Kulağakaçanlar (Dermaptera) - Evrim Ağacı
Dişi birey, Kırklareli.
Dünya çapında yaklaşık 2000 türü bulunan bir takımdır. Hemimetabol metamorfoz (başkalaşım) görülür. Yani kelebek ve güve gibi larva hali bulunmaz. Gelişim türe göre 4-6 instar arasında değişkenlik gösterir. Vücut uzunlukları 5-50 mm arasındadır. Baş ileri doğrudur ve kesici, çiğneyici bir ağız yapısı vardır. Bileşik gözün boyutu küçük veya büyük olabileceği gibi gözü olmayan türler de bulunmaktadır.
Ocelli (basit göz) bulunmaz. Kanatlı türlerde önkanatlar düz, küçük, damarsız ve serttir. Tegmina adı verilen bu ön kanat, arka kanatları korur. Arka kanatlar yarım daire şeklindedir ve katlanıp tegminanın altına girer. Tegmina kısadır bu yüzden arka kanatların üstünü tamamen kapatamaz. Abdomen esnektir. Tarsi 3 segmentlidir. Adlarının aksine "kulağa kaçmazlar" ve zararsızdırlar.
Yetişkin birey baş kısmı, Kırklareli.
Karakteristik, çoğunlukla segmentsiz bir cerci bulunur. Ancak Hemimeridae ve Arixeniidae familyalarında cerci ipliksi ve segmentlidir. Arixeniidae familyasından türler Asya'da yarasalar üzerinde, Hemimeridae familyasından türler ise Afrika kemirgenleri üzerinde ektoparazittir. Her iki familyada da kanat ve göz bulunmamaktadır.
Kıskaç şeklindeki cerci dişilere kıyasla erkeklerde kavisli ve daha geniştir. Bu kıskaç benzeri yapı avı yakalamak, avcıdan korunmak, tegminanın altındaki arka kanadı katlamak ve bazı türlerde de çiftleşme anında dişiyi tutmak için kullanılır. Nimflerde cerci küçüktür ve dişilerde olduğu gibi daha düzdür. Büyüdükçe cinsiyete göre yapısı değişir.
Devasa cerci organları ve organın iç kısmında "çıkıntı" bulunan erkek birey, Kırklareli.
Dermaptera takımının fosil kayıtları 208 milyon yıl önceye denk gelen Geç Triyas-Erken Jura döneminden başlar ve yaklaşık 70 örnek bulunmaktadır. Bu fosillerde 5 segmentli tarsi, damarlı tegmina, iyi gelişmiş ovipositor ve segmentli cerci bulunur. Hemimeridae ve Arixeniidae familyalarına ait bilinen bir fosil kaydı bulunmamaktadır.
Dermaptera 3 alttakıma ayrılır. Bunlar Archidermaptera, Eodermaptera ve Neodermaptera alttakımlarıdır. Eski alttakımlar olan Hemimerina, Arixeniina ve Forficulina familya olarak Neodermaptera alttakımına aktarılmıştır. Günümüzde sadece Neodermaptera alttakımından türler yaşamaktadır. Diğer alttakımlardaki türlerin nesli tükenmiştir.
Erkeklere nazaran daha küçük ve düz olan cerci organları ile dişi birey, Kırkareli.
Antarktika hariç her kıtada yaşamaktadırlar.
Taşların altında, ağaç yarıklarında, toprak içerisinde ve yaprakların altında bulunabilirler. Genellikle nemli yerleri tercih ederler.
Ağaç gövdesi içindeki bireyler, Konya.
Genel olarak tehlike altında değildirler. Bu takımdan Labidura herculeana türü eskiden Kritik Tehlike Altında (CR) olarak kategorilendirilmişken 2014 yılında bu değiştirilmiş ve nesli tükenen canlılar için kullanılan Tükenmiş (EX) kategorisine aktarılmıştır.
Karnın ucundaki kerpeten benzeri organları olan "cerci" organları.
Çoğu tür nokturnaldir ve gündüzleri saklanırlar. Bazı türlerde kimyasal savunma mekanizmaları bulunmaktadır. Örneğin Amerika kıtasında bulunan Doru taeniatum, savunma amacıyla 4. abdominal tergitten kokulu, sarı bir sıvı fışkırtabilir.
Yumurta bakımı, Konya.
Sonbaharda çiftleşirler. Erkek ve dişi sonbaharı ve kışı birlikte bir çukurda geçirebilir. Erkek kış mevsiminin ortasından ilkbahar başlarına kadar yuvadan ayrılır veya dişi tarafından atılır. Çiftleşme sonrası spermatoforlar, dişinin vücudunda döllenmeden birkaç ay durabilir.
Ovipar türlerde (Arixeniidae ve Hemimeridae familyasından türlerde yalancı plasentalı viviparlık görülmektedir) dişi, çiftleşme sonrası 20-80 arası yumurtayı çukur yerlere bırakır. Dişi yumurtaları mantarlardan ve dış tehditlerden uzak tutmak için korur ve temizler. Yumurtadan çıkan nimfler de bir süre bakım görür. Eğer bakım esnasında anne ölürse nimfler anneyi yiyebilir. Nimfler 2. veya 3. instardan sonra yuvadan ayrılmazsa anne onları yiyebilir.
Forficula auricularia türünün nimfleri, Konya.
Çoğu tür omnivordur. Çoğunlukla çürük sebzeler, ölü canlıların kalıntıları ve döküntüler ile beslenirler. Hemimeridae familyasından türler konaktaki mantarlar ve deri artıkları ile, Arixeniidae familyasından türler ise konak yarasaların deri artıklarıyla, glandüler sekresyonlarla ve bazen böcekler ile beslenir.
Bilimsel adı Yunan kökenlidir. "Derma" deri, "Pteron (Çoğul ptera)" kanat anlamına gelmektedir. Bu ismin kullanılmasının sebebi tegminanın derimsi bir yapıda olmasından kaynaklıdır.
İngilizce earwig olarak bilinirler. Türkçe'de de çoğu dilde aynı anlama gelen "kulağakaçan" adı kullanılmaktadır. Bu isim, insanların kulağına girip yumurtladıkları hakkındaki gerçeği yansıtmayan bilgilere dayanır.
P. J. Gullan, P. S. Cranstons. (2012). Böcekler: Entomolojinin Ana Hatları. ISBN: 978-605-133-324-3. Yayınevi: Nobel Akademik Yayıncılık.
NCSU. Dermaptera. (31 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 31 Temmuz 2020. Alındığı Yer: General Entomology | Arşiv Bağlantısı
Insect and their allies. Dermaptera: Earwigs. (31 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 31 Temmuz 2020. Alındığı Yer: CSIRO | Arşiv Bağlantısı
ToLweb. Dermaptera. (31 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 31 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Tree of Life Web Project | Arşiv Bağlantısı
Wikipedia. Earwig. (31 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 31 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 12/08/2020 21:16:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9073
Böcek Böcekler Etimoloji Böcek Bilimi