Mutlu Yaşam Okulu
Eğer bir kağıda nokta koyarsanız bu boyutsuzdur. Eğer iki nokta koyar ve arasına çizgi çizerseniz bir boyutlu olur. Karşılarına iki nokta daha koyup uçlarından birleştirirseniz iki boyutlu bir kare elde edersiniz. Aynı bu yazıyı okuduğunuz ekran gibi. Eğer bir boyut daha ekleyip yükseklik verirseniz üçüncü boyuta geçer ve bir küp elde edersiniz. İki boyutlu bu ekrandan küpü görmek biraz zordur, anlayabilmemiz için hareket etmesi gerekir. Aynı şekilde üç boyutlu dünyamızdan diğer boyutları görebilmemiz de ancak hareketli bir tahmin ile mümkündür ama tam olarak değil. Dördüncü boyuttaki bir cismin üçüncü boyuttaki şeklini ikinci boyutta üç boyutlu olarak görürüz.
Fizikçiler bilir günümüzde dördüncü boyut zaman olarak bilinmektedir. Yani 3 boyutlu bir kübe dördüncü zaman boyutunu eklerseniz bizim boyutumuzda birbiri içinde hareket eden bir cisme ulaşırsınız, işte bunun ismi “Tesseract”dır. Bu cismin çok boyutlu bir versiyonunu Intersteller filminde Nobel Ödüllü Kip Thorne’nun Cooper’i içine düşürdüğü tesseract’ında görüyoruz. 5. Boyutta kızı Murphy’nin odasındaki kütüphanedeki sonsuz olasılıklar kapanında kalmıştı. Böylelikle buradan Murpy'ye gönderdiği datalar ile insanlık yok olan dünyadan ayrılarak farklı bir boyutta yaşam kurabilecekti. Filmin fizikçiler için özel hazırlanmış bir de kitabı var. Bu konuda daha detaylı bilgiye ulaşabilirsiniz.
Bilim insanları toplam 11 boyut olduğundan bahseder. Stephen Hawking’in “Herşeyin Teorisi” kuramında sonsuz sayıdaki eşsin evrenlerin varlığını anlatır. Bu kuramı Ceviz Kabuğundaki Evren kitabında daha detaylı açıklamaktadır. Matematiksel olarak verilerine ulaşılabilen Sicim Teorisi ile bu kuram ispatlanmaya çalışılsa da yerçekimi dışında henüz güçlü bir kanıta maalesef rastlanamadı. Sicim teorisinde maddenin yapı taşı olan kütlesiz varlıkların bir keman teli gibi ipliksi bir biçimde farklı frekanslarda titreştiklerini anlatmaktadır. Aynı konuyu anlatan M (Zar) Teorisi de konuyu benzer bir biçimde ele almaktadır. Paralel evrenleri arasında zarlar halinde birbirinden ayrılan bir mekanizmadan bahseder.
Peki bütün bunlar ne anlama geliyor? Quantum Mekaniği fenomeni olarak bilinen Çift Yarık Deneyi, bir diğer ismiyle Young deneyi ilk olarak keşfedildiğinde bilim insanları tarafından büyük şaşkınlık yaratmıştır. Günümüzde bu şaşkınlık etkisini korumaktadır. Bu deneyi ilk defa Thomas Young adlı bir fizikçi elektron fırlattığı iki yarıktan geçen parçacıkların gözlemci yokken dalga gibi davranmasıyla ortaya koymuştur. Gözlemci varken parçacık gibi davranan elektronlar, gözlemci yokken dalgaya dönüşüyor. Yani elektronlar aynı anda birden farklı yerde olabiliyor. Quantum dünyasında 3. Boyuttan farklı boyutlara açılan kapıları görebiliyoruz. Tüm bu olasılıklar gözlemlendiği anda gerçeğe dönüşüyor.
Olasılıklar bilimi için en harika deneylerden biri de Schrödinger'in Kedisi Deneyi’dir. Sağlıklı bir kedi hava alan bir kutuya konuluyor ve içine Kutuda zehirli bir gaz şişesi bulunsun ve bu gazın şişeden salınmasını sağlayacak mekanizma, bozunma yarı ömrü 1 saat olan bir radyoaktif parçacık ile kontrol edilsin. Bu mikroskobik parçacığın davranışını ancak kuantum mekaniği ile ifade edebiliriz, fakat şimdi makroskobik bir sistem olan kedinin kaderi de artık parçacığın davranışına bağlanmış oluyor. Schrödinger'in iddiasına göre 1 saat sonunda kedinin canlı ve ölü olma olasılıkları eşit. Parçacığın davranışını bilemediğimiz için olasılık %50 olarak hesaplanıyor. Bu teoriye göre eğer gözlemlemezseniz sonucun ne olacağını asla bilemeyeceksiniz. Bu teoriye göre geçmişte ve gelecekte tüm olasılıklar aynı anda gerçekleşir.
Peki, elektron gözlemcinin kendisini gözlediğini nasıl anlıyor? Evrenin hangi köşesinde ve hangi fiziksel durumda bulunacağına neye göre karar veriyor? Gözlemin, daha genel ifadeyle bilincin konuyla ilgisi nedir?
Konuyu sosyolojik olarak değerlendirelim. Kendinizi ele alın. Eğer bu evrende bir tek siz olsaydınız sizin varlığınızın bir başka insanda yansımasını görmeden yaşayabilir miydiniz? Soruyu şöyle sorayım; eğer Rumi olmasaydı Şems’in aşk ateşinin bu evrende bir değeri olur muydu? Ya da Rumi onu görmeseydi ateşi var olur muydu?
Gelelim tekrar boyutlara. Eğer hayatımıza yeni boyutlar ekleyecek olursak Platon’un mağarasından çıkabilir miyiz? Matrix’in dışındaki realiteye, sanal gerçeklikteki "Zar Evrenler"in dışına yol alabilir miyiz? Kendi muhteşem olasılığımızı yaratabilir miyiz? Aslında her birimiz 3 boyuttaki bu illüzyondaki tesseract'larız. Kendimizin en iyi versiyonunu yaratmak için atomlarınızı en güzel duygu ile titreştirelim. Kalbimizi takip ettiğimizde göreceğiz istediğimiz paralel evrende yerimizi alacağız. Tüm sonsuz olasılıklarımız bizleri bekliyor. Sadece gözlemle. Nerede olacağına inanıyorsan orada olacaksın. Küçük bir elektron parçasının bile seçim gücü var ise neden senin gibi muhteşem bir beyne ve bedene sahip bilinçli bir varlığın olmasın? Seçim sensin.
Ölüm.. Hepimizi korkutan, üzen ve hatta üzerinde düşünmeyi hiç istemediğimiz fakat yemek yemek, uyumak kadar doğal hayatın en önemli döngüsüdür. Yazıya başlamadan önce şunu bir hatırlayalım bu gezegenden hiçbirimiz canlı çıkamayacağız.
Bu hafta beni uzun zamandır heyecanlandıran Mevlana Celaleddin Rumi’nin Mesnevi’de bahsettiği “Ölmeden Önce Ölmek” yazısını yazmak istiyordum. Hatta yazıyı yazmadan önce Konya’ya gidip hem kendisini hem de Şems’i ziyaret etmeyi planladığım aynı Cuma günü babaannemiz Necla Saylık’ı kaybettiğimizi öğrendim. Bir hafta önce elini tutup, saçını sıvazladığım bedenin o gün tabutunu tuttum, mezarının kazılışını izledim, toprağa beyaz kefenle indirilişini seyrettim. Yarım saat önce seslenmiş sonra bakmış dudakları mordu diyor Lali’si. Aynı gün 7 sene aynı Anadolu Lisesi’nde okuduğum sınıf arkadaşımın da vefat ettiği haberi ile sarsıldım. Aynı yaşta, aynı hayallere sahip olduğumuz aynı generasyondan bir kardeşim de ölmüştü. Dün cenazesi kalktı evimin tam karşısından, babaannemizin cenazesini kaldırdığımız yerden. Aynı şekilde taziyeler geldi, aynı şekilde ezanı okundu ve aynı dualar yapıldı. Yaşamın varlık ve yokluk çizgisinin ne kadar da aynı olduğu suratıma çarptı birden. Varlığımızın ve yokluğumuzun sonsuzluk evreninde nasıl da anlamsızlaştığı belirdi gözümün önünde. Bir vardık, bir yok.
“Bir haylidir can çekiştin, ama hala perde arkasındasın. Çünkü bir türlü ölmedin; halbuki ölüm asıldı. Ölmedikçe can çekişmen sona ermez. Merdiven tamamlanmadıkça, dama çıkamazsın. Yüz ayak merdivenin iki ayağı noksan olsa da dama çıkmak isteyen çıkamaz. Bu gemi yükünden artık o son batmanı da yüklenmezse batmaz. Son yüklenen yükü asıl bil, ne iş yaparsa o yapar. Vesvese ve azgınlık gemisini o batırır. Akıl gemisi battı mı insan bu gök kubbeye güneş kesilir. Ölmediğin için can çekişmen uzadı. Ey Tıraz mumu sabahleyin sön öl. Yıldızlarımız gizlenmedikçe can güneşi, bil ki gizlidir. Topuzu kendine vur da benliğini darmadağın et. Çünkü bu ten gözü, kulağa tıkanmış pamuğa benzer. Bende, benim hareketlerimde gördüğün benlik, senin benliğinin aksidir. Sen kendi kendine topuz vurmadasın. Benim suretimde kendi aksini görmüş kendinle boğazlaşmak için coşmuş köpürmüşsün. Hani o aslan da kuyuda kendi aksini görmüştü de düşmanı sanıp saldırmıştı ya onun gibi işte. Ey akıllı fikirli er, sevgiliyi perdesiz görmek istiyorsan ölümü seç, o perdeyi yırt. Fakat ölür mezara gidersin hani o ölümü değil. Sen değiştiren nura götüren ölümü seç.
Alemde bulunan kadın erkek.. Herkes her an can vermede ölmededir. Sözlerini de ölüm zamanın babanın oğula vasiyeti say da ibret al, acın. Bu suretle de buğuz, haset ve kin, kökünden silinip çıksın. Yakınlarına onlar ölünce nasıl yüreğin yanarsa o çeşit bak. Gelecek şey gelmiştir. Onları ölmüş say, sevdiğini ölüyor, ölmüş onu kaybetmişsin bil. “
“Mesnevi 6. Cilt.,”
Efsaneye göre, kuşların hükümdarı olan, her şeyi bilen Simurg, doğuda Zümrüd-ü Anka, Batı’da Phoenix olarak bilinir. Kaf Dağı’nın tepesinde, bilgi ağacında yaşar, öleceğini hissettiği zaman ağaç dallarına yuvasını yapar, Güneş dalları yaktığında da dallarla birlikte yanar ve her seferinde küllerinden yeniden doğar.
Ölümün karşısında ne kadar çaresiz olduğunu net kavrıyor insanoğlu. Belki de sadece onun karşısında bu kadar net anlaşılıyor elimizden bir şey gelmeyeceği. Peki ya Rumi’nin dediği gibi fiziksel ölümden önce ölsek ve tüm bu acılardan, kavgalardan, kötülükten kurtulsak. Bu satırlar bana her seferinde Matrix’deki Smith ve Neo’nun bitmek bilmez savaşını hatırlatıyor. Neo güçlendikçe Smith de çoğalıyordu. Ajanlar ne kadar çoğalırsa çoğalsın aynı oranda onları yenecek güce sahibiz.
Game of Thrones fanları bilirler Arya Stark bir prenses olmasına rağmen Braavis’e giderek seçimini yapmış ve bir savaşçı olarak eğitimine “İsmi olmayan bir kız” olarak devam etmiştir. Varlıktan hiçliğe giden yolda, her şeyini teslim etmek, görmeyen gözlerle görmenin tek yoludur.
Nefis, ego, içimizdeki karanlık tarafımız, kusurlarımız öldürülmeyi beklerken benliğimiz de yeniden doğmayı o denli ümit ediyor. Benlikten kurtulup nefsi öldürebildiğimizde ve bir hiç olduğumuzu kavradığımızda işte o an Simurg gibi küllerimizden yeniden doğacağız.
Tüm güzel ruhlara ölmeden önce ölmeyi diliyorum. Sevgi ve aşkla kalın. Valar Morghulis!
Gel gör beni aşk neyledi, bana seni gerek seni..
Her yıl Mayıs ayının ilk haftası Eskişehir’de Yunus Emre Kültür ve Sanat Haftası olarak kutlanır. Doğduğum ve yaşadığım şehrin adeta kimliği olan Yunus Emre aşk anlayışı ve yaşam felsefesi ile dünyaya bu diyardan kocaman bir armağan olmuştur. O yüzden bu haftaki yazımı aşka ve Yunus Emre’ye ayırmak istedim.
Tapduk Emre’nin öğrencisi Yunus Emre Anadolu’da 1241-1321 yılları arasında yaşamıştır. Medrese eğitimi aldıktan sonra Yunan Mitolojisi, İran edebiyatı ve tasavvuf eğitimi almıştır. Günümüzün motivasyon konuşmacıları gibi şehir şehir, kasaba kasaba gezmiş ve sahip olduğu bilgeliği insanlığa yaymak için uğraş vermiştir. Dili Türkçe, Arapça ve Farsça’dır. İnsan ruhunun dünyayı deneyimlediği bu planda aşkı nasıl hisettiğini ve tanımladığını şiirleri ve eserleri ile kalplere mühürlemiş bir filozof ve sanatkardır. Sevgiliye olan yolculuğu anlatırken onun o eşsiz hazzını türlü duygusal yansımalarda ifade etmiş ve çeşitli benzetmelerle dizelere dökmüştür. Yunus Emre’nin diğer divan edebiyatı yazarlarından farklı dilinin halkın anlayabileceği ölçüde çok sade ve güncel örnekler içermesidir. Yaptığı benzetmelerle duyguyu her alanda hatırlatır.
Osho’nun sevgiyi tarif ederken bahsettiği üç seviyeden sonuncusudur Yunus’un aşkı. Osho’ya göre sevginin deneyimlenmesi gereken üç aşaması vardır. Birini yaşamadan diğerine geçemezsin. Her bir aşamada daha yüksek bir sevgi seviyesi ortaya çıkacaktır.
Birinci Seviye => Eşlerin birbirini delisiye kıskandığı arzular dünyasının ikili ilişkisini içeren kimyasallarla dolu olan aşktır. Bir alışveriş söz konusudur. İki tarafın da beklentileri çok yüksektir. Bu aşk içinde kişiler birbirini tüketebilir ve egodan kaynaklanan yoğun acı hissedilir. Sahip olma duygusu ile güdülenirler. Ayrılık durumu söz konusu olduğunda birbirleri için iyi şeyler dilemezler. İlişki fiziksel ve ilkel iç güdüler ile sarılıdır. Bu seviyeyi geçenler ikinci seviyeye ulaşırlar.
İkinci Seviye => Arkadaşlık ve dostluk ilişkisinden doğan sevgiyi anlatır. Kişiler bir arada olmasa da birbirlerinin mutluluğunu isteyecektir. Fiziksel ve cinsel kıskançlık yoktur. Sahip olma duygusu yerine karşılıksız sevgi vardır. Öfke ve kıskançlık gibi düşük titreşimli duygular yerine o insanın varlığı ve mutluluğuna temas etme vardır. Buradaki aşk koşulsuzdur. Birbirine öğreten ve birbirini yukarı taşıyan bir seviyedir.
Üçüncü Seviye => Buradaki aşk seviyesi artık tüm yaratılmışlarda yaratıcıyı ve tekliği görmektir. Saf bilinç seviyesidir. Bir kayaya bile aşkla bakmak, yaratılanlardaki o muhteşemliğe hayranlık duymaktır. Damladan okyanusa geçmektir. Tüm evreni kendi içinde hissetmek ve aşkın içinde kaybolmaktır. Yunus Emre’nin yaşadığı ve anlattığı aşkı işte bu divane olduğu Allah aşkıdır. Bütünün içine karışmak ve tüm evrende onu görmektir. Wi-fi şifresini yazıp sanki internete bağlanır gibi o yüksek bilinç alanına giriş yapmaktır. Tüm duygusal bedeniyle aydınlanmanın doruğunda sevginin en yüksek halini yaşamaktır.
“Biz kimseye kin tutmayız; Kamu âlem birdir bize.” Yunus Emre
Sizlere o duyguyu yaşatan kim varsa ona gidin ve sımsıkı sarılın. Kızınıza, oğlunuza, eşinize, annenize, babanıza, kardeşinize, hocanıza, sevgilinize, arkadaşınıza, dostunuza tüm gerçek ve temiz duygularınızla sarılın ve içinize çekin. Yaratılandan yaradana giden yolda tek çıkış aşktır. Yanmadan, pişmeden olmaz. Aşkta eriyip kül olmadan varlığımızın sebebini deneyimleyemeyiz. Aşkı hissetmeyi seçin.
“Maharet güzeli görebilmektir. Sevmenin sırrına erebilmektir. Cihan alem herkes bilsin ki en büyük ibadet sevebilmektir.” Yunus Emre
STEPHEN HAWKING İLE YAŞAMI ANLAMAK
Her yüzyılda dahi bir bilim insanı gelirmiş dünyaya. Fen bilgisine olan ilgimin oluştuğu ilk yıllarda bir Einstein bir de o beni heyecanlandırırdı. Her ay aldığım Tübitak dergilerinde onun yazılarını arardım. Karadeliklerin esrarı, bilinmezliği hakkındaki nefes kesici yeni haberleri beklerdim. Aradan geçen 25 yıla rağmen son nefesine kadar insanlığı artan bir ivme ile heyecanlandırmaya devam etti Prof Stephen Hawking. Modern zamanların en büyük dâhisi, modern fiziği şekillendiren ve geceleri uzayda dolaşıp, gündüz tekerlekli sandalyesinde evreni bize anlatan bir süper kahraman.
“Zamanın Kısa Tarihi” ile parlayan yıldızı bugün Pi gününde, tam da Einstein'in doğduğu gün 76 yaşında bize veda etti. Evrendeki en gizemli varlıklar kara delikler hakkında çalışacak kadar cesaretli, en iddialı ve inanılmaz fikirleri üretecek kadar yaratıcı ve kendi ölümcül hastalığını yani ALS-Amyotrofik Lateral Sklerozu engel olarak görmeyecek kadar ilham verici bir kişiliğe sahipti. Fiziksel engelini asla bir engel olarak görmüyor aksine tüm evreni kendi zihine sığdırabilecek kadar özgür olduğunu söylüyordu. Sadece modern bilim değil antik bilgeler de tam da aynı şeyden bahsederler. “Ben evrenin içindeyim, tüm evren de benim içimdedir.” Bu farkındalığa erişen kişiler fiziksel kısıtlarının ötesine geçerler. Sahip olduğumuz fiziksel bedenlerimizin haricinde sahip olduğumuz diğer yetilerimizi de kullanmayı seçseydik bu dünya acılarla dolu bir hapishane yerine harikalarla dolu bir oyun alanına dönüşecekti.
Günümüzde yaşayan en zeki insan olarak kabul edilirken “Zeka değişime adapte olabilme kabiliyetidir” diyordu. Değişime adaptasyon evrim teorisinin de temelini oluşturur. Adapte olabildiğimiz her koşul artık bizim yönetimimize geçmiştir. Zorlandığımız tüm alanlarda pes etmeden öğrenmeye ve disiplinle çalışmaya devam edenler bu alanları top koşturdukları bir oyun merkezine dönüştüreceklerdir. Beni asıl en etkileyen ise “Bilginin en büyük düşmanı bilgisizlik değildir. Bildiğini zannetmektir” sözüdür. Dünyadaki en tehlikeli insan bildiğini zanneden kişidir. Evrendeki bilginin sonsuz olduğunu düşünürsek bilgili olmak konusu ise tamamen anlamını yitiriyor.
Kullandığı sesi bir bilgisayar hoparlöründen çıkan, kendisine sadece iki yıl ömür biçilen Hawking mutluluk hakkında şunları söylüyordu. “Galiba şu anda başladığımdan daha mutluyum. Hastalanmadan önce yaşamdan çok sıkılıyordum. Galiba epeyce içiyordum; hiçbir iş yapmıyordum. İnsanın beklentileri sıfıra indiği zaman sahip olduğu şeyin kıymetini gerçekten anlıyor.” Burada söylediklerinin bendeki yansıması insan kendini gerçekten anlamlı ve değerli hissetmeye sahip olduklarına bakış açısını değiştirdiği zaman başlıyor. Şükür ve takdir duyguları sahip olduğumuz hediyeleri ortaya çıkarmanın ilk şartı ve katalizörü gibi görünüyor. Pes edecek çok sebebi varken o ayaklara bakmak yerine yıldızlara bakmayı tercih etti. “Yaşam ne kadar kötü gözükürse gözüksün, her zaman başarılı olacak bir yol vardır. Hayat varsa, umut da vardır.”
Stephen Hawking’e ait başlıca kitapları Zamanın Kısa Tarihi, Herşeyin Teorisi, Büyük Dizayn, Ceviz Kabuğundaki Evren, Karadelikler ve Bebek Evrenler oluşturuyor. Her akşam akşam yemeğine gelen önemli bilim insanları ile yaptığı sohbetleri dinleyen torununun sorduğu soruları cevaplayabilmek için kızı Lucy Hawking ile birlikte yazdığı çocuk kitapları ise Evrene Açılan Gizli Anahtar, George ve Büyük Patlama, George ve Kırılamayan Kod serisini 7 yaşından itibaren çocuklarınıza hediye edebilirsiniz.
O bize limitli bir bedende limitsiz bir zihne sahip olmayı öğretti. Bize bıraktığı muhteşem mirasın yanı sıra aynı zamanda çok ciddi bir sorumluluk da bırakıyor. Artık onun örneğinden sonra türlü mücadelelerle ortaya çıkarılan bilimsel çalışmaları üretebilmek için hiçbir bahane üretilemez. Umarım yaşamı boyunca sorduğu her soru artık cevaplanmıştır. Her şey için teşekkürler, hoşça kal..