Yine de Dönüyor: Galileo Neden Yargılandı? Suçu Neydi ve Nasıl Cezalandırıldı?
Yayınlanma Tarihi 28/07/2017 23:04
Okunma Süresi 23 dakika 41 saniye
Son Düzenlenme 25/08/2019 15:12
Galileo ile ilgili en yaygın yanılgılardan birisi, engizisyon tarafından ölüm cezasına çarptırıldığı iddiasıdır. Galileo, 1610 yılında Sidereus Nuncius (Yıldız Habercisi) isimli kitabını yayınlamış ve içerisinde, yeni teleskobu ile yaptığı şaşırtıcı gözlemlerden bahsetmiştir. Venüs'ün evreleri ve Jüpiter'in uydularına dair bu gözlemler, Kopernik'in "Güneş Merkezli Galaksi" teorisini doğrulamaktaydı. Yani kilise tarafından kabul edilen "Dünya Evren'in merkezidir." algısını yıkmaktaydı. Bu bulgular, Katolik Kilisesi'ni telaşlandırdı ve 1616 yılında bu teorinin kabulünü yasakladı.
Bu yasaklar Galileo'yu durdurmadı. Aynı yıl, gelgitlerin varlığının Dünya'nın hareket ettiğinin bir kanıtı olduğunu ileri sürdü. 1619 yılında ise kuyrukluyıldızlarla ilgili gözlemlerde bulundu. 1632 yılında, iyice yaşlı bir adam olduğunda, yasağa rağmen üstü kapalı bir şekilde Güneş'in merkezde olduğunu savunduğu "İki Merkezi Dünya Sistemi Üzerine Diyaloglar" isimli kitabını yayınladı. Kitap, büyük ses getirdi. Kitap içerisinde teoloji, astronomi ve felsefe üzerine birçok fikir ve görüş de bulunuyordu.
Bu durum Katolik Kilisesi'ni iyice öfkelendirdi ve nihayetinde Galileo'ya mahkeme yolu göründü. Son derece adaletsiz bir şekilde yargılanan Galileo, engizisyon mahkemesi tarafından "aşırı bir düzeyde sapkınlık" nedeniyle suçlu bulundu ve ömür boyu ev hapsine mahkum edildi. Ölüm cezasıyla tehdit edildi, kitaplarında söylediği her şeyi geri almaya zorlandı (karikatür de buna göndermede bulunuyor). Ömrü boyunca kitap yayınlaması yasaklandı. Bundan 10 sene sonra, 1642 yılında da yaşlılıktan öldü.
Bu yazımızda okuyacaklarınız, insanlık tarihinin gördüğü en büyük dehalardan biri olan Galileo Galilei'nin başından geçenlerin kısaltılmış bir özetidir.
17. yüzyılda bilimin ve bilimsel felsefenin yükselişi, insanlık tarihinde önemli atılımlara ve fikirlere neden olan isimleri aynı dönemde toplamasıyla kendini gösterdi. Rene Descartes (1596-1650), Gottfried Leibniz (1646-1716) ve Isaac Newton (1643-1727) isimli üç büyük filozof bu dönemde ortak bir noktada birleşiyordu: Bilimsel felsefenin ve Güneş merkezli Evren modelinin düşünsel zemini ile matematiksel gelişiminin hazırlanması. İlk bakışta Roma Katolik Kilisesi’yle bağdaşan dini inanış ve geleneklerden geldiği kanısına sahip olsa da bu dönemde yaşayan birçok filozof ve bilim insanı "Tanrı Tanımazlık", "Roma Katolik Kilisesi öğretilerine ve Kitab-ı Mukaddes’e karşı başkaldırı" gibi ön suçlarla suçlandılar.
1. Kitab-ı Mukaddes Tartışmaları
‘Ama dünya sonsuza dek kalır. Güneş doğar, güneş batar, hep doğduğu yere koşar. Rüzgar güneye döner, kuzeye döner, döne döne eserek hep aynı yolu izler. (Derlemeci 1:4-6)
Rabbin Amorlular’ı İsrailler’in karşısında bozguna uğrattığı gün Yeşu halkın önünde Rabb’e şöyle seslendi: Dur Ey güneş, Givon üzerinden Ey ay, sen de Ayolon deresinde. (Yeşu 10:12)
Güneş için göklerde çadır kurdu Tanrı, gerdekten çıkan güveye benzer güneş, koşmaya başlayacak atlet gibi sevinir. Göğün bir ucundan çıkar diğer ucundan döner. (Zebur 19:4-6)
Mesih İsa huzurunda sana buyuruyorum: Rab’bımız olan İsa Mesih’in gelişine dek Tanrı buyruğunu lekesiz ve kusursuz koru. (Timateos 6:14)
Aramızda göğe alınan çıktığını nasıl gördüyseniz, aynı şekilde geri gelecektir. (Elçilerin İşleri 1:10-11)
2. Bilimsel ve Felsefi Tartışmalar
Doğanın birinci yasası: Her şey, içinde olduğu sürece her zaman aynı durumda devam eder ve bir kere hareket ettirilen her zaman hareketine devam eder. (Rene Descartes/ Felsefenin İlkeleri 1644)
Doğanın ikinci yasası: Bütün hareketler kendiliklerinden düzgün bir doğrultudadır ve dolayısıyla bir çemberde hareket eden bütün cisimler her zaman tanımladıkları çemberin merkezinden uzaklaşma eğiliminde olurlar. (Rene Descartes/ Felsefenin İlkeleri 1644)
Hareket halinde olan herhangi bir cisim engellenmedikçe daima aynı hızda ve düzgün bir doğruda hareket etmeye devam etmektedir. (Christiaan Huygens / Çarpışan Cisimlerin Hareketi 1659)
Descartes’in bu görüşleri gibi Leibniz de Evren’in boşluk olmadığı konusunda hemfikirdir. Leibniz Evren’in boşluğa sahip olduğunu öne sürmenin Tanrı’nın kusurlu olduğunu öngörmek olduğunu, dördüncü ilkesinde bölünebilir olmayan veya uzamı olmayan şeylerin var olduğunu ve bunların varlığının, hareketin veya bir cismin başlangıcı ve sonunu anlamak için gerekli olduğunu söyler.
Bu iddia için şu savı öne sürer: Herhangi bir mekân, cisim veya zamanın bir başlangıcı ve bir sonu olur ve onun başlangıcı “ab” olarak kabul edilirse, onun “c” gibi bir orta noktası da olacaktır. Bu durumda “ac”nin “d” gibi; “ad”nin de “e” gibi ve devam eden orta noktalarından bahsedilebilir. Sonuç olarak “ac” başlangıç olamaz çünkü “cd” başlangıcı yok etmeksizin ondan çıkartılabilir. “ad” de başlangıç olamaz çünkü ondan da “de” başlangıcı yok etmeksizin çıkartılabilir ve bu şekilde devam eder. Kendisinden bir şey çıkartılabilenler başlangıç olamazlar. Kendisinden uzamlı herhangi bir şey çıkartılamayacak olan, uzamı olmayandır. Bu nedenle bir cisim, mekân, hareket veya zamanı; daha özelde ise bir noktanın, conatusun veya anın başlangıcının uzamlı olmaması gerekir.
Leibniz’e göre hareket süreklidir; içinde çok küçük de olsa durağanlık barındırmaz. Bir nesne durağansa, yeni bir hareket nedeni meydana gelmediği sürece durağan kalır ve bir nesne hareketli ise, kendi halinde bırakıldığında hareketine aynı hız ve yönde devam eder. Nedensiz hiçbir şeyin olmadığını kabul eden Leibniz, Hobbes’tan aldığı conatus kavramı ile hareketin başlangıcı ve sonunu tanımlamaya çalışır. Hobbes conatus kavramını, hareketin sonsuz küçük birimi olarak kabul eder. İtici güç (impetus) kavramını da fiziksel conatus kavramı ile tanımlar. Leibniz de benzer bir biçimde conatusu, bir noktadan uzaya veya birden sonsuza hareket etmek için olduğunu kabul eder; çünkü conatus hareketin başlangıcı veya sonudur.
Leibniz’in ilk dönemindeki hareket yasalarının temeline koyduğu conatus kavramı, “belirli bir yöndeki hareketin yönelimi” olarak tanımlanabilir. Leibniz’e göre hareket halindeki cisim, karşısına çıkan cisimlerin ne kadar büyük ya da küçük olduğuna bakılmaksızın, sahip olduğu bütün conatuslarını sonsuza kadar karşısına çıkan cisimlere yayar. Bu nedenle, durağan görünse de hareketli bir cismin hareketi önüne bir engel çıktığında bile devam eder. Başka bir deyişle, sahip olduğu hareketin aynısı veya fazlası için çaba gösterir ve kendisine engel olan cisim ne kadar büyük olursa olsun, onu hareket ettirmeye başlar.
3. Kopernikçiliğin Mahkûm Edilmesi
Şubat ayında Papa V. Paul bir grup teoloğundan Güneş merkezciliğin Ortodoksluğuna dair görüş ister. Teologlar Papa’ya oy birliğiyle Kopernikçiliğin yalnızca yanlış değil, aynı zamanda birçok kutsal metne açıkça hakaret ettiği ve heretik olduğunu bildiren özel bir rapor verir. Papa bu teolojik kanıyı değiştirir ve 5 Mart 1616 tarihinde Dizin toplantısında yayımladığı kararnameyle bütün Kilise’ye duyurur. Kararda Kopernikçilik heretik olduğu için değil, yanlış ve Kutsal Metinlere tamamen aykırı olduğu için düzeltmeler olana kadar yasaklanır. Roma Katolik Kilisesi’nde ilgili Kitab-ı Mukaddes ve bilim meseleleri üzerine yürütülen tartışmayı sona erdiren Kopernikçiliğin mahkûm edilişinin bilim ile din arasındaki ilişki adına bir felaket olduğu hem o sırada hem de daha sonra ortaya çıkmıştır. Kopernik kuramının yasaklanmasının en büyük sebebi Galileo Galilei’yi susturma girişimi olduğu da reddedilemez bir olgudur. Kararda Galileo’nun fikir ve adı geçmese de direkt onu ilgilendirici bir karar alınmıştı. Papa, Bellarmine’den Galileo’ya Kopernikçilik aleyhindeki kararı açıklamasını ve bunu reddetmesi durumunda hapsedileceğini söylemesi adına buluşmasını ister. Bu buluşma Şubat 1616’da gerçekleşir. Buluşmada neler olduğu tam bilinmemekle birlikte iki açıklamaya ulaşılır: İlki Bellarmine, Galileo’nun bundan üç ay sonra rica ettiği bir mektupta, Galileo’nun yaklaşan 5 Mart kararında yer alan Kopernikçiliğin savunulamayacağı hakkında bilgilendirildiğini söylemiştir; ancak, bu karara karşı çıktığını bildirmemiştir. Çok daha sağlam olan ikinci açıklamada Engizisyon Mahkemesi dosyalarında toplantının Galileo’ya “ona sözel ya da yazılı hiçbir biçimde benimsememesi, öğretilmemesi ya da savunmamasının emredildiği” toplantının notları olduğunu ileri sürer. Günümüz bilim insanlarından bazıları bu dosya bildirisinin 1616 ya da 1632’de Galieo Galilei’yi tuzağa düşürmek için hazırlandığını öne sürer.
4. Galileo Galilei'nin Mahkemesi
Siz muhterem kardinaller ve inançlı tüm Hıristiyanların hakkımdaki haklı şüphelerini gidermek için, geçmişteki tüm yanlış ve aykırı düşüncelerimden ötürü kendimi lanetliyor, bundan böyle kutsal öğretiye aykırı hiçbir fikir taşımayacağıma dair huzurlarınızda diz çöküp önümdeki Kutsal Kitap'a el basarak tüm kalbimle yemin ediyorum. Kutsal Kilise tarafından verilen hukuk, hüküm çevresinde, söz konusu yanlış doktrini, her ne suretle olursa olsun, yazılı ya da sözlü olarak savunmayacağıma, benimsemeyeceğime ve öğretmeyeceğime, şahsımla ilgili benzer şüphelere yol açabilecek hiçbir iddiada bulunmayacağıma yemin ediyorum.
Karikatür, bu yemine gönderme yapmaktadır.
Galileo hayatının kalan günlerinin büyük bir bölümünü Floransa yakınlarında Arcetri’deki villasında, bizim bugün ev hapsi diye adlandırdığımız koşullar altında geçirir. Kopernik sorunu onun için tamamen kapanmıştır ve en büyük bilimsel katkısı olan “İki Yeni Bilim Üzerine Diyaloglar (Discourse on Two New Sciences)” isimli eserinin 1683 yılında yayımlanmasıyla sonuçlanan çalışmalarını ve yazılarını kuramsal mekanikte sürdürür.
Galileo vakasının uzun ve rahatsız edici gölgesi aradan geçen yüzyıllar boyunca bilim ile dinin kesişimi üzerine düşmüştür. Bu olay sonrası bilim ve din arasındaki tartışmalar felsefe tarihinin önemli bir kısmında devam etmiş ancak bilim, yeniden ve yeniden ardında saf eleştirel düşünceyi getirmiştir. Galileo Galilei’nin sözleriyle: "Şüphe, bilimdir."
Galileo, ölümünden bir asır kadar sonra 1757 yılında Giuseppe Baretti'nin kitabı İtalyan Kütüphanesi'nde şöyle anlatılmaktadır:
Mahkemeden çıktığı anda, önce gökyüzüne, sonra yere baktı, ayağını yere vurdu ve derin düşüncelerle 'Eppur si muove' (Yine de dönüyor...) dedi, Dünya'yı kast ederek...
R. J. Blackwell. (1991). Galileo, Bellarmine, And The Bible. ISBN: 0268010277. Yayın Evi: University of Notre Dame Press.
J. T Cushing. (2003). Fizikte Felsefi Kavramlar - 1. ISBN: 9789758362295. Yayın Evi: Sabancı Üniversitesi Yayınları.
M. Biagioli. (1994). Galileo, Courtier. ISBN: 9780226045603. Yayın Evi: The University of Chicago Press.
W. A. Wallace. (1986). Reinterpreting Galileo. ISBN: 081320609X. Yayın Evi: Catholic University of America Press.
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/08/2019 02:30:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5182
Göksel Kürelerin Devinimi Üzerine