Written by Gıyasettin AYTAŞ.
Toplumsal dinamikleri oluşturan ana unsurlar arasında kültürel değerler önemli rol oynar. Bir toplumun kültürünü ve hayata yüklediği değeri anlamadan, o toplumun algı dünyasını ve dil yapısını çözümlemek mümkün değildir. Bu yüzden ister ana dil ister yabancı dil öğretimi olsun her ikisinde de o dilin kültürüne ait veriler önemlidir.
Toplumun kültürel kodlarını oluşturan ve bu kodların toplum üzerindeki etkilerini edebi metinler aracılığı ile tespit edebiliriz. Bu eserlerin ele aldığı konu ve içerik özellikleri, kimi zaman bir devrin göstergesi olmakla birlikte, kimi zaman da belli bir alanın analizini yapmaya fırsat vermektedir. Göstermeye dayalı metinlerde bu durum daha belirgin bir biçimde ortaya çıkmaktadır. Bir izleyici huzurunda sergilenen bu eserler, karşılıklı etkileşimi sağlamanın yanında, gösterme unsurlarının etkili kullanımı sayesinde çok yönlü bir öğrenmeye kaynaklık etmektedir.
Toplumsal temsil yeteneğine sahip olanlar, kimi zaman bir dönemi kuşatır, kimi zaman da her dönemde etkisini ve varlığını devam ettirir. Bu kişilerin düşünce sistemi ve zihniyet dünyası üzerinde analitik bir inceleme yapmak hem toplumun hayata bakışını hem de o toplumun varlık felsefesini anlamayı sağlayacaktır.
Bir toplumun zihin dünyasını gösteren mizah, aynı zamanda o toplumun düşünce sistemi ve hayata bakışını da gösterir. Türk mizahının kaynağını oluşturan önemli figürlerden biri olan Nasreddin Hoca, aynı zamanda Türk milletinin dili ve sosyal ve demografik aynasını oluşturur. Bu yüzden Nasreddin Hoca, dünyada örneğine çok az rastlanabilecek bir anlatım derinliğine ve nükte gücüne ulaşmış, bu özellikleri ile sınırları ve zamanları aşarak günümüze kadar gelebilmişlerdir.
Nükte yapmak, nükteli söz söylemek veya bir anlamı çok kısa ve öz bir biçimde somutlaştırmak, keskin bir zekâ ve kavrayışa sahip olmayı gerektirmektedir. Türk mizahında oldukça yaygın olan bu tutum, Türk sanatında ve edebiyatında geniş bir yer tutar. Türk anlatım geleneğinde çoğu zaman bir sözü eğip bükmeden, dallandırıp budaklandırmadan anlatma bu anlayışın bir sonucudur.
İslamiyet’in kabulünden sonra ortaya çıkan yeni anlayış, bir taraftan İran, diğer taraftan Arap kültürü ile anlama ve anlatıma yeni bir boyut kazandırır. Her ne kadar geçmişten getirilen birikimlerden tam anlamıyla vazgeçilmemiş olsa da bunların önemli bir kısmı yeni kültür ortamının unsurlarıyla bezenerek değişmiş ve dönüşmüştür.