Son zamanlarda, daha önce adini bile duymadigimiz salginlar ortaya çikiyor. Yeni salginlarin etkenlerini agirlikli olarak virüsler olusturuyor. Dünyada milyonlarca insanin ölümüne neden olan AIDS’in etkeni HIV henüz 25 yil önce bulundu. Domuz gribi, kus gribi, hanta, tatarcik atesi ülkemizde yine son yillarin önem kazanan hastaliklari oldu. Çok kisa bir geçmiste bu kadar çok yeni enfeksiyonla tanismissak, acaba ileride nelerle karsilasacagiz. Örnegin Italya’da onbinlerce kisiyi etkileyen Chikungunya atesinin adini kaç kisi duydu, ya da Amerika Birlesik Devletleri’nde son 10 yilda 1000’in üzerinde insanin Bati Nil Atesi nedeniyle öldügünü biliyor musunuz?
Son 35 yilda yeryüzünde saptanan ve isimlendirilen yeni virüsler
1977	Ebola virus
1977	Hanta virusu
1988	Hepatitis E
1989	Hepatitis C
1990	Guanarito virus
1993	Sin Nombre virus
1994	Sabia virus
1994	Hendra virus
1995	Hepatit G
1997	Influenza H5N1 (Kus Gribi)
1999	Nipah virus
2001	Insan Metapnömovirus
2003	Maymun çiçegi
2008	Merkelcell polyomavirus
2009	Influenza A H1N1 (Domuz Gribi)
Türkiye’de son yillarda yeni saptanan virüslerden dolayi Eylül 2010 itibariyle yaklasik hastalanan ve ölen sayilari (Tabloda yer alan rakamlarin bazilari tahmini olarak verilmistir)
Saptandigi yil	Kesin tani konulan hasta sayisi	Hastaliga yakalandigi tahmin edilen en az kisi sayisi	Ölen sayisi
Kirim Kongo Kanamali Atesi	2002	5300	20. 000	270
Kus gribi	2005	12	100	4
Hanta virus	2009	20	100	1
Tatarcik atesi	2008	100	10.000	-
Domuz gribi	2009	13 000	200.000	650
Bati Nil Atesi	2010	7	100	5
Yeni Virüsler Listesi Uzuyor
Yeni virüsler teknoloji nedeniyle ortaya çikmiyor, fakat teknoloji sayesinde taniniyorlar.
Tablo 1’de yer alan virüsler, son 30 yilda teknolojinin gelismesiyle saptanabildi. Diger yandan, virüsler evrim geçiriyorlar ve yepyeni virüsler olarak yeni hastaliklar yapmaya basliyorlar. En hizli evrim yapan virüs, influenza. Belki de Darwin çagimizda yasasaydi bir virolog olmayi tercih edecekti. Çünkü virüsler en fazla sayida mutasyon yapan, evrime en yatkin ajanlardir. Influenza virüsü, hiç beklemedigimiz bir zamanda degisik bir hastalik ile karsimiza çikiyor.
Küresel isinma, dolayisiyla kuraklik, sorumlu tutulan etkenlerden. Globallesme diger faktör. Bu hem insanlar arasi ve insan-hayvan arasi temaslarin artmasina, virüsün oradan oraya tasinmasina yol açiyor. Uçakla vektör sivrisinegin ya da fasulye çuvalindaki bir baska hastalik tasiyan canlinin tasinmasi hiç zor degil. Bazen seyahat sirasinda bulasiyor bu virüsler, bazen de baska yollarla. Örnegin kargoyla veya ulasim araçlariyla tasinan sivrisineklerle uzak bölgelere ulasiyorlar. Zika virüsü bunlardan biri. Aslinda ilk kez 1947’de Uganda’da Zika ormaninda izole edildi. Bir çesit sivrisinek araciligiyla bulasiyordu. Yillarca sessiz kaldi. Derken 2007 Nisan’inda Pasifik Okyanusu’ndaki Yap Adalari’ni ziyaret edenlerde döküntü, eklem agrilari ve sisligi ve konjonktivitle kendini göstererek yeniden ortaya çikti. Chikungunya virüsü, 3 yil önce Italya’nin sayfiye yerlesiminde saptandi. Kaynak, Hindistan’tan gelen bir ziyaretçiydi. Bu kisi beraberinde bir de sivrisinek getimisti. Bu sinek türüne üzerindeki çizgilerden dolayi kaplan veya pijamali sivrisinek de denilmektedir. Chikungunya sözcügü Ingilizce karsiligiyla tavuklari çagristirsa da, virüsün tavuklarla ilgisi yoktur. Swahili dilinde iki büklüm demektir. Hastalik baslangiçta oldukça agri seyirli oldugu için bu isim yakistirilmistir.
Yeni Virüslerin Ortaya Çikma Nedenleri
Vahsi yasam alanlarina yakinlasma
Küresel ticaretin artmasi
Küresel seyahatlerin artmasi
Hizli ve etkin çözümlerde gecikme
Saglik sistemlerinin çökmesi, degismesi
Bati Nil Atesi 10 Yil Önce ABD’de, 2010’da Türkiye’de
Bati Nil Atesi’nin ABD’ye girmesi hiç de zor olmadi. 1999’da 59 hastaya bu tani kondu. 2002’ye gelindiginde ayni tani konan kisilerin sayisi 3000’i bulmus, yayilmadigi toprak alani neredeyse kalmamisti. Bati Nil Atesi, henüz birkaç ay önce ülkemize de girdi. Agustos 2010’da Manisa’da bazi insanlarda santral sinir sistemi tutulumu ile seyreden atesli bir hastalik görüldü, bir süre sonra Bati Nil Atesi oldugu anlasildi.
Yeni enfeksiyonlarin önemli bir bölümünü keneler ve sinekler gibi vektörlerle bulasan enfeksiyonlar olusturuyor. Keneler ve sinekler gibi vektörlerle (artropod, eklembacakli) bulasan 500’ün üzerinde enfeksiyon etkeni var ve bunlarin 134’ü insanlarda hastalik yapiyor. Bu etkenlerin taninmasi her zaman kolay olmuyor. Ülkemizde laboratuvar kosullarinin eksiklikleri ve bilimin toplum içindeki degerinin daha az olmasi gibi zorluklari da eklersek bu etkenlerin saptanmasi bizim gibi ülkelerde daha da zor. Ama teknoloji ilerledikçe ve bilimsel bakis yayginlik kazandikça bu enfeksiyonlarla basedebilecegiz.
Yeni enfeksiyonlarin ortak özellikleri:
•	Bu etkenler çevresel faktörlerle (iklim, konaklar, tasiyici vektörler vs.)yakindan ilgili.
•	Çogu kez etkin tedavileri yok.
•	Asilari yok.
•	Öldürücü olabiliyorlar.
•	Ne zaman ve nerede salgin gelisebilecegini kestirmek zor.
Son 30 yilda en çok artis gösteren enfeksiyon hastaliklari, virüslerin neden oldugu, vektörlerle bulasan zoonotik enfeksiyonlardir. Genellikle ilk görüldükleri yerlerden isimlerini alirlar, Bati Nil, Kirim ve Kongo, Nipah, Omsk, Kyasanur gibi. Epidemiyologlarin ülkeler cografyasi hakkinda bilgi sahibi olmalari gerekiyor.
Mücadele için Egitim ve Arastirma
Dünya Saglik Örgütü, yeni enfeksiyonlarla bas edebilmek için ulusal ve uluslararasi düzeylerde farkli sektörlerin isbirligi içinde bilgi üretmelerini ve üretilen bilgi ve teknolojiyi paylasilmalarini öneriyor. Bunun için, Dünya Saglik Örgütü tarafindan tüm ülkelerde altyapinin gelistirilmesi için kapasite yaratilmasi, bu alandaki küresel ve ulusal kaynaklarin desteklenmesi ve bu amaçla bilim insanlarinin yetistirilmesi ve laboratuvarlarin kurulmasi gerektigi belirtiliyor. Ülkemizde de bir an önce, epidemiyolog, virolog ve moleküler biyologlarin ortak çalisacaklari arastirma merkezleri kurulmalidir.
Enfeksiyon Hastaliklari Bölümü Sefi