Volume 1 - No 4 (August 1961)
DOI 223-226 Ö. H. Barutoğlu
Yurdumuzda verimli maden yataklarının bulunup bulunmadığı ötedenberi yerli, yabancı "Mühendis ve Mütehassıs" 1ar arasında tartışma konusu olagelmiştir. Her şeyden önce "İktisadî mânâda işe yararh maden yatağımız yoktur.." diyenlere hak verdiğimizi söylersek fazla kötümserlik etmemiş oluruz. Öte yandan bunun büsbütün ters yönünü tutanlara da yani çeşit değişikliği ve işletmeye elverişliliği bakımlarından maden yatakları­ nın varlığı inancını ortaya sürüp ayak direyenleri de haklı bulmamak elden gelmiyor. Birbirine aykırı görünen durumu şuracıkta gözden geçirip hatırımıza gelenleri topluca belirtmenin madenciliğimiz için az çok faide sağlayacağını umarak bu yazıyı hazırladık.
DOI 227-234 E. İlhan
Büyük kıvrılma (orojenez) devirlerini takip eden çeşitli tektonik olaylar sırasında, kömür yataklarının meydana gelmesi ve muhafaza edilmesi için fevkalâde elverişli şartlarmevcuttu. Bundan dolayı, dünyanın büyük taş kömürü madenleri Hersiniyen orojenezlni takip eden jeolo]ik devirde ve dünyanın önemli olan linyit havzaları da Alp orojenezine müteakip Tfersiyerde biriktirilmiş bulunmaktadırlar. Kamilen Alp orojenez sahası içinde bulunan Türkiyede de bu tektonik olaylar sırasında yekûnu hayli kabarık olan küçük ve büyük linyit yatakları teşekkül etmiştir. Bu yataklar, bilhassa Anadolunun geniş kısımları için tipik olan Miosen tatlı su formasyonunda yer almaktadır. Bundan başka, bazı önemli olan linyit madenleri Eosen flişi ve Oligosen jipsii formasyonunda bulunmaktadır. Bütün bu yatakların memleket içindeki dağılışı, Alp orojenezinî takip etmiş olan tektonik olaylar ile paleocoğrafik gelişmesinin bir neticesidir.
DOI 235-240 V. Aytekin
Bu yazıda, çeliklerde manganezin kullanış maksatları ve miktarları özetlendikten sonra, (Fe-Mn-C) alışımlarının denge halinde ve tatbikattaki şartlarda tnetallografîk yapıları gözden geçirilmiş; bunların içerisinde yüksek manganezi! ostenitik çeliklerin mevkii ve önemi belirtilmiştir. İmal, döküm ve kaynak teknikleri ile kokile ve kum kalıplara dökülmüş manganezli ostenitik çeliklerin makro ve mikro-strüktürleri ısı! işlemleri ve mekanik özellikleri incelenmiş ve buna göre en uygun kullanış yerleri belirtilmiştir.
DOI 241-246 A. Kösematoğlu
Bu yazı serîsinin ilkinde, ateşe mukavim malzemenin kısa bir özeti yapılarak Bakir Sanayiinde kullanılma yerleri gösterilmiştir.
Müteakib yazılarda, demir-çelîk ve diğer madde izabe sanayiinden de bahsedilerek buralarda daha uzun bîr fırın ömrünü ve böylece fazla istihsali mümkün kılmak için ateşe mukavim malzemenin kullanılma yerlerine göre çeşitlerinin neler olduğunun gösterilmesi suretile İşletmeciye yardıma gayret edilecektir,
DOI 247-253 M. H. Erten
Bir kaç senedir pilot-plant safhasında denemeleri yapılmakta bulunan stratejik Udy usulü artık sına? İşletme safhasına girmiş bulunmaktadır. Bu usul esas itibariyle pik demiri veya yarı çelik istihsalinde kullanılabİİirse de/ tesise munzam bir elektrik fırını ilâve suretiyle doğrudan doğruya çelik İstihsali de mümkündür. Sistemin en mühim uzuvları bir döner fırınla, açık-ark tipi özel bir elektrik fırınıdır. Eski cüruflar da dâhil olmak üzere, her çeşit demir cevherlerini bu usulle izabe etmek mümkündür. Yakıt ve redükleyici madde olarak kok, kok tozu, maden kömürü veya linyit kullanılabilir. Elektrik fırınında husule, gelen redükİeyicî gazlardan döner fırında İstifade edilir. Cevherin döner fırına şarjından evvel sinker, aglomera veya briket haline getirilmesine ihtiyaç bulunmadığı gibi, şarjdaki S, P, Ti, ve diğer yabancı maddeler üzerinde de tahdit yoktur. Fabrika kapasitesinin günde 300 - 500 ton çelik istihsal edebilecek şekilde kurulabilmesine rağmen, istihsal maliyeti bakımından yüksek fırınla rekabet edebilmesi mümkündür. Paralel olarak bir kaç ünite kurmak suretiyle arzu edilen senelik kapasite temin edilebilir. İstihsal maliyetinde en mühim faktörlerden birisi elektrik fiyatıdır. Elektriğin KWSinm 5 İlâ 8 kuruş civarında olmast gerekir. Stratejîk-Udy usulü bilhassa nakliyenin pahalı bulunduğu, mevcut demir cevheri rezervlerinin yüksek S, P, Tİ,Ab03 ve SİO2 ihtiva ettiği, ham veya mamul çelik pazarlarının memleketin muhtelif yerlerine dağılmış vaziyette olduğu ve nihayet ucuz elektriğin temin edilebildiği memleketler için elverişlidir. İlk tesis masraflarının yüksek fırın sistemine nazaran %50 civarında ucuz bulunması bilhassa calibi dikkattir
DOI 254-258 S. V. Aytaman
Maden mesleğinde yetişen bir yüksek mühendis, mezun olup diplomasını aldığı zaman, bir madende iş bulup oranın şartları altında asıl mesleğini öğreneceği düşüncesi altındadır. Bu itibarladır ki, Avrupa memleketlerinde ve Amerika‘da yeni mezunlara, daima, en alt kademede vazife verilir ve seneler imtidadınca bir tarardan tecrübe ve görgüleri artarken, diğer taraftan da fakültede öğrenmiş oldukları derslerden fiili sahada ne dereceye kadar faydalanmasını bildikleri kontrol edilir. Kabiliyetli bir yüksek mühendis edindiği tecrübeleri kısa bir zamanda nemalandırabilir ve bu kabiliyetinin mükâfatını meslek sahasında çabuk ilerlemekle elde eder.
DOI 259-263 K. Erdem
T. K. İ. Kurumuna bağlı Garb Linyitleri İşletmesi müessesine ait; Tunçbilek, Değirmisaz, Seyitömer ve Soma mıntıkaları ile 1 no paragrafta D. D. Y. nın İktisadi Devlet Te­ şekkülü bulunduğu devrelerdeki Çeltek Linyit İşletmesi bu kısımda mütalâa edilmiştir. Bu iktisadi devlet teşekküllerinin 1950-1960 istihsal, satış ve randımanlarını gösterir cetvel keza aşağıya alınmıştır. Mahalli idarelere ve devlet teşekküllerince işletilen müesseselerden; a.) Çeltek Linyit İşletmesinde, son senelerdeki istihsal azlığının gerek mahalli ihtiyaç ve gerekse yatağın son toplamalarının yapılması ve daha başka‘ muhtemel rezerv kısımlarının aranması ve ocak adedinin azalması sebeb olmaktadır. Randımanların, damarın 2.20 metre kalınlıkta tek damar ve çok arızalı olması ancak bu seviyede tutulmasına sebep olmaktadır. Bununla beraber ocakların teçhiz edilmesi suretile dahili randımanın artabileceği ve umumi randımanın üzerinde durulması icap edeceği kanaatmdayım.
DOI 264-276 R. Gencer
Yukarıdan doldurulan kurşun izabe fırınlarında Boudouard‘a götfe CO teşekkülünde oldukça büyük bir ısı kaybı meydandadır. Araştırmalarla yanma ve erime tecrüberinde mümkün olan CO kayıpları tespit edilip, bulunmuş oldu ki : Her maddenin tam yanmaya tesir ettiği; küçülmekle olan kok eb‘adı, yükselen hava tazyiki, hava içindeki O2 miktarının artmasiyle birlikte CO2 indirgenmesinin artışı tespit edildi. Bu neticelerden alı­ nan sonuçlara dayanılarak CO miktarının işletme çapında azaltılması ve bunun üzerindeki kok sarfiyatı fikrî ortaya -atılmıştır.
DOI 277 B. Alpay
Şimdiye kadar elde mevcut muvakkat neticelere göre, 1960 yılı Dünya taşkömür istihsali geçen seneye nazaran 77 milyon tonun üzerinde bir artış kaydetmiş ve yuvarlak olarak 1.971.000.000 ton ile şimdiye kadar elde edilen en yüksek istihsal durumuna ulaşmış­ tır, (adedi cetvele bakınız) Bu artış, hemen hemen münhasıran Çin Halk Cumhuriyetinin - şayet 420 milyon tonluk bir istihsal gayesine ulaşılması plânlaştınlmış olduğu takdirde - 72 milyon tonluk fazlalaşan istihsaline tekabül etmektedir.