Türkiye'de Avrasyacılık: Ruşen Çakır, Ömer Taşpınar ve Suat Kınıklıoğlu tartışıyor - Medyascope
Tümamiral Cihat Yaycı’yı istifaya sürükleyen olaylar zincirinde Mavi Vatan konusu, dolayısıyla Avrasyacılık yine gündeme geldi. Bu yayında Avrasyacılığın ne olduğu, Türkiye’de hangi kesimleri etkisi altına aldığı ve geleceği olup olmadığı tartışıldı.
Suat Kınıklıoğlu: Teşekkürler. 2006’daki o günleri ben de arıyorum; hatırlattığın iyi oldu. Konuya gelirsek: “Avrasya” terimi ilk olarak 1929’da Alman iş adamı ve gezgin Alexander von Humboldt tarafından ortaya atılıyor. 1830’lu yıllarda, ilk kez Rus coğrafyacılardan Lamansky bu terimi kullanmaya başlıyor. Ama bugünün siyasî, ideoloji anlamındaki önemli tarihi, 1921’de Bolşevik Devrimi’nden kaçan göçmen Rusların Prag, Berlin, Paris ve Sofya gibi şehirlerde bir araya gelip, belirli kitap ve dergiler çıkarmaya başlamalarıyla işlerlik kazanıyor. Rus göçmenler arasında etkin olan Avrasyacılık akımının en önemli teorisyenleri, Nikolay Trubetskoy, Petr Savitsky ve George Vernadsky’dir. Bugünkü “Avrasyacılık” ideolojisinin temeli, 1921’de Sofya’da atılıyor. İlk kitap Doğu’ya Göç ismini alıyor. Fakat çıkış noktası, Bolşevizm’in uzun süre Rusya’nın ihtiyaçlarına cevap veremeyeceğini düşündüklerinden, alternatif bir ideoloji istiyorlar, arkasından da bir parti kuruyorlar. Bugün Türkiye’de konuştuğumuz “Avrasyacılık”, aslında literatürde “Yeni Avrasyacılık” (Neo-Avrasyacılık) olarak adlandırılıyor. Bu akımın sahibi de Rus düşünür Aleksandr Dugin. 1997’de Jeopolitik Temeller: Rusya’nın Jeopolitik Geleceği isimli kitabı yazıyor. Bu kitap 2003’te Türkçeye çevriliyor ve Rus Jeopolitiği: Avrasyacı Yaklaşım adıyla Küre Yayınları tarafından basılıyor. Yani, o zamanlar Ahmet Davutoğlu’nun da etkili olduğu Bilim ve Sanat Vakfı’na yakın bir yayınevi.
Bu işin Türkiye’deki ilk gelişimi de Doğu Perinçek grubunun… 1996’da ilk “Avrasya Konferansı”nı düzenliyorlar; çok fazla ilgi çekmiyor. Yaklaşık 31 ülkeden, oldukça düşük bir katılım var. 2000 yılında düzenlenen “İkinci Avrasya Konferansı”na Süleyman Demirel de katılıyor. Bu konferans ses getiriyor. 2002 yılında Milli Güvenlik Kurulu Sekreteri Orgeneral Tuncer Kılınç’ınHarp Akademisi’nde yapılan konferansta “Türkiye’nin milli menfaatleri ile ilgili konularda AB’den destek görmediğini ve ABD’yi göz ardı etmeden, Türkiye’nin, Rusya ve İran’ı da içine alan bir bölgesel arayışa girmesi”nibelirten sözleri de var.
Taşpınar: Bence ilgilendiriyor ve ciddiye alınıyor. Çünkü Türkiye’de Anti-Amerikanizmi besleyin şeyin temelinde, bu Avrasyacı ve ulusalcı damar var. Biz az önce sağ ve sol üzerinden konuştuk. Fakat Soğuk Savaş bittiğinden beri, Türkiye’de sağ ve sol o kadar da anlamlı değil. Soğuk Savaş döneminde bile sağ ve solun ne kadar anlamlı olduğu tartışılır. Türkiye’de 90’lı yıllardan itibaren, tekrar ortaya çıkan bir kimlik meselesi var. Soğuk Savaş döneminde, bir bakıma sağ ve sol üzerinden, donmuş bir Kürt meselesi ve siyasî İslâm meselesi vardı. Türkiye’nin iki kimlik meselesi, biraz da Kemalizm’le, Atatürkçülük’le, ulus-devletin ortaya çıkmasıyla ilgili bence. Bunlardan biri Kürt meselesi, diğeri de siyasî İslâm. “Ulusalcılık” dediğimiz Türkiye’deki resmî ideoloji de, yani Atatürkçülük, tehdit algılaması olarak irtica ve bölücülüğü çok ciddi iki güç olarak görüyor: 90’lı yıllarda bunlarla mücadele çok ciddi boyutlara geliyor: 28 Şubat, irtica ile mücadele ve bugün hâlâ devam eden PKK ile mücadele de bölücülükle mücadele. Geçen günkü yayında konuşmuştuk; “irtica” kavramı belki artık çok konuşulmuyor, ama 90’lı yıllardan itibaren o kimlik meseleleri irtica ve bölücülük üzerinden tekrar ortaya çıkınca, oklar yavaş yavaş Amerika’ya dönmeye başlıyor. 2000’li yıllarda, AK Parti’nin iktidara gelmesi ve Fethullah Gülen’in ABD’ye gitmesi, “ılımlı İslâm” gibi söylemler, Türkiye’yi model olarak göstermeye çalışan “Büyük Ortadoğu Projesi”, Erdoğan’ın Büyük Ortadoğu Projesi’ni sahiplenmesi, ABD’nin Fethullah Gülen üzerinden Türkiye’yi kullanması –ki komplocu ve toplumda çok ciddi karşılığı olan bir anlatım bu– siyasî İslâm boyutunda bir Anti-Amerikanizm getiriyor. Ama Anti-Amerikanizm’in asıl damarını, ABD’nin PKK’ya verdiği destek meselesi teşkil ediyor. Yani Amerika bir Kürt Devleti istiyor; Batı, bir Kürt Devleti istiyor. “Sevr phobia” dediğimiz — Sevr Antlaşması ile zaten orada bir Kürt Devleti kurulmak istendi. Buna karşı çıkıldı, fakat Soğuk Savaş’ın bitmesi ile beraber, PKK Batı’nın bir taşeron örgütü olarak Batı’dan destek alıyor; Kürt hareketi Batı’dan destek alıyor. 90’lı yıllarda bu söylem, Amerika’ya karşıydı. 2000’li yıllara, hele 2010’lu yıllara geldiğimizde, Suriye’de yaşananlar, Amerika’nın Suriye’deki PKK’nın kolu olan PYD’ye IŞİD’le mücadele çerçevesinde verdiği askerî destek, Türkiye’de “Amerika PKK’ya destek veriyor” komplo teorisini, komplo teorisi olmaktan çıkarıp bir gerçek haline getirdi. Yani toplumun, özellikle Atatürkçülerin gözünde, irtica olsun –ki bence ulusalcılığın, Avrasyacılığın ciddi olarak bir Atatürkçü boyutu var–. Fethullah Gülen, ABD meselesinde ABD’nin rolü belli: ABD’nin yarattığı bir proje bu, tıpkı “Ilımlı İslâm” projesinde olduğu gibi. PKK da, ABD’nin desteklediği ve Türkiye’yi bölmek için kullandıkları bir proje Atatürkçülerin gözünde. Eğer sen milliyetçi kesimi Kürt meselesi üzerinden, muhafazakârları veya laikleri bu irtica meselesi üzerinden kaybedersen, ABD’ye “stratejik ortak” gözüyle bakacak kim kalır? Bugün, Türkiye’deki kamuoyu yoklamalarına göre Türkiye’nin bir numaralı güvenlik tehdidi Amerika. Benim sevdiğim, konuştuğum insanlar, ciddi ciddi, Amerika’nın Türkiye’yi feci bir şekilde bölmek istediğini, işgal planları olduğunu bile savunabiliyorlar. Bu insanlar eğitimli, kentli insanlar. Dolayısıyla, Anti-Amerikanizm’in Türkiye’de çok ciddi karşılığı var; çünkü Türkiye’nin kimlik sorunlarını Amerika’ya atıfta bulunmadan konuşamıyoruz. Yani Kürt meselesini, emperyalizmi, irtica, kimlik, İslâm, din meselelerini Amerika’ya atıfta bulunmadan konuşamıyoruz. Fethullah Gülen hareketini, Cemaat’i, 15 Temmuz’u Amerika’ya atıfta bulunmadan konuşamıyoruz. O zaman stratejik ortaklıktan geriye ne kalıyor? Geriye yüzeysel bir stratejik ortaklık söylemi kalıyor. Mesela, Türkiye gidip Rusya’dan S-400’leri alıyor; F-35 projesinden çıkıyor. Anti-Amerikanizm çok daha güçlü. Amerika, PKK’ya destek veriyor, doğru; ama Moskova’da PKK’nın ofisleri var. Ve PKK, Rusya tarafından bir terör örgütü olarak kabul edilmiyor bile. Ama bütünüyle Amerika düşmanlığı üzerinden giden ulusalcı, milliyetçi bir söylem var. Dolayısıyla, Anti-Amerikanizm çok güçlü bir damar; ulusalcılık Anti-Amerikanizm’i kökleyen bir damar. Bunların dış politika alternatifi de “NATO’dan çıkalım. NATO, Türkiye için çok da yararlı bir örgüt değil, bizi bağımlı kılıyor. Diplomatik olarak, ekonomik olarak, askerî olarak kendi ayakları üzerinde duran, tam bağımsız bir Türkiye, NATO’dan çıkmış bir Türkiye olabilir” dediğimizde, bunun çok ciddi bir boyutu Anti-Amerikanizm üzerinden kuruluyor.
Ömer Taşpınar: “John Bolton kitabında, Trump’ın Ukrayna ve Türkiye ile kişisel çıkarları için ilişkide olduğunu söylüyor”