Figen Yüksekdağ'ın 26 Temmuz 2019'daki savunması
HDP'nin önceki dönem Eş Genel Başkanı Figen Yüksekdağ'ın tutuklu yargılandığı davanın Sincan’da görülen duruşmasında yaptığı savunmanın tam metni: Kaynak: Yüksekdağ: Bizi tasfiye etmeye çalışanların siyaseti tasfiye oldu
24459Figen Yüksekdağ'ın 26 Temmuz 2019'daki savunmasıFigen Yüksekdağ
Heyetinizi, sevgili avukat arkadaşlarımı, salonda bulunan izleyicileri, dayanışmak için gelen tüm dostları öncelikle saygıyla, sevgiyle selamlıyorum. Öncelikle şunu belirtmem gerekiyor, geçen duruşmada hatırlarsanız bazı birleşen dosyalarla ilgili savunmalarımı tamamlayamadığımı söylemiştim. O tartışmalara ve değerlendirmelerime devam edeceğim. Aynı zamanda 27’nci Ağır Ceza’nın hazırladığı dosyaya devam edeceğim. İkincisi Diyarbakır 10’uncu Ağır Ceza ve 9’uncu Asliye Ceza, yani Yargıtay’da olan dosya ile ilgili başka bir duruşmada beyanda bulunma şansım olmayacak. Bu sözünü ettiğim dosyalarla ilgili savunmamı bu konuşmada tamamlamış olacağım. Değerlendirmelerimin büyük kısmının öğleden önce tamamlanacağını düşünüyorum. Eksik kalan kısımları da öğleden sonra tamamlayabileceğimi düşünüyorum. Değerlendirmelere başlamadan önce taleplerimizle ilgili bir noktayı da hatırlatmak istiyorum, bu dosya ile birleştirilen Van dosyalarıyla ilgili hatırlarsanız geçen duruşmada konuşma, kürsü tutanaklarının veya emniyet kayıtlarının, ön soruşturma yürütenler kimlerse onların ellerindeki gerek çözüm tutanağı, gerek delil ve başkaca şeylerin bu dosyaya sunulmasını ve bana iletilmesini istemiştim. Van dosyalarında zaten genel usulsüzlüğe ilişkin bir değerlendirme yapmıştım. Çok yüksek çıtalarda cezaların istendiği davalar açılmış, konuşmalarımın hiç değilse ciddiyetli bir dava olması için bana iletilmesi gerekiyor. Bunu talep etmiştim. Fırsat olmamış olabilir, bürokrasi hantal işlemiş olabilir ama bu dosyada buna ihtiyaç olduğunu düşünüyorum. Bazı konuşmalarım var Van dosyasıyla ilgili, onları kastetmiyorum. Bilhassa şunu talep etmiştim, hatta Savcı Bey kabul etmişti, 11/04/2015 tarihli Van İl Merkezli konuşmamın çözüm tutanağı sadece 2-3 cümle olarak alınmış. Aynı zamanda burada benim sözlerimle ilgisi olmayan bazı kavramların bulunduğundan da söz etmiştim. Ondan dikkatimi çekmişti ve bir ihtiyaç olarak gördüm. Bununla ilgili görsel mi var, konuşma metni çözüm tutanağı mı var, varsa dosyaya eklenmesi gerekiyor. Ama ben sonuçta bu ön soruşturmayı yürüten kimlerse kolluk mu emniyet mi jandarma mı ya da savcılığa bağlı birimler mi, bunlardan talep edilmesini istiyorum. Ellerinde ne varsa… Eksik olan çözüm tutanaklarının da dosyaya girmesini talep ediyorum. Sonradan unutmamak için söyleyeceğim nokta bu dosyalar kapsamında.
Buradan beyanlarıma devam etmek istiyorum. Sayın heyet, değerli arkadaşlar geride bıraktığımız dönem çok önemli siyasal gelişmelerden birisi yaşandı. Bizim her bir duruşmamızın arasında yaşanan gelişmelerin önemli tarihsel, kritik süreçlere denk düştüğünü görüyoruz. Bizlerin yargılama süreçleri, bizlerin bu davalar yoluyla hapis tutulması, doğrudan ve direkt bu siyasal süreçleri etkileyen bu siyasal süreçlerin siyasi iktidar tarafından yönetilmesine vesile olan bir duruma dönüşmüştür. Başından itibaren öyleydi. Bizler siyasi saiklerle tutuklandık.
Dört duvar arasında tutulan biziz ama duvara toslayan siyasi iktidardır
Türkiye halkları rüzgâra karşı yürümenin tarihini yazmıştır
Ve bu süreç içerisinde elbette ki oluşturulan birleşik tutum, Türkiye’nin son dönemde içinde bulunduğu kutuplaşmaya karşı, antidemokratik kutuplaşmaya, düşmanlaştırmaya karşı verilmiş çok önemli bir cevaptı. Bakın bu memlekette demek ki haksızlığa karşı gayet ortak ve meşru bir amaç etrafında bir araya gelindiğinde çok önemli bir birleşiklik, çok önemli bir dayanışma, kolektif ruh, birlikte üretme birlikte değiştirme ruhu ayağa kalkabiliyor. Yapılabiliyor demek ki, başarılabiliyor. Biz geride bıraktığımız seçim sürecinde, bu kadar kritik bir süreçte bunu gördük. Siyasetin özellikle de iktidar siyasetinin toplumsal yaşama bu kadar müdahale etmesi, bu kadar operasyon düzenlemesi, kışkırtma, ırkçılık, milliyetçilik, kutuplaştırma, nefret söylemi, siyasi operasyonlar, bu kadar yoğun biçimde seyretmese toplum kendi iç dengelerini kurabiliyor. Toplum kendi iç barışını oluşturabiliyor. Her şeye rağmen bu kadar kötü bir tarihsel süreç yaşanmasına, bu kadar ağır yıkımlar yaşanmasına rağmen toplum kendi iç barışını kurabiliyor.
Bugün Türkiye iç barışının ve Türkiye'deki istikrarın karşısındaki en büyük tehlike AKP-MHP koalisyonudur ve bu koalisyonun yönettiği iktidar yapısıdır. Çok net. Bu sürecin sonunda bütün Türkiye toplumunun çoğunluğu da biliyorum ki kararını vermiş ve bu kararın altını çizmiştir. Ama bu siyasi iktidar, toplumun çoğunluğunun kararını dikkate almıyor. Bakın toplumun çoğunluğu bir irade ortaya koymuş olmasına rağmen siyasi iktidar sanki hiç bir şey olmamış gibi, sanki Türkiye’de toplumunun yüzde 51-52’si kendisinin arkasındaymış gibi kendi kafasına göre hiçbir demokratik mekanizmayı işletmeden, kibrinden burnundan kıl aldırmadan, yine bu ülkeyi sopa politikasıyla, baskı politikasıyla, bana mecbursunuz politikasıyla yönetmeye devam ediyor. Bu çok ciddi bir çelişki ve bu çelişkinin aşılması lazım. Bu çelişkinin aşılabilmesi için de yine halk güçlerinin, demokrasi güçlerinin devreye girmesi gerekiyor. Halkın demokratik bir tavrının devreye girmesi, bu kötü gidişata da dur demesi gerekiyor.
Ve bu koşullar içerisinde demokratik sonuçlardan yola çıkarak Türkiye’de adaleti tesis etmek için, her şeyden önce siyasi adaleti, toplumsal adaleti tesis etmek için güçlü adımlarla yürümeliyiz. Emin olunca adalet deyince zaten yargı gelmez tek başına akla ama yargının adaletinin ve ya hukukun hakim kılınabilmesi için her şeyden önce toplumsal yaşamda adaletin, siyasette adaletin sağlanması gerekir. Bakın Türkiye toplumu bunun adımını attı. İnşallah devamı da gelecek bu adımın. Adaleti sağlamanın adımını attı. Şimdi bu adımları şöyle sürdürmek durumundayız, çelişkileri aşarak, çelişkileri ortadan kaldırarak sürdürmek durumundayız. İstanbul’da sağlanan adaleti Diyarbakır’da da sağlayarak adımlarımızı büyütmek zorundayız.
İstanbul’la Diyarbakır’ın yani iki yakamızın bir araya gelmesi sağlanamazsa bu memlekette huzur da olmaz adalet de olmaz
Bakın siyasette de toplumsal yaşamda da toplumsal vicdanda da İstanbul-Diyarbakır çelişkisi aşılmazsa İstanbul’la Diyarbakır’ın yani iki yakamızın bir araya gelmesi sağlanamazsa bu memlekette huzur da olmaz adalet de olmaz, maalesef ki ideal bir gelecek de olmaz, istediğimiz bir gelecek de olmaz. İki yakamızı bir araya getirmemiz lazım, İstanbul’la Diyarbakır’ın bir araya getirilmesi lazım. Bakın Halkların Demokratik Partisi, partinin bütün seçmenleri, ona gönül verenler, İstanbul’da adaletin yerini bulması için canını dişine taktı çalıştı ve başardı. Herkes şunu çok iyi bilir, Halkların Demokratik Partisi’nin, Kürtlerin ve bütün demokrasiye inanan HDP gönüllülerinin bu seçim sürecindeki iradesi olmasaydı bu memlekette bütün işler yine eski hamam eski tas, iktidar hırsına gidecekti, devam edecekti. Buna dur diyen HDP iradesidir. HDP’li seçmenin iradesidir. Bilhassa da Kürt yurttaşlarımızın ortaya koyduğu demokratik tutumdur, demokratik tavırdır.
Niye aldı Halkların Demokratik Partisi bu tavrı? İşbirliği yaptığı ya da adayla aynı düşündüğü için mi? Değil. Çok farklı düşünüyoruz, çok farklı davranıyoruz. Öyle olmasa zaten başka başka yerlerde olmazdık. Ama bizler sadece kendimiz için değil herkes için adalet istiyoruz. Biz bir yerde adalet yerini bulmuyorsa ona sırtımızı dönmeyiz. Bir yerde birisinin hakkı yeniyorsa, mazbatası göz göre göre gasp ediliyorsa, hak ettiği mazbata verilmiyorsa, baskı aracılığıyla, tehdit şantaj aracılığıyla halkın oyları hiç ediliyorsa biz buna gözlerimizi kapatamayız. Bizim adalet anlayışımıza sığmaz bu.
Biz adalet yerini bulsun, hak eden hak ettiği yeri kazansın diye bu süreç içerisinde bu kadar kritik bir rol oynadık ve bütün dengeleri değiştirdik. Ama Diyarbakır’daki Kürt yurttaşın da aynı adaleti beklemeye hakkı vardır. Bizim de aynı adaleti beklemeye hakkımız vardır. İstanbul’u gelip birlikte kazandık ama HDP’nin kazandığı altı belediyenin Türkiye toplumunun vicdanında, Türkiye siyasetinin vicdanında bir karşılığı yoksa ortada çok ciddi bir çelişki var demektir. Bakın bu çelişkiler daha da derinleşir. Bugün görmezseniz, bugün üstüne gitmezseniz altı HDP’li belediyenin bugün göz göre göre, üstelik yüzde 75 oyla kazandığımız Bağlar Belediyesi’nin yüzde 25 oyla AKP’nin belediye başkan adayına verilmesi, bu kadar fecaat, bu kadar akla vicdana sığmayan durumların yaşandığı bir süreçten söz ediyoruz. Ve bu süreçte iktidarı eleştiriyoruz bir taraftan, iktidara karşı elbetteki demokratik mücadelemizi vereceğiz ama bu süreçte iktidar karşısında yer alan bütün muhalefetin de adaletli yaklaşmayı, hakkaniyetli yaklaşmayı başarması gerekiyor. Tam o nedenle diyoruz ki daha işimiz bitmedi, işimiz yeni başlıyor. Ama Diyarbakır’ın hakkını almak için de Mardin’in hakkını almak için de Van’ın hakkını almak için de iki yakamızı bir araya getirmek için de çok daha derinden bir oh çekerek adalet şimdi esas yerini buldu demek için de mücadeleye devam edeceğiz, mücadeleye devam etmemiz gerekiyor.
İster boğazımıza bıçak dayasınlar ister hapsetsinler, yaptıklarımızın arkasındayız
Bizi bakın bu dava dosyalarında neyle yargılıyorlar; HDP’li siyasetçiler, heyet bileşenleri başta olmak üzere Sırrı Süreyya Önder, İdris Baluken, Eş Genel Başkanımız Sayın Selahattin Demirtaş, bizler ve bütün milletvekilleri yargılanma gerekçelerimizden, hedef alınma gerekçelerimizden birisi çözüm süreci mekanizması içerisinde yer alma, Sayın Abdullah Öcalan’ın mesajlarını hükûmetle sürdürülen, devletle sürdürülen diyalog ve müzakere süreci içerisinde toplumla paylaşma ve kamuyla taşımaktır ve Öcalan’la bağlantılı siyasal süreçler, hatta yaptığımız konuşmalar, birazdan üzerinden geçeceğim. Fezlekelerimden birisi bu. Abdullah Öcalan’ın pankartının sizin kongre salonunuzda ne işi vardı deniyor. Bizler bunun için yargılanıyoruz. Ve bizler bu zamana kadar hiçbir zaman ister boğazımıza bıçak dayasınlar, ister hapse atsınlar, ister bildikleri bilmedikleri zulüm ve işkence yöntemlerini denesinler; yaptığımızı, söylediğimizi inkar etmedik, arkasında durduk, duruyoruz da.
Biz tam tersine bu süreçlerin, bu rolümüzün kamuoyuyla çok daha açık çok daha şeffaf çok daha dolaysız süreçlerle yaşanmasını istedik. Ama siyasi iktidar bu süreç içerisinde, çözüm sürecini bitirdikten sonra, İmralı ile tamamen ilişkiler kesildikten sonra bizleri birlikte yürüttüğümüz bu süreçten dolayı, -pozisyonlarımız elbette ki farklıydı, ideolojik, politik farklılıklarımız elbette ki var-, karşı yerlerdeyiz şüphesiz ki, ama sonuçta o süreçte beraber yer alıyorduk. Ortaklaşa geliştirilen, kendi başımıza çözüm süreci geliştirmedik biz; yani böyle saçmalık mı olur, tek taraflı diyalog süreci mi olur? İki taraflı yürütülen bir şeydi, başta iktidar olmak üzere devlet mekanizmalarıyla dolaylı olarak içerisinde olduğumuz bir süreçti. Biz bugün onlardan yargılanıyoruz, o süreçlerden dolayı, APO’cu olmakla, ne bileyim işte Öcalan’ın fikirlerini, düşüncesinin propagandasını yapmakla, onu selamlamakla yargılanıyoruz, ama siyasi iktidar çözüm sürecini bitirdikten sonra tamamen terörle anti-terör noktasına geldi ve çok ciddi bir düşmanlık politikasıyla, agresif bir politikayla Sayın Öcalan’a dönük politik söylemlerini aralıksız sürdürdü ve 4 yıllık süreç boyunca 2015’ten beri 4 yıllık süreç boyunca İmralı’da tecrit uygulandı ama yıl oldu 2019, aradan geçti 4 yıllık süre bu 4 yıllık sürenin sonunda ne tesadüf tam da seçim süreci içerisinde İmralı tecridi kaldırıldı, mecburen kaldırıldı. İki nedeni vardı bunun; bir, hapishanelerde süren açlık grevi, ölüm orucu ve yaşanan ölümler; hapishanelerde cezaevlerinde yaşanan ölümler. rtık çok kritik bir eşiğe gelinmişti, bunun için bir adım atılması gerekiyordu. İkincisi de bu adımı atmak için siyasi iktidar 6-6,5 ay bekledi, daha önce de açlık grevi nedeniyle sorunu çözebilirdi, tecridi kaldırabilirdi ama seçim sürecinin öncesinde kendi siyasi hesapları bakımından kullanmak amacıyla İmralı’daki tecridi kaldırdı ve avukat gidişine sonrasında da ailenin gidişine onay verdi. Ve Sayın Öcalan’ın mesajları o süreç içerisinde yine devlet onayıyla, iktidarın onayıyla paylaşıldı. Ve siyasi iktidar mektuplardan birinde gönderilen mesajlardan yola çıkarak bize dedi ki “siz yine Abdullah Öcalan’ın mesajlarını dikkate alın”… Ya buna inanın demek bile imkansız, kara mizah. İktidarın projesi bir taraftan, ama diğer taraftan da gerçekten çok komik. Neresinden tutacağını şaşırıyorsun. Aynı anda, eş güdümlü olarak bizler aynı davalardan yargılanıyoruz. Abdullah Öcalan’ın mesajını ilettiğimiz için...
Buradan Van dosyalarıyla devam ediyorum. Van dosyalarında geçen fezleke fezleke geçen kavramlardan da yola çıkarak bir değerlendirme yapmıştım. Eksik bıraktığım nokta şuydu; kullandığım özyönetim kavramı. Doğrudan doğruya özerklik ve özyönetim kavramlarından dolayı da benim hakkımda dava açılmış. Bu direkt birinci kategoride de tarif ettiğim gibi söz, siyaset ve ifade özgürlüğü ile alakalı bir durumdur. Siyasi olarak düşüncelerimi açıklama özgürlüğümle ilgili bir durumdur. Bunun karşısında kolluk ve yargı mekanizmaları bana karşı bir tutum alıyor, bana karşı bir yönelim içerisinde. Bu kabul edilemez bir durum. Ama ikincisi, kavramlar ve olgular üzerinden yaptığımız açıklamaların doğrudan yargı konusu yapılması çok daha derin başka bir soruna işaret ediyor. Hem bu iddianameyi hazırlayan hukuk mekanizmasının, hukuk kafasının zihniyetin ona iktidar zihniyeti demek daha doğru olur. Çünkü hukuki metinler ve kavramlar zaten iktidar tarafından üretiliyor. Yasama sürecinde zaten belirleniyor. Ve ara süreçlerde de zaten iktidar tarafından yürütülüyor. O nedenle ben bu iddianameyi iktidarın iddianamesi olarak görüyorum. Bu tabii ki meseleyi bir siyasi argüman olmanın daha da ötesine götürüyor.
Düşüncelerimizi okumak da diyemeyeceğim bize düşünce uydurmaya girişmiş bir mekanizma, bir sistem, bir mantık var. Biz düşüncelerimiz için yargılanmayı ve her türlü zulmü göze alan insanlarız. Bize düşünmediğimiz şeyi uydurmak gibi bir mecburiyetiniz yok. Biz düşündüğümüz şeyi zaten söylüyoruz. Düşüncelerimizi açıktan ilan ettiğimiz için yargılanıyoruz. Bizim görevimiz budur ve refleksimiz düşüncelerimizi dolaysız bir şekilde ifade etmektir. Ama yargılamalarda, iddianamelerde öyle şeylerden ısrar ediliyor ki, ya ben kendime hakaret sayıyorum bunları. Yani böyle bir şeyi düşünsem, böyle bir şeyi iddia etsem emin olun, bunu açıkça ilan ederim. Eğer açıkça ilan etmiyorsam, iddianameyi hazırlayan savcıların, zihniyetin, ön soruşturma delillerinin bana düşünce üretmeleri gibi bir şekilsizliğe düşülmemesi gerekir. Biz özellikle savunmalarımızda, duruşmalarda özyönetim ve özerklik olgusunun çarpıtılmaması gerektiğini, üzerinden atlanılmaması gerektiğini sürekli vurguluyoruz.
İddianamelerde özerklik, özyönetim denilince bölünmeye gider diyorlar. Yalan ve yanlış. Bize yönelik suçlama budur. Bir kere bunun buradan çıkarılması gerekiyor. İkincisi tarihsel olarak baktığımızda, gerek dünyada gerekse Osmanlı’dan bugüne yaşadığımız coğrafyada özerklik kavramının toplumsal temellerinin çok güçlü olduğu, üstelik bir toplumun gelişim sürecine eşlik ettiğini görüyoruz. Eklektik değildir yani bizim savunduklarımız. Türkiye toplumunun tarihinde özerklik ve özyönetim kavramları, dışarıdan enjekte edilmiş kavramlar değildir. Toplumun kendi içsel, organik ve gelişiminin bir parçasıdır. O nedenle söylüyoruz. Özyönetim ve özerklik kavramları toplumun organik bileşkesidir. Türkiye toplumunun da aynı zamanda özünü ve temellerini oluşturur. Bu organik yapı süreç içerisinde yapay müdahalelerle bozulmuş ve bozmaya çalışılmıştır. Ama bu organik özün halen fikri toplumun yapısında mevcuttur. Kürt toplumunda da bütün Türkiye toplumunun yapısında da mevcuttur. O nedenle bizler özyönetim ve özerklik derken olmayan bir şeyi icat etmiyoruz. Toplum dışı bir kavramdan bahsetmiyoruz. Toplum dışı bir eylemden, hareketten bahsetmiyoruz. İyisiyle kötüsüyle, artısıyla eksisiyle bir tarihten bahsediyoruz. Dünden ve bugünden bahsediyoruz. Bir düşünür demiş ki, ‘Geçmiş geçmiş değildir. Geçmiş geçmiş bile değildir.” Bakın Türkiye’de Kürt sorununun bugünkü haline. Bakın Türkiye’de kurulamayan demokratik cumhuriyetin yaşadığı sancıya, kıvranmaya. Bunların her birisinin bizim geçmişimizle, hala devam eden hala geçmeyen tarihimizle doğrudan ilgisi var.
Dediğim gibi çok daha somut gelişmeler yaşanmıştır Türkiye hakkında. Biraz önce belirttiğim gibi Meşrutiyet’ten ve özellikle 2. Meşrutiyet’ten sonra Türkiye’de ve Osmanlı yapısında bir tür toplum süreci devlet ve idari mekanizma içerisinde giderek daha fazla merkezileşme daha ağırlık kazanmaya başladı. Bunun nedeni şudur: Avrupa’da yaşanan aydınlanma, Rönesans, bilimsel teknolojik yenilenme, hukuksal, idari, siyasal yenilenme sürecinin oldukça gerisinde kalmıştır Osmanlı. O nedenle öyle bir duruma gelmiştir ki dünyanın hasta adamı olarak tanımlanmış ve tarif edilmeye başlanmıştır. Ama o aşamaya gelmeden önce Tanzimat Fermanı'ndan itibaren Osmanlı şu ihtiyacı hissederken, kendisini yenileme ihtiyacı hissederdi. Örneğin anayasa hazırlanması bazı reform çabaları içine girilmesi. Ama bu ekonominin Avrupa ve dünyada olduğu gibi demokratik muhtevasını kurmayı başaramaz. Avrupa’da çünkü aynı zamanda o reformları sadece iktidar da yapmamıştır, bir halk hareketi ile yapmıştır. İşin içerisinde halk hareketi olduğu için egemenler ve devleti yönetenler de reformları yapmaya mecbur kalmışlardır. Ama Osmanlı açısından düşünüldüğünde Alevi toplumun bazı kesimlerindeki isyanları, hareketleri, aşiretlerin bazı çatışmalarını dışta tutarsak eğer, güçlü ve köklü bir demokratik halk hareketi olmadığı ya da iktidar tarafından, yönetim tarafından çok ağır bir biçimde bastırıldığı için bu reformlar demokratik bir biçimde geliştirilmemiştir. Yani bu reformların içeriğini demokratikleştirecek bir güç yoktur memlekette, Osmanlı’da. O nedenle o reformların demokratik bir karakteri bulunmamaktadır, yani Avrupa’daki o ilerleme sürecinin bir ayağından mahrum kalır Osmanlı ama diğer ayağını getirip çakar.
Nedir o? Teknik ilerleme. Teknik ilerleme derken de yani toplumsal yaşam ve üretimdeki ilerlemeden bahsetmiyoruz. Askeri teknik ilerleme. Klasik asker toplum kafasıyla düşünülüp teknik ilerlemeyi de sadece askeri ilerleme olarak algılar, üretime dayalı bir teknik ilerleme bir aşamadan sonra alır ve bir bacakla hatta yarım bacakla geleceğe 20’inci yüzyıla taşınabileceğini sanmaya başlar. Ama bu sanma süreci hiç de hayırlı sonuçlar üretmez Osmanlı açısından. Çok ciddi ayaklanmalar, isyanların yaşandığı dönem bu dönemdir. Örneğin çeşitli ulusal sorunların çözülemeyişinin çok ciddi etkilerini yaşar. Ulusal demokratik bir sistem kuramamanın çok ciddi etkilerini yaşar. O dönem aynı zamanda Avrupa’dan, Batı’dan ulus devlet modelinin, yani tek bir millete dayalı farklılıkları reddeden tek bir millete dayalı modeli tanımlayan süreçtir. İşte Fransız Devrimi’nden sonra ufak ufak başlar sonra Avrupa’da yayılır. Merkezi Avrupa’dır ve egemen güçlerin, burjuvazinin bir yönetim biçimi olarak toplumu çeşitli etnik uluslara bölüp kolonyal bir biçim olarak denediler. Bu bütün ulus devletlerin arasına da çok katı, keskin, aşılmaz sınırlar konuldu. Bu süreç içerisinde farklı gelişmeler yaşanmış elbette. Amerika'da demokratik bir model kurulmuştur. Bilmem kaç tane eyaletten oluşan, her biri yıldızını ve bayrağını taşımış bir yönetim modeli de olmuştur. Yüzyıllardan bu yana Amerika’daki bu model kendi varlığını sürdürüyor. Sonra 1. Dünya Savaşı’ndaki süreçlerde Sovyet deneyindeki federatif modeller ortaya çıkarmıştır. Ekim Devrimi ve ulusal sorunların federatif düzeydeki çözülmesi süreçleri çok önemlidir. Bütün halkların birlikte ve esnek sınırlar içerisinde buluştuğu ama bütünlüğünü koruduğu, birliğinde aynı zamanda yaşatılabildiği modeller ortaya çıkmıştır. Ama Osmanlı’ya o dönemde dayatılan model bu değildir. Zayıflamış ve kendisinden, kendi deneyimlerinden öğrenme avantajı olmayan imparatorluğa ve o imparatorluk içerisindeki siyasi güçlere tekçi ulus devlet modeli artık dayatılmaya başlamıştır.
Merkezileşme 1. paylaşım savaşından sonra dünyanın üzerine kabus gibi çöktü
Cumhuriyetin kuruluşunda resmî olarak tanınan iki eyalet vardır: Kürdistan ve Lazistan
Daha öncesinde Birinci Dünya Savaşı döneminde, sadece Kurtuluş savaşı döneminden bahsetmek eksik olabilir. Birinci Dünya Savaşı dönemi var, Çanakkale Harbi süreci var. Çanakkale Harbi çok ciddi gelişmelerden biridir. Orada da tüm Türkiye halklarında olduğu gibi, Kürt halkı da orada çok güçlü bir varlıkla, yenilmez bir varlıkla yer almıştır. Ve sonrasındaki süreçte yine Cumhuriyet’in kaynağını, temellerini oluşturacak bir varlığa dönüştürmüştür. Oradan tam da bu yeni oluşmuş bu süreç içerisinde yeni Cumhuriyet ve yeni Meclisin kurulması sürecinde yasama faaliyetlerinden biri şu olmuştur, 1920’de ilk meclis kurulmadan önce, ilk meclisin hazırlıkları yapılmaktadır. Mustafa Kemal ve Kuvayı Milliye kadroları o süre içerisinde toplumdaki bütün kesimlerle, özellikle Kürt toplumuyla ciddi bir diplomasi, görüşme ve uzlaşma trafiği işletmektedir. Ve bu trafik içerisinde kritik gelişmeler olur. Mustafa Kemal o dönem içerisinde ilk iş olarak Kürt aşiretlerinin ileri gelenlerine mektuplar gönderir ve desteklerini alır. Kürtler de bu mektuplar karşılığında, bu öneriler, kurucu meclisin yapılanmasına yönelik bu çağrılar karşısında inisiyatiflerini, iradelerini demokrasi sistemiyle yönetilmesini arzuladıkları bir cumhuriyetten yana kullanırlar. Yani Kürtler açısından ve Osmanlı açısından yeni bir eşiğe gelinmiştir. Kritik eşiklerden, yol ayrımlarından birisine daha gelinmiştir. O kritik eşikte yine Kürtler vardır. Artık bir karar verilmesi gerekmektedir. Osmanlı bir monarşi ile mi yönetilecek veya monarşi parlamentarizm arası bir meşrutiyet modeli ile mi yönetilecek. Yoksa 20. yüzyılın modeli olarak ön plana çıkan Cumhuriyet modeli ile mi yönetilecek aşamasına gelinmiştir. O süreç içerisinde yönetim modeli en büyük tartışmalardan birisidir. Daha çok Hilafet üzerine kurulu, Hilafet hala hükmünü sürdürmektedir. Cumhuriyetin ilk yıllarına kadar sembolik olarak varlığını sürdürmüştür. Ama saltanat, sultan, sultanla beraber aynı zamanda hilafet merkezi yönetim yapısı olarak görülmüş ve merkezi yönetim yapısına bağlı olarak da örgütlenmiş aşiretler ve aşiret düzeni bir düzeyde kendisini sürdürmüştür. Ve bu model çok ciddi bir seçenektir.
Üç maddesi var. Son maddede ne kadar güncel, bugün yaşadığımız gerçekliği ne kadar tarif ediyor. Bu memlekette artık kötü bir biçimde tarihi tekerrür ettirme zihniyetine saplanmış siyasetçilerden kurtulamazsak bize gerçekten gelecek yok. Tarihin kötü yanlarını tekrar etmekte çok ısrarlılar. Ama tarihin, bugün de hala yaşayan o tarihin bugün de yararlanabileceğimiz o yanlarını, bugünü de aydınlatan aklından yararlanma konusunda inanılmaz bir sorumsuzluk içindeler. Söyledikleri şey çok çarpıcı. 20’inci yüzyılın koşulları bunlar, yüz yıl öncesidir. Geldik 2019’a, 100 yıl önce diyor ki Fransızlar ve İngilizler ciddi bir risktir. Zaten Osmanlı’yı işgal edenler de bunlar. Bu ciddi riskleri aşabilmemiz için, Kürtler bunlarla da çatışıyordu. O zaman da Kürtler aynı zamanda Fransızlar ve İngilizlere karşı savaşıyor. Çok aktif bir biçimde savaş içerisinde. Çatışmalarını, çelişkilerini derinleştirmemiz lazım. Ama sadece bu yetmez. İngiliz ve Fransızlarla çatışıyor ama bize gönüllü olarak bağlanması lazım. Bize gönüllü olarak bağlanması için, onları ikna edebilmemiz için mahalli idareler kurulması, sebeplerinin açıklanması, özyönetim tarifinin buna göre yapılması şarttır. El Cezire bölgesinin bütününde bunu yapacaktır. El Cezire denilen alan, Türkiye Kürdistan’ından tutun, Musul’a Kerkük’e kadar olan kritik alanı kapsar. Ve bu bölgede askeri olarak tek yetkili sensin, mahalli idareleri o bölgenin beyleriyle, ileri gelenleriyle sen kuracaksın, bu süreci koordine edeceksin diyor.
Türkiye iktidarı, Rojava’daki siyasi gelişmeyi, Suriye Kürtlerini destekleyeceğine, onlarla dün olduğu gibi dost olup iyiyi üreteceğine bugün düşmanlık üretiyor. Altını çizerek, net ve belgeleriyle birlikte söyleyeyim, 100 yıl önce Osmanlı ve yeni kurulmaya başlanan Türkiye Cumhuriyetinin, Türkiye toplumunun hayatı Kürtlerle birleşerek, uzlaşarak, barışacak kurtulmuş. Kürtlerle bir olduğu, eşit olduğu, kardeş olduğu için, eşit yurttaşlık haklarını verdiği için kurtulmuş. Bir 100 yıl sonra daha bunları yapmadan kurtulacağımızı sanıyorsak yanılıyoruz. Bir devlet aklı da böyle olacağını düşünüyorsa çok büyük bir gaflet içerisindedir. Kendi toplumunla, kendi yurttaşınla kavga ederek sen 21. yüzyılda, bütün dünya karşısında nasıl bir varlık kurabilirsin? Varlığını nasıl yaşatabilirsin? Bu kadar basit düz bir devlet aklıyla yürütülemez.
Bu zihniyet bu talimatnameyle birlikte 1921 Anayasası’na doğru gidiyor. Kürtleri, sosyal siyasal haklarıyla birlikte kendi kaderini tayin etme hakkını tanıyarak sistem içine alan kapsayıcı anlayış 18 Kasım 1922 tarihli Büyük Millet Meclisi beyannamesinde geçen Türkiye halkları kavrayışında kendisini bulmuştur. Bu anlayış daha sonra 1922 Anayasası’na da egemen olacaktır. Mustafa Kemal 1 Mart 1921 Teşkilat-ı Esasiye, yani anayasası, görüşmeleri sırasında Büyük Millet Meclisi’nde yaptığı konuşmada Türkiye halkları kavramına ilişkin şöyle der: Efendiler, Türkiye halkı mülken ve dinen ve harfen birlik halinde, birbirine karşı saygı ve fedakarlık ruhuyla dolu ve kaderleri ve çıkarları ortak olan sosyal bir topluluktur. Bu toplulukta etnik haklar ve yöresel topluluklara saygı iç siyasetimizin esaslı noktalarıdır. Türkiye halkı kavramına açıklık getirir. Bu yaklaşımlar bu kararlarda Kürt halkı da kendi çıkarlarına, kendi taleplerine Mustafa Kemal’in politikalarını daha yakın bulurlar. Bu temel üzerinde şekillenen 1921 Anayasası’na göre Türkiye’de yapılacaktır. Buradan Türk, Kürt, Çerkes vs etnisite ifade etmeyen ama bu etnisitelerini de reddetmeyen sosyal topluluk gibi sosyoloji bilimi, “Türkiye halkı”, “Türkiye devleti” gibi siyaset bilimi kavramları altında siyasal birliği, yani 1921 Anayasası ve 1920 Meclisi bütün halkların ulusların, inanç kısmını eksik bırakmış da olsa, sınıfsal birliğini, gönüllü siyasal birliğini tarif etmiştir. Bunda 1921 Anayasası’nın milliyetçi ideolojiyi dışlayan, toplumsal realiteye uyumlu ve bu realiteyi kabul eden buna uygun siyasi ifadelere özen gösteren ve toplum sözleşmesine yakın bir kavrayışla ele aldığını göstermiştir. Bu çok önemlidir. Yani Anayasayı normal bir kuru kağıt olmaktan çıkarıp, doğal, organik bir toplumsal sözleşmeye dönüştürmüştür. 1921 Anayasasının en önemli yanı budur. Doğaldır, organiktir, toplumun iç dinamiklerinden, gelişme sürecinden doğmuştur. Egemenlerin kağıt destesi değildir. Bu açıdan da önemlidir, değerlidir. Tarihte de mutlaka hak ettiği önemi görmesi gerekir. Aynı zamanda, Büyük Millet Meclis belirleyicidir vurgularıyla demokratik cumhuriyetin altı çizilir 1921 Anayasasında.
Birçok bilgi var mesela, merkeze bağlı olacak olmayacak vesaire, şunlar şunlar olacak diye sayıyor. Mesela ordu kısmen merkeze bağlı, jandarma “Kürdistan Jandarma Kolordusu’nu oluşturacağım, ben oluşturacağım ama sana danışmadan oluşturmayacağım bunu” diyor. “Kürt Meclisi ile görüşüp oluşturacağım. İç güvenliğini sen alabilirsin. Kürt dilinin kullanılması konusunda, içişlerinde, eğitimde Kürt dilini serbestçe kullanabilirsin ama idari işlerinde hükûmet ile ilişkilerinde Türk dilini, Türkçeyi resmi dil olarak kullanabilirsin” diyor. Bugün bu kavga bu kıyamet neden çıkıyor? Bu çatışma, bu savaş, bu yıkım, bu bitmeyen ölümler silsilesi neden sürüyor? Siyasi iktidarın buna verdiği, vereceği bir cevap yok ama tarihin verdiği bir cevap var ve bugünün vereceği, bugünün demokratik siyaset aklının vereceği, vermesi gereken bir cevap var. Tarih çok net bir biçimde insanlığa bir şey sunmuştur: yaparsan olur. Toplumun iyiliği için eylemi, fiili yaşama geçirirsen tarihi yöneten, yönlendiren olursun. Ama düşündüğünü toplumun yararı için yapma yolundan saparsan tarihin gelişimi önünde yok olursun. Bugünün siyasi iktidar zihniyeti de tastamam bu durumu yaşamaktadır.
"https://tr.wikisource.org/w/index.php?title=Figen_Yüksekdağ%27ın_26_Temmuz_2019%27daki_savunması&oldid=76551" adresinden alındı.
Figen Yüksekdağ'ın savunmaları