MAKYAVELİZM NE DEMEK? (MACHİVELİSME - MAKYAVELCİLİK)
İtalyan devlet adamı ve mütefekkiri Makyavel (1439 - 1527)'ın siyaset ve devlet anlayışının adı.
Makyavel, Yunan tarihçisi Polivios'a dayanarak hadiseler arasında sebeblilik münasebeti aramış, Ortaçağ ahlâkçılarına ve devlet nazariyecilerine hücum ederek işe başlamıştır. Ona göre devlet, ilâhî adaletin, üstün iyiliğin, herhangi bir gaye veya mefkurenin vasıtası değildir; o, bizatihî bir gayedir, devlet devlet için yani hâkimiyet içindir. Bu hâkimiyetin gayesini tahakkuk ettirmek için her şey birer vasıtadır. Meselâ din veya ahlâk devletin hakimiyetine yardım ediyorsa bir değeri vardır, yoksa hiç bir değeri yoktur. Hükümdar hakimiyeti kurabilmek için her türlü vasıtayı - ahlâkî veya gayrî ahlâkî - kullanmalıdır. Bu fikirlerden Makyavel'in «Gaye, vasıtayı meşru kılar» şeklindeki sözü bir atasözü şeklinde yerleşmiştir. Makyavel ismi veya Makyavelizm, insana derhal hilekârlığı, desiseciliği, zalimliği, ahlâksizliği ve hilekârâne siyaseti tedaî ettirmektedir.
Öte yandan Makyavel, millî devlet fikrinin ilk büyük temsilcisi sayılır. Kendisi kuvvete dayanan millî devleti gaye, hümanist olarak da fatih ruhlu Roma İmparatorluğunu ideal örnek olarak almıştır. Makyavel'e göre cemiyet, Tanrı'nın iradesiyle değil tabiî sebeblerle gelişir. Tarihin itici güçleri maddî menfaat ve kuvvet'tir. Makyavel hukuk'un müstakil değil, din ve ahlâk gibi devlete bağlı olmasını, kiliseye bağlı olmaktan kurtarılmasını, dinî esaslardan değil, doğrudan doğruya devletin özünden çıkarılması gerektiğini, devleti yaşatmak gayesinin ancak böylelikle tahakkuk edeceğini ileri sürmüştür. Makyavel bu düşüncesiyle laikliğin siyasî yönden esaslarını ortaya koymuştur. Kendisinin ahlâkdışı (immoralist) gaye anlayışıyla maddeci ve marksist anlayışa hizmet etmiştir.
Makyavel'in «Hükümdar - II Principa» adlı eseri üç defa dilimize çevrilmiş ve basılmıştır.