Processo Criativo - Web Design
INSPECCIONES DE SEGURIDAD 2
acidos y bases atkins.pdf
AUXILIARY SPECIALTY COURSE SEAMANSHIP.- US COAST GUARD.pdf
ar student interview protocol
‹yi ki do¤duk Willie!
S A Y I 1 • K A S I M 2 0 0 8 • A G O S
Ölüme inanmayan, ölümsüz yazar William Saroyan, yüz y›ld›r bizimle. Agos Kitap/Kirk’in ilk say›s›, Saroyan’a yüzüncü do¤umgünü arma¤an›m›z…
G A Z E T E S ‹ N ‹ N Ü C R E T S ‹ Z E K ‹ D ‹ R
Foto¤raf • Ara Güler
Taze kitap kokusu yaklaﬂ›yor
27. ‹stanbul Kitap Fuar› 1 Kas›m’da baﬂl›yor.
2007 ‹stanbul Kitap Fuar›’ndan bugüne
Son bir y›l›n kitaplar›ndan bir seçki.
Hüzün edebiyat›n›n göçebe kâﬂifi
2008 Nobel Edebiyat Ödülü J. M. G. Le Clézio’nun. YEL‹Z KIZILARSLAN
gos için düzenli bir kitap eki haz›rlama fikri, k›sa bir süre önce do¤du. Öncelikle, bu hafta sonu baﬂlayacak olan ‹stanbul Kitap Fuar›’na dönük, tek say›l›k, özel bir ek haz›rlamay› düﬂünmüﬂtük. Bu yönde çal›ﬂmaya baﬂlad›ktan sonra, kitap ekini düzenli hale getirmeye karar verdik. Agos Kitap/Kirk, her ay›n son haftas›, Agos’la beraber elinizde olacak. *** ‹lk say›m›z›n kapak konusu, William Saroyan. Dört sayfal›k bir dosya ile, “ölüme inanmayan, ölümsüz yazar” Saroyan’›n 100. do¤um y›ldönümünü kutluyoruz. Agos Kitap/Kirk’te, Hrant Dink’i, onun yaﬂam›n›, düﬂünce dünyas›n› ve mücadelesini daha yak›ndan tan›mak ve u¤rad›¤› suikast›n perde arkas›n› ö¤renmek isteyenlerin kitapl›klar›nda yer almas› gerekti¤ini düﬂündü¤ümüz kitaplar› tan›tarak an›yoruz. Etyen Mahçupyan, Hrant Dink’in ilk ve tek kitab› olan, ve onun ölümünden sonra yay›mlanan ‹ki Yak›n Halk, ‹ki Uzak Komﬂu üzerine yazd›¤› yaz›yla, onun “vicdana, sa¤duyuya ve sevgiye davetini” anlat›yor. Bu say›da, 1-9 Kas›m tarihleri aras›nda yap›lacak olan ‹stanbul Kitap Fuar›’n› ziyaret edecek olan okurlar›m›z için, Türkiye’de son bir y›l içinde yay›mlanan kitaplardan bir seçki haz›rlad›k. Bundan sonraki say›lar›m›zda da, ay›n önemli buldu¤umuz kitaplar›ndan oluﬂan listeler yer alacak. ‹lk say›m›zda iki söyleﬂi yay›ml›yoruz. Bercuhi Berberyan, Osmanl›-Ermeni tiyatrosu üzerine çal›ﬂan F›rat Güllü’yle, Türkiye’de tiyatro alan›na iliﬂkin egemen tarihyaz›m›n›n esgeçti¤i noktalarla ilgili önemli veriler sunan iki yeni kitap üzerine konuﬂtu: Güllü’nün yeni ç›kan kitab› Vartovyan Kumpanyas› ve Yeni Osmanl›lar ve ayn› proje çerçevesinde Ermeniceden Türkçeye çevrilen, Sarkis Tütüncüyan’›n (ﬁarasan) Türkiye Ermenileri Sahnesi ve Çal›ﬂanlar› adl› kitab›. Nazar Büyüm’le yapt›¤›m›z söyleﬂi ise, Türkiye’de edebiyat alan›nda 27 y›ld›r yürüttü¤ü yay›nc›l›k faaliyetiyle sayg›n bir yer edinen, ancak son y›llarda güçlükler yaﬂayan Adam Yay›nlar›’n›n geçmiﬂi, bugünü ve gelece¤ini konu al›yor. Yazarlar, çevirmenler ve yay›nc›larla yap›lan söyleﬂiler ve yay›nc›l›k dünyas›n›n meselelerinin ele al›nd›¤› yaz›lar, Agos Kitap/Kirk’te her zaman yer alacak. Özellikle yak›n tarihe ve bugüne odaklanan araﬂt›rma ve inceleme kitaplar›na iliﬂkin tan›t›m ve de¤erlendirme yaz›lar› da, Agos Kitap/Kirk’in sayfalar›nda s›kl›kla yer bulacak. Ohannes K›l›çda¤› ve Sait Çetino¤lu’nun bu say› için kaleme ald›klar› yaz›lar, Osmanl› ve Türkiye’de gayrimüslim gruplar› ele alan ve güncel tart›ﬂmalar› do¤rudan ilgilendiren iki araﬂt›rma kitab›n› konu al›yor: Osmanl› Gayrimüslimlerinin Askerlik Serüveni (U. Gülsoy) ve Katliamlar, Direniﬂ, Koruyucular (D. Gaunt). Osmanl› ve Türkiye’de Ermeni edebiyat› ve kitap yay›nc›l›¤›, Agos Kitap/Kirk’te sürekli olarak ele alaca¤›m›z bir alan. Zakarya Mildano¤lu, ‘Dib u Dar’ adl› köﬂesinde, yak›n dönem Ermeni yaz›l› kültürünün köﬂe taﬂlar›n› oluﬂturan eserlere imza atm›ﬂ olan, fakat bugün Türkiyeli okurlar›n ço¤unlu¤unun aﬂina olmad›¤› Ermeni yazarlar› ve eserlerini tan›tacak. Garbis Horasanc›yan ise, ‘Türkiye’de Ermeni Edebiyat›’ baﬂl›¤› alt›nda, Türkiyeli Ermeni yazarlar› ve ﬂairleri, 1940’lardan bugüne uzanan kuﬂaklar halinde anlatacak. Agos Kitap/Kirk’in ilgi alan›, Türkçe ve Ermenice kitaplarla s›n›rl› de¤il. Sayfalar›m›zda, Türkiye’de konuﬂulan di¤er dillerin edebiyatlar› ve bu dillerde yay›mlanan çeﬂitli kitaplar›n yan› s›ra, Bat› dillerinde yay›mlanm›ﬂ ancak Türkçeye çevrilmemiﬂ olan güncel kitaplara dair yaz›lara da yer verece¤iz. *** ‹lk say›m›z›n içeri¤i, Agos Kitap/Kirk’in yay›n çizgisi hakk›nda genel bir fikir verecektir. Ancak, ilk say›y› çok k›sa bir sürede haz›rlamak zorunda kald›k ve iki önemli eksi¤imiz oldu. ‹lki, elbette, Ermenice sayfalar. Önümüzdeki say›dan itibaren, Ermenice yaz›lar›n yer alaca¤› dört sayfam›z olacak. Yani, Agos’un kitap ekinin ad›nda ‘kitap’ ve Ermenicedeki karﬂ›l›¤› olan ‘kirk’ sözcüklerini yan yana kullanmam›z boﬂuna de¤il. ‹kincisi ise, çocuklara yönelik bir bölüm. Yine önümüzdeki say›dan itibaren, Agos Kitap/Kirk’in bir sayfas›, çocuk kitaplar›n›n tan›t›m›na ve çocuklar›n kaleme ald›¤› yaz›lara ayr›lacak. Agos Kitap/Kirk, okurlar›n›n katk›lar›yla geliﬂecek bir yay›n. Eleﬂtirileriniz ve önerileriniz, bizim için yol gösterici olacak.
‹sveçli tarihçi Gaunt, 1915’i anlat›yor
Katliamlar, direniﬂ ve koruyucular›.
Türkçede ilk ‹ranl› Ermeni yazar
Zoya Pirzad: Iﬂ›klar› Ben Söndürürüm
‘Türk Tiyatrosu’ tarihyaz›m›nda görmezden gelinenler
F›rat Güllü’yle söyleﬂi.
‹ki Yak›n Halk, ‹ki Uzak Komﬂu
Hrant Dink kitapl›¤›
Hrant Dink’in yaﬂam›na ve düﬂünce dünyas›na yolculuk.
‹yi ki do¤dun Willie! Amerika’da Bitlisli bir nar tanesi
Aras’tan Saroyan için 100. yaﬂ derlemesi Saroyan’a bir mektup
Türkçede William Saroyan
TÜRK‹YE’DE ERMEN‹ EDEB‹YATI Ermeni ﬂiirinde 1940 kuﬂa¤›
‘Bedel-i Askeri’den cepheye: Osmanl›’da gayrimüslimlerin askerlik serüveni
Osmanl› Gayrimüslimlerinin Askerlik Serüveni
OHANNES KILIÇDA⁄I 22
D‹B u DAR Keﬂfedilmeyi bekleyen Ermeni hazineleri
Adam Yay›nlar› 28. y›l›n› kutluyor
Nazar Büyüm’le söyleﬂi.
‹ M T ‹ Y A Z S A H ‹ B ‹ A G O S Y a y › n c › l › k B a s › m H i z m e t l e r i S A N . v e T ‹ C . L T D . ﬁ T ‹ . A D I N A Rahil Dink KURUCU • Hrant Dink • SORUMLU YAZI ‹ﬁLER‹ MÜDÜRÜ Aris Nalc› • K‹TAP EK‹ ED‹TÖRÜ Altu¤ Y›lmaz • REKLAM SORUMLUSU Linda Karin Özsu reklam@agos.com.tr • Y Ö N E T ‹ M Y E R ‹ Halaskargazi Caddesi Sebat Apt. No 74 (Eski No 192), Kat 1, Daire 2 Osmanbey 34371 ‹stanbul • Tel: (212) 296 23 64 - 231 56 94 - 219 50 82 Fax: (212) 247 55 19 • H T T P w w w . a g o s . c o m . t r • e - p o s t a : agos@agos.com.tr • B A S K I Star Matbaac›l›k A.ﬁ. ‹nönü Cad. B a s › n e k s p r e s y o l u Star Sok. No:2 ‹kitelli 34303 ‹ST. Tel: (212) 629 08 12 • YAYIN TÜRÜ Ayl›k Yayg›n Süreli Yay›n
Bu y›lki temas› ‘1968 – 40 Y›l Önce, 40 Y›l Sonra’ olan TÜYAP Kitap Fuar› 27. kez kitapseverlerle buluﬂacak
u y›l 27. kez düzenlenecek olan TÜYAP Kitap Fuar›, 1 Kas›m Cumartesi günü kap›lar›n› açacak. Yaklaﬂ›k 550 yay›nevi ve sivil toplum kuruluﬂunun kat›ld›¤›, 9 Kas›m Pazar akﬂam›na kadar sürecek olan fuar kapsam›nda paneller, söyleﬂiler, ﬂiir dinletileri ve çocuk etkinliklerinin de aralar›nda oldu¤u 282 etkinli¤in yan› s›ra, fuar›n bu y›lki ‘onur yazar›’ Füruzan’›n yaﬂam› ve çal›ﬂmalar›ndan kesitler sunacak bir foto¤raf sergisi de düzenlenecek. Her y›l bir tema etraf›nda ﬂekillenen fuar›n bu y›lki temas› ‘1968 – 40 Y›l Önce, 40 Y›l Sonra’ olarak belirlendi. Bu kapsamda, 68 Hareketi’nin önemli aktivistlerinden yazar Tar›k Ali de fuar›n konuklar› aras›nda yer alacak. 2 Kas›m Pazar günü ‘Avrupa’da 68 Hareketi’ konulu panele konuﬂmac› olarak kat›lacak olan yazar, fuarda okurlar›yla bir araya gelecek. Londra’da yaﬂayan Tar›k Ali, tarihçi kimli¤inin yan› s›ra New Left Review dergisinin editörlü¤ünü de yürütüyor. Bu y›l›n temas› çerçevesinde, Amerikal› gazeteci-yazar Mark Kurlansky de ‹stanbul Kitap Fuar›’n›n konu¤u olacak. Kurlansky, 1 Kas›m Cumartesi günü ‘68 Hareketi: Dünyay› Sarsan Y›l’ baﬂl›kl› panelde okurlar›yla buluﬂacak. Fuar kapsam›nda düzenlenecek etkinliklerle, 68 Hareketi’nin ruhu, dönemin edebiyat, sinema, sanat ve kültür hayat›na olan katk›lar› ve bugüne yans›malar› ele al›nacak. Arapça yazan ve Filistin-‹srail bar›ﬂ›nda çok etkin bir rol oynayan Dürzi kökenli Filistinli ﬂairler Moaen Shalabia, Naim Aradiy, Agi Mishol, Hava Pimhas Cohen, Mageed Asakly; Almanya’dan Thomas Brüssig, Thomas Glavinic ve Avusturya’dan Dimitre Dinev; Romanya’dan Nicolae Breban, Aura Christi ve ‹ngiltere’den çocuk kitab› yazar› Ian Beck de, fuar›n bu y›lki konuklar› aras›nda yer al›yor. 27. ‹stanbul Kitap Fuar› bu sene ilk kez Rusya ve Venezüella’dan yay›nc›lar ve Yay›nc›lar Birli¤i temsilcilerini a¤›rlayacak. Ermenistan Yay›nc›lar Birli¤i de, dördüncü kez, konuklar aras›nda yer alacak. Fuar›n di¤er kat›l›mc›lar› aras›nda Amerika Birleﬂik Devletleri, Almanya, Avusturya, Çek Cumhuriyeti, Hindistan, ‹talya, ‹ngiltere, ‹spanya, ‹sveç, ‹ran, Kosova, Küba, Letonya, Makedonya, Polonya, Romanya ve Yunanistan’dan yay›nevleri bulunuyor. Fuara ilk kez kat›lacak olan Agos gazetesi, Uluslararas› Hrant Dink Vakf›’n›n stand›nda (4. Salon, 203) okurlarla buluﬂacak. 27. ‹stanbul Kitap Fuar›, 1-8 Kas›m aras›nda her gün 11.00-20.00 saatleri aras›nda, kapan›ﬂ günü olan 9 Kas›m’da ise 11.00-19.00 saatleri aras›nda ziyaret edilebilir. Fuar alan›na Taksim ve Bak›rköy’ün yan› s›ra, üniversitelerin giriﬂlerinden hareket edecek olan TÜYAP otobüsleriyle ulaﬂ›m sa¤lanacak. Ayr›ca, fuar süresince, ‹ETT otobüsleriyle de fuar alan›na ulaﬂmak mümkün olacak. Ayr›nt›l› bilgi www.istanbulkitapfuari.com adresinden al›nabilir.
KARADEN‹Z SALONU Saat: 16.30-17.45 Panel: ‘60’l›-70’li Y›llar›n Siyasal, Kültürel Ortam›na Müzik Üzerinden Bak›ﬂ’ Yöneten: ‹lkem Balseçen Konuﬂmac›lar: Burcu Y›ld›z, Taner Öngür, Murat Meriç Düzenleyen: BGST 7 KASIM CUMA INTEREXPO SALONU Saat: 16.00-17.00 Söyleﬂi: ‘‹stanbul: Dünü ve Bugünü’ Konuﬂmac›: Philip Mansel, Murat Belge Düzenleyen: Everest Yay›nlar› MARMARA SALONU Saat: 17.15-18.30 Söyleﬂi: ‘Milliyetçilik, Medya ve Demokrasi’ Konuﬂmac›lar: Esra Arsan, Esra Ercan Bilgiç, Fatih Polat, Ahmet Tulgar Düzenleyen: Evrensel Bas›m Yay›n KARADEN‹Z SALONU Saat: 12.00-12.45 Okuma: ‘Gençler Karin Karakaﬂl› ile Buluﬂuyor’ Konuﬂmac›: Karin Karakaﬂl› Düzenleyen: Gün›ﬂ›¤› Kitapl›¤› Saat: 16.00-17.00 Söyleﬂi: ‘Söyleyecek Sözü Kalanlar’ Konuﬂmac›lar: Etyen Mahçupyan, Mehmet Altan, Ferhat Kentel, Leyla ‹pekçi Düzenleyen: Hayy Kitap Saat: 18.30-19.30 Dinleti: ‘45’lik ﬁark›lar Konseri’ Düzenleyen: 45’lik ﬁark›lar/Bo¤aziçi Gösteri Sanatlar› Toplulu¤u Yay›nlar› 8 KASIM CUMARTES‹ INTEREXPO SALONU Saat: 13.15-14.15 Söyleﬂi: ‘‹nsan ve Devlet’ Konuﬂmac›: Osman Pamuko¤lu Düzenleyen: ‹nk›lap Kitabevi Saat: 15.45-16.45 Panel: ‘Çokkültürlülük, Kimlik, E¤itim ve Toplumsal Gerilim’ Yöneten: Tevfik Taﬂ Konuﬂmac›lar: Y›lmaz Onay, Ali Balk›z, Karin Karakaﬂl›, Nebil Reyhani Düzenleyen: Türkiye Yazarlar Sendikas› HEYBEL‹ADA SALONU Saat: 17.00-18.00 Söyleﬂi: ‘Türkiye Dilleri ve Edebiyat’ Konuﬂmac›lar: Jaklin Çelik, Fahrettin Çilo¤lu, ﬁeyhmus Diken, Aysu Erden, Metin F›nd›kç›, Mario Levi Düzenleyen: PEN 9 KASIM PAZAR HEYBEL‹ADA SALONU Saat: 15.45-16.45 Söyleﬂi: ‘Ötekilere Ne Oldu?’ Konuﬂmac›: Haluk ﬁahin Düzenleyen: Say Yay›nlar› KINALIADA SALONU Saat: 15.45-16.45 Panel: ‘68’in Kad›nlar› 68’i Anlat›yor’ Konuﬂmac›lar: Fatmagül Berktay, Jülide Aral, ‹nci Beﬂp›nar Düzenleyen: ‹stanbul Üniversitesi Kad›n Araﬂt›rmalar› Merkezi
1-9 Kas›m tarihleri aras›nda yap›lacak olan ‹stanbul Kitap Fuar›’n› ziyaret edecek olan okurlar için, Türkiye’de son bir y›l içinde yay›mlanan kitaplardan bir seçki haz›rlad›k. Listede, a¤›rl›¤›, roman, öykü ve an› kitaplar› ile, tarih, sosyoloji, güncel siyaset gibi disiplinlerde yap›lm›ﬂ, özellikle Ermeniler ve Türkiye’deki di¤er halklara iliﬂkin araﬂt›rma ve inceleme çal›ﬂmalar› oluﬂturuyor. ﬁüphesiz, “okunacaklar” listesi çok daha uzun; bu, yaln›zca ufak bir seçki…
Modern Ortado¤u Tarihi (tarih) William L. Cleveland çev. Mehmet Harmanc› Agora Kitapl›¤›, Haziran 2008, 656 s., 35 YTL * Hepimiz Hrant Dink’iz (foto¤raf) Agos Yay›nlar›, Ocak 2008, 240 s., 40 YTL * Rüzgar Ekenler (roman) Hakan Yel Alt›n Kitaplar, Ekim 2008, 17 YTL * Amerika’dan Bitlis’e William Saroyan (inceleme) derleme Aras Yay›nc›l›k, Kas›m 2008, 256 s. * Baba ve O¤ul Ad›na (roman) Vahe Berberian Aras Yay›nc›l›k, Kas›m 2007, 168 s., 13 YTL * 19 Ocak Öncesine Dönmek ‹stiyorum (karikatür) Aret G›c›r Aras Yay›nc›l›k, Ocak 2008, 80 s., ücretsiz * Aﬂç›n›n Kitab› (yemek, an›) Bo¤os Piranyan çev. Takuhi Tovmasyan Aras Yay›nc›l›k, Temmuz 2008, 192 s, 22 YTL * Iﬂ›klar› Ben Söndürürüm (roman) Zoya Pirzad çev. Emrullah Yakut Aras Yay›nc›l›k, Kas›m 2008, 328 s. * Diaspora Mekanlar›: Kürt Kimlikleri, Öteki Olma Deneyimleri ve Aidiyet Politikalar› (sosyoloji) Minoo Alinia çev. Fahriye Adsay Avesta Yay›nlar›, Kas›m 2007, 360 s., 20 YTL * Türkiye’nin Modern Tarihi (tarih) Hamit Bozarslan çev. Heval Bucak Avesta Yay›nlar›, Nisan 2008, 160 s., 10 YTL * Kürt Kimli¤i ve Kültürü (antropoloji, sosyoloji) der. Philip G. Kreyenbroek, Christine Allison çev. Ümit Aydo¤muﬂ Avesta Yay›nlar›, 2008, 264 s., 17 YTL * Ermeni Soyk›r›m› Tarihi: Balkanlardan Anadolu ve Kafkasya’ya Etnik Çat›ﬂma (tarih) Vahakn N. Dadrian çev. Ali Çak›ro¤lu Belge Yay›nlar›, May›s 2008, 663 s., 35 YTL * 19. Yüzy›lda Mardin Süryanileri (tarih) ‹brahim Özcoﬂar Beyan Yay›nlar›, May›s 2008, 480 s., 16 YTL * Kardeﬂ Türküler: 15 Y›l›n Öyküsü (müzik) der. A. Akkaya, F. Çelik, D. Özer, Ü. Uncu BGST Yay›nlar›, Temmuz 2008, 409 s., 45 YTL * Kültür ve Siyasette Feminist Yaklaﬂ›mlar 2006-2007 Seçkisi (Derya Demirler özel say›s› ) (toplumsal cinsiyet çal›ﬂmalar›) der. D. Demirler, F. Dinçer, Ö. Aslan BGST Yay›nlar›, Nisan 2008, 275 s., 15 YTL * Vartovyan Kumpanyas› ve Yeni Osmanl›lar Cemiyeti (tiyatro tarihi) F›rat Güllü BGST Yay›nlar›, Kas›m 2008, 202 s. * Türkiye Ermenileri Sahnesi ve Çal›ﬂanlar› (tiyatro tarihi) ﬁarasan (Sarkis Tütüncüyan) çev. Bo¤os Çalg›c›o¤lu BGST Yay›nlar›, Kas›m 2008, 216 s. * Göçler Ça¤›: Modern Dünyada Uluslararas› Göç Hareketleri (göç çal›ﬂmalar›) Stephen Castles, Mark J. Miller çev. Bülent U¤ur, ‹brahim Akbulut Bilgi Üniversitesi Yay›nlar›, ﬁubat 2008, 482 s., 25 YTL * 21. Yüzy›lda Milliyetçilik (siyaset felsefesi) der. Umut Özk›r›ml› Bilgi Üniversitesi Yay›nlar›, May›s 2008, 183 s, 12 YTL kas›m 2008 Bir Zamanlar Ermeniler Vard› (tarih, sosyoloji) kolektif Birikim Yay›nlar›, Ocak 2008, 261 s., 16 YTL * Ergenekon’a Gelmeden: Türkiye’de Devlet Zihniyeti (siyaset) Ahmet ‹nsel, Ümit K›vanç Birikim Yay›nlar›, A¤ustos 2008, 122 s, 7 YTL * Yadigâr-› Hürriyet (kartpostal, foto¤raf) der. Osman Köker Birzamanlar Yay›nc›l›k, A¤ustos 2008, 228 s., 75 YTL * Sivas 1877 (tarih) Bo¤os Natanyan ed. Arsen Yarman çev. Sirvart Malhasyan Birzamanlar Yay›nc›l›k, Ocak 2008, 560 s., 50 YTL * Hayatta Kalanlar: Gerçek Bir Hayat Hikâyesi (an›, biyografi) Kemal Yalç›n Birzamanlar Yay›nc›l›k, Ocak 2008, 340 s., 24 YTL * Türkiye’nin Kutsal Mekanlar›: Anadolu Topra¤›nda ‹nanç Yollar› (gezi) Boyut Yay›n Grubu, 2008, 204 s., 24,90 YTL * Serkis Bu Topraklar› Sevmiﬂti (an›, biyografi) Faruk Bildirici Do¤an Kitap, Ekim 2008, 168 s., 10 YTL * Kapana S›k›ﬂanlara: Kürt Sorunu San›ld›¤› ve Gösterildi¤i Kadar Zor mu? (siyaset) Tarhan Erdem Do¤an Kitap, Eylül 2008, 150 s., 9 YTL * Anlatmasam Olmazd› - Geniﬂ Toplumda Yahudi Olmak: Türk Musevi Cemaati Onursal Baﬂkan› Bensiyon Pinto (an›, biyografi) der. Tülay Gürler Do¤an Kitap, Eylül 2008, 368 s., 18 YTL * Resmigeçit (roman) ﬁebnem ‹ﬂigüzel Do¤an Kitap, Eylül 2008, 633 s., 28 YTL * A¤r›’n›n Derinli¤i (siyaset) Ece Temelkuran Everest Yay›nlar›, May›s 2008, 322 s., 14 YTL * Gâvur Mahallesi: Kalanlar – Gelenler (foto¤raf) Müjgan Arpat Evrensel Bas›m Yay›n, May›s 2008, 152 s., 40 YTL * Sen ve Ben (deneme) Aret Vartanyan Goa Bas›m Yay›n, Ekim 2008, 232 s., 12 YTL * ‹stanbul, Seni Hiç Terk Etmedim ki… (roman) Tolya Filiz Gözlem Gazetecilik, Nisan 2008, 566 s., 10 YTL * Türkiye Sinagoglar› 1. Cilt: ‹stanbul Sinagoglar›, 2. Cilt: Trakya ve Anadolu Sinagoglar› (foto¤raf, araﬂt›rma) Naim Güleryüz Gözlem Gazetecilik, 2008, 209+133 s., 250 YTL * Ahçik: Ermeni Tehcirinde Bir Aﬂk Öyküsü (roman) Yücel Çakmakl› Hayat Yay›nlar›, Aral›k 2007, 280 s., 13 YTL * Henüz Özgür Olmad›k: Baﬂ› Aç›k, Kalbi K›r›k Hikâyeler (siyaset) N. Akbulut, H. Kaplan, H. Y›lmaz Hayykitap, Haziran 2008, 160 s., 9 YTL * Ferhat Kentel – Ehlileﬂmemek, Düzleﬂmemek, Direnmek (nehir söyleﬂi) Esra Elmas Hayykitap, ﬁubat 2008, 208 s., 11 YTL * ‘Ermeni Meselesi Hallolunmuﬂtur’: Osmanl› Belgelerine Göre Savaﬂ Y›llar›nda Ermenilere Yönelik Politikalar (tarih) Taner Akçam ‹letiﬂim Yay›nlar›, Ocak 2008, 339 s., 19,50 YTL Modern Türkiye’nin ﬁifresi: ‹ttihat ve Terakki’nin Etnisite Mühendisli¤i: 1913-1918 (tarih) Fuat Dündar ‹letiﬂim Yay›nlar›, Temmuz 2008, 563 s., 28 YTL * Türklü¤e ‹htida: 1870-1939 ‹sviçre’sinde Yeni Türkiye’nin Öncüleri (tarih) Hans-Lukas Kieser çev. Atilla Dirim ‹letiﬂim Yay›nlar›, May›s 2008, 290 s., 17,50 YTL * Türkiye’yi Anlamak: Zihniyet, De¤iﬂim ve Kriz (siyaset) Etyen Mahçupyan ‹letiﬂim Yay›nlar›, May›s 2008, 331 s., 19 YTL * Bat›’y› Anlamak: Zihniyet, De¤iﬂim ve Kriz (siyaset) Etyen Mahçupyan ‹letiﬂim Yay›nlar›, Ocak 2008, 288 s., 17,50 YTL * Küçük Türkiye Tarihi (tarih) Christoph K. Neumann, Klaus Kreiser çev. Yunus Emre Gürbüz ‹letiﬂim Yay›nlar›, A¤ustos 2008, 422 s., 24 YTL * ‹zmir 1830-1930: Unutulmuﬂ Bir Kent mi? Bir Osmanl› Liman›ndan Hat›ralar (tarih) der. Marie-Carmen Smyrnelis çev. Iﬂ›k Ergüden ‹letiﬂim Yay›nlar›, A¤ustos 2008, 236 s., 16,50 YTL * Giovanni Scognamillo Kitab›: Bir Levanten ﬁövalye (an›, biyografi) Emel Armutçu ‹ﬂ Bankas› Kültür Yay›nlar›, A¤ustos 2008, 400 s., 16 YTL * Efsane Papyon: Arman Manukyan Kitab› (nehir söyleﬂi) Nuran Çakmakç› ‹ﬂ Bankas› Kültür Yay›nlar›, Kas›m 2008, 368 s., 18 YTL * Anadolu’da Osmanl› Reformu ve Tar›m (1876-1908) (iktisat tarihi) Donald Quataert çev. Nilay Ö. Gündo¤an, Azat Z. Gündo¤an ‹ﬂ Bankas› Kültür Yay›nlar›, Mart 2008, 16 YTL * Sen û Ben (an›) Muhsin K›z›lkaya ‹thaki Yay›nlar›, Eylül 2008, 499 s., 19 YTL * Avrupa’n›n Vatans›zlar›: Çingeneler (sosyoloji) Ali Aray›c› Kalkedon Yay›nevi, A¤ustos 2008, 375 s., 24 YTL * Ah vre Sevda (roman) Osman Necmi Gürmen Kanat Yay›nc›l›k, Nisan 2008, 185 s., 9 YTL * Anadolu’nun Evlatlar›: Yüz Y›l›n Tan›klar› (an›, biyografi) Kemal Yalç›n Kendi yay›n›, May›s 2008, Köln * Yanl›ﬂ Cumhuriyet: Atatürk ve Kemalizm Üzerine 51 Soru (tarih, siyaset) Sevan Niﬂanyan K›rm›z› Yay›nlar›, Haziran 2008, 438 s., 21 YTL * 1934 Trakya Olaylar› (tarih) R›fat N. Bali Kitabevi Yay›nlar›, Nisan 2008, 526 s., 30 YTL * Az›nl›k Haklar› ve Türkiye (hukuk, inceleme) Ülkü Bilgin Kitap Yay›nlar›, ﬁubat 2008, 227 s., 15 YTL * Seni Unutursam ‹stanbul… (ﬂehir tarihi, ‹stanbul) Nora ﬁeni çev. Saadet Özen, ﬁirin Tekeli Kitap Yay›nlar›, ﬁubat 2008, 215 s., 15 YTL * Cinsiyet Belas›: Feminizm ve Kimli¤in Altüst Edilmesi (toplumsal cinsiyet çal›ﬂmalar›) Judith Butler çev. Baﬂak Ertür Metis Yay›nlar›, Haziran 2008, 246 s., 15,50 YTL Vatandaﬂl›¤›n Dönüﬂümü: Üyelikten Haklara (vatandaﬂl›k çal›ﬂmalar›) der. Ayﬂe Kad›o¤lu çev. Can Cemgil Metis Yay›nlar›, Nisan 2008, 272 s., 16 YTL * Çemberin ‹çindeki ‹nan›ﬂ: Yezidilik (sosyoloji, antropoloji) Tan›l Yaﬂar Nokta Yay›nlar›, ﬁubat 2008, 238 s., 12 YTL Geçmiﬂin Mus›ki Miras›na Bak›ﬂlar (müzik) Bülent Aksoy Pan Yay›nc›l›k, Temmuz 2008, 288 s., 16 YTL * Ararat Yolculu¤u (roman) Micheal J. Arlen çev. Bahar Öcal Pencere Yay›nlar›, May›s 2008, 211 s., 13 YTL * Zabel (roman) Nancy Krikoryan çev. Deniz Bar›ﬂ Atay Pencere Yay›nlar›, Nisan 2008, 168 s., 10 YTL * Ermeni Ulusal Demokratik Hareketi ve Ermeni Soyk›r›m› (tarih) Recep Maraﬂl› Pêrî Yay›nlar›, Ekim 2008, 544 s., 35 YTL * Biz Ermeniler ve Türkler (tarih) ﬁahan Natalie çev. Nihal Aktan Pêrî Yay›nc›l›k, Haziran 2008, 208 s., 15 YTL * Kenya’dan ‹stanbul’a Kölek›y›s› (an›, inceleme) Mustafa Olpak Punto Yay›nlar›, Nisan 2008, 224 s., 16 YTL * Halkidona’dan Kad›köy’e: Körler Ülkesinin Hikâyesi (ﬂehir tarihi, ‹stanbul) Orhan Türker Sel Yay›nc›l›k, Eylül 2008, 100 s., 14 YTL * Taﬂlar›n A¤›t›: Asdvadzadzin’in Katli (roman) ‹rfan Palal› Su Yay›nlar›, Ocak 2008, 192 s., 13,50 YTL * Sokaktan Parlamentoya: Özgürlükçü Siyaset ‹çin Notlar (siyaset) Ufuk Uras Su Yay›nlar›, Ekim 2008, 288 s., 15 YTL * Yeryüzünün Yabanc›lar› Çingeneler (sosyoloji) der. Suat Koluk›r›k Simurg Yay›nlar›, Mart 2008, 127 s., 8 YTL * Türkiye - Ermenistan ‹liﬂkileri: Bir K›s›r Döngü (siyaset) Aybars Görgülü TESEV Yay›nlar›, May›s 2008, 50 s. * Milliyetçilik ve Türkiye - AB ‹liﬂkileri (siyaset) Umut Özk›r›ml› TESEV Yay›nlar›, Ocak 2008, 135 s. * ‹ki Yak›n Halk, ‹ki Uzak Komﬂu (tarih, siyaset) Hrant Dink Uluslararas› Hrant Dink Vakf› Yay›nlar›, Temmuz 2008, 116 s., 8 YTL * Kent, Cemaat, Etnisite: Adana ve Adana Nusayrileri Örne¤inde Kamusall›k (sosyoloji) ‹nan Keser Ütopya Yay›nevi, 2008, 293 s., 12 YTL * Osmanl› Ordusunda Dört Y›l (1915-1919) (an›, tarih) Rafael de Nogales çev. Vedii ‹lmen Yaba Yay›nlar›, ﬁubat 2008, 304 s., 18 YTL * Aﬂkale Yolcusu Kalmas›n (roman) Ahmet Aziz Yalç›n Yay›nlar›, Ekim 2008, 224 s., 10 YTL AGOS kitap
1 KASIM CUMARTES‹ HEYBEL‹ADA SALONU Saat: 15.30-16.30 Söyleﬂi: ‘Yemek Kitaplar› Bugün Bize Ne Anlat›yor?’ Konuﬂmac›lar: Zafer Yenal, Nazan Maksudyan, Takuhi Tovmasyan Düzenleyen: Aras Yay›nc›l›k KINALIADA SALONU Saat: 16.45-17.45 Söyleﬂi: ‘Türkiye ve Sorunlar›’ Konuﬂmac›lar: Eﬂber Ya¤murdereli, Erdo¤an Ayd›n Düzenleyen: K›rm›z› Yay›nlar› 2 KASIM PAZAR INTEREXPO SALONU Saat: 16.00-17.00 Söyleﬂi: ‘A¤r›’n›n Derinli¤inin Ard›ndan’ Konuﬂmac›: Ece Temelkuran Düzenleyen: Everest Yay›nlar› Saat: 19.20-20.00 Kardeﬂ Türküler Dinletisi Düzenleyen: BGST HEYBEL‹ADA SALONU Saat: 12.00-13.00 Söyleﬂi: ‘2010’un ‹stanbul’u – 1’ Konuﬂmac›lar: Suay Aksoy, Beral Madra, Garo Mafyan, Gürhan Ertür Düzenleyen: ‹stanbul 2010 Avrupa Kültür Baﬂkenti Ajans› 3 KASIM PAZARTES‹ KARADEN‹Z SALONU Saat: 15.30-17.00 Panel: ‘1968 Öncesi ve Sonras›nda Tiyatro’ Yöneten: Hasan Anamur Konuﬂmac›lar: Y›ld›z Kenter, Betlan Algan, Erol Keskin, Atila Alpöge Düzenleyen: Uluslararas› Tiyatro Eleﬂtirmenleri Birli¤i 4 KASIM SALI BÜYÜKADA SALONU Saat: 18.30-19.30 Söyleﬂi: ‘Felsefi Aç›dan Küreselleﬂme ve ‹nsan Haklar›’ Konuﬂmac›: Ferzan Durul Düzenleyen: Papatya Yay›nc›l›k HEYBEL‹ADA SALONU Saat: 14.45-15.45 Söyleﬂi: ‘Bir Baﬂkald›r›n›n Anatomisi yahut 68 Anaforunun Bugününe’ Konuﬂmac›lar: Osman Koca, Metin Ünlü, Fehmi Yakut, Ümit Aksoy Düzenleyen: Beyan Yay›nlar›
M›g›rdiç Margosyan, 1 Kas›m Cumartesi, 2 Kas›m Pazar ve 4 Kas›m Sal› günleri, 14.00-18.00 saatleri aras›nda Aras Yay›nc›l›k stand› (3. Salon, 606 C). Takuhi Tovmasyan, 1 Kas›m Cumartesi, 2 Kas›m Pazar, 7 Kas›m Cuma, 8 Kas›m Cumartesi ve 9 Kas›m Pazar günleri, 14.0018.00 saatleri aras›nda Aras Yay›nc›l›k stand›. Karin Karakaﬂl›, 7 Kas›m Cuma günü, 13.00-15.00 saatleri aras›nda Gün›ﬂ›¤› Kitapl›¤› stand› (3. Salon, 106 A). Elif ﬁafak, 9 Kas›m Pazar günü 16.00-17.00 saatleri aras›nda Do¤an Kitap stand› (3. Salon, 404). Erdal Do¤an, 7 Kas›m Cuma 15.30-17.00 saatleri aras›nda Güncel Yay›nc›l›k stand› (3. Salon 307B). Celal Baﬂlang›ç, 8 Kas›m Cumartesi 15.00-17.00, 19.00-20.00 saatleri aras›nda 78’liler giriﬂimi stand›.
Fuar›n onur yazar› Füruzan
ÜYAP Tüm Fuarc›l›k Yap›m A.ﬁ. ve Türkiye Yay›nc›lar Birli¤i taraf›ndan, Beylikdüzü’ndeki TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi’nde gerçekleﬂtirilecek olan 27. ‹stanbul Kitap Fuar›’n›n onur yazar› Füruzan. ‹lk kitab› Paras›z Yat›l›’yla 1972 Sait Faik Hikâye Arma¤an›’n› kazanan yazar, ilk eserlerinde, kötü yola düﬂmüﬂ kad›n ve k›zlar›n, çöken burjuva ailelerinin, yoksulluk ve yaln›zl›kla bo¤uﬂan kad›n ve çocuklar›n, yeni ortamlarda bunalan ve yurt özlemi çeken göçmenlerin dramlar›na sevecenlikle yaklaﬂt›. Kiﬂileri derinlemesine inceledi ve anlat›m›n› ayr›nt›larla besledi. Füruzan, 12 Mart dönemini anlatt›¤› ilk roman› K›rk Yedi’liler ile 1975 Türk Dil Kurumu Roman Ödülü’nü kazand›. Daha sonra, bir sanatç›lar program›yla 1975’te Bat› Berlin’e ça¤r›ld› ve orada bir y›l kalarak iﬂçilerle ve sanatç›larla röportajlar yapt›. Öyküleri Frans›zca, ‹spanyolca, Farsça, ‹talyanca, Japonca, ‹ngilizce, Rusça, Bulgarca, Boﬂnakça gibi birçok dile çevrildi. 2007’de Dil Derne¤i’nin düzenledi¤i Dil Bayram›’nda ve Antalya Öykü Günleri’nde, 2008’de 7. ‹zmir Öykü Günleri’nde onur ödülleri ald›. 1988-1990 y›llar› aras›nda çekti¤i ‘Benim Sinemalar›m’ adl› film, 1990’da Cannes Film
Festivali’nin ‘Eleﬂtirmenlerin 7 Günü” ve ‘Alt›n Kamera’ dallar›ndan ça¤r› alarak 158 film aras›ndan seçilen 8 filmden biri olarak gösterime girdi. 1991’de Uluslararas› ‹ran Fecr Film Festivali’nde, Uluslararas› Jüri’den En ‹yi ‹lk Film Jüri Özel Ödülü’nü kazand›. 1991’de Tokyo Uluslararas› Film Festivali’nde seçilen ‘En ‹yi On Asya Filmi’ aras›nda yer ald›. 1994’te, Bosna-Hersek, Yunanistan ve Bulgaristan gezilerini Balkan Yolcusu adl› kitab›nda toplad›. Oyunlaﬂt›rd›¤› Sevda Dolu Bir Yaz, Ankara Devlet Tiyatrolar›’nda yaklaﬂ›k 200 kez sahnelendi (2000-2005).
5 KASIM ÇARﬁAMBA BÜYÜKADA SALONU Saat: 12.00-12.45 Panel: ‘ﬁeyh Bedrettin’den Sivas K›y›m›na Sanatç› Tradejisi’ Yöneten: Tamer Erol Konuﬂmac›: Vecihi Timuro¤lu Düzenleyen: Kritik Kitaplar Yay›nevi 6 KASIM PERﬁEMBE INTEREXPO SALONU Saat: 12.00-13.30 Söyleﬂi: ‘Bas›n Özgürlü¤ü, TMY 301 ve Tutuklu Gazeteciler’ Konuﬂmac›lar: Rag›p Zarakolu, Sebahat Tuncel, Gülseren Yoleri, Necati Abay Düzenleyen: Ceylan Yay›nlar›
Halil Paﬂa, Konsolos Yard›mc›s› ve Teﬂkilat-› Mahsusa çeteleri komutan› (Hitler’in 1933 y›l›ndaki ünlü Münih Birahane ayaklanmas› s›ras›nda yaﬂam›n› yitiren) Scheubner-Richter, Teﬂkilat-› Mahsusa’n›n efsane komutan› Ömer Naci, Kaz›m (Karabekir), Venezüellal› paral› asker Nogales, Meclis-i Mebusan’dan ve Malta’dan geçmiﬂ Zülfü (Ti¤rel) ve Feyzi (Pirinççio¤lu) Beyler, Feyzi’nin kuzeni S›dk› Efendi, Bitlisli Nuri, El-Hamsin müfrezelerinin komutan› ve Kuvay› Milliyecilerden milis komutan› Cemilpaﬂazade Mustafa… Kitap, savaﬂ döneminde, Osmanl› topraklar› içinde bulunan Kuzey Mezopotamya’daki ve Osmanl›lar›n iﬂgal etti¤i ‹ran Azerbaycan›’ndaki (Güney Azerbaycan - Hoy, Salamas, Urmiye, Tebriz) H›ristiyanlara yönelik katliamlar› ve kötü muameleleri ve bu eylemler s›ras›nda bölgede H›ristiyanlarla birlikte yaﬂayan Kürtlerin tav›rlar›n›, arﬂiv belgeleri, günlükler ve sözlü tarih anlat›mlar›n› karﬂ›laﬂt›rarak gözler önüne seriyor. Yenilgi ile ç›kt›¤› I. Dünya Savaﬂ›’nda, emperyal özlemleri canlanan ‹ttihat ve Terakki, iﬂgal etti¤i bölgelerde H›ristiyanlara yönelik ölümcül planlar›n› uygulamakta tereddüt etmemiﬂtir. Bu katliamlar›n baﬂ aktörleri, Enver’in akrabalar› Halil Paﬂa ve Cevdet Bey’dir. Gaunt, bu son derece titiz çal›ﬂmas›nda, 1915 Felaketi’nin ve ﬂimdiye kadar üzerinde durulmam›ﬂ olan Kadim H›ristiyan topluluklar›n›n (Süryani, Keldani, Nasturi) bu co¤rafyadan silinmesinin belgelerini ortaya koyarken, bölgede yaﬂanm›ﬂ olan insanl›k dram›na dikkat çekiyor. Kitapta, 1915 Felaketi’nin aktörleri olan Osmanl› görevlileri ve onlarla iﬂbirli¤i yapan Kürt aﬂiretleri kadar, k›r›mlara kat›lmayan Osmanl› görevlileri ve di¤er Kürt aﬂiretleri de, titiz bir incelemeyle belirleniyor. Bölgedeki katliamlar›n organizasyonuna yard›m eden, katliamc›lar› teﬂvik eden din görevlilerinin yan› s›ra, H›ristiyan toplumunu korumaya çal›ﬂan ﬁeyh Fethullah gibi az say›daki dini önderlere de iﬂaret ediliyor. 1915 olaylar›nda aktif rol alan baz› aﬂiretlerin, bugün korucu aﬂiretleri olarak ortaya ç›kmalar› ve bugün de suçlara bulaﬂmalar›n›n, bir gelene¤in devam› oldu¤unu ifade edebiliriz. ‹ncelemede, Kürtlerin 1915 olaylar›nda oynad›¤› role iliﬂkin önemli bilgilere de yer veriliyor. Gaunt, Bedirhanilerin damad› olan Dr. Reﬂit’in örgütledi¤i, elliﬂer kiﬂilik müfrezelerden oluﬂan, ac›mas›zl›¤›yla ünlü ölüm mangalar›n›n Kürt aﬂiretlerinden derlendi¤ine dikkat çekiyor. Yazar, çok say›da Kürt’ün –kimi Hamidiye ve aﬂiret alaylar› örgütlenmesindeki görevlerinden, kimi dini yobazl›ktan ve cehaletten, kimi açgözlülükten, kimi de suçlar›n›n affedilmesi karﬂ›l›¤›nda– bu k›y›mda suç ortakl›¤› yapt›¤›n›, bir k›s›m Kürtlerin paras›z iﬂgücü ve ‘harem’leri için H›ristiyan kad›nlar›n ve çocuklar›n hayat›n› kurDavid Gaunt Katliamlar, Direniﬂ, Koruyucular: I. Dünya Savaﬂ›’nda Do¤u Anadolu’da Müslüman-H›ristiyan ‹liﬂkileri ‹ngilizceden çeviren: Ali Çak›ro¤lu Belge Yay›nlar›, Ekim 2007, 699 s.
008 Nobel Edebiyat Ödülü’nün sahibi J. M. G. Le Clézio, modern dünyan›n insanlar› kuﬂatan kaotik düzenini hüzünlü imgeleriyle edebiyat›na yans›tarak günümüzün politik k›s›rl›¤›n› k›ran bir göçebe olarak an›l›yor. Sömürge kökenli Le Clézio, kozmopolit bir yaﬂam› öne ç›karan diliyle modern dünyaya umut vaat ediyor. Avrupa’n›n d›ﬂ›nda geçen yaﬂam›nda tan›d›¤› di¤er kültürleri edebiyat›na aktaran Le Clézio, ‘zor bir yazar’ olarak tan›mlansa da, ‘Bat›’n›n geride kalanlar›’n› ﬂiirsel, maceraperest ve esrik anlat›m›yla tüm dünyaya ulaﬂt›rd›. 1940’ta, Fransa’n›n Hint Okyanusu’ndaki eski sömürgelerinden olan Mauriutius’tan Britanya’ya göçen doktor bir baba ile Frans›z bir annenin o¤lu olarak Nice’te do¤an yazar, II. Dünya Savaﬂ› boyunca Nijerya’da yaﬂar. Fransa’da edebiyat okuyan ve 1963’te Fransa’da Renaudot Ödülü’nü alan Le Clézio, ‘uygarl›k krall›¤›n›n yeryüzü cehenneminin ötesindeki insanl›¤›n kâﬂifi’ olarak adland›r›l›r. Bir süre ABD’de ö¤retmenlik yapar. 1967’de asker olarak gönderildi¤i Tayland’da çocuklar›n seks iﬂçisi olarak kullan›lmas›n› protesto etti¤i için Meksika’ya gönderilir. 1974’e kadar Panama’da kal›r; ard›ndan Fransa’ya dönüp akademik çal›ﬂmalar›na devam eder. 1975’te evlenir, iki çocu¤u olur. 1990’da eﬂinden ayr›l›r. Yaﬂam›n› Nice, Mauriutius ve New Mexico aras›nda sürdüren yazar›n eserleri ‹ngilizceye de çevrilir ve büyük be¤eni toplar. Dünyan›n çeﬂitli yerlerindeki üniversitelerde Frans›z dili ve edebiyat› dersleri veren yazar, bu y›l Seul’deki Ewha Kad›nlar Üniversite’sinin konuk ö¤retim üyesi. Yazmaya 17 yaﬂ›nda baﬂlayan Le Clézio’nun ilk kitab›, deniz üstüne bir çal›ﬂma. Roman›n yan› s›ra k›sa öyküler, denemeler ve çocuk kitaplar› da bulunan yazar›n 40’a yak›n kitab› var. Frans›z edebiyat›nda ilgi görmesini sa¤layan ilk eseri, 1963’te yay›mlanan ve ödül alan Sorgulama Le Procés-verbal adl› roman›. 1975’e kadar delilik, dil ve yaz› üçgeninde deneysel çal›ﬂmalar yapan yazar, ça¤daﬂ› Georges Perec’le k›yaslan›r. Romanlar›nda çocukluk, yetiﬂkinlik ve seyahat temalar› öne ç›kar. 80’lerde, Türkçeye Çöl ad›yla çevrilen Désert roman›yla Frans›z Akademisi’nin büyük ödülünü al›r.
J. M. G. Le Clézio niden yorumlayarak, edebiyat›, realizm ve büyülü gerçekçilikle harmanlay›p yeni bir form yarat›r. Kolonyalizm ile psikanaliz aras›ndaki iliﬂkiyi, kad›n kahramanlar› öne ç›kararak tersyüz eden Le Clézio, sömürgecilik dönemi ve II. Dünya Savaﬂ›’n›n Kuzey Afrika’da yaratt›¤› tahribat›n izlerinin hâlâ silinmedi¤ini, yaﬂam için mücadele eden genç karakterlerinin yolculuk öyküleriyle dile getirir. Aﬂk› ve cinselli¤i, kolonyal ba¤lamda ac›, arzu ve ﬂiddette ifadesini bulan ‘tecavüz’ metaforuyla, dilin sembolik ve semantik formlar›n›, retorik ve üst kurmaca aras›ndaki gidiﬂ geliﬂlerle bozarak anlatan yazar, toplumun d›ﬂ›nda kalan kahramanlar›n›n kendini arad›¤› destans› büyüme anlat›lar›n› kaleme al›r. Bu anlat›lardan biri de 1991’de Frans›zca yay›mlanan Onitsha’d›r. Bu roman›nda, Fintan adl› bir gencin, sömürge döneminde Nijerya’daki Onitsha kentinde ‹talyan annesi ve ‹ngiliz babas›yla yaﬂarken, ‹ngiltere’de okumaya gönderilmesini ve burada mutsuz oldu¤u için Nijerya’ya dönmesini anlat›r. Fintan, yeniden geldi¤i ülkesinde yaﬂamas›n›n da imkâns›z oldu¤unu anlar. Fintan karakteriyle sömürgecilik ve ›rkç›l›¤› eleﬂtiren Le Clézio, çocuklu¤unda yaﬂad›¤› kay›p duygusunu bu romana yans›t›r. Bu bak›mdan Marcel Proust’a benzetilen yazar›n romanlar›nda, nostalji yerine geçmiﬂten gelen ve hem yazar› hem de okuru kovalayan bir hayaletin tutulmayan yas›n›n yol açt›¤›, derin bir melankoli görülür. Nobel Akademisi taraf›ndan “Bat› kültürünün d›ﬂ›nda kalanlar› anlatan bir yazar” olarak tan›mlanan Le Clézio, Bat› kültürünü, materyalizmini ve kapitalizmi reddederek kendini sürgün eden, ça¤daﬂ bir göçebe.
lkemizde daha çok Türk Tarih Kurumu’nun eski baﬂkan› Yusuf Halaço¤lu ile yapt›¤› tart›ﬂmalarla tan›nan ünlü araﬂt›rmac› David Gaunt’un, I. Dünya Savaﬂ› s›ras›nda Kuzey Mezopotamya’da yap›lan katliamlar ve etnik temizliklerle ilgili kapsaml› inceleme kitab›, dönemin karanl›k iliﬂkilerine ›ﬂ›k tutmas› bak›m›ndan oldu¤u kadar, bugün bölgede yaﬂananlar›n anlaﬂ›lmas› bak›m›ndan da çok büyük bir önem taﬂ›yor. Gaunt’un, yabanc› arﬂivlerde ve Genelkurmay arﬂivlerindeki araﬂt›rmalar› ve sözlü tarih çal›ﬂmalar› ›ﬂ›¤›nda kaleme ald›¤›, 700 sahifelik bu dev eser, dönemin karanl›k noktalar›n› ve karanl›k iliﬂkilerini ayd›nlat›yor. Gaunt’un ay›klamadan sundu¤u belgeler ve bilgilerle, dönemin tarihi yeniden yaz›lmay› / gözden geçirilmeyi bekliyor. Eserde, 1915 olaylar›n›n önemli aktörlerinin tarihsel resmi geçidini izliyoruz: Talat, ‹smet (‹nönü), Emir Bedirhan, Simko A¤a, Dr. Reﬂid, Kasaplar Taburu’nun kumandan› (Enver’in eniﬂtesi) Vali Cevdet, Enver’in amcas›
tard›klar›n›, baz›lar›n›n ise komﬂular›n› canlar› pahas›na koruduklar›n› anlat›yor. Gaunt, Almanlar›n 1915 Felaketi’ndeki rolüne dair önemli argümanlarla birlikte, Almanlar›n komutas›ndaki Teﬂkilat-› Mahsusa çetelerinin bu çat›ﬂmalarda kullan›lmas›na iliﬂkin önemli belgeler sunarken (s. 295), çat›ﬂmalara kat›lan Alman topçular›ndan da söz ediyor (s. 370). Ayr›ca, ‘Tehcir’i, Harbiye Nezareti’nden Kurmay Subay ‹smet’in (‹nönü) önerdi¤ini ö¤reniyoruz. Gaunt’un incelemesi, bölge tarihi aç›s›ndan ezber bozan, ufuk aç›c›, çok önemli bir tarihi belge.
Güneﬂ O Yaz Hiç Do¤mad› adl› roman›nda, yazar Balyan ailesi arac›l›¤›yla, I. Dünya Savaﬂ› s›ras›nda, Osmanl› ‹mparatorlu¤u s›n›rlar› içinde yaﬂayan Ermeni halk›n›n trajedisini dile getirmiﬂti. Kader A¤lar›n› Örerken adl› eseriyle, olay›n k›rk y›l sonras›n› anlat›yor.
I. Savaﬂ› Avrupa'da ﬂiddetlendi¤i zaman Osmanl› ‹mparatorlu¤u'nda yaﬂayan Ermeniler için tarihlerinin en karanl›k, en ac› dönemi baﬂl›yordu. Trajik tarihi bir arka plan önünde cereyan eden bir aile destan›.
Gerçekli¤i yeniden kuran dilbilim mucidi
Frans›z dilinin yaﬂayan en büyük yazar› kabul edilen Le Clézio, romanlar›nda s›kl›kla yer verdi¤i deniz ve do¤a imgeleriyle yaz›n›n kendisini tensel bir erotizme dönüﬂtürerek, anlatt›¤› deniz aﬂ›r› co¤rafyalar›n dünyalar›n› da bu yap› içinde kurgular. Frans›z edebiyat›nda Alain Robbe-Grillet ile temsil edilen ‘Yeni Roman’ ak›m›n› ye-
Michael J. Arlen Ararat Yolculu¤u, Anais M. Martin Balkabaklar›, Wartkes Tewekelyan Hayat›n Anlam›, Nancy Krikoryan Zabel, Gabriele Yonan Asur Soyk›r›m›, Nikolay Hovhannisyan Ermeni Soyk›r›m›
‹ngiliz hükümeti, ﬁubat 1916'da James Bryce ve Arnold Toynbee'yi 'Ermenistan'da son zamanlarda yaﬂanan olaylar' hakk›ndaki delilleri toplamak üzere görevlendirdi. Bryce ve Toynbee 'gerçekleri tespit etmek ve kamuoyuna sunmak amac›yla' önerilen bu projeye baﬂlad›klar›nda, Ermenilerin öldürüldü¤üne dair yeterli bilgi zaten vard›. Çal›ﬂman›n sonucunda haz›rlanan ve 'The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire' ad› verilen rapor, ‹ngiliz Parlamentosu'nun ‘Mavi kitaplar’ serisinde yay›mland›. Bu çal›ﬂma, hukuki bir rapor ﬂeklinde kaleme al›nm›ﬂt›r. Esas olarak belgelerden meydana gelen bu çal›ﬂmada kimi yorumlar ve tahliller de mevcuttur. Delillerin tamam›na yak›n› birincil kaynaklardan gelmiﬂtir. Bu kaynaklar, Osmanl› hükümetinin Osmanl› Ermenilerini yok etmek amac›yla, 1915 bahar›nda sistemli bir program baﬂlatt›¤›na ﬂahitlik ediyordu. Bu kitap, ‘Ermeni Soyk›r›m›’ tezinin ilk ciddi ifadesiydi.
Osmana¤a Mah. Pavlonya Sok. No: 10 / 6 Nuho¤lu ‹ﬂhan› Kad›köy ‹stanbul 0216 414 64 41
sarkispacaci@hotmail.com AGOS kitap
ras Yay›nc›l›k, ‹ranl› bir Ermeni yazar›n kitab›n› yay›mlayarak Türkiye’de bir ilki gerçekleﬂtirdi. Iﬂ›klar› Ben Söndürürüm ad›n› taﬂ›yan roman›n yazar›, son y›llardaki baﬂar›lar›yla dikkat çeken Zoya Pirzad. 1951’de Ermeni bir ailenin k›z› olarak ‹ran’›n Abadan kentinde dünyaya gelen Pirzad, 1990’l› y›llardan itibaren çeﬂitli dergilerde yay›mlanan Farsça öyküleriyle ciddi bir okur kitlesi edindi. 2002’de ilk roman› olan Çera¤ha Ra Men Hamuﬂ Mikonem’in (Iﬂ›klar› Ben Söndürürüm) ard›ndan, ülkenin en çok okunan yazarlar›ndan biri haline gelen Zoya Pirzad, aralar›nda Huﬂeng Golﬂiri Y›l›n En ‹yi Roman› Ödülü gibi çok önemli edebiyat ödüllerinin de bulundu¤u dört büyük ödül ald›. ‹ran’da onlarca bask› yapan romanlar›, çeﬂitli Bat› dillerine de çevrildi. Pirzad’›n eserleri, ‹ran edebiyat› için oldu¤u kadar Ermeni Diaspora edebiyat› için de, baﬂar›l› kiﬂileﬂtirmeleri, kad›n›n iç dünyas›ndaki çat›ﬂmalar› yans›tmaktaki ustal›¤›, gündelik hayat›n s›radan yönlerini incelikle ele al›ﬂ› ve karakterlerinin kulland›¤› dildeki uyumla, oldukça özgün bir roman anlat›c›l›¤›n›n temsilcisi haline geldi. Pirzad, Iﬂ›klar› Ben Söndürürüm’ün ard›ndan yay›mlad›¤›, Bütün Akﬂamlar Gibi,
Paskalya’ya Bir Gün Kald›, Hurman›n Kekre Tad›, Buna Al›ﬂaca¤›z adl› eserleriyle de baﬂar›l› yazarl›k kariyerini geliﬂtirdi. Iﬂ›klar› Ben Söndürürüm, özellikle kad›n kahraman› Klaris’in iç dünyas›n›, ruhsal gelgitlerini yans›tmadaki baﬂar›s›yla dikkat çekiyor. Roman›n temel sorusu, ‹ran’›n Abadan kentinde, kar›s›na karﬂ› ilgisi körelmiﬂ bir koca, büyümekte olan üç çocuk, dar bir sosyal çevre ve vaktinin ço¤unu al›p götüren ev iﬂleri aras›nda k›s›l›p kalm›ﬂ bir kad›n›n, kendisine dayanma gücü veren iç dünyas›n› canl› tutma çabas›n› ne kadar sürdürebilece¤i. Okur, sayfalar ilerledikçe, hislerine kulak verme zahmetine girmeyen, ancak ondan daima yard›m bekleyen ailesi ve dostlar› nedeniyle kendi yaﬂam›n› sürekli erteleyen Klaris’in sabretmeye ne kadar devam edece¤ini soruyor kendi kendine. Bu sorunun, zamanla, aile, mahalle ve toplum yaﬂant›s›n›n, kad›n›n iç dünyas› üzerinde nas›l bir pran-
gaya dönüﬂtü¤üne dair bir fark›ndal›k uyand›rmas› da kaç›n›lmaz hale geliyor. Kendisini ailesinin ve çevresindekilerin bütün sorunlar›yla ilgilenmekle sorumlu hisseden fakat tüm çabalar› görmezden gelinen Klaris, “Niçin kimse beni düﬂünmüyor? Neden hiç kimse benim ne istedi¤imi sormuyor?” diye soruyor s›k s›k: Zihnimin ﬂefkatli taraf› sordu: “Sen ne istiyorsun?” Cevap verdim:
“Günde birkaç saat yaln›z kalmak istiyorum, biriyle sevdi¤im ﬂeylerden konuﬂmak istiyorum.” Suçlayan taraf duruma el koydu: “Yaln›z kalmak m›, yoksa biriyle konuﬂmak m›?” Bir okaliptüs a¤ac›n›n yan›ndan geçtim. Elimi uzat›p bir yaprak kopard›m. Buruﬂturup koklad›m. Birkaç ad›m yürüyüp ezilmiﬂ yapra¤› su kanal›na att›m. “Sardu’nun hikâyesindeki adam›n sonunda nas›l bir karar verdi¤ini bilmek istiyorum.” Y›llarca mahrum kald›¤› takdir edilme, hak etti¤i de¤eri, sevgiyi ve ilgiyi görme açl›¤›yla yaﬂam› bir mutsuzluk uçurumuna do¤ru gitmekte olan Klaris, annesi ve biricik k›z›yla semte taﬂ›nan yak›ﬂ›kl› bir adam ona ilgi gösterdi¤inde, sözlerine de¤er verdi¤inde, hayat› altüst olur. Görmezden gelinmeye al›ﬂm›ﬂ kad›n ruhu, bir heyecan kas›rgas›na tutulur. Klaris’in içinde büyüyen duygular aﬂk m›d›r, yoksa gelip geçici bir heyecan m›? Roman›n ak›ﬂ›, bu noktadan sonra her türlü sürprize gebe, ve okuru sars›p ﬂaﬂ›rtmakta çok baﬂar›l›. K›saca söylemek gerekirse, Iﬂ›klar› Ben Söndürürüm, etnik kökenine, ait oldu¤u s›n›fa, yaﬂam tarz›na bak›lmaks›z›n, kad›nlar›n maruz kald›¤›, ço¤u zaman görünmez olan bask›lar›, ötelenmiﬂlik, yaln›zl›k duygular›n›, yepyeni, kad›nca bir bak›ﬂ aç›s›yla gözlerimizin önüne seriyor.
Zoya Pirzad Iﬂ›klar› Ben Söndürürüm Farsçadan çeviren: Emrullah Yakut Aras Yay›nc›l›k, Ekim 2008, 328 s.
ﬁarasan (Sarkis Tütüncüyan) Türkiye Ermenileri Sahnesi ve Çal›ﬂanlar› Ermeniceden çeviren: Bo¤os Çalg›c›o¤lu BGST Yay›nlar›, 2008, 222 s.
F›rat Güllü Vartovyan Kumpanyas› ve Yeni Osmanl›lar Cemiyeti BGST Yay›nlar›, 2008, 202 s.
995 y›l›nda, Bo¤aziçi Üniversitesi mezunlar›nca kurulan dans, müzik ve tiyatro alanlar›nda faaliyet gösteren Bo¤aziçi Gösteri Sanatlar› Toplulu¤u (BGST), sahneüstü çal›ﬂmalar›n›n yan› s›ra, üç y›l önce kurdu¤u BGST Yay›nlar› arac›l›¤›yla “gösteri sanatlar› alan›ndaki birikim ve tart›ﬂmalar› kamusal alana taﬂ›maya” çal›ﬂ›yor. Yay›nevinin ‘Tiyatro Tarihi’ serisinden geçti¤imiz günlerde ç›kan iki kitap, Osmanl› ve Türkiye tiyatrosuna iliﬂkin hâkim tarihyaz›m›n›n göz ard› etti¤i, geçiﬂtirdi¤i, ço¤u zaman da bilinçli olarak üzerini örttü¤ü olgulara ›ﬂ›k tutuyor. F›rat Güllü’yle, bu araﬂt›rma ve yay›n projesi çerçevesinde yay›mlanan kitab› ‘Vartovyan Kumpanyas› ve Yeni Osmanl›lar’, ve ayn› proje kapsam›nda Ermeniceden Türkçeye çevrilen, ﬁarasan’›n 1914 tarihli T›rkahay Pem›n yev ir Kordziçner› (Türkiye Ermenileri Sahnesi ve Çal›ﬂanlar›) adl› eseri üzerine konuﬂtuk. • BGST Yay›nlar› ne tür yay›nlar yap›yor? Tiyatro, müzik, ekoloji, kültürel ço¤ulculuk temal› serilerimiz var. ‘Düﬂünce Kitaplar›’ serimizle de, sosyopolitik bir literatür oluﬂturma çabas›nday›z. Tiyatroyla ilgili olarak ise, daha çok, BGST çat›s› alt›nda faaliyet gösteren Tiyatro Bo¤aziçi olarak sahneye koydu¤umuz oyunlar› yay›mlad›k. • ‘Tiyatro Tarihi’ serisinin bu ilk iki kitab› nas›l bir çal›ﬂman›n ürünü? Bir y›l boyunca, Bo¤os Çalg›c›o¤lu’yla birlikte yapt›¤›m›z araﬂt›rmalar do¤rultusunda seminerler düzenledik. Bu iki kitap, Bo¤os’un ve benim hem ayr› ayr›, hem de birlikte yürüttü¤ümüz çal›ﬂmalar›n, yani eﬂgüdümlü bir projenin ürünleri. Bugüne kadar elimizde bulunan, tiyatro tarihiyle ilgili en önemli kaynaklar, Refik Ahmet Sevengil ve Metin And’›n kitaplar›yd›. Bu kitaplar da, gerçek ad› Sarkis Tütüncüyan olan ﬁarasan’›n 1914’te bas›lan ve ‹stanbul’da sadece birkaç örne¤i kalan Türkiye Ermenileri Sahnesi ve Çal›ﬂanlar› adl› kitab›ndan yer yer k›sa çeviriler ve fazla kapsaml› olmayan bilgiler içeren, haks›z ve yanl› bir tav›rla kaleme al›nm›ﬂ, eksikli çal›ﬂmalar. 1970’lerden bu yana, bu konuda kapsaml› bir çal›ﬂma yap›lmad›. Cüneyt Yalaz ve Bo¤os Çalg›c›o¤lu’yla birlikte, bizden sonraki araﬂt›rmac›lara do¤ru kaynaklar b›rakabilmek amac›yla, iﬂin maddi
taraf›n› önce kendi içimizde geliﬂtirip, böyle bir çabaya girdik. Yans›z ve ciddi araﬂt›rmalarla, bu alanda bilinmeyen baz› gerçekleri ortaya ç›karmay› ve de¤erleri göz ard› edilen birçok sanatç›y› hak ettikleri yerlere oturtmay› hedefliyoruz. Sözünü etti¤im kaynaklarda birçok Ermeni sanatç›n›n adlar›n›n yanl›ﬂ yaz›lm›ﬂ olmas›, bizce son derece çarp›c› bir önem vermeme, görmezden gelme davran›ﬂ›d›r. Örne¤in, Osmanl› tarihinde sahneye ç›kan ilk kad›n olan A¤avni Hamsiyan’d›r, fakat bu gerçek her zaman ya geçiﬂtirilir ya da göz ard› edilir, ve bu oyuncunun ad› hep yanl›ﬂ yaz›l›r. Oysa, sahneye ç›kan ilk Müslüman kad›n›n Afife Jale oldu¤unu bilmeyen yoktur; onun ad› hiç yanl›ﬂ yaz›lmaz. Bir A¤avni Hamsiyan olmasayd›, Afife Jale var olabilir miydi? Bu olgu, çal›ﬂmam›z›n ç›k›ﬂ noktalar›ndan biri oldu. • ﬁarasan’›n kitab›n› seçmenizin nedeni neydi? Bugüne kadar yay›mlanm›ﬂ birçok kaynakta, Osmanl› ve Türkiye tiyatrosundaki her ﬂeyi ‘Türk Tiyatrosu’ içine s›k›ﬂt›rma saplant›s› var. Bu kaynaklar, çokkültürlülü¤ü kabul edermiﬂ gibi göründü¤ü halde, asl›nda ayr›mc› bir zihniyetle yaz›lm›ﬂ, ki buna Metin And’›n çal›ﬂmalar› da dahil. Biz, önyarg›lardan ar›nm›ﬂ, ciddi bir kaynak oluﬂturmak istedik. ﬁarasan’›n kitab›, ilk bak›ﬂta mütevaz› gibi görünse de, Osmanl› tiyatrosu tarihi araﬂt›rmac›lar›n›n y›llard›r en önemli baﬂvuru kayna¤› olmuﬂ. ﬁarasan, modern tiyatronun do¤uﬂunu, adlar› çoktan unutulan nice cefakâr tiyatro sanatç›s›n›n hayat hikâyeleri üzerine kurulu bir roman tad›nda anlat›yor. Bu kitap, Ermeniceden Türkçeye Bo¤os Çalg›c›o¤lu taraf›ndan çevrildi. • Vartovyan Kumpanyas› ve Yeni Osmanl›lar için neler söyleyeceksiniz? Bu kitap, bir k›sm›n› seminerlerde merakl›lar›yla paylaﬂt›¤›m›z uzun araﬂt›rmalar›m›z sonucunda do¤du. Burada da, y›llarca görmezden gelinen baz› gerçekleri ortaya ç›kararak tarihe mal etmeyi amaçlad›k. Bugüne kadar yap›lan araﬂt›rmalarda, merkezde hep Hagop Vartovyan yani Güllü Agop olmuﬂ; Ma¤akyanlar, Bengliyanlar, Atamyanlar, M›nakyanlar ve daha birçok Ermeni oyuncu ise göz ard› edilmiﬂ. ‘Osmanl› Tiyatrosu’ gibi geniﬂ bir yelpaze, ‘Türk Tiyatrosu’ ad› alt›nda topland›¤›nda iﬂin bilimselli¤i kalm›yor. Vartovyan Kumpanyas› ve Yeni Osmanl›lar, 1872-73 y›llar›nda ortaya ç›kan, Osmanl› toplumuna has, çokkültürlü bir politik tiyatro kurma giriﬂiminin hikâyesini konu ediniyor. Ermeni oyuncular, Müslüman Türk yazarlar›n yazd›¤› oyunlar› sahneliyorlar. Politik nitelikli, bask›ya karﬂ› direniﬂ içerikli oyunlar yazan bir yazar grubunun slogan dolu oyunlar›n› Ermeni oyuncular oynuyor. Baﬂta bu güzel bir fikir gibi görünüyor, ama konunun derinliklerine dald›kça asl›nda Osmanl›’daki ayr›mc›l›k ve iktidar saplant›lar›n›n bu deneyimi kirletti¤ini anl›yorsunuz. Zaten bu deneyim çok k›sa sürüyor; hükümet, sahnenin taﬂ›d›¤› politik gücün fark›na var›yor ve içlerinde Nam›k Kemal, Ahmet Mithat, Ebüzziya Tevfik gibi isimlerin de oldu¤u oyun yazarlar›n› sürgüne gönderiyor. Bu olaylardan olgusal düzeyde pek çok kaynakta bahsedilir ama, oyunlarda kullanacaklar› lisan› bile seçme hakk›na sahip olmayan Ermeni tiyatrocular›n ak›beti hep göz ard› edilir. Bu kitap, bu k›sa süreli deneyimi tüm çeliﬂkileriyle mercek alt›na almay› amaçl›yor. • Bu ortamda Vartovyan Kumpanyas› nas›l ayakta kalm›ﬂ? Hagop Vartovyan, yani Güllü Agop, Müslüman olmay› kabul etti¤i için daima tart›ﬂma konusu olmuﬂ bir isimdir. Türkler taraf›ndan, bir yandan Türk Tiyatrosu’nun kurucusu olarak gösterilmiﬂ, di¤er yandan Ermeni oldu¤u için hor görülmüﬂ; Ermeniler taraf›ndan da Ermeni tiyatrosuna yapt›¤› katk›lar›n yetersizli¤i nedeniyle sürekli eleﬂtirilmiﬂtir. Asl›nda pek fazla seçene¤i yoktu: Padiﬂah, “Tiyatro yapmak istiyorsan saraya geleceksin” diyor Vartovyan’a; “Müslüman olacaks›n” demiﬂ de olabilir. Gerçi, baﬂlang›çta 10 Türkçe, 10 Ermenice oyun oynamas›na da icazet verilmiﬂ ama zaman içinde, belki bask›yla, belki de Türkçe oyunlar›n daha çok talep görmesiyle, Ermenice oyunlar› gitgide azaltm›ﬂ ama, onu Türkleﬂtirmeye çal›ﬂan kimi araﬂt›rmac›lar›n söyledi¤inin aksine, Ermenice oyunlara hiçbir zaman tamamen son vermemiﬂ. Kiﬂisel kan›ma göre, Vartovyan iyi bir kumpanya patronuydu. Kumpanyas›n› ayakta tutmak için ne gerekiyorsa yapt›; bunu, devlet yard›m› alarak, herkesle iyi geçinerek gemisini yürütmek olarak görebiliriz. Nitekim, onunki, 10 y›l ayakta kalabilen tek kumpanyad›r. ‹çerisinde yetiﬂti¤i, tüm birikimini ve ‘insan kayna¤›’n› borçlu oldu¤u Ermeni ayd›nlanmas›na (Zartonk) karﬂ› vazifesini yerine getirebilmiﬂ midir? O biraz kuﬂkuludur. Onu da, o dönemin tüm ayd›nlar› gibi, çeliﬂkileriyle birlikte analiz edebilmemiz gerekir.
Foto¤raf • O¤uz Durmaz
ETYEN MAHÇUPYAN büyümüﬂ, soka¤›n cefas›n› çekmiﬂ, bu arada keyfini ç›karmay› da becermiﬂti. Yapmaya çal›ﬂt›¤› da, bizleri soka¤a ça¤›rmaktan ibaretti. Yani kamusal alana… Yani vatandaﬂl›¤a… Haklar›m›z› aramaya, düﬂündü¤ümüzü söylemeye… ‹ki Yak›n Halk, ‹ki Uzak Komﬂu baﬂl›¤›n› verdi¤i kitap, Hrant’›n ‘soka¤a ç›kamayan’ Türkiyelilere ve Ermenistanl›lara bir ça¤r›s› asl›nda. Kitab›n baﬂ›nda, ‘tarihe’ düﬂtü¤ü notta bunun bir ‘sorumluluk’ oldu¤unu söylemiﬂ; kitab›, geçmiﬂte ac› çekmiﬂ masumlara adarken, farkl› bir gelece¤in de ancak bu sorumlulu¤u almakla mümkün olabilece¤ini vurgulam›ﬂt›. Kitap genelde Ermeniler ve Türkler, ama ayn› zamanda Ermenistan ve Türkiye aras›ndaki ‘iliﬂkisizli¤in yak›n tarihi’ ile ilgili k›sa bir toparlaman›n ard›ndan, bu ‘iliﬂkisizli¤i besleyen nedenleri’ ele al›yor ve geçmiﬂte yaﬂananlar›n bu iki toplumda nas›l birbirini besleyen bir travma ve paranoya yaratt›¤›n› anlat›yor. Böylece, gelece¤in nas›l olup da geçmiﬂe esir düﬂtü¤ünü, nas›l böylesine paralize oldu¤umuzu daha iyi kavr›yoruz. Ancak, kitab›n as›l gücü üçüncü ve son bölümde. ‘Ne yapmal›? Ne yapmamal›?’ diye adland›rd›¤› bu bölüm, Hrant’›n siyasi sa¤duyusunu, keskin gözlem ve tahlil yetene¤ini bütün aç›kl›¤›yla ortaya koyuyor. Aktörlerin analizi ile baﬂlayan ak›l yürütme, okuyucuyu ad›m ad›m, ortak bir dilin ve paylaﬂ›labilir bir gelece¤in eﬂi¤ine getiriyor. Hrant, söz konusu iki toplumu buluﬂturacak çabalar›n birlikteli¤e dayanmas› gerekti¤ine inanan biriydi. O nedenle, bu kitap do¤rular› vazeden bir metin de¤il, bir ‘davet’... Parças› oldu¤umuz bu dünyan›n ucundan tutmaya, sorunlar›m›zla yüzleﬂmeye davet… Dolay›s›yla, cesarete, samimiyete, insanl›¤a davet… Okuyucu bu davete icabet edip etmemekte tereddüt ederse e¤er, ‘ek’ olarak verilmiﬂ metinleri okudu¤unda herhalde pes edecektir. Bunlardan biri, Hrant’›n 2005’te düzenlenen ‘‹mparatorlu¤un Çöküﬂ Döneminde Osmanl› Ermenileri’ baﬂl›kl› konferansta sundu¤u, (kendi deyimiyle) “gayr›akademik” tebli¤. ‹kincisi ise, tarihe kay›t düﬂmek aç›s›ndan son derece önemli, belge mahiyetinde bir metin: TBMM AB Uyum Komisyonu ile D›ﬂiﬂleri Komisyonu’nun 5 Nisan 2005’te gerçekleﬂtirdikleri kapal› toplant›da Hrant’›n yapt›¤› konuﬂma… O toplant›da birlikteydik. Bu karﬂ›laﬂmay› nas›l önemsedi¤ini, nas›l heyecanland›¤›n› hat›rl›yorum. Tabii, ‘nesnellik’ ad›na, baz› ilginç muhataplar da getirmiﬂlerdi karﬂ›m›za. Ama do¤rusu, gösterdi¤imiz performanstan ziyadesiyle memnun ayr›lm›ﬂt›k toplant›dan. O toplant›da insanlar nas›l etkilendiler bilemiyorum, ama herhalde kendileriyle baﬂ baﬂa kald›klar›nda birço¤u Hrant’›n sesini duymay› sürdürmüﬂlerdir. Hrant’›n en belirgin yan›, insan›n içine iﬂlemesiydi. Nitekim, bu kitaptaki ‘sözü’ de hep taze kalacak bir t›n› taﬂ›yor. Sokaktan her gün ayn› saatte geçen ve tan›d›k ça¤r›s›yla buralar›n ‘bizlere’ ait oldu¤unu hat›rlatan bir seyyar sat›c› misali, Hrant da soka¤›n çocu¤u olarak yüre¤imizi ferahlatan, bize güven veren, ama ayn› zamanda sorumluluklar›m›z› da hat›rlatan bir sesleniﬂti… Kitap için yazd›¤›m önsözü aﬂa¤›daki gibi bitirmiﬂim: “Bu kitap bir davet… Yüre¤e, sevgiye, vicdana, topyekûn insanl›¤a bir davet… Bu dünyaya, hepimizin ruhuna damgas›n› vurmuﬂ, bir dokunuﬂla bizi yumuﬂatm›ﬂ olan bir eylem adam›n›n yadigâr› bu… Coﬂan, taﬂan, kab›na s›¤amayan bir suyun çatla¤›n› arama maceras›n›n belgesi gibi… Ama Hrant bu! Öyle her çatla¤a s›¤abilir mi hiç? Bu kitap da yüre¤imizdeki çatlaklar›n üzerinden ak›p gidecek, onlar› dolduracak ama daima daha fazlas› da olacak. Çünkü dedi¤im gibi, Hrant bu! Böyle suya çatlak m› dayan›r?”
Hrant Dink ‹ki Yak›n Halk, ‹ki Uzak Komﬂu Uluslararas› Hrant Dink Vakf› Yay›nlar›, Haziran 2008, 108 s. rant Dink, TESEV için haz›rlad›¤› bu çal›ﬂmada, Türkiye ve Ermenistan’a dair kurgulad›¤› ortak gelecekle, geçmiﬂi de onarmaya talip, yepyeni bir bak›ﬂ aç›s› sunuyor. Kitap, Türk-Ermeni ve Türkiye-Ermenistan iliﬂkilerinin tarihini ve bugününü, ve Dink’in meram›n› anlamak isteyenler için vazgeçilmez bir kaynak niteli¤inde. *** Demet Bilge Ergün, Timur Soykan Sapan: Hrant Dink Cinayeti Bir Güvercinin Katilleri Güncel Yay›nc›l›k, Eylül 2007, 323 s. iyasi cinayetlere yüzlerce ayd›n›, akademisyeni ve gazeteciyi kurban veren Türkiye’de daima ‘derin’ sularda seyreden ve y›llar süren yarg›lamalara, 1,5 y›ld›r devam eden Dink cinayeti davas›n›n da eklenmesi, hukuk ve demokrasi aç›s›ndan son derece vahim bir duruma iﬂaret ediyor. Binlerce evrak üzerinde yap›lan incelemelere, delillere, tan›klar›n ve zanl›lar›n ifadelerine ve telefon kay›tlar›na dayan›larak haz›rlanan Sapan, Hrant Dink cinayetinin perde arkas›n› sorgularken, siyasi cinayetlerde, karanl›k güçlerin verdi¤i “teti¤i çek” emriyle topra¤a konmak istenenin asl›nda düﬂünce ve ifade özgürlü¤ü oldu¤una iﬂaret ediyor. Sapan, ortaya att›¤› “Cinayetin göz göre göre gerçekleﬂmesine kimler duyars›z kald›?”, “Cinayette devletin rolü var m›?”, “Hrant Dink’in öldürülmesi kimlere hizmet ediyor?” gibi sorularla, Hrant Dink cinayetinin Ergenekon davas›yla birlikte yeniden düﬂünülmesi gerekti¤ini gösteriyor. *** ed. Fahri Özdemir, Arat Dink Ali Topu Agop’a At K›rm›z› Yay›nlar›, Eylül 2007, 339 s. rant Dink’in, ilkokul ders kitaplar›na girmesini istedi¤i ve e¤itim sisteminin ilkö¤retimden itibaren çokkültürlülük yönünde geliﬂtirilmesi için bir öneri olarak sundu¤u ifadeden yola ç›k›larak haz›rlanan kitap, Hrant Dink’in ölümünden sonra gazeteci, yazar, ﬂair, karikatürist ve sanatç› dostlar›n›n ona ithafen yazd›¤› mektuplardan oluﬂuyor. Dink’in yaﬂam felsefesini anlatan “Biz, yaﬂad›¤› cehennemi cennete çevirmeye talip insanlard›k” cümlesiyle baﬂlayan kitapta, aralar›nda Adalet A¤ao¤lu, Ara Güler, Defne Gürsoy, Ece Temelkuran, ‹sabelle Kortian, Jean Kéhayan, Murathan Mungan, Perihan Ma¤den, Taner Akçam ve Ufuk Uras’›n da bulundu¤u 87 kiﬂinin mektuplar› yer al›yor. *** Tuzla Ermeni Çocuk Kamp›: Bir El Koyma Öyküsü ‹HD, 2008 (2. bas›m), 64 s. nsan Haklar› Derne¤i ‹stanbul ﬁubesi Irkç›l›k ve Ayr›mc›l›¤a Karﬂ› Komisyonu taraf›ndan 1996 y›l›nda düzenlenen ‘Tuzla Ermeni Çocuk Kamp›: Bir El Koyma Öyküsü’ adl› serginin malzemelerinden yararlan›larak haz›rlanan bu üç dilli (Türkçe, Ermenice, ‹ngilizce) kitapta, tümüyle yasal yollarla edinilen bir araziye ve o arazi üzerinde bin bir emekle yarat›lan kamp tesislerine ‘kitab›na uydurularak’ el konmas›n›n öyküsü anlat›l›yor. Az›nl›k vak›flar›na uygulanan ayr›mc›l›¤› somut bir ﬂekilde örneklendiren bir belge niteli¤i taﬂ›yan kitab›n görsel ö¤eleri, Hrant Dink’in kiﬂisel arﬂivinden seçilen foto¤raflardan oluﬂuyor. ‹lk olarak 2000 y›l›nda yay›mlanan kitap, bu y›l, Hrant Dink’e ithafen, Rakel Dink’in önsözüyle, ikinci kez bas›ld›.
Hrant Dink ‹ki Yak›n Halk, ‹ki Uzak Komﬂu Uluslararas› Hrant Dink Vakf› Yay›nlar› Haziran 2008, 104 s.
rant ‘fikir adam›’ kategorisinde ele al›nacak biri de¤ildi… Bir dizi kitab› ve makalesi yoktu. ‹lle de bir ‘fikir adam›’ olma iste¤ine de zaten hiç ﬂahit olmad›m. Çünkü bundan çok daha fazlas›yd›… Hrant sesi ve sözü olan, düﬂünen ve düﬂüncesini hayata katan bir eylem adam›yd›. Derdi düzeltmek, de¤iﬂtirmek, memnun etmek ve en çok da bu memnuniyetin keyfini ç›karmakt›. O nedenle tan›d›k tan›mad›k herkes onun potansiyel dostu, yol arkadaﬂ›yd›. Vicdan›n dili bütün mesafelerin, açmazlar›n, çeliﬂki ve çat›ﬂmalar›n aﬂ›lmas› için yeterliydi onun için… Bu nedenle de hep umut dolu oldu, hep güvendi, hep ‘davet etti’. Hrant’›n daveti esas olarak vicdana, ama o yolda ilerlerken sa¤duyuya ve sevgiye dair oldu. ‹nsanlar onu bu ﬂekilde ‘ç›plak’ olarak alg›lad›lar. ‹çtenli¤inin ve sahicili¤inin sürükleyicili¤ine tutunarak daha çok ‘insan’ olmaya çal›ﬂt›lar.” Hrant’›n, bas›m hikâyesi epeyce ilginç olan ve maalesef ancak o hayatta yokken bas›labilen kitab›na yazd›¤›m önsöze böyle baﬂlam›ﬂt›m. O sunuﬂ yaz›s› tabii ki esas olarak Hrant’› anlatmak için kaleme al›nm›ﬂt›. Ancak, sanki asl›nda onun yan›nda durup kendimize bak›yor, nas›l etkilendi¤imizi anlamaya çal›ﬂ›yor gibiydim. Zaman geçtikçe Hrant’›n kayb›n› ister istemez içselleﬂtirmek zorunda kald›m. Üstünü, sadece baz› sevdiklerimin kald›rabilece¤i gündelik hayat örtüleriyle kapatt›m. Ama bu arada O’na daha mesafeli bakmay› da ö¤rendim… Hrant, birço¤umuz gibi bir ‘sokak çocu¤u’ de¤ildi. O, ‘soka¤›n çocu¤u’ydu; orada
Hepimiz Hrant Dink’iz Agos Yay›nc›l›k, Ocak 2008, 240 s. rant Dink suikast›n›n ard›ndan yaﬂanan büyük ac›y› ve oluﬂan toplumsal tepkiyi kamusal belle¤e taﬂ›mak amac›yla haz›rlanan kitap, 19-23 Ocak 2007 tarihleri aras›nda çekilen binlerce kare aras›ndan seçilen toplam 135 foto¤raf›, belirli bir kurgu çerçevesinde bir araya getiriyor. Uluslararas› Hrant Dink Vakf› taraf›ndan haz›rlanan albüm, vakf›n bir ‘Hrant Dink Arﬂivi’ oluﬂturmaya dönük çal›ﬂmalar›n›n ilk ad›m› olma özelli¤ini taﬂ›yor. Kökeni veya statüsü ne olursa olsun, kültürel çeﬂitlilik fikrini içselleﬂtirmiﬂ bireylerin birbirlerine nas›l kenetlenebildi¤ini görselli¤in gücüyle anlatan kitab›n tasar›m› Bülent Erkmen’e ait. *** Aret G›c›r 19 Ocak Öncesine Dönmek ‹stiyorum! Aras Yay›nc›l›k, Ocak 2008, 80 s. izgileriyle Agos gazetesine katk›da bulunan Aret G›c›r, 19 Ocak 2007’de Hrant Dink’in öldürülmesinin ard›ndan, karikatürlerinde Türkiyeli Ermenilerin k›r›lgan ruh halini mercek alt›na ald›. Aras Yay›nc›l›k taraf›ndan, Hrant Dink’in ölüm y›ldönümünde ücretsiz da¤›t›lmak üzere yap›lan bu derleme, Dink’in önsözüyle yay›mland›. G›c›r’›n Agos’ta çizdi¤i ve yaﬂanan olaylara tan›kl›k niteli¤i taﬂ›yan 56 karikatürü bir araya getiren kitapta, Türkçe ve Ermenice olarak Hrant Dink’in k›sa hayat hikâyesi ve Aras Yay›nc›l›k’›n suikast›n ard›ndan yay›mlad›¤› bildiri de yer al›yor. *** Hrant Dink Von der Saat der Worte (Sözcüklerin Ekini) çev. Günter Seufert Verlag Hans Schiler, A¤ustos 2008, 184 s. rant Dink’in yaz›lar›ndan yap›lm›ﬂ bir seçkinin Almanca çevirilerinden oluﬂan kitap, üç bölümden oluﬂuyor. Birinci bölümde, Hrant Dink’in, çocuklu¤u ve Türk toplumu içinde yaﬂayan Ermeni kökenli vatandaﬂlara iliﬂkin yaz›lar›; ikinci bölümde, gayrimüslimlerin, Türkiye’deki yaﬂam›na iliﬂkin yaz›lar›; üçüncü bölümde ise Türkiye’deki demokrasi ve Türkiye’nin AB üyeli¤i sürecine iliﬂkin yaz›lar› yer al›yor. *** Hrant Dink Être Arménien en Turquie (Türkiye’de Ermeni Olmak) çev. G. Vaillant, F. Skvor, S. Estébe Fradet, Mart 2007, 136 s. rant Dink’in Ocak 2004 - Ocak 2007 tarihleri aras›nda yazd›¤›, ‘bir arada yaﬂam’ ve ‘bar›ﬂ’ temal› on yaz›s›n›n ve Dink’le yap›lm›ﬂ iki söyleﬂinin Frans›zca çevirilerinden oluﬂan bu seçki, Etyen Mahçupyan’›n önsözüyle yay›mland›. Kitapta, Bask›n Oran’›n, Dink’in ölümünün hemen ard›ndan yazd›¤› bir yaz› da yer al›yor. *** Hrant Dink L’inquietudine della colomba: Essere Armeni in Turchia (Güvercin Tedirginli¤i: Türkiye’de Ermeni Olmak) çev. F. Beltrami Guerini e Associati, Nisan 2008, 153 s. tre Arménien en Turquie adl› kitapta bir araya getirilen yaz›lar›n ve söyleﬂilerin ‹talyanca çevirilerinden oluﬂan kitapta, Bo¤os Levon Zekiyan’›n kaleme ald›¤› bir sonsöz de yer al›yor.
‹yi ki do¤dun Willie!
BÜLENT KALE resno’da Do¤mak’ isimli, an›larla örülü makalesinde, Saroyan, 2 yaﬂ›ndan kalan tuhaf, özel an›lar›n›n d›ﬂ›nda, 8 yaﬂ›ndan önceki Fresno y›llar›na dair bir ﬂey hat›rlamad›¤›n› söyler. O tuhaf, özel an›lar, bir at arabas›ndaki maaile göçlerinden görüntülerdir. “Bütün bir aile” diye, özellikle vurgular Saroyan; belki de, çocuklu¤unda ve yetiﬂkinli¤inde ailenin tamam› çok az bir arada olabildi¤i için. Önde babas› Armenak ve annesi Takuhi vard›r. Arkada ise, içinde yataklar›n, ev ve mutfak eﬂyalar›n›n oldu¤u denkler ve kutular ve bu kutular›n üzerinde çocuklar: Bitlis’te do¤an Cozette ve Zabe, yolda Erzurum’da do¤an Henry, ve yeni vatanda, Fresno’da do¤an Will, ya da Willie... Ve an›lar›nda, küçük Willie arabaya koﬂulu at›n melankolik ad›mlar›n› hâlâ duyar; “babas›n›n Amerika’da bir baﬂka yenilgi ya da baﬂar›s›zl›k hikâyesiyle kavgada oldu¤unu” hisseder. “Çünkü çocuklar hisseder” diye aç›klar bunu. Ama an›lar› çok daha eskilere, henüz hayatta olmad›¤› y›llara da uzan›r Saroyan’›n. 1964 may›s›nda ‹stanbul’dan Bedros Zobyan ve Ara Altunyan eﬂli¤inde yola ç›karak yapt›¤› ilk ve tek Bitlis ziyaretinde, babas›n›n köyü Sapkor’a girerken, direksiyonda, tüm coﬂkusuyla, kollar›n› iki yana aç›p “Bitlis, Bitlis, Bitlis” diye hayk›r›ﬂ›nda ve babas›n›n köyünde gezerken “Her ﬂeyi tan›yorum. ﬁu ihtiyar a¤açlar› tan›yorum. Bitlisliyim ben! Babam bu yollarda yürüdü” deyiﬂinde, Saroyan’›n hemen hemen bütün öykülerinde görülen, insan›n süreklili¤i ve kalabal›kl›¤› vard›r. Onun hayat› atalar›yla (ondan önce yaﬂayanlarla) baﬂlar ve torunlar›yla (ondan sonra yaﬂayanlarla) devam eder: “Bugün hem babam›n hem benim yaﬂad›¤›m›z ve benim bedenimde insanl›¤›n bütün geçmiﬂinin topland›¤› do¤ru de¤il mi?” der ‘Ben, Dünyada’ adl› öyküsünde. Bir baﬂka öyküsünde ise, ninesinden ö¤rendi¤i Ermeniceyi nas›l kolayca kavrad›¤›n› ﬂöyle aç›klar: “Dili çok geçmeden kavrad›m, çünkü zaten içimde hat›rlanmay› bekliyordu.” Y›llardan 1916’ya gidip Fresno’ya dönersek, orada yeniden William Saroyan’la karﬂ›laﬂ›r›z. Art›k 8 yaﬂ›ndad›r. Babas›, 1911 y›l›nda, atl› bir ambulansla hastaneye götürülürken ölmüﬂtür. Kardeﬂleriyle beraber, 5 y›l Oakland’da bir yetimhanede kald›ktan sonra Fresno’ya ikinci yolculu¤unu yapar; aile yeniden bir araya gelir (baba eksiktir) ve Saroyan, Fresno’da, eserlerinde önemli yer tutan iki izlekle karﬂ›laﬂ›r: Ermeni olmak ve kutsal hayat. Fresno, o dönemde, Amerika’da Ermenilerin en yo¤un oldu¤u yerleﬂimdir. Saroyanlardan çok daha büyük olan ailesini, Ermenileri tan›r küçük Willie, onlardan biri oldu¤unu fark eder ve bunu gururla sahiplenir. ‘Nereye Gidersen Git, Ç›¤l›¤›nda Memleket’ öyküsünde ﬂöyle anlat›r bu keﬂfi: “Türkçe, yüksek sesle söyleyen, iskambil kâ¤›tlar›n› kar›ﬂt›ran, da¤›tan ve h›zla masan›n üzerine vuran bu kalabal›kta beni çeken bir ﬂey vard›; benim için çok de¤erli, varl›¤›ma anlam ve önem katan bir ﬂey…” O “koca gözlü, kara b›y›kl› yabanc›lara” bakan ve kendini hem onlar›n yan›nda hem de uza¤›nda hisseden çocuk
Willie, bütün büyük ﬂairler gibi, ﬂu cümleyi kurar: “Hoﬂlansam da hoﬂlanmasam da o yaﬂl› adamlar bendim. Ve Ermenistan baﬂka ne olabilir ki, Ermenistan da bendim.” Bahsi geçen makalesinde, 8 yaﬂ›ndayken Fresno’ya döndü¤ünde “yetimhanedeki düzen ve disiplinle Fresno’daki baﬂtan sona özgür ve ba¤›ms›z yaﬂam tarz› aras›ndaki tezat› ﬂaﬂk›nl›kla fark etti¤inden” bahseder Saroyan. Ve bir gün baﬂ›n› al›p San Fransisco’ya gitti¤i 18 yaﬂ›na kadar, kendi deyimiyle “hayat›n›n muhtemelen en belirleyici on y›l›n›” yaﬂar. Halk›n›n hüznünü ve neﬂesini tan›y›p paylaﬂ›rken, kendisinin, arzular›n›n ve kiﬂili¤inin fark›na var›rken, yaﬂaman›n büyüsünü de fark eder; art›k, hayat onun için kutsald›r. ‘Onca ‹nsan’ adl› öyküsünde, sabah erkenden uyan›veren, ayn› yaﬂlarda bir çocu¤un yaﬂama keyfini anlat›r: “Aylardan hazirand› ve çevrede bir çok ﬂey sonsuzlu¤a kar›ﬂmas›na ra¤men, o bir haziran daha görmüﬂ oldu¤u, hâlâ dünyan›n oras›nda buras›nda gezinebildi¤i için tarifsiz bir mutluluk duyuyordu.” ‹ki dünya savaﬂ›n› ve Ermeni trajedisini yaﬂam›ﬂ bir Ermeni yazar olarak tüm varl›¤›yla karﬂ› durdu¤u savaﬂ da önemli izleklerdendir eserlerinde. “‹¤renç 1918 savaﬂ› geçmiﬂte kald›” diye baﬂlar bir öyküsü. “On bin Hun (Alman) öldürüldü” diye ba¤›ran gazete müvezzii çocu¤un ac›s›n› anlat›r bir baﬂkas›nda. ‘Üçüncü S›n›f›n Minik Vatandaﬂlar›’ adl› öyküsünde, dünyan›n öteki ucundaki bir savaﬂ yüzünden ayn› s›n›fta birbirine düﬂman kesilen ‹talyan ve Afrika kökenli çocuklardan ve onlar› bar›ﬂt›rmaya çal›ﬂan idealist ö¤retmenin çaresizli¤inden bahseder. Ama savaﬂ›n kendisidir nefretle and›¤›; ona kar›ﬂan, sürüklenen insanlar de¤il. Saroyan, bütün büyük sanatç›lar gibi, tek baﬂ›na kalabal›k olmay› baﬂarabilenlerdendir; bütün insanl›¤›n ac›s›n› içinde hissedip, neﬂesini paylaﬂabilenlerden. Tüm yazd›klar›nda, hayat›n çok daha güzel, çok daha adil olabilece¤ini vurgular. Öyküleriyle, yaﬂanan hiçbir ﬂeyin boﬂuna olmad›¤›n›, gündelik hayat›n ﬂiirini anlat›r. Hayata bir yerinden kat›l›yor olman›n tarifsiz hazz›n› paylaﬂ›r bizimle: “Bu çirkinli¤in ve ihtiﬂam›n bir parças› oldu¤uma, incir a¤ac›na t›rmanan, dua etmeyen ama neﬂeyle dinine ba¤l› çocu¤u hat›rlayabildi¤ime, dünyaya, zamana, kutsal olsun ya da olmas›n hayat›n sonsuzlu¤una, hiçli¤e kar›ﬂt›¤›ma, öyle veya böyle ölümsüz oldu¤uma memnunum. Burada olmaktan ç›lg›ncas›na mutluyum. Öyle veya böyle, ölüm yok, asla olamaz.” Bu y›l, ölüme inanmayan bu ölümsüz yazar›n do¤umunun yüzüncü y›l›. Ben de bu sat›rlar› ölüme inanmayan bir ölümsüz okur olarak yaz›yorum. Dolay›s›yla, sevgili okurlar›n, her sat›r› Anadolu kokan, yüzüne b›y›klar›yla ‘Ben Ermeni’yim yazan’ bu ölümsüz yazar›, ölümsüz bir okuru olarak kucaklamam› mazur göreceklerini düﬂünüyorum. Ölüme inanmayan ölümsüz bir yazar›n do¤umgününü kutlamaktan daha keyifli ne olabilir ki zaten? ﬁimdi, izninizle, kendim ve bu sat›rlar›n okurlar› ad›na, bu koca Ermeni ç›nar›n›, Anadolululara özgü tarz›m›zla yanaklar›ndan öpüyorum: ‹yi ki do¤dun Willie!
Saroyan’›n, ilk defa Benim Ad›m Aram kitab›nda kendini gösteren yaﬂam, ölüm ve yaz› aras›ndaki sal›n›mlar›, ölümlülü¤ün reddedilmeyen gerçe¤i ile yaﬂam›n enerjisi aras›ndaki gerilimleri aç›¤a ç›kar›rken, 1983’te yazd›¤› Benim Ad›m Saroyan’la bir nevi sonuca ulaﬂ›r.
itlis’ten Amerika’ya göç eden Ermeni bir ailenin o¤lu olarak Kaliforniya’da do¤an Amerikal› yazar William Saroyan’›n as›l ad› Aram Karao¤lanyan’d›r. Göçmenli¤in getirdi¤i köksüzlü¤ünü, özgürlü¤ü kutsayan yaz›n›yla ifade eden Saroyan, insan olman›n varoluﬂsal trajedisini, insanl›k idealleri ve sevgisiyle tinsel bir anarﬂizm halinde yazar. Otobiyografik unsurlar taﬂ›yan eserlerinde, Ermeni göçmenlerin dünyas›n› özgürlük, kardeﬂlik sevgisi ve umut temalar›yla anlatan Saroyan’›n en tan›nm›ﬂ eseri olan Benim Ad›m Aram (My Name is Aram, 1940), genç bir erke¤in ‘Amerikan rüyas›n›’ anlatt›¤› k›sa öykülerden oluﬂur. Amerika’n›n ‘Büyük Kriz’ döneminin yoksullu¤unu temel alan eserin ad›, yazar›n, edebi yaﬂam›nda kulland›¤› William Saroyan ad›n›n ötesinde gizli Ermeni kimli¤ini, örtük bir biçimde kitab›na yans›tt›¤› bir simgedir. Türkçeye Aram Derler Ad›ma baﬂl›¤›yla çevrilen ve Kas›m 1953’te, ilk defa Varl›k Yay›nlar› taraf›ndan yay›mlanan kitaba, bugün ne yaz›k ki sahaflar d›ﬂ›nda rastlanm›yor. Eleﬂtirmenler taraf›ndan “Herkesin en iyi dostu ve gerçek düﬂman›” olarak tan›mlanan yazar, isyankâr ve ço¤ulcu edebiyat›n›, evrensel bir yazar olarak bütün dünyaya kabul ettirir. Realistik, alegorik ve deneysel anlat›s›n›n gücüyle Dostoyevski’yi an›msatan Saroyan, edebiyat›na yans›yan iyi adam ve yarat›c› kötülük imgesiyle, modern dünyan›n kaosuna insanc›l bir yaklaﬂ›m getirir. Yaﬂam› boyunca okurlar›na neﬂeli bir edebiyatç› portresi çizen yazar, atak, cesur ve iyimser bir hava yaratan üslubuyla tan›n›r. Ancak, Saroyan’›n eserleri ve edebi kiﬂili¤i üstüne kapsaml› bir kitaba imza atan eleﬂtirmen Harry Keyishian’›n ‘Saroyan’›n Karanl›k Yüzü’ baﬂl›kl› makalesinde, yazar›n fazla de¤inilmeyen bir yönü aç›¤a ç›kar. Okurlar›na
göstermeyi seçmedi¤i bu yan›yla, Saroyan, karanl›k, hüzünlü ve bulan›k sularda yüzen bir ringa bal›¤›na benzer. Yaﬂam›n›n ve geçmiﬂinin mu¤lak kalan yanlar›n› edebi ifadenin, yarat›c› ve iyimser yan›yla de¤iﬂtirmeyi baﬂarm›ﬂ bir yazar olan Saroyan’›n diyalektik yaz›n›nda umut ve hüzün, istekler ve korkular, neﬂe ve trajedi aras›nda sal›nan bir varoluﬂ ortaya ç›kar. Bu yönüyle, med-cezirli dünyas›n›n gerilimlerini de¤il, karamsarl›ktan iyimserli¤e geçiﬂlerini, telaﬂl› ama emin ad›mlarla edebiyat›na yans›tan bir savaﬂç›d›r Saroyan. ‘Uçan Trapezdeki Cüretkâr Genç Adam’ (1934) hikâyesinden itibaren ‘Aram’ olarak, karamsar bir tav›rla yola ç›ksa da, e¤lenceli ve cesur anlat›m›yla ‘Saroyanesk’ denen özgün üslubunu art›k oluﬂturmuﬂtur.
Ancak, 1950’lerden sonra yazd›klar›nda karanl›k yönü yeniden a¤›r basar. Özellikle Yetmiﬂ Bin Süryani’de (1934) baﬂlayan ve Wagram Kayas› (1951) ile Gülme Meselesi (1953) adl› eserlerinde belirginleﬂen, insan›n yaﬂam karﬂ›s›ndaki evrensel ve trajik yenilgisi, kay›p duygusu ve yaﬂam›n sonlulu¤u temalar› güçlü bir biçimde görülür. Ölümlü olman›n getirdi¤i ac›l› idrak, ilk gençli¤ine dair haf›zas›zl›¤›n›, çocuklar›yla kurdu¤u iliﬂkide onarma yoluna götürür Saroyan’›. Mesela, bisiklete binmek gibi basit bir eylemi anlatmaya baﬂlar. Edebi benli¤inin karamsar ve karanl›k taraf›na iyileﬂtirici bir etki yapan, bu s›radan ama usta iﬂi teknikler, gerçek yaﬂam›n› da etkiler, ve yazar, Aram ad›ndaki o¤luyla Paris’e gider. Burada hem kumar oynayan hem de yazan Saroyan, bir yandan ölümsüzlük meselesiyle u¤raﬂ›rken, di¤er yandan da kendi ölümüne tak›nt›l› oldu¤u için yaﬂad›¤› depresyonu anlat›r yazd›klar›nda.
Bu dönemdeki davran›ﬂlar› yüzünden o¤lu taraf›ndan eleﬂtirilir ve ﬂu soruyla karﬂ›laﬂ›r: “Nas›l iyi bir adam oldu¤una inanabilirsin?” Saroyan, o¤lunun bu sorusunu “ Sadece yaz› yazarken, iﬂlenmemiﬂ bir kumaﬂa benzeyen yüzümün de¤iﬂti¤ini ve inceldi¤ini görüyorum” diyerek yan›tlar. Yaz› yazarken iyi biri oldu¤unu, çünkü yaz›n›n iyi insanlar taraf›ndan yaz›ld›¤›n› söyleyen Saroyan, yazman›n hem depresyonu hem de ölüm içgüdüsünü aﬂmas›na iyi geldi¤ini bilir. Paris gezisi sonras›nda yazmay› b›rakan Saroyan, bir süre sonra fikir de¤iﬂtirir ve ailesine bakmak için para kazanmas› gerekti¤inden, bir tiyatro oyunu yazaca¤›n› söyler. Böyle bir kaotik ruh hali ve gelgitlerle yazan Saroyan, 1976’da yazd›¤› O¤lanlar Gelip Geçici, Anneler Daima Kal›c› adl› kitab›nda, içindeki ﬂeytan› nas›l kovdu¤unu anlat›r. Uygarlaﬂmam›ﬂ, karanl›k yönünü itici bir güç olarak kullanan Saroyan, “Ben daima gülen biriyim, sadece y›k›c› insanlar gülmez” diyerek, gelgitli yaﬂam›n›n karanl›¤›n› kahkahaya dönüﬂtürür yaz›n serüveninde. Saroyan’›n, ilk defa Benim Ad›m Aram kitab›nda kendini gösteren, yaﬂam, ölüm ve yaz› aras›ndaki sal›n›mlar›, ölümlülü¤ün reddedilmeyen gerçe¤i ile yaﬂam›n enerjisi aras›ndaki gerilimleri aç›¤a ç›kar›rken, 1983’te yazd›¤› Benim Ad›m Saroyan adl› kitab›yla bir nevi sonuca ulaﬂ›r. Saroyan’›n içsel mücadelesinin ürünü olan bu çeliﬂkiler, bir edebiyat devini ve onun muhteﬂem edebiyat›n› yarat›r. Saroyan’›n karamsarl›k ile iyimserlik aras›nda gidip gelen bu çeliﬂkili ve karanl›k yönü, onun yaz›n›n› anlamland›rmak için bir kilit noktad›r. Bu karanl›k yön, sadece edebiyat›na yüklenecek tek anlaml›l›kta de¤il, esas olarak, yaﬂam›n içinde karﬂ›laﬂt›¤› s›rlar›nda ve geçmiﬂinde sakl›d›r.
Aras’tan Saroyan için 100. yaﬂ derlemesi
Amerika’dan Bitlis’e William Saroyan Aras Yay›nc›l›k Kas›m 2008, 256 s.
berg’i be¤enirim. Çocukken Ibsen’in de oyunlar›n› okurdum. Eskiden oyunlar› okurken onlar› hayalimde canland›r›rd›m. George Bernard Shaw’a ve The Prefaces’a (önsözler) bay›l›rd›m. En çok etkilendi¤im eserlerden bir di¤eri de Charles Dickens’›n Oliver Twist’i olmuﬂtu. O kitapta, çok büyük zorluklar›n, kederin ve yoklu¤un ortas›nda komedi vard›r. Çocukken ya¤mur çamur demeden gazete satar, sonra da eve gidip Oliver Twist için endiﬂelenirdim. Ondan çok daha zor bir durumdayd›m, fakat onun için üzülürdüm. Ayt khe¤c d›¤an, hima anor inç bidi badahi? (O zavall› çocu¤un baﬂ›na neler gelecek?)
* ﬁair ve çevirmen Garig Basmadjian’›n Saroyan’la 25 May›s 1975’te Paris’te yapt›¤› söyleﬂiden bir bölüm. (Tam metni: Bitlis’ten Amerika’ya William Saroyan, Aras Yay., 2008)
ugüne kadar Saroyan’›n beﬂ kitab›n› Türkçe olarak yay›mlayan Aras Yay›nc›l›k, yazar›n yüzüncü do¤um y›ldönümü vesilesiyle, onun yazar kimli¤ini, kiﬂili¤ini, sanatç› ruhunu ve görüﬂlerini yans›tan bir derleme kitap yay›ml›yor. Kitapta, yazar›n Bitlis’le olan iliﬂkisine ve bunun yazarl›¤› üzerindeki etkilerine odaklanan çeﬂitli metinler de yer al›yor. Saroyan’›n 1964’teki Anadolu ziyaretinde kendisine eﬂlik eden gazeteciler Fikret Otyam ve Bedros Zobyan’›n tan›kl›klar›na ve foto¤raflar›na yer verilen kitapta,
Amerikal› yazar›n yaﬂam›n›n son y›llar›nda kaleme ald›¤› ve daha önce Türkçe olarak hiç yay›mlanmam›ﬂ ‘Bitlis’ adl› oyun da var. Saroyan üzerine çal›ﬂmalar yapan Aziz Gökdemir, Dickran Kouymjian ve Stephen D. Calonne gibi eleﬂtirmenlerin Saroyan edebiyat›n› inceledi¤i kitapta, ﬂair ve çevirmen Garig Basmadjian’›n Saroyan’la 1975’te Paris’te yapt›¤› uzun soluklu söyleﬂi de sunuluyor. Saroyan’›n ölümünün ard›ndan dünyaca ünlü foto muhabiri Ara Güler’in ve yak›n dostu Dickran Kouymjian’›n yazd›¤› veda yaz›lar›, Saroyan’›n özgünlü¤üne tan›kl›k eden seçkinin di¤er baﬂl›klar›. Kitapta yer alan Fikret Otyam, Bedros Zobyan ve Ara Güler foto¤raflar›, derlemeyi görsel aç›dan zenginleﬂtiriyor.
Saroyan’›n 100. do¤um y›ldönümüne selamla yay›mlanan bu kitap, Aras’›n 100. kitab› olma özelli¤ini de taﬂ›yor.
S›rada bir de sergi var
Saroyan’›n 100. do¤um y›ldönümü etkinlikleri Aras Yay›nc›l›k - Tütün Deposu iﬂbirli¤iyle, Kas›m ay› içerisinde aç›lacak sergiyle doru¤a ç›kacak. Saroyan’›n yaﬂamöyküsünün ve yazarl›k serüveninin foto¤raflar ve metinler eﬂli¤inde aktar›laca¤› sergide, yazar›n Amerika’daki yaﬂam›, Anadolu ve Ermenistan seyahatleri de foto¤raflar ve çeﬂitli tan›kl›klarla anlat›lacak. Sergide Saroyan’dan seçme metinlerin yan› s›ra, ‹ngilizce, Türkçe ve Ermenice Saroyan kitaplar›n›n çeﬂitli nüshalar› da sergilenecek.
l›lara bakar, onlar› dinler, sokak sokak yürür ve sokaklarda delilik, güzellik, anlam, merhamet ve sevgi görürüz. Her ne ise! Tüm zamanlar›n en aptal adam› olaca¤›m ve bu durumu kabullenmektense her ﬂeyi bildi¤imi iddia edece¤im. “Ah, yine Saroyan’›n duygusall›¤›, yine onun o kocaman ‘oh, evet’leri vesaire” diyeceksiniz. Evet, kat›l›yorum, bilerek yap›yorum. E¤er baﬂka baﬂka seçimler yapmaya karﬂ› e¤ilimi olan biri varsa o da benim. Hayat›m en baﬂ›ndan beri zordu ama asla pes etmedim. • Bir gün yazmay› tümüyle b›rakmay› düﬂünüyor musunuz? Düﬂünmüyorum. Mümkünse ölene kadar yazaca¤›m. E¤er bir gün yazamazsam, ﬂu alete konuﬂup [teybi gösteriyor] ﬂöyle diyece¤im: “Vazek perek an pan›, es kani m› khosk unim ›selik. Ts›desutyun ›selen araç, sireli hayrenagitsner, yes aysde¤ bargel em vor bidi sadgim hima, tsezi parevner g› ¤›rgem.” (Koﬂun, getirin ﬂunu. Söyleceklerim var. Hoﬂça kal›n demeden önce, sevgili hemﬂerilerim, yatt›¤›m ve birazdan nallar› dikece¤im bu yerden sizlere selamlar›m› gönderiyorum.) [gülüyor] (…) • Hangi yazarlar sizi etkiledi? Mark Twain ve Walt Whitman. Guy de Maupassant beni edebiyata sürükleyen isim olmuﬂtur. Yazarken h›zl› ve verimli olabilmek için daktilo dersleri ald›¤›m Fresno’daki teknik okulda, henüz 14 yaﬂ›ndayken okul kütüphanesindeki öyküler antolojisinden Guy de Maupassant’›n ‘Çan’ öyküsünü okumuﬂtum. ‹ﬂte, beni yazar yapan o öyküydü. Maupassant bana, “Kendi öykünü anlat ve tarafs›z ol” demiﬂti. Ondan sonra beni derinden etkileyen kitap Huckleberry Finn’in Maceralar› oldu. Çehov’dan okudu¤um her ﬂeyi, oyunlar›n›n ve öykülerinin tümünü sevdim. Benden on veya yirmi sene ileride olan, fazla dikkat çekmeyen Amerikal› yazarlar› da sevdim. Bunlardan biri Sherwood Anderson’du, muhteﬂemdi. Bunun d›ﬂ›nda Ring Lardner’› severim. Çok sert bir mizahç›d›r. Oyun yazar› Strind-
Saroyan’a bir mektup*
DICKRAN KOUYMJIAN Paris, 25 May›s 1981 Sevgili Bill, Bir keresinde Malibu sahilinde gördü¤ün bir karabata¤›n ölümüne tan›k oluﬂunu burada, Paris’teyken, Ölüm, Dirim ve Ay’a Kaç›ﬂ Günleri’nde kurgulad›¤›n üzere, karabataklar için gökte keyif sürdükleri “tanr›sal meddücezir” var ise e¤er, yazarlar, özellikle Kaliforniya Fresnolu Amerikan Ermenisi yazarlar için de “gök kat›nda” özel bir “halk kütüphanesi” muhtemelen vard›r. Böyle bir kütüphane Herald Tribune al›yordur mutlaka; yoksa, ebediyet gibi uzun sürecek bir zaman için oraya gitmeyi asla düﬂünmezdin. Rue Taitbout, 74 numaradaki, 5. kat komﬂundan mektup ald›¤›na sevinece¤ini biliyorum. Dairende her ﬂey yolunda; bütün ﬂapkalar düzgünce y›¤›lm›ﬂ, sararm›ﬂ Tribune’lar›n, biriktirdi¤in taﬂlar, çak›ltaﬂlar›, su dolu kavanozdakiler, peçetelere sar›l›p kavanoza konulanlar, ﬂömine raf› ve balkondakiler –her ﬂey b›rakt›¤›n gibi sistematik bir düzensizlik içinde. ‹kinci kattaki tadilattan dolay› hol her zamankinden daha tozlu ama cilas›z tahta merdivenleri ç›karken dikkatin her katta baﬂka bir yöne çekiliyor ve en tepede, hep dedi¤in gibi, insan›n zihnini meﬂgul eden tek ﬂey soluklanmak oluyor, toz de¤il. May›s ay› çok ya¤›ﬂl› ve so¤uk geçti, Paris’te gördü¤üm en ya¤›ﬂl› May›s’t›; Fresno’daki k›ﬂ sa¤anaklar› kadar çok ya¤d›. Ama ay›n 18’inde, Fresno’dan ve “dünya âlemden” geri dönmemek üzere ayr›ld›¤›n gün, hava aﬂ›r› s›cak, daire de her zamankinden daha ayd›nl›kt›. Paris’teki vekilin Michelle Lapautre, faturalar›nla ilgilendi ve Flammarion’un Wesley Jackson’›n Maceralar›’n›n çevirisini ekimde yay›mlamak istedi¤ini söyledi. Haraç’tan Arpik ‘Sanat ve Edebiyat’ ekinin
temmuz say›s›n›n William Saroyan’a ayr›laca¤›n› söylemek için arad›. (Birkaç sene önce, bir haziran ay›nda, Paris’te 30 gün içinde yazd›¤›n, henüz yay›nlanmayan ve sahneye konulmayan ama benim Fresno State Üniversitesi’ndeki ö¤rencilerime geçen güz okutmama istisnai bir ﬂekilde izin verdi¤in oyununla onu ve Avrupa’daki tek günlük Ermeni gazetesini ölümsüzleﬂtirdi¤inden haberi oldu¤unu sanm›yorum. Hikâyenin Haraç’›n Rue d’Hauteville’deki yaz› iﬂleri bürosunda geçti¤ini görünce, memnun olaca¤›ndan eminim.) (...) Bu mektubun en önemli haberine gelince… Dün, Krikor, Aram, Angèle ve ben, Paris’teki yüzlerce dostunla birlikte Rue Jean Goujon’daki Ermeni kilisesinde senin için düzenlenen dini ayine kat›ld›k; ayini yönetense ruhani bir ziyaret için Kutsal Eçmiyadzin’den buraya gelen Tüm Ermeniler Gato¤igosu Vazken I Hazretleri’nden baﬂkas› de¤ildi. Fresno’da dini tören istemedi¤ini biliyorum ama buras› Fresno de¤il; üstelik senin Vazken I’le Ermenistan’daki görüﬂmelerinden ne kadar s›cak bir biçimde bahsetti¤ini hâlâ hat›rl›yorum. Dünyadan maddeten ayr›l›ﬂ›n›n ard›ndan gelen bu ilk pazar gününde, o da seni bunca benimsedi¤in memleketinde bizzat yüceltmek istedi. *** (…) Konuﬂmas›na eski arkadaﬂ›n John Hess’in, Le Monde’a, ölümünle ilgili yazd›¤› yaz›daki (merak ediyorsan, ayn› ﬂeyi Trib[une]’da da yapt›) benzetmesiyle baﬂlayan Gato¤igos seni ‘her zaman hikâyelerle taﬂan’ bir kayna¤a benzetti¤i, “gitti¤in her yerde ve her zaman hikâyeleriyle herkesi kahkahalara bo¤mas›n› bildi¤ini” söyledi. Seni ayn› zamanda milletin dâhisi olarak tan›mlad›: Ermenilerin üç bin y›ll›k tecrü-
• Siz kendinizi edebiyatç› olarak görüyor musunuz? Görmüyorum dersem fazla iddial› konuﬂmuﬂ olurum. Nas›l gördü¤ümü anlatay›m. Ben, ç›rakl›¤› k›rk y›ldan fazla süren bir zanaatkâr›m. K›rk y›ld›r düzeltmeler yapt›¤›m için art›k bunlar yazd›¤›m zaman kendili¤inden oluﬂuyor. Art›k benim yapt›¤›m, içgüdüsel edebiyat. ‹ngilizce yazan biçimciler gibi bir yazar m›y›m? Hay›r, ben biçimci biri de¤ilim, ne de öyle olmay› tercih ederim. Çünkü benim kulland›¤›m sözcükler, izledi¤im yolun mümkün oldu¤unca d›ﬂ›nda kalmal›. Biçimci bir yazar kulland›¤› sözcüklerin içinde yaﬂar; ben orada yaﬂam›yorum. Yazd›¤›n›z ﬂey, ki bütünüyle özel bir ﬂey de¤ildir, okuru çekebilmelidir. “Okuru çekmenin yolu nedir?” diye soracaks›n›z. Daha ilk sat›rdan, okura bir ﬂeyler vermeniz gerekir. Okur, “Bu adam benimle konuﬂuyor, onu dinlemeliyim” demeli. Ben hem bir edebiyatç› hem de ‹ngilizceyi çok sade kullanan bir yazar›m ve bu da yazarken kulland›¤›m tek dil. • Dil hatalar› da yap›yorsunuz. Evet, hem de çok. Onlar› öyle b›rak›yorum, düzeltmiyorum. • Dolay›s›yla bunlar bilerek yap›lan hatalar, öyle mi? Evet, e¤er onlardan ö¤renilecek bir ﬂeyler varsa, yanl›ﬂlar›n oldu¤u gibi b›rak›lmas›na engel olmuyorum. Neyi soruyordun? Beni mi, yazar olan beni mi, insanlar› m›, yap›lan hatalar› m›? Herhangi birinin bana yol göstermesini kabul etmem. Benim tuttu¤um bir yol var m›? Altm›ﬂ yedi yaﬂ›nda, çal›ﬂmaya devam eden biri oldu¤umu düﬂünürsek, evet, var. (…) • ﬁimdiye kadar k›rktan fazla kitab›n›z yay›mland›. Bir o kadar da yay›mlanmam›ﬂ m› var? Daha fazla.
• Romanlar, öyküler veya oyunlar? Hepsinden. Görüyorsun ya, iﬂin o k›sm› beni ilgilendirmez. Bunlar akademisyenlerin ya da kim isterse onun iﬂidir. Benim iﬂim yaﬂamak. Yazmak yaﬂamak demektir. Ve öyle bir an gelir ki yazmak ve yaﬂamak, sanat ve gerçek birbirine çok yaklaﬂ›rlar. Benim de iste¤im hayat›mda bu ikisinin bir araya gelmesi. ﬁimdi tutup da “Fena halde mutsuz musunuz?” diye soracak olursan›z, cevab›m ﬂu olur: “Benim için mutsuz olmak imkâns›zd›r.” Bu kez “Öyleyse çok mu mutlusunuz?” diye sorarsan›z, ben de “Benim için mutluluk da ayn› ﬂekilde imkâns›z” derim. Benim büyük bir derdim var, o da yazmak, hareket halinde olmak, günlük basit ﬂeylerin içinde yer almak, mesela çay içmek, insanlar tan›mak, onlar› dinlemek, onlar› anlamaya çal›ﬂmak, onlar› seyretmek, kendimi seyrettirmek, beni seyretmeleri… A¤lamayaca¤›m. ‹nsanl›¤›n korkunç ç›kmaz›, insan ruhunun bunal›mlar› ve yazg›ya hapsolmak için a¤lay›p s›zlanmayaca¤›m. Tanr› aﬂk›na! Çay içer, çocuk büyütür, yaﬂ-
Ben Annemi Seviyorum (öykü), çev. Tar›k Dursun Say Yay›nlar›, 1991, 293 s. Aram Derler Ad›ma (an›) çev. Türkkaya Ataöv Varl›k Yay›nlar›, 1993, 112 s. Tracy’nin Kaplan› (öykü) çev. Zeyyat Selimo¤lu Türkiye ‹ﬂ Bankas› Kültür Yay›nlar›, 1999, 87 s. Ödlekler Cesurdur (öykü) çev. Ohannes K›l›çda¤›, Aras Yay›nc›l›k, 2001, 132 s. Paris-Fresno Güncesi: Ölüm, Dirim ve Aya Kaç›ﬂ 1967-68 (günce) çev. Beril Eyübo¤lu Aras Yay›nc›l›k, 2001, 138 s. ‹nsanl›k Komedisi (roman) çev. Beril Eyübo¤lu Aras Yay›nc›l›k, 2002, 216 s. Yüre¤im Da¤lardad›r / Yaﬂamak Vakti (oyun) çev. Ece Ero¤lu Aras Yay›nc›l›k, 2003, 224 s. Yoksul ‹nsanlar (öykü) çev. Mehmet Fuat Adam Yay›nlar›, 2003, 133 s. Yetmiﬂ Bin Süryani (öykü), çev. Ohannes K›l›çda¤› - Aziz Gökdemir Aras Yay›nc›l›k, 2004, 191 s. Amerika’dan Bitlis’e William Saroyan Aras Yay›nc›l›k Kas›m 2008, 256 s.
besini belki de en mükemmel biçimde aktaran, yetim bir milletin yetim yazar›. Gato¤igos konuﬂmas›n›, “William Saroyan’›n yaz›lar›, hümanizmi sadece Ermenileri anlat›p Ermenilere seslenmez; tüm insanlar hakk›nda ve tüm insanlar içindir” diye tamamlad›. Ah, neredeyse unutuyordum, nanen yine balkondan yukar› do¤ru uzan›yor, so¤uklar yüzünden biraz geç uzad› ama gayet sa¤lam ve rengi de koyu yeﬂil. Hâlâ onu neden baya¤›, çak›ll› kuma dikti¤ini anlam›ﬂ de¤ilim ama ç›lg›n Saroyan nanesi yerinden memnun. Geçen eylül ay›nda, her k›ﬂ tekrarlad›¤›n y›ll›k göçün s›ras›nda biriken ya¤mur miktar›n› ölçmek için b›rakt›¤›n iki plastik
kovadan sar› olanda 16.8, mavi olanda 16.1 santimetre yüksekli¤inde su mevcut. Bu ayr›nt›y› takdir edece¤ini biliyorum. Arkadaﬂ›n, Dikran
* Saroyan’›n yak›n dostu, edebiyat profesörü ve sanat tarihçisi Dickran Kouymjian taraf›ndan kaleme al›nan bu yaz›, Saroyan’›n ölümünden k›sa bir süre sonra, 5 Haziran 1981’de, International Herald Tribune’da yay›mlanm›ﬂt›r. (Tam metni: Bitlis’ten Amerika’ya William Saroyan, Aras Yay., 2008)
TÜRK‹YE’DE ERMEN‹ EDEB‹YATI
Ermeni ﬂiirinde 1940 kuﬂa¤›
GARB‹S HORASANCIYAN Yervant Gobelyan (d. 1923), Sarkis Keçyan (‘Zanku’; 1917-2004), Yetvart A¤amyan da (1923-1991) dahil oldu. Garbis Cancikyan, yirmi alt› y›l süren k›sa yaﬂam›na ra¤men, ‘Modern Ermeni ﬁiiri’ ak›m›n›n kurucusu ve kendisinden sonra gelen genç kalemlere de rehber ve ilham kayna¤› olmuﬂtur. Cancikyan ve Haygazun Kalustyan, Getronagan Lisesi’nin alt›nc› s›n›f›nda tan›ﬂm›ﬂ, bir ‘kalem arkadaﬂl›¤›’ kurmuﬂlard›r. Yazd›klar› ﬂiirleri birbirlerine okumuﬂ, küçük yaﬂta, Ermeni ﬂiirinde ç›¤›r açmaya haz›rlanm›ﬂlard›r. ﬁiirlerinde kafiye, m›sra düzeni, noktalama iﬂaretleri, hatta büyük harf yoktur. Tamamen serbest bir üslupla yazarlar. Ele ald›klar› temalar ise tamamen halka, fakire ve ezilene dönüktür. Cancikyan ve Kalustyan’›n birlikte ç›kard›¤› ‘Balk›s’ adl› Türkçe ﬂiir-edebiyat dergisi ziz Mesrob’un, 5. yüzy›l›n baﬂ›nda Ermeni alfabesini bulmas› ile baﬂlayan Ermeni Yaz›l› Edebiyat›, as›rlar boyu yükselerek, geliﬂerek, zenginleﬂerek, I. Dünya Savaﬂ›’n›n y›k›c›, yok edici, kan ve gözyaﬂ› dolu günlerine kadar ilerledi. Bu savaﬂ›n y›k›m› sadece maddi zararla ve insan kayb› ile bitmedi, beraberinde kültürel y›k›m› da getirdi, bilhassa Ermeniler için. Bat› Ermeni Edebiyat›, yirmi beﬂ y›la yak›n bir süre boyunca (1940’a kadar), sadece tutunmaya, varl›¤›n› devam ettirmeye çal›ﬂt›. Bunu, ‹stanbul’da toplanan küçük bir entelektüel toplulu¤u ile baﬂard›. Böylece, bayrak yar›ﬂ› devam etti ve bayrak, 1940’larda, yeni yetiﬂen genç nesle teslim edildi. ‹nsano¤lu yeniden savaﬂ içindeydi, bir kardan adam yapt›m kollar› var sallanmaz ayaklar› var yürümez gözleri var kömürden bakar fakat görmez ba¤›rsa¤› ma¤›rsa¤› yok yemez içmez Garbis Cancikyan tanr›ya ﬂükrederdim parmaklar›m olmasayd› dilim olmasayd› ne iyi içimde kalacakt› ﬂiirlerimin hepsi Garbis Cancikyan
‹ﬂ arayan›n yedi günü Pazartesi büyük bir inançla gitti ümitle geldi Sal› ümitle gitti hayallerle geldi Çarﬂamba hayallerle gitti hayali hayal kald› Perﬂembe Tanr›’dan diledi Cuma insanlardan Cumartesi iﬂ arad› Pazar zaten istirahat günü idi Pazar› kutlad› Ö¤rencilerinden biri ticaret adam› Di¤eri sarraf Petrol kral› Limon kral› Kendisi ise hepsinin kral› Açl›k kral› Haygazun Kalustyan de, bu iki genç kalemin Ermenice ﬂiirleri de, edebiyatseverler aras›nda, hak etti¤i ilgiyi görmez. Cancikyan, Marmara gazetesine gönderdi¤i bir mektupta ﬂöyle der: “ﬁiirde güzel sözcükler, güzel m›sralar, kafiye ve benzeri süslemeler bekleyenler bizim ﬂiirlerimizi sevmeyeceklerdir, hatta bizlerle alay edecek, üstümüze güleceklerdir.” Haygazun Kalustyan, bir süre Karagözyan’da belletmen olarak çal›ﬂt›ktan sonra Ermenistan’a göç etti, ve hayat›n›n sonuna kadar orada yaﬂad›. Haçik Amiryan ise önce Ermenistan’a gitti, fakat sonra ABD’ye geçti. Aram Pehlivanyan ve Zanku da göç etti. Gobelyan, daha temkinli davrand›; siyasi aktiviteye girmedi ve Türkiye’de edebiyat üretmeye devam etti.
‘Balk›s’ dergisinin iç kapa¤› (Ekim 1942) dünyay› yine kan ve gözyaﬂ› sarm›ﬂt›, fakat siyasi alanda de¤iﬂiklikler ve yenilikler oluyor, yeni düﬂünceler geliﬂiyordu. Bu siyasi de¤iﬂim edebiyata da yans›maktayd›. Bir taraftan Hitler ve Mussolini ›rkç›l›¤› dünyay› kana bo¤arken, di¤er taraftan hümanizm ve eﬂitlik kavramlar› dünyada güçlenmekteydi. Bu hareket, etkisini Ermeni Edebiyat›’nda da gösterdi ve ‘1940 Kuﬂa¤›’ ad›yla an›lan, Modern Ermeni Edebiyat› do¤du. Haygazun Kalustyan (1923-1985) ve Garbis Cancikyan’›n (1920-1946) öncülük etti¤i bu edebiyat ve ﬂiir ak›m›, klasik dönemdekilerden farkl› konulara e¤iliyordu. Bu ak›m içinde yarat›lan eserlerde insan›n günlük yaﬂam› vard›, ac›lar› ve tasalar› vard›, ekmek mücadelesi ve yoksulluk vard›, ve para babalar›n›n ac›mas›z yaﬂant›s›, sömürüsü vard›. Bu ak›ma daha sonra Aram Pehlivanyan (A. ﬁavarﬂ; 1917-1979), Haçik Amiryan (1915-1998),
Eski “kalem kardeﬂleri” Eçmiyadzin’de. Soldan sa¤a: Y. A¤amyan, H. Kalustyan, Zanku (1967)
‹zi Kal›r Hat›ralar›n
‹zi Kal›r Hat›ralar›n, araﬂt›rmac› yazar Mayda Saris’in 2001-2007 y›llar› aras›nda Agos gazetesi için yapt›¤› söyleﬂilerden otuzunu bir araya getiren bir kitap. Söyleﬂi yap›lan kiﬂiler aras›nda, kendi alanlar›nda Türkiye’de ve dünyada isim yapm›ﬂ ünlü sanatç›lar›n yan› s›ra, kamuoyunca hiç tan›nmayan, kendi halinde hayatlar sürmüﬂ insanlar da yer al›yor. Söyleﬂilerin ortak özelli¤i, her hayat hikâyesinin, Türkiye’nin ve özelde Türkiye Ermeni toplumunun geçmiﬂine ve bugününe dair pek çok bilinmeyeni gün ›ﬂ›¤›na ç›karmas›. Metinlere çok say›da eski ve yeni foto¤raf›n eﬂlik etmesi, kitaba, edebiyat okuyucular› için oldu¤u kadar, Türkiye’nin yak›n tarihi ve toplumsal bellek üzerine çal›ﬂan araﬂt›rmac›lar için de önemli bir kaynak olma niteli¤i kazand›r›yor.
Merkez Adres: Tel: Fax: E-mail: ‹stanbul Cad. No:1 Bak›rköy / ‹stanbul (212) 543 90 00 - (212) 543 95 95 (212) 583 36 59 iletisim@beyazadam.com
376 sayfa, Ekim 2007
Pangalt› ﬁube Adres: Halaskargazi Cad. Saks› Sok. No:19 Pangalt› / ‹stanbul Tel: (212) 241 51 43 - (212) 291 16 61 Fax: (212) 231 08 55 E-mail: pangalti@beyazadam.com
Ufuk Gülsoy Osmanl› Gayrimüslimlerinin Askerlik Serüveni Simurg Yay›nlar›, 2000, 244 s.
olda ö¤retmenlerden biri, bundan böyle bütün milletlerden genç erkeklerin askere al›naca¤›n› söyledi¤inde, bu genç adamlar›n yapt›¤› tezahürat› duymal›yd›n›z! Osmanl› ordusunda asker olmak istedikleri için de¤il, herhangi birileriyle savaﬂmak istedikleri için hiç de¤il, fakat H›ristiyanlar›n da Türkler gibi askerlik yapmas› erkekliklerinin tan›nmas›na ve tam vatandaﬂl›¤a do¤ru at›lm›ﬂ bir ad›m anlam›na geldi¤i içindi bu tezahürat…” Merzifon Amerikan Koleji ö¤retmenlerinden George E. White’›n, Adventuring with Anatolia College (Anadolu Koleji Maceras›; Grinnell, Iowa: Herald Register, 1940, s. 65) adl› kitab›nda anlatt›¤›, II. Meﬂrutiyet kutlamas› için ö¤rencilerle birlikte Merzifon hükümet kona¤›na yürürlerken geçen bu anekdot, Osmanl›’da gayrimüslimlerin askerli¤i meselesinin, siyasi ve kültürel bagaj› yüklü, kritik bir mesele oldu¤unun ipuçlar›n› vermektedir. Elimizde, bu konuyu do¤rudan ve derli toplu olarak ele alan bir inceleme, Ufuk Gülsoy’un Osmanl› Gayrimüslimlerinin Askerlik Serüveni isimli kitab› var. Her ne kadar Osmanl›’da gayrimüslimlerin askerli¤i meselesinin tarihi daha eskilere dayansa da, anayasal vatandaﬂl›¤›n, vergi vermekle birlikte en önemli iki gereklili¤inden biri olan mecburi askerlik hizmeti, Os-
manl›’da daha ziyade 19. yüzy›lda tart›ﬂ›lan bir konudur. Nitekim Gülsoy da kitab›nda 1835 ile 1919 y›llar› aras›nda kalan döneme odaklan›yor. 1835’in baﬂlang›ç noktas› olarak al›nmas›n›n sebebi, Osmanl› H›ristiyanlar›n›n, donanmaya muvazzaf asker olarak ilk kez bu tarihte al›nmalar›d›r. Buna ra¤men, kitab›n giriﬂ bölümünde, ‹slam’da ve Osmanl›’n›n daha önceki dönemlerinde gayrimüslimlerin askerli¤ine iliﬂkin teorik bak›ﬂ›n ve bu bak›ﬂla her zaman örtüﬂmeyen uygulamalar›n tatmin edici bir özeti veriliyor. Kronolojik bir s›rayla ilerleyen kitab›n birinci bölümünde, 1835’le Islahat Ferman›’n›n ilan› (1856) aras›ndaki dönem anlat›l›yor. ‹kinci bölümde, kitab›n konusu aç›s›ndan çok önemli bir yeri olan ‘Bedel-i Askeri’ vergisi etrafl›ca inceleniyor. Üçüncü bölümde ise, 1856 ile 1919 y›llar› aras›ndaki dönem ele al›n›yor. Giriﬂ bölümü, ikincil kaynaklara dayan›larak yaz›lm›ﬂ. Asl›nda bunun, daha baﬂlang›çta cevaplayamad›¤› baz› sorun(n)lar yaratan bir giriﬂ oldu¤u söylenebilir. Zira, giriﬂin, dolay›s›yla kitab›n ilk iki cümlesinde, ‹slam hukukunda gayrimüslimlerin ‹slam devletiyle bir nevi anlaﬂma yaparak –cizye vergisi ödemeleri karﬂ›l›¤›nda– ‘zimmi’ statüsünü ald›klar›, böylece baz› siyasi ve dini haklar d›ﬂ›nda, bütün medeni haklar ve kamu haklar›nda Müslümanlarla eﬂit olduklar›, bunun gere¤i olarak da hususi haklardan istifade ettikleri ifade edilmiﬂ. Do¤rusu, insan hangi soruyu soraca¤›n› ﬂaﬂ›r›yor: ‘Zimmi’, eﬂitlik ifade eden bir statü müdür? Siyasi ve dini haklar aç›s›ndan baz› k›s›tlamalar›n oldu¤u yerde, herhangi bir surette eﬂit-
likten bahsedilebilir mi? Eﬂitli¤in s›n›r› olur mu, olursa eﬂitlik olur mu? ‘Siyasi’, ‘inançla ilgili’, ‘medeni’, ‘kamu’ ve ‘hususi’ baﬂl›klar›yla, iki cümlede say›lan beﬂ kalem haklar hangileridir, bunlar aras›nda nas›l bir iliﬂki vard›r? Medeni haklar› aile ve miras hukukuyla ilgili haklar olarak kabul eder ve bunlar›n her dini grubun kendi içinde, yani birbirinden ayr› alanlarda halledildi¤ini hesaba katarsak, Müslüman’la gayrimüslimin medeni haklarda eﬂitli¤i ne manaya gelir? Birçok kaynakta belirtildi¤i üzere, gayrimüslimler, paylaﬂ›lan kamusal alanlarda istedikleri k›yafetlerle gezemiyor, ibadethanelerini istedikleri yerde istedikleri ﬂekilde kuram›yor, mahkemelerde ﬂahitlikleri Müslümanlar›nki gibi kabul görmüyor idiyse (listeyi uzatmak mümkün ama gereksizdir), kamu haklar›nda eﬂitlik nas›l oluyordu? Bütün bu sorular›n cevaplar›n›, kitapta bulam›yoruz. Bu sorular›n, kitab›n ana meselesini oluﬂturmad›¤› ve giriﬂin sadece bir arka plan oluﬂturmak için yaz›ld›¤› söylenebilir ama, tam da bu sebeptendir ki, o arka plan›n, mümkün oldu¤unca, olgusal anlamda do¤ru ve ifade aç›s›ndan net olarak çizilmesi gerekir. Ayr›ca, 19. yüzy›lda, eﬂit vatandaﬂl›k alg›s› ile askerlik hizmeti aras›ndaki, giriﬂteki anekdotun da gösterdi¤i ba¤› hat›rlayacak olursak, bu alg›ya sebep olan yüzy›llar›n birikiminin daha ayr›nt›l› biçimde ele al›nmas› gerekti¤i söylenebilir. Yine de, giriﬂ bölümü, okuyucuya meselenin geçmiﬂine dair bir fikir veriyor. Bu bölümden, ‹slam’da askerli¤in hükmen (teorik olarak) Müslümanlarla s›n›rl› tutulmas›n›n sebebinin, ‹slam’›n temel kaynaklar›nda
uzun süre, yerel cemaat liderleri taraf›ndan yap›ld›. Yani, sonuç, “hem vergi, hem askerlik” diyebilece¤imiz bir noktaya gelmiﬂti. 1863’te gayrimüslimler de askeri okullara al›nmaya baﬂlad›, fakat, Gülsoy’un aktard›¤›na göre, bu okullardan ç›kan Bulgarlar›n 93 Harbi’nde devlete “ihanet” ettikleri gerekçesiyle, gayrimüslimlerin bu okullara al›nmas› fiilen durduruldu. I. Meclis-i Mebusan’daki tart›ﬂmalardan da bir sonuç al›namad›. Nihayet, II. Meﬂrutiyet’in getirdi¤i özgürlükçü ve eﬂitlikçi hava içinde, 1909’da Bedel-i Askeri vergisi kald›r›ld› ve askerlik bütün erkekler için mecburi hale getirildi. Ufuk Gülsoy’un kitab›n›n bize gösterdi¤i en önemli noktalardan biri, gayrimüslimlerin askere al›nmas›n›n, hem devlet hem de gayrimüslim cemaatler nezdinde tereddütle karﬂ›lanm›ﬂ olmas›d›r. ‹ki tarafta da baz› endiﬂeler söz konusuydu; askere gitmemek için firar edenler de oluyordu (gerçi ordudan firarlar›n gayrimüslimlerle s›n›rl› olmad›¤›n› da, yine Gülsoy’un kitab›ndan ö¤reniyoruz). Devlet adamlar› da ikiye bölünmüﬂtü. Bir taraf, bunun imparatorlu¤un birli¤ini sa¤lamak aç›s›ndan faydal› olaca¤›n› söylerken, di¤er taraftakiler bunun ordu içinde çat›ﬂmaya ve motivasyon eksikli¤ine sebep olaca¤›n› iddia ediyordu, ki bunlar›n baﬂ›nda Cevdet Paﬂa geliyordu. Müslümanlarla gayrimüslimlerin kar›ﬂ›k olarak m› yoksa ayr› birliklerde mi silahalt›na al›naca¤›, gayrimüslim askerlerin dini vecibelerini yerine getirmeleri için gerekli imkânlar›n sa¤lan›p sa¤lanmayaca¤›, Müslüman askerlerin gayrimüslim subaylardan emir al›p
alamayaca¤›, bu subaylar›n e¤itilmesi gibi ‘teknik’ gibi görülen ama hepsinin arkas›nda ideolojik bir yaklaﬂ›m olan sorunlar tekrar tekrar tart›ﬂ›lm›ﬂ, ama nihai bir çözüme kavuﬂturulamam›ﬂ. Çözülemeyen bu sorunlar da, her seferinde, gayrimüslimlerin askere al›nmas› uygulamas›n›n ertelenmesine sebep olmuﬂ. Ufuk Gülsoy, gerek Türk tarihyaz›mc›l›¤›nda gerekse kamuoyunda yerleﬂik olan birtak›m önyarg›lara ve kliﬂelere düﬂmekten zaman zaman kendini alam›yor. Örne¤in, askere al›nan gayrimüslim askerlerin izin günlerinin, mensup olduklar› toplulu¤un kutsal günlerine göre belirlenmesini “büyük Osmanl› askerleri arazide, içtima halinde (Servet-i Fünun, c.39, s.301) bir hoﬂgörü ve anlay›ﬂ” olarak nitelendiriyor. Silahalt›na al›nan vatandaﬂlar›n, üstelik ‹stanbullu Müslüman ve gayrimüslim asker adaylar› Topkap› Saray›’n›n bahçesinde silah alt›na laik olmayan bir devlette, kutsal günlerine al›nmadan önce (Servet-i Fünun, c.38, s.280) sayg› göstermek hoﬂgörüden ziyade akl›n ve vicdan›n gere¤i, normal bir uygulama de¤il mi? Ayr›ca, Müslüman askerlerin kutsal günleri gözetilirken, ayn› uygulaman›n eﬂitlik ilkesi gere¤i gayrimüslim askerlere de yay›lmas› neden bir hoﬂgörü olsun? Gülsoy’unki gibi emek verilmiﬂ, ele ald›¤› konunun belli baﬂl› parametrelerini okuyucuya aktarmay› baﬂaran, el de¤memiﬂ bir konuya iyi bir giriﬂ niteli¤i taﬂ›yan bir incelemede dahi bu yerleﬂik düﬂünsel kliﬂelere rastlamak, birtak›m kodlar›n zihinlerin derinliklerine ne ölçüde iﬂledi¤inin iyi bir göstergesi olsa gerek. Alan aç›s›ndan yap›lmas› gereken ise, bu tür çal›ﬂmalar›, vatandaﬂl›k, Osmanl›c›l›k gibi konular› merkeze alarak inceleyen sosyal tarih çal›ﬂmalar›yla desteklemektir.
Trabzon’da Osmanl› garnizonu
savaﬂ›n, ‘din u¤runa mücadele’ veya ‘Allah’›n ismini yayma ve yüceltme’ olarak tarif edilmesi oldu¤unu ö¤reniyoruz. “Gayrimüslimlerden, inanmad›klar› bir dinin idealleri u¤runa Müslümanlar gibi savaﬂmalar›n› beklemek veya onlar› bunun için zorlamak inanç özgürlüklerine müdahale anlam›na gelebilirdi.” Genel kural bu olsa da, peygamber zaman› ve Dört Halife Devri de dahil, ‹slam devletlerinde savaﬂlarda gayrimüslimlerden gerek muharip gerekse lojistik kuvvet olarak s›kça yararlan›ld›¤›n› da aktar›yor Gülsoy. Osmanl›’da da, 19. yüzy›ldan evvel orduya H›ristiyanlar›n al›nd›¤›n› görüyoruz. Örne¤in, Kosova Savaﬂ›’nda I. Murad’›n ordusunda, Ankara Savaﬂ›’nda Y›ld›r›m Beyaz›d’›n ordusunda önemli say›da H›ristiyan asker vard›. Daha yak›n zamandan bir örnek ise, 1790’da Ermeni ve Rum patriklerinden 2200 kiﬂilik bir kuvvet istenmesidir. 19. yüzy›lda farkl› olan ise, bu iﬂi bir sistemati¤e, yasal (modern) bir zemine oturtma çal›ﬂmalar›d›r. Gülsoy’dan aktararak özetleyecek olursak, 1837 y›l›nda yay›mlanan bir hatt-› hümayunla, gayrimüslim askerlerin hangi esaslar çerçevesinde donanmaya al›naca¤› belirlendi. 1846’da ‘Kura Kanunu’ yürürlü¤e girdi. 14 May›s 1855’te cizyenin kald›r›ld›¤› resmen ilan edildi ama onun yerine askerlikten muaf olmak için gayrimüslimlerin ödeyece¤i, ‘‹anei Askeri’ (Bedel-i Askeri) ad› alt›nda, yeni bir vergi kondu. Bu vergi yaln›zca askerlikle mükellef gayrimüslimlerden de¤il, 15 ila 75 yaﬂ aras›ndaki erkek gayrimüslim nüfusun genelinden al›nacak, fakat silahalt›nda olan gayrimüslimler askerlikleri süresince bu vergiyi ödemeyeceklerdi. Verginin da¤›l›m›,
Türkiye ve Ermenistan Vatandaﬂlar› Karﬂ›l›kl› Alg›lama ve Diyalog Projesi Ferhat Kentel (Bilgi Üniversitesi) Gevorg Poghosyan (HASA) Türkiye ve Ermenistan vatandaﬂlar› aras›ndaki karﬂ›l›kl› alg›lama kal›plar›n› anlamak ve diyalo¤un ilerletilmesi için at›lmas› gereken ad›mlar neler olabilir? Ermenistan ve Türkiye vatandaﬂlar›n›n birbirlerinden, devletten, toplumdan ve medyadan beklentileri nelerdir?
Türkiye’de Ço¤unluk ve Az›nl›k Politikalar›: AB Sürecinde Yurttaﬂl›k Tart›ﬂmalar› Ayhan Kaya - Turgut Tarhanl› Türkiye’nin AB sürecinde etno-kültürel ve sosyo-kültürel farkl›l›klar›n yönetimine iliﬂkin yaﬂanan dönüﬂümü disiplinleraras› yaklaﬂ›mla ele alan bir çal›ﬂma. Türkiye’deki vatandaﬂl›k tart›ﬂmalar›na ve ülkenin demokratikleﬂmesine yönelik ufuk aç›c› bir baﬂvuru kayna¤›.
Türkiye’de Az›nl›k Haklar› Sorunu: Vatandaﬂl›k ve Demokrasi Eksenli Bir Yaklaﬂ›m (Uluslararas› Konferans Tebli¤leri, 9-10 Aral›k 2005, ‹stanbul) Türkiye’nin az›nl›k haklar› sorununun Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun son y›llar›ndan bugüne de¤in geçirdi¤i dönüﬂümü tarihsel bütünlü¤ü içinde, sosyo-ekonomik ve kültürel boyutlar› ile irdeleyen yaz›lar…
“Milletin Bölünmez Bütünlü¤ü”: Demokratikleﬂme Sürecinde Parçalayan Milliyetçilik(ler) Ferhat Kentel - Meltem Ah›ska - F›rat Genç “Milliyetçilik/ulusalc›l›k yükseliyor” iddialar› eﬂli¤inde tart›ﬂ›lan bu karmaﬂ›k olguyu, yaﬂayan insanlar›n anlam evrenleri ve pratikleri içinde kavramaya çal›ﬂan bir araﬂt›rma. Türkiye’nin demokratikleﬂmesi önündeki zihinsel engeller hakk›nda önemli ipuçlar› veriyor.
Türkiye-Ermenistan ‹liﬂkileri: Bir K›s›r Döngü Aybars Görgülü Türkiye-Ermenistan iliﬂkilerinde bugüne kadar at›lan ad›mlar› irdelerken bir yandan da bundan sonra neler yap›lmas› gerekti¤ini özetleyerek politika önerileri sunan bir kaynak.
Milliyetçilik ve Türkiye-AB ‹liﬂkileri Umut Özk›r›ml› K›br›s sorununun çözümünden Kuzey Irak’a, AB ile iliﬂkilerden Ermenistan ile sorunlara kadar her yerde kendini hissettiren milliyetçili¤i deﬂifre eden, gündelikleﬂmiﬂ kullan›m›n› parçalar›na ay›ran kapsaml› bir çal›ﬂma.
Heybeliada Ruhban Okulu’nun Gelece¤i Üzerine Tart›ﬂmalar ve Öneriler Elçin Macar - Mehmet Ali Gökaçt› Heybeliada Ruhban Okulu ‘sorunu’na az›nl›k haklar›, insan haklar›, özgürlükler ve demokrasi gibi kavramlardan yola ç›karak bakan, hem Türkiye’nin kurucu antlaﬂmas› olan Lozan hem de daha sonra imzalanan çok tarafl› sözleﬂmeler gere¤i, gayrimüslimlerin zaten ruhban yetiﬂtirme haklar› oldu¤unu vurgulayan bir baﬂvuru kayna¤›.
A Promise To Keep: Time to End the International Isolation of the Turkish Cypriots Marcel Brus - Mensur Akgün Steven Blockmans - Sylvia Tiryaki Theo van den Hoogen - Wybe Douma K›br›sl› Türklere senelerdir uygulanan uluslararas› izolasyonlar›n hiçbir hukuki dayana¤›n›n olmad›¤›n› ve Kuzey K›br›s Türk Cumhuriyeti’nin resmi olarak tan›nmas›na gerek kalmadan da izolasyonlar›n kald›r›labilece¤ini gösteren bir çal›ﬂma.
‹letiﬂim ve detayl› bilgi için:
Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakf› (TESEV)
Bankalar Cad. Minerva Han No: 2 Kat: 3 34420 Karaköy ‹stanbul Tel: 0212 292 8903 www.tesev.org.tr
D‹B u DAR
Keﬂfedilmeyi bekleyen Ermeni hazineleri
1. Francisco Rivola, Dictionarium Armeno-Latinum (Ermenice-Latince Sözlük) Milano, 1621 2. Rahip V›rtanes Asgeryants, Pilisopayutyun (Felsefe), Venedik, 1751 3. Badmutyun Medz›n Cengizhani (Büyük Cengiz Han’›n Tarihi), Trieste, 1788 4. Minas P›jiﬂgyan, Badmutyun Bondosi, Vor e Sevav Dzov (Pontus Tarihi), Venedik, 1819 5. ⁄ugas ‹nciciyan, Tarabadum, (Avrupa Milletlerinin Siyasi ve Bilimsel Tarihi), Venedik, 1822 6. Yerkaran b› Kurmanci (Kurmanci Dua Kitab›), 6 Harput Koleji Matbaas›, 1880
Pêrî Yay›nlar›, Kürt, Rum, Alevi, Yahudi, Ermeni tabusunu tan›m›yor. ‹nkâra, soyk›r›ma, asimilasyona karﬂ›, halklar›n dostlu¤u için, bilimsel eserlerle karanl›¤› yar›yor, gelece¤e ›ﬂ›k tutuyor.
Katledilenlerin torunlar›ndan Donald E. Miller ve Lorna Touryan Miller, Tan›klar›n Dilinden Ermeni Soyk›r›m›: Sa¤ Kalanlar ve Ermeni Soyk›r›m›n›n Sözlü Tarihi adl› kitapta, akademik ve analizci bir yaklaﬂ›mla, Ermeni Soyk›r›m› ile ilgili hikâyeleri sa¤ kalan tan›klar›n dilinden aktar›yor. Hyacinthe Simon, 1915: Bir Papaz›n Günlü¤ü’nde, 1915 Felaketi esnas›nda tutu¤u notlarla insanl›¤a “Kurtar›n bizi!” diye seslenirken, yaﬂananlar› gelecek için belgesel hale getirir.
Munzur Çem’in haz›rlad›¤› Tan›klar›n Dilinden Dersim ’38’de, Dersim’de yaﬂananlarla ilgili röportajlar yer al›yor. Kürt Alevi soyk›r›m›n›n 70. y›l›nda, böyle bir çal›ﬂmay› okuyucuya sunman›n, o f›rt›nan›n kurbanlar›n›n an›s›na sayg› göstermenin mütevaz› bir ad›m› olarak kabul edilmesi dile¤iyle.
rmenilerin tarihi M.Ö. 6. ve 5. yüzy›llardan baﬂlat›l›r ve bu dönemden itibaren Ermenistan Platosu’nda taﬂlar›n üzerine düﬂülen kay›tlar›n bir bölümü, Ermenilere ait ilk yaz›l› iﬂaretler olarak kabul edilir. Bu kay›tlar, bugün kulland›¤›m›z Ermenice harflerle iliﬂkili de¤ildir. Ermenilerin kendi alfabelerini oluﬂturmalar› ancak milad›n dönmesi ve M.S. 5. yüzy›la gelinmesi ile gerçekleﬂir. Bu yüzy›lda, Ermeni halk› art›k kendi alfabesi ile parﬂömenlere, derilere yazmaya baﬂlar. Yüzy›llar boyunca, bize miras olarak kalan binlerce elyazmas› eser üretilir; önemli eserler elyazmas› ile ço¤alt›l›r. Birçok eser Ermeniceye tercüme edilerek okullar›n, manast›rlar›n hizmetine sunulur. O dönemde birer bas›n-yay›n kuruluﬂu olarak da iﬂlev gören Ermeni manast›rlar›n›n yay›n programlar›n›n ilk s›ralar›nda tarih, co¤rafya, edebiyat, güzel sanatlar ve elbette dil yer al›r. Matbaan›n keﬂfinden k›sa bir süre sonra Ermeniler de bas›l› eserler vermeye baﬂlarlar. 1512’de, Venedik’te, ilk bas›l› Ermeni yay›nlar› gözlerini dünyaya açar. ‹lk yüz y›l içinde, say›lar› binlerle ifade edilen bas›l› eserlere kavuﬂulur. Avrupa’n›n çeﬂitli kentlerinde, art arda Ermeni matbaalar› aç›l›r. Tarihin, dünyan›n dört bir yan›na serpiﬂtirdi¤i Ermeni halk› göçebe de¤ildir; Ermeniler, bulunduklar› her yerde kal›c› yerleﬂimler oluﬂturur, o ülkenin halk›yla, kültürüyle tan›ﬂ›r, kendini yabanc› hissetmez. Kendi kimli¤ini unutmadan, dünyada olup biten her ﬂeyi yak›ndan ve an›nda izler. Tercüme eder, kay›t alt›na al›r, tarih yazar... Baﬂl›¤› yanl›ﬂ okumad›n›z; keﬂfedilmeyi bekleyen ‘Ermeni hazineleri’nden söz ediyorum. Ancak, sizlere, Ermenilere ait bir hazine haritas› ya da krokisi sunacak, ﬂifre çözmeye yarayacak bilgilere sahip de¤ilim. Hani, durmadan kazma kürek sallay›p, kiliselerin, manast›rlar›n duvarlar›ndan taﬂlar söküp, mezar taﬂlar›n› parçalay›p, ruhlar› ve kemikleri s›zlatarak alt›n, gümüﬂ ya da de¤erli taﬂlar aran›r ya, kast›m o hazine de¤il. Sizlere, Ermenilere ait baﬂka bir hazinenin haritas›n› sunmaya çal›ﬂaca¤›m; daha de¤erli, daha da zengin bir hazine... Öylesine büyük bir hazine ki, sadece Ermenilere de ait de¤il. Ermeniler bencil davranmam›ﬂlar; komﬂular›n› da düﬂünmüﬂler. Onlar›n
hüzünlerini ve sevinçlerini paylaﬂm›ﬂ, tarihin sayfalar›nda yer almalar› için de çaba sarf etmiﬂler. Tan›kl›k yapm›ﬂlar. Sadece komﬂular›na de¤il, çok uzaklarda da olsa, hiçbir halka, kültüre, olaya kay›ts›z kalmam›ﬂlar. Do¤a bilimleri, felsefe, tarih, edebiyat, güzel sanatlar, bilim ve teknik, k›sacas›, hayatla ilgili her alanla ilgilenmiﬂ, bu konularda yazm›ﬂ, ilk f›rsatta bas›l› hale getirmiﬂler. Kilise, dil ve edebiyat, Ermeniler aç›s›ndan ayr›lmaz bir üçlü oluﬂturur. Bulunduklar› her co¤rafyada, her ülkede, yaﬂad›klar› s›k›nt›l› dönemlerde dahi, bu üçlü, önceli¤ini hep korumuﬂtur. Binlerce olmay› beklemeden, elli-yüz kiﬂi olduklar›nda dahi hemen kiliselerini kurarak yay›n faaliyetine giriﬂirler. Kitap, gazete, dergi yay›mlarlar. En kötü koﬂullarda dahi, ba¤l› olduklar› kiliselerin bültenleri imdatlar›na yetiﬂir. Baz› Ermenilerin Ermenice bilmedi¤ini dikkate al›r, onlara ulaﬂman›n yollar›n› arar, onlar› Ermeni dünyas›n›n d›ﬂ›na da taﬂ›may› hedeflerler. Onlar için, sadece Ermeni harflerini ö¤renerek okuma olana¤›n› yarat›rlar. Günümüze ulaﬂan binlerce Ermeni harfli Türkçe yay›n haz›rlarlar. Sadece kitap de¤il, onlarca gazete ve dergi yay›mlayarak dünyayla iliﬂkilerini sürdürürler. Bu topraklar›, bu co¤rafyay› ilgilendiren say›s›z Ermenice kitap ve süreli yay›n var. Roma’y›, Bizans’›, Selçuklular›, Mo¤ollar›, Tatarlar›, Osmanl›’n›n kuruluﬂunu, ‹stanbul’un fethini en geniﬂ ﬂekliyle Ermeni kaynaklar›ndan, yaz›l›-bas›l› hale gelmiﬂ eserlerden okuyabilirsiniz. Bu eserler, say›lar› az olsa da, konu ve amaç aç›s›ndan çok geniﬂ bir yelpaze oluﬂturur. Örne¤in, Harput Ermeni Koleji Matbaas›’nda bas›l›p yay›mlanan Ermeni harfli Kürtçe (Kurmanci) dua kitab›, bu geniﬂ yelpazeye bir örnek teﬂkil etmektedir. Bu topraklar›n k›rsal yaﬂam›na ait hikâye, roman, ﬂiir gibi edebi eserler, tar›m ve el sanatlar›na iliﬂkin yay›nlar, etnografik araﬂt›rmalar, Ermeni bas›n-yay›n dünyas›n›n vazgeçilmezleri aras›nda yer almaktad›r. Bu, ayn› zamanda bir davettir. Üniversitelerimizin edebiyat, sanat, tarih ve sosyal bilimler, resmi ve sivil araﬂt›rma kurumlar›! Yapaca¤›n›z araﬂt›rmalar için önünüzde keﬂfedilmeyi bekleyen çok önemli bir hazine var: Ermeni yaz›l› ve bas›l› kaynaklar›. Bu kaynak-
lar›n ço¤una kolayca ulaﬂmak olanakl›. Yerevan’daki Ermenistan Ulusal Kütüphanesi ve arﬂivleri; Ermenistan Bilimler Akademisi’nin, araﬂt›rmac›lar›n binlerce sayfal›k bas›l› hale gelmiﬂ eserleri; M›khitaryanlar›n Venedik ve Viyana’daki kütüphanelerinde yer alan, benzeri olmayan belgeler; Paris, Moskova, Tiflis, Bakü, Kudüs, Beyrut, Kahire, New York ve daha onlarca ﬂehirde, resmi ya da sivil kurumlar›n arﬂivlerinde bulunan Ermeni yaz›l› ve bas›l› belgeleri sizi bekliyor. Bu köﬂe, ad›n›, Teotig’in (Teotoros Lapçinciyan), Ermeni alfabesinin icad›n›n
1500., Ermenice bas›m yapan ilk matbaan›n da 400. y›l› vesilesiyle bas›lan Dib u Dar (bask› ve harf) adl› kitab›ndan (‹stanbul 1912) al›yor. Burada, her ay, Ermeni bas›l› kaynaklar›ndan, tarih, edebiyat, sanat, bilim, politika ve birçok di¤er alanla ilgili, kitap haline dönüﬂmüﬂ eserleri tan›tmaya çal›ﬂaca¤›m. Öncelikle Osmanl› ve Türkiye s›n›rlar› içinden ço¤umuzun kula¤›n› ç›nlatm›ﬂ Ermeni yazarlar›, biyografileri ve eserlerinden al›nt›larla sunaca¤›m. Gelecek ayki konu¤umuz, ‘Ermenilerin Molière’i’ olarak bilinen Hagop Baronyan olacak.
Leon Uris’in, milyonlarca kitapseverin baﬂucu eseri olan Exodus’u, Yahudi halk›n›n, 6 bin y›ll›k “kutsal topraklara ulaﬂma” ütopyas›n›, 1940’l› y›llarda u¤rad›¤› soyk›r›m›n ard›ndan “devletleﬂerek gerçekleﬂtirmek” üzere umutla giriﬂti¤i Akdeniz yolculu¤unda, Exodus gemisinde yaﬂanan maceray›, aﬂk›, iradeyi tarihi roman dilinde anlat›yor. Yahudi soyk›r›m›na giriﬂen Adolf Hitler, “Tüm olanlara ra¤men bugün Ermenilerin imhas›ndan bahseden kim kald› ki?” diye sorar, ve kurmaylar›na “Korkmadan katledin” der. Polonyal› hukukçu Raphael Lemkin, bu sözden hareketle yapt›¤› araﬂt›rmalar›n sonucunda, Birleﬂmiﬂ Milletler’in ‘soyk›r›m’ tezinin tasla¤›n› oluﬂturur. Kevork B. Bardakjiyan’›n Hitler ve Ermeni Soyk›r›m› baﬂl›kl› çal›ﬂmas›, soyk›r›mc›lar›n kötü ortak feyizleri(!) için de vazgeçilmez bir eser.
Antranik Paﬂa olarak tan›nan ve Ermeni halk›n›n direniﬂinin simgesi haline gelen efsanevi komutan Antranik Ozanyan’›n mücadelesini, tarihçi Antranik Çelebyan’›n özenli kaleminden okura sunuyoruz. Kahraman Arekel Eloyan’›n sistem, s›n›r, kanun bilmeyen/ tan›mayan yüre¤inin, büyük memleket özlemi; Hraçya Koçar Kapriyelyan’›n sürükleyici, sorgulay›c›, dünyan›n çok-satanlar›na ‘taﬂ ç›karan’ edebi yal›nl›ktaki dilinden… Ötekileﬂtirilmeye/ yabanc›laﬂmaya karﬂ›, sistem sosyalizm bile olsa, eleﬂtiri gücünü konumuna ve içinde bulundu¤u koﬂullara (1930’lu y›llar) ra¤men ortaya koyan, ayd›n duruﬂu ile örnek olmay› bilen bir ‘Özlem’!
Recep Maraﬂl›’n›n 20 y›ll›k çal›ﬂmalar›n›n ürünü olan Ermeni Ulusal Demokratik Hareketi ve 1915 Soyk›r›m› adl› kitab›, ‘Ortak Bir Tarih Denemesi’, ‘Ermeni Ulusal Demokratik Hareketi’, ‘Jenosit 1915’, ‘Kemalist ‹ktidar ve Bat› Ermenistan’›n ‹ﬂgali’, ‘Cumhuriyet’in Etnik Yok Etme ve Yay›lma Politikalar›’, ve ‘Soyk›r›m ve Etnik Yok Etme Politikalar›n›n Tart›ﬂ›lmas›’ baﬂl›kl› beﬂ bölümün yan› s›ra, ‘‹smi De¤iﬂtirilen Yerleﬂim Yerlerinin Etimolojik Kökenleri’ baﬂl›kl› bir ek bölümden oluﬂuyor. Ermeni tarihini, sanat›n›, mücadelesini ve soyk›r›m›n ac› yüzünü ö¤renmek isteyenler için bir baﬂyap›t.
Halklar›n, tüm mücadele araçlar›n› kullanarak ve egemene sadakatten uzak durarak uluslaﬂabilece¤ini savunan ﬁahan Natalie, Nemesis’i kurarak, Talat’›, Bahattin’i, Cemal’i ve onlar›n yandaﬂlar›n› cezaland›rd›. Natalie’nin tecrübelerinin ve teorik birikiminin eseri, 1920’li y›llarda yay›mlanan Biz Ermeniler ve Türkler’in bugüne kadar Türkçeye çevrilmemiﬂ olmas› önemli bir kay›p.
Ermeni K›z› A¤çik, arta kalm›ﬂ ancak bir an bile asil duruﬂunu elden b›rakmam›ﬂ Ermeni kad›n›n›n roman›. Sürgün yollar›nda yaﬂama ﬂans›na eriﬂenlerin ac›lar›n› Yusuf Ba¤›n’›n kaleminden ö¤renmek, insanl›¤› yeniden keﬂfetmek gibi bir ﬂey. ‹nsan›n, o insanl›¤a “Yaz›klar olsun” diyesi geliyor.
Ermeni-Kürt dostlu¤unun savunucular›ndan, mücadelenin s›ca¤›n› bire bir yaﬂayan Garo Sasuni’nin dev eseri Kürt Ulusal Hareketleri ve 15. yy’dan Günümüze Ermeni-Kürt ‹liﬂkileri’ni okumadan geçmek eksikliktir.
David Kherdiyan, Hilalin Gölgesinde Bir Ermeni K›z›n Yazg›s›’nda, yok edilenler, yollara da¤›t›lanlar, ölüm yollar›na düﬂürülenlere yap›lanlar› anlat›rken; sizlere, bizlere insanl›¤›m›z› hat›rlat›yor.
Pavlonya Sok. Nuho¤lu ‹ﬂhan›, No: 10 / 4, Kad›köy - ‹stanbul Tel&Fax: 0216 347 26 44, e-Mail: periyayinlari@yahoo.com.tr
• 1981’de Adam Yay›nlar›’n› kurarken hedefleriniz ve hayalleriniz nelerdi? Adam Yay›nlar›’n›n kuruluﬂ amac›n› iki eksende ele almak gerekir. ‹lki, Türk ve dünya edebiyat›n›n –çocuk edebiyat› d›ﬂ›ndaki– bütün alanlar›yla, edebiyat› besleyen eleﬂtiri, inceleme, araﬂt›rma gibi alanlarda de¤erli, kal›c› kitaplar yay›mlamak. ‹kincisi ise, yay›nlar›n› ilkeli bir tutumla seçip, y›llar içinde bütünsellik kazanacak bir program dahilinde, planl› bir ﬂekilde yürütmek. • Bu amac›n›z› gerçekleﬂtirdi¤inizi söyleyebilir miyiz? Gerçekten de epeyce bir yol kat ettik. ﬁiir, roman, öykü, oyun, eleﬂtiri, deneme, inceleme ve araﬂt›rma ana dallar›nda, bugüne dek, 50 ülkeden 223 yazar›n, 1000’in üzerinde kitab›n› yay›mlad›k. Adam Yay›nlar› k›sa sürede önde gelen bir edebiyat yay›nc›s› haline geldi. • Adam Yay›nlar›, kurumsal olarak, Türkiye’de kitap yay›nc›l›¤› tarihinde nas›l bir yere sahip? Bugün Türkiye’de, edebiyat yay›nc›l›¤› alan›nda, yirmi sekiz y›l öncesine k›yasla daha sistemli, daha kurumsallaﬂm›ﬂ bir ortam varsa, bunun oluﬂmas›nda Adam Yay›nlar›’n›n pay› vard›r. Eskiye göre daha çok say›da yazar›m›z, ﬂairimiz geçimini kitaplar›n›n gelirlerinden
lar›n yap›tlar›n› yay›mlad›k. Shakespeare’den Tolstoy’a, Dostoyevski’den Pasternak’a, Faulkner, Jack London, Joseph Conrad, John Dos Passos, Coetzee, Gordimer, Seferis, Kavafis, Balzac, Baudelaire, Gogol, Çehov, Henry James, Hemingway, Rilke, Heine, T. S. Eliot, E. Allan Poe, Graham Green, Conrad, Dickens, Turgenyev, John Berger, Abdülrezzak Gurnah’a kadar uzanan, büyük ve görkemli bir liste bu. • Son dönemde, cep kitab› format›nda, özel tasar›mlarla bas›lm›ﬂ kitaplar›n›z ilgi çekiyor. Bu diziden söz edebilir misiniz? 2000’li y›llar için Türkiye’de bir ilkti bu giriﬂimimiz. ‘Adam ﬁiir Klasikleri’ ve ‘Adam Düzyaz› Klasikleri’ baﬂl›klar› alt›nda, özel kâ¤›da bas›l›, sert ciltli, toplam 64 kitap yay›mlad›k. Bunlar, küçük, ciltli, kitapseverlerin saklamak isteyecekleri türden, gerçekten de ‘mücevher gibi’ kitaplar...
• Birkaç y›ld›r, Adam Yay›nlar›’n›n faaliyetini durdurdu¤undan söz ediliyor. Bu konuda neler söyleyeceksiniz? Yay›nevimiz son 3-4 y›ld›r güç bir dönemden geçiyor. Bunun nedenleri var elbette, ama bunlar›n üstünde durmak istemiyorum. Bu son y›llar› daha çok, baz› yay›nlar›m›z›n yeni bas›mlar›n› yaparak geçirdik. Ama boﬂ durmad›k, ayn› zamanda, yay›nc›l›¤›n ülkemizdeki yeni görünümü çerçevesinde önümüzdeki dönemde kendimize nas›l bir yeni yer bulaca¤›m›z›n da haz›rl›klar›n› yapt›k. Bu haz›rl›¤›n ürünlerini k›sa sürede görmeye baﬂlayaca¤›m›z› umuyorum. • Adam Yay›nlar›, ﬂiire her zaman a¤›rl›kl› bir yer verdi. Bu alanda nas›l bir program izlediniz? Naz›m Hikmet, Orhan Veli, Oktay Rifat, Melih Cevdet Anday, Behçet Necatigil, Özdemir Asaf, Metin Elo¤lu, Sabri Alt›nel, Can
• Edebiyat›n di¤er alanlar›nda da, Türkiye edebiyat›na damga vuran birçok yazar›n kitaplar›n› yay›mlad›n›z... Evet, Adam Yay›nlar›, büyük ﬂairlerimizin yan› s›ra büyük yazarlar›m›z›n da yay›nevi oldu; Yaﬂar Kemal, Aziz Nesin, Memet Fuat, Kemal Tahir, Fakir Baykurt, Pertev Naili Boratav, Niyazi Berkes, Fethi Naci, Server Tanilli gibi de¤erli yazarlar›n eserleri Adam Yay›nlar› aras›nda yay›mland›. Latife Tekin, Asl› Erdo¤an, Kaan Arslano¤lu, Hasan Ali Toptaﬂ gibi sonraki kuﬂa¤›n öncü temsilcileri de, Adam Yay›nlar› aras›nda yer ald›lar. • Çeviri eserler aç›s›ndan da zengin bir koleksiyon oluﬂturdunuz. Dünya edebiyat›ndan hangi isimlerin kitaplar›n› yay›mlad›n›z? 28 y›l içinde, 5 k›ta, 50 ülkeden ﬂair ve yazar-
dam Yay›nlar›, baﬂta ﬂiir olmak üzere, edebiyat›n tüm alanlar›nda, yirmi sekiz y›ld›r, etkili bir yay›nc›l›k faaliyeti yürütüyor. Yay›nevinin kurucusu Nazar Büyüm’le, Adam Yay›nlar›’n›n dünü, bugünü ve yar›n› üzerine konuﬂtuk.
sa¤layabiliyorsa, bunun gerçekleﬂmesinde de Adam Yay›nlar›’n›n öncü bir iﬂlevi oldu. Bir örnek verecek olursak, edebiyat çevirmenleri 1980’e kadar forma baﬂ›na ücret al›rlard›. Adam Yay›nlar›, kuruldu¤u günden baﬂlayarak, çevirmenlerinin de, yazarlar gibi, düzenli ve yüzdeli bir telif hakk› almalar›n› sa¤lad›. Baﬂka birçok örnek var. 12 Eylül 1980 sonras›nda yönetim kadrosu de¤iﬂtirilen, kuruluﬂ amaçlar›ndan ve 50 y›ld›r yöneldi¤i hedeften sapt›r›lan Türk Dil Kurumu’nda 35 y›l yazman olarak görev yapm›ﬂ de¤erli insan, büyük dilbilimci Ömer As›m Aksoy baﬂkanl›¤›nda bir kurulun Ana Yaz›m K›lavuzu’nu haz›rlamas›na da Adam Yay›nlar› önayak oldu.
Yücel, Edip Cansever, Cemal Süreya, Turgut Uyar, Gülten Ak›n, Ülkü Tamer, Cahit Külebi, Orhon Murat Ar›burnu, Asaf Halet Çelebi, ‹lhan Berk, Cevat Çapan, Ataol Behramo¤lu, ‹smet Özel, Refik Durbaﬂ, Süreyya Berfe gibi, Türk ﬂiirinin önde gelen ﬂairlerini –ço¤unu bütün ﬂiirleriyle– yay›mlaman›n yan› s›ra, 70’lerin ve 80 sonras›n›n genç ﬂairlerine de kap›lar›m›z› aç›k tuttuk. Memet Fuat’›n, Türkçe ﬂiirin zengin birikimini ça¤daﬂ boyutuyla ve toplu olarak ele alan Ça¤daﬂ Türk ﬁiiri Antolojisi adl› eseri, okullar›m›z ve yaz›n›m›z için temel kaynak iﬂlevini, bu y›l 13. bas›m›yla sürdürüyor. Ayr›ca, 20 ﬂairimizi ‘bir parmak bal’ tad›yla yeni okurlara tan›tmak amac›yla haz›rlad›¤›m›z ‘Seçme ﬁiirler’ dizisi de yay›nlar›m›z aras›nda yer ald›.
Documents Similar To Agos Kitap Kirk 1
Ελληνική Ζωγραφική και Χαρακτική_ΜΙ_ΕΛΠ49_2011α (1).pdfUploaded by Ελένη Δρακάκη
Roles_in_construction_projects_v6c.pdfUploaded by Pandula Maddumage