Türklerin Müslüman Olmalarından Sonraki Eğitimleri Doç. Dr. Selçuk UYGUN. - ppt indir
... konulu sunumlar: "Türklerin Müslüman Olmalarından Sonraki Eğitimleri Doç. Dr. Selçuk UYGUN."— Sunum transkripti:
Türklerin Müslüman Olmalarından Sonraki Eğitimleri Doç. Dr. Selçuk UYGUN 2
Türklerin İslamiyeti benimsemeleri onların eğitimine yeni özellikler kazandırmış ve eğitim tarihi bakımından bunun bir takım önemli ve sürekli sonuçları olmuştur. 751 Talas savaşı/İlk Müslüman devlet Temel özellikler: 1.Medrese 2.Türk İranlı Arap düşünürler eğitim-öğretim konularında eserler vermişlerdir. 3.İslamiyetin etkisinde eski töre ve değerleri değişme yoluna girmiştir. 4.Gazi/Veli insan tipi 5.İslam dininin bilim ve eğitim yolundaki gelişmedeki motor gücü 6.Arapça/ Farsça 7.Arap alfabesi 3
İç Asya Müslüman Türkleri, Karahanlılar 930’lu Yıllar/ abdülkerim saltuk Buğra Han Kaşgar / Semerkant/ 1212’de hakimiyetlerini kaybederler. Eğitimlerinin Temel özellikleri: 1.Müslüman olmaları/ yerleşik hayata geçmeleri 2.Devlet adamlarının bilimseverliği 3.Medreseler kurulup gelişmiş 4.Dünya eğitim ve bilim tarihinde önemli yer tutan isimler 5.“Eğitim bilimine” ilişkin ilk görüşler / Farabi 4
Karahanlılarda Eğitim Medreseler ve önemli bilim merkezleri (Semerkant, Buhara,Taşkent, Balasagun, Yarkent, Kaşgar..., Önemli düşünürler (Farabi, Hrezmli Musa kardeşler,Biruni… Medreselerin gelişmesinde hükümdarların bilim sevgisinin yanında a) Yeni inanışları pekiştirme b) Şiilere karşı Hanefi Sünni inancı koruma Batı Karahanlı devletinin ünlü hükümdarı Buğra Kara Han Ebu İshak İbrahim’in Muhtemelen yıllarında vakıf yoluyla Semerkant’ta kurduğu bir medresenin vakfiyesi günümüze kadar gelmiştir. 5
Farabi (870/950) Muallim_i Sani Yüzden fazla eser yazmıştır. 6
Farabi (870/950) Eğitim Görüşleri Eğitim Bilimine ilişkin ilk görüşler Eğitimin amacı: mutlu/ topluma yararlı Üç tür eğitimci: aile reisi/ öğretmen/ devlet başkanı Eğitim ve öğretim farkı Yöntem:kolaydan zora… Bir şey öğretilmeden ötekine geçilmemeli Öğretmen Sokrat gibi tartışmayı bilmelidir. Öğretimde Mantık ve Felsefe yer verilmelidir Öğrenme isteği sürdürülmelidir Çocuklarda karar verme ve sorumluluk bilinci Disiplin: ne ser ne de yumuşak…. 7
Farabi (870/950) Araştırma Yöntemi ve… Bilimsel yöntem: “her meselede aranan kesin gerçeği elde etmektir. Ama çok defa kesinliği elde edemeyiz. Aradığımızın bir kısmına dair kesinlik geri kalanlara dair de zan ve kanaat elde edebiliriz” Milletin eğitimcisi hükümdar “ikna” ve “zorlama” yöntemine bşvurabilir. 8
Ahlak ve Fazilet Eğitimi İçin ; -Yalandan uzak durmak -Nefsin isteklerine uymamak -İyilik yapmak, kötülükleri men etmek -Zulüm, tutku ve şehvete meydan vermemek 10
İbn-i Sina’ya Göre Eğitimin Temel Amaçları : İnsanın kendini mükemmelleştirmesi ve Allahı bulmasıli Tasavvuf)**************** Kötülüklerden arınıp mutluluğa ulaşmak Yüce Allah’ın varlığını bilmesi ve tesirini her an hissetmesi 11
Çocuğun Bakımı : Güzel bir isim verilmeli 2 yıl boyunca günde 3 kez annesi tarafından emzirilmeli Süt annesinde moral yönden olumlu nitelikler aranmalı Ninni söylenmeli, musiki dinletilmeli Her gün mevsime uygun şekilde yıkanmalı 12
Çocuğun Eğitimi : Dayaktan uzak durulmalı İyi arkadaşlarla oynamasını sağlamalı 6 yaşında okula gönderilmeli Öğretmen seçiminde titiz olunmalı Kur’an, Şeriat, Dil ve Ahlaki şiirler çocuğun okul programıdır. 13
Eğitim ve Öğretim Yöntemleri : Hoşgörülü davranma, öğüt verme Ödül ve gerekirse ceza verme Öğretimde kolaydan zora doğru bir yol Örneklendirme, tekrarlama 14
Eğitim ve Öğretimin Türleri : 1-)Zihni :Sebep-sonuç ilişkisi içinde 2-)Sınaî :Materyal kullanılmasını öğretir 3-)Telkinî :Tekrarlarla öğretir 4-)Tedibî :Öğütlerle öğretim türü 5-)Taklidî :Öğretmenin model olarak alındığı 6-)Tenbihî:Karşılaşılan olayların neden ve etkileri 15
Eflatun ve Aristo ile Karşılaştırılması Eflatun ve Aristo : Eğitimi devletin görevi kabul etmişler. Bilim ve Sanatla hür vatandaşların küçük kısmı ilgilenebilir. Meslek ve din eğitimi program dışıdır. İbn-i Sina : Ailenin görevi demiştir. Herkes bilim ve sanatla uğraşabilir. Din ve zanaat eğitimi çok önemlidir. 16
BALASAGUNLU YUSUF 17
Yusuf Has Hacip, M.S yılında Karahanlı Devleti’nin Balasagun şehrinde dünyaya geldi. İyi bir eğitim gördü. Çağının geçerli bilimlerinin yanı sıra Arapça ve Farsça da öğrendi yılında Kaşgar’da vefat etti. Türbesi bu kenttedir. 18
Karahanlı Devleti zamanında yaşıyordu, temel eğitimini Balasagun'da aldı. Kendisine önceden Balasagunlu Yusuf deniliyordu, sonra kendisine Has Hacib adı verildi. Yusuf Has Hacib, Türk dil ve edebiyatı için temel olan Kutadgu Bilig (Mutlu kılan bilgi) kitabının yazarıdır. Kutadgu Bilig 6645 beyitlik bir eserdir. Allah'a hamt,peygambere ve dört halifeye teşekkürle başlar. Türk edebiyatındaki ilk siyasetnameyi yazmıştır. Türk edebiyatında ilk nazım şeklini o kullanmıştır.Bu nazım şekli de mesnevidir. Bundan dolayı Yusuf Has Hacib denmiştir. 19
Yazdığı Kutadgu Bilig eserinden bir bölüm: Kitabıma,okuyana mutluluk getirsin,ona doğru yolu getirsin diye Kutadgu Bilig adını koydum.Ben sözlerimi söyledim,düşüncelerimi yazdım.Bu kitap her iki dünya için de doğruyu gösteren bir rehberdir,yardımcı bir eldir.Dosdoğru bir söz söyleyeyim size:Her iki dünyayı da devletle elinde tutabilecek kişiden daha mutlu kimse yoktur. Önce Gündoğdı'yu tanıtayım.O hükümdardır,doğru yasayı(töre- adaleti)temsil eder.Aytoldı ile mutluluk güneşi doğar,o da mutluluğun(kut)temsilcisidir- bilgelik.Öğdülmüş aklı,Odgurmuş kanaati temsil eder.Ben sözlerimi bu dört değer(doğru yasa,mutluluk,akıl,akıbet)üzerine kurdum.Okuduğunda anlayacaksın,dikkat et. 20
“Yüzü ve dış görünüşü güzel olanın içi de güzel olur”…. 21
Kaşgarlı Mahmut ( ) 22
Kaşgarlı Mahmut yılları arasında yaşamış, İslamiyet’in kabulünden sonraki Türk milliyetçiliğinin ilk temsilcisidir. Türk dilinin, Türk milliyetçiliğinin en büyük sözcüsü, Kâşgar’da doğdu. Saciye ve Hamidiye Medreseleri’nde tahsil gördükten sonra kendisini Türk dili incelemelerine adamıştır. Bu amaçla Orta Asya’yı boydan boya kat ederek Anadolu’ya oradan da Bağdat’a gitmiştir. 23
yılları arasında hazırladığı meşhur kitabını (Divan-ı Lügat-it Türk) Abbasi halifesine armağan etmiştir. Kitabın asıl nüshası bugün İstanbul’da Fatih Millet Kütüphanesi’nde muhafaza ediliyor. Kitabın Uygurca çevirisi ancak 1978’de yapılabilmiştir. 24
Divân-ı Lügati't-Türk Kitabının önsözü "Allah'ın, devlet güneşini Türk burçlarından doğurmuş olduğunu ve Türklerin ülkesi üzerinde göklerin bütün dairelerini döndürmüş olduğunu gördüm. Allah onlara Türk adını verdi. Ve yer yüzüne hakim kıldı. Cihan imparatorları Türk ırkından çıktı. Dünya milletlerinin yuları Türkler'in eline verildi. Türkler Allah tarafından bütün kavimlere üstün kılındı. Haktan ayrılmayan Türkler, Allah tarafından hak üzerine kuvvetlendirildi. Türkler ile birlikte olan kavimler aziz oldu. Böyle kavimler, Türkler tarafından her arzularına eriştirildi. Türkler, himayelerine aldıkları milletleri, kötülerin şerrinden korudular. Cihan hakimi olan Türkler'e herkes muhtaçtır, onlara derdini dinletmek, bu suretle her türlü arzuya naili olabilmek için Türkçe öğrenmek gerekir.." 25
Yazılış gayesi, Araplara Türkçeyi öğretmekten çok, Türkçenin Arapça ile koşu atları gibi yarış edeceğini, Türk dilinin zenginliğini, her duygu ve düşünceyi anlatmaya elverişli olduğunu ispat etmek içindir. Türkçenin zengin gramer özelliklerini ilk ve en çarpıcı biçimde yansıtıyor. 26
“Türk Sözlüğünün Divanı” anlamına gelen Kâşgarlı’nın bu eseri, yalnız bir sözlük değil; İslâmiyet öncesi Türk edebiyatını, tarihini, coğrafyasını, folklorunu, mitolojisini aydınlatan ansiklopedik bir eserdir. İçinde pek çok Türkçe deyim, şiir, atasözü yer almaktadır. Türk sözcüğünün kuvvet, güç, kudret anlamı taşıdığını bize ilk bildiren Kaşgârlı Mahmut’tur. 27
Kız kişi savı yonğı bolmas. Pinti kişinin sözü, geçerli olmaz. (Bugünkü Türkçe ile) Koş kılıç kınka sığmas. Çift kılıç bir kına sığmaz. (Bugünkü Türkçe ile) 28
Divan-ı Lügat-it-Türk’ün eğitim tarihimizdeki yeri Ailede çocuğun bakımı,yetiştirilmesi Çocuk oyunları Türk bilgi geleneği üzerinde durulması Türkçeyi öğretim yöntemi 29
Ailede Çocuğun Bakımı Çocuğu annesi beşikte yatırır ve beşiği sallayarak uyuturdu. Anne bebeğini nini söyleyerek uyuturdu. Çocuklar-muhtemelen uslu durmaları için- korkutulurlardı. 30
TÜRK BİLGİ GELENEĞİ Divan’da Türklerin kitaba bitig dedikleri belirtilir ve kitap yazılması,okunmasına ilişkin kırk kadar örnek cümle verilir.Bu da bize,Türklerde yaygın bir okuma,yazma ve bilgi edinme geleneğinin varlığını gösterir. 31
TÜRKÇEYİ ÖĞRETİM YÖNTEMİ Çok sayıda örnekten yararlanarak kurala ulaşma yolunu izlemiştir. Örnekleri günlük hayattan,atasözlerinden ve şiirlerden derlemiştir. Dil öğretiminde tekrar ve hatırlatma yöntemlerini kullanmıştır. Eser yazma konusunda yol göstermiştir. "Türklerin Müslüman Olmalarından Sonraki Eğitimleri Doç. Dr. Selçuk UYGUN." indir ppt
Benzer bir sunumlar TÜRK DÜŞÜNÜRLERİN EĞİTİME KATKILARI. FARABİ( ) Farabi felsefe ve diğer bilimlerde gösterdiği çalışmalar ve şöhrete, paraya önem vermeyen üstün kişiliğiyle.
KAŞGARLI MAHMUT Kaşgarlı Mahmut (d ö.1105) "Dîvânü Lugati’t-Türk" isimli, dünyaca bilinen eserin yazarıdır. Tam adı "Mahmud bin Hüseyin bin Muhammed"dir.Karahanlı.
Hakimiyet Anlayışı Kişi, Tanrı irade ettiği, kendisine kut (devlet, baht, talih, yönetme yetkisi) ve ülüg (kısmet) verdiği için hükümdar olur. KB: Tanrı.
2. HAFTA TÜRK EĞİTİM SİSTEMİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ.
VOLKAN PALİT.   Divanı Lügati't-Türk Kaşgarlı Mahmut tarafından Bağdat'ta yılları arasında yazılan Türkçe.
OSMANLI DÖNEMİ EĞİTİM TARİHİ Kuruluştan eğitimde ilk yenileşme hareketlerine kadar