AKADEMİK BAKIŞ Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi Yıl:2018 Sayı: 65 Alan: Tarih
V. DEVİTSKİY’İN “ERİVAN VİLAYETİ VE KARS BÖLGESİ TATİL SEYAHATİ” BAŞLIKLI GEZİ NOTLARINDA 19. YÜZYILIN SONLARINDA IĞDIR VE ÇEVRESİNİN ETNİK VE SOSYAL DURUMU
Erivan Öğretmen Semineryası öğretmenlerinden V. Devitskiy 1894 yılı Haziran ayı ortalarından Eylül ayı ortalarına kadar geçen yaklaşık üç aylık sürede Erivan’ın çevresindeki bölgeleri gezmiş, gezdiği yerlerin coğrafi, etnik ve sosyal durumu hakkındaki izlenim ve değerlendirmelerini “Erivan Vilayeti ve Kars Bölgesi Tatil Seyahati başlığıyla kaleme almıştır. Devitskiy’in bu gezi yazısı Kafkas Eğitim Müdürlüğü tarafından Tiflis’te yayınlanan Kafkas Arazileri ve Halklarının Tasvirine Dair Materyaller Toplusu” isimli süreli yayının 1896 yılında yayınlanan 21. sayısında yayınlanmıştır. Seyahatinin ilk bölümünü Erivan’dan başlatarak Iğdır’ın Aralık ilçesi üzerinden Büyük ve Küçük Ağrı Dağlarının bulunduğu Rusya-İran sınır bölgesine gerçekleştiren Devitskiy daha sonra Erivan’da verdiği birkaç küçük dinlenme molalarıyla Iğdır, Kağızman, Sarıkamış, Kars, Gümrü, Nahçivan, Culfa, Ordubad ve Gökçe Göl kıyılarına kadar olan yerleri gezmiştir. Bu bildiride Devitskiy’in söz konusu gezi notlarında Iğdır ve yakın çevresi ile ilgili izlenim ve değerlendirmelerinden yola çıkarak 19. yüzyılın sonlarına doğru Iğdır ve çevresinin coğrafi, tarihi, etnik ve sosyal özelliklerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Devitskiy, seyahatinin Iğdır bölümünde daha çok Rusya-İran sınır bölgesini de oluşturan Büyük ve Küçük Ağrı Dağlarının bulunduğu bölgeler ile Iğdır’ın Osmanlı sınırına yakın dağlık bölgelerini gezmiştir. Devitskiy, yaz mevsimi olduğu için bu bölgelerde yaygın olarak çadır hayatı yaşayan ve yaylacılık faaliyetlerini sürdüren göçebe Kürt aşiretleriyle karşılaştığı için gezi notlarında daha çok Kürtlerin ve Yezidilerin çadır hayatları, yaşam tarzları ve gelenekleri hakkında bilgiler vermiştir. 1890’lı yıllarda Iğdır ve çevresinde Tatarlar (Azerbaycan Türkleri), Ermeniler, Kürtler ve Yezidi Kürtler yaşamaktadır. Bölgenin sınırda yer alması nedeniyle kaçakçılık faaliyetleri, sınır aşırı yağma ve hırsızlık olayları, aşiretler arasında kan davasına varan kavgaların olduğu anlaşılmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Iğdır, Azerbaycan Türkleri, Ermeniler, Kürtler, Yezidiler
IGDIR AND ITS CLOSE ENVIRONMENT ON THE TRIP NOTES OF DEVITSKIY TITLED
V. Devitskiy who is one of the Erivan Teacher’s Training School travelled around Erivan for nearly three months starting from the mid June till September on 1984, wrote about his impressions and evaluations about the geographical, ethnical and social condition of the places he visited with the title of "Erivan City and Kars Region Holiday Travel". This journey diary of Devitskiy was published on the 21st issue published on 1896 of the periodical named "Batch of Materials on the Description of Caucasian Lands and People" published in Tblisi by the Directorate of Caucasian Education. Devitskiy who had his first part of his journey in the Russian-Iran frontier Region where there are Great and Small Mount Ararat starting from Erivan over the Aralık district of İgdir travelled places to Iğdır, Kağızman, Sarıkamış, Kars, Gumru, Nakhchivan, Culfa, Ordubad and Gökçe Lake shore with a few small resting breaks he had un Erivan. It has been aimed to reveal the geographical, historical, ethnical and social features of Igdir and its environment towards the end of 19th century based on Devitskiy's impressions and evaluations about Igdir and its close environment in the journey diary of Devitskiy in this report.Devitskiy travelled the regions where there are Great and Small Mount Ararat which consist of mostly Russia-Iranian frontier Region in the Iğdır part of Devitskiy's journey. Devitskiy gave information about mostly tent lives of Kurdish and Yezidis in his journey diaries as he met immigrant Kurdish tribes living in the tents and doing transhumance activities, living in these regions widely as it is summer. The Tatars (Azerbaijan Turks), the Armenian, the Kurdish and the Yezidi Kurds live in Iğdır and nearby in 1890s. As the region is the frontier zone, it is understood that there are smuggling activities, cross-border looting and theft cases, fights ending in feud.
Keywords: Igdır, Azerbaijan Turks, Armenian, The Kurds, Yezidis,