Çayın Tarihi - Enpolitik.com
Eklenme Tarihi: 08.10.2017 12:20:32 - Güncellenme Tarihi: 08.10.2017 12:20:32
Çaydan bahsedilince 150 sene öncesine kadar çayı bilmediğimiz söylenir. Doğru ama atalarımız, Anadolu'ya gelmeden önce çayı biliyordu. Hem de Hoca Ahmed Yesevî’den duâlı bir bitkiydi.
Atalarımız, Hoca Ahmed Yesevî’den duâlı çayı, Anadolu’ya gelince unuttular. On dokuzuncu asırda, yeniden keşfedip ekmeye başlandılar. Modern çay ziraati ise Cumhuriyet’den sonra yapıldı.
On dokuzuncu asra kadar, sofraların baş köşesinde kahve vardı. On altıncı asırda şifâlı bitki olarak; Tanzimat sonrası ise içecek olarak sofralara giren çayın tarımı ise Sultan İkinci Abdülhamid Han döneminde başladı. Çalışmak için Rusya’ya giden Artvinliler çay fidanı ile döndüklerinde 1870’lerin sonlarıydı. Trabzon Valisi Yusuf Paşa, devletin koyduğu vergi kaldırılmasını sağladı. Pâdişah, çayın üretimine önem verip, konuyla ilgili her türlü gelişmeyi yakından takip etti. 1896'da Buharalı Yusuf, Trabzon'da yetişen çay yapraklarını henüz genç filizler halinde iken ağaçtan toplayarak işlemiş ve beyaz çay elde etmişti. Padişaha bir paket çay hediye etti. Bundan memnun olan Sultan, Trabzon ve çevresinde çay ekimini inceletti. Çay ve kahve ziraatı hakkında bir kitap yazan Hollandalı Hobbis'i de saraya çağırıp iltifat etti.
Doğu Karadeniz’den başka bölgelerde de çay tarımı denemeleri yapıldıysa da başarısız oldu. Uzakdoğu’dan getirilen fidanlar, iklimin uygun olmadığı illere ekildiği için verim alınamadı. İstanbul’da bile denendi. Hem isâbetsiz denemeler hem de savaşlar sebebiyle çay tarımı gelişmedi.
Doğu Karadeniz, Rizeli avukat Hulûsi Karadeniz, Halkalı Ziraat Mektebi’nin hocalarından Ali Rıza Erten ve Türkiye’de modern çaycılığın kurucusu, ziraat mühendisi Zihni Derin sâyesinde çay bölgesi hâline geldi. Hulûsi Karadeniz ve Ali Rıza Erten’in teorik ve pratik çalışmaları, Zihni Derin’e ilham kaynağı oldu. 1880'de Muğla'da doğan Derin, Selánik Ziraat Mektebi'ni bitirdi. İlk çay yetiştirme denemelerini, daha 1909'daSelánik Ziraat Mektebi'nde yaptı. İmparatorluğun birçok bölgesinde çalıştı. Kurtuluş Savaşı'nın başlangıcında Ankara'ya geldi ve 1920'de, Ziraat Umûm Müdürü oldu. Çayın modern ve ilmî usûllerle yetiştirilmesi için çalıştı. Kânûn çıkarttı.
Çayınortaya çıkması ve Avrupa’ya gelişi ise şöyle:
Çay, dünyaya Çin çayı adıyla yayıldı. Avrupa, çayın adını ilk defa 1559 yılında, Venedikli seyyah Gian Battista Rammusio'nun "Navigationi et Viaggi" (Deniz ve Kara Yolculukları) adlı eserinde; çayın ne olduğunu ise Portekizli Cizvit rahip Jasper de Cruz'un 1560’da yazdığı kitabından öğrendi. Avrupa'ya gelişi, 1606'da Hollandalılar sâyesinde oldu. Adaçayının Asya’ya yayılacağının ve yeni bir ticâret kapısı açacağını sanan Hollandalı tâcirler, Java Adası'na götürdükleri adaçayı ile Çinlilerin adaya getirdiği çayı takas ettiler. Çin çayı, adaçayına galebe çalarak Avrupa’yı istilâ etti. İngilizler, çayı keşfedince Güney Hindistan’ı sömürmeye başladılar.