KÃ¼resel Ä±sÄ±nma nanobakterileri tetikler
Bulutlarda saklanan ve damar tÄ±kanÄ±klÄ±ÄŸÄ±, bÃ¶brek taÅŸÄ± gibi hastalÄ±klara neden olan nanobakteriler, kÃ¼resel Ä±sÄ±nmayla daha uzun Ã¶mÃ¼rlÃ¼ olacak. Uzmanlar nanobakterilerin neden olduÄŸu hastalÄ±klarÄ±n salgÄ±n halini alabileceÄŸini vurguluyor.
Ulm Ã¼niversitesi'nden Andrei Sommer ve Cardiff Ã¼niversitesi'nden N. Chandra Wickramasinghe'nin ortaya attÄ±ÄŸÄ± teze gÃ¶re, nanobakteriler Ã¶nce insan bedeninde oluÅŸuyor, insandan havaya karÄ±ÅŸÄ±yor ve sonra yeniden insanlar tarafÄ±ndan alÄ±nÄ±yor. Bilim insanlarÄ± Journal of Proteome Research dergisinde yayÄ±mladÄ±klarÄ± makalede nanobakterinin atmosferde varlÄ±ÄŸÄ±nÄ± sÃ¼rdÃ¼ÄŸÃ¼nÃ¼ kanÄ±tladÄ±klarÄ±nÄ± ifade etti.
NANOBAKTERÄ°YÄ° BULUTLAR BARINDIRIYOR
Sommer ve Wickramasinghe makalelerine yazdÄ±klarÄ± giriÅŸ yazÄ±sÄ±nda ÅŸu ifadeyi kullandÄ±: 'KÃ¼resel Ä±sÄ±nma aynÄ± zamanda troposfer tabakasÄ±nÄ±n da Ä±sÄ±nmasÄ±na neden oluyor. Bulutlar kalÄ±nlaÅŸarak daha uzun Ã¶mÃ¼rlÃ¼ hale geliyor ve bu da bulutlarÄ±n nanobakterileri barÄ±ndÄ±rma potansiyelini artÄ±rÄ±yor. Bu sÃ¼reÃ§, atmosferdeki nanobakterilere baÄŸlÄ± hastalÄ±klarda artÄ±ÅŸ nedeni olarak Ã¶ngÃ¶rÃ¼lebilir.'
Bilim ekibi Hindistan'Ä±n Hayderabad kenti semalarÄ±nda yaptÄ±klarÄ± deneyde, Ã¶zel bir balonla kentin atmosferinden hava numuneleri toplayarak, laboratuvarda inceledi. Havadan toplanan nanobakteri partikÃ¼lleri ile insanda bulunan nanobakteriler arasÄ±nda yapÄ±lan karÅŸÄ±laÅŸtÄ±rmada, iki tip arasÄ±nda 7 anahtar kategoride benzerlik Ã§Ä±ktÄ±. AraÅŸtÄ±rmacÄ±lar bunu, insanlarÄ±n havadan aldÄ±klarÄ± nanobakterilerden enfekte olduklarÄ± ÅŸeklinde yorumlanabileceÄŸini savunuyor.
NANOBAKTERÄ°LER NEREDEN GELÄ°YOR?
Nanobakterilerin kaynaÄŸÄ±nÄ±n ne olduÄŸu sorusu ise ayrÄ± bir tartÄ±ÅŸma konusu. Dr. Sommer, nanobakterilerin insanlarÄ±n idrarlarÄ±ndan havaya karÄ±ÅŸtÄ±ÄŸÄ±nÄ± Ã¶ne sÃ¼rÃ¼yor. Bu teze gÃ¶re, idrar kanalizasyona karÄ±ÅŸÄ±nca atÄ±k sularla birlikte buharlaÅŸÄ±yor ve varlÄ±ÄŸÄ±nÄ± havada sÃ¼rdÃ¼rÃ¼yor. Atmosfere bir kez Ã§Ä±ktÄ±ktan sonra ise, nanobakteriler yeryÃ¼zÃ¼ne Ä±slak veya kuru olarak iki tÃ¼rlÃ¼ iniÅŸ yapabiliyor. Nanobakteriler kuru halde yerÃ§ekimiyle yeryÃ¼zÃ¼ne geri dÃ¶nÃ¼ÅŸ yapÄ±yor.
Nanobakteri bulutlarÄ±n arasÄ±nda Ä±slak halde ise daha uzun sÃ¼re yaÅŸÄ±yor. Kuru halde tehlike arzetmediÄŸi dÃ¼ÅŸÃ¼nÃ¼len nanobakterilerin asÄ±l tehlikesi Ä±slak halde, yaÄŸmur damlalarÄ±yla yeryÃ¼zÃ¼ne dÃ¼ÅŸmesi, zira bu durumda nanobakteriler hala 'canlÄ±' sayÄ±lÄ±yor.
Atmosferde bulunan, nefes yoluyla veya iÃ§me sularÄ±na karÄ±ÅŸarak bulaÅŸan nanobakterilerin nasÄ±l bir yaÅŸam formu olduÄŸu baÅŸlÄ± baÅŸÄ±na bir soru iÅŸareti. Nanobakterileri ilk olarak 1988 yÄ±lÄ±nda Fin biyokimyacÄ± Olavi Kajander hÃ¼cre araÅŸtÄ±rmalarÄ± sÄ±rasÄ±nda tesadÃ¼fen farketmiÅŸti. Ã¶lÃ¼ hÃ¼crelerde keÅŸfedilen nanobakterilerin normal bakterinin 100'de biri bÃ¼yÃ¼klÃ¼ÄŸÃ¼nde olduÄŸu saptandÄ±. BunlarÄ±n yeni bir yaÅŸam formu olduÄŸuna kanaat getiren Kajander, 'nanobakteri' olarak adlandÄ±rdÄ±ÄŸÄ± bu araÅŸtÄ±rmasÄ±yla mikrobiyoloji alanÄ±nda Ã¶nemli bir tartÄ±ÅŸmayÄ± da baÅŸlatmÄ±ÅŸ oldu.
Nanobakterilerin bir kristal parÃ§acÄ±ÄŸÄ± olup olmadÄ±ÄŸÄ± da mikrobiyoloji alanÄ±nda Ã¶nemli tartÄ±ÅŸma konularÄ±ndan biri. Bilim dÃ¼nyasÄ± 20 ila 200 nanometre arasÄ±nda Ã§apa sahip canlÄ±larÄ±n ayakta kalmayÄ± baÅŸaramayacaÄŸÄ±nÄ± kabul ediyor. Ancak nanobakteriler, baÅŸta Ä±sÄ± olmak Ã¼zere bakterileri yok eden bir Ã§ok dÄ±ÅŸ etkene karÅŸÄ± yÃ¼ksek direnÃ§ gÃ¶steriyor.
BÃ¶BREK TAÅžI VE RAHÄ°M KANSERÄ°
Nanobakteriler ile hastalÄ±klar arasÄ±ndaki baÄŸ ise, Kajander ve meslektaÅŸÄ± Neva Ã§iftÃ§ioÄŸlu tarafÄ±ndan 1998'de ortaya atÄ±ldÄ±. Elektron mikroskobunda yapÄ±lan incelemeler nanobakterilerin kendilerine kalsiyum fosfattan bir kabuk Ã¶rdÃ¼ÄŸÃ¼nÃ¼ gÃ¶sterdi. BÃ¶brek taÅŸÄ±nÄ±n da kalsiyum bileÅŸenlerinden mÃ¼teÅŸekkil olduÄŸu gÃ¶z Ã¶nÃ¼ne alÄ±narak, nanobakterilerin bÃ¶brek taÅŸÄ± oluÅŸumuna etkisi tartÄ±ÅŸmaya aÃ§Ä±ldÄ±. Viyana Ã¼niversitesi uzmanlarÄ± 2003 yÄ±lÄ±nda rahim kanseri hastalarÄ±ndan alÄ±nan doku numunelerinde nanobakteriyel oluÅŸum saptamasÄ± bu yaÅŸam formunun sanÄ±ldÄ±ÄŸÄ±nda daha da tehlikeli olduÄŸunu ortaya koydu.
NOT: AraÅŸtÄ±rma, Journal of Proteome Research hakemli dergisinde yayÄ±mlandÄ±.