Pandemi Süresinde İnsan İlişkileri ve Dijital Bağımlılık - Geleceğin Bilimi
Doğada yaşayan canlılara baktığımız zaman her bir canlının kendi yaşamını sürdürmesini sağlayacak birtakım gelişimsel yapılara sahip olduğunu görüyoruz. İnsanlarda bu durum diğer canlılara kıyasla biraz farklı. Dünyaya zayıf ve korunmasız olarak gelen insanoğlunun diğer canlılar arasında baskın bir tür haline gelmesinin altında fizyolojik yapısından çok gelişmiş zihinsel yeteneklere sahip olması yatıyor.
Zihinsel yeteneklerimizin başında karmaşık sosyal ilişkiler kurup sosyal yapılanmalar ve işbirlikleri geliştirmemizi sağlayan “sosyal” yeteneklerimiz geliyor. Besin almaya, barınmaya, güvende olmaya nasıl ihtiyacımız varsa diğer insanlarla sosyal ilişki kurmaya, onlarla duygularımızı ve düşüncelerimizi paylaşmaya da o kadar derin ihtiyaç duyarız. İnsanın diğer insanlarla duygusal ilişkiler kurma ihtiyacı o kadar derin ve vazgeçilmezdir ki daha dünyaya gelmeden önce bununla ilgili tüm sinir ve hormon sistemleri hazır hale getirilir. Bu biyolojik kodlama sistemini insan bedenini incelediğimizde açıkça görebiliyoruz.
Pandemi Süresinde Yalnızlık ve Dijital Bağımlılık
Pandemi süresinde gerek evden çıkmama gerekse karşılıklı sosyal ilişkilerde azalma yaşanılması sebebiyle günlük yaşantımızda dijital dünyanın etkisi arttı. Bu süreçte “dijital cihaz ve internet bağımlılığı” aklımıza gelen sorunlardan birisi. Etkisi gittikçe artan ve birikmeye devam etmesi göz önüne alındığında akıllara “Dijital bağımlılıkla nasıl başa çıkacağız?” sorusu geliyor.
İnsanların bağımlılık potansiyelini en çok etkileyen faktörlerlerden birisinin sosyal yalıtım ve yalnızlık; diğer insanlarla duygusal ilişkilerin sağlıklı bir biçimde kurulamaması olduğu biliniyor.
1970’li yıllarda farelerde yapılan bağımlılık çalışmaları ortaya bazı ilginç sonuçlar çıkarttı. Bilim insanları, bağımlılık meselesinin sadece bir uyarana bağlı olmadığını o dönemlerde fark ettiler.
1970’lerin sonlarında yürütülen ve 1978-1981 yılları arasında Kanadalı psikolog Bruce K. Alexander ve meslektaşları, Simon Fraser Üniversitesi’nde farelerin de bizim gibi “sosyal” özellikler taşımasından yola çıkarak farelerin farklı ortamlarda (bu farklı ortam Rat Park olarak biliniyor) bağımlı olma potansiyelinin nasıl değiştiğini gözlemlediler.
Rat Park; erkek ve dişi fareler, oyuncaklar, sığınma alanları, bol yem ve su gibi her türlü bileşeni en iyi oranlarda içerek şekilde tasarlanmış özellikle farelerin sosyal ilişkiler kurmasına olanak veren alandır.
Rat Park’ta her bir farenin içerisinden sıvı içebileceği ve ne kadar sıvı tükettiğini otomatik olarak kaydeden iki damla dağıtıcısı mevcut. Birinci dağıtıcıda tatlandırılmış morfinli su diğerinde ise musluk suyu bulunuyor. Alexander, farelerin morfini tüketme istekliliğini test etmek için bir dizi deney tasarladı.
Deney öncesinde bütün fare deney grupları tatlandırılmış morfinli su verilererek bağımlı hale getirildi. Rat Park’a bırakılan farelerin ortama alışmasının ve diğer farelerle sosyal ilişki kurdukları gözlemlenmesinin ardından normal su ile tatlandırılmış morfin içeren su alternatif olarak sunulunca bağımlı olmadıkları sadece bazı farelerin tatlandırılmış morfinli suyu az miktarda içtiği gözlendi.Kafeslerde yalnız başına bırakılan fare grubunun ise Rat Park farelerinden 19 kat daha fazla tatlandırılmış morfinli su içtikleri gözlendi.
Çalışmanın ilgi çeken tarafı; başka bir deney grubunda, tek başlarına kaldıkları kafeslerde bol miktarda morfine bağımlı hale gelen fareler Rat Park’a yerleştirilince günler içerisinde bağımlılıklarının azaldığı ve normal beslenme döngüsüne geri dönüşleri izlendi.
Pandemi süresinde sosyal yaşantımıza dönecek olursak, Rat Park sosyal ilişkiler kurduğumuz dış dünyamıza, kafesler insanların kendisini kapattığı odalarına, tatlandırılmış morfinli su ise insanları kendisine bağımlı hale getiren dijital dünyaya benzetilebilir. Pandemi süresinin ardından kafeslerden çıkmak ve Rat Park’a geçmek “Dijital bağımlılıkla nasıl başa çıkacağız?” sorusunun yanıtı olsa gerek.
Slater, Lauren. (2004) Açılış Skinner Kutusu: Yirminci Yüzyılın Büyük Psikolojik Deneyleri , WW Norton & Company.
Alexander, Bruce K., (2001) Kanada Senatosu’na teslim edilen “Uyuşturucu Kaynaklı Bağımlılık Miti” , Ocak 2001, 12 Aralık 2004’te alındı.
Chauvet, Claudia ve diğ. “Çevresel Zenginleştirme, İşaretler ve Stresin Neden Olduğu Kokain Aramasını ve Geri Yüklenmesini Azaltır, ancak Kokainle Değil.”Nöropsikofarmakoloji: Amerikan Nöropsikofarmakoloji Koleji’nin resmi yayını 34.13 (2009): 2767-2778. PMID 19741591
Sinan Canan, İnsanın Fabrika Ayarları II. Kitap İlişkiler ve Stres
Sonraki HaberGelişmiş Uzaylıların Diline Yolculuk; Arrival Film AnaliziNext
Ödevlerim için çok yararlı oldu. Açık, anlaşılır ve net yazmışsınız, teşekkürler..