1 Nisan 1959 tarihinde çıkarılan 7033 Sayılı Kanunla Saruhanlı merkez olmak üzere, İlçe teşkilatı kurulmuştur
İlçe, düz ve verimli bir arazi olan Gediz Ovası üzerinde yer alır. Yüz ölçümü 890 kilometrekare, denizden yüksekliği 43 metredir. Akdeniz iklimi etkisinde olup yazları kurak ve sıcak, kışları ılık ve yağmurludur.
Kuzeydoğu ve doğusunda Akhisar, Gölmarmara; Kuzeybatısında Kınık; güneyinde Turgutlu, Ahmetli; güneybatısında Manisa ile sınırdır.İzmir-İstanbul Devlet Karayolu ilçe topraklarını ikiye böler. Manisa’ya 19 km. Akhisar’a 31 km. uzaklıktadır. Ayrıca Devlet Demiryollarının İzmir-Bandırma, İzmir-Ankara hattı İlçemiz merkezinden geçmektedir.
NÜFUS ve İDARİ DURUM:
Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre son olarak ilçemizin toplam nüfusu 55.386 olup, bunun 15.350 sini merkez nüfus oluşturmaktadır. İlçeye bağlı 13 kasaba ve 29 köy vardır. Halitpaşa, Mütevelli, Koldere, Alibeyli, Büyükbe1en, Nuriye, Hacırahmanlı, İshakçelebi, Gökçeköy, Paşaköy, Gümülceli, Dilek ve Kumkuyucak kasabalarından oluşan 13 Belediyesi ile Türkiye’de en çok Belediyesi olan ilçelerden biridir.
İlçemizin ekonomisi tarıma dayalı olup, nüfusun % 80’i tarımla uğraşmaktadır. İlçemizde üzüm, pamuk, zeytin , mısır, domates, karpuz, kavun, salatalık, biber, ve tütün ziraati yapılmaktadır.İlçemizde son yıllarda özellikle sebze ekilen alanların artması nedeniyle kuru domates, közlenmiş biber, organik ürünler ve turşu gibi alternatif değerlendirme şekillerine yönelmiştir.Ayrıca yetiştirilen zeytinler salamura ve zeytinyağı olarak, şaraplık üzümler de şarap olarak değerlendirilmektedir.
Bunlara bağlı olarak tarıma dayalı sanayi hızlı bir gelişme göstermiştir. Son dönemde kuru domates işleme, zeytinyağı, zeytin işleme ve paketleme, şarap ve konserve fabrikaları kurulmuştur. Bu işletmelerin bazılarında Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Projesi kapsamında ekonomik yatırımlar yapılmıştır.
Bu üretimlerden doğan mahsullerimiz yine ilçemizde bulunan fabrikalarda işlenerek yurtiçi ve yurtdışına pazarlanmaktadır. Pagmat A.Ş, Özgür Tarım A.Ş., Hasgönül A.Ş.’de üzümlerimiz işlenmektedir. Yonca Gıda, Temel Gıda, Macolive Tarım Ürünleri San.ve Tic.Ltd.Şti. v.b. konserve ve vakumlu kuru domates işlenmektedir.
İlçemiz kasaba ve köylerinde, başta 2007 yılı 12.Organik Zeytinyağı Yarışmasında Türkiye birincisi olan Caymazlar Tarım Ltd.Şti. olmak üzere 18 adet zeytin ve zeytinyağı işletmesi bulunmaktadır. Kirmen iplik fabrikasında pamuk işlenmektedir. Ayrıca Yücel Şarap, Şenkaya Gıda v.b. fabrikalarda şarap üretimi yapılmaktadır.
Esma Organik Tarım Ürünleri Tic.San.Ltd.Şti
Kurutulmuş gıda, kuruyemiş işleme
Has Süt Limited Şti.
Güres Tavukçuluk A.Ş.
Yumurta Paketleme,Kağıt Esaslı gıda ile temasta bulunan madde ve malzemeleri üreten
Altan Tarım ve Gıda Tic.Ltd.Şti.
Fermente ve salamura ürün üretme
Pagmat Pamuk Tekstil Gıda Sanayi ve Ticaret Anonim Şti.
Temel Gıda Toprak Ürünleri San.Tic.Ltd.Şti.
Özgür Tarım Ürünleri İnş.San.ve Tic.A.Ş.
Dumanlar Tarım Ürün.İnş.Malz.Müh.Taah. Tur.Gıda Mad.İml.ve Paz.Tic.Ltd.Şti
Saatlılar Akaryakıt Mandıra Gıda Zeytin ve Zeytinyağı İmalat Tic.ve San.Ltd.Şti.
Yağhane ve yağ dolumu
Üçkardeşler Zeytin Yağ İmalatı Akaryakıt Tarım Sanayi İmalat ve Nak.Tic.Ltd.Şti
Bintepeler Zeytin ve Zeytinyağı Tarım Ürünleri Tic.İml.İth.ve İhracat San.ve Tic.Ltd.Şti
İncirli Zeyin İşletmesi
Fermente ve salamura ürün üreten
Belen Akaryakıt ve Tarım ürünleri imalat Tic.İşl.Tes.Kol.Şti.
Çimpa İnşaat Taah.Tic.Gıda ve Tarım ürünleri Taşımacılık San.A.Ş.
Hasgönül Tarım ürünleri İhracat İthalat ve Tic.Ltd.Şti.
Meyve ve sebze işleyen
Yücel Tarım Ürünleri San.ve Tic.Ltd.Şti.
Demir Naturel Zeytin ve Zeytinyağı Kons. İmal.Tarım ve Gıda Ür.İmal.İth.ve İhr.San. Tic. Ltd.Şti
Karmet Tarım ve Petrol Ürün.Gıda Hayvancılık San ve Tic.Ltd.Şti
Yağhane ve Yağdolum yerleri, Fermente ve Salamura ürün üreten
Şenkaya Gıda ve Tarım Ür.İthalat İhracat Paz.Tic.Ltd.Şti.
Şarap Üreten, Fermente ve salamura ürün üreten
Osman Akça Tarım ürünleri İth.İhr.San ve Tic. A.Ş.
Doğal veya Fabrikasyon olarak kurutulmuş gıda işleyen
Tuna Kontini Zaytinyağı Fab.San.Tic.Ltd.Şti
Kandemir Tarım Ürünleri San.ve Tic.Ltd.Şti
Gülen Baharat ve Tarım Ürünleri
Kybele Özel Gıda Ür.İçve Dış Tic.Ltd.Şti.
Meyve ve sebze işleyen, dondurulmuş gıda mad.üreten, doğal veya fabrikasyon olarak kurutulmuş gıda işleyen, fermente ve salamura ürün üreten
Şahintepe Gıda Tarım Ür. San.Tic.Ltd.Şti.
Yağhaneler ve yağ dolum yerleri, Fermente ve salamura ürün üreten
Yel Teneke Kutu Sanayi ve Tic.A.Ş.
Gıda ile temasta bulunan diger madde ve malz.üreten
Yörükoğlu Zeytinyağı Fab.A.Ş.
Sıvı ve Katı bitkisel yağ üreten
Yaylam Zeytincilik Gıda Tarım Sa.Tic.Ltd.Şti
Fermente ve salamura ürün üreten, meyve ve sebze paketleme yapan
M&S Ersaygı tarım ürünleri Türizm Nak.Tic.Ltd.Şti.
Heybeli Tarım Ürünleri Turizm Gıda İnşaat San. Tic.Ltd.Şti.
Zeytinyağı üreten,Yağhane ve yağ dolum
Caymaz Tarım Ürünleri Tic.San.Ltd.Şti
Fermente ve salamura ürün üreten, sıvı ve katı bitkisel yağ üreten
Karmet Tarım ve Petrol Ür.Gıda Hayvancılık San.Ltd.Şti.
Meyve sebze işleyen
Has Kandemir Tarım Ür.San.Tic.Ltd.Şti
Gökçenler Kontini Yağ Fab.Tic.ve San.Ltd.Şti
Hedef Meşrubat Gıda Paz.Tic.Ltd.Şti.
Macolive Tarım Ür.San.ve Tic.Ltd.Şti.
Meyve ve sebze işleyen, doğal veya fabrikasyon olarak kurutulmuş gıda işleyen, Fermente ve salamura ürün üreten
Yonca Gıda San.İşl. İç ve Dış Tic. A.Ş.
Meyve ve sebzeleri işleyen, Fermente ve salamura ürün üreten
Reyka Konservecilik ve Tarım Ürünleri San.ve Tic. Ltd.Şti.
Özyörükoğlu Zeytin Mandıra Top.Mah.ve Gıda Ür. San.ve Tic.Ltd.Şti
Merih İhtiyaç Mad.Tarı Ür.Gıda Nak.Paz. İth.İhr.San. ve Tic. Ltd. Şti
Rumlar ise askerlik yapmadıkları için kendi işleriyle daha yakından ilgilenme fırsatı bulabiliyorlardı. Bu nedenle Rumlar, Tarım ve ticarette zenginleşmişlerdi. Çevredeki bağ ve bahçelerin çoğunluğu Rumlara aitti. Hatta Mütevelli’den çevre köylerin sebze ihtiyacını bile karşılıyorlardı. Rumlar, yerli Türklere göre çok iyi bir yaşantı içinde idiler.
Bu Rumlara ilk tepki bu günkü çarşı camii’nin sağ yanındaki mahalle mektebi’nin öğretmeni Nevrekoplu Sabri Efendi’den geldi. Öğrencilerine ve ahaliye Rum esnaflardan alışveriş yapmamalarını öğütlüyor, bizzat bu durumu yakından takip ediyordu. Yerli halka ticaret ve sanatla uğraşmalarını telkin ediyordu. Osmanlı Devleti daha balkan harbi’nin yaraları sarılmadan birinci Dünya Savaşı’na girdi. Seferberlik ilan edildi. İlçemizin en gözde delikanlıları vatan savunması için çeşitli cephelerde çarpışmak üzere silah altına alındılar. Savaşın sonunda Müttefik devletler yenliye uğradığı için Osmanlı Devleti de yenilgiye uğramış sayılıyordu.
30 Ekim 1918’de Mondros Müterakeresi yapıldı. Türk Ordusu terhis edildi. İlçemizden giden gençlerin büyük bir kısmı şehit olmuşlar geri dönenlerde tekrar milis kuvvetlerine katıldılar.
Osmanlı Devleti Mondros’tan sonra Sevr Antlaşmasını imzalamaya zorlandı. Bu antlaşmanın 7. maddesine göre düşman lüzum gördükleri yerleri işgal edebilecekti. Bu fırsatı kaçırmayan Yunanlılar 15 Mayıs 1919’da güzel İzmir’imizi ayak bastılar.
Bu işgalle beraber ilçemizde Türklerle yıllarca yan yana barış içinde birlikte yaşayan Rumların davranışlarında değişiklikler ortaya çıkmaya başladı. Büyük bir şımarıklık içinde Türklere karşı cephe alarak onlara baskı yapmaya, onların can, mal ve namuslarına saldırmaya başladılar. Civardaki Rum gençleri işgalci Yunan ordusuna asker oluyor ve onlara yol gösteriyorlardı. Bu durum Türkler arasında büyük bir tepki ile karşılanıyor. Milli mücadele için yep yeni bir ruhun oluşmasın neden oluyordu.
İzmir’e giren Yunanlılar yayılma ve işgal politika gereği Ayvalık, Aydın ve Manisa’ya doğru üç koldan ilerlemeye başladılar. Menemen Boğazı ve Sabuncu beli Geçidi üzerinden 26 Mayıs 1919 Pazar günü Manisa’ya girerek işgal ettiler. Bunun üzerine Manisa merkezindeki vatanperverler taşraya akın etmeye başlamışlar dalga dalga köylere ve ilçelere dağılarak halkın kendi kaderini eline alması için teşkilatlar kurulmasına yardım etmişlerdir.
Bu durum Manisa’ya çok yakın olan Saruhanlı ve çevresine de sirayet etmiş ve mahalli çapta teşkilatlanma başlamıştır. Halitpaşa ilk defa halkı teşkilatlandırma çabasında bulunmuştur. Çiftliği’nin Rum köylerine yakın olması onu civardaki köyleri uyarmayı zorlamıştır.
Daha sonra ilçeye gelen Dereköylü Mehmet Bey mahalli Çete teşkilatlarını kurmaya başlıyor. Dereköy’lü Mehmet Bey’e yardım ederek Kuva-i Milliye’nine mahalli gelişmesine hizmeti dokunanlar Şerif Ağa, Hacı Kara Hüseyin, Hasan Çavuşoğlu, Halil Ağa ve Nifli Halil Efendiler’dir. Yılmaz köyü’nden Arap Apti ile Öksüz Mehmet, Kuva-i Milliyeci Çete başı Dere köylü Mehmet Bey’le temas halindeydiler. Rumlara isimlerini tespit edemediğimiz isimsiz kahramanları ilave etmemiz gerekmektedir.
Gerek içeridekiler gerekse dışarıdan gelen Kuva-i Milliyeciler köyün eşrafından Hasan Çavuşoğlu, Halil Ağa tarafından doyurulmuşlardır. İlçemizdeki Kuva-i Milliyeciler Akhisar’daki Kuva-i Mil iyeciler ile devamlı temas halinde idiler. İşgalci Yunanlılar ilk defa civardaki Rumlar’ın çoğunlukta oldukları Karaağaçlı, Mütevelli ve Papazlı (Halitpaşa) köylerine karargah kuruyorlar kendi kuvvetlerini yeterli görmeyip Rum gençlerini de silah altına alıyorlardı.
Haziran ayının ilk haftasında Tirkeş Boğazı’nda Akhisar Çeteleri tarafından yolu kesilince tereddüde düşerek ilk çıkış noktası olarak karargahlarına dönmek zorunda kaldılar ve orada cephe tuttular. Bu olaylar sırasında Kuva-i Milliyeciler Koyuncu’da alay karargahını kurdular. Kurulan alayın amacı düşman ilerleyişini engellemek. Türk köylerini savunmak ve gerideki kuvvetlerimize zaman kazandırmaktı.
Kurulan alay ilk iş olarak asker yazmaya başladı. Sivil halk gönüllü olarak bu alaya yazıldılar. Alayın silah ve cephane ihtiyacı İstanbul’dan Akhisar yolu ile temin ediliyordu. Alay kuruluşunu tamamladıktan sonra düşman karargahlarına ve Rum köylerine karşı cephe tutmaya başladılar. Koyuncudaki alayın kurulan cephelerle telefon bağlantısı sağlandı. Alayın ikinci bir kuvveti de Belen de idi. Orası ile de telefon bağlantısı vardı. Koyuncu alayı’ndaki santral altı abonelik ti. Geriside Akhisar’daki komutanlığa bağlı idi.
1) Saruhanlı ve Yılmaz cephesi: Bu cephenin Kuva-i Milliye kumandanı Dereköylü Mehmet Bey, Askeri kumandanı ise Binbaşı Muharrem Bey di. Binbaşı Hulusi Bey, Önyüzbaşı ve makineli Tüfek komutanı Ahmet Bey, Astsubay Abdulkadir, İhtiyat Zabiti Gözletli Hasan Efendi cephenin etkin kişileriydi.
Ey bu topraklar için toprağa düşmüş asker,Görelim gel seni tarihe desem sığmazsın. Gökten ecdat inse o pak alna değer. Ferç-ü merç ettiğin edvara da yetmez. O kitap ne büyüksün ki kanın kurtarıyor Tevhidi-i seni ancak edebiyetler eder istiap. Bedrin arslanları ancak bu kadar şanlı idi. Bu taşımdır diyerek kabeyi diksem başına sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsın. Ruhumun vahyihini duysam da geçirsem taşına.
3- Sarıçam Cephesi: Burada Karaosman oğullarından suvari yüzbaşısı Bekir ağanın Osman vardı.
6- Büyükbelen Cephesinde Arnavut Nezih Bey bulunuyordu. Bu çeteler arasında Dereköylü Mehmet Bey, Akhisar mufrezezesi Baş Yarbay Sabri beyle devamlı temas halindeydi. Bu bölgede cepheler oluşturulduktan sonra Mareşal Fevzi Çakmak bir İngiliz Generaliyle cepheleri teftiş için Koyuncu köyüne geliyor. İngiliz Generali Yunan ordusuna ne kadar dayanacaksınız diye sorduğunda, Fevzi Paşa,” Kanımızın son damlasına kadar savaşacağız” diye cevap veriyor.
Yukarıda arz edilen Cepheler kurtuluş gününe kadar mücadele etmişler ve düşmanın Manisa’dan rahat ilerlemesine engel olmuşlardır. Çete savaşları şeklinde devam eden mücadelelerin en güzel örnekleri Saruhanlı merkezinin güneyinde yer alan çiftliğinde Karaosmanoğullarından Halit Paşa vermiştir. Halit Paşa 23 Haziran 1919’da 30 ila 40 arkadaşıyla beraber çiftliğe yerleşiyor. Halit Paşa büyük bir vatanperverdi. Kendisini köylüler çok severdi. Bu nedenle kendisini sevenler etrafında kenetlenmiştir. Bir gece çiftliği bir Yunan taburu tarafından sarılıyor. Uzun ve kanlı çarpışmalar yapılıyor. Arkadaşları Halit Paşa’ya çekilelim dediklerinde Halit Paşa,” Ben düşmana arkamı dönmem” diye cevap veriyor. Cephanesi bitinceye kadar savaşıyor ve şehit ediliyor. Halit Paşa’nın şehit edilerek başının kesilişi Türkler tyarafından nefretle karşılanıyor. Bundan sonra çete muharebeleri bütün şiddetiyle artıyor. Köylerden çetelere katılanların sayısı hızla artıyor.
Kim bu cennet vatanı uğruna olmaz ki feda,
Şu heda fışkıracak toprağı sıskanda şu heda
Canı, cananı bütün varımı alsında hüda
Düşmanın top atışına karşı halk evlerinin içine sığınıklar yapmıştı. Saruhanlı köyünün etrafı gayet imce tellerle çevrilmiş. Bu tellere de kırk adımda bir çan takılmıştı. Düşmanın geri gelmesi halinde ayaklarına takılan çanlar haber veriyordu. Düşmanın Saruhanlı’ya inmesi için yedisinden yetmişine kadar bütün halk gece gündüz nöbet tutuyordu.
1920 yılının Haziran ayı sonlarında Saruhanlı’da ki çeteler Akhisar müfrezezesi ile irtibatlarını kaybediyorlar. Yunanlılar böylece sağ taraftan başarı kazanarak ilerliyor. Bu sırada top atışları da sıklaşıyor. Saruhanlı’da bir çok ev ve cami top atışlarına isabet olarak yıkılıyor. Düşman çetelerinin durumunu tespit etmek için siperlerin üzerinde keşif uçuşu yapıyorlar. Siperlerden uçağa ateş açılıyor ve uçak düşürülüyor. Uçağın düştüğü yer bugün halk arasında Tayyare kesiti adı veriliyor. Düşman hücumunu sıklaştırıyor. İşgalden 14 ay sonra Saruhanlı’yı ancak ele geçirebiliyorlar. Çeteler Saruhanlı’yı terk ettiler. Gözlet ve Hacımusa’ya doğru çekiliyorlar. Oradan Çerkez Osmaniye’ye ve Kırkağaç’a geçip Savaştepe üzerinden Balıkesir cephesine katılıyorlar. Daha sora geri çekilen çeteler, düşman Afyon’dan bozulup geri çekilirken onları kovalayarak İzmir’e doğru giderken Saruhanlı’ya bir daha uğramak nasip oluyordu.
Ne var ki Türk milletinin sinesinde bir Atatürk çıkarak İnönülerle, Sakaryalarda, Dumlupınarlarda düşmanı kesin yenilgilere uğratıyor. 30 Ağustos 1922’de düşmana Afyon cephesinde kesin darbe indiriliyor. Mağrur düşman geldiği gibi gerisin geri kaçmaya başlıyordu. Mustafa Kemal’in,” Ordular ilk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri” komutası üzerine süvarilerimiz ve piyadelerimiz düşmanı Ege Denizine doğru kovalıyordu. İlçemiz de düşmanın Afyon cephesinde bozulduğu şöyle anlaşılıyor;