Tekafül (Katılım) Sigortası 2
02 Mayıs 2017, Salı 10:07
Geçen yazımızda Tekafül (Katılım) Sigortasına ilişkin bir takım ön bilgileri sizlerle paylaşmıştık. Bugün sistemi biraz daha derinlemesine anlatıp kafalardaki soru işaretlerini gidermenin faydalı olacağını düşünüyorum.
Bir sigortacılık türü olarak karşımıza çıkan tekafül, kâr amacı gütmeyen kooperatif bazlı bir sistemdir. Arapçada dayanışma anlamına gelmektedir. Günümüzde İslam coğrafyasının farklı bölgelerinde farklı uygulamalarına rastlamak mümkündür. Sorumluluk paylaşımı ve riskin belirli gruplar arasında dağıtılması esasına dayanmaktadır. Sistemi modern anlamda ilk uygulayan ülkelerden birisi olan Malezya yasalarında, kardeşlik ve yardımlaşma esaslı, bir zarar meydana geldiğinde dayanışma ruhu ile karşılıklı mali yardım ve desteğin sağlandığı bir sistem olarak ifade edilmiştir.
Yardımlaşma sigortası olarak da bilinen tekafül, yardımlaşanlardan herhangi birisinin aleyhine ortaya çıkacak zararı paylaşarak telafi etmeye yönelik bir sigortadır. Nitelik olarak mal bedelli akit olmadığı için teberru* akitleri grubuna girmektedir. Yardımlaşma sigortasının –belki de- en önemli özelliği kişinin hem sigortalı hem sigortacı konumunda olmasıdır. Bir yandan yardımlaşma grubu tarafından zararı karşılandığı için sigortalıdır, diğer yandan da ortaya çıkacak bir zararı payı nispetinde karşılamakla yükümlü olduğu için sigorta edendir. Bu durum doğal olarak kişilerin malını korumakta daha özenli olmasına da yol açmaktadır. Çünkü doğacak zararın tazmininden payı nispetinde kendisi de yükümlüdür. Karşılıklı sigortalarda sigortalı, sigorta yaptırmakla, şirkete iştirak eden diğer üyelerden herhangi birisinin uğrayacağı zararı diğer sigortalılarla birlikte (müştereken) tazmin etmeyi taahhüt etmiş olur.
Yardımlaşma sigortalarının günümüzde karşımıza çıkan önemli bir türü şirket şeklinde örgütlenmiş olan tekafül sigortasıdır. Bu tanıma göre tekafül sigortası başlı başına özel bir tür olmayıp, ticari sigortaların dışında bir kategori oluşturan yardımlaşma/karşılıklı sigortaların bir alt koludur. Bu sistemde sigortalı da sigortacı da aynı kişidir, diğer sistemlerde olduğu gibi ayrı bir sigortacı kuruluş ya da kişi yoktur. Ancak tanıma dikkat edilirse tekafül, yardımlaşma sigortalarının şirket şeklinde örgütlenmiş bir türü olarak ifade edilmektedir. Klasik sistemde sigortacı anonim şirket iken tekafül sisteminde sigortacı sisteme katılan herkestir. Çünkü burada her sigortalı aynı zamanda sigortacıdır.
Tekafül sigortasında üyelerin ödeyeceği primler sabit değildir. Esasında bu sigortadaki temel yükümlülük prim değil olası zararın tazminidir. Bu bakımdan peşinen prim ödemek olmazsa olmaz değildir. Ancak tedbir açısından belirli bir prim düzeni oluşturulabilmektedir. Üyelerin gerçek prim yükümlülüğü dönemin başında değil dönemin sonunda hesaplanır. Bu özel ticari sigortalarla aradaki önemli farklardan birisidir. Ayrıca dönem sonunda tazminatlar ödendikten sonra kalan kısım üyelere geri ödenmektedir. Ancak bu fazlalık üyelere geri ödenebileceği gibi ihtiyat yedeği olarak saklanabilir veya hayır işlerinde kullanılabilir.
Tekafül sigortası ile geleneksel sigortanın farklarından birisi de toplanan fonların sahipliğidir. Sigortada, şirket topladığı fonların sahibi haline gelir ve müşterinin ödediği primlerle bir ilişkisi kalmaz. Müşterinin bundan sonraki ilişkisi kalan primlerini ödemeye devam etmek ve bir zarar ortaya çıkarsa bu zararını şirketten tahsil etmektir. Tekafülde ise müşteriden toplanan fonlar, Tekafül fonuna aktarılır ve fonların mülkiyeti müşterinindir. Şirket, kara ortaktır. Sigortada ise kar şirkete aittir, müşterinin kardan pay talep etme durumu yoktur.
Geleneksel sigortacılıkta fonlar piyasada ayrım yapmaksızın çeşitli yatırım araçlarında değerlendirilirken tekafül sigortasında bu konuda seçicilik vardır. Sistemin özünde İslami kaygılar olduğu için toplanan fonlar İslami kurallara uygun yatırım araçlarında değerlendirilir. Tekafül sisteminin en önemli özelliklerinden birisi sigortayı yapan şirketin ortada bir hasar olmasa bile İslami kurallara göre işlettiği primlerden bir kar elde etmesi durumunda bu kardan üyelerine pay vermesidir. Tekafül sigortacılığını klasik sigortacılıktan ayıran en önemli husus, risk ve karın paylaşılmasıdır.
Tekafül sisteminde de sigortacılıktaki reasürans mantığı ile aynı şekilde işleyen bir uygulama vardır. Retekafül olarak adlandırılan bu uygulamada, toplanan fonlar daha büyük şirketlerde tekrar tekafüle sokulmakta ve alınan riskler retekafül şirketleri ile paylaşılmaktadır. Bu uygulamanın bir uzantısı olarak günümüzde geleneksel sigortacılıkta isim yapmış büyük şirketlerin çoğu retekafül birimi kurmuş durumdadır.
Bir sonraki yazımızda Tekafül sigortasını ve detaylarını anlatmaya devam edeceğiz. Şimdilik bu kadar.
*Teberru: Bağış. Bir malın karşılıksız olarak verilmesi.