İlk Yardım – ERC Resuscitation 2015 Kılavuzu | Acilci.Net
Anasayfa > Akademik Kategori > Kritik Bakım > ACLS > İlk Yardım – ERC Resuscitation 2015 Kılavuzu
Mehmet Ali Aslaner 7 Kasım 2015	Yorum yap 7,769 kez
Yabancı Cisim Tanı ve Tedavisinde Ultrason - 15 Nisan 2016
Santral Venöz Kateter Yerini Doğrulamada Yatakbaşı Ultrason ve Salin Testi - 4 Mart 2016
Pediatrik Kafa Travmasında Ultrason - 22 Ocak 2016
2015 ERC kılavuzuna ilk defa eklenen bir bölüm. İlk yardım, akut bir hastalık veya yaralanmada, yardımcı davranışlar ve ilk bakımın sağlanması olarak tanımlanır. İlk yardım herhangi bir durumda herhangi bir kişi tarafından başlatılabilir.
İlk yardım sağlayıcısı, bu konuda eğitilmiş ve aşağıdakileri sağlayabilen kişidir:
İlk yardım ihtiyacını tanıyan, değerlendiren ve önceliğini belirleyen
Uygun yeterlilikle bakım sağlayan
Kısıtlılıkları tanıyan ve ihtiyaç halinde ek bakım talep eden
İlk yardımın amaçları; yaşamı koruma altına almak, ağrıları dindirmek, daha fazla hastalığın veya yaralanmanın önüne geçmek ve iyileşmeyi desteklemektir.
Toplamda 10 sayfa olan bu bölümde 10 medikal, 10 travma ve 1 eğitim başlığı yer almaktadır. Başlıklarını özet halinde sizlere sunacağımız yazının tamamını buradan okuyabilirsiniz.
Medikal Acillerde İlk Yardım
Solunumu olan yanıtsız hastada pozisyon
Yanıtsız ama solunumu olan hastaların yönetiminde öncelik, kardiyak arrest sonrası ritmi dönen hastalar dâhil, hava yolunun korunmasıdır. Agonal solunumu olan hastalar kurtarma pozisyonunda bırakılmamalıdır. Kanıtlar yetersiz olsa da, aspirasyon riski ve ileri hava yolu ihtiyacı nedeniyle kurtarma pozisyonu temel yaşam desteğinde yer alır.
ERC 2015 önerisi
Solunumu normal ama yanıtsız hastalarda supin (sırt üstü) pozisyon yerine lateral, yan-uzanmış kurtarma pozisyonu. Agonal solunum veya travma ilişkili resüsitasyon gibi bazı durumlarda, kurtarma pozisyonu uygun olmayabilir.
Eğer hasta 30 dk’dan fazla kurtarma pozisyonunda kalacak ise, geri dönüp hastayı diğer tarafa çevirin.
Şoktaki hastada en uygun pozisyon
Şok, periferik dolaşımın bozulduğu bir durumdur. Vücut sıvılarının ani kaybı (kanama gibi), ciddi yaralanma, miyokard enfarktüsü, pulmoner emboli ve diğer durumlar sebep olabilir. Primer tedavi şokun sebeplerine yönelik olsa da, dolaşım desteği önemlidir. Pasif bacak kaldırma; kalp hızında, ortalama arteryal basınçta, kardiyak indexte veya stroke volümde geçici (< 7 dk) düzelme sağlar. Travma da ise yeterli kanıt yoktur. Elevasyonun optimal yüksekliği belirsizdir ama çalışmalar 30 – 60 derece aralığında yer almaktadır.
Şoktaki hastaları supin pozisyona alın. Travma bulguları olmadığında pasif bacak kaldırma (<7 dk) vital bulgularda geçici düzelme sağlar; bu geçici düzelmenin klinik önemi belirsizdir.
İlk yardımda oksijen uygulaması
Oksijen, tıpta en sık kullanılan ilaçtır. Hastane öncesi oksijen uygulaması, hipoksi tedavisinde veya önlemede, akut yaralanmalarda sıklıkla zorunlu olarak değerlendirilmiştir. Bununla birlikte, ilk yardım sağlayıcıları tarafından rutin oksijen uygulamasının lehine veya aleyhine yeterli kanıt bulunmamaktadır.
İlk yardım sağlayıcıları tarafından oksijen desteğinin doğrudan bir endikasyonu yoktur.
Astma, milyonlarca insanı etkileyen sık kronik hastalıklardan biridir. Bronkodilatörler, astma tedavisinde tamamlayıcı ve bronşial düz kasları gevşeterek solunum fonksiyonlarını düzeltebilen ilaçlardır. İlk yardım sağlayıcılarından astma tanısı koymaları beklenmeyebilir ama astma nedeniyle zor nefes alan kişilerin dik oturması ve ilaçlarını kullanması konusunda yardımcı olabilir.
Kendi bronkodilatör ilaçlarına rağmen zorlu nefes alan hastalara destek verilmesi. İlk yardım sağlayıcısı farklı bronkodilatör tedaviler konusunda eğitimli olmalı.
Stroke; serebral enfarkt, intraserebral hemeroji ve/veya subaraknoid hemorojinin formları içerisinde sıklıkla kalıcı hasar ile sonuçlanan santral sinir sistemi hasarıdır. Stroke ünitesine erken başvuru ve hızlı tedavi sonuçlarda iyileşme sağlamaktadır. Stroke tanıma araçlarının, kesin tedavi süresini iyileştirdiğine dair yeterli kanıtlar mevcuttur.
İlk yardım sağlayıcıları strokun erken tanınması için FAST (yüz-face, kol-arm, konuşma aracı-speech tool) veya CPSS (Cincinnati pre-hospital stroke skalası) kullanımı konusunda eğitimli olmalıdır.
Göğüs ağrısında aspirin verilmesi
Aspirin, anafilaksi ve ciddi kanama gibi düşük risk komplikasyonlarına rağmen, AKS/AMI’ da mortalite ve morbiditeyi azaltan antitrombotik bir ilaçtır. Hastane öncesi birkaç saat içerisinde aspirin uygulaması kardiyovasküler mortaliteyi de azaltmaktadır. Miyokard enfarktüsü şüphesi olan göğüs ağrılı hastada, ilk yardım sağlayıcısı, hastaya 150-300 mg çiğnenebilir veya çözünebilir aspirin vermeli ve sağlık ekibine haber vermelidir.
Şüpheli miyokard enfarktüsü (AKS/AMI) nedeniyle göğüs ağrısı olan erişkinlere, hastane öncesi, 150-300 mg çiğnenebilir aspirin verilmesi. Etiyolojisi belirsiz erişkinlerde ve bilinen alerji öyküsünde verilmemeli.
Anafilakside ikinci doz adrenalin
Anafilaksi, hızlı tanı ve müdahale gerektiren potansiyel olarak ölümcül seyreden bir alerjik reaksiyondur. Adrenalin tedavide ilk basamakta yer almakta ve ölümlerin çoğu adrenalin yokluğu veya geç uygulanmasından kaynaklanmaktadır. Hastane öncesi koşullarda, adrenalin oto-enjektörler ile uygulanmaktadır ve bunlar 300 mcg adrenalin içermektedir.
İlk intramuskuler oto-enjektör adrenalin uygulaması ile 5 – 15 dk içinde rahatlamayan hastalara hastane öncesi ikinci bir doz intramuskuler adrenalin uygulanması. İkinci bir doz semptamların tekrarlaması durumunda da kullanılabilir.
Bilindiği üzere hipoglisemi; açlık hissi, ajitasyon, baş ağrısı, titreme, terleme, psikotik davranışlar, bilinç kaybı ile karakterize olabilen ve hayatı tehdit edici olabilen; acil müdahale gerektiren bir durumdur. Tedavi konusunda hipoglisemi cephesinde pek yeni bir şey olduğunu söyleyemeyeceğim; şeker düşükse şeker veriyoruz.. 🙂
Bilinci açık semptomatik hipoglisemisi olan hastalara 15-20 grama eşdeğer glukoz tabletleri, eğer glukoz tableti yoksa ona eşdeğer diğer oral şeker formları verilmesi önerilmekte. Burada önemli olan bilinci kapalı olan ve/veya öğürme refleksi olmayan hastalara aspirasyon risk nedeniyle oral tedavi verilmemesi.
Egzersizle ilişkili dehidrasyon ve rehidrasyon tedavisi
Özellikle bisiklet, koşu gibi spor müsabakaları öncesinde, sırasında veya sonrasında yeterince hidrasyon yapılamadıysa egzersiz ilişkili dehidrasyon gelişebilir; bu da sıcak kramplarına, sıcak çarpmasına yol açabilir.
Egzersiz sonrası rehidrasyon klasik olarak sıklıkla doğal yaşam kaynağımız olan suyla yapılıyor olsa da yeni nesil ”spor içecekleri”nin (%3-8 karbohidrat-elektrolit solusyonları) bu açıdan daha üstün olduğu belirtilmektedir. Buna ek olarak sporcunun tercihine göre çay ve hindistan cevizi suyu da kabul edilebilir rehidrasyon yöntemi olarak belirtilmiştir. Oral rehidrasyon tuz paketleri de kullanılabilir olsa da spor müsabakaları sonrası kullanım için pek pratik olduğu söylenemez. Yalnız oral alamayacak durumda olan, bilinç bulanıklığı olan, hipotansif olan bireyler için intravenöz sıvı verilmesi gerekecektir.
Basit egzersiz sonrası dehidrate kalan hastalar için öncelikle %3-8’lik oral karbohidrat-elektrolit içecekler (yani spor içecekleri) önerilmekte; buna alternatif olarak su, %12’lik karbohidrat-elektrolit karışımları, süt, hindistan cevizi suyu, çay içilebileceği belirtilmektedir (çay, meyve suyu veya süte karbohidrat-elektrolit solüsyonları eklenebilir).
Kimyasal maruziyet sonrası göz yaralanması
Evde veya endüstriyel çalışma koşullarında göze kazara kimyasal madde sıçraması sonucu yaralanma görülebilir; çoğunlukla sıçrayan maddenin tam içeriğinin bilinmesi de zordur. Alkali maddelerin asidiklere göre korneal yaralanma ve körlük açısından daha riskli oldukları da bilinmektedir. Peki ilkyardımda ne yapacağız; bol su!
Madde neydi, nasıl bir şeydi diye vakit kaybetmeden hemen eldivenleri geçirip bol miktarda temiz suyla etkilenen gözü yıkamak şeklinde. Önemli olan noktalar şu; az miktarda suyla veya salinle yıkamak korneal pH’yı düzeltmede bol temiz suyla yıkamak kadar etkili değil. İkinci önemli nokta da ektilenen gözü yıkarken diğer göze de kimyasal madde bulaşmamasına dikkat etmek.
Travma Acillerinde İlk Yardım
Bu konuda ilk yardım uygulayıcıları tarafından farklı görüşler belirtilmiş olsa da en iyi yöntemin direkt bası olduğu belirtilmekte. Major eksternal kanamada proksimalden bası veya ekstremite elevasyonunun faydası görülmemiş, önerilmiyor.Bununla birlikte minör veya kapalı extremite kanamalarında, basılı veya basısız, soğuk uygulamanın faydalı olabileceği söyleniyor.
Hemostatik sargılar sıklıkla cerrahi veya askeri alanlarda; özellikle direkt bası uygulamanın zor olduğu boyun, kasık, batın gibi bölgelerde kullanılmaktadır. Eski nesil hemostatik ajanlar, direkt yara içine uygulanan toz veya granül halindeyken; bu ajanların doku hasarını arttırabildiği saptanmış, bu yüzden de yeni nesil hemostatik ajanlarda içerik, aktif madde gibi yönlerden major değişiklikler yapılmıştır. Bu ajanlarla yapılan insan çalışmalarında ise mortalitenin azaldığı görülmüş.
Direkt bası yapılamayacak eksternal kanamalarda hemostatik sargı kullanınız. Ancak uygulamanın etkin ve güvenilir olması için personelin bu konuda eğitimli olması gerekmekte.
Vasküler yaralanması olan ekstremiteden kaynaklanan hemoraji; önlenebilir ölümlerin sebepleri arasında önemli bir yer tutar. Turnike uygulanmasının, beraberinde %4,3-6 arasında bir komplikasyon riskini beraberinde getiriyor olsa da; mortaliteyi azalttığı saptanmıştır.
Direkt basıyla kontrol altına alınamayan ekstremite kanamalarında turnike uygulayın! Ancak uygulamanın etkin ve güvenilir olması için personelin bu konuda eğitimli olması gerekmektedir.
Açılanması olan kırığın düzeltilmesi
Her ne kadar kırığı stabilize etmenin faydasıyla ilgili çalışma olmasa da; ekstremite kırığı durumunda hem alt hem üst eklemi içerecek şekilde ekstremitenin ”bulunduğu konumda” tespit edilip mümkün olduğunca az hareket ettirerek atellenmesi önerilmekte. Ancak şöyle bir sıkıntı var; ciddi açılanması olan kırıklar, atel uygulanmasını imkansız hale getirebilir.
Açılanması olan uzun kemik kırığının düzeltilmeye çalışılmaması yönünde. Tespit edip hareketini minimal düzeye getireceğiz evet, ama redüksiyonun bu iş için eğitim almış kişiler tarafından (kılavuz burada ortopediye sesleniliyor) yapılması gerekiyor.
Açık göğüs yaralanmasının ilk yardım tedavisi
Açık göğüs yaralanmasına doğru yaklaşım, bu yaralanmaların kapatıcı bezlerin veya aletlerin yanlış kullanılması veya bezlerin tıkaç haline gelecek şekilde uygulanmasıyla dikkatsizce kapatılması sonucu tansiyon pnömotoraks gibi olası hayatı tehdit edici bir komplikasyona yol açabileceğinden kritik önem taşır. Solunum arrestinin görülme sıklığındaki azalma ve oksijen saturasyonu, tidal hacim, solunum hızı ve ortalama arter basıncında iyileşme, bir hayvan modeli üzerinde non-okluziv bir cihaz kullanılarak gösterilmiştir. Açık göğüs yaralanmasının, özellikle altta yatan akciğer hasarı da varsa, kapatılmaması ve göğüs içinin dış ortamla açık bir bağlatısının olması önem taşır.
Açık bir göğüs yaralanmasını dış ortama serbestçe geçişi olacak şekilde bir örtüyle kapatmadan açık bırakın veya gerekliyse yaranın üzerini non-okluziv bir bezle örtün. Kapatıcı cihazların veya örtülerin kullanılması tansiyon pnömotoraks gibi olası hayatı tehdit edici bir komplikasyona yol açabilir. Lokal kanamaları doğrudan basınçla kontrol altına alın.
Servikal spinal hareket kısıtlaması
Spinal immobilizasyon, omurgayı cihazlar kombinasyonuyla (ör. sırt tahtası ve boyunluk) omurga hareketini engellemek amacıyla hareketsiz hale getirme işlemidir.
Servikal omurga hareketinin sınırlanması, servikal omurga hareketini boyunluk ve bandajlı kum torbaları mekanik servikal cihazlar kullanarak azaltmak veya önlemek olarak tanımlanır.
Spinal stabilizasyon, omurga hareketini önleyici cihazlar kullanılmadan önce, omurganın nötral bir pozisyonda fiziksel olarak korunması olarak tanımlanır.
Şüpheli servikal omurga hasarında, omurga hareketinden kaynaklanabilecek ek hasarı önlemek için boyuna boyunluk takmak bir rutin haline gelmiştir. Fakat, bu uygulama, bilimsel kanıttan çok ortak görüş ve uzlaşmaya dayanmaktadır. Dahası, boyunluk uygulandıktan sonra, artmış kafa içi basınç gibi istenmeyen etkilerin oluştuğu gösterilmiştir.
İlk yardım uygulayıcısı tarafından boyunluğun rutin kullanımı önerilmemektedir.
Şüpheli servikal omurga hasarında, deneyimli sağlık bakım personeline ulaşılana kadar başı ellerle açısal hareketi kısıtlayacak bir pozisyonda destekleyin.
Bilinç kaybının eşlik etmediği minör kafa travmaları yetişkin ve çocuklarda sık görülür. İlk yardım sağlayıcıları belirti ve bulgularının karmaşıklığından dolayı konküzyonu tanımayı (minör travmatik beyin hasarı (TBH)) zor bulabilirler ve bu da düzgün bir konküzyon yaklaşımının ve konküzyon sonrası önerilerin ve tedavinin ertelenmesine yol açabilir.
Sporda, spor konküzyonu değerlendirme skalası (SCAT3) yaygınca kullanılır ve savunulur. Bu skala sağlık bakımı profesyonelleri tarafından savunulur ve yarışma öncesi ve konküzyon sonrası iki basamaklı bir değerlendirme gerektirir. Bu nedenle ilk yardım sağlayıcıları için tek değerlendirme skalası olarak kullanılmaya uygun değildir. Konküzyon şüphesi olan bir atlete ilk SCAT3 değerlendirmesi yapıldıysa, ileri değerlendirme ve öneriler için bir sağlık bakımı profesyoneline sevk edilmelidir.
İlk yardım sağlayıcılarına konküzyonun tanınmasında bir konküzyon skorlama sistemi büyük oranda yardım edebileceğine rağmen, güncel uygulamada geçerli olan basit bir skorlama sistemi yoktur. Konküzyondan kuşkulanılan kişi bir sağlık bakımı profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.
Sıcak yanıklarının anında aktif soğutulması, lokal doku sıcaklığını azaltmak için kullanılan her metod olarak tanımlanan, bir çok senedir ortak olarak kullanılan bir ilk yardım önerisidir. Sıcak yanıklarını soğutmak yanığın derinliğini en aza indirecek ve tedavi için hastaneye sevk gerektiren hasta sayısını büyük olasılıkla azaltacaktır. Soğutmanın diğer fark edilen yararları ağrının hafiflemesi ve ödemin azalması, enfeksiyon oranlarında düşme ve yara iyileşmesi sürecinde hızlanmadır.
Belirli bir soğutma derecesi, soğutma yöntemi (ör. jel pedler, buz aküleri veya su) veya soğutmanın süresi hakkında bilimsel olarak desteklenen öneriler yoktur. Temiz suya dünyanın birçok bölgesinde ulaşılabilir ve bu nedenle yanıkları soğutmada anında kullanılabilir. Yanıkları 10 dakika boyunca soğutmak güncel olarak kabul gören önerilen bir uygulamadır.
Geniş sıcak yanıklarını veya bebek ve küçük çocuklardaki yanıkları soğuturken hipotermiyi tetiklememek için dikkatli olunmalıdır.
Sıcak yanıklarını, aktif olarak su kullanarak en kısa sürede ve en az 10 dakika süreyle soğutun.
Islak veya kuru yanık örtüleri
Yanık yarası örtülerinin hidrokolloid olanlardan poliüretan film örtülere, hidrojel örtülere, silikon kaplı naylon örtülere, biyosentetik deri türevi örtülere, antimikrobiyal örtülere, lif örtülere ve ilaçlı veya ilaçsız basit yara kapama pedlerine kadar geniş bir çeşit yelpazesi vardır. Güncel yanık yarası örtüleri aynı zamanda plastik sargıları da içerir (streç film veya medikal ticari formlar) ve ucuz, kolay ulaşılır, non-toksik, yapışmaz, geçirmez ve yarayı izlemeye örtüyü çıkarmaya gerek kalmadan olanak veren transparan olma gibi bir çok avantajları da vardır.
Hangi tip örtünün, ıslak veya kuru, daha etkili olduğunu belirleyen bilimsel kanıt bulunmamıştır. İlk yardım kullanıcılarının hangi tip yanık örtüsünü kullanması gerektiği, ulusal ve yerel yanık müdahele ilkeleri tarafından belirlenmelidir.
Soğutma sonrası, yanıklar güncel uygulamaya göre gevşek steril örtüyle örtülmelidir.
Düşme veya yüzü içeren bir kaza sonrası, dişler hasar görebilir veya yerinden çıkabilir. Avülse bir kalıcı diş durumunda uygun ilk yardım, dişin yerine tekrar yerleştirilmesinden sonra iyileşme şansını artırır. Anında re-implantasyon dental topluluğun girişim tercihidir fakat çoğu zaman ilk yardım sağlayıcılarda eğitimin veya işlem için gereken yeteneğin eksikliği nedeniyle dişi yeniden yerine yerleştirmeleri mümkün olmamaktadır.
Diş anında yeniden yerine konulmazsa, öncelik hastayı ve avülse dişi, mümkün olan en kısa sürede dişi re-implante edebilecek bir diş hekimine götürmektir. Bu esnada dişi deçici bir saklama çözeltisinde muhafaza edin. Hank’ın Dengeli Tuz Çözeltisi bunun için önerilen ortamdır fakat tam yağlı sütte muhafaza sonrası iyileşme karşılaştırıldığında önerilen diğer çözeltiler Propolis, yumurta beyazı, hindistan cevizi suyu, Ricetral’dir. Salin ve Fosfat Tamponlu Salin’in tam yağlı süte göre koruma çözeltisi olarak daha az etkili olduğu görülmüştür. Koruma çözeltisi seçimi çözeltinin uygunluğu ve ulaşılabilirliğine bağlıdır.
Eğer bir diş anında yerine konulamıyorsa dişi Hank’ın Dengeli Tuz Çözeltisi’nde muhafaza edin. Eğer elinizde yoksa Propolis, yumurta beyazı, hindistan cevizi suyu, Ricetral, tam yağlı süt,salin veya Fosfat Tamponlu Salin (tercih sırasına göre) kullanın ve hastayı en kısa sürede bir diş hekimine ulaştırın.
İlk yardım eğitimi ve uygulaması
İlk yardımda eğitim ve uygulamanın bunları öğrenmiş olan ilk yardım sağlayıcılarca bakılan hastalar arasında travma sonrası sağ kalımı ve semptomlarda gerilemeyi artırdığı gösterilmiştir. Bir halk sağlığı seferberliği mantığıyla verilen eğitimin, hayatı tehdit edici hastalıkları tanıma yeteneğini geliştirdiği, inme gibi ve koruma öngörüsüyle bakıldığında yanık hasarı oluş sıklığını azalttığı gösterilmiştir.
İlk yardım eğitim programları, halk sağlığı seferberlikleri ve resmi ilk yardım dersleri, hastalık ve yaralanmaların önlenmesini, tanımasını ve yönetimini iyileştirmek için önerilmektedir.
Önceki Akut koroner sendrom: ilk tedavi ve yönetim – ERC Resuscitation 2015 kılavuzu
Kırmızı alanda çalıştığınız anlarda bir yandan komplike hastalarınız için yapmanız gerekenleri aklınızda doğru şekilde sıralamaya …
Acil tıp asistanı kapıdan giren her vakaya müdahale edebilecek şekilde yetişir. Belki de bir …