Download "Güvenlik Konseyi. Genel Sekreter in Kıbrıs'taki Birleşmiş Milletler Operasyonu Hakkında Raporu I. Giriş. II. İyi niyet misyonu ve diğer gelişmeler"
1 Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi S/2008/744 Dağıtım: Genel 2 Kasım 2008 Orijinal: İngilizce Genel Sekreter in Kıbrıs'taki Birleşmiş Milletler Operasyonu Hakkında Raporu I. Giriş 1. Kıbrıs'taki Birleşmiş Milletler operasyonu hakkındaki bu rapor 24 Mayıs ile 23 Kasım 2008 arasındaki gelişmeleri kapsamakta ve 186 sayılı Güvenlik Konseyi kararı (1964) ve en sonuncusu 1818 sayılı karar (2008) olmak üzere sonraki Güvenlik Konseyi kararları uyarınca Kıbrıs taki Birleşmiş Milletler Barış Gücü tarafından yürütülen faaliyetlerin güncel bir kaydını sunmaktadır. Ayrıca, iyi niyet misyonum bağlamında, Özel Danışmanımın Kıbrıs ile ilgili faaliyetlerini de irdelemektedir Ekim itibarıyla, askeri bileşenin gücü, tüm rütbeler dahil olmak üzere 858 ve polis bileşeninin gücü 69 seviyesindedir (bkz. ek ). II. İyi niyet misyonu ve diğer gelişmeler 3. Önceki raporum (S/2008/353) tarihinde, Kıbrıs Rum lider Dimitris Hristofyas ve Kıbrıs Türk lider Mehmet Ali Talat sadece Kıbrıs sorununa kapsamlı bir çözüm amaçlayan yeni bir sürece henüz başlamıştı. Bu yeni süreci başlatan 21 Mart anlaşması bir hazırlık aşaması öngörüyordu ve bu hazırlık aşamasında altı çalışma grubu bir çözüm planı ile ilgili temel konuları ele alacak, yedi teknik komite de adanın bölünmesinden kaynaklanan günlük sorunlara acil çözümler arayacaktı. O zamandan beri bir dizi önemli gelişme olmuştur Haziran da, Güvenlik Konseyi BM Barış Gücü nün görev süresini uzatan ve tarafları yarattıkları ivmeyi geliştirmeye çağıran 1818 (2008) sayılı kararı kabul etmiştir. Karar ayrıca, 21 Mart anlaşması ve 23 Mayıs ortak açıklamasına uygun şekilde, iki tarafı tam teşekküllü müzakerelerin süratle ve sorunsuz biçimde başlaması için çalışmaya davet etmiştir (bkz. S/2008/353 ek II ve III). Konsey uygun zamanda bir Özel Danışman tayin etme isteğimi de memnuniyetle karşılamıştır. 5. Haziran ortasında, Siyasi İşlerden sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı B. Lynn Pascoe yu 2008 içinde ikinci defa Kıbrıs a gönderdim. Bu seyahatin amacı yenilenen müzakere sürecini destekleme konusundaki kararlılığımı tekrar teyit etmek, mevcut durumu değerlendirmek ve Birleşmiş Milletler in süreci ileriye taşımada taraflara en iyi nasıl yardımcı olabileceğini belirlemekti. Ziyaretim sırasında, Sayın Pascoe iyi niyet misyonum gözetiminde kapsamlı bir çözüm için kararlılıklarını ve bu hedefe ulaşmak için muadilleri ile iyi niyetle tam bir işbirliği yapmaya istekli olduklarını teyit eden Sayın Hristofyas ve Sayın Talat ile iki kez bir araya geldi. 6. Liderler 1 Temmuz tarihinde yaptıkları toplantıda tek egemenlik ve vatandaşlık konuları ele aldıklarını belirten ortak bir açıklama yayınladılar. Ayrıca, tam teşekküllü müzakereler sırasında uygulama detaylarını tartışmayı kabul ettiler ve çalışma gruplarının ve teknik komitelerin işlerinin bir ilk değerlendirmesini yaptılar Temmuz da, Liderler 270'ten çok toplantı yapmış olan çalışma grupları ve teknik komiteler tarafından kaydedilen ilerlemeyi son bir kez daha gözden geçirmiş ve iyi niyet misyonum gözetiminde tam teşekküllü müzakerelerin resmen 3 Eylül'de başlatılacağını açıklamışlardır. Tam kapsamlı müzakerelerin amacı Kıbrıs sorununa Kıbrıslı Rum ve Kıbrıslı Türklerin temel ve meşru hak ve menfaatlerini koruyacak, karşılıklı kabul edilebilir
2 bir çözüm bulmak olacaktır. Kararlaştırılacak çözüm eşzamanlı olarak ayrı ayrı referanduma götürülecektir. 8. Aynı toplantıda, liderler temsilcileri George Lacovou (Kıbrıs Rum) ve Özdil Nami den (Kıbrıs Türk) Limnitis/Yeşilırmak ve diğer geçiş noktalarının açılması konusu değerlendirmelerini istemiş ve teknik komitelerden kaynaklanan ve tüm ada çapında Kıbrıslıların günlük yaşamını kolaylaştırmayı hedefleyen kültürel miras, kriz yönetimi, suç önleme ve özellikle çevre alanlarında 15 güven artırıcı önlemi açıklamıştır. Bunlar 20 Haziran'da liderlerin temsilcileri tarafından açıklanan kültürel miras, çevre, sağlık ve yol güvenliği alanlarında ilk altı önlemi takip etmiştir Temmuz da, Güvenlik Konseyi Başkanı na yazdığım bir mektupta (S/2008/456), 14 Temmuz 2008 tarihinden itibaren Kıbrıs konusunda Özel Danışmanı olarak Alexander Downer ı atama amacımı açıkladım. 14 Temmuz tarihli yanıtta (S/2008/457), Güvenlik Konseyi Başkanı Konsey in kararımı not ettiğini bana bildirdi. Sayın Hristofyas ve Sayın Talat 25 Temmuz tarihli ortak açıklamalarında kamu görevi, kapsamlı bir çözüme ulaşmayı amaçlayan tam teşekküllü müzakerelerin yürütülmesinde tarafların yardımcı olmak üzere Özel Danışmanımın atanmasını memnuniyetle karşıladıklarını belirttiler. 10. Temmuz ortasında, Akdeniz için Paris Zirvesi ve Birleşmiş Milletler Barışı Gücü nün altmışıncı yıldönümü kutlamaları yaklaşırken, Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan ile bir araya geldim. Sayın Hristofyas ve iki gün sonra da Berlin de Sayın Talat ile görüştüm. Başbakan Erdoğan Türkiye'nin doğrudan görüşmelere desteğini vurguladı ve her iki Kıbrıslı lider de kapsamlı bir çözüme ulaşmak kararlılıkları konusunda bana güvence verdi. Ben de 21 Mart tan bu yana attıkları kararlı adımlar için takdirlerimi belirttim. Temmuz sonlarında da, New York'ta, Türkiye Dışişleri Bakanı Ali Babacan ile görüştüm. O da liderler arası müzakerelere Türkiye'nin desteğini tekrar teyit etti. 11. Özel Danışmanım tayininden bu yana, liderler ve temsilcileri ile yetkililer arasında toplantıları kolaylaştırmak için dört ayrı keza dayı ziyaret etmiştir. 3 Eylül de, daha önce kararlaştırıldığı gibi,liderler resmen tam teşekküllü müzakereleri başlattılar. Bu gelişmeyi memnuniyetle karşıladım ve amaçlarındaki ciddiyet, uzlaşma yaklaşımı ve kararlılıklarını takdir ettim. Özel Danışmanım hem 3 Eylül'deki resmi başlangıca hem de yönetim ve güç paylaşımı konularında tartışmaların başladığı 11 Eylül tarihinde liderler arasındaki ilk toplantıya katıldı. Toplantıların başlamasından önce, sürece desteklerini talep etmek için, Türkiye Başbakanı ve Yunanistan Başbakanı Kostas Karamanlis e telefon ettim. Sayın Hristofyas ve Sayın Talat'a d telefon ederek desteğini tekrar teyit ettim. 12. O tarihten bu yana, liderler Özel Danışmanı Downer veya Özel Danışman Yardımcısı Taye-Brook Zerihoun un katılımıyla, Birleşmiş Milletler gözetiminde dokuz kez buluşmuştur. Müzakerelerin ilk aşamasında, toplantılar yönetişim ve güç paylaşımı kilit sorunları üzerine odaklanmıştır. Bu çabalarda, liderlerin temsilcileri de ek toplantılar ile onları desteklemiştir. 13. Eylül başlarında, Özel Danışmanım Atina'da Yunanistan Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Dora Bakoyanni, Ankara da da Türkiye Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Başbakan ve Dışişleri Bakanı ile bir araya geldi. Ekim başlarında, Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı yetkilileri ile toplantılar için Washington, D.C. ye, Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı Avrupa Bakanı ve Dışişleri Bakanlığı ve Başbakanlığın diğer yetkilileri ile görüşmek üzere Londra ya, Genişlemeden Sorumlu Avrupa Komisyonu Üyesi Olli Rehn ve diğer Avrupa Birliği yetkilileri ile bir araya geldiği Brüksel e gitti. Kasım ayında, Fransa Cumhurbaşkanlığı ve Dışişleri Bakanlığı yetkilileri ile görüşmek için Paris'e gitti. Görüştüğü herkes Özel Danışmanıma karşılıklı kabul edilebilir çözüme destek verdiklerini ifade etmiştir. Özel Danışmanım yakın gelecekte Pekin ve Moskova'yı da ziyaret etmeyi planlamaktadır. 14. Eylül ayı sonlarında, Genel Kurul da görüşme yaklaşırken, Türkiye Cumhurbaşkanı ve Yunanistan Dışişleri Bakanı ile ayrı ayrı görüştüm. Her ikisi de müzakere sürecine Türkiye ve Yunanistan'ın desteğini yineledi. Kıbrıs'ta güven kurmak için uyumlu ve yapıcı bir ortam oluşturmanın önemini her ikisine de vurguladım. 22 Eylül de, New York ta, Sayın Hristofyas ile tekrar bir araya geldim. 15. Süreç boyunca tarafların çabalarına tutarlı ve etkin destek sağlamak için, Birleşmiş Milletler iyi niyet misyonum ve BM Barış Gücü arasında sinerjileri maksimize entegre bir yaklaşım benimsemiştir ve benimsemeye devam edecektir. Özel Temsilcim ve BM Barış
3 Gücü Misyon Şefi Sayın Zerihoun iyi niyet misyonum ile ilgili konularda Özel Danışman Yardımcım olarak görev yapmaktadır. BM Barış Gücü ve Birleşmiş Milletler ülke ekibi tarafından iyi niyet misyonu çabalarına sağlanan maddi ve idari destek için sözcülük ve aracılık yapmaya devam edecektir. 16. BM Barış Gücü nün temel dayanakları sivil işler, askeri, sivil polis uzmanlık ve kurumsal bilginin sağlanması yoluyla, özellikle güven artırıcı önlemlerin oluşturulmasında ve yürütülmesinde taraflara yardımcı olarak iyi niyet misyonu çabalarını destekleyecektir. İdari ve altyapı desteği de sağlanacaktır. Özel Temsilcim ayrıca, müzakerelere elverişli bir ortam yaratılmasına yardımcı olmak için ortak bir çaba içinde, Kıbrıs Kayıp Şahıslar Komitesi dahil olmak üzere,birleşmiş Milletler ülke ekibinin uzmanlarını koordine edecektir. III. Kıbrıs'taki Birleşmiş Milletler Barış Gücü nün Faaliyetleri A. Çatışmaların tekrarının önlenmesi ve askeri statükonun korunması 17. Rapor döneminde, tampon bölgede durum istikrarını korumuştur. BM Barış Gücü askeri operasyonlarının başlıca odağı tampon bölgede istikrarı korumak ve askeri güven artırıcı önlemleri takip etmek olmuştur. Ledra (Lokmacı) Caddesi'nde sınır kapısının açılmasından bu yana, her iki karşıt güç bu geçiş noktası ile ilgili konularda BM Barış Gücü ile iyi bir işbirliği ortaya koymuştur. BM Barış Gücü nün artık orada aleni bir askeri varlığı yoktur ve her iki taraftan geçişler olaysız devam etmiştir. 18. Bu rapor döneminde askeri ihlallerin ve diğer vakaların toplam sayısı 352, yani önceki rapor döneminden biraz daha az olmuştur. Tipik ihlalleri önemsiz mahiyettedir ve ateşkes hatları boyunca durum üzerine çok az etkili olmuştur. Bu ihlaller arasında askeri pozisyonları geliştirmek veya onarmak için yetkisiz girişimler, tampon bölgeye küçük çaplı saldırılar, gözetleme noktalarının fazla asker doldurulması ve karşı tarafın pozisyonlarının fotoğrafını çekme yer almaktadır. Bu önemsiz ihlaller karşıt güçlerin komuta zincirine bildirildiğinde düzeltilmiştir. 19. Önceki raporumda (S/2008/353) belirtildiği gibi, karşıt güçler diğer tarafı rahatsız etme ya da küçük çaplı yıldırma amacıyla, düşük seviye taktik önlemler uygulamıştır. Bu tür eylemler örneğin Lefkoşa'nın merkezi gibi, karşıt güçlerin pozisyonlarının birbirine yakın olduğu yerlerde daha yaygındır. 20. Karşıt muhalif güçlerin gözlem noktalarında ve tampon bölge yakınında düşük seviye eğitimler yapmış ama büyük tatbikat veya manevralar yapmaktan kaçınmıştır. Bu eğitim ve alıştırmaların çoğunluğu yeni askere alınanlara yöneliktir ve arazi brifingler, ve gözlem mevkilerine aşırı asker yığma bunlara dahildir. Ulusal Muhafız Nikiforos Tatbikatı nı iptal etmiş ve Türk Kuvvetleri de Toros Tatbikatı nı iptal ederek karşılık vermiştir. Bu büyük tatbikatların iptali mevcut siyasi sürece paralel önemli bir güven artırıcı önlem olarak görülmüştür ve diğer askeri faaliyetler ile ilgili olarak da bu tür bir itidal gösterileceği umulmaktadır. 17 Kasım 2008 tarihinde meydana gelen bir eğitim kazası kayda değerdir. 81mm havan eğitimi yapılırken, Türk Kuvvetleri/Kıbrıs Türk Güvenlik Kuvvetleri yanlışlıkla tampon bölge boyunca Lefkoşa'nın bir yerleşim alanına patlayıcı olmayan, eğitim havan topu ateşlemiştir. Can kaybı bildirilmemiştir. Sayın Talat bu olay nedeniyle Sayın Hristofyas tan özür dilemiş ve sorun ve tatmin edici biçimde çözülmüştür. 21. Türk Kuvvetleri Kıbrıs'ta Birleşmiş Milletler Barış Gücü'nün dolaşımına ilişkin kısıtlamalar uygulamaya devam etmektedir. Önlemler arasında Karpaz yarımadasında yolların kullanılmasına izin verilmemesi ve daha önceki raporumda da belirtildiği Maraş ta çevrili alan sıkı erişim kontrolleri ve operasyonların yürütülmesi de vardır. Birleşmiş Milletler Maraş taki durum için Türkiye Hükümetini sorumlu tutmaya devam etmektedir. On üç ayrı olayda, BM Barış Gücü sivil mensupları resmi bir iş yapmak için çalışırken Kıbrıs Türk polisi tarafından durdurulmuştur. Bu olaylardan birinde bir BM Barış Gücü mühendisi yaklaşık bir saat gözaltında tutulmuş ve telefon görüşmesi yapması engellenmiştir. O tarafça yapılacak işe önceden Kıbrıs Türk polisine bildirilmişti. Türk Kuvvetleri tarafından tampon bölge üzerinde kurulan sivil geçiş noktalarının sivil giysilerle veya dışı Birleşmiş Milletler işaretli araçlarda görev dışı yolculuk yapan Birleşmiş Milletler personeli tarafından kullanımını kısıtlayan kontroller uygulanmıştır. BM Barış Gücü bu
4 sorunu Türk Kuvvetleri/Kıbrıs Türk Güvenlik Kuvvetleri nezdinde takip edecektir. 22. Her iki karşıt güç tarafından Derinköy de (Dherinia) oluşturulan ve bölgede statükoyu ihlal eden, son raporumda (S/2008/353) ve önceki raporlarımda (S/2006/931 ve S/2007/328) sözü edilen pozisyonlar aynen devam etmektedir. Türk Kuvvetleri Kıbrıs taki Birleşmiş Milletler Barış Gücü ile müzakere edilen yerel anlaşmaya aykırı biçimde, önceki raporlarımda da sözü edilen, Akıncılar (Laroujina) cebinde kontrol noktasında tutmaktadır. Türk Kuvvetleri Akyar da (Strovilia) irtibat noktasının asker sayısını arttırmış ve bölgedeki askeri statükoyu ihlale devam etmiştir. B. Tampon bölgede mayın temizleme faaliyeti 23. Uygulanan esaslar üzerinde resmen anlaşmaya varıldıktan sonra, Türk Kuvvetlerine ait 26 mayın sahasının temizlenmesine geçen yıl devam edilmiştir. Aralık 2008 sonunda, mayın sahalarının 17 si tamamlanmış, temizlenecek 9 tane kalmıştır. Buna ek olarak, kökeni bilinmeyen diğer birkaç mayınlı alanların temizlenmesi konusunda Türk kuvvetleri ile anlaşma sağlamak için müzakereler devam etmektedir. Buna Dherinia, Maraş ın güneyinde, Derinköy de bulunan ve Türk kuvvetlerine ait olduğu söylenen kalan son mayın sahası dahildir. Benzer biçimde, Ulusal Muhafız henüz Laroujina (Akıncılar) bölgesinde üç mayın sahasının temizlenmesini henüz kabul etmemiştir. 24. Mayın Eylem Koordinasyon Merkezi Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Gelecek İçin Ortaklık programı çerçevesinde kurulmuştur ve bu sadece Aralık 2008 e kadar sürecek olmakla birlikte, halen Avrupa Birliği tarafından finanse edilmektedir. Programın Aralık 2010 sonuna kadar tampon bölgede bilinen tüm mayın tarlalarının temizlenmesi hedefine ulaşmak için ise ek bir 5 milyon gerekecektir. C. Normal koşulların ve insani işlevlerin yeniden sağlanması 25. Her iki taraftan Kıbrıslılar BM Barış Gücü'nün yardımıyla, hayatlarını etkileyen gün için günlük sorunlara çözüm arayışına devam etmektedir. Her iki toplumun fertleri eğitim konuları, tıbbi tahliyeler ve ölen kişilerin nakli yanı sıra, anma amaçlı, dini ve sosyo-kültürel toplantılar ile ilgili faaliyetler de dahil olmak üzere ada genelinde faaliyetleri yürütmek için BM Barış Gücü'nün kolaylaştırıcılığına güvenmeye devam etmektedir. Misyon tampon bölgede şartların normale kolaylaştırmaya ve her iki topluma insani yardıma devam etmektedir. 26. Rapor döneminde, BM Barış Gücü tampon bölge üzerinden geçiş kaydetmiştir, bunlardan ü Ledra (Lokmacı) Caddesi geçiş noktasında olmuştur. Güneyden kuzeye yaklaşık değerinde mal geçişi olmuş, aksi yönde de yaklaşık 5,3 milyon değerinde mal geçmiştir. İki Lefkoşa belediyesi Lefkoşa master planı çerçevesinde, Avrupa Birliği tarafından finanse edilen UNDP Gelecek İçin Ortaklık programı himayesinde ve BM Barış Gücü desteği ile Ledra (Lokmacı) Caddesi'ndeki binaların restorasyonu için ortak bir proje hazırlamıştır. 27. Önceki raporumdan bu yana, BM Barış Gücü, uluslararası ve yerel ortaklar ile işbirliği içinde, adanın yeniden birleşmesini teşvik etmek ve iki toplumun liderleri arasında devam eden müzakereleri desteklemek için bir araya gelen her iki toplumdan da 5294 kişi katılımı ile 56 iki toplumlu etkinliği kolaylaştırmıştır. Bu etkinlikler her iki tarafça tarafsız bir alan olarak kabul edilen ve bölgedeki Ledra Palace Hotel'de düzenlenmiştir. Ortak ilgi alanına giren, özellikle toplumlararası güven artırıcı konular bu toplantılarda ana tema olmaya devam etmektedir. Toplumlararası etkinliklere katılımcı sayısının artması her iki taraftan Kıbrıslıların siyasi sürecin devamına verdiği önemi göstermektedir. UNDP İşbirliği ve Güven İçin Eylem programı bu alanda BM Barış Gücü ile işbirliğine devam etmektedir. Bu, Kıbrıslı Rumlar ve Kıbrıslı Türk arasında yapıcı bir diyalog için elverişli bir iklimin geliştirilmesine katkıda bulunmuş ve iki toplumlu etkinlikler ve aktiviteler ve ada çapında toplumlararası ağlar ve ortaklıkların kurulması yoluyla ada çapında uzlaşma kültürünün gelişmesine destek olmuştur.
5 28. Kıbrıs Rum ve Kıbrıs Türk siyasi parti liderleri arasında % düzenli aylık toplantılar Slovakya Büyükelçiliği'nin himayesinde Ledra Palace Hotel'de devam etmiştir. Bu forum tarafından oluşturulan alt komite güven artırıcı konuları görüşmek üzere üç kez bir araya gelmiş ve her iki tarafta okullara ve hastanelere ortak ziyaretler konusunda anlaşmaya varmıştır. 14 Eylül de, Kıbrıslı Rum ve Kıbrıslı Türk siyasi partilerinin gençlik kolları Uluslararası Barış Günü münasebetiyle ortaklaşa bir etkinlik düzenlemiştir. 29. BM Barış Gücü adanın kuzeyinde yaşayan Kıbrıslı Rum ve Marunilere insani yardım sağlamaya devam etmiştir. Rapor döneminde, Kıbrıs taki Birleşmiş Milletler Barış Gücü Adanın kuzey kesimindeki 372 Kıbrıslı Rum ve 136 Maruni ye destek amacıyla 62 insani yardım konvoyu ve ziyaret gerçekleştirmiştir. Önceki raporumda açıklandığı gibi, BM Barış Gücü yurt içinde yerinden edilmiş Kıbrıs Rumları ve Marunilerden ve geri dönmek ve kuzeyde kalıcı olarak ikamet etmek isteyen mülteci ailelerden 54 talep almıştır. Bu istekler sürekli geri dönüş için uygunluk kriterleri konusunda iki taraf arasındaki farklılıklardan ötürü beklemededir. BM Barış Gücü Kuzeyde yetkililerle temaslar aracılığıyla, Karpaz yarımadasında Rizokarpaso da Kıbrıs Rum ilköğretim ve ortaöğretim okullarına ders kitapları teslimini ve öğretmen atamalarını kolaylaştırmayı sürdürmüştür Bu tarihe kadar, bu akademik yıl için atanan 14 öğretmen ve diğer akademik personelden 6 sının okullarda ders vermesine izin verilmiş, 8 ine ise izin verilmemiştir. 30. Kıbrıs taki Birleşmiş Milletler Barış Gücü adanın güney kesiminde yaşayan Kıbrıslı Türklere de kimlik belgeleri, konut, sosyal yardım hizmetleri, tıbbi bakım, istihdam ve eğitim sağlanmasında yardımcı olmaya devam etmiştir. Güneyde Kıbrıslı Türklere insani yardımın kolaylaştırılması faaliyetlerinin bir incelemesi sonrasında, Birleşmiş Milletler Barış Gücü, onlara yönelik insani ve sosyal eylem daha da geliştirme amacıyla ilgili yerel yönetimler ve ilgili toplum temsilcileri ile görüşmeler başlatmıştır. 31. Limasol da Türkçe eğitim yapan bir ilkokulun açılması hala beklemektedir. Önceki raporumda belirtildiği gibi, Kıbrıs Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesi nin Kıbrıs Türk Öğretmenler Sendikası tarafından açılan bir davayı reddetmesinden bu yana, bu konuda başka bir gelişme olmamıştır (S/2008/353, paragraf 28). 32. Her iki toplumun fertleri avcılıktan, çiftçiliğe, tarım ve madencilik projelerinden için büyük ölçekli konut ve ticari konut inşaatına çeşitli sivil faaliyetler için tampon bölgede mülklerin kullanılması yönünde arayışa devam etmektedir. İstikrarı sağlarken bir yandan da bu faaliyetlerin kolaylaştırılması misyonun önündeki başlıca sorunlardan biri olmaya devam etmektedir. Tampon bölgede izinsiz inşaat trendine ilişkin ilgili makamlarla kararlaştırılan koordinasyon düzenlemelerine rağmen, sivil faaliyetler için BM Barış Gücü tampon bölge prosedürlerine uyulmaması misyonunun görevinin uygulanmasını engellemektedir. 33. Rapor döneminde, BM Barış Gücü tampon bölgede, sivil kullanım alanları dışında altı projeye yetki vermiştir. Bu projelere telekomünikasyon altyapısı, kanalizasyon, konut ve yol yapımı dahildir. Ekim ayında, güneyde özel bir madencilik şirketi Skouriotissa bölgesinde, sektör 1'de tampon bölge dışında çok miktarda toprakla BM Barış Gücü devriye yolunun bir bölümü bloke etmiştir. Şirket devriye yolunu misyonun tampon bölge hassas bir yerde bulunan bir madende demir cevheri çıkarma talebini onaylamama kararına tepki olarak engellemiştir. BM Barış Gücü blokajı kaldırmış ve konu yetkililerin dikkatine sunulmuştur. 34. Adada taşınır ve taşınmaz kültürel mirasın muhafazası, korunması ve fiziksel restorasyonu Kıbrıs sorununa kapsamlı bir çözüm için sürdürülen müzakereler çerçevesinde tartışılmaktadır. Birkaç restorasyon projesi de Magosa, Girne ve Lefkoşa da UNDP Gelecek İçin Ortaklı k programı tarafından yürütülmektedir. Her iki taraf, her iki taraf dini ve kültürel önemi olan ören yerleri ve simgelere erişmek için BM Barış Gücü nün kolaylaştırıcılından yararlanmaya devam etmektedir. Rapor döneminde, BM Barış Gücü adada sekiz dini ve anma amaçlı etkinliği kolaylaştırmış, bunlar sorunsuz olarak gerekleşmiştir Ağustos ta, yaklaşık Kıbrıslı Türk Kokkina / Erenköy bölgesinde yıllık anma etkinliğine katılmak için açılması planlanan Limnitis/Yeşilırmak geçiş noktasına gitmiştir; ancak, aynı geçiş noktasının Eylül ayının ilk haftasında Ayios Mamas kilisesinde planlanan yıllık ibadete katılmak isteyen Kato Pyrgos Kıbrıs Rum toplumunun üyeleri tarafından kullanımına Kıbrıs Türk tarafınca izin verilmemiştir. 36. BM Barış Gücü emniyet ve insani amaçlarla tampon bölgeden geçişler ile ilgili konularda taraf arasında irtibatı sürdürmüştür. Rapor döneminde, BM Barış Gücü kuzeyde
6 24 tıbbi tahliyeyi ve köylerinde defin için 5 Kıbrıs Rum cenazesinin kuzeye naklini kolaylaştırmıştır. Misyon güneyde 12 Kıbrıslı Türk mahkumu ve kuzeyde tutuklu 1 Kıbrıslı Rum'u düzenli olarak hapishanede ziyaret etmiştir. Ekim 2007'de iki mahkum Lefkoşa cezaevinden kaçtıktan sonra, benzer bir durumda kullanılmak için bir protokol geliştirilmesi amacıyla cezaevi yetkilileri ile çeşitli toplantılar yapılmıştır. Protokol kısa süre önce tamamlanmıştır. 37. BM Barış Gücü ve her iki taraftaki polis güçleri arasında İlişkiler işbirliği esasında ve yapıcı olmaya devam etmiştir. Suçla ilgili bilgilerin düzgün şekilde işlenmesini sağlamak amacıyla ilgili polis güçleri ile üst düzeyde düzenli olarak toplantılar yapılmaktadır. 38. Ağustos ayında, iki toplumlu Pile köyünde dört mala hasar verme vakası olmuştur. Bu olaylar köylüler arasında ve kuzeyde Kıbrıs Türk toplumunda ciddi endişe yaratmıştır. Kıbrıs Türk lideri Pile yi ziyaret etmiş Ve Kıbrıslı Rum ve Kıbrıslı Türk muhtarlarla istişarelerde bulunmuşlardır; muhtarlar da daha sonra iki toplumlu köy hakkında olumsuz bir algıyı önlemeyi amaçlayan ortak bir basın toplantısı düzenlemiştir. Misyon iyi ilişkilerin sürdürülmesine yardımcı olmak ve aralarında güven inşa etmek amacıyla Pile de iki toplum ile birlikte çalışmaya devam etmektedir. Bu amaçla, BM Barış Gücü iki toplum arasında kurulan kalıcı düzenlemelerin izlenmesi de dahil önemli bir arabuluculuk rolü üstlenmektedir. IV. Kıbrıs'taki Kayıp Şahıslar Komitesi 39. Rapor döneminde, Kayıp Şahıslar Komitesi feth-i kabir, kayıp şahısların cesetlerinin kimlik tespiti ve iadesine ilişkin iki toplumlu projesini sürdürmüştür. Kasım ayına kadar, yaklaşık 455 kişinin cesedi iki toplumlu arkeolog ekipleri tarafından tampon bölgenin her iki tarafında mezarlardan çıkarılmıştır. 292 den fazla kayıp şahsın cesedi Lefkoşa'da Birleşmiş Milletler Koruma Alanında Komite'nin iki toplumlu antropoloji laboratuarında incelenmiştir. Kıbrıs Nöroloji ve Genetik Enstitüsü bilim adamlarının iki toplumlu bir ekip tarafından yürütülen DNA genetik analizi sonucunda,105 kişinin kalıntıları kendi ailelerine iade edilmiştir. 40. Ekim ayında, iki yıldan fazla süren bir eğitim dönemi sonrasında, Komitenin antropolojik laboratuarının tam operasyonel sorumluluğu Kıbrıslı bilim adamlarından oluşan iki toplumlu ekibe teslim edilmiştir. Bu, Komitenin projesinin kapasite geliştirme ve yerel sahiplenme boyutlarının doruk noktası olmuştur. Kıbrıslı arkeolog ve antropologlara eğitim veren Arjantin Adli Tıp Antropoloji Ekibi kalite kontrol amaçlı olarak proje ile ilgisini sürdürmüştür. Bu faaliyetler için finansman UNDP aracılığıyla Avrupa Birliği ve iki taraflı bağışçılar tarafından sağlanmıştır. 41. Komite rapor döneminde geniş siyasal ve kamusal destekten yararlanmaya devam etmiştir. Ancak, ilgili tüm taraflara feth-i kabir sürecini hızlandırmak için gereğini yapmaya çağrımı sürdürüyorum. V. Mali ve idari hususlar 42. Genel Kurul 61/280 sayılı kararı ile, BM Barış Gücü nün idamesi amacıyla, 1 Temmuz 2008 ile 30 Haziran 2009 arasındaki dönem için brüt $54,9 milyon (net $52,5 milyon) bir tutar tahsis etmiştir. Bu itibarla, Kıbrıs Hükümeti ne Gücün maliyetinin üçte biri oranında, $17,5 milyon eşdeğerinde gönüllü katkısı için ve Yunanistan Hükümeti ne $6,5 milyon eşdeğerinde gönüllü katkısı için teşekkürlerimi sunarım. BM Barış Gücü nün maliyetinin gönüllü katkılarla karşılanan kısmını azaltmak amacıyla, diğer ülkeleri ve kuruluşları da aynı şeyi yapmaya davet ediyorum. 43. Güvenlik Konseyi Barış Gücü'nün görev süresinin altı ay daha uzatılmasına karar verdiği takdirde, Barış Gücü'nün idame maliyeti Genel Kurul tarafından onaylanan miktar ile sınırlı olacaktır Ağustos 2008 itibarıyla, 16 Haziran 1993 ile 15 Aralık 2008 arası dönem için, BM Barış Gücü özel hesabına toplam ödenmemiş takdir edilen katkı tutarı $26,6 milyondur. Aynı tarih itibarıyla, tüm barış gücü operasyonları için toplam ödenmemiş takdir edilen katkıların tutarı $ dür.
7 45. Takdir edilen katkıların tahsilindeki gecikmenin bir sonucu olarak, birlikler ve şarta bağlı sahip olunan ekipman maliyetleri için ödemeler sadece sırasıyla 30 Mayıs 2007 ve 31 Mart 2006 ya kadar olan dönemler için gerçekleşmiştir. VI. Gözlemler 46. Rapor döneminde, tampon bölgede durum sükunetini ve istikrarını korumuştur. Karşıt güçleri BM Barış Gücü ile genellikle iyi bir işbirliği içinde olmuş ve sadece küçük olaylar kaydedilmiştir. Adada iyileşen siyasi atmosfer doğrultusunda, yıllık büyük askeri tatbikatlarını iptal kararları için her iki tarafa da takdirlerimi sunuyorum. BM Barış Gücü Komutanı bu yapıcı yaklaşımın diğer askeri faaliyetlere de yaygınlaştırılması için her iki tarafta askeri komutanlar ile çalışacaktır. Bu bağlamda, Türk Kuvvetlerinin de BM Barış Gücü'nün hareketi üzerindeki gereksiz kısıtlamaları kaldıracağını umuyorum. 47. Tampon bölgede bulunan mayın sahalarının temizlenmesinde istikrarlı bir ilerleme sağlanmıştır. Bunu memnuniyetle kabul etmekle birlikte,kalan az sayıdaki mayın sahasının temizlenmesi için askeri güçleri anlaşmaya çağırıyorum. Avrupa Birliği nin devam eden yardımı ve her iki tarafın işbirliği ile, mayın temizleme işleminin kesintiye uğramadan devam edeceğini umuyorum. Bu süreci güven artırıcı önlemlere önemli bir örnek olarak görüyor ve her iki tarafta siyasi ve askeri liderleri bu yönde daha ileri adımlar atmaya teşvik ediyorum. 48. Kayıp Şahıslar Komitesi nin insani çalışmalarına engellenmeden ve siyasetten arındırılmış bir şekilde devam ettiği için cesaret duyuyorum. Bu, söz konusu çabalara Kıbrıs genelinde ve yurt dışında siyasi ve kamuoyu desteğinin devamı sayesinde mümkün olmuştur. Komitenin antropolojik laboratuarı için tam operasyonel sorumluluğu Kıbrıslı bilim adamlarından oluşan iki toplumlu ekibin üstlenmiş olduğunu görmekten özellikle memnuniyet duymaktayım. 49. Son altı ayda, Kıbrıs sorununu çözme çabaları yeni bir döneme girmiştir. 3 Eylül 2008 tarihinde Sayın Hristofyas ve Sayın Talat ın siyasi eşitliğe teşvik edildi ile iki bölgeli, iki toplumlu federasyon temelinde kapsamlı bir çözüme yönelik resmi müzakereleri sürdürme kararı cesaret verici olmuştur. Her iki liderin açıkça paylaştığı siyasi cesaret, vizyon ve kararlılığı yansıtmıştır. Sürecin başlamasından bu yana sadece dört resmi toplantı yapılmış olmasına rağmen, 23 Mayıs ve 1 Temmuz tarihli iki önemli ortak açıklama ile, barış süreci için ortak bir çerçeve ve oyun sonu için bir vizyon oluşturmayı başarmışlardır. Süreci bu noktaya getiren siyasi liderliklerini takdir ediyor ve onları süreci hızlandırmak için teşvik ediyorum. 50. Bu ortak vizyona şu anda birleşmiş bir Kıbrıs'ta güç paylaşımı düzenlemeleri üzerinde odaklanan müzakerelere yol göstermiştir. Benim değerlendirmem, bir bütün olarak, müzakerelerin iyi gittiği ve iki tarafın kendi görüşünü sunarak birbirleri ile yapıcı ve açık bir ilişki kurduğu şeklindedir. Çözümün geniş ana hatları ve kurulan parametreleri iyi bilindiği ve taraflarca ifade edildiği için tarafların birçok hususta hemfikir olması şaşırtıcı değildir. Üstelik sıfırdan da başlamamışlardır; üzerinde çalışabilecekleri önemli miktarda iş avantajı vardır. 51. Yine de, ele alınacak konular zordur ve yol boyunca farklılıklar doğal olarak ortaya çıkacaktır. Birçok sorun birbirlerini kesişmektedir birbirinden yalıtılmış olarak değil, olası uzlaşma alanları olarak görülmelidir. Sürecin doğası, bu nedenle gayretli ve sabırlı bir yaklaşım gerektirmektedir. Her iki liderin düzenli toplantılarla çabaları sürdüreceğine ve süreci tamamlamaya kararlı olduklarına eminim. 52. İyimserlik için bir diğer neden de liderlerin mükemmel kişisel kimyasıdır. 56. Birbirlerinin ihtiyaçlarına ve siyasi kısıtlamalara karşı duyarlılıkları kararlılık ve güven ile birlikte ilerlemelerine yardımcı olan eşsiz bir değerdir. Birlikte süreci sahiplenmiş ve tüm sorumluluğunu üstlenmişlerdir. Hasımlar olarak değil, ortaklar olarak karşılaştıkları zorluk başlatmış oldukları sürecin ivmesini sürdürmektir. 53. Varılacak bir anlaşmanın eş zamanlı referandumlara sunulacağını akılda tutarak, tarafların sürecin siyasi yönlerini ihmal etmemesi hayati önem taşımaktadır. Bir çözüme ulaşılması için uzlaşmanın kaçınılmaz olduğunu kendi topluluklarına aktif biçimde açıklamaları gerekli olacak ve, ekonomik, siyasi, güvenlikle ilgili ve diğer alanlarda bir kazan-kazan çözümünün faydalarını anlatmaları gerekecektir. Karşılıklı suçlamalar ve
8 medya aracılığıyla müzakere bu amaçlara aykırıdır. 54. Güven oluşturmak için temel ve kendi başına arzu edilir bir şey olan katılımcı ve bilinçli bir sivil toplum da aynı stratejinin bir parçasıdır. Aktif katılımları, gelecekte bir çözümün sürdürülebilir olması için, Kıbrıslıların ne konusunda oy vermeye çağrıldıklarını anlamalarına yardımcı olabilir. Tarafları bir kez daha Kıbrıs sivil toplumunun ülkenin geleceği ile ilgili tartışmalara aktif katılımını kolaylaştırmak için en iyi yöntemi bulmaları için davet ediyorum. 55. Teknik komitelerden onaylanmış somut önlemler olumlu bir hamle oldu ve uygulanması sadece birçok Kıbrıslının günlük yaşamını iyileştirmekle kalmayacak, aynı zamanda aralarında daha fazla etkileşimi teşvik edecek ve kolaylaştıracaktır. Dolayısıyla tarafları bu önlemlerin en kısa sürede uygulanması için teşvik ediyorum, zira her iki taraf da sürece halkın desteğini sağlamak için önemli bunların olduğunu kabul etmiştir. Aynı şekilde, Limnitis/Yeşilırmak dahil geçiş noktalarının açılması gibi askeri ve diğer güven artırıcı önlemler adadaki atmosferin iyileştirilmesine büyük katkıda bulunacaktır. 56. Benim görüşüme göre ekonomik, sosyal, kültürel, sportif ve benzeri bağların ve temasların kurulmasının devam eden çabalara olumlu bir etkisi olacaktır. Daha önce de belirttiğim gibi, bu tür temaslar toplumlar arasında güven duygularını geliştirecek ve Kıbrıslı Türklerin hissettiği yalıtılmışlık duygusunun giderilmesine yardımcı olacaktır. Ayrıca, taraflar arasında daha fazla ekonomik ve sosyal yakınlık birleşmeyi sadece daha kolay değil, aynı zamanda daha muhtemel kılacaktır. Uluslararası korunan bir barış süreci bağlamında, aksi yönde çabaları sadece zararlı olabilir. 57. Müzakereler ile ilgili olarak, bu tarihe kadar benimsenen yaklaşım tarafların hemfikir olduğu konuları belirlemek ve bir tarafa ayırmak, anlaşamadıkları seçenekleri belirlemek ve müzakere etmek ve bu aşamada üstesinden gelmesi zor olan sorunları bir kenara koymak şeklinde olmuştur. Gelecek aylarda müzakereler yoğunlaştıkça, liderlere destek olarak özel bir yapı ile sonuçlar elde etmek için süreci rasyonelleştirme ihtiyacı artacaktır. Temsilciler ve çalışma grupları liderlerin rehberliğinde, dinamik ve etkileşimli bir şekilde bu süreci ileriye taşıyarak yararlı bir rol oynayabilirler. 58. Sürece Birleşmiş Milletler in sağlayacağı destek Özel Danışmanımın liderliğinde eksilmeden devam edecektir. Yol boyunca taraflara eşlik ederken, görevimiz gerektiği gibi, Kıbrıslılara ait bu sürece yardımcı ve onu kolaylaştırmaktır; bu yönde hiçbir çabadan kaçınmayacağım. Tarafların talebi üzerine, daha fazla yardım sağlamaya da tamamen hazırım. 59. Şu anda ve kapsamlı bir çözümün yokluğunda, BM Barış Gücü nün hem stabilize edici bir faktör olarak hem de iyi niyet misyonum için kritik bir destek kaynağı olarak, adada hayati bir rol oynamaya devam ettiğine inanıyorum. Bu nedenle, Güvenlik Konseyi'nin BM Barış Gücü'nün görev süresini 15 Haziran 2009 yılına kadar, altı ay daha uzatmasını öneriyorum. 60. Sonuç olarak, Özel Danışmanın Dayın Downer a, Özel Temsilcim ve Misyon Şefi Sayın Tayé-Brook Zerihoun a, Barış Gücü komutanı Amiral Mario Sanchez Debernardi ye ve özel siyasi misyon ve Barış Gücü nde görev yapan erkek ve kadınlara Güvenlik Konseyi tarafından kendilerine verilen sorumlulukları yerine getirirken gösterdikleri verimlilik ve bağlılık için teşekkürlerimi ifade etmek istiyorum.
9 Ek Askeri ve sivil polis personeli sağlayan ülkeler (31 Ekim 2008 itibarıyla) Ülke Askeri personel Arjantin* 295 Avusturya 5 Kanada 1 Macaristan 84 Slovakya** 200 Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı 273 Toplam 858 Birleşmiş Milletler polisi Arjantin 4 Avustralya 15 Bosna-Hersek 2 Hırvatistan 3 El Salvador 8 Hindistan 7 İtalya 4 İrlanda 19 Hollanda 7 Toplam 69 * Arjantin güçlerine şu ülkelerden askerler dahildir: Şili (14) ve Paraguay (14) ve Brezilya (1). ** Slovakya güçlerine Hırvatistan dan askerler dahildir (4).
10 BM BARIŞ GÜCÜ KONUŞLANDIRMASI Bu haritada gösterilen İlçe Sınırı Türk Kuvvetleri ateşkes Kıbrıs Ulusal Muhafızı BM Barıl Gücü sınırlar ve adlar Birleşmiş hatları ateşkes hatları operasyonel sınırları Milletler tarafından resmen onay veya kabul anlamına gelmez.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi S/2008/353 Dağıtım: Genel 2 Haziran 2008 Orijinal: İngilizce Genel Sekreter in Kıbrıs'taki Birleşmiş Milletler Operasyonu Hakkında Raporu I. Giriş 1. Kıbrıs'taki Birleşmiş