"Hadsiz eşyayı iştirak ve ittihad ettirip bir vahdete medar, bir ruha mazhar yapmak gibi, kemâlât-ı vücudun umumuna sebeptir. Hattâ hayat, kesret tabakatında bir çeşit tecellî-i vahdettir ve kesrette ehadiyetin bir âyinesidir." İzahı? | Sorularla Risale
İnsanın cesedi, maddi ve birçok şeyin bir araya gelmesi ile oluşmuş bileşken bir varlıktır. Kainatta ne kadar element ve maddi unsur varsa, hepsinden belli ölçüler ile insan bedeninde mevcuttur. Yani insanın bedeni kainatın maddi bir haritası gibidir. Bunca bir birinden farklı unsur ve maddeleri aynı çatı altında toplayıp, bir uyum ve ahenk içinde tutan şey, insanının hayatıdır, ruhudur. Bu yüzden ruh bedenden çıkınca, insanın bedeni dağılıp yok oluyor.
Demek ruh, bileşken olan insan bedeninde bir birlik ve vahdet temin ediyor. Birbirinden farklı, hatta zıt olan bütün unsurları derleyip toparlayan ve onlara vahdet veren, insandaki ruh ve hayattır.
Hayat nasıl ki, maddi kainatın küçük bir haritası ve modeli olan insan bedeninde böyle birlik ve vahdet temin ediyor ise, aynı şekilde büyük ve azametli kainat alemine de bir çeşit ruh olup birlik ve vahdet sağlıyor. Bütün eşya arasında bir intizam ve bir manevi ip oluyor. Hayat bir nevi çokluğa ve dağınıklığa birlik ve beraberlik katıyor. Bu birlik ve beraberliğin esas ve temel meyvesi ise kemalatdır. Yani Allah’ın isim ve sıfatlarının mana ve hükümlerinin izhar ve ilan edilmesidir. Bundan da şu hükme varılabilir; kainatın esası ve ruhu Allah’ın isim ve sıfatlarıdır, bu esas ve ruhun ilan edilmesinde en parlak vasıtası da hayattır.
Kategorisi: Birinci Maksat, Birinci Esas
"Aza-i asli" ne demektir; ruh mu yoksa acbü'z-zeneb midir?
"Sabıkan beyan ettiğimiz gibi, hayat, kesrette bir tarz-ı vahdeti temin eder, bir nevi bekàya sebebiyet verir. Demek vahdet ve bekà, ruhta esastır ki, ondan kesrete sirâyet eder." İzah eder misiniz?