Hz. Peygamber (s.a.s.) Döneminde ilim
Hangisi Haram Hangisi Helal…..
Kafkasya’dan esen bir rüzgâr’ın Maraş’taki serinliği Cahit Zarifoğlu..
Çevreçi Çarşamba BES’e kara propaganda durmuyor!..
Cahit Zarifoğlu Hakkında; Otuz İki Tekmili Birden..
Abdurrahim Karakoç'u vefatının 7.yılında Rahmetle Yâd Ediyoruz!..
Anasayfa Kültür Hz. Peygamber (s.a.s.) Döneminde ilim
İlim kavramının değişik dönemlerde farklı manalar yüklendiği ve farklı alanlara hamledildiği ve zaman zaman da anlam kayması yaşadığı görülmüştür. Cahiliye Dönemi’ndeki Araplarda yazılı bir gelenek olmadığı için ilim adına da kayda değer bir disiplinden söz etmek zordur; bu münasebetle Müslümanların ciddi bir ilim tevarüs ettiklerinden söz edilemez. Resulüllah (s.a.s.) döneminde ilimle ifade edilen daha çok dinin tamamıyla ilgili konulardır; şüphesiz dinin merkezinde de Kur’an bulunmaktaydı. Ancak Resulüllah’ın vefatından sonra ilim denildiğinde, Resulüllah’ın sünneti ve sünnetin nakli ile ilgili konular anlaşılmıştır. Çünkü bu dönemde dinin yegâne kaynağı olan Kur’an’ın anlaşılması için Resulüllah’ın (s.a.s.) sünnetine şiddetle ihtiyaç vardı. Söz gelimi Ahmed b. Hanbel, Halife Mutasım tarafından Kur’an’ın mahluk olup olmadığı konusunda imtihana çekildiğinde “Ben sadece ilmi bilen biriyim, bu konuda bir bilgim yok.” (Yakubî, Ahmed b. Yakub b. Cafer, Tarihu’l-Yakubî, Tah: Abdulemir Mehnâ, Şirketu’l-Alemiyyi li’l-Matbuat, 1. Tab, Beyrut, 2010, c. 2, s. 430.) demiştir. İmam Ahmed, “ilmi bilen biriyim” derken yalnızca hadis ile ilgili konuları bilirim demek istemiştir, çünkü herkes onun hayatını Resulüllah’ın sünnetini öğrenmeye adadığına şahit olmuştu.
Taha Suresi’nde “Sana vahyedilmesi tamamlanmadan önce, Kur’an’ı okumakta acele etme.” ihtarı yapıldıktan sonra: “’Rabbim ilmimi arttır.’ de.” (Taha, 20/114.) diye Resulüllah’ın (s.a.s.) daha fazla ilmi talebe davet edilmesi, risalet görevini eksiksiz yerine getirilmesi için ilahi mevhibelerin artırılmasını istemesi içindir ki bu da din ile ilgili bilgilerdir. Allah-u Teâlâ, Resulüllah’tan ilmin arttırılmasını talep etmesinden başka bir şeyin ziyadesini istemesini emir buyurmamıştır. Dolayısıyla Resulüllah zamanında ilim denildiğinde, merkezinde Kur’an’ın olduğu ve çoğunlukla dinin marifetinin anlaşılmasını sağlayan hususlar ve konular akla gelmekteydi. Ümmü Kesir binti Yezid el-Ensariyye, dinî konularda merak ettiği bazı hususları öğrenmek için kız kardeşi ile birlikte Resulüllah’ın yanına girdiklerinde Ümmü Kesir’in “Ya Resulüllah, kız kardeşim sana bir soru sormak istiyor, fakat utanıyor.” demesi üzerine Resulüllah’ın (s.a.s.): “Sorsun, zira ilim talep etmek farzdır.” buyurması (Ebu Nu’aym el-İsfehanî, Ma’rifetu’s-Sahabe, c. 6, s. 3554.) da o dönemde ilim ifadesinin daha çok dinî meselelere hamledildiğini göstermektedir.
Yukarıdaki ifadelerimizden Resulüllah döneminde ilmin, yalnızca dinî konulardan ibaret olduğunu iddia ettiğimiz anlaşılmamalıdır. Zira sahabeden Ebu Zer’in (r.a.): “Resulüllah (s.a.s.) bize, bir kuşun iki kanadıyla uçmasının ancak ilimle olduğunu, miras bırakmıştır.” (İbn Hibban, Sahih, İlim, (H. No: 65), c. 1, s. 267.) buyurması, dinî ilimlerin dışında, tabiatın sırrının anlaşılması, insanlığın saadeti ve mutluluğu için gerekli diğer ilimlerin de bu minvalde ele alındığı ortaya koymaktadır. O hâlde Resulüllah döneminde ilim, daha çok dinî konuları ihtiva etmekle birlikte, diğer ilmi disiplinlere de teşmil edilmiştir. Nitekim “Bizim çocukların üzerinde hakkımız olduğu gibi onların da bizim üzerimizde hakları var mıdır?” diye soran sahabeye, Resulüllah’ın, “Evet, çocuğun anne ve babası üzerindeki hakkı, ona okuyup yazma (kitabet), yüzme ve atıcılığı öğretmesidir.” (Beyhakî, Sünenü’l-Kübra, Sebk, 1 (H. No: 19742), c. 10, s. 26.) şeklindeki cevabı, ilim yelpazesinin genişliğini ifade etmektedir. Keza Resulüllah’ın, “Hikmetli söz müminin yitiğidir. Onu nerede bulursa, almaya en çok onun hakkı vardır.” (Tirmizi, İlim, 19.) buyurması, evrensel bir ilim anlayışının ve dinî konuların dışındaki ilimlerin kazanılmasına bir çağrıdır. Resulüllah’ın getirdiği bu anlayış sayesinde, ilmin önündeki dinî, ırki, cinsî ve coğrafi bütün sınırlar kaldırılmıştır. Bundan dolayı Bedir esirlerinden okuryazar olanların, müşrik olmalarına rağmen yazıyı Müslümanlara öğretmeleri fidye bedeli olarak kabul edilmiştir. (Hâkim, Müstedrek, c.2, s.152.) İlim ifadesinin her türlü bilgiyi ihtiva eden disiplinlere hamledilmesinden dolayıdır ki Resulüllah’tan (s.a.s.) sonra Müslümanlar kendilerine lazım olan her çeşit fennî rahatlıkla diğer din, ırk ve coğrafyaya sahip milletlerden almışlardır.
Kur’an’da doğrudan ve dolaylı olarak ilme atıf yapan ayetlerin neredeyse tamamının, Müslümanların ilmi elde etmek için uygun şartlara sahip olmadıkları ve bunun eğitimini yapmak için fırsat ve imkânların bulunmadığı bir dönemde yani Mekke’de nazil olması, inananların zihin yapısını ilmi bir anlayış üzerine bina etmeye matuftur. Resulüllah (s.a.s.), “İlim talep etmek her Müslümana farzdır.” (İbn Mace, Ebu Abdillah Muhammed b. Yezid el-Kazvinî, Sünen, Tah: Muhammed Fuad Abdulbaki, Daru’l-Fikr, Beyrut, Ts., Mukaddime, 17.) buyurarak bu mesajı desteklemiş ve ilmi, hayatın mihverine yerleştirmiştir.
Elbette ilmin elde edilebilmesi için lazım olan yegâne araç yazıdır. Resulüllah’ın (s.a.s.), Araplarda öteden beri süregelen şifahi (sözlü) kültür aktarım geleneğinin yanında, bilgiyi yazıyla buluşturması, ilmin olabildiğince süratli yayılmasını sağladığı gibi kalıcı olmasını da beraberinde getirmiştir. Resulüllah (s.a.s.) buna işaret etmek üzere: “İlmi, yazıyla kaydediniz.”
(Hâkim, Müstedrek, c.1, s.188.)
Resulüllah (s.a.s.), bizzat kendisinin öğretmenlik yaptığı Suffa’da kalanlara da ders verirdi. Suffa’da kalanlara, genellikle okuma ve yazma, Kur’an ilimleri, akait ve kıraat gibi konular öğretilirdi. İsfehani de Suffa ehlinin sürekli meşguliyetinin Kur’an’ı anlamaya çalışmak ve onu tamamen öğrenmeye yönelik olduğunu kaydetmektedir. (Ebu Naim el-İsfehani, Hilyetu’l-Evliya, c.1, s.342.) Resulüllah’ın (s.a.s.) bu özel gayretleri sayesinde, kendisine nübüvvet geldiğinde çok az sayıda olan okuma yazma bilenlerin oranı İslam’dan sonra o kadar yükselmiştir ki bir müddet sonra Medine’de okuma yazma bilenlerin sayısını tespit etmekte zorlanmaktayız. Bu inanç ve gayretle ilme sarılan Müslümanlar, insanı hayrete düşürecek bir ilerleme katetmişlerdir. Öyle ki hicri birinci yüzyılın sonlarına doğru, İslam dünyasında okuma yazma bilenlerin sayısı bütün dünyadaki okuma yazma bilenlerin sayısından daha çoktu. (Fuat Sezgin, Bilim Tarihi Sohbetleri, Soh: Sefer Turan, Timaş Yay., 5. Bsk., İstanbul,
2013, s. 120.)
Resulüllah (s.a.s.) döneminde ilimden yalnızca erkekler istifade etmezlerdi; kadınlar da istedikleri zaman ilim öğrenmek üzere bir eğitim ve öğretim merkezi olan Mescid-i Nebevi’ye gelirlerdi. Nitekim Mescid-i Nebevi’de erkeklere tahsis edilmiş ve yatılı da kalınabilen Suffe’de gerçekleştirilen öğretimin yanında, kadınların da gündüz devam ettikleri Suffetu’n-Nisa (Kadınlar Suffası) da mevcuttur. Kadınların ilme rağbeti o kadar dikkate şayan bir durum göstermiştir ki Resulüllah (s.a.s.), o gün için mescidin mevcut olan üç kapısından birini kadınlara tahsis etmek için niyetini izhar etmiştir. (Resulüllah (s.a.v.), Mexid’in üç kapısından birini işaret ederek: "Keşke şu kapıyı kadınlara ayırsaydık" buyurmuştur. Bkz: Ebu Davud, Salat, 17, 54.) Resulüllah’ın bu arzusu, Hz. Ömer’in hilafeti döneminde gerçekleşmiştir. (Ebu Davud, Salat, 17.) Bunun yanında kadınların: “Ya Resulüllah, senin sözlerini hep erkekler alıp gidiyorlar. Bize de bir gün ayır ki o gün sana gelelim; sen de Allah’ın sana öğrettiği şeylerden bize öğretirsin.” şeklindeki talepleri üzerine, Resulüllah (s.a.s.), onlara da öğretim için ayrı bir gün ayırmıştır. (Müslim, Birr, 47.) Böylece arzu eden kadınlar, Resulüllah’a gelip ilim tahsil etmekte serbesttiler.
İlim tahsil etmede kadın ve erkekler arasında bir ayırımın yapılmadığını göstermek üzere Resulüllah (s.a.s.), mescitte eğitim ve öğretimde bulunurken bazen erkekler ile kadınların saflarının arasında durur, (Taberanî, el-Mu’cemu’l-Kebir, c. 24, s. 16.) bazen de doğrudan kadınların arasında ayakta durarak hitabetini sürdürürdü. (Ahmed b. Hanbel, c. 4, s. 17.) Fakat çoğu zaman erkekler arasında ayakta durarak öğretimde bulunurdu.
(Ahmed b. Hanbel, c. 3, s. 31.)
Müslümanlar arasında yaygınlaşan bazı ilimlerin temeli Resulüllah döneminde atılmıştır. Gerek Kur’an’ın ve gerekse Resulüllah’ın doğrudan veya dolaylı işaret buyurdukları bazı konular, çok geçmeden müstakil ilimler halinde ele alınmaya başlanmıştır.
Başta Müslümanların günlük hayatını tanzim ve insanların birbirleriyle ilişkilerini bir düzene bağlamak üzere hukuk (fıkıh) ilmi olmak üzere, Kur’an’ın güzel okunmasını sağlamak için kıraat ve anlaşılmasının kolaylaştırmak için de edebiyata önem verilmiş, Resulüllah’ın sözlerini nakletmek üzere hadis ilimleri ihdas edilmiştir. Öteden beri Araplar arasında nakledilen Eyyamu’l-Arap ve kıssalar, tarih ilminin arka planını oluşturmuştur. Resulüllah’ın hutbesinde kıssalara yer vermesi, bazı kimselerin naklettikleri kıssalara atıf yapılması, (Müslim, Fiten, 24.) Müslümanlarda tarih bilincinin oluşmasına ve de bunun bir ilim olarak tahsil edilmesine vesile olmuştur. Keza başta Kur’an olmak üzere dinî metinlerin yazılması, yazı ilminin gelişmesine; feraizin anlaşılması ve paylaşımı için matematik ilmine; Kur’an’ın sık sık tabiat olayları ve gökyüzüne dikkat çekmesi astronomi ilmine, kıblenin her zaman Müslümanlara ibadet için lazım olması ve kıble yönünün bilinmesinin şart olması coğrafya ilmine ilgiyi
Resulüllah (s.a.s.), ilmi, inananların düşüncelerinin ve hayatlarının merkezine yerleştirmeye çalışmıştır, bunu ortaya koymak üzere ilim meclislerini, Müslümanların müştak oldukları cennet bahçelerine benzetmiştir. (Taberanî, el-Mu’cemu’l-Kebir, c.11, s.78.) Bu nebevi teşbihin yer ettiği gönüller, cennet bahçelerinin meyvelerini dünyada dermek için fırsat buldukları her anda ilim meclislerinden istifade etmek istemişler ve bu istekleri sayesinde dünya tarihinde göz kamaştıran İslam medeniyetini inşa etmeyi başarmışlardır.
Prof. Dr. Şakir Gözütok / Diyanet Dergisi
İlim Taha Suresi
Kafkasya’dan esen bir rüzgâr’ın Maraş’taki serinliği Cahit Zarifoğlu
Fransızca, Farsça, Arapça bilen; Nakşî tarikatına bağlı, Fuzuli’den gazeller okuyabilen; öğretmenlik, defterdarlıkta memurluk, hakimlik yapan; dört kez evlenen bir babanın oğludur.
KATİD Otellere Salgın Ve Hijyen Eğitimi Vermeye Başladı!
Haziran ayında otellerin yavaş yavaş açılması bekleniyor ve otellerde hazırlıklarda sona gelmeye başladı. Kültür ve Turizm bakanlığının yayımladığı son genelgeye göre otellerde çalışan personelin salgın ve hijyen belgesi alma şartı getirildi.
Yolu Samsun’dan Geçen Yazar Şair Durdu Şahin
Türk Edebiyatı' na önemli katkıları ve güzide eserleriyle, uzun yıllar şevk ve azimle, önemli eserlere başarıyla imza atmış ve hâlen de atmaya devam eden bir edebiyat ustasından söz etmek istiyoruz sizlere.
Milletlerin Hayvan Sembolleri
Birçok millet hayvanlardan kendilerine sembol seçmiştir. Bazısı korktuğundan bazısı korkutmak için bazısı da sevdiğinden saygı duymuştur.
Alparslan Türkeş’in Din Anlayışı Ve İslam’a Bakışı
Merhum Alparslan Türkeş, Türk milletinin varlığını korumayı ve onu yüceltmeyi temel felsefe saymış; Türk milletinin kurtuluşunu ve yükselişini, kendi dini inançları ile milliyetçilik ülküsünde görmüştür.
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı OMÜ’de Mehmet Akif’i Anlattı
İstiklal Marşımızın kabulünün 99. yıldönümü anısına, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Yalçın Topçu, "İstiklal Şairimiz Mehmet Akif Ersoy'u Rol Model Olarak Anlamak" konulu bir konferans verdi.
Hattatlara Yapılan Dua: Ketebe Duası
Kadim geleneğimizde icrâ edilen sanat ve ilmi öğretene saygı duymak ve yâd etmek, başarılı olmanın şartıdır. Hattatların adının yâd edildiği Ketebe Duası metni, sanatın bir terbiye ve saygı işi olduğunun yalnızca zarif bir örneğidir. Salime Bera Kemikli bizimle İlaveli Hutbe Mecmuasında yer alan 'Ketebe Duası'nı paylaştı.
Bafra Belediyesi Kapıkayafest 2020 Hazırlıklarına Erken Başladı.
Bafra Belediyesi, bu yıl 4.sü gerçekleştirilecek Uluslararası Kapıkaya Doğa Sporları ve Kültür Festivali’nin hazırlıklarına şimdiden başladı.
Çarşamba Belediyesi kültür sanat etkinliklerine Cemil Şensoy Kültür Merkezinde düzenlediği Tasavvuf Müziği Konseri ile devam etti. Kur'an-ı Kerim tilavetiyle ile başlayan program, Çarşamba Belediyesi Tasavvuf Müziği Topluluğu’nun konseri ile devam etti ve dualarla sona erdi.
Bilim Ve Sanat Vakfı’na (Bisav)’a Kayyum Atanmasına Derneklerden Ortak Tepki!
Bilim ve Sanat Vakfı’na (BİSAV) kayyım atanmasına yönelik tepkiler büyüyor.
Siyer-i Nebi Ödülleri Sahiplerini Buldu!
Anadolu Gençlik Derneği (AGD) tarafından düzenlenen Siyer-i Nebi yarışmasında dereceye giren öğrencilere ödülleri takdim edildi.
Kış Çayının Faydaları Ve Tarifi
Havaların soğuduğu, halsizlik, isteksizlik ve yorgunluğun ortaya çıkmaya başladığı kış aylarında vücut viral ve bakteriyel enfeksiyonlara karşı daha korunmasız bir hale geliyor.
Bu Tiyatronun Geliri Köy Okulundaki Öğrencilere Gidecek!
Sevdamız Samsun Platformu’nun öncülüğünde, Samsun Seyir Tiyatrosu tarafından sahnelenen Hunililer Derneği isimli iki perdelik komedi oyunu izleyenleri kahkahaya boğdu. Tiyatrodan elde edilen gelirin köy okullarında eğitim gören öğrenciler için düzenlenecek olan projelerde kullanılacağı açıklandı
Türküm Doğruyum İntikamım Ülkemdir
"Türküm Doğruyum İntikamım Ülkemdir" kitabının neşrolunması münasebetiyle İstanbul'da Fahri Genel Başkanı Şair İsmet Özel himayesinde İstanbul'da tertiplenen panelin tam metni:
Üzerinde Uzlaşılan Yalanlar Bütünü Üzerine
“İnsan zalimdir ve cahildir.” En çok kendisini sevse de, en az tanıdığı yine kendisidir… Kendi değerlerini kendisinin yaratabileceğine, ancak bu şekilde hür ve bağımsız olabileceğine inanır. Güzele sonsuz bir özlem duysa da, güzel olan her şeyin Hakk’ta olduğunu, eşyaya Hakk’tan yansıdığını göremez… Kim bilir, tüm bu güzellikleri yaratanın kendisi ne kadar güzeldir, diyemez.
Allah bizi seviyorsa Neden günah işlememize izin verip sonra cezalandırıyor?
Kafama takılan soru, “Allah bizi seviyorsa neden günah işlememize izin verip sonra bizi cezalandırıyor?”
Mevlâna Ve Moğollar
“Moğollardan korkuyorsanız, Allah’ı tanımıyorsun demektir. Siz onlara bakınca kâfir görüyorsunuz; ben ise aralarında yüz tane iman sancağı sayıyorum” diyordu Mevlâna...
Joker 2019: Kimse Kendini Bir Başkasının Yerine Koymak İstemiyor’
Özellikle 80’li yıllardan bu yana insani, sosyal, siyasi, kültürel, ekonomik meseleler dünyada küresel plânda konuşuluyor. Bu realite sinemayı, beyaz perdeyi de sardı. Yakın zamanda vizyona giren “Joker” buna örnek gösterilebilir.
“Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının ve herkes, yarın için önceden ne göndermiş olduğuna baksın. Allah’a karşı gelmekten sakının. Şüphesiz Allah, yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.” (Haşr, 59/18.)
Medeniyet alfabesi: Dünyanın zulüm gören tüm çocuklarına!
Abdurrahim Karakoç'u vefatının 7.yılında Rahmetle Yâd Ediyoruz!
Reis ile Samsun Büyükşehir Belediye Başkanı Mustafa Demir arasında ilginç konuşmalar