İnsan Kaynakları Yönetimi Tarihsel Gelişimi
İnsan kaynakları yönetimi günümüzde ne kadar önemli ve etkin bir departman olsa da aslına bakılacak olursa tarihi çok eski olan bir alan değildir. İnsan kaynakları yönetimi alanı ilk olarak sanayi devriminden itibaren hızla devam eden teknolojik gelişmeler birçok yapıyı etkilemiştir.
Sanayi devriminde özellikle rekabet ortamında ayakta kalabilme çabaları, örgütleri yeni yönetim arayışlarına yöneltmektedir. Bu yönetim arayışları çerçevesinde en iyi örgüt yapısının nasıl oluşturulacağı sorunu üzerinde odaklanan örgüt kuramlarının “insan unsurunu” fark etmeleri uzun sürmemiştir.
Örgüt kuramlarındaki gelişmeler, “insan unsuruna” bakış açısını da değiştirmiş, örgütlerin personel yönetimini ve daha sonraları yerini alan insan kaynakları yönetimi uygulamalarını yakından etkilemiştir. Bu çalışmada örgüt kuramlarının gelişimleri, yaklaşım ve ilkeler ile eleştirileri de içerecek şekilde ele alınmıştır. Örgüt kuramlarının incelenmesinde izleme kolaylığı sağlaması açısından ana hatlarıyla iki genel kuramdan söz edilebilir: Klasik ve modern örgüt kuramları. Bu kuramlar kendi içinde farklı yaklaşımlar içermektedir. Genel olarak, klasik kuramın, bilimsel yönetim süreci ve bürokratik yaklaşımları; klasik kuramın, insan ilişkileri yaklaşımıyla davranışsal yaklaşımı, modern kuramın ise sistem, durumsallık ve şekillendirme yaklaşımlarını içerdiği belirtilebilir. Çalışmada esas olarak bu örgüt kuramları üzerinde durulmuştur.
Çalışmanın birinci bölümünde, örgüt kuramlarının daha iyi anlaşılması bakımından bazı kavramsal açıklamalarda bulunulmuştur. Bu bölümde örgüt, yönetim ve insan kaynakları açıklanmaya çalışılmıştır. İnsan kaynakları yönetimi kavramsal olarak incelenirken insan kaynakları yönetiminin amaçları, ilkeleri, işlevleri ve tarihsel gelişimi farklı bakış açıları çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Klasik örgüt kuramı çalışmanın ikinci bölümünde, neo-klasik örgüt kuramı üçüncü bölümde, modern örgüt kuramı ise dördüncü bölümde incelenmiştir. Bu inceleme yapılırken her kuramdaki temel yaklaşımlara ve araştırmalara yer verilmeye çalışılmış, ayrıca bu kuramlara yöneltilen eleştiriler üzerinde de durulmuştur. Bu kuramlar ve kuramların eleştirisi haricinde insan kaynakları yönetiminin ülkemizde tarihsel gelişiminden özetle bahsedecek olursak, insan kaynakları yönetim departmanı ilk olarak Amerika’da gelişmeye başlamıştır oradaki insan kaynakları yönetim departmanı geliştikçe ve hatta üniversitelerin bazı bölümlerinde ders olarak okutulmaya başlandıkça, bu değişim Türkiye’de dahil olmak üzere dünyanın her bir yanına yayılmıştır.
Çalışma ortamında insana verilen değer ve önem arttıkça bu konularda bilgilendirme ve sunumlar yapan profesyonel eğitimciler ülkemizde dersler vermişlerdir. Bunun dışında sanayi devriminden sonra iş ortamlarında çalışma koşulları iyileştirilmiştir. Bu iyileştirilmelere örnek verecek olursak, 1950 ve 60’lı yıllarda çalışanlar zor koşullar altında yaşam mücadelesi verirken günümüzde ise en alt basamaktan en üst tabakaya kadar çalışanlar sağlıklı ve güvenli iş ortamlarında çalışmaya başladılar.
Ülkemizde insan kaynakları yönetimi Cumhuriyet’in ilanından sonra tamamen köklü değişikliklere maruz kalmıştır. Amerika’daki insan kaynakları yönetiminin sektördeki gelişmeler Cumhuriyet’in ilanından sonra ülkemizde daha fazla uygulamaya geçmiştir. Cumhuriyetin ilanından önce ülkemizde personel departmanı olarak bilinen sektör, cumhuriyetin ilanından sonra ise insan kaynakları yönetim departmanı olarak çalışmaya başlamıştır. Bu değişimden sonra işletmelerin çalışanlarını organize etme prosedürlerinde büyük gelişmeler ve değişmeler meydana gelmiştir. İlk olarak, çalışanın iş ortamını iyileştirme, iş ortamının güvenliğini artırma gibi birçok alanda iyileşme yoluna gidilmiştir.
Özellikle, önemli ve büyük işletmelerde çalışanlara ve iş verenlere bilgi vermek amacıyla birçok konferans ve kongre gibi eğitici sunumlar hazırlanmıştır. Ek olarak, bu eğitici sunumlar sadece ülke içinde değil dünyanın her bir yanında küresel bir etki yaratmıştır. Bu eğitici sunumlar, ülkemizde bütün yatırımlardan önce insana yapılan yatırımın her zaman geri dönüşlü olacağını ve çalışanların haklarını korumanın her şeyden daha değerli olduğunu vurgulamıştır. Ayrıca, insana yapılan yatırımlarda, işletmelerdeki çalışanlarla beraber işletmelerin yönetici ve sahipleri her zaman daha fazla verim alacaktır ve aynı zamanda işletmelerin başarısını alttan üste doğru arttığını unutmamak gerekir. Ek olarak, büyük veya küçük firma, işletme fark etmeksizin işletme başarılarının çalışanların çalışma gücüne ve motivasyonuna bağlı olduğu da unutulmamalıdır.
Bu bilgilendirmeler dışında, insan kaynakları yönetiminde çalışan insanlar yetiştirmek için üniversitelere ders olarak insan kaynakları yönetimi dersleri müfredata sokulmuştur.