Denizci cumhuriyetler (İtalyanca: Repubbliche marinare) İtalya'da Orta Çağda ortaya çıkan ve gelişen şehir devletlerini tanımlar. Bunlardan en bilinenleri Pisa, Cenova ve Venedik’dir. Bu devletler birbirleriyle hem askeri hem de ekonomik anlamda rekabet halinde olmuşlardır. 10 ila 13. yüzyıllar arasında Akdeniz bölgesinde egemenlikleri altındaki ticaret yollarını korumak ve genişletmek için güçlü donanmalar kurmuşlardır. Bu açıdan Haçlı Seferlerine lojistik olarak büyük destek vermişlerdir. Cumhuriyetler güçlü imparatorluklar arasında hayatta kalabilmek için çok çeşitli ittifaklarda bulunmuşlardır.
Venezia = Venedik; Genova = Cenova
Denizci cumhuriyetler Haçlı Seferleri’ne yoğun olarak destek vermiştir. Bu savaşların ardından oluşan siyasi durumdan faydalanarak siyasi ve ekonomik egemenliğini geliştirmiştir. Özellikle Dördüncü Haçlı seferi Kudüs’ü kurtarma amacıyla yola çıkmış ancak Venedik Cumhuriyeti Doçesi Enrico Dandolo seferi kendi amaçları için kullanmış, Konstantinopolis'i yağmalanmış, Bizans İmparatorluğunun yerine uzun ömürlü olmayan Latin İmparatorluğu kurulmuştur.
Her denizci cumhuriyetin denizaşırı toprakları ve ticaret üsleri bulunuyordu. Bu kapsamda Akdeniz’deki çok sayıdaki ada, Sardinya, Korsika, Adriyatik Denizine kıyısı olan şehirler, Ege Denizi ile Karadeniz kıyıları, Kırım toprakları ve Kuzey Afrika sahilleri sayılabilir. Bu anlamda Yunanistan ve Kıbrıs’ı uzun süre elinde bulunduran Venedik öne çıkmaktadır.
Bu dönemde gerçekleşen Haçlı Seferleri denizci cumhuriyetlerin yayılmacı politikalarıyla örtüşmüştür. Kutsal bölgelere gerçekleştirilen taşımacılığın karşılığında denizci cumhuriyetler yeni ele geçirilen bölgelerde ayrıcalıklar elde etmiştir. Doğu Akdeniz ve Karadeniz bölgesine açılan denizci cumhuriyetler çok sayıda ticaret üssü oluşturmuş, yeni topraklar ele geçirmiştir. Özellikle imtiyazlı konumları gereği kendilerine tanınan yerlerde ticaret yürüten İtalyan devletleri şehirlerde bulundukları bölge, mahalle hatta caddede İtalyan yasalarının geçerli olmasını sağlayabilmiş ve bu şekilde çeşitli ticari merkezler kurmuşlardır. Konstantinopolis’deki Pera, sonra da şehir Osmanlı İmparatorluğu egemenliğine geçip İstanbul adını aldıktan sonra Beyoğlu adıyla anılan bölge önce Cenova sonra da Venedik için en önemli ticari merkezlerden birisi konumuna gelmiştir.
Denizci cumhuriyetlerin ömürleri birbirinden çok farklı olmuştur. Venedik, Cenova gibi cumhuriyetler Orta Çağın tamamını kapsayan dönemde bağımsızlıklarını koruyabilirken ancak Napolyon Bonapart döneminde işgal edilebilmiştir. Diğer cumhuriyetler ise Rönesans dönemi boyunca bağımsız kalabilmiştir. Pisa, Floransa egemenliğine boyun eğmiş, Ancona Papalık Devleti tarafından ele geçirilmiş, Amalfi de Normanların işgaline maruz kalmıştır.
774 yılından itibaren Papalık Devleti içinde yer alan Ancona, Kutsal Roma Cermen İmparatorluğunun yayılma etkisine maruz kalsa da 12.yüzyıla doğru bağımsızlığını kazanmaya başlar. Denizdeki hakimiyetleri Venedik egemenliğinin baskısı altında kalmış olsa da özellikle Doğu Roma İmparatorluğu ile yakın ticari ve ekonomik ilişkileriyle öne çıkar. Ragusa Cumhuriyeti ve Macaristan Krallığı ile çok iyi ilişkier içinde olmuştur. Doğu Roma İmparatorluğu ile yakın ilişkilerine rağmen özellikle Osmanlı İmparatorluğu ve öncülleriyle iyi ilişkiler içinde olmuş, Türklerin İtalya ile olan ekonomik bağlantılarının ana halkası olmuşlardır. Ancona’nın bağımsız varlığı sürekli tehdit altında olmuş olmasına rağmen şehir devleti diğer hiçbir denizci cumhuriyete saldırmamıştır. 1532 yılında bağımsızlığını kaybederek Papa VII Clement döneminde Papalık Devleti’ne katılmıştır.
Cenova, Akdeniz’de Arap korsanların egemenliğinin hissedildiği 10.yüzyılla beraber şehir devlet olarak ortaya çıkmaya başlar. Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu’nun himayesinde olarak Pisa ile yapılan ittifak sonucu Arapların gücü Akdeniz’de kırılmaya başlanır. Batı Akdeniz bölgesinde donanması sayesinde gücünü hissettiren cumhuriyet Korsika, Provence ve Balear Adaları yeniden fethedilir. Cenova’daki şehir kapsamındaki tüm tacirlerin Compagna Communis adı verilen birliğinin asillerin desteğiyle kurulmasıyla birlikte Cenova cumhuriyeti fiilen kurulmuş olur.
Ceneviz Cumhuriyeti, Birinci Haçlı seferinden çok kârlı çıkmıştır. Sefere katılan Cenova, kutsal topraklarda fethedilen topraklar üzerinde Cenovalı tacirler için muazzam ayrıcalıklar elde etmiştir. Ayrıca Dördüncü Haçlı seferinin ardından kurulan Latin İmparatorluğu’nun 1265 yılındaki çöküşünden önce 1261 yılında İznik İmparatorluğu ile Cenova arasında imzalanan Nymphaeum Antlaşması ile ayrıcalıklarını Doğu Roma İmparatoru VIII. Mikhail Palaiologos’a dikte ettirmiştir. Sonrasında Venediklilerin Karadeniz’den atılmasıyla burada ticaret Cenova egemenliğine geçmiş, 1284 yılındaki Meloria Muharebesi ile Pisa da mağlup edilmiştir.
1298 yılında Cenova donanması Dalmaçya açıklarındaki Korčula Adası bölgesinde Venedik donanmasını mağlup etmiştir. Muharebe sırasında Venedikli asil Andrea Dandolo öldürülmüş, Venedik donanmasındaki bir gemiye komuta eden Marco Polo da esir edilmiştir.
Cenovalıların siyasi etkisi (Codex Latinus Parisinus, 1395)
11.yüzyılın başlarında Cenova ile ittifak halkinde olan Pisa Arapların Akdeniz’de yenilmesi üzerine Korsika’ya hakim olur ve Tiren Denizinin denetimini ele geçirir. İzleyen dönemde güçlenen Pisa, Konstantinopolis’de ayrı bir ticari merkeze sahip olur. Pisalılar Birinci Haçlı seferine katılmış ve Kudüs’ün alınmasında yer almışlardır. Pisa cumhuriyeti 13.yüzyılda bir dönem müttefiki olan Cenova ile savaşın eşiğine gelir. 1284 yılındaki Meloria Muharebesinde yenilen Pisa donanması çoğu denizaşırı topraklarının denetimi kaybedecektir. 1324 yılında Aragon Krallığının Sardinya’yı işgal etmesiyle buradaki topraklarını tamamen yitiren cumhuriyet çeşitli ayaklanmaların başarısız olmasının ardından 1406 yılında Floransa’nın denetimine girer.
17.yüzyılla beraber Yeni Dünyanın keşfi gibi etkenlerle azalan bölgesel ticaret yüzünden şehir duraklama dönemine girer. 1667 yılındaki depremde yaklaşık 5 bin kişiyi kaybeden şehir Fransa ve İngiltere yardımıyla yeniden kurulur. 1718 yılındaki Pasarofça Antlaşması ile egemenliği kabul edilen şehir 1798 yılında Avusturya İmparatorluğu tarafından işgal edilir. Şehir sonrasında 1808 yılında Napolyon Bonapart ordularınca alınacak ve İtalya Krallığına bağlanacaktır.
13.yüzyıla gelindiğinde cumhuriyet Akdeniz ve Ortadoğuda önde gelen ticaret hatlarını denetimi altına almıştır. Dördüncü Haçlı seferinde Venedik donanması belirleyici olmuş ve ticari öneme sahip Doğu Roma kentleri ele geçirilmiştir. 1207 yılında Korfu ve 1209 yılında Girit’in ele geçirilmesiyle çok önemli ticaret üsleri elde edilir, Ortadoğudaki üsler genişletilir. Özellikle 14.yüzyılın sonuna doğru Venedik Avrupa'nın en zengin devleti konumundadır.
Doğu Akdeniz bölgesindeki Venedik etkisi Osmanlı İmparatorluğunun genişlemesiyle tehdit altına girer. Venedik Cumhuriyeti 1797 yılında Napolyon Bonapart tarafından işgal edilinceye kadar en geniş toprağa sahip ve en güçlü denizci cumhuriyet olmuştur. Napolyon Savaşlarının ardından yeniden bağımsızlığını kazansa da artık sadece kağıt üzerinde bir cumhuriyettir. 1848 yılında Avusturya Ordularının işgaline uğrayan şehir 1866 yılında İtalya Krallığı’na katılır.
Denizci cumhuriyetler arasındaki ilişkiler cumhuriyetlerin ticaret üzerine kurulu olmalarına bağlı şekilde gelişmiştir. Bu anlamda cumhuriyetler arasında siyasi ve ekonomik antlaşmalar yapılmıştır. Ancak ticari hatların ve bölgesel ekonomik ayrıcalıkların paylaşılması için sürekli bir mücadele gerçekleşmekteydi. Diplomatik alanda çözümlenemeyen sorunlar çeşitli çatışamalara neden olmuştur. Ayrıca ortak düşmana karşı zaman zaman ittifak yapan cumhuriyetler özellikle Haçlı Seferleri sayesinde geniş imtiyazlar ve kazançlar elde etmiştir.
Aziz Sabas Savaşı 1256-1270
Cenova - Venedik
1288 yılında Cenova Akka'daki topraklarını geri alır
Cenova - Pisa
Ortak düşmana karşı ittifaklar
↑ Buna en büyük istisna Pisa ve Cenova’dır
↑ Günümüzdeki Hırvatistan’da bulunan Dubrovnik kenti ve civarında hüküm sürmüştür
↑ Bakınız Reconquista
↑ Bakınız Venedik-Ceneviz Savaşları
↑ Polo bu esaret sırasında Il Milione adlı ünlü eseri hücre arkadaşı Pisalı Rustichello’ya dikte ettirmiştir.
↑ Bu kapsamda Korsika ve Sardinya’nın bir kısmı Cenova’ya verilir
↑ Venedik hakimiyetindeki dönemde 1252 yılında Senato, 1272 yılında Ragusa Anayasası oluşturulmuştur
↑ Bu dönemde Osmanlı etkisi 1571 yılındaki İnebahtı Deniz Muharebesi zaferine rağmen engellenemez
This article is issued from Vikipedi - version of the 3/13/2015. The text is available under the Creative Commons Attribution/Share Alike but additional terms may apply for the media files.