Konu: ORHUN ABİDELERİNDE ÖNEMLİ BULUŞ 02.02.09 1:47
Türk tarihi için önemli yer tutan Orhun abidelerinde önemli gelişme. Arkeologlar bölgede heykel buldu. Orhun Anıtları nın bulunduğu bölgedeki bir kurganda kazı çalışmalarını sürdüren Moğol bilim adamları, Bilge Kağan ın heykelini bulduklarını öne sürüyor.
Yaklaşık 1.5 milyon kilometrelik alanı ile Türkiye nin iki katı büyüklüğünde coğrfyaya sahip olan Moğolistan ın çeşitli bölgelerinde arkeolojik kazı izni bulunan Kül Tigin Derneği ne bağlı kazı ekipleri, araştırmalarından birini, başkent Ulan Bator un 365 kilometre kuzeybatısında, Orhun Anıtları nın bulunduğu Orhun Vadisi nde sürdürüyor.
Kazı çalışmaları, başkanlığını, ülkenin önemli bankalarından Anod Bank ın yönetim kurulu başkanı Davaa Myamaa nın yürüttüğü Kül Tigin Derneğince finanse ediliyor.
Moğolistan Milli Üniversitesi Arkeoloji-Antropoloji Bölümü nden 30 kişinin katıldığı, aralarında ülkenin tanınmış arkeologlarından Prof. Dr. Batsaikhan Zagd ın da yer aldığı kazı ekibine, yine tanınmış Moğol arkeolog Prof. Dr. Bor Cugder başkanlık ediyor.
Ekibin, Arhangai vilayeti Haşat ilçesi sınırları içindeki Şevit kurganında kazılara 18 Haziranda başladığını belirten Moğol bilim adamı, kurganın iç içe iki bölümden oluştuğunu söyledi. Dış duvarların bir kenarının uzunluğunun 36 metre, iç duvarların bir kenarının uzunluğunun 24 metre olduğunu açıklayan Prof. Dr. Cugder, Şevit kurganı, şimdiye kadar dünyada bulunan en büyük kurgan dedi.
Prof. Dr. Bor Cugder, Şevit kurganında süren çalışmalar sırasında buldukları heykelin Bilge Kağan a ait olduğunu öne sürdü.
Kısa bir süre sonra heykelin diğer parçalarını bulan kazı ekibinin başkanı Prof. Dr. Cugder, Diğer parçaları da birleştirince, heykelin Bilge Kağan ın heykeli olduğu sonucuna vardık dedi.
Öncelikle Orhun Vadisi, Göktürklerin anayurdu. Bulduğumuz heykel, Bilge Kağan ve Kül Tigin anıtlarına çok yakın mesafede. Kazı yaptığımız Şevit kurganı ile anıtlar arasında sadece 2 kilometrelik bir mesafe var.
Heykelin Bilge Kağan a ait olduğu sonucuna varmamızın bir başka sebebi de heykelde şapka olmamasıdır.
Kazı çalışmalarını organize eden Kül Tigin Derneği Başkanı Davaa Nyamaa ise AA muhabirine yaptığı açıklamada, tarih araştırıldığında Türk ve Moğolların birlikteliğinin, aynılığının görüldüğünü söyledi.
Hun, Türk ve Moğol imparatorluklarını kuranlar aynı kökten geliyor diyen Nyamaa, gerek daha önce ortaya çıkarılan buluntuların, gerekse yeni bulunan Bilge Kağan heykelinin, bu durumu kesinleştirdiğini vurguladı.
Moğolistan, kapalı bir mücevher kutusudur diyen Davaa Nyamaa, bu kutunun açılmasında Moğolistan ve Türkiye nin elbirliği içinde olması gerektiğini, bunun da sadece tarihi ve kültürel alanlarda değil, tüm alanlarda gerçekleştirilmesi gerektiğine dikkati çekti.
Bilge Kağan, 683 yılında doğdu. Babası, Göktürk Devleti ni yeniden kuran İlteriş Kutlug Kağan, annesi İlbilge Hatun dur.
8 yaşında babasını kaybeden Bilge Kağan, 24 yıl boyunca Göktürk Kağanlığı yapan amcası Kapagan Kağan ın elinde büyüdü. Amcası öldüğünde yerine geçen oğlu İnal ı devirerek 32 yaşında Göktürklerin başına geçti.
Devletin yönetimine alan Bilge Kağan, önce iyi bir yönetim oluşturmayı hedefledi. Bu amaçla ordunun başına, 31 yaşındaki kardeşi Kül Tigin i, vezirliğe de Tonyukuk u getirdi.
Gerek milletini yerleşik hayata geçirme, gerekse Türkler arasında Budizm i yayma düşüncelerinden, Tonyukuk un, yerleşik hayata geçen Türklerin güçlü Çin e karşı güçsüz kalacağı ve yenilerek Çinlilere tutsak olacağı , Budizmin de Türk insanındaki hükmetme ve iktidar duygusunu zayıflatacağını, bu dinin ve tapınaklarının ülkeye sokulması halinde Türk milletinin yaşamının sona ereceği uyarıları üzerine vazgeçer.
Kağanlığı döneminde Göktürk Devleti nin sınırları Çin in Şun-Tung Ovası ndan İç Asya da Karaşar bölgesine, kuzeyde Bayırku sahasından Ani Irmağı havalisi ve Batı Demir Kapı ya ulaştı.
Önce veziri Tonyukuk u, ardından da kardeşi Kül Tigin i kaybeden Bilge Kağan ı, Çinlilerle iş birliği yapan bakanı Buyrak Cor zehirledi. Yatağında hasta yatarken, kendisini zehirleten bakan ve yardımcısını öldürten Bilge Kağan 25 Kasım 734 te öldü.
Göktürk yazısı kullanılan anıtın yüksekliği 3.80 metredir. Doğu yüzünde 41 satır, güney ve kuzey yüzlerinde 15 er satır yer almaktadır. Batı yüzünde ise Çince bir yazı bulunmaktadır.
Anıttaki yazıların bazı bölümleri Kül Tigin anıtından aktarılmıştır. Kül Tigin anıtından farklı olarak Kül Tigin in ölümünden sonraki olaylar da anlatılmaktadır. Yollug Tigin tarafından yazılmıştır.
Anıttaki yazılarda, Bilge Kağan ın, yönetimde olduğu süre içinde yaptıkları, halkına öğütleri, savaşları, Türk kültürü ve toplum hayatı yansıtılmaktadır.
BİLGE KAĞAN IN HAZİNESİ 7 YIL ÖNCE BULUNMUŞTU
Moğol arkeologlarının heykelini bulduklarını öne sürdükleri Bilge Kağan ın hazineleri de Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı nın (TİKA) sürdürdüğü çalışmalar sonucunda, 2001 yılında bulunmuştu.
Amerika dan Japonya ya dünyanın tüm arkeologlarının peşinden koştuğu Bilge Kağan hazinesini bulmak için Amerikalılar uyduları da devreye sokmuş ama bir sonuç alamamıştı.
TİKA nın desteğiyle 1997 yılında başlatılan Moğolistan daki Türk Anıtları Projesi çalışmalarına katılan Türk arkeolog ve tarihçiler, 2001 yılında, Bilge Kağan külliyesindeki sunak civarında yaklaşık 4 bin 500 altın ve gümüş parçadan oluşan eserler ortaya çıkarmıştı.
Eserler arasında Bilge Kağan ın anka kuşu motifleriyle süslü tacı da bulunuyor.
Tek parçasına bile değer biçilemeyen hazine dünya mirasları listesinde yer alıyor.