Boya ve iş güvenliği | ISGforum.net :: İSG sektörünün iş ve bilgi ağı
Boya ve iş güvenliği
Konusu 'Bilimsel ve Teknik Yazılar' forumundadır ve Erkan Dündar tarafından 27 Şubat 2012 başlatılmıştır.
Boya ve İş Güvenliği
Boya, katı bir yüzey üzerine yayılabilen, kuruyarak veya sertleşerek o yüzey üzerine yapışan/film oluşturan; kimyada "yüzey örtü maddesi” olarak tanımlanan malzemedir. Boyalar koruyucu ve dekoratif amaçlı kullanılan sıvı veya toz malzemelerdir. Koruyucu yönüyle kimyasal veya fiziksel korozyon, su, yağ, asit, güneş ışığı, ısı ve ısı değişimlerine karşı koruyuculuk sağlarken elektrik yalıtkanlığı, antibakteriyel koruma amaçları ile de kullanılabilirler.
Genel olarak boyaların yapılarında film oluşumunu sağlayan bağlayıcı, renk, örtücülük ve dolgu gücü sağlayan pigment ve dolgu maddeleri, akışkanlığını ayarlayan solventler ve bir takım özellikler için kullanılan katkı maddeleri bulunur. Temel bağlayıcılar; alkid, akrilik, polyester, epoksi, nitroselüloz, silikon, vinil ve PVA esaslı olarak sınıflandırılabilir. Pigment olarak genellikle inorganik pigmentler (Titandioksit, demiroksit, kromoksit vb.) kullanılmakla beraber nadiren organik pigmentler de kullanılır (Ftalosiyanin pigmentler, Azo bileşikleri vb.). Boyaya matlık, zım-paralanabilme, dolgu gücü, maliyet avantajı sağlayan iri taneli toz malzemeler olarak tanımlanan dolgu maddeleri olarak kalsit, talk, barit, silika, mika vb. kullanılmaktadır. Boyanın üretilmesi, depolanması, uygulanması ve uygulama sonrası performansını düzenlemek için az miktarlarda kullanılan katkılar ise çökme önleyiciler, kabuk önleyiciler, direnç düşürücüler, kurutucular, köpük önleyiciler, yayma ajanları, UV ajanları vb. şeklinde sınıflandırılabilirler. Boya polimerini çözmek, seçilen uygulama yöntemine göre doğru uygulamayı sağlamak, uygulama yüzeyindeki akışı kontrol etmek, düzgün bir yüzey oluşturmak, mümkün olan optimum film kalınlığını ve kuruma süresini ayarlamak amacıyla kullanılan sıvı malzemeler ise solventlerdir ve bazıları tehlikeli kimyasal olarak değerlendirilmektedir.
Açıklanmaya çalışıldığı üzere boyanın yapısında çok miktarda kimyasal bulunmaktadır ve bu durum beraberinde bir takım riskler getirmektedir. Bu bağlamda boya sektöründe iş güvenliği üzerinde önemle durulması gereken bir konudur.
İş sağlığı ve güvenliğinin temel amacı ve ana hedefi iş yerinin olumsuz koşullarından çalışanların sağlık ve güvenliğinin korunması, dolayısıyla iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önlenmesidir.
İş sağlığı ve güvenliği yönetmeliğinde kontrol edilmemesi durumunda muhtemelen hastalık ve zarara sebebiyet veren biyolojik, kimyasal veya fiziksel unsurlar tehlike olarak tanımlanmaktadır. Kimyasal madde tanımı ise, doğal halde bulunan veya üretilen veya herhangi bir işlem sırasında veya atık olarak ortaya çıkan veya kazara oluşan her tür element, bileşik veya karışımlardır şeklinde yapılmıştır. Bir kimyasal maddenin yapısal özelliği nedeni ile zarar verme potansiyeli tehlike olarak değerlendirilmektedir.
Kimya sektöründe iş güvenliği kapsamında işveren, kimyasal maddelerle çalışmalarda, işçilerin bu maddelere maruziyetini önlemek, bunun mümkün olmadığı hallerde en aza indirmek ve tehlikelerinden korumak için gerekli tüm önlemleri almakla yükümlüdür. İşveren, iş yerinde tehlikeli kimyasal madde bulunup bulunmadığını tespit etmek ve tehlikeli kimyasal madde bulunması halinde işçilerin sağlık ve güvenlik yönünden olumsuz etkilerini belirlemek üzere, İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğinin 6 ıncı maddesinin (c ) bendi ile 9 uncu maddesinin (a) bendine uygun şekilde, risk değerlendirmesi yapmakla yükümlüdür. Risk değerlendirmesi yapılarak, adı geçen yönetmelikte belirtilen önlemler alınmadan tehlikeli kimyasal madde-lerle çalışılması yasaktır.
Risk değerlendirmesi aşağıda belirtilen hususlar dikkate alınarak yapılmalıdır;​
• Kimyasal maddelerin sağlık ve güvenlik yönünden tehlike ve zararları,​
• İmalatçı, ithalatçı veya satıcılardan sağlanacak malzeme güvenlik bilgi formu,​
• Maruziyetin türü, düzeyi, süres,​
• Kimyasal maddelerin miktarı, kullanım şartları ve kullanım sıklığı,​
• Yönetmelik eklentilerinde verilen mesleki maruziyet sınır değeri ve biyolojik sınır değeri,​
• Alınan ya da alınması gereken önleyici tedbirlerin etkisi,​
• Varsa, daha önce yapılmış olan sağlık gözetimlerinin sonuçları.​
Risk değerlendirmesi tamir ve bakım işleri de dahil olmak üzere kimyasal maddelerle çalışılan tüm işleri kapsayacaktır. Birden fazla kimyasal madde ile çalışılan işlerde, bu maddelerin her biri ve birbiri ile etkileşimleri dikkate alınarak risk değerlendirmesi yapılacaktır.
İşveren tehlikeli kimyasal maddelerle çalışmalarda işçilerin sağlık ve güvenliğini korumak üzere İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğinin 6’ıncı maddesinin (a) ve (b) bentlerinde belirtilen ve yönetmelikte yer alan tüm koruyucu önlemleri almakla yükümlüdür. Tehlikeli kimyasal maddelerle çalışmalarda işçilerin sağlık ve güvenliği yönünden riskler aşağıdaki önlemlerle ortadan kaldırılacak veya en az düzeye indirilecektir.
• İş yerinde uygun düzenleme ve iş organizasyonu ya-pılacaktır.​
• Tehlikeli kimyasak maddelerle çalışmalar teknolojik gelişmeler de dikkate alınarak uygun yöntemlerle yapılacak, uygun makine ve ekipman sağlanacaktır.​
• Alınan önlemlerin etkinliğini ve sürekliliğini sağlamak üzere yeterli kontrol, denetim ve gözetim sağlanacaktır.​
• Tehlikeli kimyasal maddelerle çalışmalar, en az sayıda işçi ile yapılacaktır.​
• İşçilerin maruz kalacakları madde miktarı ve maruziyet süreleri mümkün olan en az düzeyde olacaktır.​
• Üretim alanında yapılan iş için gerekli olan miktardan fazla tehlikeli kimyasal madde bulundurulmayacaktır​
• Tehlikeli kimyasal maddelerin, atık ve artıkların en uygun şekilde işlenmesi, kullanılması, taşınması ve depolanması için gerekli düzenlemeler yapılacaktır.​
• Yapılması gereken önemli bir iş vardı ve HERKES, o işi yapacağından emindi. HERHANGİ BİRİ o işi yapabilirdi ama HİÇKİMSE yapmadı. BİRİSİ buna çok kızdı, çünkü bu HERKES’in işi idi. HERKES HERHANGİ BİRİNİN o işi yapabileceğini düşündü, fakat HİÇKİMSE, HERKES’in yapmadığını farketmedi. HERHANGİ BİRİNİN yapabileceği işi HİÇKİMSE yapmayınca HERKES BİRİSİNİ suç-ladı. İş Güvenliğinden herkes sorumludur.​
1. N. Bilir, A.N. Yıldız, "İş Sağlığı ve Güvenliği” Hacettepe Üniversitesi Yayınları, 2004.​
2. A.S. Paksoy, "Boya El Kitabı” TMMO Birliği Kimya Müh. Odası Yayınları, 1999.​
3. Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete, 26 Aralık 2003, sayı:25328.​
Yrd.Doç.Dr. Safiye Sarıışık​
KOU Hereke Ö.İsmet Uzunyol MYO​
Kimya ve Kimyasal İşleme Tek.Programı​
Erkan Dündar, 27 Şubat 2012