Posted by admin on 30 Temmuz 2015
Elektronik sigara tanımı ve çalışma sistemi Elektronik sigara konusundaki ilk düşünce 1963 yılında ABD’de Herbert A. Gilbert tarafından geliştirilmiş, bu düşünce 17 Nisan 1963 tarihinde 273624 numaralı belge ile Amerikan Patent Ofisine iletilmiş ve 17 Ağustos 1965 tarihinde 3200819 numaralı patent belgesi ile tescil edilmiştir .
Gilbert tarafından geliştirilen düşünce 2003 yılında Çin’de Hon Lik adlı bir eczacı tarafından geliştirilerek bugünkü elektronik sigara haline getirilmiş ve 2004 yılında da Çin’de ilk kez Ruyan firması tarafından üretilmeye başlanmıştır. Üretildikten sonra Türkiye’nin de dahil olduğu (Brezilya, Kanada, Finlandiya, İsrail, Hollanda, İsveç, İngiltere gibi) çok sayıda ülkede kullanıma girmiştir. Sonraki yıllarda çeşitli firmalar da bu ürünü çeşitli adlarla üretmeye ve pazarlamaya başlamışlardır. Bugün için elektronik sigara üreten en az 24 firma olduğu bilinmektedir. Cihaz esas olarak (kartuş, buharlaşma odacığı ve pil) olmak üzere 3 kısımdan oluşmaktadır (Şekil 1). Bu ana bölümlerden oluşan cihazın bir ucunda ağızlık, diğer ucunda da, kırmızı renkli bir ışık. Günümüzde cihazın değişik modifiye şekilleri üretilmiş ve kullanıcılara sunulmuştur.
Çeşitli ülkelerde “electronic cigarettes, e-cigarro, electro smoke, green cigarettes, smart smoke” gibi değişik adlar ile satışa sunulmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü bu cihazlara genel bir isim olarak Elektronik Nikotin Sağlama Sistemi (ENDS; Electronic Nicotine Delivery System) adını vermektedir. Bu ürünlerin bazılarının tütün endüstrisi tarafından geliştirildiği de bilinmektedir. İnce-uzun, sigara veya puro benzeri olan aracın bir ucunda ağızlık, diğer ucunda da bir ışık vardır. Pil ile çalışan cihazın içine yerleştirilen kartuş içinde nikotin ve diğer maddeler (su, propilen glikol ve koku verici maddeler) bulunmaktadır. Koku verici maddeler tütün kokusu veya mentol olabildiği gibi, nane, vanilya, çikolata, kahve veya çeşitli sebze, meyve (çilek, elma, üzüm, kiraz vb.) kokuları da olabilmektedir. Hatta bilinen sigara markalarının kokularını taklit eden kokuya sahip olan ürünler de vardır. Kartuş içinde değişik miktarlarda (0 ile 16-18 mg.) nikotin bulunmakta, bu şekilde ürünün “hafif”, “normal” gibi değişik formları tüketiciye sunulmaktadır. Böylelikle, giderek azalan dozlarda nikotin içeren ürünlerin kullanımı yolu ile, nikotin replasmanı yaklaşımı benzeri bir uygulama yapılması hedeflenmektedir.
Kullanıcı ağızlık tarafından nefes çektiği zaman buharlaşma odacığı içindeki sensör cihazı aktive etmekte, kartuş içindeki nikotin ve diğer maddeler buharlaşarak nefes ile akciğerlere ulaşmaktadır. Bu sırada cihazın diğer ucunda kırmızı ışık yanmaktadır. Böylelikle sigara (veya tütün ürünü) içmenin davranışsal özellikleri yaşanmakta, ama kullanım sırasında vücuda sadece nikotin alınmakta, sigara dumanında bulunan diğer maddeler vücuda girmemektedir. Ayrıca elektronik sigara kullanımı sırasında tütün dumanından pasif etkilenim de söz konusu değildir. Bununla birlikte kullanıcının nefes vermesi ile bir miktar nikotin ortama yayılabilmektedir. Biten kartuş yenisi ile değiştirilebilmektedir. Değişik firmaların ürettiği ürünler internet ortamında 2011 yılında 130 TL ile 200 TL dolayında fiyatlara alınabilmektedir. Beş tane kartuş bulunan yedek kartuşların fiyatı ise 20 TL dolayındadır. Bulgaristan’da da cihaz 70 ABD Doları ve kartuş da 10 ABD Doları dolayında satın alınabilmektedir. Bazı kişiler biten kartuşu doldurmak suretiyle de kullanabilmektedir. Kullanım amaçları ve kullanımda karşılaşılan durumlar Üretici firma elektronik sigarayı, sigara bırakmak isteyenlere yardım sağlamak amacı ile ürettiğini, cihazın nikotin replasmanı amacı ile kullanılabileceğini belirtmektedir. Bu düşünceye göre sigarayı bırakmak isteyen kişiler nikotin gereksinimlerini gidermek için bu cihazı kullanabileceklerdir. Ancak elektronik sigara adı ile satılan araçların laboratuar ortamında değerlendirilmesi sonucunda, cihazların çok değişik düzeylerde nikotin içerdikleri ortaya konmaktadır. Bu nedenle elektronik sigara kullanan kişiler değişik miktarlarda nikotin almaktadır.
ABD’de Gıda ve İlaç Yönetimi (FDA; Food and Drug Administration) tarafından yapılan çalışmada, aynı miktar nikotin içerdiği belirtilen üç farklı elektronik sigaranın farklı düzeyde nikotin içerdiği, buna karşılık nikotin miktarı sıfır olarak belirtilen kartuş içinde ise az dozda da olsa nikotin bulunduğu saptanmıştır. Elektronik sigara kullanımı yolu ile genel olarak sigaraya göre daha düşük dozlarda nikotin alınmaktadır. Bu durum, sigarayı bırakmak isteyen kişiler açısından cesaret kırıcı olmakta,sigara bırakma çabasının başarısızlıkla sonuçlanmasını doğurmaktadır. Öte yandan özellikle tekrar doldurulan kartuşlar açısından bir başka tehlike söz konusudur. Yeniden dolum sırasında bazı kartuşlara 1000 mg’a kadar nikotin doldurulabilmektedir ki bu miktar, kullanıcıların sağlığı açısından risk oluşturmaktadır. Çünkü çocuklar için 10 mg yetişkinler için de 30-60 mg dozunun öldürücü doz olduğu bilinmektedir.
Sağlık riskleri varmıdır? Elektronik sigara başlangıçta sigara içmeye alternatif olarak düşünülmüş, arkasından da sigarayı bırakmak isteyenlere destek sağlayabileceği düşüncesi ile çok miktarda üretilmiştir. Bugün için elektronik sigaranın sağlık üzerindeki etkileri konusunda yeterli bilgi yoktur. Bununla birlikte cihazın kullanılması sırasında oluşan buhar analizlerinde bazı önemli bulgular elde edilmiştir. ABD Gıda ve İlaç Yönetimi (FDA) tarafından iki firma (NJOY and Smoking Everywhere) tarafından üretilmiş olan 19 ürünün analizi sonucunda, incelenen buhar örneklerinin çoğunda “tütüne özel nitrozamin”ler (TSNA; Tobacco-Specific Nitrosamines), etilen glikol, dietilen glikol ve tütüne özel bazı maddeler (impurites) bulunmuştur . ABD’de Kaliforniya Üniversitesi’nde yapılan bir çalışmada, otomobil içinde dumandan kalıntı olarak bulunan nikotinin ortamda bulunan nitröz asit ile birleşerek “tütüne özel nitrozamin”lere dönüştüğü gösterilmiştr. Öte yandan FDA tarafından yapılan değerlendirmelerde, piyasadan alınan elektronik sigaraların analizi sonucunda, 100 ml. örnekte 26,8 ile 43,2 mcg. nikotin saptandığı ve analiz sonucunda bulunan nikotin miktarlarının, ürün etiketinde yazılı olandan oldukça farklı miktarlarda olduğu bulunmuştur. Gönüllü kişilerde yapılan bir çalışmada solunum fonksiyonları ile ilgili (zorlu vital kapasite, birinci saniyedeki ekspirium hacmi vb.) temel göstergelerde elektronik sigara kullanan kişiler ile kontrol gruptaki kişiler arasında anlamlı bir fark bulunmamış olmakla birlikte, ekspirium havasındaki nitrik oksit miktarında azalma ve periferik solunum yolları direncinde artma meydana geldiği gözlenmiştir. Ayrıca elektronik sigara kullanımının uzun süreli etkileri iyi bilinmemektedir ve ileri araştırmalarla değerlendirilmesi gerekmektedir.
Elektronik sigara, sigarayı bırakma yöntemi olabilirmi? Dünya Sağlık Örgtü elektroniksigara nikotin sağlama sistemlerinin, sigara bırakma amacı ile kullanımının bilimsel bir temeli olmadığını ve bu amaçla kabul edilebilir bir yöntem olamayacağını ifade etmektedir. Bunun başlıca nedeni, elektronik nikotin sağlama sistemleri aracılığı ile alınacak nikotin miktarının belirli olmayışı ve nikotin replasmanı tedavisi amacı ile kullanım için istenen dozların sağlanmasının olanaksızlığıdır. Bu cihazların kullanımı yolu ile alınan nikotin miktarlarının çok değişken olduğu ve ürün etiketinde yazılı olan miktardan farklı olduğu çeşitli çalışmalarda ortaya konmuştur. Sigara bırakma konusu esas olarak nikotin bağımlılığının ortadan kaldırılması sürecidir.
Elektronik sigara kullanan kişilerde nikotin kullanımı devam ettirilmektedir ve bu durum, sigarayı bırakanlarda uygulanan nikotin replasmanı tedavisinden farklıdır. Nikotin replasmanı tedavisinde kişinin aldığı nikotin miktarı net olarak bilinmektedir ve programlı şekilde giderek azalan dozlarda nikotin alınmaktadır. Elektronik sigara kullananlarda ise kartuşların içerdiği nikotin miktarı değişken olduğundan doz ayarlaması yapılması güçtür. Ayrıca elektronik sigara kullanımı ile sigara içmenin (ağıza sigara koyma, nefes çekme, duman-buhar soluma, ucunda yanan ışık vb.) bütün davranış özellikleri sürdürülmektedir. Sonuç olarak elektronik sigaranın sigara bırakma yöntemi olarak kullanılması söz konusu değildir. Ayrıca nikotin içeren bir ürün olduğundan, DSÖ ülkelerin elektronik nikotin sağlayıcı sistemlerle ilgili düzenlemeler yapmasını önermektedir .
Türkiye’de durum Türkiye’de elektronik nikotin sağlama sistemlerinin ithali, reklamı ve satışı Sağlık Bakanlığı ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’na bağlı Reklam Kurulu tarafından 2008 yılı başında yasaklanmıştır. Yasaklamadan önceki dönemde Tarım Bakanlığı’ndan alınan izin ile bir süre ithalatı yapılmış ve satılmış, ancak yasaklamadan sonra resmi olarak satışı yapılmamıştır. Bununla birlikte kişiler elektronik satış yolları ile ürünü elde edebilmekte ve kullanmaktadır.
elektronik sigarasigara bırakma