Güllüce Köyü, Mustafakemalpaşa ve Anılar | Belgesel Tarih
Ekrem Hayri PEKER - Kategoriler: Ekrem Hayri Peker MakaleleriKültürel Tarih 13 Ekim 2018, 19:28
Bu beni alıp çocukluğuma götürdü. Bayramları, yazları babamın görev yaptığı İnegöl’den Güllüce köyüne giderdik. Uzun burunlu, ağaç kasa kamyondan bozma şimdiki İnter, Austin, Mercedes Benz gibi burunlu otobüslerle eski İnegöl yolundan Bursa’ya giderdik. Yolda şimdi yıkılmış, neredeyse izi bile kalmamış, kıymetini bilemediğimiz eski bir su değirmeninin yanından Kazancı bayırının dar ve virajlı yollarında ilerlerdik. Yol o kadar virajlıydı ki insanların mideleri bulanırdı. Daracık yol Aksu köyünün içinden geçip ve Kestel’e inerdi. Oh nihayet düzlüğe indik, Bursa’ya yaklaştık derdim. Sonrasında yıkık Hacivat Hanı’nı geride bırakıp, bugün Erikli kavşağı yakınındaki “yanık fabrika”ya bir selam sarkıtıp sağımızda solumuzda yer alan şeftali bahçeleri arasından geçip bugünkü Yıldırım Caddesi’nden Santral Garaja gelirdik.
Santral Garaj, sadece Bursa’nın değil farklı mimarisiyle Türkiye’nin gurur duyduğu bir yapıydı. Garajın etrafındaki taksi, dolmuş, otobüs duraklarının yanı sıra talika denen at arabalarının durağı da vardı.
Mustafakemalpaşa otobüsünün kalkış saatini beklerken alt kattaki dükkânların vitrinlerine bakardık. Havlu ve kolonya satan dükkânlar çoğunluktaydı. En çok ilgimizi çakmak, çakı, bıçak ve oyuncak satan bir dükkânın vitrini çekerdi. Vitrindeki küçük kurmalı robota dakikalarca bakardık.
Sonra otobüsümüz hareket eder, parkın yanındaki Yağcılar durağından birkaç kişi daha alır, Acemlerden aşağıya iner şimdi kapalı olan benzinliğin oradan devam ederdi. NATO’dan gelen parayla yapıldığı için NATO yolu diyen ve inşaatı yıllarca süren yeni yolun zaman zaman kenarından geçer Mustafakemalpaşa’ya varırdık. Otobüs şehir merkezinde durur, Şeyh Müftü camisinin karşısındaki köy minibüslerine kadar yürürdük. Köyün yanından geçen ilk minibüse binerdik, köyün başında inerdik. Oradan yaklaşık yarım saat yürüyüp, yolda rastladıklarımızla selamlaşarak Çerkes mahallesindeki ninemin evine ulaşırdık. Bu yüzden eve ulaşmamız bazen bir saati bulurdu. Köyde hısım, akrabayı ziyaret ederdik. Bu ziyaretlerin birinde babam gel buraya seni bir gaziyle, Atatürk’ün emir eriyle tanıştıracağım. İstiklal madalyalı yaşlı, güleç yüzlü “Pepe Ali’yle” tanışmamız böyle oldu. Konuşurken bazı kelimelerde takıldığı için pepe lakabı takılmış.
Bu vatanı ne zorluklarla kurtardığımızı yeni nesil bilmiyor diye şikâyet etmişti. Atatürk bize Allah’ın bir lutfu. “Çanakkale’deki savaştan Kemal Paşa’nın da benimde sağ çıkmamız bir mucize. Eğer paşa zamanında yetişmeseydi cephe düşer ve yedi düvele İstanbul’un yolu açılırdı. Çok kuvvetliydiler o zaman gavuru zor kovardık” demişti. Çanakkale savaşından sonra istiklal savaşına da katılır Pepe Ali.
Babam bizi amcasının oğlu Halil İbrahim Efendi’nin evine götürürdü. Ailenin tek okumuşu olan İbrahim Efendi medrese hocasıydı. Yedek subay olarak savaşa katılan İbrahim Efendi gazi olarak savaştan döner. Evlerinin bir odasındaki camekânlı dolapta subay elbisesi, kılıcı, buhurdanlık ve gülabdanlığı dururdu.
Dedem ilk iki oğlunun adını şehit olan kardeşlerinin adını vermişti. Büyük amcamın adı Osman’dı. Osman, dedemin daha yaşı gelmeden askere alınıp Balkan savaşına katılan kardeşidir. Balkan savaşından kurtulan Osman dedem Sarıkamış’ta şehit olur. Kendisinden manastırda elinde tüfek, boynunda fişeklik dizisiyle çektirdiği resim kalır. Babamın ismiyse, Halil. Babama ismini veren Halil Şevki dedem Çanakkale’de şehit olur. Diğer kardeşi İbrahim Efendi Çanakkale savaşından gazi olarak dönmüştür.
Dedem Ahmet Çavuş on üç yıl önce askerlik yapmış 1924 yılında Doğu Cephesinde çarpışan dedem Nuri Paşa’nın komutasında Bakü’ye girer. Sonra Kazım Karabekir Paşa’nın komutasında Ermeniler ve Gürcülerle savaşır. Doğu Anadolu kurtarılıp, sınırlar kesin olarak çizilir. Sonra Sovyetler İngiliz yanlısı bu devletleri ortadan kaldırır. Kazım Karabekir Paşa birliklerinin bir kısmını Batı Cephesi’ne gönderir. Dedem de Bolvadin menzili 3. katar kıstasından çavuş rütbesiyle istiklal madalyası alıp döner, hafif sağır olarak.
Dedem öldüğünde üç-dört yaşlarındaydım. İşlettiği bakkal dükkânını hayal meyal hatırlıyorum. Kendisi okuyamayan dedem dört erkek çocuğunu okutmak ister. O şartlarda en uygun okul “Köy Enstitüleri” dir. Babam Halil ve onun küçüğü Hayrettin amcam okullarını bitirip öğretmen olurlar. Diğer iki amcam gittikleri okulları bitiremezler, ayrılırlar.
Dedemle ilgili acı bir anıyı Osman amcam sık sık anlatırdı. 1946 yılında parti kurulması serbest bırakılır. Dedem yeni kurulan Demokrat partiyi destekler. O yıllarda kutlanan milli bayramlarda siyasi partilerde yürüyüş kortejine katılırmış. Demokrat partinin bayrağını taşımayı dedem üstlenir. Tören olaysız sona erer. Sonraki hafta pazara dükkân için mal almaya giden dedeme tenha bir yerde birkaç CHP’li fanatik saldırır ve dedemi fena hırpalarlar. Bu durum amcamı o kadar kızdırmış ki ölene kadar CHP’ye muhalif kaldı, hep eleştirdi. Amcam ömrünün son yıllarında Ankara’da kalp kapakçığından ameliyat oldu. Ameliyatı yapan doktor Sayın Deniz Baykal’ın oğludur. Amcam gülerek bana “doktorum çok iyiydi, dayanamadım ben yıllar boyu CHP’ye muhaliftim. Allah’ın işine bak, beni Baykal’ın oğluna ameliyat ettirdi dedim. Doktorum gülerek; Osman Bey ben siyasetçi değilim, doktorum sen bir an önce iyileşmene bak.” Dedi diye anlatmıştı.
Köyümüzde iki harman yeri vardı. Çerkes mahallesindeki harman yeri evimizin karşısındaydı. Harman yeriyle evlerin arasında çıkrıklı bir kuyu ve küçük bir su kanalı vardı. Kanalda su kaplumbağaları ve kurbağalar yaşardı.
Çok düven sürdüm, buğday demetlerini römorklarla taşıdım. Ayçiçekleri olgunlaşınca kellelerini keser, sopayla vurarak, mısırları ise elle birbirine sürterek koçanlarından ayırırdık. Ninem ve halam Buğdayları depolar ihtiyaç kadarını değirmene götürüp un yaptırır, kalanı satardı.
Köyümüzde binek atı besleyenler de vardı. Çerkez mahallesinde caminin hemen karşısında bakkal işleten Kamil Ağa’nın çok güzel bir atı vardı. Harman yerine götürür, boynuna bağlı uzun ipi demir bir kazığa çakardı. At kazığın etrafında daireler çizerek koşardı. Hepimiz hayranlıkla seyrederdik. Bazen köylerde at yarışları yapılırdı.
Köye gittiğimizde kardeşimle, Mehmet Amcalara uğrayıp Rahmi’nin beslediği güvercinleri seyretmek büyük zevk verirdi. Her yıl bir güvercin alıp İnegöl’e giderdik. Ama nedense güvercin beslemeyi beceremedik.
Köyde düğünlerden sonraki en büyük eğlence pazara gitmekti. Mustafakemalpaşa’nın pazarı Perşembe günü kurulurdu. Sabah erkenden kalkar duruma göre akşamdan ayrı bir yere koyduğumuz tavukları yakalayıp ayaklarını bağladığımız tavukları bir sepete koyardık. Diğer sepetteyse kırılmasın diye samanların içine koyduğumuz yumurtalar vardı. Sepetleri kolumuza alıp köy meydanına giderdik. Hangi araç varsa ona binerdik. Bazen bir traktörün römorkuna dolardık, bazen de bir kamyonetin kasasına konmuş tahta sıralara oturup Mustafa Kemal Paşa’ya giderdik. Satacak ürünü fazla olanlar öküz arabalarıyla giderlerdi.
Şeyh Müftü camisinin önünde araçlardan inerdik. Yukarıdaki tavuk pazarında tavukları ve yumurta satar, alacaklarımızı alır, pazarı iyice dolaştıktan sonra bulduğumuz ilk araçla köye dönerdik. Ağır ağır yokuşu çıkan araçtan inip yürümek gelirdi içimden. O kadar yavaş çıkarlardı ki yokuşta dizili olan çömlekçi dükkânlarında durulur; küpler testiler, toprak tencereler satın alınırdı. Bazen buradan, bazen düzlükteki orman idaresinin önünde bekleyen birkaç yolcuyu almak için sıkışırdık.
Köprüden Mustafakemalpaşa çayına kadar kayıkla gezenleri, balık tutanları seyrederdik. Sonraki durağımız balık pazarı olurdu. Balık pazarındaki iri iri sazanlar, yayınlar, turnalar tezgâhlarda müşteri beklerdi. Babam büyük bir sazan seçerdi. Balığı köyde kendi temizler güzel bir yahni yapardı.
“Bir elimde ferman, bir elimde Kur’an gelin bana katılın. Kendi atıyla gelene şu kadar altın maaş, yaya gelene şu kadar altın maaş verilecek” der. Çevreden az sayıda katılım olur. Sonrasında Ethem Bey’in kuvvetleri yetişip, Ahmet Paşa’nın kuvvetlerini dağıtır. Çok insan asıldı. Sonra Yunan işgali dönemi başladı. Kadınlar kızlar çirkin görünmek için yüzlerine boya sürerlerdi derdi. Toplu halde tarlaya giderdik.
Evi atölyesine bitişikti. Akşamları bahçedeki kameriyesinin altında nargilesini tüttürürdü. Sonra atölyesini ve evini satıp İstanbul’a yerleşti. Burada mantar öğüten bir değirmen yaptı. Yenişehirli akü imalatçılarına mantar öğütürdü.
1877-78 Osmanlı-Rus savaşının başlangıcında Razgrat ve Şumnu bölgelerinden Karaman kökenli 5-6 aile gelip, devlet tarafından bu bölgeye iskân edilir. Savaş bitse de göçler devam eder, savaşlarda. Birçok genç Balkan Şavaş’ında, Çanakkale’de, Yemen’de,Sarıkamış’ta ve İstiklal savaşında şehit olur. !935-36 yıllarında Dersim’den 6 hane köye yerleştirilir.1951 yılında yine Şumnu bölgesinden gelen on aile daha köye yerleştirilir.
Köyün ilkokulu Çerkes mahalledeki camiye yapılan ek binada başlamış. Üç yıllık okulun ilk öğretmeni Hasan Hüseyin Efendi’dir. Arap harfleriyle başlayan öğrenim sonrasında Latin harfleriyle devam etmiştir.1928 yılında Latin harfleriyle öğrenim devam etmiştir.
Size biraz Alpağut ve Güvenden bahsedeceğim. Babam yedek subay okulundayken annemle Güven köyünde dedemle beraber yaşıyorduk. 1959 yılıydı. Dedemin evi ormanın kenarındaydı. Elli-altmış dönümlük bu orman annemin dedesi ZEKERİYA Efendi tarafından oluşurulmuş ve korunmuş.
Güvem’e on iki yaşındayken tekrar gittim. Deveci Konağı’ndan bir kamyona binerek babamın öğretmen olarak ilk görev yeri olan ve doğduğum köy olan Alpagut’tan geçtik, Güvem köyüne dört-beş kilometre kala kamyondan indik.
Dedem Ahmet Ferit ve köyde yaşayanlar toprak mahsulleri ofisine manda arabasıyla ya da öküz arabasıyla buğday, arpa ve mısır götürürlermiş. Babam, çok sıkıntılı yıllar diye anlatırdı. Yokluk ve hastalıklar kol gezermiş.
Güvem; Mustafakemalpaşa’nın Çerkez köylerinden biridir. İsmini köy civarında bol miktarda yetişen güveM adındaki bir meyveden alır. Orman köyü olan Güvem’de meyvecilik ve hayvancılık yapılır. Az miktarda buğday, arpa ve mısır yetiştirilir. Köyde üç mermer ocağı vardır.
1860’lı yıllarda Kuzey Kafkasya’dan göç ettirilen Çerkesler kurmuştur. Köyü kuranlar bugünkü Adige Cumhuriyeti’nin başkenti Maykop’tan gelmişlerdir. Köyün camisi de o yıllardan kalmıştır. Her yıl Ağustos ayının ilk Pazar günü kuşshamafe (Uğurludağ) İsimli bir festival düzenlenir.
1,928 Toplam, 7 okuma bugün