Dizde Kıkırdak Sorunları - İstanbul Ortopedi Uzmanı
Gelişen teknoloji ve biyolojik mühendislik, diz eklem kıkırdağı hasarlı insanlar için umut kaynağı olmuştur. Artık değişik teknikler ile hastaların kendi hücre ve dokuları kullanılarak ağırlık binen yüzlerdeki kıkırdağın onarımı mümkün olmaktadır.
Bu Teknikler Şunlardır;
Mikrokırık yöntemi. Kıkırdak bozukluğu olan bölgeler küçük delikler açılarak kemik iliğindeki kök hücrelerin hasarlı bölge getirilmesi ve burada kıkırdak yama oluşmasıdır.
Kıkırdak hücresi nakli. Hastaların kendi sağlam kıkırdak hücrelerinin alınarak kültürde üretilmesi sonrası hasarlı bölgeye yerleştirilmesi
Kıkırdak ve menisküs allogreftleri. Genellikle kadavradan (ölülerden) alınan kıkırdak veya kemik-kıkırdak veya kemik-kıkırdak-menisküs bölümleri hasarlı bölgelere nakledilir.
Mezenşimal kök hücre onarımı. Mezenşimal kök hücreleri(MKH) vücudun değişik dokulara dönüşme potansiyeli olan (kas, kemik, kıkırdak gibi) hücrelerdir. Araştırmalar göstermiştir ki MKS kişilerin kemik iliklerineki jel matriks yapısında bulunur ve eğer hasarlı kıkırdak bölgeye yerleştirilirse yeni kıkırdak dokusu gelişir.
Glukozamin ve kondroitin preparatları . Ağızdan tablet biçimde alınan diyet destekleridir. Glukozamin vücutta doğal olarak bulunmaktadır ve eklem kıkırdağının biçimlenmesini ve onarımını uyarır. Kondroitin sülfat da benzer biçimde vucutta bulunan ve eklem kıkırdağı oluşumunu bloke eden enzimleri azaltan bir maddedir.
Eklem içi kayganlaştırıcı sıvı enjeksiyonları . Diz eklemine enjeksiyon yaparak menteşeleri yağlamaya benzer bir etki elde etmek olarak açıklamak mümkündür.
Eklem İçi Kayganlaştırıcı Sıvı Enjeksiyonları
Ameliyat Sırasında ve Sonrası Süreç
Operasyonda Ne Yapıyorum?
Dezavantajları ; Yeni oluşan kıkırdak yapısal olarak normal eklem kıkırdağından daha farklı ve zayıftır. 3cm2 den büyük alanlarda etkisi azalır. Başarı oranı % 80 lerin üzerindedir.
Bir osteokondral ( kemik- kıkırdak) grefti kişinin kendi dokularından (otogreft) veya başka birey -canlılardan (allogreft) sağlamak mümkündür. Ancak herhangi bir özel neden yoksa kişilerin kendilerinden sağlanır. Bu operasyona mosaikplasti de denilmektedir. Yapılan işlem sağlam eklem bölgelerinden alınan üstü kıkırdak ile kaplı kemik silindirleri hasarlı bölgelere döşemektir.
Eğer bir otogreft planlanıyorsa kemik-kıkırdak silindirleri ağırlık taşımayan diğer kemiklerle minimal temasa sahip yüzeylerden gelmelidir. Bu gerçek uygulama yüzeyinin kısıtlanmasına neden olur. 2 cm2 altındaki kıkırdak hastalıklarında son derece etkililidir. Çok geniş alanlarda uygun donör (verici) lerden alınan ve genetik değişimden geçirilerek greftin reddedilesi olasılığı azaltılmış allogreftler kullanılabilir. Bu greftler mozaik biçiminde hasarlı bölgelere döşenir. Ağırlık taşıyan ve nispeten küçük defektlerde etkin bir yöntemdir. Başarı oranı % 80 ler civarındadır.
En yeni, geliştirilme aşamasında olan teknik mezenşimal kök hücre (MKH ) kullanımıdır. MKH özelleşmemiş, emriyolojik hücre benzeri değişik dokulara dönüşme yeteneğine sahip hücrelerdir. Bu hücreler erişkinlerde kemik ilğinde, ve kemikleri eklemler dışında örten bir zar olan periost dokusunda bulunur.
Enfeksiyon olursa yeniden bir artroskopi ile eklemin yıkanması, ileri enfeksiyonlarda operasyonda konulmuş olan vidaların ve greftin çıkarılması gerekebilir. Enfeksiyon olmaması için anestezi sırasında damardan antibiotik verilmektedir. Ayrıca kullanılan aletlerin sterilizasyonuna çok dikkat edilmektedir.
Öncelikli olarak 4 nokta kararımda çok önemli; Hastanın yaşı- aktivite derecesi , yakınmalarının düzeyi ve kıkırdak hasarının derecesi.
MR bulguları ile düşük dereceli (I .veya II.) kıkırdak hasarı olan bütün hastalarımda öncelikle sportif rehabilitasyon denen özel bir fizik tedavi programına haftada 3 kez olmak üzere yolluyorum. Bu sırada glukozamin&kondroitin içeren tabletler kullanılmasını da öneriyorum. Hastalarımı durumuna göre 4-6 hafta fizik tedavi sonrasında tekrar görüyorum. Yakınmalarda azalma var ise 4-6 hafta daha sportif rehabilitasyona devam ettiriyorum.
Genç (45 yaş altı) - aktif sportif aktiviteye engel ağrısı olan kişilerde ağrı tamamen geçmiş ise zorlamamak kaydı ile yavaş yavaş spora döndürüyorum. Toplam 12 hafta fizik tedavi sonrasında halen ağrı devam ediyorsa bu gruba da operasyon öneriyorum.
Orta (45-60) - ileri (60yaş) aktif hastalarda sportif rehabilitasyon sonrası ağrılar geçmemiş ise eklem içi Hyaluronik asit enjeksiyonu öneriyorum. Bu enjeksiyon 2 hafta içinde işe yaramaz ise operasyon öneriyorum.
Operasyon önermemin ana nedeni en ileri MR tekniklerinde % 20 oranında kıkırdak hasarının derecelendirmesinde hata olabilmesidir. Bu durumlarda aslında ileri dereceli kıkırdak hasarları atlanabilir. Bazen de artroskopi sırasında muayene ve MR lar ile saptanamayan başka ağrı nedenleri de tesbit ve tedavi edilebilir.
MR bulguları ile ileri dereceli (III - IV. Derecelerde) kıkırdak hasarı olan
Genç (45 yaş altı) - aktif sportif aktiviteye engel ağrısı olan kişilerde operasyon öneriyorum.
Orta (45-60) - ileri (60yaş) aktif hastalarda öncelikle sportif rehabilitasyon denen özel bir fizik tedavi programına haftada 3 kez olmak üzere yolluyorum. Bu sırada glukozamin&kondroitin içeren tabletler kullanılmasını da öneriyorum. Hastalarımı durumuna göre 4-6 hafta fizik tedavi sonrasında tekrar görüyorum. Yakınmalarda azalma var ise 4-6 hafta daha sportif rehabilitasyona devam ettiriyorum. sportif rehabilitasyon sonrası ağrılar geçmemiş ise eklem içi Hyaluronik asit enjeksiyonu öneriyorum. Bu enjeksiyon 2 hafta içinde işe yaramaz ise operasyon öneriyorum.
Düz röntgenlerde görülebilecek geniş - ileri derecede kıkırdak hasarlar için kireçlenmeler bölümüne bakınız.
Kıkırdak sorunlarındaki tüm operasyonları artroskopik olarak yapıyorum. I. ve II. Kıkırdak hasarlarında bozuk yüzeyi düzelten bir traşlama yapıyorum. Traşlama işleminde tüm hasarlı bölgeyi kaldırmaktan kaçınarak sadece serbestleşmiş parçalara nazik bir temizlik tercih ediyorum. Çünkü gereksiz kaldırılmış kıkırdak stoğu uzun vadede daha ileri dereceli kıkırdak hasarına dönüşebilir.
III. Derece kıkırdak hasarlarında hasar alanının yük taşıyan alanda olup olmaması ve alanına göre tıraşlama veya IV. Derece hasarlardaki tedavi uygulanabilir.
IV. Derece hasarlarda son zamanlarda kök hücre nakli - kıkırdak hücresi nakli gibi terimlerle anlatılan ve son teknik gibi lanse edilen kıkırdak hücresi nakli , 15 yıldır uygulanan ve son yıllarda diğer yöntemlere göre daha pahalı olması ve uzun ameliyat sonu sürecine karşın başarısının daha yüksek olmaması nedeniyle dünyada daha az kullanılan bir yöntemdir ve ben son 5 yıldır kullanmıyorum. Tercih ettiğim yöntemlermikrokırık ve mozaikplasti dir. Kıkırdak hasarı 2 cm2 ve altında ve özellikle de dizin dış tarafındaysa mikrokırığı tercih ediyorum. Dizin iç kısmındaki hasarlarda genellikle mosaikplasti tercih ediyorum. Mosaikplasti de 30 yaş altı ve 2 cm2 altında hastanın kendi dizinden alınan kemik- kıkırdak silindirlerini kullanıyorum. 30 yaş üzerinde ise "Trufit" yapay kemik- kıkırdak silindirleri kullanıyorum.
50 yaş üzeri hastalarda geniş (3-4 cm2 üzeri) IV. Derece kıkırdak hasarı varsa"Artrosurface" mini yüzey kaplama protezleri kullanıyorum.
Menisküs; diz eklemi yaralanmaları arasında en sık görülen problemlerden biridir. Özellikle gençlerd…