Kanser Hastalarında Ağız Kuruluğu, Kserostomi | Kanser Tedavisi
Kserostomi, genellikle ağız kuruluğu olarak adlandırılır. Tükürük bezleri ağzı nemli tutmak veya tükürmek için yeterli tükürük üretemediği zaman ağız kuruluğu ortaya çıkar. Tükürük; çiğneme, yutma, tatma ve konuşma faaliyetleri için gereklidir ve ağız kuruluğu bu faaliyetleri yapmakta güçlük çekmenize neden olur.
Ağızda yapışkan, kuru bir duygu
Kalın, lifli tükürük
Ağız ya da dil üzerinde ağrı veya yanma hissi
Dudaklarda ya da ağız köşelerinde çatlaklar
Kuru, pürüzlü dil
Çiğneme, yeme ya da yutmada güçlük
Ağız kuruluğu genellikle diş sorunlarına neden olmaktadır. Tükürük; ağızdaki bakterilerin sağlıklı bir denge sağlamasına yardımcı olur. Yeterince tükürük olmadığında, ağız içindeki bakteriler ve diğer organizmalar çok hızlı büyür. Mayanın büyümesine neden olan mantarların yanı sıra ağız içinde yaralar ve ağız enfeksiyonlarına neden olabilir. Aynı zamanda tükürük, yemek yedikten sonra ağızda kalan asitleri ve gıda parçalarını yıkar. Tükürük eksikliği ise; diş çürümesi, diş eti hastalığı ve çürüklere neden olabilir. Ağız kuruluğu, protez diş kullanımını da zorlaştırır.
Kanser tedavisi gören hastalarda kemoterapi ve radyoterapi, tükürük bezlerine zarar vererek, ağız kuruluğuna neden olur. Kemoterapi yan etkilerinden biri de tükürüğü kalınlaştırarak ağız kuruluğuna sebep olmasıdır. Ancak bu geçici bir durumdur ve kemoterapi sona erdikten sonra yaklaşık iki ila sekiz haftaya kadar ortadan kaybolur.
Baş, yüz ya da boyna uygulanan radyoterapi de ağız kuruluğuna neden olabilir. Ancak, radyoterapi sona erdikten sonra tükürük bezlerinin tekrar tükürük üretmeye başlaması için altı ay ya da daha uzun bir süre gerekebilir. Bazı hastalar radyoterapi sonrası ilk yılda ağız kuruluğunda iyileşme olduğunu bildirmektedir. Ancak, birçok hasta radyoterapi sonrası uzun vadede ağız kuruluğu sorunu yaşamaya devam etmektedir.
Kanser hastalarında ağız kuruluğunun başlıca nedenleri şöyledir:
Graft Versus Host Hastalığı; donörden nakledilen hücreleri hasta vücudunun yabancı olarak tanıması ve saldırması.
Sık idrara çıkaran diüretik ilaçlar
Kanser tedavisi gören hastalarda, tedavi yan etkilerinin giderilmesi ve semptomların yönetilmesi, kanser bakım ve tedavisinin önemli bir parçasıdır. Buna semptom yönetimi ya da palyatif bakım da denir. Kanser tedavisi gören bireylerin herhangi bir yan etki ile karşılaştıklarında sağlık ekibi ile konuşmaları önemlidir.
Kanser tedavisinde ağız kuruluğu önlenemese de, bazı tedaviler ağız kuruluğunun giderilmesine yardımcı olabilir. Bu yöntemler şöyledir:
Radyoterapinin yan etkilerini önleyen veya azaltan ilaçlar
Ağız durulama ürünleri
Tükürük bezlerini uyaran ilaçlar
Tükürük bezlerinin uyarmak için şekersiz sakız çiğnemek veya şeker emmek
Bazı araştırmalar, akupunktur yönteminin ağız kuruluğuna yardımcı olduğunu göstermektedir.
Aşağıdaki ipuçları da ağız kuruluğunu yönetmeye ve diş sorunlarını önlemeye yardımcı olabilir:
Ağız ve diş sağlığını kontrol etmek için kemoterapi veya radyoterapi başlamadan önce bir diş hekimine görünün. Eğer dişlerin çekilmesi gerekiyorsa, ağzın iyileşmesi için kemoterapi veya radyoterapiden en az 3 hafta önce yapılması gereklidir.
Her yemekten sonra ve yatmadan önce dişlerinizi florürlü diş macunu ve yumuşak kıllı bir diş fırçası ile fırçalayın.
Günde bir defa diş ipi ile nazikçe dişlerinizi temizleyin.
Günde 4 ila 6 defa, özellikle yemeklerden sonra ağzınızı çalkalayın.
Radyoterapi başladığında, ağız bakımı için florürlü gargaralar ve jeller kullanın. Kanser tedavisi devam ederken, ağız sağlığınızı korumak için ağız bakımına önem verin.
Gün boyunca su yudumlayarak ağzınızı nemlendirin.
Alkol içeren gargara ve diğer diş ürünlerinden kaçının. Ağız kuruluğu olan kişiler için tasarlanmış ürünler mevcuttur.
Bazı diş hekimleri, tükürük miktarını arttırmak ve ağız enfeksiyonlarını tedavi etmek için ilaç reçete edebilir.
Ağız kuruluğunu önlemek ve bu şikayeti azalmak için aşağıda yer alan ipuçlarını da dikkate almalısınız.
Günde en az 8 bardak su için. Alkolden ve kafeinli içeceklerden (örneğin; kahve, çay, kola gibi) kaçının
Kuru bir ortamda bulunmayın. Bulunduğunuz odanın nemli olmasına özen gösterin.
Yumuşak gıdalar yiyin. Kuru ve sert yiyeceklerden kaçının.
Asidik veya baharatlı yiyeceklerden uzak durun.
Yapışkan, şekerli gıdalar ve içeceklerden kaçının.