Bu yazıyı okurken çok şaşıracaksınız!..
Yol­suz­luk­la­ra kar­şı sür­dür­dü­ğü mü­ca­de­le­de ser­gi­le­di­ği ce­sur, ka­rar­lı ve il­ke­li tu­tu­mu ne­de­niy­le CHP seç­me­ni­nin bü­yük tak­di­ri­ni ka­za­nan İs­tan­bul Mil­let­ve­ki­li Ay­kut Er­doğ­du ön­ce­ki ak­şam Halk Are­na­sı'n­da açık­la­dı.
Cum­hur­baş­ka­nı Er­do­ğa­n'­ın 29 Eki­m'­de re­sep­si­yon ve­re­ce­ği Ata­türk Or­man Çift­li­ği'n­de­ki 300.000 met­re­ka­re­lik ka­çak sa­ra­yın, tah­mi­nen 600-700 mil­yon do­la­ra mal ol­du­ğu­nu öne sür­dü.
Bu­nun üze­ri­ne dün­ya­nın en güç­lü ül­ke­le­rin­de, ör­ne­ğin Ame­ri­ka Bir­le­şik Dev­let­le­ri'n­de baş­kan­la­rın na­sıl ya­şa­dık­la­rı­nı araş­tır­ma­ya baş­la­dım. Ce­mal Tunç­de­mi­r'­in, “A­me­ri­ka Bül­te­ni­”n­de okur­la­rıy­la pay­laş­tı­ğı son de­re­ce il­ginç ve çar­pı­cı tes­pit­ler­le do­lu ya­zı­sı­na da bu sı­ra­da ulaş­tım.
İş­te si­zi de şaş­kın­lık­tan ne­re­dey­se kü­çük di­li­ni­zi yu­ta­cak ha­le ge­ti­re­ce­ği­ne inan­dı­ğım müt­hiş ger­çek­ler:
1981 yı­lın­da ye­min ede­rek ABD Baş­kan­lı­ğı gö­re­vi­ne baş­la­ma­sın­dan yak­la­şık bir ay son­ra, Ro­nald Rea­gan ve eşi Nancy Rea­gan, Be­yaz Sa­ra­y'­da (Whi­te Hou­se) ak­şam ye­me­ği­nin ar­dın­dan bir sür­priz­le kar­şı­la­şır­lar. Gö­rev­li gar­son ye­me­ğin fa­tu­ra­sı­nı ge­tir­miş­tir! Fa­tu­ra­da sa­de­ce o ak­şa­mın de­ğil, son bir ay­da ye­dik­le­ri bü­tün ye­mek­le­ri­nin he­sa­bı da yer al­mak­ta­dır. Ay­rı­ca bir ay­dır kul­lan­dık­la­rı ku­ru te­miz­le­me hiz­me­tin­den, diş fır­ça­sı, diş ma­cu­nu, te­miz­lik ve par­fü­me­ri mal­ze­me­le­ri­ne ve ağır­la­dık­la­rı mi­sa­fir­le­rin mas­raf­la­rı­na ka­dar tüm ki­şi­sel tü­ke­tim­le­rin üc­ret­le­ri, fa­tu­ra­ya ek­len­miş­tir. Ro­nald Rea­gan ra­ka­mın bü­yük­lü­ğü­ne şa­şır­sa da, gö­rev­li­nin ge­tir­di­ği fa­tu­ra­yı gü­lüm­se­ye­rek alır ve mu­ha­se­be­ye, maa­şın­dan öden­me­si ta­li­ma­tı ve­rir. First Lady Nancy Re­aga­n'­ın şaş­kın­lı­ğı çok da­ha bü­yük­tür. Anı­la­rın­da, ‘Kim­se bi­ze Baş­kan ve eşi­nin Be­yaz Sa­ra­y'­da ya­şar­ken ye­dik­le­ri ye­mek­le­re ve kul­lan­dık­la­rı gün­lük mal­ze­me­le­re pa­ra öde­mek zo­run­da ol­duk­la­rın­dan bah­set­me­miş­ti' di­ye an­la­tır o şaş­kın­lık anı­nı.
As­lın­da, ABD ka­mu­oyu­nun bü­yük ço­ğun­lu­ğu da pek bil­mez bu ger­çe­ği. Es­ki baş­kan­lar­dan Bill Clin­to­n'­un eşi ve bi­rin­ci Oba­ma dö­ne­mi­nin Dı­şiş­le­ri Ba­ka­nı Hil­lary Clin­to­n'­ın bu yıl ya­yın­la­nan “Hard Cho­ice­s” ad­lı ki­ta­bı­nın ta­nı­tım ve im­za ge­zi­le­rin­den bi­rin­de, Be­yaz Sa­ra­y'­dan ay­rıl­dık­la­rı za­man, ‘borç için­de ve beş pa­ra­sız ol­duk­la­rı­nı' söy­le­me­si, sos­yal med­ya­da bü­yük yan­kı ya­rat­mış­tı.
Hil­lary Clin­ton, 8 yıl kal­dık­la­rı Be­yaz Sa­ra­y'­dan ta­şı­nın­ca, Was­hing­ton DC ve New Yor­k'­ta kre­diy­le iki ev al­dık­la­rı­nı, an­cak bu kre­di­nin ken­di­le­ri­ni, 2001 kı­şın­da 12 mil­yon do­lar bor­cu olan bir ai­le du­ru­mu­na dü­şür­dü­ğü­nü an­la­ta­cak­tı. Borç ba­ta­ğın­dan Bill Clin­to­n'­ın art ar­da ya­yın­la­nan ki­tap­la­rı­nın ve üc­ret­li ko­nuş­ma­la­rı­nın ge­lir­le­riy­le kur­tu­la­cak­lar­dı. Son borç­la­rı­nı da 2004 yı­lın­da öde­ye­rek düz­lü­ğe çı­ka­cak­lar­dı.
Pe­ki, 8 yıl bo­yun­ca yıl­lık or­ta­la­ma 500 bin do­lar maa­şı olan ve ki­ra gi­de­ri bu­lun­ma­yan bir ai­le ni­çin Be­yaz Sa­ra­y'­dan beş pa­ra­sız ay­rı­la­cak­tı? Nancy Re­aga­n'­ı çok şa­şır­tan o fa­tu­ra­lar­dan do­la­yı…
ABD Baş­kan­la­rı Be­yaz Sa­ra­y'­a ki­ra öde­mez ama, onun dı­şın­da­ki her şey ma­aş­la­rın­dan ke­si­lir. Be­yaz Sa­ray, dev­le­tin ABD Baş­ka­nı için tah­sis et­ti­ği mi­sa­fir­ha­ne­dir ve ora­da 4 ya da 8 yı­lı­nı ge­çir­mek zo­run­da olan her ai­le, ken­di­le­ri­nin ve ki­şi­sel mi­sa­fir­le­ri­nin bü­tün mas­raf­la­rı­nı kar­şı­la­mak du­ru­mun­da­dır. Sa­de­ce res­mi dev­let ko­nuk­la­rı­nın ağır­lan­ma mas­ra­fı­nı Ame­ri­kan ver­gi mü­kel­lef­le­ri öder. Baş­kan ta­kım el­bi­se­le­ri­nin ku­ru te­miz­le­me üc­re­ti­ni bi­le ce­bin­den öde­mek zo­run­da­dır. Kay­bo­lan düğ­me­si­nin ye­ri­ne alı­na­cak ye­ni­si­nin de, ayak­ka­bı­la­rı­nın bo­ya ve ci­la­sı­nın da… Du­run da­ha bit­me­di: Ko­nu­tun baş­kan ve ai­le­si­nin kal­dık­la­rı kıs­mın­da­ki te­miz­lik­çi, gar­son ve hiz­met­çi­le­rin ça­lış­tık­la­rı sü­re­de­ki sa­at üc­ret­le­ri de Baş­ka­n'­a ait­tir. Kı­sa­ca­sı, ki­ra ve elek­trik fa­tu­ra­sı dı­şın­da ken­di­le­ri için har­ca­nan her ku­ru­şu dev­le­te öde­mek zo­run­da­dır­lar.
Çün­kü ABD, bir mo­nar­şi de­ğil bir cum­hu­ri­yet­tir ve bu ko­nut da bir ‘sa­ra­y' de­ğil bir ev­dir. Ame­ri­ka­lı­lar bu­ra­ya ‘sa­ra­y' de­mi­yor za­ten. Adı üs­tün­de Whi­te Hou­se, ya­ni “Be­yaz Ev”… “Sa­ra­y” bi­zim ya­kış­tır­ma­mız!.. AB­D'­ye dev­let baş­ka­nı se­çil­di di­ye kim­se, dev­le­tin pa­ra­sı­nı key­fin­ce har­ca­ya­maz. Sa­de­ce bu ev için­de de de­ğil, her yer­de… Ör­ne­ğin baş­kan, ABD Baş­kan­lık Uça­ğı'na, dev­let de­le­gas­yo­nun­da yer al­ma­yan tek bir ki­şi­yi bi­le bin­di­re­cek­se, (kar­de­şi de bu­na da­hil­dir), bir ti­ca­ri yol­cu uça­ğı­nın ‘first clas­s' uçak bi­le­ti ka­dar bir pa­ra­yı dev­le­te öder…
Ge­rald For­d'­tan Ge­or­ge W. Bus­h'­a ka­dar 6 baş­kan dö­ne­min­de bu evin ‘baş kah­ya­sı (chi­ef us­her)' ol­muş Gary Wal­ter­s'­ın de­yi­şi ile baş­kan ve ai­le­si bu evin 4 ve­ya 8 yıl­lık ki­ra söz­leş­me­si­ne sa­hip ki­ra­cı­la­rı­dır. İs­te­dik­le­ri ye­mek­ler pi­şi­ri­lir, mal­ze­me­ler ve ürün­ler is­te­dik­le­ri mar­ka­lar­dan se­çi­lir ama pa­ra­sı­nı Ame­ri­kan hal­kı de­ğil, baş­kan ve ai­le­si ma­aş­la­rın­dan öder. Ve do­ğal ola­rak fi­ya­tın yük­sek­li­ği­ne alış­ma­la­rı za­man alır. Çün­kü baş­kan­lar ve ai­le­le­ri­ne ve­ri­len hiz­met 5 yıl­dız­lı otel ka­li­te­sin­de ol­du­ğu gi­bi, baş­ka­nın bun­lar için öde­ye­ce­ği pa­ra da 5 yıl­dız­lı otel fi­ya­tı dü­ze­yin­de­dir. Dev­let ko­nu­tu di­ye cü­zi üc­ret­len­dir­me ya­pıl­maz. Wal­ters, ‘ye­mek, hiz­met ve mal­ze­me­le­rin pa­ha­lı ol­du­ğun­dan ya­kın­ma­yan tek bir first ai­le ha­tır­la­mı­yo­ru­m' di­yor. Ha­tır­la­dı­ğı en bü­yük tep­ki ise Jimmy Car­te­r'­ın eşi Ro­salynn Car­te­r'­a ait. Ba­yan Car­ter, mem­le­ket­le­ri At­lan­ta'da ye­me­ğin çok da­ha ucuz ol­du­ğu­nu söy­le­yip dur­muş ay­lar­ca. Ama First Lad­y'­nin şi­ka­yet­le­ri, fi­yat­la­rı aşa­ğı çek­me­ye yet­me­miş. Ge­or­ge W. Bus­h'­un eşi Lau­ra Bush da, anı ki­ta­bın­da, Be­yaz Sa­ra­y'­da ya­şa­ma­nın ne ka­dar pa­ha­lı ol­du­ğun­dan ya­kı­nı­yor. Onu en çok zor­la­yan ko­nu­lar­dan bi­ri de, dev­le­ti tem­sil ede­ce­ği tö­ren­le­re gi­der­ken bi­le ol­sa, saç­la­rı­nı ya­pan ku­afö­rün üc­re­ti­ni ken­di­si­nin öde­me­si ol­muş. ‘Her ay ge­len fa­tu­ra­da ağ­zı­mı açık bı­ra­kan ka­lem­ler de var­dı' di­ye ak­ta­ran Ba­yan Bush şu ör­ne­ği ve­ri­yor:
“Ül­ke­nin First Lad­y'­si ola­rak gi­ye­ce­ğim kı­ya­fet­le­rin de özel ta­sa­rım ol­ma­sı ge­rek­ti­ği şar­tı var­dı ama, el­bi­se­nin üc­re­ti­nin ya­nı sı­ra bu ta­sa­rım­la­rın üc­re­ti de yi­ne ben­den tah­sil edi­li­yor­du!..”
ABD baş­kan­la­rı­nın ma­aşı­na en son 1999 yı­lın­da zam ya­pıl­dı. Bu­na gö­re ABD baş­ka­nın çıp­lak maa­şı yıl­lık 400 bin do­lar ci­va­rın­da. 50 bin do­lar da gö­rev taz­mi­na­tı öde­ni­yor. Baş­ka­nın tüm ge­lir­le­ri ver­gi­ye ta­bi. Ya­ni baş­kan bun­la­rın ge­lir ver­gi­si­ni öde­mek zo­run­da. Bun­la­ra ila­ve­ten baş­ka­nın ge­zi­le­ri için, yıl­lık 100 bin do­lar har­cı­rah öde­nir. Bir tek bu har­cı­rah ver­gi­den mu­af­tır. An­cak Be­yaz Sa­ray fa­tu­ra­sı­nın yük­sek­li­ği göz önü­ne alın­dı­ğın­da bir ABD baş­ka­nı, ma­aşı­nın ne­re­dey­se ta­ma­mı­nı ay­lık gi­der­le­ri­ne har­car. Ya­ni ay­rı­ca bir ser­ve­ti yok­sa, Be­yaz Sa­ra­y'­da ‘u­cu ucu­na' ya­şa­mak du­ru­mun­da ka­lır… Bel­ki de bu yüz­den Baş­kan Ge­rald Ford, Be­yaz Ev'i, ‘bu­gü­ne ka­dar gör­dü­ğüm en lüks sos­yal yar­dım ko­nu­tu' di­ye ta­nım­la­mış­tı.
Be­yaz Ev, komp­leks bir ya­pı­dır. Ay­nı an­da hem bir ko­nut, hem bir mü­ze ve hem de bir dev­let da­ire­si­dir. ABD dün­ya­nın sü­per gü­cü ol­ma­sı­na rağ­men, Be­yaz Ev, dün­ya­da­ki en bü­yük dev­let baş­ka­nı sa­ra­yı de­ğil, ak­si­ne bü­yük dev­let­ler için­de­ki en kü­çük dev­let baş­kan­lı­ğı ko­nut­la­rın­dan bi­ri­dir. Sa­de­ce bir ka­tın­dan, dün­ya­nın en bü­yük dev­le­ti­nin yü­rüt­me or­ga­nı yö­ne­ti­lir. “1700'le­rin dün­ya­sın­da 13 ko­lo­ni­li dev­let için in­şa edil­miş, bu­gün dün­ya li­de­ri­yiz. Bu ih­ti­ya­ca uy­gun çok da­ha bü­yük bir sa­ray ya­pa­lı­m” di­yen tek bir baş­kan bi­le ol­ma­mış­tır. Kim­se­nin ak­lı­na böy­le bir şey gel­mez. Çün­kü, Be­yaz Ev, ABD de­mok­ra­si­sin­de ‘de­vam­lı­lı­ğı­n' da sem­bo­lü­dür. Ve yi­ne Be­yaz Ev, ken­di top­lu­mun­dan izo­le bir yer de de­ğil­dir. Dün­ya­da, için­de baş­kan ya­şa­dı­ğı hal­de hal­kı­nın zi­ya­re­ti­ne açık tek dev­let baş­kan­lı­ğı ko­nu­tu­dur. Çün­kü Ame­ri­kan ta­ri­hi­nin en önem­li kül­tür mü­ze­si­dir. Haf­ta­lık or­ta­la­ma zi­ya­ret­çi sa­yı­sı 30 bin­dir. Baş­ka­nın pen­ce­re­si­nin bir kaç met­re uza­ğın­da­ki bah­çe de­mir­li­ği­nin önü ise AB­D'­nin en ün­lü gös­te­ri ve pro­tes­to ye­ri­dir.
Bir de bi­ze ba­kın!
Bu ko­nu­da faz­la sö­ze ge­rek duy­mu­yo­rum.
Sa­de­ce “Bü­yük Ön­der Ata­tür­k'­ün mü­te­va­zı Çan­ka­ya'sıy­la, muk­te­di­rin mil­let­ten top­la­nan ver­gi­ler­le mil­yar­lar saç­tı­ğı ka­çak Ak Sa­ra­y'ı gö­zü­nü­zün önü­ne ge­ti­rin. De­mek ki bü­yük, hat­ta mu­az­zam sa­ray­lar yap­mak­la bü­yük li­der olun­mu­yo­r” de­mek­le ye­ti­ni­yo­rum.