Ticaret Hukuku 2 Vize Ders Notları
Vize Ders Notları ve Ünite Özetleri
İstatistik 2 Vize Ders Notları
Makro İktisat Vize Ders Notları
Davranış Bilimleri Vize Ders Notları
Genel Muhasebe 2 Vize Ders Notları
İşletme Fonksiyonları Vize Ders Notları
19-03-2016, Saat: 14:51 Yeni Ticaret Hukuku 2 Vize 1. 2. 3. 4. Ünite Ders Notları ve Özetleri
Ülkemizde limitet şirketlerden sonra en çok tercih edilen şirket türü anonim şirket olup, sermaye miktarı bakımından birinci sıradadır. Anonim şirketlerin kurumsal yapısı uzun süreli bir şirket olmasını sağlarken küçük tasarrufları bir araya getirerek büyük sermayeler oluşturarak büyük yatırımlar ve büyük projelerin gerçekleştirilmesine imkân vermektedir. Anonim şirket hisselerinin borsada işlem görmesi, şirkete ortak olunarak yatırım yapılmasını kolaylaştırmaktadır. Öte yandan, anonim şirketlerle toplanan büyük sermayenin, tekelleşmeye ve piyasada rekabetin sınırlanmasına neden olabilmesi yanında, çok ortaklı anonim şirketlerde pay sahiplerinin genel kurul toplantısına ilgisiz kalmasıyla şirketin örgütlü küçük bir azınlığın kontrolüne girebilmesi de sakıncalı yönlerinden bazılarıdır. Anonim şirketlerin, ortak sayısı bakımından tek ortaklı ve tipik anonim şirket; halka açıklık bakımından kapalı tip ve halka açık anonim şirket; kabul edilen sermaye sistemi bakımından esas sermayeli ve kayıtlı sermayeli anonim şirket şeklinde türleri vardır. Anonim şirket, iktisadi konularda faaliyette bulunmak üzere kurulan, ticaret unvanına sahip, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız mal varlığıyla sorumlu bulunan, pay sahiplerinin, sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumlu oldukları, en az bir kişiyle kurulabilen şirkettir. Anonim şirketin başlıca unsurları ticaret unvanı, sermaye, şirketin mal varlığıyla sorumluluğu, ortakların sınırlı sorumluluğu, amaç, konu ve tüzel kişiliktir. Anonim şirketlerin kuruluşunda esas sözleşmenin düzenlenmesi, kurucuların imzalarının noterde onaylanması, ayni sermayeye değer biçilmesi, Bakanlık izni, pay bedellerinin ödenmesi, kurucular beyanı, ticaret siciline tescil ve ilan gibi aşamalar mevcuttur. Türk Ticaret Kanunu’na göre anonim şirketin kuruluşundaki eksikliklerden dolayı gerekli koşullar oluştuğunda fesih davası açılabilir. Fesih davası, şirketin tescil ve ilanından itibaren üç ay içinde, şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde yönetim kurulu, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, ilgili alacaklı ve pay sahipleri tarafından açılabilir. Kurucuların sorumluluğu Türk Ticaret Kanunu’nda 549 vd. maddelerinde düzenlenmiştir. Şirketin tescilinden itibaren iki yıl içinde bir işletme veya aynın, sermayenin onda birini aşan bir bedel karşılığında devralınmasına veya kiralanmasına ilişkin sözleşmelerin geçerli olması için genel kurulca onaylanarak, ticaret siciline tescil edilmesi gereklidir. Anonim şirketlerde geçerli olan çeşitli ilkeler mevcuttur. Bu ilkeler: çoğunluk ilkesi, sınırlı sorumluluk ilkesi, ortaklık haklarından sermaye payı oranında yararlanılması, mal varlığının korunması ilkesi, yabancı bir mal varlığını işletme ilkesi, dışarıdan denetleme ilkesi, devletin ilgilenmesi ilkesi, kamuyu aydınlatma ilkesi, eşit işlem ilkesi, kurumsal yönetim ilkeleri, emredici hükümler ilkesidir.
19-03-2016, Saat: 14:59 Yönetim kurulunun yapısı ile üyelerin seçimi, nitelikleri, sayısı, görev süresi ve üyeliğin sona ermesi kastedilmektedir. Yönetim kurulu üyeleri kural olarak genel kurul tarafından seçilir. Tam ehliyetli olmaları şarttır. En fazla üç yıl için seçilebilirler. Kurul, bir kişiden oluşabilir, azami bir sayı da öngörülmemiştir. İflas, kısıtlanma, istifa gibi hâller yönetim kurulu üyeliğinin sona ermesine yol açar. Yönetim, şirketin işletme konusunun gerçekleştirilmesi için gerekli olan her çeşit iş ve işlemleri kapsar. Kurul, yönetim yetkisini kendisi kullanabileceği gibi başka birine de devredebilir. Ancak yönetim yetkisinin bir kısmı devredilemez niteliktedir. Bunun dışında yönetim kurulu yönetimin etkin yürütülebilmesi için üyeler arasında görev dağılımı yapabileceği gibi komite ve komisyonlar da kurabilir. Temsil, dış ilişkilerde söz konusudur. Kural olarak şirketi temsil etme yetkisi yönetim kuruluna aittir ve çift imza ile kullanılır. Temsil yetkisi yönetim kurulu üyesi olan ya da olmayan üçüncü kişilere devredilebilir. Temsile yetkili olanlar şirketin amacına ve işletme konusuna giren her tür hukuki işlemleri şirket adına yapabilir. Yönetim kurulu üyelerinin şirketi yönetme yetkisi olduğu gibi bilgi alma ve inceleme hakkı ile birlikte huzur ve ücret hakkı gibi mali nitelikte hakları da bulunmaktadır. Yönetim kurulu üyelerinin en başta gelen borcu şirketi yönetme borcudur. Bunun dışında gözetim, özen, bağlılık borçlarının yanı sıra şirketle işlem yapmama yükümlülüğü gibi yükümlülükleri de söz konusudur. Bağımsız denetimin konusu esasen finansal tablolar ile yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporunda yer alan finansal bilgilerden oluşur. Diğer bir ifade ile denetçi, şirketin ve topluluğun finansal tabloları ile yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporunu, envanteri, muhasebeyi ve Türkiye Muhasebe Standartlarının öngördüğü ölçüde iç denetimi, riski erken saptama komiteleri tarafından verilen raporların denetimini yapmakla yükümlüdür. Denetçi, bağımsız denetim yapmak üzere ruhsat almış yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir unvanını taşıyan ve Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunca yetkilendirilen kişiler ve/veya ortakları bu kişilerden oluşan sermaye şirketi olabilir. Dolayısıyla ortakları YMM ya da SMMM olmayan sermaye şirketi denetçi olamaz. Denetimin sonucunda denetçi, görüşünü üç yazıdan birini vererek veya görüş vermeyerek açıklayabilir. Bunlar; olumlu görüş yazısı, sınırlı olumlu görüş yazısı, olumsuz görüş yazısı, görüş yazısı vermekten kaçınmadır. Genel kurul şirketin karar organıdır ancak üst bir organ değildir. Pay sahipleri şirkete ilişkin haklarını burada kullanırlar. Genel kurul sürekli bir organ değildir, bir iç organdır. Bu nedenle şirket yönetimi ve temsiline ilişkin görev ve yetkisi bulunmamaktadır. Esas sözleşeme ile de bu yönde yetki verilemez. Genel kurulu toplantı başkanı yönetir. Başkan, tutanak yazmanı ile gerekli görürse oy toplama memuru da belirler. Genel kurul ayrıca başkan yardımcısı da seçebilir.
19-03-2016, Saat: 15:12 Anonim şirketin sermayesi belirli ve paylara bölünmüştür (TTK m.329/I). Sermayenin eşit miktarlara bölünmüş her bir parçasına pay ismi verilir. Anonim şirketlerde ortaklık hakları paya bağlanmıştır. Pay sayısı anonim şirketin kuruluş aşamasında esas sözleşme ile belirlenir. Her bir payın bir itibar değeri vardır. Bir payın itibari değeri en az 1 Kr veya katları olabilir (TTK m.476). Pay sayısı ile itibari değerin çarpımı ile ortaya çıkan miktar anonim şirketin esas sermayesini oluşturur. Pay sahibinin hakları, genel itibarıyla; idari haklar ve mali haklar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. İdari haklar; genel kurula katılma, konuşma, öneride bulunma hakkı ve oy hakkı; mali haklar ise; kar payı hakkı, tasfiye payı hakkı, rüçhan hakkı, bedelsiz payları edinme hakkı, tesislerden yararlanma hakkı ve hazırlık dönemi faizi hakkıdır. Anonim şirket pay sahibinin asli borcu, şirkete sermaye getirme borcudur. Pay sahibine, kanunda öngörülen istisnalar dışında, pay bedelini ve ihraç primini ifa dışında bir borç yüklenemez (TTK m.480/I). Bu kural, tek borç ilkesi olarak da ifade edilmektedir. Ancak, pay devirlerinin şirketin onayına bağlı olduğu hâllerde, esas sözleşmeyle pay sahiplerine sermaye taahhüdünden doğan borçtan başka, belli zamanlarda tekrarlanan ve konusu para olmayan edim yükümlülükleri de yüklenebilir (TTK m.480/IV). Bunların dışında pay sahibinin sadakat ve sır saklama yükümlülüğü de bulunmaktadır.
Menkul kıymetler genel olarak, “para piyasasında işlem görmeyen veya para piyasasına hizmet etmeyen, buna karşılık yatırım aracı olarak kullanılan ve sermaye piyasasının oluşmasını sağlayan, sermaye ihtiyacı olanlar (ihraççılar fon talep edenler) tarafından tasarruf sahiplerinin (yatırımcıların fon arz edenlerin) gelir elde etme amacıyla satın almaları için ihraç edilen ve şartları Sermaye Piyasası Kurulunca belirlenen sermaye piyasası araçları” olarak tanımlanabilir. Pay senetlerinin şekli, TTK m.487’de düzenlenmiştir. Buna göre, hem hamiline yazılı hem de nama yazılı pay senetlerinde şirketin unvanı, sermaye tutarı, kuruluş tarihi, bu tarihteki sermaye tutarı, çıkarılan pay senedinin tertibi, bunun tescil tarihi, senedin türü ve itibari değeri, senedin kaç payı içerdiği yer almalıdır. Pay senetleri üzerinde, şirket adına imzaya yetkili olanlardan en az ikisinin imzası da bulunmalıdır. Ayrıca kapalı şirketlerde baskı şeklinde imzanın delikli olması veya sahtekarlığı engelleyici diğer güvenlik önlemlerinin uygulanması gerekir. Anonim şirketlerin, pay senetlerini herhangi bir matbaada bastırmaları veya bilgisayar çıktısı şeklinde basmaları imkanı bulunmamaktadır. Yukarıda yer verilen şekil şartlarına ek olarak nama yazılı pay senetlerinin; sahiplerinin adı ve soyadını veya ticaret unvanını, yerleşim yerini, pay senedi bedelinin ödenmiş olan miktarını içermesi gerekir. Ayrıca nama yazılı pay senetlerinin şirket pay defterine geçirilmesi gerekir. Halka açık olmayan anonim şirketlerde hamiline yazılı paylar ile azınlığın talebi hâlinde nama yazılı payların, pay senedine bağlanması zorunludur (TTK m.486). Halka açık anonim şirketlerden payları borsada işlem görmeyenlerin paylarının, pay senedine bağlanması zorunludur. Halka açık anonim şirketlerden payları borsada işlem görenlerin payları ise, pay senedine bağlanmayıp, Merkezî Kayıt Kuruluşu nezdindeki elektronik ortamda yer alan kaydi sistemde tutulmaktadır. Pay senetlerinin türüne göre bunlara ilişkin hukuki işlemlerin şeklide farklılık göstermektedir. Nama yazılı pay senetleri hem yazılı temlik beyanı ve zilyetliğin geçirilmesi hem de ciro ve zilyetliğin geçirilmesi yoluyla devredilebilmektedir. Hamiline yazılı pay senetleri ise sadece zilyetliğin geçirilmesi yoluyla devredilebilmektedir. Borsada işlem gören anonim şirket payları, Merkezî Kayıt Kuruluşu nezdindeki elektronik ortamda (kaydi sistemde) tutulmakta ve bunlara ilişkin işlemler kaydi sistem aracılığı ile elektronik olarak yapılmaktadır. Diğer bir ifade ile kaydi anonim şirket payları da çıplak paylar gibi senede bağlanmamaktadır. Çıplak payların maddi varlığının pay defterinde olmasına karşılık, kaydi anonim şirket paylarının maddi varlığı elektronik ortamdaki kayıttadır. Dolayısıyla hem çıplak paylar hem de kaydi anonim şirket payları “senede bağlanmamış pay” niteliğindedir. İMKB’de işlem gören anonim şirketlerin payları, kaydi sistem kapsamında olup, kaydi pay niteliğindedir. Kaydi anonim şirket payları, kural olarak, anonim şirket pay senetleri ile aynı özelliklere sahiptir. Kaydi anonim şirket payları ile anonim şirket pay senetlerinin içerdiği ve sahiplerine tanıdıkları haklar da aynıdır. Aralarındaki tek fark, kaydi anonim şirket paylarının fiziki olarak senet üzerine basılmaması (elektronik ortamdaki kayıtta tecessüm etmesi) ve buna bağlı olan sonuçlardır. Anonim şirket pay türlerinden sadece nama yazılı payların devri sınırlandırılabilir. Hamiline yazılı payların devri ise sınırlandırılamaz. Nama yazılı pay senetlerinin devrine ilişkin sınırlandırmalar, kanunla getirilen sınırlandırmalar ve esas sözleşmeyle getirilen sınırlandırmalar olmak üzere iki farklı şekilde ortaya çıkar. Anonim şirketlerde, esas sözleşmeye konulacak hükümlerle, nama yazılı payların devri sınırlandırılarak çeşitli şartlara bağlanabilir. Esas sözleşme ile getirilen bu şartlara, “bağlam” adı verilir. Devredilmesi şarta bağlanmış nama yazılı anonim şirket paylarına da “bağlı nama yazılı pay senetleri” denir. Anonim şirketlerde pay senetleri çıkarılana kadar, payı temsil etmek ve pay senedinin yerini tutmak üzere bastırılan senetlere ilmühaber denir. İlmühaber, geçici senet veya ara senet manalarına da gelmektedir. İlmühaberler, pay sahibine, paya bağlanmış tüm hakları sağlamaktadır. Sahibine sadece mal varlıksal haklar sağlayan, pay senetlerinin aksine herhangi bir payı temsil etmeyen, bu nedenle pay sahipliği hakları bahşetmeyen, kıymetli evrak özelliği taşıyan senetlere intifa senedi denir. İntifa senetleri, kural olarak, genel kurul kararı ile çıkarılır. İntifa senedi çıkarılabilmesi için anonim şirket esas sözleşmesinde bu yönde bir hüküm bulunması gerekir. Söz konusu hüküm ilk esas sözleşmede yer alabileceği gibi esas sözleşme değişikliği yoluyla da anonim şirket esas sözleşmesine konulabilir (TTK m.502/I). İntifa senetleri, kıymetli evrak özelliği taşımaktadır. Bu senetler emre ve hamiline yazılı olarak düzenlenebilmektedir (TTK m.502/II). İntifa senetlerinin; kurucu intifa senetleri, adi intifa senetleri, katılma intifa senetleri olmak üzere üç türü bulunmaktadır.
19-03-2016, Saat: 15:19 Yönetim kurulu tarafından değişikliğe ilişkin taslak metin hazırlanır. Gümrük ve Ticaret Bakanlığından gerektiği takdirde izin alınır. Değişiklik genel kurul tarafından kabul edilir. Değişiklik imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını etkiliyorsa, imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunun da değişikliği kabul etmesi gerekir. Gerekli kararlar alındıktan sonra, yönetim kurulu işlemin doğruluğuna ilişkin bir beyan imzalar. Değişiklik tescil ve ilan edilir. Esas sermaye artırımında, yeni sermaye konularak, iç kaynaklardan artırım ve şarta bağlı sermaye artırımı olarak üç yöntem kullanılmaktadır. Yeni sermaye konulmasında şirkete dışarıdan yeni kaynak girişi olurken, iç kaynaklardan artırımda şirkete dışarıdan yeni kaynak girmez. Sermaye konulmasında ortaya çıkan yeni payların karşılığının ödenmesi gerekir.
Bu yüzden kural olarak yeni paylar, iştirak taahhüdü ile taahhüt edilir. Yeni payları almada mevcut pay sahiplerinin rüçhan hakkı vardır. İç kaynaklardan artırımda ise ortaya çıkan yeni paylar bedelsizdir, dolayısıyla payların taahhüdü ve pay sahiplerinin rüçhan hakkı yoktur; pay sahipleri yeni payları mevcut paylarına oranla kendiliğinden iktisap eder. Şarta bağlı sermaye artırımda, sermaye alım veya değiştirme haklarının kullanılması şartına bağlanmıştır. Yeni paylar, alım veya değiştirme hakkı sahiplerine verileceğinden mevcut pay sahiplerinin rüçhan hakkı kaldırılmak zorundadır. Bu nedenle pay sahiplerine rüçhan hakkının fonksiyonunu icra etmek üzere önerilmeye muhatap olma hakkı tanınmıştır. Sermaye taahhüdü yoluyla ve iç kaynaklardan sermaye artırımında sermaye, esas sözleşme değişikliğinin tescil ve ilanı ile artarken, şarta bağlı sermaye artımında alım veya değiştirme hakkının kullanılması ile birlikte artar. Anonim şirket ya kanunda düzenlenmiş genel ve özel sebeplerden birinin ya da esas sözleşmede öngörülen sebeplerin gerçekleşmesi hâlinde sona erer. Kanunda düzenlenmiş genel sebepler; şirket için öngörülen sürenin dolması, işletme konusunun gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkânsızlaşması, genel kurulca şirketin feshine karar verilmesi, mahkemece şirketin iflasına karar verilmesi, şirketin birleşmesi, tam bölünmesi, kamu düzenine veya işletme konusuna aykırı faaliyetlerde bulunması, şirketin kuruluşunda kanuna veya esas sözleşmeye aykırı davranılmasıdır.
Özel sona erme sebebi olarak kanunda iki husus; organlardan birinin eksikliği veya genel kurulun toplanamaması ile haklı sebeple fesih düzenlenmiştir. Kanunda düzenlenen sebepler dışında kurucularda esas sözleşmede çeşitli sona erme sebepleri öngörebilirler. Şirketin sona ermesi ile birlikte tasfiye süreci başlar. Tasfiye hâline giren şirketin tüzel kişiliği devam eder ancak şirketin kazanç paylaşmaya yönelik amacı pasifleşir, bunun yerini tasfiye amacı alır. Şirket tasfiye amacına yöneldiğinden şirket organlarının yetkileri sınırlanır. Bunu göstermek üzere şirketin ticaret unvanına “tasfiye hâlinde” ibaresi eklenir. Tasfiye süreci tasfiye memurları eliyle yürütülür. Tasfiye memurları gerçek veya tüzel kişi olabilir. Tasfiye memurları, öncelikle şirketin tasfiye bilançosunu çıkartır. Bilançonun onaylanmasından sonra alacaklılara çağrıda bulunulur. Şirketin borçları ödendikten sonra geride bir değer kalmışsa öncelikle pay sahiplerinin pay bedelleri iade edilir. Bundan sonra hala bir varlık kalmışsa bu da ödedikleri sermaye miktarı ve imtiyaz hakları oranında pay sahiplerine dağıtılır. Esas sözleşme veya genel kurulca aksi kararlaştırılmadıkça dağıtım para olarak yapılır.
Dağıtım bittikten sonra şirket ticaret sicilinden silinir, buna ilişkin işlem tescil ve ilan edilir.Anonim şirkette hukuki ve cezai olmak üzere iki tür sorumluluk söz konusudur. Hukuki sorumluluk, şirketin uğradığı zararın tazmin edilmesi, cezai sorumluluk ise sorumluların adli para cezası ya da hapis cezası ile cezalandırılmalarını içermektedir. Şirketin kuruluşu, sermaye artırım ya da azaltımı gibi bazı işlemlerinde belge veya beyanların kanuna veya gerçeğe aykırı olması, sermaye hakkında yanlış beyanlarda bulunulması, ödeme yetersizliğinin bilinmesine karşın gerekli önlemlerin alınmaması, ayni sermayeye değer biçilmesinde yolsuzluk yapılması, izinsiz olarak halktan para toplanması hukuki ve cezai sorumluluğun temel sebepleridir. Anonim şirkette sorumlu tutulabilecek kişiler; kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler, tasfiye memurları ile denetçidir. Sorumluluk kusura dayanır, sorumlular kusurlu olmadıklarını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir. Sorumlular hakkında farklılaştırılmış teselsül ilkesi uygulanır. Sorumlular aleyhine hükmedilen tazminat şirkete ödenir. Sorumluluk ibra veya zaman aşımı yoluyla ortadan kalkar. İbra, genel kurul kararı ile gerçekleşir. Azlık pay sahiplerinin karşı çıkması hâlinde ibra gerçekleşmez. Kurucular, yönetim kurulu üyeleri ve denetçilerin şirketin kuruluşu ve sermaye artırımından doğan sorumlulukları şirketin tescilinden itibaren dört yıl geçmedikçe ibra ile ortadan kaldırılamaz. Davacının tazminat hakkı, zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren iki ve her hâlde zararı doğuran olayın gerçekleştiği tarihten itibaren 5 yıl geçmekle zaman aşımına uğrar.
Tarih: 29-03-2017, Saat: 21:53