ABDÜLHAK HAMİD'İN BİR MEKTUBU - ARAP HARFLİ TÜRK ELİFBASINI ISLAH ÇALIŞMALARINDAN BİR ÖRNEK
Osmanlının son devirlerinde alfabe değişikliği sıkça dile getirilmiştir. Arap Harfli Türk Elifbasının ıslahı düşüncesiyle, kelimedeki her harfin ayrı ayrı yazılmasına yönelik bir alfabe denemesi. Huruf-ı munfasıla veya Enveri Yazı adı da verilmiştir. Şair-i azam denilen Abdülhak Hamid [Tarhan] bu yazının propagandasına soyunmuş.
Malumdur ki bir insan mübtedi olmadıkça müntehi olamaz. Her nevi talim ve terbiyye ise evvel emirde ve daima mübtediler içündir. Terakki, tekâmül, teâlî bunlarda birden bire tezâhür edemeyüp tedrîc ile, i‘tidâl ile, ta‘dîl ile ve mürûr-ı zaman ile izahları? mevcûdiyyet edebilen hasîsalardandır. Bendeniz lisân mübâhaselerinde behredâr ve şimden sonra bu muaddel hurûfu ile yazı yazmakda sahib-i iktidâr olmamakla beraber inşâ ve imlâca uğranılmakda olan müşkîlâtı gördiğim ve bildiğim içün bu yazı elifbânın tahrîr ve kıraati teshîl ideceğine ve bu sâyede okuyup yazmayı öğrenenler çoğalacağından beşeriyyet içün çaresiz değilken müzmin ve müdhiş, ihtiyârî, bir âmây-ı târî olan perde-i cehâletin uyûn-ı idrâk-i Etrâkimizden bir gün çekileceğine kâ’il belki de kâni‘ bulunmak isteyorum.
Hatta dimek isteyorum ki huruf-i mevcûdemizde yazılan eserleri bu yazı hurufu öğrendikden sonra daha kolay okumak mümkün olacakdır. Mübtedi evvela bunu tahsil ederse diğerini teallümde daha az müşkilat çeker.
Bu günki tarz-ı tahrîrimizde, imlâmızda tesâdüf oluna gelen suubetlere mebnî Türkçe okuyup yazmakdan meftûren feragat eden bir Fıransızın geçen gün bu yeni Elifbâyı beş altı dakîka zarfında tedkîk ile –İnşallah çabuk öğreneceğim- ibaresini yazıvirmiş olduğunu tahattur etdikçe Islah-ı Hurûf Cemiyeti’nin bu hususda masruf olan himmetini takdir etmemek bence mümkün değildir. Takdir haddim değilse tebrik ederim.
Abdülhak Hamid Enveri Yazı