Dr. Öğretim Üyesi Nilay Aksoy
Diş Hekimliğinde Özel Popülasyonda İlaç Yönetimi
Diş hastalıklarının tedavisinde, tek bir ilacın bile verilmesi ile ilaca bağlı problemler (İBP'ler) ortaya çıkabilir. İBP oranı, hastaları bir çok hastalık için çoklu ilaç ile tedavi ederken artar. Diş hekimliğinde ilacın rasyonel olarak yazılması, İBP'leri önlemenin ve ortadan kaldırmanın tek yoludur. Dünya Sağlık Örgütü, ilacı en iyi şekilde yönetmek ve reçetelemek için belirli adımları tanımlamıştır; hastanın problemini tanımlayıp terapötik hedefi belirler, reçete edilen tedavinin bu hasta için uygun olup olmadığını kontrol eder, tedaviye başlar, bilgi verir, uyarır ve son olarak hastanın tedaviye yanıtını veya ilacın yan etkilerini belirlemek için tedaviyi izler.
Diş tedavisi gören, genç sağlıklı hastalarda bu adımlara uyulması kolay gibi görülmektedir, ancak bu süreç bazı özel popülasyonlarda karmaşık bir hal alabilir. Örnegin; geriatrik hasta, analjeziye ihtiyacı olan sirozlu hasta, antiviral ilaca gereksinim duyan onkoloji hastası, doz ayarlaması veya spesifik tedavi gerektiren böbrek ve karaciğer fonksiyon bozukluğu olan hastalar, ve kardiovasküler komplikasyonları olan hastaların durumları, diş hekimi tarafından reçete edilen ilaçlar nedeniyle kötüleşebilir.
Bu özel popülasyonlar için tedavi yönetiminde diş hekimi pek çok etkeni göz önünde bulundurmalıdır. Yaş ve hastalıklara bağlı farmakokinetik ve farmakodinamik özelliklerdeki değişiklikler, ciddi hastalık-ilaç veya ilaç-ilaç etkileşimlerine ve hastanın reçeteli ilaca bağlılığına yol açabilecek çoklu komorbiditeler ve polifarmasi bunların başlıcalarıdır.
Anahtar Sözcükler: diş hekimliği, yönetim, ilaca bağlı problem, rasyonel reçete
Filistin-Gazze’de dünyaya gelmiştir. 1997-2002 yılları arasında Al-Azhar Üniversitesi Eczacılık Fakültesini bitirmeye müteakip 2002-2004 yılları arasında eczanede çalışmıştır. 2004-2006 yılları arasında Gazze’de bulunan Nasser Hastanesinin Klinik Eczacılık departmanının başında Filistin’in ilk klinik eczacısı olarak çalışmıştır. 2006 yılında Mısır’ın Alexandria Üniversitesinde yüksek lisans eğitimini tamamlamıştır. 2008 yılında Filistin’e geri dönmüş ve Nasser Hastanesi Klinik Eczacısı olarak çalışmıştır. Ardından 2012 yılında Avrupa Klinik Eczacılar Birliği ile işbirliği içerisinde eğitimlerini sürdüren Marmara Üniversitesi Klinik Eczacılık ABD’de doktora programına başlamış ve 2016 yılında başarı ile bitirmiştir. Doktora ihtisasının son yılında değişim programı çerçevesinde Amerika Birleşik Devletlerinde bulunan Tennessee Üniversitesi ve Colorado Üniversitelerinde misafir araştırma görevlisi olarak bulunmuştur. Böylece klinik eczacılık tecrübesini farklı disiplinlerde uygulayıcı, araştırıcı ve gözlemci olarak geliştirmiştir.