... konulu sunumlar: "ÇOCUK VE ÖZGÜVEN. ÖZGÜVEN NED İ R Özgüven, bireyin kendisinden memnun olması, kendisi ve çevresiyle barışık yaşaması demektir. Di ğ er yandan, özgüven."— Sunum transkripti:
ÖZGÜVEN NED İ R Özgüven, bireyin kendisinden memnun olması, kendisi ve çevresiyle barışık yaşaması demektir. Di ğ er yandan, özgüven eksikli ğ i ise; kendinden şüphe duymak, pasiflik, boyun e ğ me, aşırı uyum gösterme, yalnızlık, eleştirilere karşı hassas olma, güvensizlik, depresyon, aşa ğ ılık duygusu ve sevilmedi ğ ini hissetme gibi kavramlarla tanımlanabilir.
Özgüvene sahip olmak bir çocuk için neden önemli? Bireyin kendini iyi hissetmesi; başarılı, dengeli ve haz aldı ğ ı bir yaşama sahip olup, olmaması ile özgüvenin yüksekli ğ i ya da güvensizlik duyguları paralel süreçlerdir. Yaşamdan haz alabilmek için özgüvene ihtiyacımız vardır. Bu temel ihtiyacın karşılanmaması hayatı çekilmez kılabilir. Özgüven yaşamın ilk yıllarından itibaren yavaş yavaş gelişen bir duygudur. Çocukluk döneminde bu duygunun gelişmesine olanak tanınmaz, eksik bırakılırsa yetişkin dönemde telafi edilmesi mümkün olmayabilir. Özgüvenli çocuklar, gelece ğ in özgüvenli yetişkinleri olacaktır.
Çocuklarda Özgüven Gelişimini Neler Etkiler ? Özgüvenin gelişiminde özellikle çocukluk döneminin ilk yıllarında (3-4 yaş) ana-baba tutumları, yetiştirme biçimi bireyin kendisi hakkındaki duygularının oluşumunda ve özgüvenin derecesinde son derece önemlidir. Daha sonra arkadaş ve sosyal çevreden aldı ğ ı tepkiler de çok önemli bir rol oynar. Çocuk çevresinden aldı ğ ı tepkiler do ğ rultusunda kendine ilişkin olumlu ya da olumsuz bir benlik algısı edinir. Çocuklar, arkadaş veya sosyal çevre içinde bazen haksızlık ve istismara maruz kalabilirler. Bundan ne yönde ve ne derece etkilenecekleri aileden aldıkları temel güven duygusunun yeterlili ğ iyle do ğ ru orantılıdır. Aile içinde sevildi ğ ini, de ğ erli bulundu ğ unu hisseden bir çocuk, çevreden gelecek olumsuz tepkilerden pek fazla etkilenmeyecek, etkilense bile çok kısa sürede bunu atlatacaktır.
Ebeveynlerden biri ya da her ikisi, aşırı derecede eleştirel ve yüksek beklentili, mükemmeliyetçi ise ya da aşırı korumacı ve ba ğ ımsızlı ğ ı engelleyiciyse, çocu ğ un kendine ilişkin duygu ve yargısı; yeteneksiz, yetersiz ve de ğ ersiz oldu ğ udur. Ebeveynler, aşırı korumacı tavırlarıyla çocuklarını koruduklarını, onlara iyilik ettiklerini düşünürler. Çocu ğ unu aşırı sevgi ve ilgiye bo ğ an, zorluk yaşamasın diye her şeyi kendisi yapan ve fazlaca kontrol eden ebeveyn tutumu; sorumluluk alamayan, anne babaya ba ğ ımlı, problem çözme becerisi, özetle özgüveni gelişmemiş çocuklar oluşturur. Oysa ebeveynler, çocu ğ un girişimlerini destekler, gelişimini alkışlar, hata yaptı ğ ında do ğ rusunu bulmasına/yapmasına yardımcı olur, onu bu haliyle sevmeye ve kabullenmeye devam ederlerse çocuk da kendini kabul etmeyi, sevmeyi ve kendine güvenmeyi ö ğ renir. Yapılan bir başka yanlış tutum ise çocu ğ u bir başka çocukla kıyaslamadır. Kardeşi, kuzeni ya da komşu çocu ğ uyla kıyaslanan çocuk; kendini yetersiz hissetti ğ i gibi başarmayı kendisi için de ğ il di ğ er çocu ğ u geçmek için ister hale gelip bir yarış atına dönüşür.
Özetle; büyükleri tarafından sevgi gören, gereksinim duydu ğ u ilgi ve yakınlı ğ ı bulan, fikirlerine de ğ er verilip ve önemsenen, güven duyulan ve sorumluluk verilen, iyi yaptı ğ ı şeyler için övülen, gurur duyulan, yaptı ğ ı hatalarda do ğ ruya uygun biçimde yönlendirilen ve sahip oldu ğ u özellikleriyle kabul edilen çocu ğ un özgüveni gelişir. Ama sevildi ğ ini, önemsendi ğ ini hissetmeyen, bekledi ğ i yakınlık ve ilgiyi göremeyen, sürekli eleştirilen ve oldu ğ u gibi kabul edilmeyen, sürekli başkalarıyla kıyaslanan çocuk kendini de ğ ersiz hisseder ve özgüveni gelişmez. Bu çocuklar; yaşadı ğ ı aile, çevre, okul ve toplum içinde çeşitli sorunlara neden olur.
Çocuklarda Zayıf Özgüvenin Göstergeleri Özgüveni zayıf çocuklar; duygusal, sosyal ve akademik konularda zorluklar yaşarlar. Bu durum okulda ve yaşamın di ğ er alanlarında kendini çeşitli şekillerde belli eder. Çocuk ya aşırı kontrol kullanarak, duygusal anlamda aşırı kırılgan ve hassas, yeni deneyimlere kapalı, çekingen bir kişilik geliştirir ya da aşırı kontrolsüzlük ile zorba davranan, asi, otoriteyle çatışan, sürekli problem yaratan tutum ve davranışlar sergilerler.
Aşırı Kontrollü Davranışın Göstergeleri Utangaç ve içine kapanık Yeni aktivitelere girmekte isteksiz Başka çocuklarla kaynaşmakta sıkıntı çeken Yeni durumlarla karşılaştı ğ ında ürkek davranan, uyum sa ğ layamayan Davranışlarının olumlu biçimde düzeltilmesinden bile hemen incinen, rahatsız olan Kendini aşa ğ ı görme alışkanlı ğ ı edinmiş Yanlış yapmaktan ve başarısızlıktan çok korkan Sürekli di ğ erlerini memnun etme çabası içinde olan
Aşırı Kontrolsüz Davranışın Göstergeleri Aşırı Kontrolsüz Davranışın Göstergeleri Saldırgan ve zorba Öfkeli, kızgın Sık sık okuldan kaçan İ şbirli ğ ine yanaşmayan Yardım almak isteyen Sürekli sevilip sevilmedi ğ ini soran Hoş görülmeyece ğ ini bile bile derslerini ihmal eden Kendi hataları için sürekli başkalarını suçlayan Görevlerini yerine getirirken özensiz davranan Sorumluluklarının bilincinde olmayan Herkesten üstünmüş gibi davranan Yalan söyleyen Kendisine ve başkasına ait eşyaları hor kullanan Aşırı kontrolsüz davranışlar gösteren çocuklar, kendilerine, başkalarına zarar verdi ğ i ve çevreyi rahatsız etti ğ i için daha fazla dikkat çeker, ailesi ya da ö ğ retmenleri tarafından sürekli olarak uyarılır, cezalandırılır. Bu çocu ğ un güvensizli ğ ini daha da pekiştirir. Aşırı kontrollü çocuklar, kimseyi rahatsız etmedikleri için bu tutumları önemsenmez, sorun olarak görülmez, ancak bu da aynı biçimde etki yaparak çocu ğ un özgüven yetersizli ğ inin pekişmesine neden olur.
Anne-baba ne yapmalı? Anne- babaya tavsiyeler…
Evdeki herkesin birbirine güvendi ğ i bir ortam oluşturun. Güvenli bir ortamda yetişen çocuk, duygu ve düşüncesini, sevgisini, başarı ya da başarısızlı ğ ını, hayal kırıklıklarını aile fertleriyle rahatça paylaşabilir. Bu onun özgüveninin gelişmesini sa ğ lar. Onunla ilgili duygularınızda açık olun. Sevginizin onun başarı ya da başarısızlı ğ ına ba ğ lı olmadı ğ ını, varlı ğ ının sizin için ne derece önemli oldu ğ unu ve ne olursa olsun onu daima sevece ğ inizi ona hissettirin.
Çocu ğ unuzun gerçek kapasitesinin farkında olun. Zayıf yanlarını görmezlikten gelmeyin, dürüst olun, ancak onları eleştirirken tüm kişili ğ ine yaymayın. Çocuk kendindeki eksiklik ve kusurların farkında olmalı, kabullenmelidir. Bunun yanı sıra güçlü oldu ğ u yönleriyle de gurur duyabilmelidir. Davranışlarınızla ona model olun. Onda görmek istemedi ğ iniz davranışları ona ya da başkalarına karşı göstermeyin. Çocuklar size ya da di ğ erlerine sizin ona davrandı ğ ınız gibi davranacaktır. Ona şiddet kullandı ğ ınızda, şiddetin normal oldu ğ u mesajını verirsiniz.
Çocu ğ unuzun yanlışlarını, onu suçlamadan ve onun tüm kişili ğ ini eleştirmeden tartışın. Yaptı ğ ı yanlışları, ona saldırıp eleştirmeden konuştu ğ unuzda bunu anlamak ve düzeltmek için çaba sarf eder. Onun tüm kişili ğ ine de ğ il yaptı ğ ı hataya hitap ederek konuşun. Ondan beklentileriniz onun yaşına ve seviyesine uygun olsun. Her çocu ğ un farklı bir kapasite ve seviyesi vardır. Çocu ğ unuzun neyi yapıp, neyi yapamayaca ğ ının farkında olun. Başka çocukların başarabildi ğ i şeyleri o da başarmak zorunda de ğ ildir. Bir şeyi yapamayaca ğ ını bildi ğ iniz halde bunu ondan bekleyip sonunda hayal kırıklı ğ ı yaratmayın. Ulaşabilece ğ i hedefler amaçlayıp başarılı olmalarını sa ğ layın.
Özgüvenli olmak kibirli, kendini be ğ enmiş olmak de ğ ildir. Kendine güven duymak kendini be ğ enmiş ya da kibirli davranmak demek de ğ ildir. Özgüvenli davranış; Kabul görmüş olmanın verdi ğ i kendini rahat, iyi ve güvenli hissetme durumudur. En küçük başarısında şımaran, kibirli davranışlar gösteren çocu ğ un aslında kendine olan güveni ya yok ya da çok düşük demektir. Böyle bir durumda çocu ğ unuzun bi özgüven sorunu oldu ğ unu fark edip hemen önlem alın. Çocukların birbirlerinden farklı olduklarını ve her çocu ğ un kendine özgü bir yetene ğ i oldu ğ unu unutmayın. Her çocu ğ un kendine özgü farklı özellikleri, yetenekleri ve başarılı oldu ğ u alanlar vardır. Çocu ğ unuzun ilgi alanı ve yetenekleri do ğ rultusunda faaliyetlere katılmasına imkan sa ğ layarak onun sahip oldu ğ u kapasitesini ortaya çıkarması, kendisiyle ilgili yeni keşifler yapması için destekleyin.
Dayak çocu ğ u özgüvensiz yapar Cezanın ve daya ğ ın bol kullanıldı ğ ı tutumlarda ailenin amacı; söz dinleyen, kurallara uyan, verilen görevleri yerine getiren, terbiyeli, sessiz, uslu, nazik ve dürüst bir çocuk yetiştirmektir. Ancak sonuç böyle olmuyor. Yanlış yapmaktan korkan, kendine güvenmeyen, aşa ğ ılık duygusuyla içine kapanık çocuklar ortaya çıkıyor. Aile içi tutumların, dengesiz ve tutarsız oldu ğ u durumlarda çocuklara taviz veren ve vermeyenlerin arasında çatışma ortaya çıkar. Bu, çocu ğ un kafasını karıştırır.
Çocu ğ unuza sorumluluklar verin. Kendisine güvenilip sorumluluk verilen çocuk, kendini yararlı ve önemli hisseder. · Onun her şeyine de ğ er verdi ğ inizi ve takdir etti ğ inizi belirtin. Sadece çok özel yetenek ya da başarısında de ğ il, küçük bile olsa yaptı ğ ı güzel ve do ğ ru davranışları için onu övün ve bunun ne kadar önemli oldu ğ unu belirtin.
İ Ç ÖZGÜVEN Kendilerini severler Kendilerini tanırlar Kendilerine açık hedefler koyarlar Pozitif düşünürler
A- KEND İ N İ SEVME Kendini seven çocuklar hem duygusal hem fiziksel gereksinimlerine de ğ er verirler. İ stedikleri şeyleri elde etme konusunda suçluluk duymazlar. İ htiyaçlarının karşılanmasını hakları olarak görürler. Övgü almayı ve ödüllendirilmeyi açık açık talep ederler. Başkalarının kendileri ile ilgilenmesinden ve kendileri için bir şeyler yapmasından çok hoşlanırlar. İ yi nitelikleriyle gururlanır ve bu niteliklerinden daima yararlanırlar. Başkalarını, mutluluklarını ve yaşamlarını sabote edecek şeylerden kaçınırlar.
B- KEND İ N İ TANIMA Kendini tanıyan çocuklar güçlü ve zayıf yönlerinin farkındadırlar. Hiçbir zaman kalabalı ğ ın içinde kaybolmazlar. Kendi de ğ erlerini bilirler. Kendilerine uygun arkadaşlar bulurlar. Başkalarının görüşlerine açıktırlar ve eleştirildiklerinde hemen savunmaya geçmezler. Eksik yönlerini geliştirme ve de ğ iştirme özellikleri vardır. Yapıcı olaca ğ ına inanırlarsa yardım almaya açıktırlar.
KEND İ NE AÇIK HEDEFLER KOYMA Kendilerine başarabilecekleri hedefler belirlerler. Bunları başarmak içinde başkalarına ba ğ ımlı olmazlar. Yeterince motive oldukları için başkalarına kıyasla hedefleri gerçekleştirmede daha istekli ve enerjiktirler. Tutarlı davranırlar, çünkü hedef belirlerken en ayrıntılı noktaları önceden tahmin edebilirler. Özeleştiriyi ö ğ renmişlerdir. Kendi ilerlemelerini kontrol edebilirler. Kolay karar verebilirler.
D- POZ İ T İ F DÜŞÜNME Pozitif düşünen çocukların iyi deneyimler yaşama ve bunlardan iyi sonuçlar elde etme konusunda umutları vardır. İ nsanlar hakkındaki düşünceleri genellikle olumludur. Her sorunun bir çözümü olaca ğ ına inanırlar. Gelece ğ in geçmişten daima iyi olaca ğ ına inanırlar. Yaşamlarındaki de ğ işikliklere çabuk uyum sa ğ larlar. De ğ işikliklerin insanı ilerletip geliştirece ğ ine inanırlar.
DIŞ ÖZGÜVEN İ letişim Kendini İ fade Edebilme Duygularını Kontrol Edebilme
A- İ LET İ Ş İ M İ letişim konusunda beceriler kazanmış olan bir çocuk başkalarını anlayışla, sakin ve dikkatle dinleyebilir. Yüzeysel konulardan, daha derin sohbetlere ne zaman, nasıl geçeceklerini bilirler. Başkalarının sözsüz ifadelerinden ve beden dilinden anlarlar. Utanıp sıkılmadan toplum önünde konuşurlar.
B- KEND İ N İ İ Y İ İ FADE EDEB İ LME Kendini iyi ifade edebilen çocuklar, dolaysız yoldan ve açıkça gereksinimlerini söylerler. Kendilerinin ve başkalarının haklarını korurlar. Teşvik etmeyi bilirler ve karşısındakinin de kendisini teşvik etmesini isterler. Övgü kabul ederler, başkasını övebilirler. Gerekti ğ inde etkin bir şekilde şikayet ve mücadele edebilirler.
C- DUYGULARINI KONTROL EDEB İ LME Duyguları ile başa çıkabilen çocuklar duygularının esiri olmazlar. Beklenmedik davranışlar göstermezler. Korkuları ve endişeleri ile başa çıkabildikleri için riskleri göze alabilirler. Mutsuzluklarının kendilerini sürekli engellemesine izin vermedikleri için sıkıntılı dönemlerini kısa sürede atlatabilirler. Anlaşmazlık oldu ğ unda kendilerini iyi savunurlar. Kıskançlık, öfke gibi do ğ al olan duyguları yaşadıklarında suçlulu ğ a kapılmazlar. İ lişkilerinde neşe, sevgi ve mutluluk ararlar.
"ÇOCUK VE ÖZGÜVEN. ÖZGÜVEN NED İ R Özgüven, bireyin kendisinden memnun olması, kendisi ve çevresiyle barışık yaşaması demektir. Di ğ er yandan, özgüven." indir ppt
ANA BABA İLE ÇOÇUK İLETİŞİMİ ÖNDER AYTAC LLB, Dip, MSc, PhD.