Türkmenistanda transkontinental ykdysady gatnaşyklaryň strategiıasy ara alnyp maslahatlaşylıar | TDH
опубликованно 09.10.2018 // 606 - просмотров
Şu gün paıtagtymyzda Merkezi Aziıa Sebit Ykdysady Hyzmatdaşlygyň (MASYH) milli utgaşdyryjylary bilen geňeş maslahaty geçirildi. Türkmenistanyň Maliıe we ykdysadyıet ministrligi tarapyndan guralan maslahata MASYH-nyň milli utgaşdyryjylary hem-de köptaraply hyzmatdaş guramalaryň: Aziıanyň ösüş bankynyň, MASYH-nyň institutynyň, İewropada täzeleniş we ösüş bankynyň, Yslam ösüş bankynyň, Halkara pul gaznasynyň we Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş maksatnamasynyň wekilleri gatnaşdylar.
Paıtagtymyzda wekilçilikli forumyň geçirilmegi dünıäde Diıarymyzyň abraıynyň barha artıandygyna, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirıän açyklyk syıasatynyň halkara hyzmatdaşlygynda möhümdiginiň ykrar edilıändiginiň, uly ykdysady kuwwata eıe bolan ıurdumyza daşary ıurtly hyzmatdaşlaryň uly gyzyklanma bildirıändiginiň nobatdaky subutnamasydyr.
Gün tertibine söwda ulgamynda 2030-njy ıyla çenli MASYH-nyň umumy tertibi babatda geçirilen işleriň netijeleri, gazanylan üstünlikler we maksatnamanyň amallar ulgamy boıunça gatnaşyk etmekde mundan beıläkki çäreler girizildi. Şu ıylyň noıabrynda Aşgabatda guraljak 17-nji Ministrler maslahatynyň geçirilmegine taııarlyk görlüşi hem ara alnyp maslahatlaşyldy.
Türkmenistanyň 2010-njy ıylda Aziıanyň ösüş bankynyň BMGÖM, Bütindünıä ösüş banky, Halkara pul gaznasy, İewropada täzeleniş we ösüş banky, Yslam ösüş banky ıaly halkara guramalar bilen hyzmatdaşlykda başyny başlan MASYH-nyň Maksatnamasyna goşulandygyny ıatlamak gerek.
MASYH-nyň Maksatnamanyň esasy wezipesi ulag, söwda we energetika ulgamlarynda Merkezi Aziıa sebitiniň döwletleriniň durmuş-ykdysady taıdan depginli ösmegine gönükdirilen maıa goıum taslamalaryny durmuşa geçirmäge ıardam bermekden ybaratdyr. Netijeli gatnaşyk etmek bilen ıurdumyz hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrmagy boıunça bu düzümiň işine işjeň gatnaşyp, onuň ileri tutulıan ugurlary — energetika, ulag, söwda we söwda syıasatyna ıardam bermek boıunça milli hem-de pudaklaıyn utgaşdyryjylary belledi.
Maslahatda çykyş edenler Türkmenistanyň Merkezi Aziıa Sebit Ykdysady Hyzmatdaşlygyň maksatnamasyna ilkinji gezek başlyklyk edıändigini hem-de munuň gatnaşyjy ıurtlaryň “MASYH — 2030” täze strategiıany kabul eden pursadyndan başlap, badalga alıan ıylda amala aşıandygynyň özboluşly mana eıedigini bellediler. İurdumyzyň bu abraıly gurama agza bolmagy türkmen ykdysadyıetiniň sebit we halkara hyzmatdaşlyk arkaly goňşy ıurtlar hem-de ähli gyzyklanma bildirıän döwletler bilen goşulyşmagyna berilıän aıratyn ähmiıeti görkezıär.
Irki asyrlardan bäri Türkmenistany “ıedi ıoluň çatrygy” diıip atlandyrypdyrlar. Onuň çäkleriniň üsti bilen Gündogaryň hem-de Günbataryň halklarynyň söwda we medeni gatnaşyklarynyň ıollary bolup hyzmat eden köp sanly kerwen ıollary geçipdir. Häzirki döwürde milli Liderimiziň ıolbaşçylygynda döredijilikli daşary syıasat strategiıasyny üstünlikli amala aşyryp, ıurdumyz Merkezi Aziıada ykdysady hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak meselelerine örän uly üns berıär.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen «Türkmenistan — Beıik İüpek ıolunyň ıüregi» diıen şygar astynda geçıän ıylda türkmen döwletiniň MASYH-nyň maksatnamasyna başlyklyk etmeginiň iri sebit guramasynyň möhüm wezipeleri bilen utgaşıandygy nygtaldy.
Bu ıere ıygnananlar halk hojalyk toplumyny diwersifikasiıalaşdyrmak we döwrebaplaşdyrmak boıunça gazanylan netijeler bilen giňişleıin tanyşdyryldy. Şol netijelere görä, häzir ıurdumyzyň ykdysadyıeti Merkezi Aziıada tiz ösıän ykdysadyıetleriň biri bolup durıar. Bellenilişi ıaly, tebigy serişdeler boıunça Türkmenistan tebigy gazyň gorlarynyň möçberi babatda dünıäde dördünji hem-de Aziıa — İuwaş umman sebitinde nebiti iri öndüriji hökmünde onunjy döwletdir. Owganystan, Gazagystan, Özbegistan we Eıran Yslam Respublikasy bilen araçäkleşıän Türkmenistanyň strategik taıdan ıerleşişi hem-de Hazaryň üsti bilen Azerbaıjana we Russiıa Federasiıasyna ıakynlygy Merkezi Aziıa, Kawkaz, Günorta Aziıa ıurtlarynyň arasynda hem-de İakyn Gündogarda sebitara gatnaşyklary giňeltmek üçin ıurdumyza oňaıly ıagdaıy döredıär.
İurdumyz uly kuwwata eıe bolmak bilen, bu ıagdaıy has doly peıdalanmaga çalyşıar. Şunda şu günüň ıagdaılaryna kybap gelıän ıollary we nusgalary işläp düzmek boıunça görülıän anyk çärelere aıratyn üns berildi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ıolbaşçylygynda durmuşa geçirilıän Türkmenistany durmuş-ykdysady taıdan ösdürmegiň maksatnamalaryna laıyklykda, ulag hem-de logistika halkalar, telekommunikasiıa ulgamlary tapgyrlaıyn ösdürilıär, önümçilik we elektroenergiıanyň eksporty, aıratyn-da, serhetüsti böleginde iberilmegi giňeıär, goňşy ıurtlara hem-de daşary ıurtlara uglewodorodlaryň iberilmegi amala aşyrylıar. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň taslama gatnaşyjy ıurtlaryň ählisi üçin uly ähmiıeti nygtaldy.
AÖB-niň Merkezi we Günbatar Aziıa Departamentiniň Baş direktory jenap Werner Lipah we AÖB-niň Gündogar Aziıa Departamentiniň Baş direktorynyň orunbasary hanym Tereza Ho şeıle uly wekilçilikde gatnaşyjylaryň hyzmatdaşlyk etmegiň täze ıollaryny ara alyp maslahatlaşmak we “MASYH 2030” strategiıany üstünlikli durmuşa geçirmäge jogapkärli çözgütleri tapmak mümkinçiligi üçin Türkmenistanyň Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowa çuňňur hoşallyk bildirdiler.
Geçirilen umumy mejlisleriň barşynda 2018 — 2020-nji ıyllar üçin amala aşyrmak boıunça hereket etmegiň üç ıyllyk üıtgäp durıan strategik meıilnamasyny goşmak bilen, söwda babatda umumy maksatnama girizilen meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Olar geçirilen işleriň möhüm netijeleriniň hatarynda MASYH-nyň 17-nji Ministrler maslahatynda hödürlener. Milli utgaşdyryjylar makroykdysadyıet we maliıe durnuklylygy ulgamynda hyzmatdaşlygy öňe ilerletmek boıunça tehniki wezipeleriň taslamasy bilen giňişleıin tanyşdyryldy.
Çykyş edenleriň nygtaışy ıaly, şu gün we ıakyn wagtda düıbi tutuljak binıat esasy ugur — öňde goılan mümkinçiliklere ıetmek we amallara degişli ileri tutulıan ıörelgelere esaslanan wezipeler üçin ıolgörkeziji bolup hyzmat eder. Täze strategiıada dünıädäki we sebitdäki dürli wakalaryň geljekde maksatnamanyň wajypdygyna we netijeliligine täsir edip biljekdigi bellenilıär. Şunuň bilen baglylykda, maksatnamanyň möhüm maksatlarynyň biri söwdanyň giňeldilişini hem-de sebit ykdysadyıetiniň diwersifikasiıalaşdyrylyşyny tizleşdiriji hökmünde MASYH-nyň eıeleıän ornuny artdyrmakdan ybaratdyr.
Çykyşlarda söwdanyň ösdürilmegi üçin Bütindünıä söwda guramasyna (BSG) goşulyşmak we onuň düzümine gireniňden soň, borçnamalary ıerine ıetirmek, BSG-niň Söwda işlerini ıönekeıleşdirmek baradaky ylalaşygyny (SIİY) amala aşyrmak, gümrük hyzmatdaşlygyny çuňlaşdyrmak, söwda işlerini toplumlaıyn ıönekeıleşdirmek hem-de dünıäniň we sebitiň esasy söwda maksatnamalaryny üıtgetmek babatda täze mümkinçilikleri kesgitlemek boıunça agza ıurtlara goldaw bermegiň dowam etdiriljekdigine aıratyn ünsi çekildi.
MASYH-nyň täze strategiıasy, şeıle hem gyzyklanma bildirıän taraplaryň arasynda ylalaşygy gazanmagyň, ıeke-täk giňişligiň çäklerinde ileri tutulıan ugurlary ıakynlaşdyrmagyň we kybap getirmegiň zerurdygyny özünde jemleıär. Şu babatda maslahata gatnaşyjylar häzirki wagtda Sebitleıin söwda toparyny döretmek boıunça amala aşyrylan işler bilen tanyşdyryldy. Mejlisleriň biriniň barşynda ulag we energetika ulgamlary boıunça tanyşdyrmalar geçirildi we ara alyp maslahatlaşmalar boldy.
Jemleıji mejlisiň çäklerinde türkmen tarapy MASYH-nyň 17-nji Ministrler maslahatyna taııarlyk görmegiň barşy barada täzelenen maglumatlary, Sekretariat bolsa öňde boljak forumyň deslapky gün tertibini hödürledi. Gatnaşyjylar ministrleriň Bilelikdäki beıannamasynyň taslamasyny aıratyn ara alyp maslahatlaşdylar.
Mejlisiň netijeleri boıunça MASYH-nyň maksatnamasyna agza ıurtlaryň arasynda hyzmatdaşlyk etmegiň geljegi, şolaryň ykdysady ösüşini höweslendirmek we dünıä hojalyk gatnaşyklary ulgamyna has-da goşulyşmagy baradaky meseleler kesgitlenildi. Iş maslahatyna gatnaşyjylaryň umumy pikirine görä, şeıle duşuşyklar sebit hyzmatdaşlygyny kämilleşdirmek boıunça teklipleri ara alyp maslahatlaşmaga mümkinçilik berıär hem-de özara hereket etmegiň has netijeli görnüşlerini işläp taııarlamaga we bu maksatnamanyň çäklerinde peıdaly hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmäge ıardam berıär. Bellenilişi ıaly, döwrüň wajyp meselelerini umumy tagallalar arkaly çözmek maksadalaıykdyr. Şeıle çemeleşilende, kabul edilıän ylalaşyklaryň netijeliligi üpjün edilıär hem-de ol ıa-da beıleki meseleleri çözmekde ıurtlaryň çykdajylary azalıar.
Ertir, Merkezi Aziıa Sebit Ykdysady Hyzmatdaşlygyň (MASYH) milli utgaşdyryjylary bilen geňeş maslahaty öz işini dowam eder. Işiň ikinji gününiň çäklerinde “MASYH-nyň sebitinde tebigy heläkçilikleriň töwekgelçiliklerini ätiıaçlandyrmak arkaly howanyň üıtgeışine durnuklylygy artdyrmak” diıen ıörite mejlis geçiriler. Bu ugur geljek üçin hyzmatdaşlyk etmegiň möhüm ıörelgeleriniň biri hökmünde kesgitlenildi.
Öňde boljak mejlis özara bilim alyşmalary hem-de agza ıurtlar bilen MASYH-nyň çäklerinde degişli sebit guralyny döretmegiň mümkinçiliklerini teklip etmek bilen birlikde, tebigy weırançylyklaryň töwekgelçiliklerini maliıeleşdirmäge innowasion çemeleşmeleri bilelikde ara alyp maslahatlaşmaga gönükdirilendir.