Dünyanın En Büyük Turbofan Motoru GE9X Sertifikasyon Yolunda Hızla İlerliyor, Havacılık Dünyası
Turbofan motor bypass oranı yükseltme ve yüksek itki verimi elde etme hiç sonuçlanmayacak bir yarış, 452 cm çapında General Electric GE9X motoru havacılığın en büyük turbofan motoru. GE9X’in birleşik basınç oranı 60:1 ve yüksek kompresör basınç oranı 27:1. GE9X tasarımı GE90-115B platformunu temel alıyor, birleşik basınç oranı 42:1 ve 23:1 yüksek kompresör basınç oranlı. GE9X’in itki gücü 467 kN, GE90-115B’kinde 45kN az. GE9X tasarımı özgül yakıt sarfiyatı GE90-115B’den %10 iyileşmeyi hedef alıyor, B777X’in yakıt tüketimi hedefinde 777-300ER bazında %20 iyileşme en büyük katkı.
2020 yılında B777X hizmet girdiğinde bypass oranı 10:1 ve fan palası çapı 340 cm olan GE9X havada büyük turbofan motoru olacak, GE90-115B fan palasının çapı 325 cm. Bunu perspektife koymak gerekirse, donatılmış GE9X 20 cm B767 kabin kesit alanında dar ve B737 gövde kesit alanından 76 cm geniş.
GE teknoloji doğrulama programına 3 Aralık 2015 tarihinde nüve motor testleriyle başladı. Nüve motor testleri sıcak bölüm birleşenlerinin - yüksek basınç kompresörü, yanma odası ve yüksek basınç türbin – bir sistem olarak çalışmasını ve tasarımda uygulanan ileri teknolojinin “kullanılabilme” değerlendirmesinde ne kritik adım. Nüve motor testinde elde edilen veriler sıcak bölüm birleşenlerinin performans doğrulanmasında kullanıldı.
1 Nisan 2016 tarihinde GE Ohio eyaletindeki “Peeble Test Operation” tesislerinde GE9X motorunun yer testlerine başladı. Ekim ayında test programını tamamlandığında ilk motorda 167 saat, 213 çevrim ve 89 motor-çalıştırma bulunuyordu. Yer testlerinden toplanan veriler motorun aerodinamik ve termal karakteristikleri, mekanik bütünlük (motorun tasarımı, montaj ve işlevliği standart ve gereksinimlere uygunluğu), performans ve işlevlik doğrulamakta kullanılıyor.
İlk yer testinin başlama tarihinde 13 ay sonra, 16 Mayıs 2017, GE sertifikasyon programına ikinci yer motor testi ile Peeble test tesislerinde başladı. Verim hedeflerine erişmek için tasarımda ikinci derece değişikliler yapılmış.
Haziran’ın başında GE Aviation sertifikasyon programı için planladığı sekiz motorun altısı inşa edilmiş, artı nüve motor. ( Dördüncü sertifikasyon motoru uçuş testlerinde kullanılacak).
GE9X uçuş-test programına GE 747-400 uçan-test-hücresi ile 13 Mart’ta iki buçuk ay gecikme ile başladı. Kaliforniya eyaletini Victorville havaalanında gerçekleşen uçuş testlerini ilk safhasında 18 kalkış-iniş yapıldı ve 105 uçuş saati içeriyor. Birinci safhası Mayısın ilk günlerinde tamamlandı. Testlerde kritik tırmanma ve seyir performansı değerlendirildi.
İkinci safha uçuş-testleri 10 Aralık başladı ve hemen hemen aynı sayıda uçuş ve uçuş saatini içermesi planlanıyor. Testlerde motorunun hava-çalıştırma ve orta-menzil irtifada tekrar-çalıştırma performansı değerlendirilecek. GE birinci safhada başlattığı yazılım geliştirme testlerine bu safahata devam edecek ve uçuş-test programı motor sıcak-yüksek-çalıştırma testlerini içeriyor.
İlgili makale ve haberler:
Havacılığın en büyük turbofan uçuşa hazır.
Jet motorunun 77 yıllık evrimi Teknoloji ve strateji. Bölüm IV
Ahmet Özsoy 15.12.2018
Sertifikasyon programındaki safhaları ve takvimi hakkında bilgi alabileceğimzi bir makale, teşekkürler.