Çalışma saatlerimiz uzun, fazla mesaide lideriz/
Dünyanın her yerinde şirketler ve çalışanları arasında en çok ihtilafa neden olan konuların başında çalışma saatleri ve ücretlendirme yer alır. Bu nedenle ortalama çalışma saatleri sıklıkla haberlere ve araştırmalara konu olur. Türkiye’de 4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi, haftalık çalışma süresinin en çok 45 saat olduğunu, aksi kararlaştırılmadıkça bu sürenin çalışma günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanacağını hükme bağlıyor.
Yasa uyarınca günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri işin niteliğine göre işçiler için farklı şekilde düzenlenebiliyor. Başlama ve bitiş ile dinlenme saatlerinin işyerlerinde işçilere duyurulması gerekiyor.
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine baktığımızda ise dünyadaki ülkelerin çoğunda haftalık yasal çalışma süresinim 40 saat olduğunu görüyoruz. Bu süre dikkate alındığında Türkiye’deki haftalık çalışma saatinin yüksek olduğu söylenebilir.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) verilerine göre, çalışma saatlerinin en yüksek olduğu ülke yıllık bazda 2 bin 255 saat ile Meksika. Listede (Tablo 1) ilk beşte yer alan diğer ülkeler ise Kosta Rika, Güney Kore, Yunanistan ve Şili olarak sıralanıyor.
En kısa süre Almanya’da
Araştırma kapsamına alınan ülkelerde ortalama çalışma saatlerinin 2000 yılından bu yana düşüş eğiliminde olduğu görülüyor. Düşüşün en çok dikkat çektiği ülkelerden biri olan Şili’de 2000 yılında 2 bin 263 olan yıllık çalışma saati 2016’da bin 974’e; Avusturya’da ise 2000 yılında bin 807 saat olan çalışma süresi 2016’da bin 601 saate gerilemiş durumda.
60 saat üzeri mesaide ilk sıradayız
Hem en uzun yasal çalışma süresi hem de en uzun fiili çalışma saatlerinin görüldüğü Meksika’da gevşek uygulamalar ve yasal boşluklar, özel sektör çalışanlarının ekstra ücret almadan ekstra çalışmaya maruz kalmalarına neden oluyor. Avrupa’nın en uzun çalışma saatlerinin görüldüğü Yunanistan’da ise mevcut ekonomik durum fazla çalışma sürelerine duyulan ihtiyacı artırıyor. ILO uzmanı Jon Messenger çok sayıda Asya ülkesinde de çalışma saatlerinin çok uzun olduğunu, haftada 48 saati aşan işçilerin oranının çok yüksek olduğunu belirtiyor.
Uzun çalışmak verimliliği artırmıyor
Çok sayıda ülke, vatandaşlarının çalışma sürelerini standartlara yaklaştırmak için çeşitli girişimlerde bulunsa da, istihdam yasalarındaki boşluklar hükümetlerin çabalarının sık sık başarısızlıkla sonuçlanmasına neden oluyor. Yapılan araştırmalar ise fazla çalışanların performanslarının, yeterince dinlenenlere kıyasla daha düşük olduğunu ortaya koyuyor.
Almanya örneği bu durumu bizlere en iyi şekilde açıklıyor. OECD sıralamasında dünyanın en kısa ortalama çalışma saatlerine sahip olması Almanya’nın verimliliğinden hiçbir şey eksiltmiyor. Dünya Ekonomik Forumu 2015-16 Küresel Rekabet Raporu’na göre, Almanya dünyanın en rekabetçi dördüncü ülkesi. Ayrıca geçtiğimiz hafta sonu seçime gidilen ülkede, en büyük işçi sendikası IG Metall yapılan son açıklamaya göre ücret artışlarının yanı sıra haftalık çalışma süresini 28’e çekebilme hakkı tanınmasını öneriyor. Bu konudaki görüşme ve pazarlıkların Kasım’da gerçekleşmesi bekleniyor.
Beklentiler güçlü değil
Küresel ekonomik büyümeye dair beklentilerin çok güçlü olmadığı ve toparlanmanın finansal riskler ve siyasi belirsizlikler karşısında hassas olduğu bir dönemde, OECD ülkelerinde istihdam piyasası koşullarındaki iyileşmenin yavaş bir seyir izlemesi bekleniyor. 2016’nın son çeyreğinde yüzde 61’e yükselen 15-74 yaş arası nüfustaki istihdam oranının 2018’in son çeyreğinde yüzde 61,8’e ulaşacağı tahmin ediliyor.
Hangi ülkede kaç saat çalışılıyor?
Haftalık yasal çalışma süresi (Saat)
Haftalık fiili çalışma süresi (2016, saat)
Yıllık fiili çalışma süresi (2016, saat)*
Kaynak: ILO ve OECD
gysy: Genel yasal süre yok
(-): Bilgi yok
(*):Belçika ve İsviçre'nin verileri 2015 yılına, Türkiye'nin verisi 2013 yılına aittir.
Haftada 60 saat ve üzeri çalışanların oranı
Kaynak: OECD, 2015