b'\n_START_ARTICLE_\nCzarne obrazy\n_START_PARAGRAPH_\nCzarne obrazy lub czarne malowid\xc5\x82a (hiszp. pinturas negras) \xe2\x80\x93 seria czternastu obraz\xc3\xb3w Francisca Goi namalowanych w latach 1819\xe2\x80\x931823 na \xc5\x9bcianach jego domu zwanego Domem G\xc5\x82uchego (Quinta del Sordo). Dopiero oko\xc5\x82o stu lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej od ich powstania nazwano je czarnymi obrazami, ze wzgl\xc4\x99du na dominuj\xc4\x85c\xc4\x85 palet\xc4\x99 barw opart\xc4\x85 na czerniach i szaro\xc5\x9bciach oraz ich pesymistyczny, mroczny charakter._NEWLINE_Obrazy te nie by\xc5\x82y przeznaczone dla publiczno\xc5\x9bci, ich wyj\xc4\x85tkowo prywatny charakter zwi\xc4\x85zany jest najprawdopodobniej z osobistymi prze\xc5\xbcyciami i l\xc4\x99kami malarza. Stanowi\xc4\x85 przejmuj\xc4\x85c\xc4\x85 wizj\xc4\x99 upadku dawnego \xc5\x9bwiata, obraz n\xc4\x99dzy i rozpadu tradycyjnych warto\xc5\x9bci, zniszczenia i samozag\xc5\x82ady. S\xc4\x85 to dzie\xc5\x82a bardzo bezpo\xc5\x9brednie, namalowane ze swobod\xc4\x85 \xc5\x9brodk\xc3\xb3w wyrazu i obdarzone niezwyk\xc5\x82\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85 ekspresji. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 historyk\xc3\xb3w sztuki postuluje, aby pozostawi\xc4\x87 znaczenie czarnych obraz\xc3\xb3w tajemnic\xc4\x85 i nie mno\xc5\xbcy\xc4\x87 ich mniej lub bardziej prawdopodobnych interpretacji._NEWLINE_Przez niemal p\xc3\xb3\xc5\x82 wieku od powstania czarne obrazy nie by\xc5\x82y znane szerszej publiczno\xc5\x9bci i opisali je jedynie nieliczni krytycy. Goya nie nada\xc5\x82 im tytu\xc5\x82\xc3\xb3w, co dodatkowo utrudnia interpretacj\xc4\x99. Malowid\xc5\x82a wykonane bezpo\xc5\x9brednio na \xc5\x9bcianach domu niszcza\xc5\x82y w szybkim tempie. W latach 1874\xe2\x80\x9378 przy u\xc5\xbcyciu nowatorskiej techniki zosta\xc5\x82y przeniesione na p\xc5\x82\xc3\xb3tna przez malarza Salvadora Mart\xc3\xadneza Cubellsa i obecnie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w zbiorach Muzeum Prado. Dom, w kt\xc3\xb3rym powsta\xc5\x82y zosta\xc5\x82 wyburzony.\n_START_SECTION_\nPrzeniesienie na p\xc5\x82\xc3\xb3tno\n_START_PARAGRAPH_\nMalowid\xc5\x82a wykonane bez zastosowania typowej dla fresku techniki, by\xc5\x82y podatne na zniszczenie. Nowy w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel domu, Emil von Erlanger, postanowi\xc5\x82 przenie\xc5\x9b\xc4\x87 obrazy ze \xc5\x9bcian na p\xc5\x82\xc3\xb3tna, prawdopodobnie licz\xc4\x85c na to, \xc5\xbce w ten spos\xc3\xb3b uda mu si\xc4\x99 je sprzeda\xc4\x87. To delikatne zadanie, wymagaj\xc4\x85ce zastosowania nowatorskich technik malarskich i restauratorskich, zosta\xc5\x82o powierzone konserwatorowi sztuki z Muzeum Prado Salvadorowi Martinezowi Cubellsowi. Cubells pracowa\xc5\x82 nad zmian\xc4\x85 no\xc5\x9bnika przez niemal cztery lata, korzystaj\xc4\x85c z pomocy swoich braci Enrique i Francisca._NEWLINE_Zdj\xc4\x99cie obraz\xc3\xb3w ze \xc5\x9bcian wymaga\xc5\x82o cz\xc4\x99\xc5\x9bciowej rozbi\xc3\xb3rki domu. Ka\xc5\xbcde dzie\xc5\x82o pokryto p\xc5\x82\xc3\xb3tnem, po czym rozebrano \xc5\x9bciany od zewn\xc4\x99trznej strony. Po ods\xc5\x82oni\xc4\x99ciu najg\xc5\x82\xc4\x99bszej warstwy tynku drug\xc4\x85 stron\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pokrywano p\xc5\x82\xc3\xb3tnem. W ten spos\xc3\xb3b obrazy mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o przenie\xc5\x9b\xc4\x87 do pracowni konserwatorskiej w Prado. Ostatnim etapem by\xc5\x82o usuni\xc4\x99cie pokrywaj\xc4\x85cego prz\xc3\xb3d obrazu p\xc5\x82\xc3\xb3tna._NEWLINE_Pomocne w tym procesie by\xc5\x82y zdj\xc4\x99cia obraz\xc3\xb3w, wykonane w Domu G\xc5\x82uchego przez Jeana Laurenta, kt\xc3\xb3re pos\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y za wz\xc3\xb3r w czasie zmiany no\xc5\x9bnika. Dzi\xc4\x99ki tym fotografiom wiadomo, \xc5\xbce nie wszystkie obrazy uda\xc5\x82o si\xc4\x99 wiernie przenie\xc5\x9b\xc4\x87 na p\xc5\x82\xc3\xb3tno; niekt\xc3\xb3re istotne poci\xc4\x85gni\xc4\x99cia p\xc4\x99dzlem przepad\xc5\x82y w tym procesie. Wiadomo, \xc5\xbce Cubells namalowa\xc5\x82 od nowa znaczn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 obrazu Sabat czarownic, m.in. twarze niekt\xc3\xb3rych czarownic, oko i rogi koz\xc5\x82a oraz krzes\xc5\x82o. Usun\xc4\x85\xc5\x82 tak\xc5\xbce mniej wi\xc4\x99cej metrowy fragment tego obrazu po prawej stronie, kt\xc3\xb3ry przedstawia\xc5\x82 pejza\xc5\xbc. Na obrazie Pies znikn\xc4\x99\xc5\x82a domniemana para ptak\xc3\xb3w i ska\xc5\x82a, a tak\xc5\xbce grzbiet i szyja psa. W przypadku dzie\xc5\x82a Leokadia Zorrilla, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ca artysty Cubells zmieni\xc5\x82 lekko pozycj\xc4\x99 kobiety, wprowadzi\xc5\x82 niewielkie zmiany na jej twarzy i od nowa namalowa\xc5\x82 barierk\xc4\x99 i fragment ziemi. Powodem tych powa\xc5\xbcnych ingerencji by\xc5\x82 najprawdopodobniej z\xc5\x82y stan malowide\xc5\x82. Jednak w przypadku Saturna po\xc5\xbceraj\xc4\x85cego w\xc5\x82asne dzieci Cubells dopu\xc5\x9bci\xc5\x82 si\xc4\x99 cenzury, pozbawiaj\xc4\x85c go namalowanego przez Goy\xc4\x99 penisa w stanie erekcji. Pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 w ten spos\xc3\xb3b z\xc5\x82agodzi\xc4\x87 przedstawion\xc4\x85 przez Goy\xc4\x99 perwersj\xc4\x99 Saturna, kt\xc3\xb3ry znajdowa\xc5\x82 przyjemno\xc5\x9b\xc4\x87 w po\xc5\xbceraniu swoich dzieci.\n_START_SECTION_\nStarsze malowid\xc5\x82a\n_START_PARAGRAPH_\nBadania techniczne przeprowadzone przez ekspert\xc3\xb3w z Muzeum Prado wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce pod czarnymi obrazami znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 zupe\xc5\x82nie inne malowid\xc5\x82a. By\xc5\x82y to pejza\xc5\xbce i wiejskie scenki z niewielkimi postaciami utrzymane w pastelowej palecie, przypominaj\xc4\x85ce styl projekt\xc3\xb3w do tapiserii. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc one mog\xc5\x82y wyra\xc5\xbca\xc4\x87 stan ducha Goi, na kt\xc3\xb3ry wp\xc5\x82ywa\xc5\x82 udany zwi\xc4\x85zek z Leokadi\xc4\x85 oraz sukcesy popieranych przez artyst\xc4\x99 libera\xc5\x82\xc3\xb3w._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z tych malowide\xc5\x82 zosta\xc5\x82a ca\xc5\x82kowicie przykryta czarnymi obrazami. Goya nie pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 zamalowa\xc4\x87 czy zetrze\xc4\x87 swoich poprzednich prac, malowa\xc5\x82 bezpo\xc5\x9brednio na nich, wykorzystuj\xc4\x85c nawet niekt\xc3\xb3re fragmenty poprzez w\xc5\x82\xc4\x85czenie ich do czarnych obraz\xc3\xb3w. Przyk\xc5\x82adem jest pejza\xc5\xbc dzie\xc5\x82 B\xc3\xb3jka na kije i Parki oraz ma\xc5\x82e postaci w Przechadzce \xc5\x9awi\xc4\x99tego Oficjum. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pejza\xc5\xbc i mniejsze postaci w Pielgrzymce do \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a \xc5\x9bw. Izydora pochodz\xc4\x85 ze znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 pod spodem malowide\xc5\x82, natomiast pod ciemnym t\xc5\x82em Saturna po\xc5\xbceraj\xc4\x85cego w\xc5\x82asne dzieci odkryto posta\xc4\x87 tancerza, kt\xc3\xb3ry przypomina postaci z namalowanego w okresie powojennym Pogrzebu sardynki._NEWLINE_Nie jest pewne, czy pierwotne malowid\xc5\x82a o optymistycznym charakterze i \xc5\xbcywej kolorystyce by\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dzie\xc5\x82em Goi. Je\xc5\xbceli je namalowa\xc5\x82, musia\xc5\x82y powsta\xc4\x87 pomi\xc4\x99dzy marcem 1819 roku, kiedy artysta wprowadzi\xc5\x82 si\xc4\x99 do Domu G\xc5\x82uchego, a jesieni\xc4\x85 tego samego roku, kiedy powa\xc5\xbcnie zachorowa\xc5\x82. Pokrywa\xc5\x82y one oba pi\xc4\x99tra domu i stanowi\xc5\x82y dzie\xc5\x82a malarskie wysokiej jako\xc5\x9bci; ich powstanie z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 wymaga\xc5\x82o czasu i wysi\xc5\x82ku. Mo\xc5\xbcliwe, \xc5\xbce kryzys, kt\xc3\xb3ry prze\xc5\xbcywa\xc5\x82 mieszkaj\xc4\x85c w Domu G\xc5\x82uchego, sk\xc5\x82oni\xc5\x82 artyst\xc4\x99 do przemalowania starych obraz\xc3\xb3w i nadania im pesymistycznego wyrazu. Hiszpa\xc5\x84ski historyk sztuki Valeriano Bozal sk\xc5\x82ania si\xc4\x99 ku autorstwu Goi, t\xc5\x82umacz\xc4\x85c, \xc5\xbce artysta nie korzysta\xc5\x82by z fragment\xc3\xb3w malowide\xc5\x82 innego malarza. Brytyjski znawca Goi Nigel Glendinning jest zdania, \xc5\xbce weso\xc5\x82e malowid\xc5\x82a rodzajowe pokrywa\xc5\x82y \xc5\x9bciany domu, zanim zakupi\xc5\x82 go Goya.\n_START_SECTION_\nOkoliczno\xc5\x9bci powstania\n_START_PARAGRAPH_\nWiele wskazuje na to, \xc5\xbce Goya zacz\xc4\x85\xc5\x82 prac\xc4\x99 nad czarnymi obrazami pod koniec 1819 lub w 1820 roku, po przebytej chorobie i okresie rekonwalescencji. Ju\xc5\xbc po kryzysie wywo\xc5\x82anym ci\xc4\x99\xc5\xbck\xc4\x85 chorob\xc4\x85 w 1792, kt\xc3\xb3ra spowodowa\xc5\x82a jego niemal ca\xc5\x82kowit\xc4\x85 g\xc5\x82uchot\xc4\x99 i powa\xc5\xbcnie zagrozi\xc5\x82a \xc5\xbcyciu malarza, integraln\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 jego wizji malarskiej sta\xc5\x82y si\xc4\x99 brzydota, deformacje, monstrualno\xc5\x9b\xc4\x87 oraz zjawy, gus\xc5\x82a i czarownice. Powt\xc3\xb3rna ci\xc4\x99\xc5\xbcka choroba w 1819 wtr\xc4\x85ci\xc5\x82a malarza w jeszcze ci\xc4\x99\xc5\xbcsz\xc4\x85 depresj\xc4\x99, co znalaz\xc5\x82o odbicie w czarnych obrazach._NEWLINE_Jest wiele motyw\xc3\xb3w psychologicznych i spo\xc5\x82ecznych, kt\xc3\xb3rymi m\xc3\xb3g\xc5\x82 kierowa\xc4\x87 si\xc4\x99 Goya maluj\xc4\x85c czarne obrazy. Zar\xc3\xb3wno na scenie politycznej kraju, jak i w jego \xc5\xbcyciu osobistym nast\xc4\x85pi\xc5\x82y wa\xc5\xbcne zmiany. W Hiszpanii rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 rewolucja konstytucjonalna pod wodz\xc4\x85 Fernanda Riego. Wiadomo, \xc5\xbce w kwietniu 1820 roku Goya pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 w siedzibie Akademii \xc5\x9bw. Ferdynanda, aby zaprzysi\xc4\x85c przywr\xc3\xb3con\xc4\x85 konstytucj\xc4\x99. By\xc5\x82 to czas euforii dla os\xc3\xb3b o o\xc5\x9bwieceniowych pogl\xc4\x85dach, do kt\xc3\xb3rych nale\xc5\xbca\xc5\x82. W tym samym okresie Leokadia Weiss zamieszka\xc5\x82a z artyst\xc4\x85 w niedawno zakupionym Domu G\xc5\x82uchego._NEWLINE_Zapowied\xc5\xba pozytywnych przemian przerwali absoluty\xc5\x9bci na czele z kr\xc3\xb3lem Ferdynandem VII, kt\xc3\xb3rzy zdo\xc5\x82ali przywr\xc3\xb3ci\xc4\x87 stary porz\xc4\x85dek i rozpocz\xc4\x85\xc4\x87 kolejny okres konspiracji i prze\xc5\x9bladowa\xc5\x84. 73-letni malarz by\xc5\x82 zm\xc4\x99czony sytuacj\xc4\x85 polityczn\xc4\x85 kraju, wszechobecn\xc4\x85 hipokryzj\xc4\x85 i nie\xc5\x82adem spo\xc5\x82ecznym. Po\xc5\x82o\xc5\xbcony na obrze\xc5\xbcach miasta Dom G\xc5\x82uchego, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 by\xc4\x87 odskoczni\xc4\x85 od zgie\xc5\x82ku miasta i dworskich intryg, sta\xc5\x82 si\xc4\x99 prawdziw\xc4\x85 pustelni\xc4\x85. Choroba (prawdopodobnie by\xc5\x82 to tyfus), kt\xc3\xb3r\xc4\x85 przeby\xc5\x82 w 1819 roku, pog\xc5\x82\xc4\x99bi\xc5\x82a g\xc5\x82uchot\xc4\x99 i os\xc5\x82abi\xc5\x82a wzrok malarza. Wzbudzi\xc5\x82a u Goi refleksje na temat \xc5\x9bmierci, kt\xc3\xb3re wyra\xc5\xbca w tematyce i kolorystyce swoich dzie\xc5\x82. Do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a tak\xc5\xbce \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 pogarszaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 kondycji fizycznej, przechodz\xc4\x85ca w obsesj\xc4\x99 na punkcie staro\xc5\x9bci, dodatkowo uwypuklona przez zwi\xc4\x85zek z du\xc5\xbco m\xc5\x82odsz\xc4\x85 Leokadi\xc4\x85 Weiss._NEWLINE_Rewolucja zmniejszy\xc5\x82a stabilno\xc5\x9b\xc4\x87 pa\xc5\x84stwa, podwa\xc5\xbcaj\xc4\x85c jednocze\xc5\x9bnie jego organizacj\xc4\x99 i struktury. St\xc4\x85d tematy takie jak satyra na religi\xc4\x99 (odpust, procesja, inkwizycja), konfrontacje mi\xc4\x99dzyludzkie (B\xc3\xb3jka na kije) czy spotkanie lub konspiracja (Lektura). Mo\xc5\xbcliw\xc4\x85 interpretacj\xc4\x85 Saturna po\xc5\xbceraj\xc4\x85cego w\xc5\x82asne dzieci jest pa\xc5\x84stwo po\xc5\xbceraj\xc4\x85ce swoich mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w._NEWLINE_Oniryczny charakter dzie\xc5\x82 i ich gwa\xc5\x82towna ekspresja mog\xc4\x85 sugerowa\xc4\x87, \xc5\xbce malarz nie by\xc5\x82 w okresie powstania czarnych obraz\xc3\xb3w w pe\xc5\x82ni sprawny umys\xc5\x82owo. Jednak korespondencja prowadzona przez Goy\xc4\x99 w tym okresie dowodzi jasno\xc5\x9bci umys\xc5\x82u malarza.\n_START_SECTION_\nInterpretacja\n_START_PARAGRAPH_\nNie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 przeprowadzi\xc4\x87 wsp\xc3\xb3lnej interpretacji wszystkich malowide\xc5\x82 z Domu G\xc5\x82uchego. Ich znaczenie jako ca\xc5\x82o\xc5\x9bci pozostaje zagadk\xc4\x85, je\xc5\xbceli w og\xc3\xb3le istnieje \xe2\x80\x93 wydaje si\xc4\x99, \xc5\xbce w zamy\xc5\x9ble malarza nie tworzy\xc5\x82y one jednej wsp\xc3\xb3lnej alegorii. Istnieje wiele mo\xc5\xbcliwych interpretacji ka\xc5\xbcdego z pojedynczych dzie\xc5\x82, a niekt\xc3\xb3re s\xc4\x85 tak wieloznaczne, \xc5\xbce krytycy sztuki nie zawsze s\xc4\x85 co do nich zgodni. Nale\xc5\xbcy jednak wzi\xc4\x85\xc4\x87 pod uwag\xc4\x99 podstawowe linie interpretacyjne._NEWLINE_Na parterze domu najbardziej wymownym malowid\xc5\x82em wydaje si\xc4\x99 Saturn po\xc5\xbceraj\xc4\x85cy w\xc5\x82asne dzieci. W przedstawieniach mitologicznych Saturn symbolizuje melancholi\xc4\x99 oraz triumf nocy. Niekt\xc3\xb3rzy krytycy widz\xc4\x85 w Saturnie tak\xc5\xbce odwo\xc5\x82anie do samego artysty jako m\xc4\x99\xc5\xbcczyzny w podesz\xc5\x82ym wieku, kt\xc3\xb3rego nastr\xc3\xb3j po przebytej chorobie przywo\xc5\x82uje melancholi\xc4\x99 b\xc3\xb3stwa. Nie brakuje tak\xc5\xbce interpretacji o charakterze politycznym \xe2\x80\x93 Saturn jako inkwizycja lub kr\xc3\xb3l Ferdynand VII po\xc5\xbceraj\xc4\x85cy sw\xc3\xb3j lud, aby zachowa\xc4\x87 przywileje. Znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 obok dzie\xc5\x82o Judyta i Holofernes przedstawia zab\xc3\xb3jstwo silnego i dojrza\xc5\x82ego m\xc4\x99\xc5\xbcczyzny. Triumf kobieco\xc5\x9bci i symboliczna kastracja mog\xc4\x85 odnosi\xc4\x87 si\xc4\x99 do zwi\xc4\x85zku starego Goi z m\xc5\x82od\xc4\x85 Leokadi\xc4\x85. Znajduj\xc4\x85ca si\xc4\x99 na przeciwnej \xc5\x9bcianie Leokadia Zorrilla, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ca artysty ukazuje kobiet\xc4\x99 ubran\xc4\x85 w \xc5\xbca\xc5\x82obny str\xc3\xb3j z mogi\xc5\x82\xc4\x85 w tle; by\xc4\x87 mo\xc5\xbce mia\xc5\x82 to by\xc4\x87 gr\xc3\xb3b samego Goi. Na jej twarzy nie wida\xc4\x87 jednak smutku czy \xc5\xbcalu. Obraz mo\xc5\xbce nawi\xc4\x85zywa\xc4\x87 do strachu przed \xc5\x9bmierci\xc4\x85, jaki odczuwa\xc5\x82 Goya w czasie ostatniej choroby lub te\xc5\xbc nadziei na \xc5\x9bmier\xc4\x87 m\xc4\x99\xc5\xbca Leokadii, Isidora Weissa._NEWLINE_Nie da si\xc4\x99 jednoznacznie okre\xc5\x9bli\xc4\x87 p\xc5\x82ci spotwornia\xc5\x82ych postaci z obrazu Dwie staruchy jedz\xc4\x85ce zup\xc4\x99 namalowanych grubymi poci\xc4\x85gni\xc4\x99ciami p\xc4\x99dzla. Mog\xc4\x85 one symbolizowa\xc4\x87 staro\xc5\x9b\xc4\x87, \xc5\x9bmier\xc4\x87, ob\xc5\xbcarstwo czy g\xc5\x82\xc3\xb3d, ponadto wzbudzaj\xc4\x85 strach i obrzydzenie. G\xc5\x82\xc3\xb3wne postaci Sabatu czarownic to symbolizuj\xc4\x85cy demona kozio\xc5\x82 i siedz\xc4\x85ca po prawej stronie kobieta w czerni. Mo\xc5\xbcliwe, \xc5\xbce przedstawiona scena jest rytua\xc5\x82em, podczas kt\xc3\xb3rego odbywa si\xc4\x99 inicjacja kobiety na wied\xc5\xbam\xc4\x99. Pielgrzymka do \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a \xc5\x9bw. Izydora to wizja sielankowego lokalnego \xc5\x9bwi\xc4\x99ta zamieniona w upiorn\xc4\x85 grotesk\xc4\x99, pe\xc5\x82n\xc4\x85 karykaturalnych postaci. Obraz Dwaj starcy mo\xc5\xbce by\xc4\x87 kolejnym odwo\xc5\x82aniem do wieku i g\xc5\x82uchoty malarza._NEWLINE_Glendinning wskazuje, \xc5\xbce Goya ozdobi\xc5\x82 \xc5\x9bciany swojego domu nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85c do schematu szlacheckich pa\xc5\x82ac\xc3\xb3w. Wed\xc5\x82ug panuj\xc4\x85cych zasad obrazy na \xc5\x9bcianach powinny nawi\xc4\x85zywa\xc4\x87 do funkcji, jak\xc4\x85 pe\xc5\x82ni\xc5\x82o pomieszczenie. Parter Domu G\xc5\x82uchego najprawdopodobniej by\xc5\x82 salonem\xe2\x80\x93jadalni\xc4\x85 artysty. Jego \xc5\x9bciany powinny zatem pokrywa\xc4\x87 sielankowe sceny z okolic posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci (rzeka Manzanares, \xc5\x82\xc4\x85ka \xc5\x9bw. Izydora), martwe natury i przedstawienia bankiet\xc3\xb3w. Chocia\xc5\xbc Goya nie wykorzysta\xc5\x82 tych temat\xc3\xb3w bezpo\xc5\x9brednio, Saturn po\xc5\xbceraj\xc4\x85cy w\xc5\x82asne dzieci oraz Dwie staruchy jedz\xc4\x85ce zup\xc4\x99 w spos\xc3\xb3b ironiczny nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85 do tematu jedzenia. W historii biblijnej m\xc5\x82oda \xc5\xbcyd\xc3\xb3wka Judyta zabi\xc5\x82a wodza Babilo\xc5\x84czyk\xc3\xb3w Holofernesa po zaproszeniu go na wielk\xc4\x85 uczt\xc4\x99. Inne dzie\xc5\x82a odwracaj\xc4\x85 znaczenie sielankowych scen \xe2\x80\x93 Przechadzka \xc5\x9awi\xc4\x99tego Oficjum, Pielgrzymka do \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a \xc5\x9bw. Izydora i Leokadia Zorrilla, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ca artysty ukazuj\xc4\x85 wprawdzie okolice Domu G\xc5\x82uchego, ale w spos\xc3\xb3b daleki od sielanki._NEWLINE_Wykonane na pi\xc4\x99trze malowid\xc5\x82a wydaj\xc4\x85 si\xc4\x99 jeszcze bardziej enigmatyczne. Pojawia si\xc4\x99 kontrast pomi\xc4\x99dzy \xc5\x9bmiechem i p\xc5\x82aczem (satyr\xc4\x85 i tragedi\xc4\x85) oraz mi\xc4\x99dzy elementami powietrza i ziemi. Powa\xc5\xbcni i skupieni m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani w Lekturze przeciwstawieni s\xc4\x85 \xc5\x9bmiej\xc4\x85cym si\xc4\x99 postaciom z dzie\xc5\x82a Dwie kobiety i m\xc4\x99\xc5\xbcczyzna. Oba obrazy mog\xc4\x85 symbolizowa\xc4\x87 rozpowszechniony w Hiszpanii analfabetyzm._NEWLINE_Sceny mitologiczne w dzie\xc5\x82ach Asmodeusz i Parki nosz\xc4\x85 znamiona tragedii, podczas gdy Przechadzka \xc5\x9awi\xc4\x99tego Oficjum to satyra. Ponadto Asmodeusz i Parki ukazuj\xc4\x85 postaci zawieszone w powietrzu (w XVIII-wiecznej Hiszpanii lewitacja symbolizowa\xc5\x82a fizyczn\xc4\x85 mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 i rozkosz), podczas gdy bohaterowie Psa, B\xc3\xb3jki na kije i Przechadzki \xc5\x9awi\xc4\x99tego Oficjum grz\xc4\x99zn\xc4\x85 w ziemi._NEWLINE_Wielu krytyk\xc3\xb3w sztuki uwa\xc5\xbca Psa za dzie\xc5\x82o namalowane jako ostatnie oraz niedoko\xc5\x84czone ze wzgl\xc4\x99du na du\xc5\xbc\xc4\x85 pust\xc4\x85 przestrze\xc5\x84 i brak alegorycznego lub mitologicznego odniesienia. \xc5\x9awiadczy\xc4\x87 o tym mo\xc5\xbce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc fakt, \xc5\xbce Pies jako jedyny nie ma swojego odpowiednika na s\xc4\x85siedniej \xc5\x9bcianie. Ton\xc4\x85cy w falach lub piasku pies mo\xc5\xbce wyra\xc5\xbca\xc4\x87 g\xc5\x82\xc4\x99bokie upodlenie cz\xc5\x82owieka, lub przejmuj\xc4\x85c\xc4\x85 samotno\xc5\x9b\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nStyl\n_START_PARAGRAPH_\nStyl czarnych obraz\xc3\xb3w, w przeciwie\xc5\x84stwie do ich wieloznaczno\xc5\x9bci, pozostaje zawsze ten sam. Kompozycja o zachwianej r\xc3\xb3wnowadze jest nowatorska jak na czasy Goi. Postaci nie pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w centralnym punkcie obrazu, ale cz\xc4\x99sto bli\xc5\xbcej jego brzeg\xc3\xb3w lub zupe\xc5\x82nie na kraw\xc4\x99dzi, jak w przypadku Cabezas en un paisaje. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc t\xc5\x82um postaci z Pielgrzymki do \xc5\x9bw. Izydora przemieszczony zosta\xc5\x82 na lew\xc4\x85 stron\xc4\x99, a pielgrzymi z Przechadzki \xc5\x9awi\xc4\x99tego Oficjum skupiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 bardziej po prawej. Podobn\xc4\x85 kompozycj\xc4\x99 maj\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Parki, Asmodeusz i pierwotnie Sabat czarownic, kt\xc3\xb3ry po przeniesieniu na p\xc5\x82\xc3\xb3tno straci\xc5\x82 spory fragment po prawej stronie. W przypadku Psa pusta przestrze\xc5\x84 wype\xc5\x82nia niemal ca\xc5\x82y obraz, pozostawiaj\xc4\x85c niewielki odcinek na skarp\xc4\x99 i wynurzaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 znad niej g\xc5\x82ow\xc4\x99 zwierz\xc4\x99cia._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 czarnych obraz\xc3\xb3w to sceny rozgrywaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 noc\xc4\x85, przy nik\xc5\x82ym \xc5\x9bwietle lub gasn\xc4\x85cym dniu (np. Pielgrzymka do \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a \xc5\x9bw. Izydora). Czarne t\xc5\x82o i st\xc5\x82umione \xc5\x9bwiat\xc5\x82o stwarzaj\xc4\x85 atmosfer\xc4\x99 pesymizmu, enigmatycznego i zarazem strasznego \xc5\x9bwiata._NEWLINE_Twarze postaci, w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci przedstawione w spos\xc3\xb3b karykaturalny i groteskowy, sprawiaj\xc4\x85 wra\xc5\xbcenie zamy\xc5\x9blonych lub ekstatycznych. Szeroko otwarte oczy podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85 strach, chciwo\xc5\x9b\xc4\x87 czy religijn\xc4\x85 ekstaz\xc4\x99, a otwarte usta akcentuj\xc4\x85 nieczyste, pierwotne elementy ludzkiego istnienia. Niekiedy trudno jest okre\xc5\x9bli\xc4\x87 czy przedstawione postaci to m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani, czy kobiety. Goya pokazuje to, co brzydkie i odra\xc5\xbcaj\xc4\x85ce \xe2\x80\x93 pi\xc4\x99kno nie jest ju\xc5\xbc przedmiotem sztuki, pokazuje \xc5\xbcycie ludzkie nie ukrywaj\xc4\x85c jego nieprzyjemnych aspekt\xc3\xb3w. Valeriano Bozal nazywa dom Goi laick\xc4\x85 Kaplic\xc4\x85 Syksty\xc5\x84sk\xc4\x85, gdzie pi\xc4\x99kno i odkupienie zosta\xc5\x82y zast\xc4\x85pione jasno\xc5\x9bci\xc4\x85 umys\xc5\x82u i \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci\xc4\x85 samotno\xc5\x9bci, staro\xc5\x9bci i \xc5\x9bmierci. Zwraca w ten spos\xc3\xb3b uwag\xc4\x99 na to, jak wielkie znaczenie i osobisty charakter mia\xc5\x82y one dla samego malarza. Ze \xc5\x9bwiadectwa syna Goi wiadomo, \xc5\xbce obrazy przeznaczone do wystroju w\xc5\x82asnego domu dawa\xc5\x82y Goi szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 satysfakcj\xc4\x99, gdy\xc5\xbc m\xc3\xb3g\xc5\x82 si\xc4\x99 wykaza\xc4\x87 pe\xc5\x82n\xc4\x85 swobod\xc4\x85 stylu i techniki._NEWLINE_Charakterystyczne dla czarnych obraz\xc3\xb3w s\xc4\x85 grube poci\xc4\x85gni\xc4\x99cia p\xc4\x99dzlem, nanosz\xc4\x85ce du\xc5\xbc\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 farby, kt\xc3\xb3re deformuj\xc4\x85 twarze postaci nadaj\xc4\x85c im cechy bliskie XX-wiecznemu ekspresjonizmowi. Paleta barw jest ograniczona, niemal wszystkie obrazy powsta\xc5\x82y na ciemnym gruncie. Dominuje kolor czarny, szary, ochra i br\xc4\x85z, prze\xc5\x82amane gdzieniegdzie czerwon\xc4\x85 lub bia\xc5\x82\xc4\x85 plam\xc4\x85 farby. Sporadycznie pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 b\xc5\x82\xc4\x99kit na niebie i ziele\xc5\x84 w pejza\xc5\xbcu. Goya u\xc5\xbcy\xc5\x82 tak\xc5\xbce stosowanego przez rytownik\xc3\xb3w g\xc4\x99stego tuszu, kt\xc3\xb3ry z czasem ciemnieje \xe2\x80\x93 dlatego ogl\xc4\x85danie dzisiaj obrazy s\xc4\x85 jeszcze ciemniejsze, ni\xc5\xbc w czasie powstania\n_START_SECTION_\nAutorstwo\n_START_PARAGRAPH_\nAutorstwo czarnych malowide\xc5\x82 przez wiele lat nie by\xc5\x82o podwa\xc5\xbcane. W 2003 roku profesor sztuki Juan Jos\xc3\xa9 Junquera przedstawi\xc5\x82 teori\xc4\x99 wskazuj\xc4\x85c\xc4\x85 Javiera, syna Goi, jako autora czarnych obraz\xc3\xb3w. Javier mia\xc5\x82 je namalowa\xc4\x87 na\xc5\x9bladuj\xc4\x85c styl ojca, aby podnie\xc5\x9b\xc4\x87 warto\xc5\x9b\xc4\x87 domu po \xc5\x9bmierci artysty. Wiadomo jednak, \xc5\xbce \xc5\x9bciany Domu G\xc5\x82uchego pierwotnie pokrywa\xc5\x82y malowid\xc5\x82a przedstawiaj\xc4\x85ce weso\xc5\x82e scenki bukoliczne, dlatego zamiana na depresyjne i miejscami makabryczne czarne obrazy raczej nie pomog\xc5\x82aby w sprzeda\xc5\xbcy. Junquera uwa\xc5\xbca r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, \xc5\xbce pi\xc4\x99tro domu, na kt\xc3\xb3rego \xc5\x9bcianach znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 obraz\xc3\xb3w, zosta\xc5\x82o dobudowane po \xc5\x9bmierci artysty, dlatego Goya nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 by\xc4\x87 ich autorem. Junquera jest w swojej teorii bardzo odosobniony; takie autorytety w temacie jak Valeriano Bozal, Nigel Glendinning i Manuela Mena stanowczo jej zaprzeczaj\xc4\x85. Typowa dla Goi technika malarska, styl, postaci oraz groteska pojawia\xc5\x82y si\xc4\x99 zar\xc3\xb3wno w jego wcze\xc5\x9bniejszych, jak i p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych pracach._NEWLINE_Istniej\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a historyczne potwierdzaj\xc4\x85ce autorstwo Goi. Francuski autor artyku\xc5\x82u w Le Magasin pittoresque z 1834 roku napisa\xc5\x82, \xc5\xbce Goya pomalowa\xc5\x82 wszystkie \xc5\x9bciany swojego domu, chwali\xc5\x82 zastosowan\xc4\x85 przez niego technik\xc4\x99 i w\xc5\x82\xc4\x85czenie do obraz\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych malarzowi scen historycznych. Czarne obrazy s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wspomniane w biografii Goi z 1838 roku, napisanej przez Valentina Carderera jako przyk\xc5\x82ad wspania\xc5\x82ych, karykaturalnych fresk\xc3\xb3w. Nie ma r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dowod\xc3\xb3w na to, \xc5\xbce syn Goi by\xc5\x82 malarzem. Nie zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 \xc5\xbcaden obraz z jego podpisem, a on sam utrzymywa\xc5\x82 si\xc4\x99 z posiadanej ziemi, pracowa\xc5\x82 jako skarbnik oraz zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 spu\xc5\x9bcizn\xc4\x85 artystyczn\xc4\x85 ojca.\n_START_SECTION_\nWp\xc5\x82yw na sztuk\xc4\x99\n_START_PARAGRAPH_\nZamkni\xc4\x99ty w swoim domu Goya odci\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 od \xc5\x9bwiata, a zarazem od wszelkich tradycji i konwencji artystycznych epoki bez skr\xc4\x99powania u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c w\xc5\x82asnych, nowatorskich form wyrazu. Czarne obrazy nadaj\xc4\x85 Goi charakter prekursora XX-wiecznego ekspresjonizmu w malarstwie, s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zapowiedzi\xc4\x85 abstrakcji i surrealizmu. Dopiero w XX wieku zosta\xc5\x82y w pe\xc5\x82ni zrozumiane i sta\xc5\x82y si\xc4\x99 inspiracj\xc4\x85 dla nowoczesnego malarstwa._NEWLINE_Do czarnych obraz\xc3\xb3w si\xc4\x99ga\xc5\x82o wielu artyst\xc3\xb3w z p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych wiek\xc3\xb3w. XX-wieczny malarz Antonio Saura nazwa\xc5\x82 Psa ikon\xc4\x85 modernizmu i najpi\xc4\x99kniejszym obrazem na \xc5\x9bwiecie. Abstrakcjonista Rafael Canogar okre\xc5\x9bli\xc5\x82 go mianem \xc2\xabwizualnego poematu\xc2\xbb oraz pierwszego zachodniego dzie\xc5\x82a symbolistycznego. Rze\xc5\xbabiarz Pablo Serrano z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 obrazowi ho\xc5\x82d w serii rze\xc5\xbab z br\xc4\x85zu Entretenimientos en el Prado (1974), por\xc3\xb3wnywa\xc5\x82 go r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do prac Antoniego T\xc3\xa0piesa i Francisa Bacona. W pracach belgijskiego ekspresjonisty Jamesa Ensora odnajdujemy charakterystyczne dla czarnych obraz\xc3\xb3w karykaturalne twarze i mnogo\xc5\x9b\xc4\x87 st\xc5\x82oczonych postaci. Wp\xc5\x82yw czarnych obraz\xc3\xb3w Goi mo\xc5\xbcna te\xc5\xbc odnale\xc5\xba\xc4\x87 w dzie\xc5\x82ach artyst\xc3\xb3w takich jak Pablo Picasso, Zoran Mu\xc5\xa1i\xc4\x8d, Julio Gonz\xc3\xa1lez, Otto Dix, Arnulf Rainer, Franz Kline, Willem de Kooning, Robert Motherwell i innych.'