Spinal Müsküler Atrofi | SMN1 Geni ve SMN Proteini
SMA, istemli kas hareketini kontrol eden sinir sisteminin bir kısmını etkileyen nadir bir genetik nöromüsküler hastalıktır.1
Spinal müsküler atrofide, spinal kordda kas gücü ve hareketi için vazgeçilmez olan motor nöronlar adı verilen önemli hücrelerde kayıp meydana gelir. Bu motor nöronlar, vücudun beyin ve spinal kordu içeren sinir sisteminin bir parçası olan merkezi sinir sisteminden (MSS) sinyaller göndererek kas etkinliğini düzenler.1,2
Motor nöronların işlev kaybı, kasların MSS'den sinyal alımı durduğu için ilerleyici kas güçsüzlüğüne ve atrofiye (kasların kitlesi ve gücünde kademeli düşüş) neden olur.3
Diğer birçok nadir nöromüsküler hastalığın aksine, spinal müsküler atrofinin spesifik genetik nedeni açıkça anlaşılabilir.
Spinal müsküler atrofinin nedeni nedir?
Spinal müsküler atrofi, survival motor nöron 1 (SMN1) genindeki mutasyon nedeniyle meydana gelir. Bu gen, motor nöronların sağlığı ve normal işlevini düzenleyen survival motor nöron (SMN) proteinin üretiminden sorumludur. Spinal müsküler atrofisi bulunan hastalarda, SMN1 geninin her iki kopyası da mutasyona uğrayarak SMN proteini üretiminin azalmasına neden olur. Doğru düzeyde SMN proteini olmadan, spinal korddaki motor nöronlar kayba uğrayarak kasların beyinden doğru sinyalleri almasını engeller.4,5
Motor nöronların dejenerasyonu,
kasların kitlesi ve gücünde kademeli düşüşe (atrofi) neden olur.
Sadece gösterim amaçlıdır.
Bir çocuk açısından spinal müsküler atrofinin anlamı nedir?
Spinal müsküler atrofisi bulunan her çocuk farklı şekilde etkilenir ve semptomların başlangıç yaşı ve hastalığın şiddetine göre büyük ölçüde farklılık gösterebileceği unutulmamalıdır. Çocuklar; omuzlar, uyluklar ve pelvis gibi vücudun merkezine en yakın kaslarda ilerleyen kas güçsüzlüğü yaşayabilir. Bu kaslar emekleme, yürüme, oturma ve baş hareketini kontrol etme gibi etkinlikleri sağlar. Ayrıca solunum ve yutkunma da etkilenebilir.7
Spinal müsküler atrofi, bilgi sahibi olmamızı ve düşünce, deneyim ve duyular yoluyla anlayış geliştirmemizi sağlayan zihinsel süreç anlamına gelen kavramadan sorumlu nöronları etkilemez.8.9 Bir çalışmaya göre, spinal müsküler atrofisi bulunan çocuklar ve ergenler normal zekaya sahip olup IQ'ları standart aralıktadır. Zeka, biliş ve davranış testi, okul çağındaki çocukların sıkılmasını, yeterince motive olmamasını veya umutsuzluğa kapılmasını engellemeye yardımcı olabilir.10
SMN2 hakkında bilmem gerekenler nelerdir?
Spinal müsküler atrofisi bulunan tüm bireyler en az bir SMN2 adı verilen "yedek gene" sahiptir. SMN2 geni, SMN1 ile benzer yapıya sahiptir ancak ürettiği SMN proteinin sadece küçük bir kısmı (%10) tamamen işlevsel durumdadır. Bu düşük SMN proteini seviyesi, MSS'deki motor nöronların sağkalımını (survival) sağlamak için yeterince etkili değildir.11-13
SMN2 genlerinin sayısı farklılık gösterebilir ve yüksek SMN2 kopya sayısı, daha düşük şiddette spinal müsküler atrofi semptomları ile ilişkilendirilir.4,13,14 Hastalık geniş bir semptom yelpazesine sahiptir ve SMN2 kopyası sayısına dayanarak şiddeti tahmin etmek zordur. Ancak uzmanlar bakım kararlarının sadece SMN2 kopya sayısına göre değil, çocuğun işlevsel becerisine göre verilmesini önermektedir.2,15
Spinal müsküler atrofi kalıtsal olarak nasıl aktarılır?
Spinal müsküler atrofi, otozomal resesif bir hastalıktır; bir çocuğun risk altında olması için her ebeveynden mutasyona uğramış 1 SMN1 geni kopyası alması gerekir. Çocuk sadece 1 mutasyona uğramış SMN1 geni alırsa, "taşıyıcı" olarak değerlendirilir ancak genellikle spinal müsküler atrofi semptomları taşımaz.16
Aile geçmişinizde spinal müsküler atrofi varsa taşıyıcı olma ihtimaliniz ortalamanın üzerindedir. Üreme kararları alırken, ailenizdeki yaygın mutasyonun/mutasyonların neler olduğunu öğrenmek için doktorunuza danışmak yardımcı olabilir. Aile mutasyonunuz/mutasyonlarınız belirlendikten sonra, durumunuz için uygun bir test belirlenebilir:
Aile mutasyonunuz/mutasyonlarınız SMN1 delesyonları ise kopya sayısı testi sizin için uygun olabilir
Aile mutasyonunuz/mutasyonlarınız gende belirgin bir değişiklik içeriyorsa doktorunuz ve laboratuvar, bu spesifik değişikliği araştırmak için test yapılıp yapılmayacağına karar verebilir
Aile mutasyonu/mutasyonları bilgisini alamıyorsanız yine de kopya sayısı testi yaptırabilirsiniz. Taşıyıcı olma ihtimaliniz (testi yaptırmadan önce) aile geçmişinize göre hesaplanır. Sonuçlarınız normalse taşıyıcı olma ihtimaliniz düşük olabilir.
Birçok laboratuvar ve hastane, ebeveynlerden 1'i veya her ikisinin mutasyona uğramış SMN1 geni taşıyıcısı olup olmadığını belirlemek için taşıyıcı taraması önermektedir. Bu tarama, bireylere ve ailelere spinal müsküler atrofisi olan bir çocuk doğurma riski hakkında bilgi sağlayabilir.17 Genetik tıbbi danışmanlar, genetik riskler, test ve tanı hakkında ailelerin kolayca anlayacağı bilgiler sağlama konusunda eğitim almıştır.
Genetik tıbbi danışmanın rolünü buradan öğrenebilirsiniz