Ekim 15, 2014 Ocak 24, 2017
Yazıldığı zamanlarda ilgi çekmeyen bu romanın şimdilerde bu kadar “tutulmasının” sebebi insanın zaman içinde daha fazla kendine döndüğünden olsa gerek. Ne de olsa 1970’lerde ve sonrasında gelen devirde insanlar ideolojilerinin peşinden koşmayı daha kutsal sayıyorlardı, toplum için, millet için bir şeyler yapmanın heyecanını yaşıyorlardı. Kimsenin insanın iç dünyasına ayıracak vakti yoktu, Oğuz Atay’ın aksine.
Oğuz Atay bu hikâyeyi tanıştığı Turgut Özben’in ricası üzerine kaleme aldı. Karakterlerin rızasıyla isimler değiştirildi, Turgut’un isteği üzerine onunki bunun dışında bırakıldı. Bu adam ona kayıp biri olduğunu anlatmıştı, sonunda araştırdığında gerçekten de bu genç mühendisin üç yıl öncesinde kaybolduğu ortaya çıktı. Yayımcılar bu hikâyenin ne kadar gerçek olduğunu araştırmama konusunda anlaştıkları için yorum yapmakta kaçınmayı tercih etmişlerdi. Bu bilgilerin birçoğu kitabın başında yer alıyor, ancak hiç eline almamışlar için belirtmek istedim.
Sosyal paylaşım ağlarında Olric ve Efendisi arasında bazı replikler geçtiğimiz dönemlerde herkesin dikkatini çekiyordu. Ancak şunu söylemem lazım ki bütün ele alındığında o sözleri bulup çıkarmak için mikroskop ve cımbız kullanmanız gerekiyor. Çünkü konunun tümünü anlamaya çalışmaktan tek tek cümlelerin özüne inmek epey yorucu ve zor. Kitap iki ayrı kişi tarafından farklı zamanlarda ele alındığı ve bazı yerlerin değiştirilmesinin istenmediği için konu bütünlüğünün koptuğu yerler var, ancak Oğuz Atay bu şekilde kalması için ısrar etmiş.
Gelelim meşhur Olric’in doğumuna, Olric toplumun yadsıdığı tüm kötülüklerin gerçekleştiği bir kerhanede dünyaya geliyor. Pardon şöyle desem daha doğru olacak sanırım, Olric aslında doğmuyor. O hep içerdeki karanlıkta sahneye çıkma sırasını beklemiş bir oyuncu gibi ansızın gelip diyalogların arasında kendine yer buluyor. Olric, başkarakterin kendisinin hiç yadırgamadığı diğer yanından ibaret.
Okurken insanın kafasını karıştıran ve okuduktan sonra hala soru işaretleri içinde bırakan değişik bir kitap. Özellikle Selim’in yazmış bulunduğu şarkılar ve onların açıklandığı kısımlar bunlar da neydi şimdi diye düşündürebilir, endişelenmeyin. Tabi bir de Turgut’un kendi içinde gerçekleştirdiği konuşmalar var ki, bir yerden sonra Selim, Olric, Turgut birbirine karışıyor, hangisi kimin ağzından denmiş diye düşünürken ipin ucunu kaçırıveriyorsunuz.
Kitabın en hoş yanı burjuva kesimin etrafın saygısını kazanmak için asimile olmasını eleştiren küçük imalardı. Gerçekten insanın kendini unutması ve başkalaşması yani aslında aynılaşması mizahi bir şekilde eleştirilmiş. İnce zekâ ürünü olan bu kitabın yıllar sonra değerini geri kazanması çok güzel ancak anlaşılması oldukça zor olduğu ise acı bir gerçek. Umarım Oğuz Atay’ı doğru anlayabilmişizdir. Hiç acele etmeden okumanızı tavsiye ediyorum.
Küçük bir not: Bu kitap bir aşkı değil, kaybedilen bir arkadaşı yeniden tanımanın hikayesi…
“Şu anda, sana güzel bir söz söyleyebilmek için, on bin kitap okumuş olmayı isterdim,” dedi:”Gene de az gelişmiş bir cümle söylemeden içim rahat etmeyecek: seni tanıdığıma çok sevindim kendi çapımda.”
“Düşünmüyorum, sıkılıyorum sadece…”
“Üç çeşit meslek varmış: mühendislik, doktorluk, bir de hukukçuluk. Ben ressam olmak istiyordum. Babam böyle bir meslek olmadığını söyledi. Fakat bir sıfatla başlamak istiyorum. Bu çocuk ilerde büyük adam olacak gibi ne olduğu belirsiz bir tanımla değil.”
“Bütün bu bilgilerle yetişen insanlar, bu heyecanlı düşünceleri sadece sıkıcı bir ders olarak değerlendirir, profesör de sanıldığı gibi coşkunlukla anlatmaz bunları, yıllardır aynı sözleri tekrarlamaktan usanmıştır.”
“Öğrencilerde kültürlü değildir, nefes kesen nazariyeler onlar için ezberlenmesi gereken satırlardan ibretti, bütün gün kantinde bu konuları hiç konuşmazlar, nefret ederler onlardan üniversite biter bitmez kitapları yakmaya kararlıdır bir çoğu, bütün bunlar asli maaş meselesi, gelecek endişesi için yapılır.
“Kitaplara ithaflar yazmak, beğenilen satırların altını çizmek, sayfaların kenarına düşüncelerini yazmak, kendini elevermek, insanların ortasında çırılçıplak kalmak gibi geliyordu.”
“Kelimeleri, daha önce, öyle kötü yerlerde kullanmış oluyoruz ki, kirletir diye korkuyoruz duygularımıza dokunursa.”
“Nefes alamıyorum Olric. Bu insanlar içinde kendime rol biçemiyorum… Ah Olric, ölemiyorum bile!”
“-Elimde olmayan şeyler var Olric. +Nedir Efenedimiz? –Elleri Olric, elleri…”
“Kitaplar yüzünden çok acı çekiyorum Esat abi. Sanki hepsi benim için yazılmış.”
“Kelimelerden önce de Yalnızlık vardı. Ve Kelimeden sonra da var olmaya devam etti Yalnızlık…”
“Durup dururken seviyorum işte. Sevip duruyorum…”
“Ey insaf sahipleri! Ben ve Olric sizleri sarsmaya geldik!”
Ve daha birçokları…..(!)
Tags: İletişim Yayınları, kitapgurmesi, Oğuz Atay, Tehlikeli oyunlar, Tutunamayanlar, Tutunamayanlar alıntı, Tutunamayanlat kitap yorumu