Cenâbî Mustafa Efendi
Önem : el-ʿAylemü’z-zâḫir adlı eseriyle meşhur olan Osmanlı tarihçisi
Ölüm : 1590- Halep
Başlıca Eserleri : el-ʿAylemü’z-zâhir fî ahvâli’l-evâʾil ve’l-evâhir, Risâle fî binâʾi Ayasofya ve kalʿati Kostantiniyye, es-Sebʿu’s-seyyâr, Nihâyetü’l-merâm ve bahru cevâhiri’l-kelâm
16. yüzyılın ünlü Osmanlı ulemalarından ve önemli tarihçilerinden olan Cenabî Mustafa Efendi Anadolu seyyidlerindendi. Halep, Mekke, Bursa ve Edirne kadılıklarında bulunan Niksarlı Emîr Hasan Efendi’nin oğluydu. Ünlü bir Osmanlı tarihçisi olan Cenabî Efendi “Fahrü’l-müderrisîn” ve “Emîrzâde” olarak da anılırdı. Daha önce pek çok âlim yetiştirmiş bir aileden gelen Cenâbî Efendi, İstanbul’da birçok medresede eğitim aldı. Devrin ünlü müfessir ve şeyhülislâmı Ebüssuûd Efendi’nin hizmetine girerek bir süre ondan ders gören Cenabî Efendi Dâvud Paşa, Kariye, Sahn, Süleymaniye ve Selimiye medreselerinde müderrislik yaptı. Remzizâde’nin Kudüs’e tayin edilmesi üzerine ondan boşalan Halep kadılığına Cenabi Efendi gönderildi, bu görevde yaklaşık iki yıl kaldı. Azledildikten iki yıl sonra ise vefat etti. Cenâbî Mustafa Efendi ulemâ sınıfından ve tarihçi olmasının yanı sıra bir şairdi. Gerek şiirlerinden gerekse divanından onun ne derece şair ruhlu bir kişiliğe sahip olduğu anlaşılır.
Aynı dönemde yaşadığı Kınalızâde Hasan Çelebi ile Beyânî, Cenabi Efendi hakkında doğruluktan ayrılmayan dürüst bir kişi olarak bahseder. Çalışkan ve inancına sadık biri olarak tanıtılan Cenabî Efendi Şiirlerinde Cinânî mahlasını kullandı. Bu nedenle çoğu zaman Bursalı Mustafa Cinânî ile karıştırıldı. Özellikle Arap edebiyatı ve tarih konularında kaleme aldığı eserlerle tanınan Cenabi’nin en ünlü eseri “Cenabî Tarihi” adı ile meşhur olmuş olan esiriydi. Bu eseriyle Cenabî umumi tarih yazan ilk Türk tarihçisi olma niteliği kazandı. Eserde tüm İslam devletleri ayrı ayrı ele alındı. Arapça olarak kaleme alınan eser bir İslam tarihi niteliğinde olmakla birlikte bugüne ulaşmamış birçok bilgi kaynağındaki bilgileri de ihtiva eder. Bu eser ile Cenâbî Mustafa Efendi'nin tarih ilmine verdiği önem ve tarihçilik ve tarih metodolojisi açısından nasıl tenkitçi bir anlayışa sahip olduğu da görülür. Öte yandan Cenabî’nin Rumeli kazaskerliği rûznâmçe defter kayıtlarından, İstanbul’da kendi adını almış 20 akçeli bir medresesi olduğu öğrenilir.
Canatar, Mehmet, Cenabi Mustafa Efendi, Diyanet İslam Ansikloepdisi, 1993, c.7, sf.352-353
Canatar, Mehmet, Cenâbî Mustafa Efendi: Hayatı, Eseri Ve Tarih Görüşü, Akademik Araştırmalar Dergisi, 1999, Sayı 4, sf. 1-6
Bir Orta Çağ tarihçisi olan Monmouthlu Geoffrey, Kral Arthur öyküsünü yaygınlaştıran İngiliz piskopostur. Kral Arthur masalı pek çok şarkıya, şiire, romana ve filme kaynaklık etmiştir. Geoffrey’in hayatı ile ilgili çok az şey bilinmektedir. Güneydoğu Galler’de bir şehir olan Monmouth’ta dünyaya geldi. Oxford’da eğitim gördü. Ünlü eseri Historia Regum Britanniae’i 1130 yılında burada yazdı. Onun devamı olan aynı ölçüde fantastik eseri Merlin’in Hayatı’nı birkaç yıl sonra kaleme aldı. Geoffrey 1150’lerin başında Galler’de psikopos oldu ve birkaç yıl sonra öldü.
Bayram Paşa Külliyesi adını onu yaptıran Veziriazam Bayram Paşa’dan almaktadır. Haseki Külliyesi’nin yanında bulunan medrese, sıbyan mektebi, çeşme, tekke ve türbeden oluşmaktadır. Bünyesinde cami bulunmamaktadır. Hassa Baş mimarı Kasım Ağa tarafından mimarlığının yapıldığı ve onun eseri olduğu bilinmektedir. Bayram Paşa Külliyesi’nin kuzey sınırını Haseki Caddesi oluşturmaktadır. Malzeme olarak külliye içerisinde kesme köfeki taşı ve moloz köfeki taşı kullanılmıştır. Sütun, kapı ve pencere bölgelerinde beyaz mermer tercih edilmiştir. Dışı ise kurşunla kaplanmıştır. Bayram Paşa Medresesi’nde İznik Süleyman Paşa Medresesi’nde ki tasarım ilkeleri sürdürülmüştür. Eskiden Üveys el-Karani’ye ait olduğu düşünülen ve Hz. Muhammed’in ayak izinin bulunduğu Bayram Paşa Tekkesi Kadem-i Şerif Tekkesi olarak da bilinmektedir. 16. yüzyılda Koca Sinan’ın yaptığı Atik Valide ve Sokullu Mehmet Paşa tekkelerinde karşımıza çıkan tarikat yapıları bu tekkede de karşımıza çıkmaktadır.
Öğretisi Asya kültürü ve dünya dinleri üzerinde büyük bir etki yapan Zerdüşt’ün hayatına dair az bilgi bulunmaktadır. Düşünceleri kıtalarca yayılan bir kişinin doğduğu yüzyılın dahi tartışılması hakkındaki bilgi kısıtlılığının göstergesidir. MÖ 628 yılında muhtemelen bugün İran sınırları içerisinde kalan bir yerde doğduğu tahmin edilmektedir. Yerel bir tapınakta rahip olarak yetiştirilmiştir. Mitolojide görüşlerini kabul ettirmek için mücadele eden ileri görüşlü bir din adamı olarak tanıtılan Zerdüşt en sonunda fikirleriyle üstün geldi. Ailesinin karşı çıkmasına rağmen yirmili yaşlarda evden ayrıldı. Bundan sonraki on yılını “iyi din” olarak adlandırdığı inancın ortaya çıkmasıyla son bulacak olan ruhsal bir yolculuk yaparak geçirdi. Uzunca bir süre başarı elde edemese de Bactrian Kralı’nın hasta olan atını tedavi edince talihi döndü. Kralın Zertdüştlüğü benimsemesi üzerine inanç hızla yayıldı.
Fatin Rüştü Zorlu, Türk siyasetçi ve devlet adamıdır. Siyasi hayata atıldığı 1954 ve sonra 1957'de Demokrat Parti'den Çanakkale Milletvekili seçildi. Menderes hükümetlerinde 1954-55 arasında Başbakan Yardımcılığı, 1957 yılında Devlet Bakanlığı ve bu yıldan 1960 ihtilaline kadar ise Dışişleri Bakanlığı yaptı. Dışişleri Bakanlığı sırasında milli çıkarların savunulmasında özellikle Kıbrıs Meselesi'nde başarılı oldu. 1960 ihtilalinde ise diğer hükümet üyeleri ve Demokrat Parti yöneticileri ile birlikte tutuklandı. Yassıada'da kurulan mahkemede idama mahkum edildi.