‘Yemin’, sağ taraf ve dolaylı olarak sağ eli ifade eder. Bu haliyle de güç ve iradenin göstergesi olarak kullanılır. Bir bakıma el almak, eline alınan makamın irade ve kudretini arkaya almak ve buna dayanmak anlamlarına gelmektedir. Dinimizde yemin ancak Allah (c.c.) adına edilmiş olmakla geçerlilik kazanabilir. Kişi kendi sözüne inanılabilirlik katmak veya sözünün değerini yükseltmek için yemin ettiğinde; Yüce Yaratıcının irade ve kudretine gönderme yapmış olmakta, Allah (c.c.)’ın her şeyi görüyor olmasına vurgu yaparak karşıdaki insanı inandımak istemektedir.
Yüce Allah (c.c.)’ın irade ve kudretine gönderme yapmak büyük sorumluluk ve taşıması zor bir yük getirir. Bu, yüksek gerilim hattından elektrik almak gibidir. Bu süreçte küçük bir hata ortadan kaldırılması mümkün olmayacak hasarlara ve acı sonuçlara sebep olabilecektir. Riskin yüksekliği hata kaldırılabilirlik oranını düşürmüştür. Yemin de böyledir. İnsanların şahitliği düzleminin üstüne çıkılmış, hata ve yanlışın felaketler doğuracağı bir boyuta ulaşılmıştır. O mertebe doğruluk, dürüstlük, adalet ve hak mertebesidir. O mertebede yalanla, haksızlık ve zulümle durulmaz.
Şayet bir kişi o düzeyde yalan ve haksızlıkla hareket etmeye kalkarsa bunun sonuçları katlanılmak bakımından oldukça güç olur. Böyle yapan şahıs, kendi menfaatini, o mertebenin doğruluk, dürüstlük ve adalet mertebesi oluşunun üzerine çıkarmış olur. Bu soyut açıklamaların ardından bir toparlama yapmak gerekirse yeminin bir türü olan yalan yemin; gerçeğe aykırı olan bir şeyin doğruluğu konusunda yüce Rabbimizi şahit tutmaktır.
Yalan yere yemin eden kişi, Allah (c.c.)’ı yeminine tanık göstererek insanları aldatmak istediği için O’nun kutsal ve yüce adını kötüye kullanmakta ve O’na iftira etmektedir. Bu nedenle Hz Peygamber (s.a.v.), yalan yere yemin etmenin büyük günahlardan biri olduğunu buyurmuştur.
Kur’an-ı Kerim’de, “Birbirinizi aldatmak için (yalan) yemin etmeyin, bu yüzden yere sağlam basan ayak sürçebilir ve Allah yolundan alıkoymanıza karşılık kötü bir azap tadarsınız. Bunun için size (ahirette de) büyük bir azap vardır.”1 Buyrulmak suretiyle, insanları aldatmak kastıyla yapılan yeminlerin acı sonucuna işaret edilmektedir.
İbnu Ebî Evfa (r.a.) anlatıyor: ‘Bir adam çarşıya satmak üzere mal koydu. Müslümanlardan biri alıcı çıkınca, onu ikna için, ‘senin vermediğin parayı ödedim’ diye Allah (c.c.)’a kasem etmişti. Bunun üzerine şu âyet nâzil oldu: “Allah’ın ahdini ve yeminlerini az bir değere değişenler var ya, işte onların âhirette bir payları yoktur. Allah, kıyamet günü, onlara hitap etmeyecek, onlara bakmayacak, onları temize çıkarmayacaktır. Elem verici azap onlar içindir.”2 Ayrıca dikkatsizlik veya alışkanlık gibi nedenlerle yalan yere yemin etmek durumuna da düşülmektedir. Kuşkusuz bunun günahı yukarıda açıklanan gibi değildir. Fakat gelişigüzel, gereksiz yere Allah (c.c.)’ın adını anarak O’nu tanık göstermek de bir günahtır. Bu nedenle yemini alışkanlık haline getirmemelidir. Ancak çok önemli durumlarda ve doğruluğunda kuşku bulunmayan konularda yemin etmelidir.
Bir kısım konularda yapılan yeminlerde Allah (c.c.)’ın kalkan yapılmaya çalışılmasının yüce kitabımızda yasaklanışı şöyledir: “İyilik etmemek, takvaya sarılmamak, insanlar arasını ıslah etmemek yolundaki yeminlerinize Allah’ı siper yapmayın. Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir.”3
Yeminlerde sorumluluk meselesinin açıklaması şöyledir: ‘Kimi yeminler vardır ki; günlük konuşma akışı içerisinde söylenilmesi alışkanlık haline gelmiştir, bu söylenirken gerçek anlamda yemin niyeti taşınmaz. Ayet-i kerime, bu tür yeminler sebebiyle sorumluluğun olmayacağını bildirmektedir. Fakat kimi yeminler de vardır ki; bilerek, isteyerek, şuurlu biçimde yapılır. Yeminin bu türü sorumluluk getirir. Eğer üzerine yemin edilen konuda kişi doğru sözlü ise sadece yemin ettiği için bir mesuliyet söz konusu olmayacaktır.
“Allah, boş bulunarak ettiğiniz yeminlerle sizi sorumlu tutmaz. Ama bile bile yaptığınız yeminlerle sizi sorumlu tutar. Bu durumda yeminin keffareti, ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden on yoksulu doyurmak yahut onları giydirmek ya da bir köle azat etmektir. Kim (bu imkânı) bulamazsa onun keffareti üç gün oruç tutmaktır. İşte yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin keffareti budur. Yeminlerinizi tutun! Allah size âyetlerini işte böyle açıklıyor ki şükredesiniz.”4
Gerçeğe aykırı olan bir şeyin doğruluğuna yemin etmek taşınması zor yükler getirir. Yalan yere yemin eden kişi, Allah (c.c.)’ı yeminine şahit göstererek insanları kandırmak istediği için O’nun mukaddes adını istismar etmekte, O’na iftirada bulunmaktadır. Bu nedenle Hz. Peygamber (s.a.v.), büyük günahların en büyüklerinden birinin de yalan yemin olduğunu söylemiştir.5 Bir kimse geleceğe yönelik yaptığı bir yemini bozduğunda, kefaretini ödemek suretiyle yeminin günahından kurtulur. Fakat yalan yemin öyle büyük bir günahtır ki, onun cezasını keffaret dahi düşüremeyeceği için, yalan yeminde keffaret olmaz. Böyle bir günah işleyen kişi, yalanına şahit gösterdiği Allah (c.c.)’a tevbe etmeli, af dilemeli ve bir daha bu günahı işlememelidir. Onun günahını ancak Allah (c.c.) affedebilir. Yalan yeminle başkalarının hakkı alınmışsa, velev ki bu kanun yoluyla olsun, ikinci bir günah daha işlenmiş olur. Haksız yere elde edilen bu hak, sahibine ödenmedikçe tövbe ile kurtuluş olmaz. Mesela bir kimse, ödemediği borcunu bile bile ödedim, diye yemin etse, karşı taraf da alacağını ispat edemese ve hâkim, yalan yemin edenin borçsuz olduğuna hükmetse, bu kişi iki büyük günahı birden işlemiş olur. Bir de dikkatsizlik, kötü alışkanlık, hata gibi sebeplerle yalan yere yemin etmek durumuna düşülür. Şüphesiz ki bunun günahı diğeri gibi değildir. Fakat gelişi güzel, lüzumsuz yere Allah (c.c.)’ın adını anmak da bir günahtır. Bu nedenle dile hâkim olmalı, yemini alışkanlık haline getirmemeli, ancak çok önemli durumlarda yemin etmelidir. Yeminde niyet, yemin ettirenin maksadına göredir. Bu nedenle, yemin eden kişi kalbinden başka şeyleri geçirerek yemin ederse yine yalan yemin etmiş olur. Mesela, Ahmet’e olan borcu için yemin ettirilen kişi, Mehmet’e ödemiş olduğu borcu kastederek, borcumu ödedim diye yemin ederse, yalan yemin etmiş olur.6 Yalan yemin kalplerinde hastalık bulunan münafıkların özelliğidir. Onlar inanmadıkları, kalpleriyle tasdik etmedikleri halde, dilleriyle inandıklarını söyleyen ve bu durumu yeminle sağlamlaştırmaya çalışan insanlardır. “Münafıklar sen kendilerine emrettiğin takdirde mutlaka savaşa çıkacaklarına dair en ağır bir şekilde Allah’a yemin ettiler. De ki: Yemin etmeyin. Sizden istenen güzelce itaat etmektir. Şüphesiz Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.”7 Yalan Yemin Hastalığından Kurtuluş Yolu
Yalan yeminlerle yaptığı işlerdeki art niyetleri gizleme çalışmaları münafık, ikiyüzlü insanların diğer bir özelliğidir. Öyle ki; Hz Peygamber (s.a.v.) döneminde, fitne hareketlerinde kullanabilecekleri bir mescit yaptırmışlar ve Dırar mescidi olarak anılan bu mekânda Peygamber Efendimiz (s.a.v.)’in namaz kılmasını istemişlerdi. Böylece Rasûlullah (s.a.v.) namaz kıldığında o mescit de İslâm’ın mescitlerinden bir mescit olacak, meşrûiyet kazanacaktı. Münafıklar bu süreç içerisinde taşıdıkları kötü niyeti yeminle gizlemeye çalışıyorlardı. Ayette bu konunun anlatımı şöyledir: “Bir de zararlı faaliyetlerde bulunmak, küfre yardım etmek, müminler arasına ayrılık sokmak için ve öteden beri Allah ve Rasûlüne karşı savaşanlara üs olsun diye bir mescit yapanlar vardır. Bunlar, ‘Bizim iyilikten başka hiçbir kastımız yok’ diye de mutlaka yemin ederler. Ama Allah şahitlik eder ki bunlar mutlaka yalancıdırlar.”8
Yalan yeminlerle elde edilen çıkarlar insanı yakan ateş parçalarıdır. Böylesine çirkin bir davranış biçimi, sevgili Peygamberimiz (s.a.v.)’in bizlere gösterdiği ahlâk anlayışıyla kesinlikle bağdaşmaz, Müslüman karakteriyle hiçbir biçimde uygunluk arz etmez. Müslüman, sözüyle, özüyle yalandan uzak duran güvenilir insandır. Bunun için de asla yalan söylemediği gibi yalan yemin de asla onun ahlâkında yoktur.
Siyasette yalan yemin ise, siyasetçinin yapmadığı iyi bir hizmeti veya olumlu bir kararı yaptığını söyleyerek buna insanları inandırmak için yemin etmesi yahut da yaptığı kötü bir eylem veya aldığı bir kötü kararı yapmadığını söyleyerek kendini masum göstermek için yemin etmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır. Her iki durumda da sonuç olarak siyasetçinin maddî ve siyasî bir çıkar elde etmek için yalan yemin yoluna başvurduğu açıktır. Böylece siyasetçi yalan yemin günahını işleyerek yukarıda meali verilen ayet-i kerime ve hadis-i şeriflerin muhatabı olmaktadır. Bu şekilde yalan yemin hastalığına tutulmuş bir siyasetçi bu görevinden hemen uzaklaştırılmalıdır. Çünkü bu hastalığa yakalanmış bir kişinin Müslümanların yöneticisi olması kabul edilmez.
Bu hastalıktan kurtulmak için, yemin etmek üzere olan Müslüman hemen durmalı, yapacağı yeminin muhasebesini yapmalı ve sonuçlarını düşünmelidir.
Allah (c.c.) Müslümanları yalan yemin hastalığına tutulan yöneticilerden korusun!
1 Nahl sûresi, 16/94.
2 Âl-i İmran sûresi, 3/77.
3 Bakara sûresi, 2/224.
4 Mâide sûresi, 5/89.
5 Sahîh-i Buhârî, Edeb.
6 Yalan Yemin, Akif Köten.
7 Nûr sûresi, 24/53.
8 Tevbe sûresi, 9/107.