Osmanlılarda Şehzadeler | Türk Tarihi
Şehzade veya sultan doğduğunda sarayda özel merasimler yapılırdı. Durum, toplar atılmak suretiyle İstanbul halkına ilan edilirdi. Aynı zamanda, memleketin her tarafına fermanlar gönderilerek oralarda da toplar atılır, şenlikler yapılırdı. Şehzade ve sultan doğumları ferman geldikten sonra her mahallin şer’î mahkeme sicillerine kaydolunurdu. Padişahların ilk oğulları olduğunda yapılan donanma günü fazla olurdu. Sultan Birinci Abdülhamid Han (1774-1789) ikinci oğlunun doğumunda şenlik yapılmasına müsaade etmemiş ve “…dervişan tekkelerine nezirler ve sadakalar verilip, mektep hocalarına paşa kapısına gelince hilat giydirilip, kafalarına sarık parası ve masumlara çil para ve pilav, zerde…” verilmesini istemiştir.
Sultan İkinci Selim Han’dan itibaren yetişkin şehzadelerin sancaklara çıkarılma usulleri terk edilerek, bunlardan yalnız büyük ve padişahlığa aday şehzadeye sancak verilmesi kararlaştırılmış ve Manisa sancağı veliahd şehzade sancağı olmuştur.
Osmanlı şehzadelerinin muayyen hasları vardı. İkinci Bayezid’in şehzadelerinden her birinin, senelik 1.200.000 akçelik hasları vardı ki, bu miktar Fatih Kanunnamesi’ndeki vezir-i âzamın hassı kadardı.
Sancak beyliğinde bulunan şehzadeler eskiden beri Anadolu’daki bu şehirleri kültür ve ilim muhiti hâline getirmişlerdir. Osmanlı şehzadeleri namına bir hayli eser yapılmış ve kaleme alınmıştır.
Bilhassa saltanata geçen hükümdarın devlet nizamının sarsılmaması ve devletin bölünüp, parçalanıp yok olma tehlikesiyle karşılaşmaması için kardeşlerini öldürmelerinin caiz olacağı Fatih Kanunnâmesi’nde belirtilmiştir. Şehzadelerin öldürülmesi meselesi devlet nizamını ve devletin geleceğini ilgilendirdiği için üzerinde önemle durulmuştur. Devletin bütünlüğünü sarsacak herhangi bir olay karşısında herkese yapılabilecek katil hadisesi, şehzadelere de çekinmeden yapılırdı. Şehzadelerin bilhassa saltanatı ele geçirmek için yaptıkları isyanlardan, Osmanlılarla sınır komşusu olan devletler istifade etmişler ve muhalefete geçen şehzadelere maddî ve manevî yardımlarda bulunmak suretiyle devleti çökertmek istemişlerdir.
Kanunî, sefere gittiğinde şehzadelerini bazen yanında götürür ve bazen de Rumeli’nin muhafazası için Edirne’de oturturdu. Kanunî’nin vefatından sonra Osmanlı şehzadelerinin kumandanlık hizmetleri de sona ermiş ve şehzadeler 1595 tarihine kadar Manisa sancağında vazife yapmışlardır. Osmanlı Devleti ve hanedanlığa son verilince, şehzadelik de kalkmış oldu