GERDEKKAYA VE BEŞİKTEPE SİT ALANI
Yozgat İli, Şefaatli İlçesi, Güzelli Köyü'nün yaklaşık 1 kilometre doğusunda Eğlence yolunun sağında Gerdek Kayası Mevkii'nde bir höyük ile bunun doğu yamacında birbiri ile bağlantısı olmayan iki odalı mağara yer almaktadır. Gerdekkayasının kuzeyinde ve yaklaşık 100 metre mesafede Beşiktepe Mevkii'nde iki adet höyük bulunmaktadır. Höyüğün birinin kuzey yamacında kayalık olan kısımda açılan bir taş ocağı mağaraların tahrip edildiği tespit edilmiştir. Bu höyüğün üst yamaçlarında da taş ocağından dolayı tahribat büyüktür. Höyük üzerinden toplana seramik Roma dönemine aittir. Höyükler oldukça yüksek olup geniş bir alana yayılmakta ve Gerdekkayası ile birleşmektedir.
Yozgat İli, Şefaatli İlçesi, Çaydoğan Alibar Köyü'nün 1,5 kilometre güneydoğusunda, vadi görünümündeki arazinin ortasımnda, 210 metre çapında, 31 metre yüksekliğinde olan Alibar Höyük yer almaktadır. Kültepe Mevkiinde yer alan söz konusu höyüğün güneyinde yöresel adıyla Horlak suyu veya Kültepe suyu akmaktadır. Höyük üzerinde toplanan yüzey buluntularını M.Ö.III. binden I. bine kadar tarihlemek mümkündür. Ayrıca Alişar III seramiğine rastlamak mümkündür. höyüğün bir çok yeri define kazıcıları tarafından kazılmıştır.
Yozgat İli, Şefaatli İlçesi Saçlı Köyü sınırları içerisinde yer alan höyük, 175 metre çapında, 28 metre yüksekliğindedir. Armağan ve saçlı köylerinin yol kavşağındadır. Oval ve sivri bir görünüm vermektedir. Buradan toplanan seramik parçalarından anlaşıldığı üzere höyük M.Ö.III. bine kadardır. Alişar III seramiğinede ratlamak mümkündür.
Yozgat İli, Şefaatli İlçesi Kızılyar Köyü sınırları içerisinde yer almakta olup; köyün 1,5 kilometre kuzeybatısındadır. Höyük 85 metre çapında 11 metre yüksekliktedir. Höyüğün güneyinden Kanak çayı akmaktadır. Şefaatli'den Kızılyar Köyü'ne dönüş yolunun yaklaşık 250 metre içerisinde ve solundadır. Höyük yayvan şekilde üzeri sivri bir görünüm vermektedir. Höyük üzerinden toplanan yüzey buluntusu çanak çömlek parçalarından höyüğü M.Ö.III. binden M.Ö.1. bine kadar tarihlemek mümkündür.
Yozgat İli, Şefaatli İlçesi Sarıkent Beldesi'nin kuzeyinde yer alan höyüğün yüksekliği yaklaşık 12 metre çapı 50 metredir. Höyük üzerinde Tunç, Demir ve Roma Dönemlerine ait seramik parçaları bulunmaktadır. Konik biçimi olan höyüğün batı yamacında güneybatı yamaçında tarımsal faaliyetler sürdürülmektedir.
GÜZELLİ KÖYÜ MAĞARALARI
Yozgat İli, Şefaatli İlçesi, Saatli Köyü'nden Güzelli Köyü'ne girerken sol kısımda bulunan Tepebaşı Mevkii'nde tabii ve arkeolojik mağaralar yer almaktadır. Hafif yükselti halindeki tepe kalkerden oluşmaktadır. Güney yamaçdaki mağara da yerden yaklaşık 1.60 metre yükseklikteki kapıdan ancak bir insanın sığabileceği genişliktedir. Kapı yuvarlak kemerli, ön kısımında üç basamak bulunmakta, girişin ağzında bir oda, doğuya doğru genişce bir salon ve bu mekana bağlı iki küçük oda bulunmaktadır. Doğudaki dip odanın eşik kısmı yaklaşık 1 metre derinlikte ve 0.30 metre genişlikte bir oyuntu bulunmaktadır. Tepenin doğusunda ve güney yamaçlarında irili ufaklı mağaralar doğaldır. Ayrıca üst kısımlarda kaya tekne şeklinde oyulmuş olduğu tespit edilmiştir. Kısacası tepenin hemen hemen her tarafında yaşam izlerine ratlanmıştır.
Yozgat İli, Şefaatli İlçesi Ekinciuşağı Köyü'nün kuzeydoğusunda ve Kızılkoca Kasabası'nın güneybatısında Koçtaşağı Tepesinde bulunmaktadır. Ekinciuşağı Köyü hudutları içerisinde, 113 nolu ada da 1380 metre rakımda 15 metre yüksekliğinde 21 metre çapındadır. Tümülüsün 50 metre güneyinde aynı hudutlar içerisinde 1384 rakımda ikinci bir tümülüs mevcuttur. Her iki tümülüs de iş makinaları ile tahrip edilmiş olup büyük zarar görmüşlerdir. Geç Roma ve Erken Bizans Dönemine ait örnekler vermektedir. Müze Müdürlüğü'nce 2008 yılında güneydeki tümülüste kurtarma kazısı yapılmıştır
PAŞAKÖY GÜNEY MEZARLIĞI
Yozgat İli, Şefaatli İlçesi Paşaköy Kasaba Merkezi'nin güneyinde yer alan mezarlık ihata duvarıyla çevrilidir. Eski ve yeni mezarların bir arada olduğu mezarlıkta basit toprak mezarlar çoğunlukta olup, aile mezarları ve taş sanduka mezarlarda bulunmaktadır. Az sayıdaki taş sanduka mezarların birinde bitkisel motif işlenmiştir. Mezar taşları genellikle düz sade ve kitabesiz olup sadece bir sarıklı mezar taşında eski yazı kitabe bulunmaktadır.
Şefaatli İlçesi'ne bağlı Tahiroğlu Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Tahiroğlu Köyü'nün 500 metre güneyinde, bu köyden Kuzayca Köyü'ne giden asfalt yolun 50 metre batısında yer almaktadır. Höyük , ekili tarım arazileri içerisinde yer almakta ve yaklaşık 10 metre yükseklikte, 70 metre çapında bir höyüktür. Üzerinde toplanan seramik parçalarına göre höyüğün 3. ve 2. bin yıllarında yerleşim gördüğü tespit edilmiştir.
Köyün 1000 metre güneyinde tarlalar ortasındadır. 100 metre çapında ve 10 metre yükseklğindedir.
Şefaatli İlçesinin güney çıkışında, Kayseri yolu üzerinde, en geniş çapı yaklaşık 100 metre olan, elips şeklinde doğal bir tepeciğin üzerinde 50 metre çapında ve 5-10 metre yüksekliğinde bir yerleşimdir. Höyük önceki yıllarda malzeme alınmak ve kaçak kazı yapılmak suretiyle kısmen tahrip olmuştur. Tahribat sonucu höyükteki yapı katmanları belirgin şekilde ortaya çıkmıştır. Duvarlar harçsız yığma taş ve kerpiçtir. Etrafta bol miktarda Roma dönemine tarihlendirilebilecek keramik parçalarına rastlanmıştır.