Anasayfa » Doğa Bilimi » Deniz Kestanesinin Özellikleri: Beslenmesi ve Faydaları Nelerdir?
DENİZ KESTANESİ NEDİR
DENİZ KESTANESİ NEREDE YAŞAR
DENİZ KESTANESİ NASIL BESLENİR
DENİZ KESTANESİ NASIL ÜRER
1 — Yukarıdaki fotoğrafı inceleyiniz: Bu hayvanların türleri, çok çeşitli olmakla birlikte, ortak bir özelliğe sahiptirler. Acaba hangisi?
2 — Eğer bir ölü denizyıldızı bulursanız dikenlerini ayıkladıktan sonra kabuğunun bir parçasını sulandırılmış hidroklorik asit içine daldırınız. Neden bir köpürme meydana geliyor?
3 — Bir denizyıldızı eğer bir kaza sonucu kollarından birini kaybederse bu kol, kısa bir zamanda yerine gelecektir.
Bu olayın nasıl adlandırıldığını hatırlıyor musunuz?
4 — Aşağıdaki şemada ayakların bir ayrıntısı açıklanmıştır: Bir deniz kestanesi akvaryumun kaypak camına bunlarla tutunarak yükselebilmektedir. Acaba bu organlar nasıl hareket ediyorlar?
Deniz dibindeki hayvanların sonsuz çeşitlerini ve bunların karınlarını doyurabilmek için birbirleriyle yaptıkları sürekli savaşmaları gösteren bir dokümanter film seyrettiğiniz zaman sonsuz hayretlere düşeceksiniz. Birçok balıkların o kadar güzel ve acayip görünmelerine karşın hiçbiri deniz kestanesinin özellikleriyle boy ölçüşemez. Şimdi hep birlikte kıyılarımızın bu sessiz hayvanının keşfine çıkalım.
Zaten adı, onun görünüşünü hemen ortaya koyar: Gerçekte deniz kestanesi her tarafı «dikenler»le kaplı ve tam anlamıyla zırhlanmış bir hayvandır. Dikenleri açıkça göze çarpan saldırı ve savunma aracı olduktan başka, kendisi de kireçten yapılmış bir kabuk içinde ve gerçekten özel bir zırh içinde saklıdır.
Eğer bunlardan birini canlı olarak bir akvaryumda görebilirseniz, nasıl hareket ettiğini incelemek fırsatını kaçırmayın. Belki dünyanın hiçbir hayvan deniz dibinde «bir iki» adım atabilmek için bu kadar karışık bir sistemi ortaya koyamaz.
Ölü bir deniz kestanesinin birkaç dikenini kopardığınız zaman kabuğun, yan yana gelmiş kalker tabakacıklarından oluştuğunu ve adeta bir mozaik şeklini aldığını göreceksiniz.
Yerinden kopardığınız dikenin de ilgi çekici yönleri vardır. Göreceksiniz ki o yük olan tabanı kabuktaki bir «kabarcık» üzerine oturmaktadır; bundan başka orada bazı kasların varlığını da sezeceksiniz. O zaman karşınızdakinin basit bir diken olmaktan çok, bir hareket organı olduğunu anlamanız mümkün olacaktır.
MOZAİK ŞEKLİNDE OLUŞMUŞ KABUK
Bir deniz kestanesi biraz kuruduğu zaman bütün dikenlerini koparmayı deneyiniz (bunları bir fırça gibi de kullanabilirsiniz): Böylelikle karşınızda yalnız kabuk kalacak ve sizler de onun mükemmel yapısına hayran kalacaksınız.
Kabuğu oluşturan ve mozaik görünüşünde olan levhacıklar iki çeşittir: Bazıları delikli (delikli levhacıklar), bazıları ise deliksizdir. Bunlar portakal dilimleri gibi sıralanmışlardır. Beş tanesi bir tipten, diğer beşi de başka bir tiptendir ve düzgün bir şekilde birbirlerini izlerler.
Hayvan canlıyken delikli levhacıklardan eldiven parmaklarına benzer kabarcıkların çıktığı görülür, bunların kabarıp sönmeleri çabuk olur. Söz konusu olan içi oyuk ayaklar, yer değiştirebilmelerini sağlayan organlardır. Diğer levhacıklar gördüğünüz gibi ufak kabarcıklara sahiptir ve her biri üzerinde bir diken taşır. Ağzını araştırmak için deniz kestanesini tersine çevirmeden önce üst kısmının ortasında bağırsağın sonuçlandığı anüs deliğini bulmaya çalışınız: Söz konusu delik, yine delikli olan beş levhacıkla çerçevelenmiş bir haldedir. Bu levhacıklardan biri (mercekle incelemeniz yerinde olur) süzgeç gibi deliklidir; buna mat rapor levhası denir.
AĞIZ GÖVDENİN ALT KENARINDADIR
Şimdi deniz kestanesini inceleyen ve gergin bir zarın orta yerine açılan ağzını araştırınız. Ağzın içinde dışarıdan görülebilen beş tane uzun diş vardır ki bunlar, oldukça karışık bir iç organa başlangıç teşkil ederler: Aristo feneri; bu acayip ad, onu ilk olarak bir fenere benzeten tanınmış Yunan filozofu Aristo tarafından konulmuştur. Bu sevimsiz ağız aşağı yukarı 50 parçadan oluşmuştur. Bunlar kalker yapılı olup fener biçiminde beşgen bir piramide benzerler. Bu noktadan yani ağızdan başlayan barsak borusu iki kulp yani iki dönüş oluşturduktan sonra üst kısımdaki anüs deliğiyle sonuçlanır.
Ağzı çevreleyen zardan saçaklı beş çift organ bulacaksınız ki, bunlar solunum yapmaya yarar. Bunlardaki soluk boruları, şimdiye kadar balıklarda ve kabuklularda gördüğünüzün aksine olarak gövdenin iç tarafında değil dış tarafındadır.
TUHAF BİR HAREKET ŞEKLİ
Deniz kestanesinin delikli levhacıklardan çıkardığı ayakçıkları sayesinde yapmış olduğu hareket çok tuhaftır. Ayakcıklar, ucu bir çekmenle sonuçlanan küçük tüplerden oluşmuştur. Sıvı ile doldukları zaman dışarı çıkarlar ve kayalara bitişirler, sıvı geri çekilip tüpler boşalınca hayvan yer değiştirir. Dikkatle incelerseniz görürsünüz ki, ayaklar rastgele dağılmış olmayıp ışınsı kanallar denilen beş kanaldan doğmuşlardır. Bu kanallar kabuğun dış ve iç çeperlerine dayanırlar ve hepsi de dairesel kanaldan çıkar. Bunlar yemek borusunu bir halka gibi kavrar. Hayvanın hareketi için gerekli olan sıvı matrapor levhasından gelir, bunun tekrarlanması halinde gereken sıvıyı çevresindeki sudan alır. Çok karışık, ama sistemli bir yapı, değil mi?
Ayakçıklar yalnız hareket organı olmayıp, aynı zamanda soluk alma organı, bazen de avlanma aracıdırlar.
Deniz kestanesinin rengi koyu menekşeden kahverengine veya yeşile kadar değişebilir. Özellikle Marmara ve Ege sahillerinde sık rastlanan deniz kestanesi, bütün denizlerde bulunur. Kıyılara yakın kayalıklı diplerde yaşarlar.
Bu hayvanlar genellikle suyosunları ve dişlerini kullanarak kayalardan kopardıkları diğer bitkilerle beslenirler.
Dişi deniz kestanesi ilkbaharda 20 milyon kadar pembe renkli yumurtayı deniz suyunun içine bırakır. Bunların içinden ana babalarından oldukça farklı kurtçuklar doğar. Bu kurtçuklar erişkinlere benzeyebilmek için iki ay süreli ve pek karışık bir başkalaşma geçirirler.
DENİZ KESTANESİNİN FAYDALARI VEYA ZARARLARI
Deniz kestanesi ağzının tadını bilenler ce özellikle yumurtaları için arandığından yararlı bir hayvan olarak tanınır. Gerçekte bunların avlanması ilkbaharda yumurtaları tam oluşmaya varmadan önce yapılır.
— Dış iskeletleri kalker levhalar ve dikenlerden oluşmuştur.
— Boşluklarda su dolaştırma sistemine sahiptirler.
— Yumurtlama ile ürerler.
Denizyıldızı, deniz zambağı, ofiura, holotürit, denizhıyarı da derisidikenlilerdir.
Deniz zambağı İtalya’da oldukça yaygındır. Sarıdan pembeye, menekşeden portakal sarısına varan pek tatlı renklileri vardır. 40 metre derinliğe kadar erişen kayalara yapışık olarak bulunur. Bu muhteşem örneğin kolları 1517 eklemden oluşmuştur.
Denizhıyarı deniz yüzeyindeki kayalıklarda veya deniz dibinde yaşar; başının etrafında 20 tane dallı budaklı dokunacı vardır. Genellikle Hint Okyanusu’nda avlanır.
Denizyıldızının çapı 15 santime kadar ulaşır. Tam yıldız biçimindedir. Akdeniz’de çok yaygındır; çakıllar altında bulunur. Üremesi yumurtlama iledir. Özel bir teknik kullanarak iki kabuklu yumuşakçalarla beslenir, önce kurbağanın kabuğunu açar, midesini bununla doldurur, sonra çıkardığı kimyasal bir madde sayesinde bunun sindirimini yapar.
1 — Özelliklerinden bahsederek deniz kestanesinden (dış görünüşünü, dikenlerinin biçimini, bunların kabuk üzerine batışlarını, içi oluklu ayaklarını, ağız yapısını) belirtiniz. Nasıl hareket ettiğini, nerede bulunduğunu, nasıl beslendiğini, üremesini anlatınız.
2 — Bu hayvanlar nasıl hareket ederler?
3 — Matrapor levha nerede bulunur ve ne işe yarar?
4 — Dikenler sadece savunma organı mıdır?
5 — Aristo feneri nedir?
6 — Deniz kestanesi nasıl solunum yapar ve solunum organı nerede bulunur?
7 — Deniz kestanesi avlamak isteseydiniz nereye giderdiniz?
8 — Benzerleri hangileridir ve derisidikenlilerin özellikleri nedir?
1 (**) Deniz kestanesinin yenilen kısmı neresidir?
2 (**) Denizkestanelerinin nasıl avlanabileceğini düşünüyorsunuz?
3 (***) Denizyıldızının özelliklerini, nasıl hareket ettiğini, dokunaçlarını, dikenlerini vb. mümkün olduğu kadar yakından inceleyiniz.
Bir deniz yıIdızını da inceleyiniz ve iki tane derisi dikenli çizmeye çalışınız.
► Uyarı: a) Aşağıdaki resmi boyayınız ve dikenleri oluşturan başlıca kısımları işaretleyiniz; b) canlı bir deniz kestanesi yakalayarak, deniz suyuyla doldurulmuş bir akvaryuma koyunuz, onu bir müddet kendi haline bıraktıktan sonra inceleyiniz (hatta bir büyüteç) yardımıyla); c) eğer bir deniz kestanesi yerine bir denizyıldızı yakalamışsanız onu akvaryuma yerleştiriniz ve dip tarafına ölü bir yumuşakça veya bir et parçası koyunuz. Çok defa canlı olmayan etleri de kabullenen denizyıldızı ikram ettiklerinizi, doğada az rastlanan garip bir şekilde ve afiyetle yiyecektir. Bunu inceledikten sonra anlatınız.