GAYRİMENKUL KIYMET ARTIŞI VERGİSİ
Türk vergi sistemine 1970 yılı finansman kanunu ile girmiştir. Vergi esas itibariyle, gelir vergisinde mevcut bir muaflığı kaldırma gayesine yönelmiştir.
Çok genişletilmek istendiği zaman gelir vergisi metodu, hakikî şahısların bütün faaliyetlerden sağladıkları kazançları kavramaktadır. Fakat türlü sebeplerle bazı faaliyetlerden sağlanan kazançlar, kısmen veya tamamen vergi değeri dışında bırakılır. Türk gelir vergisi de elde etmeden dört yıl geçtikten sonra yapılan gayrimenkul satışından sağlanan kazançları gelir vergisi dışında tutmakta, yükümlülükten istisna etmektedir.
Nüfusun hızlı artışı, sanayileşme ve şehirleşmenin çok hızlanması, Türkiye'de gayrimenkul fiyatlarının kısa zamanda çok yükselmesine ve gayrimenkul alış verişi üzerinde büyük kârlar yapılmasına sebebiyet vermektedir. Bu kârların vergi dışında kalması, amme vicdanım rahatsız ettiği gibi fonların geniş mikyasta sanayi yerine gayrimenkul spekülâsyonu faaliyetinde kullanılması neticesini doğurmaktadır. Ayrıca çok büyük kârların elde edildiği bir faaliyet sahasının vergi mükellefiyeti dışında bırakılması, hazineyi de geniş bir varidat elde etmekten mahrum bırakmakta idi. Vergi, bütün bu mahzurları ortadan kaldırmak maksadı ile ihdas edilmiştir. Ancak, enflâsyon oranının çok yüksek olduğu memleketlerde, gayrimenkul fiyat artışlarının geniş ölçekte enflâsyondan ileri geldiği ve bu itibarla kısmen fiktif olduğu tam göz önünde bulundurulmadığı ve vergi hadleri de yüksek tutulduğu için verginin her zaman gelirden -yahut kazançtan- ödenmesi imkânı olmayacak, kısmen servetin tasfiyesi suretiyle karşılanması gerekecektir.
Gayrimenkul kıymet artışı vergisi arazi, arsa ve binaların ivazlı veya ivazsız olarak devir ve temliki vesilesiyle alınmaktadır. Kanun, miras yolundan intikalleri vergi dışında bırakmıştır. Verginin mükellefi, gayrimenkulü devreden, genellikle satan kişidir. Vergi değeri, gayrimenkulün kazanım maliyeti ile satış değeri arasındaki farktır. Kanun iktisap maliyetini tarif etmiş ve bunu vergi değerine oturtmuştur. Kanun, matrahtan bazı indirimler yapılmasını öngörmüştür. Bunların başlıcaları gayrimenkul için ödenmiş olan vergi ve resimlerle, elde tutma müddeti için her yıl ilk elde etme değerinin % 5'ı oranında götürü giderdir. Götürü gider enflâsyon etkisini bertaraf etmek maksadıyla kabul edilmiştir. Fakat yetersizliği açıktır.
Vergi hadleri, ilerlemiş bir tarife ile düzenlenmiştir. Buna göre, ilk 50 000 lira için %15, sonra gelen 50.000 lira için %20, sonra gelen 200.000 lira için %30, sonra gelen 300.000 lira için %40. 600.001 lira ve daha fazlası için %50 dir. Bu ilerlemişlik, vergi şahsîleştirilmediğine göre, hazineye kaabil olduğu kadar fazla varidat sağlamak dışında, büyük bir anlamı yoktur.
Almancası : Weruuwachssteuer.
Fransızcası : impöt sur les plus-values immobiliâres.
İngilizcesi : inerernent value duty, bettermenıtax.
(Bk; Emlak Vergisi, Gelir Vergisi).