DUİNO AĞITLARI – Rainer Maria RİLKE | İsmail Hakkı ALTUNTAŞ
23 Kasım 2014 · ihramcizade	Çeviren A. Turan Oflazoğlu
Rilke, kasırgaya benzettiği bu yaratma döneminde yalnız Ağıtları tamamlamakla kalmamış, on sekiz günde, elli dört şiirlik Orfeus’a Soneler’i de yazmış, kendisini Muzot’da ziyarete gelen Kippenberg’e eserinin tamamlandığını, artık toplu baskı için hazırlıklara başlayabileceğini söylemiştir. 2
Rilke, Ağıtların meleği İslam’ın meleklerine daha yakındır derken, Cebrail’in Muhammed’e ilk kez görünmesini düşünüyordu herhalde: Bir gün peygamber, Hıra Dağında yapayalnız otururken, Cebrail ansızın belirince önünde, korkudan dili tutulur, zangır zangır titrer, ve Melek der: OKU! (Rilke’ nin daha önce yazdığı şiirler arasında, MUHAMMED’İN YAKARMASI adlı bir sone vardır.)
A. Turan OFLAZOĞLU THURN VE TAXIS-HOHENLOHE PRENSESİ MARIE’NİN MÜLKÜNDEN
Onlardan biri beni ansızın bassa bile bağrına, yiterim onun daha güçlü varlığında ben. Güzellik güç dayandığımız Ürkü’nün başlangıcından özge nedir ki; ona bizim böylesine tapınmamız, sessizce hor görüp bizi yok etmediğinden. Her melek ürkünçtür.
ve sarsılmaz bağlılığı bir alışkanlığın bizi seven ve kalan ve gitmek istemeyen.
Ah, bir de gece var, gece, gökle dopdolu yel yüzümüzle beslenirken; kime kalmaz ki o, özlenen, tatlı tatlı büyü bozan, yalnız yüreğin karşısında yorgun argın durup. Sevenlere karşı daha mı yumuşaktır o? Ah, onlar yazgılarını gizlerler ancak kendi aralarında.
Bunu bilmiyor musun daha? At boşluğu kollarından solunduğumuz uzaylara; belki kuşlar böylece duyar genişleyen havayı, daha tutkulu uçuşlarında.
Evet, sen baharlara gerektin. Nice yıldız bekler dururdu sen göresin diye. Nice dalga yükselirdi geçmişte sana doğru, ya da bir açık pencerenin önünden geçerken verirdi bir keman kendini. Bütün bunlar görevdi.
Ama sen yeterli miydin ki? Beklemek yüzünden dalgın değil miydin hep, bir sevgilinin gelmesini bildirmiş gibi her şey? (Onu barındırmak sanki elinden gelirmiş gibi; o büyük, garip düşünceler girip çıkarken sana, sık sık gece yatısına kalırken.)
Özlersen ama, türküle sevenleri; onlar neler duyarlar, ünü daha yeterince ölümsüz kılınmadı.
Sesler, sesler. Dinle gönlüm, eskiden ancak ermişlerin dinlediğince: onları dev çağrı kaldırırdı yerden; ama bu olmaz kişiler diz çökerlerdi hep, hiç mi hiç aldırmadan: böyle dinlerdi onlar. Sen Tanrı’nın sesine dayanamazsın, nerde! Ama dinle soluğu, sessizlikten üreyen kesintisiz bildiriyi.
Ne zaman bir kiliseye girsen Roma’da, Napoli’de, onların yazgısı sessizce sana seslenmedi mi?
Santa Maria Formosa’daki levha gibi, daha geçenlerde. Benden ne isterler? Ruhlarının dupduru devinmesini zaman zaman bir parça engelleyen o haksızlık belirtisini gidermeliyim usulca.
Artık yeryüzünde barınmamak yadırganır elbette, güç kazanılmış alışkanlıkları artık kullanmamak, güllere ve neler vadeden öbür nesnelere bir insanca geleceğe göre anlam vermemek; eskiden her neysen sonsuzca kaygılı ellerde, artık hiçbiri olmamak; kendi adını bırakıvermek bir yana, kırık bir oyuncak gibi.
Yadırganır, istememek artık isteklerini. Yadırganır eskiden bağlantı olan ne varsa, şimdi gevşek, uçuşur görmek boşlukta. Ölü olmak da güçtür, gecikmeyle yüklü olmak, kişi daha rastlamadan sonrasızlık izine.Bir var ki canlılar aynı yanlışı yaparlar hep: pek kesin sınırlar çizerler. Melekler bilmezmiş, ölüler arasında mı gezerler diriler arasında mı. Sonsuz akıntı
Sonunda bizi gereksinmezler artık, erken göçenler, kişi artık yeryüzü şeylerinden kesilir, nasıl kesilirse ana memesinden usul usul. Peki biz, böyle yaman sırları gereksinenler, biz, kutlu ilerlemesi sık sık acıdan doğanlar: var olabilirmiyiz onlarsız? o öykü boşuna mı, Linos’un yasını tutarken hani atılgan ilk ezgi işleyince uyuşukluğa, ürkmüş uzayda sanki tanrımsı bir genç ansızın ayrılınca büsbütün, duymaya başlamıştı boşluk o titreşi mi, -şimdi bizi büyüleyen, avutan, yardım eden?
değiştiği dile gelmez yer, döner bu boş pek çoğa.
O çok büyük sayıların sıfır ettiği yer.
önüne ? ALTINCI AĞIT
İncir ağacı, öteden beri anlam yüklüdür gözümde senin çiçek açmaya nerdeyse hiç yer vermemen ve tam vaktinde kesin kararlı meyveye, övgüsüz, iletivermen en katkısız sırrını.
Eğik dalın, çeşme borusu gibi, sürer özsuyu hep aşağı doğru ve yukarı: uyanmış uyanmamışken, sıçrar uykusundan en tatlı başarının mutluluğuna.
.. .Bizse geç kalırız, âh, çiçeklenmeyle övünürüz; çoktan açığa çıkmış, gireriz ertelenmiş özüne son meyvemizin.
Şaşılası bir yakınlık görülür erken ölenlerle kahraman arasında. Süre ilgilendirmez onu. Kahramanın yükselişi varlıktır. Hiç durmadan ilerleyerek, girer değişmiş takım yıldızına sürekli tehlikesinin. Onu pek az kimse bulur orada. Oysa yazgı, bizi karanlık karanlık gizleyen, kendinden geçip ansızın türküler onu taşkın dünyasının fırtınası içine.
Kimse yok onun gibi duyduğum. Birdenbire, akan havayla gelen karanlık yankısı yarar geçer beni.
Derken nasıl gizlenesim gelir bu özleyişten: keşke âh, keşke bir küçük oğlan olsaydım, ona yaklaşsaydım, otursaydım dayanıp gelecekteki kollara, Samson’u okusaydım: anası önce nasıl hiçbir şey doğurmamış ve sonra doğurmuş her şeyi.
O daha senin karnındayken, ey ana, kahraman değil miydi, senin karnında başlamadı mı hakanca seçmesine?
Binlercesi kaynardı dölyatağında, O olmayı arzulardı, oysa bak: kavrayıp atardı, seçerdi, elinden gelirdi bu.
Sütunları devirdiyse, senin gövdenin dünyasından daha dar dünyaya fırlarken oldu bu: orda seçer dururdu hep, eylerdi. Ey kahraman anaları, ey azgın ırmakların kaynakları! Siz, yüreğin tâ kenarından, ağlayarak, genç kızların çoktan atıldığı vadiler: oğula sungu olmaya.
Kahraman hışımla geçerken sevgi duraklarından, uğrunda çarpan her yürek ancak yukarı kaldırırdı onu: öteye döner dönmez, gülümseyişlerin bittiği yerde dururdu, bir başkası. *
Gönül okşamak değil artık, gönül okşamak değil, bundan çıkan ses olacak çığlığının örneği; kuş gibi dupduru seslensen de-
kabaran mevsim onu kaldırırken hani, kuş nerdeyse unutur ya tedirgin bir şey olduğunu, baharın gönlü açık göğe fırlattığı bir yürek olmadığını sadece. Onun gibi, sen de, ondan geri kalmadın, ardına düşmek istersin daha görülmemiş, seni sessizce farkedecek bir eşin: onda bir karşılık uyanır usulca ve dinleyerek ısıtır kendini,-
senin yoğun duyguna parıl parıl yanan bir eş duygu olmak için. Âh, anlardı bahar, hiçbir kuytu, bildirinin sesini yankılamaktan geri durmazdı. Dupduru, evetleyen bir sabah o soran, küçücük kavalı önce bir yankılayarak büyülten sessizliğe bürür ortalığı.
Sonra merdivenden yukarı, çağrı merdiveninden, geleceğin düşlenen tapınağına; sonra titreyen ses, o çeşme: fışkıran suyunu, daha yükselirken, Düşmenin kavradığı umut veren bir oyunda.. .Ve bundan önce, yaz.
Yaz sabahları değil yalnız, bu sabahların güne dönmesi ve Başlangıçla akması değil yalnız.
O günler değil yalnız, çiçeklerin çevresinde incecik ve yukarda, çevresinde biçimli ağaçların, o güçlü ve yaman.
Bu açılmamış güçlerin kaynaması değil yalnız, yollar değil yalnız, akşam çimenleri değil yalnız, geçmiş gökgürültüsünden sonraki canlı duruluk değil yalnız, gelen uyku ve bir önsezi değil yalnız, akşamları… geceler de! O pek yüce, o yaz geceleri,
BİRİNCİ AĞIT 44. mısra Gaspara Stampa
82. m. ürkütür bir baykuşu çifte tacın gerisinden Aşağı Mısır’la Yukarı Mısır’ın çifte tacı. ONUNCU AĞIT
Bir gün bu korkunç görüşten çıkıp en sonu, ağdırsam sevinçli bir övgü doğrulayan meleklere ben.
Nasıl onlardan öte, üzgün süreye bakar dururuz sonralarını görmek için çırpınıp. Oysa bizim ancak kış yapraklarımızdır onlar, loş her-dem-yeşilimiz, iç yılımızın mevsimlerinden biri, mevsim değil yalnız, yer, konut, karargâh, toprak, barınak.
Gerçek, âh, ne gariptir Acı Kenti’nin sokakları: bastırılan gürültünün düzme sessizliğinde, bir boşluk kalıbının dökümü, azgın, yaygaraya boğar ortalığı, apansız anıtı.
hazır alınmış kiliseyle birlikte, kenardaki: pazarları temiz ve kapalı ve büyüden kurtulmuş postane gibi tıpkı.
Oysa dışarda hep, yıllık panayırın kenarları dalgalanır durur. Özgürlük salıncakları! Çaba dalgıçları, hokkabazları!
Süslü püslü mutluluğun resimli atış salonu: usta nişancı vurunca, teneke hedeflerin sıçrayıp düşüverdikleri. Adam sevinçten raslantıya doğru sendeler; çünkü barakalar bütün meraklıları davullarla, çığırtkanlarla çekmektedirler. Özellikle görülmeye değer, yalnız büyükler için: Paranın üreyişi! Anatomiktir,
eğlence değil sadece! Paranın uzuvları, hepsi, tekmili birden gösterilmekte, öğreticidir, verimli kılar sizi…
…Ah, hemen dışarda, üstünde “Ölümsüz” yaftaları asılı son tahta perdenin arkasında, içenlere, taze eğlenceliklerle çiğnedikçe, pek tatlı gelen şu acı bira…,
tam gerisinde tahta perdenin, tam arkasında, gerçek. Çocuklar oynar, sevgililer kucaklaşırlar, -bir yanda, üzgün otlar içinde, ağır başlı, uyar doğaya köpekler.
Çekilir ileri doğru genç; belki eldeğmemiş bir Yas’a gönül verdiğinden .. .İzler onu çimenliğe dek. O der ki: uzak. Tâ orda oturuyoruz…
Nerde? Ve genç izler. Halleri dokunmuştur kendisine. Omuzlar, boyun-, ünlü bir soydan olmasın? Ondan ayrılır ama, geri döner, bakınır, başını sallar.. .Neye yarar? O bir Yas’tır ancak.
Yalnız genç ölenler, süresiz durgunluğun ilk döneminde, dünyadan kesilirken seve seve izlerler onu. Bekler kızları, onlara yardım eder. Usulca gösterir onlara neler var üzerinde. Acı incileri, ince Sabır Örtüleri. Yürür gençlerle sessizce.
Oysa orda, barındıkları yerde, vadide, geçkin Yaslardan biri dinler genci soru sorarken: -Biz eskiden, der, büyük bir aileydik, biz Yaslar. Atalarımız şu dağlardaki madenleri işletirlerdi; insanlar arasında o parlak, ilk acıdan bir külçe görürsün bazen, ya da, eski bir yanardağın taş kesilmiş öfkesinden.
Ve gezdirir onu geniş Yaslar görünümünde, tapınak sütunlarını gösterir, kale yıkıntılarını: buradan Yas Hakanları bilgece yönetirmiş ülkeyi çok eskiden. Uzun
gözyaşı ağaçlarını gösterir, çiçeklenen üzüntü tarlalarını, (yaşayanlarca yalnız yumuşak yapraklar diye bilinen); otlayan Yas Hayvanlarını gösterir, -ve bazen ürken bir kuş, görüş alanlarının tam ortasından geçerek, çizer ıssız çığlığının kargacık burgacık görüntüsünü. Akşamleyin götürür Yas Soyundan en uzun yaşamışların mezarlarına, falcı kadınların, uyaranların.
Gece yaklaşırken ama, daha bir yavaş yürürler ve çok geçmeden yükselir ayca, her şeyi gözetleyen mezar taşı. İkiz kardeşi Nil’dekinin, yüce Sfenks’in: gizli bölmenin bakışı.
Ve şaşarlar önünde hakan başının, o hep susan, kişinin yüzünü yıldızların terazisiyle tartan.
Ve yukarlarda, yıldızlar. Yeniler. Acı Ülkesinin yıldızları. Ağır ağır sayar adlarını Yas: “İşte, bak: Atlı, Gönder, şu kalabalık takımyıldıza da Meyve Çelengi denir. Sonra, ilerde, Kutba doğru:
Oysa güney göğünde, sanki bir kutsanmış elin ayasında tertemiz duran, dupduru görkemle parlak A, Anaların simgesidir…”
İlerlemesi gerek ölünün daha; geçkin Yas vadiye götürür onu, burda pırıl pırıl durmaktadır ay ışığında:
saygıyla söyler adını, der: “Kişiler dünyasında alıp götüren ırmaktır bu.”
Oysa bu sonsuzca ölenler içimizde bir simge uyandırsalardı, bak, gösterirlerdi belki sarkan çiçekleri yapraksız fındık ağaçlarından, yağmuru belki de, ilkbaharda kara toprağa düşen.-
Biz de, yükselen mutluluğu düşünenler, bir mutlu düştüğünde bizi nerdeyse şaşırtan duyguyu yaşardık.
Bu yazı aşk, çevre, ölüm, düşünce, değişim, dil, edebiyat, eleştiri, eğitim, felsefe, gelecek, HATIRAT, Hristiyanlık, ideal, ilişkiler, insan, kadın, kültür, KİTAP, Milliyetçilik, politika, savaş, sevgi, siyaset, sosyalizm, tarih, toplum, zaman, şahsiyet, İnsan ilmi içinde yayınlandı ve A. Turan Oflazoğlu, Ada Yayınları, Alfred MOMBERT, Ankara Üniversitesi Basımevi, Çeviren: Melâhat ÖZGÜ, ünkü Zordur Sevgi Özdeyişler, Büyük Alman Şairleri, Cem Yayınevi, Chrıstoph Rilke’nin Sevgisine Ve Ölümüne Dair, Düşünceler, Duino Ağıtları, Else Lasker-SCHÜLER, Franz Kappus, Franz Xaver Kappus, Gözlemler, Genç Bir Şaire Mektuplar, Georg BRITTING, Georg HEYM, Georg TRAKL, Gottfried BENN, Hans CAROSSA, Karl KROLOW, Kâmuran ŞİPAL, Kent Basımevi, Nelly SACHS, Oruç ARUOBA, Oskar LOERKE, Paul CELAN, Phryne, Rainer Maria RILKE, Remzi Kitabevi, Rilke ve Carl Sieber, Ruth Sieber, Sancaktar, Sedat UMRAN, Stefan GEORGE, Theodor DAEUBLER, Wilhelm LEHMANN, Yaşayan Kitaplar, şiir olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.
« SANCAKTAR CHRISTOPH RILKE’NİN SEVGİSİNE VE ÖLÜMÜNE DAİR- Rainer Maria RİLKE	Halil CİBRAN’IN ESERLERİNDEN SEÇMELER »