Bir Kafka filmi: Ein Landarzt
Bir Kafka filmi: Ein Landarzt Filmi İzle / Temaşe Bike / Watch the movie
Başlığın yanıltıcılığına karşın biz yazıda bahsi geçecek olan Kafka filminin[i], Kafka'nın hayatını anlatan bir film olmadığını belirtelim. Burada konu edilecek film Koji Yamamura'nın 2007 tarihli kısa animesi "Ein Landarzt" (Bir Köy Hekimi). Kafka'nın eserlerinden yapılan diğer değerli örnekler düşünüldüğünde bu animenin ele alınması belki biraz tuhaf kaçabilir, ama burada Yamamura'nın uyarlaması Kafkaesk anlatının sinemasal koordinatlar içerisinde olanaklılığına ilişkin bir örnek teşkil etmesi açısından seçilmiştir. Bu anime sadece bir Kafka hikayesinin uyarlaması değil, aynı zamanda bir Kafka uyarlamasının nasıl olabileceğine dair yapılacak tartışmalar içerisinde sunulması gereken çok güçlü bir ölçütü oluşturabilmeyi başarmıştır. Değeri de buradan, yani esere fazlasıyla sadık bir hikaye uyarlamasından çıkıp daha genel olarak kendi anlatısını oluşturabilmiş yegane yazarlardan biri olan Kafka'nın bütün bir anlatısını sinemanın evreni içerisinde yakalayabilmiş olmasından ileri gelmektedir.Her uyarlama, eserin bir yorumunu içerir. Bunu yaparken sadece uyarlama yaptığı eseri değil, o eserin kendi biricikliği üzerinden yazarın diğer eserlerini de kat eden bir bütünselliği takip eder. Bunu kendi uyarlamasında yaratmaya, yani özelin içerisinde genelin sesini duyurmaya çalışır. Her eser için olmasa da bir Kafka eserinin uyarlanması için bu çok daha temel bir yapısal gerekliliktir. Çünkü Kafka'nın incelikli yazınsal dünyası düşsellikle iç içe olan bir gerçeklik evreninde salınım gösterir, o evrenin yazınsal imleyenidir. Burada söz etmeye çalıştığımız Kafkaesk anlatı bireyin varoluş koşullarına gönderme yapmaz, bireyin içinde yaşadığı ama dahil olmadığı sürece fark edemediği, hatta varlığından bile haberdar olmadığı bir çarpık normatifliğin toplumla karmaşık bağını gözler önüne serer. Bu bağ bize doğrudan açıklanmaz, Kafkaesk olanın karakteristiği dolaylamalardan beslenir. Susan Sontag'ın belirttiği gibi Kafka eserlerinin "yorum talanı"na uğramasının nedeni de eseri karakterize eden bu dolaylamalardır. Bir labirent gibi oluşturulmuş eser içerisinde yazarın bıraktığı ipuçları, imalar, jestler... her şey bir şimdiki an içerisinde var kılınır (burada yine de anlatının kendine has bir zaman algısının olduğundan söz etmeliyiz, elbette 'tasarlanan' bir şimdiki an, ama bu bile kesinlik içermez, aldatıcıdır). Anlatının ikili yapısı: Şimdiki an ve anlatıcının konumu-'ben' değil, 'o'; Kafka eserlerindeki o müphem yan anlatıcının nesnelliği sağlaması adına "eserde boy göstermemesi[ne]" bağlıdır.
Yamamura'nın animesine konu olan "Ein Landarzt" ise anlatıcının bu konumunun bir istisnasıdır, anlatıcı hikayenin kahramanı olan köy hekimi ile aynı kişidir. Hikaye bu nedenle, her ne kadar böyle bir şeyi iddia etmese de, bir düş aurasına sahiptir ve Yamamura bunu çok iyi yakalayabilmiştir. Bu önemlidir çünkü hikayenin yapısını belirleyen şey tam da budur (yani zaman-mekan birlikteliğini belirleyen kapsayıcı yapı). Hikaye bir anime olarak uyarlanarak zaten anime formunun özünde var olan, ona içkin olan zengin mümkünlülüğe bağlı olarak canlı kılınmıştır. Belki Kafka'nın çok daha iyi bilinen diğer birçok hikayesinden ziyade bu hikayesinin seçilmiş olması bu sebeple anlamlıdır, hikayenin hem içeriği hem de yoğun Kafkaesk atmosferi bir anime evreninde kolayca yeniden kurgulanabilmektedir. Karakterin içinde bulunduğu ortam onun iç dünyasının uzantısıdır ve bu güçlü bir görsel perspektif sağlar, yani bu hikaye görsel olarak düşünülmeye, canlandırılmaya son derece açıktır. Anlatıcının konumuna geri dönersek hikayedeki anlatıcının çift sesliliğe sahip olduğu söylenebilir: Hikayenin belli yerlerinde anlatıcı sadece çevresinde olanları aktarır, bunu yaparken sanki 'ben'den 'o'ya bir geçiş yapar; diğer durumlarda ise anlatıcı bir iç ses halinde hem çevresinde olanlara yönelik düşüncelerini hem de bunlara verdiği tepkilerin ardından kendi tepkileri üzerine yorumlarını dile getirmektedir. Yamamura bu iç sesi birbirinin aynısı olan iki ufak çocuk aracılığıyla duyurmaktadır. Bu ikili tam da Kafka anlatısının tanıdık parçalarındandır; Blumfeld'deki "iki küçük selüloit top" ya da bu hikayedeki ikiliye çok daha benzer bir şekilde K.'nın yardımcıları olan ve K.'nın aynı adla çağırdığı iki yardımcısı. Hikayede olmayan ve Yamamura'nın hikayeye dahil ettiği bu ikili yukarıda dile getirdiğimiz tek bir eserin içerisinde bütün bir Kafkaesk anlatıyı içkinleştirebilme olanağını pekala örneklendirebilir. Bu Yamamura'nın yorumu çerçevesine girer ve bu yorum bütün anlatıyı kat ederek oluşturulur. Hikayenin düşsellikle yakın ilişkisi iç sesin ifade aracı olarak hikayeye dahil edilen bu ikiliyi kolaylıkla bağrına basmıştır.Karakterlerin (özellikle de köy hekiminin) devinimlerindeki biçimsel değişimler Yamamura'nın tarzının en etkileyici tarafıdır çünkü bu aynı zamanda Kafkaesk görselliğin bir biçimidir. Felix Guattari Kafka'yla ilgili olarak yaptığı bir film tasarısı için hazırladığı notlarda bu noktaya dikkat çeker: "Kafka'yı ilgilendiren şey, ve sinemada bizi ilgilendirmesi gereken şey, karakterler, entrikalar değil, yoğunlukların, jestlerin, akislerin, bakışların oluşturduğu sistemdir- örneğin bir pencerenin ardındaki bir yüz, davranışlar, duygular, ağırlıktaki, zaman ve mekan koordinatlarındaki (yerlemlerindeki) değişimler, tüm algısal göstergelerin genleşme ve büzülme türleri..."[ii] Bu perspektif karşılığını "Ein Landarzt" adlı animede bulmaktadır. Daha önce de dediğimiz gibi animenin özsel yapısı bunun için fazlasıyla müsaittir ve bunu kendi metaforları ve görselliğiyle ortaya koymuştur. Köy hekiminin ahıra doğru gidişi ve ahırın kapısını tekmeyle açması, atların yavaşça sürünerek ahırdan çıkması, at arabasının hızlıca yol alması, hasta çocuğun ailesinin merakla hekimin açıklamalarını beklemesi, pencerelerden başlarını uzatan atlar ve yara-bazen bir canlının ölümü başka canlılar için bir yaşam kaynağına dönüşebilir, ayrıca eve geri dönüş yolu... Animedeki zaman-mekan-beden değişimleri çoğunlukla köy hekiminin içerisinde bulunduğu zihinsel durumun yansıması gibidir ama aynı zamanda bu değişimler ondan bağımsız olarak da Yamamura'nın Kafka anlatılarına göndermeleriyle bezelidir-köy hekiminin eve dönüş yolunda yan yana oturmuş hastaların at arabasının arkasından sürüklenen paltoya sanki ondan medet umar gibi bakmaları ("Kanun Önünde" adlı metinde kapıcının paltosu ve taşradan gelen adamın bu paltonun kürk yakasındaki pirelere bile kendisine yardım etmeleri için dil dökmesi) ve mekanın birden bürokratik bir aygıtın içerisine dönüşmesi ("Dava" da Titorelli'nin atölyesinden bir kapıyla mahkemelere çıkan Joseph K.'nın orada bekleyen kendisi gibi 'suçlu' insanları görmesi). Bütün bu göndermelerin yanında ayrıca jestlerin Kafka metinlerindeki önemini bilen birisi bu uyarlamanın onları nasıl görselleştirdiğine de dikkat edecektir. Walter Benjamin çok yerinde bir tespitle jestlerin Kafka'nın eserlerindeki belirgin önemini dile getirmektedir: "...Kafka'nın bütün yapıtı yazar için başlangıçta belirli bir sembolik anlam taşımayan bir jestler toplamıdır..."[iii] Kafkaesk anlatının dolayımlamalarının önemli bir parçasını jestler oluşturur. Bir açıdan Yamamura bu jestleri bedensel ya da mekansal değişimlerle ortaya koyar. Özellikle hekimin jestleri bedensel devinimlerindeki değişimlerle de görünür kılınmaktadır. Ayrıca hekim ile aile arasındaki gerilim bu jestlere yön verebilmektedir. Kız çocuğun kanlı mendili sallayışı bunun tipik bir örneğidir; Yamamura zaten hikayede açıkça görselleştirilmeye müsait olan jestleri düşselliğe bürülü bir halde verir-bu içerikle biçimin birbirini tamamlayan uyumudur. Aynı zamanda düşüncelerin ya da söylenenlerin canlandırılması da bu birlikteliğe bir örnek oluşturulabilir: Köy hekiminin hizmetçisi Rosa'yı evde seyisle birlikte bırakması ve bunu düşünmeden edememesi (aslında hikayede bu çok daha vurgulu bir şekilde ifade edilmiştir), hasta çocuğun doktorun gözlerini oymak istediğini söylemesi ve bir balta darbesinin açabileceği yara-içinde gezinen kurtlar en az hikayedeki kadar etkileyici ve rahatsız edici görselleştirilmiştir- bu canlandırmalara örnektir.Anlatının bu şekilde görselleştirilebilmesinin fazlasıyla nadir olduğunu söyleyebiliriz. Ama Yamamura çok uygun bir hikaye seçimi yapmış ve bunu da genel Kafkaesk atmosferle birleştirebilmiştir. Bu açıdan da bu anime bir uyarlamanın nasıl olabileceğine dair bize bir fikir verebilmiştir. Yazarın yazınsal zenginliğinin bir eseri üzerinden ortaya konulması her uyarlama için söz konusu edilemez ama Kafka, Calvino, Borges gibi yazarlar için bunun önemli bir kalkış noktası olduğu söylenebilir. Elbette bu aynı zamanda farklı bir sanatsal boyutun yaratıcısı olan yönetmenin dünyasıyla birleştirildiği sürece değerli olabilme olanağı taşır. Yamamura anime tarzıyla bunun güçlü bir örneğini oluşturmayı başarabilmiştir.
[i] "... tasarımızın sahip olduğu (ölçüsüz) tutku Kafka'nın yapıtı üstüne ya da Kafka üstüne bir film değil, bir Kafka filmi (un film de Kafka) yapmaktadır. Kafka makinesini sinemanın koordinatları dahilinde yaşatmak, yapıtın içinde çalışmaktır." Guattari, Felix, "Franz Kafka'nın Altmış Beş Düşü", çev.: Murat Erşen, Monokl Yayınları, 2012, s.74
[ii] A.g.e., s. 73.
[iii] Benjamin, Walter, "Franz Kafka-Ölümünün Onuncu Yıl Dönümü İçin", çev.: Dürrin Tunç, Cogito, Sayı:52, 2007, s. 121.
İzleme / Temaşekirin: 1361
How to Train Your Dragon (2010) Robots (2005) »
15 Oca 2013Baran ( Yağmur / Rain ) 24 Oca 2013Marooned In Iraq 17 Nis 2013Çû - Gitti 26 Oca 2013Die Stimme Des Phepug - Deutsc… 26 Oca 201373. Millet 12 Tem 2013Rezonse Pêş
Demir Melekler - Chrome A…Yapım:2009 – ABD
Zafer/Glory 1989Glory (1989)Rating: 8.0 / 10 from 68,932 usersYayınlanma Tarihi: … BarkDerhêner: Ömer Çakan
Ziman:… онлайн фильмы