Scan & Edit: Ayhan - ÇAĞDAŞ DÜnya yazarlari yayın Yönetmeni
Yüklə 360.76 Kb.
ölçüsü 360.76 Kb.
Scan & Edit: Ayhan
Cezaevinin papazıyla görüşmeyi üçüncü kez red­dettim. Ona diyecek bir şeyciğim yok. Konuşmak is­temiyor canım. Nasıl olsa, pek yakında göreceğim onu. Beni şu anda ilgilendiren şey, idam makinesin­den yakamı sıyırmak, bu önüne geçilmez sonucun bir kurtuluş yolu olup olmadığını bilmek. Beni bir başka hücreye koydular. Burada, uzandığım vakit yalnız gökyüzünü görebiliyor, başka bir şey göremi­yorum. Bütün günlerim, gündüzü geceye ulaştıran renklerin bir bir soluşunu, gökyüzünde seyretmekle geçiyor. Yattığım yerde, ellerimi başımın altına ko­yup bekliyorum. Acaba bu amansız makineden kur­tulan, idamdan önce sırra kadem basan, polis kordo­nunu yaran ölüm hükümlüleri var mıdır, diye kimbilir kaçıncı kez, kendi kendime sorup duruyorum. O zaman, idam öykülerini can kulağıyla dinlemediğime hayıflanıyorum. İnsan daima, gözünü açıp bu türlü şeylere dikkat etmeli. Ama kimse, hiçbir zaman, başı­na neler geleceğini bilemez ki! Herkes gibi ben de bu türlü öyküleri gazetelerde okumuştum. Ama, merak edip de okumadığım, idam hükümlülerine ait birçok kitap vardı muhakkak. Belki de o kitaplarda kaçma öykülerine rastlayabilirdim. Hiç olmazsa, bir keresin-
de çarkın durduğunu ve bu amansız yuvarlanışta, bir kez olsun, yalnızca bir kez olsun, rastlantıyla talihin durumu değiştirdiğini öğrenmiş olurdum. Bir bakıma bu bana yeter de artardı bile, sanıyordum. Ondan ötesi yüreğimin işiydi. Gazeteler, sık sık, topluma olan bir borçtan söz etmekteydiler. Onlara göre, bu­nu ödemek gerekti. Ama, bu insana birşeyler düşün-dürtmüyordu. Asıl önemli olan şey, bir kaçma olana­ğı, amansız törenin dışına sıçrayış, alabildiğine umut olanakları veren çılgınca bir koşuştu. Tabii, umut, bir yolun dönemecinde, var hızla koşarken, birden yeti­şen bir kurşunla yere serilivermekti. Ama, işin aslına bakılırsa, her şey bana bu türlü bir lüksü yasak edi­yordu. Makine beni kıskıvrak içine alıyordu.
Bütün iyi niyetime karşın, bu küstah gerçeği ka­bul edemiyordum. Çünkü sonunda bu gerçeği doğu­ran hükümle, bunun bildirildiği andan başlayarak, kesin olarak birbirine bağlanan olaylar arasındaki o gülünç oransızlık vardı ortada. Bana öyle geliyordu ki, kararın saat on yedi yerine yirmide okunmuş bu­lunması, büsbütün başka türlü olması olasılığı, kılık değiştiren kimseler tarafından verilmiş olması, Fran­sız (Alman ya da Çin) ulusu gibi belirsiz bir kavram adına verilmiş bulunması; bütün bunlar, böyle bir ka­rarı, ciddi olmaktan oldukça uzaklaştırıyordu. Ama yine de şunu kabul etmek zorundaydım ki, verildiği andan başlayarak, bu kararın sonuçları, sırtımı verdi­ğim şu duvarın varlığı kadar kesin, onun kadar cid­diydi.
Bu anlarda, anamın, babam üstüne anlattığı bir öyküyü anımsadım. Babamı hiç tanımadım. Onun hakkında kesin olarak bildiklerim, belki anamın o za­manlar bana anlattığı şeylerdi: babam, bir gün, adam
öldüren birisinin idamını seyre gitmiş. Gitmeyi dü­şünmek bile önceleri onu hasta ediyormuş. Ama, yi­ne de gitmiş, dönüşünde de, o gün uzun uzun kus­muş durmuş. O zaman babama karşı biraz tiksindi duymuştum; şimdiyse, anlıyorum, meğer çok olağan bir şeymiş bu. Nasıl olmuştu da anlayamamıştım: hiçbir şey ölüm cezası kadar önemli değildi ve bir ba­kıma da, bir insan için bundan daha ilginç bir şey ola­mazdı. Kazara bu cezaevinden çıkarsam eğer, gidip bütün idam edilenleri seyredeceğim. Sanırım böyle bir olanağı düşünmekle iyi etmiyordum. Çünkü, bir sabah erkenden, muhafız kordonunun arkasında, ser­best serbest durabileceğimi, seyrettikten sonra kusan bir seyirci olabileceğimi düşündükçe, içimi zehirli bir sevinç dalgası kaplıyordu. Ama, bu hiç de doğru de­ğildi. Böyle şeyleri kurduğuma iyi etmiyordum. Çün­kü, az sonra öylesine fena üşüdüm ki, yorganımın al­tında büzülüp kaldım. Dişlerim birbirine vuruyordu, bir türlü önleyemiyordum bunu.
Ama, insan her zaman akıllı olamaz tabii. Bazı bazı, örneğin yasa tasarıları yapıyor, cezaları geliştiri­yordum. Asıl önemli olan şey, hükümlüye bir olanak sağlamaktı. Binde bir de olsa, bu olanak birçok şeyle­ri düzeltmeye yeterdi. Örneğin, kimyasal bir bileşim bulunabilir ve bunu içen hasta (aklım hastaya takıl­mıştı) onda dokuz olasılıkla ölebilirdi. Hasta bunu bi­lecekti. Bu şarttı. Çünkü, iyi düşünüp olaylara serin­kanlılıkla bakınca görüyordum ki, giyotinin şakası yoktu. Onun altında şans diye bir şeyin lafı olamaz­dı. Sözün kısası, hastanın ölümüne kesin olarak karar verilmişti. Bu, artık kapanmış bir olay, olmuş bitmiş bir önlem, üzerinde bir daha görüşülemeyecek bir an­laşmaydı. Olağanüstü olarak, darbe inmezse, yeniden
işe başlanırdı. Sonunda, hükümlüye idam makinesi­nin iyi işlemesini dilemek düşerdi, işin asıl can sıkıcı yanı da buydu. İşin aksak yanı budur diyordum. Bir bakıma doğruydu bu. Ama bir bakıma da, iyi bir ör­gütün sırrı da bundaydı, bunu teslim zorundaydım. Kısaca, mahkûm, idamına manen yardım etmek zo­rundaydı. İşlerin kolayca yürümesi, kendi yararınaydı.
Şunu da belirtmek zorundaydım: o zamana kadar bu sorunlar üzerinde vardığım düşünceler doğru de­ğildi. Uzun zaman -neden olduğunu bilmeden- sanır­dım ki, giyotine gitmek için, bir idam tahtasına çık­mak, merdivenleri tırmanmak yeterliydi. Sanırım bu­nun nedeni 1789 devrimiydi; yani bu sorunlar üzerin­de bana öğrettikleri ya da gösterdikleri şeylerdi. Ama bir sabah, gürültülü bir idam dolayısıyla gazetelerin bastığı bir fotoğrafı anımsayıverdim. Aslında, idam makinesini düpedüz yere koymuşlardı. Sandığımdan daha küçüktü. Ne tuhaf! Bunu daha önce anımsamamıştım. Resimdeki bu aygıt o pırıl pırıl, usta elinden çıkma o kusursuz haliyle dikkatimi çekmişti. İnsan bilmediği şeyler üzerinde hep olmadık düşüncelere varır. Oysa ben her şeyin basit olduğunu kabul et­mek zorundaydım: çünkü, makinenin yüksekliği, ona doğru ilerleyen insanın boyu ile birdi. İnsan ona doğru, sanki bir tanıdığı karşılamaya gider gibi iler­lerdi. Bir bakıma bu da can sıkıcı bir şeydi. İdam tah­tasına çıkış, gökyüzüne doğru yükseliş yok mu, işte insanın kafası bunlara takılabilirdi. Oysa, burada da, makine her şeyi eziyordu. İnsan azıcık utanç ve bü­yük bir kesinlikle sanki gizlice öldürülüyordu.
Ayrıca durmadan düşündüğüm iki şey daha var­dı: şafak vakti ve cezamın affı. Bununla birlikte ken-
dime laf anlatmaya ve bunları düşünmemeye çalışı­yordum. Sırtüstü uzanıyor, gözlerimi gökyüzüne di­kiyor ve onunla ilgilenmeye çabalıyordum. Gökyüzü yeşile bürünüverdi mi, akşam oldu demekti. O za­man düşüncelerimin akışını değiştirmek için kendimi bir daha zorluyordum. Kulağımı yüreğimin atışına veriyordum. Bunca zamandır bana arkadaşlık eden bu gürültünün durabileceğini bir türlü aklım almı­yordu. Oldum olası, gerçekten hayal etmek nedir bilmemişimdir. Bununla birlikte, bu yürek çarpıntısının kafamda uğuldayacağı bir ânı hayal etmeye çalıştım. Ama boşunaydı bütün bunlar. Hep şafak vakti ve ce­zamın affı karşıma dikiliyordu. Sonunda, içimden, en doğrusu, kendimi zorlamamaktır diyerek kesip atı­yordum.
Biliyordum, şafakla birlikte çıkageleceklerdi. Kı­saca, gecelerimi, bu şafak vaktini beklemekle geçir­dim. Boş bulunmaktan oldum olası hoşlanmam. Başı­ma bir şey gelecekse, uyanıkken gelsin isterim, işte bunun için gündüzleri az buçuk uyuyor, geceleri de, tavandaki pencereye günışığı vuruncaya kadar sabırla bekliyordum. İşin en güç yanı şuydu: insanları idam edegeldikleri ol kuşkulu saati biliyordum. Kulağım hiçbir zaman bunca ses duymamış, bu kadar hafif tı­kırtıları fark etmemişti. Zaten bu süre içinde talihim bana yardım etti diyebilirim. Çünkü kulağıma hiçbir ayak sesi gelmedi. Anacığım sık sık, "İnsan hiçbir za­man bütün bütün mutsuz olmaz," der dururdu. Gök­yüzü elvan elvan renklere boyanıp da, yeni bir günı­şığı hücreme sızıverince, ona hak veriyordum. Çün­kü, bu sırada pekâlâ ayak sesleri duyabilirdim, kal­bim de çatlarcasına atabilirdi. En ufak bir hışırtı üze­rine kendimi kapıya atıyorsam da, kulağım kapıya
dayalı, kendi soluğumu duyuncaya, boğuk ve sanki bir köpek hırıltısına benzetip dehşete düşünceye ka­dar çılgınlar gibi bekliyorsam da, yine de yüreğim çatlamıyordu ve ben yirmi dört saat daha kazanmış oluyordum.
Bütün gün, bir de affımı düşünmek vardı. Sanı­rım bu düşünceden adamakıllı yararlandım. Etki ola­naklarımı hesaplıyor, düşüncelerimden en iyi verimi elde ediyordum. Hep, en kötü olasılıkları, affımın ka­bul edilmemesi olasılığını düşünüyordum. "Ne yapa­lım," diyordum, "ölmem kaçınılmazmış!" Başkaların­dan önce ölecektim, su götürür yanı yoktu bunun. Ama herkes bilir ki, hayat yaşamaya değmez. Aslına bakarsanız, ihsan ha otuzunda ölmüş ha yetmişinde, pek önemli değildi. Çünkü, her iki halde de, pek do­ğal ki, başka erkekler de, başka kadınlar da yaşaya­caklardı, hem de binlerce yıl. Sözün kısası, hiçbir şey böylesine açık değildi. Şimdi de olsa, yirmi yıl sonra da olsa yine bendim ölecek olan. Şu anda beni bu dü­şüncemde biraz üzen şey, yirmi yıl daha yaşamayı düşünürken, yüreğimin korkunç derecede hoplama-sıydı. Ama onu bastırmak için, yirmi yıl sonra yine o gün gelip çattığı zaman, düşüncelerimin ne olacağını hayal etmek yetiyordu. Değil mi ki insan ölecekti, öyleyse bunun ne zaman ve nasıl olacağı pek önemli değildi. O halde (işin asıl güç yanı bu 'o halde' sözcü­ğünün ifade ettiği anlamı gözden kaçırmamaktı), evet o halde af dilekçemin kabul edilmemesine boyun eğ­meliydim.
Bu anda, ama yalnız bu anda, kendimde ikinci bir olanağı, af olanağını düşünmek hakkını buluyor, kendime sanki böyle bir fırsat veriyordum. İşin can sıkıcı yanı, gözlerime çılgın bir sevinç halinde batan
kanımın ve vücudumun atılımına gem vurmam ge-rekmeseydi. içimdeki çığlığı bastırmaya, onu yatıştır­maya çalışmalıydım. Bu ikinci olasılıkta doğal kala-bilmeliydim ki, birincisine boyun eğişim daha akla yakın olabilmeliydi. Bunu başardığım zamanlar, ken­dime bir saatlik iç rahatlığı sağlamış oluyordum. Bu da, doğrusu, yabana atılacak şey değildi.
İşte, cezaevi papazını görmeyi bir kere daha ka­bul etmeyişim böyle bir ânıma rastladı. Uzanmıştım. Gökyüzünün kumrallaşan rengine bakıp akşamın yaklaştığını düşünüyordum. Aftan umudumu kesmiş­tim ve kanımın düzgün dalgalar halinde bedenimde dolaştığını duyabiliyordum. Papazı görmeye gerek­sinmem yoktu. Ne zamandan beridir, ilk kez olarak Marie'yi düşündüm. Bana yazmayalı epeyi oluyordu. O akşam düşündüm de, kendi kendime, ölüme hü­kümlü bir adamın metresi olmaktan usanmıştır belki, dedim. Hasta ya da ölmüş olabileceği de aklıma geldi. Olağan şeylerdendi bunlar. Hem nasıl bilebilirdim bunu: şimdi artık ayrı kalmış bedenlerimizin dışında hiçbir şey bizi birbirimize bağlamıyor, anımsatmı­yordu. Hem bu andan başlayarak Marie'nin anısı be­nim için bir şey ifade etmiyordu.
Ölmüşse artık beni hiç ilgilendirmezdi. Ben öl­dükten sonra insanların beni unutacaklarını nasıl çok iyi anlıyorsam, bunu da kendim için öyle doğal bulu­yordum. Ölümümden sonra insanların artık benimle hiçbir alışverişi kalmıyordu. Hatta bunun düşünme­nin bile acı olduğunu söyleyemezdim. Aslında, insa­nın eninde sonunda alışmayacağı hiçbir düşünce yok­tur.
İşte tam bu sırada papaz içeri girdi. Onu görünce hafif bir titreme aldı beni. Bunu fark etti ve bana,
"Korkma!" dedi. Kendisine, "Siz papazlar genellikle bir başka zamanda gelirsiniz," dedim. Bunun tama­men bir dost ziyareti olduğunu, af dilekçemle bir ili­şiği olmadığını, zaten sonucun üstünde hiçbir bilgisi olmadığını söyledi. Yatağın üzerine oturdu ve beni yanına çağırdı. Gitmedim. Hali tavrı çok yumuşaktı.
Kolları dizlerine dayalı, başı önüne eğik, bir an ellerine baka baka oturduğu yerde kaldı. Elleri ince ve kaslıydı, iki çevik hayvancığı andırıyordu. Onları, ağır ağır, birbirine sürttü. Sonra başı hep önüne eğik öylesine uzun bir zaman o durumda kaldı ki, bir an onu unutmuşum gibi geldi bana.
Ama sonra birden başını kaldırdı, dimdik yüzü­me baktı: "Niçin sizi görmemi istemiyorsunuz?" diye sordu. "Tanrıya inanmıyorum da ondan," diye karşı­lık verdim. İnanmadığıma emin olmadığımı öğren­mek istedi. "Bunu kendi kendime sormam bile!" diye karşılık verdim: çünkü bu bana önemsiz bir sorun gi­bi görünüyordu. O zaman kendini arkaya doğru bı­raktı, sırtını duvara dayadı. Ellerini açarak dizlerinin üzerine koydu. Hemen hemen bana söylemiyormuş gibi: "İnsan bazen kendini bundan emin sanır, ama gerçekte hiç de değildir," dedi. Ben ağzımı açmıyor­dum. Yüzüme baktı ve, "Ne dersiniz buna?" diye sor­du. "Olabilir," diye karşılık verdim. Belki beni ger­çekten ilgilendiren şeyin ne olduğundan emin değil­dim, ama ilgilendirmeyenden tamamıyla emindim. Aksi gibi, papazın söyledikleri beni ilgilendirmeyen şeylerdendi.
Papaz gözlerini benden ayırdı ve duruşunu değiş­tirmeden, "Sakın fazla umutsuzluktan böyle konuş­muş olmayasınız?" diye sordu. Ona umutsuz olmadı­ğımı anlattım. "Yalnız korkuyorum, bu da doğaldır,"
dedim. "Öyleyse, Tanrı size yardım edecektir, sizin durumunuzda birçok kimseler tanıdım. Hepsi de yü­zünü ona döndü," dedi. "Olabilir, bu onların hakkı­dır," diye karşılık verdim. "Aynı zamanda bu, böyle şeylere vakitleri olduğunu gösterir. Bana gelince, ba­na yardım edilmesini istemiyorum. Çünkü beni ilgi­lendirmeyecek bir şeyle ilgilenecek kadar vaktim yok."
Bu sırada papazın elleri sinirli sinirli kımıldadı. Oturduğu yerden doğruldu ve cüppesinin kıvrımları­nı düzeltti, sonra, "Dostum," diye seslendi. Böyle de­mesi ölüme hükümlü olduğum için değilmiş; ona gö­re, bizler, yani hepimiz ölüme hükümlüymüşüz. Bu­rada sözünü keserek bunun aynı şey olmadığını, hem olsa da bunun hiçbir biçimde bir avunma yerine geçe­meyeceğini söyledim. "Orası öyle," dedi, "ama yakın­da ölmeseniz bile daha sonra öleceksiniz. O zaman da aynı soruyla karşı karşıya kalacaksınız. Bu korkunç deneyime nasıl girişeceksiniz?" diye sordu. "Şimdi bu anda nasıl girişiyorsam o zaman da öyle girişirim," dedim.
Bu söz üzerine ayağa kalktı ve gözlerimin ta içine baktı. Bu, benim pek iyi bildiğim bir oyundu. Gönlü­mü eğlendirmek için, sık sık, Emmanuel'in ya da Celeste'in yüzlerine böyle bakardım da, dayanamaz göz­lerini kaçın kaçırıverirlerdi. Papazın da bu oyunu iyi bildiğini hemen fark ediverdim. Gözleri hiç titremi­yordu. "Hiç mi umudunuz yok, ölüp bütün bütün yok olacağınız düşüncesiyle mi yaşıyorsunuz?" diye sorduğu zaman sesi de titremedi. Bu sorusuna, "Evet," diye karşılık verdim.
Bunun üzerine başını önüne eğdi ve yine oturdu. "Size acıyorum," dedi. Ona göre, bu, bir insan için
dayanılması olanaksız bir şeydi. Bense yalnız canımı sıkmaya başladığını hissettim. Dönüp tavan pencere­sine doğru yürüdüm. Omzumu duvara dayadım. De­diklerini pek dinlemiyordum. Yine soru sormaya başladığını fark ettim. Sesinde kaygılı ve aceleci bir tavır vardı. Heyecanlı olduğunu sezdim ve sözlerine kulak verdim.
Af dilekçemin kabul edileceğinden emin olduğu­nu, ama içimde taşıdığım bir günahın yükünden kur­tulmam gerektiğini söylüyordu. Ona göre, insanların adaleti hiçbir şey, Tanrınınkiyse, her şeydi. "Beni mahkûm eden, insanların adaletidir," dedim. "Ama," diye karşılık verdi, "yine de günahınızı temizleyeme­miştir." Bana yalnız suçlu olduğumu öğretmişlerdi. Evet, suçluydum. Suçumu ödüyordum. Benden başka bir şey isteyemezlerdi. Bu sözlerim üzerine yine aya­ğa kalktı. Düşündüm ki bu daracık hücrede kımılda­mak istedikçe ya oturacaktı ya da kalkacaktı. İkisinin ortası yoktu.
Gözlerimi yere dikmiştim. Bana doğru bir adım attı, sonra ilerlemeyi göze alamıyormuş gibi, olduğu yerde durdu. Demir parmaklıklar arasından gökyü­züne bakıyordu. "Yanılıyorsunuz evladım," dedi. "Sizden daha başka şeyler isteyebilirler. Belki isteye­ceklerdir de." "Ne isteyebilirler ki?" "Görmenizi iste­yebilirler." "Neyi görmeyi?"
Papaz çevresine göz gezdirdi ve bana yorgun ge­len bir sesle, "Biliyorum, bütün bu taş duvarlardan ter gibi acı sızmaktadır. Onlara hiçbir zaman yüre­ğim sızlamadan bakamamışımdır. Ama, bütün varlı­ğımla biliyorum ki, sizin gibilerin en zavallıları bile bu taş duvarların karanlığından tanrısal bir çehre çık-
tığını görmüşlerdir. İşte, sizden bu çehreyi görmenizi istiyorum," dedi.
Biraz canlandım. "Aylar var bu duvarlara bakıp duruyorum," dedim, "ama orada ne tanıdık bir şey, ne de bir çehre gördüm. Orada belki çok önceleri bir çehre arayıp durdumdu. Ama bu çehrede güneşin rengi, isteklerin alevi vardı: bu Marie'nin çehresiydi. Onu boşuna aradım. Şimdi, her şey bitmiştir. Herhal­de, bu taş duvarların terinden hiçbir şey sızdığını gör­memiştim."
Papaz yüzüme biraz acı acı baktı. Şimdi sırtımı iyice duvara vermiştim. Günün ışığı alnıma akıyor­du. Papaz pek iyi duyamadığım birşeyler söyledi, sonra acele acele, "Bari sizi kucaklayabilir miyim?" diye sordu. "Hayır," diye karşılık verdim. Geriye döndü ve duvara doğru yürüdü, elini taşların üzerin­de hafif hafif gezdirerek, "Bu dünyayı bu derece mi seviyorsunuz?" diye mırıldandı. Hiç sesimi çıkarma­dım.
Uzun bir zaman sırtı bana dönük olarak durdu. Onun varlığı bana batıyor, canımı sıkıyordu. Tam, "Artık gidin!" diyecektim, birden döndü ve sanki parlarcasına "Hayır, size inanamam. Eminim, bir baş­ka dünyaya susadığınız olmuştur," dedi. "Elbette," dedim, "ama bu, zengin olmayı dilemekten, çabuk yüzmeyi, güzel ağızlı olmayı dilemekten daha önemli değildir. Hepsi aynı kapıya çıkar." Ama papaz sözü­mü kesti ve bu başka hayattan ne anladığımı öğren­mek istedi. "Bana bugünkünü anımsatacak bir ha­yat!" diye bağırdım. Ve hemen ardından, "Artık bu şeylerden bıktım," dedim. Bana hâlâ Tanrıdan söz et­mek istiyordu. Ona doğru ilerledim ve son kez ola­rak, pek az vaktim kaldığını anlatmaya çalıştım. Bu-
nu da Tanrı sözüyle harcamak niyetinde değildim. Kendisine niçin, "Pederim," demediğimi, "Efendim," diye seslendiğimi sorarak konuyu değiştirmeye çalış­tı. Bu soru sinirime dokundu: "Pederim değilsiniz de ondan. Siz de ötekilerden yanaşınız," dedim. "Hayır evladım," dedi, "ben senden yanayım. Ama sen bunu anlayamazsın, çünkü yüreğin her şeye kapalı. Senin için dua edeceğim."
O zaman, bilmiyorum niçin, içimde birşeyler de-şiliverdi. Avazım çıktığı kadar bağırmaya başladım, hakaret ettim, duasını istemediğimi, yok olmaktansa yanmanın daha iyi olduğunu söyledim. Cüppesinin yakasına yapışmıştım, içimin, sevinç ve öfkeyle karı­şık bütün taşkınlıklarını üzerine boşaltıyordum. Ne kadar da dediklerinden güvenli görünüyordu değil mi? Oysa onun güvendiği şeylerden hiçbiri bir kadın saçının bir tek teline bile değmezdi. Yaşadığından bi­le emin değildi, bir ölü gibi yaşıyordu çünkü. Bense ellerim bomboş bir adam olarak görünüyordum, ama kendimden emindim, her şeyden emindim, hem on­dan çok daha emindim. Yaşadığımdan emindim ve gelmekte olan ölümden emindim. Evet, bundan baş­ka bir şeyim yoktu benim. Ama, hiç değilse bu gerçe­ğe, onun bana sahip olduğu kadar sahiptim. Daha ön­ce de, bu anda da haklı olan bendim ve her zaman da haklı olmuştum. Şöyle yaşamıştım, böyle yaşayabilir­dim. Şunu yapmış, bunu yapmamıştım. Filan şeyi yapmadımsa, falan şeyi yapmıştım. Peki, sonra? San­ki bütün yaşamımda, kendimi haklı çıkarmak için bu dakikayı, şu şafak vaktini beklemiştim. Hiç, hiçbir şeyin önemi yoktu ve bunun niçin böyle olduğunu da biliyordum. O da biliyordu. Geçirdiğim bütün bu anlamsız hayatta, geleceğimin ta derinlerinden, henüz
gelmemiş yıllar içinden, karanlık bir soluk bana doğ­ru yükseliyor ve yaşadığım yıllardan daha gerçek ol­mayan yıllardan bana sunulan ne varsa, hepsini aynı düzeye getiriyordu. Başkalarının ölümü, bir ananın sevgisi ne umurumdaydı benim? Başkasının Tanrısın­dan bana neydi? Başkalarının seçtiği, kabullendiği ha­yattan, yazgıdan bana neydi? Değil mi ki, bir tek yaz­gı, beni ve benimle birlikte, onun gibi bana "Karde­şim," diyen bir sürü ayrıcalıklıyı seçecekti! Anlıyor muydu acaba, anlıyor muydu ki herkes ayrıcalıklıy­dı. Zaten yalnız ayrıcalıklar vardı. Ötekileri de bir gün mahkûm edeceklerdi. Kendisi de yargıyı yiyecek­ti. Adam öldürmekle suçlandırılıp anasının cenazesin­de ağlamadı diye idam edilseydi ne önemi olurdu bu­nun. Bence Salamano'nun köpeği de karısı kadar de­ğerliydi. O ufak tefek otomat kadın da, Masson'un evlendiği Parisli kadın kadar, ya da benimle evlen­mek isteyen Marie kadar suçluydu. Raymond, Celes­te kadar dostum olmuş, Celeste, Raymond'dan daha değerliymiş, değilmiş ne önemi vardı? Marie, bugün dudaklarını bir başka Meursault'ya verdiyse, bundan ne çıkardı? Anlıyor muydu ki, bu hükümlü... gelece­ğimin ta derinlerinden... Bütün bunları bağıra bağıra söylerken neredeyse tıkanıyordum. Ama, papazı elimden kurtarmışlardı çoktan. Gardiyanlar bana gözdağı veriyorlardı. Ama, o, gardiyanları yatıştırdı ve bir an sessiz sessiz yüzüme baktı. Gözleri dolu do­luydu. Sırtını döndü, çıkıp gitti.
O gider gitmez eski iç rahatlığımı buldum. Di­rencim kalmamıştı, kendimi yatağıma attım. Sanırım uyumuşum. Gözlerimi açtığım zaman, yüzüme yıl­dızlar doldu. Kır sesleri bana kadar yükseliyordu. Ge­cenin kokuları, toprak ve tuz kokuları şakaklarımı
serinletiyordu. Bu mahmur yazın o olağanüstü erinci, yükselen bir deniz gibi içime doluyordu. O anda, ge­cenin sınırında, vapur düdükleri ötmeye başladı. Bunlar, artık hiç umurumda olmayan bir dünyaya gi­den vapurları haber veriyordu. Ne zamandır, ilk kez olarak, anacığımı düşündüm. Hayatının sonlarında niçin bir 'Nişanlı' edinmişti, niçin hayata yeniden başlıyormuş gibi oyunlara girişmişti, anlar gibi olu­yordum. Orada, orada da birtakım ömürlerin sona erdiği bu İhtiyarlar Yurdunun çevresinde de akşam­lar, hüzünlü bir savaş aralığı gibiydi. Anacığım, ölü­mün eşiğinde, kendini orada serbest ve her şeyi yeni baştan yaşamaya hazır hissetmiş olmalıydı. Kimse­nin, kimseciklerin onun arkasından ağlamaya hakkı yoktu. Ben de her şeyi yeni baştan yaşamaya kendimi hazır hissettim. Sanki bu büyük öfke beni kötülük­lerden arındırmış, umuttan kurtarmıştı, işaretler ve yıldızlarla yüklü olan bu gecede, kendimi ilk kez ola­rak, dünyanın tatlı kayıtsızlığına açıyordum. Dünya­yı kendime bu kadar eş, bu kadar kardeş bulunca, an­ladım ki, eskiden mutluluğa ermişim. Hatta hâlâ da mutluydum. Her şey tamam olsun, kendimi pek yal­nız hissetmeyeyim diye, benim için artık, idam gü­nümde bir sürü seyirci bulunmasını ve beni nefret çığlıklarıyla karşılamalarını dilemekten başka bir şey kalmıyordu.
ÇAĞDAŞ DRAMA DİZİSİ
ÇAVUŞ MUSGRAVE'İN DANSI / John Arden
GODOT'YU BEKLERKEN / Samuel Beckett
KAHRAMANLAR ALANI / Thomas Bernhard
SON GÜNLER (PUŞKİN) / Bulgakov
ECİNNİLER / Albert Camus
ÖLÜM VE KIZ / Ariel Dorfman
BİYOGRAFİ / Max Frisch
BİZ AŞAĞIDA İMZASI OLANLAR / Aleksander Gelman
PİYANO (Çehov'dan Esintiler) / Trevor Griffiths
AH, HOLLYWOOD / Christopher Hampton
TEHLİKELİ İLİŞKİLER / Christopher Hampton
ŞEYTAN ÇELMESİ / Vâclav Havel
LARGO DESOLATO (BURUK EZGİ) / Vâclav Havel
BİLDİRİM / Vâclav Havel
JACQUES İLE EFENDİSİ / Milan Kundera
DON KİŞOT / Lunaçarski
ALTI ÇAĞDAŞ NO OYUNU / Yukio Minima
SIĞINTILAR / Slawomir Mrozek
SİLÂHŞORUN GÖLGESİ / Sean O'Casey
ALLAHIN AYISI / Eugene O'Neill
ÖRÜMCEK KADININ ÖPÜCÜĞÜ / Manuel Puig
MARİA İÇİN PARA / Valentin Rasputin
ATEŞLİ SABIR / Antonio Skarmeta
AY, CARMELA / Jose Sanchis Sinistera
GETTO / Joshua Sobol
KAVGAM / George Tabori
GOYA - YA SANAT YA ÖLÜM / Antonio Buero Vallejo
IGUANANIN GECESİ / Tennessee Williams