EKONOMİK ÖNLEMLER PAKETİ-4
19. Kamusal nitelikli bazı gelirlerin özel amaçlar için kullanılmak üzere bütçe dışındaki hesaplarda toplanması esasına dayanan fon sistemi KKTC mali yapısında etkili bir konuma sahiptir. Gelir toplama ve harcama yapma süreçleri açısından genel kural ve kurumların dışında faaliyet gösteren fonlar; mali sistemin izlenmesini ügçleştirmekte; bütçe birliği ilkesini zedelemekte ve kamu kaynaklarının verimli kullanılamamasına yol açmaktadır. Bu kapsamda;
19.1 Mevcut durumda üçer aylık dönemler itibaryla gelir fazlasının %50’si bütçeye aktarılan Fiyat İstikrar Fonu’nun 2000 yılının kalan bölümünde gelir fazlasının tamamının bütçeye aylık olarak aktarılması için gerekli yasal düzenlemeler yapılacaktır.
19.2 2001 yılından itibaren Güvenlik Kuvvetlerini Güçlendirme Fonu, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, Kooperatifler Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu ve Turizm Geliştirme ve Tanıtma Fonu dışında kalan tüm fonlar bütçe kapsamına alınarak gelirleri bütçeleştirilecek; mevzuatlarında öngörülen işlevleri yerine getirmelerini teminen, herbir fon için, bağlı oldukları kurumların bütçelerine ödenek konulacak, bütçe dışında kalan fon hesapları yönetiminde şeffaflık ilkesi esas alınacaktır.
19.3 Bütçe kapsamına alınan fonlara yeni yükümlülükler getirilmeyecek, kesinlikle yeni fon kurulmayacak ve 2002 yılı sonuna kadar bu fonların tasfiye edilmelerine ilişkin çalışmalar tamamlanacaktır.
20. Bütçe ödenekleri aylık harcama programına bağlanacak, gelir ve borçlanma imkanlarına göre harcamaların aylara dengeli dağılımı sağlanacaktır (1.10.2000).
21. Bütçe kapsamında veya bütçe dışında olan tüm kurumlar için 2001 yılı sonuna kadar yeni Resmi Hizmet Aracı (RHA) alınmayacaktır. RHA’ların amaç dışı kullanılmasının engellenmesine yönelik uygulama kararlılıkla sürdürülecektir.
22. İhtiyat Sandığı, sadece kamu bankalarında ve Merkez Bankası’nda mevduat bulundurulabilecektir. İhtiyat Sandığı’nın özel bankalarda mevcut hesapları zaman içinde ve bankacılık sistemini zora sokmayacak bir tarzda kapatılacaktır. İhtiyat sandığı, hak sahiplerine yapılacak evlilik, hastalık vb. ödemeler ve krediler dışında hiçbir şekilde yeni kredi vermeyecektir.
23. Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşları 1.10.2000 tarihinden itibaren hiçbir şekilde nakdi yeni borçlanma yapamayacaktır. Devlet kefaletiyle yapılmış mevcut borçlar bir plan dahilinde üç yıl içinde tasfiye edilecektir Maliye Bakanlığı yeni merkez Bankası kanunu çerçevesinde kısa vadeli avans kullanabilecek, bunun dışında borçlanmaya girmeyecektir. Maliye Bakanlığı 1.10.2000 tarihinden itibaren hiçbir şekilde yeni devlet kefaleti vermeyecektir (KIB-TEK akaryakıt alımları hariç).
24. Kamunun ürettiği ve pazarladığı ürünler için 1.1.2001 tarihinden itibaren hiçbir şekilde subvansiyon yapılmayacaktır. Sözkonusu mal ve hizmetlerin fiyatları bu tarihten itibaren aylık olarak ayarlanacaktır. Diğer ürünler için aynı tarihten itibaren devlet fiyat belirleme uygulamasından vazgeçecektir.
25. Su ücretleri 1.11.2000 tarihine kadar tüm belediyelerde uygulanmak ve metreküpü 75 centten düşük olmamak üzere yeniden belirlenecektir. Tankerle su taşıma sonucu maliyetlerin bu miktarın üzerinde gerçekleşmesi halinde, sözkonusu fiyat maliyet gözönünde bulundurularak yeniden ayarlanacaktır. (Tarifenin paylaşımını KKTC belirleyecektir).
26. 2001, 2002 ve 2003 yıllarında yapılacak kamu yatırımlarına TC’nin hibe yardımı yıllık 55 milyon ABD Doları’nı geçmeyecek ve bu yardımlarla finanse edilecek yatırımlardan enerji ve su yatırımları önceliklendirilecektir. Eğitim yatırımlarında, 2001 yılından itibaren ODTÜ kampüsü yatırımlarına ağırlık verilecektir.
27. Bütçeden yapılacak KKTC Güvenlik Kuvvetleri harcamaları 2001, 2002, ve 2003 yıllarında yıllık 45 milyon ABD Doları’nı geçmeyecektir. Bu miktar TC hibesi ile karşılanacaktır. Güvenlik Kuvvetlerni Güçlendirme Fonu’nun kaynakları ve harcamaları mevcut düzeyinde tutulacaktır.
28. Maliye Bakanlığı’nın Merkez Bankası’na olan borçlarının ödenmesi 31.10.2000’e kadar bir takvime bağlanacaktır.
29. Yükseköğretimde verilecek karşılıksız burslar 2000-2001 öğretim döneminde 3.500 kişiyi geçmeyecektir. Sözkonusu burslar 2001-2002 öğretim döneminden itibaren kaldırılacaktır. Ailesinin ekonomik durumu yetersiz olan öğrencilere burs yerine öğrenim kredisi verilecektir. Öğrenim kredisi asgari ücretin yarısını (Doktora ve tıpta uzmanlık eğitiminde asgari ücreti), kredi verilecek öğrenci sayısı da yıllık 3.500 kişiyi geçmeyecektir. Öğrenim kredisi enflasyona endeksli olarak geri alınacaktır. Ancak, bu sayının, 2001-2002 öğretim döneminde %25’ine (875), 2002-2003 öğretim döneminde %10’una (350), belirlenecek kriterlere göre karşılıksız burs verilmesine devam edilebilecektir.
30. 2000-2001 ve 2001-2002 öğrenim döneminde öğrenim harcı indirimi karşılığı vakıf üniversitelerine verilen yardım tutarı 4 milyon Amerikan Doları’nı geçmeyecektir. 2002-2003 öğrenim döneminde ise öğrenim harcı indirimi karşılığı üniversitelere verilen yardımlar da krediye dönüştürülecektir. Kredi için ayrılan bütçe ödeneği 4 milyon ABD Doları’nı geçmeyecektir. Öğrenim harcı kredisi öncelikle yoksul ailelerin çocuklarına verilecektir. Öğrenim harcı kredisi enflasyona endeksli olarak geri alınacaktır.
31. 2001 ve 2002 yıllarında vergi gelirlerinde sağlanan artışların merkezde ekonominin istikrarı için harcanması öncelik taşıdığından, mahalli idarelere merkezi idareden ayrılan pay %5 olarak uygulanacaktır. Merkezi idareden belediyelere ayrılan payın 5 puanlık kısmı belediyelere ödenecek bakiye 1 puanlık bölüm ise 15.10.2000 tarihi itibarıyla hesaplanan belediyelerin kamuya olan borçlarının mahsubunda kullanılacaktır. Bu tarihten sonra, belediyelerin herhangi bir kamu kurumuna ödemediği miktarlar derhal paylarında kesilecektir. Belediyelere 2001 ve 2002 yıllarında avans verilmeyecektir.
32. İskan, Toprak, Eşdeğer Mal (İTEM) Yasası uyarınca incelenmesi tamamlanamayan 2850 aileye ilişkin işlemler 30.6.2001 tarihine kadar tamamlanmak üzere gerekli işlemler yapılacaktır. Kurumda çalışan personelden halen başka kurumda görev yapanlar çalıştığı kuruma aynı statüde 31.10.2000 tarihine kadar nakledilecektir.
KİT ve Diğer Kamu Kuruluşları
33. Aşırı istihdamı engellemek üzere gerekli önlemler alınacaktır. Bütün mali işlemlerde şeffaflık getirilecek, KİT ve diğer kamu kuruluşlarının bankalardan, fonlardan ve sandıklardan sağladıkları borçlanma tutarları 15 Ekim 2000’e kadar kamuoyuna açıklanacaktır. KİT ve diğer kamu işletme ve kuruluşlarının alacak hesaplarının yönetimi iyileştirilecek, tahsilatların hızlandırılması sağlanacaktır.
Tarım Politikaları’na Yönelik Yapısal Reform Destekleme Alımları
34. Tahıl, süt ve narenciye gibi ürün alımları ve fiyatlarının açıklanmasında yürürlükte olan destekleme sistemi ile Tarım Sigortası Fonu’na ilişkin mevcut sistemin değiştirilmesi ve 2002 yılına kadar gerekli düzenlemelerin yapılarak kamu finansman yükünün ve verimsizliğin azaltılması, devletin fiyat müdahalelerinden uzaklaşması hedeflenmektedir. Ayrıca, yapılacak düzenlemeler sonucunda tarımsal kurum ve kuruluşların yeniden yapılandırılması ve özelleştirilmesi; özelleştirilemediği takdirde tasfiyesi 2001 yılı içinde gerçekleştirilecektir.
35. Bu çerçevede; 35.1 2000 yılı sonuna kadar üretici tanımı yapılacak ve bu tanım kapsamında detaylı kayıt sistemi oluşturulacaktır. Ocak 2001 ayında TC teknik heyetinin raporlamasında sistem değerlendirilecektir.
35.2 31.3.2001 tarihi itibarıyla devlet piyasa fiyatı üzerinde taban fiyat açıklama politikasından vazgeçtiğini duyuracak ve alımlardaki devlet tekeli kaldırılacaktır.
31.3.2001 tarihine kadar açıklanması gereken taban fiyatlar en fazla TC’nin hedeflenen enflasyon düzeyini geçmeyecek şekilde artırılacaktır. Açıklanacak fiyatta TC teknik heyetinin mutabakatı alınacaktır.
35.3 Devlet piyasada oluşacak fiyatları dikkate alarak gerekli görmesi halinde doğrudan gelir desteği yoluyla, kayıt sistemine dayalı olarak üreticilere ödemede bulunabilecektir. Bu mekanizmanın kurulması için gerekli mevzuat düzenlemeleri 2000 yılı sonuna kadar çıkarılacaktır.
36. Kurulacak yeni bir mekanizma ile bu ürünleri girdi olarak kullanan işletmelerin üreticiden ürün satın almasının önü açılacaktır. Bu aşamada ortaya çıkabilecek depolama sorunları Toprak Ürünleri Kurumu’nun sahip olduğu depoların kiralanması yoluyla çözülecektir. Bu konuları kapsayan eylem planı Kasım 2000’e kadar hazırlanacak ve hemen uygulamaya konulacaktır.
37. Bu düzenleme ile konuyla ilgili faaliyet gösteren ve döner sermayeli kuruluş statüsündeki Toprak Ürünleri Kurumu ve Kıbrıs Türk Süt Endüstrisi Kurumu’nun 2001 yılı ilk yarısına kadar küçültülmesi ve işletmelerinin özel sektöre açılması gerçekleştirilecektir.
Ayrıca KİT statüsünde olan Cypfruvex Ltd.’nin özelleştirilmesi 2001 yılı ilk yarısına kadar gerçekleştirilecektir. Küçültülme ve özelleştirmeye ilişkin yapılacak işlemler hazırlanacak bir plan dahilinde zamanında gerçekleştirilecektir.
38. 1984 yılında faaliyete başlayan fon, kapsamının genişlemesi ve kuraklığın da etkisi ile bütçeden önemli düzeyde kaynak ihtiyacı duyan, topladığı primlerle yükümlülüklerini karşılayamayan bir yapıya dönüşmüştür. Zaman içinde fon primleri ile ödemeleri arasında olması gereken ilişki ortadan kalkmış olup, kuraklığın bir kader olduğu Ada’da kurulan bu sistem çalışmamaktadır. Bu çerçevede, 2000 yılı sonuna kadar fonun tasfiyesi için gerekli yasal düzenlemeler yapılacaktır.
39. Kuraklıktan zarar gören gerçek üreticilerin desteklenmesi için devlet doğrudan gelir desteği mekanizmasını kullanacaktır. Ancak bu konuda gerekli düzenlemeler ve denetim mekanizması ivedilikle oluşturulacaktır. Gelir desteği adı altında yapılacak kuraklık tazmini ödemelerinde gerçek anlamda üretim yapan üreticilerin belirlenmesi amacıyla çalışma yapılacaktır.
Belirli bir arazisi olan ancak yalnızca kronik bir sorun olan kuraklık nedeniyle verilen tazminattan yararlanmak isteyen kişiler gerçek üreticilerden ayrılacaktır. Bu düzenlemede nihai amaç; sözkonusu tazminatın, sahip olduğu toprak için gerekli görülen tohum, gübre ve işgücü gibi harcamaları yapan ve kuraklık nedeniyle verim elde edemeyerek zarara uğrayan ve geçimini sadece tarımsal üretimden sağlayanlara verilmesidir. Ayrıca 2001 yılından geçerli olmak üzere kuraklığa yönelik gelir ödemelerinde uygun toprak işleme esası (nadas, münavebe vb.) kuraklık derecelendirilmesi, ekilen alan miktarı ve kriterleri getirilecek ve bu konuda denetim artırılacak ve kuraklık ödemelerinden geçimini sadece tarımdan sağlayan üreticiler yararlandırılacaktır.
40. 2000 yılı için öngörülen kuraklık tazminatı ödemeleri 5 trilyon TL’yi geçmeyecektir.
Toprak, Su ve Sulama
41. Su yasası ve suyun vermli kullanımının sağlanması amacıyla gerekli düzenlemeler 2001 yılı ilk yarısına kadar yapılacaktır. Damla sulama yatırımlarına yönelik çeşitli kaynaklardan sağlanan katkılar devam edecektir. Toprak Koruma Kanunu en kısa sürede çıkarılacaktır.
42. Sosyal Güvenlikle ilgili Tasarı, kısa dönemde kamuya olan yükü azaltacak ve zaman içinde aktüeryal dengeyi sağlayacak şekilde 31.10.2000 tarihine kadar kanunlaştırılacaktır. Kanunun primlere ilişkin hükümleri 1.11.2000 tarihinde yürürlüğe girecektir. Prim artışları kademeli olarak yapılacaktır.
Kamu Mali Yönetimi ve Şeffaflık
43. Kamu mali bilgi sistemi oluşturularak, uluslararası kabul görmüş veri yayınlama standartlarına uygun olarak ilgili kuruluşlar tarafından reel sektör, mali sektör, kamu sektörü ve dış hesaplar başlıkları altında kapsamlı ve düzenli bilgi zamanında yayınlanacaktır. Bu verilerin yayınlanması, gerek ekonomik birimler arasında bilgi akışının sağlanması gerekse kamuoyunun ekonomideki gelişmelerden düzenli olarak haberdar edilmesi bakımından önemli olup kamu hesaplarında şeffaflığı sağlayacaktır.
Özelleştirme ve Sermaye Piyasası
44. Kamu kesiminde etkinliğin sağlanması ve sürekli finansman ihtiyaçları nedeniyle kamu maliyesi üzerinde baskı yaratan kamu işletmelerinin yeniden yapılandırılmaları ve nihai olarak özelleştirilmeleri kaçınılmazdır. Söz konusu özelleştirme işlemlerinin halka arz yolu dahil sermayenin tabana yayılması ilkesine hızmet edecek yöntemlerle hayata geçirilmesi planlanmaktadır. Bu çerçevede, menkul kıymetler piyasasının geliştirilmesine ve derinleştirilmesine özel önem verilecektir.
45. Gerek kamu sektörü borçlanma gereğinin sınırlanması ve gerekse ekonomik alanda rekabete dayalı daha etkin kaynak dağılımının sağlanması için KİT ve diğer işletmeci kamu kuruluşlarının özelleştirme faaliyetlerine hız kazandırılacak, başlatılan özelleştirme çalışmaları biran önce sonuçlandırılacaktır. Bu kapsamda programın içinde belirtilenlerin dışında kalan KİT ve kamu iştiraklerinden ETİ Teşebbüsleri Ltd.Şti. Kıbrıs Türk Denizcilik Ltd.Şti., Kıbrıs Türk Hava Yolları Ltd.Şti., Kıbrıs Türk Petrolleri Ltd. Şti, Taşel ve Kıbrıs Türk Tütün Endüstrisi Ltd.Şti, ile ilgili olarak özelleştirme yöntem ve zamanlamalarını içeren bir plan hazırlanacak, söz konusu planda kuruluşların TC hisseleri ile ilgili yapılacak işlemler de değerlendirilecek ve TC teknik heyetinin de katkısı alınarak 1.1.2001 tarihi itibarıyla uygulamaya başlanacak, 2002 yılında tüm tüm özelleştirme işlemleri tamamlanacaktır. Ayrıca, mali sektöre ilişkin yasal düzenlemelerin ve sağlıklı işleyişin sağlanmasını müteakip kamu bankalarının özelleştirilmesine yönelik gerekli düzenlemeler 2001 yılında tamamlanacak ve 2002 yılında ise özelleştirme işlemleri sonuçlandırılacaktır. Bankacılık ile ilgili düzenlemeler TC Teknik heyeti ile işbirliği içinde gerçekleştirilecektir.
Telekomünikasyon ve Enerji Sektörleri
Telekomünikasyon ve Telekom
46. Telekom kurumu 2001 yılı başkında bütçe dışına çıkarılacaktır. Bu konuda hazırlanacak yasal düzenleme Telekom kurumunun özelleştirilmesinin de önünü açacak şekilde gerekli düzenlemeleri (%51 kamu hissesi olarak kalacaktır) içerecektir, 2001 yılında Telekomun %15 düzeyindeki hissenin satışı gerçekleştirilecek olup satış geliri 2001 yılı bütçesinin son çeyrek gelirleri arasına girecek şekilde bir eylem planı çerçevesinde ralize edilecektir. KKTC teknik heyeti oluşturulup TC teknik heyeti ile birlikte kamu üzerinde çalışacaktır.
47. Gelir paylaşımı ile yürütülmekte olan GSM hızmetleri, lisans satışı yoluyla yürütülecek olup bu konuda gerekli çalışmalara hemen başlanacaktır.
48. Cep telefonu ve hat satışlarının yeniden düzenlenmesi ve Telekom ücretlerinin artırılması gerçekleştirilmiş olup 2000 yılı için telefon görüşme ücretlerinde, vergi düzenlemeleri dahil gereken artışlar yapılmıştır. Program süresince cep telefonu dahil telefon görüşme ücretleri 24. Madde çerçevesinde ayarlanacaktır.
Enerji ve Elektrik Kurumu
49. KIB-TEK’in yapılacak bir düzenleme ile yeniden yapılandırılması yoluyla maliyetlerinin düşürülmesi ve daha verimli çalışması sağlanacaktır. Bu düzenlemeler, elektrik bedellerinin tahsilinde sorun yaşanan veya hiç ödemede bulunmayan kesimlerin borçlarını ödemelerinin sağlanması için gerekli tedbirleri de içerecektir. Belediyeler tarafından işletilen sokak aydınlatma, şehir içi içme suyu pompalama istasyonları ve su arıtma sistemlerine ilişkin olarak ödenek ayrılmaması nedeniyle tahsilat mümkün olmamaktadır. Belediyelerin ödenekleri KIB-TEK’e ödeme yapacak şekilde düzenlenecektir.
50. Elektrik enerjisinin tasarruflu kullanılmasını sağlayacak konularda kademeli fiyat uygulaması gibi önlemler alınacak ve gerekli uygulamalara Ekim 2000’den itibaren başlanacaktır. Elektrik enerjisi tüketiminde getirilen özel teşvikler yeniden gözden geçirilecek ve bunların azaltılması, kaldırılması yoluna gidilecek, kamu kurumlarının elektrik borçlarının öncelikle ödenmesi için gerekli talimat ve düzenlemeler yapılacaktır.
2000-2010 Elektrik talep ve arz projeksiyonlarını yapılması ve bu çerçevede ortaya çıkan enerji ihtiyacının karşılanmasına yönelik gerekli yatırımların ivedilikle başlatılması için bir model oluşturulacaktır (Ekim 2000)
51. Elektrik fiyatları ile ilgili olarak yapılan düzenlemede getirilen sistemin müdahalesiz uygulanması sağlanacaktır. Özel sektörün enerji üretim, dağıtım alanlarında faaliyet gösterebilmesi için gerekli işlemler yapılacaktır.
Bankacılık Sisteminin Güçlendirilmesi ve Düzenlemeler
52. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Merkez Bankası Yasası’nda değişiklik yapan yasa gereğince Merkez Bankası’nca yapılması gereken düzenlemeler 31.10.2000 tarihine kadar yürürlüğe konulacaktır.
53. 31.10.2000 tarihine kadar 14/2000 sayılı Bakanlar Yasası değiştirilerek;
53.1 Banka Denetiminin siyasi otoriteden arındırılması ve Merkez Bankası’nın denetim sonuçlarına göre gerekli önlemleri zamanında almasını sağlayacak bağımsız yapıya kavuşturulması için mevcut yasada Bakanlığa ve Bakanlar Kurulu’na verilen tüm görev ve yetkiler Merkez Bankası’na devredilecektir.
53.2. Mevduat toplayıp kredi veren kooperatifler, Bankalar Yasası’na tabii tutulacak ve banka olarak faaliyet göstereceklerdir. Banka olarak faaliyet göstermek istemeyen kooperatifler sadece üyelerinden özkaynakları tutarını geçmemek üzere mevduat toplayabilecekl4erdir. Bu hususu teminen, Kooperatif Şirketler Yasası’nda da 31.10.2000 tarihine kadar değişiklik yapılacaktır.
53.3 Merkez Bankası’na bankaların kredilerinin ve diğer alacaklarının geri ödenebilirliklerine ve borçluların kredi değerliliklerine göre sınıflandırılması ve bunlara ilişkin ayrılacak karşılıkların belirlenmesi konusunda düzenleme yapma yetkisi verilecektir.
53.4 Yeni kurulacak bankalar ile belli bir geçiş dönemi verilerek uymaları sağlanmak üzere mevcut bankalar için sistemin yapısı ve ekonominin şartları dikkate alınarak asgari ödenmiş sermaye miktarını belirlemek üzere Merkez Bankası’na düzenleme yapma yetkisi verilecektir.
54. 11Ocak 2001 tarihine kadar Merkez Bankası Yasası’nın 31. Maddesine istinaden Merkez Bankası bünyesinde Risk Merkezi kurularak bankaların ve diğer kredi kuruluşlarının (mali kuruluşların) müşteriler bazında kredi ve risk durumları izlenmeye başlanacaktır.
55. Mali kesimin bir bütün olduğu gözönünde bulundurularak hemen her bankanın kredi şirketi niteliğinde yan kuruluşları bulunduğu dikkate alındığında bu kuruluşların da çalışma usul ve esaslarının yapılacak bir düzenleme ile yasal bir çerçeveye kavuşturulması zaruri görülmektedir. Ayrıca, yine mali kesim içinde yer alan “factoring” ve “leasing” konularını da düzenleyen mevzuat hazırlanacaktır. Söz konusu mevzuat çalışmaları 31 Ekim 2000 tarihine kadar tamamlanacak ve yasalaşacaktır.
56. Bankalar Yasası’na göre Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Merkezi Bankası’nca yapılması gereken düzenlemelerden;
56.1 Bankaların işlemlerini niteliklerine uymayan hesaplar altında muhasebeleşitirmesine ve bu yolla yasal yüküklülükler ve sınırlamalardan kaçınmalarını engellemek üzere KKTC Bankalar Tek Düzen Hesap Planı ve İzahnamesi hazırlanarak 01.01.2001 tarihinden itibaren uygulamaya konulacak ve Tek Düzen Hesap Planının yürürlüğe konulmasını müteakip KKTC Merkez Bankası’nın uzaktan gözetim fonksiyonunun kapasitesini genişletmek üzere; i)Tek Düzen Muhasebe Prensipleri ii)Standart Raporlama Düzeni ve iii)Erken Uyarı Sistemi 6 Aylık bir takvim dahilinde hazırlanarak uygulamaya konulacaktır. Ayrıca, bankaların, kayıtlarını Tek Düzen hesap Planı ve İzahnamesi’ne uygun olarak tutmalarını ve erken uyarı sistemi çerçevesinde yapacakları raporlamalar için verilen sürelere uymalarını sağlayacak tedbirleri içeren düzenlemeler yapılacaktır.
56.2 Bankaların üstlenmiş oldukları riskleri karşılayabilecek ölçüde sermaye bulundurmalarını teminen bankalar için “Sermaye Yeterliliği Rasyosu” konusunda düzenleme yapılarak Aralık 2000’den itibaren uygulamaya konulacaktır. Ayrıca, mali sistmein bütünü içerisinde yer alan diğer mali kuruluşların faaliyetlerinin ana ortak banka hesaplarında konsolidasyonu ve “Sermaye yeterlililiği Standart Rasyosu”nun konsolide bazda hesaplanması konusunda da düzenleme yapılacaktır.
57. Yatırımcıların özel bankalara olan borçlarının Kalkınma Bankası’nca devralınması uygulamasının mali sektörün mevcut yapısı dikkate alınarak yapılan değerlendirmede kamuya mali yükümlülük getireceği, borç ödeme disiplinini bozacağı borcunu düzenli ödeyenleri cezalandırıcı bir sonuç yaratacağı öngörüldüğünden kesinlikle program boyunca böyle bir uygulamaya gidilmeyecektir. Ayrıca, Kalkınma Bankası’nın tahsil edemediği kredilerle ilgili olarak geçmişte çeşitli tarihlerde yapılan borç ertelemelerinin tahsilatı artırıcı bir sonuç yerine borcunu ödememe alışkanlığı yarattığı ve borç ödeme disiplinini bozduğu tesbit edildiğinden program süresince borç ertelemelerine gidilmeyecektir.
58. 1998 KKTC Sayıştay raporunda da yapılan tesbit çerçevesinde, Kalkınma Bankası kredi itfa ssüresi dolmuş olan ve veya faaliyetlerini devam ettiremeyen yatırımcıların kredi borçlarını ödemeleri içiğn gerekli yasal işlemlere ivedilikle başlayacaktır. Kalkınma Bankası, KKTC ekonomisinin dinamiklerine göre kredilendirme ilke ve prensiplerini güncelleştirecketir.
59. Bankanın ekonominin ihtiyacı olan yatırımların finansmanını orta ve uzun vadeli kredilerle fonlama işlevini yerine getirebilmesi için yeniden yapılandırılması gerkeli görülmektedir. Bu çerçevede, projelere kaynak temininde ve bu kredilerin tahsilatındaki sıkıntıları gidermek maksadıyla bankanın özerkleştirilmesi yolunda bir proje gelitiriklerek TC teknik uzmanları ile müzakere edilecektir. Bu proje KKTC’de faaliyet gösteren bankaların tahvil yerine bankanın hisse senedini almalarına ilişkin öneriyi de içerecektir.
60. Kooperatif Merkez bankası, çağdaş bankacılığın gereklerine uygun, karlılık ve verimlilik ilkelerine göre çalışacak şekilde yeniden yapılandırılacak ve 2001 Nisan ayına kadar yönetimi gerçek sahiplerine iade edilecektir. Yeniden yapılandırma çerçevesinde, Bankalar Yasası’nda yer alan, bankaların emtia ticareti yapamayacağı hükmü gözönüne alınarak bankacılık dışındaki faaliyetler (sanayi, hızmet ve ticari faaliyetler), banka bünyesi dışında iştirak olarak ayrı bir tüzel kişiliğe kavuşturulacak ve söz konusu iştiraklerin toplam tutarı Bankalar Yasası’nda öngörülen sınıra çekilecektir. Bu işlemlerin zamanında yapılıp yapılmadığının takibi için 2000 yılı Kasım ayı sonuna kadar bir eylem planı hazırlanacaktır.
61. Kamuya kullandırılan kredilerin tasfiyesi için bir ödeme planı yapılması ve bankanın kredi politikasının gözden geçirilerek, bankacılık ilkelerine göre kredi politikasını sürdürmesi sağlanacaktır. Borç ertelemeleri sadece doğal afetlerle gündeme getirilecektir. Üretici kredilerine yönelik olarak, doğal afet durumunda af getirilmeden sadece borç ertelemesine gidilecektir. Doğal afetlere yönelik söz konusu borç ertelemelerinden doğan gelir kaybı ilgili mali yılda bankaya bütçeden ödenecek şekilde bir mekanizma oluşturulacaktır.