“ZELUS” : Nazan Arısoy
Zelus yani Kıskançlık, başka birisinin üstün bir durumuna karşı duyulan öfke duygusu, evrensel bir insan tepkisidir.
Üzerine besteler yapılan kıskançlık, dozajında ruhu okşayan, bardağı taşırdığı zaman insana mantık dışı her şeyi yaptırabilen bir histir. Bugün değişik açılardan bu hissi anlatacağım.
Kıskançlık ilişkilerde en yıpratıcı unsurdur. “Seven kıskanır” diye yanlış bir algı var ülekimzde. Seven sevdiğini başkasına ait bir bakış ile bile paylaşmak istemeyebilir. Tıpkı en sevdiği oyuncağını arkadaşına vermek istemeyen, masum bir çocuk gibi davranabilir. Bu çocuk masumiyetiyle ve sınırları belli kıskançlık hissi bazen karşı cinsin kıskanılma adı altında beğenildiğini anlamasına yardımcı olduğu için ruhu okşayıcı bir davranış da olabilir. Eşlerin kıskançlığı, birbiri için değerli olduğunu, ilişkiyi sağlıklı devam ettirmek için çaba harcanması gerektiğini hatırlatır. Bu işin kabul edilebilir kısmı diyelim.
Genellikle özgüven kaybı nedeniyle yaşanan yetersizlik hissi, kıskançlığın en büyük nedenidir. İnsanlar çeşitli olaylar nedeniyle özgüvenini yitirirse, eşinin, babasının, annesinin, arkadaşlarının hatta yöneticisinin bile kendisini beğenmeyeceğini, başka birisini tercih edebileceğini düşünerek, gerçek olmayan senaryolar kurar ve kendilerini inandırırlar.
Diğer yaygın kıskançlık nedeni ise, çocukluk dönemi travmalarıdır. Anne veya babanın beklenmedik ani kaybıyla büyüyen çocuk, evlendiğinde eşini de aniden kaybetme korkusuyla yaşar, onu kıskanır. Örneğin, çocukluk döneminde babasını kaybeden bir kadının, evlendiği erkeği de babası gibi kaybedeceğini düşünüp kıskanması, baskı altına almak istemesi sık rastlanılan bir durumdur.
Aşk ilişkilerinde bu duygu eşin sadakatsizliğiyle ilgili yersiz bir inanç ve buna abartılmış bir tepki gösterme biçiminde, belirgin bir psikiyatrik semptom halinde tezahür edebilir. Patolojik kıskançlık, eşin sadakatsizliği şüphelerine karşı hemen ve yoğun derecede irritabilite, öfke, keder ya da ajitasyon gösteren kişilerde görülür. Kıskanılan kişiye zarar verebilecek duruma gelebilir.
Bunun dışında, büyük önemle üzerinde durulması gereken, hızlı çözüme ulaştırmanın şart olduğu klinik bir sorun haline de dönüşebilir. Altında yatan neden yalnızca güven eksikliği de değildir. Kişi tarafından önemsenen bir ilişkinin yitirilmesine ya da bozulmasına yol açabilecek bir tehlikenin algılanması sonucunda verilen karmaşık bir tepki olarak da görülebilir. Kendini değersiz, yetersiz görme hissi de özgüven eksikliğine yol açınca kıskanmak kaçınılmaz bir durum olur.
İkili ilişkilerinin yanı sıra, iş hayatında da aile içerisinde de başka türlü kıskançlık örneklerine rastlanılabilir. Kıskançlığın herhangi bir cinsiyeti ve yaşı da bulunmamaktadır. Kardeşler arası kıskançlıktan başka, torununu kıskanan nine, gelinini kıskanan kayınvalide, oğlunu eşinden kıskanan baba gibi örneklere rastlanmaktadır.
Birçok araştırma sonucuna bakıldığında kıskançlıkla başederken kadınların erkeklerden daha “yapıcı” stratejiler izlediklerini gözlemlemek mümkün. Beklenenin aksine, kadınlar bu duruma daha akılcı yaklaşarak; hem benlik saygılarını yitirmeden, ihmal etmeden ilişkiyi korumaya yönelik strateji geliştirip uyguluyorlar.
Kıskançlık gibi ilişkide en büyük soruna yol açabilecek his ile baş edebilmek için pozitif davranışlar sergiliyorlar. Kendini bakımsız hissediyorsa kadın, bu konuyu çözmeye gayret ediyor. Erkeğe daha fazla kendine güvendiğini hissettirecek gerçek payı olmasa da bazen umursamaz tavır içerisine giriyor. Önceleri hata yaptığını düşündüren davranışlardan uzaklaşıyor. Eskisi kadar sorgulamıyor, hesap sormuyor, hayatının partnerinin dışında da devam ettiği hissini karşı tarafa yansıtarak gücüne güç katıyor. Kelimenin tam anlamıyla akıllı kadın, ilişkiyi kurtarmak istiyorsa ellerini adamın üzerinden çekip, kendine dönüyor, kendini merak ettiriyor, alışkanlıklarını değiştiriyor, karşı tarafta ilgi uyandırıyor. Bunların, yani bu yöntemlerin hiç biri zararlı çözüm değil. üstelik kıskanan kişi için olumlu gelişmeler.
Erkeklerinse benlik saygısını koruma güdüleri nedeniyle yıkıcı yöntemleri seçeceklerini tahmin etmek zor değil elbette. Kendine çok güvenen ve etrafı tarafından çok beğenilen erkek, körkütük âşık olsa bile hislerini rahatlıkla kontrol edebildiği için kıskançlık hissini de gizleyebiliyor.
Bağırma, fiziksel şiddet uygulama, ilişkiyi bitirme gibi negatif çözümleri daha fazla kullanan erkekler, konuyu insan hayatını sonlandırmaya kadar götürebiliyorlar. İnsani şiddet boyutu, aslında ruh sağlığının çok da iyi olmadığının göstergesi. Şiddet odaklı kadınlar da var elbette.
Erkek toplumu ön planda olan bir ülke de yaşadığımızı unutmazsak; aldatılmış ya da bu hisse kapılmış, bu ihtimal çerçevesinde huzursuzluk yaşamış erkekler, çevreden gelebilecek olumsuz yorumlara karşı önlem alma hissi ile beklenilenden daha farklı davranabiliyorlar. Aslında demek istediğim, çevre faktörüne önem verip, önlem olsun diye çok da emin olmadığı bir durum yüzünden ilişkiyi bitiren erkek sayısı çok fazla.
Kadınlar yapmıyor mu, elbette yapıyor ama kadınlar öyle kolay kolay ilişki bitirme odaklı yaşamıyorlar. Kazanma, sürdürme odaklı yaşadıkları için farklı yöntemler geliştiriyorlar. ”Sana kız mı yok” fikri ile büyütülen erkeklerimiz, en ufacık bir olumsuzlukta hooop konuyu kapatıveriyorlar.
İkili ilişkilerden başka insanı hasta eden diğer kıskançlık modeli ise, başarı kıskançlığıdır. Kendi eksikliklerini giderip, hedefine ulaşamayan insanlar, hedefi on ikiden vuranlara karşı hep bir kin beslerler. “Aman onunda şusu var, olmadı bu su var” gibi cümlelerle türlü türlü eleştirilerde bulunuyorlar. Oysa ne demiş Atalarımız? “Nazar etme ne olur, çalış senin de olur.”
Başkalarının imkanları doğrultusunda sahip olduğu varlıkları kıskananlar da çok. Geyrimenkul yatırımı olanların dışında, popüler olan insanları, eğer kendi yalnızsa mutlu ilişkisi olan insanları, kendi çocuğu yoksa çocuğu olan insanları kıskanan bir sürü insani varlık var.
İnsana benzer anlamında kullandığım “insani” kelimesi için şunu söyleyebilirim. Dünyaya eşit şartlarda fiziksel güçle gelen insanlara sözüm. Aklı, zekası olan insanlar çabalarıyla birlikte bir yerlere gelip hayatlarını kurabiliyorsa, bunu zengin bir ailenin ya da imkansızlıklarla mücadele eden bir ailenin çocuğu olarak yapabildiğinin bir önemi yok. Demek ki bu başarı elde edilebilir bir şey. Burada önemli olan başarılı kişilerin isteyip elde etmeleri. Bence bu tür insanları kıskanan kişilerin, önce kendi ile ilgili eksiklik hissedip kendine kızması gereken konu, istediği halde yeterince çaba sarf etmediği için başarılı olamadığı gerçeğidir.
Çocukları olmayan bir çift, başkalarının çocuklarının olmasını kıskanmamalı. Ailesi olmayan bir dünya dolusu çocuk var. iki tarafta eksik kaldığına göre, birlikte tamamlanmayı düşünmek, kıskanmak duygusundan daha erdemli olan şefkat hissi ile alınmış muhteşem bir karar olacaktır.
Bu örnekler sayısız çoğaltılabilir. Dikkat çekmek istediğim konu şu. Ruhumuzu hasta eden, mutsuz eden huzursuz eden ne varsa uzaklaşın. Kıskançlık da bu duyguların en zarar verici hali inanın.
Önce kendinize güvenin, sonra güvenmediğiniz insanla olmayın. Gereksiz yere mutlu anılar biriktirme hakkınızdan feragat etmeyin. Sorun yerine çözümle yaklaşımda bulunacağınız keyifli bir hayat dilerim.
Küçük bir not daha, çocuklarımızın yanında kıskançlık hikayelerini anlatmayalım. Sadece dinleme ile kodlanabilen çocuklarımızı dünya kirliliklerinden korumalıyız.
« Özgürlüğüme bulaşma…