b'\n_START_ARTICLE_\nWarszawa\n_START_SECTION_\nNazwa\n_START_PARAGRAPH_\nNazwa miasta zacz\xc4\x99\xc5\x82a pojawia\xc4\x87 si\xc4\x99 w dokumentach w XIV wieku jako Warszewa, a od XV wieku r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jako Warszowa. Najprawdopodobniej pochodzi od formy dzier\xc5\xbcawczej imienia Warsz (skr\xc3\xb3conej formy staropolskiego imienia Warcis\xc5\x82aw lub Wrocis\xc5\x82aw). By\xc5\x82o ono u\xc5\xbcywane m.in. przez przedstawicieli rodu Raw\xc3\xb3w (Rawicz\xc3\xb3w) herbu Rawa, kt\xc3\xb3rzy byli w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielami teren\xc3\xb3w w rejonie wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnego Solca. Prawdopodobnie Warsz z rodu Raw\xc3\xb3w otrzyma\xc5\x82 w XIII wieku nadanie ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99ce, z kt\xc3\xb3rego powsta\xc5\x82a wie\xc5\x9b nosz\xc4\x85ca jego imi\xc4\x99._NEWLINE_Zmiana nazwy na Warszawa w XV wieku wynika\xc5\x82a z mazowieckiej wymowy dialektycznej. Do ko\xc5\x84ca XV wieku samog\xc5\x82oska -a- przechodzi\xc5\x82a w -e- po sp\xc3\xb3\xc5\x82g\xc5\x82oskach mi\xc4\x99kkich (-sz- by\xc5\x82a w tamtym okresie sp\xc3\xb3\xc5\x82g\xc5\x82osk\xc4\x85 mi\xc4\x99kk\xc4\x85). W XV wieku formy z wt\xc3\xb3rnym -e- zacz\xc4\x99\xc5\x82y by\xc4\x87 postrzegane jako gwarowe. Dlatego te\xc5\xbc zast\xc4\x99powano -e- przez -a-. Taka zmiana nie by\xc5\x82a uzasadniona etymologicznie, st\xc4\x85d takie formy nazywa si\xc4\x99 hiperpoprawnymi (np. siadlisko, kr\xc3\xb3lawski). Zmiana nazwy z Warszewa na Warszawa upowszechni\xc5\x82a si\xc4\x99 w XVI wieku._NEWLINE_Legendarna etymologia wywodzi nazw\xc4\x99 miasta od imion Warsa i jego \xc5\xbcony Sawy.\n_START_SECTION_\nPo\xc5\x82o\xc5\xbcenie\n_START_PARAGRAPH_\nWarszawa le\xc5\xbcy w \xc5\x9brodkowym biegu Wis\xc5\x82y, na Nizinie \xc5\x9arodkowomazowieckiej, w odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 350\xc2\xa0km od Karpat i Morza Ba\xc5\x82tyckiego. Jest jedyn\xc4\x85 w Europie stolic\xc4\x85 le\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 w bezpo\xc5\x9brednim s\xc4\x85siedztwie parku narodowego (Kampinoski Park Narodowy)._NEWLINE_Miasto le\xc5\xbcy po obu stronach Wis\xc5\x82y i jest nieznacznie wyd\xc5\x82u\xc5\xbcone wzd\xc5\x82u\xc5\xbc jej brzeg\xc3\xb3w (rozci\xc4\x85ga si\xc4\x99 na ok. 30\xc2\xa0km w kierunku p\xc3\xb3\xc5\x82noc-po\xc5\x82udnie i ok. 28\xc2\xa0km w kierunku wsch\xc3\xb3d-zach\xc3\xb3d). W obr\xc4\x99bie miasta znajduje si\xc4\x99 28\xc2\xa0km biegu rzeki. Szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 koryta Wis\xc5\x82y waha si\xc4\x99 od 1000 m na po\xc5\x82udniu do 600 m na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, zw\xc4\x99\xc5\xbcaj\xc4\x85c si\xc4\x99 w cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xc5\x9brodkowej w pobli\xc5\xbcu mostu \xc5\x9al\xc4\x85sko-D\xc4\x85browskiego do 350 m._NEWLINE_Lewobrze\xc5\xbcna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Warszawy jest w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci po\xc5\x82o\xc5\xbcona na R\xc3\xb3wninie Warszawskiej (najwy\xc5\xbcszy punkt geodezyjny na skrzy\xc5\xbcowaniu ul. Norwida i Nakielskiej, rejon zajezdni autobusowej \xe2\x80\x9eRedutowa\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 115,7 m n.p.m.; por\xc3\xb3wnywalne wysoko\xc5\x9bci w rejonie Filtr\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 114,7 m n.p.m. przy ul. Krzyckiego)._NEWLINE_Pozosta\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miasta le\xc5\xbcy w Dolinie \xc5\x9arodkowej Wis\xc5\x82y oraz na R\xc3\xb3wninie Wo\xc5\x82omi\xc5\x84skiej (cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo dzielnice wschodnie) i w Kotlinie Warszawskiej (cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo dzielnice p\xc3\xb3\xc5\x82nocne). Na Bielanach, Bia\xc5\x82o\xc5\x82\xc4\x99ce, w Wawrze i Weso\xc5\x82ej wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 poro\xc5\x9bni\xc4\x99te lasem, wysokie na kilka-kilkana\xc5\x9bcie metr\xc3\xb3w wydmy \xc5\x9br\xc3\xb3dl\xc4\x85dowe, z najwy\xc5\xbcszym naturalnym punktem wysoko\xc5\x9bciowym \xe2\x80\x93 122,11 m n.p.m. (w rejonie planowanej ul. Stanis\xc5\x82awa Wigury na osiedlu Grosz\xc3\xb3wka w Weso\xc5\x82ej)._NEWLINE_Stolica stanowi g\xc5\x82\xc3\xb3wne miasto monocentrycznej aglomeracji warszawskiej. Liczba jej mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, zale\xc5\xbcnie od sposobu zdefiniowania jej granic, wynosi od 2,6 do 3,5 mln. Jest to najwi\xc4\x99ksze po aglomeracji \xc5\x9bl\xc4\x85skiej skupisko ludno\xc5\x9bci w Polsce. Na obszarze aglomeracji warszawskiej znajduje si\xc4\x99 oko\xc5\x82o 20 miast.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9aredniowiecze\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszymi osadami powsta\xc5\x82ymi w obecnych granicach administracyjnych Warszawy by\xc5\x82y: Br\xc3\xb3dno (IX/X wiek), Kamion (II po\xc5\x82owa XI wieku), Solec (XI wiek) i Jazd\xc3\xb3w (XIII wiek). Po zdobyciu i zniszczeniu w 1262 Jazdowa przez wojska Mendoga, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 p\xc5\x82ocki Boles\xc5\x82aw II mazowiecki za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 ok. 4\xc2\xa0km na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Jazdowa nowy gr\xc3\xb3d ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cy i nowe miasto (podgrodzie), kt\xc3\xb3re wsp\xc3\xb3lnie nosi\xc5\x82y nazw\xc4\x99 Warszowa. Oko\xc5\x82o 1300 nast\xc4\x85pi\xc5\x82a lokacja miasta Stara Warszawa na prawie che\xc5\x82mi\xc5\x84skim._NEWLINE_Pierwsza wzmianka o Warszawie pochodzi z 23 kwietnia 1313, kiedy to miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 w tytulaturze ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cej Siemowita II. W 1339 Warszawa zosta\xc5\x82a wybrana na miejsce procesu polsko-krzy\xc5\xbcackiego o Pomorze i Kujawy._NEWLINE_W 1406 przeniesiono do Warszawy kolegiat\xc4\x99 z Czerska, co potwierdzi\xc5\x82o powstanie tam centrum w\xc5\x82adzy \xc5\x9bwieckiej i duchownej. W 1408, w zwi\xc4\x85zku z dynamicznym rozwojem Starej Warszawy, na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od miasta lokowano Now\xc4\x85 Warszaw\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nXVI\xe2\x80\x93XVIII wiek\n_START_PARAGRAPH_\nW 1526, po \xc5\x9bmierci ksi\xc4\x99cia Janusza III, Ksi\xc4\x99stwo Mazowieckie wraz z Warszaw\xc4\x85 zosta\xc5\x82o w\xc5\x82\xc4\x85czone do Korony Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego._NEWLINE_W 1569 podczas sejmu walnego w Lublinie podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o sta\xc5\x82ym odbywaniu w Warszawie sejm\xc3\xb3w walnych Rzeczypospolitej. By\xc5\x82a ona bardzo dogodnie po\xc5\x82o\xc5\xbcona w stosunku do stolic obydwu zjednoczonych pa\xc5\x84stw, Krakowa i Wilna, u zbiegu szlak\xc3\xb3w handlowych, nad g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 sp\xc5\x82awn\xc4\x85 rzek\xc4\x85 Korony, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 \xc5\x82atwo mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o dosta\xc4\x87 si\xc4\x99 do maj\xc4\x85cego bardzo du\xc5\xbce znaczenie gospodarcze Gda\xc5\x84ska. Istotn\xc4\x85 rol\xc4\x99 odegra\xc5\x82 tak\xc5\xbce fakt, \xc5\xbce miasto znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 na Mazowszu, kt\xc3\xb3re stosunkowo niedawno zosta\xc5\x82o w\xc5\x82\xc4\x85czone do Korony i by\xc5\x82o postrzegane jako neutralne w relacjach polsko-litewskich. Jego kandydatura jako miejsca sejm\xc3\xb3w walnych by\xc5\x82a wi\xc4\x99c \xc5\x82atwiejsza do zaakceptowania przez Litwin\xc3\xb3w. Og\xc3\xb3\xc5\x82em w Warszawie odby\xc5\x82o si\xc4\x99 145 sejm\xc3\xb3w walnych (w Piotrkowie 38, w Krakowie 29, a w Grodnie 11)._NEWLINE_Korzystne po\xc5\x82o\xc5\xbcenie geograficzne zadecydowa\xc5\x82o tak\xc5\xbce o wyznaczeniu Warszawy jako miejsca elekcji kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w. W 1573 na polach wsi Kamion pod Warszaw\xc4\x85 mia\xc5\x82a miejsce pierwsza wolna elekcja. W tym samym roku mia\xc5\x82a miejsce konfederacja warszawska w sprawie uprawomocnienia tolerancji religijnej w Rzeczypospolitej. W 1575 na polach podwarszawskiej wsi Wielka Wola odby\xc5\x82a si\xc4\x99 elekcja Anny Jagiellonki i Stefana Batorego. Od tego czasu Wielka Wola sta\xc5\x82a si\xc4\x99 sta\xc5\x82ym miejscem elekcji kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w polskich._NEWLINE_W Warszawie do ko\xc5\x84ca \xc5\xbcycia rezydowa\xc5\x82a Anna Jagiellonka, do\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc4\x99sto przebywali tam r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kr\xc3\xb3lowie Zygmunt II August i Stefan Batory. Po po\xc5\xbcarze Zamku na Wawelu, chc\xc4\x85cy znajdowa\xc4\x87 si\xc4\x99 jak najbli\xc5\xbcej Szwecji Zygmunt III Waza wybra\xc5\x82 w 1596 Warszaw\xc4\x99 jako miejsce rezydencji kr\xc3\xb3lewskiej. Przeniesiono tam r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z Krakowa urz\xc4\x99dy centralne, tj. urz\xc4\x85d marsza\xc5\x82kowski, kanclerski i podskarbi\xc5\x84ski, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y umieszczone w rozbudowanym po 1598 na rozkaz kr\xc3\xb3la Zamku Kr\xc3\xb3lewskim. Sam Zygmunt III Waza na sta\xc5\x82e zamieszka\xc5\x82 w Zamku w po powrocie z kampanii smole\xc5\x84skiej w 1611. W ten spos\xc3\xb3b Warszawa, nazywana oficjalnie \xe2\x80\x9emiastem rezydencjonalnym Jego Kr\xc3\xb3lewskiej Mo\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d, sta\xc5\x82a si\xc4\x99 centralnym punktem wielkiego, wielonarodowo\xc5\x9bciowego pa\xc5\x84stwa, de facto jego stolic\xc4\x85._NEWLINE_Okres szybkiego rozwoju Warszawy przerwa\xc5\x82a wojna polsko-szwedzka (1655\xe2\x80\x931658) podczas kt\xc3\xb3rej by\xc5\x82a ona trzykrotnie okupowana przez obce wojska. Zniszczone miasto odbudowano, powsta\xc5\x82y tam liczne rezydencje magnackie oraz obiekty sakralne. Pomimo kryzysu, chaosu i zniszcze\xc5\x84 spowodowanych przez wojn\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 oraz kl\xc4\x99sk elementarnych i kryzysu politycznego (konfederacja warszawska, wojna o sukcesj\xc4\x99) Warszawa w okresie panowania Sas\xc3\xb3w prze\xc5\xbcywa\xc5\x82a rozkwit kulturalny i artystyczny, m.in. przebudowano Zamek Kr\xc3\xb3lewski i za\xc5\x82o\xc5\xbcono O\xc5\x9b Sask\xc4\x85._NEWLINE_W 1740 roku Stanis\xc5\x82aw Konarski za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 Collegium Nobilium dla m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy szlacheckiej. Siedem lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, bracia biskupi J\xc3\xb3zef Andrzej i Andrzej Stanis\xc5\x82aw Za\xc5\x82uscy otworzyli dla publiczno\xc5\x9bci bibliotek\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra by\xc5\x82a jednym z najwi\xc4\x99kszych ksi\xc4\x99gozbior\xc3\xb3w w Europie. W 1767 powsta\xc5\x82 tam Teatr Narodowy i za\xc5\x82o\xc5\xbcono Szko\xc5\x82\xc4\x99 Rycersk\xc4\x85, a w 1773 powo\xc5\x82ano Komisj\xc4\x99 Edukacji Narodowej._NEWLINE_Mimo bardzo trudnej sytuacji politycznej kraju, za panowania Stanis\xc5\x82awa Augusta Poniatowskiego zwo\xc5\x82ano w Warszawie Sejm Czteroletni (1788\xe2\x80\x931792) za\xc5\x9b 3 maja 1791 uchwalono konstytucj\xc4\x99 Rzeczypospolitej.\n_START_SECTION_\n1918\xe2\x80\x931939\n_START_PARAGRAPH_\n11 listopada 1918 Rada Regencyjna przekaza\xc5\x82a J\xc3\xb3zefowi Pi\xc5\x82sudskiemu w\xc5\x82adz\xc4\x99 wojskow\xc4\x85 w Warszawie (14 listopada 1918 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pe\xc5\x82ni\xc4\x99 w\xc5\x82adz cywilnych w stolicy) i naczelne dow\xc3\xb3dztwo si\xc5\x82 zbrojnych. W konsekwencji Warszawa sta\xc5\x82a si\xc4\x99 stolic\xc4\x85 II Rzeczypospolitej._NEWLINE_W okresie 13\xe2\x80\x9326 sierpnia 1920, w czasie trwaj\xc4\x85cej w\xc3\xb3wczas wojny polsko-bolszewickiej (maj\xc4\x85cej na celu m.in. podporz\xc4\x85dkowanie Polski ZSRR i ekspansj\xc4\x99 komunizmu na Zach\xc3\xb3d), na przedpolach Warszawy i okolicznych terenach rozegra\xc5\x82a si\xc4\x99 Bitwa Warszawska. Punktem zwrotnym walk by\xc5\x82a bitwa pod Radzyminem, po kt\xc3\xb3rej kontrofensywa Pi\xc5\x82sudskiego zadecydowa\xc5\x82a o zwyci\xc4\x99stwie._NEWLINE_W okresie mi\xc4\x99dzywojennym mia\xc5\x82 miejsce rozw\xc3\xb3j przestrzenny Warszawy, spowodowany m.in. konieczno\xc5\x9bci\xc4\x85 wzniesienia nowych gmach\xc3\xb3w publicznych na potrzeby administracji m\xc5\x82odego pa\xc5\x84stwa. W 1939 liczy\xc5\x82a ona 1 mln 350 tys. mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Szczeg\xc3\xb3lne zas\xc5\x82ugi dla rozwoju stolicy po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 komisaryczny prezydent Stefan Starzy\xc5\x84ski; m.in. budowa ponad 100 tys. mieszka\xc5\x84 z infrastruktur\xc4\x85 (osiedla na \xc5\xbboliborzu, Saskiej K\xc4\x99pie, Mokotowie), budowa nowej siedziby Muzeum Narodowego, renowacja pa\xc5\x82acu Blanka, Arsena\xc5\x82u, pa\xc5\x82acu Br\xc3\xbchla, odkrycie \xc5\x9bredniowiecznych mur\xc3\xb3w Warszawy, za\xc5\x82o\xc5\xbcenie muzeum na Zamku Warszawskim i Muzeum Pi\xc5\x82sudskiego w Belwederze, rozw\xc3\xb3j infrastruktury (rozbudowa komunikacji miejskiej, budowa lotniska na Ok\xc4\x99ciu, przygotowanie projektu budowy mostu Pi\xc5\x82sudskiego i sieci metra, modernizacja tras wylotowych Warszawy, modernizacja szpitali). Ponadto za\xc5\x82o\xc5\xbcono nowe parki (m.in. park Sowi\xc5\x84skiego i park Dreszera).\n_START_SECTION_\nPo 1945 roku\n_START_PARAGRAPH_\nKonstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 1952 w art. 90 jako pierwsza okre\xc5\x9bli\xc5\x82a Warszaw\xc4\x99 jako stolic\xc4\x99 Polski. Warszawa sta\xc5\x82a si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnym centrum administracyjnym i politycznym kraju._NEWLINE_W pe\xc5\x82ni historycznie odbudowano Stare i Nowe Miasto, Trakt Kr\xc3\xb3lewski wraz z okolicami i wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 pojedynczych obiekt\xc3\xb3w. W pozosta\xc5\x82ych przypadkach budowano w duchu modernizmu i socrealizmu, czego przyk\xc5\x82adem jest Pa\xc5\x82ac Kultury i Nauki. Odbudowano mosty, unowocze\xc5\x9bniono sie\xc4\x87 transportow\xc4\x85 (m.in. Trasa W-Z). Kolejne inwestycje prowadzono w dalszych latach. Warszawa otrzyma\xc5\x82a sie\xc4\x87 nowych arterii komunikacyjnych (m.in. Wis\xc5\x82ostrad\xc4\x99, Tras\xc4\x99 \xc5\x81azienkowsk\xc4\x85, Tras\xc4\x99 Toru\xc5\x84sk\xc4\x85), wzniesiono Dworzec Centralny. Nast\xc4\x85pi\xc5\x82a silna industrializacja (m.in. przemys\xc5\x82 samochodowy, metalurgiczny, elektroniczny, farmaceutyczny, budowlany, odzie\xc5\xbcowy, spo\xc5\xbcywczy) i urbanizacja (osiedla mieszkaniowe m.in. Br\xc3\xb3dno, Jelonki, Tarchomin, Targ\xc3\xb3wek, Ursyn\xc3\xb3w-Natolin-Kabaty). 14 maja 1955 zosta\xc5\x82 podpisany Uk\xc5\x82ad Warszawski._NEWLINE_Przez ca\xc5\x82y okres PRL-u w Warszawie kszta\xc5\x82towa\xc5\x82 si\xc4\x99 ruch opozycyjny. Rozwija\xc5\x82a si\xc4\x99 wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesna awangarda w sztuce, opr\xc3\xb3cz \xe2\x80\x9eZach\xc4\x99ty\xe2\x80\x9d nowymi wielkimi centrami sztuki nowoczesnej sta\xc5\x82y si\xc4\x99 m.in. Centrum Sztuki Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej w Zamku Ujazdowskim, Galeria Foksal. W 1973 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 odbudowa Zamku Kr\xc3\xb3lewskiego. 2 czerwca 1979 w Warszawie rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 pierwsza pielgrzymka papie\xc5\xbca Jana Paw\xc5\x82a II w Polsce. Od 6 lutego do 5 kwietnia 1989 w Pa\xc5\x82acu Namiestnikowskim w Warszawie odby\xc5\x82y si\xc4\x99 obrady Okr\xc4\x85g\xc5\x82ego Sto\xc5\x82u, kt\xc3\xb3re zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82y transformacj\xc4\x99 ustrojow\xc4\x85. Powo\xc5\x82ano lokalny samorz\xc4\x85d i dokonano demokratyczne wybory przedstawicieli rad siedmiu dzielnic (\xc5\xbboliborz, Wola, Ochota, Mokot\xc3\xb3w, \xc5\x9ar\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcie, Praga-P\xc3\xb3\xc5\x82noc, Praga-Po\xc5\x82udnie). W 1994 roku dokonano reformy administracyjnej stolicy. Pierwszymi prezydentami miasta po okresie PRL byli kolejno Stanis\xc5\x82aw Wyganowski, Mieczys\xc5\x82aw Bareja, Marcin \xc5\x9awi\xc4\x99cicki, Pawe\xc5\x82 Piskorski i Wojciech Kozak. Po uchwaleniu w 2002 nowej tzw. ustawy warszawskiej, Warszawa sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jednolit\xc4\x85 gmin\xc4\x85 miejsk\xc4\x85 na prawach powiatu, kt\xc3\xb3ra jest cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 wojew\xc3\xb3dztwa mazowieckiego sk\xc5\x82adaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 z 18 dzielnic. Pierwszym prezydentem Warszawy wed\xc5\x82ug nowego ustroju zosta\xc5\x82 Lech Kaczy\xc5\x84ski, nast\xc4\x99pnie przez kr\xc3\xb3tki okres Miros\xc5\x82aw Kochalski i Kazimierz Marcinkiewicz. Od 2006 do 2018 funkcj\xc4\x99 t\xc4\x99 pe\xc5\x82ni\xc5\x82a Hanna Gronkiewicz-Waltz. Po 1990 roku nast\xc4\x85pi\xc5\x82 boom budowlany, miasto sta\xc5\x82o si\xc4\x99 wa\xc5\xbcnym centrum finansowym i siedzib\xc4\x85 inwestor\xc3\xb3w krajowych i zagranicznych. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d wielu inwestycji do najwi\xc4\x99kszych zalicza si\xc4\x99 m.in. budow\xc4\x99 metra (pierwsza linia oddana do u\xc5\xbcytku w 1995 a centralny odcinek drugiej linii w 2015), Stadionu Narodowego, Muzeum Powstania Warszawskiego, obwodnicy Warszawy, odbudow\xc4\x99 historycznej zabudowy placu Teatralnego, renowacj\xc4\x99 Krakowskiego Przedmie\xc5\x9bcia i przebudow\xc4\x99 Lotniska Chopina.\n_START_SECTION_\nM\xc5\x82odzie\xc5\xbcowa Rada m.st. Warszawy\n_START_PARAGRAPH_\nZ dniem 1 grudnia 2009 Rada m.st. Warszawy powo\xc5\x82a\xc5\x82a M\xc5\x82odzie\xc5\xbcow\xc4\x85 Rad\xc4\x99 m.st. Warszawy._NEWLINE_M\xc5\x82odzie\xc5\xbcow\xc4\x85 Rad\xc4\x99 m.st. Warszawy tworz\xc4\x85 uczniowie \xe2\x80\x93 przedstawiciele m\xc5\x82odzie\xc5\xbcowych rad z 18 dzielnic miasta wybierani co 2 lata. Ka\xc5\xbcdej z dzielnic przys\xc5\x82uguj\xc4\x85 2 mandaty w Radzie. Swoich 2 przedstawicieli deleguj\xc4\x85 do niej tak\xc5\xbce przedstawiciele szk\xc3\xb3\xc5\x82 i plac\xc3\xb3wek o\xc5\x9bwiatowych, w stosunku, do kt\xc3\xb3rych zadania organu prowadz\xc4\x85cego wykonuje Biuro Edukacji Urz\xc4\x99du m.st. Warszawy._NEWLINE_Celem dzia\xc5\x82ania Rady jest m.in. podejmowanie dzia\xc5\x82a\xc5\x84 na rzecz zaspokajania potrzeb i oczekiwa\xc5\x84 m\xc5\x82odych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w miasta, integrowanie \xc5\x9brodowisk m\xc5\x82odzie\xc5\xbcowych oraz upowszechnianie idei spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa obywatelskiego w\xc5\x9br\xc3\xb3d m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy. Rada m.in. przedstawia swoje opinie w sprawach dotycz\xc4\x85cych m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy wobec organ\xc3\xb3w administracji samorz\xc4\x85dowej. Ma tak\xc5\xbce prawo do wyra\xc5\xbcania opinii o projektach uchwa\xc5\x82 Rady m.st. Warszawy oraz kierowania wniosk\xc3\xb3w do komisji Rady w sprawach dotycz\xc4\x85cych najm\xc5\x82odszych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w stolicy.\n_START_SECTION_\nStrategie rozwoju miasta\n_START_PARAGRAPH_\nW 2005 przyj\xc4\x99to Strategi\xc4\x99 rozwoju miasta sto\xc5\x82ecznego Warszawy do 2020 r. Kolejn\xc4\x85 strategi\xc4\x99, pod nazw\xc4\x85 #Warszawa2030, przyj\xc4\x99to w 2018.\n_START_SECTION_\nBarometr Warszawski\n_START_PARAGRAPH_\nW celu poznania opinii warszawian na r\xc3\xb3\xc5\xbcne tematy zwi\xc4\x85zane g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z jako\xc5\x9bci\xc4\x85 \xc5\xbcycia w mie\xc5\x9bcie, od 2003 na zlecenie Urz\xc4\x99du m.st Warszawy na losowej reprezentatywnej pr\xc3\xb3bie mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w stolicy przeprowadzane jest badanie nazywane Barometrem Warszawskim.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9ar\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcie\n_START_PARAGRAPH_\nW obr\xc4\x99bie \xc5\x9ar\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcia zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 do dzi\xc5\x9b zespo\xc5\x82y zabytkowe tworz\xc4\x85ce poszczeg\xc3\xb3lne ulice (m.in. Trakt Kr\xc3\xb3lewski, D\xc5\x82uga, Miodowa) i place (m.in. Teatralny, Bankowy, Krasi\xc5\x84skich). Zespo\xc5\x82y te sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z obiekt\xc3\xb3w sakralnych, rezydencjonalnych i mieszkalnych, pochodz\xc4\x85cych g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z okresu baroku i klasycyzmu.\n_START_SECTION_\nO\xc5\x9b Saska\n_START_PARAGRAPH_\nCennym przyk\xc5\x82adem barokowej i klasycystycznej architektury i urbanistyki jest O\xc5\x9b Saska powsta\xc5\x82a na zlecenie kr\xc3\xb3la Augusta II Sasa, w znacznym stopniu przekszta\xc5\x82cona w XIX wieku i podczas odbudowy po ostatniej wojnie. Dawny, barokowy pa\xc5\x82ac Saski (1713\xe2\x80\x931748, proj. Carl Friedrich P\xc3\xb6ppelmann i Joachim Daniel Jauch) przebudowany w stylu klasycystycznym w latach 1839\xe2\x80\x931842 przez Adama Id\xc5\xbakowskiego zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 do dzi\xc5\x9b fragmentarycznie (Gr\xc3\xb3b Nieznanego \xc5\xbbo\xc5\x82nierza). W zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci na placu Za \xc5\xbbelazn\xc4\x85 Bram\xc4\x85 klasycystyczny pa\xc5\x82ac Lubomirskich w Warszawie (lata 1791\xe2\x80\x931793, proj. Joachim Hempel). W obr\xc4\x99bie ogrodu 21 barokowych rze\xc5\xbab muz i cn\xc3\xb3t (Jan Jerzy Plersch).\n_START_SECTION_\nPlac Teatralny i okolice\n_START_PARAGRAPH_\nPlac Teatralny jest cennym zespo\xc5\x82em zabytkowym z okresu klasycyzmu, powsta\xc5\x82y na miejscu barokowego Marywilu \xe2\x80\x93 zespo\xc5\x82u zabudowa\xc5\x84 z rezydencj\xc4\x85 dla kr\xc3\xb3lowej Marii Kazimiery. Zachodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zamyka bry\xc5\x82a teatru zaprojektowana przez Antonia Corazziego i wzniesiona w latach 1825\xe2\x80\x931833 mieszcz\xc4\x85ca Oper\xc4\x99 Narodow\xc4\x85 i Teatr Narodowy. Naprzeciwko m.in. p\xc3\xb3\xc5\xbanobarokowy pa\xc5\x82ac Jab\xc5\x82onowskich i dawny ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Kanoniczek zbudowany w stylu klasycystycznym. W obecnym stanie pierzeja, przy kt\xc3\xb3rej wznosz\xc4\x85 si\xc4\x99 oba obiekty, jest wiern\xc4\x85 rekonstrukcj\xc4\x85 z lat 90. XX w. W okolicach m.in. przy ulicy Senatorskiej znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 dawny ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Reformat\xc3\xb3w (XVII-XVIII w.) oraz pa\xc5\x82ace: B\xc5\x82\xc4\x99kitny (XVIII i XIX w.), Blanka (XVIII w. proj. Szymon Bogumi\xc5\x82 Zug), Mniszch\xc3\xb3w (XVIII-XIX w.), Ma\xc5\x82achowskich (XVIII-XIX w.), Biskup\xc3\xb3w Krakowskich (XVIII w.), Prymasowski (XVII-XVIII wiek).\n_START_SECTION_\nPowi\xc5\x9ble i Solec\n_START_PARAGRAPH_\nObszar pomi\xc4\x99dzy Traktem Kr\xc3\xb3lewskim a Wis\xc5\x82\xc4\x85 od XVII wieku by\xc5\x82 zabudowywany przez rody szlacheckie, za\xc5\x9b w XIX wieku tereny te zamieszkiwali drobni rzemie\xc5\x9blnicy i biedota. Z zachowanej do dzi\xc5\x9b zabudowy rezydencjonalnej wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 pa\xc5\x82ac Ostrogskich (proj. Tylman z Gameren). Ponadto renesansowy pa\xc5\x82ac Zamoyskiego (1870, proj. Leandro Marconi). W p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Powi\xc5\x9bla, osiedle mieszkaniowe Mariensztat z lat 40. i 50. XX wieku. Na Solcu m.in. p\xc3\xb3\xc5\xbanobarokowy pa\xc5\x82ac Symonowicz\xc3\xb3w w Warszawie i klasycystyczny pa\xc5\x82acyk Branickich-Lubomirskich (po 1779, proj. Szymon Bogumi\xc5\x82 Zug). Przy Rynku Soleckim stoi barokowy dawny ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Trynitarzy z 1726 roku. Jego metryka si\xc4\x99ga XIV wieku. Wewn\xc4\x85trz m.in. obraz Michaela Willmanna \xe2\x80\x9eM\xc4\x99cze\xc5\x84stwo \xc5\x9bw. Bart\xc5\x82omieja\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nUjazd\xc3\xb3w i \xc5\x81azienki Kr\xc3\xb3lewskie\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnym zabytkiem historycznego Ujazdowa jest barokowy Zamek Ujazdowski wzniesiony w 1624 przez Matteo Castellego na miejscu starszej rezydencji ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cej. Obecnie w Zamku ma swoj\xc4\x85 siedzib\xc4\x99 Centrum Sztuki Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej. Nieopodal, na Agrykoli, znajduje si\xc4\x99 pomnik Jana III Sobieskiego d\xc5\x82uta Franciszka Pincka z 1788._NEWLINE_\xc5\x81azienki Kr\xc3\xb3lewskie za\xc5\x82o\xc5\xbcone zosta\xc5\x82y w drugiej po\xc5\x82owie w XVIII wieku z inicjatywy kr\xc3\xb3la Stanis\xc5\x82awa Augusta Poniatowskiego. Ca\xc5\x82e za\xc5\x82o\xc5\xbcenie by\xc5\x82o zrealizowane przez architekt\xc3\xb3w kr\xc3\xb3lewskich: Dominika Merliniego i Jana Chrystiana Kamsetzera, kolejne zabudowania w pierwszej tercji XIX wieku zaprojektowa\xc5\x82 Jakub Kubicki. Centrum za\xc5\x82o\xc5\xbcenia tworzy pa\xc5\x82ac Na Wyspie, z zachowanym w du\xc5\xbcej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wystrojem wn\xc4\x99trz (m.in. Sala balowa, Gabinet Kr\xc3\xb3la, Galeria Obraz\xc3\xb3w). Dekoracj\xc4\x99 malarsk\xc4\x85 i rze\xc5\xbabiarsk\xc4\x85 wykonali m.in. Marcello Bacciarelli i Jan Bogumi\xc5\x82 Plersch. Klasycystyczny wystr\xc3\xb3j wn\xc4\x99trz i wyposa\xc5\xbcenie zachowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Pa\xc5\x82ac My\xc5\x9blewicki (m.in. Sypialnia i Sala Jadalna) i Bia\xc5\x82y Domek (m.in. Pok\xc3\xb3j Bawialny, Sala Jadalna). W Starej Pomara\xc5\x84czarni mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 Galeria Rze\xc5\xbaby Polskiej. Ponadto na terenie \xc5\x81azienek znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 m.in. Ermita\xc5\xbc, Stara i Nowa Kordegarda, Amfiteatr i Podchor\xc4\x85\xc5\xbc\xc3\xb3wka. Z XIX-wiecznej zabudowy \xc5\x81azienek wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 Belweder wzniesiony w latach 1818\xe2\x80\x931822 wed\xc5\x82ug projektu Jakuba Kubickiego. Ten\xc5\xbce architekt wzni\xc3\xb3s\xc5\x82 tak\xc5\xbce m.in. \xc5\x9awi\xc4\x85tyni\xc4\x99 Egipsk\xc4\x85 i stajni\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nBielany i \xc5\xbboliborz\n_START_PARAGRAPH_\nNajcenniejszymi zabytkami na terenie dzielnic Bielany i \xc5\xbboliborz s\xc4\x85 Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Matki Bo\xc5\xbcej Kr\xc3\xb3lowej Polski na Marymoncie (XVII-XIX w. proj. m.in. Tylman z Gameren), ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Marii Magdaleny na Wawrzyszewie (XVII-XIX w.), zesp\xc3\xb3\xc5\x82 ko\xc5\x9bcielno-klasztorny Kamedu\xc5\x82\xc3\xb3w (XVIII wiek) oraz Pa\xc5\x82ac Br\xc3\xbchla na M\xc5\x82ocinach. Wszystkie cztery obiekty cechuje styl p\xc3\xb3\xc5\xbanobarokowy. Z obiekt\xc3\xb3w militarnych do najcenniejszych obiekt\xc3\xb3w zalicza si\xc4\x99 m.in. zabudowania warszawskiej Cytadeli oraz fortyfikacje Twierdzy Warszawa (m.in. fort Wawrzyszew). W centrum \xc5\xbboliborza zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 modernistyczna zabudowa z okresu mi\xc4\x99dzywojennego. S\xc4\x85 to osiedla \xc5\xbboliborz Dziennikarski, \xc5\xbboliborz Oficerski i \xc5\xbboliborz Urz\xc4\x99dniczy, wzniesione w latach 20. i 30. XX wieku, wed\xc5\x82ug projekt\xc3\xb3w m.in. Tadeusza To\xc5\x82wi\xc5\x84skiego, Kazimierza To\xc5\x82\xc5\x82oczki, Aleksandra Bojemskiego i Romualda Gutta.\n_START_SECTION_\nWola, Bemowo i W\xc5\x82ochy\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie przemys\xc5\x82owej Woli zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zabudowa z okresu XIX-wiecznej industrializacji Warszawy. S\xc4\x85 to m.in. dawna fabryka Norblina, Elektrownia Tramwaj\xc3\xb3w Miejskich (obecnie siedziba Muzeum Powstania Warszawskiego), Gazownia Warszawska, dawna Fabryka Garbarska Temler i Szwede oraz relikty fabryki Lilpop, Rau i Loewenstein._NEWLINE_Z zabytk\xc3\xb3w o charakterze militarnym m.in. fragmenty zabudowa\xc5\x84 twierdzy Warszawa: forty P, Blizne i Chrzan\xc3\xb3w. Sztuk\xc4\x99 sakraln\xc4\x85 Woli egzemplifikuj\xc4\x85 neoroma\xc5\x84ski ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Augustyna, neogotycki ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Stanis\xc5\x82awa Biskupa i cerkiew prawos\xc5\x82awna \xc5\x9bw. Jana Klimaka._NEWLINE_We wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci dzielnicy znajduje si\xc4\x99 cmentarz Pow\xc4\x85zkowski z licznymi zabytkowymi nagrobkami i rze\xc5\xbabami.\n_START_SECTION_\nOchota\n_START_PARAGRAPH_\nNa obszarze Ochoty zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie zabytki architektury mieszkaniowej i przemys\xc5\x82owej z XIX i XX wieku. Do najcenniejszych zaliczane s\xc4\x85 Filtry Lindleya wzniesione w latach 1883\xe2\x80\x931886 wed\xc5\x82ug projektu Williama Heerleina Lindleya. Zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 komplet zabudowa\xc5\x84, m.in. siedziba dyrekcji, wie\xc5\xbca ci\xc5\x9bnie\xc5\x84, hale filtr\xc3\xb3w powolnych, zak\xc5\x82ad filtr\xc3\xb3w pospiesznych, zbiorniki wodne i komory podziemne. Przy Alejach Jerozolimskich i pl. Narutowicza kilka eklektycznych kamienic czynszowych. W centrum Ochoty, przy pl. Narutowicza eklektyczny Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Niepokalanego Pocz\xc4\x99cia NMP (proj. Oskar Sosnowski) wybudowany w latach 1911\xe2\x80\x931918 oraz przy ul. Barskiej Gmach Izb Rzemie\xc5\x9blniczych im. \xc5\x9bw. Antoniego (tzw. Antonin) wybudowany w latach 1910\xe2\x80\x931913. Z okresu mi\xc4\x99dzywojennego zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 du\xc5\xbcy zesp\xc3\xb3\xc5\x82 osiedli mieszkaniowych (m.in. Kolonia Staszica, Kolonia Lubeckiego), willi oraz budynk\xc3\xb3w u\xc5\xbcyteczno\xc5\x9bci publicznej (m.in. Gmach Ministerstwa Komunikacji, XXI LO).\n_START_SECTION_\nMokot\xc3\xb3w, Wilan\xc3\xb3w i Ursyn\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nW po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Warszawy (Mokot\xc3\xb3w, Wilan\xc3\xb3w i Ursyn\xc3\xb3w) zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 kilka zabytk\xc3\xb3w architektury sakralnej i rezydencjonalnej z XVII-XIX wieku o wysokiej klasie artystycznej i historycznej. Z okresu panowania Jana III Sobieskiego zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Bernardyn\xc3\xb3w na Czerniakowie (proj. Tylman z Gameren) oraz zesp\xc3\xb3\xc5\x82 pa\xc5\x82acowo-parkowy na Wilanowie, kt\xc3\xb3rego pa\xc5\x82ac (1670\xe2\x80\x931686, proj. Augustyn Locci) z zachowanymi barokowymi komnatami (m.in. Wielki Salon Karmazynowy) i wystrojem (m.in. malowid\xc5\x82a Jerzego Eleutera Siemiginowskiego) pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 rezydencji zwyci\xc4\x99zcy odsieczy wiede\xc5\x84skiej. Z okresu klasycyzmu pochodz\xc4\x85 Kr\xc3\xb3likarnia na Mokotowie (proj. Dominik Merlini), Pa\xc5\x82ac Krasi\xc5\x84skich na Ursynowie (proj. Piotr Aigner) oraz Pa\xc5\x82ac Potockich na Natolinie (proj. Szymon Bogumi\xc5\x82 Zug), klasycystyczny dw\xc3\xb3r Ksawerego Pus\xc5\x82owskiego, neogotycki Pa\xc5\x82ac Szustra i eklektyczna \xc5\xbb\xc3\xb3\xc5\x82ta Karczma (proj. Francesco Maria Lanci, obecnie Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego). Z architektury militarnej zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 zabudowania Twierdzy Warszawa (m.in. forty Mokot\xc3\xb3w, S\xc5\x82u\xc5\xbcew, S\xc5\x82u\xc5\xbcew).\n_START_SECTION_\nPraga-P\xc3\xb3\xc5\x82noc, Praga-Po\xc5\x82udnie, Bia\xc5\x82o\xc5\x82\xc4\x99ka, Targ\xc3\xb3wek, Wawer, Rembert\xc3\xb3w i Weso\xc5\x82a\n_START_PARAGRAPH_\nNajstarszym zabytkiem na terenie prawobrze\xc5\xbcnej Warszawy jest ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Jakuba na Bia\xc5\x82o\xc5\x82\xc4\x99ce, gotycki, z XIV i XV wieku. Cennym zabytkiem pozostaje drewniana willa letniskowa zbudowana w stylu nad\xc5\x9bwidrza\xc5\x84skim zlokalizowana na osiedlu P\xc5\x82udy. Pozosta\xc5\x82e cenne zabytki sakralne znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w centrum Pragi to: barokowy ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Matki Bo\xc5\xbcej Loreta\xc5\x84skiej z domkiem loreta\xc5\x84skim (1642,  proj. Constantino Tencalla), neogotycka katedra \xc5\x9bw. Micha\xc5\x82a i \xc5\x9bw. Floriana (1887\xe2\x80\x931904, J\xc3\xb3zef Pius Dzieko\xc5\x84ski) i cerkiew Marii Magdaleny (1867\xe2\x80\x931869, proj. Niko\xc5\x82aj Syczew)._NEWLINE_W obr\xc4\x99bie centrum Pragi zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 wielkomiejska zabudowa mieszkaniowa z XIX/XX wieku. Ponadto klasycystyczny gmach dawnej Komory Wodnej (proj. Antonio Corazzi). W po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Pragi zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 zabytki klasycystyczne: Rogatki Grochowskie (proj. Jakub Kubicki) oraz Dworek Grochowski (proj. Fryderyk Albert Lessel). Z okresu mi\xc4\x99dzywojennej awangardy najcenniejszym zespo\xc5\x82em architektonicznych jest zabudowa Saskiej K\xc4\x99py, a ponadto wille w Wawrze, Aninie i Mi\xc4\x99dzylesiu. Z zabudowy militarnej ocala\xc5\x82 Fort \xc5\x9aliwickiego na Pradze-P\xc3\xb3\xc5\x82noc.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nOd XIV w. funkcjonowa\xc5\x82o w Warszawie rzemios\xc5\x82o, z kt\xc3\xb3rego w 2. po\xc5\x82owie XVIII w. rozwin\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 przemys\xc5\x82 manufakturowy \xe2\x80\x93 przed rozbiorami istnia\xc5\x82o kilkadziesi\xc4\x85t manufaktur. Po upadku insurekcji ko\xc5\x9bciuszkowskiej i rozbiorach ponowny rozw\xc3\xb3j przemys\xc5\x82u nast\xc4\x85pi\xc5\x82 w okresie Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego, gdy do Warszawy przyby\xc5\x82o wielu przedsi\xc4\x99biorc\xc3\xb3w z Europy Zachodniej, zacz\xc4\x99\xc5\x82y te\xc5\xbc powstawa\xc4\x87 fabryki wyposa\xc5\xbcone w maszyny parowe, z cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zmechanizowanym procesem produkcyjnym. W strukturze przemys\xc5\x82u dominowa\xc5\x82 przemys\xc5\x82 w\xc5\x82\xc3\xb3kienniczy, ponadto maszynowo-metalowy i spo\xc5\xbcywczy. Rozw\xc3\xb3j przemys\xc5\x82u ponownie zahamowa\xc5\x82y zniszczenia i represje celne po powstaniu listopadowym. W latach 60. XIX w. rozwin\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 transport kolejowy, co umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o zbyt towar\xc3\xb3w w ca\xc5\x82ym Cesarstwie Rosyjskim. Budowa kolei obwodowej i mostu kolejowego pod Cytadel\xc4\x85 przyspieszy\xc5\x82a proces uprzemys\xc5\x82owienia Pragi umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85c dostarczanie do fabryk na prawym brzegu Wis\xc5\x82y w\xc4\x99gla oraz innych surowc\xc3\xb3w z Zag\xc5\x82\xc4\x99bia D\xc4\x85browskiego._NEWLINE_Pierwszy dom handlowy w Warszawie powsta\xc5\x82 w 1785 w kamienicy Roeslera i Hurtiga na Krakowskim Przedmie\xc5\x9bciu._NEWLINE_Przed I wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85 do najwi\xc4\x99kszych zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w nale\xc5\xbca\xc5\x82y Lilpop, Rau i Loewenstein, K. Rudzki i S-ka, Borman, Szwede i Sp\xc3\xb3\xc5\x82ka, Wulkan i Labor, istnia\xc5\x82o te\xc5\xbc bardzo wiele drobnych zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w. Dominowa\xc5\x82 przemys\xc5\x82 maszynowo-metalowy. Najwi\xc4\x99kszymi skupiskami przemys\xc5\x82u by\xc5\x82o Powi\xc5\x9ble, Wola i Praga._NEWLINE_W okresie mi\xc4\x99dzywojennym wybudowano wiele nowoczesnych zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w. Do najwi\xc4\x99kszych nale\xc5\xbca\xc5\x82y: Lilpop, Rau i Loewenstein, Pa\xc5\x84stwowe Zak\xc5\x82ady Tele- i Radiotechniczne, Fabryka Samochod\xc3\xb3w Osobowych i P\xc3\xb3\xc5\x82ci\xc4\x99\xc5\xbcarowych Pa\xc5\x84stwowych Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w In\xc5\xbcynierii, Pa\xc5\x84stwowa Fabryka Karabin\xc3\xb3w oraz zak\xc5\x82ady zwi\xc4\x85zane z lotnictwem. W 1938 w przemy\xc5\x9ble Warszawy zatrudnionych by\xc5\x82o 108 tys. pracownik\xc3\xb3w._NEWLINE_W obu wojnach \xc5\x9bwiatowych przemys\xc5\x82 Warszawy poni\xc3\xb3s\xc5\x82 olbrzymie straty \xe2\x80\x93 w I wojnie z powodu ewakuacji urz\xc4\x85dze\xc5\x84 produkcyjnych, w II wojnie wskutek bombardowa\xc5\x84 i wywozu urz\xc4\x85dze\xc5\x84 i materia\xc5\x82\xc3\xb3w przez okupanta._NEWLINE_Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej w\xc5\x82adze przeprowadzi\xc5\x82y nacjonalizacj\xc4\x99 przemys\xc5\x82u, w r\xc4\x99kach prywatnych pozosta\xc5\x82y tylko zak\xc5\x82ady rzemie\xc5\x9blnicze. Produkcj\xc4\x99 skoncentrowano w wielkich fabrykach, z kt\xc3\xb3rych najwi\xc4\x99kszymi by\xc5\x82y Huta Warszawa w obecnej dzielnicy Bielany, ZPC Ursus oraz Fabryka Samochod\xc3\xb3w Osobowych (FSO) na Pradze-P\xc3\xb3\xc5\x82noc. Du\xc5\xbcymi skupiskami przemys\xc5\x82u by\xc5\x82y te\xc5\xbc Wola i S\xc5\x82u\xc5\xbcewiec. Do lat 80. XX w. dominowa\xc5\x82 przemys\xc5\x82 maszynowo-metalurgiczny. Po 1989 rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 proces prywatyzacji przemys\xc5\x82u, niekt\xc3\xb3re zak\xc5\x82ady upad\xc5\x82y z powodu niskiej konkurencyjno\xc5\x9bci ich wyrob\xc3\xb3w, inne rozwija\xc5\x82y si\xc4\x99 dzi\xc4\x99ki inwestycjom firm zagranicznych.\n_START_SECTION_\nBud\xc5\xbcet miasta\n_START_PARAGRAPH_\nW 2018 dochody miasta wynios\xc5\x82y 17 mld 4,6 mln z\xc5\x82, a wydatki 16 mld 622,3 mln z\xc5\x82. W planie bud\xc5\xbcetu na 2019 dochody Warszawy zaplanowano w wysoko\xc5\x9bci 17 mld 196,2 mln z\xc5\x82, a wydatki 19 mld 218,2 mln z\xc5\x82_NEWLINE_Od 2007 miasto wdra\xc5\xbca bud\xc5\xbcet zadaniowy. W 2015 w Warszawie wprowadzono bud\xc5\xbcet partycypacyjny.\n_START_SECTION_\nUs\xc5\x82ugi biznesowe\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug danych Zwi\xc4\x85zku Lider\xc3\xb3w Sektora Us\xc5\x82ug Biznesowych (ABSL) bior\xc4\x85c pod uwag\xc4\x99 kryterium zatrudnienia Warszawa jest drugim (po Krakowie) najwi\xc4\x99kszym skupiskiem przedsi\xc4\x99biorstw z sektor\xc3\xb3w nowoczesnych us\xc5\x82ug biznesowych w Polsce. W I kwartale 2019 w Warszawie prowadzi\xc5\x82o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 238 przedsi\xc4\x99biorstw z tego sektora, kt\xc3\xb3re zatrudnia\xc5\x82y og\xc3\xb3\xc5\x82em ok. 56,3 tys. pracownik\xc3\xb3w. W ostatnich latach  rozszerzy\xc5\x82y one zakres i poziom zaawansowania swojej dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci._NEWLINE_W stolicy dzia\xc5\x82aj\xc4\x85 centra BPO, ITO oraz centra us\xc5\x82ug wsp\xc3\xb3lnych m.in. sp\xc3\xb3\xc5\x82ek Accenture, Avon, BNP Paribas, Colgate-Palmolive, Citibank, Mars, J.P. Morgan i Roche. _NEWLINE_Swoje centra badawczo-rozwojowe posiadaj\xc4\x85 w Warszawie m.in. Samsung, General Electric (Engineering Design Center \xe2\x80\x93 wsp\xc3\xb3lnie z Instytutem Lotnictwa) i Google. _NEWLINE_Z rozwojem tego sektora zwi\xc4\x85zany jest rozw\xc3\xb3j rynku nieruchomo\xc5\x9bci komercyjnych. Warszawa jest najwi\xc4\x99kszym rynkiem powierzchni biurowej w Polsce (ok. 5,5 mln m\xc2\xb2 w 2019).\n_START_SECTION_\nPrzemys\xc5\x82\n_START_PARAGRAPH_\nW Warszawie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 zak\xc5\x82ady produkcyjne nale\xc5\xbc\xc4\x85ce m.in. do sp\xc3\xb3\xc5\x82ek: Procter & Gamble, ArcelorMittal, Lotte Wedel, Polska Wytw\xc3\xb3rnia Papier\xc3\xb3w Warto\xc5\x9bciowych, Polfa Tarchomin, Polpharma, Servier (Anpharm), Agora, Coca-Cola, Grupa Powen\xe2\x80\x93Wafapomp, Fabryka Obrabiarek Precyzyjnych Avia, Smurfit Kappa, Novartis i Essilor. _NEWLINE_W mie\xc5\x9bcie dzia\xc5\x82a podstrefa \xc5\x81\xc3\xb3dzkiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Zosta\xc5\x82a ni\xc4\x85 obj\xc4\x99ta cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 kompleksu produkcyjnego sp\xc3\xb3\xc5\x82ki Procter & Gamble w dzielnicy Targ\xc3\xb3wek.\n_START_SECTION_\nStartupy\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug badania fundacji Startup Poland Warszawa jest najwi\xc4\x99kszym skupiskiem startup\xc3\xb3w w Polsce._NEWLINE_W Warszawie od 2015 dzia\xc5\x82a Google for Startups Campus Warsaw (do 2018 pod nazw\xc4\x85 Campus Warsaw), wspieraj\xc4\x85cy programy i inicjatywy sp\xc3\xb3\xc5\x82ki Google na rzecz startup\xc3\xb3w technologicznych w Polsce oraz w pa\xc5\x84stwach Europy \xc5\x9arodkowej i Wschodniej. Jest to jedna z siedmiu takich przestrzeni na \xc5\x9bwiecie._NEWLINE_Przedsi\xc4\x99biorczo\xc5\x9b\xc4\x87 innowacyjn\xc4\x85 od lat wspiera Urz\xc4\x85d m.st. Warszawy, m.in. finansuj\xc4\x85c programy akceleracyjne dla startup\xc3\xb3w i udost\xc4\x99pniaj\xc4\x85c powierzchni\xc4\x99 biurow\xc4\x85 i konferencyjn\xc4\x85 w miejskich inkubatorach przedsi\xc4\x99biorczo\xc5\x9bci. Jest on tak\xc5\xbce wydawc\xc4\x85 przewodnika po ekosystemie startupowym Warszawa \xe2\x80\x93 miasto startup\xc3\xb3w (2. wydanie w 2019).\n_START_SECTION_\nTurystyka\n_START_PARAGRAPH_\nW 2017 Warszaw\xc4\x99 odwiedzi\xc5\x82o ok. 9,7 mln turyst\xc3\xb3w, w tym 2,6 mln turyst\xc3\xb3w zagranicznych. W mie\xc5\x9bcie dzia\xc5\x82a\xc5\x82y wtedy 92 hotele._NEWLINE_W\xc5\x82adze Warszawy stosuj\xc4\x85 marketing terytorialny. Budowaniu wizerunku marki miasta s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85: w\xc5\x82asny system identyfikacji wizualnej, logo i has\xc5\x82o Zakochaj si\xc4\x99 w Warszawie. Wed\xc5\x82ug badania opinii Polak\xc3\xb3w TNS Polska z 2013 Warszawa ma najsilniejsz\xc4\x85 mark\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d wszystkich polskich miast (118 pkt na 300 mo\xc5\xbcliwych). Na drugim miejscu sklasyfikowano Krak\xc3\xb3w (107 pkt), natomiast 3 miejsce zaj\xc4\x85\xc5\x82 Gda\xc5\x84sk (89 pkt).\n_START_SECTION_\nCentra targowo-konferencyjne\n_START_PARAGRAPH_\nW mie\xc5\x9bcie i jego s\xc4\x85siedztwie funkcjonuje kilka centr\xc3\xb3w targowo-konferencyjnych: Ptak Warsaw Expo, Warszawskie Centrum Expo XXI i Global Expo, pokazy i imprezy targowe odbywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na stadionie Stadionie Narodowym (PGE Narodowy).\n_START_SECTION_\n\xc5\x9arodki Unii Europejskiej\n_START_PARAGRAPH_\nWiele inwestycji i projekt\xc3\xb3w realizowanych na terenie miasta otrzyma\xc5\x82o wsparcie ze \xc5\x9brodk\xc3\xb3w Unii Europejskiej._NEWLINE_Najwi\xc4\x99ksze \xc5\x9brodki finansowe pozyskano na realizacj\xc4\x99 du\xc5\xbcych projekt\xc3\xb3w infrastrukturalnych: doko\xc5\x84czenie linii M1 i budow\xc4\x99 linii M2 metra (7,5 mld z\xc5\x82), budow\xc4\x99 mostu Po\xc5\x82udniowego wraz z Po\xc5\x82udniow\xc4\x85 Obwodnic\xc4\x85 Warszawy (1,7 mld z\xc5\x82), przebudow\xc4\x99 mostu gen. Stefana Grota-Roweckiego wraz z fragmentem drogi ekspresowej S8 (1,5 mld z\xc5\x82), rozbudow\xc4\x99 i unowocze\xc5\x9bnienie Oczyszczalni \xc5\x9aciek\xc3\xb3w \xe2\x80\x9eCzajka\xe2\x80\x9d(1,2 mld z\xc5\x82), budow\xc4\x99 most Marii Sk\xc5\x82odowskiej-Curie (375 mln z\xc5\x82) oraz budow\xc4\x99 \xc5\x82\xc4\x85cznicy i stacji kolejowej Warszawa Lotnisko Chopina (177,4 mln z\xc5\x82). Beneficjentami wsparcia s\xc4\x85 tak\xc5\xbce m.in. Centrum Nauki Kopernik, Zarz\xc4\x85d Dr\xc3\xb3g Miejskich (budowa dr\xc3\xb3g rowerowych) oraz Szybka Kolej Miejska (zakup taboru).\n_START_SECTION_\nTransport\n_START_PARAGRAPH_\nWarszawa jest najwi\xc4\x99kszym w Polsce w\xc4\x99z\xc5\x82em komunikacyjnym w zakresie pasa\xc5\xbcerskiego ruchu samochodowego, kolejowego i lotniczego.\n_START_SECTION_\nL\xc4\x85dowiska\n_START_PARAGRAPH_\nW 2011 przy ul. Banacha oddano do u\xc5\xbcytku sanitarne l\xc4\x85dowisko Banacha, a rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zmodernizowano przy ul. Szaser\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 l\xc4\x85dowisko Szaser\xc3\xb3w, a drugie przy ul. Wo\xc5\x82oskiej \xe2\x80\x93 l\xc4\x85dowisko CSK MSWiA-Wo\xc5\x82oska. W tym samym roku zarejestrowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wielofunkcyjne l\xc4\x85dowisko Sok\xc3\xb3\xc5\x82 dla \xc5\x9bmig\xc5\x82owc\xc3\xb3w, po\xc5\x82o\xc5\xbcone na dachu budynku Biura Bezpiecze\xc5\x84stwa Narodowego przy ul. Karowej 10. Od 2013 przy ul. Kondratowicza dzia\xc5\x82a sanitarne l\xc4\x85dowisko Mazowiecki Szpital Br\xc3\xb3dnowski, a od 2014 l\xc4\x85dowisko Banacha-Szpital Pediatryczny. W roku 2015 oddano do u\xc5\xbcytku nowe l\xc4\x85dowisko Instytut \xe2\x80\x9ePomnik \xe2\x80\x93 Centrum Zdrowia Dziecka\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nMiejskie Centrum Kontaktu Warszawa 19115\n_START_PARAGRAPH_\nW 2013 uruchomiono wsp\xc3\xb3lne centrum kontaktu Urz\xc4\x99du m.st. Warszawy, urz\xc4\x99d\xc3\xb3w dzielnic i miejskich jednostek pod nazw\xc4\x85 Warszawa 19115, kt\xc3\xb3rego zadaniem jest usprawnienie i uproszczenie komunikacji mi\xc4\x99dzy mieszka\xc5\x84cami i warszawskim samorz\xc4\x85dem. Centrum dzia\xc5\x82a 24 godziny na dob\xc4\x99 przez 7 dni w tygodniu i umo\xc5\xbcliwia kilkoma kana\xc5\x82ami uzyskanie informacji o us\xc5\x82ugach realizowanych przez Urz\xc4\x85d Miasta i jednostki podleg\xc5\x82e, zg\xc5\x82oszenie problemu, kt\xc3\xb3rym powinny zaj\xc4\x85\xc4\x87 si\xc4\x99 s\xc5\x82u\xc5\xbcby miejskie, oraz jego monitorowanie, a tak\xc5\xbce zg\xc5\x82aszanie pomys\xc5\x82\xc3\xb3w na ulepszenie miasta.\n_START_SECTION_\nBezpiecze\xc5\x84stwo publiczne\n_START_PARAGRAPH_\nW Warszawie znajduje si\xc4\x99 centrum powiadamiania ratunkowego (CPR), kt\xc3\xb3re obs\xc5\x82uguje zg\xc5\x82oszenia alarmowe kierowane do europejskiego numeru alarmowego 112 z terenu m.st. Warszawy. Centrum, jedno z 17 w Polsce, ma siedzib\xc4\x99 w Biurze Bezpiecze\xc5\x84stwa i Zarz\xc4\x85dzania Kryzysowego Urz\xc4\x99du m.st. Warszawy przy ul. M\xc5\x82ynarskiej nr 43/45. Sto\xc5\x82eczne CPR jest jedynym w kraju centrum zorganizowanym poza strukturami Ministerstwa Spraw Wewn\xc4\x99trznych i Administracji i prowadzonym przez samorz\xc4\x85d._NEWLINE_W 2018 roku 90% mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Warszawy w wieku 15 i wi\xc4\x99cej lat dobrze ocenia\xc5\x82o bezpiecze\xc5\x84stwo w mie\xc5\x9bcie\n_START_SECTION_\nLiteratura\n_START_PARAGRAPH_\nCo roku przyznawana jest Nagroda Literacka m.st. Warszawy.\n_START_SECTION_\nBiblioteki\n_START_PARAGRAPH_\nW Warszawie znajduje si\xc4\x99 wiele bibliotek, w tym Biblioteka Narodowa oraz Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy (ul. Koszykowa 26/28), utworzona w 1907, a stanowi\xc4\x85ca dzi\xc5\x9b bibliotek\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 wojew\xc3\xb3dztwa mazowieckiego. W mie\xc5\x9bcie dzia\xc5\x82a ponadto wiele bibliotek uczelni, z najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 \xe2\x80\x93 Bibliotek\xc4\x85 Uniwersyteck\xc4\x85, oraz biblioteki specjalistyczne, jak np. Biblioteka Sejmowa i Centralna Biblioteka Wojskowa._NEWLINE_W stolicy funkcjonuje kilkadziesi\xc4\x85t bibliotek publicznych \xe2\x80\x93 dzielnicowych i osiedlowych \xe2\x80\x93 dla dzieci, m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy i doros\xc5\x82ych, z wypo\xc5\xbcyczalniami i czytelniami naukowymi. Nierzadko organizuj\xc4\x85 one wystawy, konkursy i spotkania z autorami. Zbiory bibliotek publicznych licz\xc4\x85 ok. 5,8 mln wolumin\xc3\xb3w. Od niedawna tworzone s\xc4\x85 te\xc5\xbc mediateki z multicentrami, w kt\xc3\xb3rych mo\xc5\xbcna wypo\xc5\xbcycza\xc4\x87 p\xc5\x82yty z muzyk\xc4\x85, audiobooki i filmy.\n_START_SECTION_\nPrasa\n_START_PARAGRAPH_\nW Warszawie mieszcz\xc4\x85 si\xc4\x99 siedziby wydawc\xc3\xb3w i redakcje wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci najwi\xc4\x99kszych polskich dziennik\xc3\xb3w: \xe2\x80\x9eFaktu\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eGazety Wyborczej\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eSuper Expresu\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eRzeczpospolitej\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eDziennika Gazety Prawnej\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9ePrzegl\xc4\x85du Sportowego\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eGazety Polskiej Codziennie\xe2\x80\x9d oraz tygodnik\xc3\xb3w: \xe2\x80\x9ePolityki\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eNewsweek Polska\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eW Sieci\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eDo Rzeczy\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eWprost\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eUwa\xc5\xbcam Rze\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eGazety Polskiej\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9ePrzegl\xc4\x85du\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Tematyk\xc4\x85 lokaln\xc4\x85 zajmuj\xc4\x85 si\xc4\x99 przede wszystkim dodatki lokalne do gazet og\xc3\xb3lnopolskich: do \xe2\x80\x9eRzeczpospolitej\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9e\xc5\xbbycie Warszawy\xe2\x80\x9d (do 2011 funkcjonuj\xc4\x85ce jako samodzielna gazeta), \xe2\x80\x9eGazety Wyborczej\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eGazeta Sto\xc5\x82eczna\xe2\x80\x9d jaki i r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc lokalne gazety np. miesi\xc4\x99czniki: \xe2\x80\x9eSkarpa Warszawska\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eKurier Warszawski\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eStolica\xe2\x80\x9d (dawniej tygodnik) oraz p\xc3\xb3\xc5\x82rocznik \xe2\x80\x9eKronika Warszawy\xe2\x80\x9d. Wydawane s\xc4\x85 tak\xc5\xbce bezp\xc5\x82atne: p\xc3\xb3\xc5\x82tygodnik \xe2\x80\x9eNasze Miasto\xe2\x80\x9d oraz gazety dzielnicowe i osiedlowe: np. \xe2\x80\x9eG\xc5\x82os Pragi\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eNowa Gazeta Praska\xe2\x80\x9d oraz \xe2\x80\x9ePo\xc5\x82udnie\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nStacje radiowe\n_START_PARAGRAPH_\nWarszawa jest siedzib\xc4\x85 sp\xc3\xb3\xc5\x82ki Polskie Radio i redakcji jej program\xc3\xb3w og\xc3\xb3lnopolskich, lokalnej rozg\xc5\x82o\xc5\x9bni Polskie Radio RDC oraz og\xc3\xb3lnopolskiego Radio Zet. Ponadto nadaje st\xc4\x85d wiele stacji prywatnych: Antyradio, Eska Rock, Radio Eska, Radio Jutrzenka, Radio Kampus, Radio Kolor, Radio Niepokalan\xc3\xb3w, Radio Plus, RMF Maxxx Mazowsze, Rock Radio, Radio Warszawa (dawniej: Radio Warszawa-Praga), Radio WAWA, Radio Z\xc5\x82ote Przeboje i Vox FM Warszawa (dawniej Radio Plus)._NEWLINE_Z terenu Warszawy nadawanych jest 27 analogowych stacji radiowych (wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z Pa\xc5\x82acu Kultury i Nauki, ale emisja prowadzona jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z wie\xc5\xbcowca Rondo 1 oraz Hotelu Marriot, trzy stacje nadawane s\xc4\x85 tak\xc5\xbce z RTCN Raszyn kilkana\xc5\x9bcie kilometr\xc3\xb3w od granicy miasta \xe2\x80\x93 nadajniki w mie\xc5\x9bcie s\xc4\x85 tylko ich uzupe\xc5\x82nieniem) oraz 9 cyfrowych stacji radiowych w systemie DAB+, z kt\xc3\xb3rych cztery dost\xc4\x99pne s\xc4\x85 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie cyfrowo.\n_START_SECTION_\nStacje telewizyjne\n_START_PARAGRAPH_\nW stolicy sw\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 siedzib\xc4\x99, studia i redakcje anten og\xc3\xb3lnopolskich ma Telewizja Polska. Nadawany jest st\xc4\x85d tak\xc5\xbce lokalny program TVP3 Warszawa._NEWLINE_R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Warszawie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 studia innych stacji telewizyjnych: Polsat, Superstacja, TTV, TV4, TVN, TV Puls, Telewizja Republika i TV Trwam._NEWLINE_Emisj\xc4\x99 program\xc3\xb3w telewizyjnych dla Warszawy prowadzi Pa\xc5\x82ac Kultury i Nauki, z kt\xc3\xb3rego emitowanych jest 27 program\xc3\xb3w otwartych i 12 kana\xc5\x82\xc3\xb3w kodowanych w ramach multipleks\xc3\xb3w pierwszego, drugiego, trzeciego (kt\xc3\xb3rych g\xc5\x82\xc3\xb3wne nadajniki znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w Raszynie), czwartego (kodowanego), \xc3\xb3smego oraz dodatkowej emisji testowej kana\xc5\x82\xc3\xb3w TVN, TVN 7 i TTV w jako\xc5\x9bci HD (obydwa nadawane s\xc4\x85 w Warszawie tylko z PKiN).\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze warszawskie organizacje sportowe zacz\xc4\x99\xc5\x82y powstawa\xc4\x87 w drugiej po\xc5\x82owie XIX wieku. W 1878 powsta\xc5\x82o Warszawskie Towarzystwo Wio\xc5\x9blarskie. W 1886 zorganizowano Warszawskie Towarzystwo Cyklist\xc3\xb3w (WTC). Wtedy te\xc5\xbc odby\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze wi\xc4\x99ksze imprezy sportowe. Pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc prasa sportowa, jak np. czasopismo \xe2\x80\x9eKolarz, Wio\xc5\x9blarz, \xc5\x81y\xc5\xbcwiarz\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Dynamiczny rozw\xc3\xb3j warszawskiego sportu przypada jednak na pierwsze lata XX wieku. 25 sierpnia 1900 WTC wraz z pismem \xe2\x80\x9eKolarz, Wio\xc5\x9blarz, \xc5\x81y\xc5\xbcwiarz\xe2\x80\x9d zorganizowa\xc5\x82o pierwszy d\xc5\x82ugodystansowy wy\xc5\x9bcig kolarski na trasie Warszawa-Lublin-Warszawa. Najlepsz\xc4\x85 polsk\xc4\x85 cyklistk\xc4\x85 prze\xc5\x82omu wiek\xc3\xb3w by\xc5\x82a Karolina Koci\xc4\x99cka, kt\xc3\xb3ra w 1900 wyruszy\xc5\x82a rowerem z Warszawy do Pary\xc5\xbca na II Igrzyska Olimpijskie i Wystaw\xc4\x99 \xc5\x9awiatow\xc4\x85. Pierwsze na ziemiach polskich wy\xc5\x9bcigi kolarskie z udzia\xc5\x82em prowadz\xc4\x85cego motocykla odby\xc5\x82y si\xc4\x99 na torze kolarskim WTC na Dynasach podczas Wystawy Sportowej, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 otwarto 30 maja 1903. 4 czerwca mia\xc5\x82 miejsce wy\xc5\x9bcig amatorski, a 18 czerwca bito rekord przejazdu w ci\xc4\x85gu jednaj godziny. WTC bra\xc5\x82o te\xc5\xbc udzia\xc5\x82 w przygotowaniu pierwszego na ziemiach polskich motocyklowego wy\xc5\x9bcigu szosowego na trasie o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 100 kilometr\xc3\xb3w. Odby\xc5\x82 si\xc4\x99 on pod Warszaw\xc4\x85 2 sierpnia 1903._NEWLINE_21 maja 1901 na terenie parku w \xc5\x81azienkach otwarto tor wy\xc5\x9bcig\xc3\xb3w konnych o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 2200 metr\xc3\xb3w. Posiada\xc5\x82 on 24 przeszkody sta\xc5\x82e oraz rowy i skarpy. Konkursy hippiczne odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 tam corocznie do wybuchu I wojny \xc5\x9bwiatowej._NEWLINE_10 listopada 1905 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 w Warszawie pierwsze \xe2\x80\x9egniazdo\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x9eSoko\xc5\x82a\xe2\x80\x9d im. Tadeusza Ko\xc5\x9bciuszki. 4 marca 1906 ukaza\xc5\x82 si\xc4\x99 natomiast pierwszy numer tygodnika \xe2\x80\x9eSok\xc3\xb3\xc5\x82\xe2\x80\x9d. By\xc5\x82o to skierowane do m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy pismo propaguj\xc4\x85ce usprawniaj\xc4\x85ce i niezb\xc4\x99dne w prawid\xc5\x82owym rozwoju \xc4\x87wiczenia gimnastyczne. W pa\xc5\xbadzierniku 1906 powsta\xc5\x82a za\xc5\x9b pierwsza kobieca organizacja gimnastyczna \xe2\x80\x93 gniazdo \xe2\x80\x9eSoko\xc5\x82a\xe2\x80\x9d o nazwie \xe2\x80\x9eGra\xc5\xbcyna\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3rego cz\xc5\x82onkiniami mog\xc5\x82y by\xc4\x87 tylko kobiety. Inicjatork\xc4\x85 jej powstania by\xc5\x82a Helena Kuczalska-Prawdzic. _NEWLINE_29 wrze\xc5\x9bnia 1909 na Agrykoli w ramach Dni Sportu zorganizowanych przez sekcj\xc4\x99 gier Warszawskiego Ko\xc5\x82a Sportowego odby\xc5\x82 si\xc4\x99 po raz pierwszy mecz dru\xc5\xbcyny Warszawskiego Klubu Sportowego z reprezentacj\xc4\x85 krakowskiej Wis\xc5\x82y (7:0 dla Wis\xc5\x82y). W pa\xc5\xbadzierniku 1912 utworzono pierwszy wy\xc5\x82\xc4\x85cznie kobiecy klub sportowy na ziemiach polskich \xe2\x80\x93 Warszawski Klub Wio\xc5\x9blarek. W listopadzie 1912 przy Nowym \xc5\x9awiecie otwarto natomiast sztuczne lodowisko Palais de Glace z p\xc5\x82yt\xc4\x85 lodow\xc4\x85 o powierzchni 1500 m kw. _NEWLINE_Wybuch pierwszej wojny \xc5\x9bwiatowej nie zahamowa\xc5\x82 rozwoju warszawskiego sportu. Obok ju\xc5\xbc dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cych Klubu Sportowego \xe2\x80\x9ePolonia\xe2\x80\x9d, Akademickiego Zwi\xc4\x85zku Sportowego i Klubu Sportowego \xe2\x80\x9eKorona\xe2\x80\x9d, utworzono Zwi\xc4\x85zek Polskich Stowarzysze\xc5\x84 Sportowych i Gimnastycznych, kt\xc3\xb3rego zjazd po\xc5\x82\xc4\x85czony z zawodami sportowymi odby\xc5\x82 si\xc4\x99 w parku Agrykola w dniach 20\xe2\x80\x9322 wrze\xc5\x9bnia 1918. W lutym 1917 powsta\xc5\x82o natomiast Polskie Towarzystwo \xc5\xbbeglugi Napowietrznej. W czerwcu 1917 utworzono pierwsz\xc4\x85 szko\xc5\x82\xc4\x99 p\xc5\x82ywania dla kobiet, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 kierowa\xc5\x82a p. \xc5\x81\xc4\x85czewska \xe2\x80\x93 \xc3\xb3wczesna mistrzyni p\xc5\x82ywacka. Od 29 kwietnia 1915 zacz\xc4\x85\xc5\x82 ukazywa\xc4\x87 si\xc4\x99 w Warszawie \xe2\x80\x9eSport Polski\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 jedyne pismo sportowe na ziemiach polskich podczas I wojny \xc5\x9bwiatowej. Wcze\xc5\x9bniej ukazywa\xc5\x82 si\xc4\x99 tygodnik ilustrowany \xe2\x80\x9eSport\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nObiekty sportowe\n_START_PARAGRAPH_\nNajwi\xc4\x99kszy obiekt sportowy w Warszawie to wielofunkcyjny Stadion Narodowy mieszcz\xc4\x85cy 58 tys. widz\xc3\xb3w, na kt\xc3\xb3rym mog\xc4\x85 si\xc4\x99 odbywa\xc4\x87 mecze pi\xc5\x82karskie, rugby, footballu ameryka\xc5\x84skiego oraz widowiska rozrywkowe. Zast\xc4\x85pi\xc5\x82 dawny lekkoatletyczny Stadion Dziesi\xc4\x99ciolecia, kt\xc3\xb3ry funkcjonowa\xc5\x82 1955\xe2\x80\x932007 i mie\xc5\x9bci\xc5\x82 maksymalnie 100 tys. widz\xc3\xb3w. W Warszawie istniej\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc: 31-tysi\xc4\x99czny pi\xc5\x82karski Stadion Wojska Polskiego w Warszawie, lekkoatletyczne stadiony Gwardii Warszawa oraz Skry Warszawa oraz 7-tysi\xc4\x99czny pi\xc5\x82karski Stadion Polonii._NEWLINE_W Warszawie jest tak\xc5\xbce zlokalizowane kilkana\xc5\x9bcie hal sportowych, w tym najwi\xc4\x99ksza, mog\xc4\x85ca pomie\xc5\x9bci\xc4\x87 na swoich trybunach 4 tys. widz\xc3\xb3w Hala Torwar, Tor wy\xc5\x9bcig\xc3\xb3w konnych na S\xc5\x82u\xc5\xbcewcu, Tor \xc5\x82y\xc5\xbcwiarski Stegny, kilka krytych lodowisk, kilkadziesi\xc4\x85t ca\xc5\x82orocznych basen\xc3\xb3w i kort\xc3\xb3w tenisowych, m.in. klubu sportowego Warszawianka. Mieszcz\xc4\x85 si\xc4\x99 tu siedziby Narodowego Centrum Sportu oraz Centrum Olimpijskiego.\n_START_SECTION_\nImprezy sportowe\n_START_PARAGRAPH_\nPrzez Warszaw\xc4\x99 prowadzi trasa dorocznych zawod\xc3\xb3w kolarskich Tour de Pologne. Miasto jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc gospodarzem bieg\xc3\xb3w masowych: P\xc3\xb3\xc5\x82maratonu Warszawskiego (marzec), Maratonu Warszawskiego (maj/wrzesie\xc5\x84), Biegu Wis\xc5\x82y, Irena Run i Biegnij Warszawo (pa\xc5\xbadziernik)._NEWLINE_Korty KSP Warszawianka goszcz\xc4\x85 regularnie turnieje tenisowe m.in.: J&S Cup, Suzuki Warsaw Masters 2008 oraz Polsat Warsaw Open. Od 1921 odbywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 pi\xc5\x82karskie Derby Warszawy rozgrywane pomi\xc4\x99dzy warszawskimi klubami Legi\xc4\x85 Warszawa i Poloni\xc4\x85 Warszawa. Na torze S\xc5\x82u\xc5\xbcewiec odbywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 gonitwy konne \xe2\x80\x93 Wielka Warszawska. Regularnie odbywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 tu Halowe Mistrzostwa Polski Senior\xc3\xb3w w Lekkoatletyce, Mistrzostwa Polski Senior\xc3\xb3w w Lekkoatletyce, Memoria\xc5\x82y Janusza Kusoci\xc5\x84skiego oraz Kamili Skolimowskiej._NEWLINE_W 2008 Warszawa otrzyma\xc5\x82a tytu\xc5\x82 Europejskiej Stolicy Sportu. W Warszawie funkcjonuj\xc4\x85 sportowe towarzystwa: Cyklist\xc3\xb3w, Wio\xc5\x9blarskie, Szachist\xc3\xb3w oraz \xc5\x81y\xc5\xbcwiarskie._NEWLINE_W 2012 stolica by\xc5\x82a jednym z o\xc5\x9bmiu miast-gospodarzy najwi\xc4\x99kszego sportowego wydarzenia w Polsce \xe2\x80\x93 Mistrzostw Europy w Pi\xc5\x82ce No\xc5\xbcnej. Na Stadionie Narodowym rozegrano \xc5\x82\xc4\x85cznie pi\xc4\x99\xc4\x87 mecz\xc3\xb3w: trzy w fazie grupowej (w tym dwa z udzia\xc5\x82em reprezentacji Polski, z czego jeden by\xc5\x82 meczem otwarcia) oraz po jednym \xc4\x87wier\xc4\x87finale i p\xc3\xb3\xc5\x82finale._NEWLINE_Warszawa ubiega si\xc4\x99 o zorganizowanie IX Igrzysk Frankofonii w 2021.\n_START_SECTION_\nBaseny\n_START_PARAGRAPH_\nW Warszawie funkcjonuje ponad 30 basen\xc3\xb3w, w tym \xe2\x80\x93 w sezonie letnim \xe2\x80\x93 cztery odkryte: Moczyd\xc5\x82o przy G\xc3\xb3rczewskiej, WOW Wis\xc5\x82a Inflancka przy ul. Inflanckiej, Park Kultury w Powsinie przy ul. Ma\xc5\x9blak\xc3\xb3w i w parku Szcz\xc4\x99\xc5\x9bliwickim.\n_START_SECTION_\nReligijno\xc5\x9b\xc4\x87 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Warszawy\n_START_PARAGRAPH_\nPodczas badania sonda\xc5\xbcowego, przeprowadzonego w 2010 przez zesp\xc3\xb3\xc5\x82 socjolog\xc3\xb3w z UKSW, 66% ankietowanych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Warszawy zadeklarowa\xc5\x82o si\xc4\x99 jako osoby wierz\xc4\x85ce, a 6% jako osoby niewierz\xc4\x85ce. Na msze ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82o 32% wiernych archidiecezji warszawskiej, oraz 34% wiernych diecezji warszawsko-praskiej. W 2016 eucharysti\xc4\x99 przyjmowa\xc5\x82o ok. 15% wiernych._NEWLINE_Z Warszawy co roku wyrusza kilka pieszych pielgrzymek na Jasn\xc4\x85 G\xc3\xb3r\xc4\x99, w tym najliczniejsza w Polsce, 300-letnia Warszawska Pielgrzymka Piesza, a tak\xc5\xbce Warszawska Akademicka Pielgrzymka Metropolitalna i Praska Pielgrzymka Piesza Pomocnik\xc3\xb3w Matki Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a._NEWLINE_W stolicy znajduje si\xc4\x99 kilka sanktuari\xc3\xb3w maryjnych \xe2\x80\x93 m.in. sanktuarium Matki Boskiej \xc5\x81askawej z jej obrazem koronowanym w 1651 w obecno\xc5\x9bci kr\xc3\xb3la Jana Kazimierza. Matka Boska \xc5\x81askawa jest g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 patronk\xc4\x85 Warszawy. Innym patronem miasta jest b\xc5\x82. W\xc5\x82adys\xc5\x82aw z Gielniowa, bernardyn z ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a \xc5\x9bw. Anny. Najwi\xc4\x99kszym kultem jest otaczany \xc5\x9bw. Andrzej Bobola, patron metropolii warszawskiej, kt\xc3\xb3rego relikwie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w sanktuarium \xc5\x9bw. Andrzeja Boboli na Mokotowie.\n_START_SECTION_\nPrzyroda\n_START_PARAGRAPH_\nOko\xc5\x82o 223,26\xc2\xa0km\xc2\xb2 (czyli ponad 43% Warszawy) miasta zajmuj\xc4\x85 tereny zieleni: parki, lasy, ziele\xc5\x84 uliczna oraz ziele\xc5\x84 osiedlowa i ziele\xc5\x84 wok\xc3\xb3\xc5\x82 obiekt\xc3\xb3w u\xc5\xbcyteczno\xc5\x9bci publicznej.\n_START_SECTION_\nFauna\n_START_PARAGRAPH_\nW Warszawie \xc5\xbcyje co najmniej 4000 gatunk\xc3\xb3w zwierz\xc4\x85t, w tym: wydra, b\xc3\xb3br, b\xc4\x85czek zwyczajny, rzekotka drzewna, traszka grzebieniasta, bocian czarny, kumak nizinny.\n_START_SECTION_\nS\xc4\x85siednie gminy\n_START_PARAGRAPH_\nIzabelin, Jab\xc5\x82onna, J\xc3\xb3zef\xc3\xb3w, Konstancin-Jeziorna, Lesznowola, \xc5\x81omianki, Marki, Micha\xc5\x82owice, Niepor\xc4\x99t, O\xc5\xbcar\xc3\xb3w Mazowiecki, Piaseczno, Piast\xc3\xb3w, Raszyn, Stare Babice, Sulej\xc3\xb3wek, Wi\xc4\x85zowna, Z\xc4\x85bki, Zielonka'