Ne soğuk ne sıcak, artık ılık savaş dönemindeyiz
Odatv olarak Mehmet Ali Güller ile yeni kitabı üzerine bir söyleşi gerçekleştirdik.
03.03.2019 16:47 Karakter boyutu :
Gazeteci - yazar Mehmet Ali Güller’in yeni kitabı “Amerikan Hegemonyasının Sonu” Kırmızı Kedi Yayınevi’nden çıktı.
ABD emperyalizminin bir süredir üretemediğini ve artık fazlasıyla tükettiğini belirten Güller kitabında, üretimi azalan her imparatorluk gibi ABD’nin de tarihsel gerileme içinde olduğuna değindi.
Kitapta üretemeyen ABD’nin dünya çapında savaş ve operasyonları da yürütemediği anlatılırken; ABD, AB, Çin, Rusya arasındaki güç mücadelesinin perde arkası ele alındı.
- ABD ile Çin ve Rusya arasında adı konmamış bir savaşın yaşandığından ve bu savaştan “ılık savaş” diye bahsediyorsunuz. Peki, bu “ılık savaş”ın İkinci Dünya Savaşı’ndaki “sıcak savaş”tan ve 1945-1990 yılları arasındaki “soğuk savaş”tan farkı nedir? “Ilık savaş”ın sonucunda emperyalizmin yenileceğini ileri sürüyorsunuz; peki bu yeni dünya düzenini nasıl etkileyecek?
Ilık savaştan kastımız şu: Ne konvansiyonel kuvvetlerin karşı karşıya geldiği sıcak savaş ne de ABD ile SSCB’nin yarım yüzyıl boyunca pozisyon almak ve cephe oluşturmak şeklinde süren soğuk savaş… İkisinin arası. Tarafların, örneğin ABD ile Çin’in kıran kırana küresel ticaret savaşını, örneğin ABD ile Rusya’nın sahada, Gürcistan’da, Suriye’de, Ukrayna’da vekilleri ile çarpışması…
Bu savaş, ABD açısından ciddi yıpranma savaşı olarak sürüyor. ABD’nin almak istediği önlemler rakiplerine yarıyor. ABD’nin bir cephede inisiyatif kazanmak için rakibine yeni cephe açması, kendisini yıpratıyor.
Somut söylersek… Örneğin ABD’nin Çin’e açtığı küresel ticaret savaşı Çin’e zarar vermekle birlikte, kendisine olumsuzluğu daha çok yansıyor. Örneğin ABD’nin Ukrayna cephesi açması, Rusya’nın Suriye’deki pozisyonunu zayıflatmıyor, tersine Rusya Kırım’ı koparıp alarak Amerikan hamlesini boşa düşürüyor.
Dolayısıyla bu ılık savaş ABD’ye değil, rakiplerine, Çin ve Rusya’ya yarıyor. Bu ılık savaşın ardından, elbette kazananların kurduğu yeni bir düzen olacaktır. Nitekim olmaktadır. Çin bir yandan ABD’nin dünya düzeninin kurumları olan IMF ve Dünya Bankası’ndaki payını artırarak buralarda söz sahibi olmaya başlıyor ama bir yandan da bu kurumların karşısına, BRICS Yeni Kalkınma Bankası, Asya Altyapı Yatırım Bankası gibi alternatiflerini koyuyor, yeni bir düzen inşa ediyor.
"UYGUR TÜRKLERİNE İLİŞKİN PROVOKATİF HABERLERİN KAYNAĞI BATI DAHA SOMUT SÖYLERSEK ABD"
- 21’inci yüzyılın ABD hegemonyasının karşısında yer alan en güçlü devletlerden biri olarak görülen Çin’in Devlet Başkanı ve ÇKP Genel Sekreteri Xi Jinping’in kongreye sunduğu Çin’e özgü sosyalizm temelinde ülkesinin altı hedefini sıraladığı rapor ve son dönemde artan “Uygur Türklerine ilişkin provokatif haberler” hakkında ne düşünüyorsunuz?
Xi Jinping’in raporu çok önemli. Bu raporla, Çin’e özgü sosyalizm temelinde ülkesinin önüne somut 6 hedef koyuyor. Bu hedeflerin başında, Çin’in 2050 yılında modern bir sosyalist ülke konumuna yükselmesi var. Somut, adım adım… İnsan merkezli kalkınma hedefi var. Çin’i son 30 yıldır başarıya götüren nitelikte reformlara devam hedefi var. Çin’e özgü sosyalist hukuk egemenliği sistemini kurma hedefi var. Çin Komünist Partisi’nin emrinde, partisine bağlı, güçlü bir ordu hedefi var. Yeni bir uluslararası ilişki tarzı geliştirme ve insanlığın ortak geleceğine dayalı bir toplum inşası hedefi var.
Uygur Türklerine ilişkin provokatif haberlerin kaynağı Batı, daha somut söylersek ABD’dir. Zaten ayrılıkçı örgütün merkezi ABD’dedir. ABD bir yandan bu örgütü kullanmakta, bir yandan bu meseleyi gelişmekte olan Türk-Çin ilişkilerini bozmak için değerlendirmektedir.
Stratejik düzlemde ise mesele şudur. Basra Körfezi’nden petrol almış bir tankerin Çin’e ulaşması oldukça uzun bir yoldur. Üstelik bu denizyolu, ABD’nin etkin olduğu Malaka Boğazı’ndan geçmektedir. İşler sertleştiğinde ABD bu yolu kullandırmayarak Çin’e enerji akışını çok olumsuz etkileyebilir. İşte Çin buna alternatif bir güzergâh kurdu. Uygur Türklerinin yaşadığı Sincan’dan Pakistan’a bir ekonomik koridor ve Pakistan’dan kiralanan bir liman… Gwadar limanı Basra Körfezi’nin ağzına oldukça yakın. Yani hem yol kısalıyor hem de boğazı tutan ABD bypass ediliyor.
Sincan meselesinin bir yönü işte budur. Diğer yönü ise Keşmir’dir. Çin-Pakistan ekonomi ve enerji koridoru Keşmir topraklarından geçmektedir. ABD, Hindistan ile Pakistan arasındaki Keşmir sorununu kaşıyarak, kışkırtarak Çin-Hindistan ilişkilerini bozmaya ve büyük stratejik cepheleşmede Çin’i yanına çekmeye çalışmaktadır. Zira ABD bilmektedir ki, önümüzdeki yıllarda Çin-Rus ikilisine karşı bir denge kurabilecekse, bunun yolu Hindistan’ı kazanmasından geçmektedir.
- Çin’in “kazan-kazan” ilkesini daha çok önemsemesinin, kıtada sömürge geçmişi olmamasının ve yatırım yaptığı ülkelerle “içişlerine karışmama” ilkesini izlemesinin, ABD ve AB’ye göre elinde bulundurduğu üç büyük avantaj olduğunu dile getiriyorsunuz. Peki Çin’in Afrika’da etkin güç haline gelmesinin, ABD ve AB kanadına etkisi nasıl olmuştur?
Afrika’nın uluslararası ilişkiler bakımından en somut gücü, BM nezdindeki 55 oyudur. Afrika’daki bu 55 ülke oyu, Çin’in 1971’de BM Güvenlik Konseyi’nin daimî üye olmasına yansıdı.
Öte yandan Afrika kıtasının özellikle kuzeydoğusu, yani Ortadoğu’nun komşu bölgesi, ABD ile Çin’in karşı karşıya geldiği bir bölge oldu. Mısır ve Süveyş Kanalı hala çok önemli. Kanal ve Aden Körfezi, Akdeniz’den Hint Okyanusuna ve Pasifik’e, Çin’e bağlantı aynı zamanda.
Enerji kaynaklarının kendisi kadar, o kaynakların nasıl nakledileceği, nakil yolunun kimin kontrolünde olacağı da çok önemli.
Çin’in Cibuti’de bir deniz üssü açması boşuna değil. Kıran kırana bir çarpışma yaşanıyor. Çin’in Afrika’da ticari anlamda ağırlık oluşturması, ABD ve AB’nin Afrika’daki etkinliğini azaltıyor.
Kuşkusuz Afrika’nın bir de ekonomik önemi var.
- ABD’nin Suriye’den tamamen çekilmesi durumunda bölgedeki denge değişimi ne gibi sonuçlar doğurabilir? Türkiye’nin bu noktada etkinliğinde ne tür değişiklikler ortaya çıkabilir?
ABD’nin Suriye’den çekilmesi konusu, Trump’ın Pentagon’u da kısmen memnun eden bir ara çözüme doğru gidiyor. Yani ABD, PYD’yi korumak için bölgede 200 asker bırakacak. Kuşkusuz bu sembolik olarak önemli. Ama neticede mesele somut kuvvet meselesidir. ABD’nin Suriye’de 2 bin askerle yapamadığı işi, 200 askerle yapması mümkün değil. Bu 200 asker, masada önemli bir sandalyeyi korumak için olacak, olacaksa…
Fakat öyle ya da böyle, 2011’den beri süren Suriye’ye yönelik Atlantik baskısı sonuç vermedi ve Esad kazandı. Artık ABD dahil hemen herkes Esad’ı devirme hedefinden vazgeçmiş durumda ve Fırat’ın doğusunda bir özerklik kazanımına odaklanmış durumdalar.
Bunu bir bütün içinde değerlendirdiğinizde, bu aslında ABD’nin kaybettiği anlamına gelir. Siyaseten kaybetmiştir. Evet ABD savaş çıkarmış ama barış masasını kuramamıştır. O masayı yanına İran ve Türkiye’yi alan Rusya kurmaktadır. Astana formatı, eksikliklerine rağmen çok önemli bir işlevi yerine getirmiştir. ABD’yi durdurmuştur. Ülkemiz açısından ise en azından daha büyük savrulmalara yol açmayı engellemiş, belli bir yanlışlık seviyesinde kalınmasını sağlamıştır.
-Trump’ın ABD’de iktidarındaki ufkunu nasıl görüyorsunuz? Sahiden Trump döneminin sonu geliyor mu? Böyle bir ihtimal Türkiye’deki iktidarı nasıl etkiler?
Trump tesadüfen başkan olmuş biri değil. Trump esasında 15-20 yıldır süren bir büyük çarpışmanın sentezidir.
Şöyle ki, hegemonik gücü inişe geçen ABD 15-20 yıldır buna çare aramaktadır. Bir görüş şudur: ABD ileride yeninden hamle yapmak üzere geri çekilmeli, dışarıda daha az harcayarak içeride ekonomisini güçlendirmelidir. Diğer görüş ise şöyledir: ABD nasılsa hala en büyük askeri güçtür ve bu nedenle çıkarılacak bir yangından en az zararı görecektir. O halde yangın çıkarılmalıdır.
Obama dönemi bu iki görüşün çarpışması dönemiydi. Trump ise bu iki görüşün sentezidir. İki görüşün çarpışmasından ortaya çıkan yeni sentezdir. İşte Trump bu sentezi “Önce Amerika” mesajlı ulusal güvenlik stratejisi ile ilan etmiştir.
Nedir “önce Amerika” stratejisi? ABD’nin rakipleri kadar müttefikleriyle de karşı karşıya gelmesini sağlayacak bir içe dönme, yardımları kesme, gümrük duvarlarını kaldırma, serbest piyasa ekonomisine taktik düzeyde de olsa karşı çıkma stratejisidir. Yani Trump doktrini, stratejik savunma doktrinidir. Ne diyor Trump? “Ortadoğu’da 7 trilyon dolar harcadık ama hala uçağım Irak’a inerken güvenlik nedeniyle ışıklarını kapatmak zorunda…”
İşte Trump doktrini, ABD’nin artık harcayacak 7 trilyon dolarının olmadığı gerçeğine çözüm arama doktrinidir.
Kısacası Amerikan Hegemonyasının Sonu gözükmüştür. O son, bugünden yarına gelmeyecek ve zaman alacaksa da, önemli olan o sürece girilmiş olmasıdır. Dünya yeniden şekillenirken, herkes bu gerçeğe göre konumlanmalıdır.
Mehmet Ali Güller ABD Rusya Çin Amerikan Hegemonyasının Sonu savaş güç dengesi