Temuçin'in Cengiz Han Ünvanı Alması ve Fetihleri - Türkçe Tarih - Türkler için tarih
Yayınlanma Tarihi 16 Şubat 2016 - 20:00
Temuçin'in Cengiz Han Ünvanı Alması ve Fetihleri
Dünya tarihinin bitişik sınırlarına sahip en büyük imparatorluğu kuran Cengiz Han altmış beş yıllık yaşamına nice fetihler sığdırmıştır. Ayırca Cengiz Han dünyanın en başarılı ordu komutanı olarak da tarihe adını yazdırmıştır. Moğolistan’ın babası olarak tanınan ve görülen Cengiz Han 1206 Büyük Moğol Kurultayı’nda Cengiz Han ünvanını alarak fetihlerine başlamıştır.
Onnon Nehri civarındaki Dalan Balcut’ta Temuçin ile Camuka’nın orduları karşı karşıya geldi. Her iki tarafında üçer tümenlik kuvveti vardı ve Camuka bu savaşı kazandı. Yenilen Temuçin akşam karanlığı çökünce savaş yerinden ayrıldı ve adamlarıyla Cereme geçidine kadar çekildi. Savaşın galibi Camuka Temuçin’i takip etmedi. Temuçin’e vurduğu darbeyi yeterli gördü. Ama Temuçin’i yetmiş sadık adamını diri diri kazanlarda kaynatarak öldürdü. Camuka’nın bu vahşeti, ona bağlı pek çok Moğol’u öfkelendirdi. Ve çoğu Temuçin’in yanına geçti. Temuçin yenildiği savaştan, siyasi ve manevi bir zafer kazanmış oldu. Etrafı daha da çoğalan Temuçin yeni katılanların şerefine bir ziyafet verdi.
Bu savaşın iki önemli noktası vardır. Birincisi Camuka’nın savaştan sonra Temuçin’in üzerine gitmemesidir. Bu savaştan sonra Temuçin’i takip etseydi tek Han olarak Moğollar’ın başına geçebilirdi. Camuka’nın yapmış olduğu taktiksel yanlış ileride Cengiz Han’ın ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. İkincisi ise Camuka’nın Temuçin’in adamlarının kazanlarda diri diri kaynatması da yanlış yaptığının göstergesidir. Bu olaydan sonra ise Camuka Hanlığı resmen kaybetmiştir. Bir önceki paragrafta da bahsettiğimiz gibi Camuka’nın Temuçin’in adamlarını diri diri kazanlarda kaynatması Camuka’nın çevresinde bulunan insanların olumsuz tepkilerini almış ve zaman ile Camuka’nın etrafında toplanan gruplar Temuçin’in yanında yer almaya başlamışlardır. Aslında Camuka ve Temuçin arasında meydana gelen bu savaş Temuçin’in Cengiz Han olma yolundaki en önemli tesirlerden birisidir. Camuka’nın yapmış olduğu bu iki taktiksel hata ileride Temuçin’in hayatını değiştirecektir.
Temuçin’e düşman olan ‘’ asıl Moğol kabileleri’’ ve Merkitler, Naymanlar, Oyratlar ve Tatarlardan oluşan müttefikleri 1201 yılında Camuka’yı ‘’Moğolistan İmparatoru’’ ilan edilince, Temuçin’e nazaran çok daha kuvvetli bir güç haline gelmişlerdi.
Bu seçimle Moğolistan’da iki han olmuştur. Ve ilerideki olaylarda bu han tamamen resmen seçilecektir. Bu seçim ile iki karşı taraf birbirlerine üstünlük sağlamak için mücadele edeceklerdir.
Bu olayların üzerine Temuçin onların üzerine yürüdü. Yapılan savaşta Camuka ve müttefik kuvvetleri yenildi. Bu savaştan sonra Kangirat kabilesi Temuçin’e gelerek bağlılıklarını bildirdi.
Bu savaşta Temuçin’in kararlılığına ve liderliğine şahit olmaktayız. Temuçin Camuka’ya darbe indirmenin tam zamanı olduğunu görmüş ve Camuka’dan az sayıda olmasına rağmen Hanlık yolunda önüne çıkan engellerin sonuncusunu böyle aşmıştır.
Bu olayla Temuçin resmen artık tek başına Moğol Han’ı seçilme yolunda son raddeye gelmiştir.
Temuçin 1202 yılında Tatar ili üzerine büyük bir sefer yaparak düşmanlara darbe vurdu. Aynı yıl içinde Naymanlar’ın tekrar toparladığını görerek Ong Han (Tuğrul Han) ile birlikte onların üzerine yürüdü. Büyük Han ilan edilen Camuka-Seçen ile Ong Han ve oğlu Senggün 1203’te Temuçin’e suikast tertiplediler. Fakat bunu önceden haber alan Temuçin ani bir baskınla Ong Han ‘ın yurdunu ve Kerayit ülkesini yağmaladı.Ong Han ve oğlu kaçtılar. Daha sonra Ong Han ve Senggün’e Salciyutlar başta olmak üzere bazı iltihaklar olmuşsada Temuçin bunların üzerine yürüyerek onları dağıttı. 1204 yılında Ongut hükümdarı Alakuş Tigin, Temuçin’e haber göndererek Nayman hükümdarı Tayang Han’ın Merkit hükümdarı Kutuku ile anlaşma yaptığını ve onlara Katagin ve Salciyut gibi kavimlerin iltihak ettiğini haber verdi. Temuçin süratle hazırlıklarını tamamlayarak müttefik kuvvetleri yurtlarında bastı ve hepsini dağıttı. 1205 ‘te ilk defa Tangut ili üzerine sefer yaparak bu ülkenin şehirlerini yağmaladı.
Tuğrul Han Temuçin’in babası olan Yesugey Bahadır’ın yakın bir dostu idi. Temuçin bu kozu da yerinde kullanarak kendisine güçlü bir müttefik edinmiş ve hanlık yolunda kendisine adeta açılmayacak bir yol açmıştır. Tuğrul Han’ın onu desteklemesi Temuçin’in siyasi bir güç olarak varlığını ispatlamıştır.
Bu faaliyetlerle Temuçin kesin olarak Moğollar içinde birliği sağlamıştır. Kendisine ayak bağı olabilecek kişileri ortadan kaldırmıştır.
Temuçin 1206 yılında, Nayman Tayang Han , Ong Han ve Kutuku- Beki başta olmak üzere bütün bozkır hükümdarlarını hakimiyeti altında toplamıştı. Onnon Irmağı kıyısında aynı yıl yapılan kurultayda dokuz parçalı aktuğ diktirdi. Kurultay sonunda Cengiz (Cihan hükümdarı, göklerin oğlu, güçlü, mükemmel savaşçı ) ünvanlarıyla kağan ilan edildi ve bütün bozkır kavimlerinin en büyük hükümdarı durumuna geldi.
Temuçin Cengiz Han ünvanını alınınca bu kez resmen artık otoriteyi kendi tekelinde toplamıştır. Düşmanlarını bertaraf ederek Moğollar’ın Cengiz Han’ı olmuştur. Cengiz bütün Moğol kabilelerini tek bayrak altında toplayarak tarihin gördüğü en büyük imparatorluğa doğru adım adım gitmekteydi.
1207’de Tangutlar üzerine ikinci defa sefer yapmıştır. Aynı yıl içinde Kırgız hükümdarına bir elçi heyeti yollayıp kendisine tabi olmasını istedi. Kırgız hükümdarı da ak renkli doğan kuşu göndererek bağlılığını bildirdi. 1208 yılının kış mevsiminde Nayman Hükümdarı Tayang Han’ın oğlu Küşlüg’ün Merkitler’le ittifak yapması üzerine Cengiz Han harekete geçerek onları mağlup etti. 1209’da Uygur İdikutu Cengiz Han’a tabiyetini bildirdi. Cengiz Han 1210 yılı sonlarında Tangutlar üzerine yürüdü. Tangut hükümdarı Şidurhu kızını Cengiz’e verdi ve bağlılığını bildirdi. Ertesi yıl Karluk Arslan Cengiz Han’a taabiyetini bildirdi.
1212-1214 yılları arasında Cengiz Han’ın orduları birbirleri ardına dört defa Hıtay ülkesine girerek Hıtaylar’ı kendisine bağladı. Cengiz Han 1215’te Balasagun taraflarına bir ordu göndererek buraları itaat altına aldı.
1217 yılında kumandanlarından Subitay Noyan’ı Togaçar Noyan ile birlikte Merkitler üzerine Buragul Noyan ile Dörmen Bahadır’ı Turnatlara karşı yolladı. Daha sonra oğlu Cuci’yi Kırgızlar üzerine sevk ederek, asi Kırgız ilini hakimiyeti altına aldı. 1219’da Hıtay ülkesinden ordularını çekti ve onlarala barış yaparak o sırada ortaya çıkan yeni bir durum için kurultayda sefer kararı aldı. Bu yeni sefer Harzemşah üzerine olacaktı.Alaeddin Muhammed Harzemşah’ın akrabası ve kumandanı olan Otrar valisi İnalcık Cengiz Han’a bağlı müslümanlardan oluşan ticaret kervanını Otrar yakınlarında yağmalatarak kervancıları ve elçisini öldürtmüştü. Bunu üzerine Cengiz Han 1219 yılında yazında bütün ordularıyla birlikte İrtiş bölgesine ulaştı. Buradan Otrar üzerine yürüdü. Sonbaharda şehri kuşattı. 10 Şubat 1220’de Buhara alındı. 1220 yazını Cengiz Han Nasheb’de geçirdi. Ertesi yılda Harzemşahların başkenti Gürgenç ele geçirildi. Cengiz Han 1223 yazını günümüz Taşkent’inde geçirdi. 1224 yılında Cengiz Han bütün Harzemşah ülkesini hakimiyeti altına aldı.
Cengiz Han yaptığı bu fetihler sonucunda büyük bir imparatorluk kurmuş ve İskender’den sonra en büyük imparatorluğu kurmuştur ve haleflerine çok büyük bir miras bırakmıştır. Kuşku yok ki Cengiz Han bu fetihlerinde Türklerden epey yardım almıştır. Türklerin askeri anlamdaki mahirliğini kullanan Cengiz Han Türklerin kendi ordusuna katılmasıyla güç kazanmıştır. Cengiz Han Türklerden sadece askeri anlamda değil ekonomik ve kültürel anlamda da faydalanmıştır. Doğu- Batı ticaret yolunu faaliyete geçirmiştir.