Sıcak bölgeden son durum
Tunus'ta bir kişinin kendini yakma girişimiyle başlayan olaylar, sadece bu ülkeyle sınırlı kalmayıp 'domino etkisi' gibi çevre ülkelere de sıçradı
Kuzey Afrika ve Ortadoğu'da yıllarca süren baskıcı rejimlere karşı başlayan isyan hareketleri, Tunus'ta Bin Ali'nin 23 yıllık, Mısır'da da Hüsnü Mübarek'in 32 yıllık iktidarını bitirdi. Libya'daki isyan hareketi ise 42 yıllık Kaddafi rejimini sallıyor.
Facebook ve Twitter gibi sosyal paylaşım siteleri üzerinden çağrılarla göstericilerin meydanlara inmesi dolayısıyla bu ülkelerdeki değişimlere ilişkin "internet devrimi" yorumları yapılıyor. Bölgede tırmanan olaylar, uluslararası piyasalarda petrol fiyatlarına da rekor kırdırıyor.
Kuzey Afrika ve Ortadoğu ülkelerini saran siyasi ve sosyal ayaklanma dalgası, bu ülkelerin otoriter rejimlerine bağlı güvenlik güçleri tarafından sertçe bastırılmaya çalışılıyor.
Anadolu Ajansı bölgedeki gelişmeleri yakından takip ediyor. AA ekipleri Fas, Tunus, Libya, Mısır, Ürdün, Bahreyn ve Yemen'de gelişmeleri izliyor.
Monarşi ile yönetilen Fas'ta Şubat ayının ikinci haftası, gösteriler başladı. Muhalifler hükümetin değişmesini istiyor. Olaylarda can kaybı yaşandı.
Ekonomik sebeplerle Ocak ayının başında hareket geçen kitleler, hükümet karşıtı gösteriler yaptı. Tunus'da gösterilerin başlamasına neden olay eylemin benzeri bu ülkede de yaşandı ve iki kişi kendi yaktı. Cezayir'deki olaylar henüz hükümet değişikliğine neden olmadı.
İktidar, ekonomik durumunu düzeltmeye, istihdamı sağlamaya ve konut sorununu çözmeye yönelik önlemlerin alınacağını duyurdu.
Tunus'ta 26 yaşındaki bir seyyar satıcının 17 Aralıkta kendini yakarak öldürmesiyle olaylar patlak verdi. İktidarda 23 yıldır bulunan Devlet Başkanı Zeynelabidin Bin Ali, ülkeyi terk etti. Olaylar, bölge ülkelerine de sıçradı.
Bin Ali'yi kaçışa sürükleyen olayların kronolojisi şöyle:
19-20 Aralık: Ülkenin orta kesimindeki Sidi Buzid kentinde, 17 yaşındaki seyyar satıcı Muhammed Buazizi'nin zabıta tarafından tezgahına el koyulmasını protesto etmek için kendini yakmasından sonra işsizliğe karşı toplumsal hareket başladı. Güvenlik güçleriyle genç göstericiler arasında şiddetli çatışmalar çıktı ve ardından bir gözaltı dalgası başladı.
3-10 Ocak: Giderek yayılan gösteriler Kasrin, Regeb ve Thala'ta başta olmak üzere kanlı biçimde bastırıldı.
10 Ocak: Bin Ali ''kukuletalı eşkıyaların terör eylemlerini'' kınadı.
12 Ocak: Ülke geneline yayılan gösterilerde birçok kişi öldü. Tunus Komünist İşçi Partisi lideri Hamma Hammami gözaltına alındı, 14'ünde serbest kaldı.
14 Ocak: Binlerce gösterici ''Bin Ali dışarı'' çığlıklarıyla başkent ve taşrada toplandı.
Akşam üstü saatlerinde Başbakan Muhammed Gannuşi televizyondan ülkeyi terk eden Bin Ali'nin yerine başkanlığı vekaleten devraldığını ilan etti. Gece yağmalama olayları görülürken başlıca hedef Bin Ali ile dünürü Trabelsi ailesine ait mülklerdi. Adının açıklanmasını istemeyen Fransız diplomat sivillere yönelik şiddet olaylarına Bin Ali yandaşlarının katıldığını söyledi.
15 Ocak: Başkentin merkezi polis ve ordu araçlarıyla çevrelendi.
Bin Ali iktidardan tamamen uzaklaştırıldı. Anayasa Konseyi Meclis Başkanı Fuad Mebaza'yı vekaleten devlet başkanı atadı.
Tunus ve Mısır'da yönetimleri deviren halk hareketleri, komşu ülke Libya'ya da sıçradı. Darbeyle 1969 yılında iktidara gelen Kaddafi karşıtı gösteriler ilk olarak Bingazi'de hükümetin istifası talebiyle 16 Şubatta başladı. Gösteriler, başkent Trablus ile diğer kentlere de yayıldı, yüzlerce kişi olaylarda hayatını kaybetti. Trablus yakınlarındaki bir şantiyede çalışan Trabzonlu Yunus Emre Çelik, etrafı kolaçan etmek için çıktığı vincin üzerinde vurularak hayatını kaybetti.
Türkiye, Cumhuriyet tarihinin en büyük tahliye operasyonunu başlatarak, Libya'da olayların ortasında kalan Türk vatandaşlarını feribot ve uçaklarla yurda getiriyor. Bingazi Limanından ''Orhan Gazi-1'' ve "Osman Gazi-1" feribotlarıyla 59'u yabancı, 3 bin 28 Türk vatandaşını yurda getirildi. Feribotlara fırkateynler de eşlik etti.
Kaddafi İstifa etmedi
Libya lideri Muammer Kaddafi, görevinden istifa etmeyeceğini, ülkesinden ayrılmayacağını açıkladı.
Mısır Cumhurbaşkanı Hüsnü Mübarek, Kahire'de Tahrir Meydanı başta olmak üzere ülkenin değişik yerlerinde 18 gün süren protesto gösterilerinin ardından 11 Şubatta görevinden istifa etti. Mısır'da onlarca kişinin yaşamını yitirdiği olaylardan sonra yönetimi ordu devraldı.
1981 yılından istifa ettiği güne kadar Mısır Cumhurbaşkanı olarak görev yapan Mübarek, 4 Mayıs 1928'de Menufiya'daki Kafr El Meselha'da doğdu.
Ocak ayında gösterilere sahne olan diğer bir ülke de Ürdün oldu. Gösterilerin önünü almak isteyen Kral Abdullah, hükümeti görevden alarak eski askeri danışmanını başbakan olarak atadı. Muhalifler bunu yeterli bulmadı.
Ferit Hariri hükümeti, 12 Ocakta 11 bakanın istifa etmesiyle düştü. Ülkenin kuzeyindeki Trablusşam şehrinde El Cezire ve NBN kanalının canlı yayın cihazları yakıldı.
Göstericiler, Trablus'ta bürosu bulunan bakan Muhammed Safadi'nin ve Necip Mikati'nin ofisini de yaktılar.
Ülkedeki hükümet krizi ve gösteriler, 25 Ocakta Hizbullah ve Hristiyan grupların desteklediği işadamı Necib Mikati'nin başbakan olmasıyla son buldu.
İktidara 1970 yılında gelen Hafız Esad'ın, 2000 yılında ölmesinin ardından yerine oğlu Beşar Esad geçti. Olayların ülkesine sıçrayacağından endişe eden Devlet Başkanı Esad, reform sözü verdi. Esad'ın reform sözüne rağmen gösteriler oldu.
Irak'ın kuzeyinde de halk sokağa çıktı. Irak'ın kuzeyi Halepçe'de iki Kürt partisinin militanları arasında meydana gelen çatışmalarda biri polis memuru olmak üzere 5 kişi öldü, 10 kişi de yaralandı.
İran devriminin yıldönümünün ardından muhalifler sokağa çıkarak sesini yükseltti. İran'da 14 Şubat gösterilerinde can kaybı yaşandı. İran yönetimi, olayları önlemek için muhalifleri göz hapsine aldı.
Bahreyn'in başkenti Manama'da binlerce kişi rejim değişikliği talebiyle Şubat ayının ortasında gösteri yapmaya başladı.
Mısır'daki ayaklamanın "Halk rejimin yıkılmasını istiyor" sloganının kullanıldığı gösterilerde en az 4 kişi öldü, 231 kişi yaralandı.
Hükümet, reform isteyen muhalefet gruplarıyla diyalog başlattı.
Bahreyn Kralı Hamad bin İsa El Halife'nin talimatıyla 23 Şii militan serbest bırakıldı.
Halk, Ocak ayının son haftası Tunus ve Mısır'a benzer taleplerle sokağa döküldü. Arap yarımadasının güneyindeki Yemen'in başkenti Sana'da göstericiler ile 32 yıldır iktidarda bulunan Devlet Başkanı Ali Abdullah Salih yanlıları arasında çatışma çıktı.
Yemen'de gösterilerin başladığı 13 Şubattan bu yana 16 kişi hayatını yitirdi.
Devlet Başkanı Salih, muhaliflerin gösterisi üzerine geri adım attı, 2013 seçimlerinde aday olmayacağını açıkladı.