SOSYAL YARDIMLAR PRİME TABİİ Mİ?-1
A.01.10.2008 TARİHİNDEN ÖNCEKİ DURUM;
Sosyal yardım adı altında yapılan ödemelerin sigorta prime tabi olup olmayacağı hususunda SSK tarafından birbiri ile çelişen pek çok karar alınmış ve bunlar gerek genel tebliğ ve gerekse genelge olarak yayınlanmıştır.SSK Başkanlığı’nın aldığı kararlar ve yayınladığı genelgeler-genel tebliğlere göre mevcut durumda “sosyal yardım” adı altında yapılan ödemelerin sigorta primine tabi tutulup tutulmayacağı bu makalede incelenmiştir.Aile,çocuk,evlenme,yakacak vs. Yardımlarının tek kalemde işçilerin aile ve çocuk durumları dikkate alınmadan tüm işçilere “sosyal yardım” adı altında ödenmesi halinde ödemenin sosyal yardım niteliğinin kaybolacağı ve prime tabi tutulması gerekeceği hakkındaki tartışma bu makalenin konusu değildir.
Sosyal Yardımlar Hakkında Yapılan Düzenlemeler:
Prime esas kazançlar 506 Sosyal Sigortalar Yasası’nın 77. Maddesinde düzenlenmiş ve “Sigortalılarla işverenlerin bir ay için ödeyecekleri primlerin hesabında:
b) Prim,ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan sigortalılara o ay içinde ödenenlerin,
Brüt toplamı esas alınır.” Denilmek suretiyle hangi kazançların prim matrahına dahil edileceği belirlenmiştir.
Aynı maddede yolluklar,çocuk ve aile zamları,ölüm,doğum ve evlenme yardımları ayni yardımların sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak ücretlerin aylık tutarının tespitinde dikkate alınmayacağı ise ayrıca düzenlenmiştir.
Yargıtay ve Sayıştay içtihatları ile de yine bir kısım ödemelerden prim kesilmeyeceği kararlaştırılmıştır.
Zaman içinde Sosyal Sigortalar Kurumu yayınladığı pek çok genelge ile bazı ödemeleri(eğitim tazminatı,yol parası,dinlenme yardımı,öğrenim/okul yardımı,sağlık yardımı,mesken yardımı,aydınlatma yardımı,temizleme yardımı vs.) prim matrahının hesabından çıkarılmıştır.Sosyal yardımlar ile izin ve bayram harçlıkları ise 22.02.1991 tarihli 16-42 Ek Genelge ile sigorta primi matrahından çıkarılmıştır.
Genelgelerle yapılan bu düzenlemeler zaman içinde Sosyal Sigortalar Kurumu’nun gelir kaybına yol açmış ve nihayet genelgeler ile getirilen tüm istisnalar 20.7.1994 tarih ve 21996 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Sigorta Primleri Takip ve Tahislatı Genel Tebliği’nin(Seri No:7) II. Bölümünde “506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 77. Maddesinde sigorta primine tabi kazançlar ile istisnaları sayılmıştır.Bu istisnalar arasında sayılmadığı halde izin harçlığı,bayram harçlığı gibi bazı ödemelerin işverenlerce prime tabi tutulmadığı gözlenmiştir.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 77. maddesinde sigorta primine tabi tutulmayacak kazançlar olarak”.......... yolluklar,çocuk ve aile zamları,ölüm,doğum ve evlenme yardımları ile ayni yardımlar” sayılmıştır.Bunların dışında yapılan tüm nakit ödemelerin,sigorta primine tabi tutulması gerekmektedir” denilerek kaldırılmıştır.
Buna paralel olarak 03.08.1994 tarihinde yayınlanan 16-89 Ek Genelge ile “uygulamada,sigortalılara özellikle “Sosyal Yardım” adı altında yapılan bazı ödemelerin prime tabi tutulmadığı görülmektedir.Bu durum,yasanın yukarıda sözü edilen 77. Maddesi hükmü ile bağdaşmadığı gibi,aynı zamanda Kurumumuzun prim kaybına da yol açmaktadır.
Bu açıklamalar ışığında 506 sayılı Kanunun 77. Maddesinde sayılan ve prime tabi olmayacağı öngörülen ödemelerin dışında yapılan tüm nakit ödemelerin prime tabi tutulması gerekmektedir.
Nitekim,konu ile ilgili olarak,20.07.1994 gün ve 21996 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7 Seri No.lu “Sigorta Primleri Takip ve Tahsilatı Genel Tebliği”nin II. Maddesinde aşağıdaki yapılmıştır.
“Öte yandan,ayni yardımların nakden ödenmesi halinde,bu ödemelerin de sigorta primleri hesabına esas kazançlar tutarına dahil edilmesi gerekmektedir” denilmek suretiyle ayrıca düzenleme yapılmıştır.
SSK Tarafından Yapılan Son Düzenleme :
Gerek 20.07.1994 tarihli 7 No’lu Genel Tebliğ ve gerekse 03.08.1994 tarihli 16-86 Ek Genelge ile yapılan “nakit ödemelerin prime tabi tutulması” yönündeki düzenlemelerin ardından SSK Yönetim Kurulu 20.10.1994 tarih ve VIII/3699 sayılı kararı ile “ 16-42 Ek Genelge doğrultusunda hukuki geçerliliği ve haklılığını koruduğu v 7 Seri No’lu Genel Tebliğ’in “II. Sigorta Primine Tabi Kazançlar” bölümünün iptaline karar verilmiştir.Ancak sözkonusu karar bu güne kadar genel tebliği ile ilan edilmediği gibi genelge veya genel yazı olarak Kuruma da duyurulmamıştır.
VIII/3699 Sayılı Kararın Hukuki Durumu :
İdari eylemler genellikle bir karara dayanırlar.Bu durumda eylemin dayandığı karar gerçek bir idari işlemdir.
İdari kararlar,idarenin tek yanlı olarak iradesini açıklaması ile alınırlar.İdari işlem ve kararlar,kural olarak yazılı şekle tabidir.Bir başka deyişle,idari işlem veya kararın özünü oluşturan iradenin yazılı bir şekilde maddi aleme yansıtılmasıdır.
İmza işlemin yetki unsuru ile ilgili önemli bir işarettir.İmza işlemin varlığının önemli bir şartı ve işlemi yapanın iradesinin gösterilmesi aracıdır.
Dolayısıyla imzalanmış bir karar hukuk aleminde idari işlem olarak tanımlanır.Bu kararın yürürlüğe girmesi için ayrıca genel tebliğ veya genelge ile duyurulmamış olması bu kararın varlığını sakatlamaz.Bu durumda 7 No’lu Genel Tebliğ ve 16-89 Ek Genelge ile uyguama olanağı kalmayan 16-42 Ek Genelge,SSK Yönetim Kurulu’nun 20.10.1994 tarih ve VIII/3699 sayılı kararı ile tekrar uygulamaya sokulmuştur.
VIII/3699 Sayılı Karara Göre Yapılması Gereken Uygulama :
Tekrar uygulamaya sokulan 16-42 Ek Genelge’ye göre (SSK Yönetim Kurulu’nun 07.09.1990 tarih ve K.VIII sayılı kararı gereği) toplu iş sözleşmelerine istinaden “sosyal yardım” adı altında tek kalem halinde yapılan ve yakacak,aile,çocuk ve evlendirme yardımları ile izin ve bayram harçlıklarını ihtiva eden ödemelerin sigorta primleri hesabına esas tutulacak kazançların tespitinde nazara alınmayacaktır.Toplu iş sözleşmesi kapsamında bulunmayan işyerlerinde çalışan sigortalılara ise yılda bir defa verilen izin harçlığı(yardımı) ile yılda iki defa verilen bayram harçlığı (yardımı) prime esas kazançların tesbitinde nazara alınmayacaktır.
SSK Yönetim Kurulun’ca 16-42 Ek Genelge tekrar yürürlüğe konulmuştur.Bu durumda prime esas kazançların genelge dikkate alınarak hesaplanması gerekmektedir.Burada en önemli sorun bu kararı uygulamaya yetkili Kurum personelinin karardan haberdar edilmemiş olmasıdır.Diğer bir husus ise bu kararın işverenlere de açıklanmaması ve pek çok işverenin karardan habersiz olması nedeniyle haksız rekabete mağruz kalmasıdır.
Bu makale 3962 kez okunmuştur.
EMEKLILIKTE ASIL YASA TAKILAN KIM OLACAK?
AVUSTURYA KIDEM TAZMINATINA SON SEKLI VERECEK
SAHIBINDEN KELEPIR KIRALIK ISCI
UCRETLERIN BANKA KANALIYA ODENMESI
ANNELERIN DOGUM MUJDESİ HALA BEKLEMEDE