Bu pazar sadece belediye ‘başkanlarını’ değil, ‘meclisleri’ de seçiyoruz
Pazar günü yapılacak yerel seçimler öncesi, belediye meclisinin görevlerini, yetkilerini ve çalışma usullerini, yani hayatımızdaki yerini sizler için derledik.
31 Mart günü yapılacak yerel seçimler öncesinde gündemde ağırlıklı olarak belediye başkanı seçimi yer alıyor. Halbuki vatandaşlar, belediyede kararların alındığı ve başkanın denetlendiği belediye meclisi için de oy kullanacak.
Çünkü, demokratik usullerle yönetilen her yerde, bu bir ülke de, bir spor kulübü de olabilir, karar organı, seçmenlerin temsil edildiği yasama organı, yani meclistir.
Bu yerel seçimlerde de, belediye meclisi üyeleri, siyasi partilerin adayları ve bağımsız adaylar arasından seçilecek ve kente dair tüm kararları bizim adımıza onlar olacak. Belediye meclisi, imar planlarından yatırımlara, mahalle düzeninden sokak isimlerine, belediyeyle ilgili tüm kararların alındığı ve halkın toplantılarına doğrudan katılabildiği organ. Yani yerel yönetimlerin katılım, karar alma ve denetim merci olmaları açısından büyük öneme sahipler.
Yeşil alanlara da, sokak isimlerine de belediye meclisi karar verir
5393 sayılı Belediye Kanununa göre, belediye yönetimi, belediye meclisi, belediye encümeni ve başkandan oluşur. Belediye meclisi, bu yapının karar organıdır ve demokratik usullerle seçilmiş üyelerden oluşur. Belediye başkanı, meclisin de başkanıdır. Yerel seçime katılan siyasi partiler ve bağımsız adaylar, aldıkları oy oranlarına göre belediye meclisinde temsil edilir; tıpkı TBMM’deki gibi. Belediye meclisi belediyenin çalışma programı, bütçesi, imar planı ve sunacağı diğer hizmetler konusunda karar alır ve denetim görevini yerine getirir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’na göre, belediye meclisinin iki ana görev ve yetkisi var:
1. Karar almak & izin vermek:
Mekansal planlama: İmar planları (çevre düzeni, nazım, uygulama, parselasyon) ve imar programları ile ilgili kararlar burada alınıyor.
Diğer plan ve programlar: Stratejik plan, yatırım programı, personel çalışma ve performans programlarını yapmak, görüşmeleri ve kabulleri gerçekleştirmek de, meclisin görevi.
Bütçe: Bütçe taslağını belediye başkanı hazırlayıp belediye meclisine sunuyor. Başkanın sunduğu bu bütçe ve kesin hesap, mecliste tümüyle reddedilemiyor; ancak, değişiklik yapılarak kabul etmek mümkün. Harcama izni, gelir toplama izni, gelir tarifeleri, borçlanma izni meclis onayına bağlı.
Yönetimle ilgili kararlar: Belediye teşkilat yapısı, personel kadroları, sözleşmeli personel istihdamı, personele yapılacak ek ödemeler, performans ölçütleri, belediye şirketi ve işletmesi kurulması, gayrimenkul alınması, satılması veya devredilmesi, imtiyaz devri, özelleştirme, yap-işlet, yap-işlet-devret uygulamaları, kiralamalar, yönetmelikler, mahalleleri düzenleme, kurma, kaldırma ya da birleştirme, meydan, sokak, cadde ve tesisleri isimlendirmek gibi tüm yönetsel kararlar, mecliste alınıyor.
2. Denetim: Denetim yapmak ve belediyeyi hesap verebilir kılmak için, belediye meclisinin elinde birden fazla araç var. Meclis bilgi edinme ve denetim yetkisini, faaliyet raporunu değerlendirme, denetim komisyonu, soru, genel görüşme ve gensoru yollarıyla kullanır. Meclis üyeleri, meclis başkanlığına önerge vererek belediye işleriyle ilgili konularda sözlü veya yazılı soru sorabilir. Meclis üyelerinin en az üçte biri, meclis başkanlığından, belediyenin işleriyle ilgili bir konuda genel görüşme açılmasını isteyebilir.
Belediye meclisinin, faaliyet raporundaki açıklamaları yetersiz görmesi, belediye başkanı hakkında gensoru önergesi verilmesi ve kabul edilmesi sonucu, kararlar meclis başkanvekili tarafından mahallin mülkî idare amirine gönderilir. Vali, dosyayı gerekçeli görüşüyle birlikte Danıştaya gönderir. Yetersizlik kararı, Danıştayca uygun görüldüğü takdirde belediye başkanı, başkanlıktan düşebilir.
Plan ve bütçe ile imar ve bayındırlık komisyonlarına dikkat!
Belediye meclisi, üyeleri arasından en az üç, en fazla beş kişiden oluşan ihtisas komisyonları kurar. Bu komisyonlar büyükşehir belediyelerinde en az beş, en çok dokuz kişiden oluşur. Komisyonların ne kadar süre için kurulacağı ise meclis kararına bağlı, tek kural bir yılı geçmemesi. Peki komisyonlarda kimin kaç sandalyesi olacak? Bunu siyasi partilerin oy oranları belirliyor. Ancak yerel yönetimlere dair reform önerileri arasında özellikle plan ve bütçe komisyonlarının başkanlarının muhalefet partisinden olması da bulunuyor.
İl ve ilçe belediyeleri ile nüfusu 10 binin üzerindeki belediyelerde plan ve bütçe ile imar komisyonlarının kurulması zorunlu. Ayrıca, büyükşehir belediyelerinde çevre ve sağlık, eğitim, kültür, gençlik ve spor komisyonu ile ulaşım komisyonunun kurulması zorunludur. İl, ilçe ve belde belediyelerinde ise benzer konularda meclis kararı ile komisyonlar kurulabilir.
En kritik komisyon, elbette kaynakların ve nereye harcanaklarının belirlendiği plan ve bütçe komisyonu. Bütçeler, mecliste görüşülmeden önce plan ve bütçe komisyonuna gidiyor. Komisyon, bütçe tasarısı hakkında görüşünü içeren raporu meclise sunuyor. Bütçe bu raporun ışığında görüşülüyor.
İmar ve bayındırlık komisyonu ise imar planları ve değişikliklerini, ulaşım projelerini, belediye içerisindeki diğer projeleri incelemek ve değerlendirmek için çalışıyor. Bu amaçla komisyon belediyenin bütününe veya bir bölgesine yönelik olarak projeler ve plan değişiklikleri ile ilgili standartlar oluşturup uyguluyor. Belediyenin planlı ve bilimsel gelişiminin sağlanması için mevcut planların yenilenmesi, yeni planlama bölgeleri oluşturulması da bu komisyonun görevi.
Yani özetle, yerel yönetimlerde rantın oluşumu ve dağıtımında, temelde bu iki komisyon belirleyici. Yerel siyasi tartışmaların merkezinde çoğunlukla bu iki komisyonun adını duymamız bundan kaynaklanıyor.
Meclise katılabilir miyiz?
Pek yerleşmiş bir adet olmasa da, aslında yanıt evet. Belediye meclisi toplantıları, meclis üyelerinden hazır bulunanların salt çoğunluğu ile aksine karar verilmediği sürece, vatandaşların katılımına açık. İhtisas komisyonu toplantıları ise daha sınırlı bir katılıma imkan veriyor. Mahalle muhtarları ve ildeki kamu kuruluşlarının amirleri ile ildeki kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, üniversiteler, sendikalar ve gündemdeki konularla ilgili STK temsilcileri, ihtisas komisyonu toplantılarına katılabilir ve görüş bildirebilir. Ancak seçilmişlerden oluşmadıkları için oy hakları yok ve ancak görev ve faaliyet alanlarına giren konuların görüşüldüğü komisyonlarda yer alabiliyorlar. Komisyonlar çalışmalarında ihtiyaç oldukça uzmanlara da başvurabilir.
Komisyon raporları herkese açık, çeşitli yollarla halka duyuruluyor ve isteyenlere uygun bir bedel karşılığında verilmek zorunda. Sizler de bağlı olduğunuz yerel yönetimlere ait raporları mutlaka isteyin ve vakit buldukça göz gezdirin. Okuma zevki açısından tatmin edici olmasalar da, oldukça şaşıracağınız muhakkak.
Denetim komisyonları nasıl çalışır?
Bir belediye, şeffaf ve hesap verebilir olmak zorunda. Bunu da ancak etkili bir denetim mümkün kılabilir. Belediye meclisleri de, her Ocak ayının ilk toplantısında, belediyenin mali işlemlerinin denetimi için en az üç en fazla beş üyeden oluşan bir denetim komisyonu kuruyor. Belediyenin bir önceki yıl gelir ve giderleri ile hesap kayıt ve işlemlerini denetlemek, işte bu komisyonun görevi. Komisyon üyeleri, iyi bir denetim yapabilmek için, belediye birimleri ve bağlı kuruluşlarından her türlü bilgi ve belgeyi isteme hakkına sahip ve bu talep derhal yerine getirilmek zorunda. Komisyon, çalışmasını 45 iş günü içinde tamamlıyor ve raporunu Mart sonuna kadar belediye meclis başkanlığına sunuyor. Eğer ortada suç teşkil edebilecek bir husus varsa, başkanlık suç duyurusunda bulunuyor.