Mali Yıl Tabloları(2020)
TÜİK 2019 Yılı Temel Mali Tabloları
TÜİK Yeni Site(Test)
Konularına Göre İstatistikler ›› Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri ››
Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri
Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri - Dönemi : 2010-2018
Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri, 2010-2018 yayımlandı Devamı >>
Seçilmiş Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri - Dönemi : 2005-2008
2008 döneminde toplam seragazı emisyonu %96 arttı. Devamı >>
Avrupa Birliği Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri (eski seri, 2000-2013)
Tanım: Türkiye İstatistik Kurumu, sürdürülebilir kalkınma göstergeleri ile ilgili çalışmalarını 2007 yılından itibaren, Avrupa Birliği İstatistik Ofisinin (Eurostat) belirlediği sürdürülebilir kalkınma göstergeleri listesini dikkate alarak yürütmektedir. EurostatSürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri, Avrupa Birliği Sürdürülebilir Kalkınma Stratejisi’ni izlemek için kullanılan araçlardır. Avrupa Birliği Sürdürülebilir Kalkınma Stratejisi ile şu anki ve gelecek nesillerin yaşam kalitesinin geliştirilmesi amaçlayan bir takım hedefler belirlenmektedir. Kaynakları etkin yöneten ve ekonominin potansiyel sosyal ve ekolojik inovasyonundan faydalanan sürdürülebilir toplumlarda, refahın, çevresel korumanın ve sosyal dayanışmanın gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Ortak hedefleri gerçekleştirme yolunda alınan mesafenin değerlendirilmesi sürdürülebilir kalkınma stratejisinin bütünleşik bir parçası olduğundan, AB Komisyonu, Sürdürülebilir Kalkınma Göstergelerini üretmekte ve geliştirmektedir.
Sınıflamalar: Göstergeye göre değişkenlik göstermektedir.
Uluslararası Çerçeve: Sürdürülebilir Kalkınma göstergelerinin derlenmesinde Eurostat Sürdürülebilir Kalkınma göstergeleri temel alınmaktadır.
Avrupa Birliği İstatistik Ofisi (Eurostat) tarafından belirlenen 132 sürdürülebilir kalkınma göstergesini içermektedir. Gösterge setinin içerdiği 10 tema;
1- Sosyoekonomik Kalkınma
2- Sürdürülebilir Tüketim ve Üretim
3- Sosyal İçerme
4- Demografik Değişimler
5- Halk Sağlığı
6- İklim Değişikliği ve Enerji
7- Sürdürülebilir Ulaştırma
8- Doğal Kaynaklar
9- Küresel Ortaklık
10- İyi Yönetişim
Kaydedilmeyen faaliyetler: Eurostat sürdürülebilir kalkınma göstergeleri içerisinden tanımı doğrultusunda derlenemeyen göstergeler.
Sürdürülebilir kalkınma göstergeleri Eurostat tarafından belirlenen tanımlar doğrultusunda ilgili birim ya da Kurum Kuruluş tarafından hesaplanmaktadır.
Veri kaynakları:TÜİK ilgili birimlerinden veya diğer kurum ya da kuruluşlardan derlenmektedir. Veri derlenen kuruluşlar;
•	Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı
•	Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
•	Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
•	Sosyal Güvenlik Kurumu
•	Merkez Bankası
•	Hazine Müsteşarlığı
•	Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı
•	Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
•	Orman ve Su İşleri Bakanlığı
Veri toplanma şekli: Veriler resmi yazı ile ilgili birim, kurum ya da kuruluşlardan derlenmektedir.
Veri derleme sistemi: Gösterge değerleri ilgili birim, Kurum ve Kuruluşlardan derlenmektedir.
Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri (2010+)
Sürdürülebilir Kalkınma Tanımı:
1987’de yayımlanan Brundtland Raporu’ndan itibaren “sürdürülebilir kalkınma” kavramı; “bugünün ihtiyaçlarına ve hedeflerine, gelecekteki ihtiyaç ve hedeflere erişebilme imkânlarından taviz vermeden ulaşabilmek” olarak tanımlanmıştır. Burada ifade edilen ihtiyaç, hedefler ya da isteklerin kapsamının nasıl belirleneceği, on yıllar süren tartışma ve istişarelerin konusu olmuştur. Bu alandaki en güncel sonuç olarak Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda (BMGK) 2015 yılında kabul edilen “Sürdürülebilir Kalkınma 2030 Gündemi”, 2016-2030 dönemini kapsayan 15 yıl boyunca dünyanın geleceği ve insanların refahı için takip edilecek amaçları (SKA) ve onlara ulaşmak için gerekli araçları içeren bir eylem planıdır.
Sürdürülebilir Kalkınma 2030 Gündemi, 2000-2015 yılları arasında benzer amaçlarla izlenen Binyıl Kalkınma Hedefleri ile kaydedilen gelişmeleri ve eksik kalan hususları tamamlamayı hedeflemekte; insan haklarının tüm boyutlarıyla temin edilmesi, cinsiyet eşitliğinin sağlanması, kadın ve kız çocuklarının güçlendirilmesi gibi boyutları da içermektedir.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2007-2014 yılları arasında Avrupa İstatistik Ofisinin (Eurostat) belirlediği sürdürülebilir kalkınma göstergelerinin Türkiye için derlenmesi ve yayımlanmasına yönelik çalışmalar yürütmüştür. Bu çerçevede her iki yılda bir, Eurostat tarafından yayımlanan Sürdürülebilir Kalkınma Raporu’nda yer alan göstergelerden ülkemiz için hesaplanabilenler Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri Haber Bülteni ile kamuoyuna duyurulmuştur. Bu kapsamda 2000-2013 dönemine ilişkin verileri içerecek şekilde TÜİK tarafından hazırlanan son haber bülteni 2014 yılında yayımlanmıştır. Sürdürülebilir Kalkınma 2030 Gündemi’nin kabul edilmesini takiben, tüm dünyada olduğu gibi Avrupa Birliği bölgesinde de Gündem’in amaç ve hedefleriyle uyumlu yeni bir gösterge seti hazırlık çalışmaları yürütülmüştür.
Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri:
Sürdürülebilir kalkınma amaç ve hedefleri 2030 yılına kadar insanlık ve dünya için kritik öneme haiz eylemlerin hayata geçirilmesini gerektirmektedir. Amaç ve hedeflere küresel düzeyde ne ölçüde yaklaşıldığının izlenebilmesi amacıyla bir küresel gösterge seti oluşturulmuş olup, ülkeler mevcut olan göstergeleri Birleşmiş Milletlere raporlamak; mevcut olmayan göstergelerin ise üretilmesine yönelik gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Bu süreçte aktif görev üstlenmiş olan Birleşmiş Milletlerin ilgili kuruluşları (Dünya Bankası, Dünya Sağlık Örgütü, Uluslararası Çalışma Örgütü, Gıda ve Tarım Örgütü, Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu, Birleşmiş Milletler Çevre Programı vb.) kendi sorumluluk alanlarında yer alan gösterge tanımlarının oluşturulmasının yanı sıra, mevcut olmayan göstergelerin üretilmesini teşvik etmek ve gerektiği takdirde uygun istatistiksel yöntemler kullanarak bu göstergeler için tahmin üretmekle de sorumludur.
Sürdürülebilir Kalkınma 2030 Gündemi göstergeleri için ulusal düzeyde bir izleme sistemi kurabilmek amacıyla, Resmi İstatistik Programı çerçevesinde TÜİK tarafından tüm göstergeler için ön değerlendirme niteliği taşıyacak bir envanter çalışması yürütülmüştür. Bu çalışma ile elde edilen veri setlerinin incelenmesi neticesinde, hâlihazırda üretilebilen göstergeler arasından, istatistiksel kalite kriterleri (tutarlılık, güvenilirlilik, karşılaştırılabilirlik, zamanlılık vb.) de dikkate alınarak belirlenen ve 2010-2017 yılı verilerini içeren ilk gösterge seti 19 Şubat 2019 tarihinde haber bülteni ile kamuoyuna sunulmuştur. Bu kapsamda hazırlanan ikinci yayın olan ve 2010-2018 dönemine ilişkin zaman serisi verilerini içeren "Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri, 2010-2018” Haber Bülteni 100 seçilmiş göstergeden oluşmaktadır. Göstergeler haber bülteni tablosunda küresel gösterge numaraları ile verilmiştir.
Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA):
Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları, kalkınmanın üç temel alanı olan ekonomi, toplum ve çevre konularında daha iyi bir dünyayı amaçlayan ve tüm ülkeler için geçerli küresel bir eylem planıdır. 25 Eylül 2015’te BMGK’da tüm ülkeler tarafından kabul edilen "Dünyamızı Değiştirmek: 2030 Gündemi" adlı karar metninde “'kimseyi geride bırakmama”' taahhüdüyle; tüm ülkeler için geçerli olan 17 ana amaç ve bu amaçları gerçekleştirmek için 169 hedef belirlenmiştir.
Resmi açılımları ile 17 amaç:
Amaç 1- Yoksulluğun tüm biçimlerini her yerde sona erdirmek
Amaç 2- Açlığı bitirmek, gıda güvenliğine ve iyi beslenmeye ulaşmak ve sürdürülebilir tarımı desteklemek
Amaç 3- Sağlıklı ve kaliteli yaşamı her yaşta güvence altına almak
Amaç 4- Kapsayıcı ve hakkaniyete dayanan nitelikli eğitimi sağlamak ve herkes için yaşam boyu öğrenim fırsatlarını teşvik etmek
Amaç 5- Cinsiyet eşitliğini sağlamak ve tüm kadınlar ile kız çocuklarını güçlendirmek
Amaç 6- Herkes için erişilebilir su ve atıksu hizmetlerini ve sürdürülebilir su yönetimini güvence altına almak
Amaç 7- Herkes için karşılanabilir, güvenilir, sürdürülebilir ve modern enerjiye erişimi sağlamak
Amaç 8- İstikrarlı, kapsayıcı ve sürdürülebilir ekonomik büyümeyi, tam ve üretken istihdamı ve herkes için insana yakışır işleri desteklemek
Amaç 9- Dayanıklı altyapılar tesis etmek, kapsayıcı ve sürdürülebilir sanayileşmeyi desteklemek ve yenilikçiliği güçlendirmek
Amaç 10- Ülkelerin içinde ve arasındaki eşitsizlikleri azaltmak
Amaç 11- Şehirleri ve insan yerleşimlerini kapsayıcı, güvenli, dayanıklı ve sürdürülebilir kılmak
Amaç 12- Sürdürülebilir üretim ve tüketim kalıplarını sağlamak
Amaç 13- İklim değişikliği ve etkileri ile mücadele için acilen eyleme geçmek
Amaç 14- Sürdürülebilir kalkınma için okyanusları, denizleri ve deniz kaynaklarını korumak ve sürdürülebilir kullanmak
Amaç 15- Karasal ekosistemleri korumak, iyileştirmek ve sürdürülebilir kullanımını desteklemek; sürdürülebilir orman yönetimini sağlamak; çölleşme ile mücadele etmek; arazi bozunumunu durdurmak ve tersine çevirmek; biyolojik çeşitlilik kaybını engellemek
Amaç 16- Sürdürülebilir kalkınma için barışçıl ve kapsayıcı toplumlar tesis etmek, herkes için adalete erişimi sağlamak ve her düzeyde etkili, hesap verebilir ve kapsayıcı kurumlar oluşturmak
Amaç 17- Uygulama araçlarını güçlendirmek ve sürdürülebilir kalkınma için küresel ortaklığı canlandırmak
Resmi İstatistik Programı, 2017-2021 (Rev 1)'e göre “Çok alanlı istatistikler” kapsamında yer alan bu çalışmada, göstergelerin mevcudiyet durumu 17 küresel amaç altında değerlendirilmiş olmakla birlikte, 13. amaç altında yer alan göstergelerin hiçbiri hâlihazırda mevcut olmadığından, haber bülteni tablosu 16 amaç altındaki göstergeleri kapsamaktadır.
Haber bültenindeki veriler 2010-2018 yıllarına ilişkindir. Her yıl üretilmeyen veriler, mevcut olduğu yıllar için verilmiştir.
Haber Bülteni kapsamında yayımlanacak olan göstergeleri belirleme sürecinde, mümkün olduğu ölçüde küresel listede yer alan göstergeler esas alınmış, ancak küresel göstergenin mevcut olmadığı durumda, ilgili hedefi izlemeye uygun ve küresel göstergeyi ikame edebileceği düşünülen yakın (ikame) göstergeler de verilmiştir. İkame gösterge kullanılması durumu, tabloda gösterge kodunun yanına eklenen (p) simgesi ile belirtilmiştir.
Sürdürülebilir kalkınma göstergeleri, küresel metaverileri doğrultusunda göstergenin üretiminden sorumlu TÜİK Daire Başkanlığı ya da sorumlu Kurum/Kuruluş tarafından hesaplanmaktadır.
Gösterge setinde kullanılan 100 göstergenin yarıya yakını TÜİK tarafından üretilmekte; diğer göstergeler ise Resmi İstatistik Programı'nda yer alan diğer veri üreticisi kurum ve kuruluşlardan derlenmiştir. TÜİK haricinde verilerin derlendiği kurum ve kuruluş listesi:
Veri Derleme Sistemi: Veriler, Türkiye İstatistik Kurumu ve Resmi İstatistik Programı’nda yer alan diğer veri üretici kurum ve kuruluşlardan derlenmiştir.
Kalite Kontrol Süreci: Derlenen veriler, her gösterge için zaman serisi tutarlılığına ve yıllık değişim hızlarına bakılarak kontrol edilmiştir. Gerekli görülen durumlarda sorumlu kurumlara geri dönüşler yapılarak veri kontrol ve doğrulama süreci tamamlanmıştır.
Revizyon: Kaynak veride yapılacak revizyonlar, takip eden Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri Haber Bülteni’nde yer alacak göstergelere yansıtılacaktır.
Küresel gösterge listesinin yapısı: 2017 Yılı Mart ayında Birleşmiş Milletler İstatistik Komisyonunda kabul edilen SKA küresel gösterge seti 244 göstergeden oluşmaktadır. Bu göstergelerin 12 adedi başka amaçlar altında tekrar etmekte olduğundan gösterge seti, yinelemesiz 232 adet gösterge içermektedir. Küresel olarak üzerinde uzlaşılan gösterge seti, metaveri standartlarının yerleşmiş olması ve yaygınlık açısından üç gruba ayrılmıştır:
1. Grup: Kavramsal olarak açık, üzerinde uluslar arası uzlaşıya varılmış bir metodolojisi olan ve yaygın olarak üretilen göstergelerdir (ülke sayısının en az yarısı ya da dünya nüfusunun en az yarısı için hali hazırda üretilmekte olan göstergeler)
2. Grup: Kavramsal olarak açık, üzerinde uluslar arası uzlaşıya varılmış bir metodolojisi olan ancak henüz yaygın olarak üretilmeye başlanmamış göstergelerdir.
3. Grup: Henüz uluslar arası kabul görmüş bir metodolojisi olmayan göstergelerdir. Bu grupta yer alan göstergelerin tanım ve metodolojisine ilişkin standartlar sürekli geliştirilmekte ve test edilmektedir.
Küresel gösterge listesine aşağıdaki linkten ulaşılabilir:
SKA Kurumlar Arası ve Uzman Grubu (IAEG-SDGs) tarafından, göstergelerin uygulanabilirliklerinde karşılaşılan sorunlar dikkate alınarak yıllık küçük ölçekli revizyonlar teklif edilmektedir. Ayrıca 2020 ve 2025 yıllarında, veri üretim süreçlerinde sağlanacak ilerlemelerin yansıtılması amacıyla gösterge setinde yeni gösterge önerilerini de içerecek daha kapsamlı revizyonlar yapılacaktır.