Bir kamyon şarabı taşıdım
'Bir kamyon şarabı taşıdım'
Kavaklıdere'nin patronlarından Ali Başman, çalışanlar toptan ayrılınca bir kamyon şarabı sırtında taşımak zorunda kalmış. Başman'a göre şarapta aile mutlaka işin içinde olmalı.
Yaşlıların evlerine, özel hayatlarına saygılı olacak şekilde geliştirilen sensörleri duvarlara yerleştirdiklerini ifade eden Jimison, bu sayede onların kalp ritminiTürkiye’nin en önemli şarap üreticilerinden Kavaklıdere’nin öyküsü şirketin kurucusu Cenap And’ın, ekonomi öğrenimi yaptığı Avusturya’nın başkenti Viyana’dan dönüşüyle başlar. Eğitim gördüğü ülkenin müzik ve şarap kültürüne çok özenen Cenap Bey’in “Neden benim ülkemde de olmasın?” düşüncesiyle kolları sıvaması ve 1929’da Ankara’da yaşayan bir Macar şarap ustasının da devreye girmesiyle Kavaklıdere şaraphanesi kurulur.
Cenap Bey, yeni girişiminden para kazandıkça bunun bir kısmının da bir müzik vakfının kuruluşuna tahsis edilmesine karar verir. İlk eşi Sevda Hanım’ı bir trafik kazasında kaybeden ve kendisi de 1982’de vefat eden Cenap And bürokratik işlemler nedeniyle çok istediği vakfın kuruluşunu göremez. Vakfın kuruluşunu gerçekleştirmek de Cenap Bey’in ikinci eşi Cevza Hanım’a düşer. Cevza Hanım, eşinin isteğini yerine getirir ve kurduğu vakfa “Sevda Cenap And” ismini verir.
Eşinin vefatından sonra işin başına geçen Cevza Hanım, Cenap Bey’in iki evliliğinden de çocuğu olmadığı için yardıma kardeşi Mehmet Başman’ı çağırır.
Bir süre iki kardeşin yönettiği Kavaklıdere’de ikinci nesil devreye 1980’li yıllarda girer. Halen Kavaklıdere Şarapları’nda yönetim kurulu murahhas azası olan Ali Başman 1984’te şirketin İstanbul Kasımpaşa’daki deposunun muhasebesinde asgari ücretle işe başlar. Üniversite yıllarında ‘gidip gelip takip ettiği aile işi’ artık resmi işi olmuştur. Ailenin “yüzmeyi öğrenmesi” için arkasından suya ittikleri Ali Başman o günleri “Beni depoda korkunç bir ekibin içine bırakıverdiler. Yani kurt satıcılar ve bir genç çocuk” sözleriyle anlatıyor. Prim sisteminde, kârlılıkta, satışta, organizasyondaki problemleri gençliğin verdiği heyecan ve ataklıkla çözmeye çalışan Ali Başman’a çalışanlardan direniş gelir.
“Çalışanlar bana rest çekiyor. Genciz ya resti de görüyoruz” diyen Başman olanları şöyle anlatıyor:
“Çalışanlara diyorum ki sistem değişecek. Onlar hayır diyor, ben olacak diyorum. Gideriz diyorlar. Gider misiniz diyorum, bir bakıyorum gidiyorlar. En büyük rakibimiz Doluca’ya gidiyor hepsi. Ve ben beş kamyon, bir depo ve 1000-1500 müşteriyle tek başıma kalıyorum. 25 yaşındayım. Kardeşim benden iki yaş küçük, bir de ofisboyumuz var. İşin de yürümesi lazım. Gazetelere ilanlar verip kim gelirse gelsin alıyoruz şoför olarak. Ama tabii bu sefer de hırsızlık, uğursuzluk ortaya çıkıyor. Bu sefer kamyonlarla çıkmaya başlıyorsunuz. Korkunç bir harala gürele gidiyorsunuz. Örneğin Ankara’dan şarap gelirdi. Bir kamyon şarabı hamal gibi çalışıp kasa kasa taşıyarak depoya koymuşumdur. Oradan müşteriye gitmişimdir. Her şeyi yavaş yavaş öğrenerek sistem kurduk. Sonra yavaş yavaş satış sistemini Antalya’ya, İzmir’e, Marmaris’e, Türkiye’nin değişik yerlerine yaymaya başladık.”
Daha sonra 1987’nin sonunda evlilik; Kavaklıdere’deki arsanın satılıp şehir dışında yeni fabrikanın kuruluşunda merkezdeki ekibe yardım için Ankara’ya döner. İç piyasaya yönelik satış işini o noktadan sonra kardeş Murat Başman alır. Ali Başman ise bugün işin ağırlıklı olarak üretim cephesiyle ilgileniyor.
Bugün Kavaklıdere’nin iki ortağı var: Biri Başman ailesi. Cenap Bey’in hisseleri ölümünden sonra ikinci eşi Cevza Hanım’a intikal etmiş. Çocuğu olmayan Cevza Hanım’ın hisseleri de, 1988 yılındaki vefatının ardından Başman ailesine geçmiş. Bu hisseler bugün kurucu Cenap And’ın soyadını taşıyan bir şirketin bünyesinde bulunuyor. Geri kalan hisseler ise Sevda Hanım’ın ailesine kalmış.
Kavaklıdere’nin yönetimin kurulunda iki aile de temsil ediliyor. Üyelerin beşi Başman ailesini temsil ediyor. Diğer iki üye ise Sevda Hanım’ın ailesinin temsilcileri. Ali Başman bu nedenle sıkıntı yaşamadıklarını belirterek “Bence sıkıntıdan öte bir yerde otokontrol mekanizması da çalıştırılmış oluyor. Biz iki blok olarak değil hep birlikte hareket ederiz. Çok uyumlu çalışırız” diyor.
‘Hiç oylama yapmayız’
“Hiç farklı görüşler olmuyor mu?” sorusuna ise şu yanıtı veriyor:
“Tabii ki fikir ayrılıklarımız olacaktır. Kardeşimle bile olaylara farklı baktığımız oluyor. Ama sonuçta fikir sahibi kendini iyi izah edebiliyorsa, o zaman sorun kalmıyor. Oylama yapıp kim çoğunlukta ise onun dediği olsun diye bir şey olmaz. Hiçbir zaman oylama da yapmayız.”
Ali Başman şirkette çalışmaya başladığından bu yana ikna süreci uzun bir olay yaşanmadığını belirterek “Benden önce olmuş. Ankara’da kalalım kalmayalım tartışması epey uzun sürmüş. İstanbul’a, Tekirdağ’a ya da başka bir bölgeye gidelim diye uzun uzun konuşulmuş ama Ankara’da kalınmış. Orta Anadolu üzümlerini kullandığımızdan ve lojistik açıdan çok merkezi olduğu için Ankara’da kalınmış” diyor.
Kavaklıdere’nin, Ankara’nın göbeğindeki arsası satılırken aralarında Koç Grubu’nun da bulunduğu birkaç büyük grup ilgilenmiş. Hatta ilk başta arsayla birlikte şarap işini satın almayı düşünenler de olmuş. Ancak yaptıkları araştırmada ‘şarap işinin hiçbir zaman kurumsal olamayacağı” sonucuna ulaşınca da bu hevesten vazgeçmişler. İlk başta tüm çalışanlarıyla birlikte 50 kişilik bir aile şirketi olan Kavaklıdere’de 10 yıl önce fabrika sayısı üçe, çalışan sayısı da 450’ye ulaşınca kurumsallaşma konusu yeniden gündeme gelmiş. Ancak yine aynı sonuca varılmış.
Ali Başman da şarap işinin hiçbir zaman kurumsal olamayacağını düşünüyor ve şunları söylüyor:
“Mutlaka ailenin sahip çıkması lazım. Şaraptaki olay nedir biliyormusunuz? Yapacağınız bağcılık yatırımı var. Bunu devreye soktuğunuz zaman bağ dikiminden kadehe gelmesi minimum 10 sene. Bu, profesyonel yapıda çok zor. Profesyonel yapıda, krizler, şunlar bunlar, kopmalar oluyor. Yani tam bir bağlılık olmuyor. Ama aile işi olursa, bu sizin işiniz, mecbursunuz başında durmaya. Dünyada da böyledir. Tabii büyük gruplar var ama çoğunluğu aile şirketidir. Büyük grupların geçmişinde de aile şirketleri vardır.”
Kavaklıdere’de yüzde 100 kurumsallığı olamayacağı düşüncesinde birleşilince, yarı kurumsallığın peşine düşülmüş. Başman yarı kurumsallığı anlatırken “Hem profesyonel ekipleriniz olacak, hem de siz yönetim olarak operasyonda da bulunacaksınız. Profesyonellerimiz de var ama şarap yapımında da, bağda da, tadımda da bulunurum. Tadımın hepsinde bulunurum. Kardeşim de iç satışın başındadır. Babam ise sadece şaraba, tuz biber katma işlerine karışır” diyor.
Başman, şarap işinde yüzde 100 kurumsallaşmanın mümkün olmayacağını düşünse bile ileride bu nedenle ciddi bir tıkanma olabileceğini kabul ediyor. “Bugünkü aynı model gidecek gibi görünüyor” diyor ve şunları kaydediyor:
“Belki şirketteki profesyonel sayısı ve yetkileri arttırılabilir. Şu an onu vermeye çalışıyoruz ama işin içinde ve devamlı operasyonda olduğunuz sürece de o biraz zor oluyor. Bir de bizim işin niteliği nedeniyle ailenin içine kaynaşabilecek profesyoneller arıyoruz. Öyle 5-10 sene çalışır giderim diyenleri değil.”
Kavaklıdere’ye hanım eli değiyor
Ali Başman, Kavaklıdere’de kadınlardan oluşan dört kişilik bir üretim ekibiyle çalışıyor. Hangi şarabın hangisiyle karıştırılacağına, piyasaya çıkacak ürüne bu ekip karar veriyor. Bir de kendilerine danışmanlık yapan bir Fransız önolog var. Ayda bir kere Türkiye’ye gelen önolog ve ekibi bir dönemde bağlara gidiyor, bir dönem şarap tadıyor, bir dönemde fıçılara bakıyor. Üretim ekibi aynı zamanda yılın 150 günü her biri sabah saat 09.00’da başlayıp saat 16.00’da sona eren tadım seansı yapıyor.
Başman ekibin kadınlardan oluşmasını “Öyle denk geldi” sözleriyle açıklarken, kadınların daha çalışkan ve disiplinli olduklarını da kabul ediyor. Yönetimdeki Başman kardeşlerin 17 yaşında iki, 21 yaşında bir kızı var. Büyük kızının kendisiyle bağları gezdiğini ve tadım yaptığını belirten Başman’ın sözlerinden bugün Kavaklıdere’ye üretim ekibi olarak değen ‘hanım eli’nin, fazla uzak olmayan gelecekte de yönetim ekibi olarak değeceği anlaşılıyor.
ve motor fonksiyonlarını yazılım programlarıyla takip ettiklerini bildirdi. Uyku halindeki yaşlıların aktivitelerini bile takip ettiklerini vurgulayan Jimison, hastalıklarda erken teşhisin önemine işaret etti.
Bir kilogram ağırlığındaki hava yastığının yaşlıların ergonomik şekilde kolayca taşıyabilecekleri şekilde geliştirildiğini ifade eden Tamura, “Yaşlılar için otomobillerdeki gibi hava yastığı geliştirdik. Taşınabilir hava yastığı düşme anında açılarak kırıkları engelliyor” diye konuştu.(AA)