Av. Arb. Hasan GÖNÜLDAŞ - Pandemi Sürecinde Artan Boşanma Davalarında En Çok Sorulan Sorular
07 Haziran 2020, 16:27
Malumunuz uzun bir süredir evlerimizde vakit geçirir olduk. Bu süreç bir yandan bir takım keşfetmediğimiz özellikleri keşfetmemize neden olurken, bir yandan da aile içerisinde yaşanan anlaşmazlıklara sebebiyet verdi. İşte bu anlaşmazlıklar noktasında eşler birbirlerinden soğumaya ve kavga ederek aralarını bozmaya başladılar. Her yıl olağan olarak bahar aylarında boşanmaya yönelik girişimlerin çok olduğu istatiksel olarak da tarafımızdan ispatlanmıştır. Bu yıl biraz daha fazla olmasının sebebi ise kış döneminin sonunu ve baharın başlangıcını evlerde geçirdiğimizden kaynaklanmaktadır. Sonuç olarak yaşanmaz hale gelen aile birlikteliğini sonlandırmak için boşanma başvurusunda bulunmak ve bu süreçte nasıl adım atılması konusunda en çok sorulan soruları İstanbul Boşanma Avukatı Hasan GÖNÜLDAŞ, TNN' e cevapladı.
Boşanma sebepleri nelerdir? (TMK 161-166)
Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini genel ve özel olarak ikiye ayrılmaktadır. Genel boşanma sebebi, evlilik birliğinin temelden sarsılması olup, özel boşanma sebepleri ise zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk, akıl hastalığı nedeniyle boşanmadır. Çekişmeli boşanma davasını açacak olan kişi, yalnızca kanunda belirtilen boşanma nedenlerinden birisine dayandırarak boşanma davası açabilir.
Boşanma davası hangi mahkemede açılır? (TMK 168)
Boşanma davalarında görevli mahkeme “aile mahkemesi” dir. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde ise aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi görevli olmaktadır. Yer yönünden yetkili mahkeme ise eşlerin son 6 ayda ikamet ettikleri veya eşlerden birinin yerleşim yeridir.
Kaç tür boşanma davası vardır? Ne kadar sürer ?
Ülkemizde iki tür boşanma davası vardır; birincisi anlaşmalı, ikincisi ise çekişmeli boşanma davasıdır. Anlaşmalı boşanma davası tek celsede sona eren tarafların karşılıklı olarak boşanma ve boşanmaya bağlı konularda ortak bir protokole vardığı davadır. Çekişmeli boşanma davası ise boşanma, nafaka, maddi ve manevi tazminat, velayet konularında veya konulardan birinde tarafların uzlaşamaması halinde açılan davadır. Anlaşmalı boşanma gibi tek celsede sona ermemektedir. Ayrıca her dava süreci mahkemenin iş yoğunluğu, dosyadaki delillerin toplanılması ve tebligat sürecine göre değişkenlik göstermektedir. Ancak ortalama bir süre belirtmek gerekirse anlaşmalı boşanma davası 1 hafta ile 1 ay kadar sürmekte, çekişmeli boşanma davası ise 1 – 1,5 hatta ilgili mahkemenin yoğunluğuna göre kısmen 2 sene kadar sürmektedir.
Boşanma talepli dava dilekçesi muhakkak uzman bir avukat kadrosu tarafından düzenlenmeli, anlaşmalı boşanma davası açılacak ise dilekçe ile birlikte anlaşmalı boşanma protokolü de uzman bir ekip tarafından düzenlenmelidir. İleride hak kaybı yaşanmaması adına bu işlemler son derece önemlidir. Avukat tutmadan kendi sürecini ilerletmek isteyenler ilgili mahkemenin tevzi bürosundan müracaatlarını yapabilirler.
Boşanma davasında mahkeme masrafları nelerdir, ne kadar tutar?
Dava açarken mutlaka harcın yatırılması gerekmektedir. Bahsedilen bu harçlar yargılama gideri olarak hazineye kaydedilen giderlerdir. Başvuru ve peşin harç ile birlikte mahkemenin posta giderlerini de içeren gider avansı da yatırılmalıdır. Posta giderleri dava ile ilgili olarak davalıya yapılacak tebligat ve dinletilmesi gereken tanıklarınıza yapılacak olan bildirimler için harcanacak tutardır. Masrafların maktu bir bedeli yoktur.
Çekişmeli boşanma ile anlaşmalı boşanma arasındaki farklar nelerdir?
Çekişmeli boşanma davası, taraflardan birisinin boşanmak istemesi üzerine veya diğerinin de istiyor olması ve boşanmaya bağlı nafaka, velayet, tazminat veya mal paylaşımına dair konularda taraflar anlaşamadığı zaman açılmaktadır. Anlaşmalı boşanma davası, tek celsede sonlandırılan bir dava olup tarafların boşanma ve boşanmaya bağlı unsurlarda ortak protokole attıkları imza sonucu anlaşmaya vardıkları bir davadır. Bu protokol hazırlanış itibariyle ileride hak kaybı yaşamamak adına önem arz etmektedir. O yüzdendir ki; yine uzman bir ekip tarafından hazırlanmasını tavsiye ederim.
Boşanma davasında davayı ilk açanın bir avantajı var mıdır?
Toplumda genellikle boşanma davasını ilk açan kişinin daha avantajlı olduğu kanısı vardır; ancak davada ilk açan olmak herhangi bir avantaj sağlamaz. Bu kanı tamamen yanlıştır. Eşin dava açması halinde, diğer eş de açılan davaya karşı dava açma hakkına sahiptir. Önemli olan davada tarafların iddialarını hukuka uygun delillerle uygun süre içerisinde mahkemeye sunmasıdır. Bunun için yine bu konuda uzman bir ekibe danışmanızı tavsiye ederim.
Eşlerden birisi boşanmak istiyor, diğeri boşanmak istemiyorsa ne yapılmalı? (TMK 171)
Taraflar boşanma konusunda ortak protokolde anlaşamamışlar ise boşanmak isteyen eşin çekişmeli boşanma davası açma hakkı bulunmaktadır. Dava açacak olan eş, boşanma sebeplerini ve boşanma talebini içeren dilekçesini hazırlayarak ilgili mahkemeye başvuruda bulunabilecektir. Mahkeme ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğu takdirde ayrılığa karar verilebilir. Bu noktada ayrılığa bir yıldan üç yıla kadar bir süre için karar verilebilir. Bunun sebebi boşanmak istemeyen bir tarafın bulunmasından ötürüdür.
Boşanma davasında duruşmalara katılmak zorunlu mudur?
Çekişmeli boşanma davalarında her iki eşin avukatı var ise duruşmalara katılma zorunluluğu bulunmamaktadır, tarafların vekili müvekkillerini temsilen duruşmaya katılım sağlayacaktır. Ancak özellikle davacının avukatı yok ise duruşmalara katılma zorunluluğu bulunmaktadır, katılmadığı takdirde dosyası işlemden kaldırılacaktır. Anlaşmalı boşanmalarda ise kendinizi vekil ile temsil ettirseniz dahi duruşmaya katılmak ve anlaşarak boşanma beyanınızı zapta geçirtmek zorundasınız.
Boşanma davasında kadının ne hakları vardır?
Öncelikle şiddet gören veya şiddete maruz kalma olasılığı altında bulunan kadın, dava açarken eşine 6284 Sayılı Kanun gereği uzaklaştırma kararı çıkarılmasını isteyebilir. Neredeyse yüzde yüz oranında bu karar çıkar. Hiçbir dosyamda çıkmadığını görmedim.
Kadının çocuklarıyla birlikte boşanma davası devam ederken ortak konutta kalma hakkı da bulunmaktadır ve uzaklaştırma kararı ile birlikte ortak konutun özgülenmesi yönünde talebini de ekleyebilecektir.
Kadının herhangi bir yerden geliri yok ise boşanma davası devam ederken kendisi için veya velayetle birlikte çocuğu adına nafaka isteminde bulunabilir.
Boşanma davasında erkeğin ne hakları vardır?
Genel olarak nafaka talebinin sadece kadınlar tarafından talep edebileceği düşüncesi vardır. Ancak yasal koşulların ve içinde bulunulan durumun nafaka hak etmeye müsait olması halinde erkek eş de nafaka talebinde bulunabilecektir.
Erkek eş, çocuğun velayetini talep edebilir ve velayetin kendisine verilmesi halinde annenin iştirak nafakası ödemesi yönünde karar verilmesini isteyebilir.
Ayrıca boşanmada tazminat, her iki eş tarafından da talep edilebilir. Evliliğin bitiminde kusurlu olan eşten kusuru oranında tazminat talebinde bulunmaya hakkı bulunmaktadır.
Boşanma davasında eşlerin kusuru neye göre belirlenir?
Kusur, çekişmeli boşanma davalarında önemli bir husustur. Taraflardan biri veya her ikisi diğer eşin evliliğin bitiminde kusurlu olduğunu iddia ediyor ise iddiada bulunan eşler kanıtlamakla mükelleftir. Mahkeme tarafından evlilikten gelen yükümlülükleri yerine getirmeyen, eşine şiddet uygulayan, çocuklarına olan sorumluluklarını yerine getirmeyen eş kusurlu olarak değerlendirilecektir.
Boşanma davasında nafaka kime verilir ?
Evliliğin sona ermesi nedeniyle yoksulluğa düşecek ve boşanmaya neden olan olaylarda daha az kusurlu olan eş nafaka talebinde bulunabilecektir.
Ayrıca tarafların müşterek çocuğu var ise çocuğun velayet hakkını alan eş, diğer ebeveynden sağlık, bakım ve eğitim masraflarını talep edebilecektir. Her iki nafaka türü, boşanma davası devam ederken de talep edilebilir.
Mahkeme nafaka miktarı belirlemeden önce tarafların ekonomik ve sosyal durum araştırmasını gerçekleştirecek ve ekonomik durumu göz önünde bulundurarak karar verecektir. Her iki eşin geliri olup olmadığı, üzerilerine kayıtlı taşınmaz veya taşınırın olup olmadığı gibi hususlar gözetilerek karar verilecektir. Mahkeme, nafaka yükümlüsünün ekonomik durumunu aşan veya nafaka ödeyecek kişinin durumunu zora sokacak şekilde bir karar vermeyecektir.
Çocuğa ödenen iştirak nafakası kaç yaşına kadar devam eder?
İştirak nafakası, süreli nafakadır. Çocuğun reşit olduğu yaşa kadar devam etmektedir, reşit olduğu vakit kendiliğinden (dava açılmasına gerek olmadan) sona erecektir. Çocuğun reşit olması sonrasında eğitimi devam ediyor ise dava açarak yardım nafakası talebinde bulunabilir.
Öncelikle tarafların boşanma ve boşanmaya bağlı unsurlarında (nafaka, mal rejimi, tazminat, velayet) ortak bir protokolde anlaşması gerekmektedir. Taraflar anlaşmalı boşanma protokolü ile birlikte dava dilekçesi düzenlemelidir. Protokolün 1 nüshası mahkeme dosyasına, diğer 2 nüshası ise taraflara verilmek üzere 3 nüsha düzenlenmeli ve ıslak imzalı olmalıdır. Hazırlanan protokoller ve dilekçe ile birlikte bulundukları yerdeki adliyeye başvurarak dava açma işlemlerini gerçekleştirebilecektir.
Tek celsede sona eren bir boşanma davası ve protokol düzenlenmesinin kolay nitelikte olduğu algısı nedeniyle avukatsız anlaşmalı boşanma davaları açılmakta ve sonuçlandırılmaktadır. Ne yazık ki çiftler evlilikten gelen haklarının neler olduğunu bilmeden dava açıp protokol düzenlemekte ve boşanma sonrasında hak kaybına uğradığını öğrenince pişmanlık duymaktadır. Bu noktada da iş işten geçmektedir.
Boşanmada vekillik hizmetinden yararlanamayan çiftler, en azından bir avukatın danışmanlık hizmetinden yararlanarak haklarının neler olduğunu öğrenmelidir. Haklarını bilmeden dava açan kişi, haklarını kaybetmeye dava açmadan razı olmuş anlamına gelmektedir.
Boşanma davasında avukat tutulmalı mıdır?
Herkes kendi hukuki uyuşmazlığını avukat desteği almadan yürütebilir, kendi davasını açabilir. Avukat desteği alma şartı, zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak Aile Hukuku ve Yargıtay’ın emsal kararlarına hâkim olmayan kişinin dava açması ve hukuki tecrübeye sahip olmaması halinde takip ettiği dava süreci sonunda geri dönülmez hukuki kayıplar meydana gelebilecektir. Her işte olduğu gibi davalarda da işin uzmanına başvurulması gerekmekte ve davada nasıl bir yol izleneceği konusunda destek alınmalıdır.
Anlaşmalı boşanma davasının herhangi bir şartı var mıdır? (TMK166)
Her iki eşin avukatı olsa dahi taraflar duruşmada hazır bulunmalıdır. Eşler, protokol maddelerini kabul ettiğini ve boşanmak istediğini hâkim huzurunda belirtmelidir. Tüm bu işlemlerden sonra boşanmaya yönelik karar ancak o zaman verilecektir.
Anlaşmalı boşanma çekişmeli boşanmaya dönerse ne olur ya da çekişmeli boşanma anlaşmalı boşanmaya dönebilir mi?
Anlaşmalı boşanma davası açıldıktan sonra her iki eş veya eşlerden biri boşanma ya da boşanmaya bağlı unsurlara yönelik protokolde bir anlaşmazlık olduğunu iddia eder ya da anlaştıkları konulardan vazgeçer ise dava, çekişmeli boşanma davasına dönüşecektir.
Taraflar çekişmeli boşanma davası açmış ise her iki tarafın istemiyle dava görülürken anlaşmalı boşanma davasına da dönüşebilir.
Çekişmeli boşanma mı, anlaşmalı boşanma mı?
Anlaşmalı boşanma davası tek celsede sona eren dava olduğundan çekişmeli boşanma davasına nazaran daha çok tercih edilmektedir. Ancak bu noktada önemli olan husus biran evvel boşanmak isteyen eşler, yasal haklarını bilmeden anlaşmalı boşanma yoluyla boşanarak hızlı hareket etmemelidir. Bu tarz durumlarda eşin tüm şartları kabul ederek hareket etmesi halinde geri dönülmez hukuki kayıplara neden olacaktır. Bu noktada yine bir uzman desteği almak her zaman eşlerin faydasına olacaktır. Eşler boşanma, velayet, nafaka, mal paylaşımı ve tazminat konularında detaylı bir şekilde konuşmalı ve ortak bir protokolde anlaştıkları zaman anlaşmalı boşanma yolunu tercih etmelidir. Taraflar anlaşamadığı takdirde çekişmeli boşanma davası yoluna başvurmalıdır.
Çekişmeli boşanma davası tahminen ne kadar sürer?
Çekişmeli boşanma davasında ilk olarak dilekçeler aşaması bulunmaktadır. Dilekçeler aşaması yaklaşık 1,5 – 2 ay kadar sürmekte olup, tamamlanması halinde önce ön inceleme sonrasında duruşma günü verilmektedir. Mahkeme tarafından tarafların iddialarına yönelik tanık dinleme, müzekkere yazımı ve bilirkişi tarafından rapor hazırlanması süreçleri bulunmaktadır. Bu nedenle çekişmeli boşanma davaları ortalama olarak 1 ila 1,5 yıl kadar hatta mahkeme yoğunluğuna göre 2 yıla kadar da sürmektedir diyebiliriz.
Boşanma davasında ekonomik durum araştırması nedir?
Boşanma davasında mahkeme tarafından SED (sosyal ekonomik durum) araştırması için ilgili emniyete müzekkere yazılmaktadır. Eşlerin bağlı olduğu emniyet birimi tarafından düzenlenen sosyo ekonomik durum araştırması ile tarafların aylık gelirinin ne kadar olduğu, oturduğu evin kirada olup olmadığı, üzerine kayıtlı taşınmaz ya da araç olup olmadığı sorgulanarak rapor düzenlenmektedir.
Kadınlar boşandıktan sonra hemen evlenebilir mi?
Mahkeme tarafından boşanma kararının verilmesi ve kesinleşmesinden itibaren 300 gün dolmadan yeniden evlenemeyecektir. Kanunda getirilen bu düzenleme ile nesebin karışması önlenmiştir. Ancak 300 gün içerisinde kadın doğum yapar ise 300 günlük bekleme süresi sona erecektir ve çocuğun babası boşanılan koca sayılacaktır. Çocuğun babası boşanılan koca değil ise eski eş, soy bağının reddi davası açabilecektir. Bekleme süresi (iddet müddeti) kaldırılmasında bir diğer neden ise kadının bekleme süresinin kaldırılması davası açmasıdır. Kadın dava açarken hamile olmadığını kanıtlayan resmi sağlık raporu sunması halinde mahkeme tarafından iddet müddeti kaldırılacaktır. Böylelikle kadın boşandıktan sonra 300 gün içerisinde başka birisiyle evlilik gerçekleştirebilecektir.
Boşanma davası devam ederken eşler barışırsa ne olur?
Tarafların yeniden bir araya gelmesi ve barışması halinde dava dosyasına bildirimde bulunması gerekmektedir. Anlaşmalı boşanma veya çekişmeli boşanma davası açan, boşanma talebinde bulunan kimseler davasından feragat ettiğini bildiren bir dilekçe sunmalıdır. Yalnız feragatte bulunan kimse, mahkemeye sunmuş olduğu boşanma sebepleriyle yeniden dava açamayacağını bilmelidir.
Boşanma davasında aldatma nasıl ispat edilir?
Eşlerden birisinin sadakat yükümlülüğünün ihlal edildiğine dair şüphe bulunuyor ise hukuka uygun olmak kaydıyla her türlü delille ispatta bulunulabilir. Aldatmayı kanıtlamak isteyen eş tanık, telefon arama kayıtları, otel kayıtları, mesaj veya fotoğrafları kanıt olarak sunulabilir.
Ses kayıtları, Videolar, Sosyal medya, Whatsapp mesajları delil sayılır mı?
Bir davada iddialarını ispatlamak isteyen taraf, mahkemeye hukuka uygun deliller sunmalıdır; hukuka aykırı deliller sunması halinde hem mahkeme hükme esas almayacak hem de suç işlemiş olacaktır. Bu nedenle kişinin ses kayıtları, videolar, sosyal medya ve Whatsapp mesajları kişinin rızası olmadan ele geçirilmiş ise özel hayatın gizliliğini ihlal suçunu işlemiş olacaktır.
Eşinden şiddet gören eş ne yapmalıdır?
Fiziksel şiddete uğrayan kimse, darp raporu almalı ve eşinden şikayetçi olarak suç duyurusunda bulunmalıdır. Şiddet gören eş savcılık, kadın sivil toplum kuruluşları, baroların kadın danışma merkezleri ve adli yardım kuruluşları, polis merkezleri, jandarma karakolları, sağlık kuruluşları ve Alo 183’ü arayarak başvuruda bulunabilir.
Darp edilen eş, herhangi bir karakola başvuruda bulunarak darp edildiğine dair şikâyette bulunabilir. Kişi, polisler aracılığıyla hastaneye sevk edilerek kişinin darp raporu alınması sağlanacaktır. Darp raporu alındıktan sonra karakol, savcılık veya aile mahkemesinden uzaklaştırma talebinde bulunulabilir.
Boşanmada evi terk etmek kusur mudur? (TMK 164)
Eşlerden birisinin ortak konuttan ayrılması terktir ve Türk Medeni Kanunu’nun 164. maddesinde terk nedeniyle boşanma davası açılmaktadır. Ancak terk edilen taraf, terk nedeniyle boşanma davası açabilmektedir. Terk nedeniyle boşanma davası açmanın koşulları; eşin evlilik birliğinden doğan yükümlülüğünün yerine getirmeme maksadıyla ortak konuttan ayrılması, terkin en az 6 ay sürmüş olması ve diğer eşin ortak konuta dönmesi için eve dön çağrısında bulunması gerekmektedir. Terk ile ilgili olarak sayfamızda bulunan bir diğer makaleyi detaylı olarak okuyabilirsiniz.
Tarafların evliliği boyunca müşterek çocuğun velayeti her iki ebeveynde ortaktır. Ancak tarafların boşanma sürecine girmesi halinde velayet hakkı taraflardan birisine verilecektir. Mahkeme, velayet kararını verirken öncelik olarak çocuğun anne bakımına muhtaç yaşta olup olmadığını değerlendirecek, çocuğun bakımı ve gözetiminin hangi ebeveyn tarafından daha iyi üstleneceği gözetilerek velayete hükmedilecektir.
Mahkeme tarafından çocuk adına verilen her karar çocuğun menfaati yönünde olacaktır. Mahkeme tarafından çocuğun yaşı anne bakımına muhtaç ise çocuğun velayeti anneye verilmektedir. Ancak anne çocuğun bakımını aksatıyor, ilgi göstermiyor ve sorumluluklarında ihmalkâr davranıyor ise velayet babaya verilecektir. Bugüne kadar çok nadir olarak karşımıza velayetin babaya verilmesi çıkmıştır. Onunda özel sebepleri bulunmaktadır.
Boşanma davasında maddi ve manevi tazminat ?
Tazminat, haksız yere yapılan fiil nedeniyle zarara uğrayan kimsenin uğradığı zararın para karşılığı ödenmesi talebidir. Evlilikte eşinin kusurlu davranışta bulunması nedeniyle maddi ve manevi zarara uğrayan eş, zararının tazmini talebinde bulunabilir. Boşanma davası açan eş ayrıca aynı dava dilekçesinde tazminat talebini de belirtebilecektir.
Boşanmada tanıklar nasıl belirlenir?
Tanık, mahkeme huzurunda davaya konu olan olaylarda görgü şahidi olarak beyanda bulunan kişidir. Boşanma davalarında tanık delili önemlidir, bu nedenle boşanmada eşler mahkeme huzurunda dinletmek istediği kişileri, davada ileri sürdükleri iddialara tanık olan kişilerden seçmelidir. Tanıklar mahkeme huzurunda yemin ederek bildiklerini tüm doğruluğuyla anlatırlar.
Tarafların arasındaki problemlere bizzat şahit olan ve taraflardan birinin anlatımına dayalı bilgi sahibi olmayan tanık beyanları delil teşkil edeceğinden eşler tanık seçiminde dikkat etmelidir.
01.01.2002 tarihi öncesinde gerçekleştirilen evliliklerde, mal ayrılığı rejimi var iken mallar kimin üzerinde ise o eş üzerinde kalıyordu. Ancak 01.01.2002 tarihi sonrasındaki değişim ile edinilmiş mallara katılım rejimi düzenlemesi getirilmiştir, böylece her iki eş evlilik birliği içerisinde edinilen mallarda yarı yarıya hak sahibidir.
Düğünde takılan altınlar kadının hakkı mıdır?
Yargıtay’ın yerleşmiş içtihatlarına göre özellikle de son zamanlarda verdiği kararlar ışığında, düğünde takılan altınlar kadının hakkıdır. Düğünde altınlar, erkek eşe takılsa veya erkek eşin ailesi tarafından kadına takılsa dahi takılar kadının hakkıdır. Yalnız erkeğe özgü olan ve yalnızca erkeğin kullanabileceği takılar, kadına ait olmayacaktır. Bu duruma örnek olarak erkek saati verilebilir.
Boşanma davasında verilen karar ne zaman kesinleşir?
Mahkeme tarafından duruşmada verilen karar, kısa karardır. Mahkeme kararı gerekçelendirerek yazılacak ve gerekçeli karar her iki tarafa tebliğe çıkarılacaktır. Boşanmaya ilişkin karar, her iki tarafa usulüne uygun tebliğ edilmesinin ardından taraflar yasal itiraz süresinde istinaf yoluna başvurmaz ise karar kesinleşmiş olacaktır.
Boşanma kararı nüfus kaydına ne zaman ve nasıl işlenir?
Boşanma kararının kesinleşmesi ile kararı veren mahkemenin kalemi tarafından karar ve kararın kesinleşme şerhi ile birlikte ilgili nüfus müdürlüğüne tebliğ edilecektir. Nüfus müdürlüğü, mahkemenin kararını teslim aldıktan sonra boşanan çiftlerin nüfus bilgilerinde medeni halini bekar olarak değiştirebilecektir.