Global ekonomik kriz, büyük ülkeleri ekonomik olarak geriletirken, gelişmekte olan ülkelerin parasının değerinin yükselmesine neden oluyor
01 Ekim 2010 Cuma 18:16
Ekonomik kriz gelişmiş batı ekonomilerini yavaşlatıp durgunluğa sürüklerken, ekonomileri hızla büyüyen gelişmekte olan ülkelere yüklü sıcak para girişine ve gelişmekte olan ülkelerin parasının değerinin yükselmesine neden oluyor.
Ekonomik aktivitesi gelişmiş ülkelere göre daha cazip olan gelişmekte olan ülkelere yaşanan bu sıcak para girişi, hükümetleri ulusal paranın değerini düşürmek için mücadeleye sevk ediyor. Birçok gelişmekte olan ekonomide milli paranın aşırı değerli olduğuna dair uyarılar yapılıyor.
Gelişmekte olan ülkelerin büyüme performanslarının, gelişmiş ülkelere göre daha yüksek olması kendisine daha fazla kazanç arayan sıcak paranın yönünün gelişmekte olan ülkelere kaymasına neden oluyor. Ayrıca gelişmiş ekonomilerde faiz hadlerinin dip seviyelerde seyretmesi daha yüksek faiz veren bu ülkelere portföy yatırımlarını çekmeye devam ediyor.
ABD'nin gevşek para politikalarını krizden çıkışta stratejik olarak kullanması da, gelişmekte olan ülkelere özellikle bakir olan Uzakdoğu ve Asya piyasalarının cazibesini artırırken, bu ülkelere yaşanan para girişleri milli paraların değerini güçlendiriyor. Güçlü bir milli para ise uluslararası ticarettin ihracat bacağında ülkeleri zora sokuyor.
Dünyadaki birçok merkez bankası ülkesinin rekabet gücünü artırmak amacıyla kendi parasının değerini diğer ülke paralarının değeri karşısında ucuzlatmak amacıyla önlem alıyor.
İlk olarak Japonya'nın altı yıl aradan sonra başlattığı kura müdahale hamlesi sonrasında Brezilya, Güney Kore, Tayvan ve Malezya gibi ülkeler para piyasalarında önlem almaya çalışıyorlar.
Gelişmiş ya da gelişmekte olan merkez bankalarının rekabet için yerel paralarının değerini düşürme yarışında olmaları, adı tam olarak konulmasa da ekonomiler arasında bir "kur savaşını" başlatmış durumda. Milli paranın değerini güçlendirmek ulusal bir stratejiye dönüşmüş durumda...
Küresel finans krizinin etkisi tüm dünyaya yayılmaya başladığı andan itibaren, krizin etkilerinden daha çabuk sıyrılarak hızlı büyümek isteyen hükümetlerin düşük kuru tercih etmesi sonucu yayılan kur savaşı neredeyse tüm dünyayı sardı. Tüm dünya ülkeleri daha fazla ihracat yapmak ve ithalatını dengelemek adına milli parasının değerini düşürmeye çalışıyor.
Kur savaşlarının fitilini ABD-Çin arasında başlayan para savaşları ateşlemişti. Çin, kendi ürünlerinin küresel fiyatlarını düşük tutmak için ulusal para birimi yuanın dolar karşısında değer kazanmaması için adım atarak, 2008 yılının sonundan itibaren yuanın değerini ABD Dolarının karşısında dondurmuştu. Kur savaşının başlangıcı olarak kabul edilen bu gelişme ile birlikte diğer ülkelerde, ihracatta zora girdikleri gerekçesi ile para birimlerine müdahale etmeye başladılar.
Bu yılın marta ayında ABD, parasının olması gereken değerin altında tuttuğunu, bunun da Çin'in ihracatına haksız bir rekabet üstünlüğü sağladığı gerekçesiyle Çin'i suçlamıştı. ("ABD-Çin Para Savaşları" başlıklı haber analiz yazımız)
ABD-Çin arasında yaşanan kur savaşlarında gelinen son nokta ise; ABD kongresinden Çin mallarına gümrük tehdidi oldu. Çin'in para biriminin değerini düşük tutarak ticari avantaj sağladığını öne süren Amerikan Kongresi üyeleri, Çin mallarına gümrük getiren yasa tasarısını onayladı. Yasa tasarısının tam olarak yasalaşması için Başkan Obama'nın imzası bekleniyor. Çin, ABD'nin Kanada'dan sonra en büyük ticari ortağı durumunda. Böyle bir tasarının yasalaşması gerek ABD ekonomisinde, gerekse Çin ekonomisinde ciddi sonuçlar doğuracaktır. ABD'nin daha öncede başvurduğu bu tehdidin yasalaşma ihtimalinin zayıf olduğunu belirtelim...
Kur savaşları sonucu yaşanan sıcak para harekâtından en muzdarip ülke, ekonomisinin yapısı Türkiye'ye benzetilen ve Türkiye'nin "ikiz kardeşi" olarak adlandırılan Brezilya. Ülkeye sıcak para girişinin artarak devam etmesi Brezilya parası realin dolar karşısında en çok değer kazanan para olmasına neden oldu.
Brezilya geçtiğimiz aylarda sıcak para akışını kesmek için ülkeye giren sıcak para üzerine "tobin vergisi" koymuştu. Son gelinen noktada ise; sıcak para girişinin halen devam etmesi, realin değerlenmesini sağlıyor. Bu nedenle Brezilya sermaye girişlerine uyguladığı vergi oranını artırmaya çalışıyor. Brezilya merkez bankasının günlük 1 milyar dolarlık döviz almasına rağmen realin değerlenmesi durdurulamıyor.
Kur savaşları Brezilya ekonomisi dışında birçok ülkeyi etkilemeye devam ediyor. Rusya, milli parası rublenin yılbaşından buyana yüzde 20 değer kazanması üzerine piyasalara ruble satacağını açıkladı. Avustralya, İsviçre, Polonya, Endonezya ve Kolombiya ekonomilerine giren sıcak paranın bir gün istikrarsızlığa neden olacağı endişesiyle piyasalara müdahale eden ya da müdahale edeceğini açıklayan diğer ülkeler.
Bundan sonrası için global ekonomide endişe edilmesi gereken ise; kur savaşlarının ardından, zaten gizliden gizliye yaşanan ticaret savaşlarının ayyuka çıkmasıdır.
Dünya ülkelerini isteyerek ya da istemeyerek etkisi altına alan bu kur savaşlarında Türkiye'nin yeri neresi? Türkiye ekonomisi sıcak para harekâtında ve kur savaşlarında hangi noktada... Bunları bir sonraki haber analiz yazısında irdeleyeceğiz...
Güncelleme Tarihi: 07 Ekim 2010, 13:13