gönderen TurkmenCopur » 19 Ara 2010, 17:52
Danişmend, Farsça'dan Türkçe'ye geçmiş bir kelime olup, bilgili, ilim sahibi anlamına gelmektedir. Osmanlı Devleti'nde Siileymaniye medresesi başta olmak üzere büyük medreselerin özellikle icazet alma seviyesine gelmiş olan talebeleri için kullanılan bir tabirdir. Bununla birlikte bu tabirin zaman zaman şahıs adı ya da ismin önünde bir sıfat olarak kullanıldığı da görülebilmektedir. Bundan dolayı Danişmend yahut Danişmendlü adıyla tespit olunan yerleşme veya mevki isimlerinin şahıs isimleri ile de bağlantısının olabileceğinin göz önünde bulundurulması icap etmektedir.
Danişmendli Beyliği sahasında, Amasya kazasına tabi Yavaş nahiyesinde ve Tokad kazasına tabi Artukabad nahiyesinde Danişmendlü49 adıyla iki köy, yine Amasya kazasına tabi Geldi-kalan nahiyesinde Danişmend Oğlanı adıyla bir köy, Gelmu-gad nahiyesinde (Tokat) Danişmendlü Pınarı mezra'ası ve Sivas kazasında Danişmendlü adıyla iki mezra'a ve Zile kazasında Danişmend Behşayiş adıyla yine bir köy bulunmaktaydı. Bu sonuncusu adım muhtemelen ayru adı taşıyan bir şahıstan almaktaydı. Burası aym zamanda Tokat Yörüklerinin kışlağı idi. Sivas yakınlarında Danışmanlu adıyla bir yerleşim yeri daha görülmektedir ki burası Kanuni Sultan Süleyman'ın Irakeyn seferi esnasında sefer güzergahı üzerinde Püsküllü menzilinden sonra Latif Gölü yakınlarında bulunuyordu.
Bayburd livasında Danişmend Deresi ve Danişmend Kendi adıyla iki köy bulunuyordu. Ne var ki bu isim yerini Tüdirsenk imlası ile okunan yeni ismine terk etmekteydi. Keza Ayıntab livasında da aynı adı taşıyan bir köy vardı.
XVI. yüzyılda Ordu kazasında Danişmendlü, Danişmend köy ve İsa Danişmendli adlarıyla 4 aded yerleşme yeri görülmektedir. Canik livasında ise Danişmendli adıyla 6 köy buluyordu. Bunlara ilave olarak bir köy de Bayram Danişmend adını taşıyordu.
Kastamonu kazasında Devrekani nahiyesine tabi Danişmendli adıyla bir yerleşim yeri sadece 1 hane ile kaydolunmuştu». Bolu Livasında ise Yedi Divan kazasına tabi Danişmendli Divanı ve Ulus kazasına tabi Danişmend Yakası adıyla iki köy bulunuyordu. Hüdavendigar livasına bağlı Akyazı kazasında Danişmendlü adıyla bir çiftlik, Göynük kazasında bir köy ve Danişmendoğlu adıyla bir mezra'a bulunuyordu. Muhtemelen, bu adı mezra'ayı zıraate açan ya da tasarruf eden İbrahim bin Danişmend adlı kişiden almıştı. Biga livasında Biga ve Ezine kazalarına tabi iki adet Danişmendlü adıyla köy vardı. Çan kazasında ise Kadı adlı köyün diğer adı Danişmendli idi. Keza, Karesi livasında da bir köy Danişmendli yerine Çaltulu adıyla anılmaya başlanmıştı. Manyas nahiyesinde ise Danişmend-li adıyla bir yerleşim yeri vardı.
Saruhan sancağına tabi Manisa kazasında Danişmend Mahmud (nam-ı diğer Oğlak) ile GüzelhisaıMa Danişmendlü mezra'aları ve Gördos (Gördes) kazasında Danişmend Halil, Demirci kazasında Danişmendler ve Güzelhisar'da Danişmend-lü adıyla yer adları tespit olunmaktadır. Sonuncusu bölgede bulunan Yörükler tarafından iskan olunmuştu. Aydın sancağında Ayasuluğ'a tabi Danişmendli köyü ile Sultanhisar kazasında Danişmendli Nehri adıyla bir mezra'a bulunuyordu. Menteşe livasında ise Danişmend. adıyla Akova ve Balat'a bağlı iki köy görünmektedir. Ayrıca, Sart kazasında konar-göçerlik eden Danişmend İnebeğli ve Birgi kazasında Danişmendlü adıyla Yörük cemaatleri bulunuyordu.
Kütahya livasında konar-göçerlik eden Yörüklerin arasında Danişmend-oğlanları adıyla bir cemaate tesadüf edilmektedir. Ne var ki, bu cemaatlerin, Danişmendli Türkmenleri ile bağını kurmak oldukça müşkil görünmektedir. Çünkü, bölgede Danişmend adının yaygın olarak kullanıldığı gözlenmektedir. Bu cümleden olarak, Kula kazasında Danişmend, Eğrigöz kazasında Danişmend Ahmed ve Danişmend Viranı, Uşak kazasında Kürecik köyünde Danişmend Avunduk ve Gedus/ Gediz kazasında Ak Danişmendoğlu adlarıyla çiftlikler, yine Uşak kazasında Danişmend Ömer ve Danişmend Viranı mezra'alaları; Arslan Apa nahiyesinde Danişmendler ile Geyikler nahiyesinde ve Lazkiyye kazasında birer adet Danişmendlü adıyla anılan köyler bulunmaktadır.
Sultanönü livasında biri Eskişehir kazasında ikisi Karacaşe-hir nahiyesinde Danişmendler adıyla üç köy buluyordu.
Kengın(Çankırı) livasında Koçhisar'a bağlı Danişmen ve Danişmend adıyla iki köy görünmektedir. Ayrıca, Evlad-ı Davud Danişmend ve Evlad-ı Mihmad Danişmend adıyla iki vakıf köyü bulunmaktaydı.
Koca İli livasında Danişmendlü adıyla üç köy görünmektedir ki bunlar İznik, Kandıra ve Yalakabad kazalarına tabi idi. Ayrıca Gebze kazasına tabi bir köy Danişmend Viranı adını taşıyordu. Kandıra kazasında Danişmend Özü adlı köy ise Karaca Rahman adıyla anılmaya başlanmıştı.
Konya Livasında Eski İl kazasına tabi Danişmendli adıyla bir mezra'a bulunuyordu. Keza, Aksaray'a tabi Koçhisar kazası ile Hasan Dağı nahiyesinde, Niğde'ye tabi Anduğı kazasında Danişmendlü adıyla mezra'alar ve Larende livasında Danişmend adıyla bir köy bulunmaktaydı. Kırşehir livasında ise Danişmendli Kışlağı adıyla bir mevki adı görülmektedir.
Tarsus'ta Kusun nahiyesine tabi Danişmend Köy adıyla bir mezra'a. Elbistan kazasında ise Danişmend ve Danişmend Tepesi adıyla iki köy tespit olunmaktadır.
Re: XVI. Yüzyılda Danişmendli Yer Adları
gönderen TurkmenCopur » 19 Ara 2010, 18:38
Anadolu'da Danişmendli Aşiretlerinin Adlarını Taşıyan Köyler (Danişmendlilerin konar-göçerlik ettiği veya dağıldığı sahalar esas alınmıştır. Danişmendli Türkmenleri tarafından başka isimler altında kurulan köylere yer verilmemiştir.)
Köyün Adı Bağlı Olduğu İl
Delleratik (Eskiyaylacık) Nevşehir
Dellercedit (Yeni Yaylacık) Nevşehir
Harabendeli (Harmandalı) Aksaray
Kırıklı (Şahinler) Nevşehir
Savcılı Ağzıboz Kırşehir
Savcılı Büyükoba Kırşehir
Savcılı Daşbağı Kırşehir
Savcılı Ebeyit Kırşehir
Savcılı Kışla Kırşehir
Savcılı Kurutlu Kırşehir
Savcılı Meryemkaşı Kırşehir
Sidikli Ortaoba Kırşehir
Sidikli Büyükoba Kırşehir
Sidikli İkizağıl Kırşehir
Sidikli Kamerkaç Kırşehir
Sidikli Küçükoba Kırşehir
Şerefli Davutlu Ankara
Şerefli Göközü Ankara
Taşdeller (Yalmtaş) Nevşehir