b"\n_START_ARTICLE_\nMalleus Maleficarum\n_START_PARAGRAPH_\nMalleus Maleficarum (M\xc5\x82ot na czarownice) \xe2\x80\x93 katolicki traktat na temat czarownictwa, spisany przez dominika\xc5\x84skego inkwizytora Heinricha Kramera, by\xc4\x87 mo\xc5\xbce we wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z innym inkwizytorem Jakobem Sprengerem (obaj byli profesorami teologii). Tekst ten zosta\xc5\x82 po raz pierwszy opublikowany w 1487 i sta\xc5\x82 si\xc4\x99 znany jako podr\xc4\x99cznik \xc5\x82owc\xc3\xb3w czarownic od XV do XVII wieku. By\xc5\x82 uwa\xc5\xbcany za jedno z podstawowych kompendi\xc3\xb3w o czarach, czarownicach i ich zwi\xc4\x85zkach z Szatanem. _NEWLINE_Dzie\xc5\x82o to wywiera\xc5\x82o olbrzymi wp\xc5\x82yw w swoim czasie i przez kilka kolejnych stuleci. Po\xc5\x9br\xc3\xb3d autor\xc3\xb3w pisz\xc4\x85cych o czarownictwie, traktat ten cieszy\xc5\x82 si\xc4\x99 ostatecznym autorytetem. Pod koniec XVI wieku jego rol\xc4\x99, jako teoretyczny autorytet w katolickim \xc5\x9bwiecie, zast\xc4\x85pi\xc5\x82y Daemonolatreiae libri tres autorstwa \xc5\x82owcy czarownic Nicholasa R\xc3\xa9my'ego oraz Disquisitiones Magicae napisane przez jezuit\xc4\x99 Martina Del Rio.\n_START_SECTION_\nAutorstwo\n_START_PARAGRAPH_\nTradycyjnie za autor\xc3\xb3w uwa\xc5\xbcani s\xc4\x85 dwaj dominika\xc5\x84scy inkwizytorzy Heinrich Kramer i Jakob Sprenger, tak jak sugeruje sam tekst ksi\xc4\x85\xc5\xbcki. Ju\xc5\xbc od pierwszego wydania, w Apologii, b\xc4\x99d\xc4\x85cej rodzajem wst\xc4\x99pu lub przedmowy, wskazany jest Jakob Sprenger i jego niewymieniony z imienia wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownik. Aprobata uniwersytetu kolo\xc5\x84skiego, za\xc5\x82\xc4\x85czana do tekstu wskazuje  zar\xc3\xb3wno Sprengera, jak i Kramera. Wydania drukowane sprzed 1519 nie wskazywa\xc5\x82y autor\xc3\xb3w na stronach tytu\xc5\x82owych, p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze wymieniaj\xc4\x85 zazwyczaj obu autor\xc3\xb3w lub samego tylko Jakoba Sprengera. Obecnie nie budzi \xc5\xbcadnych w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci autorstwo Kramera, natomiast udzia\xc5\x82 Sprengera w powstaniu dzie\xc5\x82a jest przedmiotem kontrowersji w\xc5\x9br\xc3\xb3d badaczy. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 badaczy uwa\xc5\xbca ksi\xc4\x99g\xc4\x99 za wy\xc5\x82\xc4\x85czne dzie\xc5\x82o Kramera bez jakiegokolwiek udzia\xc5\x82u Sprengera, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 uwa\xc5\xbca, \xc5\xbce Kramer by\xc5\x82 w zasadzie autorem wy\xc5\x82\xc4\x85cznym, ale Sprenger zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na firmowanie dzie\xc5\x82a swoim nazwiskiem i napisa\xc5\x82 Apologi\xc4\x99 (czyli wst\xc4\x99p lub przedmow\xc4\x99)_NEWLINE_, a jeszcze inni uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce nie ma podstaw do negowania wsp\xc3\xb3\xc5\x82autorstwa Sprengera, cho\xc4\x87 na og\xc3\xb3\xc5\x82 potwierdzaj\xc4\x85 dominuj\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 Kramera.\n_START_SECTION_\nWydania\n_START_PARAGRAPH_\nMalleus by\xc5\x82 wielokrotnie wydawany (do 1520 roku ukaza\xc5\x82o si\xc4\x99 jego 13 edycji, a w latach 1574\xe2\x80\x931669 by\xc5\x82o ono wydawane a\xc5\xbc 16 razy zar\xc3\xb3wno w krajach katolickich, jak i protestanckich). Tekst Malleusa by\xc5\x82 pierwotnie poprzedzony papiesk\xc4\x85 bull\xc4\x85 Summis desiderantes wydan\xc4\x85 przez papie\xc5\xbca Innocentego VIII 5 grudnia 1484, kt\xc3\xb3ra liczy\xc5\x82a oko\xc5\x82o 1000 s\xc5\x82\xc3\xb3w i by\xc5\x82a jednym z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych dokument\xc3\xb3w papieskich na temat czar\xc3\xb3w. Bulla ta wymienia Sprengera i Kramera (nazywaj\xc4\x85c ich Iacobus Sprenger i Henricus Institoris) potwierdzaj\xc4\x85c ich uprawnienia inkwizytorskie na obszarze prowincji ko\xc5\x9bcielnych Bremy, Kolonii, Moguncji, Salzburga i Trewiru i nakazuje im walk\xc4\x99 z szerz\xc4\x85cymi si\xc4\x99 w tych rejonach praktykami magicznymi i satanicznymi. Ponadto papie\xc5\xbc zar\xc3\xb3wno w tej bulli, jak i w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych dokumentach nakazywa\xc5\x82 biskupowi Strasburga (a tak\xc5\xbce arcyksi\xc4\x99ciu Zygmuntowi, arcybiskupowi Moguncji oraz innym hierarchom i ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99tom) aktywn\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 i pomoc inkwizytorom w zwalczaniu plagi czar\xc3\xb3w oraz czarownic._NEWLINE_Kramer po raz pierwszy zaprezentowa\xc5\x82 t\xc4\x99 ksi\xc4\x99g\xc4\x99 9 maja 1487, przedstawiaj\xc4\x85c j\xc4\x85 do oficjalnej aprobaty na wydziale teologii Uniwersytetu w Kolonii. Data ta jest uwa\xc5\xbcana za dat\xc4\x99 pierwszego wydania ich dzie\xc5\x82a. Ksi\xc4\x99ga ta by\xc5\x82a wielokrotnie wydawana wskutek rosn\xc4\x85cego zapotrzebowania na remedia przeciw czarom. By\xc5\x82a popularna szczeg\xc3\xb3lnie w zachodniej i centralnej Europie (z wyj\xc4\x85tkiem Anglii i Holandii oraz Hiszpanii i Portugalii). Do 1520 roku ukaza\xc5\x82o si\xc4\x99 13 edycji tego dzie\xc5\x82a, a w latach 1574-1669 by\xc5\x82o ono wydawane a\xc5\xbc 16 razy. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 edycji tego dzie\xc5\x82a zawiera w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci bull\xc4\x99 papie\xc5\xbca Innocentego VIII, a tak\xc5\xbce sporz\xc4\x85dzon\xc4\x85 notarialnie aprobat\xc4\x99 uniwersytetu kolo\xc5\x84skiego. W literaturze przedmiotu w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci budzi autentyczno\xc5\x9b\xc4\x87 tego drugiego dokumentu, z uwagi na pewne stwierdzone nieprawid\xc5\x82owo\xc5\x9bci proceduralne w jej przygotowaniu oraz protest, jaki w 1490 mia\xc5\x82o opublikowa\xc4\x87 dw\xc3\xb3ch jej sygnatariuszy przeciwko u\xc5\xbcyciu ich nazwisk w drugiej aprobacji. Obecnie przewa\xc5\xbca jednak pogl\xc4\x85d, \xc5\xbce jej sfa\xc5\x82szowanie, przynajmniej w \xc5\x9bcis\xc5\x82ym znaczeniu tego s\xc5\x82owa, jest nieprawdopodobne. Nieprawid\xc5\x82owo\xc5\x9bci proceduralne nie \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 o fa\xc5\x82szerstwie, za\xc5\x9b informacja o prote\xc5\x9bcie dw\xc3\xb3ch sygnatariuszy znana jest jedynie z notatki osiemnastowiecznego jezuickiego uczonego Josepha Hartzheima, kt\xc3\xb3rej nie mo\xc5\xbcna ju\xc5\xbc zweryfikowa\xc4\x87 z uwagi na zniszczenie wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci archiwali\xc3\xb3w uniwersytetu kolo\xc5\x84skiego. Nawet je\xc5\x9bli informacja ta jest prawdziwa, osoby te mog\xc5\x82y mie\xc4\x87 w\xc5\x82asne, nieznane nam dzi\xc5\x9b powody, by zdystansowa\xc4\x87 si\xc4\x99 od wcze\xc5\x9bniej podpisanej aprobaty. Najwidoczniej Kramer odni\xc3\xb3s\xc5\x82 sukces w Kolonii, za oficjalne stanowisko uniwersytetu uzna\xc5\x82 notarialny dokument zawieraj\xc4\x85cy indywidualne o\xc5\x9bwiadczenia czo\xc5\x82owych teolog\xc3\xb3w tego uniwersytetu, wliczaj\xc4\x85c w to dziekana wydzia\xc5\x82u teologii._NEWLINE_W 1538 roku hiszpa\xc5\x84ska inkwizycja przestrzeg\xc5\x82a swych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w, by nie wierzyli we wszystkie tezy zawarte w Malleus Maleficarum, nawet gdy poparte one by\xc5\x82y przytoczonymi dowodami, jednak by\xc5\x82o to w ramach tocz\xc4\x85cej si\xc4\x99 debaty._NEWLINE_W Polsce M\xc5\x82ot na czarownice wydano w 1614 roku w Krakowie. By\xc5\x82 to nie tyle przek\xc5\x82ad, co przer\xc3\xb3bka dzie\xc5\x82a, dokonana przez cenionego prawnika krakowskiego Stanis\xc5\x82awa Z\xc4\x85bkowica. Autor we wst\xc4\x99pie opisuje, \xc5\xbce jego dzie\xc5\x82o jest przet\xc5\x82umaczonym na j\xc4\x99zyk polski zbiorem wypowiedzi teolog\xc3\xb3w i inkwizytor\xc3\xb3w niemieckich na temat czar\xc3\xb3w i czarownic, a jego celem jest otwarcie czytelnikom polskim oczu na zbrodnie czar\xc3\xb3w i pobudzenie do czujno\xc5\x9bci. W 1992 r. t\xc5\x82umaczenie to wydano we wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej wersji typograficznej. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne polskie wydania M\xc5\x82ota s\xc4\x85 jedynie transkrypcjami lub uwsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnieniami t\xc5\x82umaczenia Z\xc4\x85bkowica. Jak dot\xc4\x85d na j\xc4\x99zyk polski nie zosta\xc5\x82a przet\xc5\x82umaczona pierwsza i trzecia (bodaj najwa\xc5\xbcniejsza z punktu widzenia ksi\xc4\x85\xc5\xbcki jako \xe2\x80\x9epodr\xc4\x99cznika \xc5\x82owc\xc3\xb3w czarownic\xe2\x80\x9d) cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 M\xc5\x82ota.\n_START_SECTION_\nTre\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nTre\xc5\x9b\xc4\x87 ksi\xc4\x99gi podzielona jest na trzy cz\xc4\x99\xc5\x9bci. Pierwsza dowodzi, \xc5\xbce magia rzeczywi\xc5\x9bcie istnieje, druga opisuje jej formy, a trzecia \xe2\x80\x93 sposoby wykrywania, s\xc4\x85dzenia i pozbywania si\xc4\x99 wied\xc5\xbam. W ksi\xc4\x99dze niewiele jest oryginalno\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 jest to w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci kodyfikacja wierze\xc5\x84 i praktyk z tamtego okresu. Du\xc5\xbce partie tekstu zaczerpni\xc4\x99to z wcze\xc5\x9bniejszych prac, takich jak: Directorium Inquisitorum Nicolasa Eymerica z 1376 czy Formicarius Johannesa Nidera z 1435._NEWLINE_Tekst zaczyna si\xc4\x99 dyskusj\xc4\x85 o naturze czar\xc3\xb3w. Zawiera ona dyskurs wyja\xc5\x9bniaj\xc4\x85cy, dlaczego kobiety w mniemaniu autor\xc3\xb3w, z powodu s\xc5\x82abszej natury i po\xc5\x9bledniego intelektu, s\xc4\x85 z natury bardziej podatne na pokusy Szatana. Autor wyja\xc5\x9bnia te\xc5\xbc, \xc5\xbce niekt\xc3\xb3re rzeczy wyznane przez czarownice podczas proces\xc3\xb3w, jak np. przemiana w zwierz\xc4\x99, by\xc5\x82y tylko omamem wywo\xc5\x82anym przez Diab\xc5\x82a, by je usidli\xc4\x87. Inne z kolei rzeczy, jak latanie, wywo\xc5\x82ywanie burz i niszczenie zbior\xc3\xb3w, mia\xc5\x82y by\xc4\x87 rzeczywiste. Ze szczeg\xc3\xb3\xc5\x82ami opisywane s\xc4\x85 lubie\xc5\xbcne praktyki, kt\xc3\xb3rym czarownice mia\xc5\x82y si\xc4\x99 oddawa\xc4\x87 z Diab\xc5\x82em \xe2\x80\x93 poruszony zosta\xc5\x82 nawet problem pomiotu, kt\xc3\xb3ry czarownice mia\xc5\x82yby rodzi\xc4\x87 Szatanowi. Wszystko pisane jest najzupe\xc5\x82niej powa\xc5\xbcnie, jeden z ust\xc4\x99p\xc3\xb3w przytacza nawet antyklerykalny dowcip, tak jakby opisywano zdarzenie, kt\xc3\xb3re wydarzy\xc5\x82o si\xc4\x99 naprawd\xc4\x99._NEWLINE_Ostatnia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 opisuje praktyczne szczeg\xc3\xb3\xc5\x82y wykrywania, s\xc4\x85dzenia i eliminowania wied\xc5\xbam. Rozwa\xc5\xbcane s\xc4\x85 m.in. takie problemy jak zaufanie do zezna\xc5\x84 \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w i potrzeba eliminowania z\xc5\x82o\xc5\x9bliwych oskar\xc5\xbce\xc5\x84, ale z drugiej strony plotka jest uznawana jako przes\xc5\x82anka wystarczaj\xc4\x85ca do oskar\xc5\xbcenia, a \xc5\xbcywa obrona jest \xc5\x9bwiadectwem op\xc4\x99tania pods\xc4\x85dnej przez Diab\xc5\x82a. Opr\xc3\xb3cz tego dzie\xc5\x82o dostarcza wskaz\xc3\xb3wek, jak chroni\xc4\x87 przeprowadzaj\xc4\x85cych proces przed mocami wied\xc5\xbamy, deklaruj\xc4\x85c, \xc5\xbce osoby reprezentuj\xc4\x85ce podczas procesu stron\xc4\x99 Boga s\xc4\x85 niewra\xc5\xbcliwe na moce Szatana. Szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owo wy\xc5\x82o\xc5\xbcone s\xc4\x85 sposoby wymuszania zezna\xc5\x84 \xe2\x80\x93 z rekomendowan\xc4\x85 kolejno\xc5\x9bci\xc4\x85 stosowania tortur w\xc5\x82\xc4\x85cznie. Wskazane jest u\xc5\xbcywanie rozpalonego \xc5\xbcelaza i golenie ca\xc5\x82ego cia\xc5\x82a pods\xc4\x85dnej w poszukiwaniu znak\xc3\xb3w Diab\xc5\x82a.\n_START_SECTION_\nOdbi\xc3\xb3r\n_START_PARAGRAPH_\nJako autorzy pierwszej znacz\xc4\x85cej ksi\xc4\x85\xc5\xbcki o czarownictwie, kt\xc3\xb3ra by\xc5\x82a szeroko dost\xc4\x99pna, Institoris i Sprenger prawie natychmiast zacz\xc4\x99li by\xc4\x87 traktowani jako \xe2\x80\x9euznane autorytety w temacie\xe2\x80\x9d przez innych demonolog\xc3\xb3w. W 1505 roku, traktat licznie wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 w Niemczech, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc by\xc5\x82 rozpowszechniony po europejskich bibliotekach i obecny w wielu s\xc4\x99dziowskich kolekcjach. Malleus Maleficarum stanowi\xc5\x82o rdze\xc5\x84 teologicznego dyskursu w dziedzinie demonologii. Jego r\xc3\xb3\xc5\xbcnorakie punkty i argumenty by\xc5\x82y elementem debaty, kt\xc3\xb3ra cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo by\xc5\x82a nap\xc4\x99dzana poprzez rywalizacj\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi podej\xc5\x9bciami teologicznymi ._NEWLINE_Gianfrancesco Pico della Mirandola szeroko komplementowa\xc5\x82 autor\xc3\xb3w i przyr\xc3\xb3wnywa\xc5\x82 ich do \xc5\x9bw. Augustyna oraz Grzegorza Wielkiego pod wzgl\xc4\x99dem autorytetu. Ksi\xc4\x85\xc5\xbcka ta spotka\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z uznaniem dominika\xc5\x84skiego inkwizytora Sylvestera Prieriasa, kt\xc3\xb3ry postrzega\xc5\x82 j\xc4\x85 jako niepodwa\xc5\xbcalny autorytet. Jednym z krytyk\xc3\xb3w by\xc5\x82 franciszkanin Samuel de Cassini, kt\xc3\xb3ry zaatakowa\xc5\x82 niekt\xc3\xb3re tezy (1505). Pr\xc3\xb3b\xc4\x99 odparcia jego argument\xc3\xb3w podj\xc4\x85\xc5\x82 dominikanin Vincente Dodo dwa lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, kt\xc3\xb3ry argumentowa\xc5\x82 przychylnie dla Malleusa. Inn\xc4\x85 przyk\xc5\x82adow\xc4\x85 wymian\xc4\x99 pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 Gianfrancesco Ponzinibio (1520), kt\xc3\xb3ry mocno podkre\xc5\x9bla\xc5\x82 s\xc5\x82abo\xc5\x9bci podr\xc4\x99cznika. Trzy lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, kontrargumenty do jego stanowiska i wspieraj\xc4\x85ce Malleusa przedstawi\xc5\x82 dominika\xc5\x84ski inkwizytor Bartolommeo de Spina._NEWLINE_Druga fala gor\xc4\x85cej debaty rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w drugiej po\xc5\x82owie szesnastego wieku. Towarzyszy\xc5\x82 jej gwa\xc5\x82towny wzrost popularno\xc5\x9bci traktatu. Tym razem, podstawowym pytaniem nie by\xc5\x82o czym czarownice s\xc4\x85, ale w jakim stopniu s\xc4\x85 prawdziwe. W tym kontek\xc5\x9bcie, pierwszy atak bezpo\xc5\x9brednio przeciwko Malleusowi przeprowadzi\xc5\x82 Jan Wier (O zwodniczych sztuczkach demon\xc3\xb3w, 1563), co spotka\xc5\x82o si\xc4\x99 z siln\xc4\x85 odpowiedzi\xc4\x85 kr\xc3\xb3lewskiego prawnika Jeana Bodina (O demonomanii czarownic, 1580) w obronie traktatu. Krytyk polowa\xc5\x84 na czarownice Cornelius Loos, uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce Malleus sam bardziej przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do wprowadzenia \xe2\x80\x9eczarownictwa\xe2\x80\x9d w Niemczech ni\xc5\xbc cokolwiek innego._NEWLINE_Oko\xc5\x82o stulecia po pierwszej publikacji, Malleus by\xc5\x82 starym klasykiem. Z ko\xc5\x84cem szesnastego wieku, nowe dzie\xc5\x82a w teologii, takie jak Demonolatria (1595) \xc5\x82owcy czarownic Nicholasa R\xc3\xa9my'ego czy Disquisitiones Magicae (1599) jezuickiego teologa Martina Delrio, zacz\xc4\x99\xc5\x82y zast\xc4\x99powa\xc4\x87 Malleusa jako podstawowe \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o informacji. Niemniej, ju\xc5\xbc po roku 1580, zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 pojawia\xc4\x87 wielotomowe zestawy traktat\xc3\xb3w demonologicznych. Te mosi\xc4\x99\xc5\xbcne kolekcje zawiera\xc5\x82y ksi\xc4\x85\xc5\xbcki z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych okres\xc3\xb3w, jednak wszystkie rozpoczyna\xc5\x82y si\xc4\x99 od prze\xc5\x82omowego Malleus Maleficarum. Broedel podsumowuje:_NEWLINE_A zatem, dla pokole\xc5\x84 uczonych, dociekania w obszarze problemu czarownictwa rozpoczyna\xc5\x82y si\xc4\x99, dos\xc5\x82ownie, od s\xc5\x82awnego tekstu Institorisa oraz Sprengera, i s\xc5\x82usznie, gdy\xc5\xbc sama koncepcja \xe2\x80\x9eczarownictwa\xe2\x80\x9d zawdzi\xc4\x99cza tak wiele ich p\xc5\x82odnej wyobra\xc5\xbani."