Böyle Buyurdu Zerdüşt: "Kirli bir ırmaktır insan, bozulmadan kalması için deniz olmalı" » Cafrande Kültür Sanat
Ana Sayfa Edebiyat Böyle Buyurdu Zerdüşt: “Kirli bir ırmaktır insan, bozulmadan kalması için deniz olmalı”
Zerdüşt’ün Yazılış Öyküsü – Will Durant
Kitap, gerçekten Nietzsche’nin şâheseriydi. Kendi de bunu biliyordu. “Bende eserin özel bir yeri var,” diye yazıyordu sonradan. “Şairleri aynı solukta anmayalım; böylesine güçlü bir eser olmasa gerek… Bütün büyük rûhların canı ve iyiliği biraraya getirilseydi, ortaya çıkacak bütün, Zerdüşt’ün tek vaizini yaratamazdı. Gerçi biraz abartma yok değil bunda! Ama yine de XIX. yüzyılın en büyük kitaplarından biridir. Nietzsche, kitabını bastırmak için epey güçlükle karşılaşmıştır. İlk bölümünün gecikmesinin nedeni, makinelerin 500.000 ilâhi kitabı basmakla oluşuydu. Ardından da bir sürü Yahûdi düşmanı broşürler basılacaktı. Yayınevi sahibi son bölümü hiç basmamaya karar verdi. Para getirmeyeceğini düşünüyordu. Böylece Nietzsche, kitabın bütünü basılabilsin diye, kendi cebinden ödemek zorunda kaldı. Ama ancak kırk kitap satılmış, yedisi armağan olarak dağıtılmıştı; birinden de teşekkür gelmişti yalnızca. Kimse övmüyordu. Nietzsche kadar yalnız kişi olmamıştır dünyada.
Zerdüşt otuz yaşına gelince, vaktini düşünmekle geçirdiği dağdan iner. Amacı, İranlıların Zerdüşt’ü gibi halka vaaz vermektir. Ama halk ona sırtını çevirir ve bir ip cambazını seyretmeye başlar. Derken, ip cambazı düşer ve ölür. Zerdüşt onu sırtına alıp uzaklaşır. “Hayatını tehlikeye attığın için, seni kendi ellerimle gömeceğin,” der. “Tehlike içinde yaşa,” diye vaaz veriyordu. “Şehirlerinizi Vezüv’ün eteğinde kurun. Gemilerinizi, bugüne kadar kimsenin açılmadığı denizlere gönderin. Seferber olun hep.“
Zerdüşt dağdan inerken, ona Tanrı’dan söz eden bir ihtiyarla karşılaşır. Yalnız kaldığında, içinden şöyle der: Nasıl olur, bu ihtiyar aziz ormanda yaşarken, Tanrı'nın ölüğünü nasıl duymamış olur?' Elbette ölmüştü Tanrı, bütün tanrılar ölmüştü.
"Çünkü eski tanrılar nice önce öldüler. Doğrusu, iyi ve kıvançlı bir sondu bu, Tanrılar için!
Tanrı'nın kendisinin en zındıkça söz ettiği bir anda olmuştu bu: "Tek bir Tanrı vardı! Başka tanrılarla çıkmayacaksınız karşıma.
Yaşlı, sakallı bir zalim Tanrı, kıskanç bir Tanrı, böylece unutuvermişti kendini. Ve bütün tanrılar katılasıya gülüp tir tir titrediler oturdukları yeri ve bağırdılar: "Sofuluk, Tanrı yok, tanrılar vardır demek değil midir ki?
Böyle dedi Zerdüşt.
Ne neşeli bir Tanrıtanımazlıktı bu! "Tanrıların olmayışı, sofuluk değil midir? Tanrılar olsaydı, ne yaratabilirlerdi ki? Tanrılar olaydı, nasıl dayanabilirdim kendimin de Tanrı olmamasına? Demek ki, tanrılar yoktur. Benden daha sofu olmayan varsa, gidip kulak vereyim onun vaazlarına. "Yalvarırım size kardeşlerim, toprağa bağlı kalın, sizlere doğaüstü umutlardan söz edenlere inanmayın. Zehirleyicidirler onlar. İster bilsinler, ister bilmesinler. Nice dünkü baş kaldıranlar, hayat için gerekli bir uyuşturucu gibi sonunda bu tatlı zehire dönüyor. "Yüksek İnsanlar, onun öğretisini vaazetmek ve kendilerini hazılamak için Zerdüşt'ün mağarasında toplanırlar; Zerdüşt bir süre onları yalnız bırakır. Döndüğünde, "dünyayı kendi sûretinde yaratmış olan (yani mümkün olduğu kadar saçma yaratmış olan) eşeğe, günlük sunmakta olduklarını görür. Pek ahlâksal bir davranış değilse de, metin şöyle devam eder:
"İyi ya da kötü bir şey yaratması gereken, doğrusu ilkin yok edici olmalı; değerleri paramparça etmeli.
Saygısızca bir iş mi bu? Ama Zerdüşt; "Kimse kimseye nasıl saygı gösterilmesi gerektiğini bilmiyor artık, diye yakınıyor ve kendisi için "Tanrı'ya inanmayanların en sofusu diyor. İnanca özlem duyuyor; kendisi gibi "büyük nefretin acısını çeken, Tanrı'nın ölmüş olduğunu ve henüz hiçbir Tanrı'nın beşikte ve kundakta olmadığını bilen kimseler için acı duyuyor. Derken yeni bir Tanrı'nın adını açıklıyor:
"Öldü bütün tanrılar; şimdi artık üstün insan yaşasın, istemimiz…
En uzak adama karşı duyduğunuz sevgi, komşunuza olan sevginizin üstündedir.
Nietzsche her okurun, kendini üstün insan olarak düşüneceğini önceden görür gibi oluyor. Buna karşı tedbir almak için de üstün-insanın henüz doğmadığını söylüyor. Biz ancak onun öncüleri olabiliriz, onun yetişeceği toprak olabiliriz. "Yeteneğinizin ötesinde bir şey istemeyin kendinizden. Yalnızca üstün insanın tanıyacağı mutluluk, bizim için değildir. En iyi hedefimiz çalışmaktır bizim. "Uzun bir süre mutluluğum için çabalamayı bıraktım. Şimdi işim için çabalıyorum yalnızca.
Nietzsche Tanrı'yı kendi görüntüsünden yaratmış olmasından hoşnut değil; kendini ölümsüz yapmak zorunluluğunu duymaktadır. Üstün-insandan sonra, sonrasız tekrar gelmektedir. Her şey tekrarlanacak, en ince ayrıntısına kadar, sayısız defalarca. Nietzsch'de, kan, silâh ve pişmanlık Almanya'sı ve bilgisizlik çağından Zerdüşt'e kadar, insan zihninin bütün erdemleri de tekrar tekrar gelecektir. Korkunç bir öğreti. Evet deyiciliğin ve hayatın kabulünün en son ve güçlü biçimi. Nasıl olurdu bu? Gerçeğin mümkün olan türlü karışımları sınırlıdır, zaman sonsuzdur. Günün birinde ister istemez hayat ile madde, bir zamanki biçimlerine dönecektir ve bu alın yazısı da, yine bütün tarihin dolambaçlı yolunu yeniden dönecektir. Gerekircilik bizi böyle bir çıkmaza sokuyor işte. Zerdüşt'ün bu son dersini vermekten niye çekindiği anlaşılıyor. Korkuyor, titriyor, geri çekiliyordu. Derken bir ses geldi: "Ne düşünürsün kendini, ey Zerdüşt! De diyeceğini de, paramparça ol!
Herkes ve Hiçkimse için Bir Kitap’ (Orijinal adıyla Also sprach Zarathustra), Alman filozof Friedrich Nietzsche tarafından kaleme alınmış bir kitaptır (1883–1885). Kitabı belirli bir kategori içerisinde tanımlamak genelde zor olmuştur: Bir edebiyat eseri ve aynı zamanda felsefî bir çalışmadır. Nietzsche kendisi kitabı “yazılmış en derin” eser olarak tanımlamıştır. Eser, birçok farklı konu ve tarz barındırmaktadır. Nietzsche’nin felsefî görüşleri açısından önemli bir yer tutan kitap, birçok eleştiriye maruz kalmıştır.
Önceki İçerikOrtaklığı Nasıl Kuracağız? – Emek Erez