Armstrong Zafere Mahkûm!
Eddie Merckx… Fransa Turu’nun devam ettiği bugünlerde adını sık sık duyduğumuz bisikletçi. Kırdığı rekorlar, kazandığı yarışlarla pek çokları tarafından tüm zamanların en başarılı bisikletçisi olarak kabul ediliyor. Profesyonel kariyeri boyunca neredeyse 600 yarış kazandı, Fransa Turu ve Giro d’Italia’yi beşer defa kazandı. Takma adı bitmeyen başarı açlığı ve rakiplerini „yediği“ için „yamyam“dı. Merckx, simdi 60 yaşında, 1980’den beri kendi bisiklet fabrikasına sahip. Oğlu Axel bu yılki Fransa Turu’nda Belçikalı takım Davitamon Lotto’da yarışıyor.
Merckx 1971'de turu kazanırken
Alman Spiegel dergisi geçtiğimiz hafta Merckx ile Armstrong, Ullrich, profesyonel bisikletçilik ve sonrası hakkında çok güzel bir söyleşi yaptı. Gelin birlikte okuyalım.
Spiegel: Mösyö Merckx, Fransa Turu’nu kim kazanacak?
Merckx: Lance Armstrong.
Spiegel: Niye Jan Ullrich değil? Nereden bakarsak bakalım hiç olmadığı kadar iyi hazırlandı ve „muazzam“ bir yarış sözü verdi.
Merckx: Elbette bu yılın turu gecen yılkinden daha heyecanlı olsa çok iyi olur. 2004’te Armstrong’un hakimiyeti endişe vericiydi. Ama Ullrich bu yıl da onu yenemeyecek.
Spiegel: Nedir sizi bu kadar emin kılan?
Merckx: Armstrong’u bisiklet üzerinde Fransa’da Dauphiné Libere’de Haziran ayında gördüm, Ullrich’i ise İsviçre Turu’nda. Açıkçası Armstrong’un daha iyi formda olduğunu düşünüyorum. Ayrıca Lance kariyerini turdan sonra bitiriyor ve kesinlikle galip olarak ayrılmak istiyor. Sınırsız bir hırsı var ve bunu herkese göstermekten çok büyük tatmin duyuyor. Ayrıca kaybederse bu mağlubiyeti insanların zihinlerinde peşpeşe 6 Tur galibiyeti rekorundan daha derin bir iz bırakabilir.
Spiegel: Ama Armstrong yarışmaktan bıkmış gibi duruyor. Bisikleti bırakacağını Nisan ayında açıkladı ve vücudunun bu şekilde sürekli çalışamayacağını itiraf etti. Fransa’da son bir defa yarışmasının nedeni de iddiaya göre Discovery Channel ile olan kontratı yüzünden buna mecbur olması.
Merckx: Geçen ay Armstrong beni Belçika’da evimde 60. doğum günümden kısa süre önce ziyaret etti ve beraber biraz idman yaptık. Sürekli olarak Tur için son bir defa elinden gelen herşeyi yapacağını ve ondan sonra herşeyin biteceğini söyleyip durdu. Onun için kafasında son derece sabit bir fikirdi, mutlaka kazanacağı. O andan beri profesyonel bisiklet yarışçılığını bir şampiyon olarak bırakacağına ikna olmuş durumdayım.
Spiegel: Beraber bisiklete binerken Armstrong Ullrich hakkında konuştu mu?
Merckx: Hayır. Tek kelime etmedi.
Spiegel: Armstrong’un takımında herşey Armstrong’un Paris’te tur sonunda sarı mayoyu giymesi hedefine odaklanmış durumda. Ullrich’in T-Mobile takımı ilk defa olarak Tur’da altı defa yeşil mayoyu kazanmış olan Erik Zabel’i yarışı kazanmaya yoğunlaşmak için evde bıraktı. Bugün turu kazanmak sadece böyle at gözlüklü bir strateji ile mi mümkün?
Merckx: Hayır. Ayrıca ben Zabel’in takıma alınmamasının bir hata olduğunu düşünüyorum. Zabel sadece bir sprinter değil. Tam anlamıyla bir yarışçı ve takımına geçmişte önemli anlarda yardımcı olmuş bir şahsiyet, bir savaşçı. Onun tecrübesi kesinlikle faydalı olurdu.
Spiegel: T-Mobile takımı Zabel olmasa da son derece seçkin bisikletçilerden oluşuyor. Ullrich’i destekleyenler arasında 2004’te ikinci olan Andreas Klöden ve 2003’te üçüncü olan Alexandre Vinkourov var. Armstrong bunların hepsine dikkat etmek ve her atağı takip etmek zorunda. Saldırgan davranırlarsa Armstrong’u yormazlar mi?
Merckx: Hayır. Vinokourov Armstrong’a bir günde 3 dakika fark atıp ertesi gün bütün farkı Klöden atağa kalktığı için kaybederse bu Armstrong’u ırgalamaz. Öyle ya da böyle önemli olan Ullrich’in Armstrong’u dağlarda birebir bir mücadelede yenmesi. Bu yeteri kadar zor.
Spiegel: Bu Ullrich’in Amerikalı ezelî rakibini yenmesi için son şansı. Bu ona fazladan şevk sağlamaz mi?
Merckx: Tabii ki. Ama Jan 1997’de Turu 23 yaşında kazandığı zamanki genç, kaygısız yarışçı değil artık. O zamanlar kimse kazanacağını beklemiyordu. Sanıyorum geçen zamanda Ullrich zihinsel olarak yoruldu.
Spiegel: Ullrich’in zaferinden sonra onu büyük bir yetenek olarak adlandırmış ve turu sizden bile fazla kazanabileceğini belirtmiştiniz. Hayal kırıklığına mi uğradınız?
Merckx: Evet. O zamanki üstünlüğü göz önünde bulundurulduğunda pembe bir geleceği olacağından emindim. Özellikle 1993’te Oslo’da amatörler dünya şampiyonasını kazandığı zaman onunla tanıştığım için çok etkilenmiştim. Ama baskıyı kaldıramadı ve yeterli şevke sahip durmuyor.
Spiegel: Ullrich sadece bütün yılını bisiklet yarışı için feda etmek istemiyor. Bunu anlayamıyor musunuz?
Merckx: Hayır, hiç anlamıyorum. Ciddiye alınacak bir atlet kariyeri 10 yıl sürer. İnsan bu süre içinde kendini kontrol altına alacak disipline sahip olmalı. Ben de zaman zaman rahatlamak için ara verdim ama hiçbir zaman bir defada bir ay değil. Ben de çok hızlı kilo almaya eğimliydim. Ben kışın kilomun yükseldiğinin farkına varsam herhalde kendimi kaybederim.
Spiegel: Nasıl çözdünüz bu sorunu?
Merckx: Kondisyon bisikletimi alıp 45 derecede saunada antrenman yapardım. Ullrich doğru adımları atmaya muktedir değil. Kabiliyet tek başına yeterli değil. Eğer sıkı çalışmazsanız, hiçbir zaman kalabalığın arasından sıyrılıp en tepeye ulaşamazsınız.
Spiegel: Ullrich’in T-Mobile takımının teknik direktörü Walter Godefroot sizin uzun yıllardır arkadaşınız. Ullrich hakkında hiç size yakındı mi?
Merckx: Hem de bayağı sık. Düzenli olarak buluşup telefonda da olsa az çok konuşuyoruz. Sürekli „Jan inanılmaz derecede kabiliyetli ama beni dinlemiyor, dinlemiyor“ diyor. Ullrich’in gerçekten bisiklet yarışçısı olup olmak istemediğini merak etmeye başlıyorum.
Spiegel: Ne kastediyorsunuz?
Merckx: Gerçekten bisikleti sevdiği için mi bisiklet yarışçısı oldu? Yoksa içinde büyüdüğü Doğu Alman sistemi onu zorladığı için mi? Bir bisiklet yarışçısı olarak kabiliyeti keşfedilmişti, dolayısıyla devletin şerefi için yarışmak zorundaydı, hayır demesi mümkün değildi. Spor gençler için eğlenceli olmalı. Benim için bisiklet yarışı hep bir tutkuydu ve hayatta olabilecek en iyi şeydi. Ullrich için mecburiyetin uzun süre büyük bir rol oynadığını düşünüyorum. Jan iyi bir insan ama Armstrong’un ağır tutkusu onda yok.
Ullrich bu yıl Tour de Swiss'de
Spiegel: Peki neden hiç geliştirmedi bu tutkuyu?
Merckx: Jan bisiklete binmeye genç başladı ve kendisinden beklenen çok yüksekti. Kazanmak zorundaydı. Ama bir noktaya gelince dahahayatın başında bu kadar baskı altında olmanın faturası da çıkıyor. Ruh bu katı çerçeveyi kabul etmiyor ve biraz rahatlamak istiyor. Bu noktada ya tamamen vazgeçiliyor, ya da gevşeniyor, aynı Jan’da olduğu gibi. Bir noktaya gelince kendisine „iyi bisiklete biniyorum, bari profesyonel bir yarışçı olayım“ dediğini rahatlıkla tasavvur edebiliyorum. Ama hiçbir zaman tutkuya sahip değildi, denilebilir ki vermesi gereken kurbanlar onun için çok büyüktü.
Spiegel: Geçen yılki tur esnasında Godefroot onu yeteri kadar saldırgan olmamakla suçladı. Ullrich bir „hayvan ya da katil değil“ dedi.
Merckx: Ve haklıydı. Yarış ortamı haricinde iyi bir insan olmak ve yarışta soğukkanlı ve yırtıcı olmak mümkün. Ullrich kendisini geri plana atmayı seviyor. 2004’te Klöden’in formu daha iyi olduğu için onun arkasından gitmeye hazırlandığını söylemişti. Armstrong hiçbir zaman böyle birşey yapmaz. Ullrich aynı şekilde ikincilikle mutlu olduğunu da devamlı söylüyor ama ben bir türlü bunu anlamıyorum. Elbette insan başka birisi daha iyiyse kaybetmeyi kabul edebilmeli. Ama neden kaybettiğinin analizini yapmalı ve ileride kaybetmemek için elinden gelen herşeyi denemelisin. Ben her mağlubiyetimden ders çıkardım, Jan bunu yapmadı.
Ullrich ve Klöden
Spiegel: Bisiklet üzerinde bir „katil“ olmayı öğrenmek mümkün mü?
Merckx: Kesinlikle. Sürekli olarak kazanma hedefini kafada tutmak zor değil. Ben Lance Armstrong’u ilk tanıdığımda henüz bir „katil“ olmamıştı.
Spiegel: Ne zaman tanıştınız?
Merckx: 1992 Barselona Olimpiyatları’nda, benim fabrikamdan çıkmış bir bisiklet kullanırken. Hemen akabinde Motorola takımı ile profesyonel oldu, ben de takım için parça üretiyordum. Bir yıl sonra dünya şampiyonu oldu ve oğlum Axel ile Motorola takımında bisiklete bindi ve gene benim fabrikamın bisikletlerini kullandı.
Spiegel: O zamanlarda turu 6 defa kazanabileceğini düşünebilir miydiniz?
Merckx: Hayır, kimse düşünemezdi. Adaleli, güçlü, yırtıcı ve dik yokuşlar için çok ağır biriydi, yani günübirlik yarışlar ve düz etaplar için ideal bisikletçi. Ve spor için yaşamıyordu, arada sırada içmeyi seviyordu ve her zaman sağlıklı beslenmiyordu. Arada sırada bir bira sorun değil ama kendini fazla kontrol etmiyordu. Kanser ile geçen dönemi bütün hayat tarzını değiştirdi. Bugün o dönemlerdeki tecrübesinin karşılığını başarı olarak alıyor.
Spiegel: Armstrong soğuk, mükemmeliyetçi, hırslı, kalpsiz ve azamî derecede hedefe odaklanmış bir imajı seviyor. Özel hayatında da böyle biri mi?
Merckx: Hayır. Son yıllarda turdan sonra Belçika’da kriteryum yarışlarına katılacağı zaman arada bende kaldığı oldu ve hep çok canayakındı. Karımın yaptığı yemekleri seviyordu, özellikle risottosunu. Masaya bir şişe kırmızı şarap koyduğumda ailelerimiz ve çocuklarımızdan konuşabiliyorduk, bisikletten ise daha az. Bir defasında bir hafta boyunca bizde kaldı, ama bazen de 2 ay boyunca hiç haber alamadığım oldu.
Spiegel: 18 Nisan’da bisiklet sporunu bırakacağını açıkladığı zaman şaşırdınız mi?
Merckx: Hayır, ben zaten biliyordum. Nisan başında Flander Turu öncesindeki akşam basın toplantısından iki hafta önce biraz beraber oturduk, o zaman söyledi. Bu şekilde ilan etmekten vazgeçirmeyi denedim ama beraber çalıştığı kişiler onu bu yolu seçmeye ikna ettiler.
Spiegel: Bu şekilde yapmasının nesi yanlıştı?
Merckx: Ben olsam önce turu bitirir ondan sonra açıklamayı yapardım. Ama bu şekilde herkes son katıldığı tur olduğunu biliyor ve baskı arttı. Rakipleri onu yenmek için son şansları olduğunun farkındalar.
Spiegel: Sizce bırakma kararı doğru mu?
Merckx: Onu anlayabiliyorum. 1978’de bisikleti birden bırakmaya karar verdiğimde 33 yaşındaydım, neredeyse Lance’in şimdiki yaşı. Tamamen tükenmiştim, sahiden de sürekli olarak herkesin yenmeye çalıştığı favori olmak çok yoruyor. Diğerleri kazanmak için değil, senin kaybetmen için yarışmaya başlıyorlar. Galibiyetler takdir edilmemeye başlayınca işin tadı kaçıyor. Stres bazen tedirgin bir harabe haline sokuyordu beni. Ayrıca Lance’in kanseri yendiğini unutmamak gerek, bu da onda derin bir iz bıraktı.
Spiegel: Sanki Armstrong kariyeri bitince mutlu olacakmış gibi gözüküyor.
Merckx: Ben olacağına inanıyorum. Elbette bisiklete binmeyi özleyecektir ama beraberinde getirdiği külfeti kaldıramıyor. Zafere mahkûm edilmiş bir halde Avrupa’da üç çocuğundan uzakta yollarda…
Spiegel: Armstrong tüm zamanların en başarılı Fransa Turu yarışçısı, peki tüm zamanların en iyi bisikletçisi mi?
Merckx: Benden daha iyi mi diye soruyorsunuz? Ben bu tarz mukayeseleri sevmiyorum, bisiklet sporunda o kadar çok şey değişti ki… Üzüldüğüm bir nokta Armstrong ve Ullrich gibi büyük şampiyonların sadece Fransa Turu’na eğilmesi. Herkes böyle düşünse senede bir bisiklet yarışıyla idare ederdik. Benim kariyerim sadece Fransa Turu’ndan oluşmuyordu, mümkün olduğu kadar fazla yarış kazanmak istiyordum. Belki kendi dönemimin en iyi bisikletçisiydim, nasıl ki Lance de kendi döneminin en iyi bisikletçisiyse. Bundan ötesi fasafiso.
Spiegel: Başarısına rağmen pek çokları Armstrong’u sevmiyorlar, neden?
Merckx: Bu Fransızların hayata bakışı, kaybeden tarafta olmayı tercih ediyorlar. Fransa’da hiçbir zaman turu 5 defa kazandıktan sonra ilk defa 1975’te kaybettiğim zaman olduğu kadar sevilmedim.
Spiegel: Bu bir seyirci size yolun kenarından saldırdığı yıldı, o yıl o darbeyi atlatamadınız. Armstrong kaybedecek olsa Fransızlar onu bağırlarına basarlar mi?
Merckx: Hayır, sanmıyorum. O konuda bir değişiklik olması için çok geç.
Spiegel: Bisikleti bıraktıktan sonra rûhî bir bunalım içine düştünüz. Armstrong’un başına aynı şeyin gelmemesi için ne tavsiye edersiniz?
Merckx: Yeni hedefler bulmalı. 33 yaş fazla değil. Arkanıza yaslanıp hayatınızın geri kalan dönemini yatarak geçiremezsiniz, yeteri kadar para kazanmış olsanız bile.
Spiegel: Armstrong bisiklet sonrasındaki hayatının planını yapıyor mu şimdiden?
Merckx: Pek sanmıyorum. Belki sevgilisi Sheryl Crow’a bir sonraki turnesinde refâkat eder.
Spiegel: Bir müzik yıldızının hayranı olmak pek tatmin edici bir uğraşı gibi durmuyor.
Armstrong ve Crow
Merckx: Hayır ama bisikletten biraz uzaklaşması için faydalı olur. Ben kendime hep „bisikleti bırakınca çocuklarımla Florida’ya Disney World’e gideceğim“ derdim.
Merckx: Orada 3 hafta kaldık. Sonrasında bisiklet üreticisi olmaya karar verdim.
Spiegel: Mösyö Merckx, bu sohbet için çok teşekkürler.
Bu yayın 4821 kez okundu.