Tarih: 1.7.2018 12:21:10 / 217okunma / 0yorum
Yunan mitolojisinde Atina´yı Megara´ya bağlayan yolda pusuya yatıp yolcuları soyan Prokrustes adında bir hayduttan söz edilir. Bu haydudun iki demir yatağı varmış; soyduğu yolcuları bunlara yatırır, boyu yataktan uzun olanların ayaklarını keser, kısa olanları da çekip uzatırmış. Türk aydınları da Tanzimat´tan itibaren Prokrustes rolünü benimsediler ve toplumu kendi kafalarındaki modele göre kesip biçerek değiştirmek, dönüştürmek istediler. Hem de hoyratça, saygısızca... Hemen her kesimden aydınlar totaliter ve otoriter eğilimler taşıyor, kafalarındaki soyut milleti yüceltirken somut halkı küçümsüyor, aşağılıyorlardı. En ufak bir direnişe, en cılız itiraz sesine bile tahammülleri yoktu.
Aslında bu “aydın” kelimesini de, onun eskiden kullandığımız Arapça menşeli karşılığı olan “münevver”i de sevdiğimi söyleyemem. Bizde pozitivizmin ve Aydınlanma ideolojisinin militanları ve bilgi hamalları olarak tasavvur edilen okumuş yazmışlara aydın dediler. Yabancı bir kelime olmasına rağmen “entelektüel”i tercih ediyor ve bazı rezervlerim olmakla beraber, Edward Said´in entelektüel tarifini benimsiyorum.
Said´in tarifini “haksızlık karşısında susmamak ve hakikati aramak” diye kısaca özetlemek mümkün. Kendi aklını kullanan, sorgulayan, sadece mensup olduğu milletinin değil, bütün insanlığın dertleriyle dertlenen adamdır entelektüel; dürüst, gerektiğinde tek başına kalmayı, hatta dışlanmayı göz alarak hakikat uğruna savaşandır. Devrin temayüllerine göre pozisyon alan, hatta kılık kıyafet değiştirenler, allame bile olsalar entelektüel olamazlar. Değişme, ancak derin bir sancının ve iç hesaplaşmanın sonucunda gerçekleşirse saygıya değerdir. Entelektüel, her türlü totaliterliğe, otoriterliğe karşıdır. Muhalif olmak için muhalif değildir; muhalif olduklarının doğrularını takdir edebilen, desteklediklerinin hatalarını gösterebilendir.
Bütün iktidarlar entelijansiyayı yanlarında görmek ister, kendilerine muhalefet edenleri genellikle dışlarlar. Bu dışlama, bir zamanlar Sovyetler Birliği´nde olduğu gibi, toplu kıyımlarla ve sürgünlerle bile sonuçlanabilir. Türkiye´de de muhalif aydınların çeşitli metodlarla ezilip tasfiye edildikleri dönemler yaşandı. Gerçek bir aydının, yani entelektüelin vazifesi, tasvip ettiği görüş iktidarda bile olsa kafa bağımsızlığını, özerkliğini korumaktır. Ne var ki bizde aydınlar çok uzun süre iktidarların kurucu ortakları oldular ve bir aydın despotizmi inşa ettiler. Elbette kendi iktidarlarına karşı özerk olamazlardı.
NOT 1. Seçim sonuçlarının milletimiz, İslâm âlemi ve bütün insanlık için hayırlara vesile olmasını diliyor, bu seçimden zaferle çıkan Cumhurbaşkanımızı, AK Parti´yi ve MHP´yi tebrik ediyorum.
NOT 2. Bu yazıyı yazdıktan sonra dünya çapında bir ilim tarihçisi olan Prof. Dr. Fuat Sezgin´in vefat ettiğini öğrendim. Büyük âlime Allah´tan rahmet, yakınlarına başsağlığı diliyorum.
‘Sürgün, İntihal ve İntihar´
Genç ve titiz bir araştırmacı olan Selçuk Karakılıç´ın “Edebiyatımızın Siyasetle İmtihanı” alt başlığını taşıyan Sürgün, İntihal ve İntihar isimli kitabı dikkatinizi çekti mi, bilmiyorum. Ötüken Neşriyat tarafından yayımlanan, birbirinden ilgi çekici konuların ele alındığı bu güzel kitabı okumaya başladı mı elinizden bırakamıyorsunuz.
Anahtar Kelimeler: Münevver, aydın, entelektüeldüşündürdükleri