"Partilerin karar mekanizmaları ve siyasi irade tercihlerini yine kadınlardan yana kullanmadı."
13:2124 Mayıs 2018
Hilal Dokuzcan… Ortaokul sıralarında başladığı kadınların siyasette söz sahibi olması mücadelesini daha sonra örgütlü mücadeleye dönüştürmüş ve bu alana pek çok başarıyı sığdırmış bir kadın. Dokuzcan, hala büyük bir tutkuyla çalışmalarına Türkiye Kadın Ha
Bir önceki dönemde Cumhuriyet Halk Partisi’nde Kadın Kolları Başkanlığı yapan Dokuzcan; Kadın Adayları Destekleme Derneği’nde (KA-DER) çeşitli üst düzey görevlerde bulunmuştur. Uluslararası alanda karar organlarında kadın erkek eşitliği konusunda pek çok yazılı ve sözlü çalışmalar sunmuş olan “Eşit Temsil Eşit Katılım” hareketinin de kuruculularından olan Hilal Dokuzcan, 24 Haziran seçimleri öncesinde KA-DER’in çalışmalarını, kadın adayların zorlu mücadelelerini ve 2018 milletvekilli aday listelerini Reel Haber ‘e değerlendirdi.
Kadın Adayları Destekleme Derneği'nde çeşitli görevlerde bulundunuz. Genel Seçimler'e de çok az bir süre kaldı. KA-DER'in daha önce de kadın adayları öne çıkarmaya yönelik kampanyaları olmuştu. 24 Haziran'da yapılacak seçimlere yönelik bir kampanyanız var mı? Güncel olarak kadın adaylara nasıl destek vereceksiniz?
KA-DER, 1997'de kurulmuş, 21 yıldır da bu alanda mücadelesini sürdüren bir dernek. Temel hedefi, seçimle ya da atamayla gelinen bütün karar organlarında eşit temsili, kadın ve erkek eşitliğini savunmak ve bu doğrultuda mücadele etmek.
KA-DER şimdiye kadar, 21 senelik süreç içerisinde birçok seçim kampanyası düzenledi. Bu kampanyalar, kadının görünürlüğünü, siyasetteki eksik alanı, bir farkındalık oluşturma alanında ileri düzeye taşıdı. Şimdi tabi çok hızlı geçen bir seçim süreci var. KA-DER bu konuda da hazırlıklıydı. Seçim tarihi açıklandıktan hemen sonrabu kampanya kapsamında birçok alanda kadın adayları desteklemek üzerine çalışmamıza hız verdik.
KA-DER’in 2018 Seçim Kampanyası
Bu seçime yönelik kampanyamızın temel sloganı "Kadınsız Meclis yarım kalır; kadın adayları destekle!" ve temel olarak eşit temsili savunduğumuz için de "Parite Yöntemi" yani fermuar sistemi ile aday listelerinin bir kadın, bir erkek olarak sıralanması gerektiğini söylüyoruz.
KA-DER'in 2018 seçimlerine yönelik hazırlıkları, bir taraftan topluma mesaj vermeyi amaçlayan kampanya görselleri, afişler, billboardlar ve çeşitli şekillerde bunun sahada yansıtılmasını içeriyor. Diğer taraftan ise bütün partilere çağrı yaptık. "Eşit temsil bir haktır", kadınlar Dünya'nın yarısıysa, toplumun yarısıysa siyasette de eşit temsili hak ediyorlar. "Bunu elde etmek istiyoruz" hedefiyle kadın adayların seçilebilecek sıralarda olmasını talep eden mektupları gönderdik.
Diğer bir çalışma alanımız, KA-DER'in 21 senedir yaptığı Siyaset Okulları kapsamında, adaylık döneminde de kadın adayları daha güçlü kılmak amacıyla kadın aday adaylara yönelik eğitimleri devam ettiriyoruz. Hatta bugün eğitimlerimizden biri Adana'da, dün Ankara'daydı. İstanbul'da oldu . Burada kadın adaylara kampanya ve siyasi iletişim konusunda destek vermeye çalışıyoruz. Sosyal medya kullanımından, afişin hazırlanmasına; genel olarak bir kampanyanın nasıl yürütüldüğüne dair hızlı bir eğitim süreci geçiriyoruz. Tabi daha önce de kadın adaylar için daha farklı çalışmalar yaptık. Bunlar içerisinde kadın adayın kendini güçlü kılması, iyi hissetmesi, sahadaki zorluklar içerisinde kendini nasıl daha güvende hissedeceğine dair geçmiş adaylıklardan süzülüp gelen deneyimlerin aktarılması da var. Bir de basınla ilişkiler ve kadın aday adaylarının tanıtılması ve kadın politikalarının öne çıkması KA-DER’in temel alanları ve arkadaşlarımız bu alanlarda çalışıyor.
Partiler ve adaylar arasındaki ideolojik farklılıkları aynı eğitimlerde nasıl eritiyorsunuz?
Bu önemli ve değerli bir durum... KA-DER kurulduğu dönemden bu yana belli prensipler üzerinden giden bir dernek. 21 sene boyunca bir kadın derneği olarak hayatını sürdürmek oldukça önemlidir. Bunun en temel noktalarından biri şudur: ilkesel anlamda KA-DER bütün partilere eşit mesafededir. Dolayısıyla bugün de hem Dünya’ya hem de Türkiye’ye baktığımızda kadın sorununun partiler üstü bir sorun olduğu açık. Daha önce düzenlediğimiz kampanyada parti liderlerini yan yana koyup, “Her şeyde kavga edebilirsiniz ama birleştiğiniz bir konu var o da Kadınlar olmasın! konusu” dedik.
“Kadın, hangi ideolojik yapıda olursa olsun, kendi bulunduğu alanda ve hayatın diğer alanlarında ciddi şekilde ayrımcılığa uğruyor.”
Kadının hem kendini var etmesi hem de eşit koşullarda yarışması KA-DER açısından çok önemli. Kadın, hangi ideolojik yapıda olursa olsun, kendi bulunduğu alanda ve hayatın diğer alanlarında ciddi şekilde ayrımcılığa uğruyor. Son benim de deneyimlerimi paylaştığım eğitimde farklı partilerden aday kadınlar yan yana oturuyorlardı ve hem kendilerini ifade ediyor; hem de milletvekili oldukları zaman neye yönelik çalışacaklarını ortak bir şekilde anlatıyorlardı. Orada farklılıklar konuşulmadan, hizmet noktasında kadının hak ettiği yerde olması amacında çok kolay ortaklık sağlanabildi. Dolayısıyla KA-DER içerisinde siyasette özlenen bir tablonun da olabileceğini gösteriyor.
Bu durum kadınların, Dünya’yı değiştirme, daha eşitlikçi, daha barıştan yana bir parlamento kurulmasında da çok büyük katkıları olacağını gösterir. Çünkü ayrışmalar insanları bölüyor. Oysa siyaset bir hizmet alanıdır. İdeolojik boyut, düşünce farklılıkları çok önemli ama hizmeti yaptığınızda ondan kimden yararlandığı konusu ortak bir nokta. Kadın sorunlarına girdiğimizde bu hayatta her kadının ve aslında her erkeğin, erkekler tarafından şiddete uğradığını düşünüyorum, şiddetin bir çok boyutunda psikolojik ya da ekonomik . Kadın ve erkek şiddete uğruyor. Kimler tarafından bu şiddet gerçekleşiyor buraya iyi bakmak gerekiyor ve baktığımız anda politikalar birleşiyor. Vicdanen, aklen, ruhen bir ortalamayı yakalamak istiyorsanız kadın sorunu partiler üstü bir mesele ve KA-DER 21 senedir bunu sürdürüyor ve bu Dünya’daki tek örnek.
“Dünya’daki tüm sistemler kadın enerjisini dışlayarak gitti ama başarısız oldular.”
Bir sonraki sorumun bir bölümüne yanıt verdiniz. Sorum şuydu: Kadınlar karar mekanizmalarında görevlendirildiğinde ne değişir? Biraz daha detaylandırabilir misiniz?
Son dönem bilim dünyasın daki gelişmelere bakınca, 21. Yüzyıl’ın çok farklı bir kadın gücünü, enerjisini ortaya çıkardığını görüyoruz. Dişil enerji! 21. Yy. böyle bir yüzyıl olacak. Bilimsel gelişmeler, daha çok kadına doğru gidişatın olması bazı şeyleri daha açığa çıkarıyor. Kadınların zihin yapısının farklılığı ve kriz anlarında daha yönetebiliyor oluşu mesela yurtdışındaki istatistiklerde çok net belli. Görmüşler ki kadının iletişim yeteneği çok yüksek ve sorun olduğunda çoklu düşünüp paniğe kapılmıyor. Aynı zamanda barışçıl, yaratıcı bir yanı var. Düşünün bir otobüse bindiniz. Otobüsün iki tekeri patlak. Otobüs gider mi? Dünya’daki tüm sistemler kadın enerjisini dışlayarak gitti ama başarısız oldular.
“İnsanlık iki kanatlı bir kuştur.” İnsanlığın hedefe ulaşması için iki kanadı da kullanması gerek.
Savaş, yolsuzluk, yoksunluk… Dolayısıyla kadınların siyasete katacağı çok fazla şey var. Ekonomiye katacağı şey var. Bir Uzakdoğu atasözü der ki “İnsanlık iki kanatlı bir kuştur.” İnsanlığın hedefe ulaşması için iki kanadı da kullanması gerek. Bu kuş şu anda kendi gerçekliğini koyamıyor ortaya. Kadınlar özelliklerini siyasete yansıttıklarında doğal olarak kutuplaşma içermeyen, kavgadan uzak bir yapı olacağı kesin.
Az önce dediniz ki, bütün siyasetçilerin uzlaştıkları tek konu kadın karşıtlığı.
Aslında bunu her yerde görüyoruz. Özel hayatımızda, arkadaşlarımız içerisinde de erkek dayanışması çok çabuk örgütlenebilir durumda.
Bu durumda Hükümetin dışında, Devlet’in yapılarında kadına karşı bir direnç var diyebilir miyiz?
Birçok yerde var. Sistemin içerisinde var. Biz buna toplumsal cinsiyet sistemi de diyebiliriz. Bunu anlamanın iki önemli ayağı var. Ayrımcılık ve hiyerarşi. Eğer bir yapı içerisinde kadın konusunda iki ayak varsa toplumsal cinsiyet sistemi her zaman kadının aleyhine işler. Dolayısıyla bu mekanizmalarda bunu çok net görüyoruz. Dikey hiyerarşik bağ üzerinde sistem her gün kendisini yeniden üretiyor. Kadın hareketinin ve kadınların katkısını bu hiyerarşiden ve ayrımcılıktan çıkartıp; daha yatayda bir düzlemde paylaşabilme idealini getirebilir kadınlar. Özlerinde bu var. Hepimizin içerisinde bu var. Dünya’ya gelişimiz bir yaşam biçimi olarak yaşadıklarımızı zaten bir erkeğin anlaması mümkün değil.
“Önemli olan Eşit Temsil Eşit Katılım”
Cumhuriyet Halk Partisi’nde Kadın Kolları Başkanı görevi yapmış olarak biri olarak CHP‘nin, mevcut tüzüğünde yüzde 33 olan cinsiyet kotasını yeterli buluyor musunuz?
Elbette ki bu kota yeterli değil. Dünya’nın yarısıysak, hayatın yarısıysak karar alma mekanizmalarında da yüzde elli temsili istiyoruz. Bunun da bir hak olduğunu söylüyoruz. Dolayısıyla %33 olan cinsiyet kotası bu kotanın olmadığı partilerinde uygulanması bir aşamadır. CHP açısından ise önemli nokta şudur: Bu kota partinin yönetim mekanizmaları içerisinde uygulanan bir kotadır. Direk adaylıklara yönelik uygulanan bir kota değil. Tüzükte şöyle yazıyor: Merkez yoklaması ile birlikte belirlenecek adaylıklarda %33 cinsiyet kotası uygulanır. Aday listelerinde bu kotanın uygulanabilir olması çok önemlidir. Tabi bunun nasıl uygulandığı da çok önemli. Örneğin otuz kişilik bir milletvekilli listesinde on tane kadın adayın olması gerekiyor. Ama bu on kadın adayı siz eğer seçilemeyecek yerlere koyarsanız, kadınlar listeye dolgu malzemesi olmaktan öteye geçemezler. Bu durumun daha adil bir şekilde gerçekleşmesine yönelik önerilerimizi biz dernek olarak sunmaya devam ediyoruz. Bunların en önemlisi de Eşit Temsil Eşit Katılım yani adaylıkların bir kadın bir erkek olarak belirlenmesidir. Uygulamamasının en temel nedeni ise parti iç tüzüğünde kota uygulanmasına yönelik bir yaptırım yok. Eğer siz bu kotayı parti yöneticilerin niyetlerine bırakırsanız, erkeklerin o koltukları çok rahat bırakmayacağı gerçeği ile karşılaşırsınız.
Partiler milletvekilli listelerini açıkladı. Listelerdeki kadın temsil oranı ile ilgili neler söyleyeceksiniz?
Oranlar oldukça düşük, kadın aday oranı yaklaşık %20. 2018 seçimlerinde de gene pek çok ilden kadın milletvekili çıkmayacak. Bir kez daha görüyoruz ki partilerin karar mekanizmaları ve siyasi irade kadınlardan yana tercihlerini kullanmadı. Bu da açık bir gösterge aslında, bu iradeler kadın erkek eşitliğinden yana değiller. Kadınlar erkekler için çalışsın, erkeklere oy versin istiyorlar. Kadınları sadece seçmen düzeyinde oy deposu gibi gördüklerinin göstergesi. Kadınlara hak ettiği değeri ve hakkı vermeyen tüm yapılara karşı gereken cevap verilmeli.
“Seçmen özellikle yerelde kadınları daha güvenilir buluyor.”
2019’daki Yerel Seçimler çok kritik diyebiliriz. Hal böyleyken siz mevcut kadın belediye başkanlarını yeterli görüyor musunuz?
Yerelde meclisteki oranlardan çok daha düşük bir kadın aday katılım sorunu var. Son genel seçimlerde 2015 seçimlerde %14.7’ye ulaşan ama reelde %13.9 olarak gördüğümüz bir parlamento temsil oranı var. Bu çok düşük bar oran. Yerel yönetimlerde ise bu oran çok daha düşüyor. Şuanda 1396 belediye başkanının 40’ı kadın. 20498 Belediye meclis üyesinin 2198 i sadece kadın
Biz genelde şunu görüyoruz sahada: kadın talep ettiğinde kadın aday adayı sayısı artıyor, aday adaylığı sayısı arttırdığında aday olma olasılığı artıyor, aday olduğunda da seçilebilme olasılığınız artıyor. Bir kadın yerel seçimde eğer aday olmayı başarmışsa kaybetme çok zorlaşıyor. Çünkü özellikle yerelde kadınları daha güvenilir buluyor seçmen. Bu da seçim kazanmak isteyen partilerin iyi gözlemleyip değerlendirmesi gereken bir alan.
Dolayısıyla kadınlar daha yakın oldukları yerel yönetim alanına bu kadar uzak kalmamalılar. Kadınlar aslında yerel yönetimlerde çok daha iyi hizmet verebilecek ve katkı sunabilecek şekilde sürece girmelidir ve daha çok adaylığı talep etmeliler.
Peki çalışmalarını takip ettiğiniz kadın belediye başkanları var mı?
Kadın siyasetçileri ve bütün kadın belediye başkanlarının çalışmalarını yakından takip ediyoruz . Bu bizim için zor olmuyor çünkü az önce de belirttiğim gibi maalesef çok az kadın belediye başkanı var. İstanbul özelinde zaten tek kadın belediye başkanı var. Marmara’nın tek kadın belediye başkanı Avcılar Belediye Başkanı Dr. Handan Toprak Benli. Benli, temsil yeteneği olan halkla iletişimi güçlü ve sosyal hizmet alanında ciddi başarılar sağlamış ve partisinin Kadın Kolları yapısından gelen bir arkadaşımız. Önümüzdeki süreçte de devam görevine devam etmesini umuyoruz.
“Kadına yönelik şiddet sorunu, kadın sorunu değil, bir erkek sorunudur.”
Kadına yönelik şiddet, taciz, tecavüz haberlerinde son zamanlarda patlama yaşandığınız görüyoruz. Siz bu artışı neye bağlıyorsunuz?
Neredeyse her gün ciddi anlamda dramlara tanık oluyoruz. Toplumsal yapıdaki algı şiddeti arttırıyor. Özellikle 2000’den sonra var olan muhafazakâr yapı, kadını ikincilleştiren zihniyetin oluşturduğu söylemler ve buna yönelik eylemler, erkeklerin kadınlar üzerinde hak iddia edebileceği kavramını daha da geliştiriyor. Erkek ise bunun farkında bile değil. Şiddet uyguluyor ama bunun şiddet olduğunun bile farkında değil çünkü sistem bu onun için çok normalleştiriyor. Normalleştikçe erkeğin kadın ve çocuk bedenleri üzerindeki tahakkümü artıyor. Otoriter rejimlerin en belirgin özelliğidir bu. Bedenlere hükmetmek ister ve bunun birincil öznesi de kadın ve çocuktur. Son dönemde yaşadıklarımız bunlarla açılabilir. Maalesef ki bu gerçek görünmeyen yasalarla besleniyor. Türkiye’de kadın hareketi bu anlamda önemli çalışmalar yapıyor, güçlü bir mücadele veriyor. Diğer önemli konu eğitim sistemi. Kız çocuğu ve erkek çocuğunun eşitlikçi bir yapıda büyümesi gerekir. Ayrıca kadına yönelik şiddet sorunun bir kadın sorunu değil, bir erkek sorunu olduğunu erkeklerin kabul edip çözmesi gerekiyor. Bu sorunla öncelikle erkeklerin, sistemin ve şiddeti körükleyen siyasal iradenin yüzleşmesi gerekiyor.
Siz uzun süredir kadın hareketinin içerisindesiniz. Aynı zamanda uluslararası alanda da yazılı ve sözlü çalışmalarınızı sundunuz. Türkiye’deki kadın hareketini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Kadın hareketinin son dönemde bir ivme kazandığını düşünüyorum. Türkiye’de kadın hareketi 1980 12 Eylül darbesinden sonra çok büyük bir örgütlenmeye, birlikte mücadele yöntemlerini geliştirmeye yöneldi ve çok ciddi kazanımlar elde etti. Medeni kanundan, şiddete yönelik yaptırımlara, yasal değişikliklerden ve farklı kadın örgütlenmelerinin oluşmasına kadar kazanılar haklar, 2000’li yıllara değin uzan örgütlü mücadele ile gerçekleşti. 21. Yüzyıl’da kendi içerisinde başka dinamikleri içeren, dişil enerjinin yüksek olduğu yeni bir nesil geldi. Hemen hemen her kesimde genç kadınların enerjisinin çok yüksek olduğunu gözlemleyebiliyoruz. Daha kararlı, pratik anlamda birbirlerine daha yakın, zihinlerinde ideolojik ayrışmalardan çok kendi kadınsal hakları var. Bu durumun önümüzdeki süreçte kadın hareketini daha yükseğe çekeceğini düşünüyorum. Genç kadınların erkeklere çok şey öğreteceğini görüyorum. Küresel kadın hareketi ve gelişen teknolojik olanaklar kadın hareketine ayrıca ivme kazandırdı. Örneğin 2017 yılı hem Türkiye’de hem dünyada çok önemli eylemlere sahne oldu.
“Erkeklerin birleştiği tek düşünce kadını ikincil konumda tutmaktır”
Aday olmak isteyen fakat toplumsal baskılar yüzünden aday olma cesareti gösteremeyen kadınları kazanma yönünde çalışmalarınız var mı?
Siyasetin bir erkek alanı, toplum nezdinde güvensiz, yolsuzlukların yapıldığı tehlikeli bir ortam olarak görülmesi gerçeği kadınların aday olmalarını etkiliyor. Kadınların siyaset yapma araçları erkeklere göre düzenlenmiş. Örneğin akşam yapılan bir toplantının bitiş saatini kestiremezsiniz. Bu durum erkek için sorun olmazken kadın eve gideceğinde yapması gereken diğer işleri düşünmek zorundadır. Ekonomi de kadınların aday olmalarının önünde engel. Aday adaylığı ücretleri bile başlı başına bir sorun. Bu neden biz kadınlara bir pozitif ayrımcılık yapılması yönünde çalışmalar yaptık. Buradaki temel nokta ise siyasetin kendisi değişmek zorunda, siyaset yapma biçimi ve modelleri değişmeli. Kadınlar böylesine kirlenmiş bir alanda var olmak yerine bu alanı değiştirmeye yönelik örgütlenme modelleri geliştirmeliler. Kadınların kendi deneyimlerinden oluşacak daha farklı örgütlenme modelleri oluşturmak lazım.
Bir kadın, birilerinin kendi hakları konusunda karar vermesine ve bu kararın onun en temel özgürlük alanları içerisinde olduğunda ona karşı bir hareket geliştirebileceğine inanmalıdır. Bunun da yapılacağı zemin siyaset.
Tüm kadın adayların yolları açık olsun. Ne kadar aday o kadar milletvekili. Zorlu ama bir o kadar da keyifli bir yol. Çünkü büyük bir özgüven ve cesaret içerisinde ‘ben de varım’ diyorlar. O varlıkları ve oluşturdukları modeller bu toplumun diğer kadınlarını ve erkeklerini etkileyecektir. Ben tüm kadın adaylara bu nedenle teşekkür ediyorum.
Kadınların bilmesi gereken en önemli şey şudur: hangi ideolojik düşünceye sahip olurlarsa olsunlar erkeklerin birleştiği tek düşünce kadını ikincil konumda tutmaktır. Bunun ile baş etmenin en temel yolu, farklılıkları zenginlik olarak görerek kadına yönelik ayrımcılığı partiler üstü bir mesela olarak değerlendirmek ve bunun üzerine örgütlenmekten geçiyor. Yolumuzda solumuzda hep açık olsun
Seçim listesinde kadının adı yok Hâkim, Ankara Baro Başkanının üzerine yürüdü