HİT102U-HALKLA İLİŞKİLER DERSİ 1. ÜNİTE DERS ÖZETİ
1. ÜNİTE - KAVRAM OLARAK HALKLA İLİŞKİLER,DÜNYADA VE TÜRKİYE’DE HALKLA İLİŞKİLERİN TARİHSEL GELİŞİMİ
Halk Kavramı: Halk sözcüğü, tüm nüfusu zengin-fakir,kadın,erkek, eğitimli-eğitimsiz vb. etnik ve dini grupları ifade eder. Yani bir ülkede halk,ülke nüfusunun tamamıdır.
İlişki Kavramı: Halkla ilişkiler terimini oluşturan 2. Kavram ilişkidir. Halkla ilişkilerde Ledingham ve Bruning’in ilişki tanımı yaygın olarak kullanılır. Bunlar ilişki kavramını, “katılan tüm taraflara ekonomik,sosyal,ssiyasal vb. yararlara sağlayan, karşılıklı olmulu bakışla nitelendirilen, bir örgütle hedef kitlesi arasında var olan bir durum” olarak yaparlar. Buna göre ilişki kavramı, hem kuruluşa hem de ilgili çevresine yararlar sağlayan, olumlu bakış geliştiren bağı ifade eder.
Halkla İlişkiler Tanımları
Halkla ilişkilerle ilgilş tanımlar genelde 2 kavram üzreinde olmaktadır. İlkinde halkla ilşkiler yönetim fonksiyonu olarak görülür. İkincisinde ise iletişim töntemi ön plana çıkarılır. Son zamanlarda halkla ilişkiler “ilişki yönetimi” olarak da tanımlanmıştır. İlişki kavramı ile iletişim kavramı eş anlamlı görülmüştür.
Harlow, ilişkilerin yönetim fonksiyonu olduğunu, kuruluşlarda yönetim süreci planlama,örgütleme,etkileme fonksiyonlarından oluştuğunu söyler. Baskin ve arkadaşları ise, iletişim yönetimi ve stratejik iletişimin üzerinde durur. İletişim yönetimine vurgu yapan tanımlardan birisi de Grunig ve Hunt tarafından söylenmiştir. Yazarlara göre halkla ilişkiler, bir kurumla kamusu arasındaki iletişim yönetimidir. Warnaby ve Moss’A göre halkla ilşkiler,
-İletişim sürecinin iki yönlü doğasının vurgulandığı bir iletişim fonksiyonudur.
-Bir kurum ve kamular arasında karşılıklı anlayış ve iyi niyetin kurulup sürdürülmesidir.
-Bir kurum ve onun kamusu için potansiyel sonuçları olabilecek,çevredeki eğilim ve sorunları analiz eden bir bilgi toplama fonksiyonu olarak hareket eder.
Kısaca, halkla ilişkiler iki yönlü iletişime dayalıdır. Kurumlar ve kamuları arasında sürekli iletişimin olması gerekir. Halkla ilişkilerin temeli, karşılıklı anlayış ve iyi niyete dayanır. Ayrıca halkla ilişkilerin bilgi toplma özelliği de vardır. Kurum ve kamularını ilgilendirecek bilgileri toplamak,bunları değerlendirmek ve stratejiler geliştirmek esastır. Kurumlar kar etmeye çalışırken, ilgili çevrelerinin çıkarına ters davranışlarda bulunmamalıdır.
HALKLA İLİŞKİLER VE BENZER ALANLAR
HALKLA İLİŞKİLER VE PAZARLAMA
Halkla ilişkiler pazarlama faaliyetlerini destekleyen bir iletişim etkinliği olarak 1980lerden sonra ilk defa ABD’de ortaya çıkmıştır. Bu dönemde pazarlama amaçlı halkla ilişkiler kavramı da ortaya çıkmıştır. Pazarlama amaçlı halkla ilişkiler, hedef hkitlenin ihtiyaç, istek, ilgi ve çıkarları doğrultusunda kurumun ve ürünlerin kimliklerini belirlemeye yönelik olarak, sadece medyaya para ödemeden yapılan duyurumların yanında, hedef kitle ile kurum arasındaki iletişimi sağlamaktadır.
Pazarlama, amaçlarına ulaşmak için halkla ilişkileri genellikle bir araç olarak kullanır. Aynı zamanda halkla ilişkilerde amaçlarını gerçekleştirmek için pazarlamadan yararlanır. Hem pazarlama hem de halkla ilişkiler, bir kurumun başarısı ve ekonomik olarak hayatta kalmasını güvence altına alan temel amaca sahiptirler. Ama bu amaçları yerine getirirken birbirinden farklılaşmaktadırlar. Bu farklılıkları Turney’in görüşleri çerçevesinde şu şekilde ifade edebiliriz.:
-Pazarlama, üreticiden tüketiciye mal ve hizmetlerin aktarımını destekler. Halkla ilişkiler ise bir kurumla hedef kitlesinin karşılıklı uyumuna yardım eder.
-Pazarlamanın amacı satıştır. Halkla ilişkilerin amacı, kurumun hedef kitlesiyle karşıklı anlayışı geliştirmektir.
-Pazarlamanın örtülü amacı kardır. Pazarlama, kurumun karlılığına doğrudan katkı sağlar ve mal ve hizmetlerin satışını gerçekleştir. Halkla ilişkilerin ise, pozitif algı ve eğilimlerdir. Hedef kitlenin kabulunun artırılması ve satış çalışmalarını da içeren kurumsal etkinliklerin onaylanması için değişik kamularla ilişkileri eşgüdümler.
-Pazarlamanın başarı ölçümü, satış veya gelir miktarlarıdır. Halkla ilişkilerin ise, kamuoyunun ifadesi veya kamu desteğinin diğer delilleridir.
Reklam genel olarak, medyada yer ve zaman satın alma olarak tanımlanır. Kişi veya kuruluşlar reklam verirken gazete, dergi gibi araçlardan yer satın alırlar. Radyo, Tv gibi iletişim aaraçlardan yapılıyorsa zaman satın alınır.
Günümüzde reklam sadece gazete radyo vb. iletişim araçlarından yapılmamaktadır. İnternet, sms, açık hava gibi bir çok araç reklam için kulanılmaktaadır. Aynı zamanda reklam ve halkla ilişkiler birbirinden yararlanmaktadırlar. Halkla ilişkiler bir mesajı kamusuna yaymak için reklamcılığı kullanır. Reklamcılık da tüketicilerle ilişki kurmada halkla ilişkilerden yararlanır. Şimdi her iki alandaki farklılıklara bakalım:
-Reklamcılık, dış hedef kitleye özellikle de geniş potansiyel müşterilere hitap eder. Halkla ilişkiler ise, mesajlarını, hem hissedar kamuoyu liderleri gibi dış hedef kitleye hem de çalışanlar gibi iç hedef kitleye sunar.
-Reklamcılığın amacı mal veya hizmetleri satmak, halkla ilişkilerin ise örgütün gelişebileceği bir çevre ve anlayış oluşturmaktır.
-Reklam, reklam verenin kontrol altında ücret ödendiği için kullanılması garantili ve düzenlidir. Halkla ilişkiler ise, medyada yer almada ücret ödenmediği için yayınlanma garantisi yoktur.
HALKLA İLİŞKİLER VE PROPAGANDA
Günümüzde halkla ilişkiler adıyla yapılan bazı çalışmalarda halkla ilişkilerin özünden sapıldığını ve propaganda amacına yönelindiğini görürüz. Ancak bu çalışmaları halkla ilişkiler olarak görmek doğru değildir. Öncelikle propagandanın ne olduğunu öğrenelim. Propaganda , daha çok insanların düşünce ve davranışlarını yönetme çabasıdır. Propaganda ile halkla ilişkiler arasında farklara bakalım:
-Halkla ilişkilerin amacı kurumlarla kamulaar arsındaki karşılıklı anlayışı sağlamak ve geliştirmektir. Propagandanın ise, istenilen sonucun başarılması için insanların düşüncelerini biçimlendirmek ve bilincini yönetmektir.
-Propaganda tek yönlü, halkla ilişkiler ise iki yönlü iletişim sürecine dayanır. Buna göre propaganda, hedef kitleden gelen tepkilere kapalı olup, onların görüşlerine önem vermez. Propaganda savunulan fikrin doğruluğunu aşılamaya çalışır. Bazı propaganda çeşitlerinde iki yönlü iletişime yakınlık görülür.
İki yönlü iletişimin temel amaçlarında biri şudur: Hedef kitleden gelen görüşler doğrultusunda, kurumların kendilerini yenilemeleri, politikalarını gözden geçirmeleri gerekirse değiştirmeleridir. Propaganda da bu durum zordur. Onlar politikalarını değiştirmezler.
Propaganda tek yönlü olabilir ama halkla ilişkiler kesinlikle iki yönlü iletişime dayanmalıdır.
-Halkla ilişkilerileri propagandadan ayıran en önemli şey doğruluk ve dürüstlüktür. Propaganda çalışmalarında dürüstlük zorunlu değildir.
-Propaganda çalışmlarında hedef kitlenin yararını gözetmek zorunlu değildir. Halkla ilişkilerde, sosyal sorumluluk anlayışı ilke edinilmiştir.
HALKLA İLİŞKİLERİN UYGULAMA ALANLARI
Halkla ilişkiler uzmanları, medya ile daha iyi iletişim kurabilmeleri için önce kendi kurumlarını çok iyi tanımalı, gazetecilerle iyi anlaşmalı, güvenilir olmalıdırlar. Kurumla ilgili haberin medyada yer alması için, ilgi çekici, yenilik taşıyan vb. bir haber olmasına,yayınlanma zamanına ve zamanında medyaya ulaştırılmasına dikkat edilmelidir.
Duyurum, kuruluşa ilgiyi arttırmak için mesajların ücretsiz bir şekilde medya aracılığı ile yayılmasıdır. Halkla ilişkiler görevlileri, kuruluşla ilgili öeşitli bilgi ve haberleri medyaya göndermekte ve bunların ücretsiz yayınlanmasını sağlamaya çalışmaktadırlar. Basın bültenleri, basın toplantılarıyaygın olarak kullanılan duyurum teknikleridir.
Yatırım ilişkileri olarak da bilinir. Kuruluş hissederlarının güvenini artırmak, hisseleri bireysel yatırımcı ve kurumsal yatırıcılara çekici kılmak şartıyla bir şirketin hisselerinin değerini artırmaya çalışır. Temel amaç,kurumun finansal durumuyla ilgili olan grupları en kısa sürede çeşitli duyurum teknikleriyle bilgilendirmektir.
Kamusal işler,halkla ilişkilerin karşılıklı yarara dayalı idari ve yerel toplum ilişkilerini şnşa eden ve sürdüren bir alanıdır. Temel amacı, kamu politikalarında etkili bir politika geliştirmek bu kuruluşların kamu beklentilerine uyumlu hale gelmesini sağlamaktır. Örneğin kurumsal çalışmalarını yürütmek, çalışanların siyasal eğitimlerini gerçekleştirmek gibi konular bu alanın görevleridir.
Konu-sorun yönetimi, kurumları ve kamularını etkilyen sorunları önceden tahmin etm, değerlendirme ve tepki vermenin proaktif sürecidir. Proaktif süreç, sorun ortaya çıkıp kuruluşu tehdit etmeden bunu belirlemek ve tedbirleri almaktır.
Lobicilik, bireylerin örgütlerin ve ülkelerin karar alma sürecinde siyasileri etkileyerek kendi çıkarları doğrultusunda karar almasını sağlayan çalışmalardır. Aynı zamanda hükümet dışında olan ancak sesi yasa koyucular tarafından duyulacak kişilere yönelik çalışmalarla da yakında ilgilidir.Kurum ve kuruluşların temsil ettikleri kitlelerinin lehine olabilecek kararları aldırma çabaları halkla ilşkiler temelli lobicilik olarak görülür. Bir kuruluşun kredi kartlarının faizini düşürmeye yönelik yasa çıkartmaya çalışmaları halkla ilişkiler temelli lobiciliktir.
1980 den sonra yaşanan pek çok felaket kuruluşların kriz yönetimine yönelmelerine, halkla ilişkiler firmalarının da bu alanda danışmanlık yapmalarına neden olmuştur. Kriz iletişim süreci, gözlem ve farkına varma krizi önleme,krize hazırlıklı olma aşamalarından oluşur. Bu süreçte hedef kitle ve medyayla iyi ilişkiler kurma gibi konularda aktif olunmalıdır.
Kurumsal itibar, insanların bir kuruluşla ürettiği mal veya hizmetlerle ve hedef kitlesiyle ilgili konuştukları ve düşündükleri şeydir.
Halkla ilişkiler, bir kurumun pazarlama amçlarını doğrudan desteklemek için kullandığında pazarlama iletişimi olarak adlandırılır. Reklam, halkla ilişkiler ve pazarlamanın birlikte kullanılmasında kuruluşlar açısından büyük yarar vardır.
Sponsorluk: spor, sanat, kültür ve benzeri alanlarda kişi veya kurumlara para-arac-gereç desteği verilerek katkıda bulunmaktır. Halkla ilişkiler görevlileri sponsorluk projelerinin hazırlanmasında, sponsorlukla ilgili faaliyetlerin yürütülmesinde önemli rol oynar.
Kuruluşlar sadece kar elde eetmeye yönelik çalışmalar yapmamalıdır. Toplumun ve ilgili çevresinin yararına da çalışmalar yapması gerekir. Bir kuruluş çalışmalarını yaparken hem ekonomik, hem yasal, hem ahlaki kurallara uymak zorundadır. Toplumun yararına olacak okul veya hastane yaptırma öğrencilere burs verme gibi çalışmaları da üstlenmelidir.
Etkinlik yönetimi bir kuruluşa çalışanlarıyla, ilgili çevrenin karşılaşması ve birbiriyle ilgili izlenim edinmeleri konusunda önemli fırsatlar sunar. Etkinlik yönetimi sosyal kültürel yada kurumsal amaçlara hizmet etmek amacıyla tüm ayrıntıları önceden planlanarak gerçekleştirilen ritüelleri, sunum, perfomans veya kutlamaları ifade eder. Etkinliğin yerinin belirlenmesi, davetiyelerin hazırlanması vb. görevler etkinlik yöneetimi çerçevesinde yönetilir.
Kurumsal Kimlik ve İmaj
Kurumsal kimlik bir kurumun rakiplerinden ve benzerlerinden ayrılması için felsefe, tasarım ve iletişim ve davranışında oluşturduğu bir bütünlüktür. Kurumsal imaj ise, bir kurumla ilgili bilgi ve deneyime dayanan izlenimlerdir. Bir kuruluşun ya da kişiler grubunun bir kurumla ilgili duygusal ve rasyonel değerlendirmelerinin bütünüdür.
Çalışan üye ilişkileri iletişimi sağlama, takım ruhu oluşturma ve aidiyet duygusunu geliştirme açısından önemlidir. Halkla ilişkiler görevlileri şu çalışmaları yönetmektedir.
-Kuruluşa yeni bir personel başladığında kuruma uyum sağlaması için oryantasyon toplantıları düzenlemek
- Çalışan personelin yayınlar, bültenler ve toplantılarla bilgilendirmek
- Çalışanlara yönelik ödül töreni düzenlemek
Hem kuruluşun hem de toplumun yarar elde edeceği bir çevre geliştirmek için planlanan etkinliklerdir. Amaç kuruluşun içinde yer aldığı toplumla iletişimin sağlanmasıdır. Halkla ilişkilerin görevleri şunlardır.
-Kuruluşu halkın ziyaretine açma, turları planlama
- Gruplara dağıtmak üzere yayınlar hazırlama
-Bağış toplamayı da içeren tüm gönüllü etkinliklerde kuruluşu temsil etme
-Reform, sosyal sorunlar ve kutlamalarla ilgili konularda yerel gruplarla kurum arasında arabulucuk yapma
HALKLA İLİŞKİLERİN GELİŞİM SÜRECİ
Halkla ilişkilerin gelişmeye başlamasının tarihi her ülkede farklıdır. Ama hepsinde benzer bir gelişim süreci söz konusudur. Baskin ve arkadaşlarına göre halkla ilişkilerin gelişimi 3 etmenin ürünüdür.
-Kamuoyunun bir güç olarak gçrülmesi
-Kamu desteğini almak için kurumlar arasında sürekli rekabet
- Kamuya kolayca ulaşılabilecek iletişim araçlarının gelişmesi
Genel olarak bakıldığında kamuoyu her dönemde bir güç olarak görülmüştür. Özellikle 17. Ve 18. Yy.da yaşanan gelişmeler sonucunda gazeteler yayınlanmaya başlamış sansür kaldırılmıştır. Daha sonraki dönemlerde kişi hak ve hürriyetlerinin anayasal güvence altına alınması, seçme ve seçilme haklarının verilmesi gibi gelişmeler kamuoyunun bir güç olarak kabul edilmesini tasdiklemiştir. Halkla ilişkilerin profesyonelleşerek başlı başına bir meslek olması 20. Yy başlarında ABD de ortaya çıkmıştır.
AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİNDE HALKLA İLİŞKİLERİN GELİŞİMİ
Halkla ilişkiler deyimin ilk olarak 1807 de Thomas Jefferson kullanmıştır. Ancak Thomas halkla ilişkileri bir ülkenin dış ilişkileri olarak kullanmıştır. Bugünkü anlamına en yakın biçimde kullanan 1882 de Yale Hukuk Okulundan hukukçu Dorman Eaton olmuştur.
Bu dönemde yapılan halkla ilişkiler çalışmalrına “basın ajansı” denmektedir. 1850 den 1900 lü yıllara kadar gelen dönemde basın ajansı biçiminde uygulamalar yapılmıştır. Bu uygulama, kamuoyuna ulaşmak ve istenilen amaçları başarmak için her türlü iletişim aracını kullanmayı ifade eder. ABD tarihinde basın ajansı uygulamasını en iyi yapan Barnumdur.
ABD halkla ilişkiler tarihini yazarlar 1900 den beri sınıflamalar yaparak incelerler. Cutlip ve arkadaşları 6 dönemde incelerler. Bunlar: yeşerme dönemi, birinci dünya savaşı dönemi, kükreyen yirmiler dönemi, Roosevelt dönemi, ikinci dünya savaşı dönemi, savaş sonrası dönem ile küresel enformasyon çağı dönemleridir.
TARİHSEL DÖNEMLERE GÖRE HALKLA İLŞKİLERİN GELİŞİMİ
Bu dönemde araştırmacı gazetecilik gelişmiştir ve halkla ilişkiler profesyonelleşmiştir.İlk halkla ilişkiler ajansı tanıtım bürosu adıyla Boston da 1990 da kurulmuştur. 1911 yılına kadar faaliyet göstermiştir. 2. Ajans ise 1902 yılında William Wolf Smith tarafından kurulmuştur. 3. Ajans 1904 yılında Parker ve Ivy Lee tarafından kurulmuştr. Bu döneme damgasını vuran kişi Ivy Lee dir. Modern halkla ilişkiler çalışmaları onun sayesinde başlamıştır. Ivy Lee bugun halkla ilişkiler alanında kullanılan birçok teknik ve ilkeye katkı sağlamıştır
BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI DÖNEMİ (1917-1919)
Bu dönemdeki en önemli uygulama Creel Komitesidir, başkan Wilson tarafından 1917 yılında George Creel tarafından kurulmuştur. Komitenin temel görevi savaşa destek olmalrı yönünde Amerikan kamuoyunu hareket ettirmektir. Propaganda amaçlı bir komite olsa da halkla ilişkilerin gelişimine önemli katkılar sağlamıştır.
KÜKREYEN YİRMİLER DÖNEMİ (1919-1929)
Bu yıllarda amerikada ekonomi büyümüş insanların yaşam düzeyleri gelişmişir. Bu döneme damgasını vuran Edward L. Bernaystır. Halkla ilişkilerin babasıdır. Freud un görüşlerinden yararlanmıştır. Bernays 1919 yılında DorisFleiscman la birlikte ajansını açmıştır. İlk olarak 1halkla ilişkiler danışmanlığı” deyinmini o kullanmıştır. 1923 yılında halkla ilişkiler alanında ilk kitap olan “CrystallizingPublicOpinion” ı yazmıştır.
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI DÖNEMİ
Bu dönemde halkla ilişkilerin gelişimini 2 olay etkilemiştir. İlki 1929 yılında olan ABD deki ekonomik krizdir. Diğeri 2. Dünya savaşıdır. Ekonomik krizin olması insanları işsizliğe sürüklemiştir. Başkan Roosevelt krizin atlatılması amacıyla New Deal adında bir ekonomik program yürülüğe kurmuştur. Kamuoyunun bilgilendirilmesi ihtiyacı olmuştur. İş adamları halkla ilişkiler uzmanlarından yardım almıştır. Bu dönemdeki diğer gelişme bilimsel kamuoyu araştırmalarının ortaya çıkmasıdır.
SAVAŞ SONRASI DÖNEM
Bu dönemde halkla ilişkiler saygınlık, kabul ve profesyonellik kazanmıştır. Halkla ilişkilerle ilgili eğitim gelişmeye başlamış, yeni alan ve teknikler ortaya çıkmıştır. 1947 Boston Üniversite si ilk halkla ilişkiler okulunu kurmuştur. Bu dönemdeki önemli gelişmeler:
-RexHarlow ilk halkla ilişkiler dergisi PublicRelationsJournal i yayınlamıştır
-Amerika halkla ilişkiler derneğini kurmuştur.
-Televizyon gelişmiş haberler yayınlanmaya başlamıştır.
-Amerika halkla ilişkiler derneği, halkla ilişkiler mesleğinin etik kurallarını ortaya koymuştur.
KÜRESEL ENFORMASYON ÇAĞI DÖNEMİ
Bu dönemde enformasyon toplumu oluşmaya başlamıştır. Televizyonun yaygınlaşması bu dönemin gelişimine büyük katkı sağlamıştır. Günümüze doğru bilgisayar, cep telefonu ve internet gibi iletişim teknolojilerinin meydana çıkması toplumsal dönüşümle küresel enformasyon çağı zirveye ulaşmıştır. Artık halkla ilişkiler pazarlamadan çok yönetime, programlardan daha çok sürece tüm dünyadan profesyonelleşmeye doğru bir yönelim göstermektedir.
MODELLERE GÖRE HALKLA İLİŞKİLERİN GELİŞİMİ
Amerika da halkla ilişkilerin tarihini araştırıken 4lü modelde yararlanılmaktadır.
BASIN AJANSI VE TANITIM MODELİ(1850-1900)
Halkla ilişkilerin ortaya çıkmaya başladığı dönemleri içine alır. Daha çok prppaganda amacına hizmet etmiştir. İletişim dinleme yerine anlatmyayoğunlaşılmıştır. İletişimin yapısı tek yönlü olup, bilgiler kurumlardan hedef kitleye aktarılmaktadır. Buna karşılık hedef kitleden gelen görüşler değerlendirilmemektir. Günümüzde basın ajansı ve tanıtım modeli genellikle spor, tiyatro ve ürünlerin tanıtımında kllanılmaktadır.
KAMUYU BİLGİLENDİRME MODELİ
Halkla ilişkilerinin özünün uygulanmaya başladığı kamuoyunu anlayışının egemen olduğu yılları kapsar. Amacı ikna etme niyeti olmadan bilgileri yaymaktır. Kuruluşun kendisi ve faaliyetleri hakkında doğru bilgi vermesi gerekir. Halkla ilişkiler personeli bu modelde gazeteci gibi görev yapmakta kuruluşla ilgili doğru ve objektif bilgileri hedef kitleye aktarır. İletişim yapısı tek yönlüdür. Araştırmalardan fazla yararlanır.
İKİ YÖNLÜ ASİMETRİK MODEL (1920-1970)
Halkla ilişkilerin profesyonellştiği dönemdir. Temel amacı bilimsel iknadır. Hedef kitleyi ikna edebilmek için sosyal bilim bulgu ve teorilerden yararlanılmaktadır. İletişim yapısı 2 yönlüdür. Hedef kitleden gelen tepkiler önemsenir. Ancak bu iletişim yapısında kurum daha ağır basmaktadır. Hedef kitlenin tutum ve davranışlarının kurumun istediği yönde geliştirilmesi için tepkiler önemsenir. Günümüzde bu model daha çok rekabet eden kuruluşlar arasında kullanılmaktadır. Bunların çoğu tüketici ürünleri satan kuruluşlardır. Modelin en bilinen temsilcisi Bernays tır.
İKİ YÖNLÜ SİMETRİK MODEL (1970 ve sonrası)
Temel amacı kuruluşla onun hedef kitlesi arasındaki karşıklık anlayışı geliştirmektir. Halkla ilişkiler görevlisi bu modelde , bir kuruluşla hedef kitlesi arasında arabuluculuk yapar. Sosyal bilim teorilerinde yararlanır. İletişimin yapısı 2 yönlüdür. Ancak hedef kitleleden gelen tepkiler doğrultusunda kuruluşlar karar ve politikalarını değiştirebilir. Araştırmalar temel alınmaktadır. Günümüzde sosyal sorumluluk anlayışını benimseyen kuruluşlarca benimsenmiştir.
TÜRKİYEDE HALKLA İLİŞKİLERİN GELİŞİMİ
Ülkemizde halkla ilişkiler ile gelişmeler 1960 lı yıllardan itibaren öncelikle kamu kurumlarında başlamıştır. Halkla ilişkiler çalışmları “basın büroları” nın kurulmasıyla ortaya çıkmıştır. Bundan önce halkla ilişkiler ilgili çalışmalar eski türk devletlerinde Selçuklu ile Osmanlı dönemlerinde ve Cumhuriyetin kuruluş yıllarında görülmüştür. Halkla ilişkilerin profesyonel olması için sistemlilik ve süreklilik gerekir. Bu açıdan bakıldığında Osmanlı döneminde biraz daha sistemli olup bunlar: Divan-ı Hümayun ve Şikayet Kalemi ve muhtesipliktir. Bunlar halkın her türlü şikayetin almış bunları incelemiş ve giderilmesi için çalışmıştır. Diğer uygulama olan muhtesiplik, bugun ki belediye zabita müdürüne benzeyen bir görevdir. Muhtesip kadıya bağlı olup halkın esnafla ilgili sikayetlerini dinlerdi.
1919 1960 YILLARI ARASINDAKİ DÖNEM
Bu dönemde halkla ilişkilerin ilk örneklerini Atatürk vermiştir. Milli mücadele ile ilgili bilgileri halka aktarmak için bir çok çalışma yapmıştır. İrade-i Milliye ve Hakimiyet-i Milliye gazetelerinin çıkarılması, Basın Yayın Enformasyon Genel Müdürlüğü ile Anadolu Ajansının kurulması bunlara örnektir. Atatürk ayrıca gittiği her şehirde halkla görüşmeler yapmış ve onları bilgilendirmiştir.
Cumhuriyetin ilanından sonra Atatürk çalışmalarını halka devrimlerini tanıtmak ve benimsetmek üzerine yapmıştır. Yurt gezilerine çıkmış, gazetelerden yararlanmış, yenilikleri kendi uygulayarak halka örnek olmaya çalışmıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında ülkemizde halkla ilişkiler çok yaygın olmamıştır. Bu dönemdeki küçük aile işletmeciliği modeli, halkın devletle çevreyle ilişkisini geciktirmiştir. Halk yöneticilerle iletişim kurmamıştır, sorunlarını kendi halletmeye çalışmıştır.
Demokrat partinin kurulmasıyla gelişmeler olmuştur. En önemli gelişme “kamunun desteğini almak için kurumlar arası rekabet” siyasal alanda başlamıştır. Siyasiler iktidara gelebilmek için halkın sorunlarına duyarlı olmak zorunda kalmış, halkla ilişkisini geliştirmeye çalışmıştır. Bu dönemde tarımda makineleşme artmış sonuç olarak üretim de artmıştı. Artık üretim aile için değil Pazar ve satış içinde yapılmaya başlanmıştır.
1960 - 1980 YILLARI ARASINDAKİ DÖNEM
Bu dönemde halkla ilişkiler gelişmiş ve modernleşmiştir. Kamu ve özel sektörlerdeki halkla ilişkiler ile ilgili çalışmalar artmıştır. Bunda 1961 anayasasının önemi büyüktür. Halkın yönetime katılması, sendikalaşma yoluyla hak aramışı vb. bu dönemde başlamıştır. 1960 yılının sonunda Devlet Planlama Teşkilatı(DPT) kurulmuştur. Ülkemizdeki halkla ilişkinin gerçek anlamında uygulanışının başlangıç noktasıdır. DPT hazırlanan 5 yıllık ve yıllık kalkınma planlarının başarıya ulaşması için halkla ilişkilere önem vermiştir. 1962 yılında kamu kuruluşlarının çalışmlarını incelemek için bir projeye başlanmıştır. Bu “ Merkezi Hükümet Teşkilatı Araştırma Projesi” dir. Kıssaca MEHTAP projesi diye de bilinir. Devlet kuruluşlarının çalışmalrında kararlarının alınmasında halkla yakın ilişki kurulması gerektiği söylenmiştir. Bu dönemde sistemli ilk halkla ilişkiler çalışması nüfus planlaması konusunda yapılmıştır. 1965 yılında Nufus Planlaması Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Bu genel müdürlük nüfus planlamasıyla ilgili halkla ilişkiler çalışmalarını planlamış ve yürütmüştür. Konular basın yardımıyla halka duyurulmuş, halkla toplantılar düzenlenmiştir.
1966 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesine bağlı olarak Gazetecilik ve Yüksek Okulunda ilk olarak halkla ilişkiler dersleri verilmeye başlanmıştır. Yine bu dönemde halkla ilişkiler uygulaması olarak, İdari Danışma Merkezi vardır. 2 temel görevi vardır. 1. Halkın kamu kuruluşlarıyla ilgili sorularını telefonla cevaplandırmaktır. 2. Kırtasiceliğin azaltılmasını sağlayacak bilgileri toplamak, ilgili kurumlara iletmek ve gerekli düzenlemelerin yapılmasına aracılık etmektir. Halkla ilişkilerin gelişmesine katkıda bulunan bir olay da TRT tarafından televizyon yayınlarının başlatılmasıdır. İlk deneme televizyon yayını Ankarada gerçekleşmiştir.
1970 li yıllardan itibaren halkla ilişkiler ile ilgili olan gelişmeler şunlardır:
1972 yılında halkla ilişkiler derneği kurulmuştur. Derneğin ilk başkanı M. ALAEDDİN ASNA dır.
1974 yılında ilk halkla ilişkiler ajansı olan A&B açılmıştır. Yine Asna tarfından kurulmuştur.
1975 yılında başbakanlık basın ve halkla ilişkiler dairesi başkanlığı göreve başlamıştır. 1976 yılında halkla ilişkiler ve enfarmasyon dairesi başkanlığı adı altında çalışmalarına devam etmiştir.
1980 2000 YILLARI ARASINDAKİ DÖNEM
Bu dönemde halkla ilişkilerin ileri ülkelerdeki düzeyi yakaladığı söylenebilir. Ülkemizde serbest Pazar ekonomisine geçişe imkan tanınmıştır. Bu kararla yabancı sermaye teşvik edilmiş, yurt dışı hizmetleri desteklenmiştir. Gelişmeler aşağıdaki gibidir:
1980 den itibaren halkla ilişkiler eğitimi veren okullar BASIN YAYIN YÜKSEK OKULU adını almıştır.
1983 yılı ve daha sonraki seçimlerde siyasal halkla ilişkiler çalışmaları yoğunluk kazanmıştır.
Başbakanlık ve çeşitli bakanlıkların halkla ilişkileriyle ilgili olarak 1984 yılında düzenleme yapılmıştır. Bütün birimler “basın ve yayın halkla ilişkiler müşavirliği” adı altında toplanmıştır.
1985 de İzmir halkla ilişkiler derneği kurulmuştur.
1990 da Ankara halkla ilişkiler derneği kurulmuştur. En önemli iletişim ajanslarımız olan, Bersay, Global Tanıtım ve Orsa kurulmuştur.
1990 da yine ilk özel Tv kanalı Magic Box (star 1) kurulmuştur.
1992 de iletişim fakülteleri kurulmuştur.
1993 de şlk internet bağlantısı gerçekleştirilmiştir. 1997 de bşr çok kurum internet üzerinden servis vermiştir.
2000 YILI VE SONRASI DÖNEM
Halkla ilişkilerin gelişimi oldukça hızlanmıştır. Uluslararası düzeyde çalışma yapabilen ajans sayısı artmıştır, halkla ilişkiler eğitimi veren okullar çoğalmıştır.Ülkedeki halkla ilişkiler literatürü genişlemiş, akademik, kitap, makale, tez yazımı artmıştır.
Önemli gelişmelerden biri de Bilgi Edinme Hakkı Yasası nın çıkarılmasıdır. 2003 yılında resmi gazetede yayınlanmış, 2004 yılında yürürlüğe girmiştir. Bu yasayla kişiler kendiyle ilgili bilgi ve belgeleri kamu kuruluşlarından isteme hakkına sahip olmuşlardır. Yasa hükümlerine göre başvuru yapıldıktan 15 gün sonra kurumlar bilgi ve belgeye erişimi sağlamak zorundadırlar. Yine bu dönemde halkla ilişkiler derneğinin adı Türkiye halkla ilişkiler derneği olarak değişmiştir. Derneğin kısa TÜHİD dir.
2005 yılında sağlık halkla ilişkiler alanında da önemli düzenlemeler yapıldı. Hasta hakları kurulları ve birimleri oluşturuldu. Kurulun temel görevi, başvuruları hasta hakkkı ihlali açısından değerlendirip, hasta haklarının geliştirilmesi için tavsiyelerde bulunmaktadır. Birimlerin görevi ise tüm hastaların danışman ve savunuculuğunu yapmaktır. 2006 yılında halkın şikayet görüş ve önerilerini işleme alıp sonucunu bildirmekle görevli bir birim oluşturuldu. Başbakanlık İletişim Merkezi (BİMER) adında olan bu birime 150 nolu telefon hattıyla ulaşılmaktaydı.