Bebeğiniz Sizi Duyuyor mu? – Sağlık ve Teknoloji
Bebeklerde düzeltilmeyen işitme kayıpları konuşma gecikmesine, sosyal problemlere, okul başarısının düşmesine neden oluyor.
İnsanlar arası iletişimde en fazla kullanılan araç konuşmadır. Bebekler konuşmayı çevrelerinde konuşulanları duyarak öğrenirler. Normal konuşma gelişimi normal işitme ile mümkün olabilmektedir. İşitme kayıpları ise bebeklerin konuşmayı öğrenmesini dolayısı ile dili-lisanı öğrenmesini engeller. Kaybın derecesi arttıkça konuşma üzerine olan etkisi artar ve giderek anlaşılabilirliği azalırken belli seviyede kayıplardan sonra konuşma kendiliğinden öğrenilemez. Kulak, Burun, Boğaz Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Teoman Dal, çocuk ve bebeklerde görülen işitme kayıpları hakkında bilgi verdi.
Ses, hava yolu ile iletilen bir enerjidir ve dış kulak yolundan geçerek kulak zarı üzerinde basınç etkisi ile titreşim oluşturur, bu titreşim kulak zarından orta kulak kemikçikleri vasıtası ile iç kulağa aktarılır. Mekanik enerji buradaki sinir hücrelerinde elektrik enerjisine dönüştürülür ve işitme siniri yoluyla beyne iletilir. Dış ve orta kulak kaynaklı işitme kayıplarında ses bu ortamlarda enerji kaybeder, iç kulak kaynaklı kayıplarda ise işitmeyi sağlayan hücrelerin sese hassasiyeti azalmıştır, işitmeyi sağlayacak şekilde uyarılabilmeleri için daha yüksek şiddette ses gereklidir. Ses enerjisi desibel (dB) birimi ile ifade edilmektedir. Toplumda duyulabilen en düşük ses enerjisi ortalaması 0 dB olarak kabul edilir. Desibel cinsinden işitme kayıplarının yüzdesel olarak ifadesi yaklaşık şu şekildedir: 20-25 dB %0, 30 dB %8, 35 dB %15, 45 dB %30, 55 dB %45, 65 dB %60, 75 dB %75, 85 dB %90.
Farklı seslerin enerjileri de farklıdır, özellikle “s, z, p, t” gibi sessiz harfler oldukça düşük enerjiye sahiptir ve 30 dB gibi hafif işitme kayıplarında bile duyulmaları güçleştiğinden konuşmada bozulma meydana gelmektedir. Konuşma öğrenildikten sonra oluşan kayıplarda bu sesler duyulmasa bile beyinde boşluklar doldurulduğundan konuşma etkilenmeyebilir. Yeni öğrenme dönemindeki bebekler ise ancak tüm sesleri doğru ve temiz olarak duyarlarsa doğru olarak konuşmayı öğrenebilirler.
Bebeklerde fark edilerek düzeltilmeyen işitme kayıpları konuşma ve dil gecikmesine, konuşmanın bozulmasına, duygusal ve sosyal problemlere, okul başarısının düşmesine neden olur. Tanı geciktikçe olumsuz sonuçlar da artar. Bu nedenle işitme kaybı olan bebeklerde en kısa zamanda düzeltici önlemler alınmalıdır.
Normal işiten bebek;
Altı haftada insan sesine farklı tepki vermeye başlar,
Altı aylıkken dili parça parça hafızasına kaydetmeye başlamıştır,
İlk yıl çevreden gelen sesli uyaranları ve lisanı öğrenmekle geçer, kelimeleri, cümleleri anlamaya başlar,
Bir yaşından sonra kelime haznesi açısından belli bir düzeye gelir, konuşmaya başlar,
İlk yıl boyunca işitme yolları boyunca beynin farklı bölgelerindeki sinir hücreleri olgunlaşır işitsel uyaranlara paralel olarak beyindeki sinir hücreleri ve işitme ile ilgili bölgeler arasında çok sayıda yeni sinir bağlantıları oluşur. İşitsel uyaranların duyulmaması bu nörolojik gelişimi de bozar, kaybın yerine konmasında gecikme ise geri dönüşü zor problemlere neden olabilir. Bu nedenle işitme kaybının mümkün olan en erken zamanda saptanması ve uygun yöntem ile işitmenin dolayısı ile konuşma ve lisanın doğru gelişimi sağlanmalıdır.
Erişkinlerde 20 dB’e kadar olan işitme seviyeleri normal kabul edilirken bebek ve çocuklarda 15 dB in üzerindeki işitme seviyeleri işitme kaybı olarak değerlendirilmektedir. İşitmeye bağlı lisan gelişimini etkileyen başlıca faktörler; Kaybın derecesi, kaybın tipi ve tuttuğu frekanslar, kaybın ilerleyici olması, tanı zamanı, tedaviye başlanma zaman, alınan eğitim, çocuğun zekası, ailenin yaklaşımıdır.
Çok hafif derecede işitme kaybı (15-30 dB)
Konuşma ve lisan üzerine çok az etki yapar, hafif dil gecikmesi, hafif konuşma bozukluğu ve hafif öğrenme güçlüğüne neden olur. Okul döneminde dikkat dağınıklığı, derlerde başarısızlık gibi sonuçları olabilir. Sesli harfleri rahat duyarken “S, Z” gibi sessiz harfleri duymakta zorlanırlar. Bu düzeydeki kayıplar fark edilemeyebilir.
Hafif derecede işitme kaybı (30-50 dB)
Tüm sesleri duymakta zorlanırlar, konuşulanı tam olarak anlamak için cihaza ihtiyaçları vardır. Konuşmada gecikme, dil gelişiminde gecikme, konuşmada bozulma, öğrenme güçlüğü olur. Kelime haznesi sınırlı kalır, cümlelerde hata yapar. Konuşmalarını anlamak zordur.
Orta derece işitme kaybı (50-70 dB)
Konuşma ve lisan yardımsız gelişemez. Erken cihaz uygulaması ve özel eğitim gerekir. Ciddi konuşma sorunu olur
İleri-çok ileri işitme kaybı (70 dB üzeri)
Cihaz olmadan sesleri duyamazlar. Ciddi konuşma ve lisan sorunu vardır. Konuşmadaki ritmi algılayamazlar. Öğrenme sorunu ciddidir, Özel eğitim olmadan lisan öğrenemezler. Konuşmaları monotondur.
Yeni doğan ve bebeklerde işitme kaybı 1000 canlı doğumda 1 ila 3 arasında görülmektedir. İşitme kaybı riski taşıyan bebeklerde yapılan taramalarda ancak yarıya yakını uygun zamanda tespit edilebilmektedir. Kayıpların hayatın ilk 3 ayı içinde tespit edilmesi ve en geç 6 aylık olana kadar uygun yöntemle işitmenin sağlanması kritiktir.
Yeni doğanlarda işitme taraması protokolleri giderek yaygınlaşmaktadır. Bu alanda tanı ve zamanında tedavi oranlarını artırmak için kadın doğum uzmanlarının, pediatri uzmanlarının, aile hekimlerinin, hemşire ve ebelerin ve toplumun konu ile ilgili farkındalığının artırılması gereklidir. Tüm yeni doğanlarda işitme taraması yapılması gerekmekle beraber özellikle bazı risk faktörlerinin varlığında işitmenin çok dikkatli olarak değerlendirilmesi gerekir. Bunlar;
Yeni doğan döneminde (0-28 gün) değerlendirilmesi gereken durumlar
Ailede çocuklukta işitme kabı öyküsü olanlar, gebelik sırasında kızamıkçık, sifilis, Toksoplazma, Sitomegalovirüs, Herpes Virüsü enfeksiyonu hikayesi, kulak anomalileri, kafa anomalileri olması, doğum ağırlığının 1500 gramın altında olması, kan değişimi gerektirecek düzeyde yenidoğan sarılığı olması, işitme kaybı yaptığı bilinen ilaçların kullanılmış olması, menenjit hikayesi, beş günden uzun solunum cihazına bağlanma hikayesi, Doğumda APGAR skorunun çok düşük olması, işitme kaybı ile gittiği bilinen sendromların bulgu ve belirtilerinin varlığı
Çocukta işitme azlığından şüphelenilmesi, konuşma, lisan gecikmesi, menenjit gibi işitmeyi etkileyebilecek hastalık geçirmesi, ciddi kafa travması geçirmesi, işitme kaybı ile giden sendromların bulgularının çıkması, işitme kaybı yaptığı bilinen ilaçlarla tedavi hikayesi, çok sık ya da 3 aydan uzun süreli orta kulakta sıvı birikimi
29 Gün- 3 Yaş arası 6 ayda bir düzenli kontrol gereken durumlar
Ailede kalıtsal işitme kaybı olması, rahim içi enfeksiyonlar (kızamıkçık, sifilis, Herpes vb.), işitme sinirini tutabilen nörolojik hastalıklar.