Plüton Neden Gezegen Değil? | Erdal TEK
İlk okul yıllarımızda öğrendik güneş sistemimizi. Güneş ve etrafında dönen 9 gezegeni ile hafızamızda yer eden bir oluşum. Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jupiter, Satürn, Uranüs, Neptün ve Plüton. En uzakta bulunan ve en küçük gezegen olarak hafızalarımıza kazınan plüton çapı 2374 km olan bir küçük bir gezegendi. Ancak Pluto’ nun kaderi 2006 yılında değişti.
1992 yılında güneş sisteminde kuiper kuşağı adında yeni bir alan keşfedildi. Bu alanda milyarlarca gök cismi bulunmakta ve bu gök cisimleri nispeten yavaş bir hızla dünya etrafında dönmekte. Kuipper kuşağı Neptün’ den sonra başlamakta ve Plutonun yörüngesinde çok daha uzakta sonlanmakta. Kısacası plütonu da içine almaktadır.
Kuiper kuşağının daha büyük ve daha iyi görüşlü teleskoplarla çok daha detaylı incelenebilir olması ile birlikte kuipper kuşağında plüton gibi he hatta plütondan daha büyük yüzlerce gök cisminin olabileceği görüldü. Ve işte pluto için kıyamet o günlerde koptu. “Bir gökcisminin “gezegen” olarak tanımlanabilmesi için gerekli olan şartlar nelerdir?” yada “hangi gök cisimleri gezegen olarak tanımlanmalıdır?” soruları gezegen bilimciler ve astronomlar arasında sık sık sorulmaya başlandı.
Bir Gök cismini gezegen olarak tanımlanabilmesi için, güneş etrafında bir yörüngede dönmesi, yuvarlak olması en önemli şartlardan. Plüton bunları karşılıyor ancak etrafındaki enkazı temizleyemeyecek kadar küçüktü. Ancak 2000 li yıllarda sonra gök cisminin ” büyük” olması gerektiği de ağırlık kazandı. Nitekim plütondan çok daha sonra keşfedilen Eris yine kuiper kuşağında yer alan plütondan daha büyük olan bir gök cismiydi.
Hararetli tartışmaların sonucunda 2006 yılında yapılan, uluslararası astronomi birliğini tarafından düzenlenen bir çalışma konferansında Gök cisminin büyüklüğü ve etrafındaki enkazı temizleyebilir olmasının gezegen olarak tanımlamada önemli bir kriter olduğu kanısına varıldı. Diğer iki koşulla beraber bu 3 koşulu sağlayan gök cisimleri gezegen olarak tanımlanacağı karlaştırıldı. Keza tersi bir durumda güneş sisteminde yüzlerce gezegen olması kaçınılmazdı. İşte bu toplantı sonucunda Plüton 2006 yılında gezegenlikten çıkarıldı. Ve güneş sistemindeki gezegen sayısı 8′ e indi.
Ancak 2008 yılında toplanan başka bir toplantıda “Cüce Gezegen” olarak yeni bir tanımlama getirildi. İçlerinde plüto ve eris’ in de bulunduğu, etrafındaki enkazı temizleyemeyecek kadar küçük olan gezegenimsi gök cisimleri bu sınıfa incelenmeye başlandı. Artık plüton yeni bir sınıfa dahil oldu. O artık bir “cüce gezegen”.