ABD seçimleri tüm ezberleri bozdu. ABD’de bile Hillary Clinton’ın seçileceğine kesin gözüyle bakılırken, Türkiye’de AKP hükümeti dahil herkes Clinton’lı yeni döneme hazırlanırken, 24 Şubat 2016 tarihinde “Trump’ın neden seçileceğini” yazmıştık. Dediğimiz gibi Trump seçildi. Şimdi iki senaryo gündemde.
Trump’ın seçilme amacı nedir?
Bu girişten sonra birbirine zıt iki senaryonun önce iyi olanından başlayalım.
ABD GÜCÜNÜ PAYLAŞMAK ZORUNDA
Trump, farklı bir kesimi ve sistemi temsil ediyor gibi görünüyor. Bu kesim, küreselleşmenin dünyayı getirdiği noktadan memnun olmayanlardan oluşuyor. Trump bir anlamda bu kesimlerin sesi oldu ve yeni bir sistem oluşturmayı düşünüyor. Terör tehlikesinin yarattığı korku, ekonomik krizin ortaya çıkardığı gelecek kaygısı ve devletin bu kaygı ve korkuları ortadan kaldırmak için hiçbir şey yapmadığına yönelik sistemsel eleştiri bir araya gelince ortaya farklı bir sosyolojik tepki çıktı, Trump bu tepkileri bir araya getiren ses olarak kabul edildi.
Trump’ın seçilmesinin, kendini ifade etmekte güçlük çeken dip dalganın küreselleşme ve popülizme olan tepkisi ile yakından bağlantısı var. Amerikan toplumunun son 15 yılda yaşadığı üç büyük şok, yarattığı travmayla birlikte siyasal bir artçı şoku da beraberinde hazırladı.
Peki Trump’ın oluşturmayı düşündüğü yeni sistem nedir, neye tepkidir?
Bu sorunun cevabı çok karışık ama bir o kadar da çok basit. Küreselleşme, kapitalizm denilen acımasız sistem; silah, petrol, ilaç tröstlerinin karlarına kar katmak üzere kurdukları ve yaşatmak için her yeyi göze aldıkları bir sistem. Sistemi anlatmaya gerek yok, bu sistemde ulus devlet, insan hakları, yaşam hakkı, demokrasi gibi kavramların öneminin olmadığını bilmek yeterlidir. Hillary Clinton, küreselleşmenin temsilcisi olarak kabul edildi. Finans, silah, ilaç yani yerleşik müesses nizamın desteğini aldığı için seçilmesine kesin gözüyle bakılıyordu.
Ama seçilemedi. Bu sonuç, yani Trump-Clinton seçim rekabeti olarak yansıyan, aslında iki büyük sistemin savaşıdır.
ABD’NİN SİLAH SATIŞINDA AZALMA
ABD ile İsrail arasında 10 yıllık imzalanan ve 2018’de sona erecek olan anlaşmayla İsrail’den ABD’li silah şirketlerinin kasasına 30 milyar dolar girdi. 2019-2028 döneminde ise 38 milyar dolarlık silah anlaşması imzalandı.
ABD’nin anakarası dışındaki operasyonlarının, bir başka ifadeyle yıkımlarının 5 trilyon dolarlık maliyetine karşılık silah şirketlerinin kazandığı para çok küçük kalıyor. Bu karşılaştırma artık ABD kamouy tarafından sorgulanıyor ve küreselleşme yanlıları, neoconlar bu yıkımlardan sorumlu tutuluyor.
Küreselleşme yanlılarının kaybettiği, küreselleşme karşıtlarının kazandığı (en azından görünen tabloya göre) 8 Kasım ABD başkanlık seçimlerinin sonuçları, Ortadoğu başta olmak üzere tüm dünyada yeni bir dönemin başlangıcı olarak kabul edilebilir.
Dünyanın sayısı zenginlerinden olan Trump, yasa gereği 1 dolar dışında maaş almayacağını açıkladı. Emlak kıralı olarak bilinen Trump’ın yeni dış politikası sermaye destekli yatırım ağırlıklı olarak şekillenecek.
Küresel güçlerin Ortadoğu’da yakıp yıktığı Irak, Suriye, Libya, Yemen gibi ülkelerle Afrika’daki fakir ülkelerin yeniden imarı için harcanacak para, silah tröstlerinin kesesine girenin birkaç yüz katı olacak.
İnşaat ve finans sektörü başta olmak üzere aklınıza gelebilecek her sektör, Ortadoğu’nun yeniden imarı için sırada bekliyor. Alt yapı-üst yapı, enerji, sağlık, teknoloji, eğitim gibi yatırımların maliyeti birkaç trilyon doları bulacak. Ortadoğu’yu yeniden imar edecek şirketlerin hangi ülkeye ait olduğunu söylemeye gerek yok sanırım. ABD başta olmak üzere Avrupa, Rusya gibi ülkelerin şirketleri. Bir başka ifadeyle, yeni sisteme entegre olan ülkeler, Ortadoğu pastasından pay alacak.
“Bu ülkelerin parası yok, ülkelerini nasıl yeniden imar edecekler?” sorusunun cevabı basit. Yukarıda saydığımız ülkelerin finans şirketleri, milyar dolarlık fonları ve sıcak paraları ne güne duruyor? Örneğin ABD’li finans şirketi bu ülkelere enerji anlaşmaları karşılığı borç verir, o ülke aldığı bu borç para ile ABD’nin inşaat şirketi ile anlaşma yapar. Para bir cepten diğer cebe aktarılmış olur. Ortadoğu ülkesi faiz ödemek zorunda kalır. Formül basit gibi görünse de, işleyen sistem budur.
SİLAH SUSACAK, PARA KONUŞACAK
Buraya kadar konunun ekonomik boyutunu ele aldık. Ekonomik boyut kadar önemli bir başka boyut daha var. Bölge ülkeleri arasında uzlaşma/barış sağlanması. Ki, trilyon dolarlık yatırımlar için zemin oluşsun.
Bu noktada Türkiye ile Trump Amerikası arasında çatışma yaşanması büyük olasılık. AKP’nin mezpep temelindeki politikalarına devam etmesi durumunda, Trump Amerikası ile karşı karşıya gelmesi kaçınılmaz. Hele ki; Türkiye, İran, İsrail uzlaşmasına karar verilirse, bu karara engel olabilecek hiçbir yapıya izin verilmez. Trump’ın buna gücü var mı? Fazlasıyla var. Trump’ı, küreselleşme yanlılarına rağmen iktidara getiren güç, AKP’nin çok rahat yeni sisteme uyumlanmasını sağlayabilir. Ya uyumlanır, ya yoldan çekilir.
Gelelim senaryonun kötü olanına.
TRUMP, ABD’NİN GORBAÇOV’U OLACAK
Trump’ın, ABD’nin çözülme sürecini durdurmak üzere seçtirildiği ihtimalini gözardı etmemek lazım. Askeri güçle dünyaya hakim olmanın maliyeti, iç kamuoyundaki ayrışma, hispenik, zenci ve beyazlar arasında büyüyen gerginlik ve küreles güçlü rakiplerinin ortaya çıkması ABD’yi duraklama dönemine sokuyor. Ki, bu dönemin bir adım sonrası yıkılış dönemidir.
“ABD 100 yıllık planlar yapar” algısına inanacak olursak, derin Washington, duraklama dönemine girmiş gibi yapıp akülerini şarj etmeyi planlıyor olabilir.
Bir süreliğine, 4 veya 8 yıl kadar gücünü paylaşmayı kabul edebilir. Örneğin Kafkaslar’da, Karadeniz’de Rusya ile; Asya’da Çin’le; Ortadoğu’da Türkiye/İran/İsrail üçlüsü ile. Bu süre içinde her bölgenin güçlü devletleri ile eşitlilik ilkesi çerçevesinde “ekonomik ve dostluk” temelli ilişkiler kurabilir. “8 Kasım öncesi bizim kötü çocuklar sizi çok üzdü, ama artık o günler geride kaldı. Bizler iyi çocuklar olarak sizlerle iyi ilişkiler kuracağız” gibi bir politika izlenebilir.
“Buna kimse inanmaz” diyebilirsiniz. Ama 4-8 yıl boyunca ekonomik güç devreye sokulursa, kazan-kazan formülü uygulanırsa ve “ABD bizi bölecek” algısı ortadan kaldırılırsa, neden inanmasınlar. Bu sırada, örneğin Çin ve Rusya’nın arasını açabilirse, bölgelerdeki ittifakları parçalayabilirse, dış operasyonlara ayıracağı dolarları ordusunu güçlendirmek için kullanırsa 4-8 sene sonra ayrı ayrı Çin’i de, Rusya’yı da rahatlıkla yutar.
Sovyetler Birliği’nin yıkım mimarı Gorbaçov’dur. “Kendi ülkesini yıkan hain” olarak görülebilecek Gorbaçov, 25 Aralık 1991’de istifa ederek aslında Rus devletinin tamamen tarih sahnesinden silinmesini önledi denebilir. Aralık ayında bir araya gelen Belarus, Ukrayna ve Rusya başkanları Sovyetler Birliğini fes ettiklerini ve bunun yerine Bağımsız Devletler Topluluğu’nun kurulduğunu karara bağladılar.
Bugün Sovyetler’in üzerinde yükselen Rusya, ABD ile neredeyse kafa kafaya mücadele edebilecek noktaya geldi. Kaç yılda başardı bunu? Çeyrek yüzyılda. Tüm temelleri yıkılmış, ekonomik sistemi çökmüş, toplum yapısı karışık bir devletin 25 yılda bu noktaya gelmesi büyük başarıdır. ABD gibi ekonomik ve toplum yapısı henüz sağlam kalan bir ülke için 4-8 yıl uzun bir süre değil.
Trump asker kökenlidir. Emekli Korgeneral Michael Flynn’ı kendisine danışman yaptı. Deniz Kuvvetlerinden Robert Magnus, Tümgeneral Bert Mizusawa, Tümgeneral Grey Harrel, Korgeneral Joseph Keit, Tuğgeneral Charles Cubic Trump’ın ekibindeki en önemli çalışma arkadaşları oldu. Bu kadar askerin ekipte yer almasının bir anlamı olmalı.
Hangi senaryonun geçerli olduğuna bugünden karar vermek mümkün değil. Yaşananlar Amerikan merkezli küresel sermayeye baş kaldırı mı, yoksa ABD üst aklının daha ileriye atlamak üzere geri çekilmesi mi? Hangisi olursa olsun her ikisinin de bölgesel ve küresel yansımaları büyük olacak.
Birinci senaryo geçerli ise, mesele yok.
İkinci geçerli olacaksa, en azından bu senaryonun uygulanabilmesi için önce birinci senaryonun uygulanması gerekiyor. Hangi senaryo geçerli olursa olsun en azından 4 yıllığına Ortadoğu’nun nefes alacağını söyleyebiliriz. Tabii küresel plan yapıcılar olan üst akla akıl sır ermiyor. Bugünkü görünen tabloya göre değerlendirme yapıyoruz.