Ana Sayfa Finans Sözlüğü Parite Nedir? Parite Hesaplama İşlemi Nasıl Yapılır?
Parite nedir? Parite hesaplama nasıl yapılır? Finans piyasalarında duyacağınız kavramlardan biri de parite. Bu kavram hakkında meraj edilenleri açıklamak için bu yazıyı yazıyorum. Yazımda parite ne demek, parite hesaplama nasıl yapılır, parite çeşitleri neler hepsini açıklayacağım.
Parite ne demek? Parite, bir ülkenin kullandığı para biriminin başka bir ülkenin kullandığı para birimine karşı değeridir. Bu tanıma verilen cevaplardan biri de döviz çiftidir. Aynı şekilde bir para biriminin başka bir ülke para birimine karşı değerine döviz çiftleri de denir. Mesela; USDTRY, EURTRY, EURUSD, GBPUSD gibi birimler parite ya da döviz çiftlerine örnektir.
Pariteler ifade edilirken para birimlerinin kısaltmaları kullanılır. Para birimi kısaltmaları da 3 harften oluşur. Mesela; USD kısaltması Amerikan dolarını ifade eder, TRY kısaltması Türk Lirasını ifade eder.
Pariteler para birimi kısaltmalarının ikisinin bir araya gelmesiyle oluşur. Bazen arasına parantez işareti konulurken bazense araya bir işaret koymadan bitişik yazılır. Yani dolar TL paritesi, USD/TRY şeklinde de USDTRY şeklinde de karşımıza çıkabilir.
En çok kullanılan döviz çifti EURUSD’dir. Başta forex olmak üzere çeşitli piyasalarda bu parite sık sık kullanılır ve ticarete söz konusu olur.
Peki döviz çiftleri nasıl okunur? Döviz çiftleri okunurken önce baz döviz yani ilk yazan döviz, sonra karşıt döviz yani ikinci döviz okunur. Örneğin USDTRY paritesinde dolar baz döviz, Türk Lirası ise karşıt dövizdir.
Yukarıdaki örnekte baz döviz nedir, karşıt döviz nedir, parite satış fiyatı nedir ve parite alış fiyatı nedir gösterdim. Böylece aklınızda daha iyi canlanmıştır diye tahmin ediyorum.
Pariteler kendi içinde çeşitlenmektedir. 3 adet parite çeşidi bulunmakta. Bunlar; major, minör ve egzotik paritelerdir. Peki bu çeşitler neleri ifade ediyor?
Major parite, dünyada en çok kullanılan para birimlerinin bulunduğu paritelerdir. Genelde duyduğunuz ve belki de sizin de kullandığınız döviz çiftleridir. Peki major paritelerde hangi para birimleri yer alır?
Tahmin ettiğiniz üzere USD (ABD Doları) başta olmak üzere EUR (Euro), GBP (İngiliz Sterlini), JPY (Japon Yeni), AUD (Avustralya Doları), CAD (Kanada Doları), CHF (İsviçre Frangı) gibi para birimleri major para birimleridir ve major pariteler içerisinde yer alırlar.
Yukarıda verdiğim major para birimlerinden ikisi bir araya geldiğinde major pariteler oluşur. Major paritelerin dünya çapındaki işlem hacmi, toplam işlem hacminin yaklaşık %85’i kadardır. Görüldüğü üzere çok büyük bir etki söz konusu. Peki major pariteler nelerdir?
EUR/USD (Euro / ABD Doları)
USD/JPY (ABD Doları / Japon Yeni)
GBP/USD (İngiliz Sterlini / ABD Doları)
USD/CHF (ABD Doları / İsviçre Frangı)
USD/CAD (ABD Doları / Kanada Doları)
AUD/USD (Avustralya Doları / ABD Doları)
Yukarıda verdiğim pariteler major pariteler içerisindeki en çok kullanılan paritelerdir. Peki minör parite nedir?
Minör parite, major para birimlerinin yanında minör para birimlerinin yer aldığı pariteleri ifade etmek için kullanılır. Minör para birimleri yerel para birimleridir. Major para birimlerine göre işlem hacimleri düşüktür.
Minör pariteler de major paritelere göre daha az işlem görür. Minör paritelerde euro, Japon yeni ve İngiliz Sterlini çok yer alır. Mesela; AUDJPY, EURCHF gibi.
Egzotik parite nedir? Yerel para birimleriyle ilgili pariteler olduğu için yatırımcılar tarafından tercih edilen paritelerdir. Genelde gelişmekte olan para birimleri egzotik paritelerde daha çok görülür. Mesela Türk Lirası, Brezilya Reali gibi.
Egzotik pariteler major ve minör paritelere göre daha düşük işlem hacmine sahiptir. Bu yüzden alış ve satış fiyatları arasındaki makas da yüksek olabilmekte. Egzotik paritelere Türk Lirası’ndan, EURTRY, USDTRY ve GBPTRY örnek olarak gösterilebilir.
Major paritelerin alış ve satışları daha kolay olduğu için egzotik paritelere göre daha az alış satış makası oluşmakta. Böylece daha yüklü miktarda alış satışlar yapmak avantajlı olabiliyor.
Parite hesaplama işlemi aslında zannedildiği gibi karışık bir işlem değildir. Herkes rahatça bu işlemi yapabilir. Yukarıdaki örnekteki gibi paritede olan para birimlerinden baz döviz, karşıt dövize bölünerek parite değeri elde edilir.
Peki nasıl yapılır bir örnek vereyim.
En çok kullanılan paritelerden EURUSD paritesinde nasıl hesap yapılır?
Euro Dolar paritesi değeri 1,1050 olduğunda, bu demek oluyor ki 1 euro ile 1,1050 dolar alınabiliyor. Yani baz dövizi 1 birim olarak kabul ediyoruz ve 1 birim karşılığında karşıt dövizden ne kadar alabileceğimizi öğreniyoruz.
Aynı şekilde EURTRY 6,1010 iken bu pariteye bakarsak, bu durumda 1 euro karşılığında 6,1010 Türk Lirası alınabildiğini görebiliriz.
Bazı paritelere yatırım yapmak isteyen yatırımcılar için yatırımcıların aldığı paritelerden ne kadar kar ya da zarar ettiğini öğrenebilmeleri için bir örnek vererek açıklama yapayım.
EURTRY paritesinde yatırım yapıyorsunuz diyelim ve EURTRY 6,10 iken 1000 euro aldınız. Peki euro 6,10’dan 6,20’ye yükseldiğinde ne kadar kar elde edersiniz?
Bunu hesaplamak için iki yöntem kullanabilirsiniz. 1. Yöntem:
6,20 – 6,10 = 0,10 artış var. 0,10 X 1000 = 100 TL kazanmış olursunuz.
Başlangıçta 6,10’dan 1000 euro almıştınız yani 6,10 X 1000 = 6100 TL vermiştiniz. EURTRY 6,20’ye yükseldiğinde, 6,20 X 1000 = 6200 TL etmiş olur.
6200 – 6100 = 100 TL kazanmış olursunuz.
Ya 6,10’dan 6,00’a düşerse? O halde,
6,00 – 6,10 = -0,10 birim başı zarar. -0,10 X 1000 = -100 TL yani 100 TL zarar etmiş olursunuz.
Gördüğünüz üzere işlem yapmak oldukça kolay. Size uygun gelen yöntemlerden birini kullanarak çok hızlı şekilde işleminizi gerçekleştirebilirsiniz.
Pariteler çeşitli faktörlerden etkilenmektedirler ve değerler bu faktörlere göre aşağı ve yukarı hareket etmektedir. Peki başlıca faktörler neler?
Burada merkez bankalarının gecelik faiz uygulamaları, ekonomik verilerin hareketliliği, ekonomik ve siyasi gelişmeler paritelerin değerlerine etki etmektedirler.
Merkez bankalarının faiz uygulamaları, para birimini dengede tutmak ve finansal istikrarı sağlamak için yapılmaktadır. Merkez bankaları yeri geldiğinde faizleri düşürür ve yeri geldiğinde artırır. Artırmalarındaki en önemli sebep para değerini artırmaktır.
Bir para biriminin faiz oranı arttığında, o para birimine talep artacağı için doğal olarak değeri de artacaktır. Bu yüzden merkez bankaları gecelik faiz artışları yapmaktadır. Dolar ne olur yazımdaki Fed faiz artırırsa dolar ne olur kısmında da detaylıca bahsetmiştim.
Ekonomik veriler de paritelere etki eden faktörler arasındadır. Ekonomik veriler bir piyasa ya da ülkenin ekonomisini belirler. Bu verilere bakarak ülke ekonomisi hakkında bilgi sahibi olunabilir. Hangi verilere bakılır?
Genel olarak enflasyon verileri, tarımdışı istihdam verileri, gayri safi yurtiçi hasıla gibi verilere bakılır.
Politik gelişmeler parite fiyatlarına etki eden bir diğer faktördür. Ülkeler arasındaki siyasi çekişmeler, ambargolar, çatışma ve savaş durumları, ticaret savaşları ve politika değişiklikleri pariteler üzerinde doğrudan etki yaratmaktadır. Ayrıca devletler duruma göre devalüasyon ve revalüasyon yapma girişiminde bulunabilir.
Pariteler üzerinde etkili olan önemli faktörlerden biri de volatilitedir. Peki volatilite nedir? Kısaca anlatayım. Bir ürünün fiyatında belirli bir zaman diliminde meydana gelen dalgalanmalara volatilite denir.
Volatilitesi düşük olan ürünler, volatilitesi yüksek olan ürünlere göre daha çok tercih edilmektedir. Yatırımcılar da bu ürünlere daha çok yatırım yapmaktadırlar. Volatilitesi yüksek olan ürünler, faiz kararlarından, siyasi olaylardan, ekonomik verilerden çok etkilenebilmekte ve yatırımcılar tarafından daha az tercih edilmektedir.
Yazımda parite nedir tüm detaylarıyla anlatmaya çalıştım. Merak ettiğiniz bir durum olursa yorumlardan sorabilirsiniz. İyi kazançlar 🙂