tavukçuluk - Türkiyenin Gıdacılar Topluluğu - Gıda - Gıda Mühendisleri
Gidacilar.net Anasayfa > Türkiyenin Gıdacılar Topluluğu - Gıda - Gıda Mühendisleri > Et ve Et Ürünleri Teknolojisi > Kanatlı Et Teknolojisi > tavukçuluk
Kanatlı Et Teknolojisi kategorisinde açılmış olan tavukçuluk konusu , ...
haftalar 41.haftadan verim dönemi sonuna kadar
Rasyonun proteini % 15,5 15,0 14,5
Rasyondaki NR 2860 2860 2860
Kasıl-NR/Tavuk/gün 302 298 283
Pik veriminde yumurta verim hızı % 90+ - -
Ortalama yumurta verimi Hen-day % 75,7 76,5 64,5
Ortalama Yem Tüketimi Tavuk/gün/gr 109 104 99
Ortalama protein tüketimi/Tavuk/gün/gr 16,8 15,6 14,4
Beyaz yumurtacılarda verim döneminde uygulanan faz yemleme programlarının analizi gösterilmektedir.
3) Yem Tüketimlerine Göre Yemleme
Faz yemlemeye alternatif bir yöntemdir. Faz yemleme, öneli ölçüde bilgi, beceri, deneyim ve iyi manejmana ihtiyaç duyduğundan yem tüketimlerine göre yemlemede işletmelerde yaygın olarak kullanılmaktadır.
Bu strateji, tüketilen yem miktarının sürekli günlük olarak belirlenerek herhangi bir zayiat olmaksızın günlük besin maddesi ihtiyaçlarının tam olarak alınabilecek şekilde (Ca ve protein) rasyon kompozisyonunun ayarlanması esasına dayanır. Buradaki bilinmesi gereken husus, tavukların değişen ihtiyaçlara göre yemlenmeleri gereğidir. Tavuğun ihtiyaçları ise; yaş, sıcaklık, yumurta verim hızı, yumurta ağırlığı, hat, sağlık, stres durumu gibi bir çok faktör oluşturmaktadır ve rasyon bunlar esas alınarak ayarlanmalıdır.
4) Büyütme Rasyonlarında Artan Protein Programı
Literatürde “reverse Feedin”, “reverse protein feeding” ya da “step-up protein Grawing Rartions” olarak geçen bu program faz yemlemenin değişik bir varyasyonu olmaktadır.
Yemleme Programları Yaşı Hafta Rasyonun Protein Kapsamı % 20 Haftalık Yaşta Protein Tüketimi gr/piliç/gün 20 Haftalık Yaşta Canlı Ağırlık Hen-day Yumurta Verimi Ortalama Yumurta Ağırlığı gr/Adet
ı 0-12 12
12-16 16 10,6 1347 80,1 56,4
ı 0-8 18
ı 8-12 15 10,3 1552 78,7 57,8
Leghorn tipi piliçlerde Büyütme Döneminde Artan Protein Programı
Bu program ile piliçler daha az protein tüketmektedirler.
Artan protein programındaki piliçlerde 20 haftalık yaştaki CA’ta 227 gr daha hafif gelmişlerdir, bu durum yumurtlama döneminde de devam etmiştir. Bu durum bu programın cinsel olgunluk yaşını geciktirme özelliğinden ileri gelmektedir.
Yumurta verimi açısından bir farklılık yoktur.
Bu program ile büyütülen piliçlerin verim döneminde ortalama yumurta ağırlıklarının belirgin şekilde daha az oldukları belirlenmiştir.
Bu nedenle bu programın kalıtsal olarak daha iri yumurta veren ırklar üzerinde uygulanmasının daha uygun olacağı görüşüne varılmıştır.
5) Serbest Yemleme
Belirli sınırlar içerisinde kanatlılar, yem tüketimlerini ihtiyaçlarına göre kontrol etme yeteneklerine sahiptirler. Tavukların yemlenmesinde önceleri hayvanlar istedikleri kadar yem yiyebiliyorlardı. Yani yemleme serbest yemleme şeklinde yapılmaktaydı. Ancak zamanla bu yemleme programının ekonomik olmadığı anlaşılmıştır. Çünkü, bu yemleme ile hayvanların yaşama ve verim payı haricinde daha fazla yem yedikleri görülmüştür.
Rasyonun enerji ve protein kapsamı, hayvan yaşına, sıcaklığa ve diğer faktörlere göre ayarlanırsa bazı tavukçular büyütme döneminde bir yem kısıtlamasına gidilmeksizin serbest, yemleme yapılmasını önerirler. Ancak bazı tavukçular da yem formulasyonu ile gerekli bütün ayarlamaların yapılamayacağını ve piliçlerin uygun yaş ve ağırlıkta cinsel olgunluğa ulaşmaları için yem tüketimlerinin direkt olarak düzenlenmesine ihtiyaç duyulduğuna (kantitatif yem kısıtlaması) inanırlar. Bu yöntemle piliçler çok ağır olduğunda günlük yem tüketimi azaltılır, beklenenden daha düşük ağırlıklı olduklarında yem tüketimi artırılır.
Civciv döneminde yapılan serbest yemleme büyüme döneminde de devam ederse aşırı beslenme sonucu normalin üstünde CA artışı ve buna bağlı olarak cinsel olgunluk dönemini uyarıcı fizyolojik ve hormonsal faaliyetler başlar. Sonuçta erken yumurta verimi başlar. Sürünün erken yaşta cinsel olgunluk dönemine girişinin, yumurta ağırlığı, duraklamalar, max yumurta verimine çıkışı dahil yumurta verimi ile bir çok olumsuzluk oluşur. Ayrıca aşırı beslenme ile vücutta yağ birikimi olur ve bu da yumurta verimini olumsuz yönde etkiler. Ayrıca serbest yemleme ile işletmede yem israfına neden olacağından işletme ekonomisi giderleri karşılamakta zorlanacaktır.
Serbest yemlemenin bu etki ve sonuçlarına rağmen, serbest yemlemenin zorunlu olduğu durumlar ve dönemler vardır. Bunlar;
4-6 haftalar arası serbest yemleme yapılır. Bu dönemde hayvanların yeterince gelişmesi ve kaliteli piliç için serbest yemleme zorunludur.
Büyütme döneminde kontrollü aydınlatma programları ile birlikte serbest yemleme uygulanabilir. Ancak CA kontrolleri ile sürünün CA takibi esastır.
Sürü, yumurtlama kümesine alındıktan yaklaşık 18 haftalık yaştan itibaren pik verime ulaşıldıktan 2 hafta sonrasına kadar serbest yemleme uygulanır. Bunun amacı bu dönemde yüksek yumurta verim hızı nedeniyle besin maddeleri ihtiyacındaki artış nedeniyledir. Ancak uygulamada, sürünün içinde bulunduğu şartlara göre yaşama ve verim payı ihtiyaçlarının karşılanmasının gerekli ve yeterli olduğu esas olmalıdır.
Hastalık, aşı ve stres dönemlerinde serbest yemleme uygulanır. Sürü, önceki normal haline döndükten sonra tekrar kontrollü yemleme programlarına dönülür.
6) Kontrollü Yemleme Programları
Yumurta tavukçuluğunda dikkat edilecek manejman tekniklerinden birisi de hayvanların canlı ağırlığıdır. Ticari yumurtacıların arzu edilen CA ve kondüksiyonda olmaları, uygun yaşta cinsi olgunluk dönemine girmeleri verimliliği artırır ve yumurtlama kümesinde karşılaşacak problemleri minimuma indirir. Bunları sağlamak için şu programlar uygulanmalıdır:
6.1. Optimum CA Elde Edilmesi
Sürüde belirli bir cinsel olgunluk yaşı ve bu yaşta uygun bir canlı ağırlık elde etmek için büyütme döneminde yem kontrolü, serbest yemlemeden belirli bir yem kısıtlaması derecesine kadar değişim gösterir. Şüphesiz piliçlerin ilk yumurta üretimine ne kadar yaklaştıklarının net bir göstergesi yoktur fakat tespitte CA esas alınacak bir kriterdir.
Belirli şartlardaki piliçlerin çok ağır olmasını önlemek için günlük yem tüketimini azaltmak gerekir. Bu programın etkili olabilmesi için 7.hafta itibariyle belirli canlı ağırlıkların elde edilmesi esastır.
6.2. Kontrollü Yemleme ve Canlı Ağırlık
Serbest yemlemede cinsel olgunlukta ulaşılabilecek ağırlıktan daha düşük canlı ağırlık elde edilebilmesi amacıyla tüm büyütme döneminde yem tüketimi ve canlı ağırlık kontrolü esastır. Teorik olarak bu ilk haftadan başlatılır ancak bu uygulamada pek kullanılmaz. Çünkü hayvanlar 6.hafta itibariyle serbest yemleme programı ile yemlenirler. Bu yüzden yem kısıtlama programları genellikle 7.haftanın başından itibaren başlatılırlar. Ticari yumurtacılarda optimum cinsel olgunluk ağırlığının elde edilebilmesi için büyütme döneminden her hafta sonu itibariyle önerilen standart canlı ağırlık rakamları bulunmaktadır, fakat bu canlı ağırlıklara yem kompozisyonlarındaki farklılıklardan dolayı ulaşmak pek mümkün değildir. Büyütme döneminde sürünün ortalama ağırlığı her hafta izlenmelidir. Her kümesteki hayvanlar belirli bir oranda tartılmalı ve tüm kümese ait ortalama hayvan ağırlığı hesaplanmalıdır. Belirtilen programa ve esas alınan standartlara göre piliçlerin gelişme durumlarını incelemek için canlı ağırlıklar haftalık olarak izlenir. Canlı ağırlık kontrollerinde yem tüketimi esas olmalı ve yem tüketimindeki ayarlamalar da haftalık olarak yapılmalıdır. Yem tüketimindeki ani ve hızlı değişim yapılmamalıdır. Bunun için de yem tüketimindeki ayarlamalar 7.hafta itibari ile yapılmalıdır.
Aynı zamanda serbest ve kısıntılı yemleme programları ile büyütülen piliçlerin 20 haftalık yaşta kümülatif yem tüketimlerindeki farklılığın piliç başına 1 kg’ı aştığı görülmektedir. Serbest yemlemenin piliç kaliteleri ve yumurta verimine olumsuz etkisi yanında, kısıtlı yemlemenin işletmeler için önemli ölçüde sayılabilecek yem tasarrufu sağlamaktadır.
Kahverengi Yumurtacı bir Hibritte Büyüme Döneminde Serbest ve Kısıtlı Yemleme Programlarında Haftalar İtibariyle Yem Tüketim Değerleri
ş Serbest Yemleme Programında Yem Tüketimi Kısıtlı Yemleme Programında Yem Tüketimi
Kümülatif gr Günaşırı Yemleme Programı gr/yemleme günü Günlük Kısıtlı Yemleme Programı gr/gün/hayvan
2 14 259
3 29 462
4 35 707
5 40 987
6 45 1,3 kg
7 51 1,66 86 43 1,60
8 57 2,06 96 48 1,94
9 63 2,50 108 54 2,32
10 66 2,96 112 56 2,71
11 70 3,45 120 60 3,13
12 74 3,97 126 63 3,57
13 76 4,50 130 65 4,03
14 78 5,05 132 66 4,49
15 80 5,61 136 68 4,96
16 85 6,20 144 72 5,47
17 88 6,82 150 75 5,99
18 92 7,46 156 78 6,54
19 97 8,14 164 82 7,11
20 100 8,48 170 85 7,71
Piliçler beklenen CA altında iseler günlük yem tüketiminin artırılması, beklenen ağırlığın üzerinde oldukları zaman da yem tüketiminin azaltılması gerekecektir. Yem tüketiminin ne kadar artırılması ya da azaltılması bir kural haline getirilmiştir.
Kural: Belirli bir haftada beklenen ağırlığın altındaki her %1’lik ağırlık farkı için günlük yem tüketimi %1 artırılmalıdır. Belirlenen ağırlık, beklenen ya da olması gereken ağırlıktan fazla olması durumunda ise her %1’lik fark için yem tüketimi %1 azaltılmalıdır.
6.3. Yem Kontrol Yöntemleri
Yem kontrolü, hayvanların yem tüketimlerinin kontrol altında tutulmasını, ihtiyaç duyulunca artırılmasını ve yine ihtiyaç duyulduğunda azaltılmasını ifade eder. Belirli dönemler hariç, bu daha çok hayvanların yem tüketimlerinin kısıtlanması şeklinde uygulanır. Bu nedenle yem kontrolü dendiğinde akla yem kısıtlaması gelir. Büyütme döneminde uygulanan yem kısıtlamasının amacı daha ziyade canlı ağırlık artışlarının kontrol altında tutularak cinsel olgunluk yaşının ayarlanması ve piliç kalitesinin korunmasıdır.
6.3.1. Kantitatif Yem Kısıtlama Programları
Kantitatif yem kısıtlaması, yem yeme zamanının kısıtlanması, yemleme günlerinde atlama, günlük verilen yem miktarının azaltılması şekillerinde yapılabilir.
a) Her Gün Kısıtlı (Sınırlı) Yemleme
CA ve verim hızına göre yemlemede yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. Günlük yem tüketiminin kısıtlanması esasına dayanır. Bu amaçla normal günlük yem tüketiminden %7-8 kadar yem kısıtlamasıyla uygulanır.
b) Gün Aşırı Yemleme
Bu program en çok broyler damızlıklara uygulanır. Başlangıçta verilen günlük yem miktarı, bir gün atlayarak veya hayvanları aç bırakarak verilir. Diğer bir ifadeyle hayvanlara bir gün yem verilir diğer gün verilmez. Uygulama böyle devam eder. Her gün kısıtlı yemleme programında verilen günlük yem miktarı 2 ile çarpılarak gün aşırı yemleme programında yemleme günlerinde verilecek yem miktarı bulunur.
c) Yem Yeme Süresinin Kısıtlanması
Bu durum, sınırlı aydınlatma veya aydınlatma süresinin kontrolü ile sağlanır.
Farklı Yem Kısıtlama Programları
Muameleler 0-6 haftalar 6-9 Haftalar 9-12 Haftalar 12-15 Haftalar 15-18 Haftalar
B 0 0 0 0 % 49
C 0 0 0 % 20 % 20
D 0 % 10 % 20 % 20 % 10
E 0 % 10 % 30 % 20 0
F 0 % 10 % 40 % 10 0
Farklı Yem Kısıtlama Programlarının Performansa Etkisi
Özellikler A B C D E
Canlı ağırlık, kg 1,61 1,46 1,47 1,46 1,43
%50 verim yaşı, gün 165 168 167 169 171
H.H yumurta verimi 295 292 290 292 294
Yumurta ağırlığı 61,6 61,4 61,6 61,4 61,7
Yem/Tavuk, kg 52,1 51,5 51,2 51,1 51,5
Yem tüketimi, kg 7,67 7,13 7,03 6,52 6,45
Özellikler A B C D E F
Canlı ağırlık, kg 1,61 1,45 1,46 1,43 1,45 1,43
Yem Tüketimi, kg 7,25 6,86 6,63 6,22 6,30 6,19
%50 Verim yaşı, gün 165 166 164 167 168 169
H.H yumurta verimi, tane 297 299 297 296 297 301
Yumurta ağırlığı, gr 60,07 60,9 60,5 60,2 60,4 60,3
Yem/Tavuk, kg 52,5 53,5 53,0 52,5 52,2 51,9
d) Kümes İçi Çevre Sıcaklığı Artırılarak İndirekt Yem Kontrolü
Bu usulle yem tüketimi azaltılabilmektedir. Sıcaklığın artırılarak yem tüketiminde sağlanan düşme ile tüketilen yemin kontrolü de bir indirekt yem kısıtlama programı olarak ele alınabilir. Ancak, bu yöntemin uygulanmasında artan ısıtma giderleri ile yumurtlama performansı arasındaki denge dikkate alınmalıdır.
6.3.2. Kalitatif Yem Kısıtlama Programları
Bu programların esası, yem kompozisyonundaki ayarlamalara dayanır. Bu kapsamda uygulanan çeşitli yöntemler varsa da yem kontrolü amacıyla bunlar arasında en yaygın olarak uygulanan enerji tüketiminin ya da protein tüketiminin azaltılması ile gelişmenin önlenmesidir. Bazen de kalitatif ve kantitatif yem kısıtlama programlarının kombine durumları ortaya çıkar.
a) Protein Kısıtlaması
Hububat cinsi yem maddelerinin daha fazla kullanılarak ve metlonin ile lisin aminoasitlerinden birini veya her ikisini azaltmak yaygın bir uygulamadır. Soya, balık unu ve et ununun düşük miktarlarda ve mısır, sorgum, buğday ve arpanın yüksek oranda kullanımı ile aminoasit miktarı sağlanmadan hayvanın enerji ihtiyacının sağlanması mümkün olabilecektir.
b) Rasyon Yoğunluğunun Azaltılması
Bu yöntem, %40 ve daha fazla katkı maddelerinin kullanımı ile rasyon yoğunluğunun azaltılması prensibine dayanır. Ancak vücutta dengenin sağlanması için yem tüketiminin artması ile avantaj kaybolabilir. Ayrıca kullanılan katkı maddelerinin hacimce geniş olması ile nakliyesi masraflı olabilmektedir (tavuk gübresi).
c) Enerji Kısıtlaması
Bu yöntem biraz önce açıklanan yönteme benzer ancak bu da dezavantajları nedeniyle pek kabul görmez. Çünkü, cinsel olgunluğu düşürmek ve yem tüketimini düşürmek için düşük enerjili katkı maddelerinin kullanımı, büyük hacimde satın alımı ve nakliyesi nedeniyle pratik olmamaktadır. Bu masraf kalemi, piliç başına masrafı artırmaktadır.
d) Enerji ve Aminoasitlerin Dışında Bazı Besin Maddelerinin Kısıtlanması
Bu yönteme örnek olarak düşük Na (Sodyum) tüketimi verilebilir. Ancak vitamin, mineral ve su kısıtlaması önerilmemektedir.
6.3.3. Yem Kısıtlamasının Uygulama Şekli
Pik yumurta verim dönemi geçildikten sonra veya pik yumurta verimine ulaşıldıktan sonra yaklaşık 2 hafta sonra yumurta verim döneminde yem kısıtlaması uygulanır. Bu amaçla yem tüketimi önce 3-4 gün süre ile 100 hayvan başına 227 gr kadar azaltılır. Bu yem kısıtlaması, yumurta veriminin düşmesine neden oluyorsa, bunu takip eden günlerde aynı şekilde, aynı miktar yem kısıtlaması tekrarlanır. İhtiyaç duyulunca işlem tekrarlanır.
Yumurta veriminde anormal bir düşme olursa yem tahsisi, kısıtlama öncesi düzeye kadar artırılır. Hayvanlar stres altında ise veya havalar normalin altında soğumuşsa yem miktarı azaltılmamalıdır.
Normal olarak yumurtacılar, kısıtlı yemlemede tam serbest yemlemedekine nazaran %8-9 daha fazla bir yem kısıtlamasına zorlanmamalıdır. Çünkü yem tüketimini etkileyen bir çok faktör vardır. Keza yem tüketiminde % 8-9’luk bir azalma sağlamak için ne kadar yem verileceğini bilmek ekseriya zor olmaktadır. Bu miktarı ayarlamak için;
Bir grup tavuk önce serbest yemleme ile yemlenir. Bu grupta bir hafta 100 hayvan başına ortalama günlük yem tüketimi hesaplanır.
Sürünün geri kalanı içinse yukarıda belirlenen yem tüketimi, % 8-9 azaltılarak yem tahsisatı yapılır.
Dönemlerine Göre Beslemenin Değerlendirilmesi
Dönemlerine göre yemlemenin en önemli problemi tavukların gerçekte bir yumurta için % olarak yumurta vermedikleridir. Örneğin, bir sürüde üretim %75 ise sürünün %100’ünün ancak %75 verim verdiği ve sürünün %75’i ancak %100 verim vermekte olduğu anlaşılır. Eğer sonuncusu doğru ise, o zaman dönemlerine göre yemleme zararlı olmaktadır. Eğer herhangi bir tavuk belirli bir günde bir yumurta verirse, o tavuğun yumurta verimi o gün için %100’dür demek tartışılır. Bu yüzden bu tavuğun besin madde gereksinimleri tavuğun yaşı göz önüne alınmaksızın aynıdır. Alternatif olarak, bu yumurtadaki besin maddelerinin çoğu, özellikle yumurta sarısı, birkaç gün boyunca toplanmakta ve bu yüzden %100 üretim mantığı, yaş dikkate alınmazsa, üreticiyi yanlış yola sevk etmektedir.
Dönemlerine göre yemlemeyi savunanlar tavukların rasyonun protein veya aminoasit düzeylerinde yapılan azaltmalara başarı ile cevap verdiklerini iddia etmekte, ancak bazıları ise başlangıçta rasyon besin madde yoğunluğunun çok yüksek olduğunu ve rasyonun hayvanın gerçek besin madde gereksinimlerine göre normalleştirilmesini tavsiye etmektedir. Burada esas alınacak noktalar, çevre faktörleri ve management koşullarının sürüden sürüye göre ve kesinlikle sürü içerisinden mevsimden mevsime göre farklılık göstermesidir.