Bilmediğine bir bildiğine bin kere bak sevgili okur. Gel artık ezberlediğini düşündüğün Aşık Veysel’i bilmediğinize emin olduğumuz yönleriyle yeniden keşfedelim.
Şöyle bir bakarsak Veysel’in yaşamına, şiirlerine ilk bakışta onda bir kabul eden kişiyi görürüz. İlk bakışta Veysel razı, başkaldırmayan kişi gibi görünür. Bu belki biraz da Anadolu halkının görüntüsüdür. Anadolu halkı da uzaktan böyle görünür, razı ve başkaldırmayan… Zaten köylülük razı ve başkaldırmayandır, köylü asıllı kimselerde de vardır bu görünüş. Bir Tolstoy’da bir Tagor’da, daha ne kadar köylü asıllı kişiyi aklınıza getirirseniz getirin göreceksiniz ki, köylü asıllılar, başlarından büyük maceralar geçmemişse başkaldırmıyorlar. Karacaoğlan’dan Dadaloğlu’na kadar şiirimiz başkaldırmamıştır. Başkaldırmamış ve değişmemiştir. Dadaloğlu’na gelince şiir bıçakla kesilmiş gibi ses olarak, hava, duygu olarak bambaşka olmuştur. Çünkü Dadaloğlu çağında toplum başkaldırmış şair de başkaldırmış ve sesi babayiğit bir ses olmuştur. Bu çağda da halkın içinden yetişen şairlerin çoğu büyüklü küçüklü türlü etkenlerle başkaldırıyorlar. Yüzlerce halkın içinden çıkan, köylü kökenli şair başkaldıran şiirler yazıyorlar. Veysel’in yetişme çağı Cumhuriyetin ilk dönemleriydi ve köylü yenilmiş, kaderine razı bir durgunluk içindeydi. Büyük savaşlardan sonra Anadolu nekahat günlerini yaşıyordu.
Veysel tekke kökenli bir şairdir. Onun mayasında köylülük kadar tekkecilik de var. Köylülükten ve tekkeden gelen gelenekleri birleştirmiş, şiirlerini öyle yapmıştır. Veysel’in büyük ustaları Pir Sultan Abdal, Yunus, Kul Himmet’tir… Bular kadar da Karacaoğlan’dır. Veysel’in şiirini besleyen büyük kaynaklar da çok yönlüdür. Veysel 1933’lerde Sivas’ta Ahmet Kutsi Tecer’le ondan sonra da Sabahattin Eyüboğlu, Orhan Veli’yle karşılaşmıştır. Veysel için her ses, her söz nereden gelirse gelsin önemliydi. O her sese her söze candan kulak verir, kendini oluştururdu. Veysel’i tanıyanlar bilirler, sonsuz bir şiir bilgisi vardı, kendinden önce gelen ustaları derinlemesine bilirdi. Bir Yunus’u, bir Pir Sultan’ı, Karacaoğlan’ı o kadar bilen insan belki çağımızda yoktu. Birçok ünlü Karacaoğlan şiirini ilk olarak Veysel’den duyduk. Örneğin “Yâr yüzüne yüzyıl baksam az gelir/Bin yıl dahi baksam kanan değilim” Veysel söylemeden önce bu güzel Karacaoğlan şiirini kimse bilmiyordu. Daha nicelerini de bilmiyorduk. Ondan Pir Sultan’ı öğrendik. Ondan büyük ustaların gerçekten ses ve söz olarak büyük yanlarını, köylüyü, halkı öğrendik. Veysel’in büyüklüğü inanılmaz kadar büyük zenginliğinde, bilgisindeydi. Veysel, dört köşeye kulak vererek, hiçbir şeyi kaçırmadan öğrenerek, en küçük ayrıcalığı bile geçmişi, geleceği öğrenerek kendisini oluşturdu.
Şimdi Veysel’in başkaldırmasına gelelim. İnsanoğludur, başkaldıran bir yaratıktır. Çağı, durumu, sosyal tabakası ne olursa olsun, insan başkaldırır. Özelliği budur. Tolstoy’un Tagor’un başkaldırmaları da az başkaldırma mı? Hani, pasif başkaldırmaları, barışçı başkaldırmaları köylülüktendir. Köylülük en az dalgalanmalara uğraşmış bir tabakadır. Veysel, şiirini yenilemiş, geleneği kırmıştır. O Karacaoğlan değildir, Pir Sultan da değildir. Onun şiiri yüzeyden geleneğe bağlıdır ama, içerik olarak, biçim olarak geleneği kırmıştır. Veysel ne kadar razı bir kişi gibi görünürse de onun şiirinde zaman zaman, belki de çoğunlukla bir başkaldırma görebiliriz. Doğaya, insana, tutuculuğa, Allah’a karşı… Veysel görmüş geçirmişliğin, uzun bir gelenek yaşamışlığın hoşgörüsünde, öfkesinin derinindeydi.
Blues ve Kemençenin Eşsiz Birleşimi