Sözlük | Ne ve Nedir - Part 3
'Sözlük' Kategorisindeki Yazılar
Bir şeyin üzerine, nişan ve alâmet, basmak üzere, mühür gibi kullanılan âlet. Damganın kullanılması, resmî ve özel dairelerde, işletmelerde, çeşitli teşekküllerde yerine ve sırasına göre, önemli bir özellik arz eder ve damgalar, sorumlu kişilerde bulunur. Damga çeşitleri çoktur. Bunlardan en çok kullanılanlar şunlardır: Soğuk damga, lâstik damga, madeni damga.
ihtiyaca göre, bu damgalardan herhangi birinden faydalanılarak damgalanan evrak ve belgeler, ya belli değerler kazanırlar, ya geçer sayılırlar, ya da yine damgalanmak suretiyle değerlerini kaybederler. Bu bakımdan, damgalar önemli hizmet görürler.
Gemilere yollarını göstermek amacıyla yapılan fener kulesi. Çoklukla denizciler için tehlikeli burunlar, da kurulan bu fenerler bozuk havalarda ve geceleri yanan kuvvetli ışık düzenekleri aracı ile gemicilerin dikkatini çekmekte fayda sağlarlar. Özellikle telsiz ve radar ın bulunmasından önce büyük faydalar sağlayan deniz fenerlerinde fenerin devamlı bakımını sağlayan ve yanma zamanlarını düzenleyen bekçiler için her türlü ihtiyaca cevap verecek nitelikte bölümler de yapılmıştır. Büyük bir deniz fenerinde, yiyecek ve petrol depoları, yatma ve çalışma odaları vardır.
Bir dileği bildirmek üzere resmî dairelere sunulan imzalı yazı. Dilekçeler, bir hakkın sağlanması, bir haksızlığın giderilmesi, ticarî, adlî, siyasî bir işlemin yapılabilmesi gibi amaçlar için resmî dairelere sunulur.
İçine yazı kalemleri koymaya yarayan uzunca ve kapalı bir kutu gibi bölümü olan ve bunun bir tarafına tespit edilmiş kapakla, hokkası bulunan kalemlik. Genel olarak beldeki kuşağa çaprazlama sokularak taşınırdı. Bunlar, çoklukla pirinçten yapılırdı. Gümüşten olanları ve kıymetli taşlarla süslenmişleri vardır.
İçine elbise ya da başka şeyler koymaya yarayan ayaklı ve kapaklı yüksekçe mobilya. Duvara dayanan ve istenen yere taşınan cinsleri olduğu gibi, duvar kalınlığı içine sabit ve yerli olarak yapılanları da vardır.
Ortaçağda genel olarak duvara gömülü olarak yapılan dolaplar, çoklukla silâh koymak için kullanılırdı. Fakat Rönesans devrinden sonra, evlerde süs olarak kullanılan ve elbiselerin konduğu dolaplar yapılmıştır. Türk evlerinde kullanılan dolaplar ise, yakın zamanlara kadar yerli dolap özelliğinde dolaplardı ve bunların çok güzel nakışlarla süslenmesine ve odaların başlıca süslü eşyasını meydana getirmesine dikkat edilirdi.Dolapların aynalı dolap (kapağında büyük bir boy aynası bulunan elbise dolabı), elbise dolabı, gömme dolap, yerli dolap gibi çeşitleri vardır.
Yükseğe asılmış, yağmur gibi püskürtme tarzında su döken tertibatla yapılan soğuk ya da sıcak banyolara verilen ad
Parmak izleri ile hüviyetleri bulmak usulü. İnsan avucunun, özellikle parmak uçlarının deri çizgileri yönünden her şahısta ayrı ayrı biçimde olması esasına dayanır. Daktiloskopi, bugün polis hizmetlerinde çok işe yarayan bir hüviyet bulma usulüdür.
Açılıp kapanan, bir, ya da birden fazla ağızlı küçük cep bıçağına verilen ad. Kullanıldığı yerlere göre, değişik adlar alır: Tırnak çakısı, sustalı çakı, avcı çakısı, budama çakısı gibi.
Çoklukla sigara tiryakisi olanların kullandığı bir çeşit ateş yakma aracı . Çakmak taşına vurularak kıvılcım çıkarma ve bu suretle yanan kavı ya da pamuğu yakma esasına dayanır. İlkel şekillerinde, çakmak taşı, çakmak taşından kıvılcım çıkarmaya yarayan sert bir cisim ve kavdan ibarettir. Modern şekilleri ise ,bir benzin haznesine bağlı pamuk bir fitil, küçük bir çakmak taşı ve bu taştan kıvılcım çıkarmağa yarayan küçük dişli bir çarktan ibarettir.
İçine para ya da öteberi koymaya yarayan değişik büyüklükte ve türlü biçimde yapılmış kap. Deri ya da bezden yapılmış çeşitleri vardır. Ağzı açılıp kapanabilecek şekildedir. İçine para konulanlara para çantası ya da cüzdan, öteberi koymaya ve elde taşınmaya elverişli olanlarına el çantası, evrak koymaya yarayanlara evrak çantası adı verilir.