Anasayfa Yazarlar İsmail Kemankaş NOT DEFTERİ: '24 Ocak Kararları' nedir, ne değildir?
NOT DEFTERİ: '24 Ocak Kararları' nedir, ne değildir?
25 Ocak 2020 Cumartesi, 23:33
İçinde bulunduğumuz ocak ayında, geçmişten günümüze çok sayıda önemli olay yaşanmıştır. Not defterimi karıştırırken, doğum günüm dışında, bizzat yaşadığım bir dönem ve aklımdan çıkmayan bir tarihe takıldım. '24 Ocak Kararları' adı altında bir not vardı. O dönemde ve sonrasında yaşananları anlatıyordu. Ekonomik yaşamımızda çok önemli bir yer tutan ve benim de bizzat tanık olduğum, bazı yiyecek ve yakacak ürünlerinin yokluğunun yarattığı o sıkıntılı günleri, kuyrukları ve iş dünyasındaki sıkıntıları aşabilmek adına yapılan bu hamlenin gelişimini aktarmak istedim.
24 OCAK ÖNCESİ TÜRKİYE
Türkiye Cumhuriyeti tarihinde önemli kavşak noktaları vardır... Örneğin 2. Dünya Savaşı'nı es geçmek gibi... Kore Savaşı ve NATO'ya kabul edilmek gibi... Bunların yanı sıra 1950 yılında Demokrat Parti'nin iktidara gelişiyle, siyasal anlamda ve demokrasi gelişimi açısından çok partili bir sisteme fiilen geçiş de bu örneklerden biridir. Ekonomi yapısına yönelik 1946, 1958 ve 1970 devalüasyon kararları da önemli kavşakları oluşturmuştur.
1960 İhtilali sonrası, 1965 seçimi kazanarak yönetimi ele alan Süleyman Demirel'in başbakanlığındaki Adalet Partisi hükümetleri, 1971 yılına kadar devlet ağırlıklı karma ekonomik modeli uygular... 12 Mart Muhtırası sonrası oluşturulan teknokrat hükümetleri sonrasında yapılan 1973 seçimi ve izleyen yıllarda Bülent Ecevit ve Süleyman Demirel hükümetleri de karma ekonomik sistemden çıkamazlar. 1975 sonrası siyasal anlamda tam bir kamplaşma ve anarşi dönemi yaşayan Türkiye, siyasi çözümler arar ve sıkça yeni koalisyonlar kurarken, bir süre de ABD ambargosu ile baş etmeye çalışır. Bu süre içinde iyice yıpranan Türkiye ekonomisi kırmızı alarm vermeye başlar. Buna cumhurbaşkanını seçemeyen bir TBMM eklenince kriz iyice büyür. Askerler açıkça, bir darbenin ayak seslerini duyurmaktadır. Böyle bir kaos yaşanırken Başbakan Süleyman Demirel'in 43. Cumhuriyet Hükümeti, daha önce başarılı bir özel sektör deneyimi olan Turgut Özal'ı 1979 yılında Başbakanlık Müsteşarlığı'na getirir. 24 Ocak 1980 tarihinde de Başbakan Süleyman Demirel, Özal'dan yeni bir ekonomik istikrar programı hazırlamasını talep eder. O günler için radikal nitelikle bir dizi karar alınır. Bu kararlar 24 Ocak Kararları adıyla literatüre geçerken, Türkiye farklı bir ekonomik sistem içine girer. Tarihin akışı içinde çok önemli bir yer tutan 24 Ocak Kararları içinde neler vardır ? Bu sorunun yanıtları günümüze de ışık tutacak türdendir.
MADDE MADDE 24 OCAK KARARLARI
- Yüzde 32,7 devalüasyon yapılarak günlük kur ilanı uygulamasına gidildi.
- Gübre, enerji ve ulaştırma dışında sübvansiyonlar kaldırıldı.
- Yurt dışında sunulacak müteahhitlik hizmetleri desteklendi.
- Devletin ekonomideki payını küçülten önlemler alındı.
- KİT'lerdeki uygulamaya paralel olarak tarım ürünlerini destekleme alımları sınırlandırıldı.
- Dış ticaret serbestleştirildi.
- Yabancı sermaye yatırımları teşvik edildi.
- Kâr transferlerine kolaylık sağlandı.
- İthalat kademeli olarak serbestleştirildi.
- İhracat vergi iadesi, düşük faizli kredi, imalatçı ihracatçılara ithal girdide gümrük muafiyeti, sektörlere göre farklılaşan teşvik sistemiyle teşvik edildi.
- Dövize çevrilebilir mevduat uygulamasına son verildi.
- Döviz alım satımı serbest bırakıldı.
- Döviz piyasası üzerindeki kontroller kaldırıldı, faiz oranları serbest bırakıldı ve reel faiz politikasına geçildi.
- Fiyat kontrol ve sınırlamalar kaldırılarak serbest piyasa uygulamasına geçildi.
BU YENİ PROGRAMIN SONUÇLARI
Cumhuriyet tarihin en radikal ekonomik hamlesi 24 Ocak Kararlarıdır. Türkiye ekonomisine getirdiği yenilikler ve açılımlarla bu kararlar, Türkiye'nin kapitalistleşme, liberal ekonomiye geçiş sürecinde bir kırılma noktası olarak çok önemli bir yer tutar.
24 Ocak atılımının en önemli özelliği, o günün birbirini izleyen yoğun konjonktüründe ekonomiyi önceleyen ve gündemi ekonominin rotasına çeviren bir hamle oluşudur. Siyasetin ekonomiye odaklanması ve dönemin Başbakanı Süleyman Demirel'in siyasi sorumluluğunda müsteşar Turgut Özal'ın bir anlamda devrim nitelikli bu kararları alması gerçek bir değişim olmuştur. Söz konusu kararların alınmasında IMF'nin desteğinin ve etkisinin olduğu da yadsınamaz.
TURGUT ÖZAL'I 24 OCAK YARATTI
24 Ocak Kararlarının bir takım düzenlemelerinde ve uygulamalarda bazı aksaklıklarının olduğu söylenebilir. Ancak; bunlar, böyle bir reformist programın önemini azaltmaz. O günün koşullarında ekonomik sistemi adeta alabora etmek ve yeni bir düzen yaratmak çok heyecan vericidir. Bu kararların hazırlayıp uygulayıcısı Turgut Özal, 1980 İhtilali sonrası da görevini sürdürür. Yeni partilerin kurulması sırasında da kendi oluşumunu, yani ANAP'ı hazırlar ve dört eğilimi birleştirme amacını kamuoyu ile paylaşır. Özellikle teknokrat ve daha önce siyaset yapmamış kişilerle yola çıkar. 1983 genel seçiminde de tek başına iktidara gelir. Türkiye için çok yeni ve radikal sayılabilecek ekonomi yönetim tarzını başbakanlığında da sürdüren Turgut Özal, sonraki yıllarda Türkiye'nin en etkin ve yetkin politikacısı olur. Sonuçta; 24 Ocak 1980 tarihinde açıklanan bu yeni ekonomik düzen, Türkiye'ye kısa sürede ivme kazandırırken, Turgut Özal'ı da cumhurbaşkanlığı makamına taşır. Bu ilginç karar manzumesi, siyaset üzerindeki etkisi ile yeni ve en güçlü bir siyasi figür yaratmasıyla da tarih sayfalarına geçer.