1) Okuma 1.1. Okumanın Öğeleri: - PDF
Download "1) Okuma 1.1. Okumanın Öğeleri:"
1 Rızzaa FFi ilizzookk O K U M A S Ü R E C İ k, sanıldığı kadar kolay bir iş değildir. Aslında o, bir metnin anlamını yeniden inşa etme sürecidir. Yapılan araştırmalar göstermiştir ki bu süreç hakkında sağlam bir fikri olanlar, bir okuma strateji geliştirenler yaptıkları okumalardan daha zengin izlenimler edinebilmektedir. Metnin anlamını yeniden inşa sürecinde okuyucu aktif olmak zorundadır. Anlamı tekrar inşa ederken, okuma sürecini bilmeli, bir okuma projesine sahip olmalı ve etkin bir şekilde onlardan yararlanmalıdır. 1) 1.1. nın Öğeleri: OKUMA Anlamanın Elementleri strateji okuyucu metin bağlam süreci öncesi sonrası okuma Anlama düzeyleri Metni anlama yorumlama tenkit Yaratıcı değerlendirme
2 2.1 da Anlamanın Elementleri: modeli, üç öğeden oluşur: Okuyucu, okuma metni ve okuma bağlamı. Bu üç öğe arasında karşılıklı ilişkiler vardır ve bu ilişkiler anlamayı etkiler. 2.2 Okuyucu: Okuyucunun dil ve dünya ile ilgili önceden edindiği bilgiler, bir metni anlama derecesini tayin eder. Dilin ses bilgisine, söz dizimi bilgisine, anlam bilimi bilgisine ve pragmatik bilgisine sahip olanlar metni daha kolaylıkla ve daha doğru anlamaktadır. Dünya ile ilgili daha önceden edindiği bilgileri ise metinden öğrendiği yeni bilgileri kavramasına yardımcı olur, okuyucu yeni bilgilerle eski bilgileri arasında ilişki kurabildiği zaman metni daha kolay anlar. Okuyucunun yetişme tarzı, kültürü, ihtiyaçları, zevki bir metni anlamasına etki eder. Okuyucunun duyguları, metni anlamasında dil ve dünya ile ilgili bilgileri kadar önemli bir rol oynar. Ayrıca okuyucunun kendine güven duyması yahut güvensizliği metni anlamasını etkiler. 2.3 Metin: Bir metnin anlaşılmasında metni oluşturan öğelerin de rolü vardır: Yazarın niyeti, fikirlerin düzenlenmesi ve metnin içeriği okuyucunun görevini kolaylaştırabilir yahut zorlaştırabilir. Bir metnin anlaşılamaması bazen okuyucunun dikkatsizliğinden değil, yazarın düzensiz ve başarısız anlatımından kaynaklanır. Ayrıca, metnin tipi, yazının türü, niteliği, metnin yapısı, konunun yeni yahut eski oluşu da metnin anlaşılmasını kolaylaştırabilir yahut zorlaştırabilir. 2.4 Bağlam: Burada bağlam özel bir anlamda kullanılmaktadır: Okuyucunun metni okurken içinde bulunduğu şartları ifade eder. Okuyucunun içinde bulunduğu psikolojik, sosyal ve fizik şartlar okuduğunu anlamasına doğrudan etki eden unsurlardır. Meselâ, okuyucunun niyeti, konuya duyduğu ilgi, okumaya ayırdığı sürenin yeterli olup olmaması, çevrenin gürültülü yahut sakin olması anlamayı doğrudan etkileyen unsurlardır: Okuyucu metin Bağlam: şartları Anlam arayışı
3 3. da Anlama Düzeyleri: da dört anlama düzeyi vardır: Metni anlama düzeyi, yorumlama düzeyi, tenkid düzeyi, yaratıcılık düzeyi: ANLAMA DÜZEYLERİ Metni anlama yorumla ma tenkit yaratıcılık Metinde Açıkça Verilen bilgiler Metinde verilen Üstü Kapalı bilgiler Hüküm verme Hayatla İlgi kurma Ve uygulama Öğrenciler bir metni bu dört düzeyde ele alma alışkanlığını geliştirmek zorundadır. Bir metnin anlamını inşa etmek için bu basamakların tam olarak takip edilmesi zorunludur. 3.1 Metni anlama düzeyi : Bir metinde yazar tarafından açıkça verilen bilgilerin, fikirlerin anlaşılması düzeyidir. 3.2 Yorumlama düzeyi: Bir metinde üstü kapalı, dolaylı olarak verilen bilgi ve görüşlerin araştırılması düzeyidir. Okuyucu üstü kapalı ifade edilmiş bu fikirleri ve görüşleri tümdengelim yoluyla keşfeder. Bu durumda yapılan yorumlar, okuyucunun fikirleri değildir, metinde yazar tarafından dolaylı olarak, üstü kapalı olarak söylenenlerdir. Bu anlama düzeyinde metinde açıkça ifade edilmemiş fikirler ve bilgiler belirgin hale getirilir.
4 3.3 Tenkit düzeyi : Okuyucunun daha önce edindiği bilgilerin ışığında bir metni değerlendirmesidir. Okuyucu bu düzeyde metin hakkında bir hükme varır. 3.4 Yaratıcılık düzeyi: Okuyucunun anladıklarını, anladığı şeyden çıkardığı sonuçları kendi hayatında uygulayabilme aşamasıdır. Edindiği bilgileri başarıyla uygulayabilme düzeyidir. 4. Süreci süreci, üç aşamalıdır: öncesi, okuma, okuma sonrası. Bu üç aşamada, okuyucu, metin ve bağlam arasında sürekli bir ilişki bulunduğu unutulmamalıdır. 4.1 öncesi: Okuyucunun okuma öncesinde zihnen okuyacağı konuya hazırlandığı andır. Bu anda ilk yapılacak şey, okumanın amacını açık seçik belirlemektir: Hangi amaçla okuyacağım? Okuyucu okumaya başlamadan önce okuyacağı konuda daha önceden edindiği bilgileri hatırlamaya çalışmalı, onları zihninde canlandırmalıdır. Bu konuda neler bilmektedir? Okuyucu ayrıca metinde bulabileceği bilgileri, fikirleri, biçim özelliklerini önceden tahmin etmeye çalışmalıdır. Metindeki başlıklar, resimler, şemalar metnin içeriğini keşfetmemize yardımcı olurlar. 4.2 : Bu, metinin okunması aşamasıdır. Bu aşamada okuyucu önceki tahminleriyle metindeki bilgiler arasındaki benzerlikleri ve farkları tespit etmelidir. Okurken elde ettiği bilgilerle ilgili sorular sormalı, yeni hipotezler geliştirmelidir. Metnin bölümleri arasındaki ilişkiyi kavramaya çalışmalıdır. Önemli fikirleri tespit etmelidir. Zihninde metinle ilgili tablolar oluşturmalıdır. Metindeki güçlükleri farketmeli, onları aşmak için stratejiler geliştirmelidir. Metnin bölümlerini özetlemelidir. Daha sonraki aşamada da zihnindeki bazı sorulara cevap bulabilmek için tekrar tekrar metne dönmelidir. 4.3 sonrası: Bu, okuyup anladıklarını tespit etme ve onlar üzerinde düşünme aşamasıdır. Bu aşamada ilk sorulacak soru okumanın önceden belirlenen amacı sağlayıp sağlamadığıdır. Bu aşamada elde edilen yeni bilgiler analiz edilmeli ve düzenlenmeli, metnin tam bir özeti yapılmalıdır.
5 Yararlanılan kaynak: p285.html# ege-edebiyat.org
Türkçede Okuduğunu Anlama Becerilerini Geliştirme Yolları
Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Mustafa Kemal Journal of University Social Sciences Institute Yıl/Year: 2008 Cilt/Volume: 5 Sayı/Issue: 9 TÜRKÇEDE OKUDUĞUNU ANLAMA BECERİLERİNİ
ÇÖZÜMLEYİCİ OKUMA İÇİN. İLK ADIMLAR 1
ÇÖZÜMLEYİCİ OKUMA İÇİN. İLK ADIMLAR 1 S a f i y e A K D E N İ Z Her nedense her mesleğin bir öğrenme süreci istediğini kabul ederiz de iş okuma sanatına gelince onu doğuştan bildiğimize inanırız. Çağdaş