DEFTER-İ HÂKÂNÎ’DE KUDÜS YAYINLANIYOR
Her çağda, her dinde ve her dilde mukaddes ve şerefli belde Kudüs arşivleri kitap oldu.
“Defter-i Evkâf-ı Livâ-i Kuds-i Şerîf” isimli Kudüs Vilayeti Vakıfları Defteri, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Arşiv Dairesi Başkanlığı tarafından transkript ve aslına uygun şekilde basıldı. Defter-i Hâkânî’de Kudüs Projesi kapsamında yayınlanan kitabın tanıtım toplantısı İstanbul’da gerçekleştirildi.
Tarihsel kökenleri Osmanlı Devleti'nde Defter-i Hâkânî’ye dayanan Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Osmanlı'dan intikal eden zengin arşiv hazinelerini, tasnif ederek hem geçmişe ışık tutmak hem de gelecek nesillere bu değerli mirası daha kalıcı aktarmak için yayın çalışmalarına başladı.
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü tarafından geliştirilen Defter-i Hâkânî’de Kudüs Projesi ile “Defter-i Evkâf-ı Livâ-i Kuds-i Şerîf” isimli Kudüs Vilayeti Vakıfları Defteri transkript ve aslına uygun şekilde kitap haline getirilerek basıldı. Arşiv kayıtlarının tasnif edilip, gerçeklerin ortaya çıkarılması için yayınlanması işine, günümüzde büyük acıların yaşandığı kutsal Kudüs şehri ile başlandı. Tarih boyunca defalarca işgal edilen, saldırıya uğrayan ve hatta yok edilen Kudüs, medeniyetimizin şefkat ve merhametinin göstergesi olan vakıflarla hayat buldu ve varlığını muhafaza etti. Defter-i Hakani’de Kudüs kitabının muhtevası ile bilimsel, sonuçları itibariyle yeni gelişmelere temel oluşturması bekleniyor.
Çağdaşı Avrupa devletlerinde olmayan ileri bir sistem
Osmanlı ülkesinin her köşe ve bucağında aşağı yukarı aynı usullerle tutulmakta olan bu defterler imparatorluğun vergi kaynakları, malî örgütlenmesi, askerî güç ve imkânları hakkında çok yönlü bilgiler ihtiva edip, zengin istatistik malzemesi içermesi bakımından diğer hiçbir medeniyetle mukayese edilemeyecek ölçüde sistemli ve kapsamlı çalışmaları içeriyor. Bu yönüyle çağdaşı Avrupa medeniyetlerinin en gelişmiş olanlarında bile rastlanmayacak düzeyde gelişmiş bir sistem dâhilinde uygulanan Osmanlı tahrir defterleri, yalnız ülkemiz tarihi için değil, Osmanlı coğrafyasından ayrılarak bağımsız olan diğer ülkelerin tarihi açısından da büyük önem taşıyor. Defter-i Hakani’de Kudüs kitabı işte böyle geniş kapsamlı peygamberler, sultanlar, melikler, emirler ve şeyhler adına kurulmuş vakıfların bulunduğu kutsal Kudüs şehrinin de ruhunu yansıtıyor.
3 semavi din için önemli bir arşiv niteliğinde
Tarih boyunca köklü ve büyük medeniyetlere ev sahipliği yapan ve üç semavi dinin de kutsal kabul ettiği Kudüs, İslam Medeniyetinde de önemli bir yere sahip. Peygamberimizin kutsal semavi yolculuğunun kapısı olması münasebetiyle ayrı bir öneme sahip olan Kudüs, ilk olarak 638 yılında Hz. Ömer tarafından İslam beldesi haline getirildi. Bundan sonra hâkimiyetine girdiği tüm İslam Devletlerinde önem verilen Kudüs, Yavuz Sultan Selim’in Mercidabık Savaşı ile Osmanlı hâkimiyetine girdi. Bu dönemden itibaren kutsal Kudüs şehrine ayrı bir önem verilerek imarı ve gelişmesi için önemli çalışmalar yapılmıştır. Her türlü vergiden muaf tutulan Kudüs şehrinin gelişmesinde özellikle Osmanlı Sultanları ve büyük devlet adamlarının kurduğu vakıflar önemli bir rol oynadı. Yönetimi altına giren bölgeleri işgal değil imar eden medeniyetimiz, mübarek ve şerefli belde kabul ettiği Kudüs şehrini de imar etmiş, gelişmesini sağlamış ve yaptığı faaliyetleri kayıt altına alarak muhafaza etti. Günümüze ulaşan bu kayıtlar da göstermektedir ki; geçmişle olan bağları arşivlerimizde muhafaza edilen Kudüs bizim geçmişimiz ve manevi değerimiz.
Vakıf, mülkiyet ve vergi bilgileri bu defterlerde saklandı
Hiçbir karşılık beklemeksizin hayır işlemek anlayışı üzerine bina edilen, İslam kültür ve medeniyetinin en önemli yapı taşlarından birisi olan vakıf müessesesinin Osmanlı Devleti’ndeki yaygınlığına istinaden tutulan ve İslam Medeniyeti’ne özgü bir defter türü olan Evkaf defterleri; ait oldukları eyalet veya sancağın tüm vakıf ve mülk kayıtlarını ihtiva eder. Bu defterler; vakıfların adları, o vakfa gelir olmak üzere vakfedilmiş han, hamam, dükkân, tarla, bostan vesaireye ait bilgiler ile vakıf gelirlerinin tahsis edildiği harcama kalemlerinin yanı sıra vakıf mütevelli ve görevlileri ile ilgili tafsilatlı bilgileri de içerir.