SAHİP OLMAK YA DA OLMAK - Rukiye KARAKÖSE
00:0001 Ocak 2010
Artık neredeyse duygularımızdan bahsetmeyi, hayata dair konuşmayı unuttuk. Dost meclislerinin sohbetleri bile artık tüketim nesneleri üzerine çene yormakla geçiyor. “Şu elbiseyi, bu ayakkabıyı muhakkak almam lazım, arabaya şunu taktırdım, evin bilmem neresine şundan kaplattım, eşyalarımı şu model seçtim” gibi açgözlülüğün itirafları. Bunlar gerçek bir sohbette en fazla yüzde on oranında yer tutabilecekken, bugün maalesef dostlarla paylaşımlarımızın neredeyse tamamını satın alma ve sahip olma histerisi oluşturuyor.
Çokbilmiş bir şovmen, programındaki bayan konuğa “ben tam bir alışveriş manyağıyım, evdeki tişörtün aynısından 3 tane alırım” diyor. Konuk da katılıyor “evet ben de aynen öyleyim” Arada konu sıkıntısı çeken sakil magazinciler “hangi mankenin kaç yüz çift ayakkabısı var?” konulu haberler yapıyorlar.
Şimdi efendim bu durum hakkında mesleki bir yorum yapacak olursam şunu söyleyebilirim. Alışveriş hastalarındaki “satın alma” eylemi, düşük olan benlik saygısını arttırma ve kişiyi aşan stres, engellenme ve depresyon ile baş etmede kullanılıyor. Yani insan lüzumsuz yere harcama yaptığı zaman "ürün" almıyor, "benlik saygısı" satın alıyor. O markayı kullanınca, o telefona sahip olunca, o arabaya binince kendini daha değerli hissedecek. “Ben buna değerim” diye bir reklâm sloganı vardı hatırlarsınız. Zımnen, “kullanmıyorsan değmezsin” demiş oluyor seyirciye.
Alışveriş olayı kişiliklere göre farklılık gösterse de kadınların tercih ettikleri genelde elbise, kozmetik ürün ve mücevher olurken, erkekler elektronik eşya, büyük ev aletleri alıyorlar. Cinsiyetler arasındaki bu fark, erkeklerin daha çok bağımsızlık ve hareketliliği yansıtan araçları alma eğiliminde olduklarını, kadınların ise görünüş ve duygusal yönlerini ön planda tutan simgesel ve kendilerini tanımlayan eşyaları tercih ettiklerini gösteriyor.
Filozof-psikanalist Erich Fromm “Sahip Olmak ya da Olmak” (To have or to be?) adlı kült kitabında konuyu derinlemesine analiz etmiştir. Ona göre modern zamanlarda "var olmak", bir şeylere "sahip olmak"la eş anlamlı hale geldi. Çünkü tüketim ideolojisi dünyayı yutma arzusuyla doludur. Tüketici ise sürekli ağlayarak biberonunu isteyen ve hiç büyümeyen/doymayan bir bebek olarak kalır bu toplum düzeni içerisinde. Temel olan, ihtiras sahibi bir kişinin hiçbir zaman yeterli şeye sahip olamayacağı ve mutlu, halinden hoşnut ya da doyum içinde bulunamayacağı gerçeğidir.
Tüketim, günümüzün kapitalist toplumunun en önemli sahip olma biçimidir. Tüketilen şey artık bizim malımız olduğu ve geri alınamayacağı için bu durum korkularımızı geçici olarak azaltıyor. Ama her tüketilen şey de tükendiği anda, artık kişiyi tatmin edemez olduğu için insanlar yeniden ve daha fazla tüketime yönelmek zorunda kalıyorlar. Bu sonu gelmeyen çarkın hep tatminsiz, hep bir çırpınış içinde kalan modern tüketicileri, kendilerini şu formülle özdeşleştirmektedirler: “Ben, sahip olduğum ve tükettiğim şeyler dışında bir hiçim.” Acı ama ahvalimiz biraz böyle gibi.
Yine Yunus'tan: "Mal da yalan mülk de yalan, var biraz da sen oyalan…"
Bu yazı toplam 5470 defa okunmuştur.
NEDEN KAYGILANIYORUZ?Doğum sonrası psikoz