Psk.Dan. Büşra KAMIŞLI - EKMEK VE RUH SAĞLIĞIMIZA ETKİSİ - Ruh sağlığına dair her şey!
EKMEK VE RUH SAĞLIĞIMIZA ETKİSİ
Tarih: 20-08-2018 19:03:00 Güncelleme: 20-08-2018 19:03:00
İnsanoğlunun bilinen en eski ve önemli karbonhidrat ve protein kaynağıdır. Tahıl unundan yapılmış hamurun fırında, sacda ve tandırda pişirilmesiyle yapılan yiyecektir. Ekmek beraberinde farklı vitaminlerin alınabilmesi adına çeşitlilik gösterebilmektedir.
Ekmek çeşitleri; ekmeklik buğday ununa içilebilir nitelikte su, tuz, maya ilavesi ile oluşan karışıma, çavdar ununa diğer tahıl unları, soya unu, patates unu, süt tozu, peynir altı suyu, bitkisel yağ, buğday kepeği, susam, tahin, ceviz, zeytin ve benzeri maddeler katılarak tekniğine uygun ve çeşitli şekillerde yapılan ürünlerdir. Böylece değişik tip ekmekler yapılabilmektedir.(Polat, 2007).
Dünya sağlık örgütü ruh sağlığını tanımlarken kişinin hem kendisiyle hem de toplumla uyumunu esas almıştır. Kişinin bir yandan kendisiyle, iç dünyasıyla, benliğiyle bir yandan da çevresindeki kişiler ve toplumla uyum içinde olması durağan olmayan, sürekli değişen ve yenilenen ruhsal işlevleri gerektirir.(Özcan, 1999). Toplumsal yaşamın gereklerine göre kişinin kendine ve çevresine doyurucu bir uyum sağlamasının yanında bireylerin kendi yeteneklerini algılayabildikleri, hayatın içindeki normal stres faktörleriyle bağlantı kurabildikleri, üretken olabildikleri ve bulundukları topluma katkıda bulunabildikleri iyi oluş durumudur.
HAMUR İŞİ OLARAK EKMEĞİN RUH SAĞLIĞINA ETKİSİ
Açlık, tokluk ve uyku gibi en temel ihtiyaçlarla doğan birey için yemek, sadece fizyolojik bağlamda beslenme değil, aynı zamanda hem duygusal hem de bilişsel bir gereksinimdir. Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinin en alt basamağında yer alan açlık ve susuzluk gibi temel fizyolojik ihtiyaçların giderilmesi, beslenmenin bireyin ruh sağlığını koruması ve kendini gerçekleştirmesi için önemli bir basamak olduğunu göstermektedir. Bu basamak doyurulmadan üst kısımdaki ihtiyaçlara gereksinim duyulmaz. (örn; aç ve susuz olan bir birey sevgi ihtiyacını karşılamayı düşünmeyecek ve böyle bir gereksinim duymayacaktır).
Açlığın insan ruh sağlığı üzerinde etkisi olduğu kadar tüketilen gıdalarında insan ruh sağlığı üzerinde etkisi olduğunu bilinmektedir. Besinlerin ruh halini değiştirebildiği düşünülmüştür. Her bir besinin ruh hali üzerinde hemen veya zamanla ortaya çıkan iyi ya da kötü etkileri olduğuna inanılmaktadır. Bazı yiyeceklerin (yumurta, tavus kuşu, sığır eti, nar, elma) cinsel isteği arttırdığı düşünülmüş; bazıları ise ruh halini düzeltmek (ayva, mürver) ya da kişiyi sakinleştirmek (marul, semizotu, hindiba) amacıyla kullanılmıştır (C.Food, 1998). Bu besinler arasından karbonhidrat açısından zengin olan ekmek, beynin besin kaynağı sayılabilir. Ekmek aynı zamanda sinir ve sindirim sisteminde görev alan B grubu vitaminlerini içermesi açısından önemlidir. Karbonhidratlar kan akışını hızlandıran etkiye sahiptir. Bizim sakin kalmamıza karbonhidratlar oldukça yardım ederler. Bu nedenle öfke durumlarının azaltmak için ekmek gibi karbonhidratların alınması önemlidir. Araştırmalar iki hafta süresince diyete maruz kalarak karbonhidrat alımı azalan insanlarda diyet sonrası depresyona girme tehlikelerinin arttığı ortaya çıkarmıştır. Karbonhidrat grubunda yer alan ekmeğin kan şekerini düşürüp, halsizlik ve yorgunluk hissetmemizi önleyerek ruh sağlığımızı olumlu yönde etkileyebilmektedir.
Tüketilen besinler vücudun metabolik enerji gereksinimini sağlamakla birlikte zihin ve bilişin de dâhil olduğu birçok beyin fonksiyonlarını etkilerler. Besinler ve beslenmenin duygu durumu ve davranışları etkilediği hem fiziksel hem de duygusal iyilik haline katkıda bulunduğu görüşü giderek daha çok kabul görmektedir. Duygusal ve hormonsal bağlamda birey yiyecekle etkileşim içinde olabilir. Yemek kişiyi gerek psikolojik gerekse fizyolojik anlamda mutlu edebilirken farklı bir yemek veya yiyecek ise kişinin geçmişe ait anılarını canlandırabilir veya kişiyi melankoliye sürükleyebilir.(Örn: Ekmek denildiğinde öğrenci evi aklına gelen birey mutlu olabilir ya da üzülebilir.)
Karbonhidrattan zengin besinleri yüksek miktarda tüketen birçok bireyin- mevsimsel duygulanım bozukluğu, adet öncesi stres sendromu, ya da nikotin yoksunluğu gibi depresif sorunları olan kişiler de dâhil olmak üzere- ruh hallerinin olumlu yönde değiştiği gözlenmiştir (6.9.10). Yüksek karbonhidrat içerikli gıdaların tüketimi beyindeki serotonin seviyesi yükselterek kişinin ruh hali iyileştirebilir. Yeni Zellanda’da genç erişkinlerde karbonhidrat tüketimini araştıran bir çalışmada, ekmek-meyve-sebzelerin bol miktarda tüketildiği bir diyet uygulayan katılımcılar daha sakin, daha mutlu ve enerjik hissettiklerini bildirilmişlerdir (2).
BEARDSWORT, Alan-KEIL, Teresa (2011). Yemek Sosyolojisi: Yemek ve Toplum Çalışmasına Bir Davet. çev. Abdülbaki Dede. Ankara: Phoenix Yay.
https://doi.org/10.31067/0.2018.56 ACU Sağlık Bil Dergİsi
Hopf SM. You are what you eat: How food affects your mood. Dartmouth Undergraduate Journal of Science 2013. http://dujs. dartmouth.edu/2011/02/you-are-what-you-eat-how-food-affectsyour-mood/#.V3PaHdKLTIU (Erişim tarihi:26.06.2016).
Özcan Köknel, Günlük Hayatta Ruh Sağlığı, Alfa Basım Yayın Dağıtım, Ġstanbul 1999, s. 1.
Prasad C. Food, mood and health: a neurobiological outlook. Brazilian Journal of Medical and Biological Research 1998;31,1517–27.
Strasser B, Gostner JM, Fuchs D. Mood, food, and cognition: role of tryptophan and serotonin. Curr Opin Clin Nutr Metab Care 2016;19:55–61.
Yusuf Polat, Buğday ununa balkabağı tozu ilavesinin ekmeklik kalitesi üzerine etkisi. Yüksek lisans tezi. Gıda mühendisliği. 2007.
White BA, Horwath CC, Conner TS. Many apples a day keep the blues away – Daily experiences of negative and positive affect and food consumption in young adults. British Journal of Health Psychology 2013; 18: 782–98.
TOPLUMSAL YANLIŞ OLGULAR