Fandango | Jose Guadalupe Posada
Fandango'da dans ediyor iskeletler… Kimine göre ölülerin dansı bu, kimine göre yaşamın bizzat içindekilerin. Kadınla erkeğin tango kadar olmasa bile bir hayli sarmaş dolaş olduğu, nahif bir aşk dansı Fandango, aynı zamanda bu dansın müziği…
Meksikalı taş baskı ustası ve illüstratör Jose Guadalupe Posada, Fandango'yu Calaveras adlı serisine alırken neleri kurguladı bilemeyiz, ama Posada'nın ölümünden sonra eserlerinin geleneksel bir Meksika bayramı olan Dia De Los Muertos (Ölülerin Günü) ile ilişkilendirilmesi birtakım ipuçları verebilir.
Eğer Fandango'da ölülerse dans edenler, ortaçağdan beri süregelen bir metafor geliyor zihinlere. Buna göre üst sınıf ile alt sınıf arasındaki farkların tamamen ortadan kalktığı, görüngü itibariyle hepsinin eşit olduğu tek bir kavram, tek bir eylem var, o da ölüm… Yok, eğer yaşıyorsa bu dansın figüranları, Posada'nın yaşadığı yüzyıl, ülke ve siyasi ortam düşünüldüğünde, gravürde dans eden çift ve çalgıcı dışında, diğer figürlerin endişe ve şaşkınlığı (özellikle de hizmetçinin yüzündeki mutsuzluk) dikkat çekiyor. Kas ve sinirleri insan figürlerinden sıyıran Posada, bir anlamda yaşam ve ölüm arasında ince çizgiyi, insanlar arasındaki eşitsizliği, eğlence kavramını didikliyor belki de…
Jose Guadalupe Posada (2 Şubat 1852 – 20 Ocak 1913) taş baskı sanatını (Litografi) öğrendiği Aguascalientes şehrinde dünyaya geldi. Uzun mesleki hayatına doğduğu şehirdeki yerel bir gazete olan El Jicote'ye siyasi karikatürler çizerek başladı. 1871 yılında Posada'nın karikatürlerinden biri şehrin güçlü bir politikacısını eleştirdiği için, gazete on bir sayı çıktıktan sonra kapandı. Bunun üzerine Posada komşu şehir Leon Guanajuato'ya taşındı. Orada evlenip, baskı ve ticari illüstrasyonlar yaptığı bir dükkân açtı. Dükkânını, bir sel faciasının şehri darmaduman ettiği 1888'e kadar işletti. Bunun üzerine Mexico City'e taşındı. Bu başkentteki ilk düzenli işini, editörlüğünü Ireneo Paz'ın yaptığı La Patria Ilustrada ile yaptı.
Ireneo Paz, sonradan ünlü bir yazar olacak Octavio Paz'ın büyükbabasıydı. Posada daha sonra Antonio Vanegas Arroyo adında bir yayıncılık firmasına katıldı ve çok çeşitli kitapların kapaklarını hazırlayıp illüstrasyonlar yaptı. Eserlerinin çoğu dönemin değişik olaylarına yer veren sansasyonel el ilanlarında da kullanıldı.
Posada'nın Porfirio Diaz'ın* idaresi altındaki üst sınıfların yaşamını hicvettiği, Fandango benzeri eserleri "Calaveras" yahut "Calavera de la Catrina" (Catrina'nın Calavera'sı) gibi değişik adlarla anılır. Hayal gücünü genellikle dini veya satirik bir tema işlemekte kullanmış Posada.
Yaşamının sonuna doğru büyük ölçüde unutulan Jose Guadalupe Posada'nın gravürleri 1920'lerde Fransız sanatçı Jean Charlot sayesinde geniş izleyici kitlesine ulaştırıldı. Jean Charlot, Diego Rivera'yı ziyaret ettiği sırada karşılaşmıştı bu gravürlerle.
Posada sefalet içinde ölmüştü ama eserleri günümüzde halk sanatının güzide örnekleri olarak değerlendirilmeye devam ediyor.
* Meksikalı lider. Ayaklanmalarla başa geçmesine karşın toprak ağalarını yücelten ve de köylüleri daha da yoksullaştıran uygulamaları nedeniyle yine ayaklanmaya neden olmuş ve en nihayetinde sürgüne gönderilmiştir.
Hazırlayan: Aylin Parakos