Ülkesini yüreğinde taşıyan bir şair - Abidin Parıltı
Şêrko Bêkes hiç kuşku yok ki yaşayan en büyük ve en üretken Kürt şairlerinin başında geliyor. Otuzu aşkın şiir kitabı yayımlanan Bêkes?in, birçok şiiri çeşitli dillere çevrildi, uluslararası ödüllere layık görüldü, özellikle Irak Kürdistanı?nda şiirleri dilden dile dolaştı, ulusal manalar kazandı. Irak rejimiyle baş etmeye çalışan Kürt grupları arasında ulusal şair olarak anıldı. Şêrko Bêkes?in şiirleri bir yandan toplumsal ve ulusal olanı önde tutarken bir yandan bireysel olanı ve kırgın aşkları işler. Şiirleriyle çaresiz kalmış halkın ve aşkın sesi olmaya çalışmış ve bunun için çabalamıştır. O yüzdendir ki ?ülkem yüreğimdedir? der.
Acının, sızının, sürgünlüğün, ülke özleminin ve doğanın şairidir Bêkes. Dostlar hep gider ama geri dönmezler, aşklar kırgın ve kırıktır. O yüzden giden aşkın yerini başka hiçbir şey dolduramaz. Ülke yürekte taşınacak kadar korunmaya, şefkate muhtaçtır. Onun şiirlerinde her şeyin yeri doldurulabilir bir şekilde ama aşkın yerini ne başka bir şey ne de başka birinin/birilerinin aşkı doldurabilir.
Şairinin birçok şiirinde onun geçmişini de yakalarız. Bêkes?in geçmişine dönüp baktığımızda ise çoğunlukla yoksunlukları ve yalnızlığı, arafta kalmayı, ülkesine ve insanlarına olan özlemin nedenini görürüz. Şêrko Bêkes, 1940 yılında Süleymaniye?de dünyaya geldi. Aslında şiiri babasından devralmış bir şairdir Bêkes. Babası Faik Bêkes de önemli bir şairdi(r). Ancak babasını daha çocukluk yaşlarında yitirdi. Bir süre Süleymaniye?de okuduktan sonra Bağdat?ta okumaya devam etti. Daha o zamanlarda modern Kürt şiirine merak saldı ve ilk şiirini on yedi yaşındayken yazıp, yayımladı. O dönemde etkilendiği Kürt şairler ise Goran ve Herdî?ydi.
Ekim Devrimi?nden etkilenen şair, Kürt ulusal meseleleriyle de daha çok ilgilenmeye başladı. Zaten o dönemde Irak rejimine karşı bir ayaklanma ve direniş de söz konusuydu. Kısa sürede bu evrimle sürecin içinde buldu kendisini. Şiirlerinin ana temasını ülke, peşmergeler ve özgürlük duyguları oluşturdu. Ancak 1965 yılına gelindiğinde Irak rejimi onu tutuklamaya kalkınca çareyi dağlara çıkmakta buldu. Direniş örgütlerine katıldı ve Kürt Özgürlük Direnişi Radyosu?nda çalışmaya başladı. Bir söyleşisinde bu olayların onu çok etkilediğini ve şiirinin omurgasını oluşturduğunu söyler. On yedi yaşından beri şiir yazmasına ve yayımlamasına rağmen ilk şiir kitabını Telîfeyî Helbest adıyla 1967 yılında yayımladı. Hemen ertesi sene de ikinci şiir kitabı yayımlandı.
1970 yılında Kürt direnişçilerin Bağdat rejimiyle anlaşma yoluna girmesinden dolayı Kürt edebiyatı da bir anda ivme kazandı. İşte tam da o dönem için Bêkes şöyle diyor: ?Bu gelişmeler büyük ölçüde biz genç Kürt şair ve yazarlarına yardımcı oldu ki; Kürt şiiri ve edebiyatının yenilenmesi için çağrıda bulunduk. Doğrusu o dönemde Kürt edebiyatında bir hastalık söz konusuydu, sosyal ve siyasal çarpıklıklar gelişmeyi durdurmuştu.? İşte bu çarpık gelişmelerden dolayı Şêrko Bêkes ve bazı genç yazarlar Kürt edebiyatına yeni bir ruh kazandırmak için Komeleyî Rowengê adında bir grubun içinde yer aldılar ve bir de manifesto yayımladılar. Bu manifesto Kürt aydın ve yazarları arasında oldukça ses getirdi. Edebi tartışmalar yaşandı. Modern Kürt şiirinin yolunu açtı.
Bu tarihten sonra ülkenin siyasal durumundan dolayı yeniden dağlara çıkıldı, sonra yeniden dağlardan inildi. Şair de onlara katıldı. Aslında sadece buradan bile görülebilir ki Kürt yazarların talihleri içinde bulundukları topluma, onun yaşayışına doğrudan bağlı. Şair de o dönemlerde ülkesini yüreğinde taşımaya devam etti ve ona şiirler yazdı. Art arda şiir kitapları yayımlandı. Dünya dillerinden bazı klasikleri Kürtçeye çevirdi. Daha sonra ülkesinin dışına çıkmak zorunda kaldı. 1987 yılında İsveç?te Tucholsky Ödülü?ne layık görüldü. Uzun bir süre o da birçok Kürt yazarı gibi sürgünde yaşamak zorunda kaldı. Ancak Irak?ta Kürdistan Federasyonu kurulduktan sonra ülkesine döndü. Bir dönem Kültür Bakanlığı yapsa da daha sonra bu görevinden de vazgeçti ve bütünüyle kendini şiir yazmaya adadı.
Şêrko Bêkes hayatı şiire dahil olan şairlerdendir. Sürekli bir mücadele ve yoksunluk içinde yaşayan şair bu duygularını modern şiirin estetiği içinde ele aldı. Bu yüzdendir ki her şiirinde bir kırgınlık, ama aynı zamanda bir isyan etme duygusu söz konusudur. Bêkes şiirlerini Kürtçenin Soranice lehçesiyle yazmaktadır. Ancak Kurmanci lehçesine çevrilmiş seçme şiirlerinin yanı sıra Türkçeye çevrilmiş şiirleri de vardır.
çeviren: Sîrwan Rehîm
Ülkesini yüreğinde taşıyan bir şair
Önceki İçerikYara – China Mieville
Sonraki İçerikEdebiyat antolojisi gibi bir mezarlık – Serkan Bilgi
Hüzünlü bir sevgi ustası Yusuf Atılgan’a dair – Semiha Şentürk