MUTLULUĞUNUZ İÇİN BİR KIZI FEDA EDER MİYDİNİZ? ONLAR ETTİ. | Bakma Gör
Ursula Le Guin’in “Omelas’ı Terkedenler” öyküsü pek çok farklı okuma ve yorumlamaya açıktır. Bu nedenle her dönemde her toplum tarafından farklı algılanabilir. Öykü, deniz kenarında kurulmuş harika bir şehir olan Omelas’ta yaşayan mutlu insanların Yaz Festivali kutlamalarından bir kesit sunarak başlar. Şarkı söyleyen, müzik eşliğinde dans eden insanlar, sportif yarışmalarda boy göstermeye hazırlanan sağlıklı gençler, mutlu çocuklar, festival geçidine hazırlanan her yaştan insan…… Omelas’ın toplumsal düzenine de değinir öykünün anlatıcısı. Bu yerde toplumu yöneten bir kral veya başkan yoktur. Siyaset yoktur. Asker ve ordu yoktur. Bombanın ne olduğunu bilmezler. Kölelik, borsa, reklamlar, gizli polis gibi kurum ve kavramları hiç mi hiç bilmezler. Din diyebileceğimiz inanç sistemleri vardır ama din adamları ve din kurumları yoktur.
Ancak, öykünün ortalarında bu mutlu atmosfer aniden değişir. Le Guin, hiç beklemediğimiz bir sırada bu “ütopik” şehrin karanlık tarafını gösterir okuyucuya. Bir binanın bodrumunda, hiç ışık almayan, soğuk, pis bir odada küçük bir çocuk yaşamaktadır. Cinsiyetini bilmeyiz, çünkü önemi yoktur. Toplumun en savunmasız bireyi olduğu için seçilmiştir. Açlıktan, bakımsızlıktan, soğuktan, pislikten, korku içinde yaşamaktan ve sevgisizlikten zihnen ve bedenen gelişimini tamamlayamamış, kasları işlevini yerine getiremediği için yerde öylece oturan bir çocuk. Önüne yesin diye biraz mısır konulmuş ve küçük odası hiç temizlenmediği için kendi dışkısının üzerinde oturmaktan vücudunda yaralar açılmış bir çocuk. Zaman zaman “Anne! Anne! Lütfen çıkart beni buradan! İyi çocuk olacağım” diye ağlayan, yalvaran ama sesini kimsenin duymadığı, duyanların da aldırış etmediği bir çocuk. Bu zavallı çocuğun ziyaretçileri de var, ama onu tekmelemeye gelen ziyaretçiler bunlar. Aslına bakarsanız, bu çocuğun varlığı diğer Omelas çocuklarından belli bir süre saklanıyor. Omelaslı çocuklar 10-12 yaşlarına gelene kadar bu çocuğun varlığından haberdar edilmiyorlar. Belli bir yaşa geldikten sonra, çocuğu ilk gördüklerinde çok üzülüyor, isyan ediyor, onu oradan çıkarmak veya ona daha güzel koşullar sağlamak istiyorlar. Ancak bu konuda kurallar çok sert. Bunu anlayınca vazgeçip durumu kabulleniyor ve diğer Omelaslılar gibi yaşantılarına devam ediyorlar. Neden? Çünkü öykünün başlarında anlatılan mutlu insanların hepsi tüm mutluluklarının, bu güzel kentin güzel ikliminin, toprağının bereketinin, bilim ve sanat adamlarının üretkenliğinin, yaşamdan alınan zevkin, her şeyin, Omelas için güzel ve faydalı olan her şeyin nedeninin bu çocuğun o bodrumda, o koşullarda yaşamaya mahküm edilmesine bağlı olduğunu biliyorlar. Yani tüm Omelaslıların refah ve mutluluğu bu çocuğun acı çekmesinden geçiyor. Gençliğe ilk adımlarını atan çocukların bu zavallı “günah keçisini” görünce önce isyan edip sonra durumu kabullenmelerinin nedeni de bu. Çoğunluğun refah ve mutluluğu bu şekilde sağlanacaksa tek bir kişinin acı çekmesinin ne önemi var?
Ancak, Ursula Le Guin öyküyü burada noktalamaz. Bazen bir veya iki kişi bu çocuğu gördükten sonra evlerine dönünce uzun bir süre sessizliğe gömülür, sonra da Omelas’ı terkederler. Karanlığın içinden dağlara doğru giderler ve bir daha da dönmezler. Nereye gittiklerini, sonradan ne yaptıklarını söylemez bize yazar. Belki de ölüme giderler. Belki böyle bir yükle yaşamaktansa ölmeyi seçmişlerdir. Onlar “Omelas’ı Terkedenler”dir.
Yazar bize “sev ya da terket” dışında üçüncü bir seçenek göstermez bu öyküde. Hiç düşündünüz mü? Bizim Omelasımızda toplumsal “refahımızın” bedelini ödemek hangi çocuğun/bireyin omuzlarında acaba? Şehit cenazesinde babasının tabutu başında ağlayan çocuk olabilir mi? Yoksa rezidans inşaatında ölen işçinin çocuğu mu? Belki de 17 yaşındaki işçi çocuğun ta kendisi. Çocuk gelin, çocuk anne olabilir mi? Çıplak ayakla İstanbul sokaklarında dilenen Suriyeli kız çocuğu da olabilir. Eline silah verilip “vur kız kardeşini” denilen Memo da. Ölümü bekleyen SMA hastası çocuk da.
Ama biz ne kadar şanslıyız ki sadece iki seçeneğimiz yok. Bu ağır yüke, yani suçluluk duygusuna dayanamayıp Omelas’ı terkedenlerden veya kalıp mevcut sistem içinde bize bağışlanan her şey için şükrederek yaşamayı seçenlerden biri olmak zorunda değiliz. Bizim “o çocuk” için bir şeyler yapma seçeneğimiz de var. Anladınız siz.