02/09/2019 Sağlık Kalp
Kalbin esas görevi , vücudumuzdaki doku organların ihtiyacı olan oksijenlenmiş kanı sağlamaktır. Kendiliğinden kasılma özelliğine sahip, çizgili kaslardan oluşan kalp; adeta bir motor, bir pompa olarak görev yapmaktadır. Kalp bu sistem içerisinde motor görevi yapar . Kalp, vücudumuzun ihtiyacı için istirahat halinde dakikada 5 litre kanı pompalamak zorundadır; hareket, egzersiz halinde bu miktar dakikada 15 litreye ulaşmakta ve üzerine bile çıkmaktadır. Kalbimiz dakikada 60-100 defa , günde ortalama 100 000 defa çarpmaktadır. Günde pompaladığı kan miktarı 10 ton civarındadır.
Kalp-damar sistemi gebelikte 3. haftanın sonuna doğru gelişmeye başlar ; ancak 4. haftanın başında çarpmaya ve kan dolaşmaya başlar. Kalbin etrafında iki tabaka halinde zar bulunur, buna perikard denir. Perikard zarları arasındaki boşlukta doku yüzeylerinin sürtünmesini en aza indiren , kolay kaymalarını sağlayan 10-20 mililitre sıvı bulunur.
Kalbin içi boş dört odacıktan oluşmaktadır. Bunlar;
Sol karıncık ' dır.
Kulakçıklar karıncıklardan daha küçüktür. Kalbin sağ ve sol kısımları bölmeler aracılığıyla birbirinden tamamen ayrılmaktadır. Sol karıncık kası; pompalama görevinden dolayı diğer boşluklara göre oldukça gelişmiştir ve güçlüdür.
Sağ kalp ; sağ kulakçık ve sağ karıncıkdan oluşur ve içerisinde oksijen düzeyi düşük olan (venöz ) kan bulunur.
Sol kalp ; sol kulakçık ve sol karıncıkdan oluşur ve içerisinde oksijen bakımından zengin olan kan (arterial) bulunur.
Kalbin ağırlığı normal bir yetişkin kadında ortalama 200-280 gram, yetişkin bir erkekte ise ortalama 250-390 gram ağırlığındadır. Herkesin kalbi yaklaşık olarak kendi yumruğu kadardır.
Kalp büyümesi nedir, nasıl fark edilir?
Yukarıda kalp odacıklarından söz etmiştik. Bu odacıkların tek başına veya birlikte genişlemesi, kalp kasının irileşmesi, kalp zarları arasında sıvı toplanması gibi nedenlerle kalbin normal görünümünden çıkarak daha büyük, daha geniş hale gelir ki buna kalp büyümesi diyoruz.Kalp büyümesi çoğu zaman yapılan muayene sırasında üfürüm duyulması üzerine yapılan inceleme, çekilen akciğer röntgenleri veya göğüs tomografisi sırasında fark edilir veya muayenenin ardından yapılan ekokardiyografi adlı işlem sırasında anlaşılır.
Her kalp büyümesi ciddi bir hastalık mıdır? Yoksa altında yatan başka hastalıkların habercisi midir?
Her iki durum da söz konusudur. Kalp büyümesi, kalbin normalden daha fazla çalışmasını ve kan pompalamasını gerektiren koşullar ile kalp kaslarının zarar gördüğü durumlarda ortaya çıkar. Bazen kalbin büyümesi bilinmeyen nedenlerle gerçekleşebilmektedir (idiyopatik). Kalp büyümesi; hangi nedenle olursa olsun anormal ve ciddi bir durumdur. Örneğin ; kalp zarları arasında toplanan sıvının kalbi sıkıştırması tansiyonun ileri derecede düşmesine ve ölüme neden olabilir. Kalp büyümesi bizzat kalbin kendisinin hastalıklarından kaynaklanabilir ( Kalp kapak hastalıklarına bağlı kalp büyümesi gibi) veya yüksek tansiyon, kansızlık gibi kalp dışı nedenlerle oluşabilir.
Kalp büyümesinin başlıca nedenleri nelerdir ?
Kalp büyümesinin başlıca nedenlerini şöyle sayabiliriz :
A. Doğuştan olan kalp hastalıkları :
- atriyal septal defekt ( kalbin kulakçıkları arasındaki delik)
- ventriküler septal defekt (kalbin karıncıkları arasındaki delik)
- kardiyomyopatiler ( kalb kasının iri veya geniş olması )
B. Romatizmal kalp hastalıkları :
- mitral darlığı
- kanser tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar
F. Hipertansiyon, anemi (kansızlık) gibi diğer nedenler.
Özellikle alkole bağlı ciddi bir kalp büyümesi olan " dilate kardiyomiyopati " batı toplumlarında oldukça sık görülür.
Kalp büyümesi kalıtımsal mıdır?
Hepsi değil. Bazı kalp büyümeleri kalıtsaldır. Örneğin hipertrofik kardiyopati denilen, kalp kasının aşırı derecede irileşmesiyle karakterize olan bir kalp büyümesinde, hastaların yarısında kalıtımsal geçiş söz konusudur. Bu hastaların akrabalarında aynı hastalık öyküsü söz konusu olup, kalp kökenli ani ölümler saptanabilir.
Kalp büyümesi olan hastalarda ; alyuvarların az bulunması yani kansızlık tedavi edilmez ise ne olur?
Anemi ; dokulara oksijen taşınması için gereken miktarda kırmızı kan hücrelerinin olmamasıdır. Kansızlık, yani tıbbi deyişle anemi, kalbin yükünü artırır . Kandaki oksijen miktarının azalması nedeniyle kalp daha fazla kan pompalamak ve daha hızlı çalışmak zorunda kalır. ; anemi böylece kalp fonksiyonlarını azaltır, kalp yetersizliğine yol açabilir veya mevcut kalp yetersizliğini artırabilir. Kansızlık tek başına, hiç bir kalp hastalığı olmayan kişilerde bile dolaşım sistemi üzerine olumsuz etkisini gösterir ve kalp yetersizliğine yol açabilir.
Kalp büyümesine bağlı en sık rastlanan belirtiler şunlardır :
• Nefes darlığı • Göğüs ağrısı • Çarpıntı • Baş dönmesi • Bayılma • Bacaklarda şişme ( ödem ) • Öksürük • Kanlı balgam • Dudaklar, kulaklar, burun ucu, el ve ayak parmaklarında morarma • Halsizlik, çabuk yorulma • Ses kısıklığı • Yutma güçlüğü • Terleme, • Bulantı, kusma • Beyin damarlarına pıhtı atması sonucu konuşma bozukluğu, kol veya bacaklarda güç azalması veya kaybı • Karın ağrısı • Titreme, ateş, terleme
Bazen kalp büyümesi hiç bir belirti vermez , hastalar kalp büyümesi olduğunun farkına bile varmazlar
Kalp büyümesinde alınabilecek önlemler nelerdir?
Alkollü içecekler ve tütün kullanılmamalıdır.
Düzenli egzersizler, yürüyüşler, spor yapılmalıdır.
Hekimler tarafından verilen ilaçlar mutlaka düzenli şekilde kullanılmalıdır.
Kalp büyümesine neden olan hastalıklarında, tedavisinde bazen ilaç tedavisi yeterli olmaz ve operasyon gerekebilir. Doktor tarafından gerekli görülen tedavi seçeneklerine uyulmalı, operasyon şansını kaçırmamalıdır. Ameliyattan korkulması halinde hastalık ilerleyerek hem kalbi hem de akciğer ve karaciğeri iyice bozar. Basit bir ameliyatla düzelmesi mümkün olabilen kalp hastalığının ilerlemesi halinde kalp nakline gerek duyulabilir.
Kalp büyümesi tedavisinde yeni olanaklar
Kalp büyümesi ve kalp yetersizliğinde uygulanan gelişmiş tedavi seçeneklerini şöyle sıralamak mümkündür :
Kalp büyümesi ve kalbin pompa gücünün ileri derecede azaldığı durumlarda ; şoklama özelliği de olan çok odacıklı kalp pilleri uygulanmaktadır.
Doğuştan olan hipertrofik kardiyomyopati hastalarında ani ölümü önlemek amacıyla şoklama özelliği de olan kalp pilleri kullanılmaktadır.
Tedaviye dirençli yüksek tansiyon hastalarında böbrek sinirlerinin denerve edilmesi ( fonksiyon yapamaz hale getirilmesi) uygulamaya girmiş olup, sonuçları izlenmektedir.
Koroner arter hastalarında " eriyebilen stentler " geliştirilmiştir ve kullanılmaktadır.
Önce aort kapağı şimdi de mitral kapak için " damar yoluyla girilerek " kapak değişimi veya benzeri yolla kapak tamiri yapılmaktadır.
Önceden sadece ameliyatla mümkün olan kalp delikleri kapatılma işlemleri " damar yoluyla, şemşiye metodu" ile kapatılmaktadır.
Kalp nakline hazırlık amacıyla ve uygun kalp bulunana kadar veya sürekli olarak kullanılmak üzere "kalbe yardımcı destek cihazları " kullanılmaktadır.
Kalp ameliyatlarında yeni teknikler giderek daha yaygın olarak kullanılmaktadır : Kalp ameliyatlarının daha küçük kesilerle yapılması, çalışan kalpte bypass, robotik kalp cerrahisi gibi.