Galaımor galasy barada eşidipmidiňiz?
Bu ıerde galanyň bolandygyny onuň töwereginde ıatan küıze döwükleri we iňňän berk kerpiç örümleri subut edıär. Paılaş
Mary welaıatynyň Serhetabat etrabynyň Galaımor şäherçesiniň demirgazyk-dündogarynda köne galanyň harabasy bar. Oňa gadymy Galaımor galasy diıilıär. Bu gala Mary welaıatynyň heniz doly öwrenilmedik medeni-taryhy mirasyna degişli hasaplanıar.
Galaımor sözüniň toponimy hakda ıerli ilatyň arasynda her hili çaklamalar bar, olaryň biri hem “Gala we Mor” (mur – ar. garynja), ıagny “Garynjalar galasydyr”. Bu ıerde galanyň bolandygyny onuň töwereginde ıatan küıze döwükleri we iňňän berk kerpiç örümleri subut edıär. İöne galanyň haısy döwre degişlidigi ıa-da näçeräk meıdan tutanlygy barada anyk maglumat ıok.
Galanyň ıerleşıän ıeri Galaımor şäherçesinden takmynan 2 km uzakda hem bolsa, ıaşaıjylaryň käbiri öz howlularynda dört metr çuňlukda çukur gazanlarynda köne galadaky ıaly kerpiçleriň üstünden barandyklaryny aıdıarlar.
Aıdylmagyna görä, Galaımor şäherçesiniň “Garagum” diıen ıerinde köne daş käni bar, şol käniň köne relsleriniň gutaran ıerinde kerpiçden örülen taryhy diwar bar. Adamlar şol diwaryň juda berkdigini, ekskawatoryň kepçesi bilen uranlarynda oňa hiç zat bolmaıandygyny aıdıarlar.
Şeıle kerpiçleri Galaımor şäherçesiniň gaırasyndan akıan jaryň (Guşgy derıasynyň) içinden hem tapmak mümkin. Bu bolsa galanyň örän uly bolandygyny çaklamaga esas döredıär. Hormatly il ıaşulusy Hümmi aganyň aıtmagyna görä, şol ıer öň galanyň içinden geçıän käriz ıollarynyň biri bolupdyr.
Häzirki wagtda Galaımor şäherçesinde ıerden çykıan suwlar ajy, bu ıere süıji suw günortadaky Serhetabat şäherinden otly bilen getirilıär. "Eger şol kärizleriň ugruny tapyp açyp bolsa, onda ıene-de Galaımora süıji suw çekip bolardy” diıip, Hümmi aga aıdıar.
Adamlar galanyň töwereginden abat küızeleri hem tapandyklaryny aıdıarlar, hatda tapylan käbir küızeleriň içine takmynan 200 litr suw ıerleşıär eken. Ol küızeleriň käbirlerinde gaplaňa ıa barsa meňzeş haıwan şekilleri hem bar. Tapylan küızeleriň käbiriniň içinden köne mis pullar hem çykypdyr.
Jaryň geçen ıerinden galanyň ıanyna baryp göreniňde, adam süňkleriniň çykyp durandygyny görmek mümkin. “Ol ıere degmeli däl, ıatanlaryň ruhyny biynjalyk etmäli däl” diıip, ıerli ilat bu ıere kän barmaıar.
İerli synçylaryň käbiri galanyň suwagynyň, kerpiçleriniň, şol ıerden çykan küızeleriň berkliginden, galyberse-de, ol küızelerdäki käbir nagyşlardan çen tutup, bu ıerde uly bir medeniıetiň bolanlygyny çak edıärler. Geçen asyryň 60-njy ıyllarynda bu ıere arheologlar gelip, gazuw agtaryş işlerini geçirip başlan ekenler. İöne soňra bu işler togtadylypdyr.
İakynda Türkmenistanyň Mejlisi “Milli taryhy-medeni mirasy gorap saklamak” baradaky kanuny kabul etdi. Emma häzir bu galanyň üstünden her-hili tehnika geçıär, onuň töweregine zir-zibil dökülıär. Bahar aılarynda gelıän güıçli sil bolsa açyk meıdandaky bu taryhy-medeni mirasyň galyndylaryny dargadıar. İerli ıaşuly nesil bolsa bu ıere bir gün alymlar we arheologlar gelip, onuň taryhyny halka ıetirerler diıip, umyt edıär.