Akraba Evlilikleri - arasbebek.com
Ana Sayfa Genel Konular Akraba Evlilikleri
Yayıncı Aras Bebek 14:12
Ülkemizde akraba evlilikleri çok sık olarak gerçekleştirilmektedir. Yapılan çeşitli çalışmalar, bu oranın %20-25 arasında olduğunu göstermektedir. Yani her 4 veya 5 evlilikten biri akrabalar arasında yapılmaktadır. Bu evlilikler, daha çok birtakım hastalıkların ortaya çıkması bakımından bizim biyolojik olarak riskli gördüğümüz gruba giren kardeş çocukları ve kardeş torunları arasında yapılmaktadır. Daha az yani %10-15 kadarlık bölümü ise daha uzak akrabalar arasında yapılmaktadır ki bu evliliklerin hastalıkların ortaya çıkması bakımından riskleri daha düşüktür. Fakat şu bir gerçektir ki, ülkemizde riskli evlilikler sık olarak yapılmakta ve bu sıklık yaşadığımız coğrafyadaki sıklığa da paralellik göstermektedir. Çünkü, coğrafi olarak akraba evliliklerinin en sık yapıldığı bölgeler arasında bulunmaktayız. Orta doğu ülkeleri, Afrika'nın kuzeyi, Pakistan, Hindistan, İran, Irak, Suriye gibi ülkeler akraba evliliklerin en sık yapıldığı ülkelerdir.
Akraba evliliklerini özel olarak bölgelerimiz bazında ele alınırsa, bazı bölgelerde bu evliliklerin çok daha sık yapıldığı görülmektedir. Bu bölgeler içinde birinci sırada %40’lara varan oranda akraba evlilikleriyle Güneydoğu Anadolu Bölgesi gelmektedir. Karadeniz Bölgesi, Akdeniz Bölgesi yine sık olarak akraba evliliğinin yapıldığı bölgeler olmakla beraber, bu bölgeleri İç Anadolu Bölgesi takip etmektedir. En az sıklıkta ise batıda Trakya Bölgesinde akraba evlilikleri görülmektedir.
Bu konuda önemli bir bilgiye daha değinmek gerekirse; Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü’nün nüfus ve sağlık çalışmaları vardır.O çalışmalara göre akraba evliliklerinin oranı 1968’de %30 civarında saptanmıştır. Zaman içinde akraba evliliklerini azaltan nedenlerle ve Türkiye'nin sosyoekonomik gelişmesine paralel olarak akraba evliliği %20’lere kadar düşmüştür. 1983’te bu oran %20 iken, daha sonra ilginç bir durum ortaya çıkmıştır; çünkü Nüfus Etütlerinin 1988,1993 ve 1998 yıllarında yaptığı çalışmalarda görülmüştür ki, akraba evlilikleri oranı muntazam bir artış göstermektedir. Önce %21, sonra %23, en son 1998 yılında yapılan çalışmada ise oran %25’e kadar yükselmiştir. Bu oranların tekrar yükselişe geçmesinin nedenleri araştırılmaktadır. Fakat öncelikle kapalı bir toplum şeklinde yaşamanın getirdiği bir özellik olarak düşünülebilir. Akraba evliliğini göçler artırıyor olabilir; aileler dışarıya açılmaktan ve tanımadıkları kişilerle çocuklarını evlendirmekten çekindikleri için sıklık tırmanıyor olabilir.
Akraba evlilikleri için ekonomik nedenler hep düşünülür fakat kültürel nedenlerin çok daha önde olduğu söylenebilir. Malın parçalanmaması, bölünmemesi bir neden olabilir, ama çok önde gelen faktörlerden biri değildir. Ayrıca kadın eğitimsizse, meslek sahibi değil ise ve statüsü iyi değilse, kırsal alanda yaşıyorsa, evliliği aile organize ediyorsa akraba evliliği yapma ihtimali yükselmektedir. Yapılan çalışmalarda enteresan bir bulguya rastlanmıştır; erkek eğitildiği zaman akraba evliliği yapma ihtimali çok azalmaz, eğitimi bitip döndüğü zaman tekrar köyündeki veya memleketindeki akrabalarından birinin kızıyla evlenebilir. Buna karşın kız çocuğu eğitildiği, ortaokul ve üstünde eğitim gördüğü zaman kızın akraba evliliği yapma ihtimali %3-4’lere düşmektedir. Kadın statüsü ve eğitimi yükselince o kültürel baskıyı kırma şansı olmaktadır. Ayrıca toplumumuzda akraba evliliğini destekleyen akraba evliliği ile ilgili çok ilginç özdeyişler vardır:
Eldeki bülbülden bendeki karga iyidir. Elin yoğurduğundan benim ayranım iyidir. Elin iyisinden köyün köpeği iyidir. Huyunu bildiğinin bir huyu var bilmediğinin bin huyu var. Gibi çeşitli özdeyişle bulunmaktadır. Bu konuda söylenmiş teşvik edici türküler de vardır. Bahçelerde kelebek, dalları benek benek, amca oğlu dururken, eloğlu neme gerek.
Özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesinde kızlar için amca oğlu evlilikleri ilk akla gelen ilk yapılması gereken evlilikler arasında yer almaktadır. Urfa ve civarında bir kızın amca oğlu ben onunla evlenmeyeceğim dediği zaman başka birisiyle evlenme hakkı doğmaktadır. Bütün bunlar olayın kültürel boyutunun önemini göstermektedir.
Akraba evliliklerinden ileri gelen hastalıkların teşhisleri çok zordur. Önemli bilgi birikimine ve laboratuvar imkanlarına ihtiyaç gösterir. Bu nedenle her yerde teşhis edilemez, teşhis edilemeyince de bilinmeyen nedenlerle olmuş çocuk ölümleri olarak değerlendirilir. Genel olarak söylemek gerekirse, akraba evlilikleri özellikle nadir görülen hastalıkların ortaya çıkma ihtimalini arttırırlar ve bu tip hastalıkların ülkemizde dünyanın birçok yerinden daha sık olduğunu görmekteyiz.
Akraba evliliğinden doğan tüm çocuklar sakat mı olacaktır, sağlam ya da taşıyıcı olma olasılıkları nelerdir? Risk hepsi için eşit midir?
Eğer ailede bir hastalık yoksa, hangi akraba evliliğinden hasta çocuk doğacak ve doğması ihtimali var ve o ihtimal bu hamilelik için nedir bilinemediği için, genel olarak diyoruz ki akraba evliliği yapılmasın. Akraba evliliği yapılmayarak bir takım hastalıkların ortaya çıkmasını önlemek mümkündür.
Kardeş torunlarının ötesindeki akraba evlilikleri tıbbi bakımdan daha zararsız evliliklerdir. Çünkü bu kişiler biyolojik riskin azaldığı grup olarak kabul edilebilir. Akrabalığın getirdiği zarar bu gruplarda çok minimale inebilmektedir. Ayrıca ailedeki hastalıkların teşhisi için her türlü imkan sarf edilmeli, o imkan kullanıldıktan sonra bu hastalık teşhis edilirse riskli kişiler doğum öncesinde tanı imkanlarını kullanmalıdırlar.
Akraba evliliği için herhangi bir yasal engel bulunmamaktadır, yasal engel olması da doğru değildir. Çünkü bu evlilikler yasaklanırsa, yasal olmayan evlilikler artış gösterebilir. Akraba evliliği yapan insanlar bunu yasal olduğu ya da olmadığı için değil o kültürden dolayı, çevre nedenleri, sosyal nedenler veya dini nedenlerle vs. yapmaktadırlar. O nedenle bu evlilikleri yasak koyarak engellemek mümkün değildir, insanların bu işin bilincinde olarak akraba evliliklerinden vazgeçmeleri gerekir.