18- Faiz, Rüşvet ve Karaborsa, Kitap Yazıları - Allah'ın Resûlü'nden Hayat Dersleri,
18- Faiz, Rüşvet ve Karaborsa
Allah'ınKitabı'ndan. "Faizyiyenler, yerlerinden, şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Buonların: "Alış-veriş de aynen faiz gibidir." demelerindendir. Halbuki Allah,alış-verişi helal, faizi ise haram kılmıştır. Kime Rabbinden öğüt gelir deyaptığını terk ederse, geçmişte aldığı onundur. Ve onun işi Allah'a aittir: Kimde tekrar faizciliğe dönerse, işte onlar, cehennemliktirler. Orada ebedi olarakkalacaklardır."
Bakara Sûresi âyet 275
Faiz yedi büyük haramdan biridir
"Hz.Peygamber (s.a.v.) (büyük günahları öğreten bir hitaplarında şöyle) buyurdu:
-Felakete götürücü yedi büyük haramdan sakının.
(Sahabilertarafından büykü bir alâka ile) soruldu:
-Ya Resûlellah! Bunlar nelerdir (açıklar mısınız)?
Allah'ınResûlü bu yedi büyük haramı şöylece açıkladı:
(Allah'tanbaşka varlıklarda yaratıcı güç vehmederek, insanlarda Allah'ın koyduğuölçülerle çatışacak yasalar koyma hakkını görerek v.s.) Allah'a ortak koşmak.
İslâmHukukuna göre ölüm cezası verilen kişiyi sorumlu bir görevli olarak öldürmenindışında Allah'ın (öldürülmesini)haram kıldığıbir insanı öldürmek.
Yetimmalını(zimmetine geçirmek ve) yemek.
(İnançlarçizgisinde özgürce yaşanılan vatanının korunması uğrunda yapılan savaşta) çatışma günlerinde ordudankaçmak ve bir de,
Emelve eylem olarak zinadan uzak mı uzak olan mü'min kadınlara zina iftiraetmektir."1
Faiz câhiliyyet uygulamasıdır
FaizAllah'ın kitabı Kur'ân'da ve Peygamber'imizin Sünnet'inde ağır ve korkutucuifadelerle şiddetli bir şekilde yasaklanmış şerli bir haramdır.
Rabbimizbu yasağını şöylece bildiriyor.
"Eyİman edenler! Allah'(ın faiz yasağına aykırılık)tan korkun. Eğer inanıyorsanız faizden (henüz alınmayıp) geri kalan kısmı bırakın, (almayın.) Eğer böyle yapmazsanız, Allah vePeygamberi ile savaşa girdiğinizi bilin. Tövbe ederseniz ana sermayenizsizindir. (Faizalarak) nezülmediniz ve ne de (falz verici olarak) zulme uğrayınız."*
Faizinher bir nevini ilkellik ve câhiliyyet olarak vasıflandıran Peygamberimiz ise builahî yasakla ilgili hadîslerinde şöyle buyurmuştur:
"(Biri ve başlıcası) faiz olan yedi büyük günahtankaçının."
"...Zira faiz artık kaldırılmıştır. Câhiliyyet döneminde yürürlükte olan faizinbütün nevileri haram kılınmıştır..."
"Faizyiyene, faiz verene, katipliğini yapana ve faiz muamelesine kâtiplik veşâhidlik yapanlara Allah lanet etsin."**
Faizrûhî ve ahlâkî değerleri tahrip eden, kalkınmayı geciktiren, para babalarınıtopluma egemen kılan bir sömürü aracıdır.
Ayrıcafaiz zincirleme olarak maliyetlerin artmasına-alıcı gücün azalmasına-tüketiminkısılmasına-üretimin sınırlandırılmasına-işsizliğin çoğalmasına-işçiücretlerinin düşmesine-sabit gelirliler için hayatın yaşanmaz hale gelmesinesonuç olarak sosyal patlamalara sebeb olan bir haramdır.
Faizinçok büyük bir haram oluşu yalnız alıcı ve vericisi üzerindeki etkisi sebebiyledeğil, bütün toplumun kazancını sömüren korkunç bir zulüm çarkı olmasınedeniyledir. Zira tüketilen mallar aracılığı ile tefecilere ve modern tefeciolan bankacı ve bankerlere faizleri ödeyen tüketici kitle olan halktır.
İslâm,Dünya ve Âhiret nizamı olduğu için faiz İslâmi yönetimlerce cezalandırılmasıgereken bir suçtur. Kabir ve Cehennem azabına uğratacak büyük günahtır.
İslâmHukukuna göre faizi meşru-helâl gören kişi dînin sınırları dışına çıkmış birmürtedtir.
Faizcifert ise, yürütmenin önceden belirleyeceği tazir cezası uygulanır, malımusadere olur. Faizciler bu haramı yapmakta ısrarlı bir kitle ise tecziye etmekiçin üzerlerine yasal güç gönderilir.
Yaş ile kuru hurmaların mübadelesi
"Hz.Peygamber'e (s.a.v.) kuru hurma karşılığında yaş hurma satın alınıpalınamayacağı hususunda (bir soru) sorulduğunu bizzat duydum.
Allah'ınResûlü, "kuruduğu zaman yaş hurmanın ağırlığı eksilir mi?" buyurdu.
-Evet (eksilir Ya Resûlellah!) dediler.
(Aldığıbu cevap üzerine aynı ölçü ve ağırlıktaki yaş ve kuru hurma alışverişini faizşüphesi taşıyacağından dolayı) Allah'ın Resûlü (s.a.v.) yasakladı."2
Bir cinsi sat, diğer cinsi al
EbuSa'îd el-Hudrî'den... (r.a.)
Allah'ınResûlü (s.a.v.) Hayber için zekât tahsil memuru olarak Sevad İbn-üGazyetül-Ensariyi görevlendirdi.
Sevad,iyi cins bir hurma ile (dönüp) Hz.Peygamber'e (s.a.v.) geldi.
(Hurmalarınkalitesi dikkatini çekmiş olacak ki,) Allah'ın Resûlü (s.a.v.) sordu:
-Hayber'in bütün hurmaları böyle iyi cins midir?
Sevadşu cevabı verdi:
-Allah'ayemîn ederim ki hayır, böyle (iyi cins değildir) Ya Resûlellah!
Biziki ölçek vererek bu cinsten bir, üç ölçek vererek iki ölçek alıyoruz.
Budurumu öğrenen Allah'ın Resûlü şu talimatı verdi:
-(Ya Sevad!Faiz bulaşabileceği için) böyle yapma. (Elindeki) muhtelif cins hurmaları para karşılığı sat. Sonra dabu parayla iyi cins hurma satın al.
Tartıyakonu mallar da ölçeğe giren mallar gibidir. (Ancak aynı miktar aynı miktarla değiştirilebilir.)3
Faizin tozları olsun bulaşacak
"(Faizi konu alan ve ondansakındıran hitabelerinden birinde Hz. Peygamber (s.a.v.) faizin mü'minlerarasında da yaygınlaşacağını haber vererek) şöyle buyurdu:
-İnsanların yaşadığı öyle bir dönem gelecek ki o dönemde bütün insanlar faiz yiyecekler.
(Sahabilertarafından) Allah'ınResûlü'ne (s.a.v.) soruldu:
-Bütün insanlar mı (faizyiyecekler Ya Resûlellah?)
-(Evet bütün insanlar, ne var ki) Onlardan faiz yemeyene faizin tozları bulaşacak."4
İbn-üÖmer (r.a.) rivayet ediyor.
-Suht ile beslenen vücut ateşe (girip yanmaya) daha layıktır.
-Suht nedir Ya Resûlellah?
-Suht, yönetimde ve yargıda alınan rüşvettir."5
Rüşvet alan da veren de Cehennem'dedir
Fertve toplum haklarına tecavüzün en belirgin şekillerinden biri olan rüşvet, genelahlâkı, sosyal güveni, içtimai adâleti zedeleyen, ferdî zillete ve toplumanarşisine yol açan pek büyük bir suç, ahiret felaketini örgüleyen pek azim birgünahtır. Bakara Sûresinin 188. âyetinde Yüce Rabbimiz şöyle buyurmaktadır:
"(Ey İman Edenler!) Mallarınızı aranızda (faiz, aldatma, kumar, zina veiçki bedeli gibi) haram yollarla yemeyin. Haksızlığınızı bile bile fert ve toplummallarından günah yolu ile yemek için de, o mallardan idarecilere ve hakimlererüşvet vermeyin."
Rüşvetgenellikle bir ferde veya topluma ait olan bir hakın zimmete geçirilmesi içinverildiği ve böyle bir zulme aracı olabilecek yönetici ve hakimler kadrosutarafından alındığı için rüşveti yasaklayan mezkûr âyette özellikle idareci vehakimlere rüşvet verilmemesi emrolunmuştur.
Peygamberimizfertleri Hak'tan saptıran, cemiyette fesadı yaygınlaştıran rüşvetin her nevininharam kılındığını bildirmiş, icra ve kaza organlarındaki cari rüşvete husûsiyledikkat celbetmiştir.
YücePeygamber'imiz şöyle buyuruyor:
"Rüşvetialana, verene ve aracı olana Allah la'net etsin."
"Allah'ınla'neti özellikle cemiyet haklarını çiğnemek ve muhakemede haklıyı madur etmekiçin rüşveti veren ve alanlar üzerine olsun."
"(Çokiyi biliniz ki) rüşvetialan da veren de cehennemdedir."*
Peygamberimizrüşveti alanı da vereni de aracı olanı da la'netlediği için İslâm bilginlerininbir kısmı şartlar ne olursa olsun rüşvet almak kadar vermek de günahtırgörüşünü ileri sürmüşlerdir.
Ancakİslâm müctehitlerinin çoğunluğu rüşvet vereni sebebi ve gayesine göredeğerlendirmişlerdir. Bunlara göre eğer kişi hakkını korumak, zulmü ve zararıdefetmek için rüşvet vermeye mecbur kalırsa Allah katında suçsuzdur. Fakat birhakkı iptal etmek, zimmete hak geçirmek ve lehte karar çıkartmak için verilenrüşvet haramdır ve veren için azâb sebebidir.
Rüşvetİslâm Hukukunda, subutu halinde tazir yoluyla cezalandırılması gereken birsuçtur.
Memurların aldığı hediyeler rüşvettir
EbuHumeyd (r.a.) anlatıyor:
"Allah'ınResûlü Esed oğullarından İbn-ü Tülbiye isimli bir zatı zekât tahsil memuruolarak vazîfelendirdi.
İbn-üTülbiye (zekâttahsili için gönderildiği yerden aldığı zekât mallarıyla) dönünce:
"Şumallar siz mü'minlerin (Beytül-Mali için verilen zekât malları)dır. O mallar da bana verilenhediyelerdir" dedi (ve bir kısım malları kendine ayırdı.)
Buolay üzerine Hz. Peygamber (s.a.v.) minbere çıktı. Allah'a hamd ve övgüdebulundu. Sonra da şöyle buyurdu:
- Gönderdiğim memura ne oluyor da bunlar sizler (için İslâm Devleti Beytûl-Malin)e verilenlerdir, bunlar da banahediye olunanlardır, diyor.
- Anasınınevinde veya babasının (hanesinde) otursa da bakıp dursaydı ya; bakalım kendisine hediye verilecek miydi,yoksa verilmeyecek miydi?
Muhammed'incanı, kudret ve yönetimi altında bulunan Allah'a yemîn ederim ki sizden herbiriniz zekât mallarından aşırdığı deveyi böğürür, ineği öğürür veya koyunumeler bir vaziyette boynuna yüklenmiş bir şekilde Kıyamet Günü mutlaka Allah'ınhuzuruna gelecektir.
(Buhadîsi rivayet eden Ebu Humeyd diyor ki):
Konuşmasınıbitirdikten sonra Allah'ın Resûlü (s.a.v.) koltuk altlarının beyazımsı renginigörebileceğimiz şekilde ellerini kaldırdı ve (mübarek) ağzından şu sözler döküldü:
-Allah'ım! Tebliğ ettim mi? Allah'ım! Tebliğ ettim mi?"6
Hâkimlerin hediye alması kâfirliğe yakın bir günahtır
Peygamberimizhediyenin rızkı artırıcı, sevgiyi geliştirici ve kırgınlıkları gidericiolduğunu açıklayarak hediyeleşmeyi teşvik buyurmuştur. Ancak yinePeygamberimizin şu hadîsleriyle yöneticilerin, hakimlerin ve memurların hediyealmasını yasaklamıştır:
"Yöneticilerinhediye alması haram, hakimlerin hediye alması ise kâfirliğe yakın birgünahtır."
Çünküonlara verilecek hediye gerçekte rüşvettir. Onlar ancak vazîfe almadan öncekidönemde hediyeleştikleri kişilerden hediye alabilirler.
Narh koymak caiz midir?
Enesb. Malik'ten... (r.a.)
Hz.Peygamber döneminde Medine'de ölçüsüz fiat artışları oldu.
(İşbilirsahâbîler Hz. Peygamber'e (s.a.v.) başvurarak şöylece) ricada bulundular:
-Ya Resûlellah! Ölçüsüz fiat artışları oldu. Bizler (alıcı ve satıcılar) için fiatları belirleyiniz; narhkoyunuz.
Allah'ınResûlü (buteklifi olumlu karşılamadı ve) şu gerekçeyi ileri sürdü:
- Hiç şüphesiz (çok veya az mahsûl vererek) rızıklandıran, rızkı bollatan vedaraltan(böylece ucuzluğun ve pahalılığın ortamını hazırlayarak) fiatları belirleyen Allah'tır.
Bensizden birinizin can ve mal hususunda bir haksızlığa uğramasından ötürü bendendavacı olmadan Rabbime kavuşmak istiyorum."7
Peygamber'imizinbu hadîsinden ilham alan İslâm âlimleri sömürücü kişi ve kurumların dıştanmüdahalesi olmaksızın normal arz ve talep kanunlarına göre oluşacak fiatlaramüdahale ederek fiatları sınırlandırmayı caiz görmemişlerdir.
Peygamberimizfiatları artırıcı ihtikâr (karaborsa) girişimlerinin pek büyük bir günaholduğunu şöyle açıklamıştır:
"(Çokkazanmak ve sömürücü gruplara kazandırmak için fiyatları yükseltmek maksadıyla)müslümanlarınkoyduğu fiatlara olumsuz yönde tesir eden kişiyi büyük bir ateş azabınauğratmaya Allah and içmiştir."
İslâmHukuku'nun yürürlükte olacağı toplumda karaborsacılık tazîr yoluylacezalandırılacak bir suçtur.
"Tazir"için lügâtçeye bakınız.
* Müslim Cenâız 103, Nesâi Cenâiz 103 Müsned 6/221
1 Ebû Davûd Vesâyâ 10, Buhârî Vesaya 23, Müslim İman 145
* Bakara 278-9
** Hadisler için bak. Müslim Hac 147, İ. Mâce Ticere 58, Tirmizî Buyü' 2
2 İ. Mâce Ticâret 53, Nesâî Büyû 36, Muvatta Büyû 22
3 Buhârî Büyü 89, Müslim Musakat 94-95
4 M. İ. Kesîr Bakara 275 (1/247) Müsned 2/494, Nesâi Büyü 2
5 M. K. Ümmal 2/200
* M.K. Ümmal 2/198-200, Müsned 2/387, 5/279
6 Müslim İmare 26, Buhârî Ahkam 24
7 İ. Mâce Ticaret 27, Ebû Davûd Büyü 50, Tirmizî Büyü 73.