Kuyruklu Yıldız Nedir? - Bilgili.CO
Anasayfa / Bilim & Teknoloji / Kuyruklu Yıldız Nedir?
İnsanlık tarihinin büyük kısmında insanlar kuyruklu yıldızlara karşı ihtiyatlılardı. İlk zamanlardaki gökyüzü gözlemcileri onların gerçekte ne çeşit göksel cisimler olduklarına dair çok az bilgileri vardı. Onlara göre kuyruklu yıldızlar ya yıldız ya da gezegendi. Hiçbir uyarıda bulunmaksızın görünüp kayboluyorlar, zaman içinde şekil değiştiriyorlardı. Bazı gözlemciler onların talihsizlik işareti ve kıyamet alameti olduklarını, yaklaşmakta olan felaketlerin uyarısında bulunduklarını düşünüyorlardı.
Günümüzde kuyruklu yıldızların, Güneşin yörüngesinde bulunan, güneş sistemine ait cisimler olduklarını biliyoruz. Buz ve tozdan oluşan bir çekirdek içerirler. Kuyruklu yıldız Güneş’e yaklaştığında bu buzlar buharlaşmaya başlar; buna da teknik olarak süblimleşme denir. Kuru buzu havayla temas ettirdiğinizde olan şeye çok benzer: Buzdan doğruca buharlaşmaya geçer. Kuyruklu yıldızdaki maddeler çekirdeğin etrafında koma adı verilen bir bulut oluşturur ve peşi sıra bir çift kuyruk dalgalanır. Toz kuyruk kuyruklu yıldızdaki tozlardan oluşurken plazma kuyruk, Güneş rüzgârıyla karşılaşınca parlayan iyonize (ısınmış) gazlar içerir.
Kuyruklu yıldızların ilginç biçimde, artlarında parçacık akıntılarının izlerini bıraktıkları bilinir; bunlar da nihayetinde kuyruklu yıldızın yörüngesi boyunca saçılırlar. Dünya, bu akıntılardan biriyle karşılaşınca maddeler atmosferimiz tarafından yakalanır. Akıntıdaki parçacıklar yüzeye düşerlerken atmosferde buharlaşarak meteorları yaratırlar.
Kuyruklu yıldızlar Hakkında Değişen Fikrimiz
Kuyruklu yıldızlar hakkında ilk bilimsel düşünce, bunların gezegenimizin atmosferinin üst kısmında gerçekleşen olayların bir sonucu olduklarını ileri süren Yunan filozof Aristoteles tarafından ortaya atıldı. Gerçi bu fikirde bir problem vardı. Kuyruklu yıldızlar gerçekten de bize o kadar yakın olsalardı o zaman uzayda hızla hareket ediyor gibi görünürlerdi. Oysa kuyruklu yıldızlar konumlarını oldukça yavaş değiştirirler, gökyüzünde ilerlemeleri haftalar ya da aylar sürer. Peki, o zaman bunlar nasıl cisimlerdi ve neredeydiler?
Danimarkalı astronom Tycho Brahe (1546-1601), 1577 yılında ortaya çıkan parlak bir kuyruklu yıldıza aşırı bir ilgi duydu. O ve diğer astronomlar kuyruklu yıldızın konumunu aylar boyunca dikkatle ölçtüler ve bunun Dünya’nın çok uzağında olduğunu belirlediler. Bundan yüzyıl sonra bir başka kuyruklu yıldızın görünmesiyle gözlemciler, Keplerin cisimlerin Güneş’in etrafında nasıl hareket ettiklerine ilişkin fikirlerini uygulayarak kuyruklu yıldızın yörüngesini saptadılar. Daha sonra Isaac Newton (1642-1726) da kuyruklu yıldızların böyle yörüngelerde hareket ettiklerini gösterdi.
Halley’in hesaplamaları üzerinde geriye giderek çalışan tarihçiler, Halley Kuyruklu yıldızının, 1066 yılında Avrupa semalarında beliren ve Fatih William’ın İngiltere’yi istilasındaki başarısı anlatan Bayeux İşlemesi’nde yer alanla aynı kuyruklu yıldız olduğunu fark etmişlerdir. Babil’in çivi yazısı tabletlerinde de MÖ 164 yılı kadar eski bir dönemde kuyruklu yıldızın göründüğünün kaydı mevcuttur.
Yirminci yüzyıl, kuyruklu yıldız biliminde pek çok gelişmeler getirdi; bunlara Fred Whipple’in (1906-2004) kuyruklu yıldızların aslında uzaydaki kirli kartopları oldukları fikri de dahildir. Şu an en çok kabul gören görüş de budur.
Halley Kuyruklu Yıldızı, adım Sör Edmond Halley’den alır. Kuyruklu yıldızlar uzunca bir süre kâşiflerinin adlarını aldılar. Bugünse bu isimlere keşif yılı, keşfedildikleri ayı temsil eden harf ve kuyruklu yıldız hakkında ek bilgileri belirten harfler eklenir. Bu sistem altında Halley Kuyruklu yıldızı IP/Halley olarak bilinir. Bu, onun keşfedilen ilk periyodik kuyruklu yıldız olduğunu ve Halley tarafından keşfedildiğini belirtir. 2012 yılında Uluslararası Bilimsel Optik Ağ tarafından keşfedilen bir başka kuyruklu yıldıza da C2012 Sl (ISON) denmiştir.
Kuyruklu Yıldızlar Kalıntıdır
Bugün kuyruklu yıldızların, 4,5 milyar yıl önce güneş sistemi oluşmaya başladığında var olan maddelerin kalıntıları olduklarını biliyoruz. Bu onları, güneş sistemi tarihinin hazineleri haline getiriyor. Son yıllarda ICE, Vega 1-2, Suisei, Giotto, Deep Space 1, Deep Impact ve Stardust dahil olmak üzere birkaç görev aracı gerçekten de kuyruklu yıldızları ziyaret etti ya da inceleme için kuyruklu yıldız madde örnekleri topladı. Avrupa Uzay Ajansı’nın Rosetta görev aracı 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyruklu yıldızıyla bir buluşma ayarladı; sondayı kuyruklu yıldızın yüzeyine indirecek.
Güneş sisteminin oluşumu sırasında protosolar nebula, muhtemelen bulutun tamamında buzlu maddeler açısından zengindi. Bazı buzlar Güneş‘in ısısıyla yok oldu ya da gezegenlerle birleşti. Kalanı da büyük olasılıkla, Oort Bulutu denen kuyruklu yıldız çekirdeklerinin buzdan kabuğunu oluşturmak üzere dış güneş sistemine taşındı. Güneş sisteminin Kuiper Kuşağı denen bölgesinde de kuyruklu yıldız çekirdekleri mevcuttur. Bu kuşak Neptün’ün yörüngesinden dışarı uzanır ve pek çok donmuş, küçük gezegeni ve kuyruklu yıldız çekirdeklerini içerir.
Kuyruklu Yıldızların Hareketleri
Kuyruklu yıldızlar yörüngelerinde çok uzaklara seyahat ederler; bazıları güneş sisteminin en uzak köşelerinden gelir. Çekirdeği, Oort Bulutu’ndaki rahat yörüngesinden çıkaran bir nevi kütle çekimsel etkileşimin gerçekleşmesi muhtemeldir. Belki iri bir buz ve toz parçası Kuiper Kuşağı’ndaki yakın bir komşudan gelen bir çağrıyla ya da Neptün’le teması sonucu harekete geçmektedir. Cismin yörüngesini Güneş’e doğru döndürmek için bunlar yeterlidir. Yolu üzerindeki diğer gökcisimlerinden gelen kütleçekimsel dürtüler kuyruklu yıldızın yörüngesini hafifçe değiştirir. Bu andan sonra kuyruklu yıldızın Güneş’e yaklaşması, bir kuyruk çıkarması ve bize, tarih boyunca gözlemcileri büyüleyen o tanıdık şeklini göstermesi an meselesidir.