Anasayfa » Hastalıklar » Hastalıkların Sebepleri » Kekemelik Nedenleri Nelerdir? Nasıl Geçer? Tedavi Yöntemleri Neler?
Hastalıkların Sebepleri Hastalıkların Tedavisi
Kekemelik bir hastalık olmayıp, iletişimi zorlaştırarak yaşam kalitesini düşüren bir tür konuşma bozukluğudur. Bu konuşma bozukluğuna bağlı olarak sesler, heceler ya da sözcükler tekrarlanır veya uzatılır. Konuşma akışında bozulmalar söz konusu olur. Konuşmadaki kesintilere bazen dudakların titremesi veya hızlı göz kırpma gibi davranışların eşlik ettiği görülür. Sosyal ortamlardan kaçınmaya yol açtığından kaygı ve üzüntüye neden olur. Çocukluk döneminde görülen kekemelik çoğu zaman geçici olarak ortaya çıkar. Çocuklarda arada sırada kekemelik görülmesinin nedeni, çocukların düşünme hızlarının konuşma hızlarına göre daha fazla olmasıdır.
Kekemelik genelde dil gelişiminin olduğu dönemde ortaya çıkar ve daha çok 2 ile 5 yaşlarında kekemeliğin görülme oranında artış yaşanır. Çocuklarda erken dönemde oluşan kekemelik, konuşma ve dil gelişiminin başladığı zamanlarda, özellikle de 3 yaşlarında dilin cümle kurabilme aşamasında meydana gelir ve bazı çocuklarda bu durum kendiliğinden geçebilir. Erken dönemde oluşan kekemeliğin ortaya çıktıktan 3 ay ya da 6 ay sonra kendiliğinden geçme ihtimali olup bu durum genelde %70 veya 80 olasılıkla gözlenir. Küçük yaşlarda kekemeliğin oluşum oranı %5 civarındadır.
Yetişkinlerde kekemelik daha nadir rastlanan bir problemdir. Yetişkinlerde aniden kekelemelik oluşması durumunda mutlaka bir nöroloji doktoruna görünülmesi gerekir. Yetişkinlik döneminde sonradan ortaya çıkan kekemelik daha çok nörolojik ve diğer faktörlerin etkisiyle söz konusu olduğundan bunlar psikojenik veya nörojenik kökenli kekemelikler olarak değerlendirilir. Yetişkinlerde görülen kekemelik kronik veya inatçı kekemeliğe dönüşebilir, bu da nüfusun yaklaşık olarak %1’ini etkiler.
Özellikle çocuklarda daha çok rastlanan geçici kekemelikte çocuklar, konuşma sırasında yumuşak takılmalar sergileyebilir. Konuşurken duraksama, bazı sözcükleri uzatarak söyleme ve tekrarlama şeklinde görülmesi mümkündür. Kekemeliğin geçici mi kalıcı mı olduğunu anlayabilmek aslında zordur. Genelde belli bir zaman sonra kendiliğinden geçtiği görülür. Ailenin çocuğa yaklaşımı ve gerekli dil terapisinin alınması kekemeliğin kronikleşmesini önleyebilir.
Kekemelik Nedenleri Nelerdir?
Kekemelik neden olur sorusu çok tartışılmasına rağmen kekemeliğin nedenleri tam olarak açıklanabilmiş değil. Kekemelik genelde tek bir nedene bağlı olarak oluşmayıp birçok faktörün bir araya gelmesi sonucu ortaya çıkar. Son yıllarda yapılan araştırmalarda nörofizyolojik faktörler, cinsiyet ve genetik faktörlerin kekemelik üzerindeki etkisi üzerinde daha çok duruluyor.
Kekemelik, erkek çocuklarda kız çocuklarına oranla daha çok görülür. Yakın akrabalarda kekemelik varsa genetik faktörler nedeniyle çocukta görülme olasılığı da artar. Çocuklukta yaşanan korku, endişe ve gerilimin de kekemelik üzerinde etkisinin olabileceği yönünde düşüncelere de mevcut. Kekemeliğin başlıca nedenleri şu şekilde sıralanabilir:
Kuralcı, denetimci, aşırı titiz ve düzenli aile tutumları
İlaçlar ve nörolojik faktörler
Aniden yaşanan korku ve kaygı
Felç sonucu oluşan beyindeki yaralanmalar (norojenik kekemelik)
Psikolojik zorlanmalar, depresyon, anksiyete ve migren
Yaşanan duygusal travma ve stres (psikojenik kekemelik)
Bireyin çevresinden kaynaklanan unsurlarla fiziksel yapısı arasındaki ilişkinin karmaşıklığı
1. Gelişimsel kekemelik
Gelişimsel kekemelik, konuşmanın gerek zamanlama gerekse akıcılık yönünden bozulmasıdır. Bu dönem ”normal akıcısızlık” olarak da bilinir. Tekrarlama, uzatma, duraksama şeklinde olabilir. Bunlara kendine vurma ve parmak şıklatma gibi bedensel hareketler ile konuşmaktan kaçınma eşlik edebilir.
Çocuklarda görülen 3 yaş kekemelik nedenleri arasında genelde, 2-3 sözcüklü cümlelerden uzun cümlelere geçtiklerinde bocalamaları ve kekeleme eğiliminde olmaları bulunur. Bu süreçte çocuklarda genelde harf tekrarı yerine daha çok kelime tekrarı görülür.
Gelişimsel kekemelik genelde 2-7 yaş arasında başlar, erkeklerde daha çok görülür. Çocuğun yaşına göre tedavi yöntemi değişkenlik gösterir ancak bu problemin ilaçla tedavisi yoktur. Aileye ve çocuğa danışmanlık hizmeti verilir. Eşlik eden kaygıya ve bedensel harekete yönelik ilaç önerilebilir. Kekemelik devam ettiği takdirde uzman bir dil terapistinden konuşma terapisi alınması gerekebilir.
2. Nörojenik kekemelik
Nörojenik kekemelik, konuşmada sık sık duraklama ve kesintilerle kendini gösteren akıcılık bozukluğu olarak bilinir. Beyin, sinirler ya da kasların arasındaki sinyal anormallikleri bu tipte yer alır.
Nörolojik kekemelik, omurilik, beyin ve sinir sisteminde oluşan bir hastalık veya yaralanma sonucu oluşabilir. Örneğin;
İş ve trafik kazaları,
Parkinson ve menenjit hastalıkları,
Bazı ilaçların yan etkileri sonucunda ortaya çıkabilir.
Nörojenik kekemeliğin diğer kekemelik tiplerinden ayrılmasında nörojenik kekemeliğe yakalananların daha önceden normal bir konuşmaya sahip olmaları gösterilebilir. Çocukken gelişimsel kekemelik tedavisi görmüş kişilerde de yetişkinlikte nörojenik kekemelik oluşabilir. Her yaşta görülebilen nörojenik kekemelik yaş ilerledikçe daha çok görülür.
Nörojenik kekemelikte ezberlenen bir şiirin okunması veya şarkı söyleme esnasında düzelme görülmez. Tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış bir patoloğa gidilerek gerekli tedavinin uygulanması gerekir.
3. Psikojenik kekemelik
Psikojenik kekemelik beynin akıl yürütmeyi ve düşünmeyi yöneten bölümünde orta çıkar. Çocuklarda konuşmanın öğrenilmeye başlandığı zamanlarda daha çok dil sürçmesi şeklinde oluşur. Çocuklarda da yetişkinlerde de karşılaşılabilen bir konuşma bozukluğu olup bu duruma yol açan temel faktör genelde;
Travma gibi ruhsal nedenler olabilir.
Psikojenik nedenlere bağlı olarak oluşan kekemelik genelde ilerleyen yaşlarda görülür. Konuşma bozukluğuna yol açan psikolojik sebeplerin mutlaka ortadan kaldırılarak tedavi edilmesi gerekir. Konuşma terapisi psikojenik kekemeliğin en etkili tedavi yöntemidir. Tedavi boyunca kararlı ve sabırlı olunması, iyileşme sürecinde büyük önem taşır.
Kekemeliğin Zorlukları Nelerdir?
Çocukların okul başarısını olumsuz yönde etkileyebilir.
Çocuklarda içe kapanmaya yol açabilir. Çocuk konuştuğu zaman kekelemeye başlayınca onunla alay edeceklerini ve güleceklerini düşündüğünden çevresindekilerle iletişim kurmaktan kaçınabilir.
Arkadaşlık kurmakta bazı zorluklar çekebilir.
Yetişkin insanlarda iletişim bozukluğuna yol açarak mesleki başarının olumsuz yönde etkilenmesine yol açabilir.
Kekemelik sorunu yaşayan kişinin öncelikle bir uzmana görünmesi gerekir. Yapılan bazı testler sonucunda öncelikle kekemeliğin hangi kategoride bulunduğu tespit edilmeye çalışılır. Tedavi yöntemleri arasında genellikle özel eğitimlerle yapılan konuşma eğitimi ve nefes egzersizleri yer alır. Fakat kekemelik sorunu yaşayan kişinin kekemeliği sonradan oluşmuşsa, kekemeliğe neden olan bir hastalıksa bu egzersizlere ek olarak ilaç tedavisi uygulanabilir. Böylece konuşma bozukluğu sorunu yaşayanlar daha kısa sürede rahat bir şekilde konuşabilmeye başlamış olurlar.
Kekemelik, konuşurken solunum yoluna bağlı olarak yaşanan zorlanma ve duraksamalar ile kendini gösterir. Bu durumu yaşayan kişiler kelime araları ile cümlelerin sonlarında takılıp kelime ya da cümleyi sonlandırırken güçlük çekerler.
Kekemelik nasıl geçer? Öncelikle bu konuda uzman olan doktora giderek evde kekemelik ile ilgili uygulanabilecek bazı egzersizler hakkında bilgi alınması gerekir. Özellikle konuşurken çıkarmakta zorlanılan seslerin ve kelimelerin öğrenilmesi, daha sonra da nefesi doğru alıp verme alışkanlığı kazanılması amaçlanır. Böylece hastanın kekemelik seviyesi belirlenerek hasta için okuma programı hazırlanır ve uygulamaya geçilir.
Eğer kekemelik psikolojik bir nedenden kaynaklanıyorsa tedavi sürecine bu sorundan başlanması gerekir. Egzersizlere okuma ile başlanması önem taşır. Hastanın kekemelik seviyesine göre okuma programı hazırlanıp uygulanabilir. Evde yapılacak olan bazı kekemelik egzersizleri şunlardır:
1. Dil ile yapılan egzersizler
Dil yavaşça ağızdan dışarıya çıkarılarak dışarıda olabildiği kadar tutulmaya çalışılır. Daha sonra dili ağızda hiçbir yere değdirmeden dilin serbest bırakılması gerekir.
Dil ile çeneye dokunmaya çalışılır. Bu hareket, belirli aralıklarla tekrarlanır.
Dilin ağız içinde hiçbir yere değmeden daire çizmesi sağlanır.
Dilin ağız içinde hızlı hareketlerle sağdan sola doğru yer değiştirmesi sağlanır. Bu hareketin tekrarı yapılır.
2. Nefes egzersizleri
Kekemelerin çoğunda konuşurken doğru nefes alıp vermemelerine bağlı olarak nefes hataları görülür. Bazıları nefesini alıp tutarak konuşmaya çalışırlar. Bazılarında ise nefesini aldıktan sonra nefesin tamamını boşaltıp konuşmaya başladığı görülür. Kimi kekemelerde nefes alırken aynı zamanda konuşmaya çalışılması gözlenir. Kekemelikte doğru nefes egzersizleri şu şekilde yapılabilir:
Burundan 5 defa yavaşça nefes alınarak karın iyice şişirilir. Daha sonra ciğerde hiç hava kalmayacak şekilde nefes geri verilir. Bu egzersiz 10 defa tekrarlanır.
Burundan yavaşça nefes alınarak karın iyice şişirilir. Sonra 5 defada ciğerde hiç hava kalmayacak şekilde nefes yavaşça geri verilir. Bu egzersiz de 10 defa tekrarlanır.
Burundan yavaşça nefes alınarak karın iyice şişirilir. Daha sonra yaş günü pastasına üfler gibi yavaşça tüm nefes geri verilir. Bu egzersiz de 10 kez tekrarlanır.
Burundan yavaşça nefes alınarak karın iyice şişirilir. Sonrasında ağızdan nefes yavaşça ciğerde hava kalmayacak biçimde geriye verilir. Bu egzersizin, nefes egzersizlerinin başında, ortasında ve bitiminde 19 defa yapılması gerekir.
Burundan nefes alınarak karın iyice şişirilir. Alınan nefes 6 saniye kadar tutularak yavaşça geri verilir. Bu egzersiz her yapılışında 2’şer saniye nefes tutma süresi uzatılarak 10 defa tekrarlanır.
1 diyagram nefesle bir kıta şiir okumaya çalışılır. Sonrasında iki kıta şiir 1 diyagram nefesle okunur ve son olarak da 3 kıta şiirin 1 diyagram nefesle okunması sağlanarak bu işlemler 3 defa tekrarlanır.
Kekemelik İçin Ailenin Yapması Gerekenler Nelerdir?
Kekemelik sorunu görülmeye başlandıktan sonra 2 sene içerisinde kendiliğinden geçebilir. Bundan dolayı ailelerin, zaman kaybetmeden çocuklarına bu konuda verimli olabilecekleri şekilde yaklaşımda bulunmaları gerekir. Aylar geçtikçe kekemeliğin refleks haline dönüşme ihtimalinde artış olur.
Çocuklara dikkatli konuş, düzgün konuşmaya çalış, neden kekeliyorsun gibi gereksiz uyarıların yapılmaması gerekir. Çünkü bu uyarılar henüz olayın bilincinde olmayan çocukta bir sorun olduğunun farkına varmasına yol açar. Böylece aile içindeki değer verdikleri ebeveynlerin dillendirmiş oldukları bu sorunlu durumlarla evde huzursuz ve gergin durumlara şahit olduklarından sorun daha da şiddetli bir hal alır.
Ebeveynler bu dönemde çocuklarının dengeli beslenmelerine özen göstermelidir. Özellikle çok acı ve ekşi veya çok şekerli yiyecekler ile asitli içeceklerden çocukların uzak tutulması gerekir.