İktisat, Edebiyat ve İnsan'ın Kesişim Kümesi - İslam İktisadı | İslam İktisadı
Yrd.Doç.Dr. Zeynep Hafsa Aström
Bu bağlamda insanın hal-i pür melalini belki de en özgür ve yalın haliyle ortaya koymaya çalışan edebiyat ile iktisadın kesişme kümesi geldi gündeme. Bu vesileyle ben de bir süredir çeşitli sebeplerle denk gelip ya kağıda ya zihnime kaydettiğim ilgili kesişme kümelerinden bazı örnekleri paylaşayım istedim.
De Soto: Antik çağ örnekliği
Edebi metinlerin insan-iktisat arası ilişkileri kayıt altına almasına değil ama o ilişkileri bizatihi yönlendirmeye dair olanları hakkında da örnekler vardır. Bizim için buna dair güzel bir örnek, Ahmed Midhat Efendi’nin (1844-1912) hikayeleridir. Zira kendisi liberal iktisadi görüşlerin Osmanlı’ya sirayet etmeye başladığı zamanları tecrübe etmiş olup klasik homo economicus tiplemesi yerine hikayeleriyle buna alternatif, bizden ‘iktisadi insan’ örnekleri sunmaya çalışmıştır. Buna dair örnek bir eseri, Felatun Bey ile Rakım Efendi’dir. Eserde, bu iki kişi üzerinden iki düşünce yapısı ve hayat tarzının karşılaştırılması söz konusudur. Nitekim farklılık, bu iki kişi için seçilen ünvanlarla dahi sezdirilmek istenmektedir; ‘bey’e karşılık ‘efendi’…
Şimdiki zamandan bir hikâyeci
İktisat-roman-insan üçlemesi deyince aklıma ilk gelen isim Ayn Rand (gerçek ismiyle Alisa Zinovyevna Rosenbaum, 1905-1982) oluyor. Çünkü hacimli de olsalar hemen her romanını okumuş bir insan olarak o zamanlar tamamen fark edemesem de şimdi ayırdına varıyorum ki onun romanları baştan sona neo-klasik liberal iktisadın ütopik bir güzellemesini yapma amacını taşımaktadır.
Bizden bir roman örneği: Cüda
Her ne kadar romanın temel konusu olmasa da ara ara ilginç iktisadi davranış örnekleri ve çıkarımları bulabileceğiniz, Halil İbrahim İzgi tarafından kaleme alınmış bir roman Cüda. Bu eserden şu ilgili örneği paylaşabilirim: “Hayfa’da ziraatın gelişmesi için yeni usul ürün almak, çeşitleri geliştirmek için yatırımlara ihtiyaç vardı. Bunun için de çiftçilerin krediye ihtiyaçları oluyordu. Bankalar da bu ihtiyacı görmüşler ve şehre yerleşmişlerdi. Ziraat Bankası bunlardan biriydi…” Bankacılığın bir yerde gelişmesine dair ihtiyaç zincirini özlü bir şekilde açıklayan bir alıntı bu. Kitaptaki buna benzer tespitlerin hepsi araştırılıp tarihe uygun olarak paylaşıldıysa 20. yy başındaki Bosna ve Kudüs iktisadına dair çok ilginç bilgiler de edinebileceğiniz bir roman İzgi’ninki.
zeynep hafsa aström
Önceki İçerikKTO Karatay’da İslam Ekonomisi ve Finansı Lisans Bölümü Açıldı
Sonraki İçerikYeni Ekonomik Model Sunmalıyız