Etiyopyalılar Kendi Kültürünü, Tarihini Batılılardan Öğreniyor
Bugünlerde Etiyopyalıları rahatsız eden bir şey var. O da diğer Afrika ülkeleri gibi kendini doğrudan kendi araştırmacıları ile değil de Batılı aydınlardan öğrenmesi. Buna örnek olarak, Addis Ababa Üniversitesi bünyesinde bulunan Etiyopya Çalışmaları bölümünde yönetim kadrosunun ve araştırmacılarının çoğunluğunun Batılı olması verilebilir. Fatma Yıldız yazdı.
22 Ocak 2018 Pazartesi 16:25
Dil, tarih ve kültür bir toplumu toplum yapan en temel unsurlardan. Bunlardan birinin halk nazarında hak ettiği değeri görmemesi ise, toplumda yozlaşmanın ayak seslerinin duyulmaya başlaması neticesini doğuruyor.
Afrika kıtası bu tür yozlaşmaya sahne olmuş ülkeleri içinde barındırıyor. Sömürgeci güçlerin Afrika ülkelerinde uygulamış oldukları dil politikaları yüzünden su an pek çok Afrika ülkesinin resmi dili İngilizce ve Fransızca. Bu dil politikaları aracılığıyla sömürge yapacakları ülkelerin tarihlerine, edebi eserlerine ve kültürlerine de müdahale etti Batılı güçler. Örneğin, Avrupalılar, Batı medeniyetini ileri ve modern olarak vasıflandırırken özellikle Afrika toplumlarını ırken ve kültürel olarak geri gördü ve “Afrikalıların inançları, dilleri, kültürleri ve yaşam biçimleri ile geri kaldıkları ve bu yüzden Avrupalılar tarafından modernleştirilmeye ihtiyaçları olduğu” görüşü etkili oldu
Sömürgeci güçler, kendilerinin istedikleri doğrultuda, Afrikalı aydınları da emellerine alet ederek, Afrikalıların tarihini yine kendi dillerinde yazmaya kara kıta insanını mecbur bıraktı. Bu süreçte sömürüye karşı direnen ve kendi kültürlerine sahip çıkan çok sayıda entelektüelin olduğunu da söylemek gerekiyor. Batıda eğitim almış olmasına rağmen Afrikalı birçok aydın, Afrika’da yaşanan zulme başkaldırmış ve yazdıklarıyla milli bir duruşa öncülük etmişlerdir. Ngugi isimli Kenyalı yazar İngilizce olarak edebi türde eser vermenin yanında, son zamanlarda kendi dilinde (Gikuyu) eserler kaleme almıştır. Fakat tüm bunlara rağmen, pek çok Afrikalı yazar eserlerini yabancı dilde vermişlerdir. Örneğin; Negritude Movement denilen zencilik hareketi savunucuları Emanual Obiechina ve Lyan Kasteloot ve Amerikalıların Amerika’da bulunan Afrikalılara hoş olmayan tabirlerle yaklaşmalarına tepki gösteren ve “siyah güzeldir” sloganı ile başlayan Harlem Renaissance hareketi takipçileri Longstone Hughes ve Charless S. Johnson bunlar arasında.
Etiyopyalıların Etiyopya’yı Batılı kalemlerden okuması
Etiyopya ise, Afrika kıtasında bulunan diğer ülkelere pek benzemiyor. Bu ülke, Afrika kıtasında bulunan Liberya ile birlikte, sömürgeleştirilmemiş bir ülke. Buna rağmen, Etiyopya, bugünlerde ciddi tartışmalara gebe. Sebebi ise, Etiyopya çalışmaları üzerine araştırma yapanların ve Etiyopya tarihi ve kültürleri üzerine yazanların Batının etkisinde ve yabancı dilde yazıyor olması. Dolayısıyla Etiyopyalı aydınlar, yabancı dil çıkmazı içinde büyük bir çelişki içindeler.
Aslında Etiyopyalıların kendilerine özgü alfabeleri ve dilleri var. Alfabeler ve diller dememin sebebi de federal yönetime sahip bu ülkenin her bölgesinin farklı bir dili ve alfabesinin mevcut olması. Bu durumu yüzyıllardır muhafaza etmeyi başarmışlar. Ancak bugünlerde Etiyopyalıları rahatsız eden bir şey var. O da diğer Afrika ülkeleri gibi kendini doğrudan kendi araştırmacıları ile değil de Batılı aydınlardan öğrenmesi. Buna örnek olarak, Addis Ababa Üniversitesi bünyesinde bulunan Etiyopya Çalışmaları bölümünde yönetim kadrosunun ve araştırmacılarının çoğunluğunun Batılı olması verilebilir. Asıl üzerinde durulması gereken nokta şu ki, Batılı araştırmacıların, buranın resmi dili olan Amharcayı bilmek zorunda olmadıklarını ama Etiyopyalı öğrencilerin İngilizce, Fransızca veya Almancayı bilmeleri gerektiğini dile getiriyor olması.
Bu durum ise, Etiyopyalı öğrencilerin, araştırmacıların, yazarların ve aydınların kendilerini Batılılara anlatmak için yabancı dil öğrenme merakının ortaya çıkmasına ve nihayetinde de Batılı tarzda eğitimi ve öğretileri üstün kabul etmesine sebep oluyor.
Etiyopyalı gençler, İngilizceyi iş bulma fırsatı olarak görüyor
Öte yandan, yerel dilleri önemsemeyen ve kültürlerine yabancılaşarak araştırma yapan Etiyopyalılar ciddi tepkiler almakta. Etiyopya’daki milliyetçi yazar ve aydınlar bu durumdan rahatsız olduklarını açık bir şekilde ortaya koyuyorlar. Yazarların ve akademisyenlerin gerek yazılarında gerekse derslerinde bunu defaatle dile getirdikleri görülüyor.
Bu probleme çözüm olarak, gençlerin kendi dillerini ve kültürlerini bilmeleri gerektiği, daha sonra yabancı dile hakim olmalarının gerekliliği vurgulanıyor. Batı hegemonyasından kurtulmak ve doğruların yazılması için Etiyopya Çalışmaları bölümünde araştırma yapan yabancılara mutlaka buranın dillerini öğrenmeleri tavsiye ediliyor. Etiyopya kültürünün ve medeniyetinin Batı-dış odaklı öğreniminden kaçınılması ve bilginin esas sahipleri tarafından üretilmesi amaçlar arasında. Fakat genç nesillerin bu önlemlere pek kulak astığı söylenemez. Zira Etiyopyalı gençler, İngilizceyi iş bulma fırsatı olarak görüyor, ayrıca onlar durumun ciddiyetinin de pek farkında değil ve sırf bu yüzden nesillerin kendi dillerinden uzaklaşıp İngilizceye hakimiyetlerinin artması neticesinde ailede kuşak çatışmalarının başlama olasılığı aşikar.
Sonuç olarak, hiç sömürge olmamış Afrika ülkesi olan Etiyopya’nın günümüzde diğer Afrika ülkeleri gibi küçümsenmekten kurtulma ve kendini, kendi dilinde ve yabancı dilde, kendi kültürünü ve değerlerini özümsemiş kişiler tarafından anlatma çabaları; dil, tarih ve kültür yozlaşmasından kurtulma gayretleri dikkate şayan.