(“Tanımlayıcı Öğütler” yazı dizisinde sorunlarımıza özet birkaç cümleyle temas edeceğimi söylememe rağmen bu yazının uzun olması nedeniyle hoşgörünüze sığınıyorum)
Arapçada tarik (yol) kelimesinin çoğulu, tarikattır. Yollar anlamına gelir.
İslam’ın ana kaynakları olan kitap ve sünnete bağlı kalmak şartıyla farklı yorumlar ve dinî yaşayış tarzı olarak anlaşılır. Genellikle bir merkezî kişiye (şeyh, üstad, mürşid gibi bir kişiye ) bağlı olarak oluşan topluluğun oluşturduğu bir cemaattir. Genel anlamıyla tasavvuf olarak anılır.
Hakkında sayısız kitap yazılan, İslâm tarihi boyunca bitmez
tükenmez tartışmalara sebep olan, aşırı uçlarda gezinenlerin
birbirlerini küfürle itham ettikleri bir alanda konunun uzmanı olmamakla
beraber fikrimizi söyleme özgürlüğüne sahip olduğumuzu
düşünerek birkaç tespitte bulunmak istiyorum:
Tarikat ve şeriat savunucuları, tartışmalarla kendi kendilerini uçlara
iterek gereksiz bir kavgaya ve kafa karışıklığına neden olmuşlardır.
Müslümanların kafa karışıkları sonucunda medeniyetleri çökmüş,
siyasi yapıları dağılmış, ekonomik ve kültürel yapıları tam
bir mağlubiyet yaşamıştır. Sağlıklı bir düşünce yapısına sahip olan
önemli bir Müslüman kitle olmasına rağmen, dış dünyanın da etkisiyle
din ve düşünce hayatına daha çok kafa karışıklığı hâkim olmuştur.
Bu kafa karışıklığı hâlâ devam etmektedir. Öyle ki
yazarlarımızın kitaplarını işgal etmeye de devam etmektedir.
Bir bütünün dört parçası olan bu kavramlardan birine odaklanan
kişi, bir öncekileri veya sonrakileri yok sayarak aleyhte bir tavır
sergiliyor. Hâlbuki beden, ruh, akıl, kalb hep birden bir insanın biyolojik
ve manevi varlığını ifade ediyor.
Herkes konuya nasıl bakar bilmem ama bendeniz 1982’de
yazdığım (basılmamış) İslam’ın Temelleri adlı kitabımda şu tespitlerde
“Yukarıda saydığımız ilim yollarından başka, “feyiz yoluyla
kalbe bir manânın doğmasına ilham” diyoruz. Yani hiçbir gayretimiz
yokken ve durup dururken şuurumuzun pasif olduğu bir anda
bir mananın kalbimize doğuvermesidir. Ancak bu ilhamın kaynağı
Rahman mı, şeytan mı? Bunu kati olarak bilemeyiz. Bu sebepten
de ilham yoluyla insanda hâsıl olan bilgi, kati bilgi sayılmaz. Ve
onunla amel etmek vacip olmaz. Ancak peygamberlere vaki olan
ilham Allah’tandır. Ve kat’i bilgi sayılır. Çünkü şeytan onlara musallat
olamaz. Onlar Allah’ın korumasındadırlar. Peygamberler dışında
kim olursa olsun “Bana şöyle ilham oldu, kalbime şöyle
doğdu, ben bunu keşif yoluyla öğrendim.” şeklinde konuşanların
bu sözleri kati bilgi sayılmaz. Velev ki bu sözler Allah’ın en büyük
evliyasından olarak tanıdığımız biri tarafından söylensin. Bu sözlerden
kitap ve sünnete uygun olanları kabul edilir ve kendisiyle
amel etmek caiz olur. Değilse reddedilir ve sahibine iade edilir.
Hülasa; ilham, ehlisünnet itikadınca esbab-ı ilimden (ilmin vasıtalarından)
Yeri gelmişken bir konuya temas edelim.
Biz, pek çok tarikat erbabının tertemiz bir İslâm ve takva yolu
üzere olduğuna inananlardanız. Bizce tarikat, şeriatın mektebidir.
Daha doğrusu asırlarca bu görevi ifa etmiştir. Ancak günümüzde
şeriatı bilmeden tarikatın mertebelerine kurulmak isteyen
cahiller var. Aciz kanaatimize göre, bunlar yanlış bir yol yordam
Bir gül bahçesi yetiştirmeyi düşünelim: Toprağın ekilmesi, bakımı,
sulanması gibi birçok hizmetler gerekir. Yorulmak, terlemek
gerekir. Sonra sabırla mevsimi beklemek lazımdır. Bütün bunlardan
sonradır ki, gül rayihaları arasında aradığımız saadeti bulabiliriz.
Bahsettiğimiz kişiler, bu ameliye ve safhalardan geçmeden muhayyel
bir bahçede dolaşıyorlar.
Anlatmak istediğimiz şudur ki; önce şeriatı (dinimizi) hakkıyla
öğrenmeli; hayatımızı ibadet, ilim, takva ve güzel ahlâkla süsleyerek
yavaş yavaş İslâm ahkâmının feyizli neticelerini elde etmeliyiz.
Ancak bundan sonradır ki, bir tohumun yeşermesi gibi kalbimizde
hakikatin tomurcuklarını hissedebiliriz. O zaman, kalp aynasından
hakikat ve hikmetin güzelliklerini seyredebiliriz.
Şunu da ilave edebiliriz ki; tarikatın şeyhi, kendisini hadisatta (beşeri ve tabii olaylarda) tasarruf sahibi görmeyip bir öğretmen olarak gördükçe; bir mürit de şeyhine tapınma derecesinde bağlı olmadıkça tarikat zararlı değil, yararlıdır. Fakat her Müslümanın bir tarikatta olması gerektiği gibi bir mecburiyet yoktur. Herkesin sporcu, siyasetçi, sanatçı olmak mecburiyeti olmadığı gibi.
Bu bahsimizi merhum Ahmet Hamdi Akseki’nin İslâm Dini adlı
kitabından aldığımız bir bölümle bitirelim:
“Sonraları tasavvuf yanlış tefsir edilmiş, tasavvuf âdeta işrakiyyun
felsefesi haline gelmiş, kitap ve sünnete uymayan Bâtınilik
vesaire gibi birçok fikirler doğmuş ve bu yüzden maddi ve manevi
pek fena neticeler meydana gelmiştir…
“Zamanımızda tasavvuf ve sofiye tarikatı, cahillerin ve menfaatperestlerin
elinde şöhret yapmak, para kazanmak, halkı
kendisine taptırmak için bir vasıtadan başka bir şey değildir. İslâm’ın
esaslarından haberi olmayan bir sürü kara cahiller türlü
namlarla kendilerine şeyh, mürşit süsü vermekte ve birçok temiz
ve saf Müslümanları yoldan çıkarmakta, işlerinden güçlerinden
alıkoymaktadırlar. Bunlar; kendilerine ilham vaki oluğundan,
peygamberle görüşüp her şeyi ondan aldıklarından bahsederler;
cehaletlerini örtmek ve kendilerini büyük göstermek için Kuran’ın
bâtın manasından dem vururlar.”…şeriat ve Kuran’ın
zahir manası avam içindir; biz onlarla bağlı değiliz” diyecek
kadar ileri giderler. Hâlbuki bunlar ne şeriatı bilirler ne tarikatı
ne de hakikati. Bu gibiler hakkında Sofiye’nin ve tarikat erbabının
en büyüklerinden olan Seyyid Ahmet er-Rufai Hazretlerinin
şu kıymetli sözlerini nakletmeden geçemeyeceğim.
Diyorlar ki: (Tarikat, şeriat’ın aynı; şeriat de tarikatın aynıdır.
İkisinin arasında olan fark lâfzîdir; sözledir. Maddeten ve
manen netice birdir. Şeriatın kabul etmeyip reddettiği her şey zındıklıktır.
Bilip bilmeyen bir takım kimse daima Ebu Yezid-i Bistami
böyle dedi, Haris-i Muhasibi şöyle dedi, Hallacı Mansur bu
sözlerde bulundu diyorlar. Bu nasıl sözdür? Böyle lakırdılardan
önce İmam-ı Malik, imam-ı Ahmed, Ebu Hanife ne dedi, bir kere
ona bakmalısınız. Kulluk muamelelerini, kulluk işlerini bunların
dedikleri ile ölçüp tashih etmelisiniz, işlerinizi onunla ayarlamalısınız.
Ondan sonra da fazla sözlerle tefekkür edebilirsiniz.(Yani
bunların sözleri yemekten sonra meyve yemek kabilindendir. Evvela
karnını doyur da sonra da fazla olarak meyve ye). Ebu Haris’in
ve Ebu Yezid’in sözleri ile bir şey artıp eksilmez, lâkin Ebu
Hanife’nin, Şafii’nin, imam-ı Malik ve Ahmed’in sözleri takip
edilecek tariklerin en güzeli, tutulacak mesleklerin Allah’a yakın
olanıdır. İlim ve amel ile şeraitin direklerini iyice kuvvetlendirdikten
sonra ilim ve amelin setleri cihetine himmetinizi yükseltiniz.”
(Ahmet Hamdi Akseki, İslâm Dini, Diyanet İşleri Başkanlığı yayınları
no:31/16. dokuzuncu baskı, Güzel Sanatlar Matbaası A.Ş.
Galiba Yunus Emre’ye nispet edilen şu beyit de, olayı güzel
Biz böyle diyerek sözü tamamlayalım. Allah doğruyu en iyi bilendir.
KAYGAN ZEMİNDE YÜRÜMEK ZORLUĞU
Şeriat-Tarikat-Hakikat-Marifet yolunda yürümek isteyenlerin PEKÇOĞU bu yolun tehlikelerinden haberiz; kaygan bir zeminde gittiklerinin farkında değiller. Bunun için de çok kazaya maruz kalırlar.Bu yazı Tasavvuf yolunun ZORLUKLARINI anlamada çok özet bir REHBER niteliği taşıyor.Bu yolon "Rehberiyim" diuyenlerin PEKÇOĞU da kördür; onlara da ayrıca DİKKAT etmek gerekiyor. Kendi kör/görmez olan nasıl yol gçsterebilir?
Yorum Ekleyen: Kemal CENGİZ 23.9.2019 20:42:00