Kornea, gözün en ön kısmında bulunan saydam dokudur ve gözün en önemli kırıcımerceğidir. Korneanın saydamlığı birçok hastalık tarafından bozulabilir. Bu hastalıklar doğuştan, genetik kökenli veya mikrobik olabilir. Keratokonus gibi bazı hastalıklar ise korneanın şeklini değiştirirler. Bu hastalıkların tamamında korneanın saydamlığı kalıcı olarak bozulur ve hastanın tekrar görmesini sağlamak amacı ile ölen bir kişinin gözünden alınan kornea dokusu ile değiştirilir.
Kornea, gözün en önünde yeralan ve görme işlevinde büyük rolü olan gözün saydam tabakasıdır. Saydam, avasküler bir dokudur. Duyu sinirlerinden çok zengindir. Santralda sferik(küresel) bir yapıdadır. Kalınlığı merkezde 0.5-0.6 mm’dir,perifere doğru kalınlaşarak 0.9 mm’ye ulaşır.
Rejenerasyon yeteneği hızlı 5–6 sıralı, keratinize olmayan çok katlı yassı epiteldir. Ön yüzü gözyaşı ile kaplanmıştır. Bowman Membranı düzeyinde seyreden duyu sinirleri epitel hücreleri arasında sonlanır. Altındaki Bowman membranına bazal membranı ile sıkıca yapışıktır.
Stroma lamellerinin kondanse olmuş ön kısmıdır. Yaralanmalardan sonra yenilenmez, yerinde görme bozukluğuna neden olabilen opasiteler (skar dokusu) gelişir.
Kornea kalınlığının %90’nını oluşturur. Stromayı oluşturan kollajen lifler uniformdur yapıdadır. Birbiri ile kesişmeden limbustan limbusa seyreder. Mukosakkaridlerden oluşan aramadde içinde yerleşmişlerdir. Stroma hücreden fakirdir. Keratosit adı verilen bu hücreler, yaralanmalarda fibroblastlara dönüşerek yara onarımı sağlar.
Endotel hücrelerini bazal membranıdır. Korneanın diğer katlarına göre elastisitesi fazladır. Stromaya yapışık değildir. Kolayca sıyrılabilir.
Tek sıralı altıgen hücrelerden oluşur. Mitoz ile çoğalmazlar.
Göz hekimi olmayan bir kişi lokal ışık ile kornea saydamlığını, yüzeyinin parlaklığını, kornea yaralanmalarını, pamuk bir çubuk ile kornea duyarlığını değerlendirebilir. Göz hekimleri kornea morfolojisi ve fonksiyonunu değerlendirmek için cihazlar kullanırlar;
Kornea ve ön segmente ait diğer yapıların binoküler olarak incelenmesine yarar. Değişik kalınlıkdaki ışık demetleri değişik açılardan gönderilerek biomikroskobun büyütmesi altında incelenebilir. Rutinde en sık kullanılan muayene yöntemidir.
Korneanın kırma gücünün ölçülmesidir. Kontakt lens ve göziçi lens implantasyonu uygulamasına hazırlıkta kullanılır.
Korneanın ön yüzünün topografik analizinde kullanılır.
Kornea kalınlığının ölçümüdür.
Endotel hücre sayısı ve yapısını gösterir.
Kornea duyarlılığının değerlendirilmesinde yararlanılır.
Kornea yüzeyindeki defektler floresseine ve rose bengal solusyonu ile görülebilir.
Halk arasında göz nakli olarak bilinen, aslında gözün sadece çeşitli hastalıklar sonucu bozulmuş olan en ön saydam tabakasının ölen bir kişiden alınan sağlıklı kornea dokusuyla değiştirildiği bir ameliyattır. Kornea nakli ameliyatında bağışlanan sağlıklı korneadan 6–9 mm çapında olabilen daire şeklinde bir parça çıkartılır ve alıcının (hastanın) korneasından da aynı büyüklükte bir parça çıkartılarak bu bölgeye dikilir. Ameliyat tercihan genel anestezi altında yapılır ama yaşlılarda lokal anesteziyle de yapılabilir. Ameliyatın süresi 15-20 dakikadır. Özel olgularda katarakt cerrahisi veya göz içi lensi değiştirilmesi gibi ameliyatlarla birlikte yapılırsa 1–2 saat sürebilir.
Son yılların teknolojik gelişmeleri bu ameliyatı en başarılı organ nakli ameliyatı haline getirmiştir. Tarihçesi 19.yüzyılın sonlarına dek giden kornea nakli,A.B.D’de yılda 40.000’in üzerinde gerçekleşmekte iken,ülkemizde bu sayı yılda yaklaşık 1.500 kadardır.Türkiye’de kornea teminatındaki güçlükler,binlerce insanın ameliyat için sırada beklemesine neden olmaktadır.Bununla birlikte kornea bankaları ve nakiller hakkında bakanlığın hazırladığı yeni yönetmelik bu sorunu çözecek niteliktedir.
Kornea naklini gerektiren durumlar
Kornea tabakasına ait yara ve iltihap sonucu korneanın saydamlığının bozulması. Kornea tabakasının saydamlığının kendiliğinden bozulması (kornea distrofisi denilen hastalık).Kaza sonucu kornea tabakasının yaralanmasıyla saydamlığının bozulması. Daha önce geçirilen bir göz ameliyatından sonra kornea tabakasının su tutarak şişmesi sonucu, kornea ödemi adı verilen durumun ortaya çıkmasıyla kornea saydamlığının bozulması ve görmenin azalması. Kornea saydamlığının bozulmayıp kornea şeklinin ileri derecede bozularak korneanın deforme olması(örneğin keratokonus)
Kornea nakli için gerekli kornea nereden alınır?
Kornea nakli için gerekli saydam tabaka ölen kişilerin gözlerinden sağlanmaktadır. Ancak her ölen kişinin korneası bu amaç için uygun olmamaktadır. Öncelikle kornea naklinden sağlıklı sonuç alınabilmesi için; korneanın önceki sahibinde olmaması gereken durumları belirtelim;
Ölen kişide herhangi bir göz rahatsızlığı bulunmamalı
Göz ameliyatı geçirmemiş olmalı
Kornea tabakası tamamen sağlam ve saydam olmalıdır
Ölen kişide mikrobik
Kanser türü hastalıkların bulunmaması
Uzun süre komada kalmamış olması gerekmektedir
Ölen kişilerden özel eğitimli göz bankası elemanları tarafından alınan kornea, göz bankasında değişik incelemelerden geçirilerek kornea nakli için uygun kalitede olup olmadığı belirlenir. İstenen niteliklere uygun kornealar özel saklama kapları içine konularak ameliyatın yapılacağı merkezlere ulaştırılır.
Her organ ve doku naklinde olduğu gibi kornea naklinde de red riski söz konusudur. Kornea dokusu damarsız olduğu için bu red oranı % 15 - 20 civarındadır. Red olan bir kornea yerine yeniden nakil yapılabilir fakat red oranı böyle hastalarda % 50 lere varabilmektedir. Örneğin, keratakonuıs ve distrofi (beneklenme) hastalarında ameliyatın başarısı yüksekken, kimyasal yaralarda bu oran oldukça düşmektedir.