Aras Nehri, Arpaçay ile Ergüder denilen mevkide Halıkışlak köyü doğusunda (Digor) birleşir. Bundan sonra daha da güçlenir. Aras Irmağı’nın önemli bir kolu olan Arpaçay, ilin doğusunda, Eski Sovyetler Birliği sınırını oluşturacak şekilde akar. Sınır boyunca aktığından il toprakları için yalnızca kolları aracılığıyla önem taşır. Arpaçay: Akbaba Dağı’nın yamaçlarından kaynaklanan küçük akarsular Sovyet topraklarında doğu yönünde akarak Arpagel Gölü’ne dökülür. Gölden tek bir kol halinde Arpaçay’ı oluşturarak çıkan akarsu, güneye doğru uzanarak, bir bölümü il alanında kalan Şuregel Platosu’nu geçer. Bu yörede, önce kaynağını Sovyet topraklarından almasına karşın daha çok Kars il alanında akan Karahan Çayı’nı, daha sonra da Kars Çayı’nı alır. Arpaçay, Kars Çayı’nı aldıktan sonra Eski Sovyet sınırı boyunca güneye doğru akar. Yalçınlar yöresinde, Dumanlı Dağı’ndan kaynaklanan Başgedik Deresi’ni, Karabağ yöresinde ise yine kaynağını Dumanlı Dağı’ndan alan ve Digor bölgesinin sularını toplayan Digor Çayı’nı alır. Digor İlçesi’nin kuzeyinden geçen Arpaçay, yatağı daralarak devam eder. Arpaçay, buralarda derin vadi ve kalyon içinden akar. Digor’un Kilittaş Köyünün önünde derin ve yüksek uçurum şeklinde bulunan kayalıklar arasından akar. Kilittaş Köyü çevresi eski yerleşim yeridir. Burada sur kalıntıları eski yapılar, Urartulardan kalma kale kalıntıları mevcuttur. Köyün batıısnda “Kilittaş” Türk Karakolu mevcuttur. Kilittaş Karakolu büyük bir düzlüğün üzerinde kurulmuş, kuzey taraflarından derin ve sığ bir vadi geçmektedir.
Bu Vadinin hemen kuzeyinde geniş bir düzlük bulunmaktadır. Bu düzlükte eski yerleşim yerleri, yapılar bulunmaktadır. Kilittaş Karakolunun doğusunda yaklaşık 5 km uzaklıkta Dolamaç Türk Karakolu bulunmaktadır. Dolamaç Karakolunun kuzeydoğusunda Arpaçay’ın solunda Ermenilerin Oktenberyan isimli karakolları bulunmaktadır. Dolamaç karakolunun kuzeyinde ise Yine Ermenilerin “Mirzehan” karakolu mevcuttur. Karakolun yakınında yine Mirzehan ismiyle de bir Ermeni köyü mevcuttur. Dolamaç Karakolunun kuzeyinde Alagöz (Elagöz/Eleyez) Dağlarının (4.095 m) başlangıcı bulunmaktadır. Alagöz’ün batısında “Kızıltaç” bulunmaktadır. Ermeniler bu dağın adını değiştirerek Aragot Dağı olarak koymuşlardır. Alagöz Dağı’nın güneybatı doğrultusunda büyükçe bir tepe bulunmaktadır. İsmi Artene (1.750 m) olan bu tepe Alagöz’ün hemen önündedir. Arpaçay, Digor İlçesi’nin Kilittaş, Karabağ, Çatak köylerinin kuzeyinden derin vadi içerisinden geçerek devam eder. Dolamaç Karakolunun doğusunda yaklaşık 2 km mesafeden sonra “Çik Burnu” denilen mevkide aniden sağa kıvrılır. Halıkışlk Köyüne kadar derin vadi içerisinde devam eder. Halıkışlak Köyü içinde düzlüğe çıkar ve Arpaçay burada yine bir kalbi ikiye böler.
Arpaçay’ın sağında Halıkışlak Köyü (Kars/Digor) solunda ise Ermeniler ait “Hacı Bayram” Köyü bulunmaktadır. Ermeniler bu köyün adını değiştirerek “Bagaran” ismini koymuşlardır. Türkiye-Ermenistan sınırının en yakın yeridir Halıkışlak köyü. Ermeniler ait bu köyde 1988 Yılına kadar Azeri Türkleri çoğunlukta yaşarlardır. Ancak bu tarihten sonra Ermeniler köyde yaşayanlara zulum ve işkence yapmaya başlamışlar. Köylüleri Sibriya taraflarına sürmüşler. Çoğunu işkenceyle öldürmüşlerdir. Köyde bulunan yaşlılardan dinlediğim olaylar gerçekten kanı donduracak nilelikteydi. Sabah karanlığında köyü boşaltmak isteyen Ermenilerin baskısına direnip Arapaçay’dan karşıya (Türk sınırı) geçmek isteyen 15 yaşlarında bir kız çocuğu Arpaçay’ın tam ortasında Ermeniler tarafından vurulmuş. Adının Nazlı olduğu söylenen bu kız, kurşun yarasını aldıktan sonra bir taşa tutunmuş ve imdat istiyormuş. Köylülerden biri bu feryada dayanamamış Arpaçay’a koşmuş kızı kucağına almış karşıya geçerken Ermenliler kurşun yağmuruna tutmuşlar. Nazlı ve köylü Arpaçay’ın akıntıısna kapılıp kaybolmuşlar.
Halıkışlak Köyünde Arapaçay’ın genişliği yaklaşık 15-20 metre cıvarındadır. Karşılıklı bulunan iki köyde yaşayanlar Arpaçay’ın iki yakasında sohbet ediyorlarmış. Bu vesile ile biribirilerini tanıyorlarmış.
Halıkışlak’ı geçtikten sonra da Tuzluca’nın kuzeyinde Aras Irmağı ile birleşir. Halıkışlak ve Helimcan Köyleri Kars İli Digor İlçesine bağlı bulunan köylerdir. Tuzluca İlçesine daha yakın mesafededir. Ermeniler Arpaçay’a “Ahuryan” ismini vermişlerdir.
Arpaçayı derin olur,
Ahar sular serin olur.
Ner iğitler yeri olur.
Arpaçay, denilince yörede “Apardı Seller Saramı” isimli hikâye ve türkü gelir. Iğdır, Kars ve Azerbaycan yöresinde çalınıp söylenen güzel ve o kadar da hüzünlü bir hikâyesi vardır.
“Ölüm kanatlarını Gülnara Hanımın üzerine gerdiği zaman O, kocası Sultan Beyi yanına çağırdı, kucaklayıp gözlerinden öptü. Ben gidiyorum dedi. Günlerine gam, keder katma. Bu koca dünya ezelden beridir böyledir. Biliyorum gençsin evleneceksin Amma kızım Sara’mdan mukayyet ol. Koyma üvey ana sitemi çeksin. Eğer Saram hoş baht olsa kabrime gel bana söyle.
Sultan’ın derdi büyük oldu. Saçlarına ak düştü. Lakin o evlenmedi. Gönlünü eşi Gülnara’nın yadigârına bağladı.
Sara’nın sütanası anlı gaşka bir ceylan oldu. Baba kızını kimseye bırakmadı. Arkasına bağlayıp koyun otlattı. Dağ güllerinin arasında yatırdı. Sara, ceylan sütü eme eme, kayalar arasında kaynayan turnagözlü bulaklardan su içe içe büyüdü. Nazlı bir sona oldu.
Dağlar onun güzelliğine hayran kaldı. Çiçekler ona kıpta etti. Âşıklar hüsnüne destan yazdılar. Ünü ellere yayıldı. Yiğitler derde düştü. Ay, dağlar arasında boylanarak ona baktı. Meftun olup verem oldu. Güneş onu görmeye telesti. Lakin rengi sarardı. Sultan Beyin derdi gitti, gönlü güldü.
Sara Yiğitlere yoldaş, kuşlara sırdaş oldu. Yarışlarda ad açtı, ok atmada taysız kaldı. Güneylerde oturan oba gocaları, eşsiz güzeldir dediler. Yiğitler ona vurgundu. Sara kız onların içinden Hançoban’ı seçti. Yiğitler çadır diktiler, içini pars kürkleriyle süslediler. Meclis kurup âşıkları çağırdılar. Hançoban’a toy tuttular. Güneşten aşk emen hoş günler başladı.
Ay doğdu el yaylaya göçtü. Hançoban sarp bir kayanın başında oturup kaval çalırdı. Yamaca yayılmış koyunlar başlarını sallayıp onu dinlerlerdi. Muğan güzeli dağa çıkıp Hançoban’a yanaştı. Boynunu büküp yiğidine baktı. Bakışları hasret doluydu. Ay, onun kederli yüzüne solgun bir nur çiliyordu. Çoban çalıyordu, Sara’nın yanaklarından yaşlar süzülürdü. Sara, kolunu Hançoban’ın boynuna doladı, başını sinesine koydu. Hançoban sordu: Sana ne oldu gülüm. Kız başını kaldırdı yana yana sevgilisine baktı. Sen yaylaya gidiyorsun azizim. Bu ayrılık bana çok zor geliyor. Sanki biz bir daha görüşemeyeceğiz. Han çoban güldü. Sen dert çekme gülüm sana dağ gülleri ile beslenmiş kuzular getireceğim. Han çoban koyunları toplayıp Yaylaya gitti. Sara Babası ile Muğan’da kaldı.
Yaz gülleri dereceklerdi, sümbüller biçeceklerdi. Lakin bir gün hava tutuldu. Güneş bulutlar arasında gizlendi. Araz “gan gan” dedi. Yadellerden bir şah doğma yurtlarına baskın yaptı. Yolu Muğan’dan geçti. Arpaçay kenarında bir peri gördü. Ey güzel dedi Sen kimin kızısın? Sara; gururla ben Sultan’nın kızıyım dedi. Şah emir verdi Sultan’ı getirdiler. Şah Sultan’dan kızını istedi. Sultan, yüreğinden vuruldu. Ey Şah dedi Onun nişanlısı var. Şah, ben sana dünya malı ne istersen veririm dedi. Sultan acı acı güldü. Ey Şah dedi. Dünya malı Şahlara lazımdır. Bize bu çöller de yeterlidir. Şah gazaplandı ve kızı almalarını emretti. Sara’nın dudaklarından acı bir nida koptu. Baba! Baba! Balası vurulmuş bir aslan gibi kıvranıp yerlerde süründü. Yürekler od salan o yaralı ses bir daha duyuldu. Baba!
Bu zaman gökler gürledi. Yıldırımlar çakarak koca dağın tepesini parçaladı. Sular kayalara çarparak hiddetle seslendi. Muğan titredi. Onun güzeli gidiyordu. Tabiatın kudreti babaya galibiyet yolunu gösterdi. O elini kaldırarak durun dedi Şah’a bir sözüm var. Herkes durdu. Sara koşarak babasına gelmek istedi, ancak ayağı kayarak köprüden aşağıya uçtu. Arpaçay’ın sularına gömüldü. Sular öz dostunu bağrına bastı ve hızlıca aktı.
Günler geçti oba kızları dağlara doğru uçan kuşlara bakarak şu türküyü okurlardı.
Gedin deyin Hançoban’a,
Gelmesin bu il Muğan’a
Muğan batıbtır algana,
Apardı seller Sara’nı,
Apardı Seller Saramı isimli türkünün sözleri:
Yüz atlıydık çıktık düze
Bıçak batsın yaman göze
Sağrı başmağ suda üze
Arpaçay'ı derin olmaz
Arpaçay'ı meni aldı
Apardı deryaya saldı
Cilvodarım dalda kaldı
Men bu bağa girmemişem
Gonca gülü dermemişem
Men Sara'mı görmemişem
Şimdi olduk günü kara
Derdimize yohtur çare
Sara hasret kaldı yâre
Apardı seller sara 'mı
Kaldı bu sinemde dağın
Öldürdü meni ferağın
Oldu kara tay otağı
Bir ala gözle balamı
Adaklın gözler yolunu
Boynuna salsın kolunu
Su aldı sağ-ı solunu
Düyünü döktüm kazana
Gaynadı kaldı azana
Ne deyim Allah yazana
Gedin deyin Han Çoban'a
Gelmesin bu yıl Muğan'a
Muğan batıp kızıl kana
Ünlü şair Halil Riza ULUTÜRK, Apardı Seller Saranı şiirine karşılık olarak yazdığı bir şiirde şöyle seslenmektedir.
Yoh, bunu görmeyin Arpa Çayı’ndan,
Kim deyir Sara’nı seller apardı.
Şehanşah bağından Gış Sarayından,
Yurduma uzanan eller apardı.
Süngüler kalpleri delip geçende,
Kansız cellâtların kalbi mi yandı?
Aras dağlarından gelip geçende,
Gördü ağ şanımı ağzı sulandı.
 Kilittaş Köyü eskiden Azeri Türklerinin yaşadığı bir köydür. Şu anda birkaç Azeri Türkü bulunmaktadır.
 Halıkışlak Köyü Kars İlinin Digor İlçesine bağlı bir köydür. Digor İlçesinin tek Azeri Türkü köyüdür. Bu köy Tuzluca ve Iğdır İli ile daha yakın ilişki içerisindedir. Tuzluca İlçesine daha yakındır.
 Giray Kazımov
 Alnı gaşga: Alnında bulunan beyaz
 Bulaklardan: Pınarlardan
 Meftun: Tutkun, gönül vermiş.
 Telesti: Acale etti.
 Toy Tutmak: Düğün yapmak
 Düyü: Pirinç
 Şahlık Bağı
 Ağ üzüm (bir çeşit üzüm)