b'\n_START_ARTICLE_\nPrawo rzymskie a systemy totalitarne\n_START_PARAGRAPH_\nPrawo rzymskie a systemy totalitarne - podej\xc5\x9bcie w\xc5\x82adz pa\xc5\x84stw totalitarnych do prawa rzymskiego by\xc5\x82o zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowane. W hitlerowskiej III Rzeszy zosta\xc5\x82o zmarginalizowane, przede wszystkim ze wzgl\xc4\x99du na humanitarystyczne elementy. W komunistycznych Chinach doceniono prawo rzymskie ze wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w czysto pragmatycznych - by\xc5\x82o niezwykle przydatne dla potrzeb handlowych. Z kolei w ZSRR uchodzi\xc5\x82o za prawo ustroju niewolniczego i dopiero po \xc5\x9bmierci Stalina mog\xc5\x82y zacz\xc4\x85\xc4\x87 ukazywa\xc4\x87 si\xc4\x99 podr\xc4\x99czniki do prawa rzymskiego.\n_START_SECTION_\nChiny komunistyczne\n_START_PARAGRAPH_\nW Chinach pocz\xc4\x85tkowo prawo rzymskie znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 poza zainteresowaniem w\xc5\x82adz. W czasie rewolucji kulturalnej t\xc4\x99piono przejawy my\xc5\x9bli zachodniej, lecz nie by\xc5\x82o atak\xc3\xb3w na prawo rzymskie, kt\xc3\xb3re mog\xc5\x82o rozwija\xc4\x87 si\xc4\x99 na uniwersytecie w Pekinie (mia\xc5\x82o to zwi\xc4\x85zek z pragmatyzmem Chi\xc5\x84czyk\xc3\xb3w). Dla potrzeb handlowych znajomo\xc5\x9b\xc4\x87 prawa rzymskiego by\xc5\x82a niezb\xc4\x99dna, dlatego na pi\xc4\x85tym roku studi\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o wprowadzone jego nauczania. Z czasem powsta\xc5\x82a w\xc5\x82asna kadra specjalist\xc3\xb3w. Przet\xc5\x82umaczono kodyfikacj\xc4\x99 justynia\xc5\x84sk\xc4\x85, zainteresowano si\xc4\x99 prawem rzymskim tak\xc5\xbce od strony teoretycznej. R\xc3\xb3wnolegle z \xc5\x82agodzeniem systemu nast\xc4\x99powa\xc5\x82a powolna recepcja prawa rzymskiego.\n_START_SECTION_\nIII Rzesza\n_START_PARAGRAPH_\nW 1920 roku w punkcie 19. programu NSDAP znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 odzwierciedlenie negatywnego stosunku do prawa rzymskiego; postulowano zast\xc4\x85pienie prawa rzymskiego powszechnym prawem niemieckim (ius germanicum, germanes Recht). Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 przez wieki pos\xc5\x82ugiwa\xc5\x82 si\xc4\x99 prawem rzymskim (Ecclesia vivit lege Romana - ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\xbcyje prawem rzymskim), kt\xc3\xb3re by\xc5\x82o humanitarne, co by\xc5\x82o nie do przyj\xc4\x99cia dla ideolog\xc3\xb3w nazizmu. Okre\xc5\x9blali oni prawo rzymskie jako prawo obce rasie niemieckiej, przesi\xc4\x85kni\xc4\x99te uniwersalizmem \xc5\x9brodziemnomorskim, duchem rzymsko-chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skim i oparte na teokratyzmie azjatycko-semickim._NEWLINE_Po doj\xc5\x9bciu Adolfa Hitlera do w\xc5\x82adzy prawo rzymskie zosta\xc5\x82a na uniwersytetach zmarginalizowane. Nauczanie pozosta\xc5\x82o jednak ze wzgl\xc4\x99du na potrzeb\xc4\x99 zachowania lojalno\xc5\x9bci wobec Benita Mussoliniego. W\xc5\x82osi taktowali prawo rzymskie jako w\xc5\x82asne i by\xc5\x82o ich powodem do dumy. Niemcy, aby ich nie zra\xc5\xbca\xc4\x87, podzielili prawo rzymskie na archaiczne (czyste rasowe, nieska\xc5\xbcone) i p\xc3\xb3\xc5\xbanego cesarstwa (zjudaizowane)._NEWLINE_S\xc4\x85dy specjalne (Sondergericht) dzia\xc5\x82a\xc5\x82y w oparciu o interes Rzeszy, a nie w oparciu o prawa. Przyjmowano zasad\xc4\x99, \xc5\xbce lepiej skaza\xc4\x87 kogo\xc5\x9b niewinnego ni\xc5\xbc go uniewinni\xc4\x87, jako \xc5\xbce kara ma dzia\xc5\x82a\xc4\x87 odstraszaj\xc4\x85co na wrog\xc3\xb3w Rzeszy. Sondergerichty zna\xc5\x82y tylko dwa rodzaje wyrok\xc3\xb3w: skazuj\xc4\x85cy i uniewinniaj\xc4\x85cy oraz tylko jeden rodzaj kary - kar\xc4\x99 \xc5\x9bmierci wykonywan\xc4\x85 natychmiast, bez mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci apelacji, odwo\xc5\x82ania._NEWLINE_Znalaz\xc5\x82o to odzwierciedlenie w literaturze. Louis Aragon w zbiorze nowel Niewola i wielko\xc5\x9b\xc4\x87 Francji (1946) jedn\xc4\x85 z nich zatytu\xc5\x82owa\xc5\x82 Prawo rzymskie przesta\xc5\x82o istnie\xc4\x87. Zawiera ona motto hitlerowskiego prawnika: "s\xc4\x85dy zosta\xc5\x82y zachwaszczone przez prawo rzymskie". Niech\xc4\x99\xc4\x87 ta wynika z niech\xc4\x99ci do zasad humanitaryzmu, typowych dla prawa rzymskiego: 1) "lepiej zwolni\xc4\x87 5 winnych ni\xc5\xbc skaza\xc4\x87 jednego niewinnego", 2) niedopuszczalne jest skazanie na podstawie poszlak; 3) domniemanie niewinno\xc5\x9bci. W opowiadaniu tym pojawia si\xc4\x99 major von L\xc3\xbcttwitz-Randau, by\xc5\x82y profesor prawa rzymskiego, kt\xc3\xb3ry odda\xc5\x82 si\xc4\x99 ideologii nazistowskiej_NEWLINE_Mieczys\xc5\x82aw Jastrun w wierszu Z pami\xc4\x99tnika by\xc5\x82ego wi\xc4\x99\xc5\xbania oboz\xc3\xb3w koncentracyjnych pisze o pa\xc5\x84stwie, w kt\xc3\xb3rym prawo rzymskie przesta\xc5\x82o istnie\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nZSRR i pa\xc5\x84stwa bloku wschodniego\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug W\xc5\x82odzimierza Lenina prawo rzymskie by\xc5\x82o prawem ustroju niewolniczego. Jednak traktowano je jako propedeutyk\xc4\x99 do prawa cywilnego. Dopiero po \xc5\x9bmierci J\xc3\xb3zefa Stalina zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 pojawia\xc4\x87 podr\xc4\x99czniki do prawa rzymskiego._NEWLINE_W bloku pa\xc5\x84stw socjalistycznych sytuacja wygl\xc4\x85da\xc5\x82a podobnie. W Czechos\xc5\x82owacji zlikwidowano prawo rzymskie i wprowadzono og\xc3\xb3ln\xc4\x85 "historii prawa". W latach 70. podobna sytuacja wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a w Polsce. Na Uniwersytecie Jagiello\xc5\x84skim wprowadzono jeden przedmiot obejmuj\xc4\x85cy prawo rzymskie, histori\xc4\x99 pa\xc5\x84stwa i prawa powszechn\xc4\x85 i polsk\xc4\x85; w latach 80. zrezygnowano z tego programu.'