Konuşmamın başında, hepinizi saygı ile selamlıyorum.
Download "Konuşmamın başında, hepinizi saygı ile selamlıyorum."
1 Maliye Bakanı Sümer ORAL ın 3 Aralık 2001 Tarihinde Yaptığı 2002 Yılı Bütçe Kanun Tasarıları ve 2000 Yılı Kesin Hesap Kanun Tasarılarının Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu na Sunuş Konuşması GİRİŞ Konuşmamın başında, hepinizi saygı ile selamlıyorum. 17 Ekim 2001 günü Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan 2002 yılı Bütçesi ile 2000 yılı Kesin Hesap Kanun tasarıları, Plan ve Bütçe Komisyonunda bütün yönleriyle incelenip son şeklini almış ve bugün de Yüce Meclisin takdir ve tensiplerine sunulmuş bulunmaktadır. Bu vesile ile, bütçe hazırlıklarını, bütçe dengelerinin korunması talimatı ile başlatan, beklenmedik zorlukları zaman kaybetmeden aşmamızı sağlayan Başbakan Sayın Bülent Ecevit e, program ve bütçe ilkelerinin korunması pahasına gereken özveriyi göstermekte asla tereddüte düşmeyen sayın Bakanlara, Plan ve Bütçe Komisyonunun çalışkan başkan ve üyelerine teşekkürlerimi sunuyorum. Sayın Başkan, Demokratik rejimlerde bütçelerin temelinde bütçe hakkı ve bilme hakkı vardır. Bütçenin Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylanması bütçe hakkının Türk Milleti adına Meclis tarafından kullanılmasının bir sonucudur. Bu çerçevede ekonomik istikrarın ve mali disiplinin sağlanmasında, ülkenin ve insanlarının geleceğe hazırlanmasında etkin bir araç olan bütçeler, her zaman ve her zeminde titizlilikle tartışılır. 57 nci Hükümet göreve başladığında, ülke ekonomisinde istikrarsızlığa sebep olan temel nedenleri kalıcı bir şekilde gidermeyi hedef aldığını, bu Meclis tarafından onaylanan Programında açıkça belirtmişti. 12 Hükümet, huzurunuzdaki 2002 Bütçesi de dahil Parlamentoya sunduğu bütün bütçelerde, kamu maliyesi başta olmak üzere ekonomik kurumları sağlıklı bir yapıya dönüştürmeyi, uzun yıllar yüksek düzeyde seyreden enflasyonu düşürmeyi; ülkede yatırım şevk ve iklimini yeniden yaratmayı ve yapısal reformların da desteğiyle ekonomiyi sağlam bir zemin üzerinde istikrarlı ve sürekli bir büyüme ortamına kavuşturmayı hedeflemiştir. Her zaman ifade ettiğimiz gibi, insan haklarının korunması, hukukun üstünlüğünün tesisi, demokrasinin güçlendirilmesi, rekabetçi bir pazar ekonomisi içinde istikrarlı bir büyümenin sağlanması; sosyal devlet anlayışımızın bir gereği olarak bölgelerarası gelişmişlik farklarının ve gelir dağılımındaki adaletsizliğin giderilmesi, politikalarımızın temel ilkeleri olmaya devam edecektir. Bu çerçevede ülke ekonomisinin birbiriyle bağlantılı, birbirinden kaynaklanan sorunları bir bütün olarak ele alınmıştır. Dünyanın tarihi bir dönemeçte olduğu bugünlerde, Türkiye nin küreselleşmenin nimetlerinden daha fazla yararlanarak refahını artırması ve önder bir dünya devleti olması için, bu hedefleri gerçekleştirmekten başka bir alternatifi yoktur. Hükümet, hedeflerinde ısrarlı ve kararlı olduğunu bütün uygulamalarında göstermiştir; 2002 Bütçesi ile bu kararlılığı devam ettirmektedir yılı Bütçesinin görüşmelerini, yeni girdiğimiz yirmibirinci asrın daha ilk yıllarında bir suç örgütünün düzenlediği trajik bir saldırının dünyada yarattığı belirsizlik ve güvensizlik ortamının gündemde olduğu bir süreçte yapıyoruz. Siyasi sonuçları kadar ekonomik etkileri ile birlikte tüm ülkeleri, toplumları ve bireyleri ilgilendiren bu olay, risklerin küreselleşmesi olgusunun ilerlemenin küreselleşmesi nden daha yavaş olmadığını ortaya çıkartmıştır. Bu konjonktürde ülke yöneticilerine düşen görev, yeni kaygıların üretilmesine imkan tanımadan, sağduyu ve iradeyi ön plana çıkararak, ekonomik dinamizmi artırmaya yönelmektir. DÜNYA EKONOMİSİ Son yirmi yıldır dünya ekonomisini artan bir ivme ile şekillendiren etken, bilişim ve iletişim teknolojilerindeki büyük atılımların da katkısıyla, küreselleşme oldu ve çok önemli değişim ve dönüşümler yaşandı. Bu değişim ve dönüşümler uluslararası ilişkilerde, ulusal ilişkilerde, toplumlar arası ilişkilerde ciddi sonuçlar doğurmaktadır. 23 Dünya ticaretinde serbestleşme, mali piyasalarda tedrici entegrasyon eğilimleri ve teknolojilerin ülkeler arasında akışkanlık kazanması, ulusal ekonomilerin üretim yapılarını, tüketim kalıplarını etkilemekte, dış koşullara duyarlılığını artırmaktadır. Ekonomik alanda küreselleşmeyle karşılıklı etkileşim içinde bölgesel bütünleşme hareketleri de gelişmektedir. Küreselleşen bir dünya düzeninde ekonomik sistem ve politikalar giderek birbirine yakınlaşmaktadır. Küresel ekonominin daha yoğun gündeme gelmesiyle birlikte serbestleşme daha fazla önem kazanmaktadır. Dış ticaret, fikri haklar ve çevre gibi alanlarda yeni normlar ve standartlar geliştirilmekte; bu alanlardaki uluslararası kuruluşların etkinliği giderek artmaktadır. Küreselleşmenin kurumsallaşması yönünde atılan önemli adımlardan biri olan ve serbest ticaret normlarını bütün dünyada geçerli kılmayı amaçlayan Dünya Ticaret Örgütü nün 9-14 Kasım tarihlerinde Doha da yaptığı ve Çin ile Tayvan ın örgüte üyeliğinin de kabul edildiği toplantıda, uluslararası ticareti kolaylaştırıcı ilkelerin belirleneceği yeni bir müzakere turunun başlatılmasına karar verilmiştir. Küreselleşmenin hız kazandığı bir ortamda, yeterli sosyal gelişme sağlayamayan ülkelerde ekonomik gelişmenin giderek daha güçleşmesi beklenmelidir. Bu çerçevede insan hakları ve demokrasinin geliştirilmesinin ve kurumsallaştırılmasının yanında eğitim ve sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması, yoksulluğun azaltılması ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Küreselleşme, dünyadaki toplum ve insanlara yaşam şartlarını sürekli ve kapsamlı biçimde geliştirmeleri yönünde önemli fırsatlar sağlarken, kuşkusuz bazı ciddi sorunları da beraberinde getirmektedir. Herkesin yararına işleyecek bir küreselleşme sürecini temin edecek doğru sistem ve politikaların uygulamaya konulması, uluslararası toplumun 21 inci Yüzyıldaki kilit mücadelesi olacaktır. Oldukça uzun ve istikrarlı bir büyüme sürecinin ardından dünya ekonomisinde 2000 yılının sonlarına doğru başlayan yavaşlama 2001 yılında daha da artmıştır. Küresel ekonomik koşullar hızla bozulmuş, 1970 li yılların sonlarından beri ilk defa dünya ülkelerinin çoğunun büyüme hızında eş zamanlı yavaşlamalar kaydedilmiştir ve 2000 yıllarında hızlı bir büyüme kaydeden gelişmekte olan ülkelerde makro ekonomik koşullar tersine dönmüştür. Son on yıldır küresel büyümenin motoru kabul edilen Amerika Birleşik Devletleri ekonomisi önemli ölçüde yavaşlamış, Japonya ekonomisi durma noktasına gelmiş, bu ülkelere göre daha iyi konumda olan Euro Bölgesinde bile ekonomik faaliyetlerdeki yavaşlama beklentilerin üzerinde olmuştur. 34 Gelişmiş ekonomilerdeki yavaşlama ticaret ve finansman bağları ile dünyanın diğer ülkelerini etkilemiştir. Gelişmekte olan ülkelerdeki ekonomik faaliyetler yaygın olarak azalırken, bir çok Asya ve Latin Amerika ülkesi resesyon baskıları ile karşı karşıya kalmıştır. Küresel ekonomideki yavaşlamaya paralel olarak dünya ticaret hacmi artışı da yavaşlamış, özellikle gelişmekte olan ülkelerin ihracat ve ithalat hacimleri artışında önemli düşüşler kaydedilmiştir. Asya ülkeleri Amerika Birleşik Devletleri nin bilgi teknolojisi malları tüketimindeki azalıştan şiddetle etkilenmişlerdir. Petrol ve hammadde fiyatlarındaki düşüşler bu ürünlerin ihracatçısı olan gelişmekte olan ülkelerin ihracat gelirlerini azaltmıştır. Ekonomik faaliyetlerdeki yavaşlama gelişmekte olan ülkelere sermaye girişinin azalmasıyla birleşmiştir. Bazı yükselen piyasa ekonomilerinin uluslararası piyasalara girişleri azalırken, resmi finansman ihtiyaçları da artmıştır. Amerika Birleşik Devletleri ne 11 Eylül de yapılan terörist saldırı ve sonraki gelişmeler küresel ekonomik durumu daha da zorlaştırmış, belirsizlik ortamı yaygınlaşmıştır. Amerika Birleşik Devletleri ekonomisinin durgunluğa girdiği ve Euro Bölgesinin durgunluğa girmekte olduğu yönündeki işaretler artmakta; Japonya nın içinde bulunduğu ekonomik durgunluk daha da ağırlaşmaktadır yılında yüzde 4.7 büyüme gösteren dünya ekonomisinin 2001 yılında ancak yüzde 2 ler düzeyinde bir büyüme gösterebileceği tahmin edilmektedir yılı için de aynı seviyede bir büyüme beklenmektedir. Ekonomik faaliyetleri canlandırmak ve durgunluğun üstesinden gelmek amacıyla gelişmiş ülkelerde para politikaları esnekleştirilirken, faiz oranları arka arkaya düşürülmektedir. 11 Eylül sonrası hızla yükselerek 31 dolara kadar ulaşan ham petrol fiyatları, büyük ölçüde küresel ekonomideki durgunluğa bağlı olarak 20 doların altına inmiştir. Petrol ihraç eden bazı ülkelerin oluşturduğu OPEC, petrol fiyatlarını dolar bandında tutmak için çalışmaktadır. Şimdi sizlere Avrupa Birliği ile ilişkilerimiz hakkında bilgi sunmak istiyorum Aralık 1999 tarihlerinde gerçekleşen Helsinki Zirvesi nde ülkemize tanınan adaylık statüsü ile birlikte Türkiye-Avrupa Birliği ilişkilerinde yeni bir dönem başlamıştır. Topluluk Müktesebatının üstlenilmesine ilişkin kısa ve orta vadeli önceliklerin tanımlandığı Katılım Ortaklığı Belgesi 8 Mart 2001 tarihinde Avrupa Birliği Konseyince onaylanmıştır. Avrupa Birliği Müktesebatının Üstlenilmesine İlişkin 45 Ulusal Program 19 Mart 2001 tarihinde Hükümet tarafından kabul edilmiş ve 24 Mart 2001 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Ulusal Program, aynı zamanda büyük bir dönüşüm projesidir. Ülkemiz ile Avrupa Birliği arasında ulusal mevzuatımızın resmi tarama süreci henüz başlamamıştır. Bilindiği gibi resmi tarama süreci Kopenhag siyasi kriterlerine uyum ile başlayabilmektedir. Anayasa da yapılan değişiklikler Kopenhag siyasi kriterlerine ulaşmak konusunda ülkemizin önünü açacak ve Avrupa Birliği tam üyelik hedefinde bize çok ciddi bir mesafe kazandıracak nitelikte ve önemdedir. Kasım ayında Avrupa Komisyonu tarafından açıklanan 2001 Yılı İlerleme Raporunda da olumlu ve yapıcı gelişmeler olarak değerlendirilmiştir. Kopenhag ekonomik kriterlerine uyum, uygulamakta olduğumuz istikrar programının en önemli hedeflerinden birisidir yılı içerisinde, Avrupa Birliği Komisyonunun Ekonomik ve Mali İşler Konseyi tarafından, aday ülkelerin üyelik öncesinde gerçekleştirmeleri gereken ekonomik reformların ve üyelik sonrası Ekonomik ve Parasal Birliğe katılma hazırlıklarının izlenmesi amacıyla, bir Katılım Öncesi Mali İzleme Süreci başlatılmıştır. Bu süreç, Kopenhag ekonomik kriterlerine uyum sağlamak amacıyla yapılacak ekonomik reformların ve kaydedilen gelişmelerin artık Avrupa Birliği tarafından da yakından takip edilmeye başlanması nedeniyle ülkemiz açısından önem taşımaktadır. İçinde bulunduğumuz yılın Nisan ayında Mali İzleme Sürecinin ilk aşaması olan bildirim yükümlülüğümüzün yerine getirilmesi amacıyla, ülkemizin borç durumu ve bütçe açığı rakamlarına ilişkin bilgiler Avrupa Birliğine iletilmiştir. Katılım Öncesi Ekonomik Program 10 Ekim 2001 tarihinde Yüksek Planlama Kurulunda kabul edilerek, Avrupa Birliği Komisyonuna sunulmuştur. Avrupa Birliği Komisyonu, söz konusu programı şeffaflık, hedeflerin sürdürülebilirliği ve istikrarın sağlanması kriterlerine göre incelemeye tabi tutacak ve yıl sonunda, üye ülkeler ile aday ülkelerin ilgili bakanlarının katılımıyla, programların değerlendirileceği bir toplantı gerçekleştirecektir. Avrupa Birliği nin 15 üyesinden 12 sinde 2002 yılı başından itibaren euro efektif olarak tedavüle başlayacaktır. Yirmiyedi gün sonra, 300 milyonun üzerinde Avrupalı tek parayı kullanacak. Euro alanı ülkeleri bu yıl ilk defa bütçelerini euro üzerinden düzenlemişlerdir. Bu olay, daha sağlam, daha güçlü Avrupa hedefine yönelen sürecin önemli bir aşamasıdır. Üç büyük para alanı olarak, euro ya dahil 12 Birlik üyesinin dünya ticaret hacmindeki payı yüzde 30, Amerika Birleşik Devletleri nin payı yüzde 14 ve Japonya nın payı ise yüzde 7 dolayındadır. Euro nun uygulamaya konulması, dış 56 ticaretimizin yaklaşık yarısının Avrupa Birliği ülkeleri ile olması nedeniyle ülkemizi de etkileyecektir. Avrupa Birliği Türkiye nin küreselleşme hareketinde önemli referans noktalarından biridir. Türkiye Avrupa Birliğinin standart ve normlarına uyum sağladıkça, uluslararası norm ve standartlara daha uygun bir yapı kazanma yolunda ilerleyecektir. Türkiye nin Avrupa Birliğine tam üye olması, ülkemizi hem dünya ile bütünleştirecek, hem bölgesinde daha da güçlü kılacaktır. Avrupa Birliği sürecinde daha etkin bir devlet yapısına, daha saydam olarak ve her koşulda rasyonel ve hukuksal zeminde kalarak ulaşmak mecburiyetimiz vardır. Piyasa ekonomimizi daha serbest bir yatırım ve ticaret iklimi içerisinde, daha yüksek bir standartta çalışır hale getirmeliyiz. Keza, tüm adaylarda aranan objektif siyasi kriterlere uyum konusunda, Anayasa da yapılan ve yapılması planlanan değişiklikleri; bunlara ilişkin yasal düzenlemeleri ve kurumsal yenileşmeyi, ivedilikle hayata geçirmemiz gerekmektedir. Türkiye, önümüzdeki bir yıllık süre içinde, çok çalışarak hızlı adımlar atmak ve resmi tarama sürecini başlatmak durumundadır. Türkiye, bir taraftan küreselleşmenin olumsuzluklarını en aza indirmek bir taraftan da en fazla faydayı sağlamak üzere gerekli yapıyı oluşturmak zorundadır. Küresel yavaşlama ve 11 Eylül olayları ile sonrası gelişmeler bizim her zamankinden daha çok bütünleşmiş bir dünyada yaşadığımızı göstermektedir. TÜRKİYE EKONOMİSİ Türkiye de, 2000 yılından itibaren uygulanan makro ekonomik politikaların temelini, ekonomideki istikrarsızlıkların asıl nedeni olan kamu finansman yapısını sağlıklı ve kalıcı bir dengeye kavuşturmayı; kamu açıklarının piyasalardaki baskısını azaltmayı, reel faizleri makul bir düzeye indirmeyi, enflasyonu tek haneli rakamlara düşürmeyi ve yapısal reformları da gerçekleştirerek ekonomiyi sürdürülebilir bir büyüme ortamına kavuşturmayı hedefleyen üç yıllık istikrar programı oluşturmuştu. Bu program çerçevesinde 2000 yılında, fiyatlardaki artışın düşürülmesi, üretimin yeniden başlatılarak ekonomide büyüme sağlanması, kamu borç stokunun sabitlenmesi ve konsolide bütçede faiz hariç fazlanın yükseltilmesi hedef alındı. Para politikaları da buna göre belirlendi. Merkez Bankası döviz girişi olmadan para arzını arttırmamayı esas aldı; döviz sepetinin günlük değerleri önceden duyurularak ekonomik aktörlerin önlerini görmelerine imkan sağlandı. 67 Programın iç ve dış çevrede kabul görmesi, dış borçlanmanın yapılabilmesi ve faiz oranlarının hızla düşmesi, reel ekonominin asli faaliyetine dönmesini sağladı, üretim arttı ve Gayri Safi Milli Hasıla yüzde 6.3 oranında büyüdü yılında aylık fiyat artışları Mart ayından itibaren önceki yıl değerlerinin altında gerçekleşti ve yıl sonunda toptan eşya fiyatlarındaki yıllık artış önceki yıla göre 30.2 puan azalarak yüzde 32.7 seviyesinde gerçekleşirken tüketici fiyatlarındaki artış da 29.8 puan azalışla yüzde 39 oldu. Bu seviyeler, petrol fiyatlarında öngörülenin üzerindeki yükseliş, ekonomideki canlanmanın ve faizlerdeki gerilemenin getirdiği talep artışı nedenleriyle, hedeflenenin bir miktar üzerinde kaldı yılında ihracat, euronun dolar karşısında değer kaybetmesi, ihracat fiyatlarının gerilemesi ve tarım ürünleri ihracatının azalmasının etkisiyle 27.8 milyar dolar oldu. İthalat ise 54.5 milyar dolara yükseldi. Cari işlemler dengesi, ithalattaki yüksek artışın etkisiyle 9.8 milyar dolar açık verdi. Sermaye hareketleri ise kısa ve uzun vadeli sermaye hareketlerindeki artışın katkısıyla 9.4 milyar dolar fazla verdi. İç borç stoku 2000 yılında 36.4 katrilyon liraya ulaşmıştır. Bu tutarın 34.3 katrilyon lirası tahvil 2.1 katrilyon lirası bonodur. İç borçlanmada ortalama yıllık basit faiz oranı yüzde 36.4 ile önceki yıla göre önemli oranda düşerken ortalama vade de 386 güne yükselmiştir. Dış borçlar milyar dolara ulaşmış; 21.9 milyar dolar dış borç ödemesi gerçekleştirilmiştir. Kesin Hesap Kanun Tasarısı görüşülecek olan 2000 yılı Konsolide Bütçesinde bütçe giderleri 46.7 katrilyon lira, bütçe gelirleri 33.4 katrilyon lira oldu. Bütçe açığı 13.3 katrilyon lira düzeyinde gerçekleşti yılında konsolide bütçe faiz hariç dengede 7.2 katrilyon lira fazla verdi. Vergi gelirlerinin bütçe giderlerini karşılama oranı 1999 yılında yüzde 52.7 iken 2000 yılında yüzde 56.8 e; bütçe gelirlerinin bütçe giderlerini karşılama oranı ise yüzde 67.4 den yüzde 71.6 ya yükselmiştir yılı bütçe uygulamasında giderler Bütçe Kanununda öngörüleni aşmadı, gelirler ise hedeflenenin biraz üzerinde oldu. Bütçe açığı hedefin altında kalırken faiz dışı fazla bir miktar arttı yılında Gayri Safi Milli Hasılanın yüzde 15.6 sı düzeyinde olan kamu kesimi borçlanma gereği ise 2000 yılında yüzde 12.5 e geriledi. 78 2000 yılında, maliye, para ve kur politikalarında programda öngörülen performans kriterleri gerçekleştirilmiş, faiz oranları hızla gerilemiş; enflasyon 2001 yılının Ocak ayında, son 14 yıldır ilk defa yüzde 30 un altına düşmüştür. Bu süreçte kamu açıklarının azaltılması ve yapısal reformlar alanında da önemli adımlar atılmıştır. Yaşanan olumlu gelişmelere rağmen Kasım ayında karşılaşılan dalgalanma ve bu yılın Şubat ayında meydana gelen daha çok finans ve bankacılık sisteminden kaynaklanan ciddi gelişmeler nedeniyle uygulanmakta olan programın para ve kur politikası bölümünde önemli bir değişikliğe gidilmiş; 22 Şubat 2001 tarihinde Türk Lirası yabancı para birimleri karşısında dalgalanmaya bırakılmıştır. Hedefler yeniden gözden geçirilmiş ve uygulanmakta olan programın devamı niteliğinde, 14 Nisan 2001 tarihli Türkiye nin Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı açıklanmıştır. Bu programla; Türkiye ekonomisinde hüküm süren enflasyonla mücadele edilmesi, mali hesapların güçlendirilmesi, büyümenin istikrarlı bir temele oturtulması ve yapısal reformların özenle gerçekleştirilmesi hedeflenmiştir. Kur rejimindeki değişiklik karşısında, mali piyasaların işler hale getirilmesi, iç borçlanmanın yapılarak kamu finansman ihtiyacının giderilmesi ve faizlerin aşağıya çekilmesi için piyasaların ihtiyacı olan likidite sağlanmış, iç borçlanmada takas gerçekleştirilmiş, kamu ve fon bankalarına Özel Tertip Devlet İç Borçlanma Senetleri ihraç edilmiş; kamu bankalarının görev zararları tahvil ihracı yoluyla tasfiye edilerek mali piyasalarda baskı giderilmiş, dış kaynak imkanı sağlanmıştır. Bunlara ilaveten, ekonomide kriz yaratan ve istikrarsızlığa sebep olan ekonomik alt yapının tamamen sağlıklı bir hale getirilebilmesi için Yüce Meclisin yoğun çalışmaları ve gayretleri ile önemli yasal düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. 57. Hükümet göreve başladığından bugüne kadar, ekonominin sağlıklı bir şekilde gelişmesi için gerekli olan altyapıyı sağlayacak yapısal nitelikteki değişiklikleri gerçekleştirme gayretinde olmuştur. Gerçekleştirilen düzenlemeler, mali disiplin ve mali şeffaflık, piyasa ekonomisinin geliştirilmesi, devletin yeniden yapılandırılması, finans sektörünün güçlendirilmesi ve sosyal amaçlı kanunlardır. Haziran ayından itibaren 1999 yılında, Bankalar Kanunu, İşsizlik Sigortası Kanunu, sosyal güvenlik reformu ile ilgili Kanun Hükmünde Kararnameler, Gümrük Kanunu, Türk Akreditasyon Kurumu Kanunu, Sermaye Piyasası Kanunu, Danıştay Kanununda tahkim yasasıyla uyuşmayan maddelerin değiştirilmesine ilişkin kanun ve Yap-İşlet-Devret modelinin elektrik üretiminde de uygulanmasına dair kanun yürürlüğe konuldu yılında, kamu hizmetleri ve imtiyazlar sözleşmelerinde tahkimin uygulanması esaslarına ait kanun, Telekomünikasyon Kanunu, fonların tasfiyesiyle ilgili 89 kanun, Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Hakkında Kanun, üç kamu bankasının yeniden yapılandırılmasına dair kanun çıkarıldı yılında da, Tekel, KİT lerin yeniden yapılandırılması, Elektrik Piyasası Kanunu, bireysel emeklilik, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Türk Sivil Havacılık Kanunu, Kamulaştırma Kanunu, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası Kanunu, Türk Telekom Kanunu, Doğal Gaz Piyasası Kanunu, Maden Kanunu, Milletlerarası Tahkim Kanunu, bireysel emeklilikte vergi kolaylığıyla ilgili kanun yürürlüğe kondu. Bütün bunlar, Yüce Meclisin büyük destek ve katkılarıyla gerçekleşmiş olan yapısal değişikliklerdir. Bu yeni düzenlemelerin meydana getirdiği sistem, değişen dünya şartlarına Türkiye nin de, Türk mali sisteminin de uydurulması ve koordinasyonun sağlanması için gerekli düzenlemelerdi. Ülke sorunlarında kesinlikle kötümserliğe yer yoktur. Kötümserlik, çoğunlukla çekingenlik ve yenilgi nedenidir. Yüksek bir ekonomik büyüme gerçekleştirmek kolay değildir. İstikrarlı bir büyümeyi yakalamak için girişim ve kararlılık iradesini ortaya koymak zorundayız. Büyüme hedefinin tutturulmasında bütçe tatbikatının yeri büyüktür. Hiç şüphesiz, iddialı olmayan bir Hükümet ve iddialı olmayan bir Meclis bunları yapmazdı, yapamazdı. Bunlar, Hükümetin ve Meclisin iddiasını ortaya koymaktadır. Değişim zaruretinin gücü o kadar kuvvetli ki, ilk defa, sivil anayasa değişikliğini yaptık hep birlikte. Bütün bunlar Türkiye yi 21 inci Yüzyıla hazırlamak içindir. Bu açıklamalardan sonra şimdi sizlere, mevcut ekonomik durum hakkında bilgi sunmak istiyorum yılının Ocak-Eylül döneminde Gayri Safi Milli Hasıla yüzde 8.3 oranında gerilemiştir. Sanayi üretim endeksleri ile kapasite kullanım oranlarına ilişkin veriler, son aylarda ekonomide bir canlanma olduğuna işaret etmektedir. Şubat ayından itibaren döviz kurlarındaki artışın da katkısıyla ihracattaki artış ve ithalattaki gerileme devam etmektedir. Yılın ilk dokuz aylık döneminde ihracat 23 milyar dolara ulaşırken, ithalat 30.5 milyar dolara inmiş ve ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 75.4 e yükselmiştir. Aynı dönemde bavul ticareti yüzde 8.8 ve net turizm gelirleri yüzde 15.8 oranında artmıştır. Bu dönemde cari işlemler dengesinde 2.5 milyar dolar fazla oluşmuş; sermaye hareketlerinde 10.6 milyar dolar çıkış olmuş ve resmi rezervler 3 milyar dolar azalmıştır. 910 23 Kasım itibariyle Merkez Bankasındaki döviz rezervi 17.7 milyar dolardır. Kurların dalgalanmaya bırakılması Mart ayından itibaren fiyatlara da yansımış ve 2001 yılının Ekim ayında toptan eşya fiyatlarındaki on aylık kümülatif artış yüzde 73.8, tüketici fiyatlarındaki artış oranı ise yüzde 56.6 olmuştur yılının Haziran ayı sonu itibariye dış borç stoku milyar dolardır. Bu dönemde 7.6 milyar doları anapara ve 3.7 milyar doları faiz olmak üzere toplam 11.3 milyar dolar dış borç ödemesi yapılmıştır. İç borç stoku Ekim ayında katrilyon lira olmuştur. Bu tutarın yüzde 12.8 i bono, yüzde 87.2 si tahvildir katrilyon liralık stokun 57 katrilyon lirası bankacılık kesiminden kaynaklanmaktadır. İç borç stokunun 2000 yılı sonunda yüzde 80.8 i nakit, yüzde 19.2 si nakit dışı iken bu yıl yapılan uygulamalarla Ekim ayı itibariyle nakde bağlı borç stoku yüzde 44.7 ye gerilemiştir. İç borçlanmada yılın on aylık dönemi itibariyle ortalama vade 144 gün, ortalama basit faiz oranı yüzde 80.3 tür yılı Bütçesi ile genel ve katma bütçeli kuruluşlara 48 katrilyon 360 trilyon lira ödenek tahsis edilmiş idi. Tahsis edilen bu ödeneklerin; 12 katrilyon lirası personel, 4 katrilyon 750 trilyon lirası diğer cari, 3 katrilyon 470 trilyon lirası yatırım, 16 katrilyon 677 trilyon lirası faiz, 11 katrilyon 463 trilyon lirası diğer transfer harcamalarına ayrılmıştı. Bu ödenekler, Hükümetçe uygulamaya konulan üç yıllık enflasyonla mücadele programının ilk dilimi olan 2000 yılında ekonomide yaşanan olumlu gelişmeler doğrultusunda belirlenmişti. Bu gelişmeler, 2001 yılı bütçe hedeflerine de yansımış, faiz ödemelerinin Gayri Safi Milli Hasıla içindeki payının yüzde 16 lardan yüzde 10 lara indirilmesi hedeflenmiş ve bütçe büyüklükleri düşük faiz, düşük enflasyon ve programlanmış döviz kuru politikası üzerine oturtulmuş idi. Ancak, yukarıda belirttiğim üzere, Şubat ayında mali piyasalarda yaşanan dalgalanmalar, ekonominin diğer bölümlerine de sirayet ederek dengelerin bozulmasına neden olmuş ve programın yeniden gözden geçirilmesi gereğini ortaya çıkarmıştır. 1011 Bu gelişmeler kuşkusuz ayrıca 2001 yılı enflasyon ve kur hedefinin revize edilmesini zorunlu kılmış, bu nedenle bütçede ilave harcama yetkisi alınması gündeme gelmiştir yılı içerisinde 4682 sayılı Kanun ile Yüce Meclisten 30 katrilyon 640 trilyon lira tutarında ilave ödenek alınmıştır. İlave ödeneklerin, 2 katrilyon 630 trilyon lirası personel giderleri, 550 trilyon lirası diğer cari harcamalar, 280 trilyon lirası yatırım harcamaları, 2 katrilyon 589 trilyon lirası ise faiz hariç transfer kalemleri, 24 katrilyon 591 trilyon lirası ise faiz ödemeleri için alınmıştır. Bilindiği üzere Hükümet, mali sektörün, bankacılık sektörünün ve özellikle kamu bankalarının uzun yıllara dayalı yapısal sorunlarının çözümü için bir dizi köklü önlemler almıştır. Alınan ek ödenek büyük ölçüde bu amaçla kullanılmaktadır. Ödeneğin; 3.3 katrilyon lirası kamu ve fon bankalarına daha önce verilen tahvillerin yenileri ile değiştirilmesi sonucu sözkonusu kağıtların o güne kadar işleyen faiz giderleri, 8.4 katrilyon lirası kamu bankalarının görev zararları, 5.6 katrilyon lirası fon bankalarının mali yapılarını düzeltmek için ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinden kaynaklanan faizleri, 6 katrilyon lirası Şubat 2001 krizi sonrasında yükselen faiz hadleri ve piyasa koşulları çerçevesinde kısa vadeli borçlanmaya ağırlık verilmesi nedeniyle 2001 yılı Bütçesine gelen ilave faiz giderleri, 1.3 katrilyon lirası da dış borç faiz ödemeleri, karşılığını oluşturmaktadır. Faiz ödemeleri için alınmış olan 24.6 katrilyon liranın 17.3 katrilyon lirası bütçenin finansmanı ile ilgili borçlanmanın faiz giderleri değildir. Bu miktar, bankalar sistemini sağlıksız bir yapıya dönüştüren yılların birikimi görev zararları nın tasfiyesi ile kamu ve fon bankalarının içine düştükleri likidite sıkıntılarını giderecek işlemler içindir. 1112 Bilindiği üzere, Şubat ayında karşılaşılan sorunun kaynağında esas itibariyle bankacılık sistemindeki zaafiyet yatmaktaydı. Böylece başta kamu ve fon bankaları olmak üzere sistemin sağlıklı bir yapıya dönüştürülmesi gereği vardı ve o yapıldı. Faiz ödemeleri dışında kalan ilave ödenekler ise, enflasyon ve kur hedefinde ciddi sapmalar sonucu ortaya çıkan ihtiyaçlar nedeniyle alınmıştır. On aylık uygulaması sonucunda 2001 yılı Bütçesinde, giderler 65.2 katrilyon lira, gelirler 41.2 katrilyon lira ve bütçe açığı 24 katrilyon lira düzeyinde gerçekleşmiş; faiz dışı bütçe dengesi 12.1 katrilyon lira fazla vermiştir. Faiz ödemeleri 36.1 katrilyon lira olurken, faiz hariç giderler 29.1 katrilyon lira seviyesinde gerçekleşmiştir yılı sonu itibariyle giderlerin 78 katrilyon lira, gelirlerin 50.2 katrilyon lira olacağını; buna göre bütçe açığının 27.8 katrilyon lira ile Gayri Safi Milli Hasılanın yüzde 15.1 i düzeyinde gerçekleşeceğini tahmin ediyoruz. Programın başarısı açısından hayati bir öneme sahip bulunan faiz hariç dengenin ise Gayri Safi Milli Hasılanın yüzde 6.9 u oranında, 12.7 katrilyon lira fazla vermesini bekliyoruz. Yıl sonu itibariyle faiz dışı fazla 11.4 katrilyon lira olarak öngörülmüştü. Uygulanan ekonomik programın en önemli unsuru olan faiz dışı bütçe fazlası, baştan beri devam eden olumlu çizgisini sürdürmüştür. Görüleceği üzere, 2000 ve 2001 yıllarında, iki sene üst üste, yüzde 5.7 ve yüzde 6.9 gibi son derece yüksek düzeyde ve kamu maliyesi dengelerini kalıcı kılma bakımından fevkalade olumlu bir sonuç elde edilmiştir. Bütçe dengelerinin korunması, sağlıklı bir kamu maliyesinin temel boyutudur. Bu sıkı bir maliye politikasını ve kararlı bir uygulamayı gerektirir. Programın uygulamaya konulduğu 2000 yılı başından bugüne bütçe sonuçları öngörülen hedeflerin üzerinde gerçekleşti yılı Bütçesi, yaşanan onca zorluğa rağmen yürütülmekte olan sıkı maliye politikaları sayesinde hedefleri büyük ölçüde tutturulmuş bir bütçe olacaktır. Hiç şüphe yok ki bu sonuçlar 2002 yılı Bütçesine sağlam bir zeminde kararlı bir başlangıç sağlayacaktır. 1213 2002 BÜTÇESİ 2002 yılı Bütçesi, uygulanan ekonomik programın ilke ve hedefleri ile uyum içinde, kamu kesimi açıkları ve enflasyonun düşürülmesi konusundaki kararlılığın devamı ile ekonomik canlanma ve büyümenin tekrar yakalanması temelinde hazırlanmıştır. Değerli Milletvekillerinin görüş ve değerlendirmelerine sunulan 2002 Yılı Bütçe Kanun Tasarısının büyüklükleri, dengeleri ve hedefleri de bu çerçevede belirlenmiştir yılı için hedef alınan temel büyüklükler şöyledir; Büyüme oranı yüzde 4, Gayri Safi Milli Hasıla deflatörü yüzde 46, TEFE yıllık ortalama yüzde 45.6, TEFE yıl sonu yüzde 31, TÜFE yıllık ortalama yüzde 46.4, TÜFE yıl sonu yüzde 35 Gayri Safi Milli Hasıla katrilyon lira, İhracat 32 milyar dolar, İthalat 45.5 milyar dolardır. Bu büyüklükler dikkate alınarak hazırlanan ve Plan ve Bütçe Komisyonunda, ödenek tertipleri arasında yapılan aktarmalar dışında, giderlerdeki 60 trilyon lira ve gelirlerdeki 100 trilyon lira tutarındaki eklemeler sonucu 2002 yılı Bütçesinde; Giderler 98.1 katrilyon lira, Faiz hariç giderler 55.3 katrilyon lira, Gelirler 71.2 katrilyon lira, Bütçe açığı 26.9 katrilyon lira, Faiz dışı fazla 15.9 katrilyon lira, olarak belirlenmiştir. 1314 Bütçe giderlerinin Gayri Safi Milli Hasılaya oranı yüzde 35, gelirlerinin oranı ise yüzde 25.4 tür Bütçesindeki 98.1 katrilyon lira ödeneğin dağılımı şu şekildedir: Personel giderleri 21.9 katrilyon lira, Diğer cari giderler 7.8 katrilyon lira, Yatırımlar 5.7 katrilyon lira, Transferler 62.7 katrilyon liradır. Transfer ödenekleri içinde, Faiz ödemeleri için 42.8 katrilyon lira, Sosyal güvenlik kuruluşları için 7.9 katrilyon lira, Vergi iadeleri için 3.4 katrilyon lira, Tarımsal destekleme için 2.1 katrilyon lira, KİT ler için 1.7 katrilyon lira, ayrılmıştır. Ekonominin canlanmasında, yatırımın, üretimin ve istihdamın artmasında ve dış dengenin düzelmesinde çok büyük önemi olan ihracat ve turizme geçen yıllarda verdiğimiz desteği bu yıl da artırarak devam ettirmekteyiz. Bütçe gelir tahminleri içinde, Vergi gelirleri 57.9 katrilyon lira, Vergi dışı normal gelirler 7 katrilyon lira, Özel gelirler ve fonlar 6 katrilyon lira, Katma bütçe gelirleri 300 trilyon lira, olarak öngörülmüştür Bütçesinde, bütçe açığının Gayri Safi Milli Hasılaya oranı 2001 yılına göre 5.5 puan azalarak yüzde 9.6 ya gerilemektedir. Faiz dışı bütçe fazlasının oranı ise sadece 1.2 puan azalarak yüzde 5.7 düzeyinde tutulmuştur. 1415 Faiz ödemelerinin Gayri Safi Milli Hasılaya oranı, 2001 yılındaki yüzde 22 seviyesinden 2002 yılında yüzde 15.3 e, giderler içindeki payı da yüzde 52 den yüzde 43.6 ya inmektedir. Gayri Safi Milli Hasılaya oran itibariyle 2002 Bütçesinin gider büyüklüğü 2001 yılına göre 7.2 puan küçülmektedir. Bu azalmanın 6.7 puanı faizlerdeki, 0.5 puanı da diğer transferlerdeki azalmadan kaynaklanmaktadır yılında vergi gelirlerinin yüzde 77.1 i, 2001 yılında, bankacılık sisteminin sağlıklı bir yapıya kavuşturulması amacıyla yapılan düzenlemelerin getirdiği yük de dahil yüzde ü kadar faiz ödemesi yapılırken, 2002 yılında bu oran yüzde 73.9 a düşmektedir. Personel, diğer cari ve yatırım ödeneklerinin Gayri Safi Milli Hasılaya oranı hemen hemen aynı kalmaktadır. Yeni bir asrın, yeni bir binyılın henüz eşiğinde bulunuyoruz. Bugünden yeni çağın eğitiminin, üniversitelerinin planlarını ortaya koymak durumundayız. Eğitime ayrılacak kaynaklar ülkeyi geleceğe hazırlayacaktır. Eğitim kadar önemli bir alan da hiç kuşkusuz sağlıktır. Çevreyi korumak, gözetmek ve ona değerler katmak, yeni binyılın başında mutlaka üzerinde ağırlık vererek duracağımız alanların başında gelecektir. Adalet ve güvenliği, yurttaşlarımıza daha yakın olmalarını sağlamak amacıyla güçlendirmemiz gerekmektedir. Hızlı ve etkin bir yargı güvenliğin ön şartıdır. Tüm ülkelerin, terörizme karşı bir seferberlik yaklaşımı ile, karaparanın aklanması ve spekülatif hareketlere, vergi cennetlerine, şeffaf olmayan bütün yapı ve birimlere karşı mücadele konusunda kesin ve kararlı bir tavır ortaya koymalarını gerektiren bir ortamdayız. Dünya ekonomisi için daha saydam ve daha sağlam bir çerçeve oluşturmak, tüm ülkelerin temel amacı olmalıdır. Daha dengeli ve daha iyi düzenlenmiş bir dünya, küreselleşmenin yönetimi bakımından hayati bir önemi haizdir. KAMU HARCAMALARINDA ETKİNLİK 2002 yılında üç temel faaliyet alanımız olacaktır. 1. Bütçe çok güçlü ve bugünün şartlarında en temel politika aracıdır. Ama tek başına da kuşkusuz bütün problemlerin halli için yeterli olamaz. Bu ölçüler içinde bütçe tam bir disiplinle uygulanacaktır. 1516 2. Birinci ve ikinci ekonomik programların temelini oluşturan yapısal reformlar titizlikle şekillendirilecek ve kararlılıkla uygulanacaktır. 3. İdari reform çalışmaları, Avrupa Birliğine uyum, Dünya Bankası projeleri, OECD ile işbirliği çerçevelerinde uyumlu bir bütünlük içinde yürütülecek; hesap verilebilirlik ve saydamlık ilkeleri iyi yönetişimin yükselticisi olacaktır. Toplam kaliteye yönelen, performansa dayalı yönetim ve denetim süreçleri geliştirilecektir. Yeni bütçe kod yapısı ve tahakkuk muhasebesi buna hizmet edecektir. Sonuçlar say2000i otomasyon sistemi üzerinden izlenecektir. Hükmeden değil hizmet veren, vatandaşın gönülsüz itaatini değil memnuniyetini ve gönülden katılımını gözeten bir kamu kültürü yaratılmaya çalışılacaktır. Bu kapsamda, Sürekli Kalite Geliştirme ve Kamu Bütçeleme Sisteminin Yeniden Yapılandırılması projesini başlattık. Bu çerçevede 2002 yılında; Kamu mali yönetimindeki girdilerin kontrol edilmesi şeklindeki anlayış terk edilerek, sonuçların kontrol edildiği performans bütçeleme anlayışının yerleştirilmesi için altı kurumda pilot uygulamaya başlanacaktır. Kamu kurumlarınca kullanılan kaynakların büyüklüğünden ziyade hedefler ve bu hedeflere ulaşılmasında gösterilen başarı ve vatandaşın memnuniyeti esas alınacaktır. Harcama reformu kapsamında konsolide bütçeye dahil altı pilot kuruluşta da uluslararası standartlara uygun yeni bütçe sınıflandırması uygulamasına geçilecektir. Pilot olarak seçilen kurumlar; Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Karayolları Genel Müdürlüğü ile Hacettepe ve Ege Üniversiteleridir. Genel ve katma bütçeli kuruluşlar yanında mahalli idareler, sosyal güvenlik kuruluşları, döner sermaye ve fonlar da kapsama alınarak tüm Devleti kapsayan, Avrupa Birliği ve uluslararası mali kuruluşların standartlarına uygun, konsolide edilebilir bilanço ve mali tablolar üretebilmek amacıyla tahakkuk bazlı muhasebe ve kamuda muhasebe standartlarının oluşturulması için, pilot uygulamaya başlanacak ve 2003 yılı başında da tam uygulamaya geçilecektir. Kamuda insan kaynaklarının verimli kullanılması ve kamu hizmetlerinde etkinliğin sağlanabilmesi amacıyla, kuruluşların memur, işçi ve sözleşmeli personel kadro ve pozisyonlarına ilişkin norm kadro çalışmaları hızlandırılacaktır. Kamu mali kesiminde şeffaflığın ve harcamalarda etkinliğin sağlanması, gelir ve giderler ile nakit durumunun günlük olarak izlenebilmesi, denetlenmesi ve ekonomi yönetimine bilgi ve karar desteği sağlanması için başlatılmış olan say2000i projesi, 2002 yılında 81 il ve 850 ilçedeki 1546 saymanlıkta uygulamaya girecektir. Devlet ihalelerinde şeffaflık, rekabet ve kamuoyu denetimi gibi unsurları öne çıkaran yeni bir ihale sistemi kurulmasını öngören tasarı, Maliye ve Bayındırlık ve 1617 İskan Bakanlıklarınca bir yılı aşkın bir süredir yapılan çalışmalar sonucu hazırlanarak Meclise sunulmuştur. Kamu borçlanmasına mali disiplin getiren, yeni borçlanma araçlarının ve tekniklerinin kullanılmasına imkan sağlayan Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkındaki Kanun Tasarısı da Meclise sevkedilmiştir yılı Bütçesinde yer alan; kamu haznedarlığı, ödeneklerin ayrıntılı harcama programları çerçevesinde kullandırılması, yeterli ödeneği olmayan yatırım projelerinin başlatılmaması, memur açıktan atama sayısının sınırlandırılması, taşıt kullanımında israfın önlenmesi, kurumlar arasında döşeme-demirbaş devrinin kolaylaştırılması uygulamalarına 2002 yılında da özenle devam edilecektir. Zaruret olmadıkça yeni hizmet binası yapılmayacaktır. Kamu hizmeti için gerekli olmayan Hazineye ait taşınmaz malların bir an önce satılarak, hem ekonomiye kazandırılması, hem önemli ölçüde iç kaynak sağlanması amacıyla, geçen yasama döneminde kabul edilen 4706 sayılı Kanunla satışları hızlandıran, kolaylaştıran ve teşvik eden yeni düzenlemeler yapılmış, ayrıca tarım arazilerinin kullanıcılarına doğrudan satışını düzenleyen kanunlardaki başvuru süresi de 2 yıl uzatılmıştı sayılı Kanun kapsamında Bakanlığımız bünyesinde özel bir yapılanmaya gidilerek ilgili diğer kuruluşlarla daha etkin bir eşgüdüm içinde bu tür taşınmazların süratle ekonomiye kazandırılması çalışmalarına başlanmıştır. Kamu kaynaklarının akılcı ve etkin kullanımı yönünde izlenen tutum titizlilikle sürdürülecektir. Harcamalara, gelirler kadar özen gösterilmesi gereğini, altını çizerek belirtmek istiyorum. Aynı kararlılık 2002 yılında da devam edecektir. Devlet bütçesinin uygulanmasında, vergi gelirlerinin nereden toplandığı kadar, kaynakların nereye ve nasıl harcandığı da hayati öneme sahiptir. Kamu hizmetlerinin yürütülmesinde israfa kesinlikle izin vermeyeceğiz. Toplum ödediği verginin nereye ve nasıl kullanıldığına haklı olarak büyük duyarlılık göstermektedir. Bu duyarlılık mutlaka karşılık görmelidir ve görecektir. VERGİ SİSTEMİ Devletin ve devletin yaptığı harcamaların temel kaynağı kuşkusuz vergilerdir. Vergi gerçekte Meclislerin varoluş nedenidir. Magna Karta da vergi vardır; vergi ve bütçe ancak milletin temsilcilerinin onayı ile belirlenir. 1718 Vergi almayan devlet olmaz. Çünkü vergi kamu harcamalarının sürekli ve asli gelir kaynağıdır. Borçlanma makul düzeyde kaldığı sürece, mantığı olan bir bütçe finansman aracı olarak ele alınabilir. Makul seviyenin üzerinde gerçekleştirilen borçlanma, kamu maliyesinde ciddi sorunların ortaya çıkmasının ve bütçelerin tıkanmasının nedeni haline gelir. Vergi alırken adil davranılmalı ve ekonomik ortama duyarlı olunmalıdır. Bu ilke, gerçekte vergi sisteminin fiskal, sosyal ve ekonomik fonksiyonunu ortaya koymaktadır. İyi bir vergi sisteminin en önemli özelliği kuvvetli, etkin bir vergi idaresine sahip olmasıdır. Bu nedenle vergi idaresinin etkinliğini artırıcı tedbirlere özel bir önem vermekteyiz. Bu çerçevede gerçekleştirilen ve planlanan otomasyon projelerinden kısaca bahsetmek istiyorum; 1998 yılı sonunda başlatılan Vergi Dairesi Tam Otomasyon Projesi (VEDOP-I) kapsamında 22 il ve 10 ilçede toplam 153 büyük vergi dairesi tam otomasyona geçirilmiş, ayrıca 269 vergi dairesi ve 14 malmüdürlüğü ile intranet ve internet yoluyla bağlantı kurularak on-line vergi numarası vermek ve günlük bilgileri toplamak mümkün hale gelmiştir. Yine bu proje kapsamında merkezde yönetim bilgi ve karar destek sistemleri kurulmuştur. Ayrıca Motorlu Taşıtlar Vergi Dairesi Otomasyon projesi ile de 17 motorlu taşıt vergi dairesi otomasyona geçmiştir. Bu sene sona ermeden Vergi Dairesi Tam Otomasyon Projesinin ikinci aşamasına (VEDOP-2) başlamayı planlamaktayız. Bu kapsamda; Her ilde en az bir vergi dairesi olmak üzere belli sayının üzerinde mükellefi olan bütün vergi dairelerinin otomasyona geçmesi, Tüm defterdarlık gelir müdürlükleri, takdir ve uzlaşma komisyonlarının otomasyona geçmesi ve bu birimlerin yönetim bilgi sistemine erişiminin sağlanması, Merkezde bütün bilgilerin toplanıp yönetim ve denetim için etkin bir şekilde kullanılacağı bir Veri Ambarı nın kurulması, Denetim bilgi sisteminin geliştirilmesi ve sisteme merkez, bölge ve il düzeyinde görev yapan bütün denetim elemanlarının erişiminin sağlanması, planlanmaktadır. Vergi idaresinin otomasyon alt yapısının modernize edilmesi vergi idaresinin uygulamadaki etkinlik ve verimliliğini artıracağı gibi çağdaş vergi sistemlerinde uygulanan araçların kullanılmasına da imkan verecek ve vergi sistemindeki elektronik ortam geliştirilecektir. 1819 Nitekim yeni proje kapsamında 2002 yılında kurumlar vergisi mükelleflerinden başlamak üzere mükelleflerin beyanname ve bildirimlerini internet üzerinden elektronik ortamda vermeleri planlanmıştır. Bunu e-beyanname sistemi olarak adlandırmaktayız. Elektronik devlet kavramının hayata geçirilmesinde önemli adımlardan biri olan bu uygulama ile modern teknolojinin olanakları idare yanında mükelleflere de sunularak işlemlerde zaman ve enerji tasarrufu sağlanması, hizmet kalitesinin yükseltilmesi ve nihayet vergiye uyumun artırılması öngörülmektedir. Otomasyon alt yapısının geliştirilmesine bağlı olarak denetim yapısında da değişmeler olmaktadır. Denetim, vergi istihbarat bilgileri ile hedefe dönük hale gelmekte ve bilgisayarlı denetim ön plana çıkmaktadır. Proje kapsamında vergi istihbarat merkezinin bilgisayar alt yapısının güçlendirilerek, üçüncü taraflardan gerek vergi kimlik numarası, gerekse diğer kanallardan toplanan bilgilerin güvenli ve süratli bir şekilde sisteme elektronik ortamda transfer edilmesi ve böylece denetim bilgi sisteminin geliştirilmesi planlanmıştır. Böylece çapraz denetimler daha hızlı ve yaygın bir ölçekte yapılabilecektir. Bütün bu proje ve çalışmaların hedefi vergi dairesinin etkinlik ve verimliliğini artırarak, vergi kayıp ve kaçağıyla mücadele, vergi tabanını yaymak ve mükelleflere kaliteli hizmet sunmaktır. Yapılan proje ve çalışmaların etkisi, projelerin belli bir yol katetmesi ve uygulamaların kavranıp benimsenmesi ile zamanla kendini göstermeye başlayacaktır. Bununla birlikte olumlu sonuçların daha şimdiden görülmeye başlandığını söyleyebilirim. Yeni olanaklar kullanılarak yapılan çalışmalar sonucunda 2000 yılında 50107, 2001 yılı Eylül ayı sonu itibariyle yeni mükellefiyet tesis edilmiştir. Vergi kimlik numarası ve diğer yollardan toplanan bilgilerin vergi istihbarat merkezinde toplanması ve bilgisayarlı kontrollere tabi tutulması ile çok sayıda mükellefte vergi kaçağı tespit edilmiştir. Ekonomik işlemleri kayıt altına almak amacıyla kullanılan vergi kimlik numarası uygulaması devam ettirilmektedir. Bu kapsamda 1999 yılında 2.7 milyon, 2000 yılında 2.2 milyon vergi numarası verilmişken, 2001 yılı ilk 11 ayında verilen vergi numarası 6.8 milyona yükselmiştir. Kasım 2001 sonu itibariyle vergi kimlik numarası alan gerçek ve tüzel kişi sayısı 22 milyonu aşmıştır. Vergi kimlik numarasının uygulama kapsamı Eylül ayında genişletilmiştir. Esasen vergi yükü açısından Türkiye nin son on yılda çok önemli yol katetdiğini söyleyebiliriz. Gerçekten genel bütçe vergi gelirlerinin Gayri Safi Milli Hasılaya oranı 1991 yılında yüzde 12.4 iken 1999 yılında yüzde 18.9 a, 2000 yılında yüzde 21.1 e yükselmiştir. Bu oranın 2001 yılında yüzde 20.9, 2002 yılında ise yüzde 20.6 olarak gerçekleşmesini beklemekteyiz. Genel bütçe vergi gelirlerine mahalli idarelere ayrılan vergi payları ile, vergi benzeri fon ve payları eklediğimizde toplam vergi yükü diyebileceğimiz gerçek vergi yüküne daha yakın bir oran elde edebiliriz. Toplam vergi yükü 1991 yılında yüzde 16 iken, 1999 yılında yüzde 23.1 e, 2000 yılında yüzde 25.6 ya ulaşmıştır ve 2002 yıllarında ise sırasıyla yüzde 24.9 ve yüzde 24.1 olacağını tahmin etmekteyiz. 1920 Vergi yükü OECD ortalaması ile karşılaştırıldığında halen ortalamanın altında olmakla birlikte gelişmekte olan bir ülke açısından küçümsenmeyecek bir düzeyde olduğunu söyleyebiliriz. Vergi yükü artışında son on yılda OECD ülkeleri arasında rekor düzeyde bir artışı gerçekleştirdiğimizi de burada vurgulamak istiyorum. Genelde amacımız vergi oranlarını yükselterek vergi yükünü daha da artırmak değil kayıt dışı ekonomiyi kayıt altına alıp vergi tabanını genişleterek adaletli bir vergi sistemi ile vergi toplamaktır. Vergi sisteminde basitlik ve sadeliğin sağlanması da bu kapsamda yer alan amaçlarımız arasındadır. Vergi ekonomik olaylar ile sıkı sıkıya bağlı bir değişkendir. Ekonomiyi düşünmeden vergiyi düşünmek mümkün değildir. Bu nedenle ekonomide yeniden yapılanmaya destek, resesyona son verip canlanmayı teşvik açılarından vergi sisteminde 2001 yılında önemli düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemeleri kısaca şöyle sıralayabiliriz; Şirket devir, birleşme ve bölünmelerini kolaylaştırıcı vergi istisnaları, Bireysel emeklilik sistemini teşvik edici vergi indirim olanakları, Şirketlerin gayrimenkul satışlarından doğan istisna kazançlarda stopajın indirilmesi, Birikmiş vergi borcu bulunanlara bir defaya mahsus sağlanan düşük faiz ve taksitlerle borcunu ödeme olanağı, Ek taşıt alım vergisi oranında yıl sonuna kadar indirim sağlanması, Yükseltilmiş yüzde 26 lık katma değer vergisi oranının geçici olarak yıl sonuna kadar standart orana indirilmesi. Hizmet kalitesinin artırılması ile mükellef-idare ilişkisinin iyileştirilmesi üzerinde önemle durduğumuz diğer bir konudur. Bu kapsamda geliştirilen bazı hizmetlerden de burada özet olarak bahsetmek istiyorum; Vergi idaresine ilişkin internet sitesi 1999 yılında açılmış olup, vergi düzenlemeleri, istatistikler, tebliğler, genelgeler, vergi takvimi gibi mükelleflerin yararlanabileceği bir çok konuyu kapsayacak şekilde geliştirilmektedir. İlk defa motorlu taşıtlar vergi mükellefleri için başlatılan internet vergi dairesi uygulaması, otomasyonlu vergi dairelerine kayıtlı kurumlar vergisi ve gelir vergisi mükelleflerini de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Katma değer vergisi iade işlemlerinin hızlandırılarak mükelleflerin mağduriyetlerinin önlenmesine dönük çalışmalar da yapmaktayız. Bu amaçla yapılan vergi düzenlemeleri yanında, vergi dairelerinin gümrük çıkış beyannamelerini manyetik ortamda almaları için Gümrükler Genel Müdürlüğü ile protokol yapılmıştır. 20 Daha göster
GİRİŞ ORTA VADELİ PROGRAM (2013-2015) Küresel krizin başlangıcından itibaren yaklaşık 5 yıl geçmesine rağmen, dünya ekonomisinde henüz istikrar sağlanamamıştır. Önümüzdeki döneme dair özellikle gelişmiş Detaylı ORTA VADELİ PROGRAM (2014-2016)
ORTA VADELİ PROGRAM (2012-2014) GİRİŞ Son bir yıllık dönemde dünya ekonomisinde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki ayrışmanın belirginleştiği, uluslararası ekonomik ve finansal politikalarda Detaylı ORTA VADELİ PROGRAM (2015-2017)
ORTA VADELİ PROGRAM (2015-2017) GİRİŞ 1. Bütçe sürecini başlatan ve 2015-2017 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program (OVP), Türkiye ekonomisinin daha rekabetçi ve yenilikçi bir zeminde, 2023 hedeflerine Detaylı 2013 Yılı Genel Faaliyet Raporu
2013 Yılı Genel Faaliyet Raporu Merkezi Yönetim Kapsamındaki İdareler, Sosyal Güvenlik Kurumları ve Mahalli İdareler 2013 Yılı Genel Faaliyet Raporu HAZİRAN 2014 2013 Yılı Genel Faaliyet Raporu 1 2013 Detaylı T.C. BAŞBAKANLIK HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI. Mr. Horst Köhler Ankara, 18 Ocak 2002 Başkan Uluslararası Para Fonu Washington D.C.
T.C. BAŞBAKANLIK HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI TERCÜME Mr. Horst Köhler Ankara, 18 Ocak 2002 Başkan Uluslararası Para Fonu Washington D.C. 20431 ABD Sayın Bay Köhler 1. 1990 lı yıllardan beri süregelen yüksek kronik Detaylı T.C. MALİYE BAKANLIĞI
26 Ekim 2011 T.C. MALİYE BAKANLIĞI 2012 YILI BÜTÇE SUNUŞ KONUŞMASI (TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu) Mehmet ŞİMŞEK Maliye Bakanı 26 Ekim 2011 2 2012 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE SUNUŞ KONUŞMASI (TBMM Plan ve Detaylı TÜRKİYE CUMHURİYETİ 2009 YILI KATILIM ÖNCESİ EKONOMİK PROGRAMI
TÜRKİYE CUMHURİYETİ 2009 YILI KATILIM ÖNCESİ EKONOMİK PROGRAMI ANKARA Aralık 2009 2009 Yılı Katılım Öncesi Ekonomik Programı Yüksek Planlama Kurulunun 2010/1 sayılı kararıyla kabul edilmiştir. İÇİNDEKİLER Detaylı TBMM KARARI BAKANLAR KURULU HAKKINDA YAPILAN GÜVENOYLAMASINA İLİŞKİN KARAR
TBMM KARARI BAKANLAR KURULU HAKKINDA YAPILAN GÜVENOYLAMASINA İLİŞKİN KARAR Karar No. 998 Karar Tarihi: 13/7/2011 İstanbul Milletvekili Recep Tayyip ERDOĞAN Başkanlığındaki Bakanlar Kurulu, Türkiye Büyük Detaylı ULUSAL BİRLİK PARTİSİ HÜKÜMET PROGRAMI
ULUSAL BİRLİK PARTİSİ HÜKÜMET PROGRAMI 11 MAYIS 2009 1 Sayın Başkan, Cumhuriyet Meclisimiz in değerli milletvekilleri, Öncelikle şahsım ve Bakanlar Kurulu üyelerimiz adına sizleri saygı ile selamlıyorum. Detaylı SEKİZİNCİ BEŞ YILLIK KALKINMA PLANI (2001-2005) 2002 YILI PROGRAMI
SEKİZİNCİ BEŞ YILLIK KALKINMA PLANI (2001-2005) 2002 YILI PROGRAMI İÇİNDEKİLER nın Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Bakanlar Kurulu Kararı... ix BİRİNCİ BÖLÜM I. GENEL DURUM DEĞERLENDİRMESİ, Detaylı Faaliyet Raporu (1 Ocak 31 Aralık 2009) Dünya ve Türkiye Ekonomisi DÜNYA VE TÜRKİYE EKONOMİSİ
DÜNYA VE TÜRKİYE EKONOMİSİ 1 DÜNYA EKONOMİSİ Genel Küresel ekonomik faaliyet hacminde ve uluslararası ticarette II. Dünya Savaşından buyana tanık olunan en şiddetli küçülmenin yaşanmasına yol açan derin Detaylı AB YE ADAY VE POTANSİYEL ADAY ÜLKELERE İLİŞKİN SON EKONOMİK GELİŞMELER*
AB YE ADAY VE POTANSİYEL ADAY ÜLKELERE İLİŞKİN SON EKONOMİK GELİŞMELER* AĞUSTOS 2010 *Avrupa Komisyonu Ekonomik ve Mali Konular GenelMüdürlüğü nün 9 Nisan 2010 da yayınladığı EU Candidate and Pre-Accession Detaylı ENFLASYON ve FİYAT İSTİKRARI
ENFLASYON ve FİYAT İSTİKRARI 1 ENFLASYON ve FİYAT İSTİKRARI www.tcmb.gov.tr 2013 1 Bu yayın, TCMB Genel Ağ sitesi üzerinden talep etmeniz halinde adresinize ücretsiz olarak gönderilecektir. Yayınlarımızın Detaylı M m I. DÜNYA EKONOMİSİ
TÜRMOB M m I. DÜNYA EKONOMİSİ 2011 yılı sonlarında küresel ekonomide gözlemlenmekte olan kırılganlıkların, Euro bölgesindeki krizin daha da derinleşmesi ve piyasa ekonomilerinin birçoğunda beklentilerin Detaylı Editörden. Dergimizin bu sayısının konusunu Türkiye nin tasarruf alışkanlıkları olarak seçtik.
Editörden Dergimizin bu sayısının konusunu Türkiye nin tasarruf alışkanlıkları olarak seçtik. Ülkemizde tasarruf bilinci her zaman tartışılan bir konu olmuştur. Hükümetler tarafından bu konuda politikalar Detaylı 2 PERFORMANS PROGRAMI
2 PERFORMANS PROGRAMI 3 PERFORMANS PROGRAMI PERFORMANS PROGRAMI 2013 STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRE BAŞKANLIĞI 2012 4 PERFORMANS PROGRAMI 5 PERFORMANS PROGRAMI BAKAN SUNUŞU Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca Detaylı Döviz Kuru Dış Ticaret İlişkisi
KONYA TİCARET ODASI Döviz Kuru Dış Ticaret İlişkisi Etüd Araştırma Servisi Hakan KARAGÖZ Konya-2009 İÇİNDEKİLER TABLOLAR LİSTESİ..iv KISALTMALAR LİSTESİ v GİRİŞ vi BİRİNCİ BÖLÜM Döviz Kuru ve Kur Politikası Detaylı TÜRKİYE NİN 1999 DÜZENLİ RAPORU
TÜRKİYE NİN KATILIM YÖNÜNDE İLERLEMESİ NE İLİŞKİN KOMİSYON 1999 DÜZENLİ RAPORU ***************************** 1 İçindekiler A Giriş a) Sunuş b) Avrupa Birliği ve Türkiye arasındaki ilişkiler Son gelişmeler Detaylı Analiz. seta CARİ AÇIK TARTIŞMALARI GÖLGESİNDE KÜRESEL EKONOMİK KRİZ VE TÜRKİYE EKONOMİSİ ERDAL TANAS KARAGÖL
seta Analiz. SETA Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı www.setav.org Kasım 2011 CARİ AÇIK TARTIŞMALARI GÖLGESİNDE KÜRESEL EKONOMİK KRİZ VE TÜRKİYE EKONOMİSİ ERDAL TANAS KARAGÖL S E T A A N A Detaylı >> Faaliyet Raporu 2010. büyük hedefe güçlü destek. 2023 yılında ihracat hedefi 500 milyar dolar
>> Faaliyet Raporu 2010 büyük hedefe güçlü destek 2023 yılında ihracat hedefi 500 milyar dolar >> İçindekiler 1. Sunuş 2 Yıllık Faaliyet Raporu Uygunluk Görüşü 3 Kurumsal Profil 4 Özet Finansal Bilgiler Detaylı YÖNETİM VE KURUMSAL YÖNETİM İLKELERİ Yönetim Kurulu Üst Yönetim İç Sistemler Komiteler Genel Kurul a Sunulan Özet Yönetim Kurulu Raporu Murakıplar
FAALİYET RAPORU 2009 A&T BANK 2009 YILI FAALİYET RAPORU GİRİŞ Yönetim Kurulu Başkanı nın Mesajı Genel Müdür ün Mesajı A&T BANK Hakkında Finansal Göstergeler Hissedarlar Tarihsel Gelişim & Kilometre Taşları Detaylı 2014 YILI KURUMSAL MALİ DURUM ve BEKLENTİLER RAPORU
2014 YILI KURUMSAL MALİ DURUM ve BEKLENTİLER RAPORU Temmuz 2014 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... 1 I. OCAK-HAZİRAN 2014 DÖNEMİ BÜTÇE UYGULAMA SONUÇLARI... 2 I.1. PERSONEL GİDERLERİ... 3 I.2. SOSYAL GÜVENLİK KURUMLARINA Detaylı İÇİNDEKİLER BÖLÜM I: SUNUŞ
İÇİNDEKİLER BÖLÜM I: SUNUŞ 8 Olağan Genel Kurul Gündemi 9 2014 Yılı Kâr Dağıtım Teklifi ve Kâr Dağıtım Politikası 10 Yıllık Faaliyet Raporu Uygunluk Görüşü 11 Sorumluluk Beyanı 12 Kısaca VakıfBank 13 VakıfBank Detaylı 2015 I. Çeyrek Ara Dönem Faaliyet Raporu
2015 I. Çeyrek Ara Dönem Faaliyet Raporu İÇİNDEKİLER VİZYONUMUZ... 2 MİSYONUMUZ... 2 STRATEJİLERİMİZ... 3 KURUMSAL PROFİL... 4 ORTAKLIK YAPISI... 5 ESAS SÖZLEŞMEDE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER... 5 YÖNETİM KURULU Detaylı Faaliyet Raporu SPK. Sermaye Piyasası Kurulu
Faaliyet Raporu SPK SERMAYE PİYASASI KURULU 2007 YILI FAALİYET RAPORU İÇİNDEKİLER TABLOLAR... İV GRAFİKLER... Vİ KISALTMALAR...Vİİ KURUL BAŞKANININ MESAJI... Vİİİ 1. SERMAYE PİYASASI KURULU... 1 1.1. MİSYON, Detaylı ORTA VADELİ PROGRAM (2012-2014) A İLİŞKİN ÖZET NOT
ORTA VADELİ PROGRAM (2012-2014) A İLİŞKİN ÖZET NOT Ekim 2011 Ankara YÖNETİCİ ÖZETİ Ülkemizin refah seviyesinin artırılması temel amacı çerçevesinde, 2012-2014 yıllarında izlenecek makro ekonomik politikalar Detaylı TÜRKİYE MÜTEAHHİTLER BİRLİĞİ 09 Nisan 2004-05 Nisan 2006 YÖNETİM KURULU. Başkan M. Erdal EREN
Teşekkürlerimizle TÜRKİYE MÜTEAHHİTLER BİRLİĞİ 09 Nisan 2004-05 Nisan 2006 YÖNETİM KURULU Başkan M. Erdal EREN Başkan Vekilleri Emre AYKAR Yaşar EREN Ali KANTUR Emin SAZAK Üyeler Erhan BOYSANOĞLU Adnan Detaylı Daha büyük hedefler için BİZ HAZIRIZ