İş Sağlığı ve Güvenliği 4.0 | Önlem Dergisi
Ana Sayfa Yazarlar Kemal Üçüncü İş Sağlığı ve Güvenliği 4.0
Yazar: Kemal ÜçüncüTarih: Eylül 20, 2017 Yorum YokOkunma: Bu Yazı 2.221 Kez Okundu
“Endüstri 4.0 hakkında bir şeyler duydunuz veya okudunuz mu ?
Halefleri olan buhar, elektrik ve otomasyona dayalı sıçramalardan farkı nedir?
İnsan, artık milyarlarca nesneden oluşan bir “ağın” bileşeni mi olacak?
Dijital endüstri “devrimi” olarak da nitelendirilen bu olgunun İş Sağlığı ve Güvenliği’ ne (İSG) yansımaları neler olacak?
Bu yazıda Endüstri 4.0′ ı biraz körün fili tarifi gibi, biraz yorum katarak, azıcık sadeleştirmeye çalışarak, ufak da olsa anlamaya ve anlatmaya çalışıyor, belki de konuya bodoslama bir giriş yapıyoruz”
İnternet ve bilişim ağları 90’ lı yıllarda yeni yeni hayatımıza girmeye başladığında kıytırık bir bilgiye ulaşmak için veya bir mesaj atabilmek için bilgisayar başında saatler geçirdiğimi hatırlıyorum. Bir web sayfasını açmak bazen 5-10 dakika sürerdi.
Fiber-optik, sensör, işlemci, radyo-frekans, 5G ve mobil cihaz teknolojisindeki son on yıldaki baş döndürücü gelişmeler sayesinde artık telefonlar telefon olmaktan çıktı, bir bilgisayara, bir telsize, bir TV veya müzik cihazına, bir fotoğraf makinasına, bir ölçüm aletine, hatta bir hologram  cihazına dönüştü.
Artık bu cihazlara başka bir isim bulsak hiç de fena olmayacak; çok fonksiyonlu iletişim cihazı falan gibi örneğin.
An itibarıyla 3,7 milyar internet kullanıcısı mevcut ve bu sayı 90’lı yıllarda birkaç yüz milyon civarında idi. Bu rakama şirket içi ağlar (LAN, intranet vb.) dahil değil tabii ki.
Ancak internet sadece insanlar arası iletişim veya haberleşme amacıyla kullanılmıyor. TV’ler, OGS’ler, navigasyon cihazları, araç ve ürün takip sistemleri, ev gereçleri gibi birbirleriyle haberleşen cihazları düşündüğümüzde bu rakam tahmin edilmesi zor boyutlara ulaşıyor.
Şu anda kullanıcı başına ortalama iki adet akıllı cihaz olduğunu varsayalım, yani yaklaşık 8 milyar akıllı cihazdan bahsediyoruz.
Şimdi sıkı durun; 2020 yılında Dünyadaki akıllı cihaz sayısının 48 milyar adede çıkacağı hakkında tahminler mevcut.
Yani insanlar arası iletişim veya bilgi paylaşımı bu devasa örümcek ağı içinde küçük bir oranı kapsayacak.
İnternet ve bu muazzam ağların ticari getirisi şu ana kadar ağırlıklı olarak A.B.D. orijinli teknoloji ve yazılım şirketlerine, servis sağlayıcılara yani hizmet sektörüne aktı ve bu şirketler inanılmaz hızla büyüdüler.
Peki, üretim süreçleri ve endüstriyel faaliyetlerin bu dijital dünyaya entegrasyonu nasıl olacak ?
Bu soruya yönelik geliştirilen en önemli konsept Dünyanın en önemli makine ve ekipman üreticisi olan Almanya’dan geldi.
İlk kez dünyanın en büyük makine fuarı olan Hannover Makine Fuarı’nda 2011 yılında ortaya atılan Endüstri 4.0’ın önümüzdeki orta vadeli dönemde örneğin 10 yıl içinde hayata geçeceğini öngörmek hiç de yanıltıcı olmaz.
Endüstri 4.0 nedir ve bileşenleri neler olacak ?
Endüstriyel üretim, hammadde alımından ürünün müşteriye teslimine kadar olan tüm faaliyetleri içeren bir değer katan faaliyetler zincirinden ibarettir.
Bu sürecin tamamının dijitalleşip makine- insan ve ürünlerin birbirleriyle gerçek zamanlı haberleştiği bir Dünyaya doğru gidiyoruz.
Endüstri 4.0, ortak paydası bilişim ve bilişim ağları olan yeni teknolojik sistemleri tanımlayan genel bir kavramdır, bunların bir kısmı zaten kenarından-köşesinden günlük hayatımıza girdi bile.
Söz konusu teknolojilerin hepsine detaylı açıklamalar getirmeyi bilişim uzmanlarına bırakarak bizi nasıl bir günlük yaşam beklediğini kendi mikro-uzayımız açısından örnekleyelim:
“….İşten çıktınız, üç tanesi hologram odasında kâh gezinip kâh oturarak ulus aşırı insanların katıldığı dört toplantı yapmışsınız, bir iş arkadaşınıza akıllı gözlükle bağlanıp takıldığı bir onarım işinde asistanlık yaptınız, yorgunsunuz ama aslında bugün iki yönden şanslısınız. Birincisi haftanın tek gününü geçirebildiğiniz büroda kısa aralarla dahi olsa iş arkadaşlarınızla laflama şansı buldunuz. Diğer günler hep dışarda, yolda, evden çalışarak veya servis verdiğiniz işletmelerde olmak çok daha izole edici ve zihinsel yorucu oluyor çünkü.
İkincisi yakındaki sağlık merkezinde yaptırdığınız rutin tetkik sonuçları için hekiminizle yaptığınız sanal randevu iyi geçti, doktor bileğinize takılı saatin gönderdiği EKG, kan basıncı, nabız ve aktivite verilerinize son bir kez göz attı ve demir gibi olduğunuzu müjdeledi.
Park yerine giderken arabanız sizin geldiğinizi algılayıp sağ arka kapıyı açtı, koltuğa kuruldunuz Allahtan şu otonom araçlar çıktı da trafik cangılında bir de şoförlük yapmaktan kurtuldunuz. Navigasyonunuz trafik akışını en kısa rotaya göre hesaplıyor, klimayı boşlukta bir parmak hareketiyle çalıştırıp müzik cihazına hafif bir melodi çağırıyorsunuz.
Yolda tatlı tatlı kestirmek mi? Hiç fena fikir değil.
Ve efenim, aracınız eve yarım saat kala sizin önceden programladığınız “panel veya işlemci” ye bir sinyal gönderiyor.
İşlemci kombinin termostatını 54 ⁰C ye getirip, bakkal Hulusi’ye 2 soğuk birayla 100 gr. tuzlu fıstık sipariş ediyor çünkü buzdolabından biranın bittiği sinyalini almış. Bu esnada küvet dolmaya başlıyor, hatta tuvaletin taharet muslukları sizin istediğiniz açıya, rezervuar suyu da istenen sıcaklığa ayarlanıyor. Hizmetçi robotunuz çoktan makineyi boşaltmış ve ütüyü yapmış, emre amade bekliyor. Yalnız geçenlerde tekmeyi bastığınız sağ ayağı aksıyor garibanın. İlk tatil gününde Robotium.com’a bir ayak sipariş vermeniz gerekecek. Sorun değil, 3D yazıcı ile ayak en fazla bir saatte üretilip evinize drone ile kargolanır. Eve gelip retina taramasıyla kapının otomatik açılmasından sonra, kendinizi koltuğa atıp TV’yi bir orta parmak işaretiyle açıyorsunuz. Bu esnada sosyal medya ve diğer web ağlarındaki her hareketinizi casus gibi izleyen yazılımlar size özel ve ilgi alanınızdaki ürünlere ait reklam kuşağını göstermeye başlıyor…Yok pek sarmadı, biraz kitap okusak mı?
Cep telefonunu kitaba doğru tuttuğumuzda birden heyecanlı cinayet sahnesi hologram olarak odanın ortasında beliriyor…”
Kısa kesip bu “elbiseyi” endüstriyel yaşama “giydirdiğimiz” zaman aşağıdaki yeni teknolojilerin adını koyabiliyoruz.
Bunlara Endüstri 4.0 ‘ın belirteç teknolojileri desek herhalde yanlış olmaz  :
İnsan, cihaz ve sistemlerin sürekli ve gerçek zamanlı iletişimi, (Internet of things)
Muazzam bir veri üretimi ve gelişmiş depolama sistemleri (Big data, Cloud technology)
Kol gücünün yorucu kısımlarını üstlenen robotik yardımcı sistemlerin günlük endüstriyel yaşama girmesi (Assistant systems)
Otomasyonun yaygınlaşması ve bilgi teknolojilerinin hesap ve analiz yeteneğindeki devasa artış. Her türlü üretim sürecinin sanal ortamda simüle edilebilmesi, insansız hatta “karanlık” fabrikalar (Syber – physical systems)
Öğrenen makinalar,yapay zeka, üretim ve taşıma süreçlerinin otonomlaşması (Smart factory)
Giyilebilir teknolojiler ve gelişen sensörler yardımıyla her türlü çevresel verinin ve insana ait yaşamsal fonksiyonların gerçek zamanlı ölçülmesi ve işlenmesi (Wearable technologies)
Gerçek nesnelerin üzerinde her türlü hayali değişimi, denemeyi, yeniden tasarımı, diagnostik işlemleri yapabileceğimiz arttırılmış gerçeklik cihazları veya akıllı gözlükler (Augmented reality)
Karmaşık forma sahip ve biricik parçaların üretimine olanak sağlayan 3D-yazıcılar, lazerli sinterleme vb. ilave teknolojiler (Additive technologies)
Bunların hepsi deneme fazını tamamlamış, pazarlama, servis, eğlence, reklamcılık, sağlık, prototip tasarımı gibi sektörlerde hâlihazırda kullanıma geçmiş olan teknolojiler.
Endüstriyel uygulamaları da gitgide yaygınlaşıyor.
Söz konusu teknolojilerin hepsinin aynı anda ve tüm endüstriyel branşlarda devreye girmesini beklemek hayalcilik olur. Bununla beraber görebildiğim kadarıyla ülkemizdeki otomotiv, metal, kimya, enerji, raylı taşıma, havacılık, gıda, ilaç, ambalaj gibi sektörlerde bu işlerin altyapısı hazıra çok yaklaşmış durumda ve gelişmeleri oldukça yakından izliyorlar.
Gelişen, çeşitlenen ve oldukça ekonomikleşen sensörler, radyo-frekans vericileri, veri depolama, işleme ve dağıtım sistemleri ile bunları kullanan “farklı” teknolojilerin ismi ne olursa olsun yeni bir endüstriyel sıçramada başat rol oynadığı kesindir.
Yeni teknolojilerden kaçınamayız, masanın altına giremeyiz, kafamızı kuma gömemeyiz zaten görünen köy de kılavuz istemiyor.
Ancak, Endüstri 4.0 fenomeni sadece yeni teknolojilerden mi ibaret olacak?
Verimlilik artacak, insan maliyeti azalacak , radyo dalgaları burnumuzun ucunda halay çekecek, hayatımız dijitalleşecek, endüstride kartlar yeniden karılacak, teknoloji şirketlerinin hisseleri tavan yapacak, peki peki anladık tamam da…
Bu işteki insan faktörü nerede?
İnsan ve çalışma yaşamı bundan nasıl etkilenecek?
Şimdiden yapabileceğimiz neler var ?
Buraya henüz gelemeden yerimiz ve zamanımız tükendi.
Bizi izlemeye devam edin, hep birlikte 4.0 ı farklı açılardan keşif yolculuğumuza devam edelim.
Yorumlarınız bizim için değerlidir ve kuşkusuz yol gösterici olacaktır.
Kalın sağlıcakla, daha dingin, daha huzurlu ve daha hazmederek dijitalleşen bir dünyada.
 Resim için kaynak: Neue Formen der Arbeit Neue Formen der Prävention S 18, DGUV 2017
 Hologram: Bir objenin istenirse hareket kazandırılabilen üç boyutlu lazer imgesi, K.Ü.
 http://www.internetlivestats.com/internet-users/ Erişim: 14.09.2017
 http://www.endustri40.com/bluetooth-5-ve-iotun-gelecegi/ Erişim: 17.09.2017
 Arbeitswelt 4.0: Chancen und Herausforderungen, DGUV 2017
Genişletilmiş Odaklanma - 19.210 Kez Okundu
Sektörün en önemli buluşmasına doğru son hazırlıklar