Vadeli İşlemler Piyasası - Ehli Blog
By Ozan Başer On Pazartesi, Aralık 19, 2016
Vadeli işlemler piyasası, ya da bir diğer adıyla Vadeli İşlem Opsiyon Borsası nasıl işler?
Vadeli işleler piyasası, vadeli işlem sözleşmelerinin alım-satımının yapıldığı bir ticari borsadır. Buna "VADELİ İŞLEM OPSİYON BORSASI" da denmektedir.
Bu piyasada aracı üye ya da kurumlar aracılığıyla tüm girişimci ve yatırımcılar, borsa tarafından belirlenmiş miktar ya da oranda teminat yatırarak vadeli alım-satım yapabilmektedir. Vadeli işlemler piyasasında genellikle tarımsal ürün ya da tarımsal, madensel, finansal birkaç ürünün alım-satım işlemleri yapılmaktır. Ürün alım-satımına rağmen alıcı ve satıcı tarafların birbirini tanıması gerekmez. Yapılan tüm işlemler, borsa takas merkezinin garantisi altındadır. Bu piyasalarda işlemler karşılıklı olarak, yüz yüze sesli pazarlık yöntemiyle ya da elektronik ortamda bilgisayarda yapılmaktadır.
Vadeli İşlem Sözleşmesi Nedir ?
Vadeli işlem sözleşmesi, yasal bağlayıcılığı olan ve sözleşmeye konu olan ürünü ileri bir vadede almak ya da satmak üzere işlem salonunda yapılan bir sözleşmedir. Bu sözleşmede alım satıma konu ürünün, kalitesi, miktarı, teslim yeri ve tarihi, borsa tarafından önceden belirlenip standart şartlara bağlanmıştır. Vadeli işlem sözleşmesinde ürünün cinsi (örn: pamuk), kalitesi (örn: ege standart ), miktarı teslim yeri ve tarihi, kotasyon şekli (örn: cent-sent başına fiyatları ) ve diğer ayrıntılar standart olarak belirtilmiştir. Tarımsal ürünler ( buğday, pamuk, susam, arpa vb. ), değerli maden ve enerji ürünleri (altın, gümüş, demir, bakır, petrol vb. ) döviz kurları ya da finansman ürünleri ( bono, tahvil, mali endeksler vb. ) gibi pek çok ürün, vadeli işlem sözleşmelerine konu olabilmektedir.
Vadeli İşlemler Piyasasının İşlevleri
Ticaretle ilgilenen kişi ve kurumlar, ticari faaliyetlerini sürdürürken sağlıklı bir ve risk önlemleri için geleceğe yönelik “ fiyat oluşumu ve risk dağıtımı “ olmak üzere iki ana işlevi vardır.
Vadeli işlemler piyasalarının işlevleri
Bu iki temel işlevle birlikte piyasada da iki ayrı grup bulunmaktadır. Bunlardan birincisi, fiyat riskinden bu riski aktarmak yoluyla korunmak isteyen üreticiler (bunlara “hedger-korunmacılar” denmektedir.) ile geleceğe yönelik fiyat belirsizliklerinden kar sağlamayı amaçlayan “ spekülatörler “ dir. Bu piyasalarda, yerel ve belli ürünlere odaklanmış spot piyasalarda işlem gören söz konusu ürünlerin fiyatlarında meydana gelebilecek değişimlerini doğurduğu riski devretmek ya da riskten korunmak isteyen hedger’lere bu riskten kurtulma fırsatı sunulmuş olur. Spekülatörler ise, serbest rekabet koşulları altında oluşan bu fiyatları takip ederek ve riskten korunmak isteyen hedgerlerle alım-satım yaparak onların riskini üstlenen ve bu şekilde kar elde eden kişi ve kurumlardır. Spekülatörler, diğer piyasalarda olduğu gibi, vadeli işlemler piyasalarında da geleceğe dönük beklentiler doğrultusunda pozisyon alarak kar elde ederler.
İkinci ve çok önemli işlevi ise “ fiyat oluşumu “ sürecidir. Vadeli işlem piyasası, işlemi yapılan ürünün ileri ki tarihlerde fiyatının oluşmasında büyük avantajı vardır. Bunda temel etken, piyasaya çok geniş bir katılımın sağlanması, bu şekilde fiyatlamanın bir iki büyük tüccarın elinde oyuncak olmadan, gerçekçi fiyat oluşumuna katkı sağlamasıdır. Spot piyasada fiyatlar, belirli aracıların inisiyatifinde iken, vadeli işlem piyasalarında tüm girişimci ya da yatırımcı kişi ve kuruluşlar fiyat oluşumunda söz söyleme ve aktif katılım ile fiyatları belirleme hakkına sahiptir.
Ayrıca bu piyasaya girmek için illa ki, söz konusu o ürünün üretimi ve ticareti ile ilgili bir alanda faaliyet göstermekte gerekmez. ( Oysa spot piyasalarda o ürünle ilgili faaliyet gösterme koşulu da vardır.) Vadeli piyasalarda ise, herhangi bir yatırımcı bir miktar teminat yatırarak bir pozisyon alabilmekte ya da pozisyondan çıkabilmektedir. Böylece fiyat oluşumu belli tekellerden kurtulmakta, serbest piyasa içinde büyük bir katılımla oluşmaktadır. Bu fiyatlamanın tabana yayılmasını sağlamaktadır.
Vadeli İşlemler Piyasalarının Yararları Nelerdir ?
Vadeli işlem sözleşmesine konu olan ürünün gelecekteki fiyat dalgalanmalarından olumsuz etkilenecek kimi gruplar, sağlıklı bir risk yönetimi olanağına kavuşur.
Fiyatların genel eğilimi ve söz konusu ürüne ait gelecekteki fiyat oluşumları hakkında güvenilir veriler sağlar.
Gerçekçi fiyat oluşumu sağlanır. Yani fiyatların oluşumunda geniş bir katılım olduğundan, herhangi bir grup tüccar ya da spekülatörün fiyatları maniple etmesinin ( yönlendirmesinin ) önüne geçilir.
Yatırımcı ya da katılımcılar işlemlerini borsa takas merkezi garantisi ile güven içinde gerçekleştirilir.
Maliye yönetiminin yani devletin, birçok üründe uyguladığı tavan ve taban fiyatı ile piyasaya müdahale etme gereği ortadan kalkar, üreticiler ürünlerini dünya fiyatlarından alım-satımını yapabilme olanağına kavuşur.
Günümüz ticari yaşamında mutlaka uygulanması gereken stok yönetim politikalarının üretici, ihracatçı, ithalatçı, sanayici tüm kesimler tarafından oluşturulması ve geliştirilmesine yardımcı olur.
Vadeli işlemler özellikle tarım piyasalarını ilgilendirmektedir. Bu nedenle oluşan fiyatlara göre ekim yapmayı düşünen üreticilerin üretim hareketleri ile etkin bir tarımsal planlama yapma olanağı doğar.
Piyasaya katılımın geniş tabanlı olması ile ürünün alım-satımında mevcut pazarlarda (spot piyasalarda dahil olmak üzere) sağlıklı bir nakit akışı (likidite) sağlanmış olur.
Ehliblog'un Notu: Bu yazı Uşak Üniversitesi'nde Bankacılık ve Finans öğrencisi olan Duygu Akkaya tarafından Ehliblog için kaleme alınmıştır. Aynı bölümden Dilan'ın forex konusundaki yazısına da buradan ulaşabilirsiniz.
Duygu da henüz bir bloga sahip değil. Bir blogu olmadığı için de kendi blogunu tanıtamıyorum burada. Ancak, en kısa zamanda finans okur yazarlığına katkı sağlamaya başlayacağından ve bizleri kıymetli yazılarından uzak bırakmayacağından eminim. Öğrencilik yaşamında ve yakın zamanda atılacağı iş hayatında başarılar diliyorum :) Ayrıca Uşak Üniversitesi Bankacılık ve Finans bölümü hocalarını da buradan saygıyla selamlıyorum. Öğrencilerini yazmaya teşvik etmeleri gerçekten takdire şayan. Hepsine teker teker teşekkür ediyorum. Öğrenci arkadaşlara, muhtemelen tanıdıkları bir isim olan Mahfi Eğilmez'den bir alıntıyla bir teşvikte de ben bulunayım: "Yazmak, konuşmaktan daha öğreticidir."
Genç iktisatçılara hoşgeldiniz diyorum. Çok önemli bir çaba. Yazmak, konuşmaktan daha öğreticidir. https://t.co/7c3TuzyMUZ
— Mahfi Eğilmez (@mahfiegilmez) 12 Aralık 2016
Kurye 20/12/16 13:20
Bu borsa işlerinden hep zarar edenlerdenim
Ozan Başer 24/12/16 00:05
Borsada zarar etmek, borsayı "oynamakla" oluyor maalesef. Borsa oynamak yerine, bir şirkete ortak olduğunuz bilinciyle hareket ederseniz; kazanç kaçınılmaz olacaktır.