Tehlike Kapıda Proje Rafta
Elazığ çevresindeki depremi tespit etmeyi hedefleyen araştırmadan TÜBİTAK ile Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın çekilmesine Prof. Naci Görür isyan etti.
Depreme geçtiğimiz yıl 42 kurban veren ve en son 5.4’le sallanan Elazığ ve çevresindeki olası tehlikeyi tespit etmeyi hedefleyen bilimsel araştırmaya Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırmalar Kurumu’nun (TÜBİTAK) vize vermediği ortaya çıktı. Doğu Anadolu Fay (DAF) hattının röntgenin çekileceği projeyi hazırlayan İstanbul Teknik Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Naci Görür, son depremin ardından adeta isyan etti:
“Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) gerekçe bile göstermeden projeden çekildi. TÜBİTAK da ‘AFAD yoksa onay da yok’ yanıtını verdi. Bu çalışmayla enerjinin nerede biriktiği, olası deprem bölgeleri, nerelerin ne kadar ve hangi şiddete etkileneceği önceden belirlenecekti.”
Deprem uzmanı Prof. Görür, kaynak bulunamadığı için rafa kalkan projeyi Milliyet’e anlattı. DAF’ın yerleşim alanları için büyük bir tehlike oluşturduğunu belirten Görür, bu tehlikenin analiz edilip yerel yönetim ve bölge halkının bilgilendirilmesi amacıyla İTÜ Jeoloji Mühendisliği olarak 2010 yılının başında bir proje başlattıklarını söyledi.
Türkiye’deki ilk kez kullanılacak “lidar” teknolojisiyle fay hattının geometrisi, kinematiği, deformasyon birikimi ve boyutunu ölçmeyi hedeflediklerini ifade eden Görür, “Projeye, Elazığ, Bingöl, Malatya ve Kahramanmaraş’taki valilik ve belediyeler, İstanbul Teknik, Fırat , İnönü, Bingöl ve Sütçü İmam üniversiteleri, MTA Genel Müdürlüğü, Harita Genel Komutanlığı ve AFAD da katıldı. Geçtiğimiz yıl Mart ayında yaşanan ve 42 kişinin öldüğü depremden önce bölgede toplantılar yapıldı. Tüm kurumlar temsilci gönderdi. Projeyi hazırlayıp sunum aşamasına getirmiştik” dedi.
‘AFAD’ın kararı politik’
Kaynak için TÜBİTAK’a sunmak üzereyken AFAD’ın gerekçe göstermeden projeden çekildiğini anlatan Prof. Görür, şöyle devam etti:
“Onlar imza atmayınca AFAD’ı çıkarıp projeyi 2010 yılının Mayıs ayında TÜBİTAK’a sunduk. Ancak proje değerlendirmeye bile alınmadan 3 Ağustos 2010 tarihinde iade edildi. Ben Türkiye’deki tüm afet yönetimini organize eden AFAD’ın projeye katılmama kararının politik olduğunu düşünüyorum. Başkanlık afetin farkında değil. Çünkü, bu işi araştıran bir kadroya sahip değiller. Ama garip bir ülke afet ve acil durum yönetiminden de sorumlular.”
İlk kez ölçüm yapılacaktı
Görür, “Proje 8-10 milyon TL’lik bir proje. Para olmadan uçaklarla, lidar aletleriyle, uydu ve arazi çalışmaları nasıl yapalım? Doğu Anadolu Fayı riskli bir zon. Biz de depremlerin nerede ve nasıl olabileceğini çalışmak istiyorduk” diye konuştu. Görür, “lidar” teknolojisinin sadece ABD’deki San Andrea fay zonunda kullanıldığını ve büyük bir enerjinin biriktiği DAF zonunda ilk kez böyle bir ölçüm yapmak istediklerini kaydetti.
‘Lidar’ teknolojisiyle önceden belirlenecekti
Prof. Dr. Görür, proje kapsamında kullanılacak “lidar” teknolojisi ve elde edilecek sonuçlarla ilgili şunları anlattı:
“Uçağa takılan, uydu fotoğraflarından çok daha ayrıntılı görüntüler alınıyor. Herşeyi tabak gibi görüyorsunuz artık. Ona bakarak yeryüzündeki bütün kabarmaları, hareketleri ve deformasyonu milimetre ölçeğinde haritalayıp tespit edebiliyorsunuz. Deprem bir yerde başladığı zaman hemen sarsıntı olmaz. Belli bir kilometre derinlikte başlar. Derindeki tabakalar deforme olur. Bu yeryüzüne de bir şekilde yansıyabilir. Topografik değişimler olabilir. Bazı yerlerde çökme, kabarma ve çatlamalar olur. Halbuki sarsıntıya gelinceye kadar deprem derinde çok önceleri başlıyor. İşte bu ‘lidar’ teknolojisi ve bizim uygulayacağımız teknikle, insanların göremediği değişiklikleri önceden saptayıp, depremin nerede olabileceğini öngörecektik.”