Kalıpları Yıkan Filmler | Sinemahzen
Sinemanın gücü pek çok film seyircisi tarafından istemsizce de olsa hafife alınmakta. Oysa ki sinema iyi ellerde bir hikaye anlatma aracından çok daha fazlasını başarabilecek güçlü bir silahtır. Yanlış ellere geçtiğinde de elbette çok tehlikeli bir silah olacağını tahmin edeceksinizdir. Özellikle ülkemizdeki TV sektörü böyle bir güçle yönetilirken her izlenen filmler aynı klişelerin, kalıplaşmış yargıların ürünü olarak sunulmakta. İnsan olarak zaten bu konuda son derece katı bir tabiata sahibiz! Doğru – yanlış, iyi – kötü gibi kalıplaşmış kavramları kolay kolay zihnimizden söküp atamayız. İşte bu noktada aşağıda sunacağımız liste, sinema iyi ellerdeyken zihnimizi özgür kılmanın aslında ne denli kolay olabileceğini göstermesi açısından önemli. Elbette bu anlatılanların hepsini benimsemek gibi bir zorunluluğunuz yok ama biraz yaratıcılık ve biraz da geleneksel olmayan yaklaşımla diğer olasılıkları da görmek iyi bir tecrübe olmaz mıydı? Öyle inanıyorum ki aşağıdaki filmler -sevmeseniz bile- şu ya da bu şekilde hayatınıza yeni bir bakış açısı, belki de anlam katacaktır!
25. (500) Days of Summer (Aşkın (500) Günü – Marc Webb)
İtiraf edelim, Hollywood ‘dan çıkıp gelmiş bir aşk filminden beklentilerimiz genellikle çok yüksek değildir. (500) Days of Summer’ın Hollywood’un en büyük sürprizlerinden olmayı başarmasının ardında da bu konudaki önyargılarımız önemli bir paya sahip. Zaten filmin kendisinin de iddia ettiği gibi bu bir aşk filmi değil, aşka dair bir film. Hani o hepinize tanıdık gelen romantizm budalalığından uzak bir yerde duruyor. Ve ruh ikizi saçmalığına, aşkın vazgeçilmezliğine dair kurallaşmış doğruların yanlış bilinebileceğine dair bir fikir atıyor ortaya (500) Days of Summer. Aşkı gereğinden fazla büyüterek, kendinizi tek bir kişiye bağnazca köle ederek ruhunuzda nasıl yaralar açabileceğinizin farkına varmak istiyorsanız hala geç kalmış değilsiniz.
24. La promesse (Söz – Jean-Pierre Dardenne, Luc Dardenne)
Fransa’ya kaçak olarak gelen ve haliyle burada kaçak olarak çalışan işçilerin dünyasına çevirir kamerasını Dardenne kardeşler. Filmin öyküsü aslında pek de yabancı değildir bize. Fakat arabesk olmaya hayli yatkın olan bu öykü neredeyse bir belgesel gerçekçiliğinde çekildiği için karakterizasyon ve öyküleme La Promesse’i doruk noktasına ulaştırır. Filmin başarısında aslında yönetmenlerin sadece sömürülen göçmenlerin çaresizliğine tutunup kalmaması, bununla birlikte kapitalist düzenin ara elamanı olarak kendilerinden bekleneni yapan beyazları da hayli umutsuz bir biçimde görüntüde var etmeleri etkili olmuştur!
23. Enter the Void (Boşluk – Gaspar Noé)
Uyarmakta yarar var; Enter the Void kesinlikle yorucu bir film. Grafik şiddet sahneleri barındıran filmleriyle tanınan Gaspar Noe, burada oldukça yeni ve manevi bir arayış peşinde. Dolayısıyla baş döndürücü bir kamera kullanımı seyirciyi zorlu bir tribe davet ediyor. Ölmüş bir insanın ruhunun peşine takıldığınızda seyirci olarak ister istemez sizin de ayaklarınız yerden kesilecek… Tipik hayalet temasını fantastik bir sunum olmaktan çıkartıp gerçekçi bir özümseyiş ile ele alan Enter the Void, tam bir deli işi!
22. The Matrix Üçlemesi (Wachowski Kardeşler)
Pek çokları böylesine felsefi derinliği olan bir filmin neden aksiyon sahnelerinin arasında yitip gittiğini sordu kendi kendine. Derin bir konuyu bu şekilde popüler bir kalıba sokması hâlâ eleştiri konusu olsa da The Matrix üçlemesi sinema adına önemli bir gelişmedir. Yaşadığımız dünyanın gerçekliğini tartışmalı bir konuma getiren seri pek çok yenilikçi fikir ile de doluydu aynı zamanda. Sanal gerçeklik ve dünya arasındaki çatışmayı ele alan ilk film değildi evet ama söz konusu iştah kabartan alt fikirler The Matrix serisinin modern bir başyapıt olma sürecini fazlasıyla hızlandırdı.
21. Desperate Living (John Waters)
Luis Bunuel, mide bulandırıcı bir film çekmeye kalksa muhtemelen ortaya Desperate Living gibi bir sonuç çıkardı. İşin tuhaf yanı ise bu filmin John Waters’ın en eli yüzü düzgün filmlerinden olmasıdır. Desperate Living, ahlakın iflas ettiği bir öyküyü utanmadan ve son derece istekli bir şekilde anlatırken pek çok unutulmaz aşırılık örneğini de izleyenlerin hafızasına kazır. Filmin herkese göre olmadığını belirtmeye gerek yok! Ancak diğer John Waters filmleri gibi Desperate Living’i izlediğinizde de keyif alıyorsanız bu durum sizde böyle bir şeyi beğendiğiniz için suçluluk duygusu yaratabilir. Transgresyonel kurgunun en önemli örneklerinden olan Desperate Living’in ne kadar uçuk olduğunu ifade etmek için bu örnek yeterli olacaktır sanırım.
20. Abre los ojos (Aç Gözünü, Alejandro Amenábar)
Eğer Hollywood apar topar bir yabancı filmi yeniden çevirmeye karar verdiyse o filmde yaratıcı bir potansiyelin olduğunu kabul edebiliriz. Ki Tom Cruise, Abre los ojos’u ilk defa izlediğinde, ekranda kapanış jeneriği akarken filmin yeniden çevrim haklarını satın almak için telefona sarılmıştır… Filmin kendisine dönecek olursak, gerçeğin ağır yükü ile mücadele edemeyenler için oluşturulmuş bir evrende geçtğini görürüz. Abre los ojos, tam bir gerilim filmi olmasa da karakter derinliğinden ötürü oluşan psikolojik travma ve kurgudan ötürü oluşan bilinmezliğin dipsizliği gerçekten de tedirgin edicidir.
19. Altered States (Gerçeğin Ötesinde – Ken Russell)
Altered States, B filmlerini andıran bir öyküleme tekniği ve görüntülere sahip olsa da yanıltıcı biçimde derin ve zengin atıflarla dolu bir film. Kendi üzerinde deneyler yapan bilim adamı Eddie Jessup, ilk insanlardan itibaren genetik yoluyla aktarılan genlere ulaşmayı bir şekilde başarmıştır. Halüsinasyon görmesine sebep olacak ilaçlarla peşine düştüğü gerçeği saplantı haline getiren Jessup’ı deliliğe varacak bir yolculuk beklemektedir. Ve bu yolculuk esnasında ileri sürülen fikirler bilimsel açıdan da gerçekten heyecan verici bir yöne sahiptir.
18. 2001: A Space Odyssey (2001: Bir Uzay Macerası – Stanley Kubrick)
Yönetmen Stanley Kubrick’in en gizemli filmlerinden olan 2001: A space Odyssey, hakkında söylenecek çok şeyin olduğu filmlerden. Hemen hiçbir bilimkurgu filmine benzemeyen öyküsü türün konvansiyonlarına yapılmış bir başkaldırının sonucudur ne de olsa. Fakat yalnızca öyküsüyle değil öyküsünü dile getirme tercihiyle de kalıpları yıkan film, sırf bu sebeple kapsadığı alan en geniş olan filmlerden birisi olarak anılır oldu ve pek çok sanatçı için de ilham kaynağı oldu. Bu emsalsiz gösteri karşısında etkilenmemek neredeyse imkansızdır!
17. Seconds (John Frankenheimer)
Hangimizin hayatından bezdiği anları olmamıştır ki? Hangimiz her şeye sıfırdan başlamayı, başka bir yerde başka birisi olarak yeniden doğmayı istememişizdir ki? Seconds’ın temelinde bu fikrin uygulanması vardır. Filmdeki kahramanımız başarılı zannettiği bir hayatı yarıladığını fark ettiğinde aynı zamanda hayatının ne denli amaçsız da olduğunu görür. Bu noktada, mucizevi bir teklifle karşılaşır. Bir şirket ona yeni bir yüz, yeni bir isim ve yeni bir hayat vaat eder. Fakat arzuladıklarımız, hayalini kurduklarımız elde edildiğinde farklı sonuçlara gebe olabilir mi? Bir başkası olabilmek sandığımız kadar kolay mıdır? Seconds, hem sosyolojik hem de psikolojik olarak muazzam bir çalışma!
16. Natural Born Killers (Katil Doğanlar – Oliver Stone)
Sinematografisi, kurgusu ve öyküsü de dahil olmak üzere her unsuru deneysel olan Natural Born Killers, adeta Bonnie and Clyde’ın evcil olmayan vahşi bir ikizi gibidir.Tıpkı Bonnie and Clyde filmindeki gibi kan donduran cinayetler işleyebilen ruhsuz karakterleri sempatik kılma gayreti hakimdir Natural Born Killers’a. Modern toplumun çifte standartlarla oluşturduğu ahlak kavramını tiye alan film, aslında her insanın içinde bir katilin yattığını ima eder. Nitekim yönetmen Oliver Stone, vakti zamanında pek çok şiddet eyleminin ve cinayetin motivasyonu olan bu film yüzünden davalık olmuştur! Gösterilenlerin ahlaki boyutunu bir yana bırakırsak bu haber bile filmin seyirci üzerinde bıraktığı etkinin izlerini gözlemleye yetecektir.