Haldun Taner kimdir? | nbilgi
Öykü, tiyatro, kabare yazarı, öğretim üyesi ve gazeteci Haldun Taner 16 Mart 1915 yılında İstanbul’da doğdu. Galatasaray Lisesine parasız yatılı olarak girdi (1923), ilk ve ortaöğrenimini de aynı okulda tamamladı. Heidelberg üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde yüksek öğrenime bağladıysa da tüberküloza tutulunca yurda döndü. Bıraktığı yükseköğrenimini bu kez, uzun hastalık yıllarının ardından girdi İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Alman Dili ve Edebiyatı ile Sanat Tarihi bölümlerinde bitirdi (1950). Aynı fakültede bir süre sanat tarihi asistanı olarak çalıştı.
Sonra Max Reinhard Tiyatro Enstitüsünde okudu ve Viyana tiyatrolarında resji asistanlığı yaptı. Yurda döndükten sonra, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Gazetecilik Enstitüsünde ve Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tiyatro Enstitüsünde ve yirmi yılı aşkın da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde edebiyat, sanat tarihi ve tiyatro tarihi dersleri verdi. Galatasaray yıllarında edebiyatı hasta ve dengesiz insanların uğraşı olarak gören Haldun Taner, yazarlığa şakacıktan yazıp Ankara Radyosuna gönderdiği skeçlerle başladı. Üst üste oynanan bu skeçlerin ardından Haldun Hasıroğlu imzasıyla Yedigün dergisinde “Töhmet” adlı öyküsü çıktı. Bunu kendi adıyla Cumhuriyet, Yücel, Ülkü, Varlık, Küçük Dergi, Yeni İnsan dergi ve gazetelerinde çıkan öyküleri izledi.
1953’ten sonra çalışmaları öyküden çok tiyatroya yöneldi. Dramatik Batı tiyatrosu yolunda verdiği ilk ürünlerin ardından geleneksel Türk tiyatrosu ile Brech’in epik tiyatrosu bileşkesinde sunduğu yepyeni oyunlar ve güncel politik taşlamalarla sahneleyen kabare türü ile her an özgün, Brecht’in tanıtması ve Devekuşu Kabare olayı ile hem öğretmen hem öncü oldu.
Sanat hayatı ve kişiliği
Haldun Taner öykülerinde İstanbul görgüsüzlerini ve kodamanlaşanların basitliklerini anlattı. Sorumluluk taşımayan, gücünü kötüye kullanan, fırtınaya göre değişen, içi dışı birbirine uymayan kişileri amansızca eleştirdi. Köyden kasabadan kopmuş, kendini büyük kentte bulmuş gurbetçilerle eski İstanbul’dan kalan yaşlılara sevgi, saygı ve acımayla yaklaştıysa da şımarıklara, hoppalara hoşgörüsüz oldu, çiylikleri, densizlikler, küçümsemeleri bağışlamadı.
Bu yeni tip insanların toplum yapımızdaki değişmeyle ortaya çıktıklarını bilmezden gelip onları bireysel özlerindeki hafiflikle suçladı. Suçlamalarında nükteden, hicivden, mizahtan, alaydan bol bol ama kabalaşmadan yararlandı. Eleştiriyi düzenin aksayan bozuk, çarpık yanlarına kullandığı da oldu, fakat hiç bir zaman mizahı düzene karşı veya düzen insanı ilişkisine karşı çevirmedi. Aynı özellik oyunlarında da görülür. Dramatik oyunlarından epik tekniğe ve temaşa sanatımıza açılan oyunlarına, onlardan da siyasal taşlamayı içeren kabare skeç ve şansonlarına kadara dozu gitgide artan mizah, alay, yergi başlıca özelliğidir Taner’in.
Kuşaklararası karşıtlıkları ve çelişkileri işleyen ilk dönem oyunlarında mizah ve eleştiri öykülerindekine çok benzer yolda bireye ve bireysel özellikleredir. Yakın geçmişimizi yaşanan olaylarla kurcalayan, parodi ve alegori olanaklarından yararlanan ikinci dönem oyunlarında ise mizah ve eleştiri Eşeğin Gölgesinde sömür düzeninin kendisine ötekilere ise üst yapısına yöneliktir.
demet tanerHaldun Taneryazar