Yaşadığımız iç savaş ve Türk-Kürt sosyolojisi - Ender HELVACIOĞLU
1) AKP iktidarı ile PKK’nın taraflarını oluşturduğu bu savaşın kazananı kim olabilir? Görünüşte güvenlik güçleri başarı kazanmakta, ciddi bir direnişle karşılaşsa bile sonuçta kentleri ele geçirmekte ve PKK ağır kayıplar vermektedir. Ama sadece görünüşte…
Kısa vadede, hem AKP’nin hem de PKK’nın, yani savaşan iki tarafın da siyaseten güç kazandığı söylenebilir. Savaş, hem de bu yoğunlukta bir savaş, kesinlikle Kürt sorununun çözümü değildir; ama savaş, savaşçıların öne çıkmasına hizmet etmektedir.
PKK, Kürt halkının tek temsilcisi olduğunu, gerek Türk devleti, gerek Kürt halkı, gerekse uluslararası kamuoyunda tescil ettirmiştir. Devletin, barışçıl ve parlamenter yoldan mücadele koşullarını ortadan kaldırması, hem mücadele etmek isteyen Kürt’ün gidip PKK’yı bulmasına, hem de PKK’nın devletin karşısındaki tek muhatap olarak kalmasına yol açmıştır, açacaktır. Kiminle savaşıyorsanız onunla barış yaparsınız.
Herkesin gördüğü gibi AKP de kısa vadede güç kazanmaktadır. 7 Haziran’da kaybetmeye yüz tutan iktidarını iç savaş çıkartarak 1 Kasım’da yeniden sağlamlaştırmış, parlamenter rakipleri olan MHP’yi gereksizleştirmiş, HDP’yi zayıflatmış, CHP’yi ise etkisizleştirmiştir. Şimdi topladığı bu güçle yeni anayasayı ve başkanlık sistemini dayatmaya hazırlanmaktadır.
Peki, orta vadede? Savaş politikanın aracı olduğuna ve ilelebet süremeyeceğine göre bir süre sonra politikaya geri dönülecektir. Hem AKP’nin hem de PKK’nın kazançlı olma durumu özel bir durumdur ve uzun süremez.
PKK hem savaş hem de barış yapabilir; farklı seçenekler üretebileceği bir manevra alanı var. Fakat Erdoğan ve AKP Hükümeti barış yapma yeteneğini giderek yitirmektedir. Erdoğan’lar, tıpkı Suriye’de olduğu gibi, biraz da zorunlu olarak, kendilerini tek seçeneğe kilitlemiş görünüyorlar: HDP’nin bitirilmesi, PKK’nın askeri ve daha önemlisi siyasal olarak tasfiye edilmesi. Ama bu yolda kesin başarı kazanmaları hemen hemen olanaksız görünüyor. Kaldı ki, AKP’nin hem zamanı hem de manevra alanı daralmıştır.
PKK’nın, hedeflediği coğrafyada ciddi bir siyasal rakibi gözükmüyor. Türkiye halkının en az yarısının nefret ettiği, kendisini iktidara taşıyan güç odaklarıyla da arası açık olan AKP için ise çanlar çalmaya başlamıştır. Kısacası bu savaş PKK’yı değil ama AKP’yi bitirebilir (bitiren en önemli etkenlerden biri olabilir).
“Türklerin ve Kürtlerin uluslaşma süreçleri ortaklaşabilir mi?” diye bir soruyu tartışmıştık birkaç yıl önce. Tüm çelişkilere karşın böyle bir süreç uç verebilirdi. Yurtsever-demokratik bir halk hareketi oluşuyordu (2013 Haziran’ında da doruğa çıktı) ve Kürt hareketi de ayrılma söylemini bırakmış, “Türkiyelileşme” söylemini kullanır olmuş, hatta “demokratik ulus” gibi bir tez ortaya atmıştı. Kanımca yine böyle bir sürece girecektir (girmek zorundadır) Türkiye toplumu, ama AKP’nin 6 aydır başlattığı savaşın tam ters bir etki yarattığını, aşılması gereken zorlukları katladığını da teslim etmek gerekir.
Aslına bakılırsa, yaşanan savaş Kürtlerin uluslaşma sürecini hızlandırmaktadır. AKP Kürtleri ulus yapmaktadır! Fakat ne yazık ki arzu edilen yönde değil, Türklerden koparak, birlikte yaşamaya mecbur olduğu kardeşine düşmanlaşarak “uluslaşıyor” Kürtler. Toplumda kapanması çok zor yaralar açan, emperyalist müdahalelere çok açık, son derece tehlikeli bir süreçtir bu. Erdoğan’lar, iktidarlarını korumak için, böylesi kan kokan bir süreci tetikliyorlar.
Kürt illerine yapılan hunharca saldırıya direnen, hendek ve barikatlarda savaşan ve can verenlerin çoğunluğu “deneyimli PKK gerillaları” değiller. İçlerinde böyle unsurlar var tabii, ama çoğunluğu hiçbir dağ ve gerilla deneyimi bulunmayan Kürt gençleri, 15-20 yaşlarındaki çocuklar. Bu çok önemli, çünkü bir gencin ölümü bütün bir aileyi, bütün arkadaşlarını ve giderek bütün halkı kemikleştirir.
Gerilla savaşçıdır, savaşır ve ölür; o bu yolu seçmiştir, bunun için eğitilmiştir. Ama bir gencin direnişte ölümü başka bir şeydir, farklı bir tepki doğurur. Tıpkı Berkin’in veya Ali İsmail’in ölümünde oluşan tepki gibi. Batı’da pek fark edilmiyor ama oralarda oluşan ruh hali budur.
Dahası, AKP’nin şiddete dayalı politikaları -Kürtleri uluslaştırıyor ama- Türkleri ve Türkiye’yi dağıtıyor. Hem Türkiye’yi bölüyor hem de Türkleri.
Bir yandan toplumda gerici, etnik milliyetçi, şoven ve intikamcı eğilimleri güçlendiriyor; diğer yandan ister istemez, açıkça dillendirilsin veya dillendirilemesin, “neden ölüyor bizim Mehmetçikler?” sorusu akılların bir kenarına düşüyor. “Neden çocuğum Cizre’de, Sur’da savaşarak ölsün ki?” Bu soru giderek büyüyecektir. Hem Türkler ile Kürtlerin arasına kama girmektedir, hem de Türklerin kendi arasına…
3) Çok önemli bir nokta daha var: Laiklik ve Aydınlanma. Yerimiz bittiği için bunu ayrı bir yazı yaparız. Ama konumuz bağlamında şunu belirtmeden geçmeyelim: Türkiye’yi parçalayan esas unsur dinci gericiliktir. Laik olmayan bir Türkiye parçalanır. Uluslar “kullardan” ve “kıllardan” değil, “özgür bireylerden” ve “yurttaşlardan” oluşur.