b'\n_START_ARTICLE_\nByd\xc5\x82o\n_START_PARAGRAPH_\nByd\xc5\x82o, rogacizna  \xe2\x80\x93 og\xc3\xb3lna nazwa zwierz\xc4\x85t hodowlanych z podrodziny bawo\xc5\x82\xc3\xb3w hodowanych celem uzyskania mleka, mi\xc4\x99sa, t\xc5\x82uszczu, sk\xc3\xb3ry oraz si\xc5\x82y poci\xc4\x85gowej._NEWLINE_Byd\xc5\x82o to udomowione formy, pochodz\xc4\x85ce od takich dzikich gatunk\xc3\xb3w ssak\xc3\xb3w, jak: banteng, baw\xc3\xb3\xc5\x82, gaur, jak, tur, \xc5\xbcubr. Europejskie gatunki byd\xc5\x82a pochodz\xc4\x85 od wymar\xc5\x82ego tura, a udomowione zosta\xc5\x82y w Azji przed ok. 5 \xe2\x80\x93 7 tys. lat. Bywaj\xc4\x85 to tak\xc5\xbce miesza\xc5\x84ce mi\xc4\x99dzygatunkowe (np. \xc5\xbcubro\xc5\x84)._NEWLINE_Doros\xc5\x82e samce byd\xc5\x82a nazywa si\xc4\x99 bykami (m\xc5\x82ode samce - byczkami), samice - krowami (samice powy\xc5\xbcej 6 miesi\xc4\x99cy, przed pierwszym wycieleniem - ja\xc5\x82\xc3\xb3wkami), m\xc5\x82ode - cielakami._NEWLINE_Byd\xc5\x82o zalicza si\xc4\x99 do prze\xc5\xbcuwaczy, a co za tym idzie posiada charakterystyczn\xc4\x85 dla tej grupy zwierz\xc4\x85t budow\xc4\x99 i fizjologi\xc4\x99 uk\xc5\x82adu pokarmowego._NEWLINE_W w\xc4\x99\xc5\xbcszym znaczeniu nazwa "byd\xc5\x82o" odnosi si\xc4\x99 do przedstawicieli gatunku "byd\xc5\x82o domowe" ("Bos taurus") pochodz\xc4\x85cego od tura, oraz jego podgatunku (nieraz traktowanego jak osobny gatunek) \xe2\x80\x93 zebu ("Bos taurus indicus" albo "Bos indicus"), wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cego w strefie klimat\xc3\xb3w gor\xc4\x85cych._NEWLINE_Pog\xc5\x82owie byd\xc5\x82a (byd\xc5\x82o domowe i bawo\xc5\x82y) na \xc5\x9bwiecie w 2009 oszacowano na ponad 1,5 mld sztuk. Wed\xc5\x82ug danych FAO z 2010, g\xc5\x82\xc3\xb3wnymi producentami s\xc4\x85 Indie \xe2\x80\x93 321 mln, Brazylia \xe2\x80\x93 211 mln, Chiny \xe2\x80\x93 107 mln i Stany Zjednoczone \xe2\x80\x93 94 mln.'