ARI ZEHRİNİN KİMYASAL YAPISI VE İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNE ETKİLERİ - ppt indir
... konulu sunumlar: "ARI ZEHRİNİN KİMYASAL YAPISI VE İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNE ETKİLERİ"— Sunum transkripti:
ARI ZEHRİNİN KİMYASAL YAPISI VE İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNE ETKİLERİHazırlayan : Emine KARAASLAN Danışman : Engin DEREBAŞI
1. GİRİŞ Arılar soktuğunda canımızı yakan ve bu yüzden insanların arılardan korkmasına sebep olan arı zehiri de bir arı ürünüdür. Bu ürün uygun bir teknikle arılardan toplanıp insanlığa yararlı olacak bir şekilde kullanılabilmektedir.
Arı zehiri, işçi arılarda zehir bezi tarafından arının çıkışından 20 günlük oluncaya kadarki sürede üretilip zehir torbasında depolanan bir maddedir. Yeni ergin hale gelmiş bir günlük arılarda bir miktar arı zehiri mevcut olmasına rağmen, bu dönemde iğnenin henüz sert olmaması nedeniyle sokamazlar. İkinci günden itibaren asit salgı bezinin aktivitesi artar ve günlük arılarda arı zehiri üretimi en yüksek seviyeye ulaşır. Bir arı soktuğunda zehirin ancak 1/3’ ünü enjekte edebilir. .
2- Arı Zehirinin İçeriği ve ÖzellikleriArı zehiri açık renkte, kokusuz, su gibi bir sıvı maddedir. Keskin ve acı bir tadı bulunur. Asidik yapıdadır ( pH= ). Normal sıcaklıkta yaklaşık 20 dakikada kurur ve ağırlığının %65-70 ‘ ini kaybeder. Arı zehiri soğuğa ve sıcağa dayanıklıdır. Kurutulmuş arı zehiri rutubetten korunursa birkaç yıl süreyle özelliklerini kaybetmez.
Apis türlerinden elde edilen zehirlerin benzer yapıda olmasına karşın, çeşitli ırklardan elde edilen zehirlerde olduğu gibi her bir tür içinde zehirin yapısında ufak tefek farklılıklar bulunabilir. Apis cerana (Hindistan bal arısı) zehirinin Apis melifera zehirinden iki kat daha güçlü düzeyde olduğu bilinmektedir.
Arı zehiri kimyasal olarak çok karmaşık bir yapıya sahiptirArı zehiri kimyasal olarak çok karmaşık bir yapıya sahiptir. Arı zehiri içerisinde birçok proteinler, enzimler, peptidler, ve aktif aminler bulunmaktadır. Arı zehri 18 üzerinde farmakolojik aktiviteye sahip bileşikten oluşmaktadır.
2.1. Arı Zehirinin BileşimiKimyasal Madde Oran (%) Oran(%) Mellitin 30-50 Hyaluronidase 2 Fosfolipaz A 10-20 MCD peptidi Apamin 3 Histamin <1
Melittinin farmokolojide ve fizyolojide etkileri;Hücre membranlarını parçalayarak hızla kan dolaşımına karışır ve kan hücrelerini parçalar. Melittin bu etkisiyle fosfolipaz A2 adlı enzimin parçalayıcı etkisine yardımcı olur. Bazik yapıdadır pH=10’ dur. Antibakteryel, Antifungal özelliğe sahiptir. Sinir sistemini düzenler. Radyo ışınlarından koruyucu etkiye sahiptir. Ağrı kesici özelliğe sahiptir.
Histamin; Zehire hassas olan kişilerde baş ağrısı, şişme, kaşıntı, kusma ve görme bozukluğuyla, kan damarlarını genişleterek ölüme neden olabilecek etkiye sahip bir maddedir.
Apamin Bazik karakterlidir pH=10 dur.Bağışıklık sistemini güçlendirici özelliğe sahiptir. MS vakalarında özellikle arı zehirinin bu yapısı üzerinde durulmaktadır. Sinirleri etkileyerek tetanoz benzeri krampları ortaya çıkarır. Apamin’in aynı zamanda bilim adamlarını şaşırtan iltihap önleyici etkileri de vardır.
Hyaluronidaz; Yapısı çok iyi bilinmemektedir.Zehrin yapısında izole edilmesi ve saflaştırılması oldukça zordur. Asidik karakterlidir pH=4-5 civarındadır. Dokuların geçirgenliğini artırmaktadır. Hücrelere bağlanmış bağları çözerler. Bağışıklık sistemini uyarıcı antijenik etki ve anaflaksiyi engelleyici etkiye sahiptir.
FosfolipazA1-A2 ; Bütün zehirlerin içinde bulunur.Bazik karakterlidir pH=10 ‘dur. Arı zehri içersinde farmokolojik etkisi en etkin olan maddedir. Arı zehrinin hemolitik dengesini sağlamaya katkıda bulunur. Melittin ile birlikte sinerjik etki yapar. Radyoaktif aktiviteye sahiptir. Kan basıcını kontrol altına alır. Antijenik uygulamaya sahiptir.
MCD peptidi; Apamin gibi bu da sinirlere etkiler, ancak apaminin tersine iltihabi olaylara yol açar. Apamin ve MCD peptidinin birbirine zıt etkileri birçok araştırmacının konusu olmaktadır.
Arı zehrinin ihtiva ettiği proteinler bölgelere ve mevsimlere göre değişiklik göstermezler. Ülkenin değişik bölgeleri ve yılın değişik zamanlarında arılarda yapılan çalışmalarda, arı zehrinde bulunan proteinlerin aynı olduğu görülmüştür.
2.2. Arı zehirinin saklanması:Soğutucularda veya dondurulmuş olarak koyu şişelerde saklanır. Kuru arı zehiri birkaç ay donmuş olarak saklanabilir. Sıvı zehir yada sulandırılmış zehir, koyu cam şişelerde ve ağızları sıkıca kapatılarak kuru zehir gibi saklanabilir.
3.Arı Zehirinin İnsan Sağlığı Üzerine EtkileriArı zehrinin ilaç olarak kullanımı çok eskiye dayanmaktadır. M.Ö yıllarına ait bir papirüste arı zehrinin tedavi maksatlı kullanımının delillerine rastlanmıştır. Özellikle arı zehri ile romatizmanın tedavi edilebileceğini Mısırlılar da bilmekteydiler. Tedavi, ağrıyan yer arıya sokturularak yapılırdı. Günümüzde zehir özel yöntemle toplanıp kurutularak süresiz saklanabilmektedir. Yapılan araştırmalar arı zehrinin kortizon salgısını arttırdığını göstermiştir.
Avrupa'da uzun yıllar arı zehiri;Eklem rahatsızlıklarında , Romatizmal hastalıklarda kullanılmaktadır. Gribal enfeksiyonlarda, Ortopedik hastalıklara karsı kullanılmakta, iltihap kurutucu ve analjezik (ağrı kesici) etkileri bulunmaktadır.
Amerikan Apiterapi BirliğiMafsal iltihabı (arterit), Doku sertleşmesi, Deri veremi, Yaşlılarda görülen deri sertleşmesi, Kronik yorgunluk sendromu, Yara izi, Deri kanseri, Egzema gibi hastalıkların tedavisinin günümüzde arı zehiri ile yapıldığını bildirmiştir.
Arı zehrinin etkili olduğu kabul edilen MS, arthritis (eklem iltihabı) ve romatizma rahatsızlıklarından başka epilepsi (sara), migren, sinüzit, bazı kanser türleri, damar tıkanıklıkları, astım ve AİDS’te kullanılmakta ve başarılı sonuçlar alınabilmektedir.
Çağın vebası olarak nitelendirilen AİDS üzerinde yapılan çalışmada arı zehrinin HİV virüsünün bağışıklık sistemini çöktürücü etkisini kişinin bağışıklık sistemini güçlendirerek önce yavaşlattığı sonra da gelişimini durdurduğu ortaya konulmuştur. Kanser vakalarında ise arı zehrinin merhem, tablet veya iğne yoluyla vücuda uygulanmasıyla umut verici gelişmeler kaydedildiği belirtilmektedir.
Şekil.3.1. Çin Apiterapi Merkezinde Uygulanan Arı iğnesi Tedavisi(Apipunktur)
İnsanların tedavisinde arı zehrinin toplanarak kullanımı yerine, ergin işçi arıların doğrudan hastayı iğnelemesi yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemde; arılar kovan önünden, kuluçkalık veya ballık bölümünden açılan küçük bir delikten kavanozla toplanabilirler. Toplanan adet işçi arı, yaklaşık iki hafta şeker şurubuyla beslenir ve hasta üzerinde günlük sokma işleminde kullanılır.
4.Arı Sokması ve Meydana Gelen Reaksiyonlar
4.1. Arı İğnesi ve Arı SokmasıArı iğnesi iki kısımdan oluşur. Birinci kısım karın boşluğunda bağırsaklara bağlı ve oval şekilde olan zehir keseciğidir. İkinci kısım ise iğnedir. İğnenin üzerinde 9 adet ok ucuna benzeyen kancacıklar bulunur. Arı iğnesini sapladıktan sonra bu kancacıklar iğnenin geri çıkmasını engeller.
Kendini kurtaran arının yaşama şansı yoktur, bir iki gün içinde ölürKendini kurtaran arının yaşama şansı yoktur, bir iki gün içinde ölür. İğnesini kaybeden arı daha çok hırçınlaşır ve düşmana saldırır. Fakat tekrar sokma şansı yoktur. Ancak yaban arıları, birkaç kancası olan iğnelerini bırakmadıkları için ölmeden birçok kez sokabilirler. Şekil: Sokmuş ve zehir kesesini sokulan yerde bırakmış bir işçi arı
4.2.Arı Soktuğunda Alınacak ÖnlemlerArı sokup iğnesini bıraktıktan sonra, kesinlikle zehir kesesinden tutarak çıkarmaya çalışmamalıdır. Çünkü bu hareket kesenin içindeki zehirin vücudumuza zerkedilmesine ve acımızın artmasına neden olur. En iyisi bir bıçağın yüzüyle ya da tırnağımızla sıyırarak çıkarmaktır.
Arı soktuktan sonra panik halde el kol hareketleri yapmamak lazımdırArı soktuktan sonra panik halde el kol hareketleri yapmamak lazımdır. Bu hareketler diğer arıların da dikkatini çekerek saldırmalarına sebep olur. Arı saldırısı karşısında yapılacak en iyi şey yüzümüzü ellerimizle kapatıp ordan uzaklaşmak ve bitkilerin arasına oturarak saklanmaktır.
Şekil.4.2.2.Arı zehrinin sokulan yerde yaptığı reaksiyonArı sokması sokulan yerin şişmesine neden olur. Bu da insana acı verir ve sinirli yapar. Sokan arıların çokluğuna göre, miskinlik, başağrısı, titreme, kaşıntı gibi reaksiyonlar da görülebilir. Şekil Arı zehrinin sokulan yerde yaptığı reaksiyon
Arı zehirinin kendine özgü keskin bir kokusu vardırArı zehirinin kendine özgü keskin bir kokusu vardır. Bu zehir kokusunun yayılması diğer arıları da hırçınlaştırır. Eğer bir arı soktuğunda gerekli önlemler alınmazsa, aynı yerden başka arılar da sokmaya çalışır. Onun için arı soktuğunda arılıktan uzaklaşıp sokulan yeri yıkamak gerekir.
Ciddi alerjik reaksiyon ;Hemen her yaşta görülmekle birlikte en sık 20 yaşından önce karşılaşılır, Erkeklerde iki kat fazladır. Sokma sonucu gelişen alerjik reaksiyonun ciddiyeti yaş ilerledikçe artmaktadır. İki sokma arasında geçen zaman ne kadar kısaysa reaksiyon gelişme riski o kadar artmaktadır. En sık baş, boyun bölgesi sokmaları tehlikeli alerjik reaksiyonlara neden olsa da, vücudun herhangi bir yerindeki sokma da aynı derecede reaksiyona yol açabilir.
Arı soktuktan sonra alınacak önlemler;Arı sokmasına karşı en pratik tedavi amonyaktır. Şişmeye karşı antihistaminik veya steroid bir krem sürülmelidir. Ancak şiddetli reaksiyonlar için geciktirilmeden tıbbi müdahalelere başvurulmalıdır.
Arı soktuktan sonra yarayı ovuşturmak ya da emmek kesinlikle doğru değildir. Arı tarafından sokulan kişi eğer terli ise zaten ter zehirin etkisini alacaktır. Sokulan yere buz koymak, soğuk su ile yıkamak, yoğurt sürmek acının azaltılması için faydalıdır. Ayran da içilebilir.
Arının meyve yerken ağıza kaçarak boğazdan sokması hayati tehlike yaratabilir. Böyle bir durumda doktora giderken sirke ile sık-sık gargara yapmak gerekir. Arı sokmalarında halk tarafından uygulanan çok pratik bir yöntem daha vardır. Sokulan bölümdeki iğne ve torbacığın sıyrılarak çıkarılmasından sonra, arazi şartlarında ısı verebilecek ne varsa (çakmak,sigara,kibrit v.b.) iğnenin çıkarıldığı bölge ısıtıldığında, kısa sürede arı sokmasının etkisini kaybettiğini görebiliriz. Arı zehiri protein yapısında olup derece sıcaklıkta denatüre olarak toksin özelliğini kaybedeceğinden yapısı değişmektedir.
4.3.Arı Zehiri Alerjisi Alerji, vücudumuza dışarıdan giren çeşitli maddelere karşı gösterilen anormal bir tepki olarak tanımlanabilir. Burada esas amaç, vücudu yabancı olduğu farkedilen bu maddeye karşı korumaktır. Aslında yabancı olduğu halde, vücudumuza hiçbir zararı dokunmayacak hatta yararları olabilecek bu madde adeta bir düşman işlemi görmekte ve düşmana gösterilen bu aşırı tepki vücutta birtakım hasarlara ve zararlara yol açmakta ve alerjik bir hastalık olarak karşımıza çıkmaktadır.
Tarihte ilk arı alerjisi,M.Ö yılında Mısır Firavunu Menes’ in yaban arısı sokması sonucu anafilaksiden ölmesiyle kayıtlara geçmiştir.
Anaflaksi Arı allerjisi olanlarda vücudun genelinde kızarma, kaşıntı ve yumuşak dokularda şişme görülür. Bu sırada solunum güçlüğü, karın ağrısı, kusma, çarpıntı ve baygınlık görülebilir. Boğaz kaslarının kasılması ve yutak bölgesinin şişmesi ile nefes gittikçe zorlaşır ve hasta boğulabilir. Bu olaya “anaflaksi” veya “anaflaktik şok” adı verilir.
4.3.2.Anaflaksinin BelirtileriAnaflaksi, kişinin duyarlılığına ve alınan alerjenin miktarına göre değişik tablolara neden olur. Başta deri, alt ve üst solunum yolları, dolaşım ve sindirim sistemi olmak üzere pek çok organ sistemine ait belirtiler ortaya çıkar.
Anaflaksi belirtileri;Anaflaksi, kişinin duyarlılığına ve alınanalerjenin miktarına göre değişik tablolara neden olur. Başta deri, alt ve üst solunum yolları, dolaşım ve sindirim sistemi olmak üzere pek çok organ sistemine ait belirtiler ortaya çıkar.
4.3.3.Anaflaksi Tedavisi: Anaflaksi çok acil bir durumdur. Kişiye hemen girişimde bulunulmadığı zaman kısa zamanda ölüme sebep olabilir.
Anaflaksi belirtileri saptandığında yapılması gerekenler:Arının soktuğu yer belli ise o bölgeye hemen turnike yapılarak zehirin kana karışması engellenir. Varsa, arının iğnesi çıkartılır. Kişi sırtüstü yatırılır ve bacakları yukarı kaldırılır. Bu sayede beyin ve kalp gibi önemli organlara daha fazla kan gitmesi sağlanır. Hasta sıcak tutulur ve mümkünse oksijen verilir. Anaflakside yaşam kurtarıcı ilaç ADRENALİN’(Epinefrin) dir. 1:1000’lik adrenalin, 0,3-0,5 ml dozunda 20 dakika arayla deri altına zerk edilir.
4.3.4.Anaflaksiden Korunma Daha önce anaflaksi geçirmiş olanlar, durumlarını bildiren bir kart veya künye taşımalıdırlar. Anaflaksi nedeniyle ölüm tehlikesi atlatanların yanlarında sürekli olarak adrenalin bulundurmaları gerekir. Mutlaka yanlarında bulunduracağı tablet şeklindeki kortizonlu ilaçtan da almalıdır (50 mg Prednizolon). Arıya maruz kalınabilinecek bölgelerden uzak kalınmalıdır.
5.SONUÇ VE ÖNERİLER Arı zehirinin içerisinde birçok proteinler, enzimler, peptidler ve aktif aminler bulunmaktadır. Arı zehirinin farmokolojik etkileri, bağışıklık sistemini uyarması ve birçok rahatsızlığa pozitif etkisi nedeniyle son yıllarda üretimi ve tıpta kullanımı her geçen gün artmaktadır. Arı zehirinin tedavi edici özelliği ve yaygın olarak kullanımı nedeniyle arı zehiri tedavisini de içerisine alan apiterapi, başta Amerika, Kanada, Çin ve birçok Avrupa ülkesinde alternatif tıp veya tamamlayıcı tıp olarak kabul edilmiş ve Apiterapi hastaneleri kurulmaya başlamıştır.
Dünyada arı zehiri ile ilgili birçok çalışma yapılmakta ve tedavi edici özelliğinden yararlanılmaktadır fakat ülkemizde diğer arı ürünlerinde olduğu gibi arı zehirine de gerekli önem verilmemekte hatta üretimi yapılmamaktadır. Oysaki arı zehiri, belirli oranda alıcısı olan yüksek derecede özel bir üründür. Amerika ‘da bulunan önemli üretici firmalar, son 30 yılda yaklaşık 30 kg kuru arı zehiri üretmişlerdir. Brezilya‘da çok geniş bir üretici kitlesi bulunmakla birlikte diğer ülkelerde bu sayı düşüktür. Dünya piyasasında 1 g arı zehirinin fiyatı dolar arasında değişim göstermektedir. Enjeksiyon amaçlı küçük dozlarda hazırlanan zehirlerse daha yüksek fiyatla satılmaktadır. Avrupa ve Asya pazarlarında zehirin pazar fiyatı daha düşüktür. Saf arı zehirinin lokal üretimi, dondurma işlemi dışında çok yüksek ve pahalı bir teknoloji gerektirmez
Dünyanın hemen her yerinde tıp alanında dikkatle izlenen ve hatta doktorlar tarafından ele alınan apiterapi konusu ülkemizde büyük bir ihmal ve hatta bazı kimseler tarafından da muhalefet ile karşılanmaktadır. Günümüzde kullanılan ilaçların nasıl yan etkileri varsa arı zehirinin de benzer etkileri olabilir. Ama yapılacak bilimsel araştırmalar sayesinde bu etkiler azaltılarak arı zehiri kullanımı artacak ve insanlar için çok daha önemli bir arı ürünü haline gelecektir.
Öneriler Türkiye ‘de destekleyici tıp önündeki mevzuat engelleri gözden geçirilmelidir. Üniversitelerde ve araştırma kuruluşlarında konuyla ilgili daha çok araştırma yapılmalı, sonuçları kamuoyuna duyurulmalıdır. Altyapısı uygun Tıp ve Eczacılık Fakültelerinde; destekleyici tıp hatta arı ürünleriyle tedavi ( apiterapi) klinikleri ve laboratuarları kurulmalı ve müstakil uzmanlık alanı olmalıdır. Konuyla ilgili kuruluşlar, uluslararası projelerde yer almalıdır. Apiterapi konusu medya ve sivil toplum örgütlerine iyi anlatılmalı, ciddi tartışmalar yapılmalıdır. Halk bu konuda bilgilendirilmeli böylece yanlış uygulamaların önüne geçilmelidir. Unutulmamalıdır ki; sentetik ilaçlarda olduğu gibi destekleyici ve ya alternatif doğal ürünlerde de dozaj çok önemlidir. Uygulamalar mutlaka uzman denetiminde olmalıdır.
"ARI ZEHRİNİN KİMYASAL YAPISI VE İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNE ETKİLERİ" indir ppt
Benzer bir sunumlar Bal Dışındaki Arı Ürünleri Hazırlayan: Duygu Uygun Danışman: Prof. Dr. Mustafa Karhan.
Bu resimdeki maddeler size ne anımsatıyor ? Proje hakkında