PATOLOJİ | OYTUN ERBAŞ - Part 395
Prolaktin sekresyonu, hipotalamusun dopamin aracılıklı baskısı altında olduğundan diğer hormonlardan biraz farklı bir özellik gösterir. Non-fonksiyonel bir adenomun, hipofiz sapına bası yapması ya da hipatalamus hasarları (travma gibi) sonrası dopaminin hipofize girişinin azalma­sı sonrası hipofizde lactotroph hiperplazi gelişir.
Hiperprolaktinemi gelişimine yol açabilen durumlar;
1- Hipotalamik lezyonlar,
2- Dopamin sekresyonunu etkileyen ilaçlar (dopamin prolaktin inhibitör faktördür, fenotiazinler, haloperidol, reserpine);
3- Östrojen tedavisi.
4- Böbrek yetersizliği, hipotiroidi
Prolaktineminin Klinik Etkileri:
Erkeklerde impotans ve libido azlığı; kadınlarda amenore, galaktore, osteoporoz, kilo alma, hirşutizm, infertilite ve libido azlığıdır. Erkekler ve yaşlı kadınlarda klinik daha sessiz olduğunda adenom geç saptanır (tanı anında çapı daha büyüktür; makroadenom).
Hipofiz adenomlarının tedavisinde sadece prolaktinoma­larda ilk seçenek bromokriptindir; diğer tüm adenomlar­da ilk tedavi seçeneği cerrahidir.
Büyüme-Hormonu Sekrete Eden Adenomlar
Prolaktinomalar ardından en sık izlenen ikinci en sık fonksiyonel hipofiz adenomudur. %40 olguda 20q13’de lokalize GNAS1 geni tarafından kodlanan Gs’in a-subüni­tinde mutasyon saptanmıştır.
Klinikte protein sekresyonunun arttığı saptanır ki, bu et­ki, IGF (insulin-like growth faktörler; diğer adıyla soma­tomedin C) aracılığıyla gerçekleşir.
Hastada kemiklerde epifizyel büyüme kıkırdaklarında ka­panma olmadıysa klinikte gigantizm tablosuna, kapanma olduktan sonra ise akromegali tablosuna neden olurlar.
Kemik ve bağ dokusunun aşırı büyümesi söz konusudur. Hastanın görünümünde karakteristik değişiklikler olur.
Yumuşak doku büyümesinin derecesi GH’dan çok IGF seviyeleri ile koreledir. İzole olabileceği gibi MEN sendrom Tip I’inde bir komponenti olabilir.
Akromegalide en sık karşılaşılan klinik özellik
a- El ve ayakların büyümesi, deri değişiklikler (%98)
b- Kadınlarda oligomenore / amenore (%72)
c- Aşırı terleme (%64), yağlı deri, karpal tünel sendromu
d- Baş ağrısı (%55), görme alanı defektleri
e- Parestezi, karpal tünel sendromu (%40)
f- İktidarsızlık (%36)
g- Karbonhidrat intoleransı (%50)
h- Hipertansiyon (%25-35)
f- Diğer bulgular; Aritmi, diastolik disfonksiyon, hipertansiyon, sol ventrikül hipertrofisi, uyku-apne sendromu, diabet (%25), kolonda polip ve karsinom riskinde artış, kemik dansitesinde artış.
Hastalarda ilk klinik bulgu genellikle uç kısımlarda büyümedir. Genellikle tanı geç konduğu için, tanı aldıklarında adenomun çapı büyüktür.
Akromegalide kardiovasküler sistem patolojisi olguların üçte birinde saptanır; Mortalite artışının en önemli nedenidir. Damar basıncı artmış, sol ventrikülde kon­santrik hipertrofi saptanır. Miyokard iskemisi, kalp yeter­sizliği gelişme riski anlamlı oranda artmıştır.
Romatolojik değişiklikler: %50-75 hastada eklemlerde sekonder osteoartrit yönünde patoloji saptanır. Diz en sık etkilenen eklemdir.
Büyüme hormonu eksikliğinde GH sekresyonunu uyaran bilinen en iyi test uykudur.
Akromegali tanısında, GH üretimini baskılayan oral glukoz yükleme testi en duyarlı testtir.
Gigantizm; oldukça nadirdir. Hastaların çok uzun boylu olmaları tipiktir.
Tanı anında çapı en büyük hipofiz adenomları:
1- Non-sekretuar adenom
2- FSH ve LH üreten yaşlı erkek adenomları
3- GH üreten adenomlar
4- Yaşlı prolaktinomları hastalar
Tanı anında çapı en küçük olan hipofiz adenomu:
ACTH üreten hipofiz adenomları
Kortikotrop hücrenin (ACTH salgılayan) adenomlar
ACTH ve diğer POMC (pre-opiomelanokortikotropin) ürünlerini salgılarlar. Erişkindeki endojen Cushing hastalığının %70 sebebi hipofiz adenomudur. Cushing sendromu ve eksojen kortizon alınımında izlenen ve negatif feed back sonucu gelişen, normal adeno­hipofizdeki ACTH üreten hücrelerde izlenen bazofilik sitoplazmik dejenerasyon “Crooke’un hiyalen dejen­erasyonu” olarak bilinir. ACTH üreten adenom hücreleri PAS pozitiftir (prolaktin ve growth hormon üreten ade­nomlar PAS negatiftir).
Nelson sendromu; Cushing sendromlu bir hastada bilateral adrenalektomiyi takiben hızla ve agresif karak­terde ACTH sekrete eden adenom oluşmasıdır. Öncesinde hipofizde mutlaka bir mikroadenom vardır.