Macaristan Ekonomisi ve Dış Ticareti, 15.06.2012
2004 yılında AB’ye tam üye olan Macaristan, geçtiğimiz dönemde yabancı yatırımcıların ilgi odağı olmuş, doğrudan sermaye yatırımları ve likidite girişleri ile bölge ülkelerine göre daha hızlı bir ekonomik başarı yakalamıştır. Ancak, kısa sürede sağlanan hızlı gelişmeye karşılık, ülkedeki yapısal sorunlar devam etmekte olup, AB üyeliği bir anlamda yapısal sorunların çözümü için “sihirli değnek” olmamıştır. Diğer bir deyişle, serbest piyasa ekonomisi ve demokrasiye geçilmesi bağlamında ilerleme sağlanmış olsa da, sürecin henüz tamamlanmadığı görülmektedir. Bu bağlamda özellikle, eğitim, sağlık, ulaşım, belediye hizmetleri gibi alanlara önemli miktarda devlet kaynağının aktarılması ve özellikle, bu kaynakların etkinlikten uzak kullanımı, ekonomi üzerinde önemli yük oluşturmuştur. Bunun sonucunda ortaya çıkan yüksek bütçe açıkları nedeniyle, ekonomi yavaşlamış, büyüme hızı azalmış ve ekonomik göstergeler giderek olumsuz bir seyir izlemeye başlamıştır. Ekonomideki yavaşlama eğiliminin, Macar Hükümeti tarafından bütçe açığının azaltılmasına yönelik olarak alınan ekonomik önlemlerin yanı sıra, fiyatlar ve ücretler arasında iç talebin azalmasına yol açan etkileşimden kaynaklanmış olabileceği değerlendirilmektedir.
Nitekim 2006 seçimleri sonrasında iktidara gelen Sosyalist Parti-Hür Demokratlar koalisyonunca sıkı istikrar tedbirleri uygulamaya konmuştur. Uygulanan ekonomik program, öncelikle, Macaristan’ın büyüme oranına olumsuz şekilde yansımış, 2007 yılında kaydedilen yıllık yaklaşık % 1 dolayındaki büyüme hızı, Macar ekonomisinin son 11 yıllık dönemde gerçekleştirdiği en düşük oranlı büyüme olarak gerçekleşmiştir. Macar ekonomisi, 2007 yılının ardından 2008 yılını da kırılgan bir yapıda geçirmekte iken, 2008 yılının Eylül ayında baş gösteren küresel ekonomik krizin etkilerine maruz kalmıştır. Öyle ki, Macaristan sözkonusu küresel ekonomik krizden en fazla etkilenen Avrupa ülkesi olmuştur. Krizin etkileri ile tek başına mücadele edemeyeceğine inanan hükümet, 29 Ekim 2008 tarihinde IMF ile bir stand-by anlaşması imzalamak durumunda kalmıştır. Sonuç olarak Macar Hükümeti 2008 yılının son aylarında IMF’den 12,5, AB’den 6,5 ve Dünya Bankasından 1 milyar Avro olmak üzere, toplam 20 milyar Avro tutarında kredi sağlanmıştır. Stand-by Anlaşmasının onaylandığı Kasım 2008 tarihinden bu yana Macar ekonomisi, finansal sürdürülebilirlik ile ekonomik istikrarın temini yönünde önemli gelişmeler kaydetmiştir. Bu çerçevede, bir taraftan, kamu harcamaları azaltılarak şeffaf bir hale getirilirken bir taraftan da finansal sektörde, bankacılık faaliyetleri takibe alınmış ve piyasaları güçlendirmeye yönelik bankacılık düzenlemelerinin çerçevesi oluşturulmuştur. Tüm bu önlemlere karşın Macar ekonomisi 2009 yılında %6.2 oranında küçülmüştür. Zira, reel ücretlerdeki artışın tüketici fiyatlarındaki artışın gerisinde kalması, emeklilik ve diğer pekçok sosyal yardımlardaki hissedilir düşüşler, kredi piyasasındaki belirsizliklerle birleşince hanehalkı tüketimi 2009 yılında, ekonomideki küçülmenin de ötesinde, %8 oranında düşmüştür. Böylece Macaristan’da peşpeşe üç yıldır izlenen hanehalkı tüketimindeki düşüş, 2007 ve 2008’deki oranların (sırasıyla, %1.6 ve %0,6) çok üzerinde bir görünüm sergilemiştir.
2010 yılının Nisan ayındaki genel seçimler sonucunda siyasi iktidar Sosyalistler’den, Viktor Orban liderliğindeki merkez sağ FİDESZ Partisi’ne geçmiştir. Parlamento’da üçte ikilik çoğunluğu ele geçiren yeni hükümet önceleri IMF ile yeni anlaşmalar yapmayı reddetmiş, ancak gittikçe artan dış borçlar ve ekonomik istikrarsızlık sonucunda AB/IMF’den kredi talebinde bulunmak zorunda kalmıştır. Bununla birlikte, 2012 yılının başında yürürlüğe giren yeni Anayasa ve buna bağlı olarak çıkartılan yeni yasaların bir bölümü Avrupa kuruluşları ve uluslararası finans kurumları tarafından eleştiriye tabi tutulmakta, bunlar AB değerlerlerine uygun olarak değiştirilmediği takdirde kredi müzakerelerinin başlamasının mümkün olamayacağı ifade edilmektedir. Ekonomideki kırılganlık hala devam etmekle birlikte son yıllarda Macar ekonomisi %1.2 oranında büyümüştür. (Kaynak: Macaristan İstatistik Ofisi tarafından Mart 2011’de yayımlanan, kesin olmayan ilk rakamlar) Ekonomistler Macar ekonomisinin 2012 yılında stagnasyona tabi olabileceğini, büyümenin ise ancak 2013’de yeniden hız kazanabileceğine işaret etmektedirler.
Öte yandan, 2004 yılında AB üyesi olan Macaristan, Avro’ya geçiş için gerekli hazırlıkları da sürdürmektedir. Bu bağlamda, üye ülkeler tarafından “İstikrar ve Büyüme Paktı” çerçevesinde hazırlanan ve fiyat istikrarı, kamu finansmanı ve sürdürülebilir büyüme ve istihdam politikalarını içeren uyum programları AB Komisyonu’na sunulmaktadır. Ancak, GSMH’nın en fazla %3’ü olan eşiği henüz yakalayamamış olması nedeniyle, Macaristan’ın Avro Alanı’na ne zaman dahil olabileceği konusu belirsizliğini korumaktadır. Nitekim, daha önce yapılan açıklamalarda Avro’ya geçişin 2010 yılında gerçekleşmeyeceğini duyuran Macaristan; 2010 yılının ortalarında bu tarihi 2014’e, son olarak bu yılın başında da 2020’ye çekmiştir. Macaristan’ın dış ticaretinin yapısı incelendiğinde, genelde “dengeli” bir görünüm sergilediği, 2009 yılından bu yana ise fazla vermeye başladığı görülmektedir. Temel ürün gruplarına göre dış ticaretinin dağılımında, makineler, elektronik eşyalar ve nakliye araçları ülkenin ithalat ve ihracatında ana sektörler olarak öne çıkmaktadır. İthalatın yaklaşık % 50’sini, ihracatın ise % 60’ını bu üç sektör gerçekleştirmektedir. Geleneksel olarak Macaristan’ın ihracatında AB ülkeleri ortalama %80’lik, ithalatında da %65’lik yer tutmaktadır. Ülkeler bazında bakıldığında ise yaklaşık %80’lik pay ile Almanya en büyük ticaret ortağı durumundadır. Ülkenin ihracatından farklı olarak ithalatında Rusya Federasyonu ve başta Çin olmak üzere bazı Uzakdoğu Ülkeleri de önemli pay sahibidir.