BOTOKS – Op. Dr. Adnan ERDEM
Botoks, cerrahi olmayan estetik uygulamaları içinde en popüler olanıdır. Her geçen yıl tüm dünyada ve ülkemizde uygulama sıklığı artmaktadır. Kısa süreli basit bir işlem olması, uygulama sonrası iyileşme dönemine gereksinim olmaması, iz bırakmaması, yan etkilerinin oldukça az olması ve ulaşılabilir fiyatlarda olması yöntemin en önemli avantajlarıdır.
Fakat botoksla ilgili çok sayıda şehir efsanesi de mevcuttur. Mimiklerin kaybolup donuk bir yüz ifadesi olması (Avrupa Yakası’nda İFO örneği), yüzde şişlikler olması, artık sürekli işlemi tekrarlamak zorunda olmak bunlardan sadece birkaçıdır. Botoks’un sağlık üzerine ciddi bir yan etkisi yoktur. Uygulama sonrası geçici bir şişlik, morarma, çok nadiren de geçici olarak göz kapağında düşüklük yapabilir. Donuk bir yüz yaratmak için çok fazla dozun yanlış bir şekilde uygulanması gerekir. Deneyimli ellerde botoks nedeniyle mimik kaybı gibi bir sorunla karşılaşma olasılığı yoktur. Kaş çatmada azalma bilinen tek mimik azalmasıdır ve profesyonel karakter oyuncuları dışında bunun azalmasının bir önemi yoktur. Bu etki zaten istenen bir etkidir.
Botoksun yüzde şişlik yaratma olasılığı da yoktur, çünkü bir dolgu maddesi değildir ve verildiği bölgede herhangi bir kitle etkisi yaratmaz, zaten bu amaçla da kullanılmaz. Örneğin botoks uygulaması bir dudak kalınlaştırma yöntemi değildir, yüzdeki herhangi bir çukuru doldurmakta da işe yaramaz. Botoks yılan zehiri de değildir. Daha çok konserveler ya da uygunsuz hazırlanmış et ürünlerinde üreyen bir bakterinin salgıladığı bir zehir türüdür. 8 alt tipinden tip A ve tip B ilaç olarak piyasada bulunur. İlaç olarak ilk kez 1977’de ve şaşılık tedavisi amacıyla kullanılmıştır. İnsanlarda kozmetik amaçla kullanımı 2002’de Amerikan FDA örgütü tarafından onaylanmıştır. Botoks’un gebelik ve emzirme döneminde zararlı bir etkisinin olup olmadığı henüz tam olarak bilinmemektedir. Bu nedenle gebelik ve emzirme döneminde botoks uygulamalarının yapılmaması önerilir. Sinir-kas sistemine ait hastalığı olan kişilerde (Eaton-Lambert sendromu, myastenia gravis gibi) de uygulanmamalıdır.
Botoks enjeksiyonları ilk bakışta basit gibi görünen fakat saklanmasından taşınmasına, hazırlanmasından uygulama yöntemlerine dek uzanan çok çeşitli ayrıntılar içerir. Son derece nazik bir moleküldür, saklama ve taşınmada soğuk zincir ilkelerine dikkatli bir şekilde uyulmalıdır. Yavaşça ve nazik şekilde sulandırılmalıdır. Uygulamada her kişi farklı değerlendirilmelidir. Botoks uygulamasının aslında standart bir yöntemi yoktur, herkesin gereksinimi olan doz, uygulama bölgesi farklıdır, ve uygulayıcının bu farklılıkları çok iyi analiz etmesi ve kişiye özel planlama yapması gerekir.
Botoksun birinci derecede etkin olduğu bölgeler alın, iki kaş arası ve göz kenarlarında kaz ayağı adı verilen bölgelerdir. Belli özelliklere sahip kişilerde boyun bölgesinde de sınırlı yararları vardır. Botoksun asıl yararlı olduğu kırışıklıklar mimik kaslarının aşırı çalışmasına bağlı olan kırışıklıklardır. Güneşin biriken hasarlarına bağlı ya da yer çekimine bağlı kırışıklıkları çözmekte etkisi sınırlıdır. Bir çok kişide kaş kaldırmakta da oldukça etkilidir. Yüzün diğer bölgelerinde kullanımı sınırlıdır ve seçilmiş olgularda yararı olabilir. Ayrıca bazı asimetrilerin düzeltilmesinde de oldukça etkilidir. koltuk altı, avuç içi ve ayak tabanı terlemelerini azaltmakta da son derece etkilidir. Bunlar dışında tıpta birçok hastalığın tedavisinde de etkin şekilde kullanılmaktadır. Etki 3. gün civarında başlar ve maksimum etki 1-2. haftalarda ortaya çıkar.
Yüzdeki mimik kaslarının uzun süreli ve tekrarlayan aktivitesi, üzerini örten derideki kıvrımları belirgin hale getirir ve böylece yüzdeki dinamik çizgilenmeler ortaya çıkar. En sık ortaya çıkan dinamik çizgiler, alın, kaşlar arası, gözlerin dış kenarları ve ağız çevresinde görülür. Alın ve göz kenarlarındaki çizgiler kişiye daha yaşlı bir görünüm, kaşlar arasındaki çizgiler ise kişiye çatık kaşlı, kızgın bir bakış ifadesi verir. Mimik kaslarına botoks uygulanarak bu kasların hareketleri zayıflatılabilir, kas hareketlerindeki azalma, üzerindeki derinin, kas hareketleri ile katlanmasını ve katlanmaya bağlı çizgilenmeyi de azaltır. Bu şekilde yaşlı ve kızgın olarak görünen yüz ifadesinde de belirgin bir düzelme sağlanır.
Botoks uygulamasını takiben masaj veya cilt bakımı yaptırmamak gerekir. İşlemi takiben aşırı fiziksel aktiviteden de kaçınmakta yarar vardır. İşlem öncesinde aspirin gibi kanamayı kolaylaştırıcı ilaçların alınmasına 1-2 hafta ara vermek enjeksiyona bağlı morarmaların azaltılmasında yararlıdır.
Peki, botoks yerine geçtiği öne sürülen kremlerin böyle bir etki göstermesi mümkün müdür? Elbette benzer etki iddiasıyla piyasaya sürülmüş bazı ürünler mevcuttur. Öncelikle botoks bir ilaçtır. Ruhsatlandırma ve dağıtım gibi işlemleri de buna uygun olarak gerçekleştirilmektedir. Botoks yerine geçtiği öne sürülen ürünler ise kozmetik ürünlerdir, dağıtım ve ruhsatlandırma işlemleri de ona göre yapılmaktadır. Şu ana kadar krem halinde hazırlanmış ve botoksun işlevine sahip herhangi bir ürün bulunmamaktadır. Kozmetik ürünler ayrı bir kategoride değerlendirilmelidir.
Botoks ile optimum sonuç elde etmenin en iyi yolu, tedavinin yüzdeki ifadeleri kontrol eden kaslar hakkında derinlemesine bilgi sahibi olan, yaşlanma dinamiklerine vakıf ve her bir hasta için en iyi estetik tedavinin hangisi olduğunu değerlendirme ve tespit etme vasıflarına sahip, iyi eğitimli bir doktor tarafından uygulanmasıdır.