Bütün Yılanlar Zehirlimidir
BÜTÜN YILANLAR ZEHİRLİ MİDİR?
Yılanları bu kadar korkunç kılan ise aslında insanoğlunun bu grup üzerinde yeterince bilgi sahibi olmamasıdır. Yılanları soğuk, korkunç, ürkütücü ve sevimsiz bulmalarının bu düşüncenin gelişmesinde önemli bir rolü vardır. Bu olumsuzluklar insanların yüzyıllar süren deneyimleri ve düşünceleri sonucu oluşan atasözlerinde de kendisini göstermektedir…
Yeryüzünde yaklaşık 2500-3000 arasında yılan türü yaşamaktadır. Bunlardan 1/3’üzehirli olup, insanı etkileyecek kadar zehirli olanları ise tüm yılanların %7-8’ini geçmemektedir. Buna rağmen birçok insan yılanların tamamını zehirli sanmakta ve öldürmektedir. Hatta yılan olmayan ama bacakları bulunmadığı için yılana benzetilen bacaksız kertenkeleler (kör kertenkele, yılan kertenkele, oluklu kertenkele, toprak kertenkelesi) bile yılan sanılarak öldürülmektedir.
Yurdumuzda zehirli yılanlarında var olduğunu bilip, onları tanıma, zehir mekanizmaları hakkında bilgi edinme ve onlardan korunma yolları konusunda bilgilenmemiz gerekmektedir. Yurdumuzda yaşayan zehirli yılan türlerinin tanınmasında bu yönde hazırlanmış resimli kitaplar en iyi kaynağı oluşturmaktadır. Bu kitaplarda yurdumuzda yaşayan zehirli yılanların tanınması için tayin anahtarları da yer almaktadır. Ancak bu tayin anahtarları, biyoloji ve hayvan bilimi (Zooloji) ile ilgilenenler için daha anlaşılır olmaktadır. Kısaca bir genelleme yapacak olursak alacakaranlık ve gece aktif olan, baş kısmı üçgen şekilli, ağır hareket eden, vücut uzunluğuna oranla daha kalın olan ve kuyruk kısmı kısa ve küt olan yılanlardan kuşkulanmak gerekir. Ancak hemen belirtmek gerekir ki nadir de olsa bu özelliklere uyan ama zehirli olmayan, bunun aksine bu özelliklere uymayıp, zehirli olan yılanlar yurdumuzda bulunmaktadır.
Yılan zehrinin toksik etkisi; zehrin şiddetine, miktarına, ısırılan kişinin yaşına, ısırılan bölgeye (baş, boyun etki daha fazla), aynı kişide birden fazla ısırmaya, ısırılan canlının zehre karşı duyarlılığına, yılanın yaşına, fizyolojik ve psikolojik durumuna göre değişir.
Yılan ısırmalarında görülen belirtiler; ağrı, ödem, şişme, deri renginin değişmesi, ateş, kusma, terleme, bulantı, hızlı veya zayıf nabız, yorgunluk hissi, dolaşım bozukluğu, hafif sarılık ve koma halidir.
Zehirli bir yılan tarafından ısırılmamak ve bu olumsuzlukları yaşamamak için dikkat etmemiz gereken hususlar;
► Basılan, oturulan ve el koyulan yerlere dikkat etmektir. Çünkü çok yakınımızda bir taş altında zehirli bir yılan istirahat halinde olabilir.
► Arazide bir malzeme, tahta parçası, taş gibi cisimleri kaldırmak gerekiyorsa uzak taraftan tutarak kaldırmak gerekir. Böylece o cismin altında zehirli bir yılan varsa aramızda kaldırdığımız cisim bulunur ve onunla karşı karşıya kalmamış oluruz.
► Taşlık ve kayalık alanların yakınına çadır kurmamalı ve uyku tulumu ile yatılmamalıdır. Çünkü zehirli, zehirsiz birçok yılanın gizlendiği yerler böyle alanlardır.
► Arazide dolaşırken kalın ve sert kumaşlı giysiler ve boğazlı sağlam deri bir bot kullanılmalıdır. Böylece farkında olmadan üzerine bassak bile yılan ısırığından korunmuş oluruz.
► Yılanları yakalanmaya veya öldürülmeye çalışılmamalıdır. Çünkü birçok hayvan gibi yılanlar da kendilerini tehlike hissettiklerinde saldırganlaşır ve tehlikeli olabilir.
► Alacakaranlıkta veya geceleyin dolaşırken fener kullanılmalıdır. Çünkü genellikle zehirli yılanlar gece ve alaca karanlıkta aktiftir.
► Arazide yürürken adımlar sert atılmalıdır. Böylece yerden gelen titreşimleri algılayan yılanlar (bkz. Yılanlar dans eder mi?) o alanı terk edecekler ve bu yılanlarla karşılaşma olasılığı olmayacaktır.
Bütün bu önlemlere rağmen başımıza böyle bir olay gelirse veya yakımızdaki bir kişi zehirli yılan ısırığına maruz kalırsa yapmamız gerekenleri şöyle sıralayabiliriz.
► Yapılacak ilk iş ısırılan kişiyi rahatlatmak, sakinleştirmektir. Kişiyi güvenli bir yere götürmeli, eğer zehirli yılan yakında ise tekrar ısırması önlenmelidir.
► Isırılan vücut kısmını ve genel olarak kişiyi hareketsiz tutmak gerekir. Çünkü zehir genellikle önceden de belirtildiği gibi lenf yolu ile yayılır, bu yavaş bir yayılımdır. Kan yolu ile ise hızlı yayılır. Kana karışıncaya kadar zaman kazanmak gerekir. Hareketsizlik bunu sağlayacaktır.
► Isırılan kol veya bacaktaki yüzük, bilezik vb. ödem geliştiğinde dolaşımı bozabilecek aksesuarlar ve sık giysiler çıkarılmalıdır. Böylece kangren önlenmiş olur.
► Herhangi bir mikrop kapmaması için yara yeri temizlenmelidir.
► Mümkün olduğunca çabuk tıbbi yardım olanaklarını araştırmak ve en kısa sürede yılan serumu bulunabilecek tam teşekküllü hastanelere yaralıyı ulaştırmak gerekir. Çünkü olması gereken ve en etkin tedavi yöntemi budur.
Zehirli bir yılan ısırmasında yapılması önerilmeyen uygulamalar ise şunlardır;
► Steril bir jilet ile yaranın kesilmesi, olası bir şok tehlikesi nedeniyle önerilmez.
► Yara asla emilmemeli ve emdirilmemelidir.
► Sekonder zehirlenme veya hastalık bulaşmasına (AIDS, sarılık) neden olabilir.
► Tıbbi yardım öncesinde yaranın üzerine amonyak vb. herhangi bir çözelti sürülmemelidir. Çünkü böcek sokmaları için uygulan bu yöntemin, hiçbir yararı olmayacağı gibi yara bölgesini daha da tahriş edebilir.