Yalçın Küçük gençliği isyan ettirmişti
28.02.2013 02:43 Karakter boyutu :
Osmanlı İmparatorluğu’nda çöküşü durdurabilmek amacıyla ilk ciddi yenilikler Padişah III. Selim'in (1789-1807) önderliğini yaptığı “Nizam-ı Cedid-Yeni Düzen” ile yapılmaya çalışıldı ama başarılı olamadı. Daha sonra Padişah II. Mahmut (1808-1839) döneminde Yeniçeri Ocağı'nın 1826'da (Vaka-i Hayriye) reform gibi bazı düzenlemeler yapıldıysa da bunlar da kalıcı olmadı.
Padişah II. Mahmut'un saltanatının ikinci döneminde yoğunlaşan reformlara resmi bir bildiriyle hukuki biçim verme talebi sık sık dile getirildi. Ancak iç siyasi dengeler nedeniyle bu işlem uzun süre ertelendi.
1 Temmuz 1839'da II. Mahmut'un ölümü ve Abdülmecit'in tahta çıkmasından hemen sonra sadrazamlığa reform taraftarı Mehmet Hüsrev Paşa getirildi. Ağustos ayında yurda dönen Londra büyükelçisi ve Hariciye Nazırı Mustafa Reşit Paşa, 17 yaşındaki padişahı ikna ederek Tanzimât belgesinin kabulünü sağladı. 3 Kasım 1839 günü Saray müştemilatı içerisinde yer alan Gülhane bahçesinde okunan bir Hatt-ı Şerif (Padişah Yazısı) ile Tanzimat-ı Hayriye (Hayırlı Düzenlemeler) ilân edildi. Osmanlı tarihinin en önemli belgelerinden biri olan bu metin, okunduğu yerden ötürü Gülhane Fermânı ve içeriğinden ötürü Tanzimat Fermânı adıyla da anılır. Tanzimât, Osmanlı İmparatorluğu'nda 1839 yılında Tanzimât Fermânı olarak bilinen Gülhane Hatt-ı Şerif-î'nin okunmasıyla başlayan yenileşme döneminin adıdır. Sözcük anlamı "düzenlemeler, reformlar" demektir. Batı dillerinde genellikle “Osmanlı Reformu” deyimi kullanılmaktadır.
Tanzimât Dönemi 1876'da Padişah II. Abdülhamit'in tahta çıkması ve Meşrutiyet'in ilânıyla sona ermiş kabul edilir.
İç-dış etkenlerle reform yapılmaya çalışılırken düzeni kökten değiştirmek amacıyla örgütlenen gençler de vardı.
“Yeni Osmanlılar-Genç Türkler-Jön Türkler” olarak adlandırılıyordu bu kökten değişiklik isteyen hareket. Bu hareket, “Kalemiye-seyfiye-ilmiye” içinde etkiliydi.
Islahat hareketlerini yeterli bulmayan ve toplumsal değişimi savunan Tercüme Odası ve Mir'at dergisinden altı arkadaş olan Namık Kemal, Mehmet Bey, Ayetullah Bey, Refik Bey, Reşat Bey ile Nuri Bey, 7 Haziran 1865 Pazar günü, Belgrad ormanında bir araya geldi.
Büyükdere Belgrad köyü Valide Bendi'ne bakan ağaçlıklar altında yapılan toplantı sonunda altı genç, “Meslek” adı altında gizli bir örgüt kurdu.
Cemiyet çeşitli isimlerle biliniyor: Meslek, İttifak-ı Hamiyet (Yurtseverler Birliği), Jeunes Turcs (Genç Türkler), Erbab-ı Şebab'ı Türkistan (Genç Türkistan) ve Yeni Osmanlılar. Jön Türk ve Yeni Osmanlılar deyimi, ilk önce Avrupa'da kullanılmıştı. Örgütün umdeleri: Uhuvvet, müsavat ve muavenet'di. Meslek adlı gizli ihtilalci örgüt, Padişah'ın Meclis-i Hass'ı ziyaretine tesadüf edecek olan 5 Haziran 1867 Çarşamba günü, içlerinde silahlı fedailerde bulunan büyük bir kalabalık; Ayasofya Camii'nden Bab-ı Ali'ye gelecek, Ali Fuad, Mütercim Rüşdi Paşa gibi bazı devlet ricalini öldürecek, Meclis'i dağıtacak, ulemadan beş altı murahhası huzur-ı şahane'ye göndererek, Osmanlı toprakları üzerindeki bütün tebaanın müsavi reyleriyle seçilmiş temsilcilerinden teşekkül eden bir millet meclisi kurulmasını amir, anayasal değişikliği bildiren, her çeşit israfatı önleyici bir irade-i seniyye imza ettirecek; sakıt hükümetten inhilal eden yerlere de tevcihat defterinde isimleri yazılı şahısları geçirecekti. Fakat, örgüt bu amacını gerçekleştiremeden bazı aksilikler yaşandı. Örgütün bazı kurucuları tutuklandı, bazıları Avrupa ülkelerine gitti.
Yeni Osmanlılar örgütünü daha sonra kurulan ihtilalci örgütler izleyecektir ama bütün bu örgütleri derleyip toparlayacak olan “İttihat-Terakki Cemiyeti” oldu.
İkinci Meşrutiyet, Çanakkale Savaşı, Kurtuluş Savaşı döneminde de gençlik en önde olmuştur. Türkiye Cumhuriyeti Devleti kurulduğunda Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyetini özellikle “Gençliğe” emanet etmişti.
Türk toplumsal tarihini 1865’den itibaren “gençlik” belirleyecek, kitleler, “gençlik bu konuda ne diyor, nasıl hareket ediyor” diye sürekli olarak gençliği izleyecektir.
1940’lı yıllarda yeni bir dünya düzeni-paylaşım savaşı yapılmaktadır. Türkiye’de bu yeni dünya düzeni içinde yer almaya çalışmaktadır. Gençlik de bu yeni dünya düzeni içinde ki değişimde önemli sorumluluklar üstlenmiş, canıyla bedeller ödemiştir.
1940’tan sonra gündemi belirleyecek olan fikir kulüplerinden ilki Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde, daha sonra SBF’de kuruldu. Fikir Kulübü'nün kurulmasına her kesimin değişik tepkileri oldu. Bazı kesimler, konuya, “Fikir özgürlüğü” çerçevesinde yaklaştığı gibi, bazı kesimler de, “öcü” gözüyle yaklaştı ve ona uygun tavır aldı. Fikir Kulübü üye ve kurucularına yönelik tepkiler, özellikle öğrenim gördükleri okullarda ortaya çıktı. Çünkü, fikir kulüpleri, “öğrenci gençliğin” örgütleriydi. İstisnalar dışında fikir kulüplerinin en özgür olduğu yerler üniversite kampüsleriydi.
Fikir kulüpleri, bulunduğu fakülte, yüksek okul ve üniversitede dekan ve rektör düzeyinde kabul edildiği gibi, kongrelerini okul bünyesinde kendisine sağlanan salonlarda yapardı. Okul idareleri tarafından tahsis edilen yerlerde kendilerine ait panoları ve odaları vardı. Böyle kabul görürlüğün dışında süreç içinde fikir kulüplerine ve üyelerine yönelik her türlü baskı yapıldı. Okuldan ihraç etme, oda vermeme gibi baskılar, daha sonra, linç etme, hatta öldürmeye kadar vardı.
3 Ocak 1956 Çarşamba günü kurulan ve SBF içinde bir odası olan SBF Fikir Kulübü, kurulduğundan itibaren amacına uygun biçimde düzenli olarak, fakülte bünyesinde açık oturumlar, toplantılar düzenledi, eylemler yaptı.
SBF Fikir Kulübü, ilk etkinliğinden itibaren baskılarla karşılaştı ve baskılar kapatılana kadar bazan azalarak, bazan artarak devam etti.
Fikir Kulübünün düzenlediği bu etkinliklere bilim adamları, politikacılar ve öğrenciler katılıyor, buralarda dile getirilen görüşler, yapılan tartışmalar, muhalefet tarafından olumlu bir ilgiyle, iktidardaki Demokrat Parti (DP) tarafından ise tedirginlik ve kızgınlıkla karşılandı.
SBF Fikir Kulübü’nün ilk tartışmalı toplantısı, fakültenin konferans salonunda, “Üniversitenin Görevi ve Meseleleri” konusunda, 23 Ocak 1956 Pazartesi günü, yapıldı.
Prof. Ahmet Şükrü Esmer’in yönettiği tartışmaya Prof. Yavuz Abadan, Prof. Turhan Feyzioğlu, Doç. Aydın Yalçın, Doç. Yaşar Karayalçın ve Doç. Muammer Aksoy katıldı.
Tartışmalı panelde konuşmacılar, TBMM’de görüşülmekte olan 6435 sayılı kanun tasarısı hakkında görüşlerini açıklayarak, “Yasanın üniversite muhtariyetini ortadan kaldıracağını” söyleyerek, “Değiştirilmesini” istedi.
YA İLİM YA ZULÜM
SBF İdare Hukuku Profesörü Turhan Feyzioğlu, özetle şu açıklamayı yaptı: “1946 da kabul edilen ve memlekete büyük fayda sağlayan üniversite muhtariyeti bugün zedelenmekte ve 1946'dan geriye doğru gidilmektedir. Bir memleketin kalkınması için her şeyden önce ilmin kalkınması lazımdır. 6435 sayılı kanun değişmedikçe memlekette ilim kalkınamaz. Demirci Efe’nin kırk sene önce söylediği gibi, ‘Bir memleket ya ilimle ya zulümle idare edilir.’ Ben ilimle idare edemiyorum.”
SBF İktisat Doçenti Aydın Yalçın, üniversite muhtariyetini, “Bu mesele, Türkiye’de demokrasi olsun mu, olmasın mı meselesidir; daha geniş bir mantıkla vatandaşlar istediklerini serbestçe söylesinler mi söylemesinler mi? meselesidir” olduğunu belirtti.
SBF Hukuk Doçenti Muammer Aksoy, şu açıklamayı yaptı: “Üniversitenin mevzuu bilgi hamalı yetiştirmek değildir. Kafa yetiştirmek, her meselede kendi fikrini söyliyen fikir adamı yetiştirmektir. Üniversite talebesini bu şekilde yetiştirebilmek için hocanın fikirlerinden dolayı hiçbir tazyike maruz kalmaması lazımdır.”
SBF Amme Hukuku Profesörü Yavuz Abadan ise, “üniversiteler, ancak mücadele yolu ile istiklale ulaşabileceklerdir” dedi.
Fikir Kulübü’nün bu tartışmalı toplantısı çok farklı tepkilere yol açtı.
Toplantı, DP yanlısı Zafer gazetesi tarafından, “Konferans mı, basit ve adisinden politika mı?”, diye sert bir şekilde suçlandı.
SBF İdare Hukuku Profesörü Turhan Feyzioğlu, kendisine yönelik eleştirilere, “Hiç bir ilim adamının reddetmeyeceği bu apaçık hakikatleri söylemenin şiddetli tepkilere yol açması cidden hazindir. Bu hakikatleri söylemek böyle sosyal ilimlerle meşgul bir ilim adamı için yalnız hak değil, aynı zamanda bir vazifedir” diyerek yanıt verdi.
Forum dergisi yazarlarından Bülent Ecevit, konferans için şu değerlendirmeyi yaptı:
“Bugün Türkiye’de, Demokrat Parti Genel Başkanı’nın belki hiç tanımadığı, hiç anlayamadığı bir nesil yetişmiştir. Bu neslin gücü, daha yaşlıların ve ardından yetişenlerin de katılmasıyla, günden güne çoğalmakta ve bütün memleket havasını değiştirmektedir. Hürriyet diyorduk, bizim ciğerlerimize çoktan dolmuş, kısıntıya uğradıkça bize nefes darlığı verecek kadar dolmuş, ciğerlerimizin alıp vermeğe alıştığı hava haline gelmiştir. Kimse artık içlerdeki bu hürriyeti boğarak o korkunç kabusu Türkiye’de gerçekleştirebilecek kadar kudretli değildir ve olamayacaktır. Bu inancımızda, aydın Cumhuriyet nesillerine bu güvenimizde ne kadar haklı olduğumuzu, 23 Ocak 1956 Pazartesi günü, kesin olarak anladık. O gün Siyasal Bilgiler Fakültesi’ndeki toplantıda esen hava, ciğerlerimizin sıkışmadan, rahat rahat teneffüs edebildiği bir hava idi. Bu hava bütün yurda yayılacak, bize yıllardır nefes darlığı veren baskıyı, bir daha geri gelmemek üzere, üstümüzden kaldırılacaktır.”
DP grubunda bir konuşma yapan DP Genel Başkanı ve Başbakan Adnan Menderes’in tepkisi, 24 Ocak 1956 Salı günü, şu şekilde oldu:
“Üniversitenin bu durumu karşısında Hükümet asla seyirci kalmayacaktır. Çanlarına ot tıkamayı biliriz. Ve tıkayabilecek durumdayız.”
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Profesörlerinden Hıfzı Timur, Menderes’in bu sözüne, 25 Ocak 1956 Çarşamba günü, yanıt vererek, “Zaten çan o kanunlarla tıkanmış vaziyettedir”, dedi.
26 Şubat 1956 Pazar günü, TBMM'de Maarif Vekaleti bütçesi görüşülmektedir. Görüşmelerde ABD yardımı konusunda Cumhuriyet gazetesine yazdığı bir yazıdan dolayı öğretim görevlisi Osman Okyar hakkında muamele yapılması eski Maarif Vekili Celal Yardımcı tarafından Üniversiteye emredilmesi de gündeme getirildi.
Başvekil Adnan Menderes, yaptığı konuşmada, Osman Okyar'ın makalesinde günlük politika olduğunu ve mer'i kanunun buna cevaz vermediğini söyledi ve şöyle devam etti:
“Günlük politikayı ilmin ve üniversitenin kisvesine bürünerek yapıyorlar. Gazete sütunlarında tepişiyorlar. Bu daha da tehlikelidir. Mevcut üniversiteler kanunundaki gündelik politikayı meneden hüküm muhtariyete aykırı ise muhalifler niçin yeni bir kanun hazırlayıp getirmiyorlar. Biz, Üniversiteyi gündelik siyasete karıştırmamak kararındayız. Üniversite muhtariyetine gelince; bizde muhtariyet vardır. Bugünkü üniversite kanunu mükemmel midir? Değildir. Üniversiteleri yeni bir kanuna tabi tutma zarureti ortaya çıkmıştır. Bunda asla tereddüt etmeyeceğiz. Üniversiteler içinde mevcut klikleri temizleyecek hükümleri de getireceğiz.”
Başbakan Menderes, 10 Nisan 1956 günü de, Gaziantep’de, “Kanunlar kafi gelmiyorsa yeni kanun hükümleri getireceğiz. Eğer adalet mekanizması, mevcut kanun hükümlerini anlamakta müşkilat çekiyorsa bunları sarahate götüreceğiz. Ta ki bu ihtilalci metodlar, bu fitne artık bitsin” diyerek, üniversitedeki muhalefete savaş açtı.
Menderes'e yanıt CHP Genel Başkanı İsmet İnönü'den geldi ve şunları söyledi:
“Demokratik rejimi geriye çevirmek herhangi babayiğidin harcı değildir. Kim buna teşebbüs ederse...daha o günün akşamı dünya başına zindan olacak, kendisini, arkadaşlarını ve teşkilatını bir kabusa atacaktır.”
Üniversite ve basındaki aydınların ile CHP’nin muhalefetinin yoğunlaştığını gören DP iktidarı, muhalefete gözdağı vermek amacıyla 3 Mayıs 1956’da 16, 12 Haziran 1956’da da 6 üst düzey yargıç ve Yargıtay üyesini zorla emekli etti.
7 Haziran 1956 günü basına sansür iyice ağırlaştırılarak, tamamen iktidarın takdirine göre belirlenecek yasaklamalar getirilir ve altı ay mahkumiyet alanların gazetecilik yapamıyacakları hükme bağlandı.
27 Haziran 1956 günü, Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun değiştirilmesi TBMM’de kabul edilir. Bu yeni kanuna göre, siyasal partilerin seçim propaganda devresi dışında açık hava toplantıları ve gösteri yapma hakları engelleniyor, kapalı yapılacak toplantılar da, mahallin en büyük mülki amirin izni ve resmi kişilerin gözlemciliği altında yapılması iznine bağlanıyor.
Kanunun 13. maddesi ise suç sayılan toplantının dağıtılması için, “hedef gösterilmeksizin ateş açmak” yetkisini veriyordu.
DP Genel Başkanı ve Başbakan Adnan Menderes, 11 Temmuz günü ara seçimleri, 1 Eylül günü de muhtar seçimlerini erteledikten sonra TBMM’nin açılışını 1 Kasım’a kadar erteledi. Menderes, ülkeyi hemen hemen Meclissiz, tek başına diktatörce yönetmeye başlamıştır.
Menderes'in baskılarına karşı esas muhalefet yine üniversitede başladı.
3 Kasım 1956 Cumartesi günü, SBF’nin 1956-57 ders yılı açış töreninde, SBF Dekanı Prof. Turhan Feyzioğlu, o dönemin en önemli konuşmasını yaptı ve özetle şunları söyledi:
“Hiç bir milletin tarihi bizimki kadar büyüklüklerle, ama aynı zamanda bizimki kadar acı derslerle dolu değildir. Bu derslerden, bugünün gençleri olarak, bugünün Üniversite mensupları olarak, bugünün ve yarının aydınları, memurları, siyaset adamları olarak, biz Türkler ders almasını bilmezsek; hür düşünceye, bilgiye, hakikatlerin aranmasına ve söylenmesine dört elle sarılmazsak, 18. ve 19. yüzyıllarda Batı ile aramızda açılan mesafe daralmaz, genişlemekte devam eder. Aslında, sizler ve bizler, hepimiz tek bir vazife yolunun yolcularıyız. Bu yol, durmadan çalışma, öğrenme, bildiği ve memleketin hayrına olduğuna inandığı şeyleri, menfaat hesabı yapmadan, açıkça söyleme yoludur. İstersek Türk Vergi Kanunlarını, Parabanka notlarını, haczi caiz olmayan malların veya iptidai itirazların tam listesini ezbere bilmeyelim; fakat asla nabza göre şerbet sunan; kötüye, zararlıya fetva veren birer sözde münevver haline gelmeyelim. Öyle bir çağda ve ve öyle bir vatanda yaşıyoruz ki, milletimizin varlığı veya yokluğu bizim nesillerimizin göstereceği çalışkanlığa, fedakarlığa bağlı olacaktır. Bu da çok çalışmağa bağlıdır; Üniversitenin hocasıyla, talebesiyle, vazifesini yapmasına bağlıdır. Kendi meselelerimizin üzerine eğilip, körü körüne Batı taklitçiliği yaparak değil, hakiki araştırmalar yaparak ve gerekirse kendimize has çareler bularak, bu ‘fasit daireyi’ kırmağa mecburuz. Bu hususta omuzlarımıza düşen mesuliyeti, yalvarırım sizlere, imtihan hazırlığından daha az ehemmiyetli telakki etmeyin; biraz önce söylediklerimin hepimize büyük vazifeler yükleyen bir realite olduğunu hiç bir zaman kafanızın bir köşesinden eksik etmeyin.
Hiç şüphesiz Üniversitenin bu husustaki vazifesini hakkıyla yapabilmesi, Üniversitenin gerekli imkanlara sahip olmasıyla, hürriyet içinde, huzur içinde çalışmasıyla mümkün olur. Bu ise, akademik teminat ister; hakikatlerin rahatça aranmasını ve bulundukları zaman da serbestçe söylenmesini gerektirir.
Arkadaşlar, bu ders eğer Türk tarihinden çıkarılamazsa, hiç bir milletin tarihinden çıkarılamaz.”
SBF Dekanı Prof. Turhan Feyzioğlu’nun konuşması DP iktidarı ve yanlıları tarafından büyük tepkiyle karşılandı.
DP yanlısı Zafer gazetesi konuşmanın yapıldığı ertesi günden başlayarak gazetenin birinci sayfasında doğrudan SBF Dekanı Prof. Feyzioğlu’nu hedef alan yayınlar yapmaya başladı.
Zafer gazetesinde 15 Kasım 1956 Perşembe günü, DTCF Doçentlerinden Mehmet Köymen imzasıyla bir yazı yayınlandı. Yazıda özetle, “Feyzioğlu’nun yaptığı konuşma nedeniyle üniversitede ikilik yarattığını, Forum dergisinde yazılan yazılarla iktidarı eleştirdikleri, eğer buna göz yumulursa, böyle başlayan bir gelişmenin sonuçlarının sonradan çok daha vahim olaylara yol açacağı, bu nedenle iktidarın bu gelişmeye müdahale etmesi” istenir.
DP iktidarının tepkisi de gecikmez. SBF Dekanı olan Prof. Turhan Feyzioğlu, SBF’nin 97. kuruluş gününe denk düşen 1 Aralık 1956 Cumartesi günü, Milli Eğitim Bakanı Ahmet Özel tarafından Dekanlık görevinden, Bakanlık emrine alınır.
Dekanlık görevine son verilerek, Bakanlık emrine alınmasında, Menderes’in hedefi, Turhan Feyzioğlu’nun şahsında, başkaldırmakta olan üniversiteye gözdağı verip sindirmekti.
SBF Dekanı Prof. Feyzioğlu’nun Dekanlıktan alınması SBF öğrencileri tarafından büyük tepkiyle karşılandı. Öğrenciler, 2 Aralık 1956 Pazar günü gecesi, Fakültenin bütün elektriklerini söndürerek, hiç bir tarafında ışık yakmamışlar ve karanlıkta koridorlarda yatma saatine kadar dolaşmışlardır. Fakültenin hafif aydınlık olan kısmı yalnız alt kat salonun ortasında bulunan Atatürk büstünün etrafı olur. Büstün etrafına dikilen yanmakta olan dört mum, Fakültenin yegane ışığını teşkil eder. Bu arada, güvenlik güçleri okula gelerek, çevrede önlem alır. Hatta güvenlik kuvvetlerinden bir kısmı, yatılı okuyan öğrencilerin arasında yatar.
3 Aralık Pazartesi günü, erkek öğrencilerin yakalarında siyah birer kordela vardır. Fakültenin bütün kız öğrencileri de baştan başa siyah elbiseler giymiştir.
Saat 08.30 da ders zili çaldığı zaman öğrencilerden hiç birisi, derse girmez ve boykot eder.
Fakülte İdaresi, hoparlörle defalarca öğrencileri sınıflara girmesi için uyarıda bulunur. Bazı idare temsilcileri de öğrencileri derslere girmek için iknaya çalışır. Bütün bunlara rağmen öğrenciler, derslere girmez ve bütün gün okulda dolaşarak tepkilerini, “Bize ilim ışığını hiç çekinmeden veren hocamızı iade ediniz!” diyerek dile getirir.
Hukuk Fakültesi'nin üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencileri, üniversiteye yönelik baskılara karşı tepkilerini dile getirmek ve SBF'deki arkadaşlarını desteklemek amacıyla derslere girmeyerek boykot eder.
Geleneksel olarak her yıl Fakültenin kuruluş tarihi olan 4 Aralık 1956 Salı günü yapılması gereken törenler, gösteriler olur gerekçesiyle Ankara Valiliği tarafından engellenir.
MUAMMER AKSOY KONUŞUYOR
Öğrenciler, 4 Aralık günü kutlanacak olan Fakültenin 97. yıldönümünde yakalarında taşımak üzere, Dekan Turhan Feyzioğlu’nun bir resmini bastırır. Fakat bu tören engellendiği gibi İstanbul’daki Mülkiye mezunlarının tertip ettikleri yemekli bir toplantıya da izin verilmez.
SBF Dekanı Prof. Turhan Feyzioğlu’nun Bakanlık emrine alınacağı haberi ortaya çıkar çıkmaz ve daha Senato kararından önce, SBF Medeni Hukuk Doçenti Dr. Muammer Aksoy, konu üzerine şu açıklamayı yapar:
“Bugün henüz bir karar karşısında değiliz. Bu sebeple mesele hakkında uzunca konuşmak zamansız olacaktır. Fakat bir açış nutkunda, dünyanın her yerinde -tabii hukuk devletlerini kastediyorum- her profesör hatta talebenin bile sarfedebileceği en zararsız sözlerden dolayı bir Dekanın vekalet emrine alınması maksadıyla Senatoya yazı gönderilmiş olması karşısında, bütün öğretim üyeleri gibi büyük bir üzüntü duydum. Bu üzüntüm, müstesna bir hoca olan Turhan Feyzioğlu’nun şahsına karşı tatbik edilmesi düşünülen haksız cezadan dolayı değil, memlekette ilim hürriyetinin ne safhada olduğunu müşahade etmekten ötürüdür. Gönül isterdi ki, Maarif Vekili, ilmi gelişmemizi senelerce esaslı bir surette sarsacak olan böyle bir talebi, hiç bir şart altında imzalamasın. Yine gönül isterdi ki, Rektörümüz böyle bir yazıyı, müzakere mevzuu bile yapmadan iade etsin. Mamafih, Senatomuzun bu garip talebi ittifakla reddedeceğinden eminim. Daha doğrusu aksini tasavvur etmek bile istemiyorum. Zira Turhan Feyzioğlu’nun değil tecziyesini, hatta herhangi bir tonda muaheze edilmesini uygun görecek bir Senato kararı, ‘Üniversitenin muhtariyetini ve ilim hürriyetini tamamen ortadan kaldıracak bir fetvanın, bizzat Üniversite tarafından imzalanması’ gibi, aklın dahi kavrıyamıyacağı bir yolun Senatolarımızca tutulacağını kabul etmek olur. Muhtariyete layık bir Üniversitenin Senatosundan böyle bir karar çıkmaz. Memleketin bir kaç nesilde ender yetiştireceği (ve gerek Avrupa’nın gerek Amerika’nın her Üniversitesinde büyük bir muvaffakiyetle Ordinaryüs profesörlük yapacak seviyede bulunan) Turhan Feyzioğlu gibi müstesna bir ilim adamının, Üniversiteden uzaklaştırılmasını mümkün kılabilecek 6435 sayılı kanunun, muhtariyete ve ilim hürriyetine ne kadar aykırı ve memleketimiz için ne derece zararlı olduğunu, Forum’daki müteaddit yazımda belirtmiştim. Feyzioğlu sonunda Vekalet emrine alınsa da alınmasa da, mevcut talep, bir defa daha açıkça göstermiştir ki, sözü geçen kanun, ilim alanındaki gelişmemize, hatta batılı olabilmemize büyük bir engel teşkil etmektedir. Garp medeniyetini benimsemek, fesi çıkarıp şapka giymekle olmaz. Mesele, başı (zihniyeti) düzeltmektir. Garpte Profesörlerin neler deyip neler yazabileceğini bir defa olsun inceleyen her şahsın, hadise karşısında ‘memleket hesabına duyacağı üzüntü’ sonsuz olacaktır. Fakat unutmamak lazımdır ki, hürriyetler bedava elde edilemezler.”
Öğrencileri iktidara karşı kışkırttığı ileri sürülen Muammer Aksoy, bu açıklaması nedeniyle, 3 Aralık gece yarısı 02.00 de, “sizinle Vali Bey görüşmek istiyor” denilerek, Ankara Palas’taki bir toplantıdan, eşine ve arkadaşlarına dahi haber verilmeden 1. Şube'ye götürülür ve sabahın erken saatlerine kadar sorguya çekilir.
Öğrenciler, tepkilerini bir taraftan derslere girmeyerek, diğer taraftan olayı kamuoyuna açıklayarak, hatta iktidarda bulunanlara telgraf çekerek dile getirir.
SBF Maliye-İktisat Şube’si öğrencisi ve SBF Fikir Kulübü Bakanı Ertuğrul Baydar, Prof. Feyzioğlu'nun Bakanlık emrine alınması hakkında şu açıklamayı yapar:
“Fakültemizin dekanı Feyzioğlu’nun Vekalet emrine alınması yolundaki haberi bu sabah ‘Ulus’ gazetesinde okudum. Bu, Turhan Feyzioğlu’nun şahsı ile ilgili değil, fakat her şeyden önce batı demokrasisi, hürriyet mefhumu gibi iyi sözlerin sık sık meydan nutuklarında söylendiği bir memlekette Üniversite muhtariyeti ile ilgilidir. Böyle bir karar her şeyden önce karar veren mercii mahkum edecektir.”
HAK BİLDİĞİMİZ YOLDA
Siyasal Bilgiler Fakültesi Talebe Derneği de, şu bildiriyi yayınlar:
“Biz, Siyasal Bilgiler Fakültesi Talebe Derneği olarak, Dekanımız Sayın Turhan Feyzioğlu’nun Vekalet emrine alınması haberini büyük bir üzüntü ile öğrendik. Bugünkü akademik mertebesine takdirle karşılanan ciddi ve ilmi çalışmaları, tarafsız düşünüşü, fazilet ve ahlakıyla erişen Sayın Feyzioğlu’nun Fakültemizden ayrılışı Türkiye Üniversiteleri ve Fakültemizde yeri doldurulmaz bir boşluk bırakmıştır. Çeşitli vesilelerle belirttiğimiz hissiyatımızın, vazifesini müdrik ve şahsiyet sahibi dernek üyelerinin eseri olduğunu bilhassa belirtmek isteriz. Talebesi olmakla iftihar ettiğimiz Turhan Feyzioğlu’nun Üniversite hayatı boyunca değerli ve örnek bir ilim adamı olduğunu müşahade ettiğimizden, kendisine ve tarafsız fikirlerine bağlılığımızı ve inancımızı belirtir: ‘Hak bildiğimiz yolda’ yürüyeceğimizi; ‘Nabza göre şerbet veren’ münevverlerden olmayacağımızı bir kere daha ifade ederiz.”
SBF öğrencileri, Cumhurbaşkanı Celal Bayar’a da 221 imzalı şu telgrafı çekti:
“Fakültemiz Dekanı Profesör Dr. Turhan Feyzioğlu’nun Vekalet emrine alınması biz, Siyasal Bilgiler Fakültesi öğrencileri arasında derin bir teessür uyandırmıştır. Bütün yazılarını ve konuşmalarını alaka ve istifade ile takip ettiğimiz kıymetli profesörümüzün politika yaptığına bizler asla kaani değiliz. Sizin de aynı düşüncede olduğunuzu ümit ederek alınan kararın iptali cihetine gidilmesi hususunda tavassutunuzu rica eder, hürmetlerimizi sunarız.”
DP iktidarı, öğrencilerin bu tepkisini, 3 Aralık gece yarısı, 300 kadar kız ve erkek, SBF ile başka fakülteler öğrencisini, yurtlarından ve evlerinden aldırtarak, sabaha kadar 1. Şube’de sorguya çektirterek ödetir.
Prof. Turhan Feyzioğlu’ndan boşalan Dekanlığa, 4 Aralık 1956 Salı günü, Prof. Kemal Fikret Arık, seçilir. Arık, görevine başlar başlamaz talebelere hitaben şu tebliği yayınlar:
“Fakültenin normal tedris faaliyetlerini aksatacak her türlü hareketten ehemmiyetle kaçınılması; ve aksi hareketin inzibati müeyyideler çerçevesini aşarak kanuni müeyyidelerin tatbikine yol açabileceğini bildiririm.”
Diğer taraftan SBF’sinin İdari, Siyasi ve Mali olmak üzere üç şubeden teşekkül eden son sınıfının dersleri, şu tamimle tatil edilir:
“Ankara Üniversitesi Öğrencileri Disiplin Yönetmeliği’nin 7. maddesi gereğince dördüncü sınıfların bütün derslerinin, yeni bir iş’ara kadar geçici olarak tatil edilmesine karar verildi.”
Başbakan Adnan Menderes de, 4 Aralık 1956 Salı günü, DP grubunda yaptığı konuşmada, olayı şöyle değerlendirir:
“Üniversitelerimizin ve tahsil müesseselerimizin bu gibi bozguncu siyaset oyunlarının sahnesi haline getirmek teşebbüslerinin kimler olursa olsun behemahal ve derhal tecziye ve tasfiye edilmelerinin karar altına alınmalıdır. Bazı Prof. ve doçentlerin günlük politikaya karışarak İstanbul ve Ankara’da talebeyi tahrik ve hatta ayaklanmaya teşvik ettiklerini” ileri sürerek, “Gerek İstanbul, gerek Ankara’ da epey zamandır devam eden bu kışkırtmalar nihayet Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde meydana getirilmiş olan son hadiselerle fiil ve hareket haline geçmiştir. Hadise Siyasal Bilgiler Fakültesine inhisar ettirilmeyerek diğer fakültelere de sirayet ettirilmek istenmektedir. Hatta İstanbul Üniversitesi’nde bazı müsait elamanlarla irtibat tesisine de çalışılmaktadır.”
OKULLARA ARA VERİLİYOR
Prof. Turhan Feyzioğlu’nun Vekalet emrine alınması üzerine, yayınladıkları bir bildiri sonunda İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Talebe Cemiyeti Başkanı Azmi Yavuzalp’tan sonra, Cemiyet İdare Kurulu da 5 Aralık Çarşamba günü savcılığa çağrılır. Sabahleyin yurtlarından ve dershanelerinden toplanan Alaattin Kutlu, Fikret Övet, İlhan Şakrak, Halit Karca, Ergin Ergen, Müşir Kaya Canpolat ve Oktay Topçuoğlu, Savcılık Basın Bürosu tarafından sorguya çekilir. Öğrenciler, sorgularında, politik maksatları olmadığını, eski bir Hukuk Fakültesi mezunu olan Profesör Feyzioğlu’nun ayrılışından dolayı duydukları üzüntüden dolayı böyle bir eyleme kalkıştıkları açıklamasını yapar.
Hukuk Fakültesi Talebe Cemiyeti, hadise mahkemeye aksettiği takdirde hocalarından avukat olarak vekaletlerini almalarını ister.
Birkaç gün sonra, SBF yönetimi olaylar nedeniyle dördüncü sınıfların derslerine ara verir ve çoğu Fikir Kulübü üyesi 9 öğrencisini (içlerinde sınıf birincileri de vardır) 15 günden üç aya kadar değişen sürelerle geçici olarak okuldan uzaklaştırır.
SBF Dekanı Prof. Dr. Turhan Feyzioğlu’nun SBF Dekanlığından alınmasını kınamak amacıyla, Doç. Aydın Yalçın 3 Aralık 1956 Pazartesi günü, Doç. Dr. Muammer Aksoy 5 Aralık 1956 Çarşamba günü, SBF İktisat asistanı Coşkun Kırca 6 Aralık 1956 Perşembe günü, Hukuk Fakültesi Doçenti Dr. Münci Kapani 7 Aralık 1956 Cuma günü ve SBF asistanlarından Şerif Mardin 10 Aralık 1956 Pazartesi günü, üniversitedeki görevlerinden istifa eder.
Dönemin iktidarı da tepkisini, bir taraftan kendisine karşı olan öğretim üyelerinin istifasını sağlayarak bir taraftan da bu öğretim üyelerinin ve öğrencilerin aktif çabalarıyla kurdukları SBF Fikir Kulübü’nün 30 Ocak 1957 günü düzenlediği, “Gençliğin Sorumluluğu” konulu açık oturumun yapılmasını engelleyerek gösterir. Hemen ardından da Fikir Kulübü’nün SBF’deki odasını kapatarak, çalışmalarını engellemek ister. Fakat, Fikir Kulübü, tüm baskılara rağmen çalışmalarını hem fakülte içinde hem de fakülte dışında aksatmadan sürdürür.
SEÇİMLE İŞBAŞINA GELSE DE
Siyasal Bilgiler Fakültesi Sosyoloji Kürsüsü Ordinasyüs Alman Profesörü Dr. Hans Freyer, 9 Nisan 1957 Salı günü saat 16. 30 da, SBF Fikir Kulübü tarafından düzenlenen, “Demokrasi ve Kütle” konusunda konferans verir.
Profesör: “İktidarlar seçimle başa geçmiş olsalar bile, kendisini kontrol etmekle görevli muhalefet partilerinin çalışmalarını sınırlandırdıkları takdirde, o memlekette demokrasi vardır denilemez” der ve devamla şunları söyler:
“Müsait şartlarla iktidara geçen partiler, bilahare kendisini o mevkie yükselten merdiveni yıkar ve başka partilerin aynı merdivenden istifadelerini imkansız kılarsa, o memlekette demokrasinin tahakkuk etmesinin bir müddet için inkıtaa uğramasına sebep olurlar.”
Demokrasiyi, “Kitlenin kendini idare edecek şahısları bizzat seçmesi ve seçilenlerin kütle tarafından devamlı şekilde kontrola tabi tutulması” şeklinde tanımlayan Prof. Hans Freyer, demokrasilerde kitleleri serbestçe çalışma imkanına sahip siyasi partilerin temsil ettiklerini belirtir ve muhalefet partilerinin demokrasinin tahakkuk ve devamı için gerekli olduğunu söyler.
Profesörün konferansı Prof. Nermin Abadan tarafından Türkçeye çevrilir.
SBF’den istifa eden öğretim görevlileri ile SBF Fikir Kulübü üyeleri, DP'ye yönelik muhalefetlerini Cumhuriyet Halk Partisi ile Hürriyet Partisi saflarında sürdürür.
Prof. Turhan Feyzioğlu’nun SBF Dekanlığı'ndan alınması üzerine kınama eylemlerine katıldığı gerekçesiyle SBF’den geçici olarak bir süre ihraç edilen Yalçın Küçük, bu konuda şunları anlatmıştır:
“Kasım’da Fakülte açıldı; Aralık Ayı’nda Turhan Bey’i, Demokrat Parti, Fakülte’den uzaklaştırdı. Seviliyordu; kız öğrenciler siyahlar ve erkek öğrenciler koyu renk elbiselerini giyerek sütunlu salonda toplandılar. Protesto eylemi böyle oluyormuş; yeni gelmiştim ve bana çok yavan geldi. Başka eylemler önerdim. Yaptık. İlk kez Birinci Şube’ye, böylece alındım. Birincilikle girdiğim Fakülte’den Turhan Feyzioğlu yüzünden kovuldum. İlişkimiz yoğunlaşarak sürdü. Bir gün akşam yurt kantininde, Taner’le beni, şimdi Paris’te Profesör Taner Timur, Feyzioğlu’nun acele aradığını haber verdiler. Taner’le Bahçelievler’deki evine gittik. Saat on bire kadar tartıştık ; Turhan Bey sürekli sorular soruyor ve Taner’le ikimiz, ayrı ayrı cevaplar veriyorduk. Turhan Bey, karar vermekte güçlük çekiyor görünüyordu ; Bahçelievler o zamanlar çok sakindi ve sokağa çıktık. Gece bire kadar aynı konuyu tartıştık. Doğrusu üniversitenin ikinci sınıfında bir öğrenci olarak zamanın en ünlü aydınının CHP’ye mi, yoksa Hürriyet Partisi’ne mi girmesi gerektiğini tartışmak çok onur vericiydi ; ben CHP’ye girmesinin daha doğru olacağını ileri sürüyordum. Taner, Hürriyet Partisi’nde ısrar ediyordu.”
ECEVİT DE KATILDI
Forum dergisi kurucularından olan Prof. Osman Okyar, bu konuda şunları açıklamıştır:
“1956 yılında, Forum’u çıkaran devamlı kadroda bazı değişmelerin vuku bulduğunu kaydetmeliyim. Böylece, Siyasal Bilgiler Fakültesi’nin, sıra ile hukuk, sosyal politika ve iktisat sahalarında hocalık yapan Muammer Aksoy, Cahit Talas ve Sadun Aren, onbeş günde bir derginin politikasını çizmek üzere, biraraya gelen kadroya iltihak ettiler. Ayrıca bu devamlı kadroya, Londra Basın Ataşesi Muavinliği görevinden ayrılarak Halk Partisi’ne iltihak ederek partinin gazetesi olan Ulus’ta yazarlık yapmaya başlayan Bülent Ecevit de katılmıştı. Böylece genişleyen devamlı kadroya ilaveten, ara sıra dergiye inceleme veya imzasız not yazanlardan terekküp eden daha geniş bir kadrosu vardı. Aynı yıllarda bu kadroya yeniden girenler arasında, Siyasal bilgiler Fakültesi’nden Nejat Erder, Mümtaz Soysal, İsmail Türk ile İstanbul İktisat Fakültesi’nden Oktay Yenal gibi hocalar bulunuyordu. Yeni yazarlarımız arasında, bazı sahalarda kurucu yazarlardan kısmen farklı görüşler taşıyanlar bulunduğunu biliyorduk. Böylece, Sadun Aren Marksist eğilimli, Nejat Erder sosyalist temayüllü idiler. 1957 yılına kadar Forum hiçbir siyasi partiye bağlanmamak prensibini takip ettiği halde, Bülent Ecevit Halk Partisi’ne resmen kayıtlı idi. Bütün yazarlarımız temel fikri çerçevemizi açıkça veya zımmen kabul ettiklerini varsayıyorduk. Böylece, çok partili demokratik hayat içinde iktisadi ve siyasi partinin propagandasını yapmamak şartıyla, yazarlarımızın farklı görüşler taşıyabileceklerini ve bunları dergide ifade edebileceklerini kabul ediyorduk. Derginin adının da (Forum) gösterdiği gibi, değişik görüşler ileri sürerken, yukarıda sözü edilen temel çerçeve içinde kalınacağını farzediyorduk. 1956-1957 döneminde Demokrat Parti iktidarının siyasi safhada sertleşmesi, iktisadi politikasında aşırı yolda ısrar etmesi, bazı yazarlarımızın üniversite hocalığı görevlerine son verilmesi teşebbüsünde bulunması, bu yüzden arkadaşlardan bazılarının üniversiteden ayrılmaları dolayısıyla, Forum’un siyasi tutumunda bir değişiklik olmuş, kesin olarak Demokrat Parti’nin karşısında vaziyet almaya ve siyasi sahada taraf tutmaya karar verilmiştir. Mecburen ve pek istemeyerek verdiğimiz bu karar, 1957’de Türkiye’de siyasi kutuplaşmanın son derece şiddetlenmesi karşısında, tarafsız kalarak, objektif ve serbest siyasi yorumlar yapmak imkansızlığından kaynaklandı. Böylece, Forum’un yazarlarının birçoğu siyasi tercihler yaptılar, Demokrat Parti’nin karşısında vaziyet alan iki siyasi teşekkülden, Halk Partisi ve Hürriyet Partisi’nden, birine iltihak ederek 1957 Meclis seçimlerine katıldılar. Aydın Yalçın, Şerif Mardin, Turan Güneş ve Coşkun Kırca, Hürriyet Partisi’ne, Turhan Feyzioğlu ve bu satırların yazarı (Osman Okyar) Halk Partisi’ne katıldılar.”
Bu dönem, SBF Fikir Kulübü Başkanı Taner Timur, Sekreteri de Yalçın Küçük'tü.
Yalçın Küçük, Hürriyet Partisi Gençlik Fikir Ocakları’nda yaptıkları çalışmalar konusunda şunları anlatmıştır:
“Hürriyet Partisi’ni seminer yaptırarak kullanıyorduk; kullandığımızı şimdi düşünüyorum. Aydın Yalçın, o zaman arada bir ‘sosyalist’ olduğunu söyleyen, CHP bürokratı ve Mehmet Barlas’ın babası Cemil Sait Barlas sayılmazsa, tek insandı. Şerif Mardin’e sosyalizm semineri verdiriyorduk. Fevzi Lütfi Karaosmanoğlu’na, o zamanlar yaşamış bir kimse olarak, İttihat ve Terakki’yi anlatıyorduk. Ya Menekşe Sokak’taki merkezde, ya da Tuna Caddesi’ndeki İl Merkezi’nde sürekli seminerler yapıyorduk. Hüsamettin Cindoruk, DP gençlik kollarından yetişme, çok parlak bir hatip ve gelecek dolu genç bir politikacıydı. Sürekli Ankara’nın köylerini dolaşıyor ve bize izlenimlerini aktarıyordu.”
DP’nin muhalefete yönelik baskı ve şiddetine karşı çıkan muhalefet partileri Cumhuriyet Halk Partisi, Cumhuriyetçi Millet Partisi ve Hürriyet Partisi, ortak hareket etmek konusunda anlaşır. Bu dönem, özellikle CHP ve HP, DP’nin baskılarına karşı birlikte hareket eder.
Seçimler yaklaşmıştır. 27 Ekim 1957 Pazar günü, genel seçimler yapılacaktır.
CHP ve Hürriyet Partisi Gençlik Örgütleri, 10 Ekim 1957 Perşembe günü, DP iktidarına karşı cephe aldıklarını açıklayan ortak bir bildiri yayınladı. Bildiride şu görüşlere yer verildi:
“Demokrat Parti artık iktidardan uzaklaşmalıdır. Türk gençliği, tek fikir çevresinde toplanmağa, totaliter gidişe oylarımızla engel olmaya çalışıyoruz. Aydınlık yolları bırakanlara en yerinde cevabın Türk gençliğinden geleceğine inanıyoruz.”
"Siyasal Bilgiler Fakültesi Fikir Kulübü karar defteri 20 Mart 1957"
"Siyasal Bilgiler Fakültesi Fikir Kulübü karar defteri 31 Mart 1958"
Namık Kemal boşuna mı yaşadı