Gökgöl Mağarası ve Harmankaya Şelaleleri (Gökgöl Cave and Harmankaya Waterfalls; Zonguldak, Turkey) | Mehmet Murat ildan Travel & Hiking Blogs (Seyahat ve Doğa Yürüyüşü Yazıları)
« Kırmızı Ebe ve Taşlıca Köyü (Red Midwife Shrine and Taşlıca Village; Kızılcahamam, Turkey)
ODTÜ Ormanı Üzerine Düşünceler (Thoughts on the METU/ODTÜ Forest) »
Gökgöl Mağarası ve Harmankaya Şelaleleri (Gökgöl Cave and Harmankaya Waterfalls; Zonguldak, Turkey)
August 2, 2013 by Mehmet Murat ildan
Bugün 4 Ağustos Pazar günü. Bu hafta sonu etkinliğimi Zonguldak bölgesinde yaptım. Zonguldak için hava durumu 25 derece ve hafif sağanak yağışlı görünüyordu, büyük ihtimal bazı yerlerde bir yağmur geçişi olacaktı sadece. Bu haftaki hedefimiz Gökgöl mağarası ve Harmankaya şelaleleriydi. Yağış zamanları mağaranın kapanabileceği söylenmekteydi; bahar ayları için daha geçerli olan bu durumun bu ay için geçerli olmayacağını düşünmekteydim, çünkü bahardaki yağış miktarı kar erimeleriyle birlikte oldukça yüksekti yaza göre! Birazdan bu etkinliğe dair bir bilgi vereceğim ve öncesinde de 4 Ağustosun geçmişine çok kısa bir göz atacağım.
4 Ağustos 1961 yılı tanıdık bir ismin doğum günüdür: Barack Hussein Obama. Babası Kenyalı olan Obama, Hawaii–Hononulu doğumludur. Afrikalı Amerikalı Barack Obama’dan bir sözle yazıma resmi olarak başlayacağım: “Eylemlerimiz önemli ve tarihin yönünü adalete çevirebilir.” Böyle demiş Obama, hâlbuki eylemler oldukça yetersiz ve tarihin yönünü adalete çevirecek güçte değiller. Tarihin yönünü adalete çevirmenin ilk önemli adımlarından biri silah endüstrisini yok etmektir ki bunu yapacak güçte ve cesarette bir lider mevcut dünya siyasi sahnesinde mevcut değildir! Bunu yapabilmek için öncelikle yüksek bir ahlaka sahip olmak gerekir; fikren de üst düzey bir devrimciliğe, üst düzey bir cesarete ve evrensel gerçekleri çok iyi kavramış olmaya, bilgeliğe ihtiyaç vardır. Silahsız, tanksız, topsuz, bombasız bir dünya, adaletli ve barışçıl bir dünyanın en önemli şartlarından biridir.
Gerede, Mengen ve Devrek geçildikten sonra Zonguldak’a giden 2 yol vardır: Bir yol Beycuma üzerindendir; bu yol kısa görünür ama kısa görünen her yol kısa değildir! Bu yolu da pek bilmiyorum açıkçası, çok dağlık ve virajlı bir yol da olabilir. İkinci yol Devrek’ten Çaydeğirmeni’ne gitmektir. Orayı geçince Karabük yol ayrımına gelinir ve soldan devam edip yine başka bir kavşakta soldan Zonguldak yoluna girilir; 2. yol çift yoldur ve düzgün bir yoldur.
Karaman geçilerek hemen Zonguldak girişinde (Zonguldak’a 3-4 km kala) sağda 90 rakımlardaki mağaraya varılır. 12 yıl önce turizme açılmış bir yerdir Gökgöl. Aktif bir mağaradır, yani sarkıt dikit vs oluşumlar halen devam etmektedir. Tabii turizme açılması mağara ekosistemini elbette olumsuz etkileyecektir. Zonguldak civarında belli başlı 30 kadar mağara vardır ancak sadece bu mağara geziye açıktır. Mağaraları halka açtığınızda elbette aktiflerse oluşumları olumsuz etkilenmektedir. Hatırı sayılır 30 mağara var demiştim mesela Kızılelma mağarası 6250 metre uzunluğundadır ve Türkiye’nin ikinci uzun mağarasıdır! Gökgöl mağarası Türkiye mağara uzunluğu sıralamasında 11. sıradadır.
Gökgöl mağarasının içine değişik isimler verilmiştir. Damlataşlar Galerisi, Çöküntü Salonu, Muhteşem Salon, Büyük Çöküntü Salonu vs. İlk 250 metrelik kısmı fosil bölümdür, yani aktif değildir. Mağarayı üçe ayırmışlar. Fosil kısım, aktif kısım ve de aktif yan yollar. Biz mağara anayolunu gezdik ve yan yollara uzaktan baktık! İçeride bir yeraltı deresi vardır, yağmurlu zamanlarda elbette derede bir değişim olur ve yukarıda da belirttiğim gibi bahar aylarında yağmurlardan dolayı mağara kapatılabilmektedir. Kışın zaten mağarada gezilen yerler tamamen suyla dolabilmektedir. Suların yükseldiği çizgiler de rahatça görülebilmektedir.
Mağaranın derinliği -11 metredir. 1976 yılında Temuçin Aygen, Harvery Lomas ve Chris Mauer tarafından keşfedilmiştir Gökgöl mağarası. Temuçin Aygen 10 yıl önce vefat etmişti; Türkiye’nin ilk mağara araştırmacısıdır. Mağara bilimi denilen speleolojiyi ülkemize getiren değerli bir isimdir. Bir ülkede böyle isimler çoksa o ülke çok kısa sürede çok önemli mesafeler kaydeder ve dünyaya daha çabuk entegre olur, dünyada daha çabuk itibar kazanır. Bize mağara gezimizde Türkiye Mağaracılar Birliği üyelerinden turizmci Engin Zaman eşlik etti. Daha sonra da Harmankaya şelalelerine geçtik hep birlikte ve burada da parkurla ilgili bilgiler aldık.
Normalde günde ortalama 50 kişinin ziyaret ettiği ve sıcaklıklar artınca sayıların 1000’e bile çıktığı söylenen (!) mağaranın 1 km’den az bir kesimi (875 metrelik kısmı) gezilebilmektedir. Oldukça uzun sayılır bu mesafe, en azından Türkiye’deki turistik mağaralar içinde en uzun gezi alanına sahip olan mağaradır burası. Zonguldak için 25 derece diyordu; mağara 10-15 derece daha serindir denildiğine göre mağaranın içi 15 derecenin altında olmaktadır. İçeri girerken bir polar almak iyi fikirdir ve dışarı tam çıkmadan da aradaki ısı farkı iyi anlaşılamaz, ama ne zamanki dışarı çıkar ve o sıcak nemli havayı yüzünüze yersiniz, işte o zaman mağaranın serinliği ne kadardır, içeride ne kadar üşünmüştür anlaşılır.
Tam uzunluğunun 3,35 km civarında olduğu söylenen bu mağara akla hemen astım hastalığını yani nefes darlığını getirir. Mağaraların astıma iyi geldiği öteden beri söylenmektedir. Nem oranının yüksek olması serinlikle birlikte nefes alışı kolaylaştırmaktadır. Bazı doktorlar mağara ziyaretlerini reçete yazmak suretiyle teşvik ederler ve bu mağaralara da bazen belirli saatlerde sadece reçeteli hastalar alınırlar. Az önce nem yüksek demiştim; nem her zaman %50’nin üzerindedir. Engin bey de mağaranın içindeki oksijenin dışarıya göre daha fazla olduğunu belirtti ancak bilimsel olarak mağaranın astımı tedavi etmeyeceğini de ekledi. Kısacası, rahatlama olabilmektedir ama tedavi olunmaz!
Aldığımız bilgiler arasında şu da var: Hatırladığım kadarıyla burada 15 kadar yarasa varmış ve 3-5 tane de balık, çok bir yaşam yok yani! Mağaranın ışıklandırmasını pek başarılı bulmadım, kaliteli bir aydınlatma yok, yani kaliteli bir görsellik sunabilecek estetik bir aydınlatma yok. Işıklar akşam mağara kapanınca otomatik olarak sönmekteymiş. Yol boyunca yürürken oluşmakta olan sarkıtların tam yol altına gelenleri bodurdur çünkü ziyaretçiler parmakla dokundukça oluşumlar bozulmaktadır. Sanırım ufak bir dokunuş bile mağaranın aylarca emeğini yok edebilmektedir. Hatta bazı oluşumları yok ederseniz bunun tekrar oluştuğunu görmeye ömrünüz yetmez! Mağaranın içinde, derinlerde kayaların arasından çıkan yeşil yaprakları görmek de şaşırtıcıydı. Bunlar biospeleolojinin konularıdırlar yani mağaradaki canlı yaşamı araştıran bilimin konuları!
Bugünkü ikinci ana durağımız Harmankaya şelaleleriydi. Harmankaya şelalesi diyince bölge belirtmek gerekir çünkü Düzce’nin Cumayeri ilçesi, Harmankaya Köyünde de aynı isimde bir şelale vardır. Gerçi ona Harmankaya şelalesi denir bizimkine ise Harmankaya şelaleleri! Bizim gittiğimiz yer Zonguldak yakınlarındaki Ulutan barajı Kokaksu mevkiindeki şelalelerdi; Elvanpazarcık beldesi sınırları içindedir; Gökgöl mağarasının güney batısındadır. Zonguldak’a 15-20 dakikalık bir mesafededir buraların başlangıç yürüyüş noktaları. Tabii mağaradan şelale yürüyüş başlangıç noktasına ulaşmak için önce Zonguldak’a gidip oradan U çekmek gerekir! Biz de Zonguldak merkezine kısaca uğrayıp, denizi uzaktan görüp, Madenci Anıtı’nı da fotoğraflayarak Kokaksu mevkiine gittik. Zonguldak’ın tarihi ismi Sandrake’ymiş; 19. Yüzyılın ortalarından itibaren Fransızlar ve Belçikalılar bölgeye gelip kömür ocakları işletmişler. Zonguldak çok eskilerde bir köymüş ve sazlık ya da bataklık halindeymiş; o zamanlar oraya sazlık anlamında Zongalık derlermiş. Zonguldak’ı hızlı bir şekilde görüp şelalelere yöneldik.
Kaymak deresi üzerinde olan şelale 256 rakımlarındadır. Dere boyunca birkaç şelale olduğundan Harmankaya şelaleleri deyimi kullanılmıştır; temelde 3 büyük şelale vardır ve yükseklikleri 10-15 metre kadardır. Elvanpazarcık beldesinin büyük çoğunluğu orman alanıdır; ODTÜ’ye Ankara’nın ciğerleri derler, Elvanpazarcık da Zonguldak’ın ciğerleri sayılır.
Bizim yürüyüşe başladığımız nokta Ulutan barajının kuzey doğusundaki Kokaksu mevkiiydi. Güney batıda kalan Elvanpazarcık taraflarına doğru dağlık bölgede yürüyecektik. Kokaksu’nun rakımı 65 metre civarlarındaydı ve yokuş çıkacaktık. Bitiş noktamız Kent Ormanı’ydı. Buranın tam adı Zonguldak Kent Ormanı’dır, Kardeşler köyü yakınındadır. Kent Ormanı şelalelere bağlanacakmış ve umarım şelalelerin tam dibine kadar bir yol falan yapılmaz; zaten belirli bir yere kadar toprak yol mevcut! Bu tür doğal alanları korumak için oralara giden küçük tatlı patikalar, bizim bugün gördüğümüz türden tahta merdivenler inşa etmek yeterlidir; bir yere çabucak varmanın hiçbir keyfi olmaz. Oraya bazı zorluklar çekerek varmak gerekir. Meşakkat yoksa keyif de yoktur. Ekoturizm adı altında herkesi tam da güzelliklerin dibine getirmek, onun için araba yolları bile yapmak mantıklı ve doğru değil; insanlara bir zorluk yaşama payı bırakılmalıdır.
Biz bu sabah erkence, saat 7 gibi yola çıktık; 7.30’da otobandaydık. İstanbul yönünden muhtemelen Antalya yönüne müthiş bir bayram akışı trafiği vardı. Dörtdivan tesislerindeki Cafer usta restoranında bir kahvaltı molası verdik; Bakacakkadı’yı geçince Zonguldak yol ayrımında 2 kişi daha aldık araca ve doğruca mağaraya gittik. Engin bey bizi küçük kızı Kardelen’le birlikte bekliyordu. 6 lira vererek içeri girdik. Serinlik hemen etkisini gösterdi. Büyük yürüyüşçü Umay Arlı da uzun bir aradan sonra etkinliğe gelmişti ve bu kez Felaket Henry değil Dolaptaki Kızılderili isminde bir kitap okuyordu otobüste.
Mağaranın girişi ışık aldığından bitki örtüleri bolcaydı; henüz alacakaranlık kuşağı başlamamıştı. İçerilere, sessizlik dünyasına daldık; ölü fay hatları gördük, bir zamanlar deprem üretip yukarıdakileri korkudan titreten ve dahi onların yaşamlarını alan Azrail fay hatları! Mağaranın girişindeki vitray tarzı pencereler buraya bir kilise havası vermişti.
Işıklar ve gölgeler arasında yol aldık; kafamıza sular damlıyordu ve uzun süre kalsaydık mağarada, tam da aynı yerde, başımızda da sarkıtlar oluşacaktı! İçerideki dere sakince akıyordu. Köprülerden geçtik, seyir teraslarına çıktık; Picasso tablosuna benzediği söylenen şekillere baktık. Sanırım bu mağaraları gruplar olmadan tam sessizlikte gezmek daha farklı bir duygu yaratacaktır; zihin dinlendirmek için uygun bir mekândır. Görselliğin iyice güzelleştiği bir salonu hatırlamaktayım ve herhalde oranın ismi de Harikalar Salonu’ydu. İçerilerde acil durum telefonları da vardı. Mağaranın kameralarla izlendiği yazıyordu ama ben bir tane bile göremedim, herhalde gizli kameralar gerçekten gizliydiler! Vandallıklara karşı kameralar gereklidir çünkü aptalın teki takım ismini mesela bir travertenin üzerine kazıyabilir! Ben Paris’teki Eiffel kulesinin tepesinde bile Galatasaray yazısı görmüştüm demire kazınmış bir halde! Toplumu eğitmezsen
işte böyle bir aptallar grubu yaratılmış olunur! Ama dünya farklı mıdır? Değildir,
çünkü yabancı takım isimleri de vardı! Saat 13 gibi mağarayı bitirip şelalelere yöneldik.
Kokaksu mevkiindeki yürüyüşte “ekşın” çabuk başladı. Kaymak dereye indik ve kendimizi bir anda müthiş bir bio-çeşitliliğin içinde, dikenlerin arasında bulduk. Harika böğürtlenler vardı, sola bakınca incir ağaçları, sağa bakınca ceviz, fındık, sanki ne ararsan vardı; dalların arasında bir anda beyaz üzüm bulabiliyorduk. Her yer hazineydi buralarda! Yukarı taraflarda evi olan Ahmet Yıldız beyin fasulye tarlalarının yakınlarından geçtik. Ahmet Bey birkaç yerde yürüyüşçülere yardım etti. Her yer yeşildi; her yer böyle yeşil olmalıydı; her yer böyle yeşil değilse ne işe yarardı o yerler, o memleketler!
Müthiş bir nem vardı; kabalaklar etrafımızı sarmışlardı; kabalak yapraklarından kolayca şapka yapılabiliyordu ki Engin bey kendisine bir tane yapıverdi! Bal arıları su içmeye gelmişlerdi ve onlarca arının içinden sakince geçtik. Sonda söyleyeceğimi şimdi söyleyeyim: Şimdiye kadar yürüdüğüm en güzel parkurdu; yeşildi, sakindi, zihin durdurucu bir huzur yeriydi. Huzur adına bir şeyin kalmadığı, çürümüşlüğün ve adaletsizliğin, bilgisizliğin ve kültürsüzlüğün, bilimsizliğin ve akılsızlığın müthiş yüksekliklere ulaştığı şu zamanlarda kaçıp gelinecek, her türlü aptallıktan uzak durulabilecek bir yerdi, bir kaçış yeriydi, bir ışık yeriydi! Doğa bizim ışığımızdır.
Büyük taşların üzerlerinden sekmek şeklinde yürünüyordu. Umay ve Kardelen çabucak kaynaşıverdiler ve yaşlarından beklenmeyecek bir şekilde keyif alarak ilerlediler. Şelaleye kadar 4 km’lik bir parkurdu burası. Yapraklar çok canlı, çok tazeydiler. Yol boyunca mavi yemiş ya da likapa denilen (Bluberry) meyvelerden gördük ve yedik. Kocaman taşların üzerinden yürüyerek gölgeliklere geçtik. Batonlar bazen çok işe yarıyor ve bazen de yük oluyorlardı ama iyi bir doğacı doğaya batonsuz çıkmamalıdır! Gerekmediğinde hemen katlayıp çantaya asılabilir. Sarmaşıklar bu rotanın en estetik bitkilerindendiler. Bazen taşları bazen de ağaçları sarıyor, hele üzerlerine de güneş düşüyorsa harika bir şekilde cilalılarmış gibi parıldıyorlardı.
Yol boyunca nem bazen müthiş artıyor sonra birden azalıyordu. Yer yer büyükçe sineklere rastlıyorduk ve gözlere de küçük olanları kaçıyor, gözleri yaşartıyorlardı. Yollar kertenkele doluydu, sular da kurbağa. Taşlar yosunluydu. Suyun ne denli titiz bir sanatçı olduğunu da görüyor ve kayalarda mükemmel bir düzgünlükte açtığı çukurları hayranlıkla izliyorduk. Bu çukurların içinde güneş de vardı, her yerden güneş yansıyordu! Sanki onlarca güneşi olan bir kaya yolda sonsuzluğa doğru yürüyorduk.
Sararmış yapraklar sulara düşmüştü ve sonbaharın yaklaştığını haber veriyordular. Eğrelti otları bölgenin en baskın bitkileriydiler. Kayın ağaçlarının serinliğinde giderek yaklaşıyorduk hedefe, ancak şelalenin oldukça cılız olacağını da tahmin edebiliyorduk. Yıllardır ilk kez bu kadar susuzmuş buralar. Murphy yasaları yine devreye girmişti ve ıslanırız diye giydiğim ve altı kayabilir diye düşündüğüm “dandik” ayakkabım hiç kaymıyordu ve öteki pahalı vibram tabanlı ayakkabıma da sanki bir mesaj yolluyordu!
Kayalar yer yer devasa boyutlara ulaşıyorlardı; seller bunları bile yerlerinden edebiliyor, güçleri yetmediğinde ise aşındırıyorlardı. Taşların arasına gizlenmiş yengeçler gözlerden kaçmıyordu. Devrilen ağaçların bir altından bir üstünden geçiyorduk. Ender de olsa mantarlara rastlıyorduk. Toplu fotoğraf çektirip ilerliyorduk. Fosilleşmiş ağaç mantarları derken ilk büyük şelaleye geldik, kuruydu elbette. Sonra uzunca bir demir merdivene geldik. İkinci büyük şelale de burasıydı; merdivenden çıkarken demirin paslı yerlerine biraz dikkat etmekte fayda vardı ki nitekim merdiveni ilk çıkan Ali Yılmaz hoca da uyardı bizleri. Artık koca kayalar azalmıştı ve yol nispeten daha düzdü. Ufaklıklar Umay ve Kardelen zıp zıp derken kolayca ve özgüvenle her yere çıkıyorlardı ve nihayet “baba şelaleye” geldik ve burada suyun bol olduğu andaki görüntüyü hayal ettik.
Her yeri kapalı bir saray avlusu gibiydi burası; otur ve keyfine bak! Yukarıdan uçak bile geçmiyor, son derece huzurlu bir mekân! Sular kayaları aşındırıp basamaklar yapmışlar ve sanki bir tiyatronun basamakları gibi. Otur ve seyret doğanın muhteşem oyununu! Burası güzel bir yemek mekânıydı ancak hazır gitmişken biraz daha yol alalım kararı alındı ve bir üst aşamada ana yemek molası verildi. Buraya çıkan çok tatlı bir basamak yol vardır. Basamaklar yıpranmıştır ama halen iş görürler. En büyük şelalenin üzerine çıkılır oradan. Yaprakların üzerleri yusufçuklarla doluydular. Bu anisopteralar sivrisinekleri yediklerinden doğal dengede önemli bir işleve sahiptirler.
Ana yemek molasında biraz börek, biraz çiğ köfte ve biraz da sarmayla karınlar doyuruldu; çay ve kekle de kısa bir keyif yapıldı. Yemek yediğimiz alandan bir üst aşamaya çıkan yine çok güzel bir tahta merdiven ve seyir terası mevcuttu. Yemek sonrası merdivenler insana biraz daha uzun gelir. Ama insan yavaş da olsa yol almaya devam ettikçe hedefe mutlaka ulaşır. Suda yansıyan masmavi gökyüzü ve kayalardan fışkırmış bitkiler arasında böğürtlenli yola çıktık. Sağda solda her yerde kimi ekşi kimi tatlı enfes böğürtlenler vardı ve muşmulalar ve papatyalar ve satılmayı bekleyen odunlar. Nihayet bu rüyamsı parkur Zonguldak Kent Ormanı’nda sona erdi. Kent ormanının girişinde de bir anıt ağaç vardır; yol inşaatı sırasında kesilmiş 400 yıllık bir çınardır der ve eğer o çınar sırf yol inşaatı için kesilmişse onun kesen ahmaklara da bunun hesabının sorulmuş olması gerekir! Ama eğer ağaç artık çürümüş olduğundan bir tehlike arz ettiği için kesilmişse ona bir şey diyemeyiz tabii! Kent ormanındaki ağaçlar vaktiyle Uzun Mehmet zamanında maden ocaklarında direk olarak da kullanılmışlardır…
Etkinlikte emeği geçenlere teşekkür ederek yazımı bir müzikle sonlandırıyorum: King of the Whole Wide World.
Posted in Gezi/Seyahat/Journey | Tagged Ahmet Yıldız, elvanpazarcık, Engin Zaman, Gökgöl mağarası, Harmankaya şelaleleri, kokaksu mevkii, Kızılelma mağarası, likapa, Mavi yemiş, Mehmet Murat ildan, Roman Yazarı Mehmet Murat ildan, speleoloji, Temuçin Aygen, Tiyatro Yazarı Mehmet Murat ildan, ulutan barajı, Umay arlı, uzun mehmet, Zonguldak, Zonguldak Kent Ormanı | Leave a Comment