Bir tecavüz haberinin söylem analizi - Çatlak Zemin
Ana Sayfa Feminist Pencere Bir tecavüz haberinin söylem analizi
Otorite atfedilen kaynaklardan gelen anlatılar okuyucunun, dinleyicinin bakış açısını sessiz ve sinsice değiştiriyor, pekiştiriyor, belirliyor. Söz, ne boş ne de masum
4 Haziran 2017 tarihinde ‘Taksimde kabus gibi gece’ başlığıyla yayınlanan Cumhuriyet Gazetesi haberi, şaşırtıcı olmayan bir şekilde taraflı bir haberdi ve seçilen anlatı biçimi, şiddete uğramış olan kadınlara sorumluluk atfediyordu.
Araştırmalarında söylem analizi kullanan bir akademisyen ve Türkiye’de yaşayan kadın olarak, Cumhuriyet Gazetesi’ne bu konu ilgili bir e-mail attım. Ama analizi sizlerle de paylaşmak istedim. Zira, eleştirel okuma ve dinleme becerisinin herkes, ama özellikle üzerinde baskı bulunan sosyal gruplar tarafından geliştirilmesi gerektiğine inanıyorum. Çünkü otorite atfedilen kaynaklardan gelen anlatılar, okuyucunun, dinleyicinin bakış açısını sessiz ve sinsice değiştiriyor, pekiştiriyor, belirliyor. Söz, ne boş ne de masum.
Yazıya geçmeden önce, yazının biçimi ile ilgili şunu eklemek istiyorum: Aşağıda bulacağınız eleştiri, metine direk yanıt veriyor. Dolayısı ile önce gazete haberinin alakalı kısmını, sonrasında da benim o kısımdaki söyleyiş biçiminin taşıdığı bakış açısına dair eleştirimi yerleştirdik yazıya. Bu gibi bir analizin işaret ettiği taraflılığın açıkça sergilenmesi için haberin bütününün gözümüzün önünde olması gerektiğini düşünüyorum. O yüzden, tüm haberi siyah, eleştirilerimi ve eleştirilerin ilişkin oldukları kısımları ise aynı renklerde sunuyoruz.
Taksim’de kabus gibi gece: İki kadın arkadaştan birini bıçakladı, diğerine tecavüz etti
İstanbul Taksim’de 4 ay önce yaşanan dehşet dudak uçuklattı. Eğlendikleri bardan çıkan 21 yaşındaki iki kadından biri evlerine doğru ilerlerken baygınlık geçirdi. Kadınların yanına yaklaşan Engin K., baygın kadını omuzun aldı evine götürmek istedi. Duruma tepki gösteren diğer kadını bıçaklayan Engin K. iddiaya göre baygın kadını evine götürerek arkadaşı Dursun K. ile birlikte tecavüz etti.
Yayınlanma tarihi: 04 Haziran 2017 Pazar, 14:03
Taksim’de iki kadın arkadaştan biri bar çıkışı yol ortasında kendinden geçti. Kadınların yanına gelen 24 yaşındaki Engin K. baygınlık geçiren kadını omuzuna alıp evine götürmek istedi. Diğer kadın duruma tepki gösterdi. Tepki gösteren kadına önce tekme atan ardından da bıçaklayan Engin K. omuzuna aldığı 21 yaşındaki F.H.E’yi bir arkadaşının evine götürüp arkadaşıyla birlikte tecavüz etti.
Bu bilginin haberin içeriği ile direk bir ilgisi olmamasına rağmen belirtilmesinin bir amacı olmalı. Toplumdaki baskın ahlaki değerler sisteminin içerisinde algılanacak olan bu bilgi, hemen haberin girişinde kadınları, toplumun çoğunluğunun benimsediği ‘iyi kadın’ kategorisinin dışına atıyor ve haberin ‘ötekinin’ başına gelmiş olarak okunmasına hatta es geçilmesine, hatta “kadınların kendileri hatalı zaten” algısına katkıda bulunuyor. Ayrıca, bilinçli ya da bilinçsiz olarak, gazetecinin bu ayrıntıyı buraya eklemiş olması, gazetecinin de kadına ve kadınlığa dair ahlaki duruşunu ele veriyor.
Bu söyleyiş biçimi yansız bir söyleyiş biçimi değil. İçerisinde, kadına yönelik her türlü yanlı algıyı barındıran ve aslen toplumun belirli bir kesimine ait olan bir kadın anlayışını beraberinde sunan bir dil bu. Bu anlayışa göre: “Yol ortasında”, “milletin içerisinde” bir kadının başına gelen her şey ayıptır; yol ortasında takılıp düşünce bile rezil olunur herkese. Hele hele kendinden geçmek! Bir kadın için kendini kontrol edemez hale gelmek, hem zayıf karakterliliğine işaret eder ve onun iyi kadınlığını sorgulatır, hem de ve dolayısı ile başına gelende kadına sorumluluk atfeder.
İstanbul’un en işlek, en çok polisin görev yaptığı caddelerinden birinde yaklaşık 4 ay önce yaşanan olay İstanbul Adalet Sarayı’nda başlayan davayla ortaya çıktı.
Aynı şekilde, ne sabah saatlerine kadar sokakta olmanın ne barda olmanın ne de eğlenmenin konumuz olan alıkoyma ve tecavüzle direk bir ilgisi yok; habere katkısı yok. “Sabah saatlerinde ya da sabah 6 sularında eve dönerken, rahatsızlanarak bayılan …” cümlesi de aynı bilgiyi okuyucuya ulaştırırdı.
! Herhalde buradaki alt metni sadece ben görmüyorum.
Tecavüz eden, bıçaklayan Engin K.’ya dair ise hiçbir bilgi paylaşılmadığı gibi (yaşı vs.), adamın yaptığı tüm eylemler, kısa ve öz bir biçimde, olabildiğince tarafsız bir dille anlatılmış.
Sanıkların tecavüz etmeleri, anlatılan eylemin ya da olayın gerçekliğine, doğruluğuna dair, anlatanın sorumluluğunu azaltan, bir anlatı biçimi olan ‘dolaylı anlatım’ ile iletilmiş. Bu anlatım tercihi, buraya kadar anlatılan her şeyin doğruluğunun güvenilirliğini perçinlerken, tecavüzün iddianameden doğru rapor edilmesi, tecavüzün hakikaten olup olmadığını sorgulatıyor okuyucuya.
Bu şiddete maruz kalan kadının ifadesini kaleme alan polis memurunun raporu bile haberinizin dilinden çok daha tarafsız bir dil.
Başka bir sebep belirtilmemiş mi? Tecavüzle birlikte gelen değersizlik, güvensizlik, depresyon, travma vs? Sadece ailesinden mi korkmuş bu kadın? Hemen toparlamış ve aklı selim bir şekilde düşünmeye başlamış mı? Tecavüz ve kaçırılmanın, “Babam ne der” dışında, başka etkileri olmamış mı? Bu gecikmenin haberde bu şekilde raporlanması, haberin başından beri arka planda çalışan ve haberin anlatı ve kelime seçimini belirleyen, yazarın iyi kadın kimdir sorusuna verdiği yanıt ve başına bu işler gelmiş kadınlara dair eleştirel tavrının devamıdır.
Edilgen bir dil, dikkati eylemi yapandan, eylemin nesnesine yöneltir ve dolayısı ile eylemi yapanın sorumluluğunu azımsarken, eylemi yapanı edilgen, güçsüz, kifayetsiz, beceriksiz vs. kılar. “Engin K. arkadaşının taciz edilmesine ve kaçırılmasına tepki göstererek karşı koyan kadını bıçakladı” cümlesi de aynı olayı anlatıyor. Ama kimseyi kayırmadan.
Bi' Önceki6 Temmuz 2013: Gezi direnişindeki kadınlardan polis tacizine karşı İstanbul ve Ankara’da eylem
Bi' SonrakiTrans Onur Yürüyüşünde bir gözaltı hikayesi
“Friend zone” diye bir şey yok ve kadınlar size bi’ bok borçlu değil ¯_(ツ)_/¯*