Bozuk Paranın Dik Durması
Bozuk para eskiden daha çok kullanılan, değer verilen bir değişim aracıydı. Günümüzde ise bozuk para kelimesi çok fazla telaffuz edilmemekte daha çok metal para olarak söylenmektedir. Elinize bir metal para alarak vakit geçirmeye çalıştığınız olmuştur. Parayı kenarı üzerinde dik durmaya çalıştım ama bir türlü beceremedim, diyorsanız bunun kolay bir yolu olduğunu söylemek isteriz.
Bozuk parayı dik durdurmak için bir parmağınızı dik tutun ileriye doğru itin. Bozuk paranın bir süre devrilmeden yuvarlandığını göreceksiniz. Bunun sebebi bozuk paranın masanın üstünde dik olarak durdurmasını denge ile alakalı olduğunu bilirsiniz. Bozuk para aşağı bakan kısmına yani paranın tabanının çok küçük olması en küçük bir değişikliğin ağırlık merkezi ile alakalı olmasından dolayı, geçtiği farz edilen düşey doğru parçasının taban alanı dışına çıkmasına yardımcı olmasından kaynaklanmaktadır. Buna benzer bir durumda ip üzerinde yürüyen akrobatlarla doğru orantılı bir şekilde izah edilebilir.
Bozuk paranın dik duruşu
Bozuk paranın dik gelmesi için ittiğiniz zaman yuvarlanmasına, merkezden geçen düzlem parçasına dik bir şekilde eksen üzerinde açılı bir hareket oluşmasına sebep oluruz. Metal para doğrusal harekette olduğu gibi açısal hareket eylemsizliği ile kendi üzerinde durumu değiştirecek ve herhangi bir dış etken yardımı olmadan para hiç durmadan sonsuza kadar yuvarlanmaya devam edip gidecektir. Fakat gerçekte masa ile para arasında paranın yavaşlamasına ve en nihayetinde devrilerek yan gelmesine sebep olan sürtünme kuvveti olduğunu bilmeniz gerekir.
Sürtünme kuvveti artarak bozuk para düşme aşamasına gelmeden önce sağa veya sola doğru bir eğri çizerek hangi yüzeyinin geleceğini kestirebiliriz. Çünkü bozuk paranın önce yoksa sola mı doğru önce döneceğini tahmin etmemiz zordur. Halbuki pratikte paranın nereye doğru döneceğini kesin olarak biliriz. Çünkü para hareket kanununa göre davranmak zorundadır ve bu kanunlar sayesinde de ne yapacağını önceden kestirmemiz mümkündür.
Fakat paranın çizeceği hareketi etkileyen ve bizim kontrol edemediğimiz o kadar çok farklı etken vardır ki biz onları önceden kestiremeyiz. Bu etkenler hava şartları, masanın yüzeyi, paranın kenarının yıpranmış olması, masanın farkında olmadan sallanmış olması gibi etkenlerden dolayı paranın yazı mı, ya da tura mı geleceğini önceden kestirmek zorlaşmaktadır.
Bozuk paranın dik gelmesinden çıkaracağımız ders olabilir. Pratikte her şeyin önceden kestirilmesi imkansızdır. Kargaşa olarak söylenen durumu en önemli faktörlerinden birisi determinizm dediğiniz olay gerçekleşmesinden dolayı bu durum yaşanmaktadır.
Bozuk Paranın Dik Gelmesi Bozuk parayı dik durdurmak metal para
Amerika’daki Gururumuz Dr. Mehmet Öz
Muş Türküsü’nün Gerçek Hikayesi