Eylemler (Fiiller) 23.06.2019, 13:12
İş, oluş veya durum bildiren sözcüklere fiil denir. Fiiller yalın hâldeyken mastar ekini (-mek, -mak) alır: koş-(mak), gül-(mek), ara-(mak), uyu-(mak). Cümlede kullanılırken mastar eki kullanılmaz. Aşağıdaki cümlede altı çizili kelimeler fiil görevindedir.
Örnek: Babası oğlancığını gördü Allah’a şükürler eyledi.
Yeşil, alaca, güzel çimene çadır dikti.
Örnek: Sarı elbiseli Selcen Hatun köşkten bakar.
Kan Turalı ayağa kalktı.
Zamanla meydana gelen değişmeyi gösteren fiillerdir. Bu fiillerde, fiil genellikle kendiliğinden ger-
çekleşir. Aşağıdaki altı çizili kelimeler fiil görevindedir.
Örnek: Çocuğun saçı uzamış.
Kan Turalı gün geçtikçe iyileşti.
Şahıs ekleri, oluş ve kılışın kim veya kimler tarafından yapıldığını gösteren eklerdir. Varlık ve nesnelerin
fiiller içinde gerçekleştirdikleri hareketlerin hangi şahsa ait olduğu ancak şahıs ekleriyle belli
olmaktadır. Dilimizde teklik ve çokluk biçimleriyle altı türlü şahıs eki vardır:
Aşağıda yüklem olarak verilen örnekler çekimli fiildir.
Çekimli fiiller, taşıdıkları kip sayısına göre basit kipli veya basit zamanlı fiiller ve birleşik kipli veya
birleşik zamanlı fiiller olmak üzere başlıca iki gruba ayrılır.
Basit kipli fiiller, yapılarında şekil ve zaman kavramı taşıyan tek kip bulunan fiillerdir. Bunlar bildirme
ve tasarlama kipleri bölümlerinde incelenmiştir.
Birleşik kipli fiiller, içinde birden fazla kip eki bulunan fiillerdir. Fiilin birden çok kip ve zaman bildirecek
biçimde çekimlenmesiyle oluşur. Basit çekimli fiillere ek fiilin getirilmesiyle yapılır.
1. Hikâye Birleşik Çekimi (i, -di): Basit çekimli fiillere “di’li geçmiş zaman” kipi eki getirilerek yapılır.
2. Rivayet Birleşik Çekimi (i, -miş): Basit çekimli fiillere “miş’li geçmiş zaman” kipi eki getirilerek
3. Şart Birleşik Çekimi (i, -se): Basit çekimli fiillere “dilek-koşul” kipi eki getirilerek yapılır.
Örnek: Anamın yüzünü görmeden bu gelin odasına girersem
Fiilleri olumsuz bir anlatıma sokabilmek için fiil kök veya gövdeleri ile fiil çekimi ekleri arasına
“-ma, -me, -maz, -mez” olumsuzluk eki getirilir. Olumsuzluk ekinden sonra ünlü ile başlayan bir ek gelmişse,
iki ünlü arasına bir kaynaştırıcı “-y” ünsüzü girer. Olumsuzluk ekinin çekim sırasında bir ses değiş-
mesine uğradığı yerler de vardır. Ekin ünlüsü “-yor” ekindeki y’nin etkisi ile daralmaya uğrayarak “-mı,
-mi” biçimine dönüşür.
Bir fiil kipinin kendi anlamı dışında, başka bir kip yerine kullanılmasıdır. Şimdiki, geniş, gelecek zaman
kiplerinde anlam kayması olabilir. Aşağıdaki örneklerde zaman kaymaları gösterilmiştir.
#Turizm #Kelime Grupları Nelerdir #Tevriye nedir #KARA DELİK RESMI #kavramak kelimesinin kökü #Göktürkçe Türkmenistan #Göktürkçe isimler #Arı dil eğilimi nedir #yüklemde ler lar eki #Demir #Halime Çavuş #Sözlük ara #ahmet haşim hayatı kısaca #isis #İslamiyetin Kabulünden Sonraki Türk Edebiyatı #Karayipler #kırgızca kelimeler #Kırgızistan Tengri Dağlarından Notlar #Gizli Özneler #türk edebiyatının dönemleri hakkında bilgi