Surlar ve Hevsel Bahçeleri
‘Cennet bahçesi’ Hevsel, şehrin güneydoğusunda, Dicle’nin taşıdığı bereketli topraklarla oluşmuş. Surların hemen yamacında, üzerinde çeşitli meyve ağaçlarının, sebze bahçelerinin bulunduğu Hevsel Bahçeleri, binlerce yıl boyunca kentin sebze ve meyve ihtiyacını karşılamış.
Dicle Nehri kıyısındaki bu bereketli bahçe, göçmen kuşlara da ev sahipliği yapar. Kuşlar Hevsel’de hem dinlenir hem konaklar hem de barınır. 108 kuş türünün yaşadığı Hevsel Bahçeleri’nde bulunan ve kalabalık sürüler halinde gezinen Boz Alamecekler ile Pembe göğüslü ötleğenler, bölgeye has kuşlardır. Yırtıcı kuşlara da ev sahipliği yapan cennet köşesi, piknik alanları ile de misafirlerini ağırlar.
Bu eşsiz güzellik, 2015 yılında UNESCO Dünya Kültür Mirası listesine alınmıştır.
Dünyanın en eski ve en sağlam surlarından olan Diyarbakır Surları, Çin Seddi'nden sonra en uzun surdur. Surlar 5,5km uzunluğunda, 8 metre yüksekliğindedir. İç ve dış olmak üzere ikiye ayrılan Diyarbakır Surları, yontma bazalt taştan yapılmıştır. Surların kesin olarak ne zaman kimler tarafından yapıldığı bilinmemektedir. Neredeyse tamamı ayakta duran Diyarbakır Surları, bugün Diyarbakır denen eski Diyarbakır’ı çevrelemiş durumdadır.
Diyarbakır Kalesi’nin kuşbakışı görüntüsü, kalkan balığını andırmaktadır. Surların üzeri, oyma ve kabartma motiflerle bezeli yazı kuşakları ile çevrilidir. Diyarbakır Kalesi’nin kare, çokgen ve yuvarlak planlı olmak üzere 82 burcu bulunmaktadır. Bunlardan en önemlileri Keçi Burcu, Yedi Kardeş Burcu, Evli Beden Burcu, Dağkapı Burcu ve Nur Burcu. Kalenin dört yöne açılan dört kapsı bulunmaktadır: Kuzeyde Dağkapı (Harput Kapı), Batıda Urfakapı (Rumkapı), Güneyde Mardinkapı (Tel Kapı), Doğuda Yenikapı (Dicle veya Su Kapı).
Bu kapıların ve burçların üzerinde kabartma olarak hayvan ve bitki kabartmaları, çift başlı kartal, sfenks, haç, boğa-aslan mücadeleleri ve bunları çevreleyen yazıtlar işlenmiştir. Bu nedenle Diyarbakır’a tarihin taşlara yazıldığı kale kent denir…
Bu eşsiz güzellikler, Diyarbakır’ın simgesi olan, üzerindeki yazıtlar, kitabeler ve kabartma figürlerle bir açık hava müzesini andıran 5 bin 700 metre uzunluğunda, 12 metre yüksekliğindeki tarihi surlar ile özgün işlevini binlerce yıldır koruyan 700 hektarlık alanı kapsayan Hevsel Bahçeleri, 14 Temmuz 2015’de, Almanya’nın Bonn kentinde yapılan 39. UNESCO Dünya Miras Komitesi Toplantısında, Türkiye’nin 14.cü “Dünya Kültür Mirası” olarak tescillenmiştir.
Bir de bu surların insanın gönül telini titreten efsaneleri vardır.
Efsaneye göre bölgenin hükümdarı kent surlarının batısına bezemeli iki burç inşa edilmesini ister. Bu işle görevlendirilen kişi, Yedi Kardeş Burcu’nun inşaatını üstlenirken çırağına da Evli Beden Burcu’nu verir. Burçlar yapıldıktan sonra çevresindekilerle burçları inceleyen hükümdar Evli Beden Burcunun daha güzel olduğuna karar verir. Bu durumu içine sindiremeyen usta da kendini Yedi Kardeş Burcu’ndan aşağıya atar. Bunu gören çırak da dayanamaz kendini surlardan atar. Bu olaydan sonra Evli Beden ve Yedi Kardeş Burçları dâhil o bölgeye “Ben-u Sen” adı verilir.
Diğer bir efasne de "Yedi Kardeşler Burcu" içindir.
Bir dönemde düşman Diyarbakır Surlarını kuşatır. Günlerce süren kanlı çarpışmalardan sonra kale düşer. Ancak, yedi kardeşin savunduğu, şimdiki Yedi Kardeşler Burcu bir türlü teslim olmamaktadır. Düşman tüm gücüyle yüklenir, sonuç alamaz. Uzlaşmak üzere elçi gönderir. Yedi kardeşlerin elçiye cevabı şöyle olur: Biz bir şartla teslim oluruz. O da canımızın bağışlanması. Burayı yalnız kralınıza ve komutanlarınıza teslim ederiz. Gelip burca girsinler ve kaleyi teslim alsınlar, sonra da canımızı bağışlasınlar.
Kral bu şartı kabul eder. Komutanlarıyla birlikte burca girer. Girer girmez büyük bir patlama olur. Yedi kardeşler barut mahzenini ateşlemiştir. Kale havaya uçar. Kral, komutanlar ve yedi kardeş ölür. Düşman ordusu dağılır. Bu olaydan sonra bu burcun adı Yedi Kardeşler Burcu olur.