Koçluk ve Mentorluk – Özlük Hakları
Son on beş yıl içinde bilgi teknolojilerin ve eğitilmiş personellerin sayısının artmasıyla;
bilgi ve beklentisi artmış personel
yoğun rekabet ile başa çıkma mücadeleleri günümüz yöneticilerinin rollerini değiştirmiştir.
Emir verme ve kontrol etme görevlerine bürünmüş yöneticiler, yeni kuşak için kendilerini geliştirebilecekleri bir otorite olarak görülmemektedirler. Onlar yöneticilerinden desteklenme ve yol gösterme yetkinliklerini beklemektedirler. Bu değişen beklentiler ve hedefler doğrultusunda, son zamanlarda iş hayatında “Koçluk ve Mentorluk” uygulamaları yerini almıştır. Bu uygulamalar da, yetkinliğe dayalı insan kaynakları yönetiminin yeni bir fonksiyonu olarak kabul edilmiştir.
Peki Koçluk nedir?
“Coaching” kelimesi İngilizce’de değerli malların bir yerden diğerine taşınması için yararlanılan ulaşım aracına verilen isim olarak ilk kez 1500’lü yıllarda kullanılmış ve halen günümüzde de bu anlamı ile kullanılmaktadır. Aslında biz de koçluğu yıllarca, sporcuların performansını arttıran, onları destekleyen, çalıştıran ve motive eden kişiler olarak tanımladık. Şimdi ise, aynı beklentilerle iş hayatı içinde bulunmaları söz konusudur.
Koçlar iş hayatında, içinde bir potansiyel barındıran ve bulunduğu yerden daha ileriye gitme arzusu olan kişileri bu hedefleri doğrultusunda destekleyen, geliştiren ve yollarını öğreten kişi şeklinde tanımlanabilir. Koçlar danışanlarına, yeni hedefler belirleyerek bunlara ulaşmaları için çalışmayı ve yaşamlarındaki önemli şeyleri sıraya koymayı öğretmeyi amaçlarlar. Burada en önemli unsur öğretme şeklidir. Bir koç hiçbir zaman çözümü ve gitmesi gereken yolu doğrudan sunmaz, bu çözümü kişinin kendisinin bulmasını sağlar.
Mentor kelimesi günümüzde, güvenilir danışman, arkadaş, öğretmen, deneyimli iş arkadaşı ve akıl hocası anlamları ile eş anlamlı sayılmıştır. Mentorluk, eğitmeyi, öğretmeyi amaçlayan bir paylaşım ilişkisidir. Bu uygulamada; mentor kendisinden daha az deneyimli olan kişinin gelişimini, kendi deneyim ve tecrübeleri ışığında yönlendirir. Mentorun akıl hocalığı yaptığı kişiye de mente(akıl alan) denir.
Koçluk ve Mentorluk kimler için uygundur?
Koçluk desteğini, belirlediği hedeflere ulaşmak isterken profesyonel desteğe ihtiyaç duyan yöneticiler, yöneticilik ve liderlik vasıflarını geliştirmek isteyen yöneticiler ve çalışanlarına gerektiğinde koçluk yapabilmek için bilgi edinmek isteyen yöneticiler alabilirler. Mentorluk ise, iş hayatına yeni atılmış iş hayatı içindeki hedeflerini henüz belirleyememiş bireysel planları için destek almak isteyen personeller tarafından alınabilir. Mentorluk genelde aynı kurum içinde belirli yetkinliklere sahip üstler tarafından verilir. Mentorluk için seçilen yöneticiler, gerektiğinde öncesinde mentorluk uygulamalarına dair eğitimler alabilirler. Koçluk seansları genelde 12 seans şeklinde önerilmektedir ve bu süreç 6 ay ile 9 ay arasında sürmektedir. Mentorluk ise, yöneticilerinin astlarına uyguladığı uzun ve sürekli bir eğitim ilişkisidir.
Koçluk ve Mentorluk arasındaki bağlantıya ve farka bakacak olursak;
İki yöntem de, kişilerin ve işletmelerin gelişimi, verimliliği için uygulanır. Kişilerin doğru gelişimleri, onlara doğru hedefler konması, doğru kariyer basamaklarında ilerlemeleri; şirket içindeki iletişim ağını güçlendirir, işletmenin doğru planlamalar yapmasını sağlar.
Yöntem farklılıklarına bakacak olursak;
Koç, süreç ve yöntem uzmanıdır. Soru sorma modelini uygular ve ne öğretebileceğine odaklanır. Mentor, sorun uzmanıdır ve öğretim modelini uygular. Koç, konuşur, soru sorar ve dinler. Mentor, deneyimlerini paylaşır. Kendi tecrübeleri ile ona yolu gösterir. Koç, hedef ve başarının önemine odaklanır. Mentor ise gelişim üzerine odaklanır. Bu süreçte, koçlar yargılarda bulunmaz, fikir vermez sadece danışanlarının kendileri düşünmelerini sağlarlar. Böylece danışanlar kendi kararlarının sorumluluklarını kendileri taşırlar. Mentorlar ise, tecrübeleri ile kendi gittikleri yollar ile tavsiyeler verirler. Bu durumda, riskleri daha yüksektir. Kendilerinin daha önce başarılı olduğu yolları tavsiye etmeleri aynı başarılı sonuçları çıkarmayabilir. Burada mentorların birçok etmeni iyi analiz edebilmeleri gerekmektedir.
Aslında bir örnekleme ile özetleyecek olursak,
Mentor, balık tutmayı öğretir ve kendi hayat tecrübeleri ile edindiği püf noktaları paylaşır. Koç ise, kişi balık tutmanın kendisi için önemli olduğuna inanması üzerine ona istediğine ulaşması için gerekli ve faydalı teknikleri bulmasının yolunu gösterir.
Sonuç olarak, başarıyı hedefleyen işletmeler ve bu başarıyı nasıl yakalayacaklarını sorgulama süreçlerinde, yetkinliğe dayalı İKY kapsamında Koçluk ve Mentorluk ayrı bir öneme sahip olmaktadır. Gerek şirket içinde bu konuda yetiştirilen personel desteği ile gerek firma dışından alınan destekler ile sağlanabilen bu uygulamalar, işletmeler için gelecekte daha da gereksinim duyulacak hale gelecektir.