TÜZÜK 2/13765(1940) MİLLİ MÜDAFAA MÜKELLEFİYETİ TÜZÜĞÜ
Resmi Gazete: 27.06.1940 Sayı 4546
BKK No: 2/13765
Karar Tarihi: 22.06.1940
Madde 1 - Tüzük 2002/4222(2002) (Değişik birinci fıkra :20/5/2002-2002/4222 K.)
Seferberlik ve savaş hali ile bu hallerin henüz ilan edilmemiş olduğu ancak savaşı gerektirebilecek bir durumun meydana geldiği gerginlik ve kriz dönemlerinde yapılacak seferberlik hazırlıkları ile kıtaların toplanması esnasında, alelade vasıtalarla temin edilemeyen bütün askeri ihtiyaçları veya hizmetleri, 7/6/1939 tarihli ve
sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu ile bu Tüzük hükümleri dairesinde vermeye veya yapmaya her şahıs borçludur.
Milli Müdafaa Mükellefiyeti, mükelleflerin kudret ve kabiliyeti ve mevcut menbaları gözönüne alınarak adil bir nispet dairesinde tevzi edilir. Her teklif yazılı ve imzalı kağıtlarla yapılır. Bunlarda mükellefiyetin mahiyeti, miktarı ve mümkün oldukça devam müddeti gösterilir. Yapılan mükellefiyete karşı bir makbuz verilir.
Kanunda yazılı istisnalardan başka verilen her şey veya yapılan her hizmet için sahibine değerince tazminat verilir.
Şahsi mükelleflere verilecek vazifelerin tayininde bunların yaşları, cinsleri, sanat ve meslekleri, sıhhat, kabiliyet ve istidatları gözönünde bulundurulur.
On beş yaşını bitirmemiş olanlarla 65 yaşını tamamlamış olanlar ve malül ve sıhhati muhtel olanlarla bakıma muhtaç çocuğu olan ve gebe bulunan kadınlarşahsi mükellefiyete tabi tutulamazlar.
On iki yaşını bitirmemiş olan çocuklar bakıma muhtaç sayılır.
Mükellefiyet tatbikını istemeğe salahiyetli makamlar ve vazifeleri
Mükellefiyet tatbikını istemeğe salahiyetli askeri makamlar şunlardır:
Bir mükellefiyet dairesinde aynı zamanda muhtelif kıtalar (Kara, deniz, hava) bulunduğu takdirde mükellefiyet emirleri bunların cümlesine komuta etmek salahiyetini haiz komutan tarafından verilir.
Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonu bulunmıyan yerlerde mükellefiyetin acele tatbikına zaruret hasıl olup da usulü dairesinde Komisyona müracaata imkan olmıyan haller müstesna olmak üzere mükellefiyet emirleri daima Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonlarına hitaben verilir.
Milli Müdafaa Mükellefiyeti emrini alan Komisyon Reisi derhalKomisyonu içtimaa davet eder ve aza derhal toplanır. Komisyonda kanunun 8 inci maddesinde yazılı nisap temin olunamadığı ve iş de acele olduğu takdirde keyfiyetin bir zabıt varakasiyle tevsik olunması üzerine mükellefiyet, Komisyon Rei-sinin yardımiyle, ciheti askeriyece doğrudan doğruya tatbik ve temin olunur.
Bir mahalde Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonu veya tali komisyon bulunmaz veyahut bir mükellefiyetin acele tatbikıne zaruret hasıl olup da bu komisyonlara müracaat mümkün olmazsa mükellefiyeti doğrudan doğruya tatbika salahiyetli olan makam veya mükellefiyet emrini hamil memurlar, mahalli belediye- den veya köy ihtiyar heyetinden ve bunlar da bulunmadığı takdirde o yerin halkından birine müracaatla mükellefiyet tatbik olunacak şeylerin doğrudan doğruya ahaliye tevzii için kendisine yardım edilmesini ister.
Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonu talep olunan şeyin kendimenbalarının fevkinde olduğunu beyan ederse evvel emirde kendi menbalarının müsaade ettiği miktarı vermeğe mecburdur. Bu halde ciheti askeriye bunu tahkik vetesbit eder. Bildirilen miktardan fazlası meydana çıkarılacak olursa ancak ihti- yaç miktarına el koyar ve saklayanlar hakkında takibat yapılmak üzere merciine bildirir.
Muztar haller haricinde bir ailenin ve ziraat hayvanlarının yeni istihsalzamanına kadar olan yiyeceklerine mükellefiyet tatbik olunamaz.
Mükellefiyet emrini hamil bir müfreze komutanı emrindeki kıtanıniaşesini gittiği mahalde mükellefiyet yoliyle temin zaruretinde kalırsa aldığı erzakın kaç günlük olduğunu ve nizami istihkakın neden ibaret bulunduğunu vere-ceği mükellefiyet karnesine yazar.
Müstesna hallerde müfrez bir kıta komutanı mükellefiyet karnesini hamil olmadığı halde emrinde bulunan insan ve vasıtaların yevmi istihkaklarını icabında şahsi mesuliyeti altında ve şahsi senediyle mükellefiyet yoliyle alır ve keyfiyeti derhal üstüne bildirir.
Kısmi veya umumi seferberlik haline münhasır ve müstesna olarak, Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun 9 uncu maddesindeki şerait altında,bir deniz kuvvetine veya hali infiradda bir harb gemisine komuta eder,her denizsubayı gemisine ve maiyetindeki insanlara kati surette lüzumlu olan ihtiyaçlarımükellefiyet yoliyle tedarik edebilir.
Umumi seferberlikte bir deniz kuvveti komutanı zaruret halinde her zaman ve her yerde tüccar gemilerine vesair deniz ve hava vasıtalarına bütün malzeme, teçhizat, hamule ve eşhas ve mürettebatiyle birlikte mükellefiyet koyabilir.
6 ncı madde mucibince mükellefiyet tatbikini istemeğe salahiyet-li olanlar bu iş için tavzif edecekleri subay ve memurlara mükellefiyet karneleri verirler.
Kanunun 5 inci maddesi mucibince harb mevkilerinde kalan ahalinin ihtiyacını temin için mükellefiyet tatbik edilmek lazımgelirse komutan tarafından valiler, kaymakamlar ve nahiye müdürleri veya belediye reisleri memuriyetleri mıntakası dahilinde bu mükellefiyetin usulü dairesinde mükellefiyet komisyonları vasıtasıyla tatbik ettirilmesine memur edilebilirler. Bu halde işbu memurlara matbu evraktan lüzumu kadar verilir.
6 ncı maddenin c fıkrasında yazılı makam sahipleri icraatımütaakip ellerinde kalan mükellefiyet karnelerini ve diğer matbu evrakı derhal kendilerine salahiyet vermiş olan makama iade ederler.
Mükellefiyet tatbik eden komisyonlar ve bunların ihzari ve icrai vazifeleri
Kanunun 8 inci maddesinde teşekkül tarzları ve vazifeleri gösterilen Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonları her vilayet ve kaza merkezindeve tali komisyonlar ise nahiye ve köylerde bulunur.
Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonlarının kırtasiyesi Dahiliye Vekaletince temin edilir. Seferi matbu evrakı Milli Müdafaa Vekaletinden gönderilir.
A - Hazarda ihzarı ve ihsai vazifeler
Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonlarının hazarda yapmakla mükellef oldukları ihzari ve ihsai tetkikler biri tahrir ve tesbit, diğeri teftiş ve tetkik olmak üzere iki kısımdan ibarettir.
Tahrir ve tesbit,senede bir defa olarak Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonları tarafından yapılır:
Bu işe esas olmak üzere Milli Müdafaa Vekaletince gönderilen cetvellerde müfredatı yazılı maddelerden kaza dahilinde hangilerinin ne miktarda mevcut ol-duğu ve istihsal edildiği Ticaret, Sanayi ve Ziraat Odalarında mevcut malümattan ve İstatistik Umum Müdürlüğünce tanzim edilen istatistiklerden, Maliye, Belediye, Gümrük ve İnhisarlar İdarelerinde ve M. M. Mükellefiyeti Komisyonlarındaki nakil vasıtaları kayıtlarından, Sıhhat Müdürlüğünden ve icabında bütün Devlet teşkilatından istifade etmek suretiyle tahrir ve tesbit olunur.
Her kazada esaslı tetkikat neticesi vücude getirilecek olan bucetveller dört nüsha olarak tanzim olunur. Ve altları M. M. Mükellefiyeti Komisyonunca tasdik edildikten sonra bir nüshası Komisyonda alıkonur. Diğer üç nüshası da kazalardan vilayetlere gönderilir. Vilayetler kazalardan aldığı cetvellerin birer tanesini merkez kazasına ait cetvelle birlikte Milli Müdafaa Vekaletine gönderir. Üçüncü nüshaları vilayet M.M. Mükellefiyeti Komisyonlarında saklanır. Dördüncü nüshaları da topluca mıntakasında bulunduğu kolordu komutanlıklarına gönderilir. Cetveller muhteviyatı (Ton, aded, kangal, metre mikabı ilh...) olmak üzere açıkca gösterilmeli ve seferberlik hazırlıklarını aksatacak olan hiç bir şüphe ve muhabereye meydan verilmemelidir.
İşbu cetvellerdeki bütün kuyudat ve malümat mahrem tutulur ve mahrem saklanır.
Komisyonlar cetvelde yazılı maddeleri şu ana hatlar dairesinde tanzim ve tesbit ederler.
c) Makine, fabrika alat ve edevatı ve her nevi sanata mütaallik tezgah ve takımlar,
Tahrir ve tesbitte mevcut olan mevat ve malzeme yurt kaynaklarını bilmek bakımından esastır. Ayrıca matbu cetvellerin mahsus hanesindeki "her zaman bulunan miktar" ise tahavvülata uğramıyacak tarzda hesap edilerek doldurulur.
Nerede bulunursa bulunsun Devlete ait maddeler ve malzeme tesbitten hariç bırakılır.
Komisyonlar tahrir ve tesbit muamelesine her sene 1 inci Teşrin ayı başında başlarlar ve bu muameleyi nihayet bir buçuk ay içinde bitirirler. Valiler vilayetlerine ait tahrir ve tesbit cetvellerini İkinci teşrinin 15 inde postaya vererek M. M. Vekaletine gönderir. Hasat zamanları erken olan vilayetlerde hasadı mütaakip tahrir ve tesbit muamelesi yapılır.
Her üç ayda bir M. M. Mükellefiyeti Komisyonları ellerinde bulunan tahrir ve tesbit cetvellerinde yazılı maddelerin ne miktar artıp eksildiğini aynı menbalardan teftiş ve tetkik ederler.
Bir yangın veya ticaret terki, ihracat ve ithalat gibi sebeplerle vuku bulan artıp eksilişin mucip sebepleri cetvelin mahsus sütunlarına yazılarak ve bu hale dair komisyonca meşruhat verilerek mezkür cetvelin bir sureti nihayet 15 Nisana kadar Milli Müdafaa Vekaletine gönderilmiş bulunur.
Yukarıda yazılı olanlardan başka Milli Müdafaa Vekaleti lüzum gördüğü zaman- larda da tahrir ve tesbit işini yaptırır.
B - Canlı cansız kara nakil vasıtalarında ihzari ve ihsai vazifeler
Nakil vasıtalarının ne zaman ve ne şekilde tahrir edileceği Milli Müdafaa Vekaleti tarafından zamanında Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonlarına bildirilir. Tahrir için lazım olan cetvel ve defterler ve harcırahlar Milli Müdafaa Vekaletince temin edilir.
Nakil vasıtalarının tahrir emrini alan Milli Müdafaa mükellefiyeti komisyonu kanunun 23 üncü maddesinde yazılı tahrir heyetini tesbit eder. Bir komisyon mıntakasında temin edilemiyen veteriner ve mütehassıslar diğer komisyon mıntakalarındaki sivil ve askeri veteriner ve mütehassıslardan alınmak suretiyle temin edilir. Veteriner bulunmadığı takdirde atlı sınıflardan subaylar verilir. Tahrir heyetlerinin tesbit ve kurulmasında mahallinden tedarik edilemeyen veteriner ve mütehassıslar kolorduca tamamlanır.
Tahrir heyetlerinin muayyen olan günde toplanma yerinde bulunmamalarından ve nakil vasıtalarının bu yerlerde bulundurulmamasından alakalı mülkiye memurları mesuldür.
Nakil vasıtalarını mazeretsiz getirmeyenler hakkında tahrir heyeti ve ihti-yar heyeti müşterek mazbata yaparak kanuni takibat yapılmak üzere Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonuna verirler.
Nakil vasıtaları tahrir yerlerine her türlü teçhizatları, koşumları ve yedek parçalariyle birlikte getirilir. Ve tahrir cetvellerine vasıtalarla birlikte bunlar da yazılır. Noksanları işaret edilir.
Kanunun 24 üncü maddesi mucibince yapılacak tahrirlerde bir toplanma yerinde bulunan yabancı köylülerin ve bunlara ait nakil vasıtalarının yerleştirilmemesinden ve bu esnada toplanma yeri civarındaki mezruat ve sairenin muhafaza edilmemesinden idare memurları mesuldür.
Tahrir heyetleri toplanma yerine getirilen bütün nakil vasıtalarını (Orduya elverişli olan, orduya elverişli olmayan ve istisna edilen) suretinde üç kısma ayırırlar.
Hayvanlardan aşağıdaki arızaları göstermiyenler orduya elverişli addolunur. Bu arızalarla malül olanlarla, yaş haddinden fazla olanlar elverişli olmayan kısma ayrılır.
III - İki gözü kör,
IV- Alelümum fıtıklar, soluğan (Rie anfizemi,)
V - Dişleri çiğneme (Madığ) fiiline mani derecede gayri muntazam fazla miktarda papağan ve noksan olanlar ve dilleri nısfından tamamen kesik olanlar.
Hayvan Sağlık Zabıtası Kanununun tesbit ettiği hastalıklardan, beygir, katır ve eşeklerde ruam ve marazı cima ile malül bulunanlar tahrir edilmez ve orduya alınmazlar. Mahalli hükümete ihbar edilirler. Lenfanjit, gurm, uyuz, piroplazmoz, şarbon ile malül bulunanlar tahrir olunurlar. Şifayab olduktan ve karantine müddetini ikmal ettikten sonra orduya alınırlar. Çift tırnaklı hayvanlardan sığır ve mandalarda: sari sıktı cenin veya tederrün ile malül bulunanlar tahrir edilmez ve orduya alınmazlar. Mahalli hükümete ihbar edilirler. Hummai kulai "Şap", şarbon, arazi cemre, sari muhiti zatürrie, piroplazmoz, pastörelloz, uyuz veya barbon ile malül bulunanlar tahrir edilirler. Şifayap olduktan ve karantine müddetini ikmal ettikten sonra orduya alınırlar. Develerde: Çiçek ve uyuz ile malül olanlar tahrir olunurlar. Şifayap olduktan ve karantine müddetini ikmal ettikten sonra orduya alınırlar. Kuduza musap olan hiç bir nevi ve cins hayvan tahrir edilmez ve orduya alınmaz. Mahalli hükümete ihbar edilir.
Her nevi at ve öküz arabaları ve kızaklar:
Kullanılamıyacak derecede hurda olan ve esaslı kısımları bulunmayan arabalar ve kızaklar orduya elverişli değildir. Ufak tefek tamirlerle kullanılabilecek nakil vasıtaları orduya elverişli hanesinde gösterilir. Ve noksanları tesbit edilir.
Bir arabanın vaziyetinin tesbitinde aşağıdaki esasların gözetilmesi lazımdır.
Motörlü vasıtalarda :
Motörlü nakil vasıtalarından çok kulanılmış ve tamir edilmiyecekderecede eskimiş olanlar orduya elverişli olmayan hanesinde gösterilir ve ne için bu işe yaramaz oldukları hizalarına işaret edilir.
Kanunun 30 ve 40 ıncı maddelerinde gösterilen hayvan, araba ve motörlü nakil vasıtarı da tahrir edilir ve cetvelin istisna hanesinde gösterilir.
Tahrir edilen her nakil vasıtası sahibine bir vesika verilir. Nakil vasıtaları sahipleri bu vesikaları her soruluşta göstermeğe mecburdurlar.
Madde 43 - Tüzük 2002/4222(2002)
Bütün nakil vasıtaları tahrir edilirken şu esaslar göz önünde tutulur :
3 - (Değişik :20/5/2002-2002/4222K.) Tahrir cetveline evvela en çok nakil vasıtasına sahip olanlar ve sonra sırasıyla daha az vasıtaya sahip olanlar kaydedilir. Milli müdafaa mükellefiyeti komisyonundaki deftere de bu sıra ile geçirilir. Seferberlik ve savaş hali ile bu hallerin henüz ilan edilmemiş olduğu ancak savaşı gerektirebilecek bir durumun meydana geldiği gerginlik ve kriz dönemlerinde de mükellefiyet bu sıra üzerinden tatbik edilir.
Arabalar ile motörlü nakil vasıtaları Belediye kayıtlarından da istifade edilerek tahririn doğruluğu kontrol ve temin edilir.
Tahrir bittikten sonratahrir cetvellerinin altı tahrir heyetleri tarafından mazbata halinde tasdik edilir. Tahrir cetvelleri Milli Müdafaa mükellefiyeti komisyonu azaları tarafından dahi mazbata halinde tasdik edildikten sonra M.M. mükellefiyeti komisyonundaki kütük defterine geçirilir.
Tahrir yapılmıyan senelerde tahrir heyetleri erlerin son yoklama zamanında merkeze gelen köy ihtiyar heyetlerinin seçecekleri adamları ve merkezde bu işleri gören belediye memurları Milli Müdafaa mükellefiyeti komisyonuna çağrılır ve aşağıdaki yazılı işler yapılır.
Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonları her sene II nci Kanununbaşına ait ve nümunesine göre dolduracakları nakil vasıtaları kuvve cetvelini askerlik şubelerine verirler.
Köylerde ve belediye teşkilatı olmayan yerlerde ihtiyar heyetleri ve belediye teşkilatı olan yerlerde kanunun 27 nci maddesinde yazılı belediye memurları, mıntakalarında bulunan nakil vasıtalarının nümunesine göre bir kütük defterini tutarlar ve değişiklikleri bu defterini tutarlar ve değişiklikleri bu defterin mahsus hanelerine işaret ederler.
Askerlik şubeleri seferi nakil vasıtaları ihtiyaç cetvellerini nümunesine göre doldurarak M.M. Mükellefiyeti Komisyonlarına hazar vaktinde verirler ve aynı zamanda M.M. Mükellefiyeti Komisyonu mıntakasından alınacak bütün nakil vasıtalarının yüzde nispetini de bildirirler.
M.M. Mükellefiyeti Komisyonu bu cetvelleri alınca hemen içtima ederek istenilen nakil vasıtalarını şubeden verilen nispet dahilinde köy ve mahallelere taksim eder. Bu suretle her köy ve mahalleden aynı yüzde nispeti dahilinde nakil vasıtası almak suretiyle her hangi bir mıntıkanın daha ağır bir mükellefiyete tabi tutulmamasını temin eder.
Her köy ve mahalleden alınacak nakil vasıtaları miktarı tesbitedildikten sonra kütük defterlerindeki sıra numarasına göre lüzumu kadar nakil vasıtasına mükellefiyet tatbik edilir. Mükellefiyet tatbik edilecek nakil vasıtaları için nümunesine göre her şahıs namına bir (Vesait celp pusulası) ve her köy için de bir (Getir emri) doldurulur.
C - Nakil vasıtalarına ve teferruatına kıymet takdiri
M. M. Mükellefiyeti Komisyonları her sene II nci Kanunun başında her nevi at ve öküz arabalarıyla bunların koşum takımları ve teçhizatına ve hayvanların eğer, semer, hamut, keçe, çul, yular vesair teçhizatına mahsus olmaküzere nümunesine göre bir fiyat cetveli tanzim ederek askerlik şubeleri vasıtasıyla askerlik dairelerine gönderirler. Askerlik daireleri mıntakalarındaki komisyonlardan gelen fiyat cetvellerine göre vasati bir fiyat tesbit ederler. Bu vasati fiyat cetvelinin birer sureti komisyonlara ve Milli Müdafaa Vekaletine gönderilir. Bu fiyatlar tazminata esas olur.
Madde 53 - Tüzük 2/19214(1943)
M. M. Mükellefiyeti yolu ile alınacak 10 yaşından aşağı muhtelifcins hizmet hayvanlarının bedeli: evsafına, ırklarına, hizmetlerine, teşekkülat, kudret ve beden ölçülerine ve rayici beldeye nazaran bir evvelki senenin mubayaasının vasati fiyatları ve ileriki senenin rayicine göre beş yaşındaki hayvanın kıymeti esas tutularak on yaşından aşağı olan hayvanların fiyatı tayin ve yeni sene bütçesine dercedilir.
2 - (Değişik: 24/12/1942 - 2/19214 K.) Komisyona getirilen muhtelif cins hizmet hayvanlarından faaliyet, seyir ve hareketi cüzi şekilde bozacak amudiyet bozukluğu, topallığı mucip olmıyan sert kemik şişleri (Süro, form, eparven) ve yumuşak şişler (Molet, Vasigom) ve nişane terk etmiş dağlar gibi muayyebat gösterenler için komisyonca takdir olunacak bir miktar para indirilebileceği gibi; Ziraat Vekaletince damızlığa ayrılmayıp satılmasına müsaade edilmiş safkan Arap, safkan İngiliz ve safkan Angloarap hayvanları ve yarışlarda muvaffak olmuş veharalardan satılmış veya dışarıdan getirilmiş safkan veya yarımkan fevkalade vasıfları haiz hayvanlar da % 25 den fazla olmamak şartıyla komisyon tarafından daha yüksek fiyatla alınabilir.
Ordu ihtiyacı için Milli Müdafaa Mükellefiyeti yoluyla alınacak hayvanların asgari beden ölçüleri
Mükellefiyet yoluyla ordunun istediği şartları haiz, alınacak motorlu0 vasıtaların kıymetleri, teferruat ve yedek bedelleri hariç olmak üzere yeni olarak alındıklarına göre bütçede gösterilen fiyat esas tutularak ve bu tarihten itibaren geçen müddet ve mükellefiyet yoluyla alındığı tarihteki yenilik ve kullanılma bakımından vasıfları ve durumları tesbit edilerek aşağıdaki tarzda kıymet takdir olunur:
II - Yapılışları tarihinden itibaren 2, 3, 4 sene geçmiş olanların kıymeti, bütçedeki esas kıymetinden % 25 den % 60 a kadar
Motorlu vasıtalardan kullanıldıkları müddete nazaran normalden fazla yıpranmış ve iyi bakılmamış olduğu mütehassıs heyetçe tesbit edilenler için durumuna göre bir sonraki dereceye ait nispetler dahilinde kıymet takdir olunur.
c) Bir gres pompasıç) Bir İngiliz anahtarı
Tamiri kabil motörlü vasıtalar takdir edilen kıymetten tamir masrafları tenzil edilmek suretiyle orduya alınırlar. Tamiri gayri kabil olanlar alınmazlar.
Teçhizatları, koşumları ve yedek parçaları eksik olarak veya matlup vasıfları haiz olmayarak getirilen nakil vasıtalarının bu noksanları M. M. mükelle- fiyeti komisyonları tarafından ikmal edilir.
1 - M. M. mükellefiyeti yoluyla alınacak nakliye arabaları için 52 nci maddeye göre esas olarak tesbit edilen kıymetler yüzde yüz kabul edilir ve bu kıymetin tekerlekler için % 40, sandık için % 20, dingiller için % 30, oklar için % 10 taksimatı esas tutulmak şartiyle mükellefiyet suretiyle alındığı andaki durumuna göre kıymet hesap ve takdir edilir. Eğer tekerleklerinde arıza mevcut ise arıza derecesine göre en çok % 40, sandık, dingil ve oklarında arıza mevcutsa arızalarına göre yukarıda yazılı nispetler dahilinde esas kıy-metinden tenzilat yapılmak suretiyle kıymet tayin ve tesbit olunur.
Ordunun ihtiyacı olan her türlü nakil vasıtalarına Milli Müdafaa Vekaletinin veya salahiyetli komutanlığın göstereceği lüzum üzerine milli müdafaa mükellefiyeti komisyonları, yahut nahiye merkezlerinde nahiye müdürünün reisliği altında jandarma komutanı, varsa belediye reisinden, yoksa nahiye merkezi muhtarından, köylerde muhtarın reisliği altında ihtiyar heyetinden mürekkep muvakkat tali komisyonlar vasıtasiyle mükellefiyet tatbik olunur. Fevkalade hal- lerde mahallin en büyük komutanı tarafından mükellefiyet tatbik olunur. Bu halde alınan şeylerin fiyat ve cinsleri ciheti askeriyeden mükellefiyet tatbik edentali komisyonlar tarafından M. M. mükellefiyeti komisyonuna hemen haber verilir.
Seferberlik ilanında veya hazırlık kararı verildiği vakit M. M. Mükellefiyeti komisyonu hemen toplanarak evvelce komisyon tarafından hazırlanmış olan vesait celp pusulalariyle askerlik şubesinden verilecek diğer ihtiyaçları havi pusulaları icabı yapılmak üzere mahallin en büyük mülkı amirliğine gönderir. Bu pusulalar, evvelce hazırlanmış tebliğ planına göre şehir ve kasa- balarda belediye ve zabıta memurları ve köylerde nahiye müdürleri ve muhtarlar vasıtasiyle sahiplerine tevdi ve tebliğ edilir. Aynı suretle bunlar istenen nakil vasıtalarını toplatarak zamanında topluca ve erat kafilesiyle ve diğer getirilecek şeylerle birlikte Milli Müdafaa mükellefiyeti komisyonu merkezine getirirler.
Köylerde nahiye müdürleri ve muhtarlar, şehir ve kasabalarda belediye ve zabıta memurları, evvelce tahrir için getirilmemiş olan kaçak nakil vasıtaları varsa bunları da kamilen toplayarak M. M. mükellefiyeti komisyonu merkezine götürmeğe mecburdur. Nakil vasıtalarını sahipleri getirir. Sahipleri bulunmıyan nakil vasıtaları ihtiyar heyetlerinin tayin edeceği şahıslar tarafından getirilir. Askerlik şube merkezine veya tesellüm heyeti merkezine gelin-ceye kadar hayvanların iaşeleri ve motorlu vasıtaların mevaddı mahrukası vasıta sahiplerine aittir.
İstenilen nakil vasıtaları her hangi bir sebeple elden çıkmış veya işe yaramaz bir hale gelmiş ise onun yerine diğer bir elverişli olanı ihtiyar heyetleri veya belediyeler tarafından seçilerek ve eğer namına pusula gelen şahısta istenilen vasıta mevcut değilse ihtiyar heyetleri veya belediyelerce tayin edilecek diğer vasıta sahiplerinden alınarak istenilen miktar tamamlanır. Yeniden alınacak bu vasıtalar en çok vasıta sahibi olanlardan seçilir. İstenilen öküz, deve, manda ve eşek ise ihtiyar heyetleri veya belediyeler bunların en iyilerini seçip getirmeğe mecburdurlar.
M. M. Mükellefiyeti komisyonları merkeze getirilen nakil vasıtalarını yeniden muayene ettirerek evvelce yapılan tahrir kayıtlarına göre mutabakat derecelerini tayin ve son vaziyetlerini tesbit ederler. Bu vaziyet tazminata esas olur. Teçhizatları, koşumları ve yedek parçaları eksik olarak veya matlup vasıfları haiz olmıyarak getirilenlerin yerine gelenler içinde bulunan diğer elverişli olanlardan ayrılır veya yeniden ilaveten celp olunarak temin edilir ve böylece ciheti askeriyeden istenilen miktar ikmal edilir. Eğer fev- kalade haller dolayısiyle merkezde toplanması lazım gelen vasıtaların bir kısmıgelmemiş ise veyahut gelenlerden elverişli olmayanlar ayrıldıktan sonra kalanları ihtiyacı karşılayamazsa seferberliğin gecikmesi tehlikesi varit görüldüğü takdirde kanunun 34 üncü maddesi mucibince M. M. Mükellefiyeti komisyonu en yakın menbalardan lüzumu kadar vasıta celp ve ciheti askeriyeye teslim eder.
Arabalar, koşum ve hayvanlariyle birlikte alınır. Koşum hayvanları olmıyan arabaların koşum ve hayvanları celp edilecek diğer arabasız koşum ve hayvanlarla ikmal edilir.
M. M. Mükellefiyeti komisyonları mükellefiyet tatbik ettikleri nakil vasıtalarının noksanlarını ikmal ettikten sonra da muayene edip son durumlarına göre cetvellerini tanzim ederler. Hayvan ve motörlü vasıtalar için bütçeye mevzu fiyat üzerinden ve arabalarla koşum takımları için de vasati fiyat cetvellerine göre kıymetlerini tesbit ederler ve nakil vasıtalarının son vaziyetlerine göre yapılacak kıymet indirme ve çoğaltma işini de 53: 55 inci maddede yazılı esaslar dahilinde yaparak alınış fiyatlarını tesbit ederler. Bundan sonra bu vesaitin son durumlariyle fiyatlarını vesait celp pusulalarının dördüncü nüshasına yazarak altını mazbata şeklinde tasdik ederler. Keza vesait celp pusulalarının sevk pusulası olarak kullanılacak olan ikinci ve üçüncü nüshalarını da doldurarak nakil vasıtalarını bu pusulalarla birlikte askerlik şubesine veya tesellüm heyetine teslim ederler. Askerlik şubesi veya tesellüm heyeti buna göre bir tesellüm makbuzu tanzim ederek vasıta sahibine, sahibi yok sa adamına veya ihtiyar heyetine (Sahibine teslim edilmek üzere) verir.
Mükellefiyet yoliyle tedarik olunan nakil vasıtaları bir askeri müfrezeyi veya eşyayı beş günden fazla taşıyacaksa hareketten evvel mükellefiyet komisyonu ile müfreze komutanı tarafından bu vesaitin evsafı ve bulundukları haller müştereken tesbit edilir.
Muvakkat bir zaman için mükellefiyete tabi tutulan nakil vasıtalarından teşkil olunacak kafilelere, şahsi mükellefler arasından münasip biri, Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonu tarafından kafile başı tayin olunur.
Bir müfreze veya bir kafilenin nakli için mükellefiyet suretiyle tedarik olunan vesait zıyaa veya hasara uğrarsa müfreze veya kafilenin komutanı tarafından nakil vasıtalarının, mevcut ise mal sahiplerine, aksi halde kafile başına, zıya veya hasarı gösterir bir beyanname verilir. İşbu beyannameye zararın sebepleri hakkındaki mütalaa ve bu vesaitin evvelden kıymetleri takdir edilmemiş ise zararın tahmini miktarı yazılır.
Bundan evvelki maddede yazılı olan beyannameyi vermekten komutan imtina ederse mal sahibi, bulunmadığı takdirde kafile başı, hasarın vuku bulduğu mahallin Milli Müdafaa Mükellefiyet Komisyonuna veyahut salahiyetli mahkemeye derhal müracaat ederek zarar ve hasarın sebeplerini ve miktarını tesbit ettirir.
Alat ve edevat, makine ve cihazlar ile kara, deniz ve hava vasıtalarına sekiz günden fazla bir müddet için mükellefiyet tatbik olunduğu zaman alınmazdan evvel bunların hal ve vasıfları Milli Müdafaa Mükellefiyeti komisyonu ile bunları alanlar tarafından müşterek imzası ve iki nüsha halinde bir zabıt varakasiyle tesbit olunur. Hizmet görüldükten sonra alınan şeyler tamamen veya kısmen iade olunduğu vakıt zarar yoksa makbuz istirdat olunarak vasıta sahibine yalnız hizmet müddetini gösteren bir vesika verilir. Zarar varsa bunun şekilve miktarı ve vasıtanın hizmet müddeti bir zabıt varakasiyle tesbit edilerek bir nüshası vasıta sahibine verildikten sonra makbuz istirdat olunur.
Madde 68 - Tüzük 3/2397(1945)
Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonlarında veteriner bulunmadığı ve mallein tatbik edilemediği takdirde, bu gibi hayvanların sevk evrakına ve eşkal hanelerine meşruhat verilerek mürettep bulundukları hayvan depolarında veya kıtalarda malleine tabi tutulurlar.
Tek tırnaklı ve çift tırnaklı hayvanlar için tatbiki gereken ve ordu hayvanlarının bulaşık hastalıklara karşı korunmasına matuf olan aşı ve serumlar hayvan depolarında veya kıtalarda veterinerler tarafından tatbik olunur.
Tesellüm heyetlerinin kurulma tarzı:
Kanunun 4, 57, 58 ve 59 uncu maddeleri hükümlerine göre tanzimi lazım gelen vesikaların isimleri ve numaraları aşağıda gösterilmiş ve bunların birer örneği işbu Nizamnameye bağlanmıştır.
1 -  Askerİ makamlar Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonuna yazılacak mükellefiyet emri,
2 -  Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonundan askeri makama cevaben yazılan mükellefiyet yoluyla alınması takarrür eden maddelerin tesellümü için tezkere,
3 -  Askeri makamdan mükellefe verilecek tesellüm makbuzu,
4 -  Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonundan tazminatı tesbit için askeri makama verilecek beyanname,
5 -  Askeri makamın tazminat kararı,
6 -  Askeri makamın verdiği tazminat kararının mükellefe tebliğ ve katiyetkesbettirilmesi hakkında mükellefiyet komisyonunun tezkeresi,
7 -  I) Tazminat kararının katiyet kasbettiğine dair Milli Müdafaa Mükellefiyet Komisyonunun askeri makama vereceği cetvel, (Mükellef bir olursa,)
7 -  II) (Mükellef çok olursa,)
8 -  Askeri makamın yapacağı tahakkuk müzekkeresi,
9 -  Milli Müdafaa Mükellefiyet Komisyonunun tutacağı tekalif defteri.
Yukarıda yazılı evrak hakkında şu suretle muamele yapılır:
Şahsi mükelleflerin yaşları nüfus hüviyet cüzdanlarına göre tayin olunur. Bu cüzdanları gösteremeyenlerin yaşları ise muayene eden tabib tarafından, raporla, takdir ve tesbit edilerek haklarında muamele yapılır. Mükellef nüfus cüzdanını veyahut mensup olduğu nüfus dairesinden kaydını getirdiği takdirde muamele tashih olunur.
Şahsi mükellefiyete tabi olanlardan hastalık ve malüliyet iddiasında bulunanlar muayeneye sevk edilirler. Bu muayene askeri tabipler, bunların bulunmadığı yerlerde Hükümet ve belediye tabipleri, bunlar da yoksa serbest tabipler tarafından yapılır. Tabibe gidemiyecek kadar hasta ve malüllerden tabibin bulunduğu yerde olanlar evlerinde muayene ettirilir. Ve bunlardan uzak köylerdekilerin vaziyetleri küçük sıhhat memurları veya sıhhat erbaşları vasıtasiyle tesbit olunur. Mezkür sıhhiye memur veya erbaşların köy ihtiyar he-yetleriyle birlikte tanzim edecekleri bir mazbata üzerine hastaya halin icabınagöre mükellefiyetten devamlı veya muvakkat geri kalma vesikası verilir. Mükel- lefiyetten devamlı geri kalmayı mucip hastalıklar ve malüliyetler nizamnameye bağlı cetvelde gösterilmiştir.
Had bir hastalığa musap olanlar tabip tarafından verilecek raporla nekahetlerinin sonuna kadar mükellefiyetten geri kalırlar. Tedavisi mahalli vesaitle imkansız görülenlerle tedavisi mümkün olmayan müzmin veya bünyevi hastalık musapları hakkında da tedavi imkansızlığını tasrih eden (Mükellefiyetten geri kalma) veya böylelerin yapabilecekleri muayyen mükellefiyetlerigösteren (Mahdut kabiliyet) raporları verilebilir.
Gebelikleri takip raporiyle anlaşılanlara, (Mükellefiyetten muvakkat geri kalma) vesikası verilir.
Kadınların şahsi mükellefiyetinde şu sıralar ve esaslar gözetilir:
Şahsi mükellefiyete tabi kadınlar aşağıda yazılı hizmetlerde kullanılırlar:
Şahsi mükellefiyete tabi erkekler:
Kadınlar kendi köy, kasaba ve şehir sınırları içinde çalıştırı lır. Ancak kendi ve saitiyle beraber nakliye işlerinde çalışmak arzusundabulunanlar memleket içi mıntakasındaki geri hizmetlerinde kullanılabilirler.
Kadınlar ve 18 yaşından küçük erkekler:
Şahsi mükelleflere verilecek işlerde gözönünde tutulacak vasıflar ve esaslar aşağıda gösterilmiştir:
Seferin devamınca hizmet görmek üzere tavzif edilecek şahsi mükelleflere, parası alacakları tazminattan mahsup edilmek üzere askeri ayniyat talimatnamesi hükümlerine göre aşağıda yazılı melbusat ve teçhizat verilir:
Şahsi mükelleflerin muhtelif hizmetlere tayin ve sevklerinde sıhhi ve ailevi durumları gözden uzak tutulmaz; alışkanlık ve tahammül derecelerine riayet olunur. İcabında mübadele ve münavebeleri de yapılır.
Şahsi mükellefiyete tabi tutulacak kimselerin hazardan tesbit ve tasnifi ve icabında celp ve sevki Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonlarının vazifeleri cümlesindendir. Seferberlik müdür veya memuru bulunan yerlerde büro ve yazı işlerini bunlar tanzim ve idare ederler.
Pasif koruma teşkilleri ile Devlet, Vilayet ve belediyelere ait amme hizmetlerinde, memleket müdafaasına, ordu ve halkın zaruri ihtiyaçlarını temine yarayan resmi ve hususi müesseselerde, vazifeli bulunan kadın ve askerlik çağı dışı erkeklere vazifelerine halel gelmemek şartiyle Milli Müdafaa mü- kellefiyetine ait hizmetler de verilebilir.
Müfreze komutanları kıtalarına refakat eden kılavuz, sai, sürücü gibi şahsi mükellefleri ve bunların hayvanlarını, bedelleri alacakları tazminattan mahsup edilmek üzere, kıta eratı ve hayvanları gibi iaşe eder.
Mükellefiyete tabi tutulan kılavuzlar, sailer, sürücüler ve iş- çiler hizmetin hitamında vazife yaptıklarına dair birer vesika alırlar. Bu vesikalar kılavuzlara müfreze komutanı tarafından, sailere mürsenülileyh tarafından, sürücülere müfreze komutanı ile müştereken kafile başı tarafından ve işçilere salahiyetli müfreze komutaniyle birlikte işbaşı tarafından verilir.
Şahsi mükellefiyete tabi olanların hal ilcasiyle kendilerini iaşe edememeleri takdirinde alacakları tazminata mahsuben iaşeleri ciheti askeriyece temin olunur.
Kendilerine şahsi mükellefiyet tatbik olunan kimse hizmet mevkiini terk ederse Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun 66 ncı maddesine göre
takibat yapılmak için bu hali tesbit eden subay hemen keyfiyeti ve suç sahibinin hüviyetini, ikametgahını alakalı askeri makama verir.
Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonları her üç senede bir defa kolordu komutanları tarafından gönderilen modele tevfikan iskan ve konaklama için temin edebilecekleri binaları gösterir iki nüshalı bir cetvel tanzim ederler. Bu cetvellerde toplu bir halde iskana müsait bulunan meskenlerle köylerde ve müştemilatında perakende bir halde olan meskenler tefrik olunur ve bu cetvellere aşağıdaki izahat yazılır.
91 inci maddede yazılı olan cetvelin bir nüshası Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonu tarafından o mıntakanın tabi olduğu kolordu komutanına gönderilir.
Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonları Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun 16 ncı maddesinin ikinci fıkrası mucibince bedeli gaip şahsaait olmak üzere sükna tedarikine mecbur oldukları zaman mucip sebeplere müstenit ve tediye olunacak paranın miktarını mübeyyin bir zabıt varakası tanzim ve mümkün olduğu kadar süratle alakalılara tebliğ ederler.
Bir mahalde iskan olunan veya konaklayan kıtalara komuta eden subaylar tarafından her ayın son günü ve keza o mahallin terk olunduğu gün işgal olunan yerlerin bedelinin tediyesine esas olmak üzere iki nüshalı bir beyanname tanzim olunur. Vusul ve azimet günleri de yazılarak o mahallin tabi olduğu Milli Müdafaa Mükellefiyeti Komisyonuna verilir.
İşletme müesseselerine el konulduğu zamandaki durumları hakkında Devlet Demiryolları ve Deniz Yolları ve Limanları ve Devlet Hava Yolları İşletme Umum Müdürlükleri tarafından alakalılarla karşılıklı üç nüsha bir zabıt varakası tanzim edilir. Bunun biri müessesede ve diğeri alakalı umum müdürlüktekalır ve üçüncü nüshası da M.M. Vekaletine gönderilir. İhtilaf halinde her iki taraf mülahazalarını bu zabıt varakalarına yazarlar.
Yukarıki maddede bahsi geçen umum müdürler, azami istifade temini için, gerek, mevcut vasıtalarının ve gerek şirketlere veya şahıslara ait olup da emrine geçen bütün nakil vasıtalarının iyi bir halde muhafazası ve arızalılarının tamir edilerek emre hazır bulundurulması hususunda baş komutanlığa ve bunun teşekkülüne kadar Genelkurmay Başkanlığına karşı mesuldürler.
İşletme ve tamir işleri için muktazi yakılacak ve istihlak edilecek maddeler ve alat ve edevat ile iptidai maddeler ihtiyacı ve buna ait masraf Milli Müdafaa ve Münakalat Vekaletleri arasında teşkil edilecek daimi bir komisyon marifetiyle temin ve tedarik olunur. Şirketlere ve hususi şahıslara ait vesait için sarf edilecek işletme ve tamir masrafı bu şirketlere veya şahıslara verilecek tazminattan mahsup edilir.
Şirketlere veya hususi şahıslara ait nakil vasıtalarının işletme idareleri lüzumlu görülecek bir kadro ile Devlet işletme idarelerine bağlanır. Bu kadro dahilindeki şahıslara verilecek ücret ve maaşlar Devlet işletme idareleri tarafından, bunların emsali askere alınmış ise keyfiyet nazarı dikkate alınmak suretiyle tesbit ve tediye olunur ve bu masraf şirket veya şahıslara tediye olunacak tazminattan mahsup edilir.
Devlet Demiryolları ve Deniz Yolları ve Limanları ve Devlet Hava Yolları İşletme Umum Müdürlükleri kendi emirleri altında gerek Devlete ve gerekse şirketlere veya hususi şahıslara ait vesait için mükellefiyet tatbik edildiği tarihten başlayarak, mükellefiyet kaldırılıncaya kadar geçecek zaman zarfında verilen vazife hakkında ve bu esnada nerede ve ne suretle kullanıldıklarına dair mahal ve zaman zikredilmek suretiyle hizmet cetvelleri tutarlar. Yine bu idareler vesaite ait mevaddı müstehlike, tamir, telvin, ücret vesairegibi tekmil masrafları tesbit ederler. Bu makamlar hesap işlerinde Milli Müdafaa Vekaletine karşı mesuldürler. Milli Müdafaa Vekaleti işbu masrafları tetkikve tevsik etmek için icap eden tedbirleri alır.
Mükellefiyetin kaldırılması halinde işbu vesaitin bulunduğuson durumları 96 ncı maddede adı geçen umum müdürlükler tarafından ve bu maddedeki tafsilata göre zabıt varakalariyle tesbit olunur.
Devlete, şirket veya şahıslara ait nakil vasıtalarında veya bunlara ait müesseselerde vuku bulacak tahribat, işletme idareleriyle şirket veya mal sahiplerinin ve tahribi yapan veya yaptığı iddia olunan askeri kıta veya müesseselerin vaka mahallindeki mümessillerinden müteşekkil bir komisyon tarafından mahallinde tesbit olunur. Bu vesika askeri bir komisyon veya komiserlikler tarafından tetkik ve tasdik olunarak M. M. Vekaletine gönderilir.
Bunlara ait tazminat Milli Müdafaa ve Münakalat Vekaletleri ile şirket veyaşahısların mesul mümessilleri arasında tesbit olunur.
Başkomutanlık veya Genelkurmay Başkanlığı demiryolları veya deniz ve hava yollarından bir kısmını veya tamamını doğrudan doğruya ve askeri idare altında çalıştırmak isterse bu hususta kanunun 47 nci maddesi mucibince muamele olunur ve işletme tarzı Başkomutanlık veya Genelkurmay Başkanlığı ile Milli Müdafaa ve Münakalat Vekaletleri arasında tesbit olunur.
Kanunun 44 üncü maddesine tevfikan deniz yollarına ve deniz nakil vasıtalarına mükellefiyet tatbikı için işletme müdüriyeti mümessillerine müracaat olunur. Eğer böyle bir mümessil yoksa ister sahilde olsun, ister açık denizde bulunsun doğruca geminin süvarisine, bulunmadığı takdirde, kaptanına müracaat edilir. Bu müracaat tahriri yapılır.
M. M. Mükellefiyeti Kanununun 42 nci maddesinin 2 nci fıkrasında gösterilen nakil vasıtalarına vesair vasıtalara mükellefiyet konması halinde süvari ve kaptan gemide bulunan yolcuları ve el koyan tarafından lüzumsuz görülen hamuleyi gösterilen her hangi bir iskelede tahliye etmeğe mecburdur. Sefineye vazıyed edilir edilmez ne halde bulunduğu tesbit olunur. Gemide bulunan bütün levazımatve techizatın, yiyecek ve içeceğin ve kezalik mükellefiyet tatbik olunan hamulenin cinsi ve miktarı bir listeye yazılır. Geminin süvarisi veya kaptanı ile mükellefiyet koyan makam tarafından tayin edilen mümessiller bu bapta karşılıklı birer zabıt varakası tanzim ederler. İhtilaf halinde her iki taraf mülahazalarını bu zabıt varakalarına yazarlar. Bu vesikalar iki asıl nüshalı olarak tanzim kılınır. Biri sefinenin mümessilinde kalır ve diğer aslı daMilli Müdafaa Vekaletine gönderilir. Harb sefinesi haline kalbedilmek hali müstesna olmak üzere tüccar gemilerinin vesair deniz vasıtalarının kumanda heyeti ile tayfa ve mürettebatı şahsen mükellefiyete tabi tutulabilir.
Bumadde de gösterilen tesbit muamelesini yapmayan veya bu hususta ihmal ve tekasül gösterenler hakkında kanuni takibat yapılır.
El konulan deniz ve hava nakil vasıtalarının hamulelerine mükellefiyet tatbik edilecekse bunların miktar, cins ve evsafını mübeyyin karşılıklı bir zabıt varakası tanzim ve mükellefiyet koyan makamla geminin süvari veya kaptanı ve komutanı tarafından imza olunur. İhtilaf zuhurunda ikitaraf mülahazalarını yazarlar. Bu hamule Devlet teşkilatından en yakın bir makama makbuz mukabilinde teslim olunur.
Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun 49 uncu maddesi mucibince mahrukat madenlerini işletenler tarafından mahrukat teslimi suretiyle tatbik olunacak mükellefiyet ciheti askeriyenin nezareti altında cereyan eder.
Bir madenden yıkanmış, yıkanmamış, imal edilmiş veya edilmemiş kok halinde ve her ne suretle olursa olsun kömür alınması lazım geldiği zaman mükellefiyet madenin tabi olduğu vilayet vasıtasiyle işletenlere tebliğ olunur. Mükellefiyet emrine aşağıda gösterilen hususlar yazılır.
Teslimat Milli Müdafaa Vekaleti tarafından tayin olunan tesellüm heyetlerine yapılır. Bu memurlar kömürlerin gerek evsafını ve gerek miktarını tetkik etmek hak ve vazifesiyle mükelleftirler. Madenleri işletenler bu kömürlerin sevkiyatını temin etmek için bütün levazım, vesait, eşhas ve müstahdemleri ile muavenet etmeğe mecburdurlar.
Kanunun 53 üncü maddesinde yazılı madenler ile mayi mahrukat madenleri hakkında da bu bölüm hükümleri caridir.
Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun 52 nci maddesinde yazılı olan sınai müesseselere mükellefiyet emir ve tatbik etmek salahiyeti M. M. Vekiline aittir. Mükellefiyet emri vekil veya tevkil edeceği makam vasıta- siyle müesseseyi işletenlere veya kanuni mümessillerine tebliğ olunur.
Mükellefiyet emrinde müessesenin kabiliyetine göre askeri ihtiyaçları temin etmesi lüzumu ve mükellefiyet konan mevad ve eşya ile bunların mahiyet ve evsafı ve teslim edilecek miktar ve teslim zamanı yazılır.
Teslimler, mükellefiyet konan müessesede ciheti akseriyeden tayin olunan memurlara yapılır. Bu memurlar teslim olunan şeylerin evsafınave miktarına ait bütün muayene ve tetkikatı ve tahkikatı icra ederler. Müesseseyi işleten, bu tesellüm muamelelerinde bütün memur ve müstahdemlerini ve bu muamele için muktazi olan bütün vesait ve malzemeyi ciheti askeriyece tayin olunan memurların emrine amade bulundurmaya ve mümkün olan her türlü muavenette bulunmaya mecburdur.
Sahibi tarafından işletilmek üzere bir sınai müesseseye konulan mükellefiyet işletmeğe muktazi bütün iptidai maddelere ve malzemeye teşmil edilebilir. Mükellefiyet konan iptidai maddeler veya malzeme ve stokların müfredatı iki nüsha olarak tertip olunan defterlere yazılır. Altları usulen meşruhat verildikten sonra, sayımda hazır bulunanlara imza ettirilir ve bunun bir nüshası müesseseyi işletene verilir. Diğer nüshası ciheti askeriyece muhafaza olunur.
Bir sınai müesseseye doğrudan doğruya ciheti askeriyece işletilmek üzere mükellefiyet konması, İcra Vekilleri Heyeti kararı üzerine M. M. Vekili tarafından işletenlere yazılı bir mükellefiyet emri tebliği ile yapılır. El konmadan evvel müessesenin bütün bina ve müştemilatı ve makine vesair işletme teçhizatı ve tesisatı ve mefruşatı ve varsa nakil vasıtaları ve bunların el konduğu zamandaki vaziyetleri ve malzeme ve mamul ve mahsullerin, stokların miktar ve vasıfları müessesenin sahibi veya işleteni veya bunların kanuni vekil veya mümessilleri, bunların bulunmadığı hallerdebelediye teşkilatı olan yerlerde muhtarlık vazifesini gören belediye memurları ile beraber ciheti askeriyeden müesseseyi tesellüme memur olanlarca tespit edilerek üç nüshalı bir zabıt varakası tanzim ve iki tarafça imza olunur. Bunlardan bir nüshası Milli Müdafaa Vekaletine gönderilir, ikinci nüshası müessesenin sahibine veya kanuni vekil veya mümessiline veyahut bunlara verilmek üzere belediyeye verilir. Üçüncü nüsha ciheti askeriyenin memur-larınca muhafaza edilir.
Ciheti askeriye el koyduğu müesseseyi, mümkün olduğu kadar, işletenin tesis etmiş olduğu usul ve vesaitle işletir.
Gümrük ambarlarında ve antrepolarında, silolarda, umumi mağazalarda vesairede bulunan tüccar mallarına Milli Müdafaa mükellefiyeti tatbiki
Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun 56 ncı maddesinde gösterilen yerlerdeki tüccar mallarına mükellefiyet emir ve tatbik etmek salahiyeti Milli Müdafaa Vekiline aittir. Mükellefiyet emri Vekil veya tevkil edeceği makam vasıtasiyle müessese işletmelerine veya bunların kanuni mümessillerine tebliğ olunur.
Askeri makam tarafından vakı olacak talep üzerine 116 ncı maddede yazılı mahalleri idare edenler buralardaki malların hepsini ciheti askeriyeye bildirmeğe mecburdurlar. Mükellefiyet emri mükellefiyet tatbikolunan emtianın mahiyet ve miktarını muhtevi olur.
Muvakkat bir zaman için sırf askeri ihtiyaçlara çalışmak üzere değirmenlere mükellefiyet tatbik olunduğu vakit mükellefiyetin tatbiki sırasında bu gayrimenkulün hali, durumu mükellefiyeti tatbik eden komisyon ile değirmene el koyacaklar tarafından iki nüsha halinde bir zabıt varakasiyle tesbit olunur. Mükellefiyet kaldırılınca da aynı muamele yapılır.
Cephede ve asker veya sivil sıhhat teşkilatı olmıyan sair yerlerde yaralı ve hasta askerlere bu teşkilata gidebilecek veya sevk olunabilecek bir hale gelinceye kadar mahalli idare veya köy heyetlerince yapılacak mükellefiyet muamelelerinde mükellefiyet komisyonları mahsus mahaller tedarik eder ve böyle bir mahal tedariki mümkün olmazsa hastalar ve yaralılar ahali evlerine verilir. Tedavi olunacak hastalık sari ise bu hastaların konulacağı binalardan ahali boşaltılır. Bunlara hastalar tedavi için yerleştirilir. Köylerde ve kasabalarda zarurat hallerinde yatırılacak hastalara tahsisedilecek binalar ile yatak takımlarının temiz olmasına dikkat edilir vemümkünse binalar ve yatak takımları fenni temizliğe tabi tutulduktan sonra yaralılar ve hastalar yatırılır. Fevkalade müstacel hallerde M. M. Mükellefiyeti Komisyonu Merkezinden uzak mahallerde ciheti askeriye hasta ve yaralılara bakmak için doğrudan doğruya ahaliye mükellefiyet tatbik edebilir. Bu bakımmükellefiyetinde, sari hastalıklarda halkın sıhhatı nazarı dikkate alınarakicap eden tedbirler alınır.
Hazır olmayan veya temsil edilmeyen bir kimseye ait bir şeye mükellefiyet tatbik etmek lazım geldiği ve teklife tabi şeyin başka suretle istifası kabil olmadığı takdirde komisyon bu kimsenin evinin kapılarını köylerde muhtar, kasaba ve şehirlerde mahalle mümessilleri ve bunlar da bulunmazsa komşulardan iki kişi hazır olduğu halde açtırarak mükellef olduğu şeyleri alır. Orada bulunanların imzasını muhtevi bir zabıt varakası tutulur.Bu varaka Milli Müdafaa mükellefiyeti komisyonunda muhafaza edilir.
Mükellefiyet yoliyle alınan herşeye makbuz verildiği gibişahsan yapılan mükellefiyette de hizmetin cinsi ve nevi ve mahiyeti ve devam müddeti tasrih edilmek şartiyle mükellefe bir vesika verilir. Mevcut olmayanlar için verilecek tesellüm makbuzu Milli Müdafaa mükellefiyeti komisyonunda muhafaza edilir.
Milli Müdafaa mükellefiyeti hakkında
sayılı kanunun 4, 10, 36, 41 ve 75 inci maddelerine göre hazırlanmış ve Devlet Şürasıncatetkik edilmiş olan bu Nizamname hükümleri Resmi Gazete'de basıldığının ertesi gününden itibaren yürümeğe başlar.
İşbu Nizamname hükümlerini İcra Vekilleri Heyeti yürütür.
Milli Müdafaa Mükellefiyetinden devamlı geri kalmayı mucip hastalıklar ve malüliyetleri gösterir cetveldir