Yazar Nassim Nicholas Taleb’in olasılık ve ihtimal kavramları üzerine yeniden düşünmenizi sağlayacak, hatta bugüne kadar bildiklerinizin tümünü sorgulamanızı sağlayacak olan Siyah Kuğu adlı kitabı; son derece nitelikli ve kaliteli bir denemedir. Kitapta başından sonuna kadar olasılığın bilimsel tanımından günlük hayatta rastladığımız olasılık etkilerine; gerçekleşme ihtimali olmayan olayların bir anda gerçekleşip bütün matematiksel hesapları alt üst etmesine kadar her şeyi biraz bilimsel, biraz eğlenceli bir yaklaşımla ele almaktadır. Kitabın isminin neden Siyah Kuğu olduğunu soracak olursak; aslında bu durum da tam olarak kitabın konusuyla bağlantılıdır.
Siyah Kuğu kitabının yazarı Nassim Nicholas TALEB
İlk önce yayınevinin kitap için yaptığı tanıtımı nakledecek olursak şöyle bir sunumla karşılaşırız:
“Siyah Kuğu, olasılıksız görünen ve üç temel özelliği olan bir olaydır: Öngörülemez; çok etkilidir, gerçekleştikten sonra onu daha az rastlantısal ve daha öngörülebilir hale getiren bir açıklama uydururuz.
Google’ın şaşırtıcı başarısı bir siyah kuğuydu, 11 Eylül saldırısı da öyle.
Bankacılık ve emlak krizini öngören dünyaca ünlü risk gurusu Nassim Nicholas Taleb, dinlerin doğuşundan kişisel yaşamlarımızdaki olaylara kadar, dünyamızla ilgili hemen her şeyin altında siyah kuğular yattığını belirtiyor.
Peki ama siyah kuğular olgusunu neden gerçekleştikten sonra kabul ediyoruz? Yazara göre bunun yanıtı, insanların zaten bildikleri şeylere odaklanıp, bilmediklerini hesaba katmayı ihmal etmeleri. Bu yüzden fırsatları doğru tahmin edemiyoruz; basitleştirme, sınıflandırma içgüdüsüne kapılıyor ve ‘imkansız’ı tahayyül edenleri ödüllendirmeye açık olmuyoruz.
Elinizdeki kitap, esprili bir dille bu dinamiklere açıklama getiriyor.
Özellikle hayatını risk hesabı yaparak kazanan yatırımcılara, iş insanlarına, olayları gazete ve TV’den takip edip ön görmeye çalışan sıradan insanlardan farklı olarak, yepyeni bir pencereden bakma fırsatı veriyor.“
Gördüğünüz gibi; yazar Nassim Nicholas Taleb’e göre dünyanın şekillenmesinde en büyük rolü oynayan olaylar aslında risk hesabı yapılarak olasılık çemberine dahil edilenlerin dışında gerçekleşen ve yeni tanımlamalara, hesaplamalara ihtiyaç yaratan olasılıksız gibi gözüken olaylardır. Bir kere gerçekleştikleri zaman; artık olasılık çemberi yeniden çizilmek zorundadır ve tüm dünyanın yöneliminin buna göre gerçekleşmesi de kaçınılmazdır.
“Neden siyah kuğu?” sorusunun ise tarihsel bir cevabı bulunmaktadır. Avustralya’nın keşfine kadar dünyada bilinen tüm kuğu çeşitlerinin beyaz renkli olması sebebiyle hayvanbilimciler tarafından “Kuğular beyaz renkli kuşlardır.” şeklinde bir genelleme yapılmış ve uzunca bir süre böyle kabul görmüştür. Ama Avustralya’nın keşfedilmesiyle beraber sadece burada yaşayan siyah renkli bir kuğu çeşidi de keşfedilmiş ve tüm kuğuların beyaz renkli olduğuna dair önerme değiştirilmek durumunda kalmıştır. O zamandan beri Siyah Kuğu tanımı; olasılıksız gözüken olayların gerçekleşmesini anlatan bir terime dönüşmüştür.
Böyle ilginç bir konuda özellikle tüm kariyerini olasılık ve risk hesapları yönünde şekillendirmiş birinin ele almış olması kitabı daha da kaliteli ve okunabilir kılıyor. Risk hesaplamalarını sevenlerin mutlaka okumasını tavsiye ederiz.