Dünyada düşük faiz ortamı değişiyor mu?
“Yatırımcının en büyük problemi hatta düşmanı kendisidir” Benjamin Graham
Son iki aydır piyasalarda yaşanan karmaşa ABD’de faizlerin yükselmesinden kaynaklandı. FED Başkanı Bernanke’nin açıklamaları nedeniyle, tüm dünyada faizlerin en önemli referansı olan ABD 10 yıllık tahvil faizleri yüzde 1’e kadar yükseldi. Aşağıdaki grafikte son 30 yılda ABD’de faizlerin pek çok kez yüzde 1 veya daha fazla yükseldiğini görüyoruz. O zaman bu yükseliş çok mu özel bir durumdur?
1) Daha önceki yükselişler de dünya piyasalarında düşüşe neden olmuştur. Örneğin 1993-94 ve 2000-11 dönemlerinde Türkiye ile birlikte cari açığı olan gelişmekte olan ülkeler devalüasyon ve ekonomik kriz yaşamıştır.
2) ABD’de faizler, arada yükselişler olsa da, 30 yıldır düşüyor. Mayıs başında yüzde 1,6’ya kadar inen faizin buradan yüzde 2,5’e çıkması nominal olarak sadece yüzde 0,9’luk bir artış ifade ederken, oransal olarak yüzde 50’yi aşan bir sıçrama ifade ediyor.
3) En önemlisi, ABD ekonomisinin iyileşme sürecine girmesiyle faizlerde 30 yıllık düşüş trendinin sona erdiği düşüncesi piyasalardaki etkiyi artırmıştır.
Aslında FED, piyasalardaki sert tepkiyi görünce mesajlarını yumuşatma yoluna gitti: Eylül’den itibaren tahvil alımlarını azaltmaya başlayıp 2014 ortasında bitirme planının ekonomide iyi gidişata bağlı olduğunun altını çizdi. Yani ABD’de işsizlik FED’in tahmin (ümit) ettiği şekilde yüzde 6,5 düzeyine inmeden faiz artışına başlamayı düşünmüyor. Bu sakinleştirici mesajlara rağmen FED’in son 3-4 yıldır uyguladığı “aşırı doz” likidite desteğini azaltma niyetini ve planını ortaya koyması, dünya ekonomisi açısından önemli bir dönüm noktasıdır.
ABD’de faizlerin yükselmesi, borsaların yükselmesi ve doların değer kazanması küresel sermayenin ABD’yi daha fazla tercih etmeye başladığı anlamına geliyor. Sermaye akışında bu ana trend değişimi, Türkiye gibi cari açığı yüksek ülkeleri olumsuz etkiliyor. Nitekim son iki ayda döviz kuru en fazla yükselen ülkeler cari açığı yüksek ülkeler oldu: Dolar kuru Brezilya’da yüzde 12, Hindistan’da yüzde 11, Güney Afrika’da yüzde 10 ve Türkiye’de yüzde 7 yükseldi.
Güney Afrika ile birlikte en yüksek (yüzde 6) cari açık oranına sahip olan Türkiye’ye bu noktada yardım eden bütçe dengesinin diğer ülkelere göre daha sağlam olması. Nitekim Türkiye bütçesi ilk 6 ayda 3 milyar TL fazla verdi (Geçen yıl aynı dönem 7 milyar TL açık vermişti.)