Ana Sayfa Bilim Sonluk etkisi (Recency Effect) Nedir? |Hafıza ve Hatırlama
Sonluk etkisi (Recency Effect) yakın zamanda yaşanılan olayların kişiler üzerinde daha büyük ve kalıcı bir etki yaratması olarak tanımlanmaktadır. Aynı zamanda sonralık etkisi olarak bilinen bu psikolojik deyim kişilerin yakın zamanda edindiği bilgileri daha net şekilde hatırlaması olarak da bilinir. Sonluk etkisi kişilerin kararlarını etkileyebilir ve genellikle çoğumuzda görülür.
Sonluk Etkisi Nedir?
Sonluk etkisi 1962 yılında bir psikolog olan Bennet Murdock tarafından keşfedildi. Murdock ardı ardına gelen kelimelerin insanlar tarafından nasıl ezberlendiği veya hatırlandığı konusunda araştırmalar yapıyordu. Araştırmaya katılan deneklere yaklaşık 40 ila 50 kelime sesli olarak okunuyor ve hatırladıkları kelimeleri 1 dakika içerisinde önlerinde bulunan kağıda yazmaları isteniyordu.
Araştırma sonunda Murdock enteresan bir bulguya rastladı. Deneklerin hatırladığı kelimeler listedeki sıralarına göre değişkenlik gösteriyordu. Araştırmaya göre listenin en başındaki kelimeler ve en sonundaki kelimeler daha akılda kalıcıydı. İlk olarak okunan kelimelerin akılda kalmasına öncelik etkisi (Primacy Effect) , son olarak okunan kelimelerin akılda kalmasına ise sonluk etkisi (Recency Effect) etkisi ismi verildi.
Listede bulunan isimlerin hatırlanma oranı ilk kelimeler ve son kelimelerde yüksek, orta kısımda okunan kelimelerde oldukça düşük.
Sonralık Etkisi Nasıl Ortaya Çıkıyor?
Deney katılan kişilerde oluşan bu etki hemen deney sonrasında ortaya çıkıyor. Genellikle deney esnasında dış uyarıcıların olamaması önem arz ediyor. Sonluk etkisinin test edildiği deneylerde kişilerin odakları bozulursa, örneğin test sonrasında 10’dan geriye saymaları söylenirse kişilerde sonralık etkisi gözlenmiyor. Aynı durum öncelik etkisi içinde geçerli oluyor. Tüm bunların dışında öncelik etkisi, sonluk etkisinden daha fazla baskınlık gösteriyor. Denekler listenin başında okunan kelimeleri sonda okunan kelimelere göre daha fazla hatırlıyor.
Sonralık Etkisi ve Psikoloji
Hafıza ve hatırlama konuları üzerinde uzun süredir yapılan araştırmalar sonucunda beynin bu işlerle görevli olan bölgelerinin sonralık etkisi ile ilişkisi olduğu gözlemlendi. Yani sonralık etkisi etrafımızı nasıl algıladığımız ile doğrudan bağlantılı. Buna örnek olarak; bir arkadaşımızın bizle tanıştırmak istediği başka birisini tarif ettiğini düşünelim. Arkadaşımız bizimle tanıştıracağı kişiyi kibar, sevecen, güzel ve sıkıcı olarak tanımlıyor olsun. Sonluk etkisine göre arkadaşımızın tarif ettiği kişi hakkında aklımızda kalan en baskın şey onun sıkıcı birisi olduğudur. Dolaylı gibi gözükse de sonralık etkisi sosyal hayatımızı etkileyebilir.
Tüm bunların dışında sonralık etkisi ve öncelik etkisi karşı karşıya kaldığımız listelerin uzunlukları ile doğrudan bağlantılı. Araştırmalarda deneklerden uzun bir listeyi akıllarında tutmaları istendiğinde genellikle sonluk etkisinin daha baskın olduğu gözlemlenmiş. Ancak bu liste daha kısa bir liste ile değiştirildiğinde, denekler listede bulunan ilk kelimeleri daha iyi hatırlamışlar.
Önceki İçerikPsikolojik Şiddet Nedir? | Şiddet ile Nasıl Başa Çıkılır?
Sonraki İçerikMide Yanması Nasıl Geçer | Mide Yanmasına Ne İyi Gelir?