5000 yıl önce Pontus bozkırından Avrupa’ya çoğunlukla erkekler göç etti!
Sevda Seçer 18 October 2017
(Erken Neolitik ve geç Neolitik/Bronz Çağı göçlerinde erkek (mavi) ve dişi (kırmızı) katılımı. Mattias Jakobsson)
Tarih öncesi insan kalıntılarının cinsiyete özel olarak miras alınan X kromozomuna bakan yeni bir araştırma, yaklaşık 5000 yıl önce Pontus-Hazar bozkırlarından yapılan kapsamlı göçte neredeyse hiç kadın olmadığını gösteriyor. Diğer taraftan, tarım uygulamalarını 4000 yıl önce Avrupa’ya getiren büyük göç, hem kadın hem de erkeklerden oluşuyordu. Cinsiyetler arasındaki bu farklılık, iki büyük göçü farklı sosyal ve kültürel süreçlerin sürdürdüğüne işaret etmektedir.
Genetik veriler modern Avrupalı ataların birden fazla tarih öncesi göç dalgasına katkıda bulunarak bir mozaiği temsil ettiklerini göstermektedir. Tarih öncesi insan kalıntılarının genomik çeşitliliği ile ilgili son zamanlarda yapılan çalışmalar, iki toplu göç olayının Avrupa’nın tarih öncesini anlamak için özellikle önemli olduğunu ortaya koymuştur: 9000 yıl önce Anadolu’da başlayan Neolitik dönemde tarımın yayılması ve 5000 yıl önce Pontus-Hazar bozkırlarından göç edilmesi. Bu göçler, büyük sosyal, kültürel ve dilsel değişimlerle çakışmaktadır ve her ikisinin de ikamet eden Orta Avrupalıların çağdaş gen havuzunun yarısından fazlasının yerini aldığı söyleniyor.
Tarih öncesi insanlar arasındaki dramatik olaylar, o zamanlar yaşayan insanlar arasındaki genetik çeşitlilik kalıpları kullanılarak araştırılabilir. Özellikle, eski genomlar temelinde farklı kadın ve erkek demografik öyküleri üzerine yapılan çalışmalar, tarih öncesi popülasyonlarda sosyal yapıların ve kültürel etkileşimlerin karmaşıklığı hakkında bilgi sağlayabilir.
Uppsala ve Stanford Üniversitesi’nden araştırmacılar, 20 erken Neolitik Çağ ve 16 Son Neolitik/Bronz Çağı insan kalıntılarında cinsiyete özel olarak devralınan X kromozomu ve otozomlardaki (vücut kromozomu) genetik soy araştırmalarını yaptı. Birçok tarım popülasyonundaki patrilokaliteyi (bir ailenin erkeğin ebeveynlerinin yanında bulunduğu sosyal sistem) öne süren hipotezlerin aksine, erken Neolitik Çağ boyunca Avrupa çapında tarımı yayan cinsiyet eğilimli bir göç hareketine ilişkin kanıt bulamadılar.
Uppsala Üniversitesi Organizmal Biyoloji Bölümü’nde Genetik profesörü olan Mattias Jakobsson, “Ancak, erken Bronz Çağı boyunca Pontus stepinden yapılan sonraki göçlerde çarpıcı bir erkek eğilimi bulduk. Göç eden kadınlardan çok az X kromozomu var ve her göç eden kadına karşılık yaklaşık on erkeğe işaret ediyor.” diyor.
Araştırma grubu öncelikle erkeklerden oluşan birden çok nesilin bir döneminde bozkırdan orta Avrupa’ya doğru göç ettiğine dair kanıt buldu. Bu göç bir nesil boyunca genel bir eğilimin aksine cinsiyet yönelimliydi.
Bu iki göç sırasında cinsiyete özgü göçün zıtlık biçimleri, Neolitik geçişin hem erkek hem de kadınların kabaca eşit sayıda – belki bütün aileler – toplu göçüyle yürütülmekte olduğu farklı kültür tarihlerine ilişkin bir görüş ortaya koyarken, sonraki Bronz Çağ göç ve kültürel değişimi, erkek göçü tarafından yönlendirildi.
Çeviren: Sevda Seçer
Posted inAntik DNA Çalışmaları Genetik