Bu da Afganistan tipi seçim sistemi
Seçimin eşekleri: Afgan seçiminin lojistik yönü altyapı yokluğunda yetkililerin kâbusu. En sıkı çalışanlar ise eşekler. Zira oy pusulalarının bulunduğu kutular kuş uçmaz kervan geçmez yerlere üç helikopter dışında 3 bin eşekle taşınıyor. FOTOĞRAF: REUTERS
Afganlar yarın başkanlık seçimi için sandık başında. Taliban tehdidine seçmen kartı karaborsası eklenince adillikten bahseden kalmadı
KÂBİL - Afganistan, Taliban saldırıları yetmezmiş gibi hile yapılacağı alametlerinin gölgesinde yarın tarihinde ikinci kez başkanlık seçimine gidiyor. Dün Kabil’in merkezine roket atan Taliban, başkanlık sarayının kenarını isabet ettirip içerde hasar yarattı, ama ölen ya da yaralanan olmadı. Böylece seçmene mesaj veren Taliban, başkentin yoğun Celalabad yolunda da bombalı araçla saldırı düzenleyip yedi sivilin ölümüne, 52’sinin yaralanmasına yol açtı. Güneydeki Uruzgan’da askeri karargâha intihar saldırısında üç askerle iki sivil öldü. Kuzeyde bir il meclisi adayı öldürüldü.
17 milyon seçmenin 7 bin seçim merkezine çağrılacağı seçimde oy pusulalarında ikisi kadın 41 aday var. Ama aslında bazılarının Devlet Başkanı Hamid Karzai lehine çekilmesi sebebiyle gerçek aday sayısı 30 civarı. Karzai’nin asıl rakipleri eski Dışişleri Bakanı Abdullah Abdullah, eski Maliye Bakanı Eşref Gani ve egzantrik vekil Ramazan Başardost.
BBC ise, Afgan bir çalışanını Kabil’de tebdilen araştırmaya çıkarıp seçimde hile ve yolsuzluk kanıtlarını buldu, binlerce seçmen kartının satılığa çıkarıldığını ve binlerce dolarlık rüşvet döndüğünü duyurdu. Satılık seçmen kartlarıyla görüntüleri yayımlanan BBC çalışanı, tanesi 10 dolardan 1000 seçmen kartı için teklif aldığını belirtti. Pek çok bölgesi gözlemcilerin ulaşamayacağı kadar ücra olan Afganistan çapında kaç seçmen kartının satılığa çıktığını bilmek mümkün değil.
Oyları ver, dolarları al
Hile suçlamaları ayyuka çıkarsa, kazanan aday meşruiyet sorunu yaşayabilir. Zira Abdullah’ın kampanyası, İran tipi protesto uyarısı yaptı. Ancak Batılı yetkililer, Afgan seçiminde Batı standardı aranmaması gerektiği, hile karışsa bile hiç seçim yapılmamasından iyi olduğunu savunuyor. Yine de ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton ‘Afganların yolsuzluğa pabuç bırakmaması ve şikâyetlerle derhal adilen ilgilenmesi’ çağrısı yaptı. 100 bin ABD ve NATO askerine rağmen bu ay Kabil’de NATO karargahının anakapısı dahil bir dizi saldırı yapan Taliban, dün de seçmeni o atmaması için uyarırken, NATO seçim günü operasyon yapmayacak.
Batı’ya göre ‘gelecekteki lider’
48 yaşındaki göz doktoru Abdullah (ortada), ‘değişim’ sloganını ve mavi rengi kullanıyor.
ABDULLAH ABDULLAH: Annesi Tacik, babası Paştun. Taliban’a karşı savaşmış Kuzey İttifakı’ndan. 1980’lerde Kuzey İttifakı’nın efsane Tacik komutanı Ahmed Şah Mesud’un sağ koluydu. Devrik Rabbani hükümetinin, Taliban iktidarı sırasında sürgündeki hükümetin ve 2006’ya dek Karzai hükümetinin dışişleri bakanlığını yaptı. Onu bakanlıktan Karzai kovdu. Adıyla soyadının aynı olmasının, bir basın toplantısındaki yanlış anlamadan kaynaklandığı söyleniyor. Yolsuzlukla mücadele vaat ediyor, Taliban dahil silah bırakan herkesle görüşmeye hazır. Ama Taliban lideri Molla Ömer ile Hizbi İslami lideri Gülbeddin Hikmetyar’ı dışlıyor. Batılılara göre, Afganistan’ın gelecekteki lideri.
Entelektüel açıdan gani bir aday
Gani 100 yıl boyunca yiyecek vaat ediyor.
EŞREF GANİ: Antropolog, yabancı üniversitelerde akademisyenlik yaptı, Dünya Bankası’nda görevler aldı, BM’ye danışmanlık yaparak Afganistan’ın yeniden inşasında rol oynadı. Paştun kökenli, ancak halk desteği yok. 12 yıl mide kanseriyle mücadele ettiği için sağlığı hassas. 2002-2004 yıllarında Karzai’ye maliye bakanlığı yaptı. Yolsuzlukla mücadelenin başını çekiyor. “Karzai size şimdi yiyecek veriyor, ben 100 yıl yiyecek sağlayacağım, çünkü 1 milyon kişiyi istihdam edip 1 milyon ev inşa edeceğim, 10 bin megavat elektrik sağlayacağım, tarımda kişi başına günlük geliri birden dört dolara çıkaracağım” diyecek kadar iddialı.
Afganların yanardöner başkanı
52 yaşındaki Karzai, Batı’yı artık kızdırıyor.
HAMİD KARZAİ: ABD işgaliyle Aralık 2001’de geçici liderliğe getirildi, 2004’te halkoyuyla seçilen ilk devlet başkanı oldu. ABD’nin onu tercih etmesi, devrik Taliban hareketi gibi Paştun halkından olması ve Kandahar kentinden gelmesindendi. Liderliğe geçer geçmez Taliban’ın suikast girişiminden canını zor kurtardı. Kabil’in dışında ülkeyi yeterince kontrol edememesi, güvenliği sağlayamaması, iktidarda kalmak için pek çok insan hakları ihlallerine karışmış savaş ağalarıyla ittifak yapması, uyuşturucu kaçakçılarıyla yolsuz ilişkilere girdiğinin iddia edilmesi, ülkeye akan milyarlarca dolarlık yardımın nereye gittiği şaibeliyken milyarlarca dolar daha istemesi sebebiyle eleştirilen Karzai, hem Afganistan’a daha fazla uluslararası güç gönderilmesi çağrısı yapıp hem de ABD ve NATO operasyonlarında sivillerin katledilmesini eleştirmesiyle dikkat çekiyor. Baştan beri yaptığı Taliban’la karşılıklı masaya oturma çağrısına ancak bu yıl ABD ile Britanya da yeşil ışık yaktı. Ancak son olarak Şii Hazaraların evli kadınları kocalarının seks kölesi kılacak yasa tasarısını onaylaması ve savaş suçlarına karışmış Özbek general Raşid Dostum’un Türkiye’deki sürgünden dönmesine izin vermesiyle şimşekleri üzerine çeken Karzai, Taliban’a yakın dursa da 1999’da babasının öldürülmesinden örgütü sorumlu tutarak arasına mesafe koymuştu.
Halk için müzmin bekâr
Afgan bayrağı renginde giyinen Başardost geleneksel yeleğini çıkarmıyor.
RAMAZAN BAŞARDOST: Şii Hazaralardan, memur bir aileden. Hukuk doktorası yaptığı Fransa’da 19 yıl geçirdi. 2004’e dek planlama bakanlığını yaptığı Karzai ile yolları ayırıp vekil oldu. Meclisteki ateşli söylevleri, lükse yüz vermemesi, otomobile binmektense yürümesi, yol masrafını kısmak için meclis yakınına çadır kurmasıyla tanınıyor. Uzmanlar “Halk onu seviyor, ama ciddiye almıyor” dese de, bir Amerikan anketi yüzde 10 oranında oyla Karzai ile Abdullah’ın ardından üçüncülüğünü öngördü. Ana teması yolsuzluk ve savaş ağalarıyla mücadele. Aylık 2 bin dolarlık gelirinin sadece yüzde 20’sini kendine harcadığını, yüzde 80’ini mültecilere ve öksüzlere dağıttığını söylüyor. Müzmin bekarlığını, “Bir Başardost evlenmez, çünkü kadınlar kıyafet almak, lokantaya gitmek ister. Halkım açlıktan ölürken, tepelerinde bir dam yokken, bunları yapamam” diye açıklıyor. (Dış Haberler)