DİL VE ŞİİR
Dilin kemiği yoktur.' sözünü günlük hayatımızda çok sık kullanırız. Daha çok olumsuzluğu çağrıştırdığı için de onu söyleyeni kuşkuyla dinleriz. Bazen de onu hayatın sıkıcılığını ve ağırlığını bir an üzerimizden atmak için yaptığımız ironinin dayanağı olarak kullanırız. Günlük hayatta hiç de hoyratça kullanıldığını düşünmediğim dilin şiirde suiistimal edildiğine tanık oluruz. Oysa iletişimin vaz geçilmez unsuru olduğu bilincinden hareket edersek dilin bütün boyutlarını sahiplenmemiz gerekir. Dil, diğer yandan da iktidarın taşıyıcısıdır. Tarihin hem tanığı hem de kendisidir.
01 Eylül 2017 Cuma 14:27
Şiir, dili eleştirisinin sınırları benim için önemli bir başlangıç. Eğer modernist şiir karşısında belirli bir hayıflanma söz konusuysa. Şiir dili söz konusu olunca Eliot hemencecik karşımızda beliriverir. 'Shakespeare’in mi yoksa Dante'nin mi dili daha üstündür?' diye soru sormanın niyetini yargılayarak, bu iki şair arasındaki farkı anlatmaktan çekinmez. Dante’nin anlaşılır bir dil kullanmasını, Avrupa'nın bir bütün olduğu zaman yazmış olmasından kaynaklandığını vurgular. Dante'nin kendi gördüğünü bize de göstermek istemesinden dolayı eserlerinde sade bir dil, çok az benzetme, alegori kullandığını belirtir. Shakespeare’in dilinin ise sone ve tiyatrolarında imaya dönük olduğuna, bu imanın dilin eğretileme ile benzemesine yol açtığına işaret eder. Bu iki şairin ölümünden bir hayli zaman geçmesine karşın Eliot ‘un dil konusuna bu eksende eğilmesini garipsememek gerekir. Bu eğilimin nedeni 'dil'in şiir için vazgeçilmez olması kadar şiirin bir dil işi olduğunu da kavramış olmasında yatar.
Eliot ‘un dil konusuna bakışı, ‘iyi ve kötü’yü kutuplaştırmanın dışında bir alana işaret etmesinden dolayı bugün de önemini koruyor. Shakespeare ve Dante'nin kullandıkları dilin farklılığında, yaşadıkları toplumla kurdukları ilişki, toplumsal hiyerarşi belirleyicidir. Dante'nin anlaşılır bir dil kullanması bana daha yakın durur. Çünkü büyük bir hayat deneyimini okuruna başarıyla aktarabildiği için bugün de canlılığını korur.
Modernist şairlerin birçoğu; hırçınlığını, kaygısını şiirinde dile getirirken gerçekliğin taklit edilmesini yadsımıştı. William Blake gibi romantik şairlerden devraldıkları dili, günümüze aktarmada başarılı oldukları tartışılmaz. Bu şairler, modernizmin hızlı değişimi ile yaşadıkları sorunlardan dolayı, şiirin merkezine modernizmin vadettiği özgürlük karşısında 'hayal kırıklığı yaşayan bireyi koymuşlardı. T.S. Eliot, Ezra Pound, James Joyce, Samuel Beckett gibi sanatçıların dile verdikleri önem anımsanmalıdır. Bu büyük şairler, yaşadıkları dönemde alt-üst olan dünyayı anlatmak için şiirlerindeki dil öne çıkar. Dertleri büyük olan bu şairler dili bir araç olarak kullanmışlardır. Bu yönelim bir duyarlılık olarak algılanmalıdır. Türk şiirinde Behçet Necatigil, Ece Ayhan toplumsal alt-üst oluşlar ve kendi içlerinde yaşadıkları gerilim sonucunda kendilerine özgü bir dil yarattılar. Bu dili taklit etmek imkânsızdır. Oysa bugün okuyucuya sunulan şiir kitaplarına bakıldığında birbirlerinin kopyası olarak karşımıza çıkar. Samimiyet gitmiş, taklit ve art niyet gelmiştir. Artık şiir, büyük hayat deneyinden arınarak dil oyuna, imge, eğreltileme, vb. yapılara dönüştü.
Şairi toplumsal hayatın tanığı olarak belliyorsak şair; sözü toplumun içinden tırnaklarıyla kazıyarak kaygısını şiirinde dile getirirken gerçekliğin taklit edilmesini yadsımıştı. William Blake gibi romantik şairlerden devraldıkları dili, günümüze aktarmada başarılı oldukları tartışılmaz.
Dil, şair için 'öz-yaratım edimi' olarak görüldü. Gerçekliğin, dil aracılığıyla temsil edilmesi düşüncesinden vazgeçildi. Fantezi ve soyut kurgu şiirin kendisi ve vazgeçilmez dayanağı olarak kabul edildi. Oysa şiir söz, ses ve imge oyunlarına gömülmeden yalın yazılabilir. Yeri gelmişken şunu belirtmeliyim: Bir 'şiir' için önemli ve öncelikli olan 'şiir' olmasıdır. Modern şiir, büyük ölçüde bu kaygıyla yaşadı, var oldu. Büyük hayat deneyiniz olsa da şiir yazmayı bilmiyorsanız, estetik kurallardan haberdar değilseniz, yazdıklarınız şiir olmuyor.
Kavağın pamuğuna var mısın, ?
Filizlenir sevgimizden… METİN ALTIOK
Sende onu sevdiğini söyleyebilmektir!..
"Delilerle sır boncuğu dizebilmek"
Köroğlu'nun kır atına binmek,
"Yetti gayri" dememek,
Yorulmak nedir?.. Usanmak nedir?..
Yandıkça "insan" olunduğunun
Gerektiğinde nefsine "dur" diyebilmek,
Yaşatabilmektir içindeki çocuğu!..Mümtaz Beğen
Bir acı kahve hatırını unuttuk
Dal gibi serin yine gözlerin… A.Hicri İZGÖREN
Bırakın ince kavak seslerini şehrin içinde
Paralar yaşlı kızların koynunda yatarken
Bırakın köprülerin üstüne yağmur
Ve basma perdelerden lânet bize.
Bizden artık akması beklenilen kan da aktı
Kurşunun değdiği tende heves kalmıştır… İsmet Özel
Mümtaz BeğenHicri İzgörenMETİN ALTIOKİsmet Özel