Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı Devletinin Doğuşu
Bu özellik, güney Marmara bölgesinde, Bursa ve yakınlardaki Cumalıkızık köyünde sekiz bileşenli sitenin seri adaylığıdır. Bu site, 14. yüzyıl başlarında Osmanlı İmparatorluğunu kuran kentsel ve kırsal bir sistemin oluşumunu göstermektedir. Mülkiyet, bir sivil merkez çevresinde gelişen yeni sermayenin sosyal ve ekonomik örgütlenmesinin kilit işlevlerini içermektedir. Bunların arasında hanlar ticari hanları, camileri, dini okulları, hamamları ve fakirler için mutfağı birleştiren kulliyelerin yanı sıra Osmanlı hanedanının kurucusu Orhan Gazi'nin mezarı bulunmaktadır. Bursa'nın tarihi merkezinin dışında kalan bileşenlerden biri de, bu sistemin köy kırsalında başkente hinterland desteği sağladığını gösteren tek kırsal köy olan Cumalıkızık köyüdür.
Türkiye'nin kuzeybatısındaki Uludağ Dağı eteklerinde bulunan Bursa ve Cumalıkızık, 14. yüzyılın başlarında Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk başkentini ve Sultan'ın koltuğunu kuran kentsel ve kırsal bir sistemin oluşumunu temsil ediyor. İmparatorluğun kuruluş sürecinde, kentin genişlemesini ve mimari ve üslup geleneklerini belirleyen vakıflar (kamu bağışları) sistemi bağlamında kulliyes tarafından şekillendirilen ilk şehir oldu.
Kentin kendine özgü gelişimi, beş odak noktasından, çoğunlukla beş padişahın (Orhan Gazi, Murad I, Yıldırım Bayezid, Çelebi Mehmed, Murad II) camiler, medreseler (okul), hamamlardan oluşan kulliyeler kurduğu tepelerde ortaya çıkmıştır. umumi hamamlar), imaretler (umumi mutfaklar) ve mezarlar. Sosyal, kültürel, dini ve eğitimsel fonksiyonları olan merkezleri olan bu kulliyeler kentin sınırlarını belirledi. Kulliyes'in yakınında evler inşa edildi ve zamanla kulliyeleri çevreleyen mahallelere dönüştü. Kulliyes, vakıf sistemi nedeniyle kırsal alanlarla da ilişkiliydi. Örneğin, Cumalıkızık'ın bir vakıf köyü olarak amacı, kalıcı olarak bir kuruma (külliye) ait olduğu anlamına gelir, tarihi belgelerde de belirtildiği gibi, Orhan Gazi Külliye için gelir sağlamaktır.
İstisnai şehir planlama metodolojisi, biri kentin ticaret merkezinin çekirdeğini oluşturan beş sultan kulliyesi ve Bursa'daki en iyi korunan vakıf köyü olan Cumalıkızık'ın ilişkisi ile ifade edilmektedir. Bu metodoloji, ilk Osmanlı başkentinin kuruluşunda 14. yüzyılın başlarında geliştirildi ve 15. yüzyılın ortalarına kadar genişledi.
Kriter (i): Bursa, daha önce benzeri görülmemiş bir şehir planlama süreci geliştiren yenilikçi ve ustaca bir sistemle ilk Osmanlı sultanları tarafından yaratıldı ve yönetildi. Ticari hayatı sürdürmek için yarı dini Ahi kardeşlik örgütlerini kullanarak ve kamu bağış sistemi Vakfını (kulliyeler ve köylerle ilgili olarak) en iyi şekilde kullanarak, mahallelerin kurulmasından önce tüm kamu altyapı hizmetlerini sağlayan çekirdek olarak kulliyes'i kurdular. Bu merkezler, dünyanın en hızlı büyüyen imparatorluklarından biri için canlı ve sürdürülebilir yeni bir sermayenin hızlı bir şekilde kurulmasına olanak sağlamıştır.
Kriter (ii): Osmanlı Devletinin ilk başkenti olan Bursa, daha sonraki Osmanlı kentlerinin gelişmesi için referans olarak kilit öneme sahipti. Erken Osmanlı Sultanlarının tanıttığı yeni kentsel gelişim yaklaşımı, surlarla çevrili mevcut şehir çekirdeği dışındaki kamu altyapı komplekslerinin inşasına dayanıyordu ve kentli olmayan nüfus için yeni bir kasaba yarattı. Osmanlı İmparatorluğu'nun genişlemesi. Yeni sermaye, sosyal, dini ve ticari fonksiyonları ile toplumun değerlerini ve orta Asya'dan Batıya uzun yıllar süren göç sırasında komşularından kabul ettiği değerleri yansıtıyor. Bu aynı zamanda Bizans, Selçuklu, Arap, Farsça ve diğer etkilerin mimari üsluplara entegrasyonunda da görülmektedir.
Kriter (iv): Bursa ve Cumalıkızık, Osmanlılar'ın ilk başkentini, Anadolu’dan Yemen’e uzanan ve yüzlerce yıldır Avrupa’nın ve Kuzey Afrika’nın bölgelerini içeren “Bursa tarzı” olarak adlandırılan eşsiz bir mimari plan geliştiren ilk başkenti göstermektedir. veya “ters T planı”. İlk aşamada, misafir odalarıyla ters T planlı camiler, komplekslerde ayrı binalar olarak inşa edilen kamu mutfak ve medrese gibi bağımsız binaların daha sonraki aşamalarda işlevlerini yerine getirebildiler.
Kulliyes, sosyal birimler olarak toplumun gereksinimlerini karşılar ve yaşamı kolaylaştırır, bu plan türünün çok işlevli yapısını örnek alarak şehri şekillendirdi. Başka bir deyişle, çok işlevli ters T planı, Bursa'daki şehir planlama sistemini benzersiz bir şekilde gösteren istisnai bir yapı türüdür. Bu kulliyeler, kendi bireysel binaları ile bu sistemin kentsel çekirdeğini oluşturur ve karakteristik olarak Bursa'nın kent manzarasını şekillendirir. Bursa'daki münferit mimari unsurlar, mimari tipin seçkin örnekleri olarak kabul edilebilirken, bu kriter bu bileşenlerin (hanlar, bedesten, camiler, medreseler, mezarlar, hamamlar ve evler) tarafından oluşturulan topluluklar aracılığıyla karşılanmaktadır.
Kriter (vi): Bursa, Osmanlı döneminin önemli tarihi olayları, mitleri, fikirleri ve gelenekleri ile doğrudan ilişkilidir. Erken Osmanlı padişahlarının mezarlarının ve Orhan Gazi Külliyesi'nin yapımında işçi olan ünlü Hacivat ve Karagöz karakterlerinin varlığıyla yaratılan kentin mistik görüntüsü, erken Osmanlı yaşamına yakın dernekleri koruyor. Pek çok padişah ve saray, sonra da Müslüman Dünyasının liderleri, Bursa’nın önemini