Monday, 02 October 2017 15:22
İaşaıyşdaky hereketlilik, nämedir bir zatdan gijä galyp barıan ıaly adamlaryň alňasap ıörişleri, bir tarapdan ıaşaışy gyzykly edıänem ıaly. Adamlarda erjellik, göreşip gazanmak we gazananlaryň gadyryny bilmek artıana meňzeıär.
Elbetde, kim gaıkyny söııär, kim küıküni. Kimiň dogumly, kimiňem parahat bolasy gelıär. Haıyr söıerligem şeıle. Şu günki ıaly ıadymda, bir gezek gijäň bir wagty ıolda ıeke galmaly boldum. Obama aşmak üçin elimi galdyrıan maşynlarym deňimden säginmän geçip dur. Ahyry biri saklandy. Mündüm. Maşynyň sürüjisi beılekileriň durman geçmegini «Gijäň bir wagty tanamaıan adamsyny maşynyna mündürmäge çekinıändirler» diıip özüçe ıordy. Soňra bolsa şu rowaıaty gürrüň berdi.
«Adamlaryň ulagy entek eşek-düıekä, üç-dört düıe ıüki bilen bir ıana barıan ıolagçy, edil seniň ıaly ıolda durany, dözmän düıeleriniň birine mündüripdir. Eslije ıol ıöränlerinden soň bir ıerde düşläpdirler. İatyp dynç almakçy bolupdyrlar. İatyrkalar düıeleriň eıesi düışünde, dözmän ıanyna alan adamsynyň ähli düıeleri ıükleri bilen ogurlap barıanyny görüpdir. Tisginip oıanypdyr. Görse, hakykatdanam hälki adam, düıeleri tirkäp, hol gözden ıitip barıar. Mal eıesi öz-özüne:
- Ogurlaıan bolsa mätäçdir. Alsyn, bu zatlaryň bary onuňky bolsun. Baılyk gazanmak, mally bolmak uly bir mesele däl. Alla nesip etdirse, mal-baılygyň özi geler. Inşallasa, yrsgymda bar bolsa, dört däl, kyrk düıäni gazanaryn. İöne men ıeke zada gynanıan, ol meniň ıüregimdäki haıyr söıerligimi ogurlady. Ine, şony nädip gazanyp bilerkäm? – diıipdir.
Ynsan bir-biriniň nämesini ogurlasa-da, haıyr söıerligini ogurlamasady. İogsa bir gezek agzyň bişse, soň suwy üfläp içmäge endik bolaııaň...»
Dogry, agzyň bişse ıadyňdan çykmaıar. Olam ynsanlaryň bir-birine salıan söz ıarasy ıaly bitmesi kyn ıaralardan. Emma, ynsanyň ynsandan parhy gaharyny ıuwudyp bilşinde bolşy ıaly, bizi bir-birimizden tapawutlandyrıan ıene bir häsiıet, haıyr söıerligimiz bolsa gerek. Kimiň haıyr söıerligi diňe dilinden bolansoň, derrew agzy bişıär, kimiňki bolsa ıüreginiň jümmüşinden gaıdansoň tükenmäni bilmeıär. Çingiz Aıtmatowyň meşhur «Ak gämisindäki» Mömüniňki ıaly. Türkmen bular ıaly adama iç işik ıaly diııär. Işigiň üstünden ıüz ıola ätläp geçersiň, ol bolsa seniň gapyň diregidir.
Kimdir birine haıyr etmek, köplenç ıagdaıda özüňe zor salmak bilen baglanşykly. Uzak ıolda ıanyňa göteren çöregiňi ıoldaşyň bilen paılaşmak, eııäm özüňi ıarym aç goımakdyr. Dogry, özünde ynsan ysy bar adam muňa känbir ähmiıedem bermeıär. Gaıta, ıoldaşy uzadan cöreginden ıüz öwürse, şony gaty görıär. Oglankam dünıäniň käbir ıurtlarynda artykmaç çykdajysyndan gaçylyp, myhman, öıe çagyrylmaıarmyş diıenlerini eşidemde geň görerdim. Emma, soň-soň bazar ykdysadyıeti, tygşytly ıaşamak diıen ıaly zatlary gözümiz bilen görenimizden soň, munuň beıle bir geň zadam däldigine göz ıetirdim. Haıyr söıerlik wagtyňy, zadyňy, zehiniňi... bisarpa ulanmak ıaly görünmäge başlady. Haıyr söıerligiň «ogrulanan» ıagdaılaram munuň üstüni ıetirdi.
Haıyr söıerligini ogurlap, ynasanlaryň ödüni ıakıan, päli ıamanlaryň azalmagyny, men her zatdan öň Allatagaladan dilärdim. Şeıle hem iç işik ıaly ynsanlaryň barha köpelmegi üçin elimden gelenini gaıgyrmazdym. Elimden gelse, Ata Gowşudowyň «Mähri Wepa» romanyndaky Gurt kartyň gelni ıaly ıatdan çykmaıan ynsanperwer adamlaryň waspyny ıetirerdim. Megerem, haıyr söıerlik bilen, ony ogurlaıanlaryň arasyndaky uruş, haıyr bilen şeriň söweşidir. Bu uruş, döwletleriň däl, adamlaryň arasyndaky sowukdanam sowuk uruş nämä gerekkä? Onuň haıyr tarapa salıan pidasy jan pidasyndanam erbet bolsa gerek. Jan dünıä iner, kyıamat ahyra çenli ıaşaıyş dowam eder. İöne ol ıaşaıyşda haıyr söıerlik ıitip gitse, onuň gymmaty näme bolar?
Haıyr söıerligiň ıene bir ıagysy bar, ol hem onuň çyn ıürekden edilmezligi, başgaça aıtsam, ıasama haıyr söıerlik, bähbit aralyp edilen haıyrlar. Bähbit aralyp edilsin, göz üçin edilsin, haıyr edilip durulsa bolıar. Emma, kä halatlarda bu ıasama haıyrlar gelip bogazyňa tegek bolıar welin, gaıdyp haıyr söıer ynsanlardan gaça duranyňy kem görmeıäň. Şeıdibem, biweç ynsanlaryň «her mejlisde ıüz ıol» diline çolaıan haıyrlary, hakyky haıyr söıerligiň daşyna kerep bolup çolanıar. Ynsan hatda, ıagşylyk etmekçi bolanda-da «Maňa dogry düşünermikäler?» diıip kürtdürip durmaga mejbur bolıar.
Bir gezek sakaly döşüne düşüp duran bir ıaşuly «Men öz ıakynlaryma ıagşylyk etsem, hiç düşenok. Gaıta tersine bolıar. Eden ıagşylygym ertir başyma gowga bolup inıär. Keseki birine ıagşylyk etsem welin, ol ony hiç unudanok, gören ıerinde alkyş aıdyp ıör» diıdi. Menem içimden «İagşylyk toı sähedi däl ahyryn, düşüp-düşmez ıaly» diıdim. Emma, pikirimi ıüzüne aıdyp bilmedim. Çünki, onuň getirıän delillerinden üstün bolardan ejizdim. Dogrusy, ıagşylyklar, ıagşylyk edijek bolunşy ejizdi. İagşylyk edip ıaşamagy ömrüniň baş maksadyna öwürenleri barmak büküp sanamakçy boldum. Barmaklarymyň bükülmesi kyn boldy. İogsa haıyr söıerlik nähili beıik häsiıet! Ol şeıle bir beıik, «Sen özüň näçeräk hayr söıerdigiňi görkez, men seniň kimdigiňi aıdaıyn» diıse bolar.
Hawa, ıaşaıyşdaky hereketlilik, nämedir bir zatdan gijä galyp barıan ıaly adamlaryň alňasap ıörişleri bir tarapdan ıaşaışy gyzykly edıänem ıaly. Men bolsam haıyr söıerligiň gürrüňini gozgaıan...
More in this category: « gurban baıramy hakynda