Nasîrüddin Tûsî - Beyaz Tarih
Meslek : İranlı âlim ve filozof.
Doğum : 17 Şubat 1201 - Tus
Ölüm : 25 Haziran 1274 - Bağdat
Başlıca Eserleri : Tecrîdü’l-iʿtiḳād, Telḫîṣü’l-Muḥaṣṣal, Ḳavâʿidü’l-ʿaḳāʾid, el-Fuṣûl, İs̱bât-ı Vâcib Risâleleri, Risâletü’l-İmâme, Risâle-i Cebr ve Ḳader, Efʿâlü’l-ʿibâd beyne’l-cebr ve’t-tefvîż, Eḳallü mâ yecibü’l-iʿtiḳādü bih, el-Muḳniʿa fî evveli’l-mevcûdât, Şerḥu’l-İş
Kaynaklarda güzel ahlâklı, mütevazi ve saygılı olduğu belirtilen Tûsî’nin düşünce hayatını birkaç evreye ayırmak mümkündür. İlk evre eğitim çağı, ikinci evre Kuhistan, üçüncü evre ise Kuhistan’ın işgaliyle başlayan ve İsmâilîlik’ten vazgeçerek müsbet ilimler, Meşşâî felsefesi ile felsefî kelâm alanında eserler yazdığı dönemdir. Tûsî İmâmiyye içerisinde felsefî kelâmın kurucusudur, aynı zamanda önde gelen İslâm mantıkçıları arasında yer alır. Kendisi varlığı tanımlanamaz kabul eder ve bölünmeyen cüz anlayışını reddederek basit cismin herhangi bir cüze sahip olmadığını savunur. Tûsî, Allah’ın sıfatları konusunda sıfatların zâtın aynı olduğunu ve “kādir-i muhtâr Allah” anlayışını kabul eder. İslâm dünyasında müsbet ilimlerin gelişmesinde büyük katkıları bulunan âlimlerden biri olarak Merâga Rasathânesi’nde yapılan çalışmalara öncülük eden Tûsî, aynı zamanda büyük bir kütüphane kurdu. Rasathâne, astronominin yanında aklî ve naklî ilimlerde çalışan âlimlerin de bulunduğu bir kurumdu. Merâga Rasathânesi’nde kullanılan astronomi aletlerinin birçoğu bizzat Tûsî tarafından icat edildi. Bunların en önemlisi, bugün kullanılan teodolit aletinin daha basit bir örneği olan “torquetum”dur. Geometri ve cebir alanlarında da önemli çalışmaları vardır. Tûsî sayesinde trigonometri astronomiden ayrılarak matematiğin bir dalı olarak değerlendirilmeye başlandı. Edindiği bilgiler kendisinden 300 yıl sonra Cardano ve Copernicus gibi bilginler tarafından da kullanıldı.
Şirinov, Agil, Nasîrüddin Tûsî, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2012, cilt. 41, sf. 437-442