Çoğunlukla gözlerimizi kapayıp görmek, duymak istemediğimiz bir konudan bahsetmek istiyorum bu yazıda. Konu (haber) yeni-eski tartışmasına girmeden. Olayı tek bir olayla bağdaştırmadan, bütün olarak ele almak gerektiğine inancımızdan tek tek olayları değil olguyu incelemek durumundayız. Konuyu hepimiz biliyoruz:Pedofili”
Ya da asıl sorun pedofili hakkında hiçbir şey bilmiyoruz. Eğer bilseydik bugün araştırmam içinde yer alan o rakamlarla bu boyutta karşılaşıyor olmayacaktık. Pedofilinin içinde ayrıca incelenmesi gereken alt başlıklara değinmeden sadece isimlerini sayarak geçecek bu konuların her birinin ayrı bir araştırma konusu olarak ayrılacağını belirtmek isterim. Bunlar pedofili, ensest, çocuk yaşlarda evlendirilen kız çocukları ve kurum içi istismar şeklinde sıralanabilir.
Bugün pedofilinin tanımından, çocukları pedofilinden korumanın yollarından, çocuğumuzun pedofili ile karşı karşıya kalıp kalmadığını nasıl anlayacağımızdan, istismara uğrayan çocuk için yapılması gerekenlerden ve çocuklara istismarda bulunan yetişkinlere nasıl cezalar ve yaptırımlar uygulandığından bahsedeceğiz.
Pedofili son yıllarda dünyada ve Türkiye’de çocuk istismarının en önemli problemidir. En yalın tanımıyla çocuğa bir yetişkin tarafından yöneltilen cinsel istismar, taciz ve tecavüze pedofili deniyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) pedofiliyi; bir yetişkinin bilerek veya bilmeyerek yaptığı, çocuğun sağlığını fiziksel ve psikolojik gelişimini olumsuz yönde etkileyen davranışlar olarak tanımlamıştır. Pedofili, Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından 1994 yılında bir parafilik bir mental bozukluk olarak belirlenmiştir. Parafilinin özelliklerinde tekrarlayan, yoğun cinsel uyarılar vardır fakat bu uyarılar insan olmayan objelere, çocuklara ve ya diğer onamı alınamayacak yetişkinlere gibi normal cinsel hayatın dışındadır.
Pedofili son yıllarda dünyada ve Türkiye’de çocuk istismarının en önemli problemidir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) pedofiliyi; bir yetişkinin bilerek veya bilmeyerek yaptığı, çocuğun sağlığını fiziksel ve psikolojik gelişimini olumsuz yönde etkileyen davranışlar olarak tanımlamıştır. Pedofili, Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından 1994 yılında bir parafilik bir mental bozukluk olarak belirlenmiştir. Parafilinin özelliklerinde tekrarlayan, yoğun cinsel uyarılar vardır fakat bu uyarılar insan olmayan objelere, çocuklara ve ya diğer onamı alınamayacak yetişkinlere gibi normal cinsel hayatın dışındadır.
HANGİ ÇOCUKLAR RİSK ALTINDA?
Yine ülkemizde 16 bin çocuk üzerinde yapılan bir çalışma, herhangi bir istismar biçimine maruz kalma oranının yüzde 33 olduğunu gösteriyor. Bu durumun sebepleri arasında ise; yoksulluk, işsizlik, sosyal desteğin olmaması veya zayıf olması, aile içindeki geçimsizlik ve şiddetin varlığı, evde çok sayıda çocuk olması gibi etkenler sıralanıyor.
Yani Türkçe meali şu, yoksulsan ez çocuğu, sosyal destek yok çocuğu at sokağa; ayakkabı boyasın, simit satsın, mendil satsın, dilencilik yapsın. Eşine mi sinirlendin? Veledi hırpala. Evde çok çocuk sayısı mı arttı, birkaç tanesini gömelim, birkaç boğaz eksilsin, feraha çıkarsak, canımız çekerse yenilerini yaparız. Çok mu abarttığımı düşünüyorsunuz, bilinçaltı böyle işliyor, bunu dillendirmiyor, bunu istemiyor ama yapılan tam anlamıyla bu. Şimdi gelelim çocukların nasıl istismar edildiği konusuna.
ÇOCUKLAR NASIL İSTİSMAR EDİLİR?
İstismarın da tam olarak ne olduğunu bilmiyoruz kanısındayım. İstismar deyince halkın gözünde sadece cinsel istismar anlaşılıyor. O halde söze “istismar nedir?”den başlayalım. Konuyla ilgili doğru bir tanım yapmazsak, nerelerde tökezlediğimizi nereden bileceğiz, değil mi?
Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne göre “Ulusal yasalarca daha genç bir yaşta reşit sayılma hariç, 18 yaşın altındaki her insan çocuk sayılır”. WHO’nun (Dünya Sağlık Örgütü) 1985’de yapmış olduğu tanıma göre ise “çocuğun, sağlığını, fizik gelişimini, psikososyal gelişimini olumsuz yönde etkileyen bir yetişkin, toplum veya ülkesi tarafından bilerek veya bilmeyerek yapılan davranışlar çocuk istismarı” olarak kabul ediliyor.
Tanım aynı zamanda çocuğun istismar veya şiddet olarak algılamadığı veya yetişkinlerin istismar olarak kabul etmediği davranışları da içine alıyor. Davranışın mutlak, çocuk tarafından algılanması veya yetişkin tarafından bilinçli olarak yapılması şart değil.
Fiziksel istismar:Çocuklara fiziksel şiddet uygulamak, belirli cezalandırma tipleri, cinsel istismar. Duygusal ve psikolojik istismar: Sevgi ve ilgi göstermemek, cinsel istismar İhmal: Yiyecek, barınma, sağlı bakım gibi temel ihtiyaçlarının karşılanmaması, terk edilmeleri. Şiddete tanık olma: Aile içindeki diğer şiddet türlerini izlemiş olmaları.
Cinsel istismar:Şu andaki konumuz ise daha çok cinsel istismar olduğu için bu konu üzerinde araştırmamıza devam edelim. Cinsel istismarı çocuğun tek başına anlaması çok da olası değil. Çünkü daha neyin ne olduğunu bile anlamayan 3, 5, 9 ve üzeri yaşındaki çocuklar başlarına gelenin doğru, yanlış olduğunu anlaması veya olması gereken bir durum mu olup olmadığını idrak etmesi beklenemez. Ancak yine de çocuğun kendini suçlu hissetmesi, utanması, acı çekmesi de kaçınılmaz. Türkiye Psikiyatri Derneği’nden yapılan açıklamada ise; bir cümle gözüme çarpıyor ve o cümlenin altına ben de imzamı atıyorum. “Bedeni ve ruhu örselenmiş bir çocuğun geleceği de yaralıdır”. Yine aynı araştırmada tüm dünyada ihmale, şiddete uğrayan, ticari ve cinsel sömürünün nesnesi olarak alkol ve madde kullanan çocuk sayısının giderek arttığı, bir milyar çocuğun sağlıklı ev ortamından uzak büyüdüğü belirtiliyor.
Görüyoruz ki, büyük bir travma yaşayan bir çocuğun içinde bulduğu durumu tanımlandırması, anlamlandırması çok güç. Konuyla ilgili olarak Psikoterapist Ayla Ketre “Nasıl bir kültürel bozulma yaşandı ki bu olaylar oldu?” sorusuna dikkat çekiyor.
Ketre, Geçmiş yıllarda yetişkin kadın tecavüzleri daha çok duyuluyordu. Ancak toplumsal olarak cinsellik konusunda geliştirdiğimiz tutumlar nedeniyle tecavüz ya yok denecek kadar azaldı ya da artık basına yansıyacak kadar değerli olmadı. Son günlerde artış gösteren iki şey var. Bunlardan biri yetişkin bireylerin çocuklara yönelerek, çocuklara cinsel istismarda bulunması; taciz, tecavüz girişimine kalkışması, diğeri de ergenlik deneyimi olarak gençlerin obje olarak kendilerine çocukları seçmesi” diyor ve şöyle devam ediyor.
ÇOCUKLAR NEDEN HEDEF SEÇİLİYOR?
Peki neden çocuklar hedef olarak seçiliyor? Ketre bu soruyu da “Çünkü çocuklar savunmasızdır, kolay tehdit edilip susturulabilir, kolay kandırılabilir, ne yaşadığını anlamlandıramaz şeklinde cevaplıyor. Çocuğun istismara uğradığını ya ileriki yaşlarda anlayacağını, ya da yaşadıklarını bir yetişkinle paylaştığında, söz konusu kişi bunun bir istismar olduğunu anlamlandıracağını ifade eden Ketre, Siirt olayına da bakıldığında ilköğretim öğrencilerinin adı geçen kız çocuğunu tehdit yoluyla çıplak fotoğraflarını çekerek, istediklerini elde ettiklerini hatırlatıyor bizlere.
ÇOCUKLARIN GÜVEN DUYGUSU SIFIRLANIYOR
Cinsel istismara uğrayan çocuğun; `dünya güvenilmez bir yer` şeklindeki bir düşünceye kapılıp, kaygı bozlukları geliştirebileceği gibi kendini ve yaşadığı alanı sürekli olarak güvensiz hissedeceğini anlatan Ayla Ketre, bunun yanında çocuğun; `tacize uğradıysam bunda benim de suçum var` gibi kendini suçlayan ve değersizleştiren bir yaklaşım içinde `kirlenmişlik duygusu` hissedebileceği uyarısında bulunuyor. Ketre, tüm bu durumların da ergende; gelecekte bir takım saplantılı düşünce ve davranış bozukluklarına, sosyal uyum sorunlarına, karşı cinsle ilişkilerde bozukluklara neden olabileceğini söylüyor. Bu konuyla ilintili olarak “Çocuk istismardan hasar görmedi` denemez diyor Prof. Yüksel.
TEHLİKE NEREDE BAŞLIYOR?
-Şirin ve cazip kız çocukları, evden kaçan çocuklar, ihmal edilmiş çocuklar potansiyel kurbanlardır.
-Parklar, genel tuvaletler, ıssız sokaklar, karanlık yerler, boş inşaat sahaları tehlikeli bölgelerdir.
-Olayın olduğu yerde genellikle ev, okul, ev ile okul arasındaki yol gibi çocuğun içinde bulunduğu yakın çevresidir.
-İstismarcılar sanılanın aksine yaşlı ve hırpani serseri kılıklı yabancılar değil, genellikle kurban tarafından tanınan kişiler, evli ve çocuklu erkeklerdir.
TACİZDEN KORUNMASININ YOLU ÇOCUĞUN BİLGİ SAHİBİ OLMASIDIR
1- Çocuklara, “İstemediğin sürece sana kimse dokunamaz ve öpemez bunun aksi bir şey olduğunu söylemeli ve bize haber vermelisin.” demek gerekir.
2- Özellikle çocuğunuza direk olarak temasta bulunan kişileri bu anlamda takip etmeli ve gerektiğinde uyarmalısınız. Özellikle aile içinde, bakıcılarda, diğer aile bireylerinde, bazen iyi niyetli de olsa bu tarz davranışları sıklıkla gözlemleyebiliriz.
3- Çocuğunuza istemediği şeyleri ifade edebileceğini, yetişkinlere de “hayır!” diyebileceğini, bundan dolayı suçluluk duymamasını gerektiğini anlatın. Ona doğru gelmeyen şeyleri size iletmesini söyleyin. Çocukların her zaman abartılı söylemleri olabileceğini düşünün ama söylediklerini mutlaka araştırın ve kulak arkası etmeyin. İstemiyorsa birinin onu öpmesi veya sevgi göstermesi için zorlayıcı olmayın.
4- Cinsel içerikli konuşmaları çok rahatlıkla yapın. Yaşına uygun ve her sorduğunda doğru ve tatmin edici cinsel bilgileri vermelisiniz.
5- Başlarına taciz veya ilerisi gelen çocukların ilk tepkileri genellikle korku, utanma ve saklama yönündedir. Bu durumda tacizci kişinin işini kolaylaştırır. Zaten bunu ailesine söylediğinde neler yapabileceğine ilişkin tehdit edilmektedir çoğu. Bu nedenle cinsel konuları utana sıkıla konuşmayın. Rahat olun. Açık ve net dil kullanın. Çocuk kendini cinsel kimliğini tanımalıdır. Başına geldiğinde de hemen size gelip söyleyebilmelidir. Tacizden dolayı genellikle kendilerini suçlarlar bunun böyle olmadığını anlatın. Sonuçta bu herkesin başına gelebilecek bir şeydir. “İstemediğimiz halde bazen insanlar bizim özel bölgelerimize dokunmak isteyebilirler, böyle bir durum olduğunda bize haber vermelisin.” diyebilirsiniz. Ve böyle bir şey olduğunda rahatlıkla hayır deyip tepki göstermesini, cezalandırılmaktan korkmamasını söyleyin.
6- Çocuğunuzda utanma duygusu gelişmeye başladığında, kendini size karşıda saklamaya başladığında onu yıkamak vs. için ısrarcı olmayın.
ÇOCUĞUNUZUN TACİZE UĞRADIĞINI NASIL ANLARSINIZ?
1.Cinsel bölgelerinde sağlık açısından sorun (kızartı, kaşıntı, ağrı vb.)oluştuysa,
2.Dokunmaya tepki gösteriyorsa,
3.Fiziksel nedenlerle alakalı olmayan karın ağrıları varsa,
5.Gece uykuları bozulduysa,
6.Altını ıslatma başladıysa,
7.Banyo yapma isteği yoğunlaştıysa,
8.Yaşından büyük cinsel davranış ve sözler içindeyse,
9.Mastürbasyon süreklilik kazanıyorsa ve açık hale geldiyse,
10.Cinsel oyunları abartılı oynuyorsa,
11.Evden kaçmayı düşünüyorsa,
12.İntihar eğilimi gösteriyorsa,
13.Yemek düzeninde sorun yaşıyorsa,
14.İçine kapanıp eski şeylerden zevk almıyor arkadaşlarından uzaklaşıyorsa,
15.Huysuzsa, saldırganlık gösteriyorsa,
16.Genel olarak başarısında düşüş varsa,
17.İnsanları düşman gibi görüyorsa,
Çocuğunuz tacize uğramış olabilir. Mutlaka bir uzmana danışarak durumu araştırın. Tacize uğrayan çocuk kesinlikle yalnız bırakılmamalıdır.
İSTİSMARDAN ŞÜPHELENİYORSAK NE YAPMALIYIZ?
1- Çocukların cinsel istismarı suçtur ve bununla ilgili polis, sosyal hizmet görevlileri gibi kişi ve kuruluşların sorumlulukları bulunur. Ancak istismarın önlenmesinde birçok yetişkin de olumlu rol oynayabilir. Cinsel istismara tanık olup sessiz kalmak, suça ortak olmak anlamına gelecektir.
2- Öğretmenler, sağlık çalışanları istismarın önlenmesinde rol oynayabilecek meslek gruplarının başında gelir. Toplumda genel olarak oluşacak farkındalık komşu, arkadaş gibi yetişkinlerin harekete geçmesini de sağlayacaktır. Ayrıca çocuklara kendi bedenlerine saygı gösterilmesini, yetişkinlerin ise çocukları dinlemeyi ve onlara inanmayı öğrenmesi atılacak olumlu adımlardır.
3- Çocuklar cinsel istismar konusunda nadiren yalan söyler. Kuşkulu durumlarda araştırmaktan vazgeçmeyin. Yalan söylediğinin ortaya çıktığı çok özel durumlarda bile, onu yalan söylemeye yönlendiren, zorlayan bir başka yetişkinlerin olabileceğini biliyoruz. Bu da bir şiddet türü olarak kabul edilmektedir.
4- Cinsel istismarı açıklayan bir çocuğa bağırıp çağırmadan, onu korkutmadan, suçlamadan, yargılamadan, utandırmadan yaklaşmalı, onu dinlemeli ve ona inandığınızı ve yaşananların onun suçu olmadığını söylemelisiniz. Verdiğiniz tepkilerin çok aşırı olması, bağırmak, aşırı ağlamak, aşırı öfke onu suçlu hissettirecek ve korkutacaktır.
5- Çocuk istediği sürece onunla konuşmaktan çekinmeyin.
6- Yaşadığı istismarı tekrar tekrar konuşmak zannedildiği gibi onun unutmasına engel olmayacak, yaşadıklarıyla daha iyi baş etmesine ve daha sağlıklı bir şekilde çözümlemesine yardımcı olacaktır.
Çocuğunuzun cinsel istismara uğradığından şüpheleniyorsanız ya da bunu öğrenmişseniz üzerinde mutlaka durmalı, profesyonel destek almalısınız.
Daha önce yazdığım “Suçlu çocuk mu, suça yönlendirilen çocuk mu?” adlı makalemde de belirttiğim gibi; yasak ilişkiler, umursamaz sorumsuz aileler, yoksulluk, köyden kente göç, madde bağımlılığı vb. sebeplerle çocuklarımız dışarıdalar.
Ayrıca huzursuz aile çocukları da aile-içi geçimsizlik, şiddet ve iletişimsizlik sebepleriyle sevgiyi de ilgiyi de yanlış yerde arayabiliyor, onulmaz yanlışlara sürüklenebiliyorlar. Ya da sadece iletişim çağının en büyük handikaplarından olan cinsel içerikli program ve yayınlar sebebiyle çocukta oluşan “merak” ya da hormonal bozukluklar ve benzeri sebepler sonucunda bu olaylar meydana gelebiliyor.
Ülkemizde pedofili hakkında edindiğimiz istatistik verilerin en yenisi 2014 yılına dayanıyor. Çocuk istismarı konusunda Adli tıp uzmanı Prof. Dr. Selim Özkök söylediği şu sözler ise oldukça dikkat çekici: “Çocuklarla ilgili çıkan yasalara bakıldığında Türkiye, Avrupa’da yasaları yeterli olan 5 ülkeden biri. Ama bu yasaların uygulaması zaman istiyor. Gerçekten istismar arttı mı? Yoksa istismarın adalete intikali mi arttı? Bunu iyi tespit etmek lazım. Türkiye’de tespit edilen cinsel istismar oranı kız çocuklar da her 3 kız çocuğundan biri, erkek çocuklar da 5 erkek çocuğundan biri. Önlemini almak ve bu çocukları tedavi edip kazanmak zorundayız.
2014 yılında Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Diyarbakır Bölge Müdürlüğü’nden alınan verilere göre 11 bin çocuk cinsel istismara maruz kaldı. Güvenlik birimlerine gelen veya getirilen çocuk sayısı 2014 yılında, 2013 yılına göre yüzde 6,2 oranında artarak 290 bin 414 oldu. Güvenlik birimlerine mağdur olarak getirilen çocuk sayısı ise 131 bin 172 olarak belirlendi. Bu çocukların yüzde 87,4’ünün suç mağduru, yüzde 12,4’ünün takibi gereken olay mağduru ve yüzde 0,2’sinin ise kabahat mağduru olduğu belirlendi. Suç mağduru çocukların yüzde 55,6’sının erkek, yüzde 44,4’ünün ise kız kaydedildi. Bu çocukların yüzde 64,6’sı yaralama, yüzde 9,7’si cinsel suçlar ve yüzde 7,8’i de aile düzenine karşı suçlardan mağdur oldu.
2016 yılında İMDAT | Şiddeti Önleme ve Rehabilitasyon Derneği & ASUMA | Acıbadem Üniversitesi Suç ve Şiddetle Mücadele Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından yayımlanan çocuk raporuna göre; 2014 yılı verilerine göre; dünyada son 4 yılda çocuklara yönelik taciz veya şiddet uygulamaları yüzde 90 arttı. Üstelik bu vakalarda tecavüzcülerin yüzde 95’i hala gizli kalabilmiş durumda. Yani tecavüzcülerin ancak yüzde 5’i yakalanmış. Hele ensest vakalarında durum çok daha acı çünkü rapora göre; ensest ilişkilerinin ancak binde 4’ü ortaya çıkıyor.