Lubnan - Dis Ticaret Ulke Raporu - ...
Direkt indirmek için tıklayınız: --> http://bit.ly/1CvkCBR
at Haber Seyret
Hazırlayan : Ayper SÖNMEZ
Arapça, İngilizce ve Fransızca da yaygındır
%60 Müslüman, %30 Hıristiyan, %10 Dürzi ve diğer.
% 95 Arap, % 4 Ermeni, %1(Süryani, Kürt, Diğer)
LBP (Lübnan Poundu)
Yıllık Ortalama 1 US $ = 1,507.50 LBP
Beyrut, Jeunieh, Tripoli, Sayda ve Sur başlıca büyük yerleşim alanları olup; başlıca limanlar
Beyrut ve Tripoli Limanları’dır. İşleyen tek havaalanı ise, Beyrut Rafik Hariri Uluslararası
Havaalanı’dır. Lübnan, idari olarak 7 “muahafazat”a bölünmüştür. Bunlar; Janoub, Nabatiye,
Jabal Lübnan, Beqaa, Baalbek el Hermel, Ecchimal ve Akkar’dır.
4,3 milyon (2011 öngörü)
Pazartesi-Perşembe 08:00 – 14:00, Cuma günleri 08:00 – 11:00, Cumartesi günü 08:00 –
13:00, Pazar günü tatildir.
GSYİH (US$ milyon)
Kişi başına GSYİH (US$, satın alma gücü paritesine göre)
Tüketici Fiyat Enflasyonu (ort)
İhracat fob (US$ milyar)
İthalat fob (US$ milyar)
Cari Hesap Dengesi (US$ milyar)
Döviz Kuru L£:US$ (ort)
Döviz Kuru L£:Euro (ort)
Kaynak: EIU *Tahmini
ABEDA, ACCT, AFESD, AL, AMF, CCC, ESCWA, FAO, G-24, G-77, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICFTU, ICRM,
IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, IMO, INMARSAT, INTELSAT, INTERPOL, IOC, ISO (muhabir),
ITU, NAM, OAS (gözlemci), OIC, PCA, UN, UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNRWA, UPU, WFTU,
WHO, WIPO, WMO, WTO (gözlemci).
Akdeniz’in doğu kıyısında 10.452 km2 yüzölçümüne sahip olan Lübnan, kuzeyden güneye 225
kilometrelik bir sahil şeridi boyunca kuzeyde Suriye’den, güneyde İsrail topraklarına kadar uzanır. En
geniş noktası, Doğu-Batı hattında 85 km.’dir. Dağlık bir ülke olan Lübnan’ın toplam yüzölçümünün
yarısından fazlası 1000 metrelik rakımın üstündedir.
Kuzeyden güneye iki sıra paralel dağ silsilesi yer almaktadır ki, bunlardan kıyıya paralel olanı en
yüksek noktasında (Qurnat As-Sawda/ Kara Tepe) 3088 m’ye ulaşırken, arka paralelindeki sıranın en
yüksek noktası 2814 m. ye ulaşır. Her iki dağ sırası arasında yer alan “Bekaa Vadisi” ise elverişli iklimi
ve verimli toprakları ile tarım için uygun bir bölge konumundadır. Asi ve Litani nehirleri de vadinin
sulanması için önemli birer doğal kaynaktır.
Dört mevsimin yaşanabildiği ve tipik Akdeniz iklimine sahip Lübnan’da kış ayları yağmurludur. Kar
umumiyetle 1000 metrenin üzerindeki yüksekliklerde görülmekte olup, yaz ayları yağmursuz, sıcak ve
kıyı kesimlerinde nemlidir. En büyük şehirleri; başkent Beyrut, kuzeyde Trablus, güneyde Sayda, ve
Sur ile Bekaa Vadisinde yeralan Zahle’dir. Ülkenin kuzey ve doğu komşusu Suriye, güney komşusu ise
İsrail’dir (Lübnan’da işgal altındaki Filistin toprakları olarak isimlendirilmektedir).
Lübnan, 1516–1918 yılları arasında 402 yıl Osmanlılar’ın, 1920–1943 yılları arasında 23 yıl Fransızlar’ın
hakimiyetinde kalmış, 22 Kasım 1943 yılında bağımsızlığını ilan etmiştir. Lübnan 1945 yılında Arap
Birliği'nin kurucu üyesi, daha sonra ise Birleşmiş Milletler’in üyesi olmuştur. Komşu ülkelerdeki siyasi
istikrarsızlıklar nedeniyle fazla oranda göç alan Lübnan; demokratik gelenekler, ifade özgürlüğü ve
eğitimli nüfus ile kültürel, akademik ve tıbbi açıdan bir cazibe merkezi haline gelmiştir. Nitekim binlerce
vasıflı işgücü, girişimci ve entelektüel bu dönemde Lübnan'a yerleşmiştir.
1975 yılından itibaren komşu ülkelerde baş gösteren istikrarsızlık, Lübnan'ın iç siyasi ve iktisadi
durumunu da olumsuz etkilemiştir. Bunun sonucunda başlayan iç çatışmalar 1978 ve 1982 yıllarında
İsrail'in ülkeyi işgali ile tırmanmış ve bu dönemde devlet otoritesi ciddi şekilde zayıflamıştır. Can
kayıplarının yanı sıra, altyapı büyük oranda zarar görmüş ve vasıflı işgücü ülkeyi terk etmiştir.
1989 yılında Suudi Arabistan'da imzalanan Taif Anlaşması ile Ekim 1990'da çatışmalar son bulmuştur.
Ancak savaş yıllarında güvenliğin tesisi amacıyla ülkeye gelen Suriyeli askeri kuvvetler, Mayıs 2000'de
İsrail'in Lübnan topraklarını terk etmesine rağmen ülkedeki varlığını devam ettirmiştir.
1998 yılında Suriye, ordunun başındaki Lahoud'u destekleyerek yeni başkan olarak göreve getirmiştir.
Başbakan Rafiq al-Hariri’nin istifası üzerine ise yerine Salim Hoss getirilmiştir. 2000 yılında
gerçekleştirilen Parlamento seçimleri Hariri'nin zaferi ile sonuçlanmıştır. Ancak Suriye’nin etkisiyle
Hariri'nin politik gücü zamanla azalmış ve Nisan 2003’te yeni bir hükümet kurulmuştur. Başbakanlık
görevinden yeniden istifa eden Hariri, 2005 seçimleri için çalışmalara başlamış ve ülkede Suriye karşıtı
bir hareket başlatmıştır. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, 1559 sayılı karar ile Suriye'nin Lübnan'ın
iç işlerine karışmamasını ve Suriye'nin askeri gücünü Lübnan'dan çekmesini istenmiştir.
Şubat 2005 ortasında ise Hariri ve beraberindeki 20 kişi Beyrut'ta bir suikastta hayatını kaybetmiştir.
Hariri'nin ölümü üzerine Beyrut'ta ve diğer illerde gösteriler düzenlenmiştir. Ayrıca bu dönemde
ülkedeki Hristiyan ve Müslüman vatandaşlar arasında bir bölünme başlamıştır.
Lübnan iç politikasının başlıca özelliği, ulusal siyasi partilerin bulunmamasıdır. Siyasi güçler; genellikle
belirli coğrafi bölgelerden destek bulan ve siyasi geleneğe sahip ailelerin temsilcileri, dinsel tabana
dayalı örgütler, siyasi kuruluşlar ve milis örgütleri ya da bazı siyasi şahsiyetlerin oluşturduğu gruplar ile
temsil edilmektedir. Bunun doğal sonucu olarak, siyasi güçlerin Meclis’teki dağılımı, parçalanmış bir
siyasi ve toplumsal yapıyı yansıtmaktadır.
Lübnan’ın anayasal sisteminin temellerini; ilki 1926 yılında, ikincisi 1943 yılında ve sonuncusu Taif
Barış Anlaşması’nın hemen akabinde 1990 yılında kabul edilen üç yasa oluşturmaktadır. 21 Eylül 1990
tarihli Anayasa ile, Lübnan Cumhuriyeti’nin bağımsız ve birleşik bir yapıya sahip olduğu dünyaya ilan
edilmiştir. Söz konusu Anayasa’da; ifade özgürlüğüne, insan haklarına, parlamenter demokrasiye, özel
mülkiyete, serbest piyasa ekonomisine, dengeli bir bölgesel kalkınmaya ve farklı dinler arasında uyum
gibi konulara yer verilmektedir.
Siyasi sistem, “kuvvetler ayrılığı” prensibinden hareketle yasama, yürütme ve yargının yanı sıra bir dizi
kontrol ve denge mekanizmalarını içermektedir. Parlamento seçimleri 4 yılda bir yapılmaktadır.
Yürütme, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Konseyi’nden (Kabine) oluşmaktadır. Yargı Sistemi, bir Yönetsel
Mahkeme, Devlet Konseyi Mahkemesi (Conseil d’Etat) ile ticaret odalarını da içeren medeni hukuk
mahkemeleri ve ceza mahkemelerini kapsayan Adli Mahkemelerden oluşmaktadır.
1989 Taif Anlaşması uyarınca iki aşamalı bir politik yapı öngörülmüştür. İlk aşamada, siyasi gücün
farklı dini toplulukların temsilcileri arasındaki dağılımı düzenlenmiş, bu bağlamda Parlamento’da
sandalye sayısı (128) Hristiyanlar ve Müslümanlar arasında eşit olarak paylaştırılmış ve ikinci aşamada
Bakanlar Kurulu ile Parlamento’nun gücü artırılmıştır. Cumhurbaşkanı Devletin başı olup;
Parlamentonun oyu ile 6 yıl için seçilmektedir. Mişel Süleyman, 25 Mayıs 2008’de Cumhurbaşkanı
4 milyon civarında nüfusa sahip olan Lübnan’da din ve mezheplere göre dağılımı gösteren kesin
rakamlar mevcut olmamakla beraber, hemen hemen eşit dağılım gösteren Şii ve Sunnilerden oluşan
Müslüman grup ülke nüfusunun yaklaşık %60’ını oluşturmakta iken, çoğunluğunu Katolik Maronilerin
oluşturduğu Hristiyan grup yaklaşık %30’unu temsil etmektedir. Dürzilerin oranı ise %10’un altındadır.
Bunlara ilaveten kamplarda yaşayan ve vatandaşlık hakkı verilmeyen 200.000 sunni Filistinli ile
çoğunluğunu Suriyelilerin oluşturduğu 300.000 göçmen işçi bulunduğu sanılmaktadır. Ülkede yaşanan
son olaylardan sonra Suriyeli işçilerin önemli bir bölümü Lübnan’ı terketmiştir. Ancak, Lübnan’ın ucuz
işgücüne olan ihtiyacından dolayı Suriyeli işçilerin tekrar dönmeleri beklenmektedir. Ülke nüfusunun %
95’i Arap, % 4’ü Ermeni ve % 1’i ise diğer etnik gruplardan (Süryani, Kürt, vs.) oluşmaktadır.
Ermeniler nüfuslarına kıyasla daha fazla oranda temsil edilmektedir. 2008 Ağustos ayında kurulan 30
Bakanlı Hükümetin 2 üyesi Ermeni asıllıdır. Lübnan Parlementosu 2000 yılında aldığı bir kararla sözde
Ermeni soykırımını devlet olarak tanımıştır.
Sosyo-ekonomik alanda en büyük sorun gelir dağılımındaki adaletsizliktir. Kişi başına düşen gelir 5.000
doların üzerinde olmasına rağmen, yapılan bir araştırmaya göre ülkede bir milyondan fazla kişi
yoksulluk, 250 bin kişi ise açlık sınırının altında yaşamaktadır. Ülke nüfusunun 4 milyon civarında
olduğu düşünülürse bu oldukça önemli bir rakamdır. Beyrut’un Orta Doğu’nun en pahalı şehirlerinden
biri olması, durumu yoksullar için daha da zorlaştırmaktadır. Bölgenin en pahalı ülkelerinden birinde bu
denli yüksek oranda yoksulun bulunması gelir adaletsizliğinin ne kadar ciddi boyutta olduğunu
5 kişilik bir aile için belirlenen yoksulluk sınırı aylık 600 dolardır. Açlık sınırı ise aylık 314 dolar olarak
belirlenmiştir. Birleşmiş Milletlerin indeksine göre açlık sınırı kişi başına günlük 1 dolar olarak
belirlenmişken, hayat pahalılığından dolayı bu sınır Lübnan için günlük 2,2 dolar olarak
Kırsal kesimin yüzde 75’i yoksulluk sınırı altında yaşarken, açlık sınırı altındakilerin 165 bini de kırsal
kesimde bulunmaktadır. Yoksulluk bazı bölgelerde had safhaya ulaşmıştır. Lübnan’daki Türk asıllıların
da bulunduğu Akkar bölgesi yoksulluğun en yoğun yaşandığı bölge konumundadır.
Lübnan’da işsizlik oranı %25 civarında olup, 1 milyon faal nüfusun yaklaşık %5’i tarım kesiminde,
%20’si sanayi ve inşaat sektöründe, %75’i ise hizmetler sektöründe istihdam edilmektedir.
Lübnan’ın başlıca doğal kaynakları; kireçtaşı, demir cevheri, tuzdur. Ülkenin başlıca tarım ürünleri;
narenciye, üzüm, domates, elma, sebzeler, patates, zeytin, tütün ve küçükbaş hayvancılıktır. Lübnan
sanayisi; bankacılık, turizm, gıda işleme (özellikle şarap), mücevherat, çimento, tekstil, kimyasallar,
ağaç ve mobilya ve metal işleme sektörlerinde yoğunlaşmıştır.
Ormanlık alanların tahribi (yüzölçümünün %13’ü ormanlık alan), sulak arazilerin kuraklaşması, içme
suyu kaynaklarının yetersizliği, kanalizasyon atıklarının yol açtığı su kirliliği ve sanayi atıklarından
doğan kirlenme ülkenin başlıca çevresel sorunlarıdır.
Lübnan’da ekonomi hizmet sektörü ağırlıklı bir yapı sergilemektedir. Ekonominin toplam gelir
kaynakları toplam harcamaları karşılayamamaktadır. Genel ekonomide ithalatın önemli bir ağırlığının
olduğu görülmektedir. 2011 yılında ithalatın GSMH’ye oranın %34, toplam dış ticaretin GSMH’ye
oranının ise %42 seviyesinde olacağı öngörülmektedir
Lübnan, nüfus olarak küçük bir ülke görünümünde bulunmasına rağmen, özellikle ithalat açısından
çevre ve komşu ülkelerin büyük çoğunluğundan daha büyük bir pazar potansiyeline sahiptir. Yaklaşık 4
milyonluk nüfusuyla 2011 yılında 20 milyar dolar ithalat gerçekleştireceği tahmin edilmekte ve
Lübnan’ın ithalatının 2013 yılında 23 milyar dolara ulaşılacağı öngörülmektedir.
Genel ekonominin yüksek düzeyde verilen dış ticaret açıkları büyük oranda yurtdışındaki Lübnanlıların
gönderdikleri sermaye akışıyla ve Körfez ülkelerinden özellikle gayrimenkul yatırımları şeklinde gelen
sermaye ile sağlanmaya çalışılmaktadır. Bu sermaye akımının sürekli olamaması, ekonomik ve siyasi
krizler ekonomi üzerinde derin etkiler yapmaktadır.
Lübnan ekonomisinde inşaat ve gayrimenkul satışları önemli bir gelir kaynağı olarak
değerlendirilmektedir. Özellikle Arap ülkeleri vatandaşlarına Lübnan’da gayrimenkul edinme konusunda
sağlanan kolaylıklar, başta petrol zengini ülkelerden olmak üzere, Lübnan’a önemli bir para akışının
oluşmasını sağlarken, bankacılık sektörünün gelişmiş olması ve sektördeki gizlilik ilkesi ayrıca teşvik
edici bir unsur olmaktadır.
Ülkedeki kalifiye işgücü ve müteşebbis kabiliyetinin yüksek olmasının getirdiği dinamizm, Lübnanlılar’ın
Beyrut’ta konuşlanıp dünya çapında ticaret yapmalarını, Türkiye’den alıp Körfez ülkelerine, Çin’den alıp
Afrika ülkelerine satmalarını sağlayan bir yapı oluşturmuştur. Bu yapı ve dinamizmi besleyen önemli bir
unsur ise, ülkedeki ekonomik anlamdaki liberal ve siyasi anlamdaki özgürlükçü yapıdır.
Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF) de, kriz sonrasında Lübnan ekonomisi ile ilgili olarak yayımladığı ilk
raporunda, finansal krizin Lübnan ekonomisi üzerinde doğrudan etki yarattığına ilişkin bir işaretin
henüz bulunmadığını, bu nedenle ülke risk priminin diğer gelişmekte olan ülkelere oranla daha az
arttığını belirtmektedir. Krizin turizm ve inşaat sektörünü uzun dönemde etkileyebileceğine işaret edilen
raporda 2012 yılı için % 3,2 büyüme tahmini yapılmaktadır. Lübnan Merkez Bankası Başkanı Riad
Salameh ise faiz oranlarının sabit kalmasını planladıklarını, enflasyonun ise düşüşe geçeceğini
Lübnan bankalarının yurt dışında yatıracakları kaynaklar, öz sermayelerinin % 25’ini aşamamaktadır.
Bankacılık sektörüne yönelik gerçekleştirilen sıkı finansal düzenlemeler, güvenli liman arayan ilave
fonların Lübnan bankalarına yönelmesi, Lübnan Pound’nun ABD Doları’na sabitlenmiş olması dolayısıyla
enflasyon ve fiyat artış baskısının hafiflemesi ve düşüşe geçen petrol fiyatlarının Lübnan’ın ithalat
maliyetini azaltması sayesinde uluslararası mali krizden ilk etapta daha az etkilenen Lübnan’ın, krizin
etkilerinin Körfez ülkelerine ulaşmasıyla birlikte daha fazla etkilenebileceği tahmin edilmektedir.
Ülkenin en değerli doğal kaynağı olan ve günümüzde tükenen sedir ormanlarının yerini çimento sanayi
almıştır. Mücevhercilikte de son yıllarda önemli gelişme kaydedilmiş olup, bu sektörde hakimiyet küçük
bir Ermeni topluluğundadır.
Lübnan gelişmiş ticaret sistemi, ekonomi ve yatırım politikalarında kısıtlama yapılmaksızın sürdürülen
uzun bir geçmişe sahiptir. Hükümet ekonomide müdahaleci olmayan bir tutum sergilemektedir.
Lübnan’da sermaye ve mal hareketlerinin giriş çıkışında herhangi bir kısıtlama yoktur.
Lübnan yabancı yatırımı memnuniyetle karşılamaktadır. Lübnan’da özel iş kurma ve işletme önünde,
sınırlı istisnalar dışında hukuki bir kısıtlama bulunmamaktadır. Döviz kontrolünün olmaması yabancı
yatırımcıları istedikleri biçimde sermaye ithali ve ihracı yapma konusunda serbest bırakmaktadır.
Serbest piyasa ekonomisine sahip Lübnan özel girişime dayanmaktadır. Özel sektör ortalama talebin
%80’ine katkıda bulunmakta ve tarım, sanayi, inşaat, ticaret ve turizmin yanısıra bankacılık ve finans,
otelcilik ve lokantacılık, medya ve reklamcılık, danışmanlık ve mühendislik sektörlerini ihtiva
etmektedir. İmalat ve sanayi sektörleri milli gelirin yaklaşık beşte birine katkıda bulunmaktadır. Bu
sektörler için uluslararası rekabetten sadece sınırlı düzeyde koruma vardır.
2008 yılında enflasyon oranı %10, 2009 yılı için %1.2 olup, 2010 yılı için öngörülen oran %3’dür. Ülke
eknomik büyüme eğilimini sürdürmektedir. 2010 yılında %5.8 oranında büyümesi öngörülmektedir.
Ekonomik gelişmesine bağlı olarak satın alma gücünde kişi başı gelirin 2010 yılı için 13 bin doları
Lübnan’ın ulusal para birimi olan Pound’un değeri resmi ve serbest piyasadaki döviz kuru eşitlenmiştir.
2010 yılında ortalama döviz kuru, 1 ABD Doları = 1,507 Lira olarak gerçekleşmiştir.
Reel ekonomik büyümenin önümüzdeki yıllarda %5’in üzerinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Diğer
taraftan enflasyonun önümüzdeki yıllarda tek haneli rakamlarda dolaşacağı tahmin edilmektedir.
Önümüzdeki dönemde dış ticaret açığının devam etmesi öngörülmektedir.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’ne (FAO) göre Lübnan 330 000 hektar tarım arazisine sahip
olmakla birlikte bu alanın ancak 170 000 hektarlık kısmı ekilebilir durumdadır. Bu ekilebilir arazilerin ise
yalnızca üçte biri sulanabilmektedir. Ülkenin en önemli tarım alanları Bekaa Vadisi’ndeki düz arazilerdir.
Nitekim bu alan, ülkedeki toplam ekilebilir alanların % 35'ini oluşturmaktadır. Bekaa Vadisi’nde
yetiştirilen kök sebzeler, bazı tahıllar ve tütün, toplam üretimin % 30'unu sağlamaktadır. Kıyı
bölgelerde ise daha çok muz, kavun ve elma gibi meyveler yetişmektedir. Devlet, ülkenin güneyindeki
ve Bekaa Vadisi’ndeki kırsal nüfusu tütün gibi ürünlerin üretimi konusunda desteklemektedir. Bu
bölgelerde hayvancılık da önemli bir geçim kaynağıdır.
Bol güneşli bir ülke olması ve zengin su kaynakları nedeniyle verimli topraklara sahip olan Lübnan’da
tarım sektörü, bölgede en üretken sektör olma potansiyeline sahiptir. Ancak bu potansiyele rağmen
sektör, istenen düzeyin altında bir gelişme gösterilebilmiştir. Tarım arazilerinin büyük bir çoğunluğu
küçük, düzenli sulanmayan ve kullanılamaz durumda ya da verimli olmayan üretim teknikleri
uygulanarak verimsiz hale gelmiş durumdadır. Ülkedeki çiftçilerin çoğunun eğitimli olmaması da önemli
bir sorundur. Patates gibi iç piyasada tüketimi ve satışı fazla ancak ihraç değeri az olan ürünlere
yönelim fazla olup ihracat yapılarak daha fazla kar getirecek ürünlere geçiş sağlanamamaktadır.
Tarım sektörü GSYİH'nin % 5’ini oluşturmaktadır. Üretimin büyük kısmı iç piyasada tüketilmekte ve bir
kısmı da BAE ve Suudi Arabistan başta olmak üzere diğer ülkelere ihraç edilmektedir. Devletin tarım
sektörüne yönelik doğrudan teşvikleri ve ticari bankalardan alınan kredilerin miktarı sınırlı olup,
uluslararası fonlardan yararlanma imkânı düşüktür. Sonuç olarak, sektöre yapılan yatırımların miktarı,
üretkenlik ve rekabet gücü düşüktür.
Ülkenin en başarılı tarım sektörlerinin başında, yerel üzüm bağlarından elde edilen şarap üretimi
gelmektedir. Lübnan şaraplarının mazisi antik çağlara kadar uzanmaktadır (İncil’e göre ülkenin
güneyindeki Qana bölgesinde sular şaraba dönüşmüş, Fenikeliler bu şarabı Roma’ya ve Yunan
kentlerine satmışlardır). Ülkede modern şarapçılık ise 1950’li yıllarda başlamış, iç savaşın son
bulmasından sonra ise üzüm bağlarının sayısında hızlı bir artış yaşanmıştır. Ülkenin en iyi şarapları
arasında Cinsault, Syrah ve Sauvignon şarapları yer almaktadır.
Bekaa Vadisi’nde 16 000 hektarlık bir alan şarap üretimi amacı ile işlenmektedir. Yılın en az 300
gününde güneş ışığı alması ve kışın don olaylarına maruz kalmaması nedeniyle bu bölge bağcılık için
ideal koşullara sahiptir. Toplam şarap üretimi yıllık 12 000 ton civarındadır. Bu üretimin yaklaşık %
30’u, çoğu Avrupa’daki ve Amerika'daki Orta Doğu restorantlarında kullanılmak üzere ihraç
Bölgedeki diğer ülkelerin aksine, Lübnan hükümeti ülkede büyük ulusal sanayi şirketlerinin yaratılması
konusunda fazla çaba göstermemiştir. Bunun yerine sanayi ve tüketim mallarının ithalatına ağırlık
verilmiştir. İmalat sektörünün nominal GSYİH’ye katkısı yaklaşık % 12 olup, nüfusun yaklaşık % 3’ü bu
sektörde istihdam edilmektedir. Sektörde faaliyet gösteren işletmelerin % 96’sında 10 kişiden az kişi
ve yalnızca % 0,1’inde 250’den fazla işçi çalışmaktadır. Ortalamada firma başına düşen çalışan sayısı
5’tir, bu da işletmelerin ne kadar küçük olduğunun göstergesidir. Gıda imalatı, yarattığı istihdam
olanakları ve firma sayısı açısından sektörde en büyük paya sahiptir. Sektöre yapılan yeni yatırımlar ise
kimyasal maddeler ve inşaat malzemeleri üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Hükümetin sektöre müdahalelerden kaçındığı ve finansman olanaklarının da kısıtlı olduğu göze
çarpmaktadır. Yabancı şirketlerin imalat sektöründeki payı %1 olup, pazarın büyüklüğü göz önüne
alındığında oldukça kısıtlıdır. İçeceklerin şişelenmesi gibi büyük çaplı üretim yapılan alanlar dışında çok
az sayıda yabancı şirket ülkede tesis kurmuş; bazıları ise Dubai ile karşılaştırıldığında uzun süren lisans
işlemleri, altyapı yetersizlikleri ve iş gücü maliyetlerinin yüksekliği nedeniyle Lübnan’da yatırım
Lübnan'da ticari olarak işletilebilir maden yatakları bulunmamaktadır. Savaş sonrasında canlanan
inşaat sektörünün gelişimi için açık mermer taş ocaklarının kurulması ve çimento üretimi için kum ve
kireçtaşı üretimi teşvik edilmiştir. Çoğunluğu iç piyasada tüketilen bu doğal kaynakların bir kısmı da
ihraç edilmekte olup, son zamanlarda taş ocaklarının çevre üzerindeki olumsuz etkileri tepki
Sektöre son yıllarda canlılık getiren en büyük girişim, savaş sonrasında yeniden yapılanma çalışmaları
ve körfez ülkelerinden gelen turistlere yönelik lüks emlak satışlarıdır. Ülkedeki ticari projeler ve konut
yatırımları için sağlanan fonların büyük bir kısmı yurt dışında yaşayan Lübnanlı vatandaşlardan ve
Körfez ülkelerinde yaşayan Araplar’dan sağlanmış, bu fonların bir kısmı lüks konut inşaatlarında
harcanmıştır. Siyasi istikrarla beraber yeni inşaatların sayısının artması beklenmektedir. Ülkede inşaat
sektörünün GSYİH’ya katkısının %8 seviyelerinde olduğu tahmin edilmektedir.
İNŞAAT FAALİYETLERİNDEKİ GELİŞMELER
İnşaat İzinleri (1000 m2)
Çimento Teslimleri(1000 Ton)
İnşaat Maliyet İndeks Artışı (%)
Mülkiyet İşlemleri Sayısı
Mülkiyet İşlemleri Tutarı (Milyar LL)
Beyrut ve Tripoli Mühendisler Odasına açıklanan rakamlara göre yeni çıkan inşaat izinleri 2010 yılında
17.625.000 m2 yi bulunmuştur. Bu rakam geçen yılına oranla %23,1’lik bir artışı göstermektedir.
Bu rakamlar müteahhitlerin gayrimenkul talebine yeni projeler başlatarak yanıt vermeleri sonucunu
doğuran geçen yılın inşaat patlamasını takip etmektedir. 2010 yılında Orta Doğu’da gayrimenkul
etkinliklerinde görülen daralmaya rağmen, Lübnan’da inşaat sektörü gelişmeye devam etmektedir.
Müteahhitlik sektöründe yabancı firma faaliyetlerine yönelik herhangi bir kısıtlama bulunmamaktadır.
Türk müteahhitlik firmaları makine ekipman ve geçici işgücü konusunda herhangi bir sıkıntı
yaşamamaktadırlar. Makine ve ekipman geçici ithal yoluyla Lübnan’a getirilmesi ve iş bitiminde
Türkiye’ye geri götürülmesi mümkündür. Lübnan Çalışma Bakanlığına projede çalışacak işçilerin ve
diğer personelin bir listesinin sunulması ve onayı alınması gerekmektedir. Çalışma Bakanlığı
mühendisler ve vasıflı personelin mümkün olduğu kadar Lübnanlı olması koşulunu aramaktadır. Ülkede
Türk müteahhitlerine karşı önyargı bulunmamakta, tersine müteahhitlerimiz saygın bir yere sahip
Türk şirketleri için İslam Kalkınma Bankasından finansman imkanları vardır. Türk firmaları özellikle
uluslararası fonlardan desteklenen ihalelere katılma imkanına sahiptir. Fransız, İtalyan, Alman,
Kuveyt’li, S.Arabistan’lı, Türk ve Çinli firmalar piyasanın önemli aktörleridir. Diğer projeler için bir yerli
ortakla ihalelere katılma uygun görülmektedir. Zira önümüzdeki dönemdeki su arıtma, yol, baraj ve
enerji projelerinde Lübnan’lı firmalar Türk firmalarının tecrübelerinden yararlanma arzusu
taşımaktadırlar. Önümüzdeki aylarda söz konusu projeler için ön yeterlilik konusunda başvuruda
bulunulması gerekmektedir. Türkiye’den çeşitli firmalar ön yeterlilik için başvuruda bulunmuşlar, 2010
yılında beş Türk firması ön yeterlilik almış bulunmaktadır.
Lübnan özel sektöründe Körfez ülkelerinde olduğu gibi mega projeler bulunmamakla birlikte en önemli
projeler otel ve konut inşaatı (yaklaşık 1-50 milyon dolar arasında)’dır.
Turizm tarihsel olarak Lübnan’ın en önemli ekonomik sektörlerinden biri olmuştur. Ülkeye gelen
ziyaretçilerin çoğu, yurt dışında yaşayan Lübnanlılar (özellikle yaz aylarında) ve Akdeniz kıyılarından
500 metre içeride yükselen karla kaplı dağları gibi doğal güzellikleri görmek için Körfez ülkelerinden
gelen turistlerdir. ABD’deki 11 Eylül 2001 saldırıları sonrasında sektöre hareketlilik gelmiş; önceden
yaz aylarını ABD’de ve Avrupa’da geçiren Araplar Lübnan’ı tercih etmeye başlamışlardır. Lübnan’ı 2009
yılında yaklaşık 1.9 milyon turist ziyaret etmiştir. Ülkenin istikrarı yada istikrarsızlığı turizmi direkt
2011 yılında yaşanan politik belirsizlikler ülkenin önemli sektörlerinden olan turizmi de etkilemektedir.
2011 yılı ilk çeyreğinde gelen turist sayısı, 2010 yılı aynı döneme göre %13,3 düşüş göstermiştir.
Turizmin çok önemli olması nedeniyle bu etkilenmenin diğer sektörleri de etkilemesi beklenmektedir.
Lübnan’ın en önemli kara yolu, savaş sonrasındaki yeniden yapılanma sürecinde Beyrut yakınlarında
inşa edilen altı şeritli otoyoldur. Kaynak yetersizliği nedeniyle planlanan birçok yol ve köprü inşaatı
Toplu taşıma ağının zayıf olması nedeniyle Lübnan’da araç sahipliği oranı çok yüksek olup her üç
kişiden birine birden fazla araç düşmektedir. Yasal düzenlemelerin yetersizliği (organize bir trafik polisi
gücünün olmaması ve araçların yıllık muayenelerinin yapılmaması gibi) trafik sıkışıklığına ve hava
kirliliğine yol açmaktadır. Özellikle Beyrut’ta hava kirliliği ve eski sanayi tesisleri nedeniyle Birleşmiş
Milletler Lübnan’ı yüksek risk grubundaki ülkeler sınıfına almıştır. 2002 yılında bu sorunun önüne
geçebilmek için dizel araçların kullanımı yasaklanmıştır. Ayrıca kara yollarının kalitesinin yüksek
olmaması, trafikte geçen sürenin uzamasına ve işletmeler açısından maliyetin artmasına yol açmaktadır.
Lübnan’ın tek uluslararası havaalanı, turizmin ve hizmetler sektörünün geliştirilmesi amacıyla 1990’lı
yıllarda Beyrut’un güneyinde inşa edilen Beyrut Rafik Hariri Havaalanı’nın yıllık yolcu kapasitesi; 6
Deniz taşımacılığının % 70’i Beyrut Limanı’ndan yapılmakta olup; Tripoli, Sidon ve Tyre diğer önemli
limanlar arasında yer almaktadır. Verimliliğin artırılması amacıyla hükümet, liman yönetimlerini
özelleştirilmeyi ve yabancı firmalarla işbirliği yapmayı planlamaktadır.
Lübnan’da demir yolu altyapısı bulunmamaktadır.
Lübnan’daki sabit telefon hattı aboneliği oranı % 17, mobil telefon aboneliği oranı ise % 50’dir.
Sektörde faaliyet gösteren iki mobil servis sağlayıcı da (MTC Touch, Orascom) kaliteli ancak pahalı
hizmet vermektedir. Sabit hat aboneliği ve internet hizmetlerinin yakın zamanda özelleştirilmesi
Sınırlı miktardaki hidroelektrik üretimi dışında Lübnan, enerji ihtiyacının tümünü ithal petrolden elde
edilen elektrikle karşılamaktadır. Lübnan’da enerji sektörü devletin tekelinde olup, Enerji Bakanlığı’na
bağlı Elektrik İdaresi (EDL) tarafından düzenlenmektedir. Klima kullanımının arttığı yaz aylarında kısa
elektrik kesintileri uygulanmaktadır. EDL’de etkin yönetim ilkelerinin uygulanamaması, elektrik
faturalarının tahsil edilememesi ve kaçak elektrik kullanımı gibi faktörler finansal kayıplara yol
Enerji sektörünün yeniden yapılandırılması kısa vadede Lübnan hükümetinin önünde duran en önemli
zorluklardan biri olarak görülmektedir. Lübnanın ana enerji kaynağı termal su kaynaklarıdır. Hidrolik
santraldan üretilen enerji toplam üretim kapasitesinin % 10’unu aşamamaktadır. Lübnan Suriye’den
enerji ithal etmektedir. (2005-2008 arası ortalama 90MW)
Bankacılık, Lübnan’ın en önemli sektörlerinden biri olmuş, birden fazla dili konuşabilen eğitimli nüfus da
bu gelişimde etkili olmuştur. İç savaşın yaşandığı 1975-1990 yılları sonrasında Lübnan bölgenin finans
merkezi olma konumunu Körfez ülkelerine kaptırmıştır. Sonrasında kendine yeni niş piyasalar yaratan
sektör, Suriyeli yatırımcılar için bir offshore merkezi haline gelmiştir. Diğer ülkelere yerleşen Lübnan
vatandaşların Körfez ülkeleri ve Sahra-altı Afrikası ile ticari ilişkileri aracılığıyla bazı finans kurumları da
Günümüzde ticari bankacılık, yatırım bankacılığı ve sigortacılık Lübnan’daki belli başlı mali hizmetler
arasında yer almaktadır. Audi-Saradar, BLOM ve Byblos ülkenin en büyük ticari bankalarıdır. Merkez
Bankası sektördeki küçük bankaların birleşmesi taraftarıdır.
Ticari bankaların yanı sıra çok sayıda aracı ve 50’den fazla sigorta şirketi de ulusal ve uluslararası
piyasalara hizmet vermektedir. Beyrut Borsası, 1996 yılından bu yana faaliyette olmasına rağmen işlem
hacmi istenen düzeyde değildir.
Lübnan’da Yatırımı Geliştirme Kanunu 16 Ağustos 2001’de yürürlüğe girmiştir.
Kanun ile, yatırımlara vergi istisnası, çalışma izni, birtakım ücret indirimleri sağlanmakla birlikte,
enerji, toprak ve işgücü maliyetlerinin yüksek olması ve pek çok ülke ile Serbest Ticaret Anlaşması
imzalanmış olması nedeniyle sanayi yatırımları için Lübnan uygun bir tercih olarak görülmemektedir.
Ancak, Lübnan’ın Orta Doğu'nun en önemli turizm merkezlerinden biri olması dolayısıyla ülkedeki
turizm yatırımları son yıllarda artmaktadır. Lübnan'da yapılacak yatırımlara bölgeler itibarıyla değişik
teşvikler verilmektedir (Detaylı bilgi için: Investment Development Authority of Lebanon
Lübnan’da faaliyette bulunmak isteyen yabancı firmalar şube veya temsilcilik bürosu açabilmektedirler.
Şubeler her türlü ekonomik faaliyette bulunma hakkına sahipken, temsilcilik büroları sadece ürün
pazarlaması veya halkla ilişkiler gibi ticari olmayan alanlarda faaliyette bulunabilmektedir. Her iki
kuruluş için de Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı’ndan faaliyet izni alınması zorunludur. Başvuruda istenen
belgeler ise aşağıda sıralanmaktadır:
- Şube/temsilcilik müdürü veya avukat tarafından imzalanmış başvuru yazısı.
- Ticaret Odası, Lübnan Büyükelçiliği ve Lübnan Dışişleri Bakanlığı tarafından tasdiklenmiş firma
kuruluş anlaşması (Yeminli tercüme bürosunda Arapça’ya tercüme ettirilmeli ve Adalet Bakanlığı’nda
- Yönetim Kurulu veya benzer bir organ tarafından alınan büro/temsilcilik açma ve müdür atamasına
dair kararlar (Başvuru yazısında olduğu gibi 4 aşamalı tercümeli ve tasdikli olmalıdır).
- Lübnan’da yerleşik bir noterden alınmış imza yetkisi.
İlgili birimin başvuruyu 7 gün içinde inceleyerek uygun görüldüğünü bildirmesinin ardından 1 800 000
LL (yaklaşık 1 200 Dolar) tutarında kayıt ücreti Maliye Bakanlığı’na yatırılır. Makbuzun bir örneğinin
Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı’nın Ticaret Departmanı’na verilmesini müteakip yetkililer, 10 gün içinde
firmanın Resmi Gazete’de yayınlanmasını sağlayacak belgeyi (notice) verir. İlanın Resmi Gazete’de
yayınlanmasına dair ücretin ödendiğini gösteren belgenin Ticaret Departmanına verilmesinden sonra ise
belgenin aslı (notice) firmaya teslim edilir. Resmi Gazete’de yayın ücreti satır başına 5 000 LL’dir
(yaklaşık 3,3 Dolar). Buna tercüme ve resmileştirme ücreti de eklenmektedir.
Orijinal belgenin (notice) alınmasını müteakip şubenin Beyrut Ticaret Sicili’ne işlenmesi gerekmektedir.
Ekonomi ve Ticaret Bakanlığı’na sunulan belgelerin tasdikli tercümesinin bu birime de verilmesi
gerekmektedir. Ticari kaydın yapılması için talep edilen ücret 900 000 LL (yaklaşık 600 Dolar) olup;
temsilcilik açılabilmesi için ticari kayıt yaptırmaya gerek bulunmamaktadır. Temsilcilikler ticari
faaliyette bulunamadıkları için vergiden muaftır. Şubeler ise % 15 gelir vergisine tabidir. Ayrıca şube
açma prosedürü için talep edilen ortalama ücret (masraflar ve avukatlık ücreti) 3 000 Dolar olup,
temsilcilik için 1 500 Dolar’dır (Detaylı bilgi için: www.idal.com.lb).
Lübnan’da Yabancı İşçi Çalıştırılması
Lübnan’da uygulanan asgari ücret 350 000 LL (yaklaşık 230 Dolar) olup, haftalık çalışma saati 48 saat
ve yıllık izin hakkı 15 gündür. Ayrıca yabancı işçilerden çalışma izni için gelirine bakılmaksızın yıllık
bazda aşağıdaki maktu ücretler talep edilmektedir:
- Üst yöneticilerden; 1 800 000 LL (1 194 Dolar)
- Teknik personelden; 960 000 LL (637 Dolar)
- İşçilerden; 480 000 LL (318 Dolar)
- Evde çalışan hizmetçilerden; 240 000 LL (159 Dolar)
Diğer taraftan, yabancı bir firma Lübnan’da işçi çalıştırmak istediğinde çalıştıracağı işçinin kendi
ülkesinde sigortalı olduğunu belgeleyebilirse Lübnan’da tekrar sigorta yaptırmasına gerek
bulunmamaktadır. İşçinin herhangi bir sigorta kapsamında olmaması halinde ise Lübnan’da
sigortalanması zorunludur. Suriyeli işçiler ülkeye girerken pasaport veya kimliklerine “çalışamaz”
damgası vurulmadığından, otomatik olarak legal işçi statüsü kazanmakta, çok düşük ücretlerle (günlük
ortalama 10 Dolar) çalışan bu işçiler zaman zaman firmalarca muvakkat statüde istihdam edilmekte ve
böylece sigorta primi ödenmesinden kaçınılmaktadır.
Ayrıca, Lübnan’da herhangi bir iş dalında temsilcilik açmak suretiyle bu ülkede uzun süre kalmayı
planlayan firmaların getirecekleri personeli kendi ülkelerinde sigortalı olsalar dahi yeniden sigorta
ettirmeleri mecburi olup; bu durumda çalışanın aylık ücretinin % 23,5’i sigorta primi kesintisine esas
Lübnan önemli oranda dış ticaret açığı veren bir ülkedir. 2011 yılı dış ticaret hacmi 24.5 milyar dolar
olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılı ihracatı 4,3 milyar dolar olup buna karşılık ithalatı 20,2 milyar dolar
Lübnan’ın ihracatı yıllar itibariyle artış göstermektedir. İhracatında başlıca ürünler ham altın, elmas,
demir-çelik, bakır döküntü hurdaları, elektrojen gruplar, gübreler ve asitler yer almaktadır. Lübnan
ihracatını ağırlıklı olarak Güney Afrika, İsviçre, BAE, Suudi Arabistan, Türkiye, Suriye ve Irak’a
GTİP Ürün Adı
7108 Altın (Ham, Yarı İşlenmiş, Pudra Halinde)
3103 Fosfatlı Mineral/Kimyasal Gübreler
7404 Bakır Hurda Ve Döküntüler
2809 Difosfor Pentaoksit; Fosforik Asit Ve Polifosforik Asitler
2008 Başka Yerinde Belirtilmeyen Meyve Ve Yenilen Diğer Bitki Parçaları
8502 Elektrojen Grupları, Rotatif Elektrik Konvertisörleri
4901 Kitap, Broşür, Risale Vb. Matbua
2202 Sular (Tatlandırıcılı, Lezzetlendirilmiş
8544 İzole Edilmiş Tel, Kablo; Diğer İzole Edilmiş Elektrik İletkenleri; Fiber
8418 Buzdolapları, Dondurucular, Soğutucular, Isı Pompaları
4818 Tuvalet Kağıtları, Kağıt Havlu, Mendil, Kumaş, Masa Örtüsü Vb,
3004 Tedavide/Korunmada Kullanılmak Üzere Hazırlanan İlaçlar
1806 Çikolata Ve Kakao İçeren Diğer Gıda Müstahzarları
2005 Diğer Sebzeler (Sirke/Asetik Asitten Başka Usulde Hazır. Konserve)
6204 Kadın/Kız Çocuk İçin Takim, Takim Elbise, Ceket
7602 Alüminyum Döküntü Ve Hurdaları
4819 Kağıt/Karton Vb. Esaslı Kutu, Kılıf, Torba Vb. Eşya
1704 Kakao İçermeyen Şeker Mamulleri (Beyaz Çikolata Dahil)
3305 Saç Müstahzarları
3303 Parfümler ve tuvalet suları
8708 Kara Taşıtları İçin Aksam, Parçaları
Lübnan’ın ithal ettiği başlıca ürünler; petrol yağları, kıymetli metaller (altın, elmas) kara taşıtları
ürünleri (binek otomobil, kamyon, kamyonet ve bunların aksam ve parçaları), ilaçlar, elektrik ve
elektronik ekipman (elektrik malzemeleri, telefonları televizyonlar), İnşaat malzemeleri (Demir-çelik
inşaat aksamı, borular, doğal taşlar), çeşitli gıda ürünleri ve tekstil ürünleridir. 2011 yılı ithalatı 20,2
milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Lübnan’ın başlıca tedarikçi ülkeleri ABD, İtalya, Çin, Fransa ve
Almanya’dır. Lübnan’ın dünyadan ithalatında Türkiye 8.sırada yer almaktadır.
2710 Petrol Yağları Ve Bitumenli Minerallerden Elde Edilen Yağlar
8703 Otomobili, Steyşın Vagonlar, Yarış Arabaları)
3 400 874
1 685 963
7214 Demir/Çelik Çubuklar (Sıcak Haddeli, Dövülmüş, Burulmuş,
0102 Canlı Sığır
2402 Tütün/Tütün Yerine Gecen Maddelerden Purolar, Sigarillolar Ve
6204 Kadın/Kız Çocuk İçin Takım, Takım Elbise, Ceket Vs.
8517 Telli Telefon-Telgraf İçin Elektrikli Cihazlar
6908 Sırlı Seramikten Döşeme, Kaldırım Tasları, Şömine, Duvar
8408 Dizel - yarı dizel motorlar
3002 İnsan Ve Hayvan Kanı, Serum, Ası, Toksin Vb. Ürünler
3901 Etilen Polimerleri (İlk Şekillerde)
8471 Otomatik Bilgi İşlem Makineleri, Üniteleri
7228 Alaşımlı Çelikten Çubuk, Profil, İçi Boş Sondaj Çubukları
1905 Ekmek, Pasta, Kek, Bisküvi Vs. İle Boş İlaç Kapsülü Mühür
0402 Süt, Krema (Konsantre Edilmiş, Tatlandırıcı Madde İçerenler)
8415 Klima Cihazları-Vantilatörlü, Isı, Nem Değiştirme Tertibatlı
9018 Tıp, Cerrahı, Dişçilik, Veterinerlik Alet Ve Cihazları
4802 Sıvanmamış Kağıt Ve Karton (Perfore Edilmemiş Kart Ve Şeritler
6403 Ayakkabı; Yüzü Deri, Tabanı Kauçuk, Plastik, Tabii, Suni Vb
8407 Alternatif-Rotatif Kıvılcım Ateşlemeli, İçten Yanmalı Motorlar
3 484 155
4 254 185
1 919 314
1 994 558
1 228 133
1 398 418
1 873 149
1 439 679
1 624 483
1 196 635
1 237 253
1 259 854
16 231 585
17 969 735
20 162 637
Lübnan Arap Ligi ve Birleşmiş Milletler’in kurucusu olan ve aynı zamanda Birleşmiş Milletler şemsiyesi
altındaki bütün örgüt ve komitelere, Dünya Bankası’na, Uluslararası Para Fonu’na (IMF) ve Uluslararası
Kalkınma Birliği’ne üye olan Lübnan’ın, Suriye ile Mayıs 1991’de yürürlüğe giren Kardeşlik, İşbirliği ve
Koordinasyon Anlaşması’nın da aralarında yer aldığı bir dizi ikili anlaşması bulunmaktadır. 1993’te
Suriye ile, 1996’da Kuveyt ile 1998’de Mısır ile, 2000’de Birleşik Arap Emirlikleri ile imzalanan Serbest
Ticaret Anlaşmaları yürürlüğe girmiştir. Ülkenin ayrıca Suudi Arabistan, Katar, Kuveyt ve Fas gibi Arap
ülkeleri ile de Ekonomik İşbirliği Anlaşmaları bulunmaktadır.
Lübnan 1998 yılından itibaren her yıl gümrük vergilerinin % 10 oranında indirilmesini öngören ve 14
Arap ülkesi arasında imzalanan Arap Serbest Ticaret Anlaşması’na da taraftır. Bu ülkeler arasında Ocak
2005 itibarıyla ilgili gümrük vergi indirimleri gerçekleştirilmiştir. 1992 yılından bu yana Türkiye’nin de
aralarında bulunduğu çok sayıda ülke ile Yatırımları Karşılıklı Geliştirme ve Koruma Anlaşmaları
imzalayan Lübnan’ın ayrıca, yine Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 20 ülke ile imzaladığı Çifte
Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları bulunmaktadır.
Lübnan, 12 Haziran 2002 tarihinde, Avrupa-Akdeniz Ortaklığı girişimi kapsamında, Avrupa Birliği (AB)
ile serbest ticareti düzenleyen bir İşbirliği Anlaşması imzalamıştır. Anlaşma, nihai amacı mal ticaretinde
Akdeniz Serbest Ticaret Alanı oluşturmak olan aşamalı gümrük vergisi indirimlerini düzenlemektedir.
Nisan 2006’da yürürlüğe giren Anlaşma çerçevesinde, Lübnan menşeli sanayi mallarının AB pazarına
gümrüksüz girmesi imkânı getirilirken, AB menşeli malların, 2008 yılından başlayarak yapılacak gümrük
vergisi indirimleri ile nihai olarak 2014 yılında Lübnan pazarına gümrüksüz girmeleri öngörülmektedir.
Lübnan ayrıca AB ile Avrupa Komşuluk Politikası (European Neighboorhood Policy-ENP) çerçevesinde
Lübnan’ın 2004 yılında EFTA (European Free Trade Association, Avrupa Serbest Ticaret Birliği) ile
imzaladığı Serbest Ticaret Anlaşması da 1 Ocak 2007’de yürürlüğe girmiştir. Diğer taraftan, 1999
tarihinden bu yana Dünya Ticaret Örgütü ile katılım müzakereleri gerçekleştirmekte olan Lübnan, halen
Örgüt’te Gözlemci statüsünde bulunmaktadır.
Lübnan’a faaliyette bulunan firmaların Lübnan Adalet Bakanlığı Ticaret Birimi’ne kayıt olmaları
gerekiyor. Ayrıca, ithalatçılar Maliye Bakanlığı’na kayıt olup Maliye Bakanlığından alacakları ve bütün
vergilerin Maliye Bakanlığı’na ödendiğini gösteren Temiz Kağıdı (Quittance Certificate/Bara’a Zimma
Maliyya) bütün gümrük işlemlerinde aranmaktadır.
DTÖ kurallarıyla uyumlu olarak 2000 yılı sonunda çıkarılan yeni gümrük kanunu ile serbest bölgelerin
geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kanun ile ortalama gümrük tarife oranı % 20’den % 15’e düşmüş,
Lübnan’da üretilmekte olan mallara rakip olabilecek ürünler üzerinden alınan gümrük vergisi oranları
ise % 25 oranında azaltılarak % 70–100 seviyesine indirilmiştir. Bazı mal grupları itibariyle gümrük
tarife oranları şöyledir:
Lübnan’da üretilmeyen hammadde ve yarı mamüller için % 0.
Bilgisayar yazılım ve donanımları için % 0.
Bira (% 40), şarap ve arak (% 70) hariç, alkollü içecekler için % 15.
Hazır giyim ürünleri için % 15.
Kozmetik ve parfümeri için % 15.
Tavuk, yoğurt, peynir, bal, sebze-meyve gibi tarımsal ürünler için % 70.
Bu oranların yanı sıra Lübnan’da ithalat için değişik Bakanlıklar tarafından uygulanan yasaklama,
kısıtlama, lisans ve müsaade şeklinde yaklaşık 30 tür tarife dışı engel bulunmaktadır. Ülkeye 5
yaşından eski arabaların, bazı kimyasalların ve zehirli atıkların ithalatı ise yasaktır. İthal edilen
ürünlerin etiketlerinde ağırlık, üretim ve son kullanma tarihleri, içeriği ve üretim yeri bilgilerinin
bulunması zorunludur. AB normları genelde Lübnan için de geçerlidir. Lübnan Standartlar Enstitüsü
(LIBNOR) mevcut standartları gözden geçirmektedir. http://www.libnor.org/
2002 yılının Haziran ayında Maliye Bakanlığı yükleme ve nakliye işlemlerini kolaylaştırmak üzere daha
sonra havaalanını da kapsayacak olan, ancak şu anda sadece limanlarda uygulanan Manar projesini
Avrupa Birliği Pazara Giriş web sitesinden, Lübnan’a ihracatta uygulanan gümrük vergileri ve gerekli
ithalat dokümanları gibi konularda bilgi edinmek mümkündür. http://mkaccdb.eu.int
Lübnan ile 2000 yılında 150 milyon dolar civarında olan dış ticaret hacmimiz, 2012 yılı itibarıyla 1
milyar dolara ulaşmıştır.
Türkiye-Lübnan Dış Ticaret Değerleri (1 000 Dolar)
Türkiye'nin Lübnan'a İhracatında Başlıca Ürünler (1000 Dolar)
7214 Demir Veya Alaşımsız Çelikten Çubuklar (Dövülmüş, Sıcak Haddelenmiş)
70 482 77 762 154 712
231 75 961 32 638
7210 Demir Veya Alaşımsız Çelikten Yassı Hadde Mamulleri, Genişliği 600 Mm
Veya Daha Fazla Olanlar
10 825 16 393 19 210
11 151 16 142 18 585
Ekmek, Pasta, Kek, Bisküvi Ve Diğer Ekmekçi Mamüller, Hosti, Boş İlaç
Kapsülü Mühür Güllacı, Pirinç
11 109 11 531 18 222
0302 Balıklar (Taze Veya Soğutulmuş)
13 951 18 092 17 486
Demir Veya Alaşımsız Çelikten Yassı Hadde Ürünleri (Genişlik >= 600 Mm)
(Sıcak Haddelenmiş) (Kaplanm
Mücevherci Eşyası Ve Aksamı (Kıymetli Metallerden Veya Kıymetli
Metallerle Kaplama Metallerden)
Demir Veya Alaşımsız Çelikten Filmaşin (Sıcak Haddelenmiş, Kangal
Kadınlar Ve Kız Çocuk İçin Takım Elbise, Takım, Ceket, Blazer, Elbise, Etek,
Pantolon Etek, Vb.
7207 Demir Veya Alaşımsız Çelikten Yarı Mamuller
9 805 17 443
11 196 15 794 14 515
6 351 12 759
13 358 15 838 12 507
8 550 10 209
9303 Diğer Ateşli Silahlar (Spor İçin Av Tüfekleri Ve Diğer Tüfekler, İşaret Fişeği,
Ok Silahları, Hayvan
8418 Buzdolapları, Dondurucular Ve Diğer Soğutucu Ve Dondurucu Cihazlar Ve
4 986 10 222
6206 Kadınlar Ve Kız Çocuklar İçin Bluzlar, Gömlekler Ve Gömlek-Bluzlar
9 284 10 306
1512 Ayçiçeği, Aspir, Pamuk Tohumu Yağları Ve Bunların Fraksiyonları (Kimyasal
5407 Sentetik Filament İpliklerinden Dokunmuş Mensucat
3923 Plastiklerden Eşya Taşınmasına Veya Ambalajlanmasına Mahsus Malzeme,
Tıpa, Kapak, Kapsül
1516 Hayvansal Ve Bitkisel Yağlar Ve Bunların Fraksiyonları
7308 Demir Veya Çelikten İnşaat Ve İnşaat Aksamı, İnşaatta Kullanılmak Üzere
Hazırlanmış Demir Veya Çelik
6802 Yontulmaya Veya İnşaata Elverişli İşlenmiş Taşlar (Kayagan Taşı Hariç),
Mozik İçin Küp Şeklinde Taşl
3917 Plastikten Hortumlar, Borular Ve Bağlantı Elemanları (Manşon, Nipel,
Dirsek, Flanşlar, Vb.)
6109 Tişörtler, Fanilalar, Atletler, Kaşkorseler Ve Diğer İç Giyim Eşyası (Örme)
7321 Demir Veya Çelikten Sobalar, Mutfak Soba Ve Ocakları, Barbekü, Mangal,
Gaz Ocakları Vb İle Bunların
5801 Dokunmuş Kadife, Pelüş Ve Tırtıl Mensucat
7306 Demir Veya Çelikten Diğer İnce Ve Kalın Borular Ve İçi Boş Profiller
4818 Tuvalet Kağıtları, Kağıt Havlu, Mendil, Kumaş, Masa Örtüsü, Kağıt Mendiller
7005 Float Cam Ve Yüzeyi Taşlanmış Veya Parlatılmış Cam (Plakalar Halinde)
8708 Karayolu Taşıtları İçin Aksam, Parça Ve Aksesuarlar
2102 Mayalar Ve Cansız Diğer Tek Hücreli Mikroorganizmalar
406 Peynir Ve Pıhtılaşmış Ürünler
Kaynak. Trade map
Türkiye'nin Lübnan'dan İthalatında Başlıca Ürünler (1000 Dolar)
7204 Dökme Demirin, Demirin Veya Çeliğin Döküntü Ve Hurdaları
81 253 178 748 220 977
2809 Difosfor Pentaoksit, Fosforik Asit Ve Polifosforik Asitler
13 739 38 930 49 078
6204 Kadınlar Ve Kız Çocuk İçin Takım Elbise, Takım, Ceket, Blazer, Elbise, Etek,
7602 Aluminyum Döküntü Ve Hurdaları
4101 Sığır (Bufalo Dahil) Ve At Cinsi Hayvanların Ham Post Ve Derileri
7108 Altın (Platin Kaplamalı Altın Dahil) (İşlenmemiş Veya Yarı İşlenmiş Ya Da
7106 Gümüş (Altın Veya Platin Yaldızlı Gümüş Dahil) (İşlenmemiş Veya Yarı
İşlenmiş Ya Da Pudra Halinde)
7404 Bakır Döküntü Ve Hurdaları
504 Hayvan Bağırsak, Mesane Ve Midesi (Taze, Soğutulmuş, Dondurulmuş,
5101 Yün Ve Yapağı (Kardesiz/Taranmamış)
3103 Fosfatlı Mineral Veya Kimyasal Gübreler
4901 Kitaplar, Broşürler, Risaleler Ve Benzeri Matbuat
4103 Diğer Ham Post Ve Deriler
7806 Kurşundan Diğer Eşya
5205 Pamuk İpliği (Dikiş İpliği Hariç)
8712 Motorsuz Bisikletler Ve Diğer Motorsuz Tekerlekli Taşıtlar (Üç Tekerlekli
Dağıtım Amaçlı Bisikletler
1212 Keçiboynuzu, Deniz Otları Ve Diğer Algler, Şeker Pancarı, Şeker Kamışı Vs.
4202 Deri Ve Köseleden Sandık, Bavul, Valiz, Evrak Çantası, Seyahat Eşyası,
5911 Dokumaya Elverişli Maddelerden Teknik İşlerde Kullanılmaya Mahsus
Ürünler Ve Eşya
804 Hurma, İncir, Ananas, Avokado Ve Guava Armudu, Mango Ve Mangost
3919 Plastikten Kendinden Yapışkan Levha, Plaka, Bandlar, Şerit, Film, Folye Ve
Diğer Yassı Şekiller
6211 Spor, Kayak Ve Yüzme Kıyafetleri; Diğer Giyim Eşyası
5810 Parça, Şerit Veya Motif Halinde İşlemeler
4902 Gazeteler Ve Periyodik Yayınlar
KEK II. Dönem Toplantısı Protokolü
Türkiye Cumhuriyeti ile Lübnan Cumhuriyeti Arasında bir Serbest Ticaret Alanı Tesis Eden
Lübnan ekonomisi ithalata dayalı bir ekonomi olup özellikle gıda işleme ve imalat sanayi, inşaat, ticaret
ve turizm, sağlık, bankacılık, finans, sigortacılık, otel ve lokantacılık, medya ve reklamcılık, danışmanlık
ve mühendislik sektörlerinde önemli fırsatlar sunmaktadır.
Ülkede enerji, toprak ve işgücü maliyetlerinin yüksek olması ve pek çok ülke ile Serbest Ticaret
Anlaşması imzalanmış olması nedeniyle sanayi yatırımları için Lübnan uygun bir tercih olarak
görülmemektedir. Ancak, Lübnan’ın Orta Doğu'nun en önemli turizm merkezlerinden biri olması
dolayısıyla ülkedeki turizm yatırımları son yıllarda artmaktadır. Lübnan'da yapılacak yatırımlara projeler
itibarıyla değişik teşvikler verilmektedir (Detaylı bilgi için: Investment Development Authority of
Türkiye ile Lübnan arasındaki ekonomik ve ticari ilişkilerde son yıllarda yaşanan sorunların aşılması
hususunda önemli mesafeler kaydedilmiştir. Nitekim geçmişte Lübnan gümrüklerinde Türk mallarının
geçişi sırasında sorunlar yaşanmış olmasına karşın, hâlihazırda böyle bir ayırımcılık yapılmamaktadır.
Mevcut hukuki altyapının ticaret ve yatırım açısından oldukça elverişli olması ve yabancıların
faaliyetlerine ilişkin kısıtlamaların bulunmaması da Lübnan’da iş yapmayı kolaylaştırıcı unsurlardır.
Lübnan, coğrafi büyüklük ve nüfus olarak küçük bir ülke görünümünde bulunmasına karşın, ekonomik
ve ticari açıdan stratejik bir konumdadır. Lübnan sahip olduğu kalifiye insan gücü ve dünya ölçeğinde
(başta ABD, Kanada, Latin Amerika, Avustralya ve Avrupa Birliği ülkeleri olmak üzere) yer alan 4
milyonu aşkın Lübnanlı nüfusun sahip olduğu ekonomik ve ticari ilişkiler ve iş bağlantıları nedeniyle
ülkemiz açısından, Orta Doğu’ya nüfuz etmek isteyen Türk firmaları için büyük öneme sahip
bulunmaktadır. Lübnan’ın önemini pekiştiren önemli hususlardan biri de ticari, kültürel, siyasi ve görsel
açıdan “Orta Doğu’nun Vitrini” olmasıdır.
Lübnan’a her yıl Körfez ülkelerinden gelen çok sayıda turist modayı ve gelişen trendleri buradan takip
etmektedir. Bu nedenle bir ürünün Lübnan’da markalaşması ve tanınması, diğer Orta Doğu pazarları
açısından da önemli bir imajdır. Diğer taraftan Lübnan’ın alım ve ticaret potansiyeli, Türkiye’nin de
sanayi, ekonomik güç ve ihracat potansiyeli göz önüne alındığında Türkiye ile Lübnan arasında 2009
yılında yaklaşık 800 Milyon Dolar seviyesinde olan ticaret hacminin ilerleyen yıllarda daha da
artabilecek bir potansiyele sahip olduğu dikkat çekmektedir.
Lübnan’da özellikle inşaat projelerinde projelerin başlangıç ve bitiş tarihlerinin genellikle ülke ve çevre
sorunları yüzünden tutturulmamasıdır. İşgücü konusunda bir kota bulunmamakta ancak yerli işgücü
kullanılması, istihdam yaratılması açısından tercih edilmektedir.
Yatırım konusunda Lübnan yetkililerinden alınan şifahi bilgide su arıtma, baraj ve yol projelerine
öncelik verileceği ifade edilmektedir. Lübnan’daki kalkınma ve imar projeleri çoğunlukla dış
finansmanla gerçekleştirilmektedir. İhale şartları dış finansmanın kaynağına göre belirlenmekte dış
finansman sağlayan ülkenin şirketlerine öncelik verilmektedir. Türk müteahhitlik firmaları, Dünya
Bankası ve İslam Kalkınma Bankası gibi kurumlarca finanse edilen projelere kolaylıkla katılabilirler. Bu
iki kurumun gelişmelerinden firmalarımızın haberdar olmalarında fayda görülmektedir.
Türk firmalarının bu alanlardaki deneyimleri ve Lübnanlı müteahhitlik firmalarının Lübnan’da ve Körfez
bölgesi ile Afrika’da gerçekleştirdiği aktif faaliyetler dikkate alındığında, müteahhitlik alanında yapılacak
çok sayıda işbirliği imkanı bulunduğu tespit edilmektedir.
Lübnan ile ticarette firmalarımızın karşılaştığı ve bize ulaştırdığı sorunlar arasında, bir kablo üreticisi
bulunduğu için kablo ithalatına izin verilmemesi ve ithalatın ancak bu üretici şirketin izniyle
gerçekleştirilebilmesidir. Ayrıca, Lübnan’a halı ihracatı yapan firmalarımız, gümrük vergilerinin yüksek
olmasından şikayet etmekte, dolayısiyle, yüksek vergiler ve korumacı politikalar sebebiyle ürünlerimizin
bu pazarda hak ettikleri payı elde edememeleri diğer sorunlar olarak bize intikal etmiştir.
Lübnan pazarında Türk mallarına karşı yoğun bir ilginin ve kalite imajının bulunduğu tespit edilmekle
birlikte, daha fazla tanıtım ve markalaşma faaliyetine ihtiyaç duyulduğu da bir gerçektir. Öte yandan
ülkenin iç savaştan çıkmış olması nedeniyle, Lübnan’da altyapı ve imar hizmetleri talebi bulunmaktadır.
Türk firmalarının bu alanlardaki deneyimleri dikkate alındığında, özellikle müteahhitlik alanında çok
sayıda işbirliği imkânı bulunduğu görülmektedir. Bu çerçevede Lübnan pazarına yönelik ihracatımızın ve
ticari ilişkilerimizin geliştirilmesi amacıyla aşağıdaki faaliyetlerin önem taşıdığı düşünülmektedir:
Ticaret Heyeti ve Alım Heyetleri: Tekstil/hazır giyim, elektrik-elektronik, gıda, ilaç ve müteahhitlik
alanlarında Lübnan’a yönelik ticaret heyetleri düzenlenmesi, pazara nüfuz edilmesi açısından önem
Türk Haftası ya da İhraç Ürünleri Etkinlikleri: Lübnanlı tüketicilerin tanıtım ve pazarlama
faaliyetlerinden etkilendiği ve “büyük ülke”, “kaliteli ürün” gibi imajları önemsediği dikkate alındığında,
Lübnan’da bu tip tanıtıcı etkinliklerde rol alınması son derece önemlidir.
Fuarlara Katılım: Lübnan’da düzenlenen fuarlara, Türkiye’den daha fazla milli katılım sağlanması önem
Türk Malı İmajını Güçlendirme Stratejisi: İhracata Yönelik Devlet Yardımları kapsamındaki
moda-marka, Turquality ve ofis-mağaza destekleri ile tanıtım yardımlarından yararlanarak Türk
firmalarının Lübnan’da doğrudan pazarlama ve tanıtım faaliyetlerini yoğunlaştırmaları, Lübnan’da Türk
markalarının tanınmasına ve bu etkinin Körfez Bölgesi’ne yayılmasına katkı sağlayacaktır. Ayrıca
yaratılan bu imajın kalıcılığının sağlanması da önemli bir husustur.
Lübnan’da fikri mülkiyet haklarının korunması için Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Endüstriyel ve Ticari
Eşya Koruma Ofisi’ne müracaat edilmesi gerekmektedir
(http://www.economy.gov.lb/MOET/English/Panel/Pages/default.aspx). Ofisin markayı veya patenti
onaylamasından sonra Resmi Gazete’de yayımlanmaktadır ve böylece ürüne 15 yıl koruma sağlanıyor.
Bu süreye Lübnan sınırsız yenileme imkanı tanımaktadır.
Lübnanlı alıcılar ve tüketiciler son derece bilinçli olup, uluslararası ticareti iyi bilmektedir. Pazarda etnik
ve dinsel yapısı ile yakın tarihinin yarattığı alışkanlık ve bağlantılar nedeniyle Avrupa menşeli kalite ve
marka güveni sağlamış ürünleri tüketme alışkanlığı yaygındır. Bunda I. Dünya Savaşı sonrasında uzun
süre Fransız mandasında kalmış olmasının yanı sıra, liberal bir piyasa yapısı ile demokratik bir siyasal
yapının olmasının da önemli etkisi bulunmaktadır. Bu noktada müşteri memnuniyeti ve ülke imajını ön
plana çıkararak, ortaya çıkabilecek sorunlarla yakından ilgilenmek ve Türk mallarının kalitesi ve imajı
ile ilgili bilgiler vererek tüketicilerin güvenini kazanmak son derece önemlidir. Türk malları için “Avrupa
kalitesinde makul fiyat” imajı oluşturulmaya çalışılmaktadır.
Lübnan’a mal ithalatında “münhasır temsilcilik (exclusive agency)” uygulamasının bulunması ve
pazarın çok büyük olmaması nedeniyle, ithalatın çok büyük kısmını yüzlerce ürünün ithal hakkını elinde
bulunduran büyük sermaye sahibi gruplar yapmaktadır. Başka bir deyişle Lübnan’da sanayi da pek
fazla olmadığı için bir anlamda “ithalatçı holdingler” büyük bir etkinliğe sahiptir. Büyük şehirlerde
başlıca süpermarketler bulunmakta olup, gıda ürünleri açısından da küçük market ve bakkallar başlıca
Ayrıca Lübnan pazarı, son iki yılda yaşanan siyasi krizin olumsuz etkileri bir yana bırakıldığında, Orta
Doğu Arap ülkeleri ve Afrika Pazar için bir çeşit vitrin işlevi gördüğü için, reklâm ve tanıtım
faaliyetlerinin büyük etkisi bulunmaktadır. Lübnanlı firmalarla birebir temas ve görüşmelerde
bulunulması da son derece avantajlıdır. Lübnan’daki ithalatçı gruplar, birden fazla ülke menşeli çok
çeşitli marka ve ürünü pazarladıklarından, Türk mallarını satan Lübnanlı firmalarla kurulacak ilişkiler de
2006 yılı Temmuz ayında Lübnan ile İsrail arasında yaşanan 34 günlük savaşa ve yaklaşık 2 aydan
fazla İsrail tarafından Lübnan’a uygulanan hava, deniz ve kara ablukası nedeniyle ticaretin durmasına
ve ardından Lübnan’daki taraflar arasında başlayan siyasal gerginlik nedeniyle ülkenin büyük bir
istikrarsızlık yaşamasına rağmen Türkiye’nin Lübnan’a ihracatı son 2 yılda ikiye katlanmış, pazar payı
Lübnan'da reklamlara sansür uygulanmamaktadır. Beyrut’ta çok sayıda uluslararası reklam acentaları
bulunmaktadır. Radyo ve televizyon yayınları populer olmakla birlikte, görüntülü medya, bilboard ve
sinema reklamcılığı diğer kullanılan methodlardır. 15 civarında günlük Arapça, İngilizce ve Fransızca
gazete bulunmaktadır. “Al Nahar”, “Al Safir”, “Al Akhbar”, “Addiyar” ve “Al Anwar” Arapça gazetelerdir.
“Daily Star” İngilizce, “l'Orient Le Jour” Fransızca olarak yayınlanan günlük gazetelerdir.
“Le Commerce du Levant” ve “Al Bayan” ticari gazetedir. “Al Iktisad Wal Aamal” (bankacılık ve finans),
“Al Idari” (yönetim, finans ve yatırım) Arapça, “Lebanon Opportunities” (emlak, genel iş yatırım ve
istihdam) İngilizce, “Al Handassa” (mühendislik ve yapı) Arapça, “Al Moukawel El Lubnani” (güncel
inşaat ve projeleer hakkında bilgi) Arapça diğer gazete ve dergilerdir.
Lübnan’da uydu yayınları izlenmektedir. 20 radyo istasyonu, 8 Tv kanalı bulunmaktadır. En çok izlenen
yerel Tv kanalı LBC’dir.
İş görüşmeleri ve satış promosyonları genellikle e-posta ve fax ile yapılmaktadır.
Özellikle gıda ve ilaç gibi ürünlerin açık bir şekilde etiketlenmesi ve menşeinin gösterilmesi
gerekmektedir. Etiketlerin İngilizce olması kabul edilmektedir, ancak, özellikle tüketim ürünlerinde
Arapça ve Fransızca dillerinde de olması tavsiye edilmektedir. Ürünün etiketinde ürünün menşe
bilgilerinin yanı sıra ürün etiketlerinde ürünle ilgili bilgi, imalatçının adı ve ticaret ünvanı, kalite
standartları, üretim tarihi ve son kullanma tarihi (6 aydan az son kullanma tarihi olan ürünlerin girişine
izin verilmemektedir.) yer alması gerekmektedir.
Lübnan’a ihraç edilecek ürünlerin ürünün yapısına, taşıma şekline ve iklim koşullarına göre güvenli bir
şekilde paketlenmesi gerekmektedir.
Türk Hava Yollarının Beyrut’a seferleri bulunmaktadır. http://www.thy.com
Coğrafi yakınlığı nedeniyle Türkiye ve Lübnan arasında hem kara hemde denizyolu ile yük taşımacılığı
Nakliye ücreti firmalara göre değişkenlik göstermekle beraber karayolu taşımacılığı tenteli tır 22-23 ton
ürün için 2200-3000 $ civarındadır. Deniz nakliyesi ise 40’lık konteynır için 800 $, 20’lik konteynır için
ise 500 $ civarındadır.
Lübnanlılar yabancı şirketlerle çalıştıkları için Batı değerlerine daha fazla aşinadır. Toplantılara ve iş
görüşmelerine takım elbise ve kravat ile katılmakta fayda vardır. Lübnanlılar iş görüşmelerinde hediye
Lübnan nüfusunun önemli bir bölümü Türkiye’ye sempatiyle bakmaktadır. Çok sayıda Lübnanlı meslek
sahibi ve iş adamı da ilişkilerin geliştirilmesi açısından büyük bir potansiyel teşkil etmektedir.
Lübnan’ın para birimi Lübnan Lirası’dır (LL). ABD Doları Lübnan’da yaygın şekilde kullanılmaktadır. 1
ABD Doları ortalama 1500 LL’dan işlem görmektedir. Bankamatiklerden Lübnan lirası veya ABD doları
olarak para çekme seçeneği mevcuttur. Harcamalarda da her iki para birimini kullanmak ve para
üstünü arzu edilen birimde almak mümkündür.
Köklü ve yaygın bankacılık geleneğine sahip Lübnan’da, uluslararası bankacılık hizmetlerinin tamamı
gerçekleştirilmekte, ancak, hemen her türlü işlemden değişen oranlarda ve nispeten yüksek komisyon
alınmaktadır. Hesapların gizliliği esastır.
Kredi kartı uygulaması çok yaygın olmamakla birlikte mevcuttur. Uluslararası itibarı olan bütün
kuruluşların çekleri kabul görmektedir, ancak, çek kullanımı çok yaygın değildir. Bankalar, düzenli gelir
sahiplerine, belirli güvenceler karşılığında her türlü krediyi vermektedir. Kredi faizleri, kredinin türüne,
vadesine ve başvurulan bankaya göre değişiklik arz etmektedir. Yurt dışına döviz transferine ilişkin
kısıtlama yoktur. Lübnan Merkez Bankası’nın web sitesi www.bdl.gov.lb.
Lübnan'a girişte tüm pasaportlar için vize alınması zorunludur. Diplomatik, Hizmet, Hususi ve Umuma
Mahsus Pasaport hamilleri vizeye tabidir. Umuma mahsus pasaport hamillerine ayrıca sadece
havalimanında olmak üzere sınırda vize ita edilebilmektedir (www.mfa.gov.tr). Ayrıca, Lübnan’a kara
yolu ile Suriye’den geçecek kişilerin Suriye vizesini çok girişli almaları gerekmektedir. Nitekim,
Lübnan’da Suriye Büyükelçiliği bulunmamaktadır.
Lübnan’da mesai saatleri Pazartesi-Perşembe 08:00 – 14:00, Cuma günleri 08:00 – 11:00, Cumartesi
günü 08:00 – 13:00, Pazar günü tatildir.
Müslüman, katolik, ortodoks gibi farklı dine mensup kişilerin bir arada yaşadığı Lübnan’da resmi
tatillerin yanı sıra dini tatillerde bulunmaktadır. Tarihleri değişmekle beraber, Yılbaşı, Ermeni-Ortadoks
Noeli, Aşure Günü, Aziz Marun Günü, Mevlüt Kandili, Kutsal Cuma, Kutsal Pazartesi, İşçi Bayramı,
Azize Meryem Günü, Ramazan Bayramı (2 gün), Kurtuluş Günü, Kurban Bayramı (2 gün), Hicri Yılbaşı,
Lübnan’ın uluslararası havalimanındaki havalimanı taksilerinin otele ulaşımda kullanılması tavsiye
edilmektedir. Taksilerle yolculuk öncesi şoförle pazarlık yapılmalıdır.
GMT’den 2 saat ileride olup , Türkiye ile saat farkı bulunmamaktadır.
Lübnan’da metrik system kullanılmaktadır.
Lübnan’ın uluslararası telefon kodu 961’dir. Türkiye’den Lübnan’a yapılacak aramalarda 00 + 961 +
alan kodu + telefon numarası şeklinde tuşlama yapılmalıdır.
Ülkenin değişken olan iklimi, yaz ayları sıcak ve kurak, kış ayları ise yağışlı geçer. Yaz ayları sıcaklık
ortalaması yaklaşık 30°C iken, kışın 11°C olur. Lübnan Dağlarının batı etekleri yılda ortalama 1270 mm
yağış alırken, Anti-Lübnan’da bu rakam çok daha düşüktür. Dağların zirveleri sürekli karla kaplı olup,
kış mevsimi hiç bitmez. Bekaa Vâdisi ise yaklaşık 380 ilâ 635 mm yağış alır. Bu bölgede kışlar soğuk,
yazlar kurak ve sıcak geçer.
Tabiî Kaynakları: Lübnan yeterli yeraltı kaynaklardan mahrum olup, sâdece toprakları nisbeten
verimlidir. Bu toprakların % 32’si dâimî ekim alanıdır. Bunların da ancak % 21’i sulanabilmektedir.
Topraklarının % 35’i üretim potansiyeline hâiz ise de su kaynaklarının kıtlığı yüzünden
kullanılamamaktadır. Sâdece yaklaşık 68.000 hektarlık bir arâzi sulanabilmektedir.
Lübnanlı yetkililer ülkede yıllardır süregelen güvenlik sorunlarının ekonomi üzerinde ağır bir yük
yaratmayacağını belirtmektedirler. Nitekim Lübnan Merkez Bankası Başkanı Riad Salamah, ekonomide
parasal kaynaklı bir kriz meydana gelmesi olasılığının şu aşamada bulunmadığı değerledirmesinde
bulunmuştur. Ayrıca konu ile yapılan diğer değerlendirmelerde ise bir gıda kıtlığı oluşması olasılığının
bulunmadığı, depolarda yeterince stok bulunduğu ifade edilmektedir.
Lübnan’ın hâlihazırda Suriye, Ürdün, BAE ve Mısır gibi Arap ülkeleri ile Serbest Ticaret Anlaşmaları ve
AB ile yürürlüğe giren bir Ortaklık Anlaşması bulunmaktadır. Bu çerçevede Türkiye ile Lübnan arasında
imzalanacak bir Serbest Ticaret Anlaşması ikili ticaretin arttırılmasının yanı sıra Türk firmalarının
Lübnan’da yapacakları yatırımların da önünü açacaktır.
Bu çerçevede Lübnan’da başta deri, ayakkabı, tekstil/hazır giyim ve ilaç olmak üzere çeşitli alanlarda
yatırım imkânları mevcuttur. Bu yatırımlarla Lübnan’ın iyi ekonomik ilişkiler içinde olduğu Suriye, Irak,
Körfez ve Afrika ülkelerine de ihracat imkânı elde edilmesi beklenmektedir. Bankacılık, inşaat ve turizm
sektörlerinin dışında ilaç, elektrikli ev aletleri ve otomotiv diğer önemli ticari ve sınai işbirliği kalemleri
Lübnan’da yol ve bina inşaası, enerji nakil hatları yapımı, şehir elektrifikasyonu, enerji santrali yapımı,
havaalanı, hastahane ve okul inşaatı, içme suyu şebekesi yapımı ve telekomünikasyon alanlarında
önemli inşaat projelerinin yürütülmesi ve bu projelerin finansmanı için Dünya Bankası Fonu, İslam
Kalkınma Bankası Fonu, Arap Fonu, Kuveyt Fonu ve Suudi Fonu gibi finansman araçlarından destek
alınması faydalı görülmektedir.
Lübnan’ın Türkiye’ye coğrafi yakınlığı ve ucuz bir ülke olması göz önüne alındığında turizm alanında da
önemli bir işbirliği potansiyeli olduğu düşünülmektedir. Lübnanlılar’ın Tokyo, Pekin, Hong Kong gibi
Uzak Doğu’daki bazı noktalara Batı Avrupa bağlantılı yolculuk yaptıkları dikkate alındığında ise THY’nin
bu noktalara uçuşlarını tanıtarak birçok Lübnanlı yolcuyu çekmesi mümkün görülmektedir. Ayrıca
Mersin ve İzmir’den Beyrut’a hızlı feribot seferleri başlatılması da hem yolcu taşımacılığında hem de
mal taşımacılığında fayda sağlayacaktır.
Lübnan’ın Orta Doğu’nun bankacılık merkezi olduğu göz önüne alındığında, Türk bankalarının
Lübnan’da şube açmaları ve Lübnan bankalarının da Türkiye’de şube açarak Lübnan ile iş yapan Türk
firmalarına teminat mektubu ve kredi imkânı sağlamaları mümkündür.
İlk 5 Ülke ve Ülkelere
1511,1512, Bitkisel ve
Şekerli ve Çikolatalı
1704, 1806 çikolatalı
Sert Kabuklu Meyveler 0802
(11) Çin (11)
(11) Belçika %17.12
Türkiye (14) Arap Ligi
Mısır (7) S. %0 MFN
(6) İspanya %2.6
Cumhuriyeti %20 AB
(13) Belçika %17.12
(43) Fransa Arap Ligi
(33) Türkiye %0 MFN
0303, 0304 balıklar
Lübnan bakliyat (bezelye, nohut, fasulye, mercimek, bakla) iç tüketiminin büyük kısmini ithalatla
karşılamaktadır. Lübnan’ın bakliyat ithalatı 2010 yılında önceki yıla göre %5 azalışla 33 milyon dolar
olmuştur. İthalatta mercimek ve nohut en önemli yeri tutmakta, bunları baklalar takip etmektedir.
Ülkemizin Lübnan’a bakliyat ihracatı 2010 yılında 3.1 milyon dolar 2011 yılında 3 milyon dolar
olmuştur. 2010 yılı verilerine göre Lübnan bakliyat ithalatını Kanada, Meksika, Türkiye, Avustralya, ve
Çin’den karşılamıştır. Ülkemizin Lübnan’ın ithalatındaki payı %21’dir. Lübnan bakliyat ithalatında
gümrük vergisi uygulamamaktadır.
Lübnan 2009 yılında 14 milyon dolarlık bisküvi ithalatının %18’ini ülkemizden karşılamıştır. Bisküvi
ithalatını 2009 yılında bir önceki yıla göre %17 artıran Lübnan pazarına 2009 yılında da ihracatımız
artmış ve 2.7 milyon doları aşmıştır. Pazarda ülkemiz lider konumunu sürdürebilmek için pazara yönelik
tanıtım ve marka faaliyetlerini artırması önerilmektedir. Lübnan tatlı bisküvi ithalatında AB ülkelerine
%17.84, ülkemizle beraber diğer ülkelere ise %20 gümrük vergisi uygulamaktadır.
Lübnan bitkisel yağ ithalatı 2010 yılında bir önceki yıla göre %4 azalarak 117 milyon dolar olmuştur.
Söz konusu ithalatı ağırlıklı olarak Ukrayna, Suudi Arabistan, Suriye ve Malezya’dan karşılamıştır.
Türkiye’den Lübnan’a olan bitkisel yağ ihracatı 2011 yılında bir önceki yıla göre %159 artarak 16
milyon dolar olmuştur.
Buğday Lübnan önemli miktarlarda buğday ithalatına başvurmaktadır. 2010 yılı ithalatı 2009 yılına göre %19
artarak yaklaşık 129 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Ülkemiz de son yıllarda önemli miktarlarda
buğday ithal etmiş olmakla beraber, ülkemizde iklimin iyi olduğu yıllarda ihracat için üretim fazlalıkları
oluşabilmekte ve ülkemiz önemli miktarlarda buğday ihraç edebilmektedir. Ülkemizde rekoltenin
yüksek olması ve iç talep karşılandıktan sonra talep fazlası ürünün elde kalması durumunda Lübnan’ın
iyi bir pazar olabileceği düşünülmektedir. İhraç fiyatlarımızın dünya ortalama fiyatları düzeyinde olması
halinde iç piyasadaki talep fazlası buğdayın ihracı için Lübnan pazarına girişte sorunla
karşılaşılmayacağı tahmin edilmektedir. Lübnan buğday ithalatında gümrük vergisi uygulamamaktadır.
Dünya buğday unu ticareti, iklim koşulları, ürün hastalıkları ve dış ticaret politikalarına göre
değişmektedir. Un imalathanelerinin gelişmiş olduğu ülkeler, daha kaliteli ve standart buğdayları ithal
ederek un üretimi yapmaktadır. Un sanayileri gelişmiş ve un üretim verimi yüksek olan ülkelerin
başında Türkiye, Kazakistan, Arjantin, Fransa ve Belçika, buğday üretimi düşük olmasına rağmen
Japonya gelmektedir. Dünya un ihracatında birinci sırada yer alan Türkiye, un ithali yerine buğday ithal
etmekte ve ithal buğdaydan un üretimi yapmaktadır. 2010 ve 2011 yılı toplam un ihracatımız sırasıyla
598 milyon dolar ve 892 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.
Lübnan’ın, dünyadan olan unlu mamuller ithalatı, 2010 yılında bir önceki yıla göre %19 artarak 6
milyon dolar olmuştur. Türkiye 2010 yılında Lübnan’a 471 bin dolarlık 2011 yılında da 334 bin dolarlık
ihracat gerçekleştirmiştir. Makarna
Lübnan 2010 yılında dünyadan 24 milyon dolarlık makarna alımı gerçekleştirmiştir. Söz konusu ithalat
İtalya, Türkiye, Mısır, S.Arabistan ve İspanya’dan olmuştur. Dünya makarna ihracatında her zaman
önemli bir yere sahip olan ülkemiz Lübnan pazarına 2010 yılında 8 milyon dolarlık, 2011 yılında da 4
milyon dolarlık makarna ihraç etmiştir.
Lübnan, son yıllarda önemli bir turizm merkezi haline gelmiş durumdadır. Çok sayıda restoran ve 4-5
yıldızlı otel mevcuttur. Buna bağlı olarak balık tüketimi yaygındır. Lübnan’da tüketim ithalata bağlı
olarak gelişmektedir. Lübnan’ın su canlı ve dondurulmuş balık ithalatı 2010 yılında bir önceki yıla göre
% 13 artarak 59 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’nin Lübnan’a olan canlı ve dondurulmuş
balık ihracatı 2010 yılında 18.4 milyon dolar, 2011 yılında da 17.8 milyon olmuştur. Süt Ürünleri
Lübnan’da peynir kahvaltılarda oldukça fazla tüketilen bir ürün olarak karşımıza çıkmaktadır. Lübnan’ın
peynir ithalatı 2010 yılında bir önceki yıla göre %6 artarak 143 milyon dolar olmuştur. Lübnan peynir
ithalatını ağırlıklı olarak Suriye, Fas, Fransa, Mısır ve Macaristan’dan karşılamaktadır. Yüksek gelire
sahip tüketiciler Hollanda ve Fransız peynirlerini tercih etmekte, daha düşük gelire sahip olan tüketiciler
ise düşük fiyatlı yerel peynirleri tercih etmektedirler. Türkiye’nin Lübnan’a olan peynir ihracatı yıllar
itibariyle artış göstermektedir. Lübnan 2011 yılında ülkemizden 3 milyon dolarlık peynir ithal etmiştir.
Lübnan peynir ithalatında 2,5 kilogramdan az olan taze peynire AB ülkelerine % 49, ülkemizle beraber
diğer ülkelere ise %70, rendelenmiş, eritme peynirlere AB ülkelerine %.2, diğer ülkelere ise %5, diğer
peynirlere ise AB’ye %28, diğer ülkelere %35 gümrük vergisi uygulamaktadır.
Lübnan’ın çikolata ithalatı giderek artış göstermiş olup, 2010 yılında ithalatı 83 milyon dolara
ulaşmıştır. Türkiye 2010 yılında Lübnan şekerli ve çikolatalı ürünler pazarında %12’lik Pazar payı ile
birinci sırada yer almıştır. İtalya, Mısır, Belçika ve Hollanda pazarda rekabet ettiğimiz ülkeler olup,
Türkiye 2011 yılında söz konusu ürün ihracatını %9 artırarak ve 11 milyon dolara yükseltmiştir.
Türkiye’nin pazar payını koruyabilmesi için ürün gamında yenilikler yapması ve tanıtım ve fuar
çalışmalarının yoğunlaştırması önerilmektedir. Lübnan çikolata ithalatında AB ülkelerine %17, ülkemizle
beraber MFN ülkelerine %20 gümrük vergisi uygulamaktadır. Arap Ligi ülkelerine ise gümrük vergisi
Demir Çelik İnşaat Malzemeleri
ana ve yan
8409,8482, Otomotiv yan sanayi
İthalatında İlk ve Rakip
5 Ülke ve
2012 Aylık 2013 Aylık Pazar Payları Uyguladığı
Türkiye (20) MFN
Rusya (10) %0-5
(10) Çin (9)
Elektrik transformatörleri, motor ve
8502, 8501 jeneratörler
İtalya (16) MFN %5
Türkiye (8) AB %2
(14) İtalya AB %0-8
İtalya (21) MFN
(10) Türkiye AB %2-8
Malezya (5) %20 AB
Belçika (4) %8
kişisel bakım 3304,3305, Kozmetik
Alüminyum inşaat aksamı
Demir Çelikten Borular ve Bağlantı
6910, 6902 Seramik inşaat malzemeleri
8413, 8414 Pompa ve kompresörler
Muslukçu borucu eşyası , vanalar
(9) ABD (8)
(13) BAE (4)
(10) ABD (8)
için % 0
İtalya (15) (%30)
9401, 9403 Mobilya ve aksamı
Türkiye (5) (%12)
Kaynak : Tablonun hazırlanmasında Türkiye'ye ilişkin rakamlarda TUİK, diğer ülkelere ilişkin istatistik rakamlarında UN-ITC TradeMap, gümrük vergisi konusunda AB ülkeleri için TARIC diğer ülkeler için kendi gümrük
idarelerinin verileri kullanılmıştır.
Lubnan - Dis Ticaret Ulke Raporu - T.C. Ekonomi Bakanligi