G. Kıbrıs'ın önündeki en ucuz seçenek Türkiye'ye boru hattı - Yazarlar - Deniz Gökçe
G.Kıbrıs'ta şimdilik de olsa bir çözüm bulundu diye düşünülüyor.
Ama dün bu sütunda belirttiğim gibi G.Kıbrıs'ı dört yılda yüzde 20 daralma gibi büyük bir çöküş, adeta dev bir felaket bekliyor. Şu anda Güney Kıbrıs'ta tek konuşulan şey doğalgaz kaynağının G.Kıbrıs'ı kurtarabilecek tek faktör olduğu. Bugün, bu gaz konusunda komşuda pişen ve bize de düşecek olan şeyleri biraz kurcalayacağız.
Kıbrıs adasının 170 kilometre güneyinde, 1700 metre derinlikte Afrodit adlı ve potansiyeli yüksek olabilecek bir doğalgaz kaynağı mevcut. Afrodit kaynağını 2011 yılında ABD'nin Houston kentinde kurulu Noble adlı şirket bulmuş. Noble adanın yüz kilometre kadar ötesinde bir mil kadar derinlikte tek bir kuyu açmış. Şirket kaynakta 142-227 milyar kübik metrelik gaz bulunduğunu söylüyor. Kaynak çıkarılabilirse kabaca bugünkü fiyatlarla 45 milyar dolar değerinde olabilir, bu da G.Kıbrıs'ı enerji ihracatçısı yapar diye düşünülüyor. Afrodit kaynağından gazda İsrail'in Delek şirketi de kısmi ortak.
Son yirmi yılda bir İsrail-ABD ortaklığı da G.Kıbrıs'taki kaynağın doğusunda daha da güneyde Mısır tarafından bulunan kaynaklardan esinlenerek, 1990 yılından bu yana yapılan araştırmalar sonucu Tamar adında bir doğalgaz kaynağı bulmuş ve bunu işletmeye bu yılın 30 Mart tarihinde başlamış bulunuyor. Burada da Delek ve Noble ortaklar.
Ancak bu bölgede doğalgaz kaynağı potansiyeli çok yüksek olabilir gibi gözükse de, bölgede enerji yatırımı tabii siyasi ve uluslararası sorunları da beraberinde getiriyor. Bir kere G.Kıbrıs o sularda hakkı olan Türkiye'yi de tatmin edecek bir çözüm üretmek zorunda. Diğer taraftan ihracat potansiyelini araştıran ABD'nin Noble ve İsrail'in Delek adlı şirketleri de bölgede bol kaynak bulunursa bunun Avrupa'ya nasıl ihraç edilebileceğini de araştırmak zorundalar.
Boru hattı daha ucuz bir nakliyat yaklaşımı. Ama bir de LNG (Doğal Likit Gaz) üretilip özel tankerlerle denizden nakliyat gündeme gelebilir. İsrail ile Türkiye arasında ABD'nin çabasıyla üretilen ve özürle sonuçlanan yakınlaşmada bu faktör de önemli olmuştur diye düşünmek de doğru olur. Tabii İsrail G.Kıbrıs ile işbirliğini, kendi doğalgaz kaynağının üretim fazlasını G.Kıbrıs'ta kurulacak bir LNG üretim tesisine pipeline ile göndermek gibi bir alternatif için düşünüyor olabilir. G.Kıbrıs da kurtuluş olarak gördüğü doğalgaz kaynağının araştırılması için İtalyan ENİ, G.Koreli Kogas ve Fransız Total ile de kısmi ortaklık anlaşmaları imzalamış bulunuyor. Bu arada G.Kıbrıs'a borç veren Troika da doğalgaz kaynaklarının G.Kıbrıs'ın kontrolünde kalması şartını getirdi.
Peki İsrail ne planlıyor?
İsrail'in birinci tercihi ise bir LNG tesisi inşası. Ama bir LNG tesisi kabaca dört beş yılda yapılabiliyor. Ancak G.Kıbrıs'ın doğalgaz kaynağını çıkartmak o kadar masraflı olabilir ki, LNG tesisi alternatifi pek de kârlı olmayabilir. Bir başka alternatifin de yüzen LNG tesisi olması da düşünülüyor. Ama tartışmasız en kârlı ve ucuz taşıma alternatifi siyaset izin verirse Türkiye üzerinden geçen bir pipeline ile doğalgazı Avrupa'ya ve de Türkiye'ye taşımak. Su altından geçen bir pipeline diğer alternatiflerden çok çok daha ucuz.
Bu arada Delek ve Noble şirketleri ortak olarak Afrodit'ten tahminen üç kat daha büyük olabilecek ve Leviathan adı verilen bir doğalgaz kaynağının da peşindeler. Ayrıca Delek Avustralya'da 6 tane LNG tesisi işleten Woodside Petroleum adlı şirketi de Leviathan kaynağından yüzde otuz pay vererek ortak olarak almış. Niyetleri belli! Üstelik doğalgaz, eğer AB tarafından da G.Kıbrıs'ın tek kurtuluşu olarak görülürse, o zaman siyasi gerilim artar ve Türkiye artan dozda kavgalara girmek zorunda da kalabilir.