Sır Haber | Mavi Yaka |Ülkemizde STEM Rüzgârı Esiyor
Ülkemizde STEM Rüzgârı Esiyor
STEM (Türkçe’ye kazandırılmış haliyle FeTeMM) ortaöğretimde son yıllarda sıklıkla duyduğumuz bir terim. Peki nedir bu STEM?
Bu terim, ilk olarak 1990’lı yılların başında ABD’de Ulusal Bilim Vakfı (National Science Foundation) tarafından, insanlığın doğayı anlama ve uyarlama serüveninde bilgilerin edinilme ve uygulanma sırasıyla fen bilimleri (science), matematik (mathematics), mühendislik (engineering) ve teknoloji (technology) dallarının İngilizce başharflerinin dizilmiş haliyle “SMET” olarak tanıtıldı. Daha sonra telaffuz açısından daha kullanışlı bir kısaltma olan STEM halini aldı.
STEM eğitimi, özetle, öğrencilere farklı disiplinlerin birbirleriyle ilişkilendirilerek öğretilmesi anlamına gelir.
Özüne bakılacak olursa, fen bilimleri, doğanın işleyişinin insanlar tarafından anlaşılacak şekilde tarifidir. Matematik, fen bilimlerinde var olan kural ve ilişkilerin sayısal olarak mukayeseli anlatımıdır. Mühendislik, doğada hali hazırda var olan ve insanların öğrendiği bazı düzen ve düzeneklerin kullanılması veya sunî canlandırılması için fen bilimleri ve matematiğin kullanılmasıdır. Teknoloji de mühendislik sonucu üretilebilecek her türlü ürünün üretiminin ve kullanımının nasıl yapılacağına dair yol gösterir. Teknoloji teknik bilgisidir. Teknik, fizik, kimya, matematik vb. bilimlerden elde edilen verilerin iş ve yapım alanında uygulanmasıdır.
İnsanlar tarafından yapılacak hiçbir yenilik doğadan ayrı düşünülemez. Yenilikçilik, insanın doğaya karşı hayatını kolaylaştırır. Aslında doğa, günümüzde insanların birbirleriyle etkileşimli olarak oluşturduğu günümüzde modern hayatı da kapsar.
Bu beceriler, bir anlamda, insanların doğa kurallarını öğrenerek üretmeye başladığı taş devrinden bu yana kullanılagelmiştir. Eski bilim adamları “doğa bilimci” olarak becerilerin tümünü birlikte kullanıyordu. Ancak, zamanla bunlar daha yapısal ve her biri birbirinden farklı disiplinler halinde sonraki nesillere aktarılmaya başlandı.
2005 yılında ABD’de yüksek lisans programı olarak okutulmaya başlanan STEM eğitimi, konvansiyonel eğitime yeni bir bakış açısıyla bütünleşik bir yaklaşım getirilmesinde ön ayak oldu. O dönemlerde, disiplinler arası varlık mücadelesi bütün hızıyla devam ediyordu. Dolayısıyla sadece dört harften oluşan bir kısaltma bu disiplinleri bir araya getirmeye yetmedi. STEM eğitimini bile bilim çevreleri, teknoloji çevreleri, mühendislik çevreleri kendi bakış açılarıyla farklı tanımladılar. Dolayısıyla uygulamada “bütünleştirici STEM eğitimi” gibi kavramlar türedi.
Yenilikçi düşünmenin sosyal bilimler ve hatta estetik algılardan da ayrılamayacağı öne sürüldüğünden, bilimsel araştırmanın teknolojik tasarımla uyumunu sağlamaya yönelik olarak pedagoji disiplini de eğitimlere dâhil edilmeye başlandı. Daha önceleri teknoloji eğitimi tasarıma yönelik bilim eğitimi de araştırmaya yönelik iken “amaçlı tasarım ve araştırma” bakış açısıyla, geleneksel araştırma tasarımla iç içe geçmeye başladı.
Nitekim, STEM eğitimi, daha sonraki yıllarda farklı disiplinlerin de dahil edilmesiyle STEM+C (C: Kodlama), STEM+E (E: Girişimcilik), STEAM (A: Sanat) ve benzeri uygulamalar halinde çeşitlendirildi.
Öğrenciler, okullarda ilgi alanlarına göre bazı disiplinleri öğreniyor ve kendi tercihlerine göre hayatlarının geri kalanını şekillendiriyorlar. O zaman bu STEM eğitimine ne gerek kalıyor diye düşünülebilir. Geleneksel eğitimden geçen insanlar kendilerini otomatik olarak matematikçi, fenci veya sosyalci olarak tanımlar. Günümüzde, örneğin “sosyalci” olarak kendini sınıflandıran bir fert, hayatı boyunca matematikten uzak kalmak ister, teknlojiden anlamadığına inanır. Hatta bir mühendis sosyal bir konuda çalışmak isterse, sosyal yönünün zayıf olduğu önyargısıyla ona karşı çıkılır.
Sanayileşme çağında her bir ferdin kendi alanında uzmanlaşması beklenirdi. Dolayısıyla öğrenciler, mümkün olduğunca, yatkın olduğu alanlara yönlendirilir ve ölçek ekonomisinin bir parçası olarak üretime ve kalkınmaya katkıları olması için eğitilirdi.
Günümüzde, tüm disiplinlerin birbirlerine yakınsamaya başladığı da düşünülecek olursa gençlerin geleceğe uygun şekilde hazırlamanın önemi artıyor. 20 sene sonra ne tür iş kolları olacağını bile tahmin edemiyorken eski usul öğretim, ölçme ve değerlendirme sistemlerini uygulama konusunda ısrarlı olmanın net bir gerekçesi de yoktur.
Özellikle okul müfredatının, günümüz sorunlarına çözümler üretmeye yönelik olması önemli bir katkı sağlayacaktır. Öğrencilere böyle bir eğitim ortamı sunmak için ise, STEM odaklı olarak, okullarımızın yapısal tasarım ve teknolojik kapasitelerini güncellemek ve öğretmenlerinin bilgi ve becerilerini gözden geçirmek gerekir.
Ülkemiz için ortaya koyan 2023 kalkınma hedeflerine ulaşma yeterince belirgin ve öngörülebilir bir orta vadeli hedef teşkil ediyorken, mevcut durumdaki en büyük ölçme ve değerlendirme sistemi olan üniversiteye giriş sınavlarının sonuçlarına bakıldığında, son yıllarda gittikçe artan bir hızla öğrencilerimizin fizik, kimya, biyoloji ve matematik alanlarına ilgisinin azaldığı görülüyor.
Her ne kadar, bazı okullarda, STEM doğrultusunda bütünleştirici yöntemler uygulanmaya başlansa da çoğu öğretmen için, konvansiyonel öğretiler doğrultusunda yol alarak disiplinleri kendi başına öğretmek daha kolay olarak görülüyor. Öğrenciler de STEM aşamasına gelmeden çok önce özellikle bilim ve matematikten uzaklaşmış oluyor.
Günümüzde, bazı özel okullar STEM eğitimi konusunda kendiliklerinden ve bağımsız olarak bazı girişimlerde bulunmaktadır. İlk etapta bu girişimlerin öğrenci çekme amacıyla yapıldığı düşünülse de, en azında bu bilincin okullarda yaygınlaşmaya başlaması da önemli bir adım olarak görülebilir.
STEM eğitimi yaygınlaşmadan önce doğru yönlendirmelere ihtiyaç var. İlk etapta öğrencilere sunulan eğitimlerin daha çok bilgisayar kodlaması üzerinde yoğunlaştığı görülüyor. Hâlbuki STEM kapsamında insanın içinde bulunduğu çevrede doğayla birlikte yaşamasını kolaylaştıracak yenilikçi fikirleri kapsaması önemlidir.
Milli Eğitim Bakanlığı, STEM konusunda çalışmalara başladı. Türkiye’de halihazırda 16 eğitim fakültesinde STEM Eğitimi konusunda lisans seviyesinde ders açılıyor. Ancak henüz STEM alanında lisans veya lisansüstü program yok. Bu konuda toplam tamamlanmış tez sayısı da tek haneli rakamlarda.
Milli Eğitim Bakanlığının “FeTeMM Eylem Planı”, üniversite seviyesinde STEM eğitim merkezleri kurulması, buralarda yetişen öğretmenlerin uygulayacağı öğretim programlarının bu çerçevede değiştirilmesini ve okullarda bunu sağlayacak ortamların oluşturulmasını ve ilgili materyallerin sağlanmasını amaçlıyor.
Ülkemizin mevcut ekonomik yapıyla orta gelir tuzağına düşmemesi için araştırma ve yenilik alanlarında yatırım yapılması şarttır.
Çocuklarımıza iyi bir gelecek borçluyuz.