tarihe ve denizciliğe saygı duyan kurum ve kuruluşların 5’er 10’ar bin dolarlık katkısı ile 100 bin dolar da toplanır, 150 bin dolar da…Panoyu biz yıkmayalım..”
Mozaik panonun sökülmesi, taşınması, restorasyonu için 100.000 dolarlık bütçeyi kim çıkardı? Pano nereye taşınacak?Teknik Üniversitesi’nin, Mimar Sinan’ın, Yıldız Üniversitesi’nin Restorasyon Bölümüne, yahut Mimarlar Odasına hiç danışıldı mı? Hani, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Genel Sekreteri Dn.Kur. Albayı Caner Bener’in sözlerine bakılırsa, Preveze Deniz Savaşı Panosunu teknik olarak sökmek mümkün değildi? Deniz Kuvvetleri’nin 1953’te açtığı yarışma sonucu birinci seçilen ve 1954’te inşa edilen aynı Mozaik Pano, Genel Sekreter Bener’in açıklamasına göre, gene Deniz Kuvvetleri’nin talebi üzerine, sanatçı F. Başağa tarafından 6 Aralık 2000 tarihinde, sökülmesi, taşınması, restorasyonu masrafları karşılığı, İş Bankası’na bağışlanmış (architera sitesinden). Yani, Deniz Kuvvetleri’nin bu işlemleri yapacak 100.000 $’ı yokmu imiş de eserini kurtarmayı sanatçının üzerine yıkmışlar? Neden bir kültür varlığını kurtarma sorunu kamu oyuna gereken sorumlulukla duyurulmadı? Daha sonra, kendisine hibe edildiği halde, İş Bankası çıkacak zorluklardan ve para harcamaktan kaçınarak, Heybeliada Mozaik Pano projesini üstlenmekten vazgeçmiş. Bu olay da sanatçıya yapılan son derece kaba bir davranış. Ayrıca, toplumumuzda bir takım kişi ya da kurumlarca Kültür Varlıklarının vakarına, sevgisine, koruma anlayışına yeter derecede önem verilmediğini gösteriyor.
Heybeliada Deniz Okulu’nda F.Başağa’nın yapıtı mozaik panonun 2001’de yıkımıyla sergilediği çelişki açısından, tuhafı, geçen ay, 11 Kasım 2005 gününde, Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Ödülü alanlar arasında sanatçı Ferruh Başağa’nın var olduğunu kaydedelim. Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’in ödül merasiminde söylediği şu sözler gayet cesaret verici:
”Uluslar, ekonomik zenginliklerinin ötesinde, bilim, kültür ve sanat gibi değerleriyle varlık gösterdiklerinde çağdaş dünyayla bütünleşebilir, gelişip saygınlık kazanabilirler. Bu nedenle, bir ülkenin bilim üreterek, insanlığın ilerlemesine katkısının yanı sıra, kültür ve sanatın evrensel anlatım olanaklarını kullanmadaki başarısı da çağdaş uygarlık düzeyine ulaşmasındaki temel ölçütlerdendir”.
Not: bu kısa yazıyı yazarken (denizhaber.com) ve Emre Kongar’ın sitesinden de faydalandım.
Ferruh Başağa, Heybeliada, mozaik pano, preveze kategorisinde yayınlandı
« ADALAR POSTASI-205: Oral Çalışlar’dan pano yazısı…
ADALAR POSTASI-207: ikinci lale devri geldi!!! »