ANF | Çavuşoğlu’nun ziyaretinin perde arkası
Salı, 30 Nis 2019, 12:00
ABD’nin geçen sene nükleer enerji anlaşmasından tek taraflı olarak çekilmesiyle İran ile başlayan gerilimi, ABD’nin 5 Kasım'dan geçerli olmak üzere ise İran’dan petrol alan ülkelerin de ambargoya dahil olmasını isteyen şekilde derinleşti.
ABD, İran’a uyguladığı yaptırımlara ek olarak iki hafta önce İran’ın resmi ordusu olan Spay Pastaran (Devrim Muhafızları) güçlerini 'terörist örgütler listesi'ne aldı. İran, özelleştirme kapsamında İran’daki şirketlerin önemli bir bölümünü Devrim Muhafızlarına devretti. Türkiye İran ile yaptığı ticaretin büyük çoğunluğunu bu şirketlerle yaptığı anlaşmalarla yapıyor. Durum böyle olunca, Türkiye'nin, önümüzdeki dönemde İran’da Devrim Muhafızlarına ait olan şirketlerle yapacağı ticaret de ABD ile arasında ciddi sorunlara neden olacak.
ABD’nin yarından itibaren İran’dan petrol alan ülkelerden Türkiye için tanıdığı muafiyet kararına son vermesi ve İran ile ticareti yasaklaması, Türkiye'yi başka kapılar çalmaya itti. Bu kapıların başında Irak ve Türkiye’nin KDP üzerinden yedeğine aldığı Başûrê Kurdistan geliyor. Suriye politikaları iflas eden ve Suriye politikalarının bir sonucu olarak Rusya ile girdiği ancak ABD ve NATO üyesi ülkelerle ciddi sorunlar yaşayan Türkiye, sıkışmayı aşmak Irak ile ilişkilerini geliştirmeye çalışıyor. Bunun için Türk Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, 28-29 Nisan tarihlerinde Bağdat, ardından Basra ve Hewlêr’e ziyarette bulundu.
Çavuşoğlu’nun Irak ajandasındaki önemli bir diğer konu ise İran ile yaptığı ticaret ve petrol alımının yerine Irak ve Başur'u ikame etmekti. Çavuşoğlu, İran’ın yerine Irak’ı ikame etme görünümünü vermek istese de bunun gerçekte, Irak üzerinden İran ile petrol ve ticareti olduğunu bilmeyen yok. Türkiye’nin böyle bir şey yapması, İran’a yönelik tehditler ve olası müdahalenin yönünü İran ile birlikte Irak’a çevirmesi anlamına geliyor. Kısacası Irak’ı da İran ile birlikte ateşin içine atma anlamına geliyor.
Çavuşoğlu, bunları yaparken, Irak’a da, "Bizimle bu plan dahilinde hareket etmemeniz durumunda iç işlerinize müdahale ederek, Irak’ın sorunlu bölgeleri olan Basra ve Musul ile Kerkük’ü karıştırarak toplumsal ve siyasi kriz yaratacağız" mesajını vermek istedi. Çavuşoğlu’nun Basra ziyareti ve Musul’u ziyaret etmek istemesi ile bu mesaj verilmek istendi. Zira Basra’da geçen sonbahardan itibaren ciddi sorunlar yaşanıyor. Basra’da yaşanan halk ayaklanmasından sonra ayrı bir federal bölge olma talebi ortaya çıktı. Irak şu ana kadar bu talebine cevap vermiş değil. Çavuşoğlu'nun Basra ziyareti ile oraya el atmalarından ötürü önümüzdeki günlerde bu talep daha yüksek sesle dillendirilerek Irak merkezi hükümetini zor durumda bırakacak gibi. Elbette bu durum Irak’ın Türkiye’nin taleplerine olumlu yada olumsuz cevap vermesine bağlı bir şekilde gelişecek. Musul ve Kerkük’te yaşanan sorunlar ise daha köklü ve açıktan Türkiye’nin elinin içinde olması ile yaşanan sorunlardır. Zira Türkiye Musul üzerinden Şengal’de etkili olmak istiyor. 2014 yılından bu yana Musul'a atanan ve daha sonra görevden alınıp haklarında tutuklama kararı çıkarılan her iki valinin Türkiye adına çalıştıklarının ortaya çıkması bu durumu kanıtlıyor.
Çavuşoğlu, bunları yaparken elbette sadece Irak merkezi hükümeti üzerinden bu planı devreye sokmaya çalışmadı. Bununla birlikte KDP üzerinden Başur'u da bu planlarının bir parçası yapmak istediği için referandumdan sonra kanlı bıçaklı gibi göründüğü Neçirvan Barzani ile ilişki ve ittifakını sürdürdü; Başur'u da bu plana dahil etmek istediği için Hewlêr’i ziyaret etti. Çavuşoğlu, Hewlêr'de ilk önce ITC yöneticileri ile bir araya geldi. Çavuşoğlu'nun kendilerine bağlı ve maaşlarını ödedikleri ITC yöneticileri ile Hewlêr’de görüşmesi KDP ve tüm Kürtlere açık bir mesaj. Çavuşoğlu’nun ITC ile Başur yöneticilerinden önce görüşmesi, "taleplerimizi kabul etmemeniz durumunda kendilerine askeri güç oluşturduğumuz ITC ile Kerkük ve Hewlêr'i karıştırırız" mesajı.
Çavuşoğlu’nun Irak merkezi yetkilileri ile yaptığı görüşmeden sonra yapılan açıklamada çok daha önemli bir mesaj daha verildi. Irak, bir süre önce Türkiye’nin Irak ve Başur topraklarındaki işgalci güçlerinin çıkarılmasını istemişti. Çavuşoğlu’nun Iraklı yetkililerle yaptığı görüşmeden sonra yapılan açıklamada, Irak’ın bu isteğine cevap veriliyor. "Güçlerimizin bulunduğu yerleri Irak güç göndererek doldurursa çekiliriz" şeklinde. Türkiye’nin bu talebi Kürtler ile ABD’nin her ikisine mesaj içeriyor. Türkiye’nin Başur'da işgalci güçlerinin olduğu bölge, ABD tarafından sınırları çizilen Başur Federal Bölgesi'nin içinde yer alıyor. Irak güçlerini buraya davet etmek, ABD’nin belirlediği, sınırlarını çizdiği Başur statüsünün ortadan kaldırılması demektir. Bu açıdan bakıldığında aslında Türkiye'nin bu taleple Irak ile Başur ve Irak ile ABD’yi karşı karşıya getirme planları yaptığı ortaya çıkıyor. Bunun yanı sıra Başur’un belirlenmiş statüsünün ortadan kaldırılması anlamına geliyor ki Başur yönetimi acaba bunu görmüyor mu? Bunu görmemesi mümkün değil ancak aile ve ekonomik, ticari ilişkilere Başur’un kurban edileceği bir politika izleneceğini dünkü görüşmeler gözler önüne serdi.
ABD'NİN KARŞI HAMLESİ
Türk Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun iki günlük Bağdat, Basra ve Hewlêr ziyaretinin perde arkasında olan ve yer yer satır aralarında dışa vurulan bu planlarına karşılık ABD'nin de karşı bir hamle yaptığı görülüyor. ABD, İran’a yönelik başlatılan ve ağırlaştırılan ambargoya karşı Irak ve Başur’u bir noktaya getirmek için başlattığı hamlenin başında, Başur’da KDP ve YNK arasında yaşanan sorunlardan ötürü kurulamayan hükümet konusunda hızla anlaşılmasını istedi. ABD’nin bu isteği üzerine bu hafta içinde Başur Bölgesel Hükümeti konusunda bir uzlaşmanın sağlanması bekleniyor.
Bağdat ve Başur arasında sorun teşkil eden bu konuların görüşülmesi ve uzlaşmaya varılması için Bağdat harekete geçti. Çavuşoğlu’nun Bağdat’ta ziyarette bulunduğu gün Bağdat’tan bir heyet Hewlêr'i ziyaret etti. Heyette Planlama, Sanayi, Ticaret, Kültür bakanları ile diğer bazı bakanların yanı sıra, Merkez Bankası yetkilisi, Üretim Komisyonu Başkanı ve üst düzey yetkililerinin yer alması sorunların ekonomik, siyasi boyutlarının kökten çözülmeye çalışıldığı yada bir uzlaşmaya varılmak istendiğini gösteriyor.