KENTSEL LOJİSTİK ve LOJİSTİK MERKEZLER - PDF
Download "KENTSEL LOJİSTİK ve LOJİSTİK MERKEZLER"
1 Lojistik Yatırımları Konferansı KENTSEL LOJİSTİK ve LOJİSTİK MERKEZLER Prof.Dr. Mehmet TANYAŞ Maltepe Üniversitesi Uluslararası Ticaret ve Lojistik Yönetimi Bölüm Başkanı Lojistik Derneği Başkan Yardımcısı İstanbul, 27.Kasım
2 SUNUM PLANI Lojistik ve Trendler Kentleşme Kentlerde Lojistik Unsurlar Kentsel Lojistik Kavramı ve Tanımı Kentsel Lojistikte Taraflar Kentsel Lojistik Sisteminin Elemanları Kentsel Lojistik Problemleri Kentsel Lojistik Kriterleri Lojistik Merkezler Dünya dan Örnekler Türkiye de Lojistik Merkezler Lojistik Merkez Kurulumu ve Yönetimi
3 TEMEL LOJİSTİK FAALİYETLER Sipariş Yönetimi Depolama LOJİSTİK Taşımacılık Sigorta Stok Yönetimi Paketleme ve Katma Değerli Hizmetler Muayene- Gözetim Ekspertiz Gümrük ÜRÜN AKIŞI:TAŞIMACILIK+DEPOLAMA+PAKETLEME+KATMA DEĞERLİ HİZMETLER+GÖZETİM-MUAYENE HİZMET AKIŞI: GÜMRÜKLEME+SİGORTA+STOK YÖNETİMİ+SİPARİŞ YÖNETİMİ 3
4 ÜRETİM ve LOJİSTİKTE TRENDLER Tesiste (İç) Üretim (In-House Production) Düzeyinin Azalması, Dış Kaynak Kullanımında Artış (Outsourcing), Küreselleşme (Küresel Düşünme, Uzun Mesafeli Taşımalarda Artış) Hizmetlerin Özelleşmesi/Katma Değerli Hizmetler/Erteleme İlkesi(postponement) Düşük Maliyet (Yüklerin Birleştirilmesi, Ölçek Ekonomisi, Konsolidasyon, Koridor Oluşturma, Karma Taşımacılık, Verimlilik) En az stok (Just in Time-Sık sevkiyat az miktar, senkronizasyon) Hızlı Yanıt (Siparişten Teslimata olan Sürenin Azaltılması) 4
5 ÜRETİM ve LOJİSTİKTE TRENDLER Çevresel Duyarlılık (Temiz Enerji, Karbon ayak izi) Kalite (Hasarsızlık, Performans) İzlenebilirlik (Yük, Araç, Kap ve Evrak Takibi) Sürdürebilirlik (Yaşam Çevrim Desteği, Yedek Parça, Ambalaj Malzemesi ve Hurda Geri Toplama, Tersine ve Yeşil Lojistik, Temiz Enerji) Birleşmeler (Şirket Evlilikleri, Ölçek Ekonomisi, Kümelenme) Liberalleşme (Serbest Pazar Ekonomisi) Bilişim ve İletişim Teknolojileri (ICT) Kullanımında Artış Tedarik Zinciri Yönetimine Yönelme (Ağ Tasarımı, Optimizasyon)
6 KENTLEŞME 2011 yılı itibari ile Türkiye de nüfusun yüzde 77,2 si ( ) kentsel alanlarda yaşamaktadır yılında bu oran yüzde 82 ve yaşayan sayısı 70 milyon kişi olarak tahmin edilmektedir. Mutlak nüfus artışı yanı sıra kentli nüfus artışı iç tüketimde belirleyici olmaktadır. Kentleşme ve kentsel dönüşüm ile yaşam tarzlarındaki değişimin etkileri lojistik ihtiyacının öngörülmesinde kullanılmak durumundadır
8 KENTSEL LOJİSTİK KAVRAMI İngilizce'de Urban Logistics ve City Logistics olarak adlandırılan Kentsel Lojistik, son zamanlarda üzerinde önemle durulan bir konudur. Sürdürülebilir kalkınma için kentler daha yaşanabilir alanlar olmalıdır. AB taşımacılık politikalarında da kentsel lojistik önemli bir yer işgal etmektedir. Kentsel Lojistik, planlama ve yönetim, kentsel taşımacılık, emniyet ve güvenlik, insan kaynakları ve eğitim, araştırma-geliştirme ve inovasyon, bilgi ve iletişim teknolojileri, enerji verimliliği ve çevre konularında stratejiler geliştirilmesini gerektirmektedir.
9 KENTSEL LOJİSTİK PROBLEMLERİ Trafik sıkışıklığı ve kazalar Çevresel etkiler (görsel, gürültü, hava kirliliği) Enerji israfı Lojistik sektörü ve sektörle ilgili kurumların bir arada olmaması Gıda, yük ve araç güvenliği Afet lojistiği Limanlara lojistik alan ihtiyacı Tersine lojistik İntermodal/multimodal terminal ihtiyacı Sektörel kalifiye işgücü ihtiyacı Çalışma sermayesi ihtiyacı ve ölçek ekonomisi Lojistik maliyetler
11 % GÜNÜN SAATLERİNE GÖRE YOLCU VE YÜK HAREKETİ Freight Passengers 1AM 2AM 3AM 4AM 5AM 6AM 7AM 8AM 9AM 10AM 11AM 12PM 1PM 2PM 3PM 4PM 5PM 6PM 7PM 8PM 9PM 10PM 11PM 12AM
12 KENTSEL LOJİSTİK KAVRAMI Kentsel lojistik sorunlarını en aza indirmek amacıyla, lojistik planlamasında Kentsel Lojistik adı verilen yeni bir alan ortaya çıkmıştır. Kentsel Lojistik, (urban logistics, city logistics, urban freight transport, kent lojistiği) farklı şirketler tarafından yürütülen lojistik ve taşımacılık eylemlerinin; kentsel alanlarda, trafik koşulları ve çevresel etkiler ile birlikte enerji tüketimi de göz önüne alınarak, pazar ekonomisi bütünlüğü içinde eniyilenmesi çalışmalarıdır.
13 KENTSEL LOJİSTİKTE TARAFLAR GÖNDERİCİLER (Üreticiler, Toptancılar, Perakendeciler KENTLİLER (Tüketiciler) LOJİSTİK HİZMET SAĞLAYICILAR (Taşımacılar, Depocular, Limanlar) SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİ KAMU YÖNETİCİLERİ (Merkez ve Yerel) ARAŞTIRMA KURUMLARI
14 Aktif Planlama Geleneksel Şirketler X Y Z Aktif Planlama Şirketler X Y Z Pazartesi Hafta Hafta Salı Çarşamba Perşembe Cuma Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma 9 sefer Ortalama doluluk: <57% 5 sefer Ortalama doluluk: 80%+
15 TEMEL KENTSEL LOJİSTİK DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Düşük Maliyet Yüksek Kalite Yüksek Hız/Trafik Yoğunluğunu Azaltma Yüksek Güvenlik Yüksek Çevresel Duyarlılık Sürdürebilirlik Kent Ekonomisi Tarihi Yapı ve Doğal Ortama Etkisi Sosyal Yaşama Etkisi Serbest Piyasa Ekonomisi Enerji Tüketimini Azaltma Verimliği Artırma
16 LOJİSTİK MERKEZLER Lojistik Merkezler/Köyler; lojistik ve taşımacılık şirketleri ile ilgili resmi ve özel kurumların içinde yer aldığı, her türlü taşımacılık moduna etkin bağlantıları olan, depolama, bakım-onarım, yükleme-boşaltma, elleçleme, tartı, yük bölme-birleştirme, paketleme v.b. faaliyetleri gerçekleştirme imkânları olan ve taşıma modları arasında düşük maliyetli, hızlı, güvenli, çevreci aktarma alan ve donanımlarına sahip, içerisinde ulusal ve uluslararası taşımacılık, lojistik ve eşyanın dağıtımı ile ilgili tüm faaliyetlerin çeşitli işletmeciler tarafından gerçekleştirildiği planlanmış alanlardır. 17
17 LOJİSTİK MERKEZLER KÜRESEL BÖLGESEL ULUSLARARASI YEREL ALTYAPILAR ULAŞILABİLİRLİK Lojistik Merkez, teknik, hukuki altyapısı ve coğrafi konumu ile yerel ölçekten başlayarak bölgesel, uluslar arası ve küresel boyutta bir cazibe merkezi olabilmektedir. Her lojistik merkezin yer seçimi ve fonksiyonalitesi farklı özellikler gösterebilir 18
18 LOJİSTİK MERKEZLERİN YARARLARI Lojistik Merkezler; I. Lojistik giderlerin düşürülmesi, II. Taşıma ve aktarma sürelerinin düşürülmesi, III. Ortak giderlerin azaltılması, IV. Lojistik hizmet verenler arasında sinerji yaratılması, V. Hizmet kalitesinin artırılması VI. Hizmet verilen sektörlerin tedarik zincirinin güçlendirilmesi ile katma değer artışı sağlanması VII. Çevreye Etkileri ve Karbon Salınımının azaltılması, VIII.Trafik kazalarının ve yoğunluğunun azaltılması, IX. Yollardaki şehir içi ve şehir dışı trafik yükünü düzenlemesi ve pik noktalarının yayılması sonucu tedarik zincirinin optimize edilmesine doğrudan katkıda bulunurlar. 19
19 Lojistik Merkezlerdeki Temel Tesisler Açık-Kapalı Depolar, Antrepolar, Geçici Depolama Yerleri Lojistik ve Taşımacılık Şirketlerin Ofisleri, TIR-Kamyon Parkı Aktarma, Yükleme ve Boşaltma Terminalleri, Intermodal Terminaller, Gümrük İdareleri Postane, Banka, Sigorta Hizmetleri(Şirketleri), Sosyal tesisler (konaklama, yeme-içme, dinlenme ve eğlence alanları), Sağlık Birimi, Bakım- Onarım Tesisleri, Akaryakıt İstasyonu Resmi Alt Yapı Birimleri (Tüm sektörde iş akışını hızlandıracak resmi birimlerin olması). Zirai Karantina, Laboratuvar, Bankacılık ve Finans Kurumları, Gereksinime göre serbest bölge, meyve-sebze ve diğer haller,
20 Avrupa da Lojistik Merkezler Nürnberg Lojistik Köyü
21 NÜRNBERG LOJİSTİK KÖYÜ NÜRNBERG ALMANYA Kontrollü Giriş / Çıkış Alanı Şehir Merkezine Mesafe Yaklaşık 30 km Demiryolu Bağlantıları Şehir Nüfusu Aktarma Hatları Bekleme Hatları Yükleme Boşaltma & Hareket Alanları ROLA Alanları Çalışan Sayısı Alan Demiryolu Karayolu Yaklaşık kişi m² üzeri 3,4 milyon ton/yıl 10,1 milyon ton/yıl Karayolu Bağlantıları 22
22 ÇÖZÜM: LOJİSTİK MERKEZ GENEL ÖZELLİKLER Min.Toplam Alan m² Min. Ek Proje Gelişim Alanı Dahili Yol Ağı Min. Yol&Park Alanı Dahili Demiryolu Ağı Toplam Depolama Kapasitesi Hacim m² Yaklaşık 9,4 km m² Yaklaşık 9,4 km m² TEU 23
23 Lojistik Köyler Verona İtalya
24 VERONA LOJİSTİK KÖYÜ (Interporto Verona) dönüm üzerine başlanmıştır m2 lik alanda faaliyet göstermektedir yılında inşaatı başlamış 1985 yılında çalışır hale gelmiş m2 lik demiryolu intermodal terminaline sahiptir. Yılda vagon yüklenebilmektedir. Alanın m2 si Volkswagen grubunun İtalya distribütörü olan Autogerma firması tarafından kullanılmaktadır m2 lik kapalı alanda Volkswagen grubunun yedek parça m2 lik kapalı alanda diğer şirketler lojistik depolama m2 lik kısmı ise meyva, sebze ve çiçek gibi ürünler için Merkezde120 firma da kişi çalışmakta ve günde araç girişi yapılmaktadır. Yılda 6 Milyon ton demiryolu ile ve 20 Milyon ton karayolu ile yük transferi sağlanmaktadır. 25
25 Demiryolu Otoyol Liman ZAL Havaalanı
26 İSPANYA Barselona ZAL (Zona d Activitats Logistiques, Barcelona)
27 Avrupa da Lojistik Merkezler Bremen Lojistik Köyü
28 Jade Weser Limanı Servis Limanı TIR Bakım Merkezi Otoyol A29 Gümrük 130 he Konteyner Limanı
29 Plaza/Zaragoza 17 MİLYON METREKARE 30
30 AVRUPA NIN EN İYİ İLK 20 LOJİSTİK KÖYÜ Sıralama Yer Performans (250 puan üstünden) 1 I - Interporto Verona D - GVZ Bremen D - GVZ Nürnberg I - Interporto Bolonya E - Madrid CTC-Coslada I - Interporto Torino I - Interporto Nola Campano I - Interporto Parma E - ZAL Barselona D - GVZ Güney Berlin I - Interporto Padova E - Plaza Logistica Zaragoza A - Cargo Center Graz D - GVZ Leipzig F - Delta 3 Lille H - BILK Logistics Budapeşte I - Interporto Novara GB - DIRFT Daventry GB - Wakefield Europort 165 F - Eurocentre Toulouse 165 Kaynak: Deutsche GVZ GmbH DGG (2010) 31
31 LOJİSTİK KÖY KALİTE KRİTERLERİ Alanın Büyüklüğü (Size of the site) Alanın Verimli Kullanımı (Site layout) Genişleme Alanı (Undeveloped and extension areas) Trafik Düzeni (Yol-Park-Kavşak-Sinyalizasyon) (Transport development) Altyapı (elektrik, gaz, su, haberleşme, ısıtma-soğutma) (Development work and expenses) Kente Yakınlık (Proximity to the inner city) Endüstri ve Ticaret Merkezlerine Yakınlık(Proximity to industry and trade) Limanlara Yakınlık (Proximity to ports) Karayolu Bağlantısı (Transport connection road) Demiryolu Bağlantısı (Transport connection rail) Çevresi(Konut Alanlarına Uzaklık)(Surrounding area of the location) Trafik Yoğunluğu (Traffic load) Prosedürler-İşlemler (Planning procedure) 32 Mülkiyet ve Sahiplik Koşulları (Property and ownership circumstances)
32 TCDD LOJİSTİK KÖY(TERMİNAL) PROJELERİ KÖİ (PPP) İLE YAPIMI HEDEFLENEN LOJİSTİK KÖY PROJELERİ TCDD farklı ölçeklerde 16 noktada lojistik merkez kurulacak. Bu merkezler; Hadımköy (İstanbul), Muallimköy (İstanbul), Menderes (İzmir), Çandarlı (İzmir), Köseköy (İzmit), Gelemen (Samsun), Hasanbey (Eskişehir), Boğazköprü (Kayseri), Gökköy (Balıkesir), Yenice (Mersin), Uşak, Palandöken (Erzurum), Kayacık (Konya), Kaklık (Denizli) ve Bozüyük (Bilecik) olarak sıralanıyor. ÖZEL SEKTÖR PROJELERİ: Ankara Kazan, Mersin,. BOLOGNA FREIGHT VILLAGE Özel Sektör
33 Türkiye de Özel Sektör Lojistik Merkez Çalışmaları Ankara Kazan Lojistik Üssü Mersin Lojistik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi
35 BALO Türkiye Güzergahı ve Yük Toplama Merkezleri Bursa İzmir İzmir Kapıkule Km Karşılaştırması TCDD Parkuru: 1187 km BALO Parkuru : 512 km Gaziantep 36
36 Dış Ticaret Lojistik Merkezleri/Ekonomi Serbest Bölgeleri Ekonomi Bakanlığa kurma yetkisi verilen lojistik merkez tanımı ise genel ve muğlâktır. Bu bölümde tanımlanan bütün faaliyet bölgeleri lojistik merkez olarak tanımlandığından Bakanlığın yetkisi ve Yasada adı geçen merkezlerin kuruluş amacı Dış Ticaret Lojistik Merkezlerini ifade etmektedir.
37 Lojistik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi Söz konusu bölgenin kuruluşuna yönelik yasal dayanak; Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu nun 3. maddesi d fıkrasında tanımlanmaktadır. İhtisas OSB: Aynı sektör grubunda ve bu sektör grubuna dahil alt sektörlerde faaliyet gösteren tesislerin yer aldığı OSB ile lojistik amacıyla kurulan OSB yi, ifade eder. Madde 4 (Değişik fıkra: 23/10/ /2 md.) OSB; kurulması öngörülen yerde varsa sanayi odası, yoksa ticaret ve sanayi odası, o da yoksa ticaret odasından en az biri ile talepleri halinde il özel idaresi veya OSB nin içinde bulunacağı il, ilçe veya belde belediyesinin, büyükşehirlerde ayrıca büyükşehir belediyesinin temsilcilerince imzalı ve valinin olumlu görüşünü muhtevi kuruluş protokolünün Bakanlıkça onaylanması ve sicile kaydı ile tüzel kişilik kazanır.
38 Lojistik Merkez Yatırımı 1) Zaragoza, İspanya, ( dönüm): Aragon Devleti, Belediye ve İki Banka 2) Bolonya, İtalya, (4.000 dönüm): Devlet, Belediye, STK ve Özel Sektör 3) New Jersey, ABD, (1.200 dönüm): Özel Sektör 4) Pinghu Shenzhen, Çin ( dönüm): Devlet
39 Lojistik Merkez Yönetimi 1) Özel sektör tarafından yapılan yatırımlarda yönetim özel sektör tarafından gerçekleştirilmektedir. Özel sektör yatırımı olarak örnek verilmesi gerekirse Ankara Lojistik Üssü özel sektör tarafından kooperatif olarak kurulumu başlatılan ve daha sonra anonim şirketi ortaklığında (eşit ortaklık oranında kırk beş firma tarafından) kurulmuş ve yönetilmektedir. Bu tür yatırımların yönetim şekli incelendiğinde anonim şirket ortaklarının belirlediği yönetim kurulu, merkezi yönetmektedir.
40 Lojistik Merkezi Yönetimi 2) Diğer bir model ise kamu tarafından yapılan ve yönetilen modeldir. Sektöre yönelik ülkemizde kamu yatırımları incelendiğinde Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı çatısı altında TCDD nin lojistik merkez uygulaması gözlemlenmektedir. Arazi tahsisi ve altyapı yatırımlarının tamamı kamu tarafından yapılmakta olan bu projelerde yönetim de kamu tarafından yapılmaktadır. Özel sektör ise bu oluşumda kullanıcı olarak yer almaktadır.
41 Lojistik Merkez Yönetimi 3) Bunların dışında yönetim modelinde kamunun da yer aldığı Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) yatırımında, kamu OSB nin kurulacağı alana ilişkin gerekli olan tüm alt yapıyı (karayolu, demiryolu, elektrik vd) yapmakla yükümlüdür. Diğer yatırımlar ise OSB de yer alacak olan firmalar tarafından yapılmaktadır. Bu yatırım türünde yönetim modeli ise kurulumu başlatan müteşebbis heyet ve seçilmiş olan OSB yönetim kurulu tarafında gerçekleştirilmektedir. Bu bağlamda örnek verilmesi gerekir ise Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı altında yer alan