Yaşasın Kumpanya’da özgünlük!
Naz Erayda ve Kerem Kurdoğlu’nun kurduğu Kumpanya’nın tarihi "Ne Bileyim Kafam Karıştı!" kitabında...
Kumpanya 1991 yılında kuruldu, dil üretmek, farklı bir anlatım yolu geliştirmek, işte onlarda sıradışı olan buydu. Kumpanya, Türkiye’deki yerleşik tiyatro anlayışına alternatif bir oluşumdu. Üstelik tam da ülkemizdeki tiyatro yayınlarının tiyatroda ‘alternatif’ ve ‘öteki’nin ne olduğu meselesini tartıştığı günlerde, Kumpanya’nın tescilli temsilciler arasında ilk sırada yer aldığı, gözümüzün önündeki cevap bugünkü kadar billur değildi. Türlerin iç içe geçtiği, denenmiş üslupların yenilerle buluştuğu ve kendisini İstanbul Sanat Merkezi’nde eski, taş, yüksek tavanlı bir apartman katında ifade eden bu ekip Türkiye’de ‘yerleşik’ olana alternatifti. Kaplarına sığmadılar. Varoluşları, resim deyince empresyonistleri, tiyatro deyince benzetmecileri anlayan bir ortama yeni bir ‘okuma’ pratiği, yeni bir alternatif önermeydi. Ticari değil, itibarlı bir yol oldu bu. Maddi değil, manevi bir tatmindi onları bekleyen... Ki bu bile kıvamında gerçekleşemedi; ‘üst yapıdaki eksik donanım ve kadro sıkıntısı’ nedeniyle edinilmiş bir seyirci ilgisiyle sınırlı kaldı.
Naz Erayda ve Kerem Kurdoğlu’nun kurduğu Kumpanya, 91’den bu yana 13 farklı proje, çeşitli performans ve atölye çalışmalarına imza attı. Kafası dumanlı işleri de oldu, tiril tiril kotarılanlar ya da iki arada gidip gelenler de. "Ne Bileyim Kafam Karıştı"nın, yani Kumpanya’nın kendini ifade etmek için yeni bir alan olarak kullandığı kitabın editörlüğünü Naz Erayda yaparken, Bülent Erkmen yayın ve tasarım konseptinden sorumlu olmuş. Nadi Güler ve Cenk Telimen’in malzeme araştırmasını yaptığı kitabı yayına Sima Can hazırlamış. Kerem Kurdoğlu ise düzelti diye geçse de bir nevi ‘proofreader’lık yapıp son noktayı koymuş anlaşılan.
Bu alışılmadık derecede şık ve derli toplu tiyatro kitabı, Zehra İpşiroğlu ve Dikmen Gürün’ün Kumpanya realitesini teatral bir mercekle masaya yatırdıkları iki yazıyla açılıyor. Zehra İpşiroğlu, kuramsal temeller üzerinde yükselen kuleler misali tumturaklı ve detaylı ele aldığı makalesini katılmadan edemeyeceğimiz bir cümleyle bitirmiş: "Kumpanya nasıl bir gelişim gösterecek?"
İpşiroğlu bilgece bir saptama yapıyor: "Kumpanya, oluşturduğu özgürlük adacığında yaşamdan giderek uzaklaşan imgesel ve düşünsel bir mekân mı yaratacak, yoksa yaşamla olan bağlantılarını daha sıkı dokularla mı örecek?" İkincisi olmalı. Tiyatro küçük bir azınlık için yapılmamalı, yaşam tiyatroyu beslemeye devam etmeli, öyle değil mi? Bu aşırılıklar çağında bir insancıl ütopya, sonra bir ütopya daha ve bir tane daha yaratmak neden mümkün olmasın! Dikmen Gürün ise Kerem Kurdoğlu’nun ağzından Kumpanya’nın alternatif kimliğinin üç ana başlık altında toplandığını yazıyor: İçerik, biçim ve örgütlenme şekli. Gürün Hoca, Kumpanya’nın Kurdoğlu’nun işlerinde ‘teatral projeksiyon’ üzerinde durduğunu, dışa dönük, eğlenceli, aksiyona önem veren açık yapıtlarıyla dikkat çektiğini söylüyor. Naz Erayda’nın yönetmenliklerinde ise topluluğun, iç aksiyonun ağır bastığı ‘sakin ama sert’ bir ritme büründüğünü, bu içe dönük gücün, 13. Uluslararası Tiyatro Festivali kapsamında performans mantığıyla farklı çiftler tarafından tekrarlanan ‘kavga’ seansları ile bir anlamda kırıldığının altını çiziyor. Bunu da Erayda’nın tiyatroda ‘kendiliğindenlik’ meselesi ile olan ilişkisine bağlıyor.
"Ne Bileyim Kafam Karıştı!öda takip eden bölümler bir nevi arşiv niteliğinde Kumpanya projelerine ve değerlendirmelere ayrılmış.
"Ne Bileyim Kafam Karıştı"
Efsane yüzüğün savaşarak dönüşü
"İsyan bana uzak"
Sosyolojinin son prensinden...
Baskı değil baksı
Dilimin ucunda ama...
Maksim’den Gölbaşı Gazinosu’na...
Sessiz kalmayan bir yönetmen
Savaş karşıtı gençler