b'\n_START_ARTICLE_\nKarny ob\xc3\xb3z pracy w Treblince\n_START_SECTION_\nGeneza\n_START_PARAGRAPH_\nW okresie mi\xc4\x99dzywojennym na terenie gminy Kos\xc3\xb3w Lacki w powiecie soko\xc5\x82owskim, wewn\xc4\x85trz tr\xc3\xb3jk\xc4\x85ta, kt\xc3\xb3rego wierzcho\xc5\x82ki wyznacza\xc5\x82y wsie: Maliszewa, Poniatowo i W\xc3\xb3lka Okr\xc4\x85glik, uruchomiono \xc5\xbcwirowni\xc4\x99 nale\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 do sp\xc3\xb3\xc5\x82ki \xe2\x80\x9eLubelskie Kopalnie Granitu i \xc5\xbbwiru\xe2\x80\x9d. Specjalnie doprowadzona bocznica \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a \xc5\xbcwirowni\xc4\x99 z odleg\xc5\x82\xc4\x85 o sze\xc5\x9b\xc4\x87 kilometr\xc3\xb3w stacj\xc4\x85 kolejow\xc4\x85 Treblinka, po\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 na linii Siedlce \xe2\x80\x93 Soko\xc5\x82\xc3\xb3w Podlaski \xe2\x80\x93 Ma\xc5\x82kinia._NEWLINE_Po rozpocz\xc4\x99ciu niemieckiej okupacji z powiat\xc3\xb3w soko\xc5\x82owskiego i w\xc4\x99growskiego utworzono jeden powiat soko\xc5\x82owsko-w\xc4\x99growski z siedzib\xc4\x85 w Soko\xc5\x82owie Podlaskim. Znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 on w granicach dystryktu warszawskiego Generalnego Gubernatorstwa. Na prze\xc5\x82omie 1940/41 roku, w zwi\xc4\x85zku z rozbudow\xc4\x85 infrastruktury prowadzon\xc4\x85 na potrzeby planowanej inwazji na ZSRR, w\xc5\x82adze okupacyjne zainteresowa\xc5\x82y si\xc4\x99 eksploatacj\xc4\x85 \xc5\xbcwirowni. Z inicjatywy starosty Ernsta Gramssa powo\xc5\x82ano sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99 betoniarsk\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a prowadzi\xc4\x87 produkcj\xc4\x99 na bazie wydobywanego tam surowca. Przedsi\xc4\x99biorstwo cierpia\xc5\x82o jednak na brak odpowiedniej liczby robotnik\xc3\xb3w; po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej musiano nawet przej\xc5\x9bciowo przerwa\xc4\x87 wydobycie \xc5\xbcwiru. Chc\xc4\x85c zapewni\xc4\x87 \xc5\xbcwirowni odpowiedni kontyngent darmowej si\xc5\x82y roboczej, Gramss wysun\xc4\x85\xc5\x82 pomys\xc5\x82 utworzenia w pobli\xc5\xbcu obozu pracy przymusowej._NEWLINE_Ob\xc3\xb3z powsta\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbanym latem 1941 roku; Franciszek Z\xc4\x85becki podaje, \xc5\xbce nast\xc4\x85pi\xc5\x82o to we wrze\xc5\x9bniu. Pocz\xc4\x85tkowo podlega\xc5\x82 lokalnym w\xc5\x82adzom administracyjnym i zajmowa\xc5\x82 zabudowania gospodarcze \xc5\xbcwirowni. W tym okresie liczba osadzonych nie przekracza\xc5\x82a kilkudziesi\xc4\x99ciu os\xc3\xb3b. Pod nadzorem Niemc\xc3\xb3w wi\xc4\x99\xc5\xbaniowie rozbudowali ob\xc3\xb3z, wykorzystuj\xc4\x85c w tym celu materia\xc5\x82y pozostawione przez jednostki Wehrmachtu, kt\xc3\xb3re kwaterowa\xc5\x82y na terenie powiatu przed rozpocz\xc4\x99ciem inwazji na ZSRR. Utworzenie obozu oficjalnie usankcjonowano zarz\xc4\x85dzeniem gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwiga Fischera z 15 listopada 1941 roku (obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cym z moc\xc4\x85 wsteczn\xc4\x85 od 1 wrze\xc5\x9bnia 1941 roku). Ewenementem na tle historii innych niemieckich oboz\xc3\xb3w by\xc5\x82o powiadomienie polskiej opinii publicznej o fakcie jego utworzenia. Uczyniono to wkr\xc3\xb3tce po wydaniu zarz\xc4\x85dzenia Fischera, za po\xc5\x9brednictwem plakat\xc3\xb3w i \xe2\x80\x9egadzinowej\xe2\x80\x9d prasy warszawskiej.\n_START_SECTION_\nTopografia obozu\n_START_PARAGRAPH_\nOb\xc3\xb3z mia\xc5\x82 kszta\xc5\x82t nieregularnego czworoboku o powierzchni 17 hektar\xc3\xb3w. By\xc5\x82 podzielony na dwie strefy: wi\xc4\x99\xc5\xbaniarsk\xc4\x85 i administracyjno-gospodarcz\xc4\x85. Otacza\xc5\x82o go ponad dwumetrowe ogrodzenie z drutu kolczastego. Jesieni\xc4\x85 1943 roku po zewn\xc4\x99trznej stronie ogrodzenia zainstalowano dodatkowo zwoje drutu kolczastego i zapory przeciwczo\xc5\x82gowe, przeniesione z likwidowanego w tym czasie obozu zag\xc5\x82ady Treblinka II. Brama g\xc5\x82\xc3\xb3wna znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnim naro\xc5\xbcniku ogrodzenia, wisia\xc5\x82 nad ni\xc4\x85 napis Arbeit macht frei. W najwa\xc5\xbcniejszych punktach obozu wzniesiono wie\xc5\xbcyczki stra\xc5\xbcnicze. Droga wiod\xc4\x85ca z bramy g\xc5\x82\xc3\xb3wnej do komendantury i budynku za\xc5\x82ogi niemieckiej by\xc5\x82a brukowana, pozosta\xc5\x82e drogi wewn\xc4\x85trz obozu by\xc5\x82y wysypane \xc5\xbcwirem._NEWLINE_Strefa wi\xc4\x99\xc5\xbaniarska znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci obozu  i zajmowa\xc5\x82a ok. 25% jego powierzchni. By\xc5\x82a ogrodzona podw\xc3\xb3jnym ogrodzeniem z drutu kolczastego. Dodatkowe ogrodzenia wzniesiono tak\xc5\xbce wewn\xc4\x85trz strefy, oddzielaj\xc4\x85c w ten spos\xc3\xb3b m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn od kobiet oraz wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w polskich od wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w \xc5\xbcydowskich. Dla osadzonych przeznaczono drewniane baraki mieszkalne o wymiarach 12,5 metra na 40 metr\xc3\xb3w. Ponadto na terenie strefy wi\xc4\x99\xc5\xbaniarskiej znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99: stolarnia, \xc5\x9blusarnia, pracownia krawiecka, pralnia, kuchnia, niewielka elektrownia z aparatem pr\xc4\x85dotw\xc3\xb3rczym oraz ogr\xc3\xb3d warzywny, kt\xc3\xb3rego plony by\xc5\x82y przeznaczone dla cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w za\xc5\x82ogi. Na po\xc5\x82udnie od strefy rozci\xc4\x85ga\xc5\x82 si\xc4\x99 tzw. Holzplatz, czyli plac, na kt\xc3\xb3rym wst\xc4\x99pnie obrabiano drewno budowlane i r\xc4\x85bano drewno na opa\xc5\x82. Na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od strefy sta\xc5\x82 natomiast budynek sortowni._NEWLINE_Strefa administracyjno-gospodarcza obejmowa\xc5\x82a wschodni\xc4\x85 i p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 obozu. Na jej terenie znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 budynek komendantury oraz budynek za\xc5\x82ogi niemieckiej. Ten ostatni mie\xc5\x9bci\xc5\x82 m.in. kwater\xc4\x99 komendanta. Nieopodal budynku za\xc5\x82ogi znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 podziemny bunkier, w kt\xc3\xb3rym torturowano wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w oraz przetrzymywano ich na kr\xc3\xb3tko przed egzekucj\xc4\x85. W tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci obozu znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 ponadto baraki wachman\xc3\xb3w, gara\xc5\xbce, magazyny, stajnia, chlewnia, kurnik, piekarnia, mleczarnia, masarnia i ferma lis\xc3\xb3w. Tu\xc5\xbc za bram\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 sta\xc5\x82a wartownia. Strefa administracyjno-gospodarcza, w przeciwie\xc5\x84stwie do strefy wi\xc4\x99\xc5\xbaniarskiej, by\xc5\x82a ca\xc5\x82kowicie skanalizowana i zelektryfikowana. Zbudowano tam nawet dwa baseny \xe2\x80\x93 du\xc5\xbcy dla za\xc5\x82ogi niemieckiej i mniejszy dla komendanta.\n_START_SECTION_\nKategorie i podzia\xc5\x82 narodowo\xc5\x9bciowy\n_START_PARAGRAPH_\nKarny ob\xc3\xb3z pracy w Treblince podlega\xc5\x82 formalnie dow\xc3\xb3dcy SS i policji na dystrykt warszawski. Opr\xc3\xb3cz niego decyzj\xc4\x99 o zes\xc5\x82aniu danej osoby do obozu mogli podj\xc4\x85\xc4\x87: gubernator dystryktu warszawskiego, starosta miejski w Warszawie i starostowie pozosta\xc5\x82ych powiat\xc3\xb3w dystryktu._NEWLINE_Do obozu zsy\xc5\x82ano przede wszystkim m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn i kobiety oskar\xc5\xbconych o przest\xc4\x99pstwa o charakterze gospodarczym i kryminalnym, takie jak szmugiel, czarnorynkowy handel, spekulacja, niedostarczenie obowi\xc4\x85zkowych kontyngent\xc3\xb3w rolnych lub podwody, prowadzenie przedsi\xc4\x99biorstwa bez odpowiedniego zezwolenia, zignorowanie nakazu pracy lub samowolne opuszczenie miejsca pracy czy ucieczka z rob\xc3\xb3t przymusowych. Przyczyn\xc4\x85 uwi\xc4\x99zienia mog\xc5\x82o sta\xc4\x87 si\xc4\x99 nawet sp\xc3\xb3\xc5\xbanianie si\xc4\x99 do pracy lub jazda poci\xc4\x85giem bez zezwolenia i biletu. W Treblince I osadzano tak\xc5\xbce polskich pracownik\xc3\xb3w administracji okupacyjnej oskar\xc5\xbconych o nadu\xc5\xbcycia, niedbalstwo lub drobny sabota\xc5\xbc gospodarczy. W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Bartoszewski podaje, \xc5\xbce \xe2\x80\x9ew niekt\xc3\xb3rych okresach prawie 20% wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w stanowili pracownicy Zarz\xc4\x85du Miejskiego w Warszawie\xe2\x80\x9d (np. tramwajarze, kt\xc3\xb3rzy nie wydawali bilet\xc3\xb3w pasa\xc5\xbcerom). W obozie osadzono m.in. trzech mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Korczewa, kt\xc3\xb3rzy bez zezwolenia w\xc5\x82adz niemieckich zorganizowali zabaw\xc4\x99 taneczn\xc4\x85._NEWLINE_Do obozu trafia\xc5\x82y tak\xc5\xbce ofiary ob\xc5\x82aw i \xc5\x82apanek, organizowanych na przyk\xc5\x82ad w odwecie za dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 ruchu oporu. Zsy\xc5\x82ano tam ponadto cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w rodzin os\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3re przy\xc5\x82apano na ukrywaniu \xc5\xbbyd\xc3\xb3w lub zbieg\xc5\x82ych je\xc5\x84c\xc3\xb3w sowieckich, osoby aresztowane za nieprzestrzeganie godziny policyjnej lub drobne przejawy oporu wobec w\xc5\x82adzy niemieckiej, oskar\xc5\xbconych, wobec kt\xc3\xb3rych post\xc4\x99powania s\xc4\x85dowego z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych przyczyn nie doprowadzono do ko\xc5\x84ca i nieletnich przest\xc4\x99pc\xc3\xb3w. Pocz\xc4\x85wszy od grudnia 1943 roku, do Treblinki I zacz\xc4\x99to wysy\xc5\x82a\xc4\x87 Polak\xc3\xb3w nie obwinionych o \xc5\xbcadne przest\xc4\x99pstwa i wykroczenia, kieruj\xc4\x85c si\xc4\x99 jedynie potrzeb\xc4\x85 uzyskania niewolniczej si\xc5\x82y roboczej._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo w obozie osadzano przede wszystkim Polak\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 najpierw mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w powiatu soko\xc5\x82owsko-w\xc4\x99growskiego, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej osoby zatrzymane w innych powiatach dystryktu warszawskiego. W tym okresie wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w nie segregowano pod wzgl\xc4\x99dem narodowo\xc5\x9bciowym. Ten stan rzeczy zmieni\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1942 roku, gdy Niemcy przyst\xc4\x85pili do \xe2\x80\x9eostatecznego rozwi\xc4\x85zania kwestii \xc5\xbcydowskiej\xe2\x80\x9d. Pocz\xc4\x85wszy od lipca tego\xc5\xbc roku, do obozu zacz\xc4\x99li trafia\xc4\x87 liczni fachowcy i rzemie\xc5\x9blnicy pochodzenia \xc5\xbcydowskiego. Z transport\xc3\xb3w kierowanych do pobliskiego obozu zag\xc5\x82ady wy\xc5\x82\xc4\x85czano tak\xc5\xbce niewielkie grupy m\xc5\x82odych m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn, w kt\xc3\xb3rych w Treblince I poddawano \xe2\x80\x9ewyniszczeniu przez prac\xc4\x99\xe2\x80\x9d. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcydowskich fachowc\xc3\xb3w, zazwyczaj pochodz\xc4\x85cych z okolicznych miasteczek, przebywa\xc5\x82a w obozie wraz ze swoimi \xc5\xbconami i dzie\xc4\x87mi. Odgrywa\xc5\x82y one rol\xc4\x99 zak\xc5\x82adnik\xc3\xb3w. Obok \xc5\xbbyd\xc3\xb3w polskich w obozie byli r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przetrzymywani \xc5\xbbydzi z Niemiec, Czechos\xc5\x82owacji i Francji. \xc5\xbbydzi francuscy pracowali w \xc5\xbcwirowni i wewn\xc4\x85trz obozu, natomiast spo\xc5\x9br\xc3\xb3d \xc5\xbbyd\xc3\xb3w niemieckich i czeskich rekrutowali si\xc4\x99 fachowcy i wi\xc4\x99\xc5\xbaniowie funkcyjni._NEWLINE_Zarz\xc4\x85dzenie gubernatora Fischera przewidywa\xc5\x82o, \xc5\xbce okres pobytu wi\xc4\x99\xc5\xbania w obozie wynosi\xc4\x87 b\xc4\x99dzie od dw\xc3\xb3ch do sze\xc5\x9bciu miesi\xc4\x99cy. W praktyce komendant pod pretekstem rozmaitych wykrocze\xc5\x84 m\xc3\xb3g\xc5\x82 dowolnie przed\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 czas odbywania kary. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 np. uciekinier\xc3\xb3w z rob\xc3\xb3t przymusowych i cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w rodzin os\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3re ukrywa\xc5\x82y \xc5\xbbyd\xc3\xb3w lub zbieg\xc5\x82ych je\xc5\x84c\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 osadzano w obozie bezterminowo. Zdarza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce po odbyciu kary wi\xc4\x99\xc5\xbaniowie byli wywo\xc5\xbceni na roboty przymusowe do Niemiec._NEWLINE_Na czele ka\xc5\xbcdej dziesi\xc4\x99cioosobowej grupy wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w sta\xc5\x82 kapo. Najwy\xc5\xbcszym rang\xc4\x85 wi\xc4\x99\xc5\xbaniem (lager-kapo), towarzysz\xc4\x85cym Niemcom na apelach zar\xc3\xb3wno w polskiej, jak i \xc5\xbcydowskiej cz\xc4\x99\xc5\x9bci obozu, by\xc5\x82 45-letni \xc5\xbbyd o imieniu Ignac (farmaceuta z Warszawy). Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d polskich wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w najwy\xc5\xbcej w hierarchii sta\xc5\x82 kapo Czes\xc5\x82aw Zeifert, kt\xc3\xb3rego zast\xc4\x99pc\xc4\x85 by\xc5\x82 Witold J\xc3\xb3\xc5\xbawiak. Zeifert zosta\xc5\x82 rozstrzelany we wrze\xc5\x9bniu 1943 roku za przyw\xc5\x82aszczenie po\xc5\xbcydowskiego z\xc5\x82ota i dolar\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nPr\xc3\xb3by ucieczek i oporu\n_START_PARAGRAPH_\nNiemcy podejmowali wiele dzia\xc5\x82a\xc5\x84 maj\xc4\x85cych na celu zapobie\xc5\xbcenie ucieczkom wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w. Schwytanych uciekinier\xc3\xb3w karano \xc5\x9bmierci\xc4\x85. Wprowadzono zasad\xc4\x99 odpowiedzialno\xc5\x9bci zbiorowej, w my\xc5\x9bl kt\xc3\xb3rej udana ucieczka poci\xc4\x85ga\xc5\x82a za sob\xc4\x85 egzekucj\xc4\x99 dziesi\xc4\x99ciu lub wi\xc4\x99cej wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w zatrudnionych w tym samym komandzie roboczym co uciekinier. Karano tak\xc5\xbce jego rodzin\xc4\x99, je\xc5\x9bli przebywa\xc5\x82a ona w obozie lub jej miejsce pobytu by\xc5\x82o znane w\xc5\x82adzom niemieckim. Niemniej wi\xc4\x99\xc5\xbaniowie podejmowali pr\xc3\xb3by ucieczek; m.in. 2 wrze\xc5\x9bnia 1943 roku zbieg\xc5\x82o trzynastu wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w zatrudnionych przy zbieraniu kamieni na polu. Ucieczki nasili\xc5\x82y si\xc4\x99 latem 1944 roku, gdy do Treblinki zacz\xc4\x85\xc5\x82 zbli\xc5\xbca\xc4\x87 si\xc4\x99 front wschodni._NEWLINE_W obozie zawi\xc4\x85za\xc5\x82a si\xc4\x99 tak\xc5\xbce konspiracja, kt\xc3\xb3rej cz\xc5\x82onkowie \xe2\x80\x93 by\xc4\x87 mo\xc5\xbce w porozumieniu ze spiskowcami z s\xc4\x85siedniego obozu zag\xc5\x82ady \xe2\x80\x93 planowali zorganizowa\xc4\x87 powstanie i zbiorow\xc4\x85 ucieczk\xc4\x99. Uda\xc5\x82o im si\xc4\x99 nawet zdoby\xc4\x87 dwa granaty i pistolet. Na kr\xc3\xb3tko przed rozpocz\xc4\x99ciem buntu dosz\xc5\x82o jednak do dekonspiracji, na skutek czego trzynastu niedosz\xc5\x82ych powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o zatrzymanych i rozstrzelanych (w\xc5\x9br\xc3\xb3d ofiar znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 domniemany przyw\xc3\xb3dca konspiracji, lager-kapo Ignac). Z obozu zdo\xc5\x82a\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak wydosta\xc4\x87 grupa zaanga\xc5\xbcowanych w spisek \xc5\xbcydowskich kucharzy, do kt\xc3\xb3rej do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 polski wi\xc4\x99zie\xc5\x84. Po tych wydarzeniach wi\xc4\x99\xc5\xbaniowie Treblinki I nie podj\xc4\x99li kolejnej pr\xc3\xb3by zorganizowania obozowego ruchu oporu.\n_START_SECTION_\nLiczba wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w i ofiar\n_START_PARAGRAPH_\nUstalenie dok\xc5\x82adnej liczby wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w, a tak\xc5\xbce liczby zmar\xc5\x82ych i zamordowanych, nastr\xc4\x99cza wielu trudno\xc5\x9bci, gdy\xc5\xbc nie zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 obozowa dokumentacja. Prawdopodobnie w obozie przebywa\xc5\x82o jednorazowo od 1 tys. do 2 tys. wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w. Ca\xc5\x82kowita liczba wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy przeszli przez Treblink\xc4\x99 I, jest natomiast szacowana na oko\xc5\x82o 20 tys._NEWLINE_G\xc5\x82\xc3\xb3d, choroby, wyczerpuj\xc4\x85ca praca i okrucie\xc5\x84stwo stra\xc5\xbcnik\xc3\xb3w by\xc5\x82y przyczyn\xc4\x85 wysokiej \xc5\x9bmiertelno\xc5\x9bci. Z relacji jednego z ocala\xc5\x82ych wynika, \xc5\xbce tylko mi\xc4\x99dzy 12 listopada a 20 grudnia 1943 roku zmar\xc5\x82o 148 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w. Bazuj\xc4\x85c na wynikach ogl\xc4\x99dzin masowych grob\xc3\xb3w i zeznaniach \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w, Edward Kop\xc3\xb3wka oszacowa\xc5\x82, \xc5\xbce liczba ofiar Treblinki I wynios\xc5\x82a oko\xc5\x82o 10 tys. os\xc3\xb3b. Liczba ta nie obejmuje jednak wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych pogrzebano w innych miejscach lub jako niezdolnych do pracy wys\xc5\x82ano na \xc5\x9bmier\xc4\x87 do kom\xc3\xb3r gazowych w pobliskim obozie zag\xc5\x82ady._NEWLINE_Inni autorzy szacuj\xc4\x85 liczb\xc4\x99 ofiar na co najmniej 7 tys. lub 10\xe2\x80\x9312 tys.\n_START_SECTION_\nLikwidacja obozu\n_START_PARAGRAPH_\n23 lipca 1944 roku, w zwi\xc4\x85zku ze zbli\xc5\xbcaniem si\xc4\x99 Armii Czerwonej, Niemcy przyst\xc4\x85pili do likwidacji obozu. Oko\xc5\x82o godziny 18:00 polskich wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w zamkni\xc4\x99to w jednym z barak\xc3\xb3w, natomiast wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w \xc5\xbcydowskich, w liczbie oko\xc5\x82o 550 os\xc3\xb3b, sp\xc4\x99dzono na plac, gdzie rozkazano im po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 si\xc4\x99 twarz\xc4\x85 do ziemi. Nast\xc4\x99pnie Niemcy odprowadzili na bok oko\xc5\x82o siedemnastu fachowc\xc3\xb3w, a pozosta\xc5\x82ych \xc5\xbbyd\xc3\xb3w, w tym kobiety i dzieci, zacz\xc4\x99li wyprowadza\xc4\x87 grupkami do Lasu Maliszewskiego i rozstrzeliwa\xc4\x87 nad trzema wykopanymi uprzednio grobami. Masakr\xc4\x99 prze\xc5\xbcy\xc5\x82o kilka os\xc3\xb3b._NEWLINE_Tego wieczora Niemcy rozstrzelali tak\xc5\xbce oko\xc5\x82o 20 polskich wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w, w tym kobiety i dzieci. Pozosta\xc5\x82ych Polak\xc3\xb3w zwolniono._NEWLINE_Po zako\xc5\x84czeniu egzekucji za\xc5\x82oga zniszczy\xc5\x82a obozow\xc4\x85 dokumentacj\xc4\x99, po czym opu\xc5\x9bci\xc5\x82a Treblink\xc4\x99, zabieraj\xc4\x85c ze sob\xc4\x85 zgromadzony tam maj\xc4\x85tek oraz kilku wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w-fachowc\xc3\xb3w. Gdy ewakuacja zosta\xc5\x82a zako\xc5\x84czona, do Treblinki przyby\xc5\x82o kilku Niemc\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy podpalili zabudowania obozu. Nast\xc4\x99pnego dnia z Soko\xc5\x82owa Podlaskiego przywieziono jeszcze oko\xc5\x82o 30 wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych rozstrzelano w lesie nieopodal obozu.\n_START_SECTION_\nOkres profanacji\n_START_PARAGRAPH_\n22\xe2\x80\x9323 sierpnia 1944 roku, wkr\xc3\xb3tce po wyparciu Niemc\xc3\xb3w z okolic Treblinki, teren karnego obozu pracy oraz pobliskie miejsce strace\xc5\x84 bada\xc5\x82a specjalna komisja sowieckiej 65. Armii. Jej cz\xc5\x82onkowie ekshumowali trzy masowe groby odnalezione w Lesie Maliszewskim. Z pierwszego wydobyto 105 zw\xc5\x82ok, nale\xc5\xbc\xc4\x85cych prawdopodobnie do os\xc3\xb3b zamordowanych zim\xc4\x85 1942/43. Z drugiego wydobyto 97 zw\xc5\x82ok, nale\xc5\xbc\xc4\x85cych prawdopodobnie do zamordowanych Rom\xc3\xb3w. Z trzeciego ekshumowano 103 zw\xc5\x82oki, w tym 25 zw\xc5\x82ok kobiecych; prawdopodobnie nale\xc5\xbca\xc5\x82y one do ofiar zamordowanych w czasie likwidacji obozu._NEWLINE_9\xe2\x80\x9310 sierpnia 1946 roku przedstawiciele G\xc5\x82\xc3\xb3wnej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce przeprowadzili ogl\xc4\x99dziny miejsca strace\xc5\x84 w Lesie Maliszewskim. Odnaleziono w\xc3\xb3wczas 41 masowych grob\xc3\xb3w oraz sze\xc5\x9b\xc4\x87 mogi\xc5\x82 pojedynczych. 40 grob\xc3\xb3w by\xc5\x82o ca\xc5\x82kowicie rozkopanych, a jeden cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo naruszony. Podczas ogl\xc4\x99dzin ustalono, \xc5\xbce mogi\xc5\x82y zajmowa\xc5\x82y powierzchni\xc4\x99 oko\xc5\x82o 1607 m\xc2\xb2, a ich pojemno\xc5\x9b\xc4\x87 wynosi\xc5\x82a 3214 m\xc2\xb3 (przy za\xc5\x82o\xc5\xbceniu, \xc5\xbce g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 wynosi\xc5\x82a \xc5\x9brednio 2 metry). Wydobyto 10 zw\xc5\x82ok i przebadano 112 czaszek._NEWLINE_W pierwszych latach powojennych teren by\xc5\x82ego obozu pracy by\xc5\x82 niezabezpieczony i nieupami\xc4\x99tniony. Podobnie jak mia\xc5\x82o to miejsce w przypadku s\xc4\x85siedniego obozu zag\xc5\x82ady, dzia\xc5\x82a\xc5\x82y tam \xe2\x80\x9ehieny cmentarne\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3re rozkopywa\xc5\x82y groby i teren poobozowy w poszukiwaniu z\xc5\x82ota i kosztowno\xc5\x9bci. Dzia\xc5\x82ania podejmowane w celu ochrony szcz\xc4\x85tk\xc3\xb3w przed profanacj\xc4\x85 mia\xc5\x82y pocz\xc4\x85tkowo charakter oddolny. Wiadomo, \xc5\xbce we wrze\xc5\x9bniu 1947 roku miejscowe dzieci z inicjatywy swojego nauczyciela zebra\xc5\x82y ludzkie ko\xc5\x9bci zalegaj\xc4\x85ce teren poobozowy, a nast\xc4\x99pnie usypa\xc5\x82y z nich kopiec, kt\xc3\xb3ry pokryto darnin\xc4\x85 i zwie\xc5\x84czono krzy\xc5\xbcem._NEWLINE_Dopiero w 1947 roku, m.in. na skutek nacisk\xc3\xb3w organizacji \xc5\xbcydowskich, w\xc5\x82adze komunistyczne podj\xc4\x99\xc5\x82y dzia\xc5\x82ania maj\xc4\x85ce na celu zabezpieczenie teren\xc3\xb3w poobozowych w Treblince i uczczenie ofiar. 2 lipca 1947 roku Sejm wyda\xc5\x82 ustaw\xc4\x99 w sprawie upami\xc4\x99tnienia o\xc5\x9brodka zag\xc5\x82ady Treblinka II oraz obozu pracy Treblinka I. Powo\xc5\x82ano Komitet Upami\xc4\x99tnienia Ofiar Treblinki, na kt\xc3\xb3rego czele stan\xc4\x85\xc5\x82 wojewoda warszawski Lucjusz Dura. 25 lipca 1947 roku, podczas pierwszego posiedzenia Komitetu, podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o rozpisaniu zamkni\xc4\x99tego konkursu na projekt mauzoleum i zorganizowaniu zbi\xc3\xb3rki pieni\xc4\x99\xc5\xbcnej na sfinansowanie jego budowy. Zainteresowanie spraw\xc4\x85 upami\xc4\x99tnienia Treblinki wkr\xc3\xb3tce jednak zmala\xc5\x82o. Wybrany w wyniku konkursu projekt mauzoleum autorstwa Alfonsa Zielonki i W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Niemca nie zosta\xc5\x82 zrealizowany. W 1948 roku zaprzesta\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci Komitet Upami\xc4\x99tnienia Ofiar Treblinki. Przez nast\xc4\x99pnych 10 lat teren obu oboz\xc3\xb3w pozostawa\xc5\x82 niezabezpieczony, a \xe2\x80\x9ekopacze\xe2\x80\x9d bez wi\xc4\x99kszych przeszk\xc3\xb3d kontynuowali swoj\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_\xc5\xbbwirownia, w kt\xc3\xb3rej pracowali wi\xc4\x99\xc5\xbaniowie Treblinki I, po zako\xc5\x84czeniu wojny znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 w r\xc4\x99kach prywatnych, a jej z\xc5\x82o\xc5\xbca by\xc5\x82y nadal eksploatowane. Wydobywany w Treblince \xc5\xbcwir by\xc5\x82 wykorzystywany m.in. przy odbudowie Warszawy.'