Türkmenistan, 05 Maı 2011
Penşenbe 5 Maı 2011
Türkmenistan daşary ıurt diplomlaryny ykrar etmekçi
Maı 05, 2011
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ıurduň graždanlarynyň daşary ıurtlaryň ıokary we orta professional okuw jaılarynda okap alan diplomlarynyň ykrar edilişiniň tertibine degişli permana gol çekdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow daşary ıurtlarda bilim alan ıaş hünärmenleri dolurak ulanmagyň we olaryň ukybynyň Watanyň peıdasyna sarp edilmeginiň zerurlygyny belledi. Bu barada resmi Aşgabat habar berdi.
Türkmen mediasynyň maglumatyna görä, Türkmenistanyň prezidenti ıurtda döwrebap bilim derejesine we ıokary derejeli professional kadrlara bolan talabyň ıyl-ıyldan artıanlygyny hem nygtapdyr.
Türkmenistanda daşary ıurt diplomlaryny ykrar etmek düzgüni baradaky permana soňky hökümet maslahatynda gol çekilenligi türkmen metbugatynda habar berildi. Şol bir wagtyň özünde-de bu prosesiň sentıabr aıyna çenli yza tesdirilenligi barada resmi taıdan tassyklanmadyk maglumatlar hem gowuşıar.
Daşary ıurt diplomlaryna degişli täze düzgünler barada Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň özünden maglumat alyp bolmady.
Täze düzgün nähili bolar?
Graždanlaryň daşary ıurtlarda okap alan diplomlarynyň kabul edilmegi Nyıazow döwründe ıatyrylypdy. Soňky ıyllarda bu meselä ençeme sapar hökümet derejesinde garaldy. Hususan-da, şu ıylyň mart aıynda daşary ıurtlaryň ıokary okuw jaılarynyň diplomlaryny ykrar etmek boıunça işleri barlamagyň zerurlygy nygtaldy. Emma taze düzgüniň mazmuny köpçülige mälim edilmedi.
Aşgabatda ıaşaıan graždan aktiwisti Nataliıa Şabunts diplomlar meselesindäki kesgitsizligiň aladalary hasam güıçlendirıänligini belleıär.
“Bu täze düzgünleriň nähili boljagyny bilip bolsady, şonda men hasam begenerdim. Sebäbi täze düzgün barada anyk maglumat almak isleıänler muny şu çaka çenli anyklap bilmediler. Şonuň uçin adamlar täze karar näçe gowy bolsa-da, onuň gümürtik taraplarynyň ıene-de köp boljagyna we raıatlaryň öz diplomlaryny ykrar edip bilmejegine aladalanıarlar” diıip, Şabunts belleıär.
Şu günki gün Türkmenistanda diplomatlaryny ykrar etdirmekde ilkinji nobatda daşary ıurtlaryň hususy okuw jaılaryny tamamlanlar ıa-da öz hasabyna okanlar kynçylyk çekıärler.
Emma Şabunts sowet döwründe diplomly bolan hünärmenleriň hem kynçylyklardan halas däldigini aıdıar: “Sowet döwründe Özbegistanda okap, diplomly bolan raıatlary örän kösändiklerini anyk bilıärin. İogsa, şol diplomlar bir döwletiň çäginde alnypdy”.
Şabuntsyň bellemegine görä, diplomlar resmi derejede ykrar edilip başlanan ıagdaıda-da türkmen raıatlary üçin öz ıurdunda işe ıerleşmek kyn. Muňa esasy sebäp bolıan zat - işsizlik we korrupsiıa.
Para-peşgeş we tanyş-bilişlik
Aşgabatda ıaşaıan ıazyjy, synçy Amanmyrat Bugaıewiň sözlerine görä, ıurtda diplomlary ykrar etmekde-de, işe yerleşmekde-de raıatlaryň hünär ıa bilim derejesi däl-de, esasan para-peşgeş we tanyş-bilişlik rol oınaıar: “Halkara ykdysadyıetine, halkara hukuk gatnaşyklaryna degişli fakultetleri gutaran we bäş-alty dili bilıän hakyky bilimli adamlara ıol ıok. Sebäbi ıurtda korrupsiıa we tanyşparazlyk gidip otyr”.
Şu çaka çenli Türkmenistanda daşary ıurt diplomyny ykrar etdirmek isleıän raıatlar Bilim ministrliginiň ıörite komissiıasyna okan ugrundan we “Ruhnamadan” ekzamen tabşyrmalydy.
Şu günki gün daşary ıurtlarda bilim alanlar üçin Türkmenistanda, daşary ıurt diplomlarynyň ykrar edilmeginden we işsizlikdir-parahorluk ıaly problemalardan başga-da böwetleriň bardygy aıdylıar.
Şeıle böwetleriň biri - ıurtda ençeme spesialistlere bolan talabyň ujypsyzlygydyr. “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň bellemegine görä, Türkmenistanda hususan-da psihologlara, sosiologlara, syıasaty öwrenijilere we žurnalistlere isleg bildirilmeıär.
Resmi maglumatlarda, 2010-njy ıylda ıurduň daşyna döwlet programmasy boıunça 2,700-e golaı adamynyň okamaga gidenligi aıdylıar. Emma daşary ıurtlarda öz hasabyna okaıanlaryň sany barada resmi statistika berilmeıär.
Garaşsyz maglumatlarda daşary ıurtlarda özbaşdak okaıanlaryň onlarça müňdügi aıdylıar. Diňe bir Ukrainada 5,5 müň türkmenistanlynyň okaıanlygy ıakynda ukrain metbugatynda habar berildi.
Türkmenistanyň raıatlary ABŞ-da, İewropa döwletlerinde, Orsıetde, Belarusda, Türkiıede, Hytaıda, Malaıziıada we ıene ençeme döwletlerde ıokary bilim alıarlar. Olaryň arasynda aspirantura okuwlaryny dowam etdirıänler hem az däl.
Taksoparkyň ıolbaşçylary alaçsyz
Häzirki wagtda taksoparkdaky 300 takside bary ıogy 100-e golaı sürüji işleıär. 200 taksi garažda çaň basyp ıatyr.
Türkmenistanyň Awtomobil ulaglary ministrliginiň Aşgabatdaky taksomotor awtoulag kärhanasynyň ıolbaşçylary taksoparka degişli taksilere sürüji tapman, juda kösençlik çekıärler.
2010-njy ıylyň ikinji ıarym ıyllygynda paıtagtyň taksoparkyna Günorta Koreıada öndürilen «Hıundaı Elantra» kysymly taksileriň 300 sanysy gelip gowuşdy. Täze gelip gowşan taksiler geçen ıylyň awgustyndan paıtagtyň ilatyna hyzmat edip başlady.
Täze taksileriň gelip gowşanyna bir ıyla golaı wagtyň geçendigine garamazdan, taksoparkyň ıolbaşçylary ulaglara sürüji tapyp bilmeıärler. Bir günde tabşyrylmaly planyň juda çökderligi sebäpli, taksi sürüjisi bolup işe gelmäge höwes bildirıänler az.
Taksoparkyň sürüjileri 9 sagat iş wagtynyň içinde 95 manat möçberinde plan tabşyrmaly. Paıtagtyň içinde hususy awtoulaglarynda kireı edıänleriň köp bolmagy döwlet taksileriniň sürüjilerine bir günde 95 manady tabşyrmakda kynçylyk döredıär.
Taksi sürüjiligine paıtagtyň ıaşaıjylaryndan işe gelmäge höwes bildirıänleriň ıoklugy sebäpli, Awtomobil ulaglary ministrligi welaıatlardaky döwlete degişli awtoparklarda işleıän işgärleri paıtagta komandirowka getirip başlady. Emma bu çykalga hem degerli netije bermedi. Welaıatdan komandirowka gelenler paıtagtyň köçelerinde azaşyp, plany dolup bilmän kösendiler.
Ykdysadyıet ministrligi - Awtomobil ulaglary ministrligi
Awtomobil ulaglary ministrligi sürüji üçin bir günki 95 manatlyk plany 60 manada getirmek üçin birnäçe synanyşyklary etse-de, ıurduň Ykdysadyıet ministrliginiň başda bellenen bu normany üıtgetmekden ıüz öwürıändigi barada habar berilıär.
Bir günki tabşyrylmaly planyň köplügi sebäpli, taksistler ıolagçylary gatnadanlarynda indi birnäçe wagt bäri taksometri asla ulanmaıarlar. Taksometriň ulanylmazlygy ıolagçylary känbir biynjalyk hem duranok. Sebäbi döwlet taksileriniň kesıän nyrhy hususy awtoulaglarynda kireı edıänleriň nyrhyndan artyk däl. Emma taksometrlerini ulanmaıanlygy üçin taksistleriň barlagçylar tarapyndan tutulan ıagdaıynda jerime tölemeli bolıan ıagdaıyna-da az duşulmaıar.
Taksoparkyň taksilerine paıtagtyň çäginden daşyna çykmaklygyň gadagan edilmegi hem taksistlere gazanç etmeklikde kynçylyk döredıär. Şeıle çäklendirmeler sebäpli taksistler bir günki tabşyrmaly plany dolup bilmeıärler. Plany doly tabşyryp bilmeseler, olar aılyklaryny doly alyp bilmeıärler.
Eger gündeki plan doly berjaı edilende, taksistleriň aılyk haky bir müň manada çenlidir. Emma paıtagtyň taksoparkynyň sürüjileri bir aıda 600 manatdan artyk hak alyp bilmeıändiklerini aıdıarlar.
İurduň Ykdysadyıet ministrliginiň bir günki normany azaltmak meselesinde bir depen ıerini depip durmagy Awtomobil ulaglary ministrliginiň ıolbaşçylaryny hem gaty çykgynsyz ıagdaıa goııar.
Satyn alnan taksileriň ählisi kredite alnan. Ulaglaryň bahasynyň tölenmezligi näçe gijikdirilse, şonça-da karzyň üstüne jerimäniň köpelmegine getirıär.