b'\n_START_ARTICLE_\nSamolubny gen\n_START_SECTION_\nKoncepcja "samolubnego genu"\n_START_PARAGRAPH_\nOkre\xc5\x9blenie "samolubny" nie oznacza przypisania genom jakiej\xc5\x9b woli czy motywacji, a tylko opisanie sposobu dzia\xc5\x82ania. Przetrwaj\xc4\x85 tylko te geny, kt\xc3\xb3re dzia\xc5\x82aj\xc4\x85 w ten spos\xc3\xb3b, \xc5\xbce zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85 swoje szanse na przetrwanie i skuteczn\xc4\x85 replikacj\xc4\x99. Dobro organizmu ma tu mniejsze znaczenie, a wy\xc5\xbcsze poziomy analizy \xc5\xbcadnego. W ten w\xc5\x82a\xc5\x9bnie spos\xc3\xb3b Dawkins opisuje organizmy jako "pojazdy" lub maszyny przetrwania, dla kt\xc3\xb3rych geny s\xc4\x85 "replikatorami tworz\xc4\x85cymi te organizmy dla pozyskiwania zasob\xc3\xb3w i kopiowania si\xc4\x99 w jak najwi\xc4\x99kszej ilo\xc5\x9bci". Z perspektywy organizmu geny s\xc4\x85 czym\xc5\x9b w rodzaju planu konstrukcyjnego zwieraj\xc4\x85cego pewne korzystne dla niego w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci, ale z perspektywy genu organizm jest tylko metod\xc4\x85 na wytworzenie wi\xc4\x99kszej liczby gen\xc3\xb3w._NEWLINE_Geny, kt\xc3\xb3re pomagaj\xc4\x85 organizmowi przetrwa\xc4\x87 i reprodukowa\xc4\x87 si\xc4\x99, zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85 w ten spos\xc3\xb3b swoje szanse przetrwania, wi\xc4\x99c \xe2\x80\x93 w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci przypadk\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 osi\xc4\x85gaj\xc4\x85ce taki sukces geny b\xc4\x99d\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc po\xc5\xbcyteczne dla organizmu. Geny ulegaj\xc4\x85 powolnym zmianom w wyniku mutacji. W przypadku rozmna\xc5\xbcania p\xc5\x82ciowego mieszaj\xc4\x85 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z innymi genami, tak \xc5\xbce dany gen mo\xc5\xbce wyst\xc4\x99powa\xc4\x87 u r\xc3\xb3\xc5\xbcnych osobnik\xc3\xb3w w towarzystwie r\xc3\xb3\xc5\xbcnych innych gen\xc3\xb3w. Osobnik, kt\xc3\xb3ry ma wi\xc4\x99cej "dobrych" (u\xc5\x82atwiaj\xc4\x85cych przetrwanie) gen\xc3\xb3w, ma zwykle wi\xc4\x99ksze szanse na przetrwanie ni\xc5\xbc ten, kt\xc3\xb3ry ma ich mniej. Przyk\xc5\x82adem mog\xc4\x85 by\xc4\x87 geny, kt\xc3\xb3re chroni\xc4\x85 organizm przed chorobami, co pomaga samemu organizmowi przetrwa\xc4\x87, a tym genom rozprzestrzeni\xc4\x87 si\xc4\x99. St\xc4\x85d lepszy gen statystycznie cz\xc4\x99\xc5\x9bciej b\xc4\x99dzie przekazywany nast\xc4\x99pnym pokoleniom. W ten spos\xc3\xb3b osobniki staj\xc4\x85 si\xc4\x99 sprawdzianem przystosowania gen\xc3\xb3w i umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85 im przetrwanie. Dawkins nazywa osobniki "maszynami przetrwania", podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85c, \xc5\xbce w tym uj\xc4\x99ciu jedyn\xc4\x85 ich rol\xc4\x85 jest przed\xc5\x82u\xc5\xbcenie istnienia gen\xc3\xb3w._NEWLINE_Model "samolubnego genu" pozwala zrozumie\xc4\x87 wiele zjawisk przedtem trudnych do wyja\xc5\x9bnienia. W szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci dotyczy to zachowa\xc5\x84 altruistycznych takich jak dob\xc3\xb3r krewniaczy i eusocjalno\xc5\x9b\xc4\x87, gdzie dzia\xc5\x82ania altruistyczne wbrew w\xc5\x82asnym egoistycznym interesom (zdrowie, bezpiecze\xc5\x84stwo czy reprodukcja) pomagaj\xc4\x85 spokrewnionym osobnikom. Wyja\xc5\x9bnieniem jest tu korzy\xc5\x9b\xc4\x87 w postaci reprodukcji w\xc5\x82asnych gen\xc3\xb3w. Interesuj\xc4\x85ce, \xc5\xbce wygl\xc4\x85daj\xc4\x85ce na altruistyczne zachowania osobnik\xc3\xb3w powodowane s\xc4\x85 jak najbardziej "egoistycznymi" dzia\xc5\x82aniami gen\xc3\xb3w. Na przyk\xc5\x82ad owady spo\xc5\x82eczne (mr\xc3\xb3wki, pszczo\xc5\x82y, termity) potrafi\xc4\x85 po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc4\x87 \xc5\xbcycie jednostki dla dobra spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci. Innym przyk\xc5\x82adem s\xc4\x85 zachowania niekt\xc3\xb3rych zwierz\xc4\x85t w stosunku do osobnik\xc3\xb3w spokrewnionych, np. opieka nad rodze\xc5\x84stwem._NEWLINE_Tego typu zachowania by\xc5\x82y (i czasem s\xc4\x85 nadal) cz\xc4\x99sto t\xc5\x82umaczone "dobrem gatunku". Dawkins przekonuje, \xc5\xbce nie ma mechanizmu, kt\xc3\xb3ry dba\xc5\x82by o dobro ca\xc5\x82ego gatunku. W modelu doboru grupowego nie da\xc5\x82o si\xc4\x99 uzyska\xc4\x87 stabilnej strategii ewolucyjnej, poniewa\xc5\xbc wystarczy\xc5\x82 pojedynczy osobnik z genami powoduj\xc4\x85cymi mniej altruistyczne zachowania by wyprze\xc4\x87 geny z puli populacyjnej. Istniej\xc4\x85 natomiast mechanizmy, kt\xc3\xb3re broni\xc4\x85 "interes\xc3\xb3w" poszczeg\xc3\xb3lnych gen\xc3\xb3w._NEWLINE_S\xc4\x85 przypadki, kiedy interesy pojazdu i replikatora s\xc4\x85 w jawnym konflikcie, tak jak np. geny powoduj\xc4\x85ce ryzykowne dla osobnik\xc3\xb3w rodzaju m\xc4\x99skiego zachowania seksualne (modliszki), czy te\xc5\xbc geny oszukuj\xc4\x85ce mechanizm podzia\xc5\x82u mejotycznego (en:Intragenomic conflict). W ten spos\xc3\xb3b mo\xc5\xbcna te\xc5\xbc wyja\xc5\x9bni\xc4\x87 istnienie tzw. "\xc5\x9bmieciowego DNA" (en:Junk DNA) nieprzynosz\xc4\x85ce organizmowi \xc5\xbcadnych korzy\xc5\x9bci i starzenie, dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3remu \xc5\x9bmier\xc4\x87 starych organizm\xc3\xb3w tworzy przestrze\xc5\x84 dla potomstwa, co jest korzy\xc5\x9bci\xc4\x85 dla gen\xc3\xb3w i strat\xc4\x85 dla umieraj\xc4\x85cych organizm\xc3\xb3w._NEWLINE_Przyk\xc5\x82ady te mog\xc5\x82yby tworzy\xc4\x87 wra\xc5\xbcenie, \xc5\xbce istnieje jaka\xc5\x9b walka pomi\xc4\x99dzy genami a ich nosicielami. Ale zawsze w przypadku konfliktu interes\xc3\xb3w z \xc5\x82atwo\xc5\x9bci\xc4\x85 wygrywaj\xc4\x85 geny. Wyj\xc4\x85tkiem jest sytuacja, kiedy nosiciel gen\xc3\xb3w jest istot\xc4\x85 inteligentn\xc4\x85 na tyle, \xc5\xbce kieruje si\xc4\x99 kryterium w\xc5\x82asnej korzy\xc5\x9bci. Przyk\xc5\x82adem jest osoba stosuj\xc4\x85ca antykoncepcj\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nReakcje\n_START_PARAGRAPH_\nKsi\xc4\x85\xc5\xbcka, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 sprzedano w liczbie ponad miliona egzemplarzy i przet\xc5\x82umaczono na ponad 25 j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w, szybko zdoby\xc5\x82a du\xc5\xbc\xc4\x85 popularno\xc5\x9b\xc4\x87, a Dawkins zyska\xc5\x82 s\xc5\x82aw\xc4\x99 jednego z najbardziej znanych wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych biolog\xc3\xb3w. Zwolennicy teorii "samolubnego genu" uznali, \xc5\xbce w u\xc5\xbcyteczny spos\xc3\xb3b kompletuje i rozszerza wyja\xc5\x9bnienie ewolucji przedstawione przez Charlesa Darwina w epoce przed powstaniem genetyki. Krytycy twierdz\xc4\x85, \xc5\xbce upraszcza zwi\xc4\x85zki pomi\xc4\x99dzy genami a organizmem._NEWLINE_Wielu wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych biolog\xc3\xb3w przyznaje, \xc5\xbce ta idea dobrze opisuje znane procesy ewolucyjne. Ale cz\xc4\x99sto uznaje si\xc4\x99, \xc5\xbce analiza oparta na wy\xc5\xbcszych poziomach, takich jak osobnik czy populacja, nie wyklucza doboru genowego. Proste wersje teorii doboru grupowego zosta\xc5\x82y wprawdzie zarzucone, ale powsta\xc5\x82y bardziej zaawansowane, daj\xc4\x85ce lepsze rezultaty i wci\xc4\x85\xc5\xbc s\xc4\x85 tematem rozwa\xc5\xbca\xc5\x84._NEWLINE_Niekt\xc3\xb3rzy biolodzy krytykowali ide\xc4\x99, \xc5\xbce gen jest jednostk\xc4\x85 doboru, proponuj\xc4\x85c raczej, \xc5\xbceby m\xc3\xb3wi\xc4\x87 o nim jako o jednostce ewolucji, poniewa\xc5\xbc dob\xc3\xb3r odbywa si\xc4\x99 "tu i teraz" w procesie reprodukcji i przetrwania, podczas kiedy ewolucja jest d\xc5\x82ugoterminowym trendem zmiany cz\xc4\x99sto\xc5\x9bci alleli._NEWLINE_Filozof Mary Midgley w ksi\xc4\x85\xc5\xbcce "Evolution as a Religion" zarzuci\xc5\x82a ksi\xc4\x85\xc5\xbcce rozwa\xc5\xbcanie filozoficznych i moralnych problem\xc3\xb3w wykraczaj\xc4\x85cych poza ramy biologii, np. pod koniec ksi\xc4\x85\xc5\xbcki g\xc5\x82\xc3\xb3wnym w\xc4\x85tkiem staje si\xc4\x99 uzyskanie przez ludzko\xc5\x9b\xc4\x87 kontroli nad "egoistycznymi replikatorami". Dawkins odpowiedzia\xc5\x82, \xc5\xbce tylko opisuje zjawiska, nie przypisuj\xc4\x85c im warto\xc5\x9bci moralnych._NEWLINE_Kierownik projektu poznania ludzkiego genomu Francis Collins stwierdzi\xc5\x82 w 2009 roku\xc2\xa0: Definicja genu znacznie si\xc4\x99 rozmy\xc5\x82a. Powiedzmy, \xc5\xbce gen koduje bia\xc5\x82ko, ono za\xc5\x9b nie znajduje si\xc4\x99 w pr\xc3\xb3\xc5\xbcni. Wchodzi w reakcj\xc4\x99 z innymi. Ewolucja dotyczy wi\xc4\x99c ca\xc5\x82ego organizmu lub grupy organizm\xc3\xb3w. Nie s\xc4\x85dz\xc4\x99, by mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o sp\xc5\x82yca\xc4\x87 dob\xc3\xb3r naturalny do pojedynczego genu._NEWLINE_Ewolucjonista i paleontolog Stephen Jay Gould zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 uwag\xc4\x99, \xc5\xbce geny nie oddzia\xc5\x82uj\xc4\x85 samotnie, a grupami, zwykle ka\xc5\xbcdy gen bierze udzia\xc5\x82 w powstaniu wielu cech fenotypowych, a z drugiej strony, wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 istotnych cech fenotypowych jest rezultatem oddzia\xc5\x82ywania wielu gen\xc3\xb3w. Dla prze\xc5\xbcycia istotne jest, czy np. zwierz\xc4\x99 jest szybkie w ucieczce, ale w wytworzeniu takiej cechy jak szybko\xc5\x9b\xc4\x87 mo\xc5\xbce wsp\xc3\xb3\xc5\x82dzia\xc5\x82a\xc4\x87 bardzo wiele r\xc3\xb3\xc5\xbcnych gen\xc3\xb3w. Wynika z tego, \xc5\xbce dob\xc3\xb3r naturalny w og\xc3\xb3le "nie widzi" pojedynczych gen\xc3\xb3w, st\xc4\x85d te\xc5\xbc zasadne jest pos\xc5\x82ugiwanie si\xc4\x99 osobnikiem jako jednostk\xc4\x85 doboru._NEWLINE_Ernst Mayr, podsumowuj\xc4\x85c dyskusj\xc4\x99 o jednostkach selekcji, stwierdza nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85c do tezy Dawkinsa, i\xc5\xbc obecnie wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 ewolucjonist\xc3\xb3w przyjmuje wielo\xc5\x9b\xc4\x87 poziom\xc3\xb3w selekcji, z kt\xc3\xb3rych najwi\xc4\x99ksze znaczenie jest, zgodnie z tradycj\xc4\x85, przypisywane poziomowi organizmu (konkretnego fenotypu). Dzia\xc5\x82anie genu jako jednostki doboru os\xc5\x82abia zjawisko plejotropii (jeden i ten sam gen mo\xc5\xbce mie\xc4\x87 zar\xc3\xb3wno dzia\xc5\x82anie adaptacyjne jak i szkodliwe) i poligenizm cech (za jedn\xc4\x85 cech\xc4\x99 odpowiada wiele r\xc3\xb3\xc5\xbcnych gen\xc3\xb3w). To fenotyp, a nie genotyp jest widziany przez dob\xc3\xb3r. Podobne stanowisko wyra\xc5\xbca Douglas J. Futuyma, dzia\xc5\x82aniu samolubnych gen\xc3\xb3w (czy raczej samolubnego DNA) przypisuj\xc4\x85c jedynie zjawisko "\xc5\x9bmieciowego DNA".\n_START_SECTION_\nWydania\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze wydanie zosta\xc5\x82o opublikowane w 1976, mia\xc5\x82o jedena\xc5\x9bcie rozdzia\xc5\x82\xc3\xb3w i przedmow\xc4\x99 autora oraz s\xc5\x82owo wst\xc4\x99pne Roberta Triversa._NEWLINE_Drugie wydanie z 1989 zosta\xc5\x82o rozszerzone o dwa rozdzia\xc5\x82y oraz znacznie zwi\xc4\x99kszon\xc4\x85 liczb\xc4\x99 przypis\xc3\xb3w do poprzednich rozdzia\xc5\x82\xc3\xb3w, co odzwierciedla\xc5\x82o rozw\xc3\xb3j koncepcji i nowe dane. Dodano drug\xc4\x85 przedmow\xc4\x99 autora, a s\xc5\x82owo wst\xc4\x99pne usuni\xc4\x99to.'