Müzik Terimleri Sözlüğü A-D Arası ders notu, özet, konu anlatımı
A CAPELLA (İtal.): Çalgı eşliği olmayan koro.
AIR-arya:"Air" terimiçalgısal müzikte herhangi bir çalgı üzerine yazılmış bir parça için kullanıldığında o parçanın şarkı söyler gibi çalınacağına işaret eder.
ALBENIZ-Isaac(1860-1909):İspanyol piyanist ve besteci.Albeniz,tipik İspanyol ezgilerini yetkince armonize etmiştir.İzlenimci(impressioniste)okuldan olan ve Debussy etkisinde kalan Albeniz piyano ve orkestra için başlıcaları:İspanyol şarkısı,Suite espanola,İberia suiti, La Vega, Albaicin, Catalonia adlarını taşıyan güzel eserler vermiştir.
AMATI:İtalya`da Cremona`lı ünlü keman ustası yetiştiren ailedir.1596 ve 1684 yılları arasında yaşayan Nicola`nın kemanları üst kaliteye sahiptir.
ANAHTAR(Alm.Schlüssel,Lat.Claves):Başına getirildiği dizeğin(potrenin)içine yerleşmiş olan notaların hangi sese ait olacağını (hangi frekansta ses çıkarması gerektiğini)belirleyen işaretlerdir.Başlıca Sol Do ve Fa anahtarları kullanılır ve her biri işaretlendiği yerden sonraki seslendirmelerin ton ve ses düzeni vb. belirler.
ANDANTE (İtal.): “Yürük” anllamına gelir. Orta yavaşlıkta tempo.
ANTHEMİng.) Motet ve kentet gibi eserlerin ingilizce adıdır.
ANTIPHONA(Yun. Antifonas):Çocuk ve erkek seslerinden oluşan bir koronun seslendirilmesi.Orta çağ içinde ilk Hristiyan krolarına bu isim verilmiştir
ARCO:"Yay"anlamına gelir.keman yayı, viyola yayı vb... Yayla çalınacağını işaret eder.
Arabesk =Özellikle büyük şehirlerin varoşlarında hızla tutunmuş ve yaygınlık kazanmıştır. Ayrıca Erkin Koray çalışmaları ile Arabesk-rock ortaya çıkmış. Ardından Ferdi Tayfur ve Müslüm Gürses gibi müzisyenler kendi hayran kitlelerini yarattılar. Cengiz Kurtoğlu ve Ümit Besen'in elinde (Taverna müziği)ne eklendi.Klasik taverna şarkıları(Rebetika),yanın da arabesk de artık tavernalarda yerini aldı.1980 yılında pop müziğini etkileyen arabesk Arabesk-Pop Müzik in ortaya çıkmasını sağladı. 1990 yıllardan sonra bu akım Emrah vs gibi sanatçılarla tanındı.Almanya'da arabeskin Türk gençler üzerinde etkisi ile Hip-Hop,Elektronik müzik,R&B ile arabesk sentezlenip yeni müzik çeşitleri ortaya çıkmıştır. Çoğu insan her ne kadar Orhan Gencebay için de "arabesk sanatçısı" dese de kendisi bunu reddetmektedir.
Fantezi müzik arabesk müzikten daha önce çıkmış bir müzik türüdür.Arabesk söyleyenlerin bu tarz müzikden albümlerine eklemesi karışıklık yaratmıştır.Ayrıca albümlere alınan Türküler arabesk değil halk müziği dir.
1980 de arabeskin tutulması ile birlikte Türkiyede pop müzik arabeskin etkisinde kaldı.1990 lı yıllarda oluşan bu arabesk-pop müzik dinleyici kesmini arttırarak ve diğer arabeskçilerinde katkıları ile günümüze ulaştı.Fantezi müzik ile karıştırılsa ise de fantezi müzik daha çok sanat müziği etkisinde olan bir müzik iken bu müzik arabesk müziğin batı enstrumanları ile modernize halinden başka bir şey değildir.
Erkin Koray'ın başlattığı müzik akımı.1981 sonlarında Orhan Gencebay - Erkin Koray arabesk-rock çalışmaları Türkiye gerçeğini vurgular.Erkin Koray'ın Elektro bağlama yı icatından sonra bu müziği geliştirmiştir.Şaşkın(Ala Ain Moulayiteen)(Dabke),Arap Saçı,Fesuphanallah bu tarzın en önemli şarkılarıdır.
R'n'Besk, R&B müzik ile arabeskin karıştırılması sonucu oluşmuş müzik türüdür. En önemli temsilcisi Muhabbet'tir. Eylem bu tarzda besteler yapıp söylemektedir. Cankan Technobesk yanında R'n'Besk şarkılar da söylemektedir.
Techno müzik ve arabeskin karışımı müzik.Cankan,İsmail YK,Kadir Tapucu,Nadide Sultan ve Hatice bu tarzı yapanlara örnek olarak verilebilir.
ARS ANTIQUA(Lat.):14.yy içinde "Eski sanat" olarak tanımlanan sanatsal eğilime verilen addır.Yine müzik tarihi içinde eski tarz org çalmaya verilen isim.
BACH,Carl Philipp Emanuel(1714-1788):Alman besteci , J.S.Bach`ın 5. çocuğu,babasının öğrencisi.1767`de Hamburg`da kilisenin hizmetine girene kadar Prusya kralı Frederick`in hizmetinde müzisyenlik yaptı.Org çalardı,müziğinin klavsenden piyanoya adaptasyon çalışmalarını,org çalmanın bilimsel incelemesini yapmıştır.J.S.Bach ile Haydn ve Mozart`ın müzik tarzları arasındaki ayırımı gösteren çalışmalarının yanı sıra;org konçertoları ve sonatlar,senfoniler,oda müziği,orotoryo ve kilise müziği yapmıştır.Çalışmaları WQ(Wotquenne)sayılarıyla kataloglanmıştır.
BACH,Johann Christian(1735-1782):Alman besteci,J.S.Bach`ın 18.çocuğu,babası ve abisi C.P.E Bach ile çalışmıştır.1756`da İtalya`ya,1762`de yerleştiği ve öldüğü Londra`ya gitmiştir."İngiliz Bach"olarak tanınırdı ve Mozart 8 yaşında Londra`yı ziyaret ettiğinde ona etkisi olmuştur.İtalyan operaları,İngiliz şarkıları,40 piyano konçertosu ve başka orkestra çalışmaları Latince,İngilizce kilise müziği eserleri arasındadır.
BACH,Johann Christoph(1642-1703):Alman besteci,J.S.Bach`ın babasının kuzeni.Org müziği,kantatlar,İlahiler çalışmaları arasındadır.Sonradan yanlışlıkla J.S.Bach`a atfedilen"Ich lasse dich nicht"(I leave thee not,İngilizce`de daha çok I wrestle and pray" olarak bilinir),ilahileri arasındadır.
BACH,Johann Sebastianoğum; 21 mart 1865`te Eisenach`tır.Yine müzikçi olan Johann Ambrosius Bach`ın oğludur.Annesi Elisabeth,Erfurtlu soylu bir aileden gelmektedir.Köklü ve geniş bir aileye sahiptir.Birçok müzikçi yetiştiren bir sülaledendir.Bunların arasında en eski bilineni 1550-1616 yılları arasında yaşamış olan Veit Bach`tır.Sebastian Bach ilk müzik bilgisini babasından sonra ağabeyi Johann Cristoph`dan almıştır.Daha sonra ise genç Bach,kendi çalışmalarıyla ilerlemiştir.1700 ve 1703 yılları arasında Lüneburg`da şarkıcılık,organistlik ve viyolonsel seslendiriciliği yapmış,aynı zamanda Georg Böhm ve J. Reinken gibi org virtüözlerinden yararlanmıştır.1703`te Weimar`da saray müzikçiliğine viyolonselci olarak girmiş,Arnstadt`ta da kilisenin organistliğini üstlenmiştir.1705 yılında o sıralarda Lübeck`te bulunan büyük org virtüözü Buxtehude`ü dinlemek üzere yaya olarak oraya gittiği ve ona aşırı düzeyde hayran kaldığı,bu yüzden geriye geç dönerek işinden olduğu söylenmektedir.1707-1708 yılları arasında Mühlhausen`de ve bu tarihten sonra Weimar`da ilk önemli eserlerini vermiştir.1708`te Weimar`a gelereksaray orgcusu,1714`te müzik yönetmeni olmuştur.Bu şehirde kaldığı süre içerisinde birçok klavsen ve org parçaları, prelüdler, fügler, tokatalar, fantaziler, varyasyonlar, org ve keman konçertoları ve kantatlar bestelemiştir.1717`de Weimar`ı terk ederek Goethen`e gitmiş ,orada orkestra şefliği ve oda müziği yöneticiliği yapmıştır.Prens Christian Ludwig Von Brandenburg için Brandenburg konçertolarını bestelemiş, birçok keman konçertosu ve sonatları, solo keman ve viyolonsel süitleri, senfoniler, Fransız süitleri yazmıştır.1723`te Leipzig`e gitmiş ve Johann Kuhnau`nun Thomas kantoru olmuştur.Müzik hocalığı,müzik müdürlüğü,koro şefliği gibi birçok işleri içeren bu görevde yılmaksızın çalışmış,öğrenciler yetiştirmiş,eserler vermiştir.Bach 1747`de Prusya Kralı Frederich II`nin daveti üzerine Potsdam`a gitmiş,kral kendisine hayran kalmıştır.Yaşamını son zamanlarında kör olmuştur.Müzik dünyasının bu önemli ismi 28 temmuz 1750`de ölmüştür.
BACH,Wilhelm Friedmann(1710-1784):Alman besteci;J.S.Bach`ın 2.çocuğu.Müziğini daha çok kendi eğitimi için yazmıştır.Kilise orgcusu olmuş, yoksulluk içinde ölmüşür.Kilise kantatları,9 senfoni, org ve klavsen müziği vb.. eserleri arasındadır.
BALAKIREV,Mily Alexeyevich(1837-1910):Rus bestecisi,"The Mighty Handful" denen ulusal besteciler grubunun lideri aynı zamanda orkestra şefi ve müzik organizatörü.Sinirsel bir kriz geçirdikten sonra 1871-1876 yılları arasında müziği bırakmış ve bir istasyonda gar şefliği yapmıştır.1883te müzik direktörlüğünde bulunmuştur.2 senfoni,"Tamara"senfonik şiiri, "Islamey" ve sonatın dahil olduğu piyano müziği, şarkılar ve halk şarkısı düzenlemeleri çalışmaları arasındadır.
BANJO: Amerika`lıların Gitar şeklinde 5 veya daha fazla telli müzik çalgıları.Banjo genellikle jazz orkestralarında kullanılır.
BARTOK, Bela(1881-1945):Macar besteci,1940`ta İngiltere`ye yerleşmiş ve burda fakir bir adam olarak ölmüştür.Gençliğinden beri piyano virtüözüdür.Kısmen Kodaly ile beraber macar ulusal müzik tarzını geliştirmiş,Macar halk şarkılarını toplamış ve yayınlamış ve Liszt,Brahms,vb.`den gipsy müziğinden farklılıklarını göstermiştir.Diğer halk şarkılarınıda incelemiştir.Genellikle atonal ve dissonansı gösteren çalışmaları şunlardır:"Bluebeard`s castle" operası ,"Tahta Prens" ve"Efsanevi Mandarin"mim oyunları , "Microcosmos"un dahil olduğu piyano müziği, "Out of Doors"ve çocuklar için çalışmalar, orkestral dans süitleri, orkestra için Konçerto, "Yaylılar, Vurmalılar ve Celesta için Müzik", 3 piyano konçertosu, 2 keman konçertosu,Viyola konçertosu, 6 yaylı çalgılar dörtlüsü, "Zıtklıklar"triosu, şarkılar ve halk şarkıları düzenlemeleri.
BECKER, Reinhold(1842-1924):1884-1894 yılları arasında Dresden`de koro şefliği yapmış ve öneml bir kısmını erkek sesleri için yazılmış koro parçaları içeren eserler bırakmıştır.
BERG, Alban(1885-1935):Avusturalyalı besteci,Viyana`da doğmuş,çalışmış ve ölmüştür, Schonberg`in öğrencisidir ve onun yöntemlerini geliştirmiştir.1921`de tamamladığı operası"Wozzeck"de serbest atonal tarzı çok yakın çalışmış yapılarla (passacaglia,varyasyon,vb.)birleştirmiştir.Bundan kısa süre sonra 1925`te tamamladığı Oda Müziği Konçertosunda (piyano,keman,nefesliler)12 ton tekniğine dönmüştür.Diğer çalışmaları şunlardır:"Lulu" operası, 1 yaylı çalgılar kuarteti ve "Lirik Süit"(yaylı çalgılar kuarteti için),orkestra ve piyanolu şarkılar,"Bir Meleğin Anısına"keman konçertosu ki bu ölümünden kısa süre önce yazılmış ve ölümünden sonraya kadar çalınmamıştır.(1936)
BIZET, Georges:Fransız besteci.25 Ekim 1838`de Paris`te doğmuştur.Paris konservatuarında öğrenim görmüş,1857`de Institut de France`ın Roma ödülünü kazanarak İtalya`ya gitmiş,dönüşte Paris`te"İnci Avcıları"adlı ilk operası sahnelenmiştir.Bizet bu eserden sonra "Perth`li Kız"(1867) ve "Cemile"(1872)adlı iki opera daha yazmıştır.Senfonik müzik türünde de birçok eserler yazmıştır.Bunlardan "Petite Suite",Daudet`in aynı adlı sahne eseri için yazılmış 1. ve 2. "Arlêsienne"ve "Roma"süitleri başta gelir.Bizet`nin asıl ünü ilk defa 3 Mart 1875`te sahnelenen "Carmen"operasıyla yayılmış ve günümüze dek gelmiştir.Bu opera oynandığı zaman Paris`te başarısızlığa uğramıştır.Bu durumun bestecinin ölümüne sebep olduğu söylenmektedir. "Carmen"operası Almanya`da oynanıp büyük başarı kazandıktan sonra Fransa`da da tutulmuştur.Wagner ve Nietzsche "Carmen"eolan haranlıklarını sonraki eserlerinde belirtmişlerdir.
BLOKFLÜT:Orta çağdan bugüne kadar kullanıla gelen bir flüt türü.Rönesansta kiliselerde çok kullanılırdı.Genellikle okul eğitiminde ve eğitsel topluluklarda,çocuk-gençlik vb. gruplarında kullanılmaktadır.
BOCCHERINE, Luigi(1743-1805):İtalyan besteci ve çellocu.Paris`te İspanya büyükelçiliğindeki davet yoluyla 1768-69 yılları arasında İspanya`ya gitmiştir; ve daha sonra 1797 `den itibaren yoksulluk içinde ölene kadar İspanya`da kalmıştır.4 çello konçertosu,20 senfoni,125 yaylı çalgılar beşlisi,102 yaylı çalgılar dörtlüsü ve birçok oda müziği eserleri;İpanyol operası"Clementina";kilise müziği çalışmaları arasındadır.
BÖHM,Georg(1661-1733):Kuzey Almanyalı org seslendirmecisi.Bach`ın etkisinde yazılmış vokal ve çalgılar için besteleri bulunmaktadır.
BOMBARDON:Tuba ailesi üyesi nikelden üç pistonlu büyük nefesli bir çalgı.
BORODIN,Alexander(1833-1887)[Porphyrevich]:Rus besteci,aynı zamanda kimya profesörü,bu nedenle müziğe az zaman ayırabilmiştir.Bir prensin evlilik dışı oğludur;Balakirev`in öğrencisi olmuştur;The Miyhty Hadful adındaki ulusal besteciler grubunun üyesidir."Prens Igor"(bitmemiş,Rimsky Korsakov ve Glazunov tarafından tamamlanmıştır)operası,ki buna "Poloveç Dansları"dahildir;3 senfoni"Ora Asya`nın Dağlarında"senfonik şiiri;2 yaylı çalgılar dörtlüsü;şarkılar eserleri arasındadır.
BOSTON:Çok ağır bir Amerikan valsidir.
BRAHMS, Johannes:1800`lü yy içindeki romantizm akımının önemli Alman bestecilerinden biridir.7 Mayıs 1833`te Hamburg doğumludur.Bir kontrabas çalan babanın oğludur. ilk derslerini Eduard Marxsen`den almış, Marxsen Brahms`ın müzik yaşantısı içinde önemli rol oynamıştır.Klasik müziğin önde gelen bu bestecisi,Datmold ve Hamburg`da uzun zaman orkestra şefliğinde bulunmuş ve 1862`de Viyana`ya gelmiştir.Burada çeşitli konserler yönetmiştir.1875`ten sonra bağımsız olarak çalışmış ve ikinci vatanı sayabileceğimiz Viyana`da 3 Nisan 1897`de ölmüştür.Brahms`ın bütün eserleri Kuzey Almanya ulusal ruhunu yansıtırlar.Bestekarlar arasında yalnız Wagner`le iyi anlaşabilmiştir.Bu iki büyük sanatçı biri opera,diğeri çalgısal alanda düşünce birliği içinde olmuşlardır.
BRUCH, Max(1838-1920):Alman besteci,1880-83 arasında Liverpool Flarmoni Topluluğunda orkestra şefliği yapmıştır.Çello ve orkestra için"Kol Nidrei";3 senfoni,operalar eserleri arasındadır.
Buzuki (yunanca το μπουζο?κι)(bouziki) çağdaş Yunan müziğinin belli başlı çalgılarındandır. Buzuki turkçe bozuk saz dan turemiştir, bozuk düzenden gelmiştir ve bu türk folklerinde bir çalma usulûdûr aynı zamanda. Buzuki, Bağlama ve Kopuzla aynı aileye aittir, Rembetika muzik kulturunun etkin muzik aletidir. Buzukiye İrlanda folklöründe de rastlanılır. Yumurta biçimli gövdesi ve uzun sapıyla ud ailesinden gelen bir sazdır. Gövdesinin ön kısmı genelde sedef kakmalar ile süslenir. Mızrap veya pena ile çalınan buzukinin parlak ve metalik bir sesi vardır.
Buzukiyi üç çeşide ayırabiliriz:
· Trichordo üç çift tele sahiptir.
· Tetrachordo dört çift tele sahiptir.
· Irish dört çift tele ve düz bir sırta sahiptir.
CARPET, Lucien(1873-1928):Fransız kemancı,1907`den sonra Paris konservatuar`ında profesör olmuştur.Hocası Maurin`in yerinedünyaca tanınmış bir yaylı çalgılar dörtlüsünün şefliğini yapmıştır.
CAVALLI, Francesca(1602-1676):Opera bestecisi.Venedik tarzı olarak adlandırılan bir aktarım ile operalar yazmıştır.Roma`da Marcus kilisesinde koristlik, 1.organistlik, 3 yıl sonra da orkestra şefliği yapmıştır.İlginç resitatif(konuşur gibi söyleme) ve melodik aryaları dikkat çeker.Cavalli`nin bilinen ünlü operalarından biri de Fransa Kralı 14.Louis`nin düğünü için yazdığı "Ercole Amante"operasıdır.
CAVATA:Aryaya benzer bir vokal türüdür.
CAZ=Caz ilk kez Lousiana, New Orleans'ta, 1900'ların başında gelişmeye başladı. Caz müziği, mavi notalar, senkop, swing, çoklu ritim, atışma, ve doğaçlama tekniklerini kullanır; Afrikalı amerikası ve batı müziği tekniklerinin harmanlanmasıdır. Bu müziğin dünya ile tanışması ise 1917 yılında Dixieland Jazz Band'in ilk plaklarının piyasaya çıkmasıyla olmuştur.
CAZ ve Kökeni
1 - Ragtime : Bunun başlangıcı, eski zencilerin, çeşitli törenlerde söyledikleri şarkılara kadar uzanır. Parçaya ve ritmik bir şekilde ayrı ayrı ve bir çok seslerin meydana getirdiği ses dizisi takip eder. Cazın 1917 yılına kadar sürmüş olan bu devresinde yetişen musikişinasların en ünlüsü Elly Roli Martondır. Bu devrede çalınan parçalardan günümüze tek bir plâk bile kalmamıştır.
2 - Blues : Amerikalı zencilerin çalışma sırasında söyledikleri halk şarkıları biçimi olan Blues, cazı meydana getiren en önemli unsurdur. İfade muhtevası bakımından zencinin iç sıkıntısını, hüznünü ifade eder.
Bir caz topluluğu, enstrümantasyon bakımından melodi ve ritim olmak üzere iki bölüme ayrılır. Melodi bölümünde trompet , trombon, klarnet, saksafon, gibi nefesli çalgıları; ritim bölümünde piyano, kontrbas, gitar ve davul vardır. Keman, flüt, akordiyon, mandolin gibi çalgılar ya az ya da hiç kullanılmaz. Caz müziği toplulukları, caz müziklerini seslendirmek üzere oluşturulan topluluklardır. Caz müzik topluluklarında genelde saksafon, trompet, klarnet, trombon, piyano, kontrbas, gitar gibi çalgılar kullanılır. İnsan sesi ön plandadır. Bestelenmiş şekliyle seslendirilmiş olmasının yanı sıra genellikle doğaçlama olarak çalınması en büyük özelliğidir.
CAZ da Doğaçlama
Doğaçlamanın formu zamanla değişmiştir. İlk zamanlarda sadece atışma iken, daha sonra sözlere yerleşmiş ve nihayetinde melodiye yerleşmiştir. Dixieland cazında, müzisyenler sırayla melodiler çalarak, bir şekilde atışmaktaydırlar. Daha sonra oluşan klasik caz formunda ise, müzisyenlerin belirli bir melodiye bağlı kalarak doğaçlama yapmaları vardır. Bu nedenle caz, yeni bir yorum getirmektir.
CHOPIN, Frêdêric: Polonyalı bir müzisyen,büyük piano virtüözü ve besteci.Varşova yakınında küçük bir kasaba olan Zelazowa`da 22 Şubat 1810 tarihinde doğmuştur.Babası Fransa`nın Nancy şehrinden Polonya`ya göç etmiş bir fransız olan Nicola Chopin ve annesi Polonyalı Justine Krzyzanowka`dır.Chopin`de müzik yeteneği küçük yaşta belirmiştir.19 yaşında polonya`yı terkeden genç usta,Viyana`ya gelmiş ve verdiği konserlerde dinleyicilerini parlak virtüözitesine hayran bırakmıştır.1830`da Paris`e gelerek orada yerleşmiştir.Burada Kalkbrender`den aldığı derslerle iyi bir piyanist ve besteci olmuştur.Chopin bu tarihten sonra Paris`te verdiği dersler sayesinde ve bir sürü hayran arasında oldukça rahat bir hayat sürmüştür.Edebiyat ve müzik çevresinde bir sürü dost edinmiştir.Bunların arasında Balzac, Berlioz, Heine, Liszt ve Meyerbeer gibi başta gelen sanat büyükleri de bulunuyordu.1836`da Fransız kadın roman yazarı Georges Sand ile tanışmıştır.Bu tanışma edebiyat ve müzik tarihinin kaydettiği en büyük aşklardan birinin başlangıcı olmuştur.Kadının sadakatsizliği yüzünden çabuk ayrılmışlarsa da hassas ve ince sanatçı Chopin,sevdiği kadını bir türlü unutamamış,yıllarca bu sevginin etkisi altında kalmıştır.Düşman işgali altındaki vatanına dönmemek de onun için bitmez bir üzüntü sebebi olmuş,eserlerinde nostaljinin verdiği bu acıyı yansıtmak istemiştir.Chopin 39 yaşında 17 Ekim 1849`da Paris`te ölmüştür.
Chopin hemen hemen yalnız piano için eserler yazmıştır.Bunların arasında polonya müzik türlerinin örnekleri vardır.Başlıca eserleri şunlardır:Orkestra ve piano için; 2 konçerto, op.11 ve op. 21 "Don Juan" adlı fantazi,"Polonya Halk Şarkıları Üzerine Fantazi", "Krowiak"op.14, "Polonez"op.22,Yalnız piano için 3 sonat,56 mazurka ve 27 etüt,25 prelüd, 19 nocturne, 15 vals ,13 polonez, 4 ballad, 4 empromtü, 3 ekose, 3 rondo.Viyolonsel sonatı, viyolonsel ve piyano duosu, 17 polonya şarkısı.
Bütün bu eserleri ile Chopin pianoda yeni bir stilin yaratıcısı olmuştur.Melodi ve armoni zenginliği yüksek niteliktedir.Güzel üslubu,temaların zarifliği ve tatlılığı ile yarattığı eserler tam romantik karakteriyle piano edebiyatının en güzel örnekleri içinde yeralır.
CLAVIS(Klavis)lat.) Org tuşları için kullanılan anhtar işaretidir.
CLEMENTI, Muzio(1752-1832):Klasik dönemin belli başlı piano virtüözlerindendir.Alman soyu ile anne tarafından bağlantısı bulunan Clementi Romalı bir kuyumcunun oğludur.Küçük yaşta müziğe başlayan Clementi 14 yaşında Sir P. Beckford adlı bir İngiliz`in koruması altında İngiltere`ye gitmiş,1770`e kadar Londra`da kalmıştır.Bu tarihten yetmiş yaşına kadar yazdığı piano için sonatlar ve eserler piano üzerindeki virtüözitesine örnek oluşturur.1800`lü yılların başlarındaki dünyanın en yetkin piyanistleri: J.B.Cramer, J.Field,A.Klengel ve Kalkbrenner Clementi okulunda yetişmişlerdir.Mozart ve Beethoven`ın döneminin müziksel kimliğini içselleştiren bu ünlü piano virtüözünün eğitici etkisiher bestecinin üzerinde de büyük etkiler bırakmıştır.Özellikle Beethoven,Clementi`nin bellibaşlı hayranlarından biri olmuştur.Clementi bütün hayatı boyunca 106 piyano sonatı yazmıştır.Okulunu kuran büyük eseri "Mêthode pour le pianoforte"adını taşır.
CON SORDINO(Kon sordino):Besteciler tarafından belirtilen yerlerde yaylı sazlara takılan ve yine işaret ettiği yerlerde çıkarılan,seslerin volume ve tonunu (azaltarak) değiştiren malzemeyi kullanarak çalma işareti.
CORELLI,Arcangelo(1653-1713):İtalyan Barokunun bilinen önemli bestecilerindendir.17 Şubat 1653`te İmola`da doğmuştur.İlk müzik eğitimini Benvenuti`den ve M.Simonelli`den almıştır.Almanya`ya gitmiş, ayrıca Parise gelerek bir süre Paris`te kalmıştır.Tekrar Roma`ya dönen Corelli 1690`dan sonra Kardinal Ottoboni`nin koruması altına geçmiştir.Chrysandel`in Haendel biyografisinde bahsettiği Ottoboni,saray konserlerini ölümüne dek yönetmiştir(1713).Corelli özellikle keman tekniğinde yetkin ve etkili bir bestecidir.24 kilise sonatı, 24 oda sonatı, keman için 12 solo sonatı ve bir çok konçertogrosso`lar yazmıştır.
Corelli, kendi zamanında ve sonrasında diğer birçok besteciler üzerinde etkiler yapmıştır.Döneminde,çalgı müziğine önem verilmemesine karşın bestecinin eserleri genelde hayranlıkla karşılanmıştır.bugün için bu eserler bize İtalyan Baroku ile ilgili tipik bilgi verir.Keman için yazdığı eserlerin largo ve adagio bölümleri etkileyici bir güzellik taşır.J.S.Bach, Corelli`nin önde gelen hayranlarındandı.Bunu,onun temaları üzerinde yazdığı varyasyon ve fügler göstermektedir.
CORNELIUS, Peter(1824-1874):Liszt ve wagner çevresindeki ünlü Alman besteci.Meinz`da doğmuştur.Aynı ada sahip yine ünlü olan Alman ressamı Cornelius`un yeğenidir.Önce edeviyata merak saran ve şairliğe özenen Besteci,sonra bundan vazgeçmiş ve 1853`da Weimar`da Liszt`le tanıştıktan sonra müziğe yönelimi hızlanmıştır.Şair besteci,ilk eseri olan bir şarkı albümü ile geniş ilgi toplamıştır.Birkaç yıl sonra en bilinen eseri komik opera "Bağdad Berberi"ni yazmıştır.Eser 1858`de Weimar`da ilk defa olarak Fransız Liszt`in yönetimi ile oynanmıştır.1859`da Viyana`ya giden Cornelius orada Wagner`i tanımış ve hayran olmuştur.O da Wagner gibi Gluck hayranıdır.Cornelius Wagner`e olan hayranlığını da Tristanla büyük benzerlik gösteren "Gunlöd" operasında gösterir.Buna karşın asıl yeniliği ve özgünlüğü ilk operası olan "Bağdad Berberi"ile getirmiştir.Komik opera 19.yy romantik havası içinde kaybolmuş,fakat Cornelius ilk operasıyla bu ihmal edilmiş türü tekrar ve çok güzel biçimde ortaya çıkarmıştır.Bseteci operalarından başka lirik,çok güzel şarkılarda bestelemiştir.Bunların en güzelleri "Nişanı ve Noel" adı altında toplanmıştır.
COUPERIN,François(1668-1733):Aynı ismi taşıyan birçok organist yetiştiren bir Fransız ailesinin en tanınmış ismidir.1693`ten itibaren Paris`te saray klavsenistliği yapmıştır.1698`ten sonra St.Gervaise`e organist olmuştur.Okulunu kuran çnemli eseri "L`Art de Toucher le Clavcin"adlı eseri 1717`de yazılmıştır.Couperin bundan başka dört defter halinde "Piêces de Clavecin"adını taşıyan klavsen parçalarını sunmuştur.Bunlardan başka birçok trio sonatları vardır.Besteci,Fransa`da çalgı müziğinin büyük temsilcisidir.Okulu gerek zamanında ve gerek daha sonra gelen besteciler üzerinde geniş etkiler bırakmıştır.
CUI,Sezar Antonoviç(1835-1918):Rus besteci aynı zamanda Rus ordusu subayıdır.Önemli eseri "La Musique en Russie"adını taşır.Cui,birçok da operalar bestelemiştir."Kafkasya`da Esir"(1857), "william Ratclif"(1863), "Angelo" (1876), "Metteo Falcone"(1908) vs.. Ayrıca 4 orkestra süiti,oda müziği eserleri ve 300 kadar şarkı da yazmıştır.Cui,Balakirev ve Dargomiski ile Rus müzik okulu olarak adlandırılan grubun belli başlı üyelerinden biridir.
CURA= Türk halk çalgılarından biridir. Uzunluğu 55-60 cm kadardır ve bağlama ailesinin en küçük çalgısıdır. Cura genellikle altı, beş, dört ya da üç tellidir. İki telli curalar da vardır. Bu curaların alt teli "la", üst teli "re" sesine ayarlanmıştır. Curaların tekne derinlikleri ile göğüs genişlikleri 15 cm dolayındadır. Sap uzunlukları ise 40 cm kadardır. Sapın ucundaki burgu denen anahtarlarla çalgı akort edilir. Dört telli curalarda üstteki tel ahenk telidir. Öbür teller bu ahenk telinin sesine ayarlanır. Sapları kısa olduğu için curalarda az sayıda perde bulunur.
Cura mızrapla ya da tellere parmakla vurularak çalınır. Ama genelde tek başına çalınan bir çalgı değildir. Yaygın olarak öbür sazlarla birlikte çalınır. Bağlamanın bir oktav tizine ayarlanan sesi, öbür sazların içinde belirginleşerek ezgiye hareket ve renk katar. Oyun havalarının kıvrak ve hareketli çalınış biçimine uygun bir çalgıdır.Curalar büyüklüklerine göre değişik adlar alır. Curadan biraz büyük olanlara "cura bağlama" denir. Sesi curadan daha kalın olan cura bağlama en yaygın kullanılan cura türüdür. "Cura cura" ya da "cura zurna" adıyla bilinen tür ise curadan daha küçüktür ve sevimli görünüşü nedeniyle süs eşyası olarak çokça kullanılır.
CZERNY, Carl(1791-1857):19.yy en büyük piyanist ve öğretmenlerinden biridir.Önce babası Viyana`lı piyanist Wenzel Czerny`den eğitim almış,sonra Beethoven ve Emmanuel Bach`tan dersler almıştır.Frans Liszt`in öğretmenliğini yapmış ve en büyük piyano virtüözünü yetiştirmiştir.Piyano eğitimi ile ilgili çok önemli ve değerli eserleri bugün hala çalınmaktadır.Bunların en önemlileri:"Büyük Piano Okulu" op.500, "40 Gündelik Çalışma" op.337, "Legato ve Stacato Okulu" op.335, "Virtüöz Okulu" op.365`dir.
ÇALYAPIN, Fedor İvanoviç(1873-1938):Rusya`da doğan bas,gençliğinde uzun süre Tüflis`te kalmış,ilk derslerini orada almıştır.İlk konserini de 1894 yılında yine orada vermiştir.Aynı yıl Petersburg`a çağırılmıştır.Burada iki yıl kaldıktan sonra Moskova`ya gitmiş ve birçok ulusal Rus operalarında baş rolde oynamıştır.1901`de ilk defa ülkesi dışına çıkmıştır.İlk olarak Milano`da Scala Operasında çalışmış,1907`de yılında New York Metropolitan Operasına gitmişse de çok kalmayarak dönmüştür.Buraya ikinci defa Londra`da verdiği konserlerden sonra dönmüş,bu sefer uzun süre kalmıştır.Çalyapin en çok Rossini`nin "Sevil Berberi"operasındaki "Don Basilio", Verdi`nin "Don Carlos" operasındaki kral, Massenet`in "Don Kişot" operasında DonKişot ve Gounod`nun "Faust" operasında Mefistofele rollerindeki başarısı ile tanınmıştır.
ÇEMBALO(cembalo)(alm.Kielflügel fran.Clavecin İng.Hapsichord):Tuşlu,piano biçimi müzik aleti.Cembalo pianonun atasıdır ve 14. yy da meydana çıkmış ve gittikçe gelişmiştir.Bu müzik aletini yapmakla ünlü ustaların başında İtalya`da G.A.Baffo ve Almanya`da Silbermann gelir.18. yy sonlarına doğru cembalo yerini yavaş yavaş pianoya bırakmıştır
DA CAPODa Kapo)(ital.) Eserin tekrar,baştan çalınmasını gösteren işaret ismi.
DEBUSSY, Claude-Achille [Asıl adı Achille-Claude](1862-1918):Fransız besteci, eleştirmen.Paris`te doğmuştur ve Paris`te çalışıp ölmüştür.1881`de Rusya`yı ziyaret etmiştir.Görsel sanatta empresyonizm akımına denk gelen armoni ve müzikal ve müzikal yapı değişiklikleri yapmıştır.Verlaine ve Baudelaire gibi şairlerle çalışmıştır.İlk Wagner karşıtlarındandır."Pellas ve Melisande" operası kendinden öncekilere hiç benzemez.Sesin doğal bükülmelerini geliştirdiği için Musorgsky`ye minnettar kalmıştır.İlk önemli başarısını "Faun`un öğleden sonrası" ile 1894`te almıştır.Ayrıca "Kutsal damozel" kantatını bestelemiştir. Orkestra için "Iberia", "Deniz", "Nocturneler" ve başka eserler bestelemiştir.Piano prelüdlerinden oluşan iki kitap, "Suite bergamasque" ve "Çocukların köşesi" gibi piano eserleri,yaylı çalgılar dörtlüsü,keman sonatı,viyolonsel sonatı,"Kral Lear" ve "şehit St.Sebastian"için yaptığı besteler çalışmaları arasındadır.
DELIUS, Friedrich(1863-1934):İngiliz besteci,baba tarafından Alman`dır.İlk müzik bilgisini babasından almış,sonra Leipzig Konservatuarında Eduard Grieg yanında bestecilik öğrenimini görmüştür.Mezun olduktan sonra Nitzsche`nin "Böyle Buyurdu Zerdüşt" adlı eseri üzerine "Hayatın Duası" adlı oratoryosunu yazmıştır.Delius özellikle bu eserleriyle ünlenmiştir. Bundan sonra birçok operalar yazmıştır.Bunların başlıcaları; "Romeo ve Juliette Köyde", "Fennimore ve Gerda" adlarını taşır. Çalgı müziğine ait pek çok eseri vardır.Bunlardan bazıları Norveç süiti,"Appalachia"ve" Song Before Sunrise" adını taşıyan varyasyonlar, bir keman, bir piano konçertosudur.
DESPREZ, Josse yahut Josquin(1450-1521):Hollandalı besteci, 1450`de Hannegau`da doğmuştur.Ockeghem`in öğrencisidir.Milano, Roma, Cambrai, Paris`e gitmiştir.Kilise müziği ve "Chanson" bestelemiştir.Yazış tekniği açıklayan bir eser öğrencisi tarafından yayımlanmıştır.
DİALOG(yun.):İki kişinin karşılıklı konuşması.Orta çağ kilise müziğinde oratoryo şeklinde şarkılarda ve sonraları kantatlarda kullanılan şeklidir.
DIATONIQUE(diyatonik):İçinde yabancı,"kromatik" sesler bulunmayan gam
Distorsiyon=bir müzik aletinin doğal sesinin değiştirilme, çarpıtılma işlemine denir. Yaygın olarak gitar ve elektrogitar için kullanılır. Diğer müzik aletleri ve insan sesi için de çeşitli distorsiyon gereçleri kullanılabilmektedir. Distorsiyonlu gitar sesi rock, heavy metal, blues, pop vb. birçok müzik türünde vazgeçilmez bir unsurdur.
Divan= klasik Türk müziğinde en az üçer kıtalık şiirlerden bestelenen şarkıları tanımlar. Bu kıtalar birbirlerinden ara nağmelerle ayrılır. Her kıtanın başında genellikle "ah", "yâr" gibi bir terennüm sözcüğü eklenir. Kıtalardan biri yer yer ritimsiz okunacak şekildedir. Bir diğer kıta da "doğaçlama" görüntüsü vermesi amacıyla tümüyle ritimsiz olarak bestelenir.
DONIZETTI, Gaetano(1797-1848):İtalyan operasının başarılı maestrolarından biridir.Nesildaşları olan Rossini, Bellini, Bergamoda ve S.Mayr arasında hemen aynı derecede tanınmıştır.19.yy da Türkiye`ye gelerek saray bandosunu kuran ve uzun yıllar kalarak paşalığa kadar yükselen Guiseppe, Donizetti`nin ağabeyidir.İlk müzik derslerini, doğduğu şehir olan Bolonya`da Piloti`den almış ve sonra Rossini tarzında birkaç opera yazmıştır.Fakat en büyük başarısını gerçek bir buffo ruhu taşıyan iki operasıyla yapmıştır.Bunlardan biri "Aşk İksiri -L`Elisire d`Amore", diğeri "Don Pasquale"dır.İlk trajik operaları arasında" Anna Bolena","Lucrezia Borgia" ve "Lucia di Lammermoor" gelir.Donizetti Fransız-İtalyan operası tarzında Paris için iki ünlü eserini yazmıştır; "Alayın Kızı" ve "İl Favorita".Napoli için "Cattarina Carnaro" yu yazmış, bu eserde büyük bir başarı kazanmıştır.Dozetti genç yaşta felce uğramış ve kısa bir zaman sonra ölmüştür.Bütün hayatı boyunca 70 opera ve birçok kilise eserleri yazmıştır
DUBOIS, Thêodore(1837-1924):Fransız besteci, Ambrosius Thomas`ın okulundandır.1894`ten sonra hocasının yerine Paris Konservatuarına profesör olmuştur.En ünlü eseri bir dram olan-oratoryo "Le Paradis Perdu-Kayıp Cennet" tir.Eser 4 bölümdür.
DUFAY, Guillaume(1400-1474):Hannegau civarında Chimay`da doğmuştur.İlk müzik öğrenimini Cambrai`de yapmış, 1428-1437 yılları arasında papalık şapelinde ve sonra da Philipp von Burgund`un hizmetinde çalışmıştır.1450`de ölmüştür.İtalyan-Fransız, Güney-Kuzey kültürünün etkilerini gösteren eserler vardır, özellikle mesler, motetler yazmıştır.
DUKAS, Paul(1865-1935):Paris`te doğmuştur.1909`da aynı şehir konservatuarına profesör olmuştur.Sanata zamanının diğer bestecileri gibi Wagner etkisinde eserlerle başlamış,sonraları Maeterlinck`in "Ariane et Barbe Bleue-Ariane ve Mavisakal" adlı eseri üzerine yazdığı aynı isimli operasıyla empresyonizme eğilim göstermiştir.Dukas`ın en tanınmış eseri mizahi karakterli bir orkestra parçası olan "Acemi Sihirbaz" dır.Eser Goethe`nin aynı ismi taşıyan şiirinden yapılmıştır.
DURANTE, Francesco(1684-1755):İtalayn besteci,daha çok kilise müziği bestelemiştir.Kuramcı ve öğretmen olarak da tanınır.Pergolesi,Paisiello ve diğerlerinin öğretmeni olmuştur.
DVORAK,Antonin(1841-1904):Çek besteci,1866-73 yılları arasında Smetana tarafından yönetilen Çek Ulusal Tiyatro Orkestrası`nda keman çalmış ve Smetana`dan etkilenmiştir.1874`te Brahms`la arkadaş olmuştur.Dokuz kere ziyaret ettiği İngiltere`de çalınması için "Spectre`nin Köprüsü" kantatını yazmıştır.1891`de Prag konservatuarında yöneticilik,1892-95 arasında da New York`taki Ulusal konservatuarda yönetcilik yapmıştır.Bu dönemde yaylı çalgılar dörtlüsü "Amerikalı"yı ve mi minörde 9. Senfoniyi("Yeni Dünyadan")bestelemiştir.Bu eser 2. dünya savaşından sonrasına kadar 5. Senfoni olarak bilinir ve ondan önceki 4 taneside kronolojik olarak yanlış sıralanırdı.Bestecinin ölümüne kadar basılmamış olan daha önceki 4 senfoni numaralanmamıştır.Şimdi senfonileri kronolojik olarak şöyle sıralanmaktadır:1.Do minör("Zlonice`nin Çanları"), 2.Si bemol, 3.Mi bemol, 4.Re minör, 5.Fa, 6.Re, 7.Re minör, 8.Sol.Ulusal Çek tarzında "Slovak Dansları"nı ve Slovak Rapsodileri"ni yazmıştır, ama bunlar diğer eserleri kadar öne çıkmamıştır.Diğer besteleri arasında piano konçertosu, keman konçertosu,viyolonsel konçertosu(Si minörde), 3 konser üvertürü,yaylı çalgılar dörtlüsü için 14 eser, bir piano beşlisi, piano şarkıları, başka birçok şarkı ve part-songs vardır.
DÜZENLEME (Fran. Arrangement): Bir ortam için yazılmış bir yapıtı bir başka ortama aktarmak. Örnek: Schubert’in şarkılarını Liszt’in piyano için düzenlemesi… Bach’ın org yapıtlarını, Stoskovski’nin orkestra için düzenlemesi.
Vurmalı Çalgılar : Timpani
Müzik Terimleri Sözlüğü A-D Arası ders notu konu özeti çalışma notları özetler ders anlatım eğitim öğretim kaynakları Oda Müziği sanat müzik konservatuar