12:3327 Kasım 2019
ABD Savunma İstihbarat Ajansı tarafından yayımlanan "İran’ın Askeri Gücü" raporu, özellikle ortaya koyduğu gelecek projeksiyonu bakımından ciddi bir sorgulamayı gerektiriyor- İran’ın bölgesel müdahalelerinin meşruiyet zeminleri olan “direniş ekseni", DEAŞ
İSTANBUL (AA) -ÇAĞATAY BALCI- Orta Doğu’da Arap Baharının ve Suriye krizinin yarattığı gerilim ve çatışmalar bölgesel güvenlik denklemini derinden etkiledi. Bu ortamda devletler ve devlet-dışı silahlı aktörlerin oynadıkları roller çeşitlendi ve bölge coğrafyasında siyasal, etnik ve mezhebî gerilimler derinleşti. Bu süreçte özellikle terör örgütleri, milis yapılar, yabancı terörist savaşçılar gibi devlet-dışı silahlı aktörlerin etkinlik kazanması, bölgedeki gerilim ve çatışmalar bağlamında bu aktörlere odaklanmayı gerekli kılıyor. Fakat devletler ve devlet-dışı silahlı aktörler arasındaki yakın ilişki, devletlerin bu süreçlerde oynadıkları merkezi rolün göz ardı edilemeyeceği gerçeğini de ortaya koyuyor. Bu bağlamda devletlerin bölgesel güvenlik, bölgesel gerilim ve çatışmalarda ana aktör oldukları kabul ediliyor ve ortaya konulan analizler de bu temelde yapılıyor.
Bölgesel güvenlik denkleminde devletlerin başat unsurlar olarak değerlendirilmesi, bizatihi devletlerin bölgeye ilişkin sundukları analiz ve öngörülerde de kendini gösteriyor. Bu durumun son örneklerinden biri de ABD Savunma İstihbarat Ajansı (DIA) tarafından yayımlanan "İran’ın Askeri Gücü" raporu. Özellikle Suriye kriziyle birlikte, bölgedeki devletlerin nüfuz kapasiteleri üzerine, devletlerin askeri kapasiteleri, savunma teknolojilerindeki altyapısal nitelikleri gibi farklı parametrelere odaklanan analizlerin sıkça kendini gösterdiği bir süreçte, benzer bir analiz yaklaşımı raporda İran özelinde ortaya konulmuş. ABD’nin en önemli istihbarat organlarından biri tarafından yayımlanan söz konusu raporun başlığında, İran’ın savunma ve güvenlik doktrini “rejimin korunması-bölgesel nüfuzun teminatı” ifadesiyle özetlenmiş. Bu ifade raporun genel konseptini de ortaya koyuyor.
- Paradoksal bir yaklaşım
Diğer yandan, bölgesel güvenlik kompleksleri yaklaşımı çerçevesinde ele alındığında, İran’ın güvenliğinin bölgedeki diğer devletlerin güvenliğinden bağımsız düşünülemeyeceği de göz ardı edilemeyecek bir gerçek. İran’ın bölgesel nüfuz arayışı doğrultusunda bölgedeki farklı ülkelerin iç istikrarını ve güvenliğini tehdit edebilecek nitelikteki (milis yapılara siyasi ve askeri destek, ülkedeki meşru otoriteyi düşmanlaştırmak ve benzeri) adımları, bu ülkelerde ve bu ülkelerin müttefiklerinde bir karşıtlık algısının oluşmasına sebep oluyor. İran’ın asimetrik müdahaleleri yüzünden iç istikrarı ve güvenliği sarsılan söz konusu ülkelerde yaşanan siyasi, etnik veya dinî/mezhebî gerilimler de İran’a yansıyor. İran’ın bölgesel nüfuz arayışına odaklandığı son sekiz yıllık dönemde, İran içinde etnik ve mezhebî grupların eylemlerindeki ve rejim karşıtı halk hareketlerindeki artış bu bağlantıyı açık bir biçimde gösteriyor. İran’ın "iç güvenlik için ülke dışında mücadele" argümanıyla gerçekleştirdiği hamleler, aksine iç güvenliği temelden tehdit ediyor: İşte paradoks burada.
- Konvansiyonel güçteki artış kime karşı kullanılabilir?
Bu durum, İran’ın askeri konvansiyonel gücündeki artışın bölgede ve pratikte ne tip yansımalar bulabileceği sorusunu akıllara getiriyor. Zira özellikle kara gücündeki artış ve ilerleyen yıllarda bu gücün bölgede müdahaleler gerçekleştirebilme zemini oluşturması, bu müdahalelerin hangi hedeflere yönelebileceğinin de değerlendirilmesini gerektiriyor. İran’ın kara gücünde yaşanan artışın tehdit edebileceği alanlar, sınırdaşları olan Türkiye, Irak, Afganistan, Pakistan, Azerbaycan, Ermenistan ve Türkmenistan’ı kapsıyor. Bu alanlar arasında Türkiye, Pakistan ve Azerbaycan güçlü ordu yapıları nedeniyle bir İran müdahalesini askeri strateji açısından imkânsız kılmaktadır. Türkiye’nin güçlü ordu yapısı ve NATO üyeliği, Pakistan’ın güçlü ordu yapısı ve İran’ın Sistan-Belucistan bölgesinde faaliyet gösteren örgütler üzerindeki etkisi, Azerbaycan’ın ise güçlü ordu yapısı ve Türkiye ile olan ittifak ilişkisi, bu alanları İran'ın konvansiyonel müdahalesine kapalı hale getirmeye yetiyor.
- Güvenlik ikilemi engeli
İran’ın bölgede gerçekleştirdiği hamlelerin meşruiyet zeminleri olan “direniş ekseni", DEAŞ ile mücadele, "Şiileri koruma", "bölgede ABD’ye karşı duruş” gibi argümanlar bugün itibarıyla etkinliğini kaybetmektedir. “Direniş ekseni” söylemi Lübnan ve Irak’taki İran karşıtı gösterilerle sarsılırken, DEAŞ’ın etkisini kaybetmesiyle bu argüman da temelsiz kalmış, "ABD’ye karşı duruş" argümanı ise Türkiye’nin ABD destekli PKK/YPG terör örgütüne yönelik operasyonuna karşı bir tutum sergilenmesiyle geçerliliğini yitirmiştir. Bu durum, İran’ın bölgesel nüfuz arayışı açısından, bir anlatı ve argüman krizine işaret ediyor. Bununla birlikte İran ekonomisinde yaşanan derin kriz, ABD yaptırımları ve toplumsal alanda yaşanan sorunlar da İran’ın önündeki önemli sorunlar arasındadır. Bu bağlamda İran’ın rejimi koruma ve bölgesel nüfuzu teminat altına alma hedefleri, askeri güç kapasitesindeki artıştan daha farklı parametreler ışığında değerlendirildiğinde, İran’ı son derece zorlu bir sürecin beklediğini söylemek yanlış olmayacaktır.
Etiketler : "Direniş Ekseni", ABD Savunma İstihbarat Ajansı (DIA), deaş, Devrim Muhafızları Ordusu (DMO), İran'ın Askeri Gücü Raporu