Robot Sofya | Şaban ÇETİN : Sorgun Düşünce Kulübü
By Yönetici 6 Kasım 2017 0 Comments
Belki de Devleti Âliyye’nin sürekli batıya dönük ilerleyişi ile sıkışan Batı’da bir çıkış/çözüm zaruretinin doğup düşünceyi tahrik etmesi ve düşüncenin hareketlenmesiyle ortaya çıkan gelişmeler, tarihin seyrinde önemli dönemeçleri, sıralı olarak, meydana getirdi. Cemil Meriç’in ifadesi ile: ”Zorlanmadan, mecbur kalmadan düşünmez insan.” Dolayısıyla Avrupa’daki coğrafi keşifler, Rönesans, Reform hareketleri, buharlı makinenın icadı, Sanayi Devrimi gibi mühim hadiselerin temelinde, zorda kalan Batılının düşünceyi harekete geçirmesi vardır, diye bir hüküm versek, bu gelişmeleri doğuran başka bir takım sebepler arasında en mühimlerinden birine, hatta en önemlisine işaret etmiş oluruz diye düşünüyorum.
Ne var ki, Batı’daki bu gelişmeler Batı ile sınırlı kalmamış ve o süreç hem Batı’yı hem de Batı’nın sömürgecilik/kolonizasyon faaliyetleri ile birlikte Yeni Dünya ve kadim Doğu’yu da değiştirip dönüştürmüştür. Bu değişim ve dönüşümler gerek hadiselerin tabii tesiri ile gerekse cebren olmuştur, ama vakıa hiçbir şeyin eski mevziini koruyamadığıdır. Batı’daki gelişmelerle birlikte oluşan sermaye ve istihsal vasıtalarının verdiği güç, kurulu düzeni tarumar etmiş ve büyük devletler/imparatorluklar tarihe karışmak durumunda kalmıştır.
Yeni keşiflerle elde edilen zenginlik ve onunla birlikte ortaya çıkan teknik gelişmelerin sonucunda ortaya konan üretim araçları, belki de bunları üretenlerin hiçbir şekilde tahmin edemeyecekleri ve kimsenin kolay kolay önüne geçmeyi – güç yetirmek bir yana – akıl bile edemeyeceği bir hareket başlatıyordu: İlerleme/terakki! Bu hareket, sıfırdan başlayıp sonsuz bir hıza doğru katlanarak ilerleyen bir araç/motor gibi adeta. Hız çarpım etkisi gibi sürekli artıyor, nereye varacağı ya da nerede duracağına dair kimsenin bir fikri yok.
Aslında tam olarak olan şu idi: Sermayenin sürekli büyütülmesi üzerine kurgulanan yeni düzen; inanç, kültür ve toplumsal aidiyetleri ile kendisi karşısında kolay lokma olmadığını gördüğü insanı, bütün içtimai iltisaklarından kopartarak, onu birey haline getirip yalnızlaştırmak istiyordu. Zira yalnızlaştırdığı insanı tüketiciye daha kolay dönüştürecekti ve tenhada ne kadar figan etse de “birey”in çığlığını duyacak hiç kimse olmayacaktı.
İşte, ABD-Japon ortak yapımı ve Suudi Arabistan’ın da, kendi hukuku karşısında imtiyazlı vatandaşlık verdiği robot Sofya, insanlığın atıldığı maceranın insanı getirmek istediği sonu/sonucu göstermesi bakımından oldukça dikkate değerdir. İnsan suretine büründürülmüş bir makine, tasarlanmış ve kurgulanmış… Ancak büyük propagandanın bir yansıması olarak konuşması, sorulan sorulara verdiği cevaplar yayınlanıyor, yapay “zekâ”sından söz ediliyor. Bir robotun özgür olacağına inanmamızı istiyorlar. Hepimize yaptıkları da aslında bundan farkı değil ya. Neyi düşüneceğimizi, neyi yiyip-içeceğimizi, nasıl giyineceğimizi, neyi sevip neden nefret etmemiz gerektiğini telkin ediyorlar. Hatta telkin çok hafif kalıyor, ellerindeki aygıtlar ve araçlar vasıtasıyla dikte ediyorlar.
Merhum Fuzûli bu sürecin akametini daha 16. Yüzyılda işaret ediyor: “Papağana konuşmayı talim eylesen/ Sözü insan olur ama özü insan olmaz“ diyordu. Hakikatte Fuzûlî: “Ona (insana) şekil verip ruhundan üfledi”* mealindeki ayetin işaret ettiği hakikate yani insana rabbinin nefyettiği “öz”e vurgu yapıyordu. Robot Sofya, kendi özünü ıskalayan insanlığın gelecekteki büyük trajedisine işaret ediyor. Benden söylemesi!
*Secde Suresi: 9