Beyhan BALABAN - MONDROS ÇAYI ve MONDROS KÖPRÜSÜ
Giriş Tarihi : 24-12-2019 08:28
MONDROS ÇAYI ve MONDROS KÖPRÜSÜ
Kasım 2019’da İmece ve Zirve Gazetesinde yayınlanan “Mersin Müftü Deresi ve Tarsus Berdan Çayı’nın TALİHSİZLİĞİ” başlıklı yazımdan sonra Bana ulaşan Mersinli vatandaşlarımız; üzeri kapatılan, siyasi çıkar emelleriyle tarihin aydınlanmasına perde çekilen bir gerçeğin gün ışığına çıkmasını sağladılar. Özellikle Mersin Mahmudiye Mahallesi eşrafından olan Yücel TOKDEMİR; Bana ulaşarak şu gerçeği anlattı:
Yücel TOKDEMİR; “Ben İlkokulda okurken Mersin’i Silifke yolu ile bağlayan bu Çayın adı Mondros Çayı, Köprünün adı ise; Mondros Köprüsü idi. Çevre mahallelerin hepsi böyle söyler, böyle anlatılardı. Mondros Köprüsü ismini Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK vermiş. Atatürk Mersin’e geldiğinde, Mondros Çayını, etrafının mühendisliğini ve Köprüsünü görünce hayran kalmış. YONU TAŞINDAN Mersin Halkının kendi elleriyle yaptıkları Çayın iki yanındaki yüzeyi çok beğenmiş ve üzerine YONU TAŞINDAN yapılan Köprüye Mondros Köprüsü demiş, Mondros Çayı adını vermiştir. Daha sonra 1968 selinde Köprü yıkıldı. Ve Mersin’in Silifke ile irtibatı kesildi. O zamanlar sahile doğru Mersin’den sonra anılan, İl gibi değerlendirilen Silifke Yoluna gidilen tek yol, tek bağlantı bu köprüydü. Başka bir geçiş yolu yoktu. Zamanla etrafı gasp edildi, nice Portakal Bahçelerine binalar kalktı. Bir süre sonra yeni köprü yapıldı ve adına Müftü Köprüsü dediler. Tuhafıma giden eskiden bu akan suya ÇAY denilirdi. Adı Müftü olduktan sonra MÜFTÜ DERESİ denildi. Hem akan suyun, hem de Yonu Taşından yapılan eski köprünün adı bir anda değişti. Önce Müftü Camii mi yapıldı? Ya da önce Müftü adında biri bu köprüyü yapıp sonra adı camiye mi adı verildi? Bilmiyorum. Çünkü Ben daha sonra yurt dışında çalışmaya gidip geliyordum. Görevim Uzak Yol Gemi Kaptanlığı olduğu için isimlerin değişme sürecini takip edemedim. Herkes bir başka anlatıyordu. Bildiklerim bu kadar. Çocukken hepimizin Mondros Çayı ve Mondros Köprüsü olarak bildiğimiz isimlerin değişmesi, benim yetiştiğim kuşağı oldukça üzmüştür. Çocukluğumuz Mondros Çayı etrafında oynayarak, şarkılar söyleyerek geçti. Bizlere Mustafa Kemal’in bu ismi verdiğini büyüklerimiz hep anlatırdı. Müftü ismi nereden çıktı? Söylentilerin hangisi doğru bilmiyorum. Ama ATAM; Mondros ismini çok önceden vermişti, yeniden ismine kavuşması gerekir. Yapılması gereken bir şey varsa, Şahitlik yapmaya hazırım. Saygılarımla.” dedi.
Yenişehir’e ve akabinde Büyükşehir’e yollarından dolayı bağlı olan konunun değerlendirilmesini ve Belediye Başkanlarımızın belediye arşivlerinde gereken bilgiye erişip gereğini yapmalarını buradan talep ediyorum. Ülkemizin karanlığa sürüklendiği bu günlerde CUMHURİYET TARİHİNİ GÖLGEDE BIRAKACAK HER ADIM BİZLERİ YOK EDER. Cumhuriyet ihtilalle kurulmuş bir devlet yönetimidir. Cumhuriyet’in ne zorluklarla kurulduğunu anlatan, tarihimize tanıklık eden her gerçeği yaşatmak ve yeni kuşaklara anlatmak zorundayız.
Peki, Gazi Mustafa Kemal Neden Hayran Kaldığı Çay’a ve Üzerindeki Köprüye MONDROS Demiştir?
Mustafa Kemal Mersinliye sorar; “Kimler yaptı bu Şaheseri…” diye. Mersin’in tepelerinde oturan Türkmenlerin Yonu Taşını yapıp, taşıyarak inşa ettiklerini anlatırlar. Mustafa Kemal; “Bizim Ege Efeleri gibi mi?” der. Halkımız; “EVET” der. Hatta bu yüzden Halk arasında EFRENK adı baş gösterir ve Efrenk Çayı, Efrenklerin yaptığı Köprü diye anılır. Mustafa Kemal’e; “Çayın ve Köprünün adı yok Atam, köylülerimiz Yonu Taşından yaptı…” denilince, Mustafa Kemal; “Adı MONDROS OLSUN” demiştir. “EFE” kelimesini Halkımız ATANIN ağzından duyunca; EFE’den EFRENK türetilerek bir “EFRENK” tanımı da o yıllarda dilden dile yayılır…
Mustafa Kemal o zamanlar suları yoğun akan dillere destan bu Çay’ı Yunanistan'ın Limni adasında yer alan ve ufak bir liman olan MONDROS kentine ve Limanına benzettiği için MONDROS adını vermiştir. Birinci Dünya Savaşı sonunda Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasındaki Mondros Mütarekesi Mondros Limanı'nda 1. Dünya Savaşına son verme belgesi olarak imzalanmıştır. Mondros Limanı Ege Denizi'ndeki Limni adasının limanıdır. Mondros Mütarekesi; Osmanlı Devleti adına Bahriye Nazırı Rauf Bey, Birleşik Krallık İngiltere Devleti temsilcisi Amiral Calthrope Başkanlıklarında süren görüşmelerden sonra Adanın Mondros Limanı'nda demirli Agamemnon zırhlısında 30 Ekim 1918 akşamı imzalanmıştır.
Mustafa Kemal’in akan suyuna ve su kenarına inşa edilen bentlere, üzerine yapılan köprüye hayran kaldığı bu tarihi söylemi ve verdiği ismi yaşatmak gerekir. Nasıl olsa Müftü Camii vardır. Cumhuriyet tarihinin ilk adımlarından olan 1. Dünya Savaşı sonrasının geleceğini inşa eden Mondros Mütarekesinin MADDELERİ; bizlere Cumhuriyet Devletinin kapılarını açan ilk kıvılcımlardan birisidir. Bu nedenle Belediye Başkanlarımızın MECLİS GÜNDEMİNE alarak Dere değil de, ÇAY olan ve adının MONDROS olan Çay’ın ve Köprünün adını MECLİSTE geri vermelerini talep ediyoruz.
Böylece MARKA KENT OLUNUR. METRO Hiçbir Kenti Marka Yapmaz! …
Aynı zamanda ilk yazımda belirttiğim gibi; Mondros Çayı ve Tarsus Berdan Çayını su altı mühendisliği ile akıntının doldurularak suyu biriktirip, Kayıkların yüzdüğü, çevresinde Sosyal Tesislerin olduğu mekânlara kavuşturulması gerekir. Mersin merkezi ve tüm İlçelerinin merkezleri; düzgün bir İMAR YAPILANMASINA Kentsel Dönüşüm Yasasından faydalanarak kavuşturulmalı, kurum müdürlükleri, iş alanları ve esnaflar haricinde merkez yerleşim yerleri BETONLAŞMADAN kurtarılmalıdır. Böylece MARKA KENT OLUNUR. METRO Hiçbir Kenti Marka Yapmaz! …
Yenişehir ve Mersin Büyükşehir Başkanlığına sesleniyorum; Mersin’i kendi değerlerine lütfen doğru çalışmalara imza atarak kavuşturunuz. Mondros ismini ve Çayın eski görüntüsünü Mersin’e kazandırınız.
ETİKETLER: atatürk mondros çayı mersin