Unilever Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı İzzet Karaca - Gıda Haberleri, Gıda Dergisi, Tarım Destekleri
Ana Sayfa Genel Unilever Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı İzzet Karaca
Unilever Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı İzzet Karaca
Çaylar İzzet Karaca’dan
Hoş aroması, tadı ve insan sağlığına katkısıyla günlük hayatımızın olmazsa olmaz içeceklerinden biri çay.
Röportaj İlknur Menlik
Unilever Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı İzzet Karaca’yı ziyaretimizde kendisinin kısa süre önce Kenya seyahatinden döndüğünü öğreniyoruz. Gıda Hattı’nın bu sayısındaki dosyamız ‘Çay’ olunca da anlattıkları daha bir ilgimizi çekiyor. Biz de bu sayımızda, İzzet Karaca’nın izlenimleriyle çayın Kenya’daki hikayesini anlatmaya karar veriyoruz. Karaca, Kenya gezisini fotoğraflamayı da ihmal etmemiş.
Kenya; Somali, Etiyopya, Sudan, Uganda ve Tanzanya’ya komşu bir doğu Afrika ülkesi. Hint Okyanusu’na sınırı var. Yüzölçümü 582.650 km². Nüfusu 35 milyon ve kişi başına düşen gelir 1200 dolar civarında. En büyük kenti ve başkenti Nairobi.
Kenya, çay bahçeleri ve çayı ile ünlü bir ülke. Ancak, çayın Kenya’daki tarihi yeni. İzzet Karaca bunu şöyle anlatıyor: “Unilever, 1925’in Nisan ayında ilk defa, Manipuri ve Doolai (Hindistan) denen yerden çay tohumlarını getirip Kericho Kenya’ya ekmiş. 1925’te 24.3 hektarla başlayıp, bugün müthiş bir alana geliyor. Unilever’in toplam çay bahçesi, uçuş alanı olarak baktığımızda 75 km.”
Karaca, Kenya hatıralarını dikkatini çeken ilginç ayrıntılarla en başından anlatmaya başlıyor. O anlattıkça, anlatılanlardan ülkemiz adına çıkarılacak dersler olduğunu anlıyoruz.
Önce uçaktan çektiği görüntüleri gösteriyor ve bir üzüntüsünü dile getiriyor. “Buralar maalesef evvelden yağmur ormanlarıymış. Yağmur ormanları sadece Brezilya’da kesilmiyor. Burada da aynı şekilde” diyor.
Konumuza dönüyoruz. Karaca, çay konusunda iki ülkenin rekabet şartlarını karşılaştırıyor: “Buralarda 15 günde bir sürgün var. Demek yılda istisnasız 24 sürgün var. Devamlı, 2,5 yaprak elle toplanıyor. Her gün burada genelde saat 3 gibi yağmur başlıyor. Her gün yağmur aldığı için de bu sürgünleri yapmak mümkün oluyor. Türkiye’ye baktığınız zaman; Türkiye’de gerçek anlamda 2, biraz kaliteden fedakârlık ederseniz, ki biz bunu pek tercih etmiyoruz, 3’üncü sürgün ancak olabiliyor. Yani Türkiye burada 24’e karşı 3 mağlup durumda. İkinci mağlubiyet de, burada işçilik günde 2-3 dolar civarında, bizim işçiliğimiz günde 30-40 YTL civarında. O da 25 dolar yapıyor. Yani 8-10 katı bir maliyet var. Bütün bunlara baktığımızda Türkiye maalesef rekabetçi olamıyor.”
Ardından, son günlerde sıkça duyduğumuz “Ölçek Ekonomisi” kavramının harikulade bir uygulamasını anlatıyor. Uçsuz bucaksız çay tarlalarının görüntüsü gerçekten çok etkileyici. “Burada vermemiz gereken mesaj şu olabilir: Çay Türkiye’de çok küçük tarlalarda, bölünmüş. Tarım Bakanı’nın söylediği. Burada kilometrelerce çay tarlaları var. Bir taraftan girdiğiniz zaman öbür taraftan çıkılabiliyor” diyerek çözüm yolunda atılacak ilk adımı da söylemiş oluyor.
Sırada Unilever’in Kenya’da yaptığı çalışmalar var. Karaca anlattıkça, marka olabilmek ve rekabet edebilmek için uygun arazi, uygun iklim, uçsuz bucaksız tarlalar ve ucuz işgücünün yeterli olmadığını anlıyoruz. İki konuyu özellikle vurguluyor; Eğitim ve AR-GE. “Orada epey bir eğitim aldık. Biliyordum ama ben de çok şey öğrendim” diyerek başlıyor Unilever çalışmalarını anlatmaya.
Unilever’in, işçilerin hangi yaprağı toplayıp, hangi yaprağı toplamayacağı ile ilgili devamlı eğitimi olduğunu söylüyor. “Dolayısıyla işçiler çayı toplarken bunları topluyor, diğerlerini pas geçiyor. Ya vakti gelmemiş diyor veya burada problem var diye bildiriyor. Dolayısıyla kaliteye inanılmaz bir değer veriyor Unilever ve o bazda bütün çayını topluyor” diyor.
Eğitimin bir başka aşaması da, kalitenin ve verimin artırılmasında budamanın önemi. İzzet Karaca, “Plucking” denilen bu bilginin önemli olduğunu söylüyor ve devam ediyor: “Bu Türkiye’de hep konuştuğumuz bir şeydir. Çayı ne oranda ne yapacağız? Islah etmek için kesiyoruz ya… Budamak diyelim. Çayın budamasının frekanslarıyla ilgili ne zaman neyi yapıyoruz, ne kadar maliyeti var. Onunla ilgili epey bir çalıştık ki, bu ayrıca Türkiye’de daha ciddi ele alınması gereken bir konu. Çünkü orada keserek, tabii bir maliyet oluşturuyorsunuz ama gelecekteki veriminizi ciddi miktarda arttırıyorsunuz.”
Budama işini fotoğrafla da belgelemiş. Yaşlanmış çay çalılarının kesilip budanması ile gelecek senelerde daha iyi verim vermesinin amaçlandığını vurguluyor. “Bu kesilen dallar toprağın üzerine serili olarak kalıyor. Bun-ların alınıp bir yere atılması yok. Tabiat onu kendi kendine yeniliyor, onu gübreleştiriyor bir yerde. Dolayısıyla tabiat içinde bir geri dönüşüm var burada. Çöp değil bu yani.” diyor.
Karaca’ya göre çayın toplanma aşaması da çok önemli. Bu uçsuz bucaksız Unilever çay tarlalarında toplamanın el ile yapıldığını söylüyor. Buraya girip, belli bir alandan 15 günde bir elle toplama yapmanın müşhiş bir lojistik programlama ile mümkün olduğunun altını çiziyor.
AR-GE çalışmalarını da yine çektiği fotoğrafları göstererek, kare kare anlatıyor. Dinliyoruz. “Burada çok enteresan bilgilere sahip oldum. Tabii çayı çalı olarak görmeye alışığız. Fakat çay bildiğimiz bir ağaç. 4-5 metre, bırakırsanız 6-7 metre yüksekliğe çıkabilecek çok da güzel bir ağaç. Ve bu ağaç belli bir yıl sonra üzerinden çay çiçeği veriyor. Bunlara bakılarak orada çayın nesli geliştiriliyor. Örneğin; içindeki kafein miktarı. Tein var biliyorsunuz çayda. Bunun optimizasyonu yapılabiliyor. Daha az kafein koyayım, daha az tein yapabileyim… Ve bunu tarladan elde edebiliyor muyum? Veyahut da suya karşı dayanıklılık, rüzgâra karşı dayanıklılık… Burada bir sürü, 15-20 yıl sürecek olan, belki bir arkadaşıma orada başlayıp bitirmenin nasip olmadığı bir takım projeler oluyor ama devamlılık esasında güzel dokümante edilerekten bu AR-GE çalışmaları yapılıyor ve çayın kalitesi, günbegün projelerle birlikte desteklenip arttırılıyor.”
“Bu oranın en büyük çay fabrikası…” diye söze başladığında sesindeki farklı heyecanı ve yüzündeki mutluluğu farkediyoruz. “Yalnız burada güzel bir şey var. Çok gururluydum orada. Benim Türkiye’den geldiğimi bilmiyorlardı. ‘Biz bu fabrikamızı Türkiye’deki fabrikanın modern teknikleriyle daha da yenileştirdik’ dediler. Yani, aslında Kenya’daki arkadaşlarımız tarımda, yetiştirmede, AR-GE’de çok uzmanlar gerçekten ama üretim tekniği olarak biz dünyada çok öndeyiz ve söz sahibiyiz. Benim Türk olduğumu bilmeden, ‘Biz buradaki verimliliğimizi Türkiye ile arttırdık’ dediler. Rize’deki, özellikle Pazar fabrikamızı model almışlar. Onlardaki, özellikle verimliliği arttırma çalışmaları. Çünkü çay çok zor bir üretim değil. 6 kilo yeşil yapraktan mı 1 kilo kuru çay elde ediyorsunuz, yoksa 5 kilodan mı elde ediyorsunuz? Tabii ne kadar azdan yapabilirsek çok daha makbul olur. Dolayısıyla, bu verimliliği nasıl arttırabiliriz, çayın kalitesini nasıl arttırabiliriz gibi üretim teknikleri ile ilgili Türkiye’den epey bir görüş aldılar” diyor.
Fotoğrafların içinden bir tanesi dikkatimizi çekiyor. İzzet Karaca’ya bu fotoğrafı soruyoruz. Buranın bir yerleşim merkezi olduğunu ve evlerin, okulların, sosyal tesislerin bulunduğunu öğreniyoruz. Tarlalarda çalışan 25 bin Unilever işçisi, aileleriyle birlikte bu yerleşim merkezlerinde yaşıyorlarmış. “Arzu ederse servislerle de en yakın şehre gidip orada sosyal hayatını geçirebiliyor tabii. Çok uzak değil mesafeler. Ama burada A’sından Z’sine sağlık hizmeti, okul hizmeti, sosyal yaşam, barınacak ev, yakacağı enerjiye kadar bütün imkânlarını Unilever oradaki işçisine sağlıyor. Bu bir tanesi. Ortalama 5 kişi imiş aile orada, dolayısıyla 125 bin kişilik bir yaşama alanı yaratmış oluyoruz. Bu da küçük bir şehir demek neredeyse” diyor. Karaca, hastaneleri özellikle vurguluyor. Üç değişik yerde yataklı hastanelerinin olduğunu, buralarda muhtelif hastalıkların tedavi edildiğini, aile planlaması dahil yapıldığını söylüyor. “Bunlar, bu 125 bin kişilik ‘ailemiz’ için gerekli” demesi dikkatimizi çekiyor.
Unilever, Kenya’da, özellikle ilk başladığı yıllarda, her şeyini kendi yapmak zorunda kalmış. Tabiattan bir şey almadan kendi yakıtını temin edip, onu yakarak buhar elde etmiş ve fabrikada bunu kullanmış. Elektrik olmadığı için de, baraj yapma müsadesi alıp, o barajların enerjisiyle, tabiata yine zarar vermeden, gerekli olan elektriği sağlamış. Ve bu günümüzde de devam ediyormuş.
Jamji Enerji Santralı, 1928 yılında inşa edilmiş ve o zamandan beri Unilever orada enerji üretiyormuş. İzzet Bey’in deyişiyle burası ‘müthiş bir sanayi müzesi.’ Tarih 1928 bile olsa, verimlilik açısından fark etmeyecek bütün makineler, ekipman tutulmuş. Verimliliğin mükemmel olduğunu, Unilever’in daha fazla maliyete gidebilecek bir şeye müsaade etmediğini söylüyor ve bütün makinelerin saat gibi çalıştığını vurguluyor.
Bize asıl ilginç gelense, tabiattan bir şey almadan kendi yakıtlarını temin ediyor olmaları. İzzet Karaca bunu şöyle açıklıyor: “Burada okaliptüs ağaçlarını yakıt olarak kullanıyoruz. Yani ne yapıyoruz? Belli alanlar var çaydan bağımsız olarak ama gene aynı alan içinde, Unilever bunları okaliptüs yetiştirmek için kullanıyor. Okaliptüs çok güzel bir ağaç. Bir amaca yönelik olarak kapsüllerden, içinden okaliptüs tohumları alınıyor ve burada tek bir tane tohum koskocaman ağaçlara dönüştürülüyor. Okaliptüs’un biomassı yüksek, kalori değeri yüksek, kolay kesilebiliyor.”
Unilever’in Kenya’da Okaliptüs yetiştirmek için bir AR-GE’si varmış. Burada yetiştirilen fidanlar özel alanlara dikiliyor ve birkaç sene içinde büyüyormuş.
Söz ağaçlardan açılmışken, İzzet Karaca Unilever’in tabiata verdiği değerden ve bir geleneğinden de söz ediyor. Kenya’da Unilever, oraya gelen her misafir için birkaç tane ağaç diktiriyormuş. “Benim ağacım var orada 3 tane. İsmi, Harungana madagascariensis. Bunun bitmişini gördüm. Çok güzel bir ağaç. Çok güzel bir his oluyor” diyor.
Bu gelenek Unilever Türkiye’de de varmış. Algida fabrikasında bir ormanlarının olduğunu ve önemli misafirlerine isimlerini belirterek bir ağaç dikme seremonisi yaptıklarını belirtiyor.
Ayrılmadan önce bir düşüncesini de bizimle paylaşıyor. Kenya’da Ananas’ın çok bol ve çok lezzetli olduğunu söylüyor. “Hatta aklıma şu geldi” diyor, “Rize bölgemiz için ikinci ürün arıyoruz ya… Kivi deniyoruz. Acaba Ananas olur mu? Çünkü Ananas’ın ekonomik değeri çok daha fazla olabilir. Bildiğim kadarıyla sıcak bir iklim istiyor. Ama bakmak da enteresan bir şey olabilir. Rize için iyi bir alternatif tarım ürünü olabilir yani.”
İzzet Karaca, sözlerine büyük bir mutlulukla son veriyor: “İşte bütün bu güzel duygularla, enerji yüklenmiş ve şirketimden büyük gurur duyarak döndüm Kenya’dan” diyor ve ekliyor: “Darısı güzel Türkiyemiz’in ve yeşil Rizemiz’in başına!”
Türk balıkçılarından ABD’de de 3 bin kişiye balık ziyafeti