﻿ .:: TDV İslâm Ansiklopedisi - HENDESE-i MÜLKİYYE MEKTEBİ ::.
cilt: 17; sayfa: 209
[HENDESE-i MÜLKİYYE MEKTEBİ - Kâzım Çeçen]
ise jeoloji, inşâât-ı umûmiyye, köprüler ve i‘mâlât-ı nâfia muallimliğinde bulunmuştur.
Başlangıçta Hendese-i Mülkiyye yedi yıl olarak planlandı. İlk üç yıl idâdî, geri kalan dört yıl ise mühendislik sınıfları idi. Ancak 1888’deki ilk mezunlar dört yıl yerine beş yıllık bir mühendislik eğitiminden geçtikleri gibi daha sonraki yıllarda da mühendislik öğretimi beş yıl, 1887’den sonra yedi yıl oldu. 1888’deki ilk mezunlar on üç kişiydi. 1889’da ise yirmi beş öğrenci mezun oldu. Sonraları eğitim Alman sistemine daha yakın bir şekilde devam etti.
Mektebin yedi yıllık ders programı Avrupa’daki emsallerinin aynıydı. Bu okulda cebir, logaritma, geometri, coğrafya, Fransızca, trigonometri, analitik geometri, tasarı geometri, kimya, fizik, entegral ve diferansiyel hesap, jeoloji ve madenler, arazi ölçümü, topografya, makine, yapı işletmesi, yollar, demiryolları, sulama, su getirme, deniz ulaşımı, su makineleri, köprüler, mimari, limanlar, ekonomi, keşif hazırlanması, telgraf, elektrik, tüneller ve çeşitli projelerin hazırlanması gibi inşaat mühendisliğinin alanına giren bütün dersler okutuluyordu.
Hendese-i Mülkiyye Mektebi’nden mezun olanların hepsi devlette hizmet görüyordu. Serbest mühendislik yapmak mümkün değildi. Osmanlı Devleti’nin çeşitli bölgelerine dağılan bu mühendisler bilhassa yol ve köprü inşaatında çalıştılar. Birçok yeni yol ve köprü yapıldı. Devletin malî gücünün zayıf olmasına rağmen eldeki imkânlara göre çok önemli işler başarıldı. 1900 yılında II. Abdülhamid, matematikçi Maliye Nâzırı Vidinli Tevfik Paşa, Bahriye Nâzırı Hasan Hüsnü Paşa, Ticaret ve Nâfia Nâzırı Zihni Paşa, Mâbeyn-i Hümâyun ikinci kâtibi İzzet Paşa’nın bulunduğu özel bir komisyon kurarak Hicaz demiryolunun yapılmasına karar verdi. Şam’da Suriye valisinin başkanlığında asker ve sivillerden oluşan ikinci bir komisyon teşkil edildi. Malî işleri Ziraat Bankası memurları idare ediyordu. Masraflar devlet bütçesinden karşılanamadığı için maaşlardan % 1 kesilerek ve yangın yardımı toplanarak, harçlar ve halktan toplanan paralarla inşaat finanse ediliyordu. Bütün komisyonlar ve idareciler hiçbir ücret almadan çalışıyorlardı. Ziraat Bankası da ayrıca malî yardımda bulunuyordu.
1906 yılında Hicaz demiryolunun büyük bir bölümü tamamlandı. Hendese-i Mülkiyye’nin 1896 mezunlarından Muhtar Bey ve diğer Türk mühendisler demiryolunun işletilmesini sağladılar. Nihayet 1908 yılında demiryolu Medine’ye ulaştı. Çalışanların çoğuna para verilmemesine rağmen Hicaz demiryoluna 3.066.167 altın lira sarfedildi. Hendese-i Mülkiyye mezunları, Osmanlı Devleti’nin bu güç devresinde daha birçok işte de çalıştılar ve hizmetlerde bulundular. 1909’da Hendese-i Mülkiyye askerî idareden alınıp Nâfia Nezâreti’ne bağlandı ve Mühendis Mekteb-i Âlîsi adını aldı.
Türkiye Maarif Tarihi, III-IV, 1151-1157; Kâzım Çeçen, İstanbul Teknik Üniversitesinin Kısa Tarihçesi, İstanbul 1990, s. 33-35; Kemal Beydilli, “İlk Mühendislerimizden Seyyid Mustafa ve Nizâm-ı Cedîd’e Dair Risalesi”, TED, XIII (1987), s. 394-395; Pakalın, I, 801.
(bk. BAHRİYE MEKTEBİ; MÜHENDİSHÂNE-i BAHRÎ-i HÜMÂYUN).
Tezhip ve süsleme sanatının ana motiflerinden biri
(bk. TEZHİP; TEZYİNAT).
Çeşitli kademelerinde görev yaptığı Maliye Vekâleti’nden 1940’ların sonunda emekliye ayrılan Sadettin Heper, bir süre sonra İstanbul Radyosu’nda sözleşmeli olarak çalışmaya başladı. On yıl kadar çalıştığı bu kurumda Hamparsum notasıyla yazılmış koleksiyonların Batı notasına çevrilme çalışmalarına katılmak suretiyle Türk mûsikisi repertuvarının tesbitinde büyük katkılarda bulundu. Aynı kurumda 1967-1968 yıllarında repertuvar