b'\n_START_ARTICLE_\nAleksandr Jesienin-\xe2\x80\x8bWolpin\n_START_PARAGRAPH_\nAleksandr Siergiejewicz Jesienin-Wolpin, ros. \xd0\x90\xd0\xbb\xd0\xb5\xd0\xba\xd1\x81\xd0\xb0\xd0\xbd\xd0\xb4\xd1\x80 \xd0\xa1\xd0\xb5\xd1\x80\xd0\xb3\xd0\xb5\xd0\xb5\xd0\xb2\xd0\xb8\xd1\x87 \xd0\x95\xd1\x81\xd0\xb5\xd0\xbd\xd0\xb8\xd0\xbd-\xd0\x92\xd0\xbe\xd0\xbb\xd1\x8c\xd0\xbf\xd0\xb8\xd0\xbd (ur. 12 maja 1924 w Leningradzie, zm. 16 marca 2016 w Bostonie) \xe2\x80\x93 rosyjski matematyk, dzia\xc5\x82acz opozycyjny w ZSRR, jeden z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych ideolog\xc3\xb3w rodz\xc4\x85cego si\xc4\x99 ruchu dysydenckiego II po\xc5\x82owy lat 60.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nJego rodzicami byli Siergiej Jesienin i Nadie\xc5\xbcda Wolpin. Od 1933 mieszka\xc5\x82 z matk\xc4\x85 w Moskwie. W 1946 uko\xc5\x84czy\xc5\x82 studia matematyczne na Wydziale Mechaniczno-Matematycznym Uniwersytetu Moskiewskiego, w 1949 obroni\xc5\x82 tam prac\xc4\x99 doktorsk\xc4\x85. W lipcu 1949 zosta\xc5\x82 aresztowany (czyta\xc5\x82 znajomym w\xc5\x82asne wiersze uznane za antysowieckie), zosta\xc5\x82 uznany za chorego psychicznie i skierowany na przymusowe leczenie, w 1950 w kolejnym orzeczeniu skazano go na 5 lat zes\xc5\x82ania. Przebywa\xc5\x82 w obwodzie karagandyjskim. W 1953 zosta\xc5\x82 zwolniony, prowadzi\xc5\x82 w Moskwie badania matematyczne, rozwija\xc5\x82 teori\xc4\x99 tzw. ultraintuicjonizmu, r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie kontynuowa\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 poetyck\xc4\x85. W 1959 ponownie zosta\xc5\x82 zamkni\xc4\x99ty w szpitalu psychiatrycznym, przebywa\xc5\x82 tam ok. dw\xc3\xb3ch lat. W 1961 jego wiersze zebrane w tomie Wiosenny list oraz esej Wolny traktat filozoficzny zosta\xc5\x82y opublikowane w USA (by\xc5\x82 to drugi przypadek, gdy obywatel ZSRR publikowa\xc5\x82 za granic\xc4\x85 pod w\xc5\x82asnym nazwiskiem, bez zgody w\xc5\x82adz sowieckich \xe2\x80\x93 pierwszy dotyczy\xc5\x82 Borisa Pasternaka)._NEWLINE_Od 1961 wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82 jako nieetatowy pracownik z Wszechzwi\xc4\x85zkowym Instytutem Informacji Naukowej i Technicznej. Jesieni\xc4\x85 1965 zaanga\xc5\xbcowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w obron\xc4\x99 aresztowanych poet\xc3\xb3w, Andrieja Siniawskiego i Julija Daniela. By\xc5\x82 pomys\xc5\x82odawc\xc4\x85 tzw. mityngu jawno\xc5\x9bci, na kt\xc3\xb3rym 5 grudnia 1965 demonstrowano z \xc5\xbc\xc4\x85daniem jawnego procesu tych os\xc3\xb3b, co by\xc5\x82 symbolicznym pocz\xc4\x85tkiem dzia\xc5\x82a\xc5\x84 ruchu obrony praw cz\xc5\x82owieka w ZSRR. W kolejnych latach wielokrotnie wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 w obronie praw cz\xc5\x82owieka, m.in. w zwi\xc4\x85zku z aresztowaniem Aleksandra Ginzburga i jego towarzyszy s\xc4\x85dzonych w tzw. procesie czworga. Opublikowa\xc5\x82 Poradnik dla tych, kt\xc3\xb3rzy oczekuj\xc4\x85 na przes\xc5\x82uchanie (\xd0\x9f\xd0\xb0\xd0\xbc\xd1\x8f\xd1\x82\xd0\xba\xd0\xb0 \xd0\xb4\xd0\xbb\xd1\x8f \xd1\x82\xd0\xb5\xd1\x85, \xd0\xba\xd0\xbe\xd0\xbc\xd1\x83 \xd0\xbf\xd1\x80\xd0\xb5\xd0\xb4\xd1\x81\xd1\x82\xd0\xbe\xd1\x8f\xd1\x82 \xd0\xb4\xd0\xbe\xd0\xbf\xd1\x80\xd0\xbe\xd1\x81\xd1\x8b). W lutym 1968 zosta\xc5\x82 kolejny raz zamkni\xc4\x99ty w szpitalu psychiatrycznym, co spowodowa\xc5\x82o szerok\xc4\x85 akcj\xc4\x99 protestacyjn\xc4\x85 \xc5\x9brodowisk matematycznych ca\xc5\x82ego \xc5\x9bwiata. W 1970 zosta\xc5\x82 ekspertem Komitetu Praw Cz\xc5\x82owieka w ZSRR. Zmuszony do emigracji, w maju 1972 wyjecha\xc5\x82 do USA. Pracowa\xc5\x82 na uniwersytetach w Buffalo i Bostonie, wspiera\xc5\x82 dzia\xc5\x82ania ruchu obrony praw cz\xc5\x82owieka w ZSRR._NEWLINE_Po polsku, w tomie Wstyd by\xc5\x82o milcze\xc4\x87. \xc5\x9awiadectwa radzieckich dysydent\xc3\xb3w, wyb\xc3\xb3r i wst\xc4\x99p Marek Radziwon, wyd. Instytut Ksi\xc4\x85\xc5\xbcki-Nowaja Polsza, Krak\xc3\xb3w-Warszawa 2013 opublikowano jego wspomnienia 5 grudnia 1965.'