07 June 2015 on analysis
2014'teki yerel seçimlerde CHP'nin STS'sinden tüm sandıkların istatistiklerini indirmiş ve incelemeye çalışmıştım. Aynısını bu seçimde de yapmayı planlıyorum; o nedenle öncelikle bana rehberlik etmesi için böyle bir metin hazırlayayım dedim.
Öncelikle bu analizin sıkıntılı sayılabilecek yanlarını göz önünde bulundurmakta fayda var. Sandık verilerini YSK'nın CHP'ye ulaştırdığı seçim sonuçlarının CHP tarafından yayınlandığı STS'den elde edeceğim. CHP'nin bu verilerde değişiklik yapması, olasılığı az da olsa mümkün. Ayrıca YSK'nın CHP'ye sonuçları yanlış/eksik iletmiş olması olasılığı da maalesef var. Örneğin 2014 yerel seçimlerindeki incelememde 25248 sandığın bilgisinin STS'de bulunmadığını görmüştüm.
Ayrıca 2014 yerel seçimlerinde CHP'nin STS'ye kendi gözlemcilerinden gelen verileri de koymuştu; ancak bu verileri -muhtemelen gözlemcilerinden gelen veriler büyük miktarda eksik olduğundan- internet üzerinden paylaşmamıştı. Yanılmıyorsam yalnızca parti genel merkezinden erişim sağlanabilen bu verilerin varlığını bile ancak Twitter'dan paylaşılan ekran görüntüleriyle fark etmiştim.
Bu durumlardan bahsettiğimize göre sandık verileri üstünde yapılabilecek incelemelere geçelim.
Çıkan Oy = Oy Kullanan Kişi
Normal şartlar altında bunun tutmasını bekleriz; ancak seçim nedeniyle görevlendirilen polis memurları gibi görevliler normalde kendi seçim bölgeleri olmayan alanlarda, kayıtlı olmayan sandıklarda oy kullanmaktalar. Bu nedenle hile olmasa dahi bazı sandıklarda o görevlilerin verdiği oylar nedeniyle kayıtlı seçmen sayısından da fazla zarf çıkabilir.
Bazı polisler yaşadıklarından farklı bir şehirde bile görevlendirilmiş olduklarından bu bahaneyle yapılabilecek bir hilenin sonuçlarda yol açabileceği tutarsızlıkları ilçe veya il ölçeğinde bir incelemeyle yakalamamız mümkün değil. Kısacası, görevli kisvesi altında fazladan oy kullanarak yapılabilecek hile girişimlerinin yalnızca sandıklardan gelen istatistiklerle anlaşılması pek mümkün değil. Yapılan bu tipte bir hilenin fark edilebileceği tek durum, ülke genelinde sandıklardan çıkan fazla oyların toplamının, tüm ülkedeki sandıklarda kullanılmayan oy sayısından fazla olması; ki bu durumda da toplam oy sayısı toplam seçmen sayısını geçmiş olacağından bu iki değeri karşılaştırmak yetecektir.
Yukarıda anlattıklarım göz önünde bulundurulursa bu tip bir hile girişimi -eğer çok büyük miktarda yapmak hatasına düşülmezse oy istatistikleriyle fark edilemeyecek, ancak tutanaklar özelinde karşılaştırmalı bir inceleme yapılırsa anlaşılabilecektir.
Bu seçimler için YSK tarafından yayımlanan Genelge 135'in 45. maddesinde, 298 sayılı Kanun gereği o sandıkta oy kullanan seçmen sayısının da sonuç tutanağına işlenmesi gerektiği belirtiliyor. Eğer bu bilgi tutanaklara işlenir, YSK tarafından sonuçlarla birlikte dijital ortama aktarılır, CHP'ye gönderilir ve CHP tarafından STS'de yayınlanırsa bu eşitliği sorunsuz olarak inceleyip sandıktan çıkan oy sayısının, o sandıkta oy kullanan insan sayısına eşit olup olmadığını belki kontrol edebiliriz. Bu durumda bile belki dedim; 298. kanunun 1961'de kabul edilen metnini ve 1988'de yapılması kabul edilen değişiklikleri incelediğimde yalnızca sandık görevlilerinin oy kullanmasına ilişkin maddeler görebildim. Yani resmen görevlendirilip oyunu kayıtlı olmadığı sandıklarda kullanan polislerin durumuna ilişkin bir bilgi o kanunda geçmediğinden tutanaklara işlenmezse yukarıda anlattığım eşitlik kontrolünün hile yapılmış olduğuna dair ilişkin ciddi bir bilgi vereceğini iddia edemeyiz.
Ayrıca 2014'teki seçimler öncesi YSK'nın aldığı 28879 sayılı kararın 47. maddesinde de kayıtlı olmadığı sandıkta kanun gereği oy kullanan görevlilerin tutanağa işlenmesi şartı olmasına karşın bu bilgi CHP'nin STS'sinde bulunmamaktaydı. Maalesef bulunmama gerekçesinin YSK'dan kendilerine iletilen sonuçların eksikliği mi yoksa STS'nin veritabanına aktarılmaması mı olduğunu bilmiyorum. Bu bilginin eksikliği nedeniyle 2014'teki yerel seçimlerde yazdığım script Türkiye genelinde 2414 sandıktan bu şekilde toplam 22707 fazla oy çıktığını belirlemesine karşın bu fazlalık oylara açıkça hileli diyemememe neden olmuştu.
Partilerin Oyları Toplamı = Geçerli Oylar
Boş oylar YSK'nın Genelge 135'inin 43. maddesince geçersiz olarak tanımlandığından bu eşitliğin -eğer YSK'ya getirilen tutanaklar bilgisayara yanlış geçirilmediyse- kesinlikle sağlanması gerekiyor.
Bu eşitlik sağlanmıyorsa birkaç ihtimal var:
- Tutanaklarda hile yok; ancak görevliler dijital ortama yanlış aktardı. - Tutanaklarda hile var; ancak görevliler fark etmedi. - Görevliler hile yaptı.
Yukarıda listelediğim üç seçenekte de oy istatistiklerini tutanaktan dijital ortama aktaran görevlilerin en hafifinden ihmali söz konusu.
Normal şartlarda sonuçların sisteme girilmesi sırasında, görevlinin gözünden de kaçsa, bu eşitliğin program tarafından kontrol edilip eğer sağlanmıyorsa veriyi giren kullanıcıya bunu bildirmesi falan beklenir. Ancak 2014'teki yerel seçimde yaptığım incelemede partilerin oy toplamının toplam geçerli oy sayısından az olduğu 23128 sandık ve bu sandıkta buhar olan tam 231031 oy tespit etmiştim. Ülke genelinde o seçimde %0.5'e tekabül eden bu oyların kimi bölgelerde çok ciddi oynama yaratabileceğini söylemek pek yanlış olmaz.
Ortaya çıkacak bu tipte bir tutarsızlık, eğer geçerli oy partilerin toplam oyundan fazlaysa hileyi yapan tarafın diğer partilerin oyunu eksilttiğine, aksi durumda da kendi oyunu artırdığına işaret edecektir.
Bilgisi Olmayan Sandık
2014'teki yerel seçimde CHP'nin STS'sinde olmayan 25248 sandık bulunmaktaydı. Bu eksikiğin YSK'dan gelen verilerden mi; yoksa CHP'nin veritabanına bu verileri aktar(a)mamış olmasından mı kaynaklandığını bilmiyorum. Ancak bilgisi STS'de olmayan sandıklara kayıtlı olan seçmen sayısının -toplam seçmen sayısından, bilgisi STS'de olan sandıklara kayıtlı olan seçmenlerin sayısını çıkararak- bulunmasının bir miktar öneminin olduğunu düşünüyorum. En azından, kayda değer bir seçmen miktarına ilişkin bilgi eksikse ilgili sandıkların bilgilerinin açıklanması YSK'dan veya -eksiklik STS'den kaynaklıysa- CHP'den talep edilebilir.
İlçe, İl ve Ülke Geneli İstatistikler
2014'teki yerel seçimlerde STS'de hatırladığım kadarıyla yalnızca sandık özelinde bilgiler paylaşılmaktaydı. Ancak eğer bu seçimlerde YSK'dan gelen veya CHP'de yayınlanan bilgilerde bir değişikliğe gidilmiş olur ve il, ilçe ve ülke ölçeğinde geçerli oy, geçersiz oy, kayıtlı seçmen ve oy kullanan seçmen bilgileri de açıklanırsa sandık özelinde aldığım bilgileri bunlarla karşılaştırıp tutarsızlık olması durumunda bunu da incelemeyi düşünüyorum.
STS'nin CHP Gözlemcileri Bilgileri
Eğer CHP tarafından yerel seçimler sonrasında genel merkezde yapıldığı gibi YSK verileriyle karşılaştırılmalı olarak STS'de yayınlanmazsa bunlara ulaşmam mümkün değil. Yine de, eğer siz ulaşmama yardım edebilecekseniz Twitter'dan bi' dürtükleyin beni. Deneriz bir şeyler yapmayı.
STS Dışındaki Platformlar
Oy ve Ötesi ve Ankara'nın Oyları gibi kuruluşların web platformlarını da inceleyip yayınlarlarsa onların da bilgilerini alıp STS'den alacağım bilgilerle karşılaştırmayı planlıyorum. 2014 yerel seçimlerinde STS'yi kullanma deneyimim olduğu için önceliğim oradaki verileri almak olacak. Ama alternatif platformlardaki verileri de alıp STS'dekilerle karşılaştırmayı isterim. Önümüzdeki birkaç gün boyunca fırsat buldukça ilgilenmeye çalışacağım.
Şimdilik bu kadar. Sırada son seçimden kalan script'i update edip STS'yi beklemek var. İncelememi önereceğiniz başka bir şeyler varsa Twitter'dan yazabilirsiniz.