b'\n_START_ARTICLE_\nWodo\xc5\xbcytka nowozelandzka\n_START_SECTION_\nSystematyka\n_START_PARAGRAPH_\nWodo\xc5\xbcytka nowozelandzka jest jednym z gatunk\xc3\xb3w w rodzaju Potamopyrgus, nale\xc5\xbc\xc4\x85cym do rodziny \xc5\xbar\xc3\xb3dlarkowatych (Hydrobiidae) i obejmuj\xc4\x85cym s\xc5\x82odko- i s\xc5\x82onawowodne gatunki pochodz\xc4\x85ce z Nowej Zelandii i Australii.\n_START_SECTION_\nEtymologia nazwy\n_START_PARAGRAPH_\nNazwa gatunkowa odnosi si\xc4\x99 do \xc5\x9brodowiska \xc5\xbcycia \xc5\x9blimaka (\xcf\x80\xce\xbf\xcf\x84\xce\xb1\xce\xbc\xcf\x8c\xcf\x82, greka \xe2\x80\x93 potok, strumie\xc5\x84), kszta\xc5\x82tu muszli (\xcf\x80\xcf\x8d\xcf\x81\xce\xb3\xce\xbf\xcf\x82, greka \xe2\x80\x93 wie\xc5\xbcyczka) oraz jego pochodzenia (antipodarum, \xc5\x82ac. \xe2\x80\x93 pochodz\xc4\x85cy z antypod\xc3\xb3w)._NEWLINE_W monografii Dieffenbacha po\xc5\x9bwi\xc4\x99conej Nowej Zelandii gatunek opisany jest jako Amnicola antipodanum (na str. 241, w rozdziale napisanym na podstawie notatek J.E. Graya). Autor gatunku (Gray) wskaza\xc5\x82 w kolejnej publikacji, \xc5\xbce w nazw\xc4\x99 gatunkow\xc4\x85 wkrad\xc5\x82a si\xc4\x99 liter\xc3\xb3wka (antipodanum zamiast antipodarum) i zaproponowa\xc5\x82 poprawk\xc4\x99 (Amnicola antipodarum). W wyniku rewizji uznano pierwsze\xc5\x84stwo skorygowanej nazwy A. antipodarum, jednocze\xc5\x9bnie odrzucaj\xc4\x85c propozycje innych autor\xc3\xb3w (m.in. P. antipodum). W Europie \xc5\x9blimak ten zosta\xc5\x82 opisany w roku 1889 przez E. A. Smitha jako osobny gatunek Hydrobia jenkinsi, poniewa\xc5\xbc nie przypuszczano wtedy jeszcze, \xc5\xbce mog\xc4\x85 to by\xc4\x87 osobniki nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do gatunku pochodz\xc4\x85cego z Nowej Zelandii. Dopiero skrupulatne por\xc3\xb3wnanie przedstawicieli tych trzech gatunk\xc3\xb3w przez Pondera dowiod\xc5\x82o, \xc5\xbce P. jenkinsi oraz P. niger, opisywany z Australii, to nazwy synonimiczne jednego gatunku P. antipodarum, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 zawleczony z Nowej Zelandii przez cz\xc5\x82owieka._NEWLINE_Holotyp: w zbiorach British Museum (Natural History), pochodzenie \xe2\x80\x93 Nowa Zelandia, wody s\xc5\x82odkie.\n_START_SECTION_\nCechy morfologiczne\n_START_PARAGRAPH_\nMuszla grubo\xc5\x9bcienna, jajowato-sto\xc5\xbckowata, o barwie od jasno- do ciemnobr\xc4\x85zowej, z 5\xe2\x80\x936 skr\xc4\x99tami, narastaj\xc4\x85cymi szybko i r\xc3\xb3wnomiernie, bardzo delikatnie pr\xc4\x85\xc5\xbckowana. Szew niezbyt mocno wci\xc4\x99ty. Do\xc5\x82ek osiowy zakryty. Otw\xc3\xb3r muszli zamkni\xc4\x99ty cienkim wieczkiem. Wieczko rogowe, czerwonawe, p\xc3\xb3\xc5\x82przezroczyste, o budowie spiralnej. Kszta\xc5\x82t otworu muszli eliptyczny lub jajowaty o po\xc5\x82\xc4\x85czonych brzegach, w g\xc3\xb3rnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci zwykle zaostrzony. U niekt\xc3\xb3rych osobnik\xc3\xb3w na muszli wzd\xc5\x82u\xc5\xbc \xc5\x9brodka skr\xc4\x99t\xc3\xb3w wyst\xc4\x99puje ornamentowana kraw\xc4\x99d\xc5\xba (Potamopyrgus antipodarum f. carinata J. T. Marshall, 1889). Populacje nowozelandzkie cechuje du\xc5\xbcy polimorfizm fenotypowy, tak w odniesieniu do morfologii muszli, kt\xc3\xb3ra mo\xc5\xbce mie\xc4\x87 r\xc3\xb3\xc5\xbcnie rozwini\xc4\x99t\xc4\x85 muszl\xc4\x99 embrionaln\xc4\x85, by\xc4\x87 g\xc5\x82adka b\xc4\x85d\xc5\xba zaopatrzona w kolce lub wyrostki, b\xc4\x99d\xc4\x85ce wytworem periostracum (niezwapnia\xc5\x82e), jak i budowy raduli. _NEWLINE_Wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 muszli osobnik\xc3\xb3w wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych w Nowej Zelandii wynosi od 4 do 11,5 mm, zazwyczaj: 5\xe2\x80\x936,5 mm, szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 2\xe2\x80\x933,5 mm._NEWLINE_Barwa cia\xc5\x82a zmienna, grzbietowa strona cia\xc5\x82a zwykle ciemnoszara, br\xc4\x85zowa lub czarna, stopa jasnoszara. Na szczycie ryjka jasna opaska.\n_START_SECTION_\nWyst\xc4\x99powanie\n_START_PARAGRAPH_\nGatunek by\xc5\x82 endemitem, wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cym pocz\xc4\x85tkowo wy\xc5\x82\xc4\x85cznie w wodach s\xc5\x82onawych i s\xc5\x82odkowodnych ciekach i zbiornikach wodnych na Nowej Zelandii i niewielkich wysepkach z ni\xc4\x85 s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cych.\n_START_SECTION_\nEkspansja\n_START_PARAGRAPH_\nPartenogenetyczna forma wodo\xc5\xbcytki nowozelandzkiej w ci\xc4\x85gu ostatnich 150 lat skolonizowa\xc5\x82a Europ\xc4\x99, Australi\xc4\x99 i Ameryk\xc4\x99 P\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85, najprawdopodobniej zawleczona z wodami balastowymi statk\xc3\xb3w. Aktywna dyspersja wynosi do 6 m/h. Do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych wodo\xc5\xbcytka nowozelandzka najprawdopodobniej zawleczona zosta\xc5\x82a niezale\xc5\xbcnie co najmniej dwukrotnie \xe2\x80\x93 na zachodnie wybrze\xc5\xbce (stwierdzono j\xc4\x85 po raz pierwszy w rzece Snake River (Idaho) w roku 1987) i do Wielkich Jezior. W Europie po raz pierwszy zaobserwowano j\xc4\x85 w uj\xc5\x9bciu Tamizy, w roku 1859. Na kontynencie pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 w 1887 roku \xe2\x80\x93 znaleziono j\xc4\x85 wtedy w Zatoce Wismarskiej, a w wodach \xc5\x9br\xc3\xb3dl\xc4\x85dowych w 1916 roku. Od tego czasu rozprzestrzeni\xc5\x82a si\xc4\x99 w wodach \xc5\x9br\xc3\xb3dl\xc4\x85dowych, przyuj\xc5\x9bciowych strefach rzek i wodach s\xc5\x82onawych w niemal ca\xc5\x82ej Europie. W Polsce \xc5\x9blimak ten notowany jest od 1933 roku \xe2\x80\x93 stwierdzono go w\xc3\xb3wczas w jeziorze Trl\xc4\x85g ko\xc5\x82o Inowroc\xc5\x82awia. Obecnie wyst\xc4\x99puje ju\xc5\xbc w zbiornikach wodnych pobrze\xc5\xbca Ba\xc5\x82tyku, Pojezierza Pomorskiego, Niziny Wielkopolskiej, Pojezierza I\xc5\x82awskiego, Pojezierza Mazurskiego, Pojezierza Suwalskiego i G\xc3\xb3rnego \xc5\x9al\xc4\x85ska.\n_START_SECTION_\nZajmowane siedliska\n_START_PARAGRAPH_\nWodo\xc5\xbcytka nowozelandzka jest organizmem eurytopowym i generalist\xc4\x85 siedliskowym, wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cym w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych typach siedlisk w nizinnych rzekach, strumieniach g\xc3\xb3rskich, jeziorach i \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach, w wodach o zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowanej twardo\xc5\x9bci, na pod\xc5\x82o\xc5\xbcu piaszczystym, mulistym, kamienistym oraz w\xc5\x9br\xc3\xb3d ro\xc5\x9blin wodnych. Osobniki maj\xc4\x85 tendencj\xc4\x99 do tworzenia skupisk, zwykle na niewielkiej g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci._NEWLINE_Poza obszarem naturalnego wyst\xc4\x99powania zasiedla te\xc5\xbc wody s\xc5\x82onawe i strefy uj\xc5\x9bciowe rzek, toleruje zasolenie do 26,4\xe2\x80\xb0, cho\xc4\x87 rozmna\xc5\xbca\xc4\x87 si\xc4\x99 mo\xc5\xbce jedynie w wodach o zasoleniu nieprzekraczaj\xc4\x85cym 17,5\xe2\x80\xb0._NEWLINE_Zasi\xc4\x99g pionowy wyst\xc4\x99powania w zbiornikach wodnych dochodzi do 25 m g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci. Najliczniej jednak mi\xc4\x99czak ten wyst\xc4\x99puje na niewielkich g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bciach (do 0,5 m), zw\xc5\x82aszcza na styku wody i l\xc4\x85du, gdzie intensywne mieszanie wody zapewnia dobre natlenienie. Wyst\xc4\x99puje licznie w siedliskach charakteryzuj\xc4\x85cych si\xc4\x99 obfito\xc5\x9bci\xc4\x85 makrofit\xc3\xb3w, ale tak\xc5\xbce w matach glon\xc3\xb3w nitkowatych dryfuj\xc4\x85cych w pelagialu. Wykazuje fototaksj\xc4\x99 ujemn\xc4\x85, pozytywn\xc4\x85 reotaksj\xc4\x99 oraz odporno\xc5\x9b\xc4\x87 na wysychanie, dobrze znosi wahania temperatury wody (w zakresie od 0 do 34 \xc2\xb0C), mo\xc5\xbce wyst\xc4\x99powa\xc4\x87 zar\xc3\xb3wno w zbiornikach zimnych, jak i zasilanych podgrzan\xc4\x85 wod\xc4\x85 zrzutow\xc4\x85 z elektrowni._NEWLINE_W wodach o podwy\xc5\xbcszonej trofii (umiarkowanie eutroficznych) osobniki tego gatunku wykazuj\xc4\x85 wi\xc4\x99ksze tempo wzrostu i jego zag\xc4\x99szczenia s\xc4\x85 wi\xc4\x99ksze, jednak\xc5\xbce silna eutrofizacji i zanieczyszczenie \xc5\x9bciekami ogranicza ich wyst\xc4\x99powanie. W niekt\xc3\xb3rych siedliskach obserwowano ekstremalnie wysokie zag\xc4\x99szczenia tego \xc5\x9blimaka, dochodz\xc4\x85ce nawet do 500 tysi\xc4\x99cy osobnik\xc3\xb3w na metr kwadratowy.\n_START_SECTION_\nOd\xc5\xbcywianie\n_START_PARAGRAPH_\nZdrapywacz i filtrator. Generalista pokarmowy \xe2\x80\x93 od\xc5\xbcywia si\xc4\x99 detrytusem, zjada tak\xc5\xbce peryfitonowe glony, okrzemki, jak i bakterie z b\xc5\x82ony powierzchniowej. Rozk\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 opad\xc5\x82e li\xc5\x9bcie z drzew mog\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc stanowi\xc4\x87 pokarm wodo\xc5\xbcytki nowozelandzkiej.\n_START_SECTION_\nRozmna\xc5\xbcanie\n_START_PARAGRAPH_\nW swej ojczy\xc5\xbanie tworzy populacje sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 z samc\xc3\xb3w (mniej ni\xc5\xbc 5% populacji) i samic o diploidalnej liczbie chromosom\xc3\xb3w (2n=34) lub partenogenetyczne (3n=46 lub 52). Na terenach skolonizowanych wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tylko partenogenetyczne samice. W\xc5\x9br\xc3\xb3d mi\xc4\x99czak\xc3\xb3w wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych w Polsce jest to jedyny gatunek o takim sposobie rozrodu._NEWLINE_Udzia\xc5\x82 samc\xc3\xb3w w populacjach nowozelandzkich waha si\xc4\x99 od 5% do 45% \xe2\x80\x93 jest najwi\xc4\x99kszy w populacjach nara\xc5\xbconych na infestacj\xc4\x99 przez paso\xc5\xbcyty._NEWLINE_D\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcycia oceniana jest na 6\xe2\x80\x937 miesi\xc4\x99cy do maksimum 2 lat. Dojrza\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82ciow\xc4\x85 samice osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy 4 i 5 miesi\xc4\x85cem \xc5\xbcycia, przy wielko\xc5\x9bci cia\xc5\x82a wi\xc4\x99kszej od 3 mm. Jest to \xc5\x9blimak \xc5\xbcyworodny, liczba zarodk\xc3\xb3w w komorze l\xc4\x99gowej mo\xc5\xbce wynosi\xc4\x87 od 10 do 90. P\xc5\x82odno\xc5\x9b\xc4\x87 zale\xc5\xbcy od wielko\xc5\x9bci cia\xc5\x82a osobnika, jest wy\xc5\xbcsza w wodach o podwy\xc5\xbcszonej temperaturze. W swej ojczy\xc5\xbanie mi\xc4\x99czak rozmna\xc5\xbca si\xc4\x99 przez ca\xc5\x82y rok, na obszarach kolonizowanych \xe2\x80\x93 zale\xc5\xbcnie od warunk\xc3\xb3w lokalnych. W Polsce, w populacjach z G\xc3\xb3rnego \xc5\x9al\xc4\x85ska zaobserwowano dwa g\xc5\x82\xc3\xb3wne okresy rozrodu \xe2\x80\x93 kwiecie\xc5\x84 i wrzesie\xc5\x84. Jesieni\xc4\x85 zagrzebuje si\xc4\x99 w osady denne._NEWLINE_Partenogenetyczny rozr\xc3\xb3d i du\xc5\xbca p\xc5\x82odno\xc5\x9b\xc4\x87 to cechy, kt\xc3\xb3re u\xc5\x82atwiaj\xc4\x85 ekspansj\xc4\x99 tego \xc5\x9blimaka. Nawet jeden osobnik przeniesiony poza dotychczasowy area\xc5\x82 mo\xc5\xbce sta\xc4\x87 si\xc4\x99 za\xc5\x82o\xc5\xbcycielem nowej populacji.\n_START_SECTION_\nInterakcje mi\xc4\x99dzygatunkowe\n_START_PARAGRAPH_\nW swej ojczy\xc5\xbanie liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 populacji wodo\xc5\xbcytki jest kontrolowana przez liczne gatunki paso\xc5\xbcyt\xc3\xb3w, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z rodzaju Microphallus (Trematoda). Paso\xc5\xbcytnicze przywry powoduj\xc4\x85 sterylizacj\xc4\x99 gospodarzy i wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85 na zmian\xc4\x99 ich zachowania \xe2\x80\x93 zara\xc5\xbcone osobniki wodo\xc5\xbcytki cz\xc4\x99\xc5\x9bciej przebywaj\xc4\x85 w miejscach eksponowanych: na powierzchni zanurzonych kamieni i makrofit\xc3\xb3w, gdzie nara\xc5\xbcone s\xc4\x85 na zjedzenie przez ptactwo wodne, b\xc4\x99d\xc4\x85ce \xc5\xbcywicielem ostatecznym przywr._NEWLINE_Osobniki wodo\xc5\xbcytki s\xc4\x85 w stanie wyczu\xc4\x87 kairomony ryb i podj\xc4\x85\xc4\x87 mechanizmy obronne. W obecno\xc5\x9bci ryb ograniczaj\xc4\x85 aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 dzienn\xc4\x85, ma\xc5\x82e osobniki przemieszczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 ze stanowisk eksponowanych do ukry\xc4\x87 (np. z powierzchni kamieni pod kamienie). Osobniki zjedzone przez niekt\xc3\xb3re ryby i ptaki mog\xc4\x85 przetrwa\xc4\x87 nieuszkodzone pasa\xc5\xbc przez przew\xc3\xb3d pokarmowy. Zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 t\xc4\x99 zawdzi\xc4\x99czaj\xc4\x85 twardej muszli i obecno\xc5\x9bci wieczka, kt\xc3\xb3re po wci\xc4\x85gni\xc4\x99ciu nogi szczelnie zatyka otw\xc3\xb3r muszli._NEWLINE_Stwierdzono, \xc5\xbce do rozprzestrzeniania wodo\xc5\xbcytki nowozelandzkiej mog\xc4\x85 przyczynia\xc4\x87 si\xc4\x99 migruj\xc4\x85ce ptaki \xe2\x80\x93 znajdowano j\xc4\x85 na dziobach i w pi\xc3\xb3rach kaczek._NEWLINE_Poza obszarem pierwotnego wyst\xc4\x99powania wodo\xc5\xbcytka nowozelandzka nie ma naturalnych wrog\xc3\xb3w._NEWLINE_Masowe pojawy wodo\xc5\xbcytki nowozelandzkiej mog\xc4\x85, potencjalnie, zaburza\xc4\x87 funkcjonowanie sieci troficznych w ekosystemach (np. wskutek konkurencji o pokarm i siedliska autochtoniczne gatunki makrofauny bezkr\xc4\x99gowej mog\xc4\x85 zosta\xc4\x87 wyparte, to z kolei mo\xc5\xbce wp\xc5\x82yn\xc4\x85\xc4\x87 na kolejne poziomy sieci troficznej \xe2\x80\x93 np. na ryby od\xc5\xbcywiaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 makrofaun\xc4\x85 bezkr\xc4\x99gow\xc4\x85).'