Folik asit(vitamin-b9) - PDF
Download "Folik asit(vitamin-b9)"
1 Folik asit(vitamin-b9) Emilimi metabolizması ve fonksiyonları Emilimi,metabolizması,fonksiyonları Homosistein metabolizması Eksikliğinde trombotik ve artriel hastalıklar Emilim için folik asit besinlerde iken monoglutamata hidroliz edilir. Bağırsak mukoza hücreleri tarafından emilmektedir. Serbest folik asit ince bağırsağın proksimal kısmından daha hızlı olmakla beraber tüm ince barsak boyunca absorbe edilmektedir. Fakat emilim yeri esas olarak jejunumdur. Bu folatlar kana karışmak için tekrar monoglutamata dönüşürler. Poliglumatlar memeli hücre zarlarından geçemezler. absorbe edilmiş monoglutmatlar hücre plazmasına taşınarak orada poliglutamada dönüşerek depo edilir. Daha sonra ise gereken yerlere giderek metabolizma edilirler. Folik asit bakteriler tarafından da sentezlenmektedir. Sentez olayında ATP CoA ve β-amino benzoik asitle reaksiyona girer daha sonra pteriol mono glutamatik asit oluşur. 1
2 Sülfonomidlerin β-amino benzoik asidin anologu bilinmektedir. Sülfanilamidlerin aşırı olduğu ortamda β-amino benzoik asitin yerine geçerek folik asitin sentezini önlemiş olur. Uzun süre sülfonilamid kabul eden hastalarda bağırsak florası bozulduğundan, ileride folik asit yetersizliği ortaya çıkabilir. Folik asidin esas etkili olan sekli 5,6,7,8- tetrahidropteriolglutamatik asittir. Önce pteriolpoliglutamik asit konjugaz etkisi ile 7,8- dihidropteroilmonoglutamik asit üzerinden 5,6,7,8-tetrahidrofolik aside dönüsür. Folik asit tek basına folik asit seklin de etkisini göstermez fakat bu madde dokular da enzimatik olarak tetrahidrofolik aside redüklenir. Tetra folik asit ise folik asitin koenzim seklidir. Tetrahidrofolik asit (koenzim F)bir karbonlu birimlerin enzimatik reaksiyonların da oksidasyon ve redüksiyonla birbirlerine değişmesinde görev yapar. Folik asit koenzimi (solda) ve anti kanser ilacı metotraksat yapı olarak birbirlerine çok benzerler. Bunu sonucu olarak metotraksat, folat kullanan pekçok enzimin yarışmalı inhibitörüdür. Tetrahidrofolik asidin hücre bölünmesi ve büyümedeki etkisi bu maddelerin bağımlı olduğu enzimlerin purin ve timin sentezine katılmasındadır. Folik asidin yetersizliğinde kırmızı kan hücrelerininde artış görülür. Çünkü mitozis olayı bu vitaminin noksanlığında artar, böylece olgunlaşmamış kan hücrelerinde artış görülür, bundan dolayı megablastlar ortaya çıkar. Homosistein metabolizması ve folik asit eksikliğinde oluşan arteriyel ve trombotik hastalıklar Folik asit yetersizliğinde insan ve hayvanlarda leukopeni, megablostik anemi, iştahsızlık, zayıflık, gingivitis ve daire görülür. 2
3 Homosistein, vücutta methionin metabolizması esnasında oluşan ve sülfür grubu içeren bir esansiyel olmayan aminoasittir. Vücutta remetilasyon ile tekrar methionine ya da transsülfirasyon ile cystathionine dönüştürülür. Homosistein, diyetle alınan ve endojen proteinlerden sentezlenen esansiyel bir aminoasit olan metioninin metil grubu alınmış bir türevidir. Normal hücre içi homosisteinin yaklaşık %50'si iki remetilasyon yoluyla tekrar metil grubu alarak metionine çevrilir ki, bu yollar; Homosistein vitamin B-9 bağımlı sistatyonβ sentetaz enziminin katalizlediği bir reaksiyonla sistatyona transsülfürlenebilir. Sistatyon, glutatyon gibi hücre içi tiol içeren birçok majör biyolojik bileşiğin sentezinde gerekli olan sistinin kaynağıdır. En sonunda, sistatyon ve diğer sülfür içeren aminoasitler su ve sülfata metabolize edilerek idrarla atılırlar. Metionine dönüşme basamağı Nükleik asit metaboliz ması Glutatyon metaboliz ması Gen regülasyonu Sistein metabolizması Vitamin B12 bağımlı metionin sentetazın katalize ettiği bir reaksiyonda bir metil grubunun 5-metiltetrahidrofolat tan (5- MTHF) homosisteine transferi. homosistein metabolizmasında transsülfirasyon işlemini yapan enzimin eksikliğinde oluşan ve plazma homosistein seviyelerinin aşırı arttığı konjenital homosistinüride hayatın erken yaşlarında meydana gelen ve hızla ilerleyen damar hastalıkları görülmektedir. 3
4 Son yıllarda yüksek homosistein seviyesi ile koroner ve diğer vasküler hastalıklar arasındaki ilişkiyi gösteren ve böylece kardiyovasküler hastalıklar için bağımsız bir risk faktörü olan homosistein ile ilgili birçok çalışma yapılmıştır. Ayrıca akut koroner sendromlu (AKS) olgularda artmış plazma homosistein konsantrasyonu ile beraber erken ve geç kardiyak olayların da arttırdığı gösterilmiştir. Homosistein konsantrasyonu yaşla birlikte devamlı olarak yükseldiğinden; kardiyovasküler hastalıklar için önemli bir risk faktörü olabilir. Yeni epidemiyolojik çalışmalar ise, orta derecede artmış plazma homosistein konsantrasyonunun ; hem koroner arter hastalığı (KAH) gibi aterosklerotik damar hastalıklarının gelişmesini hem de venöz sistemde trombüs oluşumunu kolaylaştırıcı etki gösterdiğini bildirmektedir. yüksek homosistein düzeyi ve venöz tromboz arasındaki birliktelik kadınlarda erkeklerdekine göre daha belirgindir. Sebepler arasında klinik veya subklinik folat eksiklikleri ve renal fonksiyon bozukluğu gibi durumlar da gösterilebilir. İstenmeyen kardiyovasküler olaylar ve plazma homosistein düzeyleri arasındaki ilişki yaşlı popülasyonda da bulunmaktadır. Folik asit desteği homosistein seviyesini düşürebileceği gibi vitamin B12 ile beraber verilmesi irreversibl nörolojik hasarların önlenmesi açısından önemli olabilir. MCV (OEH) artışlı saptanan anemili olguların %30-50 sinde folat, B12 vitamini veya ikisinin birlikte eksikliği söz konusudur. Megaloblastik anemi deyimi pernisiyöz anemili hastaların kemik iliğinde görülen anormal ve büyük eritrosit öncülerin 1880 yılında Ehrlich tarafından megaloblast olarak tanımlanmasına dayanmaktadır. 4
5 Megaloblastik anemiler anormal DNA sentezine bağlı olarak çekirdek olgunlaşmasında gecikme, buna karşılık normal RNA sentezi dolayısıyla sitoplazma olgunlaşmasının etkilenmemesi nedeniyle çekirdeksitoplazma arasında oluşan uyumsuzluk sonucu oluşur. Folik asit eksikliğine bağlı megaloblastik anemi sık görülür ancak nörolojik bozukluklar yoktur. Homosistein yüksekliğiyle birlikte olan serebral ve kardiovasküler hastalıklar folik asit desteğiyle azaltılabilir. Perikonsepsiyonal olarak folik asit desteği nöral tüp defektleri oluşumunu önler. Annelerde özellikle demir eksikliğiyle birlikte sık görülür. Talasemi taşıyıcısı olan annelerde ihtiyaç daha fazladır. Folat desteği yapılmayan prematürelerde folat eksikliği sık görülür. Büyük çocuklarda folat eksikliği nedeni sıklıkla malnütrisyondur. Orak hücreli anemi, talasemi major, hepatitli hastalar, HIV infeksiyonu olanlar ve malabsorbsiyonlu hastaların folat ihtiyaçı artmıştır. Bazı ilaçlar da folat eksikliğini arttırır. Gerek folat gerekse kobalamin eksikliklerinde ortaya çıkan megaloblastik anemi eksik olan vitaminin yerine konması ile düzelmektedir. Kobalamin eksikliğine bağlı olarak gelişen megaloblastik anemi,nöropatilerin artması gibi bir sakıncası olmakla birlikte, B12 vitamini verilmeksizin farmakolojik dozlarda folik asit verilmesi ile de düzelebilmektedir. Folik asitin esas emilim yeri neresidir;ve folik asit ne şekilde emilir. Folik asitin kanser tedavisinde kullanımı ne şekilde yapılmaktadır. Sülfamonidler ve folik asit ilişkisini açıklayınız. Homosistein nedir;hangi kimyasal reaksiyonlar sonucu hangi maddelere dönüşür. Homosistein hangi hücresel metabolitik döngülere katılır. 5