Solomon Asch Uyum deneyi - Psikonot
Ana Sayfa Psikolojik Deneyler Solomon Asch Uyum deneyi
Solomon Asch uyum deneyi nedir? Solomon Asch uyum deneyi neyi amaçlamaktadır?
Hayatımızın çoğu topluma uyum sağlayarak geçer. Kimi zaman diğerleri tarafından dışlanmamak, kimi zaman ödüllendirilmek, cezadan kaçınmak yahut başkaları tarafından beğenilmek gibi birçok sebepten dolayı diğerlerine uyum sağlarız. Bu durum birçok sosyal psikolog tarafından araştırılmış ve üzerine deneyler yapılmış, literatürde ‘Sosyal Uyum’ olarak geçen popüler bir konudur. Bu konu üzerine yapılan en ünlü deneylerden biri de Solomon Asch tarafından 1951 yılında yapılan ‘ Uyum Deneyi ’dir.
Solomon Asch, sosyal baskının kişi üzerindeki etkisini gözlemlemek için ABD’deki Swarthmore College’dan 50 erkek öğrenciyi laboratuvar ortamında ‘görsel algı’ testine tabii tuttu. Öğrenciler deneyden haberi olmayan ve odadaki diğer kişileri de kendisi gibi katılımcı sanan deneklerdi. Odadaki 7 kişi ise deneyden haberi olan ve deney boyunca aynı yanlış cevapları veren kişilerdi. Denek, diğerlerinin cevabını duyduktan, onların cevaplarından etkilendikten sonra karar vermesi için masanın en sonuna oturtulmuştu. Deneklere soldaki karton üzerindeki standart çizginin A, B veya C çizgisinden hangisi olduğu soruldu ve standart çizgi her etapta değiştirildi. İlk iki etapta herkes aynı cevabı verdi. Üçüncü etaba geçildiğinde ise denek haricindeki herkes yanlış cevabı söyledi. Örneğin, standart çizgi üçüncü çizgi olmasında rağmen herkes standart çizginin birinci çizgi olduğunu emin bir şekilde söyledi. Denek herkesin yanlış cevabı verdiğini düşünse bile gruba uyum sağlayarak aynı şekilde yanlış cevabı verdi. 18 denemenin 12 sinde(kritik evre) denek haricindekiler yanlış cevapları verdiler ve deneklerin %75 i kritik evrede en az bir kez uyum sağlayıp yanlış cevabı söylerken, %25 i gruba hiç uyum sağlamadı ve doğru cevabı söyledi.
Uyum deneyi sonrasında katılımcılara, verdikleri cevapların doğru cevaplar olduğuna inanıp inanmadıkları bireysel olarak sorulduğunda ise katılımcıların çoğu cevapların doğru olduğuna inanmadığını söylerken çok az bir kısmı verdikleri cevapların doğru olduğuna inandığını söyledi. İnsanların, grubun verdiği cevapların yanlış olduğunu düşünmesine rağmen gruba uymasında ki temel iki neden:
Grup tarafından dışlanmayı istememek (normatif etki)
Grubun düşüncesinin daha iyi ve doğru olduğunu düşünmek (enformasyon etkisi)
Uyum Deneyi Etkileyen Faktörler
Görevin zorluğu arttıkça katılımcının uyum sağlaması da artmaktadır. Örneğin, gösterilen çizgiler birbirlerine çok benzeseydi ve katılımcı doğru cevaba karar veremeseydi başkalarının cevaplarına uyum sağlaması daha da artardı.
Grup büyüklüğü arttıkça uyum artar. Örneğin, daha fazla insan aynı cevabı verdiğinde katılımcının da aynı cevabı verme olasılığı artmaktadır.
Gruptaki insanların yüksek statülü olması katılımcının uyum sağlamasını arttırır. Çünkü, insanlar kendilerinden güçlü ve bilgili gördükleri kişilere daha fazla uyum sağlarlar.
Katılımcılar özel olarak kendileri cevap verdiklerinde uyum azalır. Çünkü, bu durumda grup tarafından dışlanma tehlikesi yoktur.
Deneydeki bütün katılımcılar erkek ve aynı yaş grubundan olan insanlardı. Bundan dolayı deneyin sonuçları kadınlar için yahut yaşlı insanlar için genellenemez.
Deneyin laboratuvar ortamında yapılması, deneyin sonucunun gerçek dünya durumlarına uygulanabilirliğini sorgulatmaktadır.
Sonraki İçerikSavunma mekanizmaları