Geçtiğimiz hafta duyurduk, Etgar Keret !f'in davetlisi olarak İstanbul'a geldi, kısa öyküsü Kneller'in Mutlu Kampı'ndan beyazperdeye uyarlanmış olan Wristcutters (Bilekkesenler) filminin gösterimine katıldı ve Sundance danışmanları Bill Wheeler ile Wesley Strick'in de katıldığı bir senaryo yazım panelinde konuştu. Panele dışarıdan katılım da oldukça fazlaydı, konuşmacılar kendi senaryo yazma tekniklerine ve tecrübelerine değinerek fazla derinlemesine olmasa da ilginç bir sohbet yürüttüler. Haliyle bir şeyi yapmanın tek bir değil türlü yolu var; ortak bir noktada buluşmasalar da konuşmacıların hemen hepsi günlük hayattan, kulaklarına çalınan diyaloglardan, yolda yürürken gözlerine takılanlardan, yani hayatın kendisinden ilham aldıklarını ve ilham almaksızın yazmanın güçlüğünden bahsettiler. Keret, her zamanki gibi formundaydı ve esprili anektodlarıyla paneli tabiri caizse epey ısıttı. Zihnine asılı kalan imgeleri, tam olarak önem ve anlamlarını kestirememişken ancak yazarak çözümleyebildiğini ve şekillediğini anlatan Keret, otobüs durağında kolunun altında sıkıştırılmış bir gazete ile beklerken kahvesinden aldığı her yudumda gazetesi aşağı doğru kayan bir adam imgesi tarif etti ki sanıyorum ancak mahir bir hikaye anlatıcısı bu denli basit ve durağan bir resim karşısında hissettiği üzüntüyü böylesi bir ustalıkla dinleyenlerine aktarabilirdi... Keret'in henüz ülkemizde yayımlanmamış son hikaye kitabı Kapı Birden Çalındı'nın İsrail'de bir numaraya çıktığını ve çoksatanların piri sayılacak Dan Brown'u dahi alt ettiğini belirtelim bu arada; yeni Keret kitapları da yolda, öykünün ne kadar dinamik ve çarpıcı bir form olduğunu inatla yadsıyanları ikna etmek için sıra sıra raflara inecekler.
Hazırlıklarını sürdürdüğümüz bir diğer kitap, David Foster Wallace'dan İğrenç Adamlarla Kısa Görüşmeler de yakında raflarda olacak... Çok sevdiğimiz Zadie Smith, İğrenç Adamlarla Kısa Görüşmeler'i en favori kitapları arasında sayıyor ve şöyle diyor: "Wallace herkese göre değil. Ben insanların sevme biçimlerine dair birkaç şey biliyor olabilirim ama nefret, psikoz ve zalimliğe dair pek bir şey bildiğim söylenemez. Wallace iğrenç adamlara, iğrenç kadınlara ve onları üreten bu iğrenç kültüre dair mükemmel gözlemler yapıyor..." Gerçekten de üzerine bir bardak soğuk su içilmesi gereken bir metin İğrenç Adamlarla Kısa Görüşmeler ve önümüzdeki ay karşınızda olacak.
İğrenç Adamlarla Kısa Görüşmeler'in bir beyazperde uyarlaması da mevcut. Sundance Film Festivali'nin 2009 resmi seçkisinde yer alan film, blog yazarınızın uyarlamalara karşı hassas olan bünyesine hafiften ters düşmüş olsa da metnin bir okuması olarak değerlendirildiğinde ilgiye şayan. Bu noktada bir parantez açalım ve Elif Batuman'ın New York Times için yazdığı From The Critical Impulse, The Growth of Literature'ın girişindeki Tolstoy anektoduyla bitirelim yazıyı - Batuman makalesine Tolstoy'un Anna Karenina hakkında görüşlerini bildiren eleştirmen Strakhov'a yazdığı bir mektuptan alıntıyla başlıyor: "Yorumunuz... doğrudur ama tamamı değil. Yani, sizin dedikleriniz doğrudur, ancak ifade ettikleriniz benim kastettiklerimin tamamını içermiyor. Söylenebilecek ve geçerlilik sahibi olacak şeylerden biri sadece. Romanda söylemek istediğim şeyleri kendim ifade edecek olsaydım, bu defa aynı romanı yeniden yazmam gerekirdi." Woody Allen'ın meşhur esprisi geliyor akla; hızlı okuma tekniği öğrendiğinden bahsedip ardından, "Savaş ve Barış'ı bu teknikle okudum. Olay Rusya'da geçiyor," diyerek lafı bağladığı... Her okuma kişiye özgüdür ve metinler, iyi ki de, biricik...
Yazının görselindeki çalışma, Paris St. Lazare tren istasyonu dışında yer alıyor ve heykeltıraş Arman'ın imzasını taşıyor - unutmamak gerek, durmuş saatler bile günde iki kere doğru zamanı gösteriyor. İyi haftalar.
Labels: David Foster Wallace, elif batuman, Etgar Keret, iğrenç adamlarla kısa görüşmeler, tolstoy, woody allen, yazı işleri
Palahniuk'un yazı yazanlara tavsiyelerine kaldığımız yerden devam:
7.Bilmemek esastır. Hikayenin kendi kendini şekillemesine izin vermek gerekir. Sıradaki hamlenizi bilin ve ötesinin kendi kendine gelişmesi için çabalayın. Her şeyi bilirseniz, yazması da çok sıkıcı olur. (Cehalet mutluluktur - çok eskilerden günümüze uzanan ve göründüğü üzere Palahniuk tarafından da kucaklanmış bir düstur.)
8.Hikayeye daha fazla özgürlük tanımak istiyorsanız karakterlerin adlarını değiştirin. Karakterler gerçek değiller ve sizi de temsil etmiyorlar. İsimlerini rastgele değiştirmek, karakterlere dilediğiniz gibi işkence yapabilmek için onlarla aranıza gereken mesafeyi koymanızı sağlar. Hikayenin ihtiyacı varsa, karakteri öldürmek de mübahtır. (Ev işleriyle başlayan tavsiyeler birden vahşi bir boyut kazanıyor ve maddeler biraz canlanıyor böylelikle. Karakterleri öldürün veya hikayenin kaderini değiştirmek için adlarını değiştirin!)
Labels: chuck palahniuk, paul auster, yazı işleri
Burada sık sık yazı işleri temalı blog yazılarına yer veriyoruz; bu haftaya da merhaba derken Chuck Palahniuk'un yazı yazanlara tavsiyelerini ileterek girelim dedik. 13 maddelik tavsiye listesini sizler için özet geçiyoruz:
1.Yazmaya oturmak konusunda sıkıntı çekiyorsanız mutfak saati kullanın. (Yumurta ya da diğer süreli pişen yemekler için kullanılan ve zaman dolunca çınlayan cihazlardan biri kastettiği.) Cihazı bir veya yarım saat sonunda sinyal verecek şekilde ayarlayıp masanın başına geçerseniz sinyal duyulduğunda çoğu zaman işinizi bırakmayacak denli gömülmüş halde bulacaksınız kendiniz. Bu araç yerine çamaşır makinesinden de faydalanabilrsiniz, bir yıkamalık zamanı ölçek olarak kullanarak yazıya oturabilirsiniz. "Hikayenin nasıl devam edeceğine dair bir fikriniz yoksa, tuvaleti temizleyin. Çarşaflarınızı değiştirin. Bilgisayarınızın tozunu alın." (Bu biraz kafa karıştırıcı bir durum, çalar saat ne güne duruyor? Bu husus karanlıkta kalmış - ev işleri ile yazı arasında özel bir ilişki olduğu mu ima edilmekte?)
2.Okur, yazarın sandığından daha zekidir; özellikle günümüz okuru sinemanın geldiği nokta dolayısıyla sofistike anlatım biçimlerine aşina ve aç. (Doğru söze ne denir? Yazıya dair bir tavsiyeden çok, okura dair bir saptama.)
Labels: chuck palahniuk, yazı işleri
Onlar vırakladıkça hayat daha gerçek oluyor. Avukatlar, rahipler, doktorlar, siyasetçiler, gazeteciler – hayatın nabzını tutan bütün ördekler. Sürekli bir felaket ortamı. Harikulade. Barometre hiç değişmemiş, bayraklar hep yarıya indirilmiş gibi. Cennet fikrinin insan bilincinde filizlenmesine şaşmamak gerek, bütün dayanakları alınsa da serpilmeye devam ediyor. Her şeyin rastgele fırlatıldığı bu bataklıktan başka bir dünya da olmalı. Neye benzediğini tasavvur etmek güç insanların düşünü kurdukları bu cennetin. Bir kurbağa cenneti, şüphesiz. Miyazma, pislik, nilüfer çiçekleri, durgun sular. Bir nilüfer çiçeğinin üzerine otur ve vırakla sabahtan akşama kadar. Böyle bir şey olsa gerek. Olağanüstü iyileştirici bir etkisi var tashihlerini yaptığım bütün bu felaketlerin. Tam bir bağışıklık durumu tahayyül edin, memnuniyet verici bir hayat, mikrobik bir ortamda güvenli bir yaşam.
Labels: bilinmeyen, joshua ferris, yazı işleri
Labels: çehov, raymond carver, roberto bolano, yazı işleri
Sayın Arada Ormanda Gezer Primatolog Bayan,
Şşşt! Korkma güzelim. Oku lütfen. Berbat maymun yazısına takılmayıp kalbimi okumaya çalış. Aslında sana bunları söylememem lazım; söylememeyi gerçek anlamında kullanıyorum; çünkü bırak yazmayı, dil kullanma becerisini bile edinemedim, hiçbirimiz edinemedik. Ama kim takar şimdi dili? Konuşmam lazım. Bir daha bu ormana hiç dönemeyebilirim. Bir daha ırmak kıyısındaki kampına hiç uğramayabilirim, bitkinmiş gibi yapıp senden zorla kazandığım güvene de dayanarak beni kucağına almana, saç derimdeki pıtrakları ayıklamana ve bana vermiş gibi göründüğün “Ari” ismiyle seslenmene izin veremeyebilirim. Böyle olursa, eğer dönemezsem, bilmeni isterim ki Ari, nehir kıyısında geçirdiğimiz akşamüstlerini çok özleyecek. Gerçek adımın Mike olması kimin umurunda?
Labels: banksy, sam lipsyte, Üç Harfli Kelime: Aşk
Fyodor Mihailovich Dostoyevski, 1881 yılında bugün, 60 yaşındayken hayata veda etti. Öldüğünde kucağında bulunan kitap İncil'di. Cenazesine kırk bin kişinin geldiği söyleniyor.
Mezar taşında yazanlar, Karamazof Kardeşler'in epigrafıyla aynı ve İncil'den alıntı: "Size doğrusunu söyleyeyim, buğday tanesi toprağa düşüp ölmedikçe yalnız kalır. Ama ölürse, çok ürün verir."
(Çeviri Ayşe Hacıhasanoğlu'na ait, Karamazof Kardeşler'in Can Yayınları edisyonundan. Ergin Altay'in çevirisiyle İletişim Yayınları edisyonunda ise biraz daha farklı yer alıyor bu ibare: "Gerçeği söylüyorum size, gerçeği: Buğday tanesi yere düştükten sonra yok olmazsa, bir buğday tanesi olarak kalır; ama yok olursa, o zaman bereketli ürün verir." Hacıhasanoğlu, İncil'in Türkçe versiyonunda yer alan ifadeyi tercih etmiş gibi görünüyor.)
Görseller, Moskova Dostoevskaya tren istasyonundan. Burada daha önce bahsetmiştik.
Labels: dostoyevski, yazı işleri
"Gözlerim kapalıyken tanıdık bir kitaba uzanıp kokusunu içime çekerdim. Bu, beni mutlu etmeye yeterdi." - Haruki Murakami
Joe Meno (Lanetlilerin Saç Stili, Ayrıntı 2009) The Late American Novel adlı derlemede yer alan makalesinde kitapların insanların hayal etme ihtiyacından doğduklarını ve bu ihtiyacın bu zamanda her zamankinden daha baskın olduğunu söylüyor. Meno'nun makalesi, her kitapseverin hassas noktalarına dokunacak şekilde kurgulanmış; okuduğu ve onu sarsan kitapları, okuması gerektiğini düşündüğü için okuduklarını ve hoşlandığı kadının okuduğu kitaplardan yaptığı çıkarımları samimiyetle anlatıyor ve hangi formatta olursa olsun 'kitabın' başlı başına bir alan olduğunu ve bizleri etken biçimde hayal kurmaya, kelimeleri birleştirip olayları gözümüzde canlandırmaya ve gözümüzde canlananları kendi anı, hayal ve ideallerimize bağlamamıza yardımcı olduğunu hatırlatıyor. Bu açıdan biricik bir tecrübe sunuyor her kitap okuruna; öyle ki bunu betimlemeye çabalamak, kitabın formatını tartışmaktan daha saçma. Her neyse.
Tüm dünya ile birlikte Mısır'da olan biteni takip ettiğimiz bir hafta geçirdik. İskenderiye Kütüphanesi'ni yağmacılardan korumak için el ele verenleri gördünüz mü peki? Borges'i ve insanlar yeryüzünde yaşadıkları sürece yaratıcılıklarının envanteri olan Kütüphane'nin yıkılamayacağını, defalarca yok edilse bile yeniden ve yeniden doğacağı iddiasını anmadan olmaz sanıyorum. Günümüz İskenderiye Kütüphanesi 2002 yılında Mübarek'in desteğiyle kurulmuş ve öncülünün anısını yaşatıyor, kendi varlığının yanında elbette. Liderler gitse de kitaplar kalıyor. Borges'i anarak bitirelim; dünya, uğursuz bir biçimde gerçek ve kitaplar iyi ki var. İyi ki.
Labels: kütüphane, olan biten, yazı işleri
"Aslına bakılırsa, eğer seçme hakkım olsaydı yazmak yerine mutlu olmayı tercih ederdim. Kitaplarımda yeni bir şey yok benim. Üzerime çöken o korkunç mutsuzluktan kurtulma arzusuyla yazıldılar öncelikle. Daha çocukken acıyı kelimelere döktüğüm zaman hafiflediğini keşfettim; kelimelere dökülen acı gerisinde biraz melankoli bırakarak uçar gider... Melankoli, sefalet içinde olmaya yeğdir. Tıpkı bir Katoliğin günah çıkarması ya da psikanaliz gibi."
Yukarıdaki cümleler edebiyatın ağır melankolik kalemlerinden Jean Rhys'e ait. Hüzünle beslenen, karanlık bir yazar Rhys; tıpkı Shirley Jackson gibi hayatın sıkıntılarını kendi karanlığında boğmaya yeltenenlerden. Romanlarından Geniş Geniş Bir Deniz'le Karanlıkta Yolculuk'u özellikle öneririz. Shirley Jackson'ın ana karakteri Eleanor nasıl bir evin 'büyüsü' ile sürüklenip gidiyorsa, Rhys'in karakterleri de hayatın akışında savruluyorlar dört bir yana.
Her biri, yapayalnız.
“Düşünüyordum da,” dedi Eleanor nedense hepsine bir özür borçluymuş gibi hissederek. “Çok sakin olduğumu sanırdım, ama aslında ödüm kopuyormuş, şimdi anladım.” Şaşkınlıkla kaşlarını çatınca devam etmesini beklediler. “Korktuğumda da dünyanın mantıklı, güzel, korku barındırmayan yönlerini gayet net görebiliyorum; koltuklarla masaların ve pencerelerin hep aynı kaldıklarının, etkilenmediklerinin ve özenle dokunmuş halı deseninin kılını bile kıpırdatmadığının farkında oluyorum. Ama korkunca bu şeylerle benim bağlantım kayboluyor. Nesneler korkmadıkları için herhalde.”
“Bence sadece kendimizden korkarız,” dedi Doktor yavaşça.
Yanağını Eleanor’un eline yaslayınca dokunuşundan nefret eden Eleanor elini hemen geri çekti.
“Ben hep yalnız kalmaktan korkarım.”
Labels: jean rhys, shirley jackson, tepedeki ev
Son blog yazımızda Etgar Keret'in öykülerinden uyarlanan $9.99'un trailerına yer vermiş ve bunlardan birinden bir fragman yayımlamıştık. Aşağıdaki söyleşide TimeOut New York dergisi Keret'e 'hayatın anlamı'nı soruyor, cevaplar ilginç.
S: İnsanlar neden cevabı olmayan sorulara kolay yanıtlar ararlar?
Keret: Bence film kolay yanıt arayanlar değil de aramaktan vazgeçmiş olanlar hakkında. Bazen arayış da kendi içinde bir anlam taşır. Hayatın anlamını arayan karakterle onu yadırgayan diğerleri arasındaki fark, arayış içinde olanın ne denli naif olursa olsun vazgeçmemiş olduğudur. Buna resmen kafayı takmış. Diğerleri ise bir zamanlar önemsedikleri soruların yanıtlarını bir kenara bırakmış, çoktan hayatları için yaptıkları B ve C planlarına geçmişler.
S: Yaşınız ilerledikçe meylettiğiniz temaların ve tarzınızın değiştiğini düşünüyor musunuz?
Keret: Eskiden beni rahatsız eden şeyler yüzünden halen rahatsız oluyorum; ama artık birilerinin yüzüne bir yumruk patlatma dürtüsü duyduğum söylenemez. Geçmişte yazdığım öyküler hep benimle mutluluğun arasında duran şeylere ve başarısızlığa dairdi. Şimdiyse öykülerim o şeylerle uzlaşmaya ve başarısızlığa dair... Başarının insanı ürküten bir yanı var aslında. Hayatla arandaki sürtüşme paydasını düşürüyor.
Labels: Etgar Keret, Gazze Blues