Türk Edebiyatı'nın en önemli temalarından bazılarını konu alan bir liste yapıyor olsak, şüphesiz Batılılaşma ve "Doğu - Batı" karşılaştırması gibi konular bu listede yer alırdı.
Neredeyse Türkçe roman yazılmaya başlandığı günden itibaren pek çok eserin yazılmasına ilham veren bu temayı daha iyi anlamak için, aşağıdaki beş roman harika başlangıç noktaları olabilir. Özellikle Türk Edebiyatı'nın gelişimini de görebilmek isteyenler için, listemizi kronolojik olarak sunuyoruz.
1 - Felatun Bey ve Rakım Efendi (Ahmet Mithat Efendi)
İster bu romanları okumuş olun, ister yalnızca okuldaki edebiyat derslerinden hatırlayın, muhtemelen Tanzimat Edebiyatı ile "yanlış batılılaşma" kavramı arasındaki bağlantıyı hatırlıyorsunuzdur. Bu şekilde düşündüğünüzde, aslında Tanzimat döneminde yazılan pek çok romanı Doğu - Batı teması etrafında değerlendirmek mümkün hale geliyor.
Ancak bu temayı, bu kadar net bir şekilde başlığına taşıyan, merkeze yerleştiren en önemli eserlerden bir tanesi, Ahmet Mithat Efendi'nin Felatun Bey ve Rakım Efendi" romanı. Batı özentisi Felatun Bey ile, "Batı'nın iyi yanlarını alıp" özünü kaybetmemeyi başaran Rakım Efendi'nin hayatlarını konu alan eser, listemizin başında yer alıyor.
2 - Kiralık Konak (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)
Doğu - Batı teması ile özdeşleşmiş romanlardan bir tanesi de, Yakup Kadri'nin Kiralık Konak'ı. Bu iki farklı kültürün, tek bir çatı altında yaşama çabasını konak imgesi üzerinden anlatan Yakup Kadri, her iki kültüre de eşit yer ayırdığı için günümüzde hala önemini koruyan bir eser.
3 - Fatih - Harbiye (Peyami Safa)
Başlığı bile bu temayla özdeşleştirilen önemli romanlarımızdan bir tanesi de, Peyami Safa'nın Fatih - Harbiye eseri. Hem doğulu, hem batılı karakterlerin yaklaşımlarını göstermeye çalışan Yakup Kadri'nin aksine, Peyami Safa bu romanda Batı'nın etkisi karşısında kendi kültür ve değerlerimizi korumanın önemine dikkat çekmeye çalışıyor.
4 - Bir Bilim Adamının Romanı (Oğuz Atay)
Bir Bilim Adamının Romanı, aslında Doğu - Batı konusu ile özdeşleşmiş bir eser değil, burada da biraz listemizin "farklı" yanı, "sürprizi" olarak yer alıyor. Ancak, bu temayla alakasına dikkat edilerek okunduğunda, Oğuz Atay'ın, romanın özellikle de orta noktalarına doğru, bu konuyu açıkça tartıştığı, romanın "kahramanı" Mustafa İnan'ı bu konu üzerinden değerlendirdiği rahatlıkla görülebiliyor.
5 - Beyaz Kale (Orhan Pamuk)
Listemizdeki son kitap ise, biraz daha modern bir eser olan Beyaz Kale. Orhan Pamuk'un pek çok eserinde karşımıza çıkan Doğu - Batı teması, en çok bu eserde merkeze konuluyor. Romanın gidişatı hakkında fazla bilgi vermeden, Orhan Pamuk'un Doğu ve Batı'yı bir madalyonun iki yüzü gibi ele aldığını söylemek, herhalde bu kitabı tanımlamanın en iyi yollarından bir tanesi.
Doğu - Batı konusu, neredeyse Türk Edebiyatı'nda roman yazılmaya başlandığı günden beri işlenmekte olan bir konu. Beş maddelik bu listemiz, elbette dahil edilebilecek onlarca eserin tamamını kapsamıyor. Bunlar, yalnızca iyi bir başlangıç için tercih edilebilecek romanlar. Daha fazlasını, ilerleyen günlerde sitemize ekleyeceğiz!