Kaynak gösterilmeden hiçbir şekilde alıntı yapılmaması önemle rica olunur.
Download "Kaynak gösterilmeden hiçbir şekilde alıntı yapılmaması önemle rica olunur."
1 41 SORUDA TABU-ÖRTMECE SÖZLER 41 SORUDA TABU- ÖRTMECE SÖZLER-I- -I- Soru-cevap biçiminde hazırlanan bu bölüm, Bişkek Sosyal Bilimler Üniversitesinde (2006) yapılan «Кыргыз жана түрк тилинде ооруга байланыштуу тергөө сөздөр» adlı (yayımlanmamış) doktora tezi kaynak alınarak hazırlanmıştır. Doktora tezinin aslı Kırgızcadır. Kaynak gösterilmeden hiçbir şekilde alıntı yapılmaması önemle rica olunur. Konu başlığında niçin 41 sorusunun yer aldığını okuyucu, metnin bütününü okuduktan sonra daha iyi algılayacaktır. 1 / 632 1. Tabu nedir? Tabu etnolingüistik açıdan ele alındığında Tonga dilinden gelen uluslararası bir terimdir. Taboo veya tabu sözcüğünün İngiliz dilinde ilk kez yer alması yılları arasında denizleri, okyanusları gezen James Cook vasıtasıyla olmuştur. Tabu yu psikolog, sosyolog ve dilciler değişik zaman ve bilimsel çalışmalarında tanımlama yoluna gitmişlerdir. S. Freud un tanımlaması psikoloji ve sosyoloji açısından yeterli ve eksiksiz bir tanımlamadır Tabu insanlığın yazılmamış en eski yasası olarak yasaklarla ortaya çıkan, bu yasakların ihlali ile aynı ceza sistemlerini doğuran, bu içerikle yasağın türünü, yasağın çiğnenmesi sonucu kutsallığı ya da kirliliği anlatır. . Örtmece söz (euphemism, güzel adlandırma, iyi adlandırma) «kimi varlıklardan, nesnelerden söz edildiğinde doğacak korku, ürkme, iğrenme gibi duyguların, kötü izlenim ve çağrışımların önlenmesi amacına yönelen ve dünyanın her dilinde rastlanan bir değiştirme olayı» dır.  C. Mamıtov ve Z. Kulumbayeva «Söylenmesi uygun olmayan nahoş, nezaket kuralları 2 / 633 41 SORUDA TABU- ÖRTMECE SÖZLER-Idışındaki kaba, çirkin sözlerin yerine başka sözcükler kullanmaya örtmece denir.»  Kazak dilci A. Ahmetov örtmece sözü, biçim değiştiren tabu veya doğrudan söylenmesi yasaklanan kavramın yansıması ya da tabunun eşanlamlısı diye ifade eder (Ahmetov, 19957). Kırgız dilcisi Beyşenbay Usubaliyev ise örtmece sözü, Kazak dilciden farklı açıdan yaklaşmaktadır Tabu sözlerle örtmece sözler, çıkış sebeplerinin aynı olmasından hareketle eşanlamlı kavramlar olarak algılanmaktadır. Bu da örtmece sözü, tabu sözler gibi doğrudan söylenmesi uygun olmayan eşdeğer adlandırmalar olarak ortaya çıktığı yanılgısına götürmektedir. Oysa örtmece sözler tabu kaynaklı olabildiği gibi, ahlakî değer ve nezaket kurallarına dayalı sakınmaların neticesi olarak ortaya çıktığını da burada vurgular (Usubaliyev, 19773). Kırgızca da örtmece tergöö (fiil. terge -kadınlar hakkında- bir sözcüğün yerine başka sözcüğü kullanmak)  Dili yaratan kültür çerçevesinde tarihî ve etnografik verilere de ihtiyaç vardır. Sözlerin etimolojik, biçimsel ve anlamsal özelliklerini ne kadar geriye götürebilirsek konu, töz olmaktan çıkıp biçime dönüşür. Bir başka ifadeyle bulanıklık, konuyla ilgili sır perdesi aralanmış olur. Tabu ve örtmece sözler, kendilerini yaratan toplumun tarihi derinliği, etnografik kültürel yapısı, dil ve psikolojisiyle sıkı sıkıya ilişkilidir. Örtmece sözleri dini ve batıl inançların temelinde yasaklanmış sözler olarak sınırlamanın yeterli olmadığını, ahlakî normların sakıncalı bulduğu, edep ahlaka uygun olmayan sözleri de kapsadığını özellikle vurgulamak gerekir. 6. Tabu ve örtmece söz arasındaki ilişkiyi açıklayabilir misiniz? 3 / 634 Tabu ve örtmece sözlerin çıkış itibarıyla çok uzun tarihsel bir sürece dayalı olduğunu görürüz. İnsanoğlunun -tarih sahnesine çıktığı andan itibaren- manevi kültürünün günümüze kadar gelenek- görenek, dini, batıl inançlara ve dil kültürüne dayalı olarak yaşadığı bilinmektedir. Örtmece sözler, bütün Türk lehçelerinde, halkın çeşitli inançlarına göre kutsal ya da kıymetli; korkunç veya tehlikeli sayılan varlıkların başat isimlerinin, hatta ona sesteş, benzer sözcüklerin yerine kullanılan dil göstergeleridir. Bundan dolayı, söylenmesi yasak sözcüğün yerini örtmece sözler (euphemism) almaktadır. Eski zamanlarda ortaya atılıp günümüze kadar ulaşan tabu ve örtmece sözler, sebep sonuç bağlamında gelişen tarihi bir dil olgusudur. Bir kavramın gerçek isminin söylenmesini yasaklayan tabu sözler sebep, başat adın yerine geçen örtmece sözler ise sonuç tur. Söylenmesi yasak sözcüklerin neticesi olarak örtmece söz ortaya çıkmaktadır. Örtmece sözler, yasaklanan dilsel ya da dil dışı göstergelerin belirtilerini, niteliklerini tanımlama özelliğine sahiptir. Bu arada şunu da ifade etmek gerekir ki, etnolingüistik nitelikli tabu kavramsallaştırması, yalnız anlamlanmayı yasaklayan bir sınır/sınırlayıcı değil, dildeki sözcüksel adlandırılmaya, dolayısıyla dilsel göstergenin kullanımına konulan bir yasaktır. Çünkü kültürle beraber dilde yerleşen belli bir kavramın algılanmasına hiç kimse yasak koyamaz. Birtakım nedenlerle bir kavramın adlandırılması ve alenen kullanımı mümkün olmadığı zaman, söz konusu sözcüksel gösterge tabuya dönüşmektedir. Onu değiştirmek, başka sözle adlandırmak, kısacası örtmece sözle tanımlamak herhangi bir gelişmiş veya gelişmemiş dilde bile olanaklıdır. Bu bakımdan örtmece söz, biçim değiştiren tabu veya doğrudan söylenmesi yasaklanan kavramın dilsel yansımasıdır. Tabu ve örtmece sözlerle ilgili unutulmaması gereken bir husus daha vardır. Hiçbir dil sözün kullanımını sınırlamaz ve kendiliğinden yasak getirmez. Dil için bütün sözler veya sözcükler birdir. O, hiçbir sözcüğü dışlamaz. Tabu sözleri doğuran sebepler dilin kendisinde değildir, o dili iletişim aracı olarak kullanan bireylere ve topluma dayanır. Bu açıdan ele aldığımızda tabuyla örtmece sözler yalnız etnolingüistik oluşum değil, sosyolingüistik bir olgudur aynı zamanda. Çünkü tabu örtmece sözler, insanların toplum içerisindeki sosyokültürel ve doğal çevreye bağlı kalıplaşmış inanç, gelenek-görenek, değer yargıları ve normlarının dile yansımasıdır. Bu değerlendirmelerin yersiz olmadığını başka dünya dillerinde olduğu gibi Türk dil ailesinde yer alan Kırgız ve Türkiye Türkçesinde bazı tabu sözlerin (organ adları, hastalık adları, yersiz sözler, fizyolojik kusurları dile getiren sözler, cinselliğe dayalı sözler vb.) 4 / 635 41 SORUDA TABU- ÖRTMECE SÖZLER-Isözlü, basın yayın ve yazılı dilde de açıkça kullanılmadığı görülmektedir. Sözlüklerde de yer almaz. Bu demek değildir ki, bu tür söz ve sözcükler, dilin sözcük hazinesinde yoktur. Bu tür sözcüklere sözlükte yer vermeyen dilin kendisi değil, dilciler yani sözlük yazarlarıdır. Yazarları ve dilcileri bu tarz çalışmaya mecbur eden ise, toplumda kalıplaşmış kurallar, resmi protokol, sansür ve ahlaki normlardır. Tabu sözleri her türlü sosyal sebeplere bağlı, belirli kurallar içerisinde sınır getirilerek yasaklanmış dil birimleri olarak nitelendirebiliriz. Çünkü bu tür sözcükler, sözlüklerde yer almasa da dilin genel söz dağarcığında, halkın düşünsel dil edincinde, ana dilini kullanan her bir insanın dil yetisinde şu veya bu şekilde yer almakta, yaşamaya devam etmektedir. Yukarıdaki açıklamalardan da görüldüğü üzere tabuyla örtmece sözlerin arasındaki ilişkiyi doğuran, kavramsal nedenlerdir. Çünkü örtmece sözleri de ortaya çıkaran neden tabudur. Bundan dolayı, tabu ve örtmece söz birbiriyle sıkı sıkıya bağlıdır. Kısacası tabu, örtmece sözlerin yaratılmasını ve kendi yerine kullanılmasını zorlayan nedendir. Bütün bu açıklamalardan sonra tabu ve örtmece (euphemism) sözlerin tümünü sözcüksel etnografya dağarcığı olarak da adlandırmamız mümkündür. Tabu örtmece sözlerin arka planında, iç içe yoğunlaşmış etnografik unsurlar, gelenek görenekler, batıl ve dini inançlar, mit ve mitolojiler, ahlaki normlar yatmaktadır. Dildeki bu tür söz varlığını, kavramları etnografik ve dilbilim açısından ayrı ayrı ele almanın yanı sıra etnolingüistik açıdan detaylarıyla araştırmak da gerekir. Etnolingüistik tabuyla, örtmece sözlerin faklı başka bir yönü daha vardır. Yasaklamaya, inançlara dayalı tabu sözleri değiştirip yerine kullanılan örtmece sözcükler kullanıla kullanıla belli bir süreçten sonra onlar da tabu sözlere dönüşmekte, yerlerini yeni örtmece sözcüklere bırakmaktadırlar. Bu açıdan ele aldığımızda tabu, dilin sözlüğünü neologizmlerle (yeni sözcüklerle) bir başka ifadeyle eşanlamlı örtmece sözlerle, eşadlarla zenginleştiren etnolingüistik olaydır, faktördür, etkendir. Herhangi bir inanç ve inanışla ilgili ritüeller yok olduğunda tabu da yok olmaz. İnsanoğlu yeryüzünde yaşadıkça, ölüm ve ölümle ilgili korku var oldukça, toplum hayatında sosyal problem ve dalgalanmalar yaşandıkça, yeni inanç ve değer yargıları ortaya çıktığı sürece tabu da hep var olacaktır. 5 / 636 4. Tabu ve örtmece sözlerle ilgili yapılan çalışmalar ve (yabancı) kaynakların adlarını sıralar mısınız? Örtmece Sözle ilgili İngilizce, Almanca, Fransızca, İspanyolca, Rusça, Gürcüce, Azerice, Özbekçe, Türkmence ve Kazakça da doktora tezleri ve çok sayıda bilimsel makaleler yazılmıştır. Tabu ve örtmece sözlerle ilgili ilk çalışmalar Edward Taylor  insan psikolojisini derinden etkilediğine dair ayrıntılı bilgiler vermişlerdir. Rus dilcileri D. K. Zelenin , A. A. Reformatskiy  dilbilim bakımından örtmece sözlerin art zamanlı (diachronic) kuramını yazmıştır. Örtmece kelimelerin türleri, bu sözcükleri araştırma yöntemi, edebi eserlerde örtmece sözler ve örtmece sözlerin eğretileme (metaphor), düzdeğişmece (metonym), eşanlamları ile ilişkisini örnekler vererek açıklamıştır. Ayrıca Türkçe deki tabu ve örtmece sözlerin ortaya çıkmasının sebep sonuç ilişkisiyle ilgili İ. Laude Tsirtautas ın  Dünyada ve Türklerde Ağza Alınması Yasak (Tabu) Kelimeler, Işın (İnce) Özyıldırım ın  Tabu ve tabuya bağlı folklorik ve etnografik bilgiler içeren Türk Folklor Araştırmaları, Türk Folkloru vb. dergilerde çok sayıda yazılar yayımlanmıştır. Ancak, bu yazılarda konu dilbilim ve etnolingüistik açıdan ele alınmamış, genelde etnografik araştırmalar ve değerlendirmeler çizgisinde devam etmiştir. Ayrıca halk hekimliği, büyücülük konusunda da sempozyumlar düzenlenmiştir. Kırgızca da tabu ve örtmece sözler hakkında Kasım Tınıstanov,  vb. ilk bilimsel bilgileri vermişlerdir. Ayrıca, konuyla ilgili Abak Biyaliyev  B. A. Gordlevskiy  değinmiş, bilimsel değerlendirmelerini yapmışlardır. Akademik A.T. Kaydarov budun dilbilim konusunu ele aldığı bir yazısında Bir dilin asırlar boyu süren serüveninde kuşaktan kuşağa gelerek varlığını sürdüren, bu süreçte 6 / 637 41 SORUDA TABU- ÖRTMECE SÖZLER-Igelişerek dil hazinesinin zenginliğini araştıran bilim dalı budun dilbilimdir. Bu alan, sadece etnografya ve dilbilimden oluşmuş bir alan olarak düşünülmemelidir. Etnografya ve dilbilimini birbiriyle iç içe, birbirini yaratan iki unsur olarak değerlendirmek gerekir. Dil olmadan etnos, etnos olmadan da dil olamaz. Genel anlamda söylemek gerekirse anadilimizin asırlar geçen eski tarihinde, dilin leksikolojik sistemindeki dil zenginliğinin temelini oluşturan tabu ve örtmece sözlerdir. Tabu ve örtmece sözler birbirini tamamlayan ve toplumda sürekli devingenlik gösteren dil unsurlarıdır. Bu dil göstergeleri halkın dilinde var olan, halkın yarattığı sözlerdir. Çünkü dilsiz halk olamaz der.  Belli nesnelerde, hayvanlarda ve insanlarda, özellikle büyücülerde, şamanlarda, sanatçılarda, şeflerde, ünlü avcılarda var olduğuna inanılan bu «güç»ün olumlu ya da olumsuz yanları vardır. Bir başka söyleyişle, kullanılışına göre, iyilikle kötülük arasında değişir. İşte bu alışılmışın dışındaki «güc»e ya da «kudret»e sahip olmak ya da onun zararından korunmak için birtakım kaçınmalara dikkat etmek ve birçok kurala uymak gerekmektedir. Şu halde büyünün temelinde yatan görüşlerden birisi dinamist dünya görüşüdür. Dinamist dünya görüşü tabu'yu doğurmuştur. Mana tasarımının olumsuz yanını vurgulayan tabu, «güç»le dolu bulunan her şeyin tehlikeli ve çarpıcı olduğunu anlatmaktadır. Bir kimse ya da nesne tabu olarak geçerliyse, o kimse ya da o nesneye dokunmak insana zarar getirir. Çünkü tabu olanın içi dinsel ve büyüsel bir «güç»le doludur. Tabulaşan insan, hayvan ve nesnelerin zararından korunmak için, alınan tedbirler insanı büyüsel pratiklere götürmüştür. Tabiatta bütün canlı cansız varlıklarda dinamik ve mistik kuvvetle yüklü bulunma inancına dinamizm denmektedir.  Kırgızlarda ekmek, su, ateş, tuz kutsal kabul edilmiştir. Elini yıkadıktan sonra silkme, yoksa rızkın saçılır. Arktaki suya tükürme, su haram olur. Hastaneden çıkan hasta ya da uzun yolculuktan gelen adamın başından üç defa bir kapla su dolandırıp içine tükürterek o suyu ayak basılmayan yere dök. Su kabını kapının kenarına ters çevirerek koy. Ateşten kutsal bir şey yoktur. Üzerine su dökerek söndürme, ayağınla üzerine toprak atma. Akşam komşudan süt isteme. Eğer bir yerden süt alıp geliyorsan üzerini kapatıp gel. Kundaktaki çocuğu akşam yüzünü açarak evden dışarı çıkarma. Çocuğu aynaya baktırtma. Karanlıkta ev süpürme, düşmanın çoğalır. vb.  Kazaklarda Tanrı ya yalvarırken O jasagan!, O jasagan nem! veya O jaratkan nem! (Hey, 7 / 638 Yaradanım!) diye hitap ederler. 2. Üzüntüye sebep olan kavramlarla ilgili tabu Toplum içerisinde adından söz edildiğinde insanları üzen kavramlar için de örtmece sözcük yaratma eğilimi vardır. Hastalık adları ve ölüm konuları bunların en başında yer alır. Tabu sayılan verem sözünün yerine Anadolu ağızlarında adı belirsiz, berem, dık, gelincik, gözel hastalık, gözelleme, ince ağrı, ince dert, ince hastalık, ince illeti, incemaraz, kel hastalık, kötü hastalık, kurudan, merem, öfken, öpke avruu, örken ( öğken, öken, ökren, örkence ), sücce, verev vb. örtmece sözler kullanılır. Yine hastalık adlarına yönelik tabu sayılan sözcüklerin yerine kullanılan örtmece sözlere şu örnekleri verebiliriz Kolera yerine çapıt hastalığı, çarık çıkartmaz, göğertme, gövertme, gurilla, kirli paçavra, kusağ, kusah, ölet vb. Kanser yerine eşekgummas, sınan, yemece ( yimece ), yepeme, yeyilme, yiyiciyara, yöreme vb. örtmece söz kullanma eğilimi yaygındır. Türkiye nin değişik bölgelerinde ölümle ilgili kullanılan örtmece sözlerden bazıları şunlardır Aralık iyisi ölmeden önce, geçici iyileşen hasta, ölüm iyisi, avuşmak ölmek, cansuyu ö lmek üzere olan kimseye verilen su, dürtülmek ölmek, eren evi 8 / 639 ölü çıkan ev, karadeve ölüm, ecel, sorutmak ölmek 3. Ayıp sayılan kavramlarla ilgili tabular Ahlaki norm ve nezaket kurallarının zorlamasıyla ortaya çıkan insan organları, cinsellik, kadınların bazı özel halleri ve tuvalet terimleri vb. kavramların adını toplum içerisinde söylemede bir takım yasaklamalar, kaçınmalar söz konusudur. Babası belli olmayan çocuklar için Türkiye nin değişik bölgelerinde çok sayıda örtmece sözler kullanılmaktadır Burada piç sözcüğü tabu sözcüktür. abdullah, aralık dölü, anaverdi, araverdi, ansız 1. cinsel kudretini kaybetmeyen kimse, 2. piç, gayrımeşru çocuk, bebek tohumu, bırakıntı (ıı) (burakıntı 1. piç, 2. bırakılmış kadın, börnekeç piç, börnekeş piç, bulduk, alakırık kanun dışı evlilikten doğan çocuk, piç, baştar meşru olmayan çocuk, piç, baştarda(basdarda, bastarda, baştar) meşru olmayan çocuk, piç, buluntu, cıba 3. piç, civalak babası belirsiz, cuvallağı babası belirsiz, çalık (xııı) (carbık (ıı) 1. anası babası belli olmayan, gayrı meşru çocuk 9 / 6310 41 SORUDA TABU- ÖRTMECE SÖZLER-Ibabası belirsiz delek, derinti 3. kimliği, seciyesi ailesi belirsiz kimse, döl 2. piç, dul garı çocuğu piç, ekdi 1. yetim çocuk, 2. yanaşma, piç, öksüz 3. anası başka bir kocaya gidince babasının evinde kalan çocuk, evdik 2. piç, gırık (ııı) (gırık dölü) babası belli olmayan çocuk, piç, göbel (ı), (gahel, gobel (ı), gober, göbele (ı), göbelek (vı), göbül (ıv)-1, görbez (ıı), gübel) 1. piç, handan (ı) (handal (ıı), henden, handın) babası belli olmayan, piç, haram (ııı) piç, helize (ı) piç 2. (heleze-1)), hezele piç, katkılı (katıklı(ı1) 1. karışık, arı olmayan, hileli 2. evlilik dışı çocuk, piç, kimdan evlilik dışı doğan çocuk, kimden, kimdencik, kodak (ıı) (koduk ıı)) 1. dul kadının ikinci kocasının yanına götürdüğü çocuk 2. evlilik dışı dünyaya gelen çocuk, kaçıntı, kırık, kırık dölü, mennek evlilik dışı olan çocuk, oynaş dölü piç, sünbül, sünbülbebek tohumu, tahma, tohma (v) evlilik dışı doğan çocuk, piç, türeme (ı) evlilik dışı doğan çocuk, piç, vacibi (ı) 2. eşcinsel erkek, 3. evlilik dışı doğan çocuk, piç, veledizurna 10 / 6311 41 SORUDA TABU- ÖRTMECE SÖZLER-Ievlilik dışı doğan çocuk (veledi zinanın fonetik varyantı), vırrık (ıv) evlilik dışı doğan çocuk,  Eş anlamlı sözcüklerle örtmece sözcükler arasındaki ilişkiyi incelerken bir noktayı daha gözden kaçırmamak gerekir. O da eş anlamlı sözcüklerle ilgili olan özelliğin örtmece sözcüklerde de yer almasıdır. Örneğin anlamlarının sabit veya sabit olmamasına, eş anlamlı sözcüklerin kalıplaşmış (Kırg. turuktuu) veya bağlama (kontekse) bağlı olmak üzere iki grupta ele almak gerekir. Kısacası eş anlamlı sözcüklerden hareketle örtmece sözleri sabit ve bağlamsal (kontekstik) örtmece sözler olarak ikiye ayırıp incelemek gerekir. Çünkü aşağıda vereceğimiz örnekler bunun böyle olması gerektiğini açıkça göstermektedir. Saran, zıkım, bitir Semir, etten, tol Kömüü, koyu Tuu, törö Ölüü; kaza bolu, kaytış boluu, düynö saluu Gebe; ağır ayaklı, iki canlı...vb. Piç; Abdullah, bulduk, aralık dölü...vb. 11 / 6312 Tuvalet; apdesthane, memişhane...vb. Kırgızca ve Türkçe verilen bu örneklerde italik sözcükler kalıplaşmış örtmece sözcüklerdir. Çünkü bunlar her zaman nezaket, edep kuralları çerçevesinde söylenilmesinde sakınca olmayan sözcükler olup resmi anlamdaki sözlüklerde de yer almaktadır. Bağlamsal (konteksttik) sözcüklere gelince, onlar sözlüklerde yer almaz. Çünkü belli bir bağlama dayalı örtmece söz özelliğine sahip olduğu için bağlamdan başka bir yerde kullanıldığında anlamını kaybeder. Böyle örtmece sözler değişmece anlamı taşıdığından sabit olmayan, kalıplaşmamış sözcükler olarak değerlendirilmiştir. Örneğin, sözcüğü (söz öbeklerini) tek başına ele aldığımızda hacı ana yolsuz birleşmelere aracılık yapan kadın, üst aybaşı, kadının menstruasyon dönemi, Abdullah piç, Ayransız 1. fakir 2. çirkin sözlerini tek başına, belli bir bağlamda olmadan örtmece söz olarak kabul etmek mümkün değildir. Çünkü onlar bir kavramı bildiren bağımsız sözcüklerdir. Bu sözcükler belli bir bağlamda kullanıldığında açıkça söylenmesinden çekinilen nahoş bir kavramın yerine kullanıldığında örtmece söz özelliğine bürünmüş olur. Bunu şu örneklerle açıklayabiliriz -Bu kadın kim? -Benim ailem (Banker Bilo, Türk Filmi) Beyaz işine asla girmem. Burada bağlama bağlı olarak sözün leksikolojik anlamından ziyade uyuşturucu kastedilmektedir. 12 / 6313 Konuk geldi. Bir tür göz hastalığı Bu örneklerde yerine göre kullanıldığında bağımsız sözcüklerden de bağlamsal sözcükler oluşturulabileceğini ve bağlamsal örtmece sözlerin kalıplaşmış örtmece sözlerden daha geniş ve zengin olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Fakat unutulmaması gereken bir noktada şudur ki, bağlamsal veya kalıplaşmış örtmece sözleri dilbilgisel ve anlamsal açıdan şu veya bu şekilde olur diye bir sınır koymak da mümkün değildir. Çünkü örtmece sözlerin anlamları bağlamda belli olur. Bazen bağlamsal örtmece sözlerin de belirli bir zaman sonra anlamı da kalıplaşınca, kalıplaşmış örtmece sözcük derecesine ulaşır ve sözlüklerde yer alması da yadsınamaz. Tabu-örtmece sözlerin görevi dilde yalnız eş anlamlı sözcüklerin zenginleşmesiyle sınırlı olmaz. Onlar, aynı zamanda eşadlı sözcüklerin (omonim) yaratılmasında da rol oynar. Örneğin Türkçe de yılkı (bir tür göz ağrısı) 1. At sürüsü 2. Başıboş dolaşan at, öküz, inek vb. sürüsü 3. İyi koşan at, gelincik (itdirseği, arpacık, verem, çoban çıban, konuk gibi sözlerle birleşik sözcükler belirli nedenlerle tabuya dönüşen göz ağrısı, çıban vb. sözlerinin örtmece eş anlamlıları değil, aynı zamanda kendileriyle eşanlamlı kullanılan birleşik sözcüklerin eşadlılarıdır. Omonimsel özelliği örtmece şeklinde yumuşayıp duran sözlerin genel anlamıyla değişmeceli örtmece anlamını karşılaştırdığımızda bu açıkça ortaya çıkmaktadır. Örneğin Kırgızca da geleneksel elbiselere dikilen tüyme (düğme) ile cılan (yılan) anlamına gelen tüyme sözcüğünün omonim olmadığını kimse iddia edemez. Bunun gibi dışarıdan gelen misafir (konuk) sözcüğüyle göz hastalığı anlamındaki örtmece konuk sözcükleri de omonim özelliğini taşımaktadır. Bu tür örnekleri başka halkların dillerinden de verebiliriz Tuvalılarda tabuyla ilgili börü (k urt) sözünü direk söylemek yerine ыт ıt (it), kızıl-karak (kızıl göz), kök-heliñ (mavi derviş), kokay (çile), 13 / 6314 41 SORUDA TABU- ÖRTMECE SÖZLER-Ikokay-aşak (çileli köylü), uzun-kuduruk (uzun kuyruk), çer ı dı (yer iti), altaynın ı dı (Altayın iti) ya da tabuya dönüşen âzir (kartal) sözünün yerine kuş örtmece eş anlamlı sözcükler kullanılmaktadır. Buna benzer nedenlerden dolayı Türkmenler de kurdun yerine mesdan it, adı jiten (adı yok), hradır (avcı), canavar (canavar)) örtmece sözcükleri kullanırken, Özbekler qarşıku, Azerbaycanlılar agzıgara gibi örtmece sözcükler kullanmaktadırlar. Tabudan yaratılan eş anlamlı ve eş adlı sözcükler bu örneklerden de açıkça görülmektedir. Yakut, Hakas, Şor, Tatar ya da başka Türk halkların dillerinden konuyla ilgili birçok örnek vermek mümkündür. Yukarıda verdiğimiz örneklerde de tabu ve örtmece sözlerin eşanlamlıları eş adlıları yarattığı ve onların anlamlarını çoğalttığı ve buna dayalı olarak dilin sözvarlığına katkı sağladığı anlaşılmaktadır. Tabu ve örtmece sözlerin sözün anlamıyla dilin sözlüğüne katkı sağladığına dair akademisyen İ. Kenesbayev şunu söyler Sözün anlamı değişmekte ve artmaktadır. Anlam bazen daralıp bazen de genişlemeye uğramaktadır. Değişik anlamlar ortaya çıkmaktadır. Zamanın şartlarına göre dil göstergeleri anlamsal değişikliklere uğramaktadır. Tabu bölümünde de açıkladığımız üzere, tabu ve örtmece söz arasındaki ilişki nedenseldir. Dil göstergelerinden oluşan tabuyla örtmece sözler bazen birbirine karıştırılmaktadır. Burada şunu da hatırlatmakta yarar var dilde bazı sözcükleri art zamanlı ve anlambilimsel açıdan ele aldığımızda anlam iyileşmesi (Alm. Bedeutungsverbesserung, İng. meliorative) ve anlam kötüleşmesi (Alm. Beteutungsverschlechterung, İng. pejorative) gibi kavramlarla karşı karşıya kalırız. 14 / 6315 Türkçe ye de geçmiş olan ve ordudaki en yüksek rütbeyi gösteren mareşal ( Tuncer Gülensoy, Türk Kişi Adlarının Dil ve Tarih Açısından Önemi adlı yazısında Türklerde, Hafiye, Hurda, İbiş, Meymenet, Nanoş, Nubin, Porsel, Sefore vb. halk arasında verilen kişi adlarının anlamsız, hoş ve zarif olmayan duyguları çağrıştırdığını ifade etmektedir.  güncel hayatla ilgili terimler yavaş yavaş toplumun dilinde yerleşmeye başlamıştır. Yetenekli avcı bir hayvanı avlayamadığı ya da öldüremediği zaman, birçok ilkel toplumda rastlanıldığı gibi söz konusu hayvanın avcıdan daha üstün ve güçlü olduğu fikrine varılmaktadır. İlkel toplumlar geçimlerini sağlamak için ilk önce avcılık yapmışlardır. Vahşi ve yırtıcı av hayvanlarını avlamışlar, bazılarını evcilleştirmişlerdir. D. K. Zelenin tabu ve örtmece sözlerin ilkel toplumlarda ilk avcılıkla başladığını ifade eder. Ava giden avcı daha ava gitmeden çeşitli ritüellerin (yüzünü boyama, maske takma vb.) yanı sıra av malzemeleri (ok, yay, mızrak vb.) ve av hayvanlarının adlarıyla ilgili (örn. Ayı Türk. dazlak, gocaoğlan (gocoğlan), kaşkır, koca oğlan, kosso, momo, orhudo ; Tavşan dikmen kırı, eğri pisi, eri pisi, kaban, kaçağan, kırçıl 15 / 6316 1. İhtiyarlamış erkek domuz, 2. Tavşan, peldirgöz Tavşan vb.) birtakım uygulama ve kaçınmalara başvurur. Av hayvanlarının adları değiştirilir. Cinse bağlı olarak kadın ve erkek, av hayvanlarının adlarını başat adından farklı bir adla anarlar. Av esnasında da birtakım farklı uygulamalar yapılır. Özetlemek gerekirse av aletleri, av hayvanları ve avlanma esnasında bütün kavramların adı değiştirilir. Çünkü av hayvanları, bunların gerçek adını duyduğunda insan gibi anlar, kendisine kurulan tuzağı hissedince hemen kaçar. Avcılıkla ilgili ayrıntılı araştırmalarda bulunan D. K. Zelenin, Avrasya coğrafyası halklarının dillerinde (Rusya, Ukrayna, Beyazrus, Kazak vb.) avcılıkla ilgili çok sayıda tabu-örtmece sözün varlığına işaret eder. Araştırmacı, bu bölgelerde yaşayan halkların (kabile, boy ve sülalelerin) birbiriyle olan akrabalık ilişkileri, soylarının bu hayvanlarla (kurt, ayı vb.) özdeştirilmesi, animisitik ve totemistik değer ve yargılarının tabu örtmece sözlerin art zamanlı olarak incelenip ele alınmasında çok önemli faktörler olduğunu önemle vurgulamaktadır. Animist dönemde tabu ve tabuya dayalı inançların hemen hemen bütün dünya halklarında yer bulduğunu burada belirtmek gerekir. Animist dönemde tabu ve örtmece sözlere dayalı düşünce ve kavramları iki açıdan ele almak gerekir. Birincisi tabu kabul edilen varlığın bizzat kendisidir. İkincisi tabu- örtmece sözlerle ilgili genel dilde kullanılan sözler ve dil göstergelerine yüklenen anlamdır. Dünyada var olan canlı-cansız, soyut-somut kavramlar (hayvan, insan, hastalık vb.) dilsel ve dil dışı göstergelerdir. Animizme göre insan hangi alanda yetenekliyse tabiattaki diğer canlı-cansız varlıklar da insan gibi yeteneklidir. İnsana ait her türlü vasıfları onlar da taşırlar. İnsan gibi bir zekâya sahiptirler, ister uzakta ister yakında olsun insanların konuştukları her şeyi anlarlar. 1. Animistik ve totemistik bakışa göre tabu sayılan varlığın (ölüm, şeytan, hastalık vb.) canlı ya da cansız, soyut ya da somut kavramlarının hepsinin ruhu / iyesi olduğu inancı vardır. Eğer hastalığın adından söz ediyorsak o hastalığın iyesi gelip konuşanlara zarar verebilir. 16 / 6317 Kırgızların Kococaş Destanı nda sebepsiz yere hayvanları öldürmenin cezasız kalmayacağı, bir başka ifadeyle tabu olduğuna dair bilgiler vardır. Kococaş, Sur Keçi yi yavrularını ve eşini öldürmeye çalışır. Bunu anlayan Sur Keçi, soyumuz kurumasın diye hiç olmasa Alabaş ı öldürmemesi için Kocacaş a yalvarır, fakat Kocacaş Alabaş ı öldürür. O zaman Sur Keçi Kocacaş a beddua eder, Kococaş derin yar ve kayalıklardan inerken düşer ve ölür. Destanda hayvanların hamisi (koruyucusu) olarak kabul edilen hayvanların öldürülmemesi yani öldürülmesinin tabu olduğu gerçeği mesajı verilir. Kococaş Destanı nı araştıran folklorcu S. Zakirov burada önemli olanın tabu faktörü değil, totem olarak kabul edilen bir hayvanın Kocacaş tarafından öldürülmesidir der. Kocacaş, boyunun totem olarak bildiği hayvanı öldürdüğü için uçurumdan düşerek ölür. Abak Biyaliyev Avcılık Terimleri adlı doktora tezinde Kococaş Destanı nda avcılıkla ilgili tabu sorununu araştırırken tabu kavramının Sur Keçi ile Alabaşa dayandığını, totemist bakış açısının ortaya çıktığını ifade eder. Kococaş Destanı nın tabunun yaygın olduğu dönemlerde ortaya çıktığını belirtirken bu destanda Kococaş ın oğlu Moldocaş bölümünün yer almadığını, tabu kavramının gücünü yitirdiği dönemlerde Moldocaş bölümünün destana eklendiğini önemle vurgular. Bir insan, bir hayvan veya tabiattaki canlı-cansız herhangi bir varlıkta doğaüstü bir yetenek, nitelik, biçim vb. özellikler alışılmışın dışındaysa, mistik bir kuvvete sahip olduğu kanısına varılmakta, yaratıcı, dinamik ve yetkin görünen her şeyin kuvvet tasarımıyla yüklü olduğuna inanılmaktadır. Totemizmin çekirdeğini oluşturan bazı hayvanların (kurt, ayı, kartal, inek, köpek vb.) öldürülmesi, yenmesi ve adının söylenmesi tabu yasağına dayanır. Özellikle geçimini hayvancılıkla sağlayan hayvan kültü ve buna dayalı olarak ortaya çıkan hayvan totemi ; dinsel ve büyüsel bir ilişki çerçevesinde toplanmış, hayvanlar büyük bir önem kazanmış, sonunda bu önem giderek kutsal bir niteliğe bürünmüştür. Söylenmesi yasak, yani tabu olan söz ve tabirler, Kıpçak kavimlerinde özellikle göçebelerde büyük yer tutmuştur. Samoyloviç, Zapretnıye slova da şu güzel örnekleri verir mañrama «koyun», aygır tawuk «horoz», esäk kulak «tavşan», kaptesär «sıçan» = (tor-bateşar); kişkinä koy «toktı, bir yaşındaki koyun»; etkeser «piçak», kolağaş «tokmak», betkörgüş «ayna - yüzü gören» vb. yaygın olarak halkın dilinde yer almaktadır. (Çağatay, ). 17 / 6318 Tabu ve örtmece sözlerin derin yapısını bütün yönleriyle ortaya çıkaran şu örnek dikkat çekicidir A. N. Samoyloviç, tabu-örtmece sözlere şu örneği vermektedir Şarkıratmanın arı cagında, cıldırama nın beri cagında, mañırama nı uluma cep catır. Cañıma nı bilemege bilep alıp kele koyuñuz. (T. Türk Şelale nin öbür tarafında, ırmağ ın bu tarafında koyunu kurt yiyor. Bıçağı bileğ taşında bileyip hemen geliniz (Samayloviç, ). Kasım Tınıstanov da aynı olayı aşağıdaki gibi anlatır Eski zamanlarda bir kadın sinsice koyun sürüsüne yaklaşan kurdu görür ve kaynatasına tehlikeyi sessizce haber vermeye çalışır Şuuduramanın arı cagında, şarkıratmanın beri cagında maaramanı uluma cep catat. S uuruma nı suurup alıp, canıma ga canıy cet ce çap.  Yılanın fiziksel özelliği, rengi, hareket ve biçimine göre toplum tarafından yaratılan örtmece sözlerin ilk olarak hangisinin kullanıldığı halkın hafızasından zamanla kaybolup gitmiştir. İlkbaharda yılan yavaş yavaş yuvasından çıkıp insanoğlundan biriyle gözgöze geldiğinde onu etkileyerek adeta hipnoz eder. Bu arada eğer o insan, gömleğinin düğmesini çözerek tüymö (düğme) diye söylerse dimdik duran yılanın yavaş yavaş çözülerek yere yığıldığına dair Kırgızlar arasında inanç vardır. Yılan ile insan karşılaştığı zaman insanın gerçek adı söylenmez. Bu durumda hangisi önce düşmanının adını öğrenirse, onun galip geleceği inancı bugün de Kırgızlar arasında yaygındır. Sözün sihirli gücüne inanan halk kıvrılıp yatan yılanı kımıldatmamak için tokoç, düğme 18 / 6319 41 SORUDA TABU- ÖRTMECE SÖZLER-Idiye adlandırır. Bilmecede çiy dibinde çılgıy kayış denir. Yılanın derisi nakışlı kayışa benzediği için çılgıy kayış diye adlandırılır. Ağza alınması yasak olan sözü söylememekle birlikte onu çağrıştıran ya da benzer sözleri de söylemek yasaktır. Konuşmacı ve dinleyicinin neden bahsedildiğini anlaması için yasaklanmış söze ait olan özellikleri ( renk, sıfat v. b. ) ifade eden örtmece sözler kullanılmaktadır. Abhazlar yılanı amat demek yerine apaza (Kırg. sürünen) derler. Litvanyalılar piktija (zalim), ilqoji (uzun), merqoji (renkli), Rusça zlaya (zalim), dlinnaya (uzun), pestraya (renkli) örtmece sözler kullanılır. Hind Avrupa dillerinde, sürünen, yeşil, çıplak gibi örtmece adları kullanılır (Zelenin, ). Rusça vorobey (serçe) (Kırg. Tarançı ) ekin olduğunda yiyip ziyan vermemesi ve ekini görmemesi için sözün sihirli gücüne dayanarak Beyaz Ruslar sleptsı (körler) (Kırg. Sokur ) örtmece sözleri kullanırlar. Kırgızlar fareye kap teşer (çuval delen) derler. Buryatlar avda vahşi deveye gorbotenkaya şeyka (eğri boyun) diye örtmece söz kullanırken, Ruslar tımen, bura gibi yerel adları vermişlerdir (Zelenin, ). Kazaklarda eve giren yılan öldürülmeden başına süt veya kımız dökülerek dışarı çıkarılır. Bu şekilde yılanı öldürmeyerek başka yılanların öç ve nefretini kazanmadıklarını 19 / 6320 41 SORUDA TABU- ÖRTMECE SÖZLER-Idüşünüyor olsalar gerekir. Kazaklar yılanı öldürmekten çok korkmuşlardır. Dolayısıyla gerçek adlarını söylediklerinde zarar getireceğini düşünmüşlerdir. İspanyollarda yılan anlamına gelen culetra sözü söylenmez. Yine eski İtalyanca daki culutra sözü yılan anlamına geldiği için tabu sözcük sayılır. Güney Batı Amerika Chroki yerlileri, birisini yılan soktuğunda Yılan soktu yerine Aya ğına diken battı derler (Ahmetov, ). Hayvanların kutsal nitelik kazanması totemizmde görülmektedir. Totem olarak kabul edilen hayvan ile klan üyeleri arasındaki mistik akrabalık bir ilişkiyi içermektedir. Adeta hayvanla insan arasında soy ve kader birliğine dönüşmektedir. Hayvan ve kuşlara ilişkin özel uruk, boy adlarıyla ilgili V. A. Nikanov, S. M. Abramzon, B. Ö. Oruzbayeva, A. Boronov (Karatayev, ) vb. konuları çalışmalarında ele almışlardır. Kırgızca da hayvanlar, kuşlar vb. varlıkların adlarıyla ilgili ortaya çıkmış etnonimlerde totemizmin etkisi olduğunu söyleyebiliriz. V. Nikonov, Kuzey Amerika daki Kızılderililerin 170 etnonim sözünün 37 sini incelediğinde 23 etnonimin toteme dayandığını belirtmektedir.  Örneğin serçe, fare, kurt, tilki, domuz, yaban güvercini, fil, maymun, kedi, ayı, martı, kırlangıç, işte bütün bu hayvanlar efsaneye göre insanmış. Bu 12 hayvan çeşitli suçlardan dolayı Allah tarafından böyle hayvanlara dönüştürülmüştür (Katanov, ). Hz. İsa'nın mucizelerine inanmayan bir insan martıya dönüşmüş, fil her zaman hileli tartan bir fırıncı imiş, kedi kötü ağaçlardan yapılmış iğneleri satan bir kişiymiş, ayı kötü boya satan bir boyacı, tilki kurnazlığı ile diğer bütün insanları aldatan bir kimse, kurt gebermiş koyunları satan bir kasap iken bu tür suçlardan dolayı Allah onları cezalandırmış ve çeşitli hayvanların şekillerine sokmuş. Karga, yarasa ve guguk kuşu Loguçenliler tarafından kehanet sahibi kuşlar sayılırlar, örneğin karganın peş peşe iki defa bağırması (ötmesi) insana mutluluk haberi verir; guguk kuşu bahar gelince ötmeye başlamadan önce, yere ağzından ancak ve ancak mutlu insanların bulabilecekleri iki 20 / 63 Daha göster
A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi Sayı 29 Erzurum 2006 69 Prof. Dr. Zeki Başar Özel Sayısı TABU-ÖRTMECE (EUPHEMİSM) SÖZLER ÜZERİNE ÖZET
A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi Sayı 29 Erzurum 2006 69 TABU-ÖRTMECE (EUPHEMİSM) SÖZLER ÜZERİNE ÖZET Ahmet GÜNGÖR Tabu ve örtmece sözler (euphemism) henüz Türk dili ve genel dilbiliminde Detaylı Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)
Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de Detaylı TÜRKLERDE İSLAMİYET ÖNCESİ İNANÇ SİSTEMLERİ - ÖĞRETİLER-DİNLER
TÜRKLERDE İSLAMİYET ÖNCESİ İNANÇ SİSTEMLERİ - ÖĞRETİLER-DİNLER Prof. Dr. Erman Artun Türkler; tarihleri boyunca birbirinden farklı birçok dinin veya inanç sisteminin etkisi altında kalmıştır. Orta Asya'daki Detaylı Çukurova Konar-Göçer Türkmenlerinin Halk Kültürlerinde Eski Türk İnançlarının İzleri Prof. Dr. Erman ARTUN
1 Çukurova Konar-Göçer Türkmenlerinin Halk Kültürlerinde Eski Türk İnançlarının İzleri Prof. Dr. Erman ARTUN Halk kültürü, doğumdan ölüme kadar insanların yaşantısında yer alan maddi ve manevi bütün kültür Detaylı TÜRK SÖYLENCE SÖZLÜĞÜ. Deniz Karakurt. Açıklamalı Ansiklopedik Mitoloji Sözlüğü 1.B A S K I
e-kitap TÜRK SÖYLENCE SÖZLÜĞÜ Deniz Karakurt 2011 Açıklamalı Ansiklopedik Mitoloji Sözlüğü 1.B A S K I S a y f a 2 ÖNEMLİ AÇIKLAMA OKUYUCULARDAN MUTLAKA İSTENEN TEK ŞEY: BU E-KİTABI EN AZ 5 BEŞ- KİŞİYE Detaylı İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK SANATI NDA ŞAMANİZM İN ETKİSİ
Selçuk Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi Sayı: 25, Sayfa 371-390, 2008 İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK SANATI NDA ŞAMANİZM İN ETKİSİ Ahmet Dalkıran Selçuk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Detaylı TÜRKMEN IRIMLARI (HALK İNANÇLARI) *
TÜRKMEN IRIMLARI (HALK İNANÇLARI) * Yrd. Doç.Dr.Durmuş TATLILIOĞLU ** GİRİŞ Türkmenlerde ırımlara (halk inançlarına) inanmak, halkın hayatında önemli bir yer tutmaktadır. Türkmen halkının her davranışında Detaylı Mitoloji, zaman zaman Türkçe de söylenbilim veya söylencebilim olarak da adlandırılmıştır.
BÖLÜM 1 1. MİTOLOJİ 1.1. Tanımı Yunanca; mitologia (µυθολογία), mithos (µυθος) yani söylenen ya da duyulan söz ve logos (λογος) yani konuşma kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur. Eski Yunan da geçmişte Detaylı TEMEL TÜRKÇE (A 1/ A 2) İÇİN SÖZ DAĞARCIĞI TESPİT DENEMESİ Doç. Dr. Fatma AÇIK 1
TEMEL TÜRKÇE (A 1/ A 2) İÇİN SÖZ DAĞARCIĞI TESPİT DENEMESİ Doç. Dr. Fatma AÇIK 1 ÖZET: Dil olmadan söz, söz olmadan dil düşünülemez. Böyle olunca kelimelerin üzerinde kişinin egemenliği açıkça ortaya çıkar. Detaylı Ya üç ayda, ya hiçbir zaman! 1 Kasım 1928 Harf Devrimi, Tarihte Türklerin Abece Serüveni. Saygılarımla, Cengiz Akyol 01.11.2010. Harf devrimi 1 / 189
Harf devrimi / 0 Kasım Harf Devrimi, Tarihte Türklerin Abece Serüveni Ya üç ayda, ya hiçbir zaman! Bu çalışma, tarihte Türklerin abece serüvenidir. En büyük korkum, yapacağım konuşmanın kuru bir milliyetçi Detaylı DALAMAN YÖRESİNDEN TESPİT EDİLMİŞ AVCILIKLA İLGİLİ İNANÇ VE UYGULAMALAR ÜZERİNDE BİR DEĞERLENDİR ME*
DALAMAN YÖRESİNDEN TESPİT EDİLMİŞ AVCILIKLA İLGİLİ İNANÇ VE UYGULAMALAR ÜZERİNDE BİR DEĞERLENDİR ME* Araş. Gör. Aslı BÜYÜKOKUTAN ** ÖZ: Bu yazıda, Dalaman (Muğla) yöresinden tespit edilmiş avcılıkla ilgili Detaylı Geleneksel Türk Dini ndeki Ana / Dişil Ruhlar a Mitolojik Açıdan Bakış
Iğdır Üniversitesi / Iğdır University İlahiyat / Journal of Divinity Faculty Sayı / No: 1, Nisan / April 2013: 105-134 Geleneksel Türk Dini ndeki Ana / Dişil Ruhlar a Mitolojik Açıdan Bakış MEHMET ALPARSLAN Detaylı www.cepsitesi.net Özkul Çobanoğlu - Türk Dünyasi Ortak Atasözleri Sözlüğü
Özkul Çobanoğlu - Türk Dünyasi Ortak Atasözleri Sözlüğü www.cepsitesi.net SÖZ BAŞI İnsanlığın yeterince aydınlanmamış uzak geçmişinden süzülerek gelen çeşitli fenomenler arasında atasözleri, bir yandan Detaylı T.C GAZİ ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ EL SANATLARI EĞİTİMİ ANABİLİM DALI GELENEKSEL TÜRK EL SANATLARI BİLİM DALI
T.C GAZİ ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ EL SANATLARI EĞİTİMİ ANABİLİM DALI GELENEKSEL TÜRK EL SANATLARI BİLİM DALI DOKUMALARDA VE TAKILARDA GÖRÜLEN NAZAR MOTİFLERİ YÜKSEK LİSANS TEZİ Hazırlayan Detaylı HUZUR ROMANININ ANLAM BİLGİSİ AÇISINDAN İNCELENMESİ
1 T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRKÇE EĞİTİMİ ANABİLİM DALI TÜRKÇE ÖĞRETMENLİĞİ BİLİM DALI HUZUR ROMANININ ANLAM BİLGİSİ AÇISINDAN İNCELENMESİ Hülya TUNA YÜKSEK LİSANS TEZİ Danışman Detaylı 9.SINIF DİL VE ANLATIM DERS NOTLARI
I.ÜNİTE İLETİŞİM, DİL VE KÜLTÜR 1. İLETİŞİM Duygu, düşünce ve isteklerin yazı, konuşma ve görsel-işitsel akla gelebilecek her türlü araçla aktarılmasına iletişim denir. İletişimin kurulmasında altı temel Detaylı TÜRKÇENİN SÖZVARLIĞI AÇISINDAN GAZETELERİN İNCELENMESİ (CUMHURİYET, HÜRRİYET, SABAH)
T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ DİLBİLİM (TÜRKÇENİN EĞİTİMİ VE ÖĞRETİMİ) ANABİLİM DALI TÜRKÇENİN SÖZVARLIĞI AÇISINDAN GAZETELERİN İNCELENMESİ (CUMHURİYET, HÜRRİYET, SABAH) Yüksek Lisans Detaylı TÜRK KÜLTÜRÜNDE AĞAÇ KÜLTÜ VE ŞOR KAHRAMANLIK DESTANLARINA YANSIMALARI
The Journal of Academic Social Science Studies International Journal of Social Science Doi number:http://dx.doi.org/10.9761/jasss2446 Number: 27, p. 379-398, Autumn I 2014 TÜRK KÜLTÜRÜNDE AĞAÇ KÜLTÜ VE Detaylı 10.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERS NOTLARI
EDEBİYAT-TARİH İLİŞKİSİ Edebiyat tarihi, medeniyet tarihinin en önemli kısmıdır. Bir milletin uzun asırlar esnasında geçirdiği fikrî ve hissî gelişmeyi belirten bütün kalem ürünlerini inceleme ile onun Detaylı TARİHTE KADIN VE İSLAM IN KADINA SAĞLADIĞI HAKLAR
1 www.mehmetbozkurt.com.tr TARİHTE KADIN VE İSLAM IN KADINA SAĞLADIĞI HAKLAR İslam ın kadına verdiği hakların mükemmelliği, İslam dan önceki din, düzen ve uygarlıkların kadına verdiği hakları ve toplumdaki Detaylı I. Evlenme ve gelin ile ilgili inanışlar
KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 997 KAHRAMANMARAŞ VE ÇEVRESİNDE YAŞAYAN HALK İNANIŞLARI Yrd.Doç.Dr. Hamza Karaoğlan* Akdeniz Bölgesi'nde 37-38 kuzey paralelleri ve 36-37 doğu meridyenleri arasında yer alan Kahramanmaraş, Detaylı T.C. DÜZCE VALİLİĞİ İL KÜLTÜR VE TURİZM MÜDÜRLÜĞÜ AKÇAKOCA ETNOGRAFİK KÜLTÜR ENVANTERİ
T.C. DÜZCE VALİLİĞİ İL KÜLTÜR VE TURİZM MÜDÜRLÜĞÜ AKÇAKOCA ETNOGRAFİK KÜLTÜR ENVANTERİ 2010 T.C. DÜZCE VALİLİĞİ İL KÜLTÜR VE TURİZM MÜDÜRLÜĞÜ Koordinatör Özcan BUDAK (İl Kültür ve Turizm Müdürü) KONURALP Detaylı Türk Cumhuriyetlerin Diasporaları Bakü de Toplandı. Ayaz Ata ve Kar Kız
TURK BOY Türk Dünyasının Sesi Yıl: 2 Sayı: 6 Ocak 2014 Türk Birliği`nin bir gün hakikat olacağına inancım tamdır. Mustafa Kemal Atatürk: www.turkboy.org Türk Cumhuriyetlerin Diasporaları Bakü de Toplandı Detaylı AK KAĞAN DESTANINDA KADIN TİPİ
AK KAĞAN DESTANINDA KADIN TİPİ Özet İnsanlık tarihinin başlangıcından günümüze kadar toplumda cinsiyete göre iş bölümü yapılmış; kültürel değerler, sosyal kabuller ve protokoller buna göre şekillenmiştir. Detaylı Türk Folklorunda Dış Ruh Tasarımı
Türk Folklorunda Dış Ruh Tasarımı Prof.Dr. Ali DUYMAZ * Özet: Dış ruh kavramı ilk defa James Frazer tarafından kullanılmış bir kavram olarak bilinmektedir. Frazer özellikle masallarda devlerin, kahramanların Detaylı Bilkent Üniversitesi Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü TÜRKİYE MASALLARINDA ŞAMANİZM ÖĞELERİ MAGDALENA SODZAWICZNY
Bilkent Üniversitesi Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü TÜRKİYE MASALLARINDA ŞAMANİZM ÖĞELERİ MAGDALENA SODZAWICZNY Türk Edebiyatı Disiplininde Yüksek Lisans Derecesi Kazanma Yükümlülüklerinin Parçasıdır Detaylı C seçeneğinde dönemin yazarları arasından sivrilmek diğer yazarları geride bırakmak anlamını taşır.
Bu soru tipine Sözcükte Çok Anlamlılık denir. Sözcüğün cümlede kazandığı anlamı sorar. Ya da sözcüğün anlamını verir, hangi cümlede o anlamda kullanıldığını sorar. TEOG da gelmesi çok muhtemel bir soru Detaylı TÜRK DESTANLARINDAKİ AİLE ALGISI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. Halil İbrahim Şahin *
TÜRK DESTANLARINDAKİ AİLE ALGISI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Halil İbrahim Şahin * Özet Türk destanlarında kahramanlar, çoğunlukla aile bireylerini korumak veya yeni bir aile kurabilmek için mücadele ederler. Detaylı 4ANLAM YÖNÜNDEN ANLAM VE KAVRAM ANLAM ÇEŞİTLERİ ANLAM İLİŞKİLERİNE GÖRE SÖZCÜKLER ANLAM ÖZELLİKLERİNE GÖRE SÖZCÜKLER ANLAMI ZENGİNLEŞTİREN DEĞERLER
4ANLAM YÖNÜNDEN ünite SÖZCÜKLER ANLAM VE KAVRAM ANLAM ÇEŞİTLERİ ANLAM İLİŞKİLERİNE GÖRE SÖZCÜKLER ANLAM ÖZELLİKLERİNE GÖRE SÖZCÜKLER ANLAMI ZENGİNLEŞTİREN DEĞERLER KALIPLAŞMIŞ SÖZ GRUPLARI ANLAM DEĞİŞMELERİ Detaylı DİL EĞİTİMİNDE BİR ARAÇ OLARAK ATASÖZÜ
605 DİL EĞİTİMİNDE BİR ARAÇ OLARAK ATASÖZÜ ESİN, Berna TÜRKİYE/ТУРЦИЯ ÖZET Türk dilini öğretmede, atalar sözünden yararlanılarak verilecek bir eğitim ile, hem toplumsal değerlerimizi benimsetmiş hem de Detaylı 2016 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim