Uçuş Fobisinin Üstesinden Gelmek - Çocuk Psikoloğu - Terapi Hizmeti.
Uçuş fobisiyle ilgili bu yakıştırmanın nedeni içinde birçok başka fobi barındırmasıdır. Yükseklik fobisi, kapalı alan fobisi, kontrol fobisi, sevdiklerinden ayrılma fobisi ve birçok başka fobi uçak fobisinin altında gizli küçük fobilerdendir. Bir de panik atağı unutmamak lazım.
Uçak fobiklerin büyük kısmında tabloya gizli ya da açık panik atak eşlik eder, özellikle de birazdan anlatacağımız sonradan ortaya çıkan uçak fobilerinde panik atak eşliği yaygındır.
Fobiler, bilindiği gibi kişinin kendisine de saçma gelen, kurtulmak, aşmak istediği korkulardır. Durumlara ( kapalı alan, açık alan, sosyal ortam, hastalık vb.) ya da objelere (uçak, yılan, şimşek, kedi, köpek vb binlerce objeye ) karşı gelişirler.
Fobiler her yaşta gelişebilirler, bazıları kendimizi bildiğimizden beri vardır, bazıları ise daha ileri yaşta ortaya çıkabilirler. Hatta insanlarda çok sevdiği şeylere karşı bile fobi gelişebilir. Uçak fobisi de böyledir kişi ya hatırladığı ilk zamanlardan beri uçağa karşı fobik tepki göstermektedir. Ya da binlerce mil zevkle uçtuğu halde bir gün aniden uçak fobisi geliştirebilir. Hatta uçuş personeli bile beklenmedik bir biçimde uçuş fobisi geliştirebilir.
Uçak fobisi en yaygın fobidir, potansiyel yaygınlığı yüzde 10’dur. Bir ülkede uçuş sefer sayısı arttıkça fobik insan sayısı da artmakta bu potansiyel yüzde realize olmaktadır. Böyle bir süreçte olan ülkemizde uçak fobisinden mağdur olan insan sayısı giderek artmaktadır. Yine ülkemizde panik atağın da yaygın olması ( yüzde 8-10 ) uçak fobisi yaygınlığını arttırmaktadır.
Uçuş fobisinin bilinen kesin bir nedeni yoktur. Tüm fobilerle ortak nedeni ise erken çocukluk yaşlarında oluşan uçuşa karşı negatif koşullanmadır. Bazı kişilerde bu negatif koşullanma daha sonra uçuşla ilgili negatif bilgi ya da deneyimlerle pekişebilmekte ve fobiye dönüşebilmektedir. Geç dönemde ortaya çıkan uçak fobilerinde panik atakla birlikte kişilerin hayatlarının gergin dönemlerinde olmaları da tetikleyici faktörler olarak öne çıkmaktadır.
DEĞİŞİK NEDENLER OLABİLİR
Uçak fobisi değişik şiddetlerde olabilir. Hiç binemeyenler, ya da zorlukla , büyük tedirginlike binenler fobik tanımına girerler. Daha hafif tedirginlik formlarına ‘uçuş gerginliği’ tanımı yapılabilir. Uçuş fobisi olan kişi bir şekilde uçağa binmek zorunda kaldığında derin bir kaygının eşlik ettiği bir çok bedensel belirti yaşar. Kalp çarpıntısı, nefes alma güçlüğü, el ve ayaklarını kontrolde güçlük, ölüm ya da kontrolü yitirme korkusu gibi…
Bedensel belirtiler gerçekten yaşanır ama algılandığı kadar yüksek değildirler. Bütün belirtilerin amacı kişiyi uçaktan kaçışa yöneltmek için bilinçaltı tarafından hazırlanır. Kişi bu belirtilere direnir ve belirtileri yatıştırabilirse fobi gerilemeye başlar ama bunu başarabilmek çoğu kez bir uzman desteği gerektirir.
Tedavi; Uçak fobisinin en iyi tedavisi ve en kısa olanı uygulamalı olanıdır. Bu tedavinin ülkemizde ilk uygulamasını Uğur Cebeci’nin katkılarıyla THY işbirliği ile başlatmıştık. O zamandan beri süren bu 2-3 günlük simülatör uygulamalı ve uçuşla tamamlanan tedavi programı % 85 tedavi başarısıyla süregeldi. Halen birçok uzman ve kurum tarafından sürdürülmekte.
Bu tedavi yönteminde kişilerin gerginliklerini yönetebilmeleri, simülatör ve havacılık objeleri kullanılarak sistematik duyarsızlaştırma kazanmaları ile uçuşa hazır olmaları sağlanır ve uzman eşliğinde tarifeli sefer uçuşuyla eğitim sonuçları uygulamaya dönüşür.
Bu yöntem dışında herhangi bir uzmanın ofisinde klasik terapi uygulamaları ile de uçuş fobisi tedavisi de denenebilir.
Uçak fobisini kesin tedavi eden herhangi bir ilaç yoktur. Ama bazıları uçuş sırasında kullanılabilir ve bazı kişilerde uçuşu daha kolaylaştırabilirler. Bazıları da alkol ile uçabilir. Ama bu yöntemin bazı sıkıntıları vardır.
Uçuş fobisi tedavisi uygulamalı tedavi programlarıyla kişi motive olduğu zaman uzman desteği ve uygun yöntemler kullanılmasıyla % 100 e yakın başarıyla tedavi edilebilir. Kişinin kendi kendini tedavi etme denemeleri ne yazık ki çoğu zaman ters tepmektedir. O yüzden kendi kendini tedavi ile ilgili bir öneri de bulunmayacağım. Üstelik tedavi erteleme ve geçikme fobinin pekişmesine de neden olabilmekte.
Son olarak tedaviden kaçınmamayı öneririm. Üstelik tedavi bu kadar kısa ve başarılıyken..