İsmail Beşikci’yle Çerkesler Üzerine Röportaj – Hülya Yetişen
Hevpeyvîn Nivîskar Tirkî
1864, Türkiye’de genel olarak ‘Çerkesler’ olarak bilinen, Kuzey Kafkas halklarının anavatanlarından ayrılışının, sürgün ve soykırımının atfedildiği yıldır.
Hocam merhaba sizinle daha önce birkaç kez Kürdler üzerine söyleşiler yapmıştık. Bu defa sorularımı Türkiye’de ağırlıklı olarak ‘Çerkesler’ olarak bilinen Kuzey Kafkasya halkları üzerine yöneltmek istiyorum. Ancak toplumlar tarihi, ve önemi nedeniyle, bu sorumu biraz uzun tutacağım.
Umulmadık bir biçimde gelişen ve genişleyen Ruslar 1900’lü yılların başlarında Orta Asya, Kırım, Balkanlar’ı işgal ederek bir imparatorluk olarak Muş-Bingöl’e kadar iniyor. Bazı yerlerde geri çekilmeler olsa da bununla da yetinmeyerek Ekim devrimi ile dünya karasının üçte birine hâkim oluyorlar. Ve bugün Rusya Federasyonu, Putin ile dünyanın süper gücü.
HY-Sizce Ruslar hangi stratejiyle bugünün süper gücü haline geldiler? Kuzey Batı Kafkas halklarından Adigeler, Abhaz ve Abazalar ne tür yanlışlar yaptılar da yok olma durumuyla karşı karşıya kaldılar?
1700’lü yıllardan başlayıp 1800’lü yılların ortasına kadar süren süreçte Kafkas halklarından 2,5 milyon insanın Osmanlı topraklarına sürüldüğüne ilişkin veriler var. Yoğunlukla Kuzey Batı Kafkas halklarının(Adigeler, Abhaz,Abaza ve Ubih) Osmanlı topraklarına sürülmesinin nedeni nedir? Osmanlılar Kuzey Kafkas halklarını neden kabul ettiler?
Osmanlı topraklarına Kafkas halklarının sürgünü 1864’de başladı. Sadece Osmanlı topraklarına değil, Sibirya’ya sürülen Çerkesler de oldu. Sibirya’ya Çeçen ve İnguş sürgünü 2. Dünya Savaşı’nda gerçekleşti. Osmanlı topraklarına Çerkesler iki ana kol halinde girdiler. Karadeniz yoluyla (Karadeniz kıyısındaki birçok yerden sürgün yolculuğu oldu, Tuapse, Soçi vd.) ve Balkanlar yoluyla.Balkanlar’a yerleşimde de Hıristiyan nüfusa bariyer olma durumu vardı. İstanbul-Marmara çevresi yerleşimde de saray muhafızlığı durumu Çerkeslerin, kendi öz yurtlarından devlet terörüyle koparılıp, dünyanın dört tarafına savrulmaları, etnik temizlik çerçevesinde değerlendirilebilir.
Topraklarından sürülen Kuzey Kafkas halklarından bazı kişiliklerin daha sonra Osmanlı toprakları içinde yaşayan diğer halkların imhasında öncülük ettiğine ilişkin bazı tarihsel veriler var. Örneğin İsmail Beşikçi Vakfı tarafından 2015’ta yayınlanan “Yüzyıllık Ah, Toplumsal Hafızanın İzinde, 1915 Diyarbekir” isimli kitapta Ermeni Soykırımını yöneten Dağıstanlı Diyarbekir Valisi Dr. Reşit’ten söz ediliyor.
Saddam Hüseyin’in de 1988 Enfal Kürd katliamında Filistinlileri kullandığı biliniyor.
Katliama uğrayan halkların bireyleri neden başka halkların katliamında, yurtlarından sürülmesinde öncülük rolü oynuyor? Bunun psikolojik, toplumsal dayanakları nedir ?
Yine, İBV tarafından yayınlanan Cemal Temel’in “1916 Kürd Tehciri” adlı kitabında,1915 Ermeni Soykırımından sonra 1916 ‘da 800 binden fazla Kürd’ün tehcire uğradığını, Ermenilerden ve Kürdlerden boşalan coğrafik alanlara Kafkasya ve Balkanlar’dan göçertilen Türk kökenlilerin yerleştirildiğinden bahsediliyor. Kitapta Yaşar Kemal ve Ruhi Su’nun ailelerinin de tehcire uğrayan aileler arasında olduğundan söz ediliyor.
Sizce Kuzey Kafkas halkları bu tarihi gerçekliğin bilincinde midir?
Batı toplumunda Kürd ve Ermeni tarihini inceleyen çokça araştırmacı var. Ancak Çerkes tarihini inceleyen Batılı çok az toplum ve tarihçi bilimci var. Batılılar neden Çerkes toplumunu ve tarihini pek incelemiyor, inceleme gereğini duymuyor?
KuzeyKafkas halkları dillerinin yaşaması, yaşatılması konusunda yoğun bir çaba içinde olmalıdır Kuzey Batı Kafkasya halklarından Adigeler, Abhazlar, Abazalar, Ubihler ve Kuzey Doğu Kafkasya halklarından Çeçen ve İnguşlar, Karaçay-Balkar ve Dağıstan-Osetliler destanları konusunda bilgi sahibi olmaları gerekir. Bu halklar önce kendileri tarihsel ve toplumsal gelişmeleri incelemelidir. 1864 teki Osmanlı topraklarına sürgün, sürgünlerin nasıl yaşandığı, sonuçları vs. önce bu halklar tarafından incelenmelidir. Ondan sonra Batılılara, ‘Neden Çerkesleri incelemiyorsunuz?’ şeklinde bir soru sormak anlamlı olabilir.
Çerkes Ethem olayını nasıl değerlendirmek ve görmek gerekiyor?
Beşinci akşam, konuk sayısı epeyce azalmıştı. Ben de kürsüyü, konuşmacıları daha iyi görebilmek için ön sıralarda oturmaya başladım. Aslında birinci, ikinci sıralarda da çok boş yerler vardı.
Bu söyleşi, Kuzey Batı Kafkasya Adige halklarından babam Mehmet Yetişen‘in şahsında topraklarından zorla sürülüp sürgün edilen, talan ve katliamlara uğrayan tüm Kafkas halklarına bir vefa borcu olarak okunmalı.
Partîyên Kurdistanî Li Amedê , Di Roja Ala Kurdistanê De Ji Şer Re gotin ‘’Na’’
PİRADELAL & PİRABELEK