Uluslararası Politika Akademisi – (UPA) – KIRIM’IN GELECEĞİ NASIL ŞEKİLLENECEK?
upa-admin 02 Mart 2014 3.315 Okunma 0
Kırım, Karadeniz’in kuzeyinde yer alan ve Azak Denizi-Karadeniz bağlantısını sağlayan stratejik öneme haiz bir köprübaşı konumundadır. Ukrayna’ya bağlı özerk bir yönetim olan Kırım’ın kendisine ait bir parlamentosu ve yönetimi bulunmaktadır. Kırım, Rusya’nın Karadeniz stratejisinde çok önemli bir role sahiptir. 1997 yılında yapılan bir “kira sözleşmesi” ile SSCB döneminde Sivastopol’de kurulmuş olan deniz üssünün Rusya tarafından kullanılması karara bağlanmış, Turuncu Devrim döneminde beliren kira sözleşmesinin uzatılmayacağına dair açıklamalara karşın, 2010 yılında Yanukoviç’in iktidara gelmesi sonrası Kırım’daki Rus varlığını hukukileştiren sözleşme 2044’e kadar uzatılmıştır.
Kırım’ın toplumsal yapısına göz gezdirdiğimizde ise, nüfusun % 58’inin kendisini Rus olarak tanımladığını görüyoruz. Ukrayna asıllılar nüfusun % 24’lük kesimini oluştururken, Kırım Tatarları’nın toplam nüfusa olan oranı yalnızca % 12’dir. 1774’e kadar Osmanlı’ya bağlı olan Kırım, 1783’de Rusya tarafından ilhak edilmiş ve 1954’te Ukrayna kökenli Leonid Kruşçev tarafından SSCB’ye bağlı Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ne bağlanmıştır. Kırım, Tatarların anavatanı olmasına karşın, Rusya’nın egemenliğine girdikten sonra uygulanan toplumsal/siyasal baskılar sonucunda Tatarların nüfusu sürekli olarak azalmıştır. Kırım’dan ayrılmaya zorlanan Tatarların yerine ise Rus ve Ukrayna kökenliler yerleştirilmiştir. Kırım Tatarları, İkinci Dünya Savaşı esnasında Almanya’ya destek verdikleri gerekçesiyle, Stalin’in emriyle, 1944 yılında zorunlu göçe tabi tutulmuşlar ve Kırım’daki Tatar varlığı neredeyse silinirken çok sayıda Kırım Tatar’ı göç esnasında hayatını kaybetmiştir. SSCB’nin dağılması ve Ukrayna’nın bağımsız bir devlet olarak ortaya çıkmasından sonra anavatanlarına yeniden dönmeye başlayan Tatarlar, geçen 23 yıllık süreçte Kırım nüfusunun ancak %12’lik bölümüne sahip olmuş, göç esnasında geride bıraktıkları evleri ve topraklarına ise kavuşamamışlardır.
Kırım’da çoğunluğu oluşturan Ruslar, Ukrayna’nın bağımsız olduğu günden bu yana bölgenin Rusya’ya bağlanmasını savunmaktadır. Gerek bölgede çoğunluğu oluşturmaları, gerek Sivastopol’deki Rus deniz üssünün varlığı, gerekse de özellikle milenyum sonrası Ukrayna’da AB ile bütünleşme yönünde bir iradenin ortaya çıkmış olması, Kırımlı Rusları, Ukrayna’dan uzaklaştırmıştır. Esasen Rusya’da da bu tarz bir istekliliğin mevcut olduğu söylenebilir. Nitekim Rus Ordusu, Duma ve devlet bürokrasisi içerisinde birçok nüfuzlu kişi, Kırım’ın 1954 tarihinde Ukrayna’ya bağlanmasının ve SSCB’nin dağılması esnasında da bunun kabul edilmesinin bir hata olduğunun altını çizmektedir. Turuncu Devrim döneminde de Rus ulusal kimliğini güvenlikleştirme yönünde aktif olarak çalışan Ruslar, Yanukoviç’in Batı yanlıları tarafından devrilmesi sonrası Kırım’ın Rusya’ya bağlanması yönündeki taleplerini sokak gösterileri ve parlamento ile devlet binalarına yönelik işgal eylemleri ile açığa vurmaya başlamışlardır. Kırım’da yaşayan Ukrayna kökenliler ile Tatarlar ise, Ukrayna’nın toprak bütünlüğünden yana oldukları için, Ruslar ile mücadele etmeye çalışmaktadırlar. Ancak Ukraynalılar ile Tatarlar arasındaki toplumsal/siyasal bağların oldukça zayıf olması, iki ulusal grup arasında etkin bir işbirliğinin geliştirilebilmesine engel olmaktadır.
Putin, Rusya’nın “yakın çevre politikasında” çok önemli bir yere sahip olan ve arka bahçesinde yer alan Ukrayna’nın, Turuncu Devrim döneminden sonra bir kez daha Batı yanlısı bir yönetime sahip olmasını kabullenemeyeceği için Kırım üzerinden Ukrayna’ya müdahil olmayı seçmiştir. Nitekim Ukrayna, Rusya’nın Avrasya Birliği Projesi’nde çok önemli bir role sahiptir. Yanukoviç’in AB ile imzalanacak ortaklık anlaşmasını reddetmesinin en önemli nedeni de Rusya’nın baskısıydı. Nitekim Rusya, AB’den uzaklaşan Yanukoviç yönetimine 15 milyar dolarlık bir ekonomik yardım sözü de vermişti. Şimdi Yanukovic’in devrilmiş oluşu ve Kiev’deki yönetimin tamamen Rusya karşıtı isimlerden oluşuyor olması, AB’nin de sürece müdahil olması ile birleştiği noktada, Rusya’yı eyleme geçirmiştir. Rusya, Ukrayna’nın doğusunun Rusya yanlılarından oluştuğunu bilmesine karşın, oldukça geniş bir bölge olan Doğu Ukrayna’ya müdahale etmektense, coğrafi kapsamı daha sınırlı, kendisi için çok önemli olan ve zaten Rusya’ya bağlanma yönünde bir iradenin mevcut olduğu Kırım’a girmeyi tercih etmiştir. Sivastopol’deki deniz üssünden çıkan askerler ile bölgeye aktarılan 6 bin civarındaki Rus kuvveti, Kırım Parlamentosu, hükümet binaları, havaalanları ve stratejik önemi yüksek yerleri denetlemeye başlamış durumdadır. Yani Kırım, fiilen Rusya tarafından işgal edilmiştir.
TAGS » 2008 rusya gürcistan savaşı, ab, abd rusya ilişkileri, abd ukrayna ilişkileri, abhazya, avrupa birliği, Azak Denizi, azerbaycan, dağlık karabağ, göktürk tüysüzoğlu, güney osetya, gürcistan, ikinci dünya savaşı, kanal istanbul, karabağ sorunu, karadeniz, kırım, kırım tarihi, kırım tatarları, kosova, küçük kaynarca antlaşması, leonid kruşçev, manset, montrö sözleşmesi, NATO, nato rusya ilişkileri, rus dış politikası, rus ordusu, rusya, rusya dış politikası, rusya tarihi, rusya ukrayna ekonomik ilişkileri, rusya ukrayna krizi, sivastopol, sivastopol limanı, sovyet tarihi, stalin, Transdinyester, transdinyester sorunu, türk dış politikası, türkiye kırım ilişkileri, türkiye ukrayna ilişkileri, türkiye-rusya ilişkileri, turuncu devrim, ukrayna, ukrayna ab ilişkileri, ukrayna rusya ilişkileri, ukrayna tarihi, ukraynalı ruslar, viktor yanukoviç, yakın çevre