AY'dan İzlenimler: 2007 - Impressions from The MOON
Yeni yıl yeni umutlar demek... Bütün yeni gelen günler için anımsadığım bir Melih Cevdet Anday şiiri var:
"BU GELEN GÜN
Bütün iş bu gelen günde
İçim titriyor sevinçten
Biraz, biraz daha... derken
Ortalık güneşler içinde"
Krzysztof Kieślowski sevdiğim ilk beş yönetmen arasındadır. Öncelik sıralaması olarak vermem mümkün değil ama diğer dört yönetmen Luis Buñuel, Metin Erksan, Michael Haneke ve Wim Wenders... Sevdiğim yönetmenler üzerine kişisel listem aslında daha uzun bir liste elbette... Ama ilk beş denilince bu yönetmenler aklıma gelir. Listedeki diğer yönetmenlerin çoğu da güncemde zaman zaman görüşlerimi yazdığım diğer yönetmenlerdir aslında.
Dün akşam Krzysztof Kieślowski'nin Bez Konca / No End / Sonsuz filmini izlerken hiç Kieślowski ile ilgili yazı yazmamış olduğumun farkına vardım. Kieślowski'nin "kadercilik" üzerine olan filmlerinden Bez Konca. Ana kahramanlardan Antek Zyro'nun "öldüm" demesi ile başlar. Ölü Antek'in ruhu film boyunca karısı Ulla'yı izler.
Filmdeki mistik hatta fantastik ögelerin arkasında 1982'de sıkıyönetim altındaki Polonya'daki sisteme yönelik çok ciddi bir siyasi eleştiri vardır...
Michael Haneke'nin "Duygusal Buzlaşma" üçlemesinin ilk filmi olan Der Siebente Kontinent / Yedinci Kıta'yı en son izledim. Üçlemeden beni en çok etkileyen doğrusu Yedinci Kıta oldu.
“Yedinci Kıta’da ne? Sadece altı kıta var diye düşünebilirsiniz. Yedinci Kıta, daha iyi bir dünya arzusu, bu modern dünyanın çatlaklarını zorlayarak ortaya çıkan, ancak sadece o en acı meyvayı veren bir kıta mı yoksa?...Soğukluk...Bize en çok sorun yaratan şey işte bu. Kendimize ve başkalarına karşı esnekliğimizi yitirmemize neden olan bu kayıtsızlık. Benim bütün filmlerim bu temayı ele alıyor.” demiş Michael Haneke.
Yaşam bu kadar anlamsızsa çırpınmalarımız nereye kadar ? Niçin biriktiriyoruz ve daha ne kadar biriktirebiliriz ? Neden ? Diyorum ben !
İzdüşüm(ler) RAHATSIZ EDEN YÖNETMENLER, SİNEMA, ÜÇLEMELER
Bir röportajında okumuştum. Michael Haneke "insanları etkilemek istiyorsan onlara filmin kurmaca olduğunu unuttur" diyordu. 71 Fragmante Einer Chronologie Des Zufalls / Tesadüfi bir Kronolojinin 71 Parçası isimli filmi kurgu ama bunu unutturmuş gerçekten de Haneke...
Sanki, Benny'nin Video'sundaki Benny büyümüş, tam anlamıyla sapıtmış ve karşımıza Paul olarak çıkmıştır. Funny Games / ülkemizde oynadığı adıyla Ölümcül Oyunlar ile Michael Haneke izleyiciyi rahatsız etmeye devam ediyor. Filmin Funny Games yani Eğlenceli Oyunlar adının aksine oynanan oyunlar hiç de eğlenceli değil ! Katı kuralları var en başta, uyulması gereken katı kurallar ve oynamamazlık da edemiyorsunuz. Kaçıp kurtulmak yok ! Öyle bir rahatsızlık veriyor ki Haneke'nin izleyici ile oynadığı oyun, hani nefes alıp tamam her şey bitti diye düşündüğünüzde çok daha korkunç bir olay oluveriyor.
Haneke, Benny'nin Video'su filmine de Ölümcül Oyunlar'daki uzaktan kumanda sahnesi ile muhteşem bir gönderme yapıyor.
Geçtiğimiz Cumartesi günü Michael Haneke'nin “ Duygusal Buzlaşma ” üçlemesinin DVD'lerini aldım. Üçlemeyi izlemeye 1992 yapımı ortadaki filmden başladım. “ Benny’s Video / Benny’nin Videosu ” Üçlemenin ilk filmi ; “ Der Siebente Kontinent / Yedinci Kıta ” 1989 yapımı. Üçlemenin son filmi 1994 'te tamamlanmış: “ 71 Fragmente einer Chronologie des Zufalls / Bir Şans Kronolojisinin 71 Parçası ”.
Benny's Video / Benny'nin Videosu sarsıyor izleyeni. Uygar (!) dünyayı, burjuva yaşantıları hayli acımasızca eleştiriyor bu filminde Haneke...Tüm merakı şiddet dolu, tuhaf video filmler kiralamak ve izlemek, yatak odasının camından dışarıyı ve de yatak odasını kamera ile filme almak olan Benny var karşımızda. Genç henüz, 14 yaşında...Film Benny'lerin çiftliğinde öldürülen bir domuzun Benny tarafından video kameraya çekilmiş filmiyle başlıyor. Benny domuzun öldüğü andan geriye sararak filmi tekrar tekrar izliyor. Domuz canlanıyor filmi geriye sarınca, sonra tekrar ölüyor. Video kameraya hükmetmek kolay. Geriye sarıyorsun, hiç bir şey olmamış gibi her şey !
Modern burjuva ailenin çocuğu olan bu yalnız, saplantılı, rahatsız edici çocuk evde yalnız olduğu haftasonunda video dükkanı önünde gördüğü yaşıtı bir genç kızı evine davet ediyor...Beklenen hoş bir aşk hikayesi olabilir değil mi ? Ama öyle değil işte: Benny kızı önce kameraya alıyor ve sonra çok rutin bir iş yapıyormuşçasına öldürüveriyor. Öldürme aracı çiftliklerinde domuzu öldürmek için kullanılan özel bir silah. Bu silahı da gizlice edinmiş çiftlikten. Anne ve baba eve dönüp, cinayet gerçeğini öğrenince oğullarının bu sebepsiz eylemini güzelce örtbas etmeye girişiyorlar...Sadece azarlanıyor Benny ve ortamdan uzaklaştırmak, başkalarına ya da polise bilgi vermesini önlemek hatta bir bakıma da ödül olarak bir Mısır gezisine götürülüyor annesi tarafından. Baba ise geride kalıyor ve ceseti ortadan kaldırma işini üstleniyor.
Haneke bir röportajında "Kötümser olanlar, eğlencelik filmleri yapanlar." diyor ve ekliyor "iyimser kişi, insanları sarsıp kayıtsızlıktan kurtarmaya çalışır."
Tüm canlı renklere ve operet havasındaki atmosferine rağmen hüzünlü bir film Les Parapluies de Cherbourg / The Umbrellas of Cherbourg / Cherbourg (Şerburg) Şemsiyeleri. Jacques Demy'nin 1964 yapımı filmi yarım kalan bir aşk üzerine...Filmde anne ile kızının aşk üzerine olan diyaloğu, olası böyle bir durum karşısında kendimi ve kızımı düşündürttü bana...
Catherine Deneuve yani Geneviève filmde Nino Castelnuovo'nun canlandırdığı Guy'a aşık. Annesine diyor ki: "Onsuz yaşayamam, ölürüm."
Annesi hazırcevap! : "Aşktan yalnız filmlerde ölünür."
Sevgili(m) kocam, Humphrey Bogart'ı gelmiş geçmiş en önemli aktörlerden biri sayar. Bu nedenle zengin sayılabilecek bir Bogart filmleri arşivimiz mevcut (şimdilik 22 adet). Çevirdiği onca filme rağmen Bogart denilince tek aklıma gelen Casablanca filmidir.
Dün akşamki sinema keyfimiz için henüz izlemediğim bir Bogart filmini seçtik. Ernest Hemingway'in "To Have and Have Not / Malik Olmak ya da Olmamak" isimli romanından uyarlanan 1944 yapımı bir Howard Hawks filmi; başrollerde Humprey Bogart ve Lauren Bacall var. Her yönetmenin bir Casablanca filmi olmalı dedirtircesine Casablanca tarzı bir film
Bu arada filmden öğreniyoruz ki arılar ölü bile olsa dikkat etmek gerek ! Eddie (Walter Brennan), 'Steve' / Harry (Humprey Bogart) ve 'Slim' / Marie (Lauren Bacall) arasında geçen replik muhteşem !
"Eddie (Harry'e): Seni hiç ölü bir arı soktu mu?
Harry: Hiçbir arı tarafından sokulduğumu hatırlamıyorum.
Eddie (Slim'e): Ya seni ?
Eddie: Ortalıkta çıplak ayakla dolaşırken ölü arılara dikkat etmelisin.Üzerlerine basarsan en az yaşarken oldukları kadar fena sokarlar. Özellikle de öldürüldükleri için deliye döndülerse.
Eddie: Bu şekilde 100 kez sokulduğuma bahse girerim.
Slim: Öyle mi? Niçin sen de onları sokmuyorsun?
Eddie: Harry de hep bunu söylüyor. Ama benim iğnem yok ki !"
Haftasonu Fernando Arrabal'ın J'irai comme un cheval fou / I will walk like a crazy horse / Çılgın Bir At Gibi Gideceğim isimli filmini izledim ve film kadar tuhaf, gerçeküstü düşler gördüm. Çöldeydim düşümde. Sarı-turuncu kayan kumlar üzerinde bir grup insan biraraya gelmiştik. Bir konu üzerinde konuşuyor fakat anlaşamıyor gibiydik. Uyandığımda filmden olsa gerek diye düşündüm. Filmdeki sorunlu ana karakter Aden Rey çöle gidiyor ve çölde cüce Marvel ile karşılaşıyordu.
"Hırpalanmış sislerin kederinde
Çılgın bir at gibi gideceğim.
Somon balıkları kayıp geçerken...
Çılgın bir at gibi gideceğim."
İz Düşüren AY ~~~ 09:46
Televizyon nadiren açılır evimizde. Dün akşam TRT 4'te Zeki Müren için anma konseri vardı; Bodrum Kalesi'nden canlı yayın. 24 Eylül 1996'da aramızdan ayrıldı Zeki Müren...Tesadüfen açılan televizyonda yakalanan konserin Zeki Müren besteleri bölümünden son şarkı hoş bir an..."Koklamaya kıyamam benim güzel manolyam..."
22 Eylül 2001'de aramızdan ayrılan Fikret Kızılok'un anısına 21 Eylül Cuma akşamı Açık Radyo'daki "Koyu Mavi" arkadaşımın programında hep Fikret Kızılok şarkıları çaldı.
"Kalbim kalbim kalbim
Bırakacak gibisin yarı yolda kalbim"
Ansızın yağmur başladı şimdi...My Fair Lady filminden Audrey Hepburn'un tekrarladığı tekerleme geliyor aklıma...."the rain in Spain stays mainly in the plain / İspanya'da yağınca yağmur olur heryer çamur"
Ömer Hayyam / Bütün Dörtlükler - Cem Yayınevi
İz Düşüren AY ~~~ 13:16
Ben ve kızım başta pek istekli olmayarak, eşimin zorlamasıyla izlemeye koyulduk All About Eve / Eve Hakkında Herşey isimli Joseph L. Mankiewicz'in yönettiği 1950 yapımı filmi. Film giderek büyüsüne kaptırdı bizi. Margo Channing rolündeki Bette Davis muhteşem bir oyunculuk sergiliyor. Hırslı ve yetenekli tiyatro oyuncusu Margo Channing'in yaşamı kendisine hayran Eve Harrington'un (Anne Baxter) çevresine girmesi, onun asistanı olarak çalışmaya başlamasıyla yavaş yavaş değişiyor. Eve'in hayran olduğu Margo aslında Eve'in yerinde olmak istediği kişi! Tiyatro izliyormuşuz tadında filmi izledik. Bu arada küçük bir not; yukarıdaki fotoğrafta Eve ve Margo arasındaki sarışın filmde rol alan henüz tanınmamış Marilyn Monroe'dur.
Arkamızda Ayçiçek Tarlaları
Annemin yazevini kapatıp İstanbul'a döndük dün. Birbirinin peşisıra 3 kuşaktan 3 kadın; annem, ben ve kızım yazlık evi topladık...Her yazsonu aynı buruklukla evi kapatıyoruz. Bu kasabadan ayrılmak hep defasında hüzünlü oluyor. Deniz serin ama inadına pırıl pırıl bizi uğurluyor. Bir dahaki yaza dek hoşçakal diyoruz kasabaya...Arkamızda ayçiçek tarlalarını bırakıyoruz.
Belirsiz Nesnesi Arzunun
Luis Buñuel'in 1977 yapımı son filmi Cet Obscur Object du Desir / That Obscure Object of Desire / Arzunun O Belirsiz Nesnesi'nin afişi sevdiğim en film afişlerinden biridir.
Arzu nedir, ne kadar mantıklıdır, mantıksızsa nasıl sonuçlara varabilir gibi pek çok soruyla bezenip de izledim filmi. Bunuel bu kez de arzulamanın, elde etmenin çılgınlığına değinmiş kendine özgü benzersiz gerçeküstü yorumlarıyla...Yaşlı burjuva beyefendinin arzuladığı kadını para herşeyi çözer mantığıyla hareket edip yine de bir türlü elde edemeyişi gülümsetiyor. Arzunun nesnesi olan kadın karakter Conchita'da neden 2 ayrı oyuncu kullanmış acaba?
Gece dolunay var !
Hep olacak ama hiçbir şey eskisi gibi olmayacak...
Luis Buñuel 1962 yılında Meksika'da gerçekleştirdiği son iki filminden biri olan
El Ángel exterminador / Yokedici Melek (diğer film Simon del desierto / Çöllerin Simon'udur) ile yine gerçeküstücülüğün doruklarındadır. Herşey burjuva ev sahiplerinin bir grup davetli ile birlikte malikanelerine gelmesiyle başlar. Evin kahyası dışında tüm çalışanlar sırayla ayrılırlar ve yemeklerini bir türlü yiyemeyen davetliler ise eve tıkılıp kalarak günlerce dışarı çıkmayı başaramazlar. Buñuel burjuva yaşam, dinsel ögeler ve örgütsel oluşumlarla çok güzel dalga geçer filminde. Burjuva o kadar işe yaramazdır ki çalışanları olmadan bir türlü bir şey başaramazlar ve absürd olaylar dizisi birbirini kovalar. Tam filmin sonunda evden çıkmayı becermişken aynı durumun kilisede başlarına gelmesi de ayrı bir keyif doğrusu !
Terry Gilliam'ın kara komedi filmi Brazil'in aynı isimli şarkısının Pink Martini yorumu ile uyanınca bu sabah, doğaldır ki sözleri ve müziği aklıma asılı kaldı...En kısa zamanda tekrar izlemeli Brazil'i...
(Şarkının asıl ismi Aquarela do Brasil,
Ary Barroso tarafından 1939 yılında bestelenmiştir.)
Uzun süredir bir filmi izlerken hiç bu kadar gerilmemiştim. "Dick Laurent is dead / Dick Laurent öldü." sözleriyle başlayıp biten
Lost Highway / Kayıp Otoban filmi sevgili(m) kocama göre David Lynch'in en iyi eseri...
Filmin ana karakterlerinden Fred Madison (Bill Pullman) Luna Lounge'da tenor saksofonunu döktürüyor. Filmin ilginçliği ve güzelliği bir yana müzikleri gerçekten büyüleyici...Sevdiğim şarkılardan biri olan Screaming Jay Hawkins'in "I put a spell on you/Sana büyü yaptım" şarkısının Marilyn Manson uyarlaması da pek hoş olmuş. Ben kimim, sen kimsin, kimlik bölünmesi de nereden çıktı ? Semboller arasında kaybolup gidiyorsunuz film süresince...Hiç bir şey göründüğü gibi değil David Lynch'in filmlerinde...
Perdeyi aralayan gizemli adamdan sakının !
İzdüşüm(ler) AY, SİNEMA
İz Düşüren AY ~~~ 08:21
Luis Buñuel'in Le Fantome de la Liberte / Özgürlük Hayaleti filminde sahneler düş mantığında mekandan mekana, zamandan zamana geçerek sergileniyor.
Film, Napolyon döneminde İspanyol vatanseverlerin "Kahrolsun özgürlük!" ve "yaşasın zincirler!" sloganlarıyla kendilerini idam etmek üzere olan idam mangasını kışkırttıkları sahneyle açılıyor. Bu sahnenin hemen bitiminde aslında bu sahnenin hizmetçinin okuduğu kitaptan bir sahne olduğunu anlıyoruz. Sahne tekrar değiştiğinde, parktaki bisikletli küçük kızlara fotoğraflar veren bir adam görürüz; bu fotoğraflar turistik yerlere ait fotoğraflardır. Ancak küçük kız ve hizmetçi eve döndüklerinde, kızın annesi ve babası tarafından bu fotoğraflar pornografik fotoğraflar olarak algılanır. "Simetri hastasıyım" der küçük kızın babası örümceğin yer aldığı çerçeveyi salonda yerleştirirken. Sonra bir binanın tepesindeki tüfekli bir adamın rastgele yoldan gelip geçenleri öldürdüğüne tanık oluruz. Adam serbest bırakılır mahkemede ve kahraman olarak selamlanır. Aslında orada olan ama ailesi, öğretmenleri ve polis tarafından aranan kayıp kızı görürüz bir diğer sahnede. Tüm sahneler arasında en unutulmaz olanı da, şık giyimli bir grup yemek davetlisinin bir yemek masasının etrafında klozetlere oturmuş halde sohbet etmeleridir. Karınları acıktığında utana sıkıla izin isteyip yemek yiyebilecekleri özel küçük bir odaya geçerler ve odanın kapısını kilitleyip tek başlarına yemeklerini yerler. Bu filminde 75 yaşında olan Buñuel, tüm kuralları ve kurumları alt üst ederek halen nasıl huzur bozabileceğini yine görkemli bir şekilde sunmaktadır. Yerleşik düzendeki herşey ters düz olmaktadır.
22 Eylül 2001'de aramızdan ayrılan Fikret Kızılok'...