Download "TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS. Reha Aydın. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi"
1 TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS Reha Aydın İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi
2 TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS Reha Aydın, İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Türkçe Tıp Bölümü, 5. Sınıf Mevcut olan kan damarlarından yeni damar oluşmasına Anjiyogenez denilir. Anjiyogenez, insan vücudunda doğal fizyolojik bir olay olabildiği gibi patolojik de olabilen bir olaydır. Yara iyileşmesi ve kadın menses sürecinde fizyolojik iken; tümörler, inflamatuar hastalıklar ve dejeneratif maküler göz hastalıklarında patolojiktir (1) Anjiyogenezin moleküler mekanizması çözülebilirse tümörler başta olmak üzere birçok hastalıkta yeni tedavi yaklaşımları geliştirilebilecek ve bu hastalıkların tedavisinde başarılı sonuçlar alınabilecektir. Anjiyogenez Anjiyogenez büyüme faktörleri, sitokinler ve bunların reseptörlerinin rol oynadığı karmaşık bir olaydır. Endotel hücreleri bu olayda temel rol oynamaktadır (1). Anjiyogenez, hipoksi ve enflamasyon uyarısı sonucu aktivatör faktörlerin artması ve inhibitör faktörlerin azalması ile başlamaktadır (1,2). Bu faktörler aşağıda gösterilmiştir. matriks metalloproteinazlar (MMP) ve plazminojen aktivatör (PA) enzimlerini aktive eder. Bu enzimler bazal membranı ve ECM yi yıkar. 2) Endotel migrasyonu: Anjiyogenik faktörler endotel hücrelerindeki reseptörlerine bağlanarak onları aktive eder ve endotel hücrelerinin ECM içinde göçünü sağlarlar. 3) Endotel proliferasyonu: ECM içinde göç eden endotel hücreleri büyüme faktörlerinin etkisiyle çoğalır. 4) Lümen oluşumu, matürasyon, anjiyogenezin inhibisyonu: İntegrinler ve diğer membran proteinleri endotel hücrelerinin birleşmesini ve ECM ye tutunmalarını sağlayarak lümen oluşumunu sağlarlar. Yeni oluşan kapillerler olgunlaşırlar ve en son olarak da anjiyogenez inhibe edilir. AKTİVATÖR FAKTÖRLER İNHİBİTÖR FAKTÖRLER VEGF (vasküler endotelyal büyüme faktörü) PDGF (Platelat kaynaklı büyüme faktörü) EGF(Epidermal büyüme faktörü) FGF(Fibroblast büyüme faktörü) TGF- α,β(tümör büyüme faktörü) IL-8 TNF-α(Tümör nekroz faktör) Tablo : Anjiyogenezde Rol Alan Faktörler Trombospondin Angiostatin Endostatin VEGF inhibitörü TNF -α,β Anjiyogenez aşağıdaki olayları kapsayan karmaşık bir olaydır (1,2): 1) Bazal membran ve ekstraselüler matriks (ECM) in proteolitik enzimlerle yıkılması: Anjiyogenik faktörler Resim-1: Anjiyogenez ve Evreleri (3) Tümör ve anjiyogenez Yapılan çalışmalarda avasküler neoplastik hücre topluluklarının en fazla 2-3 mm çapa veya 0,5mm3 hacme kadar büyüyebildikleri gösterilmiştir [1,4]. Avasküler neoplastik hücre top lulukları bu
3 büyüklüklere kadar difüzyon ile beslenebilirken bu büyüklükten sonra kan damarları ile perfüzyona ihtiyaç duymaktadır. Bu nedenle anjiyogenez tümörler için çok önemlidir. Resim-3: Tümör Anjiyogenezi (6) Resim-2: Tümörün Beslenmesi (5) Tümör anjiyogenezi Tümöral anjiyogenez fizyolojik anjiogenezden farklıdır (2,4). Fizyolojik anjiyogenez stabil bir olay olup kendi kendisini sınırlandırır ama tümöral anjiyogenez stabil değildir. Hipoksi sonucu tümöral anjiyogenez olur. Tümöral anjiyogenez sonucu tümör büyür. Tümör büyüdükçe yine hipoksi olur ve yine anjiyogenez uyarılır. Dolayısı ile tümöral anjiyogenez fizyolojik anjiyogenez gibi sınırlı bir olay değildir (2,4). Fizyolojik anjiyogenezle oluşmuş bir kapillerde her bir lümen başına 1-2 endotel hücresi bulunurken beyin tümörleri kapillerlerinde lümen başına 5-10 endotel hücresi bulunmaktadır (4). Tümör mikro damarlanması normal dokulardaki mikro damarlanmaya benzemez. Normal dokularda arter, arteriyol, kapiller, postkapiller venül ve ven yapısı bulunurken tümörlerde arteriyo-venöz şant veya değişik şekillerde olmaktadır. Dolayısı ile tümörlerdeki mikro damarlanma dokulardaki gibi değildir (4). Normal bir dokuda anjiyogenik aktivite homojen iken vaskülarize bir tümörde anjiyogenik aktivite heterojendir. Vaskülarize tümörde tüm tümör hücreleri anjiyogenik değildir. Çok iyi vaskülarize tümörlerde bile mikrodamar dansitesinin düşük olduğu alanlar ve yüksek olduğu alanlar bulunmaktadır ve anjiyogenik aktivite heterojendir (4). Anjiyogenez ve metastaz Yapılan çalışmalar anjiyogenezin tümörün invazyonunu ve metastazını kolaylaştırdığını göstermiştir (1,4). Anjiyogenez invazyon için şart olmamakla birlikte tümörün invazyonunu ve geniş alanlara yayılmasını kolaylaştırdığı gösterilmiştir (4). Anjiyogenez metastaz için çok önemlidir. Deneysel çalışmalarda, neovaskülarizasyondan önce tümör hücrelerinin nadiren dolaşıma girdikleri gösterilmiştir (7). Anjiyogenez metastatik kaskadın başında olduğu kadar sonunda çok önemlidir. Tümör başarıyla metastaz yapmış olsa bile hedef organda hemen vaskülarize olamayabilir ve mikroskobik boyutlarda kalabilir. Bu bize tümör anjiyogenik iken metastaz yaparsa tümörün saptanabilme olasılığının daha yüksek olduğunu gösterir (4). Tüümoral anjiyogenezin şiddeti Klinik veriler ve yapılan çalışmalar tümörün metastatik potansiyelinin ve prognozunun anjiyogenezin şiddetiyle ilişkili olabileceğini göstermektedir (7). Tümöral anjiyogenezin şiddetini belirlemek için, mikrodamar dansitesinin saptanması, anjiyogenik faktörlerin kan ve idrarda ölçülmesi, anjiyogenik proteinlerin doku düzeylerinin saptanması gibi analizler yapılmaktadır (7). Anjiyogenez ve tedavi Kanserlerde yeni tedavi yaklaşımlarında, growt faktörler ve reseptörleri, sinyal ileti yolakları, anjiyogenez ve ECM hedef alınarak hedefe yönelik tedavi yapılmaya çalışılmaktadır (8). Anjiyogenezde en
4 önemli mediatör VEGF dir (10). Dolayısı ile anjiyogenez tedavisinde en önemli hedef VEGF ve VEGF reseptörleridir. Avastin VEGF inhibitörü ve Sugen VEGF reseptör inhibitörü olup kanser tedavisi çalışmalarında kullanılmaktadır (8,10). Monoklonal EGF Reseptör antikorları olan C225 (cetuximab) ile çalışmalar devam etmektedir (8). Tek bir anjiyogenez inhibitörü ile yapılan tedaviler, daha fazla inbitörle yapılan çalışmalara göre daha kötü sonuç vermiştir. Çünkü tümör hücreleri birçok anjiyogenik faktör salgılamaktadır (8). Yapılan çalışmalar Anti-anjiyogenik ilaçların kemoterapi ile kullanıldığında daha iyi sonuçlar verdiğini göstermiştir. Dolayısı ile anjiyogenik ajanların kemoterapi ile kombine edilerek kullanılması çalışmaları devam etmektedir (8). Sonuç Anjiyogenez tümörlerin canlılığını koruyabilmesi için çok önemlidir. Bu nedenle anjiyogenez hedef alınarak yeni tedavi ajanları üzerinde çalışılmaktadır. Ayrıca anjiyogenezin moleküler düzeyi tam olarak çözülememiştir. İlerde anjiyogenezin moleküler düzeyi tam olarak çözüldüğünde yeni tedavi modelleri geliştirilebilcek ve kanser tedavisinde çok önemli başarılar elde edilebilecektir. Kaynaklar 1.Konukoğlu D, Turhan S. M. Moleculer basis of angiogenesis mechanisms and tumor angiogenesis. Cerrahpaşa J Med 2005; 36: Kılıç T,Yıldırım Ö, Şahin S, Pamir MN : Glial tümörlerin anjiyogenezi,türk Nöroşirürji Dergisi, 2005,15: 1, Tumor development 4.Özuysal S, Tümöral angiogenezis, Türk Patoloji Dergisi, 17 (3-4): (2001) 5.Folkman J. N Engl J Med. 1971;285: , Rüegg C. Role of COX-2 and inflammatory cells in tumor angiogenesis and tumor progression. 7. Liotta LA, Saidel MG, Kleinerman J. The significance of hematogenous tumor cell clumps in the metastatic process. Cancer Res;36: , Hicklin DJ,Ellis Lm. J Clin Oncol Feb 10;23(5): Folkman J, Endogenous angiogenesis inhibitors, Departments of Surgery, Children s Hospital and Harvard Medical School and Vascular Biology Program,2004
MEMEDE BENİGN ve MALİGN KİTLE TESPİT EDİLEN KADINLARDA DOKU ve SERUM S100A4, VEGF-A, ENDOSTATİN DÜZEYLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ
T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ TIBBİ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI MEMEDE BENİGN ve MALİGN KİTLE TESPİT EDİLEN KADINLARDA DOKU ve SERUM S100A4, VEGF-A, ENDOSTATİN DÜZEYLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ DR.