EDEBİYAT SİYASET BAĞLAMINDA SAMET AĞAOĞLU VE SAMET AĞAOĞLU NUN ESERLERİ
Download "EDEBİYAT SİYASET BAĞLAMINDA SAMET AĞAOĞLU VE SAMET AĞAOĞLU NUN ESERLERİ"
1 EDEBİYAT SİYASET BAĞLAMINDA SAMET AĞAOĞLU VE SAMET AĞAOĞLU NUN ESERLERİ Hazırlayan: Cemile TARHAN Danışman: Yrd. Doç.Dr.Özcan AYGÜN Lisansüstü eğitim, öğretim ve sınav yönetmeliğinin Türk Dili ve Edebiyatı ana bilim dalı için öngördüğü YÜKSEK LİSANS TEZİ olarak hazırlanmıştır. Edirne Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2008,Şubat2 i ÖNSÖZ İnsanlık tarihine kabataslak bilgilerle bakıldığında bu tarihin oluşmasında, iyi ya da kötü anlamda özellik kazanmasında oldukça etkili olan bir unsur dikkatimizden kaçmayacaktır: Edebiyat. Kimi zaman toplumları düze çıkaran kimi zaman da talan eden bu, insan ruhunun ezelî fırtınası, tarihin her dönemine tanıklık etmiştir. Her sanat dalı gibi edebiyat da evrenseldir; ancak evrendeki diğer bir kavram da millet olmaktır. Pek çok nedenle dünyada birbirinden ayrılan insanlar bu ayrılıkta kendi kültürlerini inşâ etmişler ve bu kültürleri de millileştirdikleri edebiyatlarıyla beslemişlerdir. Siyaset, bu millî ruhun içinde taşınan ama diğer milletlerle de dengeli ilişkiler sürdürmeyi gerekli kılan bir kavramdır. Millet olma olgusu içinde karşımıza çıkan bu iki kavramın ilişkisi, tarih boyunca çok farklı görünümler arz etmektedir. Edebiyat Siyaset Bağlamında Samet Ağaoğlu ve Samet Ağaoğlu nun Eserleri adlı çalışmamızın, bu iki kavramın karmaşık ilişkisine ve yeri edebiyat tarihimizce ihmal edilen Cumhuriyet dönemi yazarlarından Samet Ağaoğlu nun edebiyatçı kimliğine ışık tutacağı kanaatindeyiz. Konu seçimi aşamasında alternatiflerimiz çoğunlukla Cumhuriyet dönemine aitti. Cumhuriyet döneminde konu ne olursa olsun önceki dönemler için de derinlikli bir araştırmayı gerektirdiğinin farkındaydık. Çünkü bu dönem yüzyıllar süren Türk edebiyatı tarihinin son noktasıydı ve cumhuriyet rejiminin edebiyata kazandırdığı pek çok yenilik söz konusuydu. Saygıdeğer danışmanım Yrd. Doç. Dr. Özcan AYGÜN ün bana önerisine kadar hiç aklımda olmayan; ancak araştırmaya başladıkça içime fazlasıyla sinen bir konu seçmiş oldum. Çalışmamızın konu seçiminden sonraki aşamasında genel planı ve bu plana uygun alt başlıkları belirlemeye çalıştık. Nihayetinde çalışmamızın üç ana bölümden oluşmasının uygun olacağı kanaatine vardık. Neticede Ön söz, Giriş, 1. Bölüm, 2. Bölüm, 3. Bölüm, Sonuç ve Kaynakça olmak üzere çalışmamızın planını oluşturmuş olduk. Belirlediğimiz plan gereği takip edilecek yöntemler arasında tarama, derleme, kronolojik/ zamandizinsel metin çözümleme ve karşılaştırma yöntemleri yer almaktadır.3 ii Giriş kısmında 18. asırdan sonraki Türk edebiyatı devreleri hakkında kısaca bilgiler verilmiş, ardından çalışma konumuzla ilgili olarak daha önce yapılmış çalışmaların başlıcalarından bahsedilmiştir. Belirlediğimiz ana başlıklardan birincisi Samet Ağaoğlu nun hayatını içermektedir. Aile, öğrenim, edebiyat ve siyasi hayatının anlatıldığı bu bölümde bunların yanı sıra Samet Ağaoğlu nun hayatında önemli yer tutmuş edebiyat ve siyaset kavramlarının ilişkisi ve yazar açısından değerlendirilmesi yer almaktadır. Ayrıca bu bölümde Samet Ağaoğlu na dair verilen bilgiler, daha sağlam olacağı düşüncesiyle kaleme aldığı hatıralarına dayandırılmıştır. İkinci Bölüm de Samet Ağaoğlu nun araştırmalarda en çok ön plana çıkarılmış olan hikâyeciliği ve eserleri yer alır. Hikâyelerinin tematik açıdan gruplandırılması ve tahlil edilmesinin yanı sıra Türk hikâyesinin gelişimi ve bu gelişim içinde Samet Ağaoğlu nun yeri de ikinci bölümün konularını oluşturmaktadır. Samet Ağaoğlu nun hikâyeleri yaşamına dair izler taşıdığı için de araştırmalarımızda kullandığımız önemli bir kaynak olan hatıralarından faydalandık. Nitekim bu yüzden hikâyelerinin tahlil kısmına Hikâye ve Yazar şeklinde bir de başlık ekledik. Çünkü yazar hakkındaki araştırmalarımız sonunda böyle bir yöntemin bizi daha sağlam bir tahlil metoduna götürebileceği sonucun vardık. Üçüncü Bölüm deyse yazarın hatıra, portre, araştırma ve şiir türlerindeki eserlerinin tanıtımı yer almaktadır. Çalışmamızı ayırdığımız bu üç ana bölüm sonunda elde edilen bilgiler, yapılan tahlil ve tespitlerle vardığımız nâcizane sonuçlar ve değerlendirmeler bulunmaktadır. Kaynakça başlığı altında ise faydalandığımız kaynaklar kronolojik olarak gösterilmiştir. Çalışmaya başladığımda, bir yanda siyasetin sıkıcılığından dolayı soğuk ve mecburi bir ilgi diğer yanımda ise dört yıl severek okuduğum edebiyatın sıcak ve çekici yüzü vardı. Nihayetinde çok zaman geçmeden edebiyata olan sevgim ve Samet Ağaoğlu nun gerçekten okunmaya değer eserleriyle siyasete olan önyargım kırılmış4 iii oldu. Pek çok bilgiyle ilk kez karşılaşmak bizi araştırmaya sürüklediği gibi bu araştırmaları kendi bilgi birikimimizle birleştirmek de bize üretme hazzını yaşattı. Umarım bu çalışmamız, konusuyla ilgili olarak yapılacak araştırmalara geçerli bir biçimde kaynaklık eder ve daha nice insana üretme hazzını yaşatır. Araştırmalarım boyunca benden deneyimlerini ve yol göstericiliğini esirgemeyen Muhterem Hocam Sn. Prof.Dr. Recep DUYMAZ a, çalışmamın başlangıcından bitimine kadar kaygılarımı benimle yaşayan ve bir danışmandan daha fazla özverili yaklaşımıyla bana destek olan Sn. Yrd. Doç.Dr. Özcan AYGÜN e, bugünlere gelmemde emeği geçen diğer hocalarıma, aileme; tüm benliğiyle her anlamda beni yüreklendiren sevgili arkadaşım Sn. Tayfun BAŞ a ve tezimin yazım aşamasında yardımcı olan öğrencim Mehmet UÇAR a teşekkürlerimi sunarım. Cemile TARHAN Edirne 20085 iv Tezin Adı: Edebiyat Siyaset Bağlamında Samet Ağaoğlu ve Samet Ağaoğlu nun Eserleri Yazar: Cemile TARHAN ÖZET Edebiyat Siyaset Bağlamında Samet Ağaoğlu ve Samet Ağaoğlu nun Eserleri konulu araştırmamızın amacı, Cumhuriyet dönemi yazarlarından Samet Ağaoğlu nu, toplumların sahip olduğu önemli kavramlardan edebiyat ve siyaset ekseninde inceleyerek onun siyasetçi yönüyle gölgede kalmış olan edebiyatçı kimliğinin önemini ve değerini ortaya koymaktır. Samet Ağaoğlu 23 Nisan 1909 da Bakü de doğmuş, 6 Ağustos 1982 de İstanbul da ölmüştür. Yazar, kişiliğinin gelişmesinde ve hayatına yön vermesinde büyük ölçüde etkili olan Meşrutiyet dönemi Türkçülerinden fikir ve siyaset adamı Ahmet Ağaoğlu nun oğludur. Samet Ağaoğlu, edebiyatımızda ismi çok duyulan bir yazar değildir. Bu durumla ilgili olarak edebiyat eleştirmenlerinin çoğu, Ağaoğlu siyasetle geçirdiği zamanı edebiyata ayırsaydı edebiyatımızın kilometre taşlarından biri olacaktı. görüşünde ortak fikir sahibidirler. Samet Ağaoğlu, edebiyat alanında daha çok hikâye türünde eser vermiştir. Bu hikâyelerde siyasetçi yönüne tezat oluşturacak şekilde bireysel konular üzerinde durmuş; hatta bazı hikâyelerinde bu içselliği buhranlı, hasta ruhların tahliline ve metafizik öğelere kadar taşımıştır. Ayrıca Ağaoğlu hikâyelerinin dışında hatıra, portre, sosyal ve siyasal konular üzerine makaleler de yazmıştır. Edebiyat siyaset ilişkisini, bu iki alanda da faaliyette bulunmuş bir kişi olan Samet Ağaoğlu aracılığıyla işlemenin ve Samet Ağaoğlu nu yaşadığı dönemin sosyal, politik ve edebî ortamıyla bu iki önemli kavram ekseninde incelemenin edebiyatta yeni yaklaşımlar ortaya çıkaracağı ve araştırmalarda yol göstereceği kanaatindeyiz. Anahtar Kelimeler: Edebiyat, Siyaset, Cumhuriyet Dönemi, Hikâye.6 v Name of thesis: Samet Ağaoğlu in the context of literature and politics and Samet Ağaoğlu s works Author: Cemile TARHAN ABSTRACT The purpose of the research whose subject is Samet Ağaoğlu in the context of literature and politics and Samet Ağaoğlu s works is to display the importance and value of his literature identity which lives in the shadow of his politician identity by investigating the republic period writer Samet Ağaoğlu in the context of the important concepts,literature and politics,that societies have. Samet Ağaoğlu was born in Baku on 23th April 1909, was died in İstanbul on 6th August He was the son of Ahmet Ağaoğlu who was constitutional period turk advocate intellectual and politician and had an importance effect on his personality development and his shaping life. Samet Ağaoğlu s place in literature is dim because he chose politics as an occupation and spent most of his life with politics. According to many literature critics, if Ağaoğlu had spared the time he spent for politics to literature he would be one of the milestones of our literature. As we investigated Samet Ağaoğlu s works, we see that his works ; stories, memories, excursions, articles, portraits have literary diversity. But among these the works that stands out and becomes subject of research are stories. Although he wrote stories mostly, people who read or investigate his works are of the same opinion that the literary texture is knitted well in the other types of works that he wrote. We are in the opinion that commiting the relation of literature and politics through Samet Ağaoğlu who was active in both areas and investigating social, political and literature environment of the period that Samet Ağaoğlu lived in this two important concepts will reveal new approaches and will guide to the researches. Key words: Literature,Politics,Republician Period,Story7 vi KISALTMALAR bkz. Bakınız s. Sayfa8 vii İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ..i ÖZET... iv ABSTRACT..v KISALTMALAR.vi GİRİŞ..1 BÖLÜM I.4 PROBLEM..4 AMAÇ 4 ÖNEM..5 SAYILTILAR 5 SINIRLILIKLAR.5 TANIMLAR 5 BÖLÜM II..6 YÖNTEM 6 ARAŞTIRMA MODELİ 6 EVREN VE ÖRNEKLEM.6 VERİLERİN TOPLANMASI 6 l. BÖLÜM..7 1.SAMET AĞAOĞLU NUN HAYATI AİLE HAYATI Babası(Ahmet Ağaoğlu) ve Eserleri Annesi Kardeşleri Eşi ve Çocukları ÖĞRENİM HAYATI ÇALIŞMA HAYATI..169 viii 1.4. EDEBÎ HAYATI SİYASÎ HAYATI Demokrat Parti nin Kısa Tarihi Demokrat Parti ve Samet Ağaoğlu EDEBİYAT SİYASET İLİŞKİSİ VE SAMET AĞAOĞLU...28 ll. BÖLÜM ANA ÇİZGİLERİYLE TÜRK EDEBİYATINDA HİKÂYE VE SAMET AĞAOĞLU NUN HİKÂYECİLİĞİ SAMET AĞAOĞLU NUN HİKÂYELERİNİN TEMATİK OLARAK İNCELENMESİ VE TAHLİL EDİLMESİ..42 lll. BÖLÜM SAMET AĞAOĞLU NUN DİĞER ESERLERİ Portreler Babamın Arkadaşları Aşina Yüzler İlk Köşe Hatıralar Hayat Bir Macera, Çocukluk ve Gençlik Hatıraları Babamdan Hatıralar Strassbourg Hatıraları Arkadaşım Menderes Marmara da Bir Ada Siyasî Günlük Demokrat Parti nin Kuruluşu Samet Ağaoğlu nun Şiirleri Diğer Eserleri ve Çeşitli Yazıları Demokrat Parti nin Doğuş ve Yükseliş Sebepleri Bir Soru Sovyet Rusya İmparatorluğu...23910 ix Kuvayı Miliye Ruhu Türkiye nin İktisadi Teşkilatında Ticaret Odaları, Sanayi Odaları,Ticaret Borsaları Türkiye de İş Hukuku Tarihi(Selahattin Hüdaioğlu İle) Türkiye de Suçlu Çocuklar Ekonomik Etüdler: Türkiye de Küçük Sanat Meseleleri Dergilerdeki Yazıları SONUÇ.251 KAYNAKÇA FOTOĞRAFLAR11 1 GİRİŞ Edebiyat Siyaset Bağlamında Samet Ağaoğlu ve Samet Ağaoğlu nun Eserleri adlı çalışmamız üç ana başlıktan oluşmakta ve bu üç başlıkla Samet Ağaoğlu nu tüm yönleriyle edebiyat dünyamıza tanıtmayı amaçlamaktadır. On sekizinci yüzyılın ilk yarısında Türk fikir hayatı, Batılı değer yargılarını tanımış ve o ölçüler çerçevesinde muhakemeye yönelmiştir. Bu muhakeme, on sekizinci yüzyılın ilk yarısından günümüze birçok değişme ve gelişmeyle devam etmiştir. Bu değişme ve gelişmeler edebiyat dünyasını da önemli ölçüde etkilemiş; Prof. Dr. Mehmet Fuat Köprülü nün görüşüne ve sınıflandırmasına göre edebiyatımız artık Batı kültürünün etkisine açılmıştır. Bu etkilenme, edebiyatımızda işlenen konuların değişmesini ve pek çok yeni türün edebiyatımıza girmesini sağlamıştır. Araştırma konumuzun önemli bölümünü teşkil eden hikâye de Avrupaî anlamda bize gelen daha doğrusu sözlü edebiyatımızdaki destan geleneğinin bir uzantısı olarak farklı özelliklerle edebiyatımıza giren bir türdür. Hikâye dışında yine Samet Ağaoğlu nun çok eser verdiği türlerden olan hatıra ve portre de Tanzimat sonrası edebiyatımıza yeni giren türler arasındadır. Batı etkisinde gelişen edebiyatımızın ilk kolu Tanzimat dönemi edebiyatıdır. Tanzimat dönemi l. Meşrutiyet in ilanıyla birlikte özgürlükçü bir bakış açısını yerleştirmeye çalışmış; Namık Kemâl ve Şinasi gibi isimler edebiyat yoluyla Türk toplumunu uyandırma girişimlerinde bulunmuşlardır. Servet i Fünûn döneminde siyasi meselelere bağlı olarak gerilemeye başlayan özgürlükçü düşünce, edebiyatta da bireysel temaların dışına çıkılamamasına neden olmuştur. Ancak yine de Batı edebiyatıyla kurulan temaslar, edebiyatımıza birtakım yeniliklerin girmesini sağlamıştır. Fecr i Âti dönemi sanatkârları Servet i Fünûn un devamı olmaktan öteye geçememiş, savundukları Sanat şahsî ve muhteremdir. fikrinin arkasında duramamışlardır.12 2 Millî Edebiyat Dönemi, edebiyatımızın gerçek anlamda millileştiği, özüne döndüğü bir dönemi ifade eder. Hece ölçüsüne dönüş yapılır, eserin türü her ne olursa olsun millî konular işlenerek bu duygular harekete geçirilmeye çalışılır. Cumhuriyet Dönemi Edebiyatımız, kültürümüzün Batı etkisine açıldığı 18. yüzyıldan beri özgürlük kavramının en çok hissedildiği dönemdir. Bu dönemden sonra edebiyatımızda tam anlamıyla yeni bir dönem açılmış, Tanzimat döneminden beri görülen gruplaşma eğilimi artık ortadan kalkmaya başlamıştır. Çünkü yazarlar ve şairler kendilerini daha kolay ve rahat ifade etme imkânına kavuşmuşlardır. İşte araştırma konumuz olan Samet Ağaoğlu da böyle bir ortamın içinden çıkmış bir yazar aynı zamanda bir siyasetçidir. Araştırma konumuzun asıl önemli noktasını da Samet Ağaoğlu nun içinde bulunduğu bu durumun sanatı açısından sonuçları ve edebiyat ortamına etkisi oluşturmaktadır. Samet Ağaoğlu üzerine daha önce de yapılmış bazı çalışmalar bulunmaktadır. Bunlardan birincisi Hacettepe Üniversitesi nde 1996 yılında Belkıs Sanay tarafından yapılan yüksek lisans tezi ve diğeri 2001 yılında Ege Üniversitesi nde Muzaffer Çandır tarafından yapılan doktora tezidir. Bu çalışmalarda daha çok Samet Ağaoğlu nun hikâyeciliği üzerinde durulmakta ve edebi yönü ağırlıklı olarak ele alınmaktadır. Bizim çalışmamızda oluşturmaya çalıştığımız özgün taraf, Samet Ağaoğlu nun siyasetçi ve edebiyatçı kimliklerinin ilişkisini incelemektir. Toplumsal hayatın iki önemli cephesini oluşturan bu kavramların Samet Ağaoğlu nun kişiliğiyle de birleşerek nasıl bir şekil aldığını ifade etmek de çalışmamızın öncelikli amaçlarından biridir. Araştırmalarımıza ilk önce Samet Ağaoğlu nun eserlerine ulaşmaya çalışarak başladık. Ulaşmaya çalışmak diyoruz; çünkü Samet Ağaoğlu nun edebiyat dünyamızca ihmal edildiği bu noktada bile çok belli. Toplam yirmi eseri olan Samet Ağaoğlu nun bugüne kadar sadece on bir eserinin yeni baskısı yapılmıştır. Bu eserlere doğrudan ulaşabildik; ancak baskısı yapılmayanları bulabilmekte oldukça zorlandık. Neyse ki internet aracılığı ile değişik sahaflardan temin edebildik. Böylece başlıca malzememizi Samet Ağaoğlu nun kendi eserlerine dayandırdık. Bunların yanı sıra onun üzerine yazılanlar, edebiyat ve siyaset ilişkisini ele alan eserler ve tanınmış bir siyasetçi olan13 3 babası Ahmet Ağaoğlu hakkında edindiğimiz bilgiler de çalışmamızı sağlam temellere oturtmamızda bize yardımcı oldu. Ayrıca şunu da belirtmeliyiz ki yazarımız çok çeşitli türler de eser vermiş bir isimdir. Toplumsal konular üzerinde yaptığı incelemelerden hikâyeye kadar değişik türlerde yazılmış eserleri bulunmaktadır. Ancak bazı türler, özellikle hatıra, hikâye ve portreler, birbirinden izler taşımaktadır. Bu yüzden araştırmalarımızda metin çözümleme ve kronolojik/ zamandizinsel yöntemleri yazarın eserlerini belli bir bütünlük içinde okumamızı sağlamıştır. Eserlerin aralarındaki geçişlere ve ilişkilere dikkat etmek suretiyle uygulamaya çalıştığımız karşılaştırma yöntemi de bizi oldukça sağlam sonuçlara ulaştırmıştır. Şimdi çalışmamızın plânına uygun olarak l. Bölüm e geçelim ve Samet Ağaoğlu nun hayatı ile ilgili bilgiler verelim. Ardından edebiyat siyaset ilişkisi hakkında bilgiler verdikten sonra Samet Ağaoğlu ile bağlantılarını tespit etmeye çalışalım.14 4 BÖLÜM l Problem: Edebiyat ve siyaset, bir toplumun hayatını önemli ölçüde etkileyen kavramlardır. Kimi zaman edebiyat, siyaseti etkisi altına alarak yönlendirmiş; kimi zamansa edebiyat siyasetin boyunduruğu altına girmiş ve ondan bağımsız bir yol çizememiştir. Edebiyatın siyasetin yönünü tayin etmesi, çoğu zaman edebî söylemlerin etki gücüyle gerçekleşmiştir. Halide Edip Adıvar ın Sultanahmet Meydanı ndaki konuşması ve Mustafa Kemal Atatürk ün ülkemizin millî zaferinden sonra milyonları coşturan ve onların duygularına tercüman olan nutuğu bu durumun en bilindik ve güzel örneklerini teşkil etmektedir. Siyasetin edebiyatı yönlendirmesi ise genellikle edebiyatın üzerinde bir baskı unsuru olarak kendini göstermiştir. Servet i Fünûn Dönemi nde Abdülhamit in ülkede yarattığı istibdat politikasının tiyatro türünde fazla eser verilememesiyle doğru orantılı olması bu fikri en iyi şekilde açıklar. Edebiyat ve siyaset kavramları bu özellikleriyle birbirini etkilerken kimi şahsiyetler, hem edebiyat hem de siyaset sahnesinde iz bırakmayı başarabilmiştir. Cumhuriyet Dönemi yazarlarımızdan Samet Ağaoğlu( ) bu isimlerden biridir. Ağaoğlu nu edebiyatçı kimliği daha çok hikâyeciliği ile belirirken siyasetçi kimliği bir dönem başbakan yardımcılığına kadar uzanmıştır. İşte bizim de çalışmamızın problem aşamasında ele aldığımız konu Samet Ağaoğlu nun edebiyatçı ve siyasetçi cephelerini inceleyerek bu, birbirine zıt sayılabilecek iki ruhun etkileşimlerini ya da birbirinden koptuğu noktaları açığa çıkarmaktır. Amaç: Edebiyat Siyaset Bağlamında Samet Ağaoğlu ve Samet Ağaoğlu nun Eserleri ni çalışma konumuz olarak belirlememizdeki öncelikli amaç, Cumhuriyet Dönemi nde yeri15 5 ihmal edilmiş bir hikâyeci olan Samet Ağaoğlu na daha güncel bir bakış açısıyla yaklaşmak ve edebiyat siyaset ilişkisini bu bakış açısı altında incelemektir. Önem: Samet Ağaoğlu, Cumhuriyet Dönemi hikâye yazarlarımızdandır. Fakat hikâyelerinin yeni baskısı, günümüzde yayınevlerinin çokluğuna ve pek çok yazarın eserlerinin tekrar tekrar baskısı yapılmasına rağmen yakın bir zamanda gerçekleşmiştir. Nitekim daha birçok eserinin yeni baskısı yapılmamaktadır. Çalışmamız, Samet Ağaoğlu nu Türk siyasî hayatında olduğu kadar Türk edebiyat tarihinde de önemli bir yeri olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır. Sayıltılar: 1. Edebiyat tarihimize baktığımızda edebiyatçı yönü olduğu gibi siyasetle uğraşan pek çok yazarımız olduğunu görmekteyiz. 2. Edebiyat ve siyaset kavramları arasındaki etkileşimin son yıllarda oldukça önemsenen bir konu olması, çalışmamızın zeminin sağlamlaştırmada bize yardımcı olacaktır. 3. Samet Ağaoğlu nun hikâyelerinin tahlil metodu, onu edebî dünyasını bize daha net olarak gösterecektir. Sınırlılıklar: Tez çalışmasının yüksek lisans programına dayalı olması ve zaman yetersizliği gibi nedenlerden dolayı çalışma, üç bölümle sınırlandırılmış, Samet Ağaoğlu nun hikâye dışında yazdığı türlerin detaylı incelemesine girilmemiştir. Tanımlar: Hikâye: Az çok ayrıntıları verilerek anlatılan olay; baştan geçen bir olayı anlatma; belli bir zaman ve yerde az sayıda kişinin başından geçen, gerçeğe uygun16 6 birtakım olaylar anlatan ya da birkaç kişinin karakteri çizilerek roman türünden kısa yapıt, öykü; aslı olmayan söz.(türkçe Sözlük, TDK) BÖLÜM ll YÖNTEM Araştırma Modeli: Çalışmamız, kaynak tarama, derleme; metin tahlili, fişleme; kronolojik/ zamandizinsel gibi sahamızla ilgili araştırma yöntemlerine dayalıdır. Evren ve Örneklem: Çalışmamızın evreni, Türk edebiyat ve siyaset hayatının Cumhuriyet Dönemi ni kapsamaktadır. Bu alanlardaki gelişmelerin inceleme konumuz olan Samet Ağaoğlu na etkilerini ele almaktadır. Yaptığımız ön araştırma sonucunda örnek teşkil edebilecek eserler: Akbal, O:(2003): Düş ile Gerçek Arasında Oktay Akbal ın Öykücülüğü, Ankara, Akçağ Yayınları. Çetişli, İ:(2004): Metin Tahlillerine Giriş l, Ankara, Akçağ Yayınları. Yalçın, S.D.:(1994): Haldun Taner in Hikâyeleri ve Hikâyeciliği, Ankara, Bilgi Yayınevi. Verilerin Toplanması: Samet Ağaoğlu ile ilgili kaynaklardan öncelikle kendisine ait olan kitaplar tespit edilerek incelenecektir. Sonrasında araştırmamızın genel planı doğrultusunda ilgili kaynaklara ulaşılacaktır.17 7 l. BÖLÜM 1.SAMET AĞAOĞLU NUN HAYATI Samet Ağaoğlu 23 Nisan 1909 da Bakü de doğmuş, 6 Ağustos 1982 de İstanbul da ölmüştür. Ağaoğlu nun yetmiş üç yıllık hayatını aşağıdaki gibi gruplandırarak daha iyi ifade edebileceğimiz kanaatindeyiz. 1.1.AİLE HAYATI Babası(Ahmet Ağaoğlu) ve Eserleri Fikir ve siyaset adamı olan Ahmet Ağaoğlu 1869 da Şuşa da(azerbaycan) doğdu, 19 Mayıs 1939 da İstanbul da öldü. Soyu Karabağ ın seçkin ailelerindendir. Küçük yaşta özel olarak bir Ermeni hocadan Rusça öğrendi. Şuşa da açılan Rus ortaokulu (Jimnaz)nu bitirdi. Tiflis Lisesi nde ortaöğrenimini tamamladıktan sonra Paris e gitti ve orada tarih, filoloji ve hukuk tahsil etti. Paris te İttihat ve Terakki Cemiyeti nin önde gelen şahısları ile tanıştı. Londra da toplanan Şarkiyatçılar Kongresi ne Şiî Mezhebi nin Doğuşu ve Gelişmesi adlı tebliği ile katıldı(1892).öğrenimini bitirince Azerbaycan a döndü(1894). Gaspıralı İsmail ve arkadaşları tarafından çıkarılan Hayat, Terakki gibi gazetelerde yazdı. İrşat adında bir gazete çıkardı. Bir taraftan da öğretmenlik yapıyordu. Bazı dernek kurma çalışmaları yüzünden Rus makamlarının baskısına maruz kaldı. Meşrutiyet in ikinci defa ilanı üzerine İstanbul a geldi(1909).maarif müfettişliğine tayin edildi. Süleymaniye Kütüphanesi müdürlüğü yaptı. İttihat ve Terakki Fırkası na girdi. Serbest gazeteciliğe başlayarak memuriyeti bıraktı. Türkçülük akımının önde gelen simalarından biri olarak Türk Ocağı nın kurucuları arasında yer aldı. Bu ocağın yayın organı Türk Yurdu nun yayınında geniş rol oynadı. Darülfünun da Türk Moğol tarihi ve Rusça hocalığı yaptı( ).Önce Hikmet gazetesi ile Sebilü r reşat mecmuasında yazdı. Tercüman ı Hakikat in başyazarlığında bulundu. İttihat Terakki den Afyon(Karahisar) mebusu ve parti Merkezi Umûmî azası oldu(1912).kafkas ordusu siyasî müşaviri olarak Azerbaycan a gönderildi(1917).istanbul a dönünce diğer İttihatçılarla birlikte 1918 de İngilizler tarafından Malta ya sürüldü. Üç yıl sonra serbest bırakılınca(1921) Ankara ya geçti.18 8 Matbuat Umum Müdürlüğü ne tayin edildi. İkinci devre de Kars milletvekili olarak TBMM ye girdi. Hâkimiyet i Milliye de başyazarlık, Ankara Hukuk Mektebi nde Hukuk I Esasiye hocalığı yaptı. Serbest Cumhuriyet Fırkası nın kuruluşunda aktif rol aldı. Fırka kapatılınca siyasî hayattan çekildi. İstanbul Darülfünunu nda müderrisliğe döndü.1933 te bu görevde iken emekli oldu. Kültür Haftası ve İnsan dergilerinde yazdı. Akın Mecmuası nı çıkardı(1933).ölümüne kadar yazarlığa devam etti. Ahmet Ağaoğlu yeni fikirler ortaya atan bir fikir adamı değil bir fikir taşıyıcıdır. Devrinde yaygın fikir akımları içinde en çok Batıcılığa yakındır. Kurtuluş için Batı medeniyetinin tam manasıyla özümsenmesi gerektiğini savunmuştur(üç Medeniyet).Türkler iki defa din değiştirmişlerdir; bu yüzden Batı medeniyetini tam anlamıyla kabullenmemiz imkânsız değildir. Tarihteki ilk Türk cumhuriyeti olan Azerbaycan Cumhuriyeti nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı olan Mehmet Emin Resûlzade( ) Ahmet Ağaoğlu nu Avrupalılaşma hareketinin en samimi ideoloğu olarak görür. Toplumsal ve ekonomik konularda ferdiyetçi ve liberaldir. Bu yüzden Süleyman Nazif, Yakup Kadri Karaosmanoğlu ve Şevket Süreyya Aydemir ile münakaşaları olmuştur. Serbest İnsanlar Ülkesi nde adlı karşılıklı konuşmalardan oluşan kitabında bu yönü ve şahsiyeti ile ilgili açıklayıcı fikirler yer alır. Eserleri: 1.Şiî Mezhebi ve Menbâları(1892) 2.İslâm ve Ahund(1900) 3.İslâm a Göre ve İslâm Âleminde Kadın(1901) 4.Üç Medeniyet(1927, Malta da hazırlanmıştır) 5. İngiltere ve Hindistan(1929) 6.Serbest İnsanlar Ülkesi nde(1930) 7. Hukuk Tarihi(1932, ders notları) 8.Devlet ve Fert(1933)19 9 9. Etrüsk Medeniyeti ve Bunların Roma Medeniyeti Üzerine Tesiri(1933) 10.Ben Neyim(1939) 11.Gönülsüz Olmaz(1941) 12.İran ve İnkılâbı(1941) 13.Darbe mi İnkılâp mı(1942) 14. Serbest Fırka Hatıraları(1949) Yukarıda Ahmet Ağaoğlu ile ilgili olarak anlattıklarımız onun oldukça aktif geçen hayatının resmî kayıtlarda da yerini alan kronolojik sıralamasıdır. Ancak Ağaoğlu nun bir idol olarak Samet Ağaoğlu nu nasıl etkilediğini ve yönlendirdiğini Samet Ağaoğlu nun hatıralarından daha gerçekçi bir yaklaşımla görebiliriz: Samet Ağaoğlu 1927 yılında Ankara Lisesi ni bitirdiği günün akşamında babasıyla olan hatırasını şöyle anlatır: Dün liseyi bitirdim, gece babamla evin önünde oturduk. Hava sıcaktı. Ağustosböceklerinin bitmez tükenmez yeknesak şarkısı, etrafı kaplamıştı. İğde ağaçlarından ağır, bayıltıcı bir koku geliyordu Babam dalgındı. Sigarasını sık sık kuvvetli nefeslerle çekiyor ve bir elinin parmakları, mütemadiyen dizine vuruyordu. Ondan daima korkmuştum. Ta dün geceye kadar. Babam hayatımın en sert yüzü ve sesidir. Bu sertliğin, geçirdiğim bazı büyük hastalıklar esnasında birdenbire derin bir şefkate tahavvül ettiğini kaç kere görmüştüm. Yalnız, hastalıklarım nadirdir. Neticede babam, benim için nihayetsiz bir otorite ve şiddet sembolüdür. Fakat liseyi bitirdiğim günün gecesinde onun karşısında ilk defa korku duymadan oturuyorum. İkimiz de susuyoruz. İkimiz de birbirimize söylemek istediğimiz şeylerle doluyuz. Onu ne kadar sevdiğimi düşünüyorum. Korkum yerini aynı şiddette sevgiye bıraktı. Elini tuttum. Dudaklarıma götürerek birkaç defa öptüm.20 10 Babam elini çekmedi. Yalnız, ne oluyorsun, ne var? dedi. Bu suretle aramızdaki sükût sona ermiş oldu. 1 Yazar, çok etkilendiği bu duygusal yakınlaşmayı, Oğlum adlı hikâyesinde benzer biçimde işlemiştir. Yalnız hikâyede farklı olarak genç, liseyi değil üniversiteyi bitirmiştir. Samet Ağaoğlu 1927 de liseyi bitirdikten sonra Ankara Hukuk Fakültesi ne girer ve orada babasının öğrencisi olur. Kendisi o günleri şöyle anlatır: Keçiören de babamın talebesi oldum. Arzuma rağmen, beni hukuk tahsiline sevk etti ve Ankara Hukuk Fakültesi ne yazdırdı. Ben de Teşkilat ı Esasiye Hukuku hocasının, bu kırıcı, tok sözlü, biraz garip şiveli profesörün talebeleri arasına karıştım ve bu andan itibaren onun yeni bir otorite ve hâkimiyet sahasına girmiş oldum. Ankara Hukuk Fakültesi nde babam, ekseriyeti Anadolu nun muhtelif yerlerinden gelmiş talebenin, işlenmemiş, saf, ateş tuğlası gibi yandıkça parlayan kafa ve gönüllerinde, kendi cumhuriyetçi ideallerinin aşılanabileceği en müsâit mayayı bulmuştu. Ben de dahil olmak üzere hiçbir talebe yoktur ki, hataları bağıra bağıra söyleyen bu hocaya karşı korku ile karışık bir hürmet duymasın. Karşısında ilk imtihan verdiğim gün, salon, babanın oğlunu imtihan edişini görmek için gelen talebe ile dolmuştu. Birçok sualler sordu. Cevap verirken Başkumandanlık Kanunu münasebetiyle Sakarya Muharebesi nden bahsetmem icap etti. Gününü sordu. Tereddütle söyledim. Bu birkaç saniyelik duraklama onu kızdırdı ve bağırdı: Bu tarihi bilmeyen, hatta oğlum bile olsa, nazarımda memleketle alakasız adam demektir. O gece evde anneme, Oğlun tam not aldı. Fakat kendisini azarladım, epeyce de terlettim. dedi. Derse 1 Samet Ağaoğlu, (1940): Çocukluk ve Gençlik Hatıraları, Ağaoğlu Yayınevi, Ankara: S.23 2421 11 girerken evvela bana bakar, sınıfta olup olmadığımı kontrol ederdi. 2 Samet Ağaoğlu nun kendisinin de belirttiği gibi Ahmet Ağaoğlu, onun için daima çekindiği, saygı duyduğu, yolundan gittiği ve derinden sevdiği bir otorite konumunda olmuştur. Nitekim Ahmet Ağaoğlu nun oğlunun hayatına etkisi o kadar derindir ki Samet Ağaoğlu, Babamın Arkadaşları ve Babamdan Hatıralar olmak üzere iki kitabına babasını konu edinmiştir Annesi Samet Ağaoğlu nun annesi Sitare Hanım dır. Sitare Hanım, Karabağ ın en eski ve asil ailelerinden Vezirof ların tek kızıdır. Veziroflar, başlangıçta Sitare hanım ın,o zamanlar Frenk Ahmet lakaplı,ahmet Ağaoğlu ile evlenmesine karşı çıksalar da sonradan razı olurlar. Sitare Hanım, Ahmet Ağaoğlu ile evlendikten sonra ev hanımı olur; fakat onun ev hanımı olması, Ağaoğlu ailesinde pasif bir konumda bulunmasını değil, aksine bir denge unsuru olmasını sağlamıştır. Sitare Hanım ın Ağaoğlu ailesinde nasıl bir yere sahip olduğunu, Samet Ağaoğlu Babamın Arkadaşları adlı kitabında En Yakın Arkadaş başlığı altında anlatmıştır: İmdi, babamın en yakın arkadaşına sıra geldi. Bu ufak tefek, esmer, kara gözlü, zayıf bir kadındır, bu annemdir. Hatıralarımın artık hiçbir şeyi fark edemediğim karanlık noktasında ince bir ışık gibi beliren yüzü, gittikçe aydınlanarak ta ölüm döşeğinde onu gördüğüm ana kadar daima babamın yanında idi. Okuyup yazmaktan başka tahsili yoktu Fakat eski, asil bir Azeri ailesinin maddi, manevi zenginliği içinde inkişaf eden ince zekâsının, hassas ruhunun yarattığı romantik mizacı bir halk adamı olan babamın hırçın, asabi, müsamahasız zekâ ve karakteri ile durmadan çarpıştı. Bu zekâ ve karakterin kaba taraflarını silerek Ağaoğlu ailesinin cemiyet içindeki yerini almasında en büyük yardımı yaptı. Babamın, hasım, hatta düşmanları bile bu kadının karşısındaki kinlerine, 2 Ağaoğlu, 1940: 33 3422 12 hasetlerini unutmak, hiç değilse göstermemek mecburiyetini duydular. 3 Babamın Arkadaşları adlı eserinde bu ifadeler ile anlattığı annesine, Çocukluk ve Gençlik Hatıraları nda ailesi için yaptığı hiyerarşik sıralamada yer vermemiştir. Bunun nedenini ise şöyle açıklar: Bu tabloya annemi koymadım. Tahlilleri yaptığım mizaç ve ruh yapısıyla, yukarıdan aşağı bir baskı kanalı olamazdı. O, hepimiz için fırtınalı denizlerden kaçarak sığındığımız esenlik ve dinlenme limanıydı. 4 Sitare Hanım, hakkındaki genel bilgiler ve Samet Ağaoğlu nun da ifadelerinden anlaşıldığı üzere Ağaoğlu ailesinde her zaman etkili bir denge unsuru olarak rol oynamıştır Kardeşleri Ağaoğlu ailesi, yedi kişiden oluşmaktadır. Samet Ağaoğlu ile diğer kardeşlerin kronolojik olarak yaş sıralaması şöyledir: 1.Süreyya Ağaoğlu 2.Tezer Ağaoğlu(Taşkıran) 3.Abdurrahman Ağaoğlu 4.Samet Ağaoğlu 5.Gültekin Ağaoğlu Bu sıralama yalnızca kronolojik bir özellik taşımaktadır. Kardeşlerin erkek ya da kız oluşları bu hiyerarşinin fiilî yönünü değiştirmiştir. Samet Ağaoğlu nun kardeşleri hakkındaki bilgilerin tamamını hatıralarında yazdığı şekli ile vermeyi daha uygun buluyoruz. Çünkü çalışmamızın mühim bir kısmını Ağaoğlu nun edebiyatçı kimliğini 3 Samet Ağaoğlu,(Basım tarihi yok): Babamın Arkadaşları, Nebioğlu Yayınevi, İstanbul: S Samet Ağaoğlu,(2003): Çocukluk ve Gençlik Hatıraları, Kitap Yayınevi, İstanbul: S.1523 13 ortaya koyan hikâyelerinin tahlili oluşturacaktır. Bu hikâyelerde de Ağaoğlu nun hatıraları kayda değer bir yer tutmaktadır. Hikâyelerin tahlilinde yeri geldikçe göndermelerde bulunulmuştur; ancak kardeşlerin Ağaoğlu ailesindeki özellikleri de hatıralarından daha iyi anlaşılabilmektedir. Samet Ağaoğlu nun kardeşleri hakkında hatıralarında verdiği bilgiler özetle şöyledir: Ağaoğlu ailesinin fiilî hiyerarşisi Ahmet Ağaoğlu ndan başlayarak şöyle sıralanmaktadır: Süreyya Ağaoğlu, Abdurrahman Ağaoğlu, Tezer Ağaoğlu, Samet Ağaoğlu ve Gültekin Ağaoğlu. Yazar, bu tabloya annesini koymamıştır. Çünkü annesini bu hiyerarşinin içinde bir kudret ölçüsü olarak değil bir sığınma limanı olarak görmektedir. O, tüm bu karakterlerin dışında kalan, hepsini tüm özellikleri ile tanıyıp idare edebilen bir yere sahiptir. İlk çocuk Süreyya Ağaoğlu dur ve bu konumu onun için her zaman daha avantajlı olmasını ve yapacağı her işte destek görmesini sağlamıştır. Türkiye nin ilk kadın avukatı, ilk üç kadın hukukçusundan biri, hukukçular teşkilatının ilk kadın üyesi sıfatlarına sahiptir. Babası Ahmet Ağaoğlu gibi cesurdur; fakat onun gibi sabit fikirli değil daha esnek bir yapıdadır. Sitare Ağaoğlu, öldükten sonra sonuna kadar babasının yanında olmuştur. Babası da onun varlığı ile güç bulmuştur. Abdurrahman Ağaoğlu, fiilî sıralamada ikinci, yaş olarak üçüncüdür. Fakat ilk erkek çocuk olması onu Süreyya Ağaoğlu ile aynı hizaya taşımıştır. Atak, cesur, yılmaz, kavgacı ve üstelik kuvvetlidir. Samet Ağaoğlu nun ağabeyine karşı duygularında kıskançlık, oldukça baskındır. Çocukluğunda bu duygularla oldukça mücadele etmiştir. Kıskançlığının nedenleri hem ondan önce doğduğundan babasının işlerini yürütme yetkisinin ona kalacağı düşüncesi hem de beden gücü olarak Ağaoğlu ndan üstün oluşudur. Fakat Abdurrahman Ağaoğlu, henüz kırk altı yaşındayken İstanbul Ankara yataklı treninin bir kompartımanında ölü bulunmuştur. Öncesinde Samet Ağaoğlu ile aralarında önemsiz bir konu yüzünden tartışmışlar ve kırgın ayrılmışlardır. Samet Ağaoğlu, hatıralarında, tartışmalarında suçun kendisinde olduğunu söylemekte ve24 14 ağabeyinin bu şekilde ölmesini hayatı boyunca dinmeyen bir acı olarak kalbinde taşıdığını ifade etmektedir. Abdurrahman Ağaoğlu ndan sonra Tezer Ağaoğlu vardır. Asıl ismi Taze dir; fakat Abdülhak Hamit bunu Tezer olarak değiştirmiştir. Doğum sırasına göre ikinci çocuk olduğu halde huy olarak ne kendinden önceki Süreyya ya ne de Abdurrahman a benzemiştir. O daha çok anne tarafının huylarını almıştır. Yumuşak, uysal, ataklardan uzak, hislerini, aklını gemlemeyi bilen bir karaktere sahiptir. Gültekin Ağaoğlu en küçük kardeştir. Samet Ağaoğlu nun ifadesine göre Gültekin de baba Ahmet Ağaoğlu nun ve abla Süreyya Ağaoğlu nun süzgecinden geçmiş bir sertlik ile annenin, Tezer Ağaoğlu nun kanalından akan yumuşaklık yan yana durmaktadır. Annesi gibi sağlık açısından hassastır. Meslek olarak doktorluğu seçmiştir Eşi ve Çocukları Samet Ağaoğlu nun eşi, doktora tahsili için gittiği Strassbourg ta tanışarak evlendiği yıları arasında Manisa milletvekilliği de yapmış olan Neriman Babaoğlu dur. Evliliklerinden Tektaş Ağaoğlu ve Mustafa Kemal Ağaoğlu(Mim Kaf Agayef)adında iki oğulları, Fatma Sitare Ağaoğlu adında bir kızları olur. Tektaş Ağaoğlu: 3 Mart 1934 te İstanbul da doğmuştur. Yazar ve çevirmendir. Tam adı Hasan Tektaş Ağaoğlu dur. Baki Uğur ve Halim Togan imzalarını da kullanmıştır. Ankara da Mimar Kemal İlkokulu, Birinci Ortaokul ve Atatürk Lisesi nde okumuş, Oxford Üniversitesi Hukuk Fakültesi ni bitirmiştir(1956). BBC Türkçe Yayınlar Bölümü nde çalışmıştır( ). Mustafa Kemal Ağaoğlu ( Mim Kaf Agayef): 1939 yılında dünyaya gelmiştir. Mim Kaf Agayef takma adıyla şairlikte ünlenmiştir. Mim Mustafa nın baş harfinin, Kaf da Kemal in baş harfinin Arapça okunuşudur. Agayef de dedesi Ahmet25 15 Ağaoğlu nun Azerbaycan daki soy adıdır. Mustafa Kemal Ağaoğlu nun yaşamı siyasî düşünceleri nedeniyle oldukça hareketli geçmiştir. Kardeşi Tektaş Ağaoğlu ile Ağaoğlu Yayınevi ni kurmuş, 1980 li yılların başında da Yazko Edebiyat Dergisi nin sorumluluğunu üstlenmiştir. Şiirleri bir dönem Adam Sanat Dergisi nde yayımlanmıştır. Ayrıca şiirlerinin bir kısmını içeren Nüzüllü Şiirler adını taşıyan bir de şiir kitabı bulunmaktadır. En verimli olabileceği bir dönemde, 20 Ekim 1999 da vefat etmiştir. Fatma Sitare Ağaoğlu: Fatma Sitare Ağaoğlu, Samet Ağaoğlu nun son çocuğu ve tek kızıdır. Arnavutköy Kız Koleji ndeki eğitimini yarım bırakarak Londra ya giden Sitare Ağaoğlu, dört yıllık eğitimden sonra İstanbul a dönmüştür. Daha sonra Fransa ya giderek Fransızca öğrenmiş ve Türkiye nin Paris büyükelçiliğinde üç yıl çalışmıştır te ilk evliliğini yapan Sitare Ağaoğlu, bir yıl sonra boşanmıştır. Daha sonraki yaşantısı hep şehir yaşamından kaçarak doğayla baş başa kalıp resim yapmakla geçmiştir. Şu anda da Akdeniz de Aperlai Koyu nda yalnız yaşamaktadır ÖĞRENİM HAYATI Samet Ağaoğlu, ilk ve ortaöğrenimini İstanbul da Beyazıt Fevziye Mektebinde yapmıştır. Malta sürgününden dönüşte Ankara hükümetinin matbuat umum müdürü olan babası ile beraber bütün aile Ankara nın Keçiören semtine yerleşmiştir. Dolayısıyla Samet Ağaoğlu nun da sonraki öğrenim hayatı Ankara da geçmeye başlamıştır.1926 da Ankara Lisesini,1931de de Ankara Hukuk Fakültesi ni bitirmiştir. Doktora çalışması yapmak üzere gittiği Strassbourg ta on altı ay kaldıktan sonra çalışmalarını tamamlayamadan dönmüştür. Döndükten sonraki hayatında resmi anlamda bir öğrenim görmemiş, bir süre memurluk yaptıktan sonra edebiyat ve siyaset çevrelerinde yer almaya başlamıştır.26 ÇALIŞMA HAYATI Samet Ağaoğlu nun çalışma hayatı daha çok siyasî faaliyetleri etrafında yoğunlaşmıştır. Ancak bundan önce Strassbourg a doktora eğitimi için gitmiş, döndükten sonra bir süre İktisat ve Ticaret bakanlıklarında çalışmıştır.1946 da memuriyetten ayrılarak avukatlığa geçmiş ve Temmuz 1946 da Demokrat Parti ye geçmesiyle siyasî hayatı başlamıştır. Çalışma konumuz, bütünüyle Samet Ağaoğlu olmakla birlikte konumuzun esasını Ağaoğlu nun edebiyat ve siyaset arasında kalmışlığı ve edebî yönünün özellikleri teşkil etmektedir. Bu yüzden edebiyat ve siyaset hayatına ayrı başlıklar halinde yer vereceğiz. 1.4.EDEBÎ HAYATI Samet Ağaoğlu nun edebiyat tarihimizdeki yeri, kronolojik sınıflandırmaya göre Cumhuriyet dönemindedir ve Samet Ağaoğlu, edebiyat tarihimizde kendine yazdığı öyküleriyle haklı bir yer edinmiştir. Öykülerinin yanı sıra hatıra, gezi yazısı, deneme, makale, (siyasî) günlük gibi türlerde de eser vermiştir. Ağaoğlu nun hatıralarını kaleme almış olması, ona dair merak edilenlere daha güvenilir bir yoldan ulaşılmasını sağlamıştır. Edebiyata ve edebiyatçılara dair hatıralarını topladığı İlk Köşe eserinde de edebiyata ilgisinin nasıl başladığını şöyle ifade eder: Ben edebiyat bilgisini Özel Fevziye Okulu nda Ali Canip Yöntem, Akil Koyuncu, Süleyman Şevket gibi tanınmış öğretmenlerden öğrendim. Bana edebiyatı sevdirenler onlar oldular. Fuzuli den Tevfik Fikret e, Namık Kemal den Abdülhak Hamid e, hatta Orhan Seyfi ye, Faruk Nafiz e, Halide Edip e, Halit Ziya Uşakizade ye kadar Osmanlı ve sonraki devrin belli başlı edebiyatçılarını onlardan öğrendim. 5 5 Samet Ağaoğlu,(1978): İlk Köşe, Ağaoğlu Yayınevi, İstanbul: S.4827 17 Bu dönemden sonra Samet Ağaoğlu nun yazı hayatı, üniversitedeki öğrencilik yıllarında devam etmiştir. İlk edebî denemelerini Ahmet Muhip Dıranas ve Behçet Kemal Çağlar la kurdukları Genç Türk Edebiyat Birliği nin yayın organı olarak çıkan Hep Gençlik dergisinde(1930), ilk öykülerini ise Varlık dergisinde yayımlamıştır. Edebiyata ve edebiyatçılara dair hatıralarını topladığı İlk Köşe adlı kitabında edebiyat sahasında nasıl faaliyete geçtiğini şöyle anlatır: Nereden başlayayım diye düşündüm? Lise sıralarından bu yana edebiyat koridoruna Nazım Hikmet in bir şiiri ışık tutuyor: Sesler geliyor derinden Kalbin uzak sahillerinden. Bu uzak sahillerde lise yıllarının parıltıları, bir pasta salonunun ışıkları, bir meyhanenin loş aydınlığı, bir şaraphanenin gölgeli dumanları, bir genç edebiyatçılar kurulunun hareketleri, bir derginin yaprakları beliriyor. Sonra yüzler, bakışlar, sesler. Evet edebiyat ve yazarlık hatıralarım Genç Türk Edebiyat Birliği ve Hep Gençlik Dergisi ile başlar. Ama bu başlangıcın hedefi büsbütün başka idi. Yıl Ankara Hukuk Fakültesi nde öğrenciyim. Sınıf arkadaşlarım arasında Hamit Macit Selekler, Zeki Kumrulu, Atila Ali Rüştü, Edip Alp gibi edebiyatı sevenler, yayımlanmayan şiir ve hikâye yazanlar da var. Fakat ne onlar, ne ben, ne başka arkadaşlar bir edebiyat kuruluşu düşünmüyorduk. İstediğimiz İstanbul Darülfününu nda(üniversitesinde) olduğu gibi bir öğrenci cemiyeti kurmaktı. Halbuki fakülte idaresi buna izin vermiyordu. O zaman aklımıza hedefe başka bir isimle erişmek geldi. Fakülte idaresi buna karşı çıkamadı tabi. Ama fakülte başkanı rahmetli Cemil Bilsel, Samet bu davada beni kurnazca yendin. Demekten kendini alamamıştı. Şu var ki yine bir bakıma onun istediği oldu, kurduğumuz birlik kısa zamanda sadece bir edebiyatçılar topluluğu manzarasını aldı. Birliğin başkanı da ben oldum. Birliğin kuruluş tarihi Hep Gençlik dergisinin ilk sayısının tarihi mart 1930.Aşağı yıkarı bir yıl sonra. Yazarlar arasında kuruculardan ve Hukuk28 18 Fakültesi nden olmayanlar göze çarpıyor.yazıların hemen hepsi de sanat ve edebiyat üzerine. Ancak üç sayı çıkan bu dergide kimlerin yazısı vardı? Muhip Dıranas, Behçet Kemal Çağlar, Hamit Macit Selekler, Hıfzı Oğuz Bekata, Zeki Kumrulu, Cevat Perin, Atila Ali Rüştü, İbrahim Saffet Omay, Edin Alp Hilmi, Adnan Sacit ismi ile ben ve daha başkaları. Bu kadrodan iki şair büyük şöhrete eriştiler: Dıranas ve Çağlar. Hamit Macit Selekler edebiyat tarihine adını yazdırdı. Bu tarihte hikâyeci olarak benim de bir yerim oldu. 6 Samet Ağaoğlu nun Hep Gençlik dergisi kapandıktan sonra çoğu yine Varlık ta olmak üzere Yücel, Şadırvan, Çığır dergilerinde yazı ve öyküleri çıkmıştır. Siyasî yazılarını ise arasında Kuvvet ve Kudret gazetelerinde yayımlamıştır. Ağaoğlu her ne kadar kendisinin de ifade ettiği gibi edebiyat tarihimize adını hikâyeci olarak yazdırsa da hikâye dışında hatıra, porte, deneme, gezi yazısı ve şiir gibi türlerde eserler vermiştir. Bu türlerden bazılarının bilimsel niteliğine rağmen bu türlere de gerektiği ölçüde sanatkârane üslûbunu sindirmiştir. Nitekim Samet Ağaoğlu nun edebî hayatı üzerine yapılan değerlendirmelerin hemfikir olduğu nokta, siyasî heyecanları sanatçı tarafına galebe çalmasaydı ya da en verimli olduğu dönemde edebiyatla ilişkisini kesmeseydi güçlü bir edebiyat adamı olacağı yönünde birleşmektedir. Kendisiyle yapılan bir röportajda konuyla ilgili olarak sorulan Siyaset mi edebiyat mı? sorusuna verdiği yanıt aslında Ağaoğlu nun siyaset ve edebiyat arasında kalmışlığını ya da kendince bilinçli tercihine açıklık getirmektedir: Bunu (siyasî tarafının edebiyatçı kimliğine engel olduğu) siyasî hayatım üzerine eleştiri yapanların bazıları da söylerler. O zaman daha birçok romanlar, hikâyeler yazabileceğimi öne sürdüler. Siyasetle uğraşmam edebiyat yolunda az eser vermemi gerektirdi. Ama bir şeye dikkat ettim. Siyasî hayatımın bütün konuşmalarında, hatta yazılarında sanat yönümü ihmal etmemeye çalıştım. Sanattan ayrılmadım, diyebilirim. Bunun sebebi siyasete girmiş 6 Ağaoğlu,1978:29 19 olduğum halde sanat heyecanımın devam etmesiydi. Kaldı ki ben siyaseti, topluma hizmetin en yüksek derecede bir sanat noktası olduğuna inananlardanım. Bir siyaset adamının elinde en kuvvetli silahlardan biri, hitabet sanatını ustalıkla kullanabilmesidir. 7 Samet Ağaoğlu nun edebiyat yaşamına ilişkin yapılan eleştirilerden bir diğeri, eselerinde Dostoyevski den fazlaca izler bulunduğu, hatta kimi zaman onu taklit ettiğidir. Bu görüşe yine kendisiyle yapılan bir röportajda en uygun yanıtı verir: Beni eleştirenler Dostoyevski nin tesiri altında olduğumu söylerler. Hikâyelerimin kahramanları onun romanlarının kahramanları gibi, diyorlar; ama benim için aynı zamanda hayâlî olduğumu ilave ediyorlar. Dostoyevski, bence dünyanın en büyük romancısı. Onun tesiri altında kalmış olmak hali, roman yazanların hemen hemen hepsinde var. Nasıl ki o da Balzac ın tesiri altındaydı. Tabi sahneler değişik olarak. Burada, önce yine bir hayâlimden bahsedeyim. Şayet ruhlar varsa ve ölülerden dirilere geçiyorsa aynı ruhun, yaşadıkları çağ içinde heykellerde Mikelanj da, müzikte Beethoven da, romanda Dostoyevski de yer almış olduğunu hayâl ediyorum. Gariptir ki bunların resimleri de birbirine benzer. kahramanları hayâl değil toplum içinde yaşayanlardır. Buradan, size Rusya da bazı yazarlarla yaptığım bir sohbetten küçük bir parça anlatayım: Sovyet Rusya yı gezerken Dostoyevski nin heykellerine pek az rastladım. Halbuki Puşkin ve Tolstoy un heykelleri her yanı doldurmuş. Bunun sebebini konuştuğum yazarlara sordum. Dostoyevski Rusları fazla romantik ve hayâlî gösteriyor. Halbuki öyle değiliz dediler. Sordum: Dostoyevski nin romanlarında yaşatılan toplum manzarası size ait mi? Evet dediler. Yine sordum: Yaptığınız inkılâpta Dostoyevski nin çizdiği manzaraların etkisi yok mudur? Elbette var. dediler. Mademki, dedim; sahneleri hakikat diye kabul ediyorsunuz, o sahnelerde yaşattığı kimseleri niye hayâlperest ve romantik olarak karşılıyorsunuz? Herhalde bunun başka bir sebebi var. Dostoyevski, gerçek Rusya yı anlatıyordu. Öyle olmasaydı dünyanın en büyük 7 Ağaoğlu,1978:630 20 romancısı yerini kazanamazdı. Öyle olmasaydı öldüğü zaman cenazesine o yüzbinlerce adam katılmazdı. Rus yazarlarıyla yaptığım sohbet burada bitiyor. Ama Stalin den sonra Rusya da Dostoyevski nin romanlarının yeniden yayılmaya ve kendisinden söz edilmeye başladığını söylüyorlar. 8 Görüldüğü gibi Samet Ağaoğlu, Dostoyevski nin tesirinde kaldığını açıkça dile getirmektedir. Nitekim, başka bir yazısında on beş yaşından beri okuduğunu, etkilenmesinin kaçınılmaz olduğunu söyler. Fakat onun taklitçisi olduğu iddialarına karşı çıkar. Kendisi, bu ünlü Rus yazarından ayrılarak hikâyelerinde insanı daima çıplak şekilde ele aldığını ve her insanî kabiliyetin membaı ve menşeinin Allah olduğunu belirtir. Zaten bunu, Ağaoğlu nun hikâyelerini okuduğumuzda en açık şekilde görebiliriz. Dostoyevski den Hücredeki Adam adlı hikâye kitabının ön sözünde büyük psikolog romancı diye söz eder ve kendisi de psikolojik tahlilleri hikâyelerinde oldukça yoğun ve zengin biçimde kullanır. Fakat Dostoyevski, insan psikolojisini yaşadığı toplumla bağlantılı olarak yansıtırken, Ağaoğlu insanın duygu ve düşünce dünyasının geniş ufkuna bireysel, içsel özgürlük temeliyle yaklaşır. Samet Ağaoğlu nun öykülerinde sanki uykusu kaçmış da, kendine ve geçmişine heyecan arıyormuş gibi bir hal olduğunu, yapaylık içerdiğini söyleyen Vedat Günyol şunları yazmaktadır: İnsan, Dostoyevski nin düş gerçek karmaşasında bocalayan ruh karmaşasının ardından, ışıklı bir geleceğin eşiğine varmakta olduğuna inanır. Samet Ağaoğlu nda ise, insan düştüğü o karanlık kuyudan bir daha kurtulacağına inanmıyor. Onun için ben yazarın yarattığı insanlara kısır döl diyorum. 9 Kanımızca Vedat Günyol un bu görüşü, işte tam da Dostoyevski ile Samet Ağaoğlu nun ayrım noktasını belirler. Fakat, Ağaoğlu nun yarattığı karakterler için kısır döl nitelemesini haklı kılmaz. Çünkü insanın ruh dünyası aslında öyle derin ve 8 Ağaoğlu, 1978:8 9 9 Vedat Günyol,(1996): Dile Gelseler, Can Yayınları, İstanbul31 21 karmaşık bir dehlizdir ki burada atılan adımların sıklaştırılması insan için cesaret işidir. Samet Ağaoğlu nun bu dehlizde attığı adımları, edebiyata öykü yoluyla yansıtması gerçek dışı veya işlevsiz olduğunu düşündürebilir. Ama zaten bu dehlizin bir sonu ya da kesinliği yoktur ki bu bağlamda ele aldığı karakterleri verimli bir döl haline getirsin. Kendince belirlediği teşhisiyle her insanî kabiliyetin membaı ve menşei Allah ise bu, henüz insan aklının bilimsel bir gerçeklikle algılayabildiği bir durum değildir. Bu yüzden Ağaoğlu nun öykülerini biraz metafizik bir perspektifle okumanın ve değerlendirmenin daha yerinde olacağı kanaatindeyiz. Samet Ağaoğlu, yine İlk Köşe adlı kitabının sonunda edebiyat yaşamına ilişkin şöyle bir değerlendirme yapar: Bütün bu anlattıklarıma edebiyat hatıraları dedim. Ama bunlar gerçekte hayat maceramın çeşitli sahnelerinden birinde insanlar, yüzler, sesler. Haydi, yaratılmakta olan yeni Türkçeye uyarak yaşam hikâyem de diyeyim iyi, fena ama bir çağın hikâyecilerinden biriyim. Hayatımın bu arenasında yazdıklarımı beğenenler, keşke siyaset yoluna sapmasaydı büyük eserler verebilirdi dediler. Hikâyelerimi beğenmeyenlerin bazıları ile yine karşı karşıya olduğum bir kısım siyaset kavgacıları, Dostoyevski nin beceriksiz taklitçisi dediler. Hikâyelerinin çelişmeler içinde bunalmış insanları aslında kendisinden başkaları değil diye hücum etmekten çekinmediler. Fakat ben kendime hiçbir zaman sanatkâr diye bakmadım ki. Sanatı seven bir insanım sadece. 10 Samet Ağaoğlu nun edebî hayatı, ana hatlarıyla yukarıda belirttiğimiz gibidir. Ancak onun edebî dünyasını daha detaylı biçimde algılayabilmemiz, hikâyelerini tahlil etmemize bağlıdır. Sonraki bölümlerimizde, eser verdiği bütün türlere değineceğiz; ancak hikâyelerini daha detaylı ele alarak edebî dünyasını daha fazla aydınlatmaya, ayrıca yaşamı boyunca ikileminde kaldığı ya da sadece eleştirildiği bir konu olan edebiyat ve siyaset kavramlarının ilişkisine ve Samet Ağaoğlu için ifade ettiği anlamlara temas ederek konumuza farklı bir bakış açısı getirmeye çalışacağız. 10 Ağaoğlu,1978: 13032 SİYASÎ HAYATI Demokrat Parti nin Kısa Tarihi Kuruluşu: 1945 yılında İkinci Dünya Savaşı nın bitmesiyle basında ve mecliste çok partili siyasal sistemi savunan bir anlayış oluştu. Buna CHP genel başkanı ve İsmet İnönü de yaptığı konuşmalarla destek verdi. Bunu takip eden gelişmelerde, meclisteki bütçe görüşmeleri sırasında, CHP içinde başını Adnan Menderes, Feridun Fikri Düşünsel, Yusuf Hikmet Bayur, Emin Sazak gibi bazı milletvekillerinin çektiği bir muhalefet oluştu. 11 Haziran da kabul edilen Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu, parti içindeki muhalefetin güçlenmesini sağladı. Bu yasanın görüşüldüğü sırada Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan, parti meclis grubuna Dörtlü Takrir olarak bilinen bir önerge verdiler. Ülke ve parti yönetiminde liberal düzenlemeler yapılmasını isteyen bu önerge, 12 Haziran da reddedildi. Bu gelişmelerden sonra Menderes, Köprülü ve Koraltan partiden çıkarıldı. Bayar ise önce vekillikten sonra partiden istifa etti. Demokrat Parti, 7 Ocak 1946 da Dörtlü Takrir e imza atanlar tarafından kuruldu. Parti genel başkanlığına Celal Bayar getirildi. Demokrat Parti, ekonomi ve siyasette liberal düzenlemeleri savunuyordu. Demokrat Parti nin kuruluşu iktidar tarafından önceleri hoş karşılandı. Ama partinin gelişmesi, tavrın değişikliğine ve baskıların yoğunlaşmasına yol açtı. İktidar, muhalefeti darbecilikle suçlarken, muhalefet ise iktidarı tek parti özlemcisi olarak niteledi. Muhalefetin yasalarda ve seçim sisteminde değişiklik isteğinin iktidar tarafından kabul edilmemesi, çalışmaları arttırdı. Muhalefet Dönemi: Demokrat Parti, 21 Temmuz 1946 da yapılan seçimlere hile karıştırıldığını ileri sürdü, miting ve yayınlara girişti; ancak bu tür etkinlikler sıkıyönetimce yasaklandı. Demokrat Parti, 7 Ocak 1947 de 1. Büyük Kongre de kabul edilen ve Hürriyet Misakı olarak bilinen raporunda demokratik olmayan ve anayasaya aykırı yasaların kaldırılmasını; seçimleri yargının denetlemesini; cumhurbaşkanlığı makamının parti liderliğinden ayrılmasını istedi.33 23 Demokrat Parti nin içinde de anlaşmazlıklar çıkmaya başladı. Özellikle İnönü nün 1947 de yayımladığı 12 Temmuz Beyannamesi ile iktidar ve muhalefet arasındaki ilişkilerin yumuşaması, Demokrat Parti içindeki sertlik yanlısı grubu harekete geçirdi. Parti içindeki tartışmalar sonucunda Fevzi Çakmak, Yusuf Hikmet Bayur, Kenan Öner, Osman Bölükbaşı, Sadık Aldoğan ve Yusuf Kemal Tengirşenk öncülüğünde bir grup milletvekili partiden ayrılarak, 20 Temmuz 1948 de Millet Partisi ni kurdu. Demokrat Parti, 17 Ekim 1948 de ara seçimlere, seçime güven duymadığı için Millet Partisi ile birlikte katılmadı. 16 Ekim 1949 ara seçimlerinde de bu tavrını sürdürdü.16 Şubat 1950 de gizli oy, açık tasnif ve yargı denetimini kabul eden, Yargıtay ve Danıştay üyelerinden oluşan bir Yüksek Seçim Kurulu nu öngören seçim yasasının kabul edilmesinden sonra, 14 Mayıs 1950 de yapılan genel seçimlerde, Demokrat Parti, 487 milletvekilliğinin 408 ini kazandı. 22 Mayıs 1650 de Menderes başkanlığında Demokrat Parti hükümeti kuruldu ve Bayar Cumhurbaşkanı seçilerek genel başkanlıktan ayrıldı. İktidar Dönemi: Demokrat Parti birinci iktidar döneminde( ) liberalleşmede önemli adımlar attı. Yabancı yatırımlar desteklendi. Ezanın Arapça okunması ve radyoda dinî program yapılması yasağı kaldırıldı ve okullara din dersi kondu yılında Kore ye asker göndererek NATO ya girişin ilk adımı atıldı te laiklikten uzaklaştığı gerekçesiyle Millet Partisi kapatıldı. Dış politikada Batı ya yakın duruldu. Kore ye asker gönderilmesinden sonra 1952 de NATO ya girildi. Türkiye 1953 te Balkan Paktı na, 1955 te Bağdat Paktı na katıldı. Demokrat Parti, kuruluş ve gelişiminde demokrasinin savunuculuğunu yapmasına rağmen iktidara geldikten sonra özgürlükleri kısıtlamaya, hükümeti eleştiren gazetelere ağır cezalar ve sansür uygulamaya başladı. Demokrat Parti nin bu tutumu on yıllık iktidarı boyunca sürdü. Demokrat Parti, 2 Mayıs 1954 genel seçimlerinde 541 milletvekilliğinin 503 ünü kazandı. İkinci iktidar döneminde ( ), iktidar ile muhalefet arası gerginleşti. Ekonomide olumsuz gelişmeler görülmeye başladı. İktidar baskılarını daha da arttırdı. Daha göster
CUMHURİYET DÖNEMİ HİKÂYELERİNDE ANADOLU (1923-1950)
CUMHURİYET DÖNEMİ HİKÂYELERİNDE ANADOLU (1923-1950) Hazırlayan: Polat SEL Danışman: Yrd. Doç. Dr. Özcan AYGÜN Lisansütü eğitim,öğretim ve sınav yönetmeliğinin Türk Dili ve Edebiyatı ana bilim dalı için Detaylı Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı. Tuğba TEZCAN. Danışman: Prof. Dr.
HALİDE EDİB ADIVAR IN VURUN KAHPEYE, SİNEKLİ BAKKAL, TATARCIK; PEYAMİ SAFA NIN SÖZDE KIZLAR, CUMBADAN RUMBAYA, YALNIZIZ ROMANLARINDA DOĞU-BATI İKİLEMİNDE EĞİTİM PROBLEMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI Pamukkale Detaylı KENAN HULUSİ KORAY IN MUHİT DERGİSİNDEKİ NESİR YAZILARI
T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI YENİ TÜRK EDEBİYATI BİLİM DALI KENAN HULUSİ KORAY IN MUHİT DERGİSİNDEKİ NESİR YAZILARI HAZIRLAYAN FATMA SEZER YÜKSEK Detaylı ZEYYAT SELİMOĞLU NUN HİKÂYECİLİĞİ ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA
T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANA BİLİM DALI YENİ TÜRK EDEBİYATI BİLİM DALI ZEYYAT SELİMOĞLU NUN HİKÂYECİLİĞİ ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA Halil İbrahim BAŞER YÜKSEK Detaylı Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 2, Sayı: 2/1, Haziran 2014, s. 151-169
Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 2, Sayı: 2/1, Haziran 2014, s. 151-169 Sabit DOKUYAN 1 ÇOK PARTİLİ HAYATA GEÇİŞTE ÖNEMLİ BİR ADIM: DEMOKRAT PARTİ NİN KURULUŞU 2 Özet Demokrat Parti, Türkiye Detaylı FERİDE ÇİÇEKOĞLU (Hayatı, Sanatı, Eserleri)
T.C. GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ FERİDE ÇİÇEKOĞLU (Hayatı, Sanatı, Eserleri) Hazırlayan Yunus Emre Türker Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı Yüksek Detaylı Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)
Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de Detaylı TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI
TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI DEMOKRAT PARTİ İKTİDARINDA HÜKÜMET-BASIN İLİŞKİLERİ (1950-1957) YÜKSEK LİSANS TEZİ Hazırlayan Naim Detaylı TEMEL TÜRKÇE (A 1/ A 2) İÇİN SÖZ DAĞARCIĞI TESPİT DENEMESİ Doç. Dr. Fatma AÇIK 1
TEMEL TÜRKÇE (A 1/ A 2) İÇİN SÖZ DAĞARCIĞI TESPİT DENEMESİ Doç. Dr. Fatma AÇIK 1 ÖZET: Dil olmadan söz, söz olmadan dil düşünülemez. Böyle olunca kelimelerin üzerinde kişinin egemenliği açıkça ortaya çıkar. Detaylı 27 MAYIS 1960 DARBESİ RAPORU
27 MAYIS 1960 DARBESİ RAPORU İÇİNDEKİLER KISALTMALAR... 4 GİRİŞ... 6 BİRİNCİ BÖLÜM II. DÜNYA SAVAŞI SONRASI DÖNEMDE TÜRKİYE VE DEMOKRASİYE GEÇİŞ SÜRECİ I. Savaş Sonrası Dönemde Türkiye Panoraması... 11 Detaylı 28 ŞUBAT 1997 ASKERİ DARBESİ VE TÜRK EĞİTİM SİSTEMİNE ETKİLERİ İsmail GÜLMEZ Yüksek Lisans Tezi Tarih Öğretmenliği Ana Bilim Dalı Yrd. Doç. Dr.
28 ŞUBAT 1997 ASKERİ DARBESİ VE TÜRK EĞİTİM SİSTEMİNE ETKİLERİ İsmail GÜLMEZ Yüksek Lisans Tezi Tarih Öğretmenliği Ana Bilim Dalı Yrd. Doç. Dr. Yavuz ÖZDEMİR 2014 (Her Hakkı Saklıdır) T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ Detaylı NESİR YAZILARINA GÖRE NECİP FAZIL IN DÜŞÜNCE DÜNYASI
T.C. TRAKYA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI TÜRK EDEBİYATI BİLİM DALI DOKTORA TEZİ NESİR YAZILARINA GÖRE NECİP FAZIL IN DÜŞÜNCE DÜNYASI YASİN BEYAZ TEZ DANIŞMANI Detaylı CUMHURİYET OLGUSUNUN TARİHSEL GELİŞİMİ
CUMHURİYET OLGUSUNUN TARİHSEL GELİŞİMİ Şakire POLAT İnsanların, birbirlerini doğum ya da ölüm günlerinde hatırlayıp ne kadar değerli olduklarını sadece bugünler ile sınırlandırma alışkanlıkları, yaşamlarındaki Detaylı ÇOK PARTİLİ DÖNEME GEÇİŞ SÜRECİNDE TÜRK BASINI. Neşe YEŞİLÇAYIR* ÖZET
ÇOK PARTİLİ DÖNEME GEÇİŞ SÜRECİNDE TÜRK BASINI Neşe YEŞİLÇAYIR* ÖZET Türk siyasetinde 1945-1950 yılları arasındaki dönem oldukça önemlidir. Bu yıllar arasındaki gelişmelerin etkisiyle Türk basınında büyük Detaylı İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI SÜRECİNDE (1939-1945) MUHALİF BASIN
T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİM DALI İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI SÜRECİNDE (1939-1945) MUHALİF BASIN YÜKSEK LİSANS TEZİ Hazırlayan Ahmet ÇELİK 0830204324 Danışman Yrd. Detaylı *** YUSUF AKÇURA AND ZryA GOKALP
YUSUF AKÇURA VE ZİYA CÖKALP *** YUSUF AKÇURA AND ZryA GOKALP Sayİm TÜRKMAN* ı. BÖLÜM: YUSUF AKÇURA'NIN HAYATI VE FİKİRLERİ A. YUSUF AKÇURA'NIN HAYATI Yusuf Akçura, 1876 yılında Volga kıyısında bulunan Detaylı İBRAHİM ALAADDIN GOVSA
TÜRK EĞİTİM DERNEĞİ YAYINLARI İBRAHİM ALAADDIN GOVSA YAŞAMI VE HİZMETLERİ ANKARA 2002 İBRAHİM ALÂADDİN GÖVSA YAŞAMI VE HİZMETLERİ TÜRK EĞİTİM DERNEĞİ X. ANMA TOPLANTISI 17 EKİM 2001 III C A K 2 0 0 2 Detaylı ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANA BİLİM DALI NEDİM GÜRSEL İN ÖYKÜ VE ROMANLARINDA KENT VE KADIN.
ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANA BİLİM DALI NEDİM GÜRSEL İN ÖYKÜ VE ROMANLARINDA KENT VE KADIN Mustafa BAL YÜKSEK LİSANS TEZİ ADANA/ 2008 i ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ Detaylı TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI
TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI 27 MAYIS I MEŞRULAŞTIRMA ARACI OLARAK HÜRRİYET VE ANAYASA BAYRAMI MEDYA ANALİZİ YÜKSEK LİSANS TEZİ Detaylı NECATĐ CUMALI NIN ŞĐĐRLERĐNDE TOPLUMSAL ELEŞTĐRĐ
T.C. SOSYAL BĐLĐMLER ENSTĐTÜSÜ TÜRK DĐLĐ VE EDEBĐYATI ANABĐLĐM DALI YENĐ TÜRK EDEBĐYATI BĐLĐM DALI NECATĐ CUMALI NIN ŞĐĐRLERĐNDE TOPLUMSAL ELEŞTĐRĐ YÜKSEK LĐSANS TEZĐ Hazırlayan Ahmet YILDIRIM VAN 2011 Detaylı TÜRK SİYASİ TARİHİ NDE CHP NİN GENÇLİK KOLLARI
T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİM DALI TÜRKİYE CUMHURİYETİ TARİHİ PROGRAMI YÜKSEK LİSANS TEZİ TÜRK SİYASİ TARİHİ NDE CHP NİN GENÇLİK KOLLARI Asil KAYA Danışman Yard. Detaylı 12 MART 1971 ÖNCESİNDE ANT DERGİSİ
TC YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILÂP TARİHİ ANA BİLİM DALI ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILÂP TARİHİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS TEZİ 12 MART 1971 ÖNCESİNDE Detaylı Başbakanımız Prof. Dr. Ahmet Davutoğlu nun selamı...
Başbakanımız Prof. Dr. Ahmet Davutoğlu nun selamı... Selam olsun, selam olsun. Selam olsun insana, zaman ve mekana... Öncelikle insana, eşref-i mahlukat olarak yaratılan insana selam olsun... Alemlere Detaylı CUMHURİYET DÖNEMİ AYDIN KİMLİĞİ, SEKÜLERLEŞME VE KÖY ENSTİTÜLERİ
CUMHURİYET DÖNEMİ AYDIN KİMLİĞİ, SEKÜLERLEŞME VE KÖY ENSTİTÜLERİ R A Ğ B E T Y A Y I N L A R I Cumhuriyet Dönemi Aydın Kimliği, Sekülerleşme ve Köy Enstitüleri Yrd. Doç. Dr. Emine Öztürk İstanbul, 2012 Detaylı II. 1. Aile ve Çocuk...19 II. 2. Sokak ve Çocuk...62 II. 3. İş ve Çocuk...87
T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANA BİLİM DALI YENİ TÜRK EDEBİYATI BİLİM DALI ORHAN KEMAL İN HİKÂYELERİNDE ÇOCUK TİPLERİ YÜKSEK LİSANS TEZİ ASLI KANTARCI Detaylı MUHALEFETTE ADNAN MENDERES (1945-1950)
T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİM DALI MUHALEFETTE ADNAN MENDERES (1945-1950) ( Doktora Tezi ) Hazırlayan: Süleyman İNAN Danışman: Yrd. Doç. Dr. Ahmet HALAÇOĞLU Detaylı TÜRK KADINLIĞI ĠÇĠN ÇAĞDAġ BĠR ADIM: KADIN GAZETESĠ (1947-1951)
T.C SELÇUK ÜNĠVERSĠTESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ TARĠH ANABĠLĠM DALI ATATÜRK ĠLKELERĠ VE ĠNKILÂP TARĠHĠ BĠLĠM DALI TÜRK KADINLIĞI ĠÇĠN ÇAĞDAġ BĠR ADIM: KADIN GAZETESĠ (1947-1951) YÜKSEK LĠSANS TEZĠ DanıĢman Detaylı Bir demokrasi deneyi: Park Buluşmaları
Sayı: Sonbahar 09 / 7 Bir demokrasi deneyi: Park Buluşmaları Kuşaktan kuşağa devrim yolu 'ta yerel kalkınma projesi: Öğrenci pansiyonculuğu La Diva Turca 'ta ölümsüzleşecek Duyguların prensesi: İclal Aydın Detaylı TÜRKİYE MUALLİMLER BİRLİĞİ MECMUASININ SİSTEMATİK TAHLİLİ
i TÜRKİYE MUALLİMLER BİRLİĞİ MECMUASININ SİSTEMATİK TAHLİLİ Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı Filiz OKMAK Danışman: Doç. Dr. Nurettin ÖZTÜRK Detaylı 12 TEMMUZ BEYANNAMESİ NİN SİYASAL ETKİLERİ VE ÖNEMİ Siyasal Hayatımızda Çatışma Çözümüne Bir Başarı Örneği
Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü DergisiYıl: 2012/2, Sayı:16 Journal of Süleyman Demirel University Institute of Social SciencesYear: 2012/2, Number:16 12 TEMMUZ BEYANNAMESİ NİN Detaylı 2016 © DocPlayer.biz.tr Gizlilik Politikası | Hizmet koşulları | Geri bildirim