Rıza Tevfik Bölükbaşı - Tarih Sitesi
Şâir, felsefeci ve devlet adamı. 1868 yılında eski Edirne ilinin bugün Bulgaristan'a kalan Cesirmustafapaşa kazâsında doğdu. Mülkiye memuru olan babası onu İstanbul'a getirip, Mûsevî okuluna verdi. Rıza Tevfik, kuvvetli hâfızası ile iki yılda İspanyolca ve Fransızca'yı öğrendi. Rüştiyeyi (Ortaokul) babasının kaymakam olduğu Gelibolu'da bitirdi. 1890'da girdiği Tıbbiye'de taşkın mizacı yüzünden barınamadı, hapse atıldı. Orada mahkûmları isyana teşvik etti. Birkaç defâ hapse girip çıktı. Ancak, 1899'da okulu bitirip doktor olabildi.
1907'de İttihat ve Terakki Cemiyetine giren şâir, güçlü hatipliğiyle şöhret kazandı. Bir yıl sonra, İttihatçıların Edirne mebusu oldu. İsyancı mizâcıyla, çok geçmeden İttihatçılardan ayrılarak onların karşısına geçti. Balkan Harbinin İttihatçılar yüzünden çıktığına inanıyor ve hele Birinci Dünyâ Harbine girilmesini hiç istemiyordu. Bu sebepten İttihatçılara muhalefeti bir kin hâline geldi. Onlarla mücâdele için Hürriyet ve İtilaf Partisine katıldı. Bu sırada, vaktiyle çok hakâret ve iftira ettiği Sultan Abdülhamid Handan özür dileyen şiirler yazdı. Şûra-yı Devlet (Danıştay) reisliği, Darülfünun müderrisliği ve son Osmanlı kabinesinde Maarif Nâzırlığı (Eğitim Bakanlığı) yaptı.
Osmanlı delegesi olarak, Sevr Antlaşmasını (1920) imzâlayanlar arasında bulundu. Kuvâ-yı Milliye hareketine karşı çıktığı için yüzellilikler listesine alındı. Bu sebeple 1922'de vatanından ayrılmak zorunda kaldı. 21 yıllık ömrünü, vatan hasretinin sızlanışları içinde Mekke ve Amman gibi yerlerde geçirdi. Af Kânunu'ndan istifâde ederek, 1943'te kendi ifâdesiyle, 'Hesaplaşmak için değil vedâlaşmak için' yurda döndü. 31 Aralık 1949'da vefat etti. Kabri Zincirlikuyu Asrî Mezarlığındadır.
Şiirlerinde Yunus Emre'den Dertli'ye kadar, Halk ve Tekke şâirlerinin kullandığı canlı dili ve hece veznini örnek almıştır. Bu yüzden, halk ve gençler üzerinde etkisi büyük olmuş, 1914'ten sonra yetişen Beş Hececiler de az çok onu tâkip etmişlerdir.
Rıza Tevfik Bölükbaşı'nın bu şiiri, otuz kıtalık bir manzum hikâyedir. Şâir, Rumeli'de bir köyde dolaşırken, ihtiyar bir çınara yaslanmış, asırlık bir köylüye rastlar. Şâirin İstanbullu olduğunu öğrenince ihtiyar konuşmaya başlar:
Sultan Mahmud sağ mı' dedi, sonra birden coşarak:
Evliyâ kuvveti vardı, ona 'ermiş' derlerdi.
Hürriyet ve adâlet nutukları ile idâreyi ele geçirdikten sonra ülkeyi ne hâle koyduklarını, bir de ihtiyarın ağzından dinleyen şâir, büyük bir üzüntü içinde onu İstanbul'a götürmek isterse de şu cevabı alır:
Feryâdım varır mı bârgâhına'
Nerden çıktı bunca veled-i zinâ'
Etiketler: ABD Antlaşma Bolu Bulgaristan Çin Divan Edebiyat Edirne Eğitim Felsefe Ferman Harbi Has Hassa İstanbul İsyan İtalya İttihat ve Terakki Kam Kaza Kıble Köy Kuva-yı Milliye Lala Mekke Musevi Osmanlı Padişah Rumeli Sanat Sevr Sevr Antlaşması Tarih Tekke Tenkit Van Vezir Vezirler
İtilaf Devletlerinden Barış Teklifleri 1 dakika önce