Download "TFRS 8 FAALİYET BÖLÜMLERİ STANDARDININ UYGULANMA DÜZEYİNİN TMS 14 BÖLÜMLERE GÖRE RAPORLAMA STANDARDI İLE KARŞILAŞTIRMASI: İMKB 100 UYGULAMASI *"
1 TFRS 8 FAALİYET BÖLÜMLERİ STANDARDININ UYGULANMA DÜZEYİNİN TMS 14 BÖLÜMLERE GÖRE RAPORLAMA STANDARDI İLE KARŞILAŞTIRMASI: İMKB 100 UYGULAMASI * 121 Doç. Dr. Cemal ELİTAŞ ** Yrd. Doç. Dr. Serkan ÖZDEMİR *** ÖZ Birçok alanda ve ülkede faaliyet gösteren uluslararası işletmelerin yönetilmesi ve performans analizlerinin yapılarak geleceğe dönük kararların alınabilmesi gün geçtikçe zorlaşmaktadır. Bölümsel raporlama bu zorlukları ortadan kaldırarak, yanlış yönetim kararlarının alınması riskini azaltan bir uygulamadır. Bölümsel raporlama ile ilgili yapılan son düzenleme olan UFRS 8 standardı, 31 Aralık 2008 tarihinden sonraki dönemlerde kullanılmak IASB tarafından yayınlanmıştır. Türkiye de de eşzamanlı olarak yayınlanan TFRS 8 standardının, TMS 14 standardı ile karşılaştırıldığında bölümsel raporlama uygulamalarına olumlu katkılar sağlayacağı beklenmektedir. Çalışma sonucunda, TFRS 8 standardının Türkiye de bölümsel raporlama uygulamalarının yaygınlaşmasına olumlu katkılar sağladığı ve bir farkındalık yarattığı görülmektedir. TFRS 8 standardı ile kamuoyuna açıklanan bölüm ve finansal bilgi miktarındaki artışlar, finansal tablo kullanıcılarının, işletmeler hakkında daha detaylı analizler yapabilmesine imkân tanıyacaktır. Tüm eksikliklerine rağmen TMS 14 standardı da Türkiye de bölümsel raporlama kültürünün oluşturulmasında önemli katkılarda bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: TFRS 8, TMS 14, Bölümsel Raporlama, Faaliyet Bölümlendirmesi JEL Sınıflandırması: M41, M42 * Bu makale TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardının Getirdikleri ve Borsaya Kote (İMKB 100) Şirketler Üzerine Bir Uygulama isimli Doktora tezinden üretilmiştir. ** Yalova Üniversitesi İİBF Fakültesi, *** Pamukkale Üniversitesi Buldan Meslek Yüksekokulu,
2 Doç. Dr. Cemal ELİTAŞ - Yrd. Doç. Dr. Serkan ÖZDEMİR 122 COMPARISON OF THE APPLICATION LEVEL OF THE TFRS 8 ACTIVITY DIVISIONS STANDARDS WITH THE TMS 14 DIVISI- ONS IN TERMS OF REPORTING STANDARD: AN APPLICATION OF IMKB 100 ABSTRACT It is getting more and more complicated for international companies that carry on operarations in many business dimensions and countries to administer and make decisions by implementing performance analysis. Divisional reporting reduces making erroneous administrative decisions while it is dismissing such bottlenecks. The latest regulation about the divisional reporting, the UFRS 8 standard was issued by IASB to be applied within the fiscal years after 31 st December When the TFRS 8 standard which was issued simultaneously in Turkey, is compared with the TMS 14, it is envisaged that it will contribute to the divisional reporting applications. In the conclusion part of the study, it was observed that the TFRS 8 standard makes positive commitments to expanding of the divisional reporting applications and creates an increasing awareness in Turkey. Increasing amount of announced information about division and financials of the company by means of the TFRS 8 standard provide the financial table users to make more elaborative analysis about companies. In spite of its several deficiencies, the TMS 14 standard has contributed substantially to the development of divisional reporting understanding in Turkey. Keywords: TFRS 8, TMS 14, Segment Reporting, Activity Segmentation JEL Classification: M41, M42 1. GİRİŞ Bilgi, karar vericilerin doğru karar verebilmeleri için kullandıkları en önemli araçtır. Şirketler hakkında elde edilmiş geçmişe veya günümüze ait finansal bilgiler, gelecekle ilgili karar aşamasında kullanıcıların en önemli yardımcısıdır. Kullanılacak finansal bilgilerin zamanlı, anlaşılır ve karşılaştırılabilir olması gereklidir (Hessling ve Jaakola 2007, 6). Son on yılda ekonomik küreselleşmenin hızla artması ile birlikte konsolide edilmiş finansal bilgilerin de aynı paralellikte arttığı gözlenmektedir. Konsolide edilmiş finansal bilgiler, bu bilgileri kullanarak işletme performansı hakkında bilgi sağlamayı amaçlayan kişi ve kurumlara yeterli oranda yol gösterememektedir. Bölümsel raporlama, işletmeleri faaliyet bölümlerine ayırmak suretiyle, konsolide finansal bilgileri daha anlaşılır hale getirmeyi amaçlamaktadır (Hessling ve Ja-
3 TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardının Uygulanma Düzeyinin TMS 14 Bölümlere Göre Raporlama Standardı İle Karşılaştırması: İMKB 100 Uygulaması akola 2007, 4). Günümüzde dünya ekonomisinde yaşanan problemlerden işletmelerin etkilenmemesi için önerilen en yeni yaklaşımlardan biri, daha saydam finansal tablolar düzenlemektir. İşletmelerin finansal tablolarında saydamlaşmayı sağlayacak en önemli yollardan biri bölümsel raporlama uygulamalarıdır (Benjamin ve Diğerleri ). Lambert, Leuz ve Verrecchia (2007) tarafından yapılan çalışmada, muhasebe sisteminin yarattığı finansal bilgilerin açıklanması ile sermaye maliyeti arasında bir ilişki olup olmadığı araştırılmıştır. Sonuç olarak, doğru ve detaylı açıklanan finansal bilginin, sermaye maliyetini ve gelecekteki nakit akışı beklentilerini doğrudan etkilediği tespit edilmiştir. Bölümsel raporlamanın işletmeler açısından önemli olduğu böyle bir ortamda, aykırı bazı durumlarda yaşanmaktadır. Bazı işletmeler yaşanan aşırı rekabetten dolayı, finansal bilgilerinin bölümsel detaylarını kamuoyu ile paylaşmaktan çekinmektedir. Bu durum da bölümsel raporların detaydan uzak hazırlanmasına sebep olmaktadır. Böylece muhtemel yatırımcılar ve küçük ortaklar işletme hakkında detaylı bilgi edinememektedir. Bölümsel raporlama ihtiyacı ilk olarak, 1960 lı yıllarda ABD de Endüstriyel Holdinglerin talepleri doğrultusunda ortaya çıkmıştır. Amerika Sermaye Piyasası SEC bu doğrultuda bölümsel raporlama standardının oluşturulması çalışmalarına 1969 yılında başlamıştır (Coller ve Pierce 1999, 65). Finansal Muhasebe Standartları Kurulu (FASB) tarafından standart haline getirilmesi ise Mali Bilgilerin Bölümlere Göre Raporlanması Standardı (SFAS 14) adıyla Aralık-1976 tarihinde gerçekleşmiştir. SFAS 14 standardı, Uluslararası Muhasebe Standartları Komitesi (IASC) tarafından yayınlanan Bölümlere Göre Raporlama Standardı (UMS 14) standardına da temel oluşturmuş bir standarttır lı yıllarda FASB ve IASC bölümsel raporlama standartlarında önemli revizyonlar yapmışlardır. Öncelikle FASB 1997 yılında SFAS 14 standardının yerine yönetim merkezli Bağlantılı Bilgi ve Kuralların Bölümsel İçeriği Hakkında Kamuoyu Bilgilendirme Standardı (SFAS 131) standardını yayınlamıştır. Bu standart ile bölümsel raporlama bilgilerinin daha çok muhasebesel boyutları değil, yönetimsel boyutları ön plana çıkarılmıştır. IASC tarafından UMS 14 standardında yapılan revizyonun temelinde ise, risk ve getiri yer almaktadır. UMS 14R standardının Avrupa Birliği ülkelerinde resmi olarak kullanılmaya başlanması ise 2003 yılında gerçekleşmiştir yılında ise Bölümlere Göre Raporlama Standardı Revize Edilmiş (UMS 14R) standardı SFAS 123
4 Doç. Dr. Cemal ELİTAŞ - Yrd. Doç. Dr. Serkan ÖZDEMİR standardının ilkeleri temelinde birleştirilerek, UFRS 8 standardı yayınlanmıştır (Veron 2007, 3). Bu gelişmeler sonucunda IASB tarafından yayınlanmış olan UMS 14R standardı Türkçeleştirilerek TMSK tarafından TMS 14 olarak tarihinde tarihinden sonraki dönemlerde uygulanmak üzere yayınlanmıştır. IASB ın UMS 14R standardını yürürlükten kaldırarak, yerine 1 Ocak 2009 dan itibaren uygulanacak UFRS 8 standardını yayınlaması, TMSK nın da bu konuda yeni bir düzenleme yapmasını gerekli kılmıştır. Bu çerçevede TMSK, UFRS 8 standardını Türkçeleştirerek TFRS 8 standardı olarak tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayınlamıştır. TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardı tarihinden sonra başlayan hesap dönemlerinde uygulanmak üzere yürürlüğe girmiştir. TFRS 8 Standardının uygulanmasıyla TMS 14 Bölümlere Göre Raporlama standardı yürürlükten kaldırılmıştır. Bu çalışmanın temel amacı, borsaya kote (İMKB-100) şirketlerin bağımsız denetim raporlarını inceleyerek, TMS 14 standardı uygulamalarından, TFRS 8 standardına geçiş aşamasındaki değişiklikleri ve uygulamadaki son durumu karşılaştırmalı olarak ortaya koymaktır. 2. LİTERATÜR TARAMASI Yapılan literatür incelemesinde bölümsel raporlamada hem SFAS 14 standardından SFAS 131 standardına geçiş aşamasında hem de UMS 14R standardından UFRS 8 standardına geçiş aşamasında yaşanan değişimlerle ilgili çalışmalara ulaşılmıştır. Street, Nichols ve Gray (2000) tarafından yapılan çalışmada, ABD de faaliyet gösteren büyük şirketlerin bölümsel raporlamalarında, SFAS 14 standardından SFAS 131 standardına geçişte ne tür değişiklikler yaşandığı tespit edilmiştir. SFAS 14 standardı ile düzenlenmiş 1997 yılına ait bölümsel raporlamalar ile SFAS 131 standardı ile düzenlenmiş bölümsel raporlamalar karşılaştırıldığında ortaya çıkan en temel fark, faaliyet bölüm sayılarındaki önemli orandaki artıştır. Ayrıca bu duruma paralel olarak kamuoyuna açıklanan bölümsel bilgi miktarında da yüzde 14 gibi önemli bir oranda artış sağlandığı tespit edilmiştir. Doupnik ve Sees (2001) tarafından yapılan yine benzer bir çalışmada ise, SFAS 131 ve SFAS 14 standardı uygulamaları coğrafi bölümlendirme açısından 254 şirket örneği ile karşılaştırılmıştır. Şirketlerin yüzde 40 ının SFAS 131 standardı uygulamalarında SFAS 14 standardına göre daha detaylı bir bölümlendirme yaptıkları tespit edilmiştir. Hessling ve Jaakola (2007) tarafından yapılan çalışmada, UFRS 8
5 TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardının Uygulanma Düzeyinin TMS 14 Bölümlere Göre Raporlama Standardı İle Karşılaştırması: İMKB 100 Uygulaması standardı hakkında şu sonuçlara ulaşılmıştır. Şirketlerde UFRS 8 standardının adaptasyon süreci doğru yönetilirse, bölümsel raporlama kalitesinde artış sağlanılacağı düşünülmektedir. Ayrıca uzun vadede bölümsel raporlamadan elde edilen bilgilerin, finansal tablolardan elde edilecek bilgilerden daha çok bilgi ve fikir verici olacağı beklenmektedir. Ayrıca, günümüz uygulamaları incelendiğinde bazı firmaların, bölümsel raporlamayı organize ederken hala UMS 14R standardı kurallarına göre hareket ettikleri tespit edilmiştir. Oysa UFRS 8 standardı şirketlere bölümsel raporlamada önemli kolaylıklar tanımakta ve UMS 14R standardındaki iki farklı(faaliyet-coğrafi) bölümlendirme faaliyetini birleştirme imkânı tanımaktadır. UFRS 8 standardı şartlarına tam olarak uygun bölümsel raporlama gerçekleştirilirse, bölümsel raporlamanın finansal tablo kullanıcılarına daha detaylı bilgiler vereceği beklenmektedir. Bens, Berger ve Monahan (2009) çalışmalarında, şirketlerin bölümsel raporlama sistemlerini oluştururken ki gönüllük durumları tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca bölümsel raporlamanın getirdiği özel maliyetlerin bölümsel raporlamanın içeriğini etkileme düzeyinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bölümsel raporlama yapısını oluşturmada tek bölümlü şirketlerin çok bölümlü şirketlerden farklı davranış yapıları sergiledikleri tespit edilmiştir. Tek bölümlü şirketlerin bölümsel raporlama konusunda özel maliyetleri ve rekabet ortamını bahane ederek gönülsüz davrandıkları tespit edilmiştir. Çok bölümlü şirketlerde ise, bölüm ve özel maliyetlerin, bölümsel raporlamayı ve kamuoyuna açıklanacak bilgi miktarını etkileyen en önemli unsur olduğu edilmiştir. Ayrıca, çok bölümlü yapıya sahip bazı şirketlerin, bölümsel raporlama faaliyetlerini organize ederken her bir bölümün bilgi edinme maliyetini de dikkate alarak, ana faaliyet bölümlerini görmezden gelerek, sözde bölümler oluşturma yoluna başvurdukları tespit edilmiştir. Böylece, rekabet ortamı içerisinde rakip firmalara ana faaliyet konularında fazlaca bilgi verilmemesinin amaçlandığı belirlenmiştir. Derarca (2009) tarafından yapılan çalışmada, UFRS 8 standardının muhtemel getirileri, UMS 14 standardı ile karşılaştırılarak tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede beklenen getiriler şu şekilde sıralanmıştır: Bölümsel raporlama yapısının değişmesi ile daha çok bölüm ve bölüm bilgisi kamuoyuna açıklanacaktır. Bölüm yöneticilerinin yönetim faaliyetleri, üretilen daha detaylı bölüm bilgileri ile daha kolay hale gelecektir. Daha detaylı açıklanacak bölümsel raporlar, finansal tablo kulla- 125
6 Doç. Dr. Cemal ELİTAŞ - Yrd. Doç. Dr. Serkan ÖZDEMİR 126 nıcılarına daha doğru kararlar alma imkânı tanıyacaktır. Hemm ve Valenza (2010) tarafından yapılan çalışma ile UFRS 8 standardının Fransa da faaliyet gösteren 40 büyük şirkete adaptasyon aşamasında, şirket bölümlendirmesine ve bölüm bilgilerine olan etkisinin tespiti amaçlanmıştır. Çalışma sonucunda, UFRS 8 standardı yürürlüğe girdikten sonra, Fransa da faaliyet gösteren büyük şirketlerin açıklamış oldukları bölümlendirme sayılarında ve bölüm gösterge sayılarında belirgin bir artış yaşanmadığı tespit edilmiştir. Bölümsel raporlamada SFAS 131 standardının Amerikan şirketlerinde yaratmış olduğu olumlu etkinin Fransız şirketlerinde görünmemesinin sebebi olarak, araştırmanın uygulandığı şirketlerin yapısı ve yönetim kültürlerinden kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. Amerikan şirketlerinin Fransız şirketlerine göre daha büyük ve küresel şirketler olması buradaki en büyük etken olarak belirlenmiştir. Ayrıca Amerikan şirketlerinin halka açıklama oranlarının çok yüksek olması bu durumu doğuran bir diğer etken olarak tespit edilmiştir. TFRS 8 standardının 2009 yılında uygulamaya girmesi sebebiyle Türkiye de de konu ile ilgili yapılmış olan çok fazla çalışma bulunmamaktadır. Yapılan literatür araştırmasında aşağıda belirtilen çalışmalara ulaşılmıştır. Uyar ve Güngörmüş (2009) tarafından yapılan çalışmada, TFRS 8 standardının Türkiye de kullanım düzeyini açıklayan bir uygulama çalışması aktarılmıştır. Ömürbek ve Özdemir (2009) tarafından yapılan çalışmada ise, İMKB-100 şirketlerinde TFRS 8 standardının coğrafi bölümlendirme uygulama düzeyleri ortaya konmuştur. 3. AMAÇ ve YÖNTEM Yapılan uygulama çalışmasında, İMKB de işlem gören şirketlerde TFRS 8 Faaliyet Bölümleri standardına geçiş aşamasında yaşanan değişiklikler ve uygulamadaki son durum karşılaştırmalı olarak tespit edilecektir. Bu uygulama için gerekli olan veriler, şirketlerin finansal tabloları ve dipnotlarına uygulanacak içerik analizi ile elde edilmiştir. Çalışmanın örneklemini, 17 Ekim 2011 tarihindeki İMKB-100 endeksinde bulunan şirketler oluşturmaktadır. Uygulama çalışmasındaki veriler, ilgili şirketlerin 30 Eylül 2008, 31 Aralık 2008, 30 Eylül 2009, 31 Aralık 2009, 30 Eylül 2010 ve 31 Aralık 2010 tarihli Kamuoyu Aydınlatma Platformu internet sitesinden elde edilen, finansal tablo dipnotlarına uygulanan içerik analizi yolu ile elde edilmiştir.
7 TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardının Uygulanma Düzeyinin TMS 14 Bölümlere Göre Raporlama Standardı İle Karşılaştırması: İMKB 100 Uygulaması 4. BULGULAR VE ANALİZ Uygulama çalışması kapsamında incelenen Ekim-2011 tarihli İMKB-100 şirketleri Tablo 1 de belirtilmiştir. Tablo 1. Ekim-2011 Tarihli İMKB-100 Endeksinde Bulunan Şirketler Adana Çimento 26 Do & Co Rest And Cat 51 İş Bankası 76 Sabancı Holding 2 Anadolu Efes 27 Doğan Holding 52 İş Finanasal Kiralama 77 Sasa Polyester 3 Afyon Çimento 28 Doğan Yayın Hol. 53 İş GMYO 78 Şişe Cam 4 Akbank 29 Eczacıbaşı İlaç 54 Işıklar Yat. Hol. 79 Şekerbank 5 Akenerji 30 Eczacıbaşı Yatırım 55 İttifak Holding 80 Sinpaş Gmyo 6 Akfen Holding 31 Ege Gübre 56 İzmir Demir Çelik 81 Tav Hava Limanları 7 Aksigorta 32 Emlak Konut Gmyo 57 Karsan Otomotiv 82 Turkcell 8 Aksa 33 Enka İnşaat 58 Kartonsan 83 T.Ekonomi Bank. 9 Aksa Enerji 34 Ereğli Demir Çelik 59 Koç Holding 84 Tekstilbank 10 Alarko Holding 35 Fenerbahçe Sportif 60 Kiler Gıda 85 Tek-Art İnşaat 11 Anel Elektrik 36 Ford Otosan 61 Kiler GMYO 86 Türk Hava Yolları 12 Anadolu Sigorta 37 Garanti Bankası 62 Konya Çimento 87 Mondi Tire Kutsan 13 Arçelik 38 Global Yat. Holding 63 Koza Madencilik 88 Tekfen Holding 14 Aselsan 39 Goldas Kuyumculuk 64 Koza Altın 89 Tofaş Oto. Fab. 15 Asya Katılım Bank 40 Göltaş Çimento 65 Kardemir 90 Torunlar Gmyo 16 Aygaz 41 Good-Year 66 Metro Holding 91 Trakya Cam 17 Bagfaş 42 Gözde Girişim 67 Migros Ticaret 92 T.S.K.B. 18 Banvit 43 GSD Holding 68 Menderes Tekstil 93 Trabzonspor Sportif 19 BİM Mağazalar 44 Galatasaray Sportif 69 Netaş Telekom. 94 Türk Telekom 20 Bizim Mağazaları 45 Gübre Fabrik. 70 Net Holding 95 Türk Traktör 21 Beşiktaş Fut Yat. 46 T. Halk Bankası 71 Net Turizm 96 Tüpraş 22 Boyner Mağazacılık 47 Hürriyet Gzt. 72 Otokar 97 Ülker Bisküvi 23 Brisa 48 İhlas Ev Aletleri 73 Petkim 98 Vakıflar Bankası 24 Borusan Mannes 49 İhlas Holding 74 Park Elek. Madencilik 99 Yapı Ve Kredi Bank. 25 Doğuş Otomotiv 50 İpek Doğal Enerji 75 OMV Petrol Ofisi 100 Zorlu Enerji Çalışmada ilk olarak, İMKB-100 endeksinde bulunan şirketlerin, TMS 14 standardı şartları doğrultusunda düzenlenen 2008 yılındaki bölümsel raporlama durumları, Tablo 2 de tespit edilmiştir. Şirketlerin yüzde 34 ünün sadece faaliyet bölümlendirmesi, yüzde 5 nin ise sadece coğrafi bölümlendirme yaptığı tespit edilmiştir. Hem faaliyet hem de
8 Doç. Dr. Cemal ELİTAŞ - Yrd. Doç. Dr. Serkan ÖZDEMİR 128 coğrafi bölümlendirme yapan şirketlerin yüzde 9 unun birincil bölümlendirme olarak faaliyet bölümlendirmeyi, yüzde 2 sinin ise coğrafi bölümlendirmeyi tercih ettiği tespit edilmiştir. Şirketlerin yüzde 50 sinin ise, bölümsel raporlama yapmadıkları tespit edilmiştir. Bölümsel raporlamanın yeni yerleşmeye başladığı, faydalarının tam anlaşılamadığı bu yıllarda, bölümsel raporlama yapmayan şirketlerin yüzde 50 düzeyinde olması, normal karşılanabilecek bir durumdur. Tablo Yılında İMKB-100 Şirketlerinde TMS 14 Standardında Bölümsel Raporlama Durumu 2008 (%) Birincil Faaliyet Bölümlendirme İkincil Coğrafi Bölümlendirme 9 Birincil Coğrafi Bölümlendirme İkincil Faaliyet Bölümlendirme 2 Sadece Faaliyet Bölümlendirme 34 Sadece Coğrafi Bölümlendirme 5 Bölümsel Raporlama Uygulamayan 50 TFRS 8 standardının uygulanmaya başlandığı 2009 yılında ve takip eden 2010 yılında İMKB-100 şirketlerinin bölümsel raporlama durumları Tablo 3 de tespit edilmiştir. TFRS 8 standardının temel aldığı faaliyet bölümlendirmesini uygulayan şirketlerin 2009 yılında yüzde 45 oranında iken, 2010 yılında bu oran yüzde 52 ye çıkmıştır. Hem faaliyet hem de coğrafi bölümlendirmeyi bir arada kullanan şirketlerin oranı 2009 yılında yüzde 9 iken, 2010 yılında bu oran yüzde 10 a çıkmıştır. Sadece coğrafi bölümlendirme yapan şirketlerin oranı, 2009 yılında yüzde 6 iken, bu oran 2010 yılında yüzde 5 e düşmüştür. Bunun yanında sadece büyük müşteri bölümlendirmesi yapan şirketlerin oranı 2009 yılında yüzde 1 olarak tespit edilmiştir. Bölümsel raporlama uygulamayan şirketlerin oranı 2009 yılına yüzde 39 iken, bu oran 2010 yılında yüzde 33 e düşmüştür yılında bölümsel raporlama yapmayan şirket oranı yüzde 50 olduğunu hatırlarsak, geçen iki yılda bölümsel raporlama anlamında şirketlerin büyük aşama kaydettiğini söyleyebiliriz. Böylece TFRS 8 standardının, bölümsel raporlamayı yaygınlaştırma amacının da, büyük ölçüde sağlandığı görülmektedir.
9 TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardının Uygulanma Düzeyinin TMS 14 Bölümlere Göre Raporlama Standardı İle Karşılaştırması: İMKB 100 Uygulaması Tablo Yıllarında İMKB-100 Şirketlerinde TFRS 8 Standardında Bölümsel Raporlama Durumu 2009 (%) 2010 (%) Sadece Faaliyet Bölümlendirmesi Sadece Coğrafi Bölümlendirme Sadece Büyük Müşteri Bölümlendirmesi 1 0 Faaliyet ve Coğrafi Bölümlendirme Bir Arada 9 10 Faaliyet, Coğrafi ve Büyük Müşteri Bölümlendirmesi Bir Arada 0 0 Bölümsel Raporlama Uygulamayan İMKB-100 şirketlerinden Tablo 4 de isimleri verilmiş 30 adedinin 2008, 2009 ve 2010 yıllarında bölümsel raporlama uygulaması yapmadığı tespit edilmiştir. Yapılan incelemede, onyedi şirketin tek bir faaliyet ve coğrafi bölümde faaliyet gösterdiklerini belirterek bölümsel raporlama yapmadıkları belirlenmiştir. Şirketlerden yedi adedinin ise Bölümsel Raporlama Yoktur ibaresini kullanarak, TFRS 8 standardı şartlarına (TFRS 8 2-3) aykırı olarak sebebi ile ilgili herhangi bir açıklama yapmadıkları tespit edilmiştir. Bunun yanında altı şirketin dipnotlarında, bölümsel raporlama ile ilgili hiçbir bilgiye rastlanılmamıştır. Bu durum da TFRS 8 şartlarına (TFRS 8 2-3) uygun değildir. Tablo Yıllarında Bölümsel Raporlama Uygulamayan İMKB-100 Şirketleri ve Uygulamama Sebepleri ŞİRKETLERİ BÖLÜMSEL RAPORLAMA UYGULAMAMA SEBEPLERİ 1 Afyon Çimento Bölümsel Raporlama Yoktur ifadesi 2 Akenerji Hiç değinilmemiştir 3 Anadolu Sigorta 4 Aselsan 5 Bim Mağazalar 6 Bizim Mağazaları Hiç değinilmemiştir 7 Beşiktaş Futbol Yat 8 Brisa Hiç değinilmemiştir 9 Eczacıbaşı Yatırım 10 Emlak Konut Gmyo 11 Ereğli Demir Çelik
10 Doç. Dr. Cemal ELİTAŞ - Yrd. Doç. Dr. Serkan ÖZDEMİR Fenerbahçe Sportif Bölümsel Raporlama Yoktur ifadesi 13 Ford Otosan 14 Goldas Kuyum. 15 Good-Year 16 Gözde Girişim 17 İzmir Demir Çelik 18 Kiler Gıda Bölümsel Raporlama Yoktur ifadesi 19 Koza Altın 20 Kardemir 21 Net Turizm Bölümsel Raporlama Yoktur ifadesi 22 Otokar Bölümsel Raporlama Yoktur ifadesi 23 Petkim Bölümsel Raporlama Yoktur ifadesi 24 Sasa Polyester Hiç değinilmemiştir 25 Sinpaş Gmyo Hiç değinilmemiştir 26 Tek-Art İnşaat Bölümsel Raporlama Yoktur ifadesi 27 Tofaş Oto. Fab. 28 Trabzonspor Sportif Hiç değinilmemiştir 29 Türk Traktör 30 Ülker Bisküvi İMKB-100 şirketlerinin 2008, 2009 ve 2010 yıllarında kamuoyuna açıkladıkları bölüm sayıları Tablo 5 ta verilmiştir yılında 231 olan bölüm sayısı, 2009 yılında yüzde 22,5 artarak 283 e çıkmıştır. Artış 2010 yılında da yüzde 17,6 ile devam etmiş ve 333 bölümün bilgisi kamuoyu ile paylaşılmıştır. Ara dönemlerde açıklanan bölüm sayıları 2008 yılında 194 iken, 2009 yılında yüzde 34 lük artışla 260 olarak gerçekleşmiştir yılında da toplam bölüm sayısı yüzde 26,5 artarak 329 a çıkmıştır. Yukarıdaki verilerden de görüleceği üzere, TFRS 8 standardının en büyük amaçlarından biri olan bölüm sayılarının arttırılması ve kamuoyunun şirketler hakkında daha detaylı finansal bilgiler elde edebilme hedefi, büyük ölçüde başarılmıştır. Ara dönem bölüm sayılarındaki artışın yıllık bölüm sayılarındaki artışa göre fazla olmasının sebebi ise, TFRS 8 standardı ile birlikte, TMS 34 Ara Dönem Finansal Raporlama standardında
11 TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardının Uygulanma Düzeyinin TMS 14 Bölümlere Göre Raporlama Standardı İle Karşılaştırması: İMKB 100 Uygulaması yapılan değişiklikle, ara dönem bölümsel raporlamanın zorunlu hale getirilmesidir (TFRS 34 16g). Tablo 5. İMKB-100 Şirketlerince Kamuoyuna Açıklanan Bölüm Sayıları 2008 Dönem Sonu Değişim % 2009 Dönem Sonu Değişim % 2010 Dönem Sonu , , Ara Dönem Değişim % Ara Dönem Değişim % Ara Dönem ,5 329 Şirketlerin 2008 ve 2009 yılı bölümsel raporları incelendiğinde, 2009 yılında onaltı şirketin bölüm sayısında 2008 yılı ile karşılaştırıldığında artış, dört şirkette ise azalış tespit edilmiştir. Bunun yanında kırk şirketin bölüm sayılarında da bir değişiklik olmadığı belirlenmiştir (Tablo 6). Tablo Yılları Karşılaştırmasında Bölüm Sayılarındaki Değişiklikler 131 ARTTIRANLAR AZALTANLAR AYNI KALANLAR Bagfaş Anadolu Efes Adana Çimento Park Elek.Madencilik Sabancı Holding Akbank Netaş Telekom. Banvit Akfen Holding Borusan Mannesmann Yapı ve Kredi Bank. Aksigorta Doğuş Otomotiv Aksa Global Yat. Holding Alarko Holding T. Halk Bankası Anel Elektrik İhlas Holding Arçelik İttifak Holding Asya Katılım Bankası Karsan Otomotiv Aygaz Kartonsan Tav Hava Limanları Konya Çimento T.Ekonomi Bank. Koza Madencilik Şişe Cam Metro Holding Şekerbank Menderes Tekstil Turkcell Trakya Cam OMV Petrol Ofisi Net Holding Boyner Mağazacılık Doğan Holding Doğan Yayın Hol. Eczacıbaşı İlaç Enka İnşaat Garanti Bankası Göltaş Çimento GSD Holding Hürriyet Gzt.
12 Doç. Dr. Cemal ELİTAŞ - Yrd. Doç. Dr. Serkan ÖZDEMİR 132 İhlas Ev Aletleri İpek Doğal Enerji İş Bankası İş Fin.Kir. Işıklar Yat. Hol. Koç Holding Tekstilbank Türk Hava Yolları Tekfen Holding T.S.K.B. Türk Telekom Tüpraş Vakıflar Bankası Zorlu Enerji Şirketlerin 2009 ve 2010 yılı bölümsel raporları incelendiğinde, 2010 yılında onüç şirketin bölüm sayısında 2009 yılı ile karşılaştırıldığında artış, beş şirkette ise azalış tespit edilmiştir. Bunun yanında kırksekiz şirketin bölüm sayılarında da bir değişiklik olmadığı belirlenmiştir (Tablo 7). Tablo Yılları Karşılaştırmasında Bölümsel Raporlamada Bölüm Sayılarındaki Değişiklikler Arttıranlar Azaltanlar Aynı Kalanlar Aksigorta Park Elek.Madencilik Adana Çimento Aksa Enerji Banvit Anadolu Efes Anel Elektrik Enka İnşaat Akbank Bagfaş İhlas Ev Aletleri Akfen Holding Tav Hava Limanları Migros Ticaret Aksa Ege Gübre Alarko Holding Göltaş Çimento Arçelik Galatasaray Sportif Asya Katılım Bankası İpek Doğal Enerji Aygaz İş GMYO T.Ekonomi Bank. Karsan Otomotiv Şişe Cam Metro Holding Şekerbank Torunlar GMYO Turkcell Sabancı Holding OMV Petrol Ofisi Net Holding Netaş Telekom. Boyner Mağazacılık Borusan Mannesmann Doğuş Otomotiv Doğan Holding Doğan Yayın Hol.
13 TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardının Uygulanma Düzeyinin TMS 14 Bölümlere Göre Raporlama Standardı İle Karşılaştırması: İMKB 100 Uygulaması Eczacıbaşı İlaç Garanti Bankası Global Yat. Holding GSD Holding T. Halk Bankası Hürriyet Gzt. İhlas Holding İş Bankası İş Fin.Kir. Işıklar Yat. Hol. İttifak Holding Kartonsan Koç Holding Konya Çimento Koza Madencilik Menderes Tekstil Tekstilbank Türk Hava Yolları Tekfen Holding Trakya Cam T.S.K.B. Türk Telekom Tüpraş Vakıflar Bankası Yapı Ve Kredi Bank. Zorlu Enerji İMKB-100 şirketlerinin yıllarında 3. ara dönem bölümsel raporlarında kamuoyu ile paylaştıkları toplam finansal bilgi miktarları ve değişim oranları Tablo 8 de verilmiştir. Şirketlerin 2008 yılı 3. ara döneminde açıkladığı bölümsel bilgi miktarı toplam 658 adet iken, 2009 yılı 3. ara döneminde bilgi miktarı yüzde 25,9 artarak 829 adede çıkmıştır. Artış 2010 yılı 3. ara döneminde de yüzde 12,7 ile sürmüş ve 935 adet olarak gerçekleşmiştir. Yukarıdaki verilerden de anlaşıldığı üzere, TFRS 8 standardının en büyük amaçlarından biri olan, kamuoyunun şirketler hakkında daha detaylı bilgilendirilmesi hedefine, her yıl artan ara dönem bölümsel bilgi miktarı ile ulaşıldığı görülmektedir. 133
14 Doç. Dr. Cemal ELİTAŞ - Yrd. Doç. Dr. Serkan ÖZDEMİR 134 Tablo 8. İMKB-100 Şirketlerince Kamuoyuna Ara Dönemde Açıklanan Bölüm Bilgileri Miktarları Ara Dönem Değişim % Ara Dönem Değişim % Ara Dönem Faaliyet ,5 874 Coğrafi ,5 66-7,5 61 TOPLAM , ,7 935 İMKB-100 şirketlerinin yıl sonu bölümsel raporlarında kamuoyu ile paylaştıkları toplam finansal bilgi miktarları ve değişim oranları Tablo 9 da verilmiştir. Şirketlerin 2008 yılı sonunda açıkladıkları bölümsel bilgi miktarı toplam 710 adet iken, 2009 yılı sonunda yüzde 26,7 artarak 900 adede çıkmıştır. Artış 2010 yılında da yüzde 3,7 ile sürmüş ve 934 adet olarak gerçekleşmiştir. Yukarıdaki verilerden de anlaşıldığı üzere, TFRS 8 standardının en büyük amaçlarından biri olan kamuoyunun şirketler hakkında daha detaylı bilgilendirilmesi hedefine, her yıl artan bölümsel bilgi miktarı ile ulaşıldığı görülmektedir. Tablo 9. İMKB-100 Şirketlerince Kamuoyuna Yıl Sonunda Açıklanan Bölüm Bilgileri Miktarları 2008 Dönem Sonu Değişim % 2009 Dönem Sonu Değişim % 2010 Dönem Sonu Faaliyet , ,5 868 Coğrafi ,3 66 TOPLAM , ,7 934 Yukarıda verilen İMKB-100 şirketlerinin kamuoyu ile paylaştıkları yıllarına ait 3. ara dönem ve yılsonu toplam bölümsel bilgi miktarlarının şirket bazlı detaylı listesi ise Tablo 10 da verilmiştir. Tüm şirketlerin bölümsel raporları incelendiğinde, şirketlerin bölümsel raporlarında bir standart olmadığı tespit edilmiştir. Bu durum finansal tablo kullanıcılarının, bölümsel raporları şirket bazında karşılaştırabilmesini engellemektedir. Tablo incelendiğinde kamuoyuna en çok bölüm bilgisi açıklayan şirketlerin Alarko Holding, Menderes Tekstil ve Aksa olduğu görülmektedir. Daha önce konu ile ilgili yapılan çalışmalar dikkate alındığında, kamuoyuna rakiplerine göre daha çok bölümsel bilgi açıklayan şirketlerin, diğer faktörlerin sabit kaldığı bir ortamda uzun vadede kârlılık ve sermaye maliyeti açısından daha avantajlı hale geleceğini beklemek yanlış olmayacaktır.
15 TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardının Uygulanma Düzeyinin TMS 14 Bölümlere Göre Raporlama Standardı İle Karşılaştırması: İMKB 100 Uygulaması Tablo 10. İMKB-100 Şirketlerince Faaliyet Bölümlerinde ve Coğrafi Bölümlerde Kamuoyuna Açıklanan Finansal Bilgi Miktarları Ara Dönem 2008 Dönem Sonu Ara Dönem 2009 Dönem Sonu Ara Dönem 2010 Dönem Sonu Adana Çimento Anadolu Efes Afyon Çimento Akbank Akenerji Akfen Holding Aksigorta Aksa Aksa Enerji Alarko Holding Anel Elektrik Anadolu Sigorta Arçelik Aselsan Asya Katılım Bank Aygaz Bagfaş Banvit BİM Mağazalar Bizim Mağazaları Beşiktaş Fut Yat Boyner Mağazacılık Brisa Borusan Mannes Doğuş Otomotiv Do & Co Rest And Cat Doğan Holding Doğan Yayın Hol Eczacıbaşı İlaç Eczacıbaşı Yatırım Ege Gübre
16 Doç. Dr. Cemal ELİTAŞ - Yrd. Doç. Dr. Serkan ÖZDEMİR 136 Emlak Konut GMYO Enka İnşaat Ereğli Demir Çelik Fenerbahçe Sportif Ford Otosan Garanti Bankası Global Yat. Holding Goldas Kuyumculuk Göltaş Çimento Good-Year Gözde Girişim GSD Holding Galatasaray Sportif Gübre Fabrik T. Halk Bankası Hürriyet Gzt İhlas Ev Aletleri İhlas Holding İpek Doğal Enerji İş Bankası İş Finanasal Kiralama İş GMYO Işıklar Yat. Hol İttifak Holding İzmir Demir Çelik Karsan Otomotiv Kartonsan Koç Holding Kiler Gıda Kiler GMYO Konya Çimento Koza Madencilik Koza Altın Kardemir Metro Holding Migros Ticaret
17 TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardının Uygulanma Düzeyinin TMS 14 Bölümlere Göre Raporlama Standardı İle Karşılaştırması: İMKB 100 Uygulaması Menderes Tekstil Netaş Telekom Net Holding Net Turizm Otokar Petkim Park Elek. Madencilik OMV Petrol Ofisi Sabancı Holding Sasa Polyester Şişe Cam Şekerbank Sinpaş GMYO Tav Hava Limanları Turkcell T.Ekonomi Bank Tekstilbank Tek-Art İnşaat Türk Hava Yolları Mondi Tire Kutsan Tekfen Holding Tofaş Oto. Fab Torunlar GMYO Trakya Cam T.S.K.B Trabzonspor Sportif Türk Telekom Türk Traktör Tüpraş Ülker Bisküvi Vakıflar Bankası Yapı Ve Kredi Bank Zorlu Enerji TFRS 8 standardının bölümsel raporlamaya getirmiş olduğu en büyük yeniliklerden biri (TFRS 8.28), bölümsel raporlarda mutabakat işleminin yapılarak, konsolide finansal rakamlara ulaşılması gerekliliğidir. Tablo 11 de yılları 3. ara dönem ve yılsonlarında, 137
18 Doç. Dr. Cemal ELİTAŞ - Yrd. Doç. Dr. Serkan ÖZDEMİR 138 bölümsel raporlarında mutabakat işlemlerini yapan şirketlerin sayısı ve değişim oranları verilmiştir yılı sonunda 32 şirket bölümsel raporlarında mutabakat işlemi yapmış iken, bu sayı 2009 yılı sonunda yüzde 21,8 artarak 39 a çıkmıştır. Artış 2010 yılında da yüzde 10,2 ile devam ederek 43 şirkete çıkmıştır yılı 3. ara döneminde 29 şirket mutabakat yapmış iken, bu sayı 2009 yılsonunda yüzde 24,1 artarak 36 ya çıkmıştır. Artış 2010 yılında da yüzde 19,4 ile devam ederek 43 şirkete çıkmıştır. Bu durum, şirketlerin TFRS 8 standardı şartlarına artan bir oranda uyum gösterme çabasında olduğunu göstermektedir. Tablo 11. Bölümsel Raporlamada Mutabakat Yapan Şirketlerin Sayıları 2008 Dönem Sonu Değişim % 2009 Dönem Sonu Değişim % 2010 Dönem Sonu , , Ara Dönem Değişim % Ara Dönem Değişim % Ara Dönem , ,4 43 Tablo 12 ve Tablo 13 de İMKB-100 de işlem gören şirketlerin yılı 3. ara dönem ve yılsonlarında kamuoyu ile paylaştıkları bölümsel bilgiler ve tekrarlanma sayıları verilmiştir. Tablolar incelendiğinde, şirketlerin bölümsel raporlarında Bölüm Dışı Satış Gelirleri, Bölümler arası Satış Gelirleri, Brüt Kâr/Zarar, Diğer Faaliyet Gelirleri/ Giderleri, Faaliyet Kârı/Zararı gibi verilere ağırlıklı olarak yer verdiği tespit edilmiştir. Ayrıca, Tablo 47 ve Tablo 48 de yer alan bilgilerin şirket bazlı detaylı açıklamalarına, Ek Tablo 1-24 ten ulaşabilecektir. Tablo 12. Faaliyet ve Faaliyet Bölümlerinde Kamuoyuna Açıklanan Finansal Bilgiler Ara Dönem 2008 Dönem Sonu Ara Dönem 2009 Dönem Sonu Ara Dönem 2010 Dönem Sonu GELİR TABLOSU BİLGİLERİ Bölüm Dışı Satış Gelirleri Bölümler Arası Satış Gelirleri
19 TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardının Uygulanma Düzeyinin TMS 14 Bölümlere Göre Raporlama Standardı İle Karşılaştırması: İMKB 100 Uygulaması Bölüm Dışı Satışların Maliyeti (-) Bölümler Arası Satışların Maliyeti (-) Satış Gelirleri Satışların Maliyeti (-) Toplam Bölüm Geliri Brüt Kâr/Zarar Faaliyet Gelirleri Faaliyet Giderleri (-) Araştırma ve Geliştirme Giderleri (-) Pazarlama, Satış Dağıtım Giderleri (-) Genel Yönetim Giderleri (-) Diğer Faaliyet Gelirleri Diğer Faaliyet Giderleri (-) Faaliyet Kârı/Zararı Finansal Gelirler Finansal Giderler (-) Karşılık Giderleri (-) Amortisman ve İtfa Giderleri (-) Kıdem Tazminatı Karşılığı (-) Ücretli İzin Karşılığı(-) Temettü Gelirleri Nakit Dışı Gelir-Gider Sabit Kıymet Alımları İştiraklerden Gelirler/Giderler Maddi/Maddi Olmayan Duran Varlık Alımları Özkaynak Yöntemiyle Değerlenen Yatırım Kâr/ Zarar Payları Yatırım Harcamaları Vergi Öncesi Kâr/Zarar Dönem Vergi Gideri Ana Ortaklık Payları Azınlık Payları Ertelenmiş Vergi Gelir/(Gideri) Net Dönem Kârı/Zararı BİLANÇO BİLGİLERİ Bölüm Varlıkları Dönen Varlıklar Toplamı Nakit ve Nakit Benzeri Finansal Yatırımlar Kısa Vadeli Ticari Alacaklar
20 Doç. Dr. Cemal ELİTAŞ - Yrd. Doç. Dr. Serkan ÖZDEMİR 140 Kısa Vadeli Diğer Alacaklar Şüpheli Alacak Karşılıkları (-) İlişkili Taraflardan Ticari Alacaklar Stoklar Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Diğer Dönen Varlıklar Satış Amacıyla Elde Tutulan Duran Varlıklar Duran Varlıklar Toplamı UV Ticari Alacaklar UV Diğer Alacaklar Finansal Yatırımlar Özkaynak Yöntemiyle Değerlenen Yatırımlar Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller Yatırım Amaçlı Gayrimenkul Değer Düşüklüğü Karşılığı Maddi Duran Varlıklar Maddi Olmayan Duran Varlıklar Diğer Duran Varlıklar Maddi ve Maddi Olmayan Duran Varlık Karşılığı Şerefiye Şerefiye Değer Düşüklüğü Karşılığı İştirak ve Bağlı Ortaklıklar Amortisman ve İtfa Payları Vergi Cezası Karşılığı Ertelenmiş Vergi Varlıkları BÖLÜM KAYNAKLARI Bölüm Yükümlülükleri Kısa Vadeli Yükümlülükler Kısa Vadeli Finansal Borçlar Kısa Vadeli Diğer Finansal Yükümlülükler Kısa Vadeli Ticari Borçlar Kısa Vadeli Diğer Borçlar Kısa Vadeli Dönem Kârı Vergi ve Yasal Yükümlülükler Karş Kısa Vadeli Borç Karşılığı Faiz Giderleri Reeskontu Dava Karşılık Giderleri Diğer Kısa Vadeli Yükümlülükler Alınan Avanslar Maaş ve İkramiye Tahakkukları Uzun Vadeli Yükümlülükler
21 TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardının Uygulanma Düzeyinin TMS 14 Bölümlere Göre Raporlama Standardı İle Karşılaştırması: İMKB 100 Uygulaması Uzun Vadeli Finansal Borçlar Uzun Vadeli Diğer Finansal Yükümlülükler Uzun Vadeli Ticari Borçlar Uzun Vadeli Borç Karşılığı Kıdem Tazminatı Karşılığı Kullanılmayan İzin Karşılığı Ertelenmiş Vergi Yükümlülüğü Satış Amacıyla Elde Tutulan Duran Varlık Yükümlülükleri Diğer Uzun Vadeli Yükümlülükler Özkaynaklar Özsermaye Ödenmiş Sermaye Sermaye Düzeltmesi Farkları Azınlık Payları Karşılıklı İştirak Sermaye Düzeltmesi Değer Artış Fonları Yabancı Para Çevrim Farkları Yedekler Sermaye Yatırımı Dönem Net Kârı Geçmiş Yıl Zararları (-) Tablo 13. Coğrafi Bölümlerde Kamuoyuna Açıklanan Finansal Bilgiler Ara Dönem 2008 Dönem Sonu Ara Dönem 2009 Dönem Sonu Ara Dönem 2010 Dönem Sonu Bölüm Dışı Satış Gelirleri Bölümler Arası Satış Gelirleri Net Satışlar Satış Gelirleri Satışların Maliyeti (-) Brüt Kâr/Zarar Pazarlama, Satış Dağıtım Giderleri (-) Genel Yönetim Giderleri (-) İştiraklerden Elde Edilen Gelir/Giderler
22 Doç. Dr. Cemal ELİTAŞ - Yrd. Doç. Dr. Serkan ÖZDEMİR 142 Diğer Faaliyet Gelirleri Diğer Faaliyet Giderleri (-) Diğer Finansal Gelirler Diğer Finansal Giderler (-) Özkaynak Yöntemiyle Değerlenen Yatırım Kâr/ Zarar Payları Sabit Kıymet Alımları Maddi/Maddi Olmayan Duran Varlık Al Amortisman ve İtfa Giderleri (-) Faaliyet Kârı/Zararı Vergi Öncesi Kâr/Zarar Dönem Vergi Gideri Ertelenmiş Vergi Gelir/(Gideri) Net Dönem Kârı/Zararı Bölüm Varlıkları İştirakler Şerefiye Şerefiye Değer Düşüklüğü Karşılığı(-) Duran Varlıklar Maddi Olmayan Duran Varlıklar Amortisman ve İtfa Payları Şüpheli Alacak Karşılığı (-) Özkaynak Yöntemiyle Değerlenen Yatırım Yatırım Amaçlı Gayrimenkul Değ. Düş Karş.(-) Vergi Cezası Karşılığı (-) Yatırım Harcamaları Bölüm Yükümlülükleri Kıdem Tazminatı Karşılığı Dava Karşılık Giderleri Faiz Gid. Reeskontu İMKB-100 şirketlerinin yılı bölümsel raporları incelendiğinde, farklı birçok durumda tespit edilmiştir. Bu durumların dört tanesi Tablo 14 de özetlenmiştir. TFRS 8 standardı şartlarına(tfrs 8.29) göre, şirketler 2009 yılında, TMS 14 standardı şartlarına göre düzenlenmiş 2008 yılına ait bölümsel raporlarını, TFRS 8 standardı şartlarına göre yeniden düzenlemek zorundadır. Yapılan incelemede aşağıda isimleri bulunan yirmibeş şirketin bu düzenlemeyi gerçekleştirdiği tespit edilmiştir. TFRS 8 standardının yürürlüğe giriş tarihi 01 Ocak 2009 tarihidir. Fakat aşağıda isimleri bulunan on şirketin, 2009 yılı bölümsel raporla-
23 TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardının Uygulanma Düzeyinin TMS 14 Bölümlere Göre Raporlama Standardı İle Karşılaştırması: İMKB 100 Uygulaması rını standart şartlarına aykırı olarak, yürürlükten kalkmış olan TMS 14 standardı şartlarına göre düzenledikleri belirlenmiştir. TFRS 8 standardı tarihli ve nolu Resmi Gazete de yayınlamış ve tarihinden sonraki dönemlerde kullanılacağı belirtilmiştir. Fakat şirketlere, isterlerse yeni standarda hazırlık amacıyla, 2008 yılı finansal raporlarında, TFRS 8 standardı şartlarını uygulayabilecekleri belirtilmiştir. Bu durumu dikkate alan ve aşağıda isimleri bulunan onbeş şirketin, 2008 yılı bölümsel raporlarında, TFRS 8 standardının şartlarını uyguladıkları tespit edilmiştir. TFRS 8 standardı ile birlikte TMS 34 Ara Dönem Finansal Raporlama Standardında yapılan değişiklikle, ara dönem bölümsel raporlama uygulaması zorunlu hale getirilmiştir. Aşağıda isimleri bulunan onaltı şirketin, TFRS 8 standardının uygulanmaya başladığı 2009 yılından itibaren, daha önceki dönemler de yapmadıkları ara dönem bölümsel raporlamayı yapmaya başladığı belirlenmiştir. Tablo 14. İMKB-100 Şirketlerinde Bölümsel Raporlama İlgili Tespit Edilen Diğer Durumlar Bölümsel Raporlarını 2009 Yılında TFRS 8 Standardını Uyarlayan Şirketler 2009 Yılında TFRS 8 Standardına Göre Düzenleme Yapmayan Şirketler 2008 Yılında TFRS 8 Standardını Uygulayan Şirketler TFRS 8 İle Ara Dönemde Bölümsel Raporlamaya Başlayan Şirketler Anadolu Efes Tav Hava Limanları Akbank Taş Akfen Holding Akbank Park Elek. Madencilik Alarko Holding Aksigorta Akfen Holding Net Holding Doğan Holding Aksa Enerji Alarko Holding Netaş Telekom. Doğan Yayın Hol. Sabancı Holding Arçelik Banvit Enka İnşaat Park Elek.Madencilik Asya Katılım Bankası Boyner Mağazacılık Garanti Bankası Netaş Telekom. T. Ekonomi Bank. Hürriyet Gazete GSD Holding Borusan Mannesmann Şekerbank Işıklar Yat. Hol. T. Halk Bankası Doğuş Otomotiv Turkcell Koza Madencilik İhlas Holding Ege Gübre Sabancı Holding Zorlu Enerji İpek Doğal Enerji Galatasaray Sportif Netaş Telekom İş Bankası Gübre Fabrik. Borusan Mannesmann Tekstilbank İttifak Holding Doğuş Otomotiv Tekfen Holding Kartonsan Eczacıbaşı İlaç Türk Telekom Konya Çimento Global Yat. Holding Vakıflar Bankası Metro Holding Göltaş Çimento Torunlar GMYO İttifak Holding Kartonsan Metro Holding
24 Doç. Dr. Cemal ELİTAŞ - Yrd. Doç. Dr. Serkan ÖZDEMİR 144 Migros Ticaret Migros Ticaret Türk Hava Yolları Mondi Tire Kutsan Trakya Cam T.S.K.B. İMKB-100 şirketlerinin yılı bölümsel raporları incelendiğinde, farklı birçok durumda tespit edilmiştir. Bu durumların dört tanesi Tablo 15 de özetlenmiştir. Bölümsel raporlama, TFRS 8 standardı ile birlikte şirketler tarafından daha tanınır ve uygulanır hale gelmiştir. Aşağıda isimleri bulunan ondört şirketin, TFRS 8 standardının uygulanmaya başladığı 2009 yılından itibaren bölümsel raporlama yapmaya başladığı tespit edilmiştir. Yeni standardın yeni şartları ile birlikte şirketlerin bölümsel raporlarında değişiklikler yaratması hedeflenmiştir. Fakat yapılan incelemelerde TFRS 8 standardının, aşağıda isimleri bulunan on şirketin bölümsel raporlarında herhangi bir değişiklik yaratmadığı belirlenmiştir. Şirketlerin 2009 ve 2010 yılı bölümsel raporlarında yapılan detaylı incelemelerde, aşağıda ismi bulunan altı şirketin, TFRS 8 standardının şartlarına aykırı bölümsel raporlar düzenledikleri tespit edilmiştir. TFRS 8 standardının yayınlanmasındaki en önemli amaç, kamuoyu ile paylaşılan bölümsel bilgi miktarını arttırmaktır. Fakat yapılan incelemelerde, aşağıda isimleri bulunan üç şirketin, TFRS 8 standardı ile birlikte bölümsel raporlamada bölüm sayısı ve bölümsel bilgi anlamında geriye gittikleri belirlenmiştir. Tablo 15. İMKB-100 Şirketlerinde Bölümsel Raporlama İlgili Tespit Edilen Diğer Durumlar-2 TFRS 8 Standardı İle Bölümsel Raporlamaya Başlayan Şirketler TFRS 8 in Bölümsel Raporlamada Değişiklik Yaratmadığı Şirketler TFRS 8 Standardı Şartlarına Aykırı Bölümsel Raporlama Yapan Şirketler TFRS 8 Standardı İle Bölümsel Raporlamaları Geriye Giden Şirketler Park Elek. Madencilik Asya Katılım Bankası Bagfaş Tav Hava Limanları Netaş Telekom Şekerbank Park Elek.Madencilik Banvit Borusan Mannesmann OMV Petrol Ofisi Banvit Global Yat. Holding Doğuş Otomotiv Boyner Mağazacılık Hürriyet Gzt. Ege Gübre Eczacıbaşı İlaç Işıklar Yat. Hol. Galatasaray Sportif Hürriyet Gzt. Koza Madencilik
25 TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardının Uygulanma Düzeyinin TMS 14 Bölümlere Göre Raporlama Standardı İle Karşılaştırması: İMKB 100 Uygulaması Gübre Fabrik. İş Fin. Kir. İttifak Holding Kartonsan Konya Çimento Menderes Tekstil Torunlar GMYO Trakya Cam İhlas Ev Aletleri Karsan Otomotiv Koç Holding Tüpraş 5. SONUÇ VE DEĞERLENDİRMELER İşletmeler, dünya ticaret hacminin büyümesi ile beraber birden çok alanda faaliyet göstermeye başlamıştır. Bunun sonucu olarak da işletmelerin faaliyetlerinin bölümlere ayrılarak incelenmesi ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Ayrıca finansal tablo kullanıcıları için finansal analizde, konsolide tablo bilgilerinin yanında daha ayrıntılı bölümsel raporlama bilgilerine de gerek duyulmaya başlanmıştır. Bunun yanında sermaye piyasalarının yaygınlaşması ve genişlemesi, kurumsal ve bireysel yatırımcıların sayısını da arttırmıştır. Sermaye piyasalarındaki artan rekabet, işletmelerin yatırımcılarına daha detaylı finansal bilgi sunabilme gerekliliğini de ortaya çıkarmıştır. Bunun yanında işletme ortakları ve işletmeye borç verenlerde bölümsel raporlama bilgileri ile daha yakından ilgilenmeye başlamışlardır. IASB ve FASB tarafından yönetilen uluslararası finansal raporlama standartlarının oluşturulması sürecinde, UMS 14R ve SFAS 131 standartlarının birleştirilmesi ile oluşturulan UFRS 8 standardı, 31 Aralık 2008 tarihinden sonraki dönemlerde kullanılmak üzere yayınlanmıştır. UFRS 8 standardının temel amacı, standardın uygulanması sonucu sunulacak bölümsel raporlama bilgilerinin, finansal tablo kullanıcılarına şirketler hakkında en doğru finansal sonuçları sunması ve bunun sonucunda şirket faaliyetleri konusunda doğru kararlar alınmasını sağlamaktadır. UMS 14R standardı uygulamaları incelendiğinde, işletmeler tarafından yayınlanan bölümsel raporlama bilgilerinin çok etkin bilgiler olmadığı görülmektedir. UFRS 8 standardı ile uygulanacak yönetim yaklaşımı nın, bölümsel raporlamanın kalitesini arttıracağı beklenmektedir. UFRS 8 standardının sağlayacağı kolaylıklara rağmen, işletmelerin rekabet ortamından etkilenerek, faaliyet bölümlerinde gereksiz birleştirmelere giderek, bölümsel bilgileri önemsizleştirme ihtimali de her zaman. 145
26 Doç. Dr. Cemal ELİTAŞ - Yrd. Doç. Dr. Serkan ÖZDEMİR 146 Birçok eksiklerine rağmen UMS 14R ve SFAS 131 standartlarının sağladığı en önemli fayda, işletmelere bölümsel raporlama alışkanlığı kazandırmasıdır. İşletmeler bu standartlar sayesinde sadece konsolide finansal tablolar düzenlemenin yanında, yaptıkları faaliyetlere bölümsel raporlamayı da ilave ederek, bu konuda bir vizyon edinmişlerdir. UFRS 8 standardının anlaşılması ve uygulanmasında, bu sebeplerden dolayı bir zorluk yaşanmadığı görülmektedir. Fakat bazı işletmelerin mevcut finansal raporlama alışkanlıklarından kolaylıkla vazgeçmediği düşünüldüğünde, geçiş döneminde bazı sorunların yaşanması da kaçınılmazdır. Konu ile ilgili yapılan tüm çalışmalar incelendiğinde, UFRS 8 standardının, işletmelerin bölüm bilgisi kalitesini uzun vadede arttırarak, finansal tablo kullanıcılarının daha doğru kararlar vermesine farklı olanaklar sağlayacağı beklenmektedir. Ayrıca bu durumun, işletme kârlılıklarına olumlu katkılar sağlayacağı ve uzun vadede de yatırımcısına vereceği güvenle sermaye maliyetini azaltacağı umulmaktadır. İMKB-100 endeksinde işlem gören şirketlerde, TMS 14 standardından TFRS 8 standardına geçiş aşamasında yaşanan değişiklikler ve uygulamadaki son durum, karşılaştırmalı olarak tespit edilmiştir. Bu uygulama için gerekli olan veriler, şirketlerin 30 Eylül 2008, 31 Aralık 2008, 30 Eylül 2009, 31 Aralık 2009, 30 Eylül 2010 ve 31 Aralık 2010 tarihli finansal tabloları ve dipnotlarına uygulanacak içerik analizi yolu ile sağlanmıştır. Elde edilen verilen değerlendirilmesi ile aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır: TFRS 8 standardı ile bölümsel raporlama yapan işletmelerin sayısında önemli oranda artış sağlanmıştır. Bu sonuç, TFRS 8 standardının bölümsel raporlama uygulamalarının yaygınlaşmasına katkıda bulunduğunu göstermektedir. TFRS 8 standardı ile kamuoyuna açıklanan toplam bölüm sayısında önemli oranda artış sağlanmıştır. Bu sonuç, TFRS 8 standardı ile hedeflenen bölüm sayılarının arttırılması ve kamuoyunun şirketler hakkında daha detaylı finansal bilgiler elde edebilmesi hedefinine ulaşıldığını göstermektedir. TFRS 8 standardı ile kamuoyuna açıklanan toplam bölümsel bilgi miktarında önemli oranda artış sağlanmıştır. Bu sonuç, TFRS 8 standardı ile hedeflenen bölüm bilgilerinin arttırılması ve kamuoyunun şirketler hakkında daha detaylı finansal bilgiler elde edebilmesi hedefinine ulaşıldığını göstermektedir yılsonunda 32 şirket bölümsel raporlarında mutabakat işle-
27 TFRS 8 Faaliyet Bölümleri Standardının Uygulanma Düzeyinin TMS 14 Bölümlere Göre Raporlama Standardı İle Karşılaştırması: İMKB 100 Uygulaması mi yapmış iken, bu sayı 2009 yılsonunda yüzde 21,8 artarak 39 a çıkmıştır. Artış 2010 yılında da yüzde 10,2 ile devam ederek 43 şirkete çıkmıştır yılı 3. ara döneminde 29 şirket mutabakat yapmış iken, bu sayı 2009 yılsonunda yüzde 24,1 artarak 36 ya çıkmıştır. Artış 2010 yılında da yüzde 19,4 ile devam ederek 43 şirkete çıkmıştır. Bu sonuç, şirketlerin, TFRS 8 standardı şartlarına artan bir oranda uyum gösterme çabasında olduğunu göstermektedir yılında, TMS 14 standardı şartlarına göre düzenlenmiş 2008 yılına ait bölümsel raporlarını, TFRS 8 standardı şartlarına göre yeniden düzenleyen şirketlerin sayısı sadece yirmibeştir. Bu sonuç, birçok şirketin 2008 yılı bölümsel raporlarını, TFRS 8 standardı şartlarına uygun olarak yeniden düzenlemediğini göstermektedir. Yapılan incelemede, 2009 yılı bölümsel raporlarını, standart şartlarına aykırı olarak, yürürlükten kalkmış olan TMS 14 standardı şartlarına göre düzenleyen, on şirketin bulunduğu tespit edilmiştir. Bu sonuç, tüm çalışmalara rağmen bazı şirketlerin bölümsel raporlama standartlarındaki değişimleri takip etmediğini göstermektedir. Onbeş şirketin, 2008 yılı bölümsel raporlarında, zorunlulukları bulunmamasına rağmen, TFRS 8 standardının şartlarını uyguladıkları tespit edilmiştir. Bu sonuç, şirketlerin bölümsel raporlamaya ve gerçekleşen değişikliklere verdiği önemi göstermektedir. TFRS 8 standardının uygulanmaya başladığı 2009 yılından itibaren, onaltı şirketin daha önceki dönemler de yapmadıkları ara dönem bölümsel raporlamayı, yapmaya başladığı tespit edilmiştir. Bu sonuç, TFRS 8 standardının, ara dönem bölümsel raporlama uygulamalarının yaygınlaşmasına sağladığı katkıyı göstermektedir. Yapılan incelemede ondört şirketin, TFRS 8 standardının uygulanmaya başladığı 2009 yılından itibaren bölümsel raporlama yapmaya başladığı tespit edilmiştir. Bu sonuç, TFRS 8 standardının bölümsel raporlama uygulamalarının yaygınlaşmasına sağladığı katkıyı göstermektedir. Yapılan incelemede kamuoyuna en çok bölüm bilgisi açıklayan şirketlerin Alarko Holding, Menderes Tekstil ve Aksa olduğu tespit edilmiştir. Daha önce konu ile ilgili yapılan çalışmalar dikkate alındığında, kamuoyuna rakiplerine göre daha çok bölümsel bilgi açıklayan şirketlerin, diğer faktörlerin sabit kaldığı bir ortamda uzun vadede kârlılık ve sermaye maliyeti açısından daha avantajlı hale gelecektir. Yeni standardın yeni şartları ile şirketlerin bölümsel raporlarında değişiklikler yaratması hedeflenmiştir. Fakat TFRS 8 standardının, on 147