b'\n_START_ARTICLE_\nDw\xc3\xb3j\xc5\x82omno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_SECTION_\nWyja\xc5\x9bnienie\n_START_PARAGRAPH_\nZjawisko  to wynika z faktu, \xc5\xbce substancja jest anizotropowa, co oznacza, \xc5\xbce wsp\xc3\xb3\xc5\x82czynniki przenikalno\xc5\x9bci elektrycznej \xce\xb5 i wynikaj\xc4\x85ca z niego pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9bwiat\xc5\x82a, a co za tym idzie wsp\xc3\xb3\xc5\x82czynnik za\xc5\x82amania \xc5\x9bwiat\xc5\x82a, w krysztale zale\xc5\xbcy od kierunku drga\xc5\x84 pola elektrycznego fali elektromagnetycznej (polaryzacji fali)._NEWLINE_W krysztale takim istnieje o\xc5\x9b optyczna. Jest to kierunek, w kt\xc3\xb3rym biegn\xc4\x85ce \xc5\x9bwiat\xc5\x82o nie rozdziela si\xc4\x99 na dwa promienie, poniewa\xc5\xbc pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9bwiat\xc5\x82a poruszaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 w tym kierunku nie zale\xc5\xbcy od kierunku polaryzacji. Kierunek tej osi nie zale\xc5\xbcy od kszta\xc5\x82tu kryszta\xc5\x82u. Istniej\xc4\x85 kryszta\xc5\x82y jedno- i dwuosiowe._NEWLINE_Wprowadza si\xc4\x99 poj\xc4\x99cie: p\xc5\x82aszczyzna g\xc5\x82\xc3\xb3wna kryszta\xc5\x82u. Jest to p\xc5\x82aszczyzna przechodz\xc4\x85ca przez dany promie\xc5\x84 \xc5\x9bwiat\xc5\x82a i przecinaj\xc4\x85c\xc4\x85 go o\xc5\x9b optyczn\xc4\x85. Innymi s\xc5\x82owy jest to p\xc5\x82aszczyzna wyznaczona przez dwie proste \xe2\x80\x93 zawieraj\xc4\x85c\xc4\x85 promie\xc5\x84 \xc5\x9bwiat\xc5\x82a oraz o\xc5\x9b optyczn\xc4\x85. Na schematach jest to p\xc5\x82aszczyzna rysunku._NEWLINE_Uk\xc5\x82ad krystalograficzny determinuje optyczne w\xc5\x82asno\xc5\x9bci substancji. Kryszta\xc5\x82y trygonalne, tetragonalne i heksagonalne s\xc4\x85 optycznie jednoosiowe. Kryszta\xc5\x82y tr\xc3\xb3jsko\xc5\x9bne, jednosko\xc5\x9bne i rombowe s\xc4\x85 optycznie dwuosiowe. Dla uk\xc5\x82adu regularnego kryszta\xc5\x82 jest optycznie izotropowy, pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 fal we wszystkich kierunkach w krysztale jest jednakowa.\n_START_SECTION_\nPrzyczyny mikroskopowe\n_START_PARAGRAPH_\nIstnienie dw\xc3\xb3j\xc5\x82omno\xc5\x9bci (osi optycznej) w krysztale wynika z jednakowego kierunku ustawienia jego anizotropowych cz\xc4\x85steczek. Cz\xc4\x85steczki takiego kryszta\xc5\x82u maj\xc4\x85 zazwyczaj wyd\xc5\x82u\xc5\xbcony kszta\xc5\x82t i u\xc5\x82o\xc5\xbcone s\xc4\x85 regularnie. O\xc5\x9b optyczna jest kierunkiem osi symetrii tych cz\xc4\x85steczek._NEWLINE_Zjawisko dw\xc3\xb3j\xc5\x82omno\xc5\x9bci mo\xc5\xbce si\xc4\x99 tak\xc5\xbce pojawi\xc4\x87 pod wp\xc5\x82ywem czynnik\xc3\xb3w zewn\xc4\x99trznych, jak pole elektryczne (elektrooptyczne zjawisko Kerra) w tym r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pole elektryczne samych foton\xc3\xb3w (optyczne zjawisko Kerra), pole magnetyczne (zjawisko Faradaya, zjawisko Cottona-Moutona). Wynika to z faktu, \xc5\xbce anizotropowe cz\xc4\x85steczki nie s\xc4\x85 u\xc5\x82o\xc5\xbcone regularnie, ale mog\xc4\x85 posiada\xc4\x87 \xc5\x82adunki na swoich ko\xc5\x84cach (s\xc4\x85 dipolami), wtedy pod wp\xc5\x82ywem zewn\xc4\x99trznego pola elektrycznego uk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 tak, aby ich momenty dipolowe by\xc5\x82y r\xc3\xb3wnolegle do niego. Zjawisko to wykorzystywane jest w ekranach LCD. Nieuszeregowane cz\xc4\x85steczki mog\xc4\x85 by\xc4\x87 tak\xc5\xbce uporz\xc4\x85dkowane pod wp\xc5\x82ywem \xc5\x9bciskania lub rozci\xc4\x85gania materia\xc5\x82u (tak jak pozwijane nitki prostuj\xc4\x85 si\xc4\x99, kiedy s\xc4\x85 rozci\xc4\x85gane).\n_START_SECTION_\nPromie\xc5\x84 zwyczajny i nadzwyczajny\n_START_PARAGRAPH_\nW krysztale jednoosiowym podczas za\xc5\x82amania promie\xc5\x84 wchodz\xc4\x85cy do kryszta\xc5\x82u rozdziela si\xc4\x99 na dwa. Jeden z nich to promie\xc5\x84 zwyczajny, spe\xc5\x82nia on prawo Snelliusa, le\xc5\xbcy w p\xc5\x82aszczy\xc5\xbanie padania, oznaczany jest symbolem o (ang. ordinary). Dla tego promienia kierunek drga\xc5\x84 pola elektrycznego jest prostopad\xc5\x82y do jego p\xc5\x82aszczyzny g\xc5\x82\xc3\xb3wnej._NEWLINE_Drugi promie\xc5\x84 to promie\xc5\x84 nadzwyczajny. Nazywa si\xc4\x99 go tak, bo w og\xc3\xb3lno\xc5\x9bci nie spe\xc5\x82nia on prawa Snelliusa, oznacza si\xc4\x99 go przez e (fr. extraordinaire). Promie\xc5\x84 ten nie musi le\xc5\xbce\xc4\x87 w p\xc5\x82aszczy\xc5\xbanie padania. Co wi\xc4\x99cej \xe2\x80\x93 mo\xc5\xbce si\xc4\x99 za\xc5\x82ama\xc4\x87 nawet w\xc3\xb3wczas, gdy promie\xc5\x84 pada prostopadle do powierzchni kryszta\xc5\x82u. To w jaki spos\xc3\xb3b zmieni on kierunek przy takim padaniu, zale\xc5\xbcy od kierunku osi optycznej w krysztale. Nie za\xc5\x82amie si\xc4\x99, je\xc5\x9bli o\xc5\x9b optyczna jest prostopad\xc5\x82a lub r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82a do powierzchni, na kt\xc3\xb3r\xc4\x85 pada promie\xc5\x84. Dla promienia nadzwyczajnego kierunek drga\xc5\x84 pola elektrycznego jest r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82y do jego p\xc5\x82aszczyzny g\xc5\x82\xc3\xb3wnej. Warto zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87, \xc5\xbce poniewa\xc5\xbc p\xc5\x82aszczyzny g\xc5\x82\xc3\xb3wne obu promieni mog\xc4\x85 by\xc4\x87 inne, polaryzacje obu promieni nie musz\xc4\x85 by\xc4\x87 do siebie prostopad\xc5\x82e._NEWLINE_W krysztale dwuosiowym oba promienie zachowuj\xc4\x85 si\xc4\x99 jak promienie nadzwyczajne.\n_START_SECTION_\nZasada Huygensa a dw\xc3\xb3j\xc5\x82omno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nZasada Huygensa jest spe\xc5\x82niona w krysztale dw\xc3\xb3j\xc5\x82omnym jednoosiowym, z tym, \xc5\xbce dla promieni nadzwyczajnych punkty nie emituj\xc4\x85 fal kulistych, ale fale elipsoidalne. Jest to elipsoida z osi\xc4\x85 symetrii wyznaczon\xc4\x85 przez o\xc5\x9b optyczn\xc4\x85 przechodz\xc4\x85c\xc4\x85 przez emituj\xc4\x85cy punkt. Wynika to z faktu, \xc5\xbce pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 promienia nadzwyczajnego jest r\xc3\xb3\xc5\xbcna w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych kierunkach. Dla promienia zwyczajnego jest taka sama we wszystkich kierunkach, emitowana jest wi\xc4\x99c fala kulista. Je\xc5\x9bli pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9bwiat\xc5\x82a promienia nadzwyczajnego wzd\xc5\x82u\xc5\xbc prostej prostopad\xc5\x82ej do osi optycznej jest mniejsza od pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci \xc5\x9bwiat\xc5\x82a promienia zwyczajnego, to kryszta\xc5\x82 taki nazywa si\xc4\x99 optycznie dodatnim. Wida\xc4\x87, \xc5\xbce wtedy wsp\xc3\xb3\xc5\x82czynniki za\xc5\x82amania promienia nadzwyczajnego spe\xc5\x82niaj\xc4\x85 warunek:n\xe2\x82\x91 jest wi\xc4\x99kszy od wsp\xc3\xb3\xc5\x82czynnika promienia zwyczajnego n\xe2\x82\x92. Je\xc5\x9bli ta pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 jest wi\xc4\x99ksza, kryszta\xc5\x82 jest optycznie ujemny, a n\xe2\x82\x91 jest nie wi\xc4\x99ksze ni\xc5\xbc n\xe2\x82\x92._NEWLINE_Dzi\xc4\x99ki zasadzie Huygensa wida\xc4\x87 te\xc5\xbc, dlaczego prawo Snelliusa nie jest spe\xc5\x82nione dla promienia nadzwyczajnego i dlaczego promie\xc5\x84 mo\xc5\xbce si\xc4\x99 za\xc5\x82ama\xc4\x87, padaj\xc4\x85c prostopadle na powierzchni\xc4\x99 kryszta\xc5\x82u._NEWLINE_Dla kryszta\xc5\x82u dwuosiowego emitowane s\xc4\x85 elipsoidy o trzech r\xc3\xb3\xc5\xbcnych osiach, dla kt\xc3\xb3rych podaje si\xc4\x99 trzy r\xc3\xb3\xc5\xbcne wsp\xc3\xb3\xc5\x82czynnik za\xc5\x82amania (dwa wzd\xc5\x82u\xc5\xbc obu osi i jeden dla kierunku prostopad\xc5\x82ego do nich).\n_START_SECTION_\nZastosowanie\n_START_PARAGRAPH_\nZjawisko znajduje zastosowanie w produkcji materia\xc5\x82\xc3\xb3w polaryzuj\xc4\x85cych (np. pryzmatu Nicola), mi\xc4\x99dzy innymi p\xc3\xb3\xc5\x82fal\xc3\xb3wek, \xc4\x87wier\xc4\x87fal\xc3\xb3wek i ekran\xc3\xb3w LCD. Dw\xc3\xb3j\xc5\x82omno\xc5\x9b\xc4\x87 odgrywa tak\xc5\xbce du\xc5\xbc\xc4\x85 rol\xc4\x99 w optyce nieliniowej (mo\xc5\xbce by\xc4\x87 wywo\xc5\x82ana poprzez du\xc5\xbce nat\xc4\x99\xc5\xbcenie \xc5\x9bwiat\xc5\x82a)._NEWLINE_Szczeg\xc3\xb3lne miejsce zajmuj\xc4\x85 dw\xc3\xb3j\xc5\x82omne \xc5\x9bwiat\xc5\x82owody, zar\xc3\xb3wno klasyczne jak fotoniczne. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d klasycznych najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej stosuje si\xc4\x99 w\xc5\x82\xc3\xb3kna z eliptycznym p\xc5\x82aszczem lub rdzeniem oraz \xc5\x9bwiat\xc5\x82owody typu PANDA lub Bow-tie. W przypadku \xc5\x9bwiat\xc5\x82owod\xc3\xb3w fotonicznych (HB-PCF) Photonic crystal fiber najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej anizotropi\xc4\x99 optyczn\xc4\x85 uzyskuje si\xc4\x99 przez odpowiedni\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x99 kom\xc3\xb3rki podstawowej p\xc5\x82aszcza fotonicznego, dob\xc3\xb3r kszta\xc5\x82tu rdzenia oraz kszta\xc5\x82tu w\xc5\x82\xc3\xb3kna. \xc5\x9awiat\xc5\x82owody o w\xc5\x82asno\xc5\x9bciach polaryzacyjnych stosowane s\xc4\x85 w czujnikach napr\xc4\x99\xc5\xbce\xc5\x84, skr\xc4\x99tu, ci\xc5\x9bnienia i temperatury,. Dobrym przyk\xc5\x82adem mo\xc5\xbce by\xc4\x87 zawieraj\xc4\x85cy odcinek \xc5\x9bwiat\xc5\x82owodu dw\xc3\xb3j\xc5\x82omnego interferometr Sagnaca wykorzystywany zar\xc3\xb3wno w telekomunikacji jak i w sensoryce \xc5\x9bwiat\xc5\x82owodowej [6]._NEWLINE_Dw\xc3\xb3j\xc5\x82omno\xc5\x9b\xc4\x87 minera\xc5\x82\xc3\xb3w ma zasadniczy wp\xc5\x82yw (obok grubo\xc5\x9bci preparatu) na ich barwy interferencyjne obserwowane w tzw. p\xc5\x82ytkach cienkich (preparatach mikroskopowych o grubo\xc5\x9bci 0,02 mm, wykorzystywanych przez geolog\xc3\xb3w i petrolog\xc3\xb3w). Okre\xc5\x9blenie rodzaju barw interferencyjnych i dw\xc3\xb3j\xc5\x82omno\xc5\x9bci umo\xc5\xbcliwia identyfikacj\xc4\x99 minera\xc5\x82\xc3\xb3w w p\xc5\x82ytkach cienkich.'