﻿ Soğuk Savaş Dönemi Sonrası Türk Dış Politikasının Kimlik Bunalımı ve Benlik Arayışları - “Müasir İnkişaf” İctimai Birliyi -->
6:12, 4 Aprel 2020 cu il AZE| ENG|	Açılış Səhifəsi et| Favorilərə əlavə et|	Saytın xəritəsi
12 oktyabr 2011-ci il - 24 oktyabr 2011-ci il
Bu çerçevede, Soğuk Savaş sonrası dış politikada kimlik arayışlarına ilk cevap Türkiye’nin “Türk kimliği” olmuştur. Söz konusu dönemde, Batılı devletler SSCB’den boşalan yeri Kafkasya ve Orta Asya’da İran destekli siyasi İslam’ın doldurulmasından çekindikleri için Batı yanlısı Müslüman, fakat laik ve demokratik bir yapıyı temsil eden Türkiye’ye destek vermişlerdir. SSCB sonrası kapitalist ekonomiye yeni eklemlenen bölgeyle girişilen ekonomik ilişkilerin geliştirilme hamlesi Türkiye ekonomisinin iç açıcı bir tablo çizmediği bu yıllarda başarısız olmuş, bu devletlerle ticaret hacmi düşük oranlarda kalmıştır. Benzer şekilde, bölgede eğitim alanında yapılan girişimlerden de istenilen sonuç alınamamıştır.Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) 1996 yılında İngiliz teorisyen Sir Halford John MacKinder’ın 20.yüzyılın başlarında merkez alan (heartland) olarak tanımladığı bölgeyi “çıkar alanı” olarak tanımlaması ve bölgeye yönelmesi, diğer yandan Avrasya’da SSCB döneminden kalan Rus etkisi, Türkiye’nin bölgedeki baş aktör olarak belirme şansını azaltmış, ABD’nin başrolü oynadığı politikalarda “yardımcı aktör” olarak boy göstermeye başlanmıştır. Dolayısıyla Türkiye ekonomik, siyasi ve kültürel alanlarda tam anlamıyla hedefine ulaşamamıştır.
‘Şahsiyetli dış politika’ söylemiyle iktidara gelen Refah Partisi Lideri Necmettin Erbakan döneminde, Türk dış politikasında dini motiflerin ağır olarak yer aldığı bir döneme girilmiştir.Dönemin Başbakanı Erbakan günümüzde AKP Hükümetinin “Orta Doğu Açılımı” olarak bahsedilen politikasının daha marjinal versiyonunu Müslüman ülkeler coğrafyasında devreye sokmuştur.Erbakan öncülüğünde Müslüman ülkelerle çeşitli ittifaklar kurma arayışı “Gelişmekte Olan 8 Ülke” anlamına gelen Bangladeş, Endonezya, İran, Malezya, Mısır, Nijerya, Pakistan ve Türkiye’den oluşan Developing Eight’in (D-8) kurulmasında vücut bulmuştur.Refahyol Hükümeti tarafından AB’ye bir alternatif olarak geliştirilen bu proje gerek ülkelerin uluslararası ilişkilerdeki kısıtlı rol oynama kapasitesi gerek de gelişmemişlikleri nedeniyle tam bir alternatif olamamıştır. Öyle ki 1996 yılından yine aynı hükümet, ekonomisi henüz hazır olamayan Türkiye’yi ticari konularda dezavantajlı bir konuma düşürecek olan Avrupa Birliği (AB) ile imzalanan Gümrük Birliği Antlaşması’nın altına imzasını atmıştır. Gümrük Birliği’nin tesisi ile D-8’in alternatif olma durumu ortadan kalkmış, medyada D-8 ses getirse de Türkiye’nin dış politikasında ekonomik bağlamda AB hakimiyeti kendini göstermiştir.
AKP döneminde ise Türkiye - İsrail ilişkilerinde Davos’ta Erdoğan’ın “one minute” çıkışıyla yaşanan kırılma, Mavi Marmara saldırısı ile iyiden iyiye kendini göstermiş ve Birleşmiş Milletler’in İsrail lehine yorumlanan Palmer Raporu ile kopma noktasına gelmiştir. Kısa süre önce, İran’a karşı alınan yaptırım kararında Türkiye’nin BM Güvenlik Konseyi’nde ‘hayır’ oyu vermesi de dış politikasında yeni yöneliminin bir yansıması olarak algılanmıştır. Türkiye’nin İsrail karşıtı politikalarının artmaya başladığı sırada NATO’nun Yeni Stratejik Konsepti bağlamında Füze Kalkanı Projesi’nin İran’dan gelecek olası bir saldırıda İsrail’in güvenliğini sağlayacak şekilde Malatya’da kurulacak olması, Orta Doğu’da İran tarafından fark edilmiş ve büyük tepki görmüştür.Dolayısıyla Türkiye tam anlamıyla ne İran’ın arakasında ne de İsrail’in karşısında olmuş, sonuçta ikisinden de uzaklaşmıştır.
Türkiye’nin son dönemde Orta Doğu’yu ön plana çıkarmasının en önemli sonuçlarından biri de AB ile uzun süredir yaşanan “zorlama iş birliği” atmosferinin yerini “rekabet” atmosferine bırakmasıdır.Bölgeye bakıldığında, kaynakları nedeniyle bölgede ekonomik aktörlerin çok fazla olduğu görülmektedir.Ayrıca, Ortadoğu siyasi kültür açısından da gelişmemiş bir yapıya sahiptir.Türkiye’nin bölgede zaten büyük bir rekabette olan aktörlerle aynı hizada etkin olacağı düşüncesi hayalperest bir düşüncedir.
Görüldüğü gibi, Türk dış politikasının son dönem furyası olan “komşularla sıfır sorun” tamamen yeni üretilmiş bir politika değildir. Orta Doğu açılımı ne dış politika tarihinin ilk açılımı ne de bölgeye ilk yöneliştir. AKP öncesi hükümetler döneminde dış politikadaki söylemlere bakıldığı zaman Türkiye’nin hep bir lider olma sevdası göze çarpmaktadır, işte Erdoğan ve Davutoğlu öncülüğünde de Orta Doğu’da “lider olma” denemesi yapılmaktadır. Öte yandan, Davutoğlu’nun Stratejik Derinlik kitabında “komşularla sıfır sorun politikası” olarak tekrar formüle edilen komşularla ilişkilerin iyileştirilmesi dönemi bir anda başlamış bir olgu değildir.İsmail Cem döneminde Yunanistan ile ilişkilerin geliştirilmesinde büyük adımlar atılmış ve Batı ile “asgari sorun” hedeflenmiştir.Tarihsel bağ üzerinden dış politikaya yön verme durumu da alanların değişmesi dışında benzer anlamlar içermektedir.Cem, Türkiye’yi 700 yıllık Avrupalı olarak tanımlarken Davutoğlu Türkiye’yi, Orta Doğu’yu 500 yıl elinde tutmuş bir devlet olarak betimlemiştir.
AB açısından bakıldığında ise son dönemde net bir söylem oluşmamıştır. Erdoğan ve Avrupalı liderler –özellikle Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy- arasındaki sürtüşmeler devam ederken geçtiğimiz günlerde Başbakan Yardımcısı Bülent Arınç “Biz AB ile diskoda tanışmadık ki” diyerek Türkiye - AB arasında uzun yıllardan bu yana ilişkilerin sürdüğünden bahsetmiştir; fakat Arınç’ın bu açıklamasının yanında yıllarda “evliliğe varmayan ikili diyalogların” da son dönemde sorunlu bir ilişkiye evirildiği söylenmeden geçilemez. Amerikan New York Times gazetesinde John Vinocur ise, AB’nin hem Türkiye üyeliği ile hem de kendi borç, açık ve adeta sıfır büyüme sorunlarıyla aynı anda baş edemeyeceğini belirttiği yorumda konuştuğu, diğer bir ‘çekirdek AB ülkesi’nin bakanının da Türkiye’nin yeni iddialı tutumunu "strateji değil, taktik" olarak nitelediğini yazmıştır. Buradan hareketle, Türkiye hala AB ile yan yana duran; fakat artık AB’ye sırtını dönmüş bir çift olarak tasvir edilebilir.
Bu yazı 1126 dəfə oxunmuşdur.