b'\n_START_ARTICLE_\nW\xc4\x85glik\n_START_SECTION_\nEtiologia\n_START_PARAGRAPH_\nLaseczka w\xc4\x85glika jest bakteri\xc4\x85 Gram-dodatni\xc4\x85, rosn\xc4\x85c\xc4\x85 w warunkach tlenowych wytwarzaj\xc4\x85c\xc4\x85 przetrwalniki, czyli endospory. Przetrwalniki laseczek w\xc4\x85glika s\xc4\x85 bardzo wytrzyma\xc5\x82e na warunki \xc5\x9brodowiskowe.\n_START_SECTION_\n\xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82a zaka\xc5\xbcenia i patogeneza\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em zaka\xc5\xbcenia jest u zwierz\xc4\x85t spo\xc5\xbcywana pasza zawieraj\xc4\x85ca przetrwalniki bakterii. Do zara\xc5\xbcenia mo\xc5\xbce doj\xc5\x9b\xc4\x87 podczas wypas\xc3\xb3w, jak i podczas skarmiania traw\xc4\x85 lub sianem. Bakterie pod postaci\xc4\x85 przetrwalnik\xc3\xb3w mog\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wnikn\xc4\x85\xc4\x87 razem z wod\xc4\x85 podczas pojenia zwierz\xc4\x85t. Zwierz\xc4\x99ta mi\xc4\x99so\xc5\xbcerne zaka\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 po zjedzeniu zwierz\xc4\x85t pad\xc5\x82ych na w\xc4\x85glik. Zaka\xc5\xbcenie bezpo\xc5\x9brednie z jednego zwierz\xc4\x99cia na drugie jest mo\xc5\xbcliwe tylko wtedy, gdy krew lub wydaliny zwierz\xc4\x99cia chorego dostan\xc4\x85 si\xc4\x99 na \xc5\x9bwie\xc5\xbce rany lub b\xc5\x82on\xc4\x99 \xc5\x9bluzow\xc4\x85._NEWLINE_Bakteria produkuje toksyn\xc4\x99 b\xc4\x99d\xc4\x85c\xc4\x85 mieszanin\xc4\x85 trzech bia\xc5\x82ek \xe2\x80\x93 antygenu PA, czynnika EF i czynnika LF. PA umo\xc5\xbcliwia wnikni\xc4\x99cie toksyny w\xc4\x85glika do wn\xc4\x99trza kom\xc3\xb3rek. EF to bia\xc5\x82ko zale\xc5\xbcne od wapnia, kt\xc3\xb3re zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85c poziom cAMP w kom\xc3\xb3rce zaburza jej homeostaz\xc4\x99 i szlaki przekazywania sygna\xc5\x82u. LF (Lethal Factor) to zale\xc5\xbcna od cynku proteaza o wielko\xc5\x9bci 90 kDa, kt\xc3\xb3ra przecina kinazy z rodziny MAPKK (ang. Mitogen-activated protein kinase kinase). Hamuje to aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 kinaz, co prowadzi do zaburze\xc5\x84 szlak\xc3\xb3w przekazywania sygna\xc5\x82u w kom\xc3\xb3rce i do apoptozy.\n_START_SECTION_\nZmiany anatomopatologiczne\n_START_PARAGRAPH_\nCharakterystycznymi objawami po\xc5\x9bmiertnymi s\xc4\x85 szybki rozk\xc5\x82ad gnilny i niezupe\xc5\x82ne st\xc4\x99\xc5\xbcenie po\xc5\x9bmiertne zw\xc5\x82ok. Nast\xc4\x99puje te\xc5\xbc wyciek ciemnej, s\xc5\x82abo krzepn\xc4\x85cej, lakowatej krwi z naturalnych otwor\xc3\xb3w cia\xc5\x82a.\n_START_SECTION_\nRozpoznanie r\xc3\xb3\xc5\xbcnicowe\n_START_PARAGRAPH_\nNale\xc5\xbcy wykluczy\xc4\x87 inne jednostki chorobowe o przebiegu posocznicowym. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc podobny przebieg do w\xc4\x85glika mog\xc4\x85 mie\xc4\x87 niekt\xc3\xb3re ostre zatrucia. Ostatecznie rozstrzygaj\xc4\x85 badania laboratoryjne. W preparatach mazanych (np. krew) stwierdza si\xc4\x99, po odpowiednim zabarwieniu charakterystyczne laseczki w\xc4\x85glika z otoczkami. Do rozpoznania w\xc4\x85glika stosuje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pr\xc3\xb3b\xc4\x99 biologiczn\xc4\x85. Zaka\xc5\xbceniu ulega wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 typowych zwierz\xc4\x85t laboratoryjnych (myszy, szczury, kr\xc3\xb3liki). Padaj\xc4\x85 one po trzech dniach od pozajelitowego zaka\xc5\xbcenia w\xc4\x85glikiem.\n_START_SECTION_\nLeczenie i zapobieganie\n_START_PARAGRAPH_\nLeczenie w\xc4\x85glika u ludzi polega na stosowaniu wysokich dawek antybiotyk\xc3\xb3w, natomiast u zwierz\xc4\x85t stosuje si\xc4\x99 surowice odporno\xc5\x9bciowe oraz antybiotyki. Lekiem z wyboru jest cyprofloksacyna._NEWLINE_Pad\xc5\x82e zwierz\xc4\x99ta zara\xc5\xbcone w\xc4\x85glikiem powinny by\xc4\x87 spalone.\n_START_SECTION_\nBro\xc5\x84 biologiczna\n_START_PARAGRAPH_\nRozw\xc3\xb3j \xe2\x80\x9ewojskowej\xe2\x80\x9d wersji w\xc4\x85glika rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y Niemcy, wykorzystuj\xc4\x85c swoj\xc4\x85 prac\xc4\x99 w 1916 roku, gdy bro\xc5\x84 ta zosta\xc5\x82a przes\xc5\x82ana wraz z \xe2\x80\x9einstrukcj\xc4\x85 obs\xc5\x82ugi\xe2\x80\x9d do ambasady niemieckiej na terenie Rumunii. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej (od 1937) nad w\xc4\x85glikiem pracowali Japo\xc5\x84czycy w swoim po\xc5\x82o\xc5\xbconym w Mand\xc5\xbcurii tajnym laboratorium pod nazw\xc4\x85 \xe2\x80\x9eJednostka 731\xe2\x80\x9d. Brytyjczycy w latach 1941\xe2\x80\x931942 przeprowadzali pr\xc3\xb3by polowe na wyspie Gruinard u wybrze\xc5\xbcy Szkocji. Dzia\xc5\x82anie to by\xc5\x82o zwi\xc4\x85zane z zagro\xc5\xbceniem u\xc5\xbcycia broni chemicznej lub biologicznej przez hitlerowskie Niemcy (prowadzili oni swe badania nad u\xc5\xbcyciem w\xc4\x85glika jako broni biologicznej m.in. w zakamuflowanym pod nazw\xc4\x85 Centralnego Instytutu Bada\xc5\x84 nad Rakiem laboratorium w pozna\xc5\x84skim Pokrzywnie). Pod koniec wojny list\xc3\xb3w z w\xc4\x85glikiem u\xc5\xbcywa\xc5\x82a tak\xc5\xbce Armia Krajowa, jednak bez wi\xc4\x99kszych sukces\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 jako bro\xc5\x84 listy w\xc4\x85glikowe nie s\xc4\x85 zbyt skuteczne. Badania prowadzili tak\xc5\xbce Amerykanie w Fort Detrick._NEWLINE_Na terenie ZSRR po zako\xc5\x84czeniu wojny rozwijana by\xc5\x82a bro\xc5\x84 biologiczna, tak\xc5\xbce zawieraj\xc4\x85ca jako \xc5\x82adunek laseczki w\xc4\x85glika. Prace badawczo-produkcyjne w wojskowej fabryce broni B, dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cej w programie \xe2\x80\x9eBiopreparat\xe2\x80\x9d (zobacz: Ken Alibek) w Swierd\xc5\x82owsku spowodowa\xc5\x82y w 1979 roku zaka\xc5\xbcenie ludno\xc5\x9bci cywilnej (Katastrofa w Swierd\xc5\x82owsku; wed\xc5\x82ug nieoficjalnych danych zachorowa\xc5\x82o 79 os\xc3\xb3b, z czego zmar\xc5\x82o 68). U 77 chorych wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a p\xc5\x82ucna posta\xc4\x87 tej choroby (u 66 nast\xc4\x85pi\xc5\x82o zej\xc5\x9bcie \xc5\x9bmiertelne). Innym o\xc5\x9brodkiem produkcji broni biologicznej z wykorzystaniem laseczek w\xc4\x85glika by\xc5\x82 Stepnogorsk w Kazachstanie. Sama produkcja jest trudna, wymaga du\xc5\xbcej wiedzy i przede wszystkim odpowiedniego sprz\xc4\x99tu._NEWLINE_G\xc5\x82o\xc5\x9bne przypadki wykorzystania laseczek w\xc4\x85glika mia\xc5\x82y miejsce na terenie Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych od 16 wrze\xc5\x9bnia do 25 pa\xc5\xbadziernika 2001 roku, gdy bakterie te zosta\xc5\x82y rozes\xc5\x82ane w przesy\xc5\x82kach pocztowych (tzw. listy w\xc4\x85glikowe) adresowanych do wa\xc5\xbcnych instytucji._NEWLINE_Zapobieganie polega na zwalczaniu w\xc4\x85glika u zwierz\xc4\x85t, badaniu mi\xc4\x99sa i innych surowc\xc3\xb3w zwierz\xc4\x99cych. Istnieje kilka rodzaj\xc3\xb3w szczepionek przeciw w\xc4\x85glikowi. Jedn\xc4\x85 z nich wprowadzi\xc5\x82 w 1881 roku francuski uczony Ludwik Pasteur._NEWLINE_Przeprowadzone w 2004 roku badania 15 os\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3re prze\xc5\xbcy\xc5\x82y zaka\xc5\xbcenie laseczk\xc4\x85 w\xc4\x85glika wskazuj\xc4\x85, \xc5\xbce ludzie ci maj\xc4\x85 powa\xc5\xbcne problemy ze zdrowiem i z\xc5\x82e rokowania prze\xc5\xbcycia jednego roku po incydencie. Zaka\xc5\xbcenie drog\xc4\x85 wziewn\xc4\x85 zwi\xc4\x85zane by\xc5\x82o z istotnie mniejsz\xc4\x85 prze\xc5\xbcywalno\xc5\x9bci\xc4\x85 w por\xc3\xb3wnaniu z zaka\xc5\xbceniem przez pow\xc5\x82oki cia\xc5\x82a (JAMA 2004:291:1994).'