Türkiye’nin ihracatında yüzde 15 artış öngörülüyor
Türkiye’nin Kuşak ve Yol Girişiminde konumlanmasını doğru şekilde yapmasıyla; toplam ihracatını yüzde 15 oranında artırabileceği tahmin ediliyor. Bu çerçevede Türkiye’nin Kuşak ve Yol Girişimi’ndeki konumunu 8 farklı senaryoyla ortaya kondu.
Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) ve PwC Türkiye iş birliği ile hazırlanan “Türkiye'nin Kuşak ve Yol Girişimi'nde Konumlandırılması” başlıklı raporun sonuçları açıklandı. DEİK bünyesinde faaliyet gösteren DEİK/Türkiye-Çin İş Konseyi ve DEİK/Lojistik İş Konseyi’nin koordinasyonunda gerçekleştirilen raporda, Türkiye’nin Kuşak ve Yol Girişimi’ndeki konumuna ilişkin potansiyel ticaret stratejileri, politika senaryoları, doğrudan yabancı yatırım, lojistik ve küresel ölçekli fırsatlar tüm boyutlarıyla ele alındı.
Ticaret Bakan Yardımcısı Rıza Tuna Turagay, DEİK Başkanı Nail Olpak, DEİK/Türkiye-Çin İş Konseyi Başkanı Murat Kolbaşı, DEİK/Lojistik İş Konseyi Başkanı Turgut Erkeskin, PwC Ülke Başkanı Haluk Yalçın ve PwC Kamu Sektörü Direktörü İdil Özdoğan’ın katılımıyla gerçekleştiren toplantıda, Türk iş dünyasının tüm paydaşlarına, Kuşak ve Yol Girişimi’ne dair kapsamlı bir gelecek öngörüsü sağlayacak çarpıcı bilgiler paylaşıldı.
Turagay: ''Kuşak ve Yol' projesinde köprü görevini kaybetmememiz lazım''
'Kuşak ve Yol' girişiminin taşıdığı öneme vurgu yapan Bakan Yardımcısı Rıza Tuna Turagay, ''Kuşak ve yol girişimi şu açıdan önem taşıyor: Çin, aslında etki alanını geliştirmek ve dünya ile daha fazla entegrasyon içine girmek amacında. Bu proje de onun bir parçasıdır. Bu projede şunun için yer almalıyız: Çünkü Türkiye lojistik, verimlilik, gümrük işlemleri, jeopolitik konumu itibariyle dünyanın merkezinde olan bir ülke. Dolayısıyla bu proje içinde yer almalıyız. Tehditleri bilmeliyiz ama fırsatları da en iyi şekilde kullanmalıyız. Bu rapor o açıdan çok büyük önem taşıyor. Bizim bu sistem içinde yer almamız içine ne yapmamız lazım? Daha fazla yatırım çekmemiz lazım. Çin diyor ki; ''Ben düşük ve orta teknolojiden yavaş yavaş çıkacağım, yüksek teknoloji konumlandıracağım''. Benin ne yapmam lazım? Çin'in bıraktığı alanları doldurmam lazım. Onlarla yatırım yapmam lazım. Diğer yabancı yatırımları da ülkeme çekmem lazım. Bütün amacımız ve gayretimiz bunun üzerinde olacak. Türkiye çok büyük potansiyele sahip bir ülke. Fırsatları çok iyi değerlendirmemiz gerekiyor. Bu rapor, halkımız ve ilgili kurumlar açsısından farkındalık oluşturan bir rapor. Bizim bir şekilde bu köprü görevini kaybetmememiz lazım. Çünkü alternatif rotalar da var. Bu alternatif rotalarda Türkiye dışlanmamalı'' şeklinde konuştu.
Olpak: ''Ticaret savaşlarının yaşandığı dönemde 'Kuşak ve Yol' projesini değerlendirmemiz doğru olacak''
Bulunduğumuz dönemde 'Kuşak ve Yol' projesini önemine dikkat çeken DEİK Başkanı Nail Olpak, "Çokça şekilde ticaret savaşları gündemimize girmiş oldu. Böylesi bir dönem içerisinde 'Kuşak ve Yol' projesini değerlendirmemizin doğru olacağı kanaatindeyiz. Dünya üzerinde birçok lojistik entegrasyon projesi gerçekleştiriliyor ama bu proje onların içerisinde biraz daha ayrışıyor. 3 karayolu ve 1 denizyolu hattı üzerinde tasarlandığını ifade edelim. Her bir hattaki yatırımların nedenleri ya da finansman olanakları farklı. Aynı zamanda eş zamanlı dijitalleşme projesi olarak da adlandırılıyor. Kuzey aksı, Avrupa'ya entegrasyona kadar rotasındaki ülkelerin ekonomik kalkınmasını mutlaka etkiliyor ki; 56 tane ülke var. Enerji koridoru olarak adlandırılan orta koridor da hem Avrupa ve Asya arasındaki enerji akışını hem de bölge ülkeler arasındaki politik gerilimleri azaltmayı hedefliyor. Bir de güney koridorumuz var. Özellikle Afrika'da yeni ekonomik bölgeleri de buluşturuyor. Çin'in, Afrika'daki yatırım stratejisini de biliniyor. Bu noktada 'Kuşak ve Yol' yatırımlarının bir diğer özelliği de var; geçtiği ülkelerin düşük lojistik performansı nedeniyle oluşan altyapı ihtiyacı. Bu çerçevedeki o altyapı yatırımlarının da önemli olduğunu söylemek istiyoruz'' diye konuştu.
Çalışmadan çıkan bulgulara göre; Çin’in, kendi içindeki dönüşüm planlarının yanı sıra, gelişmiş pazarlara daha iyi erişim ve gelişmekte olan pazarları geliştirme ihtiyacını görmüş durumda. Bu nedenle Kuşak ve Yol Girişimi’nin ekonomik, sosyal ve politik alanları kapsayan, uzun döneme yayılmış bir proje olduğu ifade edilirken, ticaretin geliştirilmesi kapsamında 4 temel eksen ortaya koyuluyor.
Ulaşım, enerji, telekom ve özel ekonomik bölgeler olarak temellendirilen 4 ana eksende, Kuşak ve Yol güzergahında dünyanın yüzde 62’sini oluşturan 4.4 milyarlık nüfus, 23 trilyon dolarlık GSMH ile 3 trilyon dolarlık ticaret hacmi öne çıkıyor.
Kuşak ve Yol Girişimi’nin alternatif uluslararası ekonomik politika fırsatlarından Türkiye’nin en üst düzeyde yararlanabilmesi için 5 farklı senaryo ile strateji sunan bölüm ise çalışmanın en dikkat çeken bölümü olarak göze çarpıyor.
‘Türkiye’nin Çin Yatırımı Açısından Çekiciliğinin Artırılması’, ‘Türkiye’nin Çin ile Beraber Üretmesi ve Teknoloji Geliştirmesi’, ‘Türkiye’nin Öncelikli Olarak Bir Lojistik Merkezi Haline Gelmesi’, ‘Çin ile Birlikte Başka Pazarlara Öncelik Verilmesi ve Girilmesi’ ile ‘Kuşak ve Yol Yoluyla Genişleyen Ticarete Öncelik Verilmesi’ başlıkları altında sunulan yaklaşımlar, Türk iş dünyasına yeni ufuklar açacak önemli yaklaşımlar getiriyor.
Yüksek teknolojili üretim politikası Türkiye’nin yatırım cazibesini artıracak
Olgunlaşan Çin pazarından çıkmaya eğilimli orta ve düşük teknolojili üretim sektörleri üzerine detaylı analiz ve fizibilite çalışmalarının yapılması önerilen 1. senaryo kapsamında, Türkiye’nin kısa vadeli sanayi stratejisine uygun olarak, Özel Ekonomik Bölgeler Master Planı’nda ilgili sektörlere özel bir odak geliştirilmesi öngörülüyor. Çalışmada, Çin’in orta ve düşük teknoloji sektörlerinin Türkiye'ye çekilmesi, artan ticari entegrasyon sonrasında ise yüksek teknolojili sektörlerde de yatırım çekilmesini sağlayabilecek ve Çin’in Küresel Değer Zincirlerine entegrasyonun kolaylaşacağı ifade ediliyor.
Türkiye’nin, Çin ile birlikte üretmesi ve teknoloji geliştirmesine odaklanan 2. senaryoda ise, endüstriyel becerileri ve tecrübesi ile Türkiye’nin doğrudan yabancı yatırım için ideal bir aday olarak öne çıktığı düşünülüyor. Türkiye ekonomik yeteneklerine ek olarak, Doğu Avrupa, Kuzey Afrika ve Orta Asya'yı birbirine bağlayan üçgenin merkezinde bulunuyor. Bu projeksiyonla birlikte Türk sanayisinin Kuşak ve Yol ülkelerine yetkinliğini ve deneyimlerini aktarması için iyi tasarlanmış tanıtım ve ekonomik diplomasi ajandası hazırlanması gerekiyor.
Türk demiryollarının gelişme planlarına uygun olarak, Çin'deki olgunlaşan pazarlardaki faaliyetlerini azaltmak ve yurtdışındaki faaliyetlerini arttırmak isteyen CRRC gibi Çinli tren üreticileri ile ortaklık kurulması öneriliyor. Bu ortaklık sayesinde, Türk tedarikçilerinin dünyanın en büyük tren üretim ağlarından birine eklenmesiyle, CRRC’nin varlık gösterdiği Doğu Avrupa, Orta Doğu ve Afrika gibi pazarlarda Türk endüstrisinin etkinliğinin artırılması hedefleniyor.
Türkiye, Çin’in Avrupa ile bağlanma çabalarında kendini bir köprü olarak konumlandırmalı
Türkiye’nin lojistik merkez olması konusunda yeni bir bakış açısı geliştiren 3. senaryoda, Türkiye’nin güçlü kültürel ve diplomatik bağlantılarının olduğu Orta Asya ve Kafkaslar gibi bölgelerde çok taraflı iş birliği faaliyetlerini artırmasının önemine değiniliyor. Mersin ve İskenderun gibi yüksek kapasiteli Akdeniz limanlarının, Deniz İpek Yolu planlarının bir parçası haline getirilmesi önerilirken, Türkiye’nin Çin ile AB arasında kendisini lojistik bir köprü olarak konumlaması gerektiğinin altı çiziliyor.
Kuşak ve Yol Girişimi’nin Avrupa ayağını oluşturan 16+1 İnisiyatifi’ne katılmak ve bu platformda aktif bir rol oynamak için diplomatik ilişkiler kurulması da bir diğer önemli adım olarak görülüyor. Türkiye’nin, Çin ile birlikte bölgedeki ulaşım altyapısı projelerinin entegrasyonunu ve koordinasyonunu sağlaması için bölgedeki ticaret akışlarının etkinliğini artırmak amacıyla özellikle Kafkaslarda ve Orta Asya’da 16+1 İnisiyatifi’ne benzeyen bir yapı kurabileceğinden söz ediliyor.
Çalışmadan çıkan bir diğer önemli bulgu ise e-ticaretin artmasıyla hava kargoculuğuna olan talebin yükselmesi olarak göze çarpıyor. Bu konuda İstanbul Havalimanı’nın, şehrin kargo kapasitesini neredeyse dört katına çıkararak dünyanın öne çıkan hava kargo lokasyonlarından biri haline getireceğine işaret ediyor. Dolayısıyla İstanbul Havalimanı’nın, hava kargo faaliyetleriyle doğrudan bağlantılı ekonomik ve lojistik bölgelerin tasarımı gerçekleştirilmesi gerektiği ifade ediliyor.
Kuşak ve Yol Girişimi’ndeki yatırım projelerinin, TİKA’nın yatırım ajandasının bir parçası haline getirilmesi tavsiye ediliyor. Öte yandan, yeniden yapılandırılan Türk Eximbank, diğer özel bankalar ve Türk müteahhitlerin de, bu girişimin fon sağlayıcılarıyla bir araya getirilmesinin son derece yararlı olacağı ifade ediliyor.
Ticaret koridoru inisiyatiflerine katılırken, ülkemizin taşımacılık rotalarının göz önünde bulundurulmasını ön planda tutan 5. senaryoda, Türkiye’nin fiziksel altyapısını uluslararası standartların teknik özelliklerine uyumlu hale getirmenin önemine değiniliyor. Bu bağlamda Yeni Edirne-Kars Demiryolu Projesi’nin orta koridordaki Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu’na entegre edilmesi öneriliyor. Ayrıca Kuşak ve Yol’a daha iyi bir entegrasyon için İskenderun Limanı, Mersin Uluslararası Akdeniz Limanı, Çandarlı Limanı, Bandırma Limanı, AsyaPort ve Samsunport gibi limanlarının bağlantısının, ek demiryolu ve karayolu kanallarıyla ve bağlantı yollarıyla arttırılması bekleniyor. Asya'da Kuşak ve Yol odaklı birden fazla Türk Ticaret merkezi kurulması gerekirken, Çin gibi belirgin pazarların dışındaki TTM’lerin yerlerinin, kapsamlı ticaret ve yatırım analizlerine göre belirlenmesi gerekiyor.
Lojistik performansları ve gümrük işlemlerinin etkinliği bakımından, Kuşak ve Yol güzergahında yer alan pek çok ülkenin ekonomisinin dünya ortalamasının altında olduğu ifade ediliyor. Gelişmekte olan Orta Asya ekonomileri, Kuşak ve Yol koridorları üzerinde lojistik merkez olabilmek için ciddi yatırımlara ihtiyaç duyuyor. Orta ve Doğu Avrupa’daki üst-orta gelirli üyeler, Kuşak ve Yol içindeki en iyi lojistik altyapı ve gümrük işlemlerine sahip ülkeler olarak başı çekiyor. Türkiye de, altyapı ve gümrük işlemlerinde en iyi performans gösteren Kuşak ve Yol ülkeleri arasında yer alıyor.
Kuşak ve Yol’un odağında altyapı ve finansal yatırımlar var
Kuşak ve Yol Girişimi’nin çok boyutlu yapısı, Türkiye için de farklı alanlarda strateji geliştirilmesinin önünü açıyor. Şu ana kadar odaklanılan alanlar ise altyapı yatırımı ve finansal yatırımlar olarak göze çarpıyor. 2013’ten bu yana gerçekleştirilen altyapı projeleri, Çin’in toplam inşaat projelerinin yüzde 56’sına (268 milyar dolar) denk gelmektedir. Aynı dönemde 65 Kuşak ve Yol ülkesinde gerçekleştirilen tüm altyapı yatırımlarının yüzde 17’sinde Çinli şirketlerin konsorsiyum içinde yer aldığı görülüyor.
Çalışmada, 2013'ten beri Çin'e yapılan tüm yatırımların yüzde 22'sinin (153 milyar dolar) Kuşak ve Yol Girişimi ile ilgili yatırımlar olduğu ifade edilirken, Çin’in güzergah ülkelerinde doğrudan yabancı yatırım, birleşme ve satın alma faaliyetlerinin artırdığına dikkat çekiliyor. Bu faaliyetlerin en fazla olduğu sektörler ise petrol ve gaz (yüzde 32), sanayi ürünleri (yüzde 12) ve finansal hizmetler (yüzde 12) olarak belirtiliyor.
Türkiye’nin kazancı Kuşak ve Yol’dan çok daha fazlası olabilir
Dünyanın ağırlık merkezi değiştiği vurgulanan çalışmadan çıkan bir diğer yaklaşım ise Türkiye’nin Kuşak ve Yol üzerinde konumlandırılması yerine Türkiye’nin ihtiyaçlarının, koridor ve kutuplardan oluşan karmaşık bir ağ üzerinde haritalandırılması. Türkiye'nin Kuşak ve Yol’un çok ötesinde, jeo-kültürel iş birliği potansiyelinin de farkında olması gerektiğine işaret edilirken, altyapı ve organizasyonel ağlar konusundaki yüksek uzmanlığı ile düşük riskli ve yüksek kazançlı projelerin seçilebileceği ve hatta bu tür projelerin bizzat Türkiye tarafından oluşturabileceğine dikkat çekiliyor.
Kuşak ve Yol Girişimi’nde Orta Koridor ülkelerinin karşılıklı ticaret tamamlayıcılıkları göz önüne alındığında, çeşitlendirilmemiş ihracat portföylerine sahip rezerv Orta Asya ülkelerinin, bölgedeki diğer ülkelerin taleplerini tamamlayıcı nitelikte olmadığı sonucu ortaya çıkıyor. Bölgede artan bağlantılar ise Türkiye’nin bölgedeki pazar payını arttırmasına olanak sağlarken, Türkiye’nin ihracat portföyünün de bölgenin ithalat portföyünü tamamlayıcı nitelikte olduğu verilerle destekleniyor.
Çalışmaya göre Kuşak ve Yol Girişimi, Çin ve Avrupa arasındaki kompleks ticari koridorlardan meydana geliyor olsa da Türkiye’nin bu iki düğüm arasındaki önemli ağırlık merkezlerinden biri olduğu vurgulanıyor. Dolayısıla Türkiye’nin bu girişimde alacağı aktif bir rol, Türk diplomasisine de hem bölgede hem de dünyada çok daha geniş bir hareket alanı kazandıracak.
‘Türkiye’nin Çin ile ticaretini artırma’ stratejisinde, beş aşamada gerçekleşen ürün filtreleme analizine göre toplam 4914 ürün arasından 225 ürün için Türkiye’nin Çin pazarını penetre etme fırsatı bulunuyor. Asya’da açılacak Türk Ticaret Merkezleri kapsamında, Türkiye'nin üreticilerini ve ürünlerini Çin pazarlarında özel programlar ve kurumlar aracılığıyla tanıtmak da Çin ile ticaret artıracak politikaların bir parçası olarak ifade ediliyor.
‘Kuşak ve Yol ülkeleriyle ticareti artırma ve kolaylaştırma’ yaklaşımında ise Türkiye’nin bölge ülkeleri ile olan ticaret deseni uyumunu ticaret artışına dönüştürmek için ekonomik çerçevedeki diyalogların önemine vurgu yapılıyor. Dijital gümrük süreçleri, hızlandırılmış gümrükten çekme süreçleriyle beraber Kuşak ve Yol ülkeleri arasındaki ticari bariyerlerin azaltılmasını hızlandırmak ve bu ülkelerle lojistik bağlantıları güçlendirecek stratejiler üretmenin faydalı olacağı belirtiliyor.
‘Türkiye’nin Çin ve Avrupa arasındaki köprü konumunu koruma’ perspektifinde de, Kuşak ve Yol ile Çin ve Avrupa arasındaki alternatif ticari koridorlarını güçlendirmesi ve zenginleştirmesinin Türkiye’nin bölgedeki jeopolitik pozisyonu için bir tehdit oluşturduğuna dikkat çekiliyor. Bu bağlamda, Türkiye’nin 16+1 İnisiyatifi’ne dahil olarak aktif rol alması ve Doğu Avrupa’daki ilişkilerinin güçlendirmesi gerektiği vurgulanıyor.