Volume 44 - No 2 (June 2005)
DOI 3-16 A.Erhan Tercan, Elif Akcan
Linyit rezervlerinin ekonomik ve teknik değerlendirmesinde önemli bir problem linyit kalitesi-rezerv eğrilerinin kestirimi ve bu kestirimlere ilişkin belirsizliğin değerlendirilmesidir. Bu yazı, Kalburçayırı (Kangal-Sivas) linyit sahası üst damarda bu yönde yürütülen örnek bir çalışmayı sunmaktadır. Çalışmada jeoistatistiksel benzetim tekniği kullanılarak linyit kalitesi-rezerv eğrileri kestirilmiştir. Bu amaçla üst damar, 200m x 200m boyutlarında 180 adet panoya bölünmüş ve her bir panonun ortalama kalitesi koşullu ardışık normal benzetim tekniği ile modellenmiştir. Kalite değişkenleri olarak ısıl değer, kül ve kükürt içeriği dikkate alınmıştır. Belirsizliği değerlendirmek amacıyla üst damar, her bir kalite değişkeni için yüz kez modellenmiş her bir modelden kalite-rezerv eğrileri kestirilmiştir. Belirsizlik, elde edilen örneklem dağılımının standart sapması ve %95 güven aralığı ile sayısal olarak ölçülmüştür.
Anahtar Sözcükler: Koşullu Ardışık Normal Benzetim, Olasılıklı Benzetim, Tenör-Tonaj Eğrisi, Uzaklığa Bağlı Belirsizlik, Variogram
An important problem in economic and technical assessment of lignite reserves is estimation of lignite quality-reserve curves and assessment of their uncertainty. This article addresses a case study carried out in this direction in the upper seam of the Kalburcayiri lignite field (Kangal-Sivas), in which lignite quality -reserve curves are estimated by geostatistical simulation. For this purpose, the upper seam is divided ‘into 180 panels with size of 200m x 200m and the mean quality of each panel is simulated by conditional sequential Gaussian simulation, considering calorific value, ash yield and sulphur content as quality variables. To assess uncertainty, one hundred realizations of the upper seam are generated for every quality variable and quality-reserve curves are estimated over each realization. Uncertainty is measured by standard deviation and 95% confidence interval of the sampling distribution obtained.
Keywords: Conditional Sequential Gaussian Simulation, Stochastic Simulation, Grade-Tonnage Curve, Spatial Uncertainty, Variogram
DOI 17-24 Abdullah Obut, İsmail Girgin
MgO, MgCl2⋅6H2O, PbCl2 ve MnCl2⋅2H2O inorganik katkı maddelerinin bentonitin jelleşme özellikleri üzerindeki etkileri jelleşme katsayısı testleri, çökelti hacmi oranı testleri ve elektroforetik hareketlilik ölçümleri ile belirlenmiştir. Bu bileşikler, 1,5x10-3 M derişimde bentonit süspansiyona ilave edildiklerinde, maksimum derişimde MOH+ tipinde iyonlarının (PbOH+, MnOH+ ve MgOH+) oluştuğu pH değerlerinde (sırasıyla pH=8, 9 ve 10) bentonite en yüksek jelleşme katsayısı ve çökelti hacmi oranı değerlerini kazandırmaktadırlar. Bentonitin jelleşme özelliği Pb<Mn<Mg sırasına göre iyileştirilmiş ve bentonitin jelleşme katsayısı değerlerinde sırasıyla %11,5, %20,1 ve %30,1`lik artışlar elde edilmiştir.
Bu artışlar ise süspansiyon içerisinde katyon tipine göre belirli pH değerlerinde oluşan MOH+ tipindeki katyonların pozitif yüklü kenar yüzeyleri oluşturması ile açıklanabilmektedir.
Anahtar Sözcükler: Bentonit, Jelleşme, Montmorillonit, Şişme.
Effects of MgO, MgCl2⋅6H2O, PbCl2 and MnCl2⋅2H2O as inorganic additives on gelling property of abentonite were determined with gelling coefficient tests, sedimentation volume ratio tests and electrophoretic mobility measurements. These compounds when added ‘into the bentonite suspension at concentrations of 1.5x10-3 M were found to give maximum gelling coefficient and sedimentation volume ratio values corresponding to pH values (pH=8, 9 ve 10) of maximum MOH+ type (PbOH+,MnOH+ and MgOH+, respectively) complex formation. The gelling property was improved in the order Pb<Mn<Mg causing 11.5%, 20.1% and 30.1% increases in the gelling coefficient values of the sample.
This increase was assigned to the formation of positively charged edge surfaces due to adsorption of MOH+type cations that form at specific pH values in the suspesion with respect to the type of cation.
Keywords: Bentonite, Gelling, Montmorillonite, Swelling.
DOI 25-35 Gündüz Ateşok, Nihat Alpin Mütevvelioğlu, Hayrunnisa Dinçer, Feridun Boylu
Bu çalışmada, PSS (Sodyum poli styrene sulfonat) ve NSF (Naftalin sülfonat formaldehit kondensat) anyonik dağıtıcı kimyasalların Zonguldak bitümlü kömürü ile İstanbul-Yeniköy linyit kömürünün öğütülebilirliğine etkileri araştırılmıştır. Öğütme deneyleri farklı pülpte katı oranlarında (%50,55,60) ve öğütme sürelerinde (15-30-45-60 dakika) gerçekleştirilmiştir. PSS ve NSF dağıtıcı kimyasalların kömürlerin öğütme aşamasında kullanımıyla, öğütme şartları iyileştirilmiş ve öğütme ortamında 1000 m.Pa.s`den küçük viskozite değerleri elde edilmiştir. PSS ve NSF ile tespit edilen optimum konsantrasyon koşullarında (%0,3 ve %0,7), öğütme ortamında PSS`nin kullanımıyla Zonguldak kömürü ile gerçekleştirilen öğütmede %70 ve İstanbul kömürü ile gerçekleştirilen öğütme de ise %60 oranında enerji tasarrufuna gidilebileceği saptanmıştır. NSF kullanımı ile bu oranlar sırası ile %45 ve %47 olarak bulunmuştur.
Ancak, laboratuvar bazında uygulanan kesikli öğütmede uzun öğütme süresine bağlı olan viskozite artışı endüstriyel uygulamalarda da beklenen oranlarda olmayacağından, %60-70 büyüklüklerinde enerji tasarruflarının endüstriyel uygulamalarda elde edilemeyeceği gözardı edilmemelidir.
Anahtar Sözcükler: Öğütme, Dağıtıcı kimyasal, Viskozite, Enerji
In this study, the effect of PSS and NSF anionic dispersants on the grindability of Zonguldak bituminous coal and İstanbul-Yeniköy brown coal were investigated. Grinding experiments were carried out at various pulp concentrations (50%, 55%, 60%) and at various grinding times (15-30-45-60 minutes). By using PSS and NSF dispersants while grinding the coal, grinding conditions were improved and viscosity was decreased by less than 1000 m.Pa.s. Under the optimal concentration conditions with PSS and NSF (0.3% and 0.7%),using PSS in grinding,70% energy savings Zonguldak coal,and 60% energy savings for İstanbul coal were obtained.On the other hand, using NFS, these rations were 45% and 47%, respectively.
However, viscosity increase related to long milling period in laboratory scale continuous experiments is not possible for industrial application as expected. Hence,it is not forgetten that an energy saving of 60-70% is not attainable in an industrial application.
Keywords: Grinding, Dispersant, Viscosity, Energy
DOI 37-43 Ersin Erünsal
Bu çalışmada, bir kısım yerli cevherin kimyasal, fiziksel ve metalurjik özellikleri, ithal edilen cevherlerin bu özellikleri ile karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma sonunda yerli cevherlerin kimyasal ve fiziksel özelliklerinin iyileştirmesi gerektiği gözlenmiştir. Metalurjik özellikler açısından ise yerli parça cevherlerin, ithal cevherlerle rekabet edecek değerlerde olduğu görülmüştür. Ayrıca bu çalışmada karşılaştırma sonuçlarına ve entegre tesislerdeki gözlenen değişikliklere bağlı olarak, yerli cevherlerin yüksek fırında kullanım miktarını artırabilmek için çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Sözcükler : Yerli Cevher, İthal Cevher, Yüksek Fırın , Demir Cevheri Özellikleri.
In this study, chemical, physcial and metalurgical properties of some domestic iron ore are compared with the import iron ore properties. After this comparison, it`s seen that the chemical and physical properties of the domestic iron ore must be improved. The metalurgical properties of both ores seems to be same. Moreover in this study, according to comparison parameters and integrated plants changes, to increase the amount and usage of domestic iron ores in blast furnace is given as an advice.
Keywords : Domestic Iron Ore, Import Iron Ore, Blast Furnace, Iron Ore Specification.