Efesli Herakleitos (İ.Ö. 540-480)
İzmir ilinden Selçuk’a gelirken Kuşadası yolunda ilerlerken 2 km kadar gidince solda Efes. Herakleitos işte orada yaşadı, orada düşündü ve doğa olayları dışında Din, Ahlak, Yönetim konularındaki bilgeliği günümüze ulaştı.
Yurttaşımız ve bugün için vatandaşımız, hemşerimiz olan Herakleitos’un bu topraklarda yaşadığı ve hatta yattığı Artemis tapınağına adak olarak sunduğu (Doğa üzerine) yapıtından göndermelerde bulunacak verileri topladım.
Akılcı düşünce bir bakıma Herakleitos’la başlar. İ.Ö. 540-480 Ephesuslu düşünür Herakleitos antik çağ felsefesinin özellikle, deney dışı felsefenin en büyük 4. düşünürü günümüzün bir çok bilimsel gerçekliğini deneysel bilimden yüz yıllarca önce dahice bir sezişle kavramış bulunan çağdaşlarını öylesine aşmıştı ki koca Sokrates bile kendisine Herakleitos’un yapıtını okuyan (doğa üzerine) Euripides’e şöyle demişti ‘ anladıklarım çok güzel, öyle sanıyorum ki anlamadıklarımda’
‘Ey Ephesus’lular hep zengin kalasınız, belli olsun diye kötülükleriniz.’düşünürün en güzel beddualarından biridir.
Bundan daha anlamlı bir beddua var mı?
Yurttaşımız insanla uğraşarak toplumun bir yığın olduğunu söylerken aydınlamanın ortaçağ döneminin düşüncesini deneye değil, gözlem ve sezgiyle bulduğu bu yetkin filozofun deyimleri günümüze akan söylemleri sonraki ardıllarının Goethe, Hölderlin, Nicolaus gibi filozofların geliştirdiği teoremlerini Nietzsche şöyle anlamlandırmıştır ; ‘dünyaya her zaman gerçek gerekecek, demek ki her zaman Herakleitos gerekerecek’.
Hegel, Herakleitos’un lojiğime almadığım tek sözü yoktur diyor.
Hegel ve Marxsa da uzanan düşünce serüvenini daha anlamlı kıldığını görüyoruz.
Yurttaşımız Herakleitos insanla uğraşa uğraşa sonunda bir kaçkın olarak onlardan uzaklaşmıştır. Yurdunun politik sosyal gelişmesini beğenmeyip köşeye çekilen bu yalnızlığı içinde varlıkların özünü kavramaya çalışan Herakleitos ‘un günümüze ulaşan inanılır gibi değil ama insanlar bu bilimsel gerçekleri yirmi beş yy sonra kavrayabilmişlerdir.
İnsan bedeniyle ilgili
İnsan hem yaşamı hem de ölümü kendinde taşır.
Hem gençliği hem yaşlılığı kendinde taşır.
Hem açlığı hem tokluğu kendinde taşır.
Soğuk ısınır sıcak soğur
Yaş kurur kuru nemlenir.
Çünkü bunlar değişince öteki olur
Yukarı çıkan yolla aşağı inen yol özdeştir.
Aynı ırmakta 2. kez yıkanamayız. 2. kez girdiğimizde bu ırmak bambaşka bir ırmaktır artık. Burada akıp giden sular onu başka bir ırmak yapmıştır.
Varlık ve yokluk deyimi;
Olmak ve olmamak Sheakespear’e prens Hamlet’e söylettiği bu sözü Herakleitos’tan almıştır.
Her şey sonsuz olarak dönüp değişse de
Durgun bir ruh yerindedir bu değişmede
Sonsuz meydana geliş içinde sonsuz varoluş gizlidir.
Herakleitos düşüncesi adeta diyalektiği önceden görmüş gibidir. Toplumsal ve sınıfsal çatışmanın bilincine ilk varan Herakleitos olmuştur.
Efesliler Herakleitos’tan yasalar yapmasını istemişler ancak o karşılık bile vermemiştir. Artemis tapınağında çocuklarla aşık oynarmış, bir gün kendisine şaşkınlıkla bakanlara ‘ne şaştınız reziller, sizinle birlikte devleti yönetmek daha mı iyi sanki’ demiş.
Herakleitos soylu bir ailenin büyük oğluymuş. Hakkı olan kral rahipliğini küçümseyerek kardeşine bırakmış.
O dönemde yönetimlerin yöntemini din onaylı olarak alan soylular heraklitos’a yönetimin yasalarını yaptırmak onaylatmak için uğraşmışlarsa da adeta çağımızın laisizmini benimseyen
Herakleitos kral rahipliğini (din yönetimini ) reddetmiştir.
Bu bilgenin bu topraklarda yaşamış olması ve aynı ortamda bulunmamız kıvanç vericidir.
Herakleitos’a ve Ephesuslulara selam olsun…
SELÇUK BELEDİYE SPOR KULUBÜ
Antik felsefe Wolther Kranz
Felsefe sözlüğü Orhan Hançerlioğlu
Açık toplum ve düşmanları Karl Popper
Felsefe tarihi Macit Gökberk
Kırık taşlar Herakleitos (ç.E.Alova)
Halikarnas balıkçısı Cevat Şakir (bütün eserleri)
4 Kasım 2008 23:18:13 - Okuma: (1080)