b'\n_START_ARTICLE_\nPiernik\n_START_PARAGRAPH_\nPiernik \xe2\x80\x93 twarde ciemnobr\xc4\x85zowe ciasto robione z mieszaniny m\xc4\x85ki pszennej i \xc5\xbcytniej, mleka, jajek, karmelizowanego cukru, miodu, mocno przyprawione cynamonem, imbirem, a czasem tak\xc5\xbce go\xc5\xbadzikami, kardamonem, ga\xc5\x82k\xc4\x85 muszkato\xc5\x82ow\xc4\x85, any\xc5\xbcem i lawend\xc4\x85. Nazwa piernik wywodzi si\xc4\x99 od staropolskiego s\xc5\x82owa \xe2\x80\x9epierny\xe2\x80\x9d, czyli pieprzny. Pierwszy cech piernikarzy (kichlarzy, od niem. K\xc3\xbcchler ) w Polsce powsta\xc5\x82 w Krakowie._NEWLINE_Pierniki wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 zwykle w formie mniejszych i wi\xc4\x99kszych ciastek, cz\xc4\x99sto polewanych po wierzchu czekolad\xc4\x85, bakaliami, a w \xc5\x9brodku przek\xc5\x82adanych marmolad\xc4\x85, mas\xc4\x85 orzechow\xc4\x85 lub marcepanem._NEWLINE_Wypieka si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wi\xc4\x99ksze bloki piernika, zwykle przek\xc5\x82adane warstwami marmolad. Po wymieszaniu ciasta nale\xc5\xbcy zostawi\xc4\x87 je w ch\xc5\x82odnym miejscu, aby sfermentowa\xc5\x82o. W produkcji przemys\xc5\x82owej le\xc5\xbcakowanie ciasta mo\xc5\xbce trwa\xc4\x87 kilka tygodni, a ciasto na domowe pierniki wigilijne zaleca si\xc4\x99 zarabia\xc4\x87 miesi\xc4\x85c wcze\xc5\x9bniej (zwyczajowo po andrzejkach)._NEWLINE_Wypieka\xc4\x87 mo\xc5\xbcna du\xc5\xbce, prostok\xc4\x85tne \xe2\x80\x9earkusze\xe2\x80\x9d przek\xc5\x82adane mas\xc4\x85 \xe2\x80\x93 albo fantazyjnie powycinane w r\xc3\xb3\xc5\xbcne kszta\xc5\x82ty figurki (i zdobi\xc4\x87 je na wierzchu polew\xc4\x85, kandyzowanymi owocami, posypk\xc4\x85 czekoladowo-cukrowo-marcepanow\xc4\x85), a nawet \xe2\x80\x9eskleja\xc4\x87\xe2\x80\x9d p\xc5\x82ytki piernikowe w domek Baby Jagi (niemieckie tygodniki kobiece celuj\xc4\x85 w takich przepisach)._NEWLINE_Piernik to tradycyjne ciasto miast hanzeatyckich, b\xc4\x99d\xc4\x85ce swoistym symbolem ich powodzenia oraz szerokich kontakt\xc3\xb3w ze \xc5\x9bwiatem. Pierwotnie by\xc5\x82o wielkim luksusem, ze wzgl\xc4\x99du na koszty importu przypraw korzennych i bakalii, cz\xc4\x99sto eksportowano je w g\xc5\x82\xc4\x85b kraj\xc3\xb3w macierzystych. Tradycja ich wypieku przetrwa\xc5\x82a w Bremie, Monachium, Norymberdze, Amsterdamie, Li\xc3\xa8ge, Ostendzie i K\xc5\x82ajpedzie, a z polskich miast w Gda\xc5\x84sku, Toruniu (toru\xc5\x84skie pierniki) i Szczecinie (pierniki szczeci\xc5\x84skie). W Toruniu wypiekano ju\xc5\xbc w XVII wieku s\xc5\x82ynne katarzynki, jako\xc5\x9bciowo por\xc3\xb3wnywane ze znanymi w ca\xc5\x82ej Europie piernikami norymberskimi. W niemieckim Szczecinie pieczono Stettiner Peperkoken, w niemieckiej Nysie wytwarzano Neisser Konfekt._NEWLINE_W Czechach miastem piernika s\xc4\x85 Pardubice, ko\xc5\x82o kt\xc3\xb3rych znajduje si\xc4\x99 muzeum Chatka z piernika w R\xc3\xa1bach._NEWLINE_Jako towar eksportowy, wysy\xc5\x82any w odleg\xc5\x82e miejsca, piernik zosta\xc5\x82 tak pomy\xc5\x9blany, aby przetrwa\xc4\x87 d\xc5\x82ugie podr\xc3\xb3\xc5\xbce l\xc4\x85dowe. Swoj\xc4\x85 trwa\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 zawdzi\xc4\x99cza z jednej strony du\xc5\xbcemu udzia\xc5\x82owi przypraw korzennych, a z drugiej swojej twardo\xc5\x9bci i sucho\xc5\x9bci._NEWLINE_W zimnym i suchym miejscu daje si\xc4\x99 przechowywa\xc4\x87 nawet przez kilka miesi\xc4\x99cy._NEWLINE_W Polsce w XVII wieku sprzedawano pierniki w aptekach jako skuteczny lek na wiele chor\xc3\xb3b. By\xc5\x82, podobnie jak w innych krajach, symbolem dobrobytu i wysokiego statusu spo\xc5\x82ecznego. W XIX wieku pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w domach ch\xc5\x82opskich._NEWLINE_Podobno dawniej w sk\xc5\x82ad wiana panny m\xc5\x82odej wchodzi\xc5\x82a faska ciasta piernikowego i galaretowaty wywar mi\xc4\x99sny na roso\xc5\x82y. Pokruszone pierniki wchodz\xc4\x85 te\xc5\xbc w sk\xc5\x82ad tradycyjnego staropolskiego sosu szarego.'