Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Bir Yöntem Denemesi
Written by Ali TAŞTEKİN.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesi faaliyetinin önemi son zamanlarda artmıştır. Bu eğitim, Türkiye'de ve pek çok yabancı ülkede sivil ve askerî kurumlarda verilmektedir. Türk Silahlı kuvvetleri bünyesindeki okul ve kurumlarda yabancı askerî personele verilen Türkçe eğitiminin kalitesi bir hayli yüksektir. Bu kalitenin elde edilmesinde, uygulanan yöntem ve tekniklerin nitelikli olmasının yanında, üretilen teknoloji tabanlı öğretim materyallerinin de etkisi olmuştur. "Görsel Cümle Yöntemi" adını verdiğimiz yöntem, yıllarca süren tecrübelerin ışığında şekillenmiştir. Bu yöntem, ana dili Türkçe olmayan yetişkin yabancılara Türkçe öğretiminde çok etkili bir araçtır. Çünkü bu teknikle; her yaş ve seviyeden öğrencinin yararlanabileceği, sıkılmadan dersi takip edebileceği bir ortam sunulmaktadır. Ayrıca dört dil becerisini de geliştirmeye imkân veren bu yöntem, farklı hazır bulunuşluk düzeyindeki öğrencilerden meydana gelen dersliklerde kolayca kullanılabilmektedir. Türkiye'de yabancılara Türkçe öğretiminin adı; "Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi" değil, "Ana Dili Türkçe Olmayanlara Türkçe Öğretimi" olmalıdır. Zira Türkiye'de Türkçe yabancı dil değildir. Bu etkinlik, yabancılar için "yerinde dil eğitimi" kapsamında değerlendirilmelidir. Ortak iletişim aracı olmadan, ölçünlü bir program sürdürmek çok zordur. Hazır bulunuşluk düzeyleri çok farklı öğrencilerden oluşan sınıf/kısımlarda tümevarım ve tümdengelim modelleri öğrenicilerin bir kısmını dersten koparmakta, öğretim etkinliği vasat düzeye göre yürütülmektedir. Oysa "Görsel Cümle Yöntemi"nde, cümleden başlayarak iki yönlü (hem tümevarım hem de tümdengelim) bilgi ve beceri kazandırıldığından, tüm öğrenicilerin ilgisini canlı tutmak mümkün olmaktadır.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesi etkinliği, Türkiye ve pek çok yabancı ülkedeki resmî ve özel kurumlarda; muhtelif amaç, kapsam ve yöntemlerle yürütülmektedir. Bilgisayar teknolojisinin gelişmesine paralel olarak Genel Ağ'da da Türkçe öğreten sitelerin sayısı giderek artmaktadır. Ayrıca kitap, bildiri, makale vb. doküman bilgi ve örnekleri ile Türkçe öğretim sitelerinin adreslerini içeren http://www.dilbilimi.net/ gibi siteler Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesine katkı sunmaktadır.
Sivil, resmî ve özel kurumların yanı sıra, Türk Silahlı Kuvvetlerinin (TSK) muhtelif kurumlarında askerî eğitim almak üzere ülkemize gelen Misafir Askerî Personel'e (MAP) Türkçe öğretilmektedir. Ayrıca yurt dışında TSK'nin desteğiyle açılan bazı dost ve müttefik ülkelerdeki Türkçe lisan dershanelerinde de ilgili ülkenin askerî personeline Türkçe eğitimi verilmektedir.
Ana dili Türkçe olmayanlara Türkçe öğretiminin tarihini, 11. yüzyıldaki Kaşgarlı Mahmud'un Divân-ı Lügâti't-Türk'ü ile başlatabiliriz. 15. yüzyılda Ali Şir Nevaî; Muhakemetü'l-Lügateyn adlı eseriyle, Türk gençlerine Türkçenin güzelliklerini anlatmıştır. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde yazılan manzum ve mensur sözlükler yabancıların Türkçe öğrenmesine katkı sağlamıştır. Türk kökenli olmayan Osmanlı tebaasından kişilere Arapça, Farsçanın yanında Türkçe öğretilmesi de bu kapsamda değerlendirilebilir. Türkçenin yabancılara öğretimiyle ilgili bilinen ilk kaynaklar sözlük ve dil bilgisi ağırlıklıdır.
Cumhuriyet'in kurulmasından sonra Türkçenin yurt içinde ve yurt dışında öğretimine gereken önemin verilmesi Atatürk'ün önderliğinde başlamıştır. Kültürel ve ekonomik gelişmeye paralel olarak yabancıların Türkçeye ilgisinin arttığı, Türkçe öğreten resmi ve özel kurumların nitelik ve nicelik bakımından daha iyi düzeylere ulaştığı gözlenmektedir. “Dünyada halen üç bin dil konuşulmaktadır. Bu üç bin dil arasında, Türkçe, kendilerine "Türk" diyenler yani Türkler farkında olmasa bile, ilk beş sırayı alanlardan biri olup, konuşma dili olarak Çince ve İngilizceden sonra gelmekte, Rusça ve İspanyolca ile atbaşı gitmektedir. Bugün Türkçenin şu veya bu lehçesini, ana dili veya ikinci bir dil olarak konuşan 150 milyondan fazla insanın 120 milyon kadarı kendilerinin Türk asıllı olduğunu bilmektedir.” ifadesi bir kongrede dile getirilmiştir.(Gemalmaz, 1979) 1979'dan 2015'e kadar geçen sürede dünyada Türkçe konuşan insan sayısının arttığı ve Türkçenin konuşulduğu coğrafi alanın genişlediği muhakkaktır.
Kara Kuvvetleri Lisan Okulu Komutanlığında 1982 yılından Haziran 2009'a kadar, toplam 40 ayrı ülkeden 2190 MAP'a Türkçe öğretilmiştir. 2015 yılı itibariyle ülke sayısı elli ve kursiyer sayısı 3000 kişi dolaylarındadır. Bu kurslarda; öğrenci merkezli modeller, soru-cevap tekniği ve karma yöntemler kullanılmaktadır. Gün geçtikçe yabancı askerî personel arasında Türkçe öğrenme istek ve ihtiyacı artmaktadır.
Eğitim yöntemlerinin başarısı; kursiyerlerin ders dışı zamanlarda nasıl çalıştıkları, hangi araç ve gereçleri ne oranda kullandıkları, ders öncesi ve sonrası hangi hazırlık ve tekrarları yaptıklarına; kısacası kursiyerlerin istek ve çabalarına bağlıdır. Ancak elektronik tabanlı eğitim araçlarının öğrenici motivasyonunu artırdığı gözlenmektedir.