Kıssalar, hikâyeler ve tarih – Muhammet MERTEK
Tarih okumalarıyla ilgili mektuplaştığım iki tarihçiyle temel yol ve yaklaşımlar üzerine kısa bir tartışma yaptım. Yazışmalar sonunda krallar, sultanlar, padişahlar, hükümdarlar gibi siyasi figürler ve olaylar üzerinden gidilecek yol ile, halkın ve toplumun yaşadıkları tecrübeler üzerinden alınacak mesafeler konusunda zihin açıcı noktalar buldum.
“Biz diyoruz ki, her birimizin Allah ile bir ‘tarih’imiz var. Burada basit ve naif bir yöntem izleyerek tarihi hadiseleri sizin de belirttiğiniz gibi ‘bire bir’ ele alıp, geçmişi ve günümüzü üst üste koyabiliriz.
Ya da eski ve yeni zamanları karşı karşıya koyarak, her birini kendi şartları ve imkanları içinde değerlendirebiliriz. Şüphesiz bu daha isabetli. Günümüz Hıristiyan ilahiyatı prensipte ikinci yolu takip ediyor. Fakat bu seviyeye gelene kadar çok büyük gayret sarf edildi.”
İslami kaynak metinler için de benzer bir hermenötik geliştirmek bilimsel bir İslam teolojisinin görevi. Bu yönde Ankara Okulu’nun geliştirdiği bazı tezler var. Angelika Neuwirth’in yürüttüğü Berlin-Brandenburg Bilim Akademisi (Corpus Koranicum) projesi de Kur’an’ı Geç Antik Dönem’e ait bir metin olarak analiz etmeyi deniyor. İslam teolojisi, metni tarihi eleştirel açıdan yorumlamak ve içeriğini günümüz açısından, yani Müslümanların yaşadığı bölgeleri (Almanya veya Türkiye, Suriye gibi) dikkate alarak değerlendirmek durumunda.
Siyasi tarihle dini ve milli hassasiyetlerin öncelendiği bir tarih anlayışı tarihi olaylarla yüzleşmemizi zorlaştırıyor. Bilimsel analizlerin yerini basmakalıp dini değerlendirmeler alıyor. Tarihi kişi ve topluluklar, artık bir çeşit dokunulmazlık zırhına bürünüveriyor.