b'\n_START_ARTICLE_\nStraperlo\n_START_PARAGRAPH_\nStraperlo lub Stra-Perlo, hiszpa\xc5\x84ski termin oznaczaj\xc4\x85cy nielegalny handel dobrami reglamentowanymi przez pa\xc5\x84stwo. U\xc5\xbcywany tak\xc5\xbce w odniesieniu do nielegalnej dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci b\xc4\x85d\xc5\xba intrygi oraz synonim czarnego rynku. Ludzi zajmuj\xc4\x85cych si\xc4\x99 tak\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 nazywa si\xc4\x99 estraperlistami._NEWLINE_Termin ten wywodzi si\xc4\x99 ze skandalu politycznego podczas Drugiej Republiki Hiszpa\xc5\x84skiej (1931-1936).\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW 1934 roku dw\xc3\xb3ch holenderskich przedsi\xc4\x99biorc\xc3\xb3w, Strauss y Perel, skorumpowa\xc5\x82o wysokich urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w pa\xc5\x84stwowych, w tym Aurelio Lerroux (bratanek Alexandro Lerroux, lidera Partii Republika\xc5\x84skiej) i Ministra Spraw Wewn\xc4\x99trznych, Rafaela Salazar Alonso (tak\xc5\xbce cz\xc5\x82onka tej partii) w celu uzyskania zezwolenia na wprowadzenie elektrycznej ruletki w kasynie w mie\xc5\x9bcie San Sebasti\xc3\xa1n (Guipuzcoa). Nazwa ruletki, \xe2\x80\x9eStraperlo\xe2\x80\x9d, pochodzi\xc5\x82a od pierwszych liter nazwisk jej za\xc5\x82o\xc5\xbcycieli._NEWLINE_Gra zosta\xc5\x82a zakazana przez policj\xc4\x99 po udowodnieniu, \xc5\xbce gracze s\xc4\x85 oszukiwani (ko\xc5\x82o ruletki by\xc5\x82o sterowane za pomoc\xc4\x85 guzika, dzi\xc4\x99ki czemu mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o manipulowa\xc4\x87 wygranymi), nie przeszkodzi\xc5\x82o to funkcjonowaniu gry w Formentor (Mallorca). P\xc3\xb3\xc5\xbaniej tam r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zosta\xc5\x82a uniewa\xc5\xbcniona. Ujawnienie korupcji mia\xc5\x82o miejsce po oskar\xc5\xbceniu zg\xc5\x82oszonemu przez Straussa do Prezydenta Alcala-Zamora, kiedy Lerroux odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 wyp\xc5\x82acenia przedsi\xc4\x99biorcom odszkodowania po zamkni\xc4\x99ciu ruletki przez policj\xc4\x99. Skandal doprowadzi\xc5\x82 do rozpadu Partii Republika\xc5\x84skiej._NEWLINE_Od czas\xc3\xb3w skandalu s\xc5\x82owo \xe2\x80\x9estraperlo\xe2\x80\x9d stosowane jest, jako synonim szwindla, intrygi lub oszustwa.\n_START_SECTION_\nStraperlo w okresie dyktadury genera\xc5\x82a Franco\n_START_PARAGRAPH_\nTermin u\xc5\xbcywany by\xc5\x82 tak\xc5\xbce w okresie powojennym w Hiszpanii, dla nielegalnego handlu artyku\xc5\x82ami pierwszej potrzeby i racjonowanymi przez pa\xc5\x84stwo (ustanowionymi przez rz\xc4\x85d genera\xc5\x82a Franco w latach 1936-1952). Zbyt ma\xc5\x82a ilo\xc5\x9b\xc4\x87 produkcji spowodowa\xc5\x82a brak artyku\xc5\x82\xc3\xb3w codziennego u\xc5\xbcytku dlatego pa\xc5\x84stwo wprowadzi\xc5\x82o kartki \xc5\xbcywno\xc5\x9bciowe, uprawniaj\xc4\x85ce do zakup\xc3\xb3w okre\xc5\x9blonych artyku\xc5\x82\xc3\xb3w spo\xc5\xbcywczych oraz surowc\xc3\xb3w (\xc5\xbcelazo, bawe\xc5\x82na) i \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 energii (benzyna, w\xc4\x99giel). Reglamentacja towar\xc3\xb3w przyczyni\xc5\x82a si\xc4\x99 do rozwoju nielegalnego handlu, gdzie sprzedawano artyku\xc5\x82y po zawy\xc5\xbconych cenach. Na przyk\xc5\x82ad, kilogram cukru kosztuj\xc4\x85cy 1,90 peset, na czarnym rynku osi\xc4\x85ga\xc5\x82 cen\xc4\x99 20 peset. Za olej, kosztuj\xc4\x85cy 3,75 peset trzeba by\xc5\x82o zap\xc5\x82aci\xc4\x87 nawet 30 peset.\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x85\xc5\xbcka\n_START_PARAGRAPH_\nW 2008 roku w 75. rocznic\xc4\x99 skandalu zosta\xc5\x82a wydana ksi\xc4\x85\xc5\xbcka \xe2\x80\x9eEl caso Strauss. El esc\xc3\xa1ndalo que precipit\xc3\xb3 el final de la II Rep\xc3\xbablica\xe2\x80\x9d autorstwa hiszpa\xc5\x84skiego pisarza Jose Carlosa Garcii Rodrigueza, kt\xc3\xb3ra dok\xc5\x82adnie opisuje to wydarzenie.'