(Bu sayfa en son 15 Haziran 2010 tarihinde güncellenmiştir.)
Makale : Fikri TERZİOĞLU
Fikri TERZİOĞLU Evinin Terasından 100. Yıl Parkı ve Ünye'yi Seyrediyor.
YİĞİT NAMIYLA ANILIR
Kalabuzu (Kalebozuğu) Sahillerinde Balık Avından Geldikten Sonra Yorgunluk Çıkarma Ânı
Fikri TERZİOĞLU Yorgunluk Atarken / 1956-57 (Fikri TERZİOĞLU Fotoğraf Arşivi)
TAKMA İSİMLER VE LÂKAPLAR
Bu yazı dizisini hazırlarken, Ünye insanının lâkaplarıyla nasıl bir içtenlikle dostane yaşadığını, lâkaplarının nasıl bir hoşnutlukla kabul gördüğünü ve bu kendi halkının çağırma şeklini gerek önceden gerekse sonradan takılmış bu adları benimsemiş, yıllar yılı isimlerinin önüne geçerek, artık sadece lâkaplarıyla anılır olduğunu gözler önüne seren küçük bir araştırma olarak düşündüm.
Ünye insanının veya dışardan gelip Ünye'yi yurt edinen insanlarımız da lâkaplarıyla gelmiş ve o şekilde tanınır olmuşlardır. Bu güzel insanlarımızın isimlerinden öne geçen, kendilerini diğer kişilerden ayıran lâkaplarından hoşnut kalıp, kabul etmeleri de saygın bir kültür yapısı içinde şahane bir anlayış ve bilgelik değil midir? Başka toplumlarda da böyle zenginlik ve hoşgörü var mıdır bilmiyorum!
Çamlık - 1969 / Osman Pirpitoğlu, Fikri Terzioğlu ve Arkadaşları
İsimler insan doğarken ve doğduktan sonra verilen bir tanınma kimliğidir. Doğarken takılan isimler ya da göbek bağı kesilirken verilen isimlere hepimizin bildiği gibi göbek adı denir. Anne ve babaların ya da başka bir aile büyüğünün taktığı bir çağırış özlemi olarak, "oğlum olursa şu, kızım olursa şu" diye de daha önceden belirlenir.
Toplumumuz, eğer ailede varsa artık onu ismiyle değil sadece lâkabıyla tanır. Resmî dairelerin dışında hep bütün ömrünce bu şekilde tanınır. Okul hayatımızda yaşadığımız bir çok olaya hepimiz şahit olmuşuzdur, sokakta ismi başka okulda ismi başka olan birçok arkadaşımızı tanımışızdır. Ben burada aileyi soyadıyla tanıtan isimlere yer vermeyeceğim. Onlar lâkap değil, kendilerini ve soylarını tanıtan, tanınmış isimlerdir.
Meselâ; Kırsüleymanoğlu Rıfat benim kayınbabamdır. Onu o şekilde tanıtmak zordur, ama birine Rıfat Çavuş dendiğinde hemen tanınır. Ünye'mizde de bu şekilde soyadları çok önde olan soylu aileler vardır. İhtiyaroğlu, Torunoğlu veya Sırmabıyıklar, Sanioğulları gibi.. bütün bu isimler soyadıdır ve öylece tanınırlar.
Bir de meslekleriyle tanınan insanlarımız vardır ki bu yazımda onlara da yer vereceğim. O saygın insanlarımızda da meslek ismi öne çıkarak tanınırlar. Örnek vererek izah edeyim. Meselâ; Aşçı Hamit, Daşçı İsiin, Tamirci Şeref, Dişçi Seyit, Berber Hikmet, Topçu İdris, Cinci Durmuş, Defci Sinem, Makinist Ömer, Terzi Memet gibi meslekleriyle tanınan bu ailelerdeki tanıtımlar lâkap değildir.
Ali Dayı Alamanya'da Baççasında Yetüşdürdüü Misillari Toplii
"YİĞİT NAMIYLA ANILIR"
Türk ve Dünya Tarihi'nde birçok kişi lâkaplarıyla tanınmış, o şekilde anılmış ve tarihin sayfalarına kendisini tanıtan lâkabıyla geçmiştir. Bunlardan birkaçı şöyle : TİRYAKİ Hasan Paşa, ÖKÜZ Mehmet Paşa, BALTACI Mehmet Paşa... Toplum insanımıza çeşitli karakterleri çağrıştıran, gerek görünümüyle gerekse herhangi bir olay sonucu kişisel bir anlam katarak bir ayrıcalık gösteren kişiyi bulunduğu durumunda değerlendirip, isimlendirir ve bu isimlendirme LÂKAP olarak o insanımızın ömür boyu ve hattâ aile boyu tanınmasına bir nevi marka oluşumuyla devam eder.
Ünye'mizdeki LÂKAPları alfabetik sırayla yazmaya karar vermiştim. Fakat birkaç isim var ki onlara en başta yer vermem gerekiyor. Çünkü onlar Ünye Tarihi'nde yer almış isimleriyle mührünü vurmuş Ünye duayenleridir.
Bu değerli insan YAĞCI MUSA.. yani MUSA GÜVEN amcamızdı. Çamlığın kurucularından.. yıllarca Ünye'de CKMP - Cumhuriyetci Köylü Millet Partisi'nin kurucusu ve başkanıydı. Bizzat bir konuşmasına şahidim : (Şimdiki Ziraat Bankası'nın önünde Nahit HEPER abimizle konuşurken duyduklarım.) "Ben.." diyordu "Şu Ünye'nin Çamlık'tan itibaren bütün sahilini çam ağaclarıyla donatacağım." Sonraları bu dediği oldu. Sayın Hüsrev YÜRÜR ve sadakatle çalışan bahçıvan bu hayali gerçekleştirdiler. Ayrıca bir yerde bu konuşmayı hatırlattığım başka büyük abilerimiz vardı. Onların düşüncesi neydi biliyor musunuz? "GALİBA BELEDİYE REİSLİĞİ'NDE GÖZÜ VAR!" Ben söylediğimden utandım. Yakışmaz mıydı böyle bir insana Belediye Reisliği?
İkinci bir Ünyeli AVNİ ÇAVUŞ yani Avni ÇELİK ağabeyimizdir. Belediye'de görevli olan bu büyüğümüzün Ünyespor'a büyük hizmetleri olmuştur. Bildiğim kadarıyla iki doktor, bir avukat, iki de öğretmen hediye etmiştir Ünye'mize..
İSLÂM'A GÖRE KÜNYE VE LÂKAP
Sual : Birine lâkap takmak veya lâkabı ile çağırmak günah mıdır?
Cevap : Lâkap; ya yermek, alay etmek veya övmek, takdir etmek için kullanılır. İnsanları beğenmediği, üzüleceği lâkaplarla çağırmak günahtır. Böyle bir lâkapla arkasından konuşmak da gıybettir, haramdır.
Kur’ân-ı Kerîm'de meâlen buyuruldu ki :
(Ey müminler, bir kısmınız, diğer kısmınızı alaya almasın! Belki de alay edilenler, kendilerinden daha iyidir. Birbirinizi ayıplamayın, kötü lâkaplarla çağırmayın! İmandan sonra fâsıklık ne kötüdür! [Allah’ın yasak ettiği şeylerden] tevbe etmeyenler ise, zalimlerdir.) [Hucurat 11]
Bir kimse, bir kusuru ile meşhur olup da, o lâkap ile onu çağırınca üzülmezse, bu lâkap ile onu çağırmak veya ondan bahsetmek de günah olmaz. Meselâ; Uzun Hasan, Tonton Ziya demek gibi..
İnsanları beğendiği lâkaplarla çağırmak günah değildir. Meselâ, Yiğidi Hasan, Albay Memet gibi lâkaplarla insanları çağırmak günah olmaz.
Peygamber Efendimiz'e Emin, Hz. Ebu Bekir’e Sıddık, Hz. Ömer’e Faruk, Hz. Osman’a Zinnureyn, Hz. Ali’ye Ebu Turab denmesi böyledir.
Araplar, en büyük çocuğun ismi ile künyelenirdi. Meselâ; Peygamber Efendimiz'e Ebul Kasım, Hz. Ali’ye de Ebul Hasen denirdi. Hadis-i Şerîf'te; (Çocuklarınıza çeşitli lâkap takılmadan, onlarla künyelenin!) buyuruldu. Demek ki insanları beğendikleri lâkap ve künye ile çağırmakta mahzur yoktur. (Şir’a) Başka bir Hadis-i Şerîf'te "Bir kimseyi, sevmediği bir lâkapla çağırana, melekler lânet eder!" buyuruldu. (İbni Sünni)
Klâsik Osmanlı ve Arap Kültürü'nde isimlerin ömür boyu değişmeyen sabit unsuru *ebu (baba)* veya *ümm (anne)* ile bir başka *ism*in birleşerek meydana getirdikleri *künye* kısmı, *isim*den önce geliyor ve diğer bilgilere lüzum kalmadan yalnız başına da kişiyi belirleyebiliyordu. Ebu Bekir, Ebu Hanife, Ebul-Faruk gibi... Bu kısım, tabii olarak zaman içinde değişebiliyordu.
*Lâkab ve nisbet* bilgileri de isteyerek veya tabii olarak değişebilme imkânına sahipti. Meselâ; et-Tavil (uzun), Leng (aksak - topal), Peçevi (Peçli) gibi. Çoğu kez zamanla lâkablar ismin yerini alırlar ve yalnız başına kullanılırlardı.
ÜNYELİ VATANDAŞLARIMIZIN LÂKAPLARI
(Not : Lâkabının yayınlanmasını istemeyen vatandaşlarımızın müracaatları halinde talepleri dikkate alınacaktır!)
001) Aaanın Ekrem 002) Abasız Kerim 003) Abey Dursun 004) Abi Özgür
005) Abrebe Salih 006) Acemler 007) Acu İsmail 008) Aga İsmail
009) Aga Yaşar 010) Akrep Hüseyin 011) Albay Memet 012) Alemene Alimara
013) Ampul İlhan 014) Anagı Yaşar 015) Ana Hastalan İlhan 016) Apikler
017) Arab Ayhan 018) Arap Fahri 019) Arap Hasan 020) Arap Şakir
021) Arap Sami 022) Arap Tellat 023) Armut Gurusu 024) Artiz Temel
025) Aspili 026) Avare Gadir 027) Avcı Gadir 028) Avni Çavuş
029) Ayı Bayittin 030) Ayu Tahir 031) Baba Lütfü 032) Baba Nizam
033) Babacan Salih 034) Baba Yavaş 035) Badibidi Erdoğan 036) Balta Selçuk
037) Barutcu Bekirler 038) Bayım 039) Bebe Mevlüt 040) Becoğulları
041) Bekar Osman 042) Bican 043) Ayhan Bodur 044) Bolpaça Nuri
045) Bombacı Hakan 046) Bombalis Ömer 047) Borazan Hayri 048) Bönnez Halis
049) Cankuş 050) Ceylan Gülsümü 051) Cibe Cemal 052) Cici Baba
053) Cidig Âmet 054) Cin Ömer 055) Cingen Hasan 056) Ciso Hasan
057) Co Yusuf 058) Cordeş Orhan 059) Çakal 060) Çami
061) Çerkes Yakup 062) Çılgın Nejat 063) Çıngıroğlu Necati 064) Çıpır Ziya
065) Çıt Çıt Fahri 066) Çıta 067) Çinçalalar 068) Çivi Sani
069) Çolak 070) Çolak Azmi 071) Çolak Hakkı 072) Çolak İsmail
073) Çolak Lütfü 074) Çörçil İlhan 075) Crazy Murat 076) Çulluk Bedri
077) Çulluk Gadir 078) Çüksüz Amet 079) Çürük Aamet 080) Daduk
081) Dalıgırık 082) Dansöz Aydın 083) Daşcı İsiin 084) Daşşak Aamet
085) Dede (Babucolu) 086) Davulcu İdiris 087) Defci Sinem 088) Deli Avni
089) Deli Hafız 090) Deli Raha 091) Depo Ömer 092) Deve Feridun
093) Dıngal 094) Dombalis İsmail 095) Fon Emin 096) Domuz Haşmet
097) Domuzcu Gadirler 098) Donsuzun Fâri 099) Dönbel Hasan 100) Dudag Durmuş
101) Efgan Hayati 102) Elevlülü Cemal 103) Elma Murat 104) Fakir İsmail
105) Fasula İsak 106) Fatalis Aamet 107) Faun Ali 108) Fenerci Enver
109) Fıkara Hacisin 110) Fındık Gadir 111) Fisge 112) Fişdirik İbraam
113) Ford Kemal 114) Formül Kenan 115) Friko 116) Foto Zalım
gadi turgut galafatlar gambur(ayakkabici) ganca
garabacak(galeci) gara dayi garga halit Garga Hikmet
garga ismet gasnak gadir Gavaklu gaval hasan
Gâvur Aamet Gavur (türbeli) Gayık Ayhan gep gep mustafa
gıddil naim gıdı gıdı mustafa Gıdık İsiyn Gıl burhan
GILIC Gırgır Ali gındır hamza gırık aamet
Gırıkçı gülanım gız ismail goginalar gokulu hafiz
Golsuz gomando memet gomitoglu gozak ali
göbek avni Göbek Hasan Guli guru bekir
guscalılar gus hasan Guyumcu Hacı İsiyn Guyumcu Turan
guzu ayhan gümüş (baalamacı) gümüş (ünye sucusu) hacıbekir (kaymakçı)
hacibeyin amet hafiz ramis(galeci) Hamal Yakup HAMAMCILAR
Hamsiler hanimcuk hasan hanıminge yılmaz hasan baba
heke slym hızır kâzım hoca kâzim Höngül Höst de Hasan
Hürol Arif İşbakan Sabri izmarit hasan Jet Osman
jilet Ertuğrul Kadı Hasanlar Kalenderler Karayılan Tülin
Kartal Yusuf kasap maga Keçi Faruk kekez faruk
kelek sabri kellos nevzat Kep yaşar kepcüg
Kepçe Sedat Kız yaşar kocaoglan yusuf kör ali
kör feti Kör Mustafa kör niyazi körtis
kuci bey KURDOGLU kücük ali kücük hasanlar
Külah Mustafa kümbet(riza) Küp Ali Küp İsmail
lalalizibom LAZ KEMAL lelle musdapa lilli yilmaz
loliler löklök makaraci sedat mamcak memet
manos isak Mardin kapı ömer Margürüs Osman masuk
mendellü Mezarcı kadir MISDIK Mıngıç İsmail
Miçço Memet molekül(sitki hoca) Mori muhittin Motor sami
möncük mustafa mös mös halit muhtar yusuf Mümcük Bekir
müsdamel Nalbant Arif nalci yusuf naylon kaptan
Optalidon kemal orhan gazi otuzbir hasan öksürük hüsnü
ömer efendi ördek ösgürük amet pala necati
Pali irfan Pamuk dede Martı Dede pamuk teyze
parlak hasan Parmak Aamet Parmaksız İsiyn partal nevzat
Paşa Avni pasa niyazi pata dayi patron ibram
Paytak cihan pelvan recep Pırtıl hasan pic ali
Pilot senai pirtil hüseyin pilav hasan pirpitogullari
Polis kadir porno haşmet POSTACILAR poz osman
Rajon Kemal rusen efendiler RABBUM YASAR reis(amet)
Saatçı Memet salak bostan SALLABAS samurat
sari hasan Sarı Memet sari ünsal Sasu Hasan
sican yüksel sıçdı gırışdı Sığırcık uğur sipilik
sivri Mustafa Solucan Ahmet soyut saban enkazci
Sulubeyin süleyman Südüklü Şerafettin süslü hüseyin Şah İsmail
Şak Şak Gadir Şıkşık Şekerci Niyazi Şöför dostu
Tabak basri TAHTA BACAK tantana kemal Aşçı Hamit
tatar mamut Tatar Yusuf tavuk ali Tebareke
teksas termeliler tezegci tıkır ali
tiktak zeki TiViST ALI tonton fari tonton ziya
topal asim topal necmi topal mevlüt Tokatlılar
topcu(kaymakci) torba memet torik amet torik hayati
torik memet TORIK NECATI toros aamet turşu Orhan
Ufuli - Ufkî uzun hasan uzun Mehmet uzun mevlütler
uzun ömerler uzun veyseller Üşümüş oskar
varilollari Yağcı Musa yalinayak sadi Yalınayak yaşar
yamak gadir yamak talip yamuk fahri Yanbavra
YANGIL yayuk çetin yayug isin yedibela ekrem
yesdi erd yetti sltn yigidi hasan yolluk
yülük amet yülük temel zabidin memed zaza yüksel
Zooo yüksel deli muhittin paslu ali
Soldan Sağa : Kocaoğulları'nın Akrabası, Osman Pirpitoğlu,
Fatsalı Bir Arkadaş, Pirpitoğlu'nun Çobanı, Fikri TERZİOĞLU