Vicdan Sahibi Çocuk Yetiştirmek / Uzm. Klinik. Psk. Fazilet Seyidoğlu | Gönül Dergisi | Kültür ve Medeniyet Dergisi
Ana sayfa - Son Sayı - Vicdan Sahibi Çocuk Yetiştirmek / Uzm. Klinik. Psk. Fazilet Seyidoğlu
Vicdan Sahibi Çocuk Yetiştirmek / Uzm. Klinik. Psk. Fazilet Seyidoğlu
Çocuğumuzun vicdanlı ve merhametli olmasını istiyorsak nasıl davranmalıyız?
Çocuğunuzun yardımsever, merhametli, şefkatli, vicdan sahibi olmasını istiyorsanız, öncelikle bunu sözlerinizle, davranışlarınızla gösterin. Çevrenize, komşularınıza karşı yardımsever olun. Tabiatı, hayvanları sevdirin. Karşılık beklemeden iyilik yapmanın bir erdem olduğunu anlatın.
Vicdan ve merhamet kavramlarından ne anlamalıyız?
Başkalarını düşünmek, onlar için üzülmek, psikolojide empati ve sempati olarak tanımlanır. Batı kaynaklarında şefkat ve merhametin tam karşılığı yoktur. Empati gelişimi ilk bebeklik ve çocukluk dönemiyle başlar. Nasıl mı? Anne-baba-çocuk arasındaki sağlıklı şefkat dolu ilişkiyle ulaşılır. Çünkü vicdana ancak şefkatle ulaşılır, vicdan, ancak şefkatle harekete geçer. Vicdan eğitimi şefkatle başlar. Önce dokunan, her ağladığında kucağına alan bir annenin, korktuğunda çocuğuna sarılan bir babanın şefkatiyle. Torununu kucaklayan bir dedeyle, şakalaşan bir amcayla, okulda gülümseyen, bağırmayan şefkat dolu bir öğretmenle gelişir vicdanlar. İnsanı diğer canlılardan ayıran özelliktir vicdan ve merhamet. Siz istemez misiniz hayvanlara eziyet etmeyen, ters dönen bir kaplumbağayı çeviren, babası uyuduğunda onun üstünü örten bir evlat; düştüğünde arkadaşına gülmeyen, onun elinden tutup kaldıran bir arkadaş; ders notlarını her gün derse gidip zahmetle tutan ama okula gelemeyen arkadaşıyla paylaşan bir kampüslü; bisküvisini yanındaki sıra arkadaşına ikram eden birinci sınıf öğrencisi; zorlukla yürüyen yaşlı dedesinin elini tutan bir torun; her gün kayınvalidesini seve seve diyalize götüren bir gelin olmasını? Vicdanlı, merhametli bir evlat, bir gelin, bir torun, bir öğretmen yetiştirmek kim istemez ki?
Hangi tutumlar çocukta vicdan gelişimini olumlu yönde geliştiriyor?
Çocuklarınızın merhametli ve vicdanlı olmasını istiyorsanız:
• Aile içinde birbirinize şefkatli davranışlarda bulunarak model olun. Sevgi dolu ve sıcak bir aile ortamı içinde büyüyen çocuklar başkalarının duygularına daha duyarlıdırlar. Yapılan araştırmalar, okul öncesi dönemde annenin çok şefkatli olmasının çocuktaki empati düzeyini artırdığını göstermiştir. Uyuyan bir yabancının üstünü örtün, çocuğunuz düştüğünde ona bağırmayın, “çok mu acıdı” diyerek sarılıp acısını hissettiğinizi ona fark ettirin.
• Çevrenizde yardımsever davranışlarda bulunun. Fakirlere, muhtaç olanlara yardım edin; küçülen kıyafetlerinizi, oyuncaklarınızı çocuğunuz ile birlikte seçip ihtiyacı olana verin. Muhtaç olan komşularınıza destek olun.
• Çocuğunuzun size bazı konularda yardımcı olmasına izin verin. Eline toz bezi verin, birlikte evin tozunu alın. Evle ilgili; sofrayı hazırlama, bulaşık makinesini boşaltma, küçük kardeşiyle ilgilenme veya çöpleri atma gibi ona düzenli sorumluluklar verin. Ona kek yapmasını öğretin. Yumurtayı kırarken ona nasıl kıracağını sabırla gösterin.
• Doğayı ona sevdirin. Doğa ile bütünleşmesinde ona yardımcı olun. Evinizdeki çiçekleri sulama vazifesini verin. Çiçekleri koklayın ve hatta çiçeklerle konuşun. Birlikte ağaç dikin ve yürüyüşler yapın.
• Hayvanları sevdirin ve besleyin. Birlikte aç bir köpeği besleyin, susamış kediye süt verin, artan yemeklerinizi poşetleyip sokaktaki hayvanlara verin. Karıncaları ezmeyin.
• Paylaşmanın güzelliğini, sevincini içinde hissetmesine vesile olun. Beslenme çantasına arkadaşlarıyla paylaşması için ara sıra sürprizler hazırlayın.
• Düşünceli ve iyiliksever davranışlarını onun karakteriyle özdeşleştirin. “Sen çok iyi ve çok yardımsever, güzel düşünen bir çocuksun.” gibi…
• Davranışlarının başkaları üzerinden etkilerini anlatın. Arkadaşına zarar verdiğinde veya haksız ve yanlış bir davranışta bulunduğunda “Sen onun yerinde olsaydın ne hissederdin?” sorusunu sorun ve haksız davranmasına izin vermeyin. Kurallarınızı açık ve net koyun.
• Duygularını anlayın ve ifade etmesinde yardımcı olun, duygularını anladığınızı ona hissettirin ve duygularıyla ilgili bol bol sözcükler kullanın. “Çok kızgın gözüküyorsun bir şey mi oldu?” gibi…
• Akrabalarınızla ilişkilerinizi güçlendirin. Dayı, hala, amca, teyzeleriyle düzenli görüşmesine vesile olun.
• İyi çocukların yapacağı şeylerin listesini çıkarın, odasına asın. Yaptığı her iyiliğin muhakkak karşılık göreceğini anlatın. İyilik yapmasına vesile olun, teşvik edin. İdeallerine iyi çocukların yapacakları şeyleri koyun. Yaptığı her iyi davranışta meleklerin onu alkışladığını ve yaptığı iyiliklerin bu dünyada ve ahirette de iyilik olarak karşısına çıkacağını ve mükâfatlandırılacağını ona anlatın.
Vicdan eğitimi ne zaman başlar?
Vicdan eğitimi çocuğun doğumundan itibaren başlar.
Vicdan eğitimi çocuğa dıştan kazandırılması gereken bir şey mi yoksa içte olan bir şeyin geliştirilmesi midir?
Vicdan içte olanın dıştan gelen eğitim ile gelişmesi, güçlenmesi ve neşvünema bulmasıdır.
Vicdanlı çocuklar yetiştirmek için ebeveynler nelere dikkat etmeliler? Ailedeki hangi yanlış davranışlar vicdan yoksunu çocuklar yetişmesini sağlıyor?
Çocuklar benmerkezcidir. Anlık düşünür ve anlık davranırlar. Onlara iyiyi ve kötüyü, doğruyu ve yanlışı öğretmek anne babanın görevidir. Bu da ancak sağlıklı disiplin yöntemleriyle olabilir. Anne baba net, çocuğun yaşına uygun kurallar koymalı ve çocuktan bu kurallara uymasını beklemelidir. Çocuk, anne ve babasının terbiyesiyle ancak iyiyi, kötüyü, doğruyu ve yanlışı, ahlaki değerleri öğrenebilir. Başkalarının duygularını önemser ve toplum içinde gerekli yaşam becerilerini geliştirir. Yalnız aile bu kuralları koyarken sıcak ve duygusal bir ilişki geliştirmelidir de. Yani çocuğunuzu narsisizmden korumak istiyorsanız ebeveynlik tarzınız; kuralları öğreten, açıklayıcı, sevecen tutumda olmalıdır.
Çocukların vicdan eğitiminden yoksun büyümelerine hangi olumsuz yetiştirme tarzları sebep olur?
Ebeveynlik tarzı bu noktada çok önemli, her istediği yapılan çocuklarla aşırı disiplin ile duygusuz bir ortamda ve aşırı ceza ile büyütülen çocuklar ne yazık ki vicdan eğitiminden yoksun büyüyorlar.
Vicdan yoksunu çocukları ne gibi tehlike bekliyor?
Vicdan yoksunu olan çocuklar geleceğin psikopatları olacaklardır diyebiliriz.
Kaynak: Çocuklarda 20 Psikolojik Problem Ve Çözümü, Uzm. Klinik Psikolog Fazilet Seyidoğlu, Hayy Kitap 2017.
Önceki Anne-Baba, Çocuk İçin Koşulsuz Sevgi Kaynağı Olmalı / Psikolog & Aile Danışmanı Özge Öztaşçı
Sonraki Manevi Bir Eğitim Metodu Olarak Seyahat / Edebiyatçı – Yazar Yasin Şen
Mücadele Ruhunun Unutulmaz Kahramanı Şeyh Şamil / Roman Yazarı Okay Tiryakioğlu