Blog: Çek Nedir?
Eklenme Tarihi : 25 Eylül 2017
YazarAv. Ali ÇİTİLKurucu Ortakali@citil.av.tr+90 212 909 19 52-101Çekin daha iyi anlaşılabilmesi açısından aşağıda bulunan kelimelerin açıklanması hususu zaruriyeti doğmaktadır.
Keşideci: Çeki düzenleyen kişi.
Muhatap: Çeki ödeyecek olan banka şubesi.
Hamil: Çeki elinde bulunduran kişi, alacaklı.
Avalist: Aval veren kişi, attığı imza ile kambiyo ilişkisine dahil olur.
Aval: Bir çekte keşideci lehine verilmiş kişisel teminat.
Cironta: Emre yazılı bir ticari senedi ciro eden kimse.
Ciro: Kıymetli evrakın, mülkiyet değiştirmesinde kullanılan usüldür.
Çek: Belirli bir kişi adına ya da hamiline ödenmek için düzenlenen hesabının bulunduğu bankadan çekin üzerinde yazılı olan meblağının üzerinden bir ödeme de bulunulmasını isteyen bir kambiyo senet türüdür. Üzerinde mutlaka “çek” kelimesinin varlığı aranır ve mutlaka içeriğinde de bu ifadenin geçmesi beklenir.
Çek, hem 6102 sayılı 13/01/2011 tarihli TTK ’da hem de 5941 sayılı 14/12/2009 tarihli Çek Kanunu’nda özel olarak düzenlenmiştir.
Çek kanununun amacı kanunda açıklandığı üzere; çek defterlerinin içeriklerine, çekin düzenlenmesine, kullanımına, çek hamillerinin korunmalarına ve kayıt dışı ekonominin denetim altına alınması önlemlerine katkıda bulunmaya ilişkin esaslar ile çekin karşılıksız çıkması ve belirlenen diğer yükümlüklere aykırılık hallerinde ilgililer hakkında uygulanacak yaptırımları belirlemektir.
Çekte muhatap daima bir bankadır. Çek görüldüğünde ödenir, bu emredici bir husustur. Buna aykırı bir kayıt düzenlenmişse yazılmamış sayılır.
Çekte ibraz süreleri çok kısadır. Eğer çekin düzenlediği yerde ödenecekse 10 gün, başka bir yerde ödeme yapılacaksa 1 ay içinde ibraz edilmesi gerekir. Düzenleme ve ödeme yerinin kıtalarda bulunması halinde bu süre 3 aya çıkar.
Çekte başvuru hakkının kullanılabilmesinin zamanaşımı 3 yıllık bir süreye tabidir.
Çekin karşılıksız çıkması halinde cezai ve idari müeyyideler de tatbik edilir.
Bir çekin çek vasfını alması için bazı şekli unsurları taşıması gerekir. TTK’nın 780. Maddesinde düzenlendiği üzere çekin;
• Senet metninde mutlaka “çek” kelimesini n kullanılması gerekir. Eğer Türkçe’den başka bir dilde düzenlenmişse, o dilde “çek” kelimesinin karşılığı olan kelimenin mutlaka bulunması gerekir.
• Belirli meblağın(tutarın)(paranın) kayıtsız şartsız ödenmesi emri senet metninde yer almalıdır.
• Ödeyecek kimsenin, “muhatabın” ticaret unvanı yer almalıdır. Bu muhatap Bankacılık Kanununa tabi olan müesseselerdir yani bankalar ve ilgili şubeleridir.
• Ödeme yeri, çekte bulunmalıdır. Eğer açıkça bir yer belirtilmemişse muhatabın adının yanında gösterilmiş olan yer ödeme yeri olarak sayılır. Ödeme yerinin belirtilmemiş olmakla birlikte muhatabın yanında birden fazla yer gösterilmiş ise çek ilk gösterilen yerde ödenir.
• Düzenleme tarihi ve yeri, çekte düzenleme yerinin belirtilmiş olması ibraz süresinin başlamasının tayininin olması için önemlidir. Düzenleme tarihinin gün, ay ve yıl olarak belirtilmesi gerekir. Çekte düzenleme yeri gösterilmelidir. Ancak gösterilmemiş ise bu bir geçersizlik nedeni sayılmaz ve düzenleyenin adı ve soyadının yanında yazılı olarak bulunan yerde düzenmiş sayılır. Bu iki seçeneğinde bulunmaması durumunda senet çek özelliğini taşımayacaktır.
• Çekte düzenleyenin imzasının bulunması gerekir. Bu imza el yazısı ile atılmış olmalıdır. Parmak izinin alınması ile bir çekin düzenlenmesi mümkün değildir.
• Seri numarası, banka tarafından çekin üzerine bir seri numara konulması çek bakımından bir zorunlu unsurdur. Bankalar tarafından çekin üzerine bir seri numara basılmamış olması çekin değerlendirmeye alınmamasına neden teşkil eder.
• Kare kod, bankalar tarafından seri numarasına benzeyen bir biçimde çekin üzerine kare kod konulması gerekmektedir.
Bu maddede açık bir şekilde düzenlenen şartlarının noksanlığı halinde senet çek sayılmaz.
Çek hesabı olan gerçek kişinin kendisi adına çek düzenlemek üzere bir başkasını vekil veya temsilci tayin edemez. Böyle bir durumun varlığı söz konusu ise idari yaptırım sorumluluğu ve hukuki sorumluluk çek sahibinin kendisine aittir.
Av. Ali ÇİTİL & Stajyer Merve Özcan
+90 212 909 19 52-101