b'\n_START_ARTICLE_\nMonti del Gennargentu\n_START_SECTION_\nPo\xc5\x82o\xc5\xbcenie geograficzne\n_START_PARAGRAPH_\nMasyw po\xc5\x82o\xc5\xbcony jest w centralnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy, za\xc5\x9b mierz\xc4\x85cy 1834 metry n.p.m. szczyt Punta La Marmora jest najwy\xc5\xbcszym szczytem Sardynii._NEWLINE_Najbli\xc5\xbcszymi wi\xc4\x99kszymi miejscowo\xc5\x9bciami s\xc4\x85 na wschodzie Baunei w prowincji Ogliastra, a na zachodzie Desulo w prowincji Nuoro. W masywie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a rzeki Flumendosy.\n_START_SECTION_\nNajwy\xc5\xbcsze szczyty\n_START_PARAGRAPH_\nNa masyw sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce szczyty: Bruncu Spina (1829 m n.p.m.), Punta su Sciusciu, Punta Paulinu (1792 m n.p.m.), Monte Spada (1595 m n.p.m.), Punta Erba Irdes (1676 m n.p.m.) i Supramonte \xe2\x80\x93 kolejne najwy\xc5\xbcsze wierzcho\xc5\x82ki Sardynii.\n_START_SECTION_\nFlora\n_START_PARAGRAPH_\nKlimat masywu umo\xc5\xbcliwia rozw\xc3\xb3j r\xc3\xb3\xc5\xbcnych ro\xc5\x9blin, kt\xc3\xb3rych pocz\xc4\x85tki si\xc4\x99gaj\xc4\x85 okresu trzeciorz\xc4\x99du. Mo\xc5\xbcna tutaj odnale\xc5\xba\xc4\x87 resztki las\xc3\xb3w sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy innymi z takich gatunk\xc3\xb3w jak cis pospolity (Taxus baccata), ostrokrzew kolczasty (Ilex aquifolium), topola osika (Populus tremula), orzech w\xc5\x82oski (Juglans regia), Ribes sandalioticum, Helleborus argustifolius, Peonia mascula, Rhamnus alpina, naparstnica purpurowa (Digitalis purpurea), goryczka \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82ta (Gentiana lutea), Daphne oleoides, tr\xc4\x99downik skrzydlaty (Scrophularia umbrosa) czy jaskier platanolistny (Ranunculus platanifolius). Rosn\xc4\x85 tutaj r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc gatunki endemiczne, z kt\xc3\xb3rych cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ma ograniczony zasi\xc4\x99g wyst\xc4\x99powania. W\xc5\x9br\xc3\xb3d endemit\xc3\xb3w mo\xc5\xbcna wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 takie ro\xc5\x9bliny jak: Euprhasia genargentea, Festuca morisiana, Lamyropsis microcephala, Armeria sardoa, Astragalus genargenteus, Carlina macrocephala, Ranunculus cymbalariifolius, Aquilegia nugorensis, Euphorbia hyberna, Glechoma sardoa, Santolina insularis i Viola corsica. _NEWLINE_Nadmierna presja ludzka, wywierana przez wytyczanie pastwisk oraz niew\xc5\x82a\xc5\x9bciwe u\xc5\xbcytkowanie gleby, sprzyja erozji i degradacji \xc5\x9brodowiska naturalnego. Oryginalna ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 z formacji le\xc5\x9bnych \xe2\x80\x93 d\xc4\x99bu omszonego (Quercus pubescens), d\xc4\x99bu ostrolistnego (Quercus ilex), cis\xc3\xb3w i ostrokrzew\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 zosta\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zdominowana i zast\xc4\x85piona przez krzewy w niedojrza\xc5\x82ych stadiach, tworz\xc4\x85c formacje krzewiaste, stepy oraz g\xc3\xb3rskie \xc5\x82\xc4\x85ki. Ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87, kt\xc3\xb3ra ro\xc5\x9bnie na brzegach potok\xc3\xb3w g\xc3\xb3rskich, charakterystyczna dla \xc5\x82\xc4\x99g\xc3\xb3w sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z olchy czarnej (Alnus glutinosa). Obszary, gdzie dominuj\xc4\x85 krzewy, s\xc4\x85 domem dla takich gatunk\xc3\xb3w jak Juniperus nana, Prunus prostrata, Berberis aetnensis czy Rosa seraphini.\n_START_SECTION_\nFauna\n_START_PARAGRAPH_\nUkszta\xc5\x82towanie terenu oraz odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 Sardynii od sta\xc5\x82ego l\xc4\x85du pozwoli\xc5\x82y na ewolucj\xc4\x99 gatunk\xc3\xb3w i podgatunk\xc3\xb3w dostosowanych do danego \xc5\x9brodowiska. W g\xc3\xb3rach Gennargentu mo\xc5\xbcna znale\xc5\xba\xc4\x87 r\xc3\xb3\xc5\xbcne gatunki kr\xc4\x99gowc\xc3\xb3w. W\xc5\x9br\xc3\xb3d p\xc5\x82az\xc3\xb3w nale\xc5\xbcy wymieni\xc4\x87 mi\xc4\x99dzy innymi traszk\xc4\x99 sardy\xc5\x84sk\xc4\x85 (Euproctus platycephalus), jaskinnic\xc4\x99 cesarsk\xc4\x85 (Speleomantes imperialis), jaskinnic\xc4\x99 centkowan\xc4\x85 (Speleomantes supramontis), Discoglossus sardus, ropuch\xc4\x99 zielon\xc4\x85 (Bufotes viridis) i Hyla sarda. Gady s\xc4\x85 reprezentowane przez \xc5\x82usecznic\xc4\x99 ma\xc5\x82\xc4\x85 (Algyroides fitzingeri), Archaeolacerta bedriagae, Podarcis tiliguerta, ostajnic\xc4\x99 tr\xc3\xb3jpalczast\xc4\x85 (Chalcides chalcides) oraz ostajnic\xc4\x99 nakrapian\xc4\x85 (Chalcides ocellatus). Wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tutaj ponadto po\xc5\x82oz \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tozielony (Coluber viridiflavus), Coluber hippocrepis, zaskroniec \xc5\xbcmijopodobny (Natrix maura) czy inny gatunek zaskro\xc5\x84ca, Natrix helvetica cetti. _NEWLINE_Szczyty g\xc3\xb3rskie w swoim czasie zamieszka\xc5\x82y gatunki ptak\xc3\xb3w or\xc5\x82os\xc4\x99p (Gypaetus barbatus) i s\xc4\x99p kasztanowaty (Aegypius monachus), jednak wymar\xc5\x82y w masywie Gennargentu. W\xc5\x9br\xc3\xb3d ptak\xc3\xb3w drapie\xc5\xbcnych mo\xc5\xbcna wymieni\xc4\x87 jastrz\xc4\x99bia zwyczajnego (Accipiter gentilis), krogulca zwyczajnego (Accipiter nisus), myszo\xc5\x82owa zwyczajnego (Buteo buteo), or\xc5\x82a przedniego (Aquila chrysaetos), pustu\xc5\x82k\xc4\x99 zwyczajn\xc4\x85 (Falco tinnunculus) i soko\xc5\x82a w\xc4\x99drownego (Falco peregrinus). Inne cz\xc4\x99sto wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce gatunki ptak\xc3\xb3w to g\xc3\xb3ropatwa berberyjska (Alectoris barbara), przepi\xc3\xb3rka zwyczajna (Coturnix coturnix), go\xc5\x82\xc4\x85b skalny (Columba livia), grzywacz (Columba palumbus), kuku\xc5\x82ka zwyczajna (Cuculus canorus), p\xc5\x82omyk\xc3\xb3wka zwyczajna (Tyto alba), syczek zwyczajny (Otus scops), p\xc3\xb3jd\xc5\xbaka zwyczajna (Athene noctua), lelek zwyczajny (Caprimulgus europaeus), jerzyk zwyczajny (Apus apus), jerzyk alpejski (Apus melba), \xc5\xbco\xc5\x82na zwyczajna (Merops apiaster), dudek (Upupa epops), dzi\xc4\x99cio\xc5\x82 du\xc5\xbcy (Dendrocopos major) czy dzi\xc4\x99cio\xc5\x82ek (Dryobates minor). W\xc5\x9br\xc3\xb3d wr\xc3\xb3blowych mo\xc5\xbcna wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 lerk\xc4\x99 (Lullula arborea), skowronka zwyczajnego (Alauda arvensis), jask\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99 skaln\xc4\x85 (Ptyonoprogne rupestris), okn\xc3\xb3wk\xc4\x99 zwyczajn\xc4\x85 (Delichon urbica), \xc5\x9bwiergotka polnego (Anthus campestris), siwerniaka (Anthus spinoletta), pliszk\xc4\x99 g\xc3\xb3rsk\xc4\x85 (Motacilla cinerea), pluszcza zwyczajnego (Cinclus cinclus), strzy\xc5\xbcyka zwyczajnego (Troglodytes troglodytes), rudzika (Erithacus rubecula), s\xc5\x82owika rdzawego (Luscinia megarhynchos), kl\xc4\x85skawk\xc4\x99 afryka\xc5\x84sk\xc4\x85 (Saxicola torquatus), bia\xc5\x82orzytk\xc4\x99 zwyczajn\xc4\x85 (Oenanthe oenanthe), nag\xc3\xb3rnika zwyczajnego (Monticola saxatilis), modraka \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorskiego (Monticola solitarius), kosa zwyczajnego (Turdus merula), paszkota (Turdus viscivorus), pokrzewk\xc4\x99 kasztanowat\xc4\x85 (Sylvia undata), pokrzewk\xc4\x99 czarniaw\xc4\x85 (Sylvia sarda), pokrzewk\xc4\x99 okularow\xc4\x85 (Sylvia conspicillata), pokrzewk\xc4\x99 w\xc4\x85sat\xc4\x85 (Sylvia cantillans), kapturk\xc4\x99 (Sylvia atricapilla), zniczka (Regulus ignicapillus), mucho\xc5\x82\xc3\xb3wk\xc4\x99 szar\xc4\x85 (Muscicapa striata), sosn\xc3\xb3wk\xc4\x99 (Parus ater), modraszk\xc4\x99 zwyczajn\xc4\x85 (Parus caeruleus), bogatk\xc4\x99 zwyczajn\xc4\x85 (Parus major) i g\xc4\x85siorka (Lanius collurio). Wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tutaj takie krukowate jak s\xc3\xb3jka zwyczajna (Garrulus glandarius), wro\xc5\x84czyk (Pyrrhocorax pyrrhocorax), kawka zwyczajna (Coloeus monedula), wrona siwa (Corvus cornix) czy kruk zwyczajny (Corvus corax). Inne cz\xc4\x99sto wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce wr\xc3\xb3blowe to szpak jednobarwny (Sturnus unicolor), wr\xc3\xb3bel \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorski (Passer hispaniolensis), mazurek (Passer montanus), wr\xc3\xb3bel skalny (Petronia petronia), zi\xc4\x99ba zwyczajna (Fringilla coelebs), osetnik zwyczajny (Serinus citrinella), dzwoniec zwyczajny (Carduelis chloris), szczygie\xc5\x82 (Carduelis carduelis), makol\xc4\x85gwa zwyczajna (Carduelis cannabina), grubodzi\xc3\xb3b zwyczajny (Coccothraustes coccothraustes), cierlik (Emberiza cirlus) czy potrzeszcz (Emberiza calandra). _NEWLINE_W\xc5\x9br\xc3\xb3d ssak\xc3\xb3w \xc5\xbcyj\xc4\x85cych w masywie mo\xc5\xbcna wymieni\xc4\x87 z\xc4\x99bie\xc5\x82ka myszatego (Crocidura russula), ryj\xc3\xb3wk\xc4\x99 etrusk\xc4\x85 (Suncus etruscus), Lepus capensis, \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x99dnic\xc4\x99 europejsk\xc4\x85 (Eliomys quercinus), popielic\xc4\x99 szar\xc4\x85 (Glis glis), mysz zaro\xc5\x9blow\xc4\x85 (Apodemus sylvaticus), szczura \xc5\x9bniadego (Rattus rattus), mysz domow\xc4\x85 (Mus musculus), lisa rudego (Vulpes vulpes), kun\xc4\x99 le\xc5\x9bn\xc4\x85 (Martes martes), \xc5\x82asic\xc4\x99 (Mustela nivalis), \xc5\xbcbika europejskiego (Felis silvestris), dzika (Sus scrofa) czy muflona \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorskiego (Ovis musimon).'