MADENCİLİK VE SANAYİ ŞEHRİ
Karaganda, Kazakistan’ın orta kesiminde yer alan bir sanayi şehri ve ülkenin tam merkezinde bulunan ve aynı adı taşıyan geniş Karaganda Eyaleti’nin de idarî merkezi. Şehir, zengin kömür madenleriyle tanınıyor.
Karaganda şehri 1856 yılında kurulmuş. İlk gelenler, yakındaki bir bakır madeninde kullanılması için, buradaki kömürü çıkartmaya başlamışlar. Şehir yavaş yavaş gelişip büyümekteyken, 1931 yılında demiryolu inşaatının tamamlanmasıyla birdenbire bölgenin en önemli madencilik merkezi haline dönüşmüş.
Bugün, 450.000’i aşan nüfusuyla, Kazakistan’ın dördüncü büyük kenti olan Karaganda’da, kömür işletmeciliği hâlâ önemli bir yer tutmaya devam ediyor. Ancak, şehir artık hem büyük demir-çelik tesislerine, hem de çimento fabrikalarına da sahip. Buna madenlerde kullanılan çeşitli makinaların ve teçhizatın üretildiği fabrikalar ve hafif sanayi kuruluşları da eklenince, Karaganda’nın ne kadar önemli bir sanayi şehri olduğu ortaya çıkıyor.
Karaganda, adını bozkırda yetişen bir çalı türünden almış. Zaten şehirde karasal bozkır iklimi hakim. Yılın 3-4 ayında toprak karla kaplanıyor. Sıcaklık, yıl içinde, eksi 40 ile artı 40 arasında değişebiliyor. Kentin eski mahalleleri, 1930’lu yıllarda Sovyet mimarlarının yaptığı planlama çerçevesinde, kömür madeni işletmelerinin çevresinde oluşturulmuş. Bu bölüme artık “Eski Şehir” deniyor. Daha güneyde kurulan “Yeni Şehir” ise, geniş caddeleri, parkları ve anıtsal yapılarıyla çok daha modern ve kültür ağırlığı yüksek bir semt.
Bir üniversiteye, bir çok yüksek öğrenim kurumuna, tıp ve politeknik enstitülerine, ayrıca çeşitli tiyatrolara ve müzelere sahip olan Karaganda, bir sanayi şehri olmanın yanında, ülkenin önde gelen bir eğitim ve kültür merkezi olma özelliği de taşıyor.
Geniş caddeleri ve meydanları, eski arabaları, kütlesel binaları, her köşe başında karşınıza çıkan parkları ile Karaganda, klâsik bir yerleşim birimi. Şehrin sembolü, merkezdeki meydanı süsleyen “Madencinin Övüncü” heykeli: Birlikte ellerindeki kaya parçasını göğe doğru kaldıran iki işçi, emeği ve birlikten doğan gücü simgeliyor. Şehirde 50 kadar anıtsal tarihi ya da kültürel yapı var. “Madenciler Kültür Sarayı”, “Abdirov Spor Sarayı”, şehit Karagandalı askerlerin hatırası için hiç sönmeyen bir meşalenin bulunduğu anıt, 130.000’den fazla obje’ye sahip “Bölgesel Tarih Müzesi” ve 8000’den fazla eserin sergilendiği “Güzel Sanatlar Müzesi” bunlardan bazıları.
Büyük bir camiye ve Ortodoks kilisesine sahip olan şehirde, gotik stilde devasa bir katolik katedralin de yapımı tamamlanmak üzere. Zaten Karaganda, bölgedeki Katoliklerin de Piskoposluk merkezi. 1972 yılından beri hizmet veren “Hotel Kozmonot” ise ilginç bir otel. Bir zamanlar uzay uçuşlarından dönen kozmonotlar, Baykonur Uzay Üssüne indikten sonra burada konaklarmış, yani otel bir dinlenme tesisiymiş. Yabancı devlet adamları da şehri ziyaretlerinde burada kalırlarmış. Şehrin kaldırımlarında adım başı çiçekçi ve gazete bayii var, yani kent sakinleri okumaya bir hayli düşkün. Kadınlar hayatın her alanında, hatta yerin yüzlerce metre altındaki madenlerde bile varlar.
Ünlü isimler de yetiştirmiş Karaganda. Şehrin caddelerinden biri II.Dünya savaşı kahramanı pilotu Nurken Abdirov’un adını taşıyor, meydanlardan birinde adına yapılmış bir heykeli de var. Devlet Başkanı Nazarbayev de uzun yıllarını bölgede geçirmiş. Karaganda Üniversitesi Metalurji bölümünü bitirdikten sonra, Metalurji İşletmesinde atölye danışmanı, yüksek ısılı fırınlarda gaz uzmanı ve ustabaşı olarak çalışmış, ardından İşletmenin başkan yardımcısı olmuş. İlk Kazak kozmonot Toktar Obakırov da Karaganda doğumlu.