Döviz Riskine Dalga Kıran
Ancak, kurdaki dalgalanmalardan, kriz dışında o kadar da endişe etmek gerekiyor. Çünkü,tüm dünyada belli ölçülerdeki kur dalgalanmalarından korunmak için geliştirilen yöntemler var. Bu yöntemlerle, dalgalanmalardan “korunmak” ya da daha yumuşak geçişler sağlamak mümkün. Bu yöntemlerdin biri “forward” işlemleri.
Türkiye’nin politika olarak kur sistemini tamamıyla değiştirdiğini düşünürsek, özellikle döviz işlemleri olan şirketlerin, işadamlarının bu yöntemleri kullanma konusundaki becerilerini geliştirmeleri gerekiyor.
Kur riskine dikkat edin!
Dalgalı kur sistemine giren Türkiye’de, yıllık 70 milyar doları aşan dış ticaret hacmi, ekonomi için büyük bir kur riski anlamı taşıyor. Ortadaki bu risk, hem ithalatçı hem de ihracatçı kesim için büyük bir önem arz ediyor. Bu yüzden de şirketlerin çalışma prensiplerini gözden geçirmesi ve oluşabilecek risklere karşı önlem alması kaçınılmaz olarak görülüyor.
Bir bankacı, “Kurun dalgalanma oranının yüksekliği ortada. Şirketler zaten düşük kâr marjlarıyla çalışıyorlar. Yanlış yapılırsa, kâr ortadan kalkacağı gibi, zarar olabilir” diyerek şirket yöneticilerini, kur riski almamaları için uyarıda bulunuyor. Bu da forward gibi yöntemlerin böyle dönemler için geçerliliğinin artık denenmesi gerektiğini gösteriyor.
Aslında 2001 Şubat krizine kadar, bankalarla yapılan forward alım/satım sözleşmeleriyle, gerek ithalatçı gerekse ihracatçı kesim, döviz risklerinden korunabiliyordu. Ancak, dövizdeki yüksek dalgalanma ile birlikte, bu piyasa fiilen çalışamaz duruma geldi.
Piyasa da canlılık var
Döviz kurlarındaki göreceli istikrar, dalgalanma oranının düşüklüğü ve TL faizlerindeki gerileme, bankaları forward piyasasını canlandırmaya itiyor. Finansbank’ın başlattığı reklam kampanyası, sessiz ve derinden giden bu çalışmaları su yüzüne çıkardı. Ardından, Koçbank ve Türk Ekonomi Bankası (TEB), işlemleri duyurma kararı aldı. Özellikle de nisan ayı başından itibaren ağırlıklı olarak ihracatçı, ithalatçı ve turizm sektöründeki müşterilerine yoğun bilgilendirme ve pazarlama kampanyası başlattılar.
Denizli, İzmir, Bursa, Antalya ve Gaziantep gibi illerindeki banka şubeleri, bu sınıfa giren şirketlere yönelik yoğun bir pazarlama politikası izliyor. Bankalar, şubeleri aracılığıyla pazarlama yaparken, Türkiye Bankalar Birliği ve Merkez Bankası’nın da vadeli piyasaların etkinlik kazanması için bilgilendirme toplantıları düzenleme kararı aldıkları belirtiliyor.
Bankaların bu kampanyasının da karşılık bulduğu söyleniyor. Bir bankacı, geçtiğimiz ay içerisinde yoğunlaşan pazarlama aktiviteleri karşısında şunları söylüyor: “Bakmayın 1-2 günlük harekete. Örneğin ihracatçı bir şirket, ağustos ayı için 1.5 milyonun üzerinde kur alabiliyor. O da biliyor ki, yaz aylarına geliyoruz ve kur bu kadar artmayacak. Bu yüzden bankalara vadeli döviz satmak, onların işine geliyor.”
Hangi bankalar atakta?
Bankacılar, son dönemde ağırlıklı olarak ihracatçı kuruluşlarla yapılan forward sözleşmelerde kayda değer oranda bir artış olduğunu söylüyor. Finansbank, şubelerini forward döviz alımı ve satışı için eğitimden geçirdi. Ayrıca, özel pazarlama kampanyasını devreye soktu, günlük forward kurlarını da internet sitesinden yayınlamaya başladı. Finansbank’ın fon yönetiminden sorumlu genel müdür yardımcısı Erdal Çetin, “Bizim duyurumuzdan sonra müşterilerden inanılmaz bir talep gelmeye başladı” diyor.
Şirketlere önemli uyarılar
Bankaların vadeli kur satın alma ve satma girişimleri, şirketlerin ilgisini çekiyor. Ancak, bankacıların burada bazı uyarıları var. Birincisi, banka şubesine gelen her ihracatçı veya ithalatçının, bu tür sözleşmelere hemen imza atılmayacağını bilmesi gerekiyor. İlk aranan koşul, o müşterinin banka karşısında kredi limiti olup olmadığı.
Vade bir yıla uzuyor
Bankalar, genellikle Hazine bonolarına endeksli faiz üzerinden hesap yaparak kur veriyor. Bazı bankalar, bir yıla kadar hem alış, hem de satış yönünde kur teklifi verirken, bazıları 3 ayı geçirmemeye çalışıyor. Denizbank’tan Bora Böcügöz, “Genelde 3 aya kadar yapılıyor. Bazıları veriyor olabilir ama biz 3 ayı geçen forward teklifi vermiyoruz” diyor.
Şirketlerin dikkat etmesi gereken bir diğer nokta da, bu sözleşmelere karşı, şirketlerin ödemekle yükümlü oldukları binde 7’lik Damga Vergisi. IMF’e verilen niyet mektubunda bu verginin mayıs ayında kaldırılacağı ibaresi var. Ancak, bankacılar, kaldırılana kadar da, bu verginin ödenmesi gerektiğini ifade ediyor.
İkinci yükümlülük de, Kambiyo Gider Vergisi. Söz konusu vergi binde bir düzeyinde. O da, kontratın vadesi geldiğinde banka tarafından maliye adına tahsil ediliyor.
TURİZMCİLER: Özellikle acenteler için birebir ürün tanımlaması yapılıyor. Böylece, bağlantıda bulundukları otel, restoran, havayolu şirketi gibi, kurumlara yapacakları ödemelerin tutarını da sabitleyebiliyor.
DÖVİZ BORCU OLANLAR: Döviz getirisi hangi kurdan ise borçlanma o kurdan yapılmalı. Ancak, koşullar buna elvermiyorsa, o zaman iki kur arasındaki parite değişim riskine karşılık forward kontratı gerçekleştirilmeli. Bankacılar, bu kontrat için, “En az maliyetli olanı, çünkü piyasası çok büyük” diyor. Euro’nun dolar karşısında 1 Ocak 1999’da 1.17 seviyesinden başladığını ve 0.80’e kadar gerilediğini unutmayalım.
BİREYSEL YATIRIMCILAR: Döviz yatırımından vazgeçmeyen kişilerin, sepet oluşturmalarını öneriyoruz. Örneğin, doların yanı sıra, Euro’ya da yatırım yapılmalı. Bu şekilde, Euro/dolar paritesi arasındaki dalgalanmadan da etkilenilmemiş olur. Örneğin, dolar yılbaşından bu yana yüzde 9 oranında değer yitirirken, Euro’daki kayıp yüzde 12’yi buldu.