Burak Cop | Türk ulusunu Araplaştırma projesi
Huntington’ın Türkiye için uygun gördüğü çözüm, “kümesine” dönmesiydi. Kitabında Atatürk döneminden 1990’lara Türkiye’nin modernleşme/Batılılaşma serüvenine beş sayfadan fazla yer ayıran yazar, söz konusu yönelimi günün sonunda başarısız olarak nitelemektedir. Ömrü vefa etse ve bugünkü Türkiye’yi görse muhtemelen “Tamam, şimdi yerinizi buldunuz” derdi.
Bugünün Türkiye’si, 2002 Türkiye’sine göre her açıdan çok daha Ortadoğulu bir ülkedir. Ülkenin demografisini değiştiren Suriyeli nüfusuyla, Arap sermayesinin Trabzon’dan Kanal İstanbul’a kadar uzanan geniş bir bölgedeki kolonizasyon stratejisiyle, İstanbul’un Taksim ya da Büyükada gibi yerlerinden Sakarya’nın Sapanca ilçesine kadar Arap turist akınının yol açtığı kalıcı mekânsal hatta kültürel değişimlerle, AB üyelik sürecinin çöküşünün de etkisiyle Ortadoğu’nun Türk dış politikasının ana odağı haline gelmesi sonucu Türkiye’nin diplomatik, askeri, ekonomik kaynaklarının çoğunu Arap ülkelerinin birbirleriyle mücadelesinde aktif rol almaya hasretmesiyle; Türkiye artık “her şeyden evvel” bir Ortadoğu ülkesidir.
2005 yılında Tayyip Erdoğan ve dönemin İspanya Başbakanı Zapatero tarafından başlatılan “Medeniyetler İttifakı” girişimi de -ki bu sonradan bir BM girişimi halini almış ve BM çatısı altında, üye sayısı 146’ya kadar yükselen bir Medeniyetler İttifakı Dostlar Grubu kurulmuştur- Huntington’ın dünyaya bakışını tersinden teyit eden bir hamleydi. Türk Dışişleri Bakanlığı’nın resmi ifadesiyle “Müslüman ülkeler ile Batılı toplumlar arasında görülen karşılıklı şüphe, korku ve kutuplaşma ortamı”na karşı kurulan bu ittifakta İspanya “Batı”, Türkiye ise “İslam” uygarlıklarını temsilen başı çekmişlerdi. Huntington’ın paradigması olduğu gibi kabul edilirken, tek fark, dünyaya verilen “çatışmayalım ittifak edelim” mesajıydı. Bu mesaj AKP iktidarının, 11 Eylül sonrası ABD’nin İslam dünyasındaki Amerikan karşıtı radikalizme karşı panzehir olarak gördüğü “Ilımlı İslam”ın liderliğini oynama iştahıyla da son derece uyumluydu.
Bu yazı, Türkiye’nin tastamam Ortadoğululaşmasını tanımlamak için şu kavramı önermektedir: ‘Türk ulusunu Araplaştırma projesi’. Türk ulusunun Araplaştırılma süreci dört başlık altında incelenebilir: Soğuk Savaş Türkiye’sinde ABD’nin desteği, Suudi Arabistan’ın da sermayesi ve doktrinasyonu aracılığıyla sola karşı Türk İslamcılığının İhvan-ı Müslimin (Müslüman Kardeşler) çizgisine çekilmesi. Bu ilk faktör, yani tarihsel miras Araplaşma üzerinde dolaylı bir rol oynadı. Şu üçü ise doğrudan rol oynuyor: 4 milyon civarındaki Suriyeli sığınmacının varlığı; Karadeniz’de ve Kanal İstanbul arazisinde toprak ve gayrimenkul alımı, parayla vatandaşlık elde etme, Körfez ülkelerinden turist akınının yol açtığı dönüşüm ve hem bunlarla ilişkili hem de bunları aşan bir olgu olarak Türkiye’de Katar nüfuzunun artması gibi boyutlarıyla Arap kolonizasyonu; kimi ilahiyatçılar ve tarikat/cemaat şeyhlerinin Arap dili ve kültürünü doğrudan yüceltmesiyle ifadesini bulan iradî Arabizasyon.
“Türk ulusu” ve “Araplaşma” üzerine iki açıklama
Ülkemizde ana dilleri Türkçe olmayan Müslüman topluluklar 20. Yüzyıl boyunca kısmen gönüllü olarak kısmen de “hayatın doğal akışı” sonucu Türkleştiler. Kürtler ise önemli ölçüde bu duruma istisna teşkil etti. Osmanlı döneminden devralınan Kürt meselesi Cumhuriyet tarihimiz boyunca ağırlaşarak devam etti. Gerçekçi olmak gerekirse günümüzde milyonlarca Kürt yurttaşımız kendilerini Türk ulusu ya da milletinin parçası olarak tanımlamamayı tercih ediyor. Lakin çok büyük bir kısmının ayrılıkçı bir tasavvuru da bulunmuyor ve geleceklerini Türkiye’de görüyorlar, görmek istiyorlar.
Türkiye’nin batısında yaşayan milyonlarca Kürdün topluma entegre olduğunu ve bu insanların azımsanmayacak bir kısmının -durumlarını böyle adlandırsalar da adlandırmasalar da- Türk kimliğine asimile olduklarını objektif bir tespit olarak dile getirmek mümkün. Öte yandan söz konusu entegrasyonun batı illerindeki tüm Kürtler için söz konusu olmadığını, metropollerdeki Kürt nüfusun bir kısmının gettolaşmış olduğunu; ayrımcılık, dışlanma ve hatta etnik gerilim gibi sorunların sürdüğünü de tespit etmek gerekiyor. Yine de batıdaki Kürtlerin çoğu günlük hayatta Kürtçeyi kullanmamaları, bir kısmının bu dili hiç bilmemesi, karma evlilikler, eğitim yoluyla dikey sınıfsal hareketlilik ve işgücüne katılım gibi faktörlerle topluma tartışmasız biçimde entegre olmuş durumda. Bu insanların bir kısmı -özellikle de birkaç kuşak önce göç eden aileler- ise asimile olma eğiliminde.
Araplaştırma kavramını ise Türkiye’nin etnik Arap yurttaşlarının dil ve kültürleriyle tamamen ilgisiz bir bağlamda kullanıyorum. Siirt, Mardin, Urfa, Hatay, Adana ve Mersin gibi illerde yaşayan ve kendi aralarında da önemli kimliksel farklılıklar bulunan Arap yurttaşlarımız Türkiye toplumuna mükemmelen entegre olmuş, Cumhuriyet tarihi boyunca kendilerini devletle ya da toplumun geri kalanıyla karşı karşıya getiren ciddi bir siyasi yahut kimliksel bunalım yaşamamış insanlardır. Çoğu Sünni,bir bölümü Alevi, küçük bir kısmı da Hristiyan olan Arap yurttaşlar siyasi görüş itibariyle de sağdan sola geniş bir skalaya dağılmış olup Türkiye’deki bütün siyasi partilere oy verebilmektedir. Kürt nüfusun çoğunlukta olduğu yerlerde Türk milliyetçiliğini benimseyenlerden, Atatürk’e ve Cumhuriyet’e sıkı sıkıya bağlı, CHP tandanslı Arap Alevilerine kadar geniş bir siyasi tutum yelpazesi oluşturan bu yurttaşların kendi aralarında önemli kültürel, hatta dilsel farklılıklar mevcuttur.
Bu farklılıkların çarpıcı bir ifadesi olarak 10 yıl önce TRT’nin Arapça yayın yapan bir kanal açması üzerine Siirtli gazeteci Cumhur Kılıççıoğlu’nun Bianet’e verdiği demeci görebiliriz: “TRT’de konuşulan dil evrensel Arapça dilidir. Benim Siirt Arapçası diye nitelediğim dille bir ilgisi yok. Türkiye’de konuşulan Arapça farklı lehçeleri içeriyor. Örneğin TRT’nin Arapçasıyla, Antakya’da, Şanlıurfa’da, Mardin’de, Siirt’te konuşulan Arapçanın anlaşılmayacak ölçüde farklılıkları var.” Hasılı kelam, bu yazıda kullanılan Araplaştırma kavramının Anadolu ve Kuzey Mezopotamya’nın kadim Arap kültürü (daha doğrusu kültürleri) ile hiçbir ilgisi olmayıp Körfez ülkelerinin Arap kimliğine atıfta bulunmaktadır.
Özkan yazısında ayrıca S. Arabistan gezisinin ardından bu ülkenin propagandasını yapan Mehmet Şevket Eygi’ye, Suudi Kralı’ndan bağışlar alan İlim Yayma Cemiyeti’ne ve bu cemiyetle bağlantılı İslam Enstitüleri’nin, 1967 Yazı boyunca Türkiye’de kalan, İhvan’ın önde gelen ideologlarından Yusuf Kardavi’nin söyleşisine ev sahipliği yaptığına dikkat çekiyor (Kardavi yıllar sonra, Nisan 2016’da Türkiye’ye tekrar geldiğinde “Erdoğan Müslümanların ve İslam’ın umududur” diyecekti.).
Soğuk Savaş Türkiye’sinde sola karşı mücadelenin önemli bir bileşeni de bir toplum mühendisliği projesi olarak imam hatip okullarının yaygınlaştırılmasıydı. Bunun konumuz, yani Araplaştırma projesi bakımından anlamını ilahiyatçı Cemil Kılıç şöyle izah etmektedir: “İmam Hatip okullarının müfredatında yer alan dersler Araplaşmanın duygusal ve ideolojik altyapısını oluşturmaktadır. Özellikle Kur’an, Arapça, Siyer, Tefsir, Fıkıh ve Hadis derslerinde yoğun bir Arapçılık egemendir. Bu derslerin içeriği yüzlerce Arapça tabirle doludur. Bu tabirlerin neredeyse hiçbirinin Türkçe karşılığı kitaplarda yer almamaktadır. Bu durum, öğrencilerin zihninde Arap dilinin ve kültürünün Türk dili ve kültürü karşısında çok güçlü olduğu duygu ve düşüncesinin oluşmasına sebep olmaktadır. Üstelik kitaplara egemen olan dil de (…) ağır bir kompleks içermektedir”.
“(…) bu insanlar benim ülkemde kaçak göçek yaşamasın. Vatandaşlığını aldığı zaman herhangi bir kuruluşta rahatlıkla işini bulsun orada çalışsın. Tabii buna Bay Kemal rahatsız olur. Çünkü o Suriyelileri Suriye’ye göndereceğiz diyor. (…) Vatandaşlık hakkını aldıkları andan itibaren, bunların içinde mühendisler, mimarlar, doktorlar var. Bunların içinde hukukçular var. Bu noktada kabiliyeti olan insanları niye bombalara teslim edelim”. (En son Kanal İstanbul örneğinde tanık olduğumuz üzere AKP’liler kendi tabanlarını bir şeye ikna etmenin en ucuz yolu olarak, CHP’nin o şeye karşı çıktığını vurgulamayı görüyorlar.)
Kolonizasyonun en basit veçhesi olan kitlesel turizmden kaynaklı mekânsal dönüşümle başlayalım. İstanbul’un özellikle kimi muhitlerinde ve Sapanca’dan, Mudurnu’dan Doğu Karadeniz’in yaylalarına kadar uzanan bir coğrafyada kalıcı değişimler gerçekleşmeye başladı. Kalabalık aileler ve kafilelerle buralara gelen—çoğu zengin—Arap turistler, mekanların onlara hitap eder biçimde dönüşmesini talep etmektedir (Halbuki başka pek çok ülkeden gelen turist kitleleri, o mekanları mevcut halleriyle çekici bulmakta ve “kendilerine benzetmek” istememektedir). Tabii Arap turistlerin kendi yeme-içme, dinlenme, eğlenme, gezme alışkanlıkları doğrultusunda gerçekleşen mekânsal değişimin başlıca sorumlusu bu turistler değil, sınıfsal karakteri gereği kısa vadeli çıkarından başka bir şeyi düşünmesi zor olan esnafın fırsatçı tutumudur. Yerel yönetimlerin de bugüne dek Arap turist istilasına uğrayan kent ve kasabaların otantik mimari/kültürel dokusunu korumak için gerekli önlemleri kasten almadıkları aşikardır.
Kanal İstanbul ise Körfez zenginlerinin iştahını iyice kabartan bir proje. Gazeteci Çiğdem Toker, Kuveytli 2 kişi tarafından kurulan Shurak Al Ajdad, Suudi Al Muhaidib şirketler topluluğu ve Dubai merkezli Noora adlı firmaların Kanal İstanbul bölgesinde yer alan Arnavutköy’de toplam 300 bin metrekarenin üzerinde arazi satın aldıklarını yazdı. Bölgede Katar Emiri’nin annesinin de 44 dönümlük arazisi bulunuyor. Toker’in açıkladığı Kuveytli şirketin yanı sıra aynı ülkeden WaelAlnusef adlı bir iş adamının da 53 dönüm arazi aldığı CHP’li Özgür Özel tarafından açıklandı. CHP’li İBB Meclisi üyesi Nadir Ataman’ın “Neredeyse bir Arap kantonu kuruluyor” tespiti durumu özetliyor. Ataman’ın ifadesiyle; “Kanal İstanbul için ‘İstanbul’un kent nüfusunu oraya çekerek kent rahatlatılacak’ denirken, işin aslı Arap nüfusu kastediliyormuş. Kanal Araplar tarafından işgal altında”.
Erdoğan/AKP, iktidarın temeli zayıfladıkça toplum mühendisliği projelerine daha bir hırsla sarılıyor. Ancak topluma çaldıkları mayanın tutması gitgide zorlaşıyor. Bu yazı ilerici güçler enseyi karartsın diye değil uyanık olsun diye yazıldı. Yazıda imam-hatip sayısındaki akıl dışı artıştan söz ettik. İmam-hatiplerin sayısı son 3 yılda beşte iki oranında arttı. Fakat öğrenci sayısı azaldı. Halk, çocuklarını “dindar-kindar nesil” fantezilerine kurban etmek istemiyor. İmam-hatiplerin öğrenci sayısı 2017’de 634 bin iken 2018’de 514 bine, 2019’da 498 bine düştü.
CHP’nin üzerine düşen ise, geçen yılki uluslararası “Suriye’de Barışa Açılan Kapı” konferansının bir tür devamı niteliğinde daha geniş kapsamlı bir konferansta Ortadoğu’daki laiklik yanlısı siyasi aktörlerin temsilcilerini toplamaktır (adına da söz gelimi Ortadoğu Demokrasi Konferansı denebilir). Arabizasyon, yüzeydeki siyasal İslamcı ajandanın alt katmanındaki projedir. Dolayısıyla bu ajandayla daha etkin mücadele etmek için yapılması gereken, Ortadoğu’nun laiklik yanlısı güçlerini CHP’nin liderliği altında toplamaya çalışmaktır.