Çoğunlukla ölçülecek varlık veya özellik, araçla doğrudan ölçülebileceği gibi bazı durumlarda ölçülecek nitelik doğrudan doğruya ölçülemez. Varlığın bu yapısından dolayı ölçekleri ikiye ayırıyoruz. Dolaylı ve dolaysız ölçme.
DOLAYSIZ ÖLÇME: Araç, niteliği doğrudan ölçmektedir. Örneğin; terazinin ölçülmesi gibi.
DOLAYLI ÖLÇME: Bazı alanlarda araçlar niteliği başka bir aracın yardımıyla da ölçerler. Eğitimdeki ölçmeler dolaylı ölçmelerdir. Çünkü ölçtüğümüz nitelik bilgi ve beceri, ilgi vb. alanlardır. Bunları direkt olarak ölçemediğimiz için bazı araç, test, sayı ve kavramların yardımıyla ölçme işlemi gerçekleştirilmektedir.
MUTLAK VE BAĞIL (DEĞİŞEN) ÖLÇME
Bir ölçme işleminin sonucu herkes tarafından aynı şeyi ifade ediyorsa bu ölçme ‘Mutlak Ölçme’dir. Örnek: uzunluk biriminin ölçülmesi. Ancak insana özgü değişkenler her zaman mutlak ölçülemezler. Sonuçları kişilere göre değişik anlamlar ifade ediyorsa bu tür ölçmelere de ‘Bağıl Ölçme’ denir.
Sonuçları yönünden mutlak ve bağıl ölçmeyi karşılaştırdığımızda iki sonuca varırız:
a) Mutlak ölçmenin başlangıç noktası 0 (Sıfır) dır. Bağıl ölçmede ise izafi olarak kabul edebileceğimiz sürekli bir başlangıç noktası vardır.
b) Mutlak ölçme her yerde herkes tarafından aynı anlaşılır. Buna karşılık bağıl ölçmenin her zaman aynı anlamı yoktur. Mutlak ölçme sonuçlarını birbirleriyle karşılaştırmak mümkündür. Bağıl ölçmede ise karşılaştırma yapılamaz.