Öfke Kontrolü | Öfke kontrolü nasıl yapılır? | Öfke Kontrolü Testi
ÖFKE DÜŞMAN DEĞİL DOSTUMUZDUR
Öfke görünürde hem kişinin kendi kendini hem de başkalarının kişiyi onaylamamasına neden olduğundan genelde korunulmaya çalışılan bir şey olarak algılanır. Oysa öfkemizden kaçmak onu yok saymak ya da bastırmak yerine bir şeyler yapmamız gerektiğini gösteren bir rehber olarak yaklaşabiliriz.
Öfke haklı ya da haksız anlamlı ya da anlamsız, yararlı ya da yararsız değildir. Öfke sadece vardır. İnsanın olduğu her yerde öfkede vardır. Öfke içimizde hissettiğimiz bir şeydir. Ama her zaman bir nedeni vardır. Herkesin her şeyi hissetmeye hakkı olduğu gibi öfkeyi de deneyimlemeye hakkı vardır. Bu nedenle üzerine düşünmeyi ince bir tahlilden geçirmeyi yani ilgi görmeyi hak eder.
Her şeyde olduğu gibi öfke söz konusu olunca da madalyonun bir ikinci yüzü daha var. Öfke duymak bir sorunun olduğuna işaret eder. Bu tamam. Ancak öfkeyi kontrolsüz bir şekilde açığa vurmak sorunu çözmeyecektir. Tam tersine öfkeyi kontrolsüz bir şekilde açığa vurmak sorunu çözmekten ziyade ilişkideki eski işlemsiz model ve ilişki kalıplarının korunmasına hatta daha da kökleşmesine ve dolayısı ile değişmenin gerçekleşmemesine yol açabilir. Çünkü öfke patlamaları çift arasında duygusal tansiyonu yükseltir. Duygusal tansiyon bir kez yükselişe geçtiğinde taraflar diğer kişiyi değiştirmek adına genellikle hiçbir yararı olmayan hatta zararlı olan davranışların içine düşerler. Bu nedenle de taraflardan her biri kendi benliğini açığa çıkarma ve değiştirme gücünü ve fırsatını elinden kaçırmış olurlar.
Her şeyi açığa vurma, içe atmanın insanı psikolojik tehlikelerden koruyacağı düsturu her zaman doğru değildir. İlişkilerde öfkemizi kontrolsüz bir şekilde dışarıya vurduğumuz zaman kavga etmemize rağmen sonunda haksızlığa boyun eğmeye devam ediyorsak yakınmalarımıza rağmen kendi umutlarımıza değerlerimize ve potansiyelimize ihanet edecek şekilde yaşıyorsak ya da kişinin depresyon, kendine saygı duymama, kendine ihanet etme ve hatta kendinden nefret etme gibi duygular söylemeye başlaması uzun vadede hemen hemen kaçınılmazdır. Sözün kısası öfkelerini etkin olmayan yollarla ifade edenler sonunda öfkelenmeye hiç cesaret edemeyenler kadar acı çekeceklerdir.
Öfkeyi iki şekilde yanlış yönlendiririz. Birincisi kendimizi iyi insan kategorisine yerleştirip orada pozisyon alırız. Kişi bu pozisyonda ne pahasına olursa olsun öfkeden ve çatışmadan kaçmaya çalışır. Ya da öfkesini denetimsiz bir şekilde dışa vurarak etkin olmayan, yapıcı çözüme ulaştırmayan kavga, suçlama ve yakınma pozisyonuna yerleşir.
Bu iki öfke yönetimi görünüşte birbirinden gece ile gündüz kadar ayrı görünseler de her ikisinin sonucunda da ulaşılan nokta aynıdır. Aslında her ikisi de eski mevcut düzeni korumaya kendi hakkımızda açıklığa kavuşmamıza ve sorumluluk almamıza ve ilişkideki denklemin aynı kalmasına hizmet eder. Evlilik ilişkisinde iyi insan, öfkesini saklayan taraf olarak pozisyon alan kişi, yalnızca öfkesini saklamaz. Öfke ile birlikte açık olmasının diğer insanı huzursuzlaştıracağından ya da aralarındaki farkları ortaya çıkaracağından kuşkulanarak düşündükleri ve hissettikleri hakkında açıkça konuşmaktan da kaçınmış olur. Yani kişisel sorumluluk almamış olur. İlişkideki kişilerden biri yada her ikisi bu şekilde hareket ettiğinde açık bir benlik tanımlayamama pahasına öfkeyi ilişkideki sağlıksız uyumu korumaya yöneltmiş oluruz. Bu da kişinin kendi benliği hakkındaki açıklığını yitirmesine neden olur. Bu da kişinin kendi düşünceleri duyguları ve istekleri ile bağlantısının silikleşmesine zemin hazırlar. Paradoks bir şekilde kişi bu şekilde iyi davranmaya devam ettikçe içinde bir öfke ve hiddet deposu oluşur. Kişinin yaşamı idare etmek diğerlerinin duygu ve tepkisinin sorumluluğunu yüklenmek şekline dönüştüğünde kişinin kendi gelişimini sürdürmek ve kendi yaşamına nitelik kazandırmak şeklindeki asıl sorumluluğumuzu feda ettiğimizde ilişkiyi sürdürmek benlik sahibi olmaktan daha önemliymiş gibi geldiğinde öfke kaçınılmaz olarak ilişki sistemine hakim olur.
Öfkemizi verimsiz bir şekilde açığa vurduğumuzda, sonu olmayan ve bizi aşağıya doğru iten bir davranış döngüsüne sıkışıp kalırız. Öfkelenmemize yol açan bir şey olmasına rağmen şikayetlerimizi açıkça dile getirmezsek diğerlerinin sempatilerini kazanmak yerine anlayışsızlıkla karşılaşabiliriz. Bu da öfkemizi ve haksızlığa uğramışlık duygumuzu artırmaktan başka işe yaramaz. Gerçek sorunlar hala tanımlamadan kalır.
Kısacası öfkelendiğimizi bilmek ve bunu başkalarına da doğru bir şekilde duyurmak bir cesaret edimidir. Sorun, öfkelendiğimizde değil statükoyu korumaktan başka işe yaramayan etkisiz bir kavga, yakınma ve suçlama döngüsüne sıkıştığımızda doğar. Bu durumda farkına varmadan kendi zararımıza başkalarını korumaya başlarız.
Diğer taraftan öfkeli kişi tehdit unsuru olarak görülür. Öfkemiz etkisiz ve açık olmayan yersiz ve denetimsiz bir şekilde dile getirmemiz ise sonuçta başkalarını rahatlatabilir. Böylece damgalanmaya hazır hale gelir ve diğerlerine, bizi ciddiye almamaları ve söylediklerimizi dinlememeleri için bahane yaratmış oluruz. Hatta diğerlerinin sakin kalmalarına yardım ederiz. Burada öfke patlamaları diğer kişinin oltadan kurtulmasına kendi sorumluluğundan kaçmasına hizmet eder.
Diğer kişinin inançlarını, duygularını, tepkilerini ve davranışlarını değiştirme çabalarımız sonuç vermeyince hemen eski davranış kalıbımıza dönmeye ve yakındığımız sorunları iyice artırmaktan başka bir işe yaramayan önceden tahmin edilebilen kalıplar içinde tepki vermeye başlayabiliriz. Öfkelendiğimizde duygusallığa kapılarak tepkisel davranma tuzağına düşeriz. Bu başka şekilde davranma seçeneklerimizi elimizden alır. Hatta başka seçenekler olduğunu bile düşünemeyiz. Sonuçta tepki öfkemizi içimize atma modelinde olduğu gibi öfke patlamalarımızda ilişkilerimizdeki eski bildik modelleri korumaktan başka işe yaramaz.
Kısacası öfke patlamaları ve öfke içe atma davranış kalıpları birbirinden çok farklı görünseler bile aslında aynı madalyonun iki yüzünü oluştururlar. Birinde, bir şey söylenip bir şeyler olur diğerinde, söylenmeyip bir şey olmadıktan sonra sonuç yine aynıdır. Sonuçta yaşamımızın niteliği ve yönetimi üzerinde herhangi bir denetimimiz olmadığını acı acı sezinleriz. Önümüzdeki gerçek sorunları açığa çıkarıp ele almayı beceremeyişimiz kendimize duyduğumuz saygıya zarar verir. Ve sonuçta hiç bir şey değişmez.
Öfkemizi en yakın ve en zorlu ilişkilerimizde, tıkanmışlıktan kurtulmak için kullanmayı öğrendiğimizde hayatımızda denetim ve dolayısı ile huzur sağlamaya başlayacağız. Çünkü yakın ailemizin üyeleri ile aramızdaki sorunların ele alınmayışı diğer ilişkilerimizdeki yangınların daha da körüklenmesine yol açar.
Öfke konusu yaşamımızın tüm yönleri ile ilgili olmasına rağmen bu yazıda vurgu aile ilişkileri üzerine yapılmıştır. Çünkü yaşamımızdaki en etkili ve en zorlu ilişkiler aile ilişkileridir.
Öfkeyi ilişkilerimizde olumlu bir değişim ve etkileşim yaratma amacı olarak kullanma yeteneğini geliştirme, zor ama çok zor bir süreçtir. İlişkilerin nasıl işlediği konusunda daha kapsamlı bir anlayış ve bilgiye ulaşmamızı gerektirir. Öfkeyi karşımızdaki kişiyi suçlamak yerine ilişki modellerini değiştirmek için bir başlangıç noktası olarak kullanmayı öğrenmemizi gerektir. Bunu başarabilmek öfkemiz konusunda bilinçli bir şekilde çaba sarfetmek durumundayız.
Bunlardan birincisi: öfkemizin gerçek kaynaklarına kilitlenmeyi ve nerede durduğumuzu açıklığa kavuşturmayı öğrenebiliriz. Bu durumda beni öfkelendiren şey ne? Burada asıl sorun ne? Ne düşünüyor ve ne hissediyorum? Ulaşmak istediğim şey ne? Kimler nelerden sorumlu? Değiştirmek istediğim şey ne? Yapacağım ve yapamayacağım şeyler neler? Bu soruları cevapladığımızda verdiğimiz savaşın ne hakkında olduğunu farkederiz.