Genetik Değiştirme İşlemleri ve Biyogüvenlik – ETARIM.NET
Ana Sayfa Bilgi Bankası Genetik Değiştirme İşlemleri ve Biyogüvenlik
Gıda, tarım, sağlık (tıp ve eczacılık), tekstil, kimya, madencilik, enerj, çevre, sosyal ve etik alanlarla doğrudan etkileşim halinde olan bu dal, uygulamayı da içine alan ve pek çok mesleki disiplinin bir arada çalışmasını gerektiren yaşamsal bir alan konumunda.
Bir canlıya genellikle farklı türlerden olmak üzere transgen/ler olarak adlandırılan bir veya daha çok genin aktarımı ve eklenmesiyle elde edilen yeni canlı Genetik olarak değiştirilmiş (modifiye) organizma (GDO) veya bu şekildeki uygulamalarla elde edilen ürün ise Genetik Olarak Değiştirilmiş (modifiye) Ürün veya trangenik organizma/ürün olarak tanımlanıyor.
* GD ürünlerin yetiştirildiği başlıca ülkelerin başında ABD (yüzde 68) geliyor. Onu Arjantin (yüzde22), Kanada (yüzde 6) ve Çin (yüzde 3) izliyor.
* GD çeşitleri ise soya (yüzde 63), mısır (yüzde 19), pamuk (yüzde13) ve kanola (yüzde5) olmak üzere başlıca dört temel üründe yoğunlaşıyor.
Genetiği değiştirilmiş hayvanların gıda amaçlı kullanımında, et verimlerinin arttırılması (balık dışında), büyüme hormonu üretimini teşvik eden genin aktarımı, koyunların yün verimini artırmak üzere keratin geni kullanımı gibi konular üzerinde çalışılıyor.
Genetiği değiştirilmiş organizma (GDO) ve ürünlerin; Allerjen, A vitamini kısıtlayıcı, metabolizmaya zarar verici, enzimatik değişim etkileri, antibiyotiklere dayanıklılık gibi sağlığa yönelik tehditleri tartışılıyor.
Ayrıca tüketici ve ürün güvence risklerinin boyutlarını, ek olarak da daha ürkütücü gerçeklikleri zorluyor. GDO ların insan ve hayvan sağlığı, biyolojik çeşitlilik ve çevre üzerinde oluşturduğu risklerin yanında sosyo-ekonomik yapı üzerinde de çeşiti riskleri bulunuyor.
GDO ların insan ve hayvan sağlığı üzerinde
* Olası toksik etkiler ve
* Olası allerjik etkileri bulunuyor.
Genetiği değiştirilmiş ürünlerin sağlık üzerinde, özellikle uzun dönemde yaratabilecekleri etkiler üzerinde hanüz tam/nat bir bilgi bulunmuyor. Bu nedenle GDO ların sağlık açısından riskleri göz önüne alınarak etiketleme yoluyla tüketicilerin bilgi edinme hakkı ve seçme hakkının sağlanması gerekiyor.
GDO ların yetiştirildiği bölgelerden rüzgar, su, arılar vb. etkilerle meydana gelen gen kaçışları başka türleri de etkileyerek biyolojik çeştlilik kaybı ve ekolojik fakirleşmeye yönelik zararlara yol açabiliyor; toprak mikroorganizma yapısını etkileyebiliyor ve zararlıları etkisiz kılmak için aktarılmış belli çeşitlerin hedef olmayan diğer yararlı kuş, böcek vb. türleri etkilemesine neden olabilir.
FAO nun Biyolojik Çeşitlilik Uzlaşma Komitesi bünyesindeki ilgili tarafların kararlarında Tarımsal açıdan oluşabilecek biyoçeşitliliğin gelecekte özgün doğal yapıyı çok etkileyebileceği açıklanıyor.
Modern biyoteknoloji özellikle genetiği değiştirilmiş bitkilerle ülkelerin geleneksel tarım ekonomilerini derinden etkileyebilecek bir noktaya geldi. Bugün Türkiye’ye ithal edilen mısır, soya gibi ürünlerde GDO kuşkusu yaşanan Türkiye de birkaç yıl içinde genetiği değiştirilmiş hayvanlar konusu gündeme gelecek.
Biyoçeşitlilik bugün çeşitli bakış açılarıyla tarımsal, sosyal, ekolojik, etik, tıbbi ve hukuksal yansımalarıyla çok boyutlu tartışma ve ortaklaşmaları kapsıyor. Örneğin, genetiği değiştirilmiş kısır tohumlar tarımda sürekli bir dışa bağımlılık ve yüksek tohumluk fiyatlarının ödenmesi zorunluluğu gibi sakıncaları beraberinde getiriyor. Ayrıca ürteimde yatay gen kaçışlarından doğabilecek hukuksal sorunlar da (patent vb) GDO ların sosyo ekonomik yapı üzerindeki olası risklerini ortaya koyuyor.
Gen aktarımının çevresel yayılımı sonucunda hedef bitki ile sınırlı olmadığı biliniyor. Komşu çiftlikler vasıtasıyla gelişebilecek, ekosistem ve tarımsal karakteristiklerin değişimlerine yönelen ve doğal kıtlık veya felaketlere varabilen sonuçlar doğurabileceği ileri sürülüyor. Konuyla ilgili tartışmalar henüz açıklık kazanmadığından genetik değişim açısından bunun ne kadar sürede tehlike sınırında olabileceği konusunda kesin bilgiler verilemiyor.
Avrupa Birliği yönetmelikleri herhangi bir gıda ürününün geleneksel benzerinden farklılaştığı anda, transgenik kökenli olduğunun etiketlenmesi gerekliliğini ortaya koyuyor. Dünya Çevre Koruma Ajansı (EPA) gıda güvenliği açısından biyogenetik dönüşüm ürünlerine karşı tüketicilerin korunmasına özel önem verilmesi gerektiği belirtirken, Amerikan Tıp Birliği bu ürünlerin etiketlenmesinin zorunlu olmasını ve genetiği değiştirilmiş gıdaların tüketici güvenliğinin henüz açık olamdığının deklare edilmesi gereğini savunuyor.
Türkiye de ise, AB ülkelerinin de aralarında bulunduğu 100 ülkeyle birlikte imzaladığı Cartagena Biyogüvenlik Protokolünün gereğini yerine getirmek amacıyla ve TÜBA ile TÜBİTAK’ın oluşturduğu Biyoyeknoloji / Gen Mühendisliği Çalışmalarında Düzenleyici Kuralların Belirlenmesi konulu çalışma grubunun önerisiyle kurulan Ulusal Biyogüvenlik Komitesi, halen ulusal biyogüvenlik mevzuatlarının AB mevzuatları ile uyumlulaştırılarak yürürlüğe girmesi yolunda Acil Eylem Planı hazrılık çalışmalarını sürdürüyor.
Bugün genetiği değiştirilmiş pamuk, mısır ve patates için Tarım Araştırma Enstitülerinde alan denemeleri yapılmasına izin verilen Türkiye’ye, genetiği değiştirilmiş tohum girişi kanunla yasaklanmış durumda. Ancak ithalatçı firmalardan herhangi bir yasal belge istennmeyip beyana dayalı ithalat yapılması ve bu tohumların girişinde herhangi bir denetim olmaması nedeniyle özellikle Arjantin ve Amerika dan gelen mısır ve soya ürünlerine şüpheli yaklaşılıyor.
Hindistan ve Çin de yapılan araştırmalar: Bt gen transfer çalışmalarının pirinçte verimliliği azaltmasına karşın, parazitlere dayanıklılığı arttırdığını, pamuk ve pirinç tarımında kimyasal kullanımını azalttığını ancak, pirincin A vitamini sentezlemesini azalttığından tüketicilerde Beri beri:gece körlüğü) vakalarının hızla arttığını göstermiştir.
Sonraki İçerikGDO’lar ve Sağlığımız