Nazilerin ayırdığı iki arkadaş! - Emek Erez
Nazilerin birbirinden kopardığı iki arkadaş
Fred Uhlman’ın yeni kitabı "Kavuşmak" Kolektif Kitap'tan çıktı. Uhlman faşizmi anlatıyor.
18 May 2017 (Son Güncelleme 10:50)
Emek Erez emekerez@gmail.com
İnsanlar arası karşılaşmalar farklı duygular ortaya çıkardığı gibi bu duyguların bazen politik anlamları olabileceğini söylersek hata etmeyiz sanıyorum. Özellikle “farklılaştırılmış” öznelerin karşılaşmasında ortaya çıkan ilişki pek çok kültürel, dinî, ahlâkî, kimliksel ve bedensel farklılığa gönderme yapan etkilenimler bırakır.
Ingeborg Bachmann’ın da belirttiği gibi: “Faşizm atılan ilk bombalarla başlamaz, her gazetede üzerine bir şeyler yazılabilecek olan terörle de başlamaz. Faşizm insanlar arasındaki ilişkilerde başlar, iki insan arasındaki ilişkide başlar.” Bu haklı tespite uzak olmadığımız farklı dini ve etnik grupların bir arada yaşadığı bir coğrafyadayız bu nedenle Bachmann’ın bahsettiği, sıklıkla tanık olduğumuz bir durum.
Kavuşmak / Fred Uhlman / Kolektif Kitap
Bu bahsettiklerimize gönderme yapan Fred Uhlman’ın “Kavuşmak” adlı metni Kolektif Kitap tarafından basıldı. Nazizmin yükseldiği günlerde farklı kimliğe sahip iki genç insan arasındaki dostluğun anlatıldığı kitap, kederlendiren ve üzerine düşündüren bir anlatı sunuyor.
Birbirini çok seven iki arkadaşın ilişkisi farklı kültürel kodlara ve kimliğe sahip olmaları, tüm sevgi ve kalp birliğine rağmen hem politik atmosferin etkisiyle hem de aileleri arasındaki bakış açısının farklılığıyla zarar görüyor. Konu böyle basitmiş gibi görünse de yazarın geçirdiği duygu, okur üzerinde ağır bir etki bırakıyor.
Çünkü bu kitap bir anlamda kimliklerin, sınırların, egemen olanın birey üzerinde nasıl bir etkisi olduğunun altını çizerken, bir kere daha duyguların politik ve kültürel anlamları üzerine düşünmemizi sağlıyor.
CONRAD İLE HANS
Kitabın iki karakteri Conrad von Hohenfels ile Hans Schwartz çocukluktan ergenliğe geçişin o yalnızlıkla dolu çetrefilli günlerinde, birbirine tutunan iki karakter olarak çıkıyorlar karşımıza. Bu iki genç arasındaki ilişki tüm sınıfsal farklılıkları kıran, kimliği parçalayan bir dostlukla buluşturuyor bizi. Ancak ilişkileri ilerledikçe, aileler devreye girince, dönemin Nazi politikaları yaşamlar üzerine etki etmeye başladıkça, bu arkadaşlık zarar görmeye başlıyor. Çünkü Conrad von Hohenfels’in ailesi Hitler yanlısı.
Ve hâttâ onun annesi “Yahudilerden nefret ediyor. Yahudilerin varlığını kabul edemiyor, kölelerden bile daha aşağıda, baş belası, dokunulmaması gereken insanlar olarak görüyor onları” Conrad’ın annesinin bu tavrı bizi iğrenme ve ötekilik ilişkisine götürüyor. Çünkü Sara Ahmed’in ifade ettiği gibi; bu durum ötekinin “kiri” taşıyan, bulaştıran olarak algılanması ile ilişkileniyor.
Kendisi gibi olmayanı “kirli” olarak hissetme hâli, bellekle taşınan kodlanmış duygunun kültürel anlamlarla birleşmesiyle de ilgili. Böylece Conrad’ın annesi için Hans, dokunulmaması gereken, “kirliliğin” taşıyıcısı olarak kurgulanmış bir özneye dönüşüyor. Bu nedenle o, Hans’ın Conrad’ın dini inancını yıkacağından, Yahudi halkının hizmetine çalıştığından, şeytani entrikalarla onu etkileyeceğinden korkuyor. Oysa gözüne kimliği sokulana kadar zavallı Hans’ın farkında bile olmadığı bir durum belki de Yahudi kimliği.
Bu iki genç arasındaki ilişki bu nedenlerle yara almaya başlıyor. Conrad’ın Hans’ı kırmak aklından bile geçmese de onunla ilgili düşüncesi ailesi gibi olmasa da kopuyorlar. Hans için artık kötü günler başlıyor, Nazi politikalarının kendisinden olmayana karşı yönelttiği nefret onun tüm gündelik yaşamını etkiliyor.
SESSİZLİĞİN YIKICI ETKİSİ
Tüm bunlar yaşanırken Conrad’ın sessiz kalması ise Hans için en büyük yıkım oluyor. Kalbi kırılıyor. Yalnızlaşıyor. Okulda arkadaşları ona karşı cephe alıyorlar ve sonunda bu karşılıklı kavgaya dönüşüyor, oturduğu masaya “Yahudiler Almanya’yı berbat etti. Uyanın Ey halkım” yazan kâğıtlar yapıştırılıyor. Eskiden çok sevdiği öğretmenleri ona sırtını dönüyor.
NEFRETİN HAREKETE GEÇİŞİ
Kitaptan uyarlanan filmden bir kare…
Bu durum yine Sara Ahmed’in tespitlerini hatırlatıyor. Ahmed şöyle söylüyordu; “Nefret duygusu sıradan insanı harekete geçirmeye, o fanteziyi gerçek kılmaya yarar; bunu da özellikle sıradan olanı kriz içinde, sıradan insanı ise gerçek mağdur olarak göstermekle yapar.” Kitapta, Almanya’nın içinde bulunduğu durum nedeniyle bir günah keçisi olarak kurgulanan Yahudiler nefret duygusunu harekete geçiren bir yere yerleştiriliyor, sıradan olanı bir krizmiş gösterme ve sıradanı nefretin parçası hâline getirme durumu da böylece ortaya çıkıyor.
Sonuç olarak; öğrenci, öğretmen bu nefret örgütlenmesinin bir parçası hâline gelerek son günlerde veya geçmişte kendi coğrafyamızda da örneğine çok sık rastladığımız “kötülüğün sıradanlaşması” durumuna sebep oluyor. Yani bir bakıma faşizm ve onun gücüne yaslanma sıradan bedenlere sirayet ediyor ve başlangıçta bahsettiğimiz gibi “iki insan arasındaki ilişkiye” kadar iniyor.
Hans ve okul arkadaşları arasındaki ilişkinin anlattığı en önemli şey de budur. Sıradan genç bir insanın birden öteki olarak kurgulanıp dışlanması ve tüm nefreti üzerinde toplaması, yukarının politikalarının kitap özelinde Nazi politikalarının sıradan insana nüfuzu ve onun sonucu.
TANIKLIĞIN PAYLAŞILAMAYAN YÜKÜ
Bu yaşananlardan sonra Hans, ailesi tarafından Amerika’ya gönderiliyor. Babasına göre Almanya bir hastalık geçiriyor ve bunu atlatacak çünkü o kendini Alman hissediyor ve tanık olduklarına inanamıyor. Oysa durum öyle olmuyor, en sonunda Hans’ın anne ve babası intihar etmek zorunda kalıyor. Hans için ise Amerika günleri başlıyor, belki de sürgünlük günleri, demeliyiz.
Yaşamı bir şekilde iyi gitse de o yaşadığı kırgınlığı atamıyor, özgüven eksikliğini hep duyuyor, insanlara güvenmiyor ve şöyle söylüyor: “Yaralarım hâlâ iyileşmedi, Almanya’nın hatırlatılması onlara tuz basmak gibi.” Bu durum okuru Jean Améry’nin Auschwitz tanıklıklarını anlattığı “Suç ve Kefaretin Ötesinde” adlı kitaba götürüyor.
O, “geçmişe dönük kine” karşı eleştirilmeyi anlamıyordu çünkü yaşamış olmanın geride bıraktığı hınç duygusunu üzerinden atamıyordu. Haklıydı, işkencenin en derin acısını tüm bedeninde hissetmişti, adalete hiç güvenmiyor, kendisini bu hıncından dolayı eleştirenlere kırılıyordu. “Kavuşmak” kitabının Hans karakteri ailesinin korumacı davranması sayesinde belki Améry kadar çok acı çekmemiş, işkence görmemişti ancak en yakın dostunun başına gelenler karşısındaki sessizliğine tanık olmuş, en sevdiği öğretmeni tarafından görmezden gelinmiş, ailesi intihar etmek zorunda kalmıştı.
Ve bu nedenle de karşılaştığı Almanlara karşı temkinli ve güvensizdi, onun hissi tanık olmanın getirdiği sancının geçmeyişiydi belki de tıpkı Améry’nin hissettiği gibi.
“Kavuşmak” öylesine bir uzun öykü değil, yaşadığımız dünyaya, coğrafyamıza, duyguların politik anlamlarına, sıradan insan ilişkilerindeki faşizme dair düşündüren, bunu anlatısıyla ve karakterleriyle birleştirebilen bir kitap. Özellikle metnin sonundaki Hans ve Conrad ile ilgili sürpriz son, gözyaşlarınızı tutamamanıza sebep olabilir.
Alıntılar için bakınız;
Ahmed, S. (2015), “Duyguların Kültürel Politikası”, (Çev. Sultan Komut), İstanbul: Sel Yayıncılık.
Améry, J. (2015), “Suç ve Kefaretin Ötesinde”, (Çev. Cemal Ener), İstanbul: Metis.
Emek Erez kimdir?
"Yaşam kitap ve sinema üzerine çeşitli portallarda karalamacı".
Galileo’nun işaret ettiği sır
[5s 4d] Galileo’nun Parmağı: Bilimin On Büyük Fikri adıyla Barış Gönülşen tarafından çevrilerek Patika Kitap Yayınları etiketi ile Türkiyeli okurlarıyla buluştu. Yalnızca biyoloji alanında değil, bilim tarihi açısından dönüm noktalarını oluşturan termodinamik, kuantum, uzay-zaman, aritmetik gibi bir dizi konu başlığının yer aldığı çalışma Galileo'nun çalışmalarını inceliyor.
Kürk Mantolu Madonna'nın el yazmaları yayınlandı
[20s 41d] Sabahattin Ali hakkında yapılan çalışmaları inceleyen 'A'dan Z'ye Sabahattin Ali' kitabının genişletilmiş yeni baskısı okurla yeniden buluşuyor. Yeni baskıda Kürk Mantolu Madonna'nın el yazmaları da yer alıyor.
İlber Ortaylı’nın performansı
[2g 3s 59d] Çok sevdiğim bir arkadaşım yazmamı istedi. Oysa yazarken canı çıkan bir adamım. Üstelik kimilerinin hayran kimilerinin kıl olduğu Ortaylı kim? diyerek soruyu bu hale sokan da benim. Ve şimdi bunun altından nasıl kalkacağımı bilemiyorum.
Teolojinin modern hali
[5g 4s 54d] Hegel’in mutlak ve evrensel devleti bir fanteziden başka bir şey olmadığı için de sözünü ettiğim teolojik-mitsel biçimin boş-merkezine ‘devlet’ oturur. Yani Tanrı’nın yerini Devlet alır. Bu nedenle gerçek bir seküler eleştiri ufkundan yoksun sekülerler ile gerçekte dibine kadar bu dünyaya tapınan dindarlar, gerçekte bir madalyonun iki yüzü gibidirler.
Devletler neden öldürür?
[5g 4s 59d] Helmut Ortner imzalı “Eğer Devlet Öldürürse/ İktidar, Ölüm Cezası ve İnsan Hakları Üzerine” isimli kitap Emrah Cilasun tarafından türkçeleştirildi. Ortner kitabını, “Bu kitap tarihsel ve aktüeldir; bilimsel bir araştırma, sıkı bir tez, siyasi bir polemik yazısı değildir. Tabii ki yazar, barbar, anakronist ve etkisiz olan ölüm cezası karşıtlığını gizlemek niyetinde değildir” sözleriyle tanımlıyor.
Özdemir Asaf'ın konağının üzerine BİM değil apartman yapılmış
[5g 4s 59d] Şair Özdemir Asaf'ın eski evinin bulunduğu sokak gündem oldu. Olgun Arun sokağın hikâyesini anlattı.
Birey nasıl ölür?
[5g 4s 59d] Heretik yayıncılık tarafından, Duygu Toprak çevirisi ile basılan, Joss Sheldon’ın “Küçük Ses” adlı kitabı bir çocuğun aileden başlayarak toplumsal yaşama ve sisteme uyumlandırılma aşamalarını ayrıntılarıyla betimliyor. Kitap, eğitim-öğretim konusunun çok tartışıldığı bugünlerde konuyu dert eden okura zamanlama olarak da uygun bir dönemde sesleniyor.
Kapital 150 yaşında: Anlatılan bütün insanlığın hikâyesidir
Kapital’in önemi yalnızca 'kapitalizmin bilimsel incelemesi' olarak sahip olduğu kuramsal başarıdan kaynaklanmaz. Aynı zamanda insanlığın özgürleşmesi için dünyayı bilinçli bir şekilde değiştirme mücadelesinin kılavuzu olarak tasarlanmıştır.
Duygu Çayırcıoğlu: Önemli olan zamanı yakalayabilen eserler yazabilmek!
Duygu Çayırcıoğlu İletişim Yayınları'nı anlattı. Editör, "Pek çok genç yazarın ilk kitabı çıkacak" dedi.
Çoğunluk kompleksi: Yeter ki modern olsun
Şunu biliyordu Refik Halid, ister örtülü ister örtüsüz, hukuk kadın haklarını korumak için vardı, adalet ancak böyle tecelli edebilirdi. Bu örnekte açık olana adaletle davranılmıştı. Bunu alkışlıyordu çünkü eşit ve özgür olmak bu anlama geliyordu. Kapalı olanın hakkı haydi haydi korunurdu.
Demirtaş’ın 'Seher'i tükendi
Demirtaş’ın öykü kitabı Seher 3 günde tükendi. Dipnot Yayınları, ikinci baskıyı gerçekleştirdi.
12 Eylül'ün şiirleri
Devletin kültürel terörü bir tek şeyi hedefliyordu: 12 Eylül rejimi ne istiyorsa o olacaktı. Neye sanat yapıtı, kültür varlığı, edebiyat, şiir diyorsa o kabul edilecekti. Bu dayatmayı karşı çıkmaksızın, sessizce onaylayanlar oldu. Şiir de, o koşullarda ve bu durum karşısında ikiye ayrıldı.
Büyük Ortadoğu Projesi uygulamaya mı konuldu?
Şeymacun Ilıcalı ve gelinin düğünü
Muhalefeti birleştiren 2. tur senaryosu
Ulusların kaderini tayin hakkı, kaos, Kürtler
Ne Beşiktaş, Cim-bom ne de Kanarya... Alanya!
Modern zamanın asli siyasal aktörleri: Şirketler
Kötü adamların hepsi birbirini tanıyor
İspanya sistemi ve Katalanların derdi, tasası…
Çocuk Mahpuslar 2: Tutuklu ve hükümlü çocuklar
Kıyılan ormanların arkasında çalışmayan metrolar var!
Trafikte saygıyla bekleyen ayı!
Meksika depremi: Sallandı sallandı çöktü
İstanbul'da sabretmeye hazır mıyız?
Protocinema sunar: Kiralık, Satılık