Ekosistemde Madde ve Enerji Akışı - Besin Zinciri ve Enerji Aktarımı Nedir? | Fikir.Gen.Tr
fikirci 28 Ağustos 2019 Yorum yapılmamış
Ekosistemde madde ve enerji akışının dengede olması üretici, tüketici ve ayrıştırıcı canlılar tarafından sağlanır. Ekosistemi oluşturan canlılar, madde ve enerji yönüyle birbirlerine bağımlıdır.
Doğada madde, döngüsel olarak dolaşırken enerji akışı tek yönde gerçekleşir. Bir beslenme basamağından diğerine besin akışı sırasında her basamakta toplam biyokütle ve depolanmış enerji miktarı azalır.
Ekosistemlerde madde ve enerji akışı
Enerjinin temel kaynağı güneştir. Fotoototrof canlılar, güneş ışınlarını organik besin üretimi sırasında enerji kaynağı olarak kullanır. Madde ve enerji akışının ilk basamağı üreticilerdir. Bu nedenle beslenme basamaklarında biyokütlesi en fazla olan canlılar üreticilerdir. Üreticilerden birincil tüketicilere, ardından ikincil ve üçüncül tüketicilere doğru madde ve enerji akışı devam eder.
Ayrıştırıcılar çevrelerindeki organik bileşiklerden madde ve enerji ihtiyacını karşılar. Ayrıştırıcıların doğadaki en önemli rolü, organik maddeleri inorganik maddelere dönüştürmeleridir. Yani ayrıştırıcılar organik ve inorganik bileşikler arasındaki dengenin korunmasında önemli bir role sahiptir. Ancak organik maddeleri, inorganik maddelere dönüştürdükleri için ayrıştırıcılarla birlikte enerji akışı durur.
Canlılar arasındaki beslenme ilişkilerini gösteren beslenme basamaklarının her birine trofik düzey adı verilir. Bu trofik düzeyleri oluşturan canlılar şu şekildedir:
trofik düzey = üreticiler
trofik düzey = birincil tüketiciler
trofik düzey = ikincil tüketiciler
trofik düzey = üçüncül tüketiciler
Besinlerdeki enerjinin üreticilerden otçullara ve onlardan etçillere kadar olan iletimine besin zinciri veya enerji aktarımı denir.
Su ve kara ekosistemlerinde besin zinciri örnekleri
Ekosistemde, organizmalar arasındaki karmaşık beslenme ilişkileri bir ağa benzetilir ve farklı türlerin birlikte oluşturduğu bu ilişkiler ağına besin ağı denir.
Kara ekosisteminde besin ağı örneği
Su ekosistemlerindeki besin zinciri, kara ekosistemlerindeki besin zincirinden daha uzundur. Çünkü su ekosistemlerinde besin çeşitliliği daha fazladır.
Besin ağları canlıların ekosistemdeki temel görevlerine göre şekillenir. Besin ağı, çok sayıda besin zincirinin birleşmesi sonucunda oluşur. Çevresel faktörlerdeki değişmelere bağlı olarak besin ağının yapısı değişebilir. Bir ekosistemde çeşitli nedenlerle zarar gören bir türün yerini, aynı ekolojik nişi paylaşan başka bir tür doldurabilir. Bu durum, besin ağında tür çeşitliliğinin ve popülasyonların yoğunluklarının değişmesine neden olur.
Beslenme basamağındaki canlıların toplam organik madde ağırlığına biyokütle (biyomas) denir. Bir besin zincirinin üreticiler basamağın dan başlayarak son tüketici basamağına kadar dikey dizilimine besin piramidi adı verilir.
Ekosistemlerde besin piramidi
Besin ağlarında besin maddeleri trofik düzeylerden geçerken her basamakta toplam enerjinin % 10’u bir üst basamağa aktarılır, kalan % 90’lık kısmı ise ısı ve boşaltım maddelerine dönüşür. Buna % 10 kuralı denir. Madde ve enerji kayıplarını gösteren grafiklere ise enerji piramidi denir.
Ekosistemlerde enerji piramidi
Besin ağlarında bulunan ve ekosistemin bütünü üzerinde etkili olan türlere kilit taşı tür denir. Bu türlerin ekosistemin devamlılığı açısından önemi büyüktür. Bu türler ekosistemde yok olduğunda besin ağı büyük ölçüde zarar görür ve ekolojik denge bozulur. Bu türlere örnek olarak su samuru verilebilir.
Kilit taşı tür
Ekosistemde değişen çevre şartlarına bağlı olarak sayıları hızla ar tan ve besin ağına zarar veren türlere istilacı türler denir. İstilacı türler, farklı ekosistemlerden de geçiş yapabilir ve değişik yollarla besin ağına katılabilir. Bazı bölgelerde görülen çekirge istilası bu duruma örnek verilebilir.
Fabrika atıklarında bulunan kurşun, civa gibi ağır metaller; tarım ilaçları, deterjanlar vb. zehirli atıklar; yağmur ve kanalizasyonlar yoluyla su kaynaklarına ulaşır. Bu atıklar, ilk önce birincil trofik düzeyi oluşturan fitoplanktonlara geçerek besin zincirine girmiş olur. Bu maddeler, vücuttan atılamayarak hücrelerde ve dokularda birikir.
Besin zincirinin üst basamaklarına doğru çıkıldıkça zehirli maddelerin dokularda birikimi on kat artar. Bu duruma biyolojik birikim denir. Besin zincirinin en üstündeki canlıların dokularında zehirli maddeler daha fazla birikir ve biyolojik birikimden en çok en üst trofik düzeyi oluşturan canlılar zarar görür.
Zehirli maddelerin besin zinciri ile canlıların dokularında birikimi
Bu zararlı atıklar, besin zinciri yoluyla insanlara da ulaşarak çeşitli hastalıkların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Kanser, sindirim ve solunum sistemi hastalıklarının ortaya çıkmasına neden olan DDT, radyoaktif maddeler ve ağır metaller, su kaynaklarına bulaşarak be sin zincirinde bulunan tüm canlıların sağlığını olumsuz yönde etkiler. DDT, bu nedenle günümüzde yasaklanmış olan tarım ilaçlarındandır.
DDT’nin besin zinciri yoluyla canlıların dokularında birikmesi
Kök Hücre Nedir? Yapay Organ Yapımı
Sitoplazma Nedir? Organel Nedir? Hücrede Bulunan Organeller Nelerdir?
Tozlaşma Nedir Nasıl Gerçekleşir?
Dormansi ve Çimlenme Dormansi
Kategoriler Kategori seçin15. Yüzyıl – 17. Yüzyıl Felsefesi18. Yüzyıl – 19. Yüzyıl Felsefesi1881’den 1919’a Mustafa Kemal Atatürk19. ve 20. Yüzyıl Türk Heykel ve Resim Sanatı20. Yüzyıl FelsefesiAhlak FelsefesiAile Hayatı ve Ana Çocuk SağlığıAile YapısıAnadolu’da İslamAtatürk Dönemi Türk Dış PolitikasıAtatürk’ün ÖlümüAtatürkçülük ve Atatürk İlkeleriAvrupa SanatıBeşeri SistemlerBilgi FelsefesiBilim FelsefesiBiliyor muydunuz?BiyolojiBölgeler ve ÜlkelerBtiki BiyolojisiÇağdaş Türk ve Dünya TarihiCanlılar DünyasıCanlılar ve ÇevreCanlılarda Enerji DönüşümüÇevre ve ToplumCoğrafyaCoğrafya KarmaDin FelsefesiDin KültürüDoğal Ortam ve İnsanDoğal SistemlerDünya EkonomisiDünya SiyasetiEğitim BilimleriEkonomiEkonomi Nedir?Ekonomik Faaliyetler ve Doğal KaynaklarEkosistem Ekolojisi ve Güncel Çevre SorunlarıEkosistemlerin Özellikleri ve İşleyişiFelsefeFelsefe GenelFelsefeyle TanışmaGeleneksel SanatlarımızGenelGenel SağlıkGenel TarihGüncel Dini MeselelerHint ve Çin DinleriHücreİlk Çağda Doğu Akdeniz Havzası Uygarlıkları ve Bizansİlk Türk İslam Devletleriİnkılap Tarihiİslam Ahlakıİslam Düşüncesinde Tasavvufi Yorumlarİslam ve Bilimİslam ve Ekonomik Hayatİslam ve Hukukİslam ve Sosyal Hayatİslam ve Türk MimarisiKalıtımKur’an-ı Kerim’de Aile YapısıKurtuluş Savaşında CephelerMillî Gelir, Ekonomik Büyüme ve İstihdamMillî Mücadele’nin Hazırlık DönemiMÖ 6. Yüzyıl – MS 2. Yüzyıl FelsefesiMS 2. Yüzyıl – MS 15. Yüzyıl FelsefesiNüfus PolitikalarıNükleik Asitlerin Keşfi ve ÖnemiO Da Kim?Ödemeler Dengesi, Dış Ticaret ve Uluslararası Ekonomik KuruluşlarÖğrenme, Bellek, DüşünmeOrta Asya Türk SanatıOrta Asya ve Yakın Doğu’da Kurulan Diğer DevletlerOsmanlı DevletiOsmanlı Hanedanının Aile Yapısı ve Güncel YaşamıOsmanlıdan Günümüze Türk Toplumunda Aile Yapısı ve BoşanmaPara, Bankacılık ve EnflasyonPiyasa Mekanizması: Talep, Arz Ve Fiyat OluşumuPsikolojiPsikoloji Bilimini TanıyalımPsikolojinin Temel SüreçleriRuh Sağlığının TemelleriSağlıkSanat FelsefesiSanat TarihiSanat Tarihine GirişSiyasetSiyaset FelsefesiTarih Öncesinde Anadolu’da YaşamTeknolojiTeşkilatlar – ÖrgütlerToplum ve İnsanTürk Cumhuriyetlerinin Bağımsızlık SüreçleriTürk İnkılabıTürk-İslam Devletlerinde Kültür ve UygarlıkTürkiye EkonomisiTürkiye SiyasetiTürkiye’de EkonomiTürkiye’nin Genel Ekonomik SorunlarıTürkiye’nin AB SüreciTürklerin İslamiyet’i KabulüVarlık FelsefesiYarışma SorularıYaşam Bilimi BiyolojiYeniçeriliğin Kaldırılışı ve Sosyoekonomik SonuçlarıYerleşmelerin Özellikleri