KÖŞE YAZILARI | UĞUR KAYA | Olumsuz Pekiştirme | Antalya Körfez Gazetesi
Olumsuz pekiştirme, istenmeyen bir davranışın oluşmasını engellemek için, davranışı oluşturan etkenlerin ortadan kaldırılmasıdır. Olumsuz pekiştirmenin anlamı, bireyi olumsuz bir biçimde pekiştirmek değil, istenmeyen bir davranışın gerçekleşmesini sağlayan uyaranın ortamda oluşmasını engelleme veya eksiltmedir. Örneğin, çocuk, kendisi için uygun görülmeyen bir zamanda dışarıya çıkmak istediğinde, evde ağlayarak ya da hırçınlıkta bulunarak dışarı çıkmak istemektedir. Anne-baba çocuğun hırçınlığı ve ağlamasından kurtulmak için dışarıya çıkmasına izin vermektedir. Yani, istenmeyen bir durumu ortadan kaldırmak için, yine istenmeyen dışarı çıkma davranışında giderek artma meydana gelmektedir. Yani, dışarı çıkma davranışı olumsuz pekiştirilmektedir.
Pekiştirme tarifesi, bireylerin istenen davranışları yapmasını sağlamak amacıyla, hangi pekiştireçlerin ne tür bir yöntemle ve sıklıkla kullanılacağını belirleyen tarifelerdir. Pekiştireç kullanımı ile ilgili tarifeler aşağıda gösterildiği şekilde uygulanmaktadır:
Gerçekleştirilmesi istenen davranışın her yapılışında pekiştireç verilmesidir. Sürekli pekiştirmenin mantığında bire-bir pekiştirme vardır. Istenen davranış yapıldığında; yer, zaman, miktar, sıklık vb. hiç bir ayırım gözetmeksizin o davranışın ardından pekiştireç verilir.
Istenen davranış yapıldığında, davranışın yapılma sıklığı ya da davranışın miktarına bağlı olarak pekiştireç verilmesidir. Dört türü vardır:
Sabit Aralıklı Pekiştirme (Sabit zaman aralıklı):
Istenen davranışın düzenli bir şekilde yapıldığı durumlarda, periyodik zamanlama ile pekiştireç verilir. Örneğin, her ayın 15'inde maaş alınması, her cuma günü bir sınıfa ödül verilmesi, her hafta çocuğa harçlık verilmesi, dinleme becerileri geliştirilmeye çalışılan çocuğa karşındakini dinlediği her 60 saniye için bir pekiştireç verilmesi gibi.
Değişken Aralıklı Pekiştirme (Değişken zaman aralıklı):
Istenen davranış yapıldığında, düzenli olmayan, rutine bağlanmamış bir zamansal süreçle pekiştireç verilir. Örneğin, bazen gün içinde bir kaç kez pekiştireç verilebileceği gibi, bazen haftada bir kaç kez ya da ayda bir kaç kez pekiştireç verilebilir. Dinleme becerileri geliştirilmeye çalışılan bireyin ortalama 2 dakikada bir pekiştirilmesine karar verilebilir. Ancak birey, önce dinlediği ilk 3 dakikanın sonunda, sonra dinlediği 1. dakikanın sonunda sonra, dinlediği 2. dakikanın sonunda pekiştirilirse pekiştirecin ne zaman geleceğini bilemez, ama ortalama 2 dakikada bir pekiştirilmiş olur.
Sabit Oranlı Pekiştirme: (Sabit tepki oranlı )
Istenen davranışın birim değerine göre verilen pekiştireçlerdir. Yapılması istenen davranışlarla ilgili önceden belirlenen bir oran esas alınarak ödüllendirme yapılır. Örneğin, her 5 matematik problemini çözdüğünde yıldız alma, her 2 ödev yaptığında çikolatayeme gibi.
Değişken Oranlı Pekiştirme: (Değişken tepki oranlı)
Istenen davranışın birim değerinde bir standart oluşturmadan verilen pekiştireçlerdir. Örneğin, çizgi çalışması yapan bir çocuğun ortalama 3 çizgiden sonra pekiştirilmesine karar verilebilir. Birey 2 çizgi çizdikten sonra, 4 çizgi çizdikten sonra, 1 çizgiçizdikten sonra, 5 çizgi çizdikten sonra pekiştirilirse pekiştirecin ne zaman geleceğini bilemez. Ama, ortalama 3 çizgide bir pekiştirilmiş olur.
Korona üretimin kalbine vurdu