ÖYT-TEKNİKLER | Adem Dirican
Beyin fırtınası; bir probleme ilişkin olarak öğrencilerin, kısa sürede çok sayıda, yaratıcı, özgün (orijinal) fikir üretebilmesi temeline dayanır. Beyin fırtınası uygulanırken öğrenciler için, akıllarına gelen her türlü fikri -eleştirilme korkusu yaşamadan- dile getirebilecekleri özgür ve demokratik bir ortam hazırlanması önemlidir.
Beyin fırtınası tekniğinin uygulanma aşamaları:
1.aşama: Problem durumunun ve uygulama esnasında uyulacak kuralların öğrencilere anlatılması:
-Toplantının amacı ve problem belirlenir.
-Akla gelen her türlü fikrin çekinilmeden dile getirilebileceği, kimsenin fikrinden dolayı eleştirilmeyeceği belirtilir.
-Etkinliği yönetecek kişi belirlenir. (Sınıf ortamında bu kişi çoğunlukla öğretmendir.)
-Üretilen tüm fikirlerin -kayıtsız, şartsız- tahtaya yazılacağı bilgisi verilir ve bu iş için bir görevli belirlenir.
2.aşama: Çözüm önerilerinin üretilmesi ve yazılması:
-Olabildiğince çok sayıda özgün fikir üretilmeye çalışılır.
-Tüm fikirler not edilir.
-Fikirlerin dile getirildiği bu aşamada eleştiri ve yorum yapılmaz.
-Toplantının lideri yeni fikirleri üretebilmeleri konusunda katılımcıları yüreklendirir.
3.aşama: Etkinliğin sona ermesi ve önerilerin değerlendirilmesi:
-Artık yeni fikir üretilemediğinde etkinlik bitirilir.
-Yazılan tüm görüşler okunur.
-Uygun olmayanlara sınıfça karar verilir.
-Aynı özelliği taşıyan fikirler bir başlıkta toplanır.
-Ortaya çıkan çözüm önerileri rapor haline getirilir.
Beyin fırtınası tekniğinin etkili kullanım ilkeleri:
-Seçilecek problemler öğrencilerin düzeyine uygun olmalıdır.
-Problemin birden çok çözüm yolu olmalıdır.
-Fikirlerin üretileceği süre belirlenmelidir. (5-20 dk.)
-Herkesin katılması istenmeli, herkese eşit söz hakkı verilmelidir.
-Fikirlerin dile getirildiği esnada eleştiriye izin verilmemelidir.
-Herkesin birbirini görebileceği -U düzeni, yuvarlak masa gibi- bir oturma düzeni seçilmelidir.
-Fikirlerin özgürce dile getirilebileceği demokratik bir ortam sağlanmalıdır.
-Kayıt cihazı kullanılmamalıdır. Çünkü bu durum uçuk bazı fikirlerin dile getirilmesini engelleyebilir.
-Çözüm önerilerinin niteliğine değil niceliğine (çokluğuna) odaklanılmalıdır.
-Etkinliğin sonunda herkesin katılımıyla değerlendirme yapılmalıdır.
Beyin fırtınası tekniğinin yararları:
-Hayal etme yoluyla problem çözme becerisini geliştirir.
-Dersin zevkli ve eğlenceli geçmesini sağlar.
-Öğrenciler farklı görüşlere saygı duymayı öğrenirler.
Beyin fırtınası tekniğinin sınırlılıkları:
-Daha yetenekli öğrenciler katılırken diğerlerinin katılımı sağlanamayabilir.
-Analitik ve sistematik düşünmeye çok uygun değildir.
-Konular öğrenci düzeyinin çok altında ya da üstünde olursa etkisiz kalır.
-Devinişsel alan öğrenmelerinde kullanılamaz.
-Kalabalık sınıflarda etkili değildir. (Öğrenci sayısı mümkünse 20’den fazla olmamalıdır.)
-Demokratik bir ortam sağlanmamışsa başarıyla uygulanamaz.
İzleyici grubun önünde bir işin nasıl yapılacağını göstermede kullanılan bir tekniktir. Öğretmen merkezli bir tekniktir. Birtakım araç-gereçleri kullanarak ya da göstererek etkinliği gerçekleştiren, öğretmendir. Öğrencilerse etkinliği seyrederek bilgi alırlar. Bu teknik hem göze hem kulağa hitap ettiği için düz anlatımdan daha etkilidir.
Gösteri tekniğinin etkili kullanım ilkeleri:
-Gösteride yapılacak tüm işler, en ince ayrıntısına kadar planlanmalıdır.
-Öğrenciler gösterinin hedefi konusunda bilgilendirilmelidir.
-Gösteri için yeterli zaman ayrılmalı, gerekli araç-gereç ve materyaller önceden hazırlanmalıdır.
-Gösteri tüm öğrencilerin rahatlıkla görüp duyabileceği bir yerde yapılmalıdır.
-Gösteri sırasında öğrencilerin soru sormasına izin verilmelidir.
-Gösteri sonunda öğretmen tarafından bir özet yapılmalı, soru-cevap etkinliği uygulanmalı, yanlış öğrenmeler varsa düzeltilmelidir.
-Gösteri sırasında öğrencilerden yardım alınabilir hatta gerektiğinde gösteri öğrenciler tarafından da yapılabilir.
Gösteri tekniğinin yararları:
-Hem göze hem kulağa hitap ettiğinden ilgi ve dikkat çekicidir.
-Gösterip yaptırma yöntemine göre daha ekonomiktir.
Gösteri tekniğinin sınırlılıkları:
-Etkinlikler çok zaman alır.
-Gösteriyi yapanın bilgi ve beceri sahibi olması, önceden prova yapması önemlidir.
-Öğrencilerden dönüt alınmazsa etkisi azalır.
Öğretme-öğrenme sürecinde öğrenci aktivitesini artırmak, öğrencileri düşünmeye ve konuşmaya teşvik etmek için kullanılan bir tekniktir. Düz anlatım yönteminin sıkıcılığını azaltmak için de soru-cevap tekniği etkilidir.
Soru-cevap tekniğinde öğrenci algılama, hatırlama, düzenleme, ifade etme süreçlerini yaşadığından aktivitesi artar; bu da öğrencinin, anlatım yöntemine kıyasla daha kalıcı öğrenmeler gerçekleştirmesini sağlar. Bu teknik öğretmen öğrenci arasındaki etkileşimi de artırır.
Bilişsel alanın tüm düzeylerinde etkili olarak kullanılabilir.
Sınıf içi etkileşimi ve derse katılımı artırmak, konunun önemli noktalarını pekiştirmek, sebep-sonuç ilişkilerini buldurmak, dönüt alıp vermek ve düzeltme yapmak, konuları tekrar etmek gibi amaçlarla soru-cevap tekniği kullanılabilir.
Soru-cevap tekniğinin etkili kullanım ilkeleri:
-Amaçsız yere sorular sorulmamalı, her sorunun bir amacı olmalıdır.
-Sorular öğrenci düzeyine uygun olmalıdır.
-Öğrencilere ceza vermek amacıyla soru sorulmamalıdır. Sorular öğrenci aktivitesini artırmak üzere sorulmalıdır.
-Sürekli olarak soru sorulmamalıdır. Bu, öğrencilerde tedirginlik yaratabilir.
-Cevabı tek sözcükle geçiştirilebilen (evet, hayır…) kapalı uçlu sorular yerine öğrencileri düşünmeye sevk eden, uzun cevap, yaratıcılık, düşünme, yorum gerektiren açık uçlu sorular sorulmalıdır.
-Soru tek bir öğrenciye değil tüm sınıfa sorulmalıdır. Soru sorulduktan sonra öğrencilere belli bir düşünme süresi verilmeli, yine cevap gelmezse ipuçlarıyla doğru cevap buldurulmalıdır. Sorunun tek bir öğrenciye sorulması gerekiyorsa oturma sırası, numara sırası gibi belirli bir sıra takip edilmeden öğrenciler rastgele seçilmelidir. Böylece tüm sınıfın motivasyonunun üst düzeyde tutulması sağlanmış olur.
-Doğru cevaplar anında pekiştirilirken yanlış cevaplara da ipuçları verilerek öğrencilerin, yanlış öğrenmelerini düzeltmesi sağlanmalıdır.
-Öğrencilerin soru sormasına da imkân verilmelidir.
-Kendisini zor ifade eden öğrencilerin sözü asla kesilmemeli, bu öğrenciler sabırla dinlenmeli, diğer öğrencilerin de dinlemesi sağlanmalıdır.
-Öğrencilerin yanlış cevap vermekten çekinmeyecekleri demokratik bir ortam sağlanmalıdır.
Soru-cevap tekniğinin yararları:
-Öğrencilerin derse ilgisini ve motivasyonunu artırır.
-Öğretmen-öğrenci, öğrenci-öğrenci etkileşimini üst düzeye çıkarır.
-Dönüt almaya imkân sağladığından eksik ve yanlış öğrenmeler için düzeltme yapmak kolaylaşır.
-Öğretmen öğrencilerini, öğrenciler de birbirlerini tanıma imkânı bulur.
Soru-cevap tekniğinin sınırlılıkları:
-Kendilerine sürekli soru sorulması, öğrencilerde korku, tedirginlik veya kaygı yaratabilir. Bu yüzden sürekli olarak soru sormaktan kaçınılmalıdır.
-Derste sorulacak soruların eğitsel değer taşıması önemlidir. Bu yüzden sorular önceden, özenle hazırlanmalıdır.
-Soru-cevap tekniği ölçme ve değerlendirme amaçlı olarak sözlü sınav niyetine kullanılmamalıdır.
-Öğrenci düzeyine uygun olarak seçilmemiş sorulara cevap veremeyen öğrencilerde yetersizlik duygusu ve öz güven kaybı ortaya çıkabilir.
-Soru-cevap etkinliği sırasında konu dağılabilir, dersin asıl akışının dışına çıkılabilir.
Drama; öğrencilerin doğaçlama ve canlandırma yoluyla bir olayı, bir durumu, bir düşünceyi, bir yaşantıyı ya da soyut bir durumu sınıfın önünde sergilemesidir.
Öğrencilerin iç dünyasının anlaşılmasında etkili bir tekniktir. Drama aracılığıyla öğrencilerin yaratıcılıkları, iletişim becerileri gelişir.
Drama etkinliklerinde öğrencilere senaryo (yazılı bir metin, tekst…) verilmez (Biçimsel drama istisnadır, biçimsel dramada yazılı metin vardır.) ancak öğrenciler canlandıracakları roller hakkında bilgilendirilir. Drama etkinliğinden sonra sınıfta bir tartışma ortamı oluşturularak değerlendirme yapılır.
Drama tekniğinin yararları:
-Yaratıcılığı, iletişim becerilerini, sosyal becerileri ve empati (duygudaşlık) becerisini geliştirir.
-Drama, öğrencilerin iç dünyaları hakkında önemli ipuçları verir.
-Öğrenci katılımını en üst düzeye çıkaran zevkli ve eğlenceli bir öğretme-öğrenme tekniğidir.
-Çekingen ve tutuk öğrencilerin sosyalleşme süreçlerine katkısı vardır.
-Kişisel ve toplumsal problemlerin fark edilmesine ve çözümlenmesine olanak sağlar.
-Öğrencilerin kendini ifade etme becerilerinin yanında etkili dinleme becerilerini de geliştirir.
-Öğrencilerin öz güvenini artırır.
-Özellikle ilköğretim düzeyinde kendilerini drama yoluyla ifade eden öğrenciler mutlu olur ve doyum yaşarlar.
Drama tekniğinin sınırlılıkları:
-Sınıf mevcudu fazlaysa etkili kullanılamaz.
-Öğrenciler, kendi kişilik özelliklerine uygun olmayan rolleri canlandıramayabilirler. Roller öğrencilerin karakter özelliklerine uygun olarak dağıtılmalıdır.
-Yetenekli öğrenciler drama etkinliklerini gösteriye çevirip kendi kontrollerine alabilirler.
-Kimi zaman rekabet, yarışma gibi olumsuz duygular ortaya çıkabilir.
-Bazı öğrenciler, özellikle başlarda, katılmak istemeyebilirler. Gönüllü öğrenci bulmak zor olabilir.
-Bazen drama etkinliği esnasında sınıf düzenini sağlamada zorluklar çıkabilir.
-Öğrenci kazanımlarının değerlendirilmesi çok zordur.
Drama, temel olarak iki türdür:
1.Biçimsel (formal) drama: Daha çok yetişkin öğrencilere dönük olan drama türüdür. Oynanacak oyunlar planlıdır, roller daha önceden çalışılmış, ezberlenmiştir. (Bu drama türünde yazılı metin söz konusudur.)
2.Yaratıcı (informal) drama: Bu drama türünde ise yazılı bir metin yoktur. Yaratıcılık, doğaçlama ve öznellik ön plandadır. Bu etkinlik, bireye kendisi olma imkânı verir. Yaratıcı drama süreç odaklıdır ve grup olmadan uygulanamaz.
Yaratıcı dramada aşamalar ise “ısınma ve rahatlama, oynama, doğaçlama, oluşumlar (Oluşum, “daha önce hiç belirlenmemiş” çıkış noktalarından hareket edilerek varılmak istenen noktaya ulaşmayı ifade eder.) ve değerlendirme”dir.
Rol oynama tekniğinde birey gerçek kimliğinden uzaklaşarak başka bir kimliğe bürünür, kendisini başkasının yerine koyar. Duygu ve düşüncelerini başka bir kimliğe bürünerek ifade eder.
Bu tekniğin amacı, bir kavramı öğretmek ya da iletişim, empati (duygudaşlık) gibi bir beceriyi geliştirmektir. Birey başkalarının ne düşündüğünü, ne hissettiğini anlamaya çalıştığından rol oynama etkinliği en çok, empati (duygudaşlık) becerisini geliştirir. Ayrıca kendini ifade etmeye çekinen birey, başkasının rolüne girerek kendini daha rahat ifade edebilir. Bu teknik ayrıca öğretmenin, öğrencilerini tanımasına ve öğrencilerin derse aktif katılmasına da imkân sağlar.
Rol oynama tekniğinde öğrencilere hazır bir senaryo verilebileceği gibi öğrencilerden bir senaryo yazmaları da istenebilir.
Bu tekniğin etkili olabilmesi için etkinlikler küçük gruplarda gerçekleştirilmeli, canlandırılacak durum ya da olaylar öğrencilerle birlikte belirlenmeli, roller öğrencilerin özelliklerine uygun olarak dağıtılmalı, canlandırmalar 5-10 dakika ile sınırlandırılmalı ve etkinlik sonunda sınıfça değerlendirme yapılmalıdır.
Rol oynama tekniğinin yararları:
-Öğrenciye öz güven kazandırır, öğrenciyi sosyalleştirir, onun empati becerisini geliştirir.
-Sözlü ya da sözsüz ifade becerilerini geliştirir.
-Öğrenme ortamını daha motive edici ve eğlenceli hale getirir.
-Yaratıcılığı ve hayal gücünü geliştirir.
Rol oynama tekniğinin sınırlılıkları:
-Oyunlar yetenekli öğrenciler tarafından gösteriye dönüştürülebilir.
-Kalabalık sınıflarda etkisini yitirir, sınıf düzeni bozulabilir.
-Gönüllü öğrenci bulmakta sıkıntılar yaşanabilir.
-Sadece rol oynayanlar etkin katılır.
-Roller öğrencilerin özelliklerine uygun olarak dağıtılmazsa etkisiz kalır.
Genellikle öğretmen tarafından idare edilen ve tüm sınıfın katıldığı tartışmalardır. Öğrenciler, tartışılan konuyla ilgili ön bilgilere sahip olmalıdır. Sınıfta bir bütünlük oluşmasının istendiği ya da sınıfın alt gruplara bölünmesinin mümkün olmadığı durumlarda kullanılır.
Bu teknikte sınıftaki herkesin ilgisi canlı tutulabilir, sosyal beceriler gelişir, birlik ve beraberlik duygusu güçlenir ama bunun yanında kişi sayısı çok olduğundan her öğrencinin katılma şansı olmayabilir.
Büyük grup tartışmasını yönetecek öğretmenin sınıf yönetimi konusunda donanımlı olması önemlidir. Eğer sınıf mevcudu çok yüksekse küçük grup tartışmasını tercih etmek daha yerinde olacaktır.
Genellikle 4-6 kişilik gruplarla yapılan tartışmalardır. Tüm öğrencilerin daha etkin katılımını sağlamak amacıyla uygulanır. Öğrencilerin konuyla ilgili ön bilgilere sahip olması, öğretmenin de tüm grupları dolaşarak etkinlikleri izlemesi önemlidir.
Temel amacı öğrencilerin birbirlerini tanıması, grup bilinci kazanması olan küçük grup tartışmalarında öğrenciler bir konuyu belirli bir süre tartıştıktan sonra ortaya çıkan görüşleri sınıfa açıklarlar.
Belirli sayıda öğrencinin belirli bir süre içerisinde fikir üretmesi ve varılan kararların açıklanması esasına dayanır. Öğrenci sayısı ve süreye göre farklı isimler alabilir. Örneğin 2 öğrencinin kişi başı 1 dakika olmak üzere toplam iki dakika tartıştığı gruplara Vızıltı 22, 5 öğrencinin 5 dakika tartıştığı gruplara ise Vızıltı55 adı verilir.
Buzz grup (Baz grup, araştırma grubu)
Öğrencilerin kendi ilgilerine göre, farklı mevcutlarda gruplar oluşturduğu, problem çözmeye dayanan bir tekniktir. Her öğrencinin en az bir defa lider olma hakkına sahip olduğu bu teknikte herkes görüşünü açıkladığında ve tekrara düşüldüğünde etkinlik sona erdirilir.
İki yönü bulunan bir konunun lehinde ve aleyhinde görüş beyan edecek iki grup oluşturulur. (Çok gezen mi bilir, çok okuyan mı ?) Hangi grupta yer alacakları kararı öğrencilere bırakılmaz. Burada amaç öğrencilerin benimsemedikleri bir düşünceyi de savunmak zorunda kalmasını sağlamaktır. (Münazaranın bu özelliği kimi kaynaklara göre bir sınırlılıktır.)
Öğrencilerin bir süre hazırlık yaptıktan sonra jürinin önünde, yöneticinin de bulunduğu bir ortamda tartışırlar. Burada aslolan görüşlerin doğruluğu, bilimselliği değil ikna ediciliğidir. Önemli olan laf cambazlığı yapmak, hızlı düşünmek, karşı tarafın görüşlerini çürütmek, üste çıkmaktır. Kazanan jüri tarafından belirlenir.
Kollekyumda iki panel grubu vardır. Bu gruplardan biri uzmanlardan (ya da uzman rolündeki öğrencilerden), diğeri de uzmanlara soru soracak olan öğrencilerden oluşur. Bu panel grupları genelde 3-4 kişiliktir. Sınıfın geri kalan kısmı, bu soru cevap-etkinliğini izleyerek konuyla ilgili öğrenmeler gerçekleştirir.
Tamamen açıklığa kavuşturulamamış ya da işlenmiş ama tekrar edilmesi istenen konuların gözden geçirilmesinde kullanılır. Sınıf iki gruba ayrılır. Bir grup soru sormak üzere, diğer grup da sorulara cevap vermek üzere hazırlık yapar. Hazırlık sürecinden sonra soru-cevap etkinliğine geçilir. Bu etkinlik aracılığıyla konular tekrar edilir, ilgi canlı tutulur, konu gözden geçirilir ve yanlış öğrenmeler düzeltilir.
Genellikle 3-5 kişilik bir uzman grubu, bir başkanın yöneticiliğinde, bir grubun önünde, bir konuyu samimi b