TCMB’nin Gerçek Rezervleri Kaç Dolar? - ParaAnaliz
Seçim arifesinde hükümetin ricasıyla bankaların yabancılara fonlamayı kısması SWAP faizlerini %1.000’lere yükseltmiş, TCMB de “arka kapıdan faiz artırımına” baş…
Seçim arifesinde hükümetin ricasıyla bankaların yabancılara fonlamayı kısması SWAP faizlerini %1.000’lere yükseltmiş, TCMB de “arka kapıdan faiz artırımına” baş vurmak zorunda kalmıştı. Böylece bankalar arasında çok sık kullanılan, fakat sokaktaki vatandaşın hemen hiç gündemine gelmeyen bir finansal enstrüman da manşetlere geçmişti. Artık SWAP piyasası normale döndü, swap eğrisi %26 civarında bir TL faizi fiyatlıyor, fakat SWAP’lar gündemimizden çıkmadı.
TCMB’nin her hafta yayınladığı analitik bilançoda olağandışı harketler bir çok uzmanın dikkatini çekti. TCMB’nin kamuya döviz borç verdiği, kamunun da el altından döviz satarak TL’yi savunduğu iddiaları dillerde dolaşmaya başladı. En son olarak da yabancı yatırımcı ve bankalar TCMB’in net F/X rezervlerindeki gerilemeyi dillerine doladılar. Bu gerileme son 2 veri haftasında durdu, ama şüpheler dağılmadı. Bazı uzmanlar TCMB’nin bu kez kulaklarından döviz mevduat fışkıran özel bankalardan swap yoluyla borç alarak net F/X rezervlerini yüksek gösterdiğini öne sürdüler. TCMB bu konuda açıklama yapacağını vaat etmesine rağmen uzun süre sessiz kaldı.
Çarşamba günü Financial Times’da çıkan “Turkey props up reserves with billions of dollars in short-term borrowing” (Türkiye rezervlerini milyarlarca dolar borçla takviye ediyor) başlıklı haberde TCMB’nin cevabı yayınlandı.
İnternet sitesinde dün yukarıdaki şekilde yayımlanan haber bugünkü FT basılı gazete nüshasında ise manşete çıkarılmış.
Aşağıdaki grafik “Türk merkez bankası swapların kullanımını dramatik miktarlarda arttırıyor” başlığını taşıyor.
Adını vermek istemeyen bir eski TCMB yöneticisi ise “Bunlar borç, kazanılmış para değil. Rezerv artırmanın geleneksel yöntemi bu değildir” dedi.
FT hesaplarına göre geçmişte swap hesabında 500 milyon dolardan fazla bakiye göstermeyen TCMB’nin bu kalemde borçları 8 Nisan haftasında 13 milyar dolara yükseldi.
Adını vermek istemeyen beş uzman veya yatırımcı da FT’la rezerv düzeyi hakkında kaygılarını paylaştılar. FT’a göre bu kişiler JP Morgan aleyhinde soruşturma başlatılmasından sonra bu konuda açıkça konuşmaktan çekindiklerini söylediler.
FT tanımların biraz değiştiği günlük analitik bilançodan da SWAP işlemlerini çıkartarak rezerv hesabı yaptı. Bu hesaba göre net F/X reservler Nisan ayı boyunca 11.5 milyar doların altında seyretti. Eş yöntemlerle hesaplanan Mart başı rezervleri ise 28.7 milyar dolar olarak rapor edildi.
FT’ye göre, swap işlemleri dahil edilse dahi, Mart-Nisan arasında rezervlerde bir kayıp var. FT bu kaybın TCMB’nin kamuya verdiği borçla ilgili olup olmadığını sordu. TCMB soruya açık cevap vermedi, fakat “SWAP operasyonları Bankamızın yerli bankaların likidite yönetimi ve etkin çalışmasını sağlamada kullandığı uluslararası kabul gören bir yöntemdir” demekle yetindi. TCMB ayrıca genel kabul görmüş rezerv rasyosunun brüt rezervler olduğunu, çünkü gerektiği zaman tüm bu meblağın Banka’nın kullanımına amade olduğunu vurguladı.
Halen 77 milyar dolar olan brüt rezervlerin de bir yıl içinde 177 milyar dolar dış borç çevirmesi gereken ekonomi için yetersiz olduğu iddia ediliyor.
Aşağıdaki grafiğin başlığı “Türkiye’nin net yabancı varlıkları ve kısa vadeli swap borçlanması” başlığını taşıyor. Mavi çizgi net yabancı varlıklar, pembe çizgi kümülatif swaplar.
Financial Times makalesinin belki de en çarpıcı yanı swaplar çıkarıldıktan sonra TCMB’nin net rezervlerinin kalan miktarı. Aslında bütün yazı neredeyse aşağıdaki grafiği vermek için yazılmış desek yanlış olmayabilir. “Analistler, Türkiye’nin cephaneliğinin kısa vadeli borçlanmayla doluymuş gibi gösterildiğini söylüyor” başlığını taşıyor. Burada da mavi çizgi TCMB net yabancı varlıklar yani net rezervleri gösterirken, pembe çizgi swap borçlanması çıkarıldıktan sonra kalan net rezervleri gösteriyor. Grafiğin içindeki okla gözüken yazıda ise o noktada TCMB’nin swap kullanımı burada hızlanıyor diyor.
Bu yazıda dikkat edilmesi gereken bir şey var. O da 2008 krizinin patlak vermesinden beri bütün büyük merkez bankaları dahil, merkez bankalarının FT’nin tabiriyle savaş deposunun doldurulması için swapları kullandılar. Yani bunu yapan ilk TCMB değil. Üstelik o kriz zamanları çok ciddi merkez bankalarının ve bankacılık sistemlerinin rezervleri, kur ve faiz riskleri çok ciddi boyutlara çıkmıştı. Yani acil zamanlarda bu tür yöntemlerin bazen bir miktar aşırıya kaçacak şekilde bile olsa kullanılması gayet meşru. Sorun bunun acil ve kısa dönemlerde kullanılabilecek geçici bir önlem olduğunu ve uzun dönemde bunlara güvenmemek gerektiğini unutmakta olabilir. Onun için FT’nin bu haberini okuyup akılda tutmak ve bir an evvel Türkiye’nin rezervlerini geliştirmek için daha çok güven yaratacak daha kalıcı, daha uzun vadeli yöntemlere geçmesini istemek faydalı olacaktır.
CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN BU HABER ÜZERİNE KONUŞTU
Başkan Recep Tayyip Erdoğan Memur-Sen 6. Genel Kurulu’nda konuştu. Financial Times’ın TCMB’nin swap işlemleriyle ilgili hakkında dün yaptığı ve özetini okuduğunuz habere de o konuşmasında değindi. Erdoğan, “Türkiye olarak son yıllarda uluslarası bir karalama kampanyasına maruz kalıyoruz. Şu an ülkemdeki ekonomik durumla alakalı batı tüm medya organlarıyla ekonomimizi çökmüş gibi gösteriyor. Siz ne yaparsınız yapın, Türkiye dimdik ayaktadır. Financial Times böyle yazmış. Sen ne yazarsan yaz, alışacaklar. Türkiye’nin gücünü de kabullenecekler.” ifadelerini kullandı.
PİYASA SWAPLAR KONUSUNDA ŞEFFAFLIK VE AÇIKLAMA İSTİYOR
TCMB’nin net uluslararası rezervi ise son verilere göre 28.4 milyar dolar oldu. Bu rakamın yaklaşık 12.1 milyar dolarlık kısmı vadesi gelmemiş swap işlemlerinden oluşuyor. Merkez Bankası bünyesindeki döviz karşılığı TL swap piyasasında vadesi gelmemiş toplam swap satış limiti 4 Nisan’da yüzde 30’dan yüzde 40’a çıkarılmıştı.
To be fair to the CBRT they are more transparent than most central banks in publishing headline net and gross FX reserve data on a weekly basis – most just do monthly. But suspicions run deep about their use of SWAPs and impact on headline numbers. https://t.co/0RYGs3PlKC
— Timothy Ash (@tashecon) April 18, 2019
İLGİLİ HABER Bloomberg: Uzmanlar ve statejistler TCMB’den daha detaylı açıklama bekliyor
MERKEZ BANKASI’NDAN CEVAP
Haberden de gördüğünüz gibi Financial Times gazetesinin iddiasının özü, Türkiye’nin net rezervlerinin Merkez Bankası’nın açıkladığının aksine 28.1 milyar dolar değil, 16 milyar dolar olduğu idi.
A para’nın ulaştığı Merkez Bankası yetkilisi, Merkez Bankası’nın altın dahil brüt rezervleri dikkate aldıgını ve bu rezervlerin şu an 97-98 milyar dolar oldugunu ayrıca bunların hepsinin kullanılabilir oldugunu ifade etti.
Ayrıca yetkili Merkez Bankası’nın rezervlerinde ufak dalgalanmalar olabileceğini ancak orta ve uzun vadede Merkez Bankası’nın rezervlerinde bir artış trendi olduğunu belirtti.
Merkez Bankası’nın döviz rezerviyle ilgili herhangi kaygı verici bir durumu olmadığını ifade eden yetkili Financial Times gibi uluslararası kuruluşların yapmış olduğu haberlerin kötü niyetli olduğunun altını çizdi.