b"\n_START_ARTICLE_\nKorona \xc5\x9bwi\xc4\x99tego Stefana\n_START_PARAGRAPH_\nKorona \xc5\x9bwi\xc4\x99tego Stefana (\xc5\x9awi\xc4\x99ta Korona, hu. Szent Korona, \xc5\x82ac. Sancta Corona) \xe2\x80\x93 insygnium koronacyjne kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w W\xc4\x99gier od XI wieku do 1918 roku. Relikwia narodowa i symbol pa\xc5\x84stwowo\xc5\x9bci W\xc4\x99gier. Przechowywana w gmachu parlamentu w Budapeszcie._NEWLINE_Od 1867 r. do 1918 r. i w okresie 1919 - 1945 Korona \xc5\x9bw. Stefana znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w herbie W\xc4\x99gier, do herbu powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a w godle przyj\xc4\x99tym w 1990 roku przez w\xc4\x99gierski parlament. Odwo\xc5\x82uje si\xc4\x99 do niej Konstytucja W\xc4\x99gier z 2011 roku wskazuj\xc4\x85c, \xc5\xbce jest ona uciele\xc5\x9bnieniem konstytucyjnej ci\xc4\x85g\xc5\x82o\xc5\x9bci pa\xc5\x84stwa i jedno\xc5\x9b\xc4\x87 narodu._NEWLINE_Z Koron\xc4\x85 \xc5\x9awi\xc4\x99tego Stefana zwi\xc4\x85zane jest poj\xc4\x99cie publicznoprawne Kraj\xc3\xb3w Korony \xc5\x9awi\xc4\x99tego Stefana jako okre\xc5\x9blenie wszystkich terytori\xc3\xb3w podleg\xc5\x82ych w\xc5\x82adzy kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w w\xc4\x99gierskich, w latach 1867-1918 oznaczaj\xc4\x85ce tak\xc5\xbce w\xc4\x99giersk\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Austro-W\xc4\x99gier.\n_START_SECTION_\nWygl\xc4\x85d i pochodzenie korony\n_START_PARAGRAPH_\nTradycja wi\xc4\x85\xc5\xbce koron\xc4\x99 z 1000 r., w kt\xc3\xb3rym Stefan I \xc5\x9awi\xc4\x99ty mia\xc5\x82 j\xc4\x85 otrzyma\xc4\x87 w darze od papie\xc5\xbca Sylwestra II. Prawdopodobnie jednak Korona \xc5\x9awi\xc4\x99tego Stefana jest nieco m\xc5\x82odsza. Sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z dw\xc3\xb3ch g\xc5\x82\xc3\xb3wnych cz\xc4\x99\xc5\x9bci r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85cych si\xc4\x99 stylem wykonania i j\xc4\x99zykiem inskrypcji: dolnej Corona graeca i g\xc3\xb3rnej Corona latina. Starsza Corona latina jest przypuszczalnie dzie\xc5\x82em z\xc5\x82otnik\xc3\xb3w w\xc5\x82oskich i zosta\xc5\x82a wykonana w I po\xc5\x82owie XI. Tworz\xc4\x85 j\xc4\x85 dwie \xc5\x82ukowato wygi\xc4\x99te ku g\xc3\xb3rze ta\xc5\x9bmy ze z\xc5\x82otej blachy krzy\xc5\xbcuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 pod k\xc4\x85tem prostym, tworz\xc4\x85ce krzy\xc5\xbc r\xc3\xb3wnoramienny. Szczyt tej korony, w miejscu skrzy\xc5\xbcowania obu kab\xc5\x82\xc4\x85k\xc3\xb3w przykrywa od g\xc3\xb3ry kwadratowa z\xc5\x82ota blaszka. Wszystkie te trzy elementy s\xc4\x85 zdobione na obrze\xc5\xbcach czerwonymi almandynami oraz per\xc5\x82ami umieszczonymi w z\xc5\x82otym filigranowym ornamencie, a w \xc5\x9brodkowych polach z\xc5\x82otymi p\xc5\x82ytkami z emaliowanymi przedstawieniami figuralnymi:  aposto\xc5\x82\xc3\xb3w na kab\xc5\x82\xc4\x85kach (dwie p\xc5\x82ytki na ka\xc5\xbcd\xc4\x85 po\xc5\x82\xc3\xb3wk\xc4\x99 kab\xc5\x82\xc4\x85ka, w sumie osiem) i Pantokratora na kwadratowej p\xc5\x82ytce centralnej. Wyobra\xc5\xbcenia aposto\xc5\x82\xc3\xb3w maj\xc4\x85 podpisy w j\xc4\x99zyku \xc5\x82aci\xc5\x84skim. Nowsza Corona graeca z II po\xc5\x82owy XI w. jest dzie\xc5\x82em mistrz\xc3\xb3w bizantyjskich i ma posta\xc4\x87 diademu ze z\xc5\x82otej blachy. Dolna i g\xc3\xb3rna kraw\xc4\x99d\xc5\xba obr\xc4\x99czy dekorowana jest pojedynczym sznurem pere\xc5\x82, natomiast mi\xc4\x99dzy nimi znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 umieszczone w \xc5\x9brodkowym, szerokim pasie obr\xc4\x99czy kwadratowe z\xc5\x82ote p\xc5\x82ytki z emaliowanymi popiersiami \xc5\x9bwi\xc4\x99tych, archanio\xc5\x82\xc3\xb3w, kr\xc3\xb3la Gejzy I i cesarza Konstantyna. Ka\xc5\xbcda p\xc5\x82ytka oddzielona jest od s\xc4\x85siedniej kamieniem ozdobnym.Ponadto stron\xc4\x99 czo\xc5\x82ow\xc4\x85 diademu zdobi\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnej wielko\xc5\x9bci tr\xc3\xb3jk\xc4\x85tne lub p\xc3\xb3\xc5\x82okr\xc4\x85g\xc5\x82e z\xc5\x82ote, emaliowane  p\xc5\x82ytki zwie\xc5\x84czone kamieniami ozdobnymi, umieszczone ponad g\xc3\xb3rnym brzegiem obr\xc4\x99czy. Zdobione s\xc4\x85 one wzorami geometrycznymi, z wyj\xc4\x85tkiem  najwi\xc4\x99kszej i centralnie po\xc5\x82o\xc5\xbconej, na kt\xc3\xb3rej jest wyobra\xc5\xbcony Pantokrator. Nad kraw\xc4\x99dzi\xc4\x85 z drugiej (tylnej) strony diademu wznosi si\xc4\x99 tylko jedna, centralnie po\xc5\x82o\xc5\xbcona (naprzeciw p\xc5\x82ytki czo\xc5\x82owej z Pantokratorem) p\xc5\x82ytka emaliowana z popiersiem cesarza Micha\xc5\x82a VII Dukasa, po bokach kt\xc3\xb3rej s\xc4\x85 kr\xc3\xb3tkie pionowe pr\xc4\x99ciki z nasadzonymi per\xc5\x82ami. Z kolei do dolnej kraw\xc4\x99dzi diademu doczepione s\xc4\x85 z\xc5\x82ote, swobodnie zwisaj\xc4\x85ce \xc5\x82a\xc5\x84cuszki zako\xc5\x84czone almandynami. Wszystkie postaci wyobra\xc5\xbcone na diademie maj\xc4\x85 podpisy w j\xc4\x99zyku greckim. Corona graeca by\xc5\x82a prawdopodobnie darem cesarza Micha\xc5\x82a VII Parapinakesa dla kr\xc3\xb3la w\xc4\x99gierskiego Gejzy I. Obie cz\xc4\x99\xc5\x9bci korony prawdopodobnie po\xc5\x82\xc4\x85czono pod koniec XI w. Ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 wie\xc5\x84czy przekrzywiony z\xc5\x82oty krzy\xc5\xbcyk, kt\xc3\xb3ry dodano znacznie p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, przypuszczalnie po XIII w. Krzy\xc5\xbc ten zosta\xc5\x82 przekrzywiony w wyniku jakiego\xc5\x9b uszkodzenia korony w XVII w. i do dzi\xc5\x9b nie zosta\xc5\x82 wyprostowany.\n_START_SECTION_\nDzieje Korony \xc5\x9awi\xc4\x99tego Stefana\n_START_PARAGRAPH_\nPierwotnie przechowywana w Bazylice Koronacyjnej w Sz\xc3\xa9kesfeh\xc3\xa9rv\xc3\xa1r w 1241 roku, podczas najazdu Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w na W\xc4\x99gry, zosta\xc5\x82a wywieziona do Chorwacji i schowana najpierw w Splicie, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na wyspie Trau. W 1301 r. po \xc5\x9bmierci ostatniego przedstawiciela dynastii Arpad\xc3\xb3w, Andrzeja III by\xc5\x82a przedmiotem rywalizacji mi\xc4\x99dzy kandydatami do tronu w\xc4\x99gierskiego. W 1301 r. przyw\xc5\x82aszczy\xc5\x82 j\xc4\x85 sobie Wac\xc5\x82aw II Czeski i przekaza\xc5\x82 swojemu synowi Wac\xc5\x82awowi III. Ten ostatni gdy zrezygnowa\xc5\x82 z tronu w\xc4\x99gierskiego w 1305 r. odda\xc5\x82 j\xc4\x85 swojemu kuzynowi i nast\xc4\x99pcy Ottonowi Wittelsbachowi, kt\xc3\xb3ry w 1307 r. utraci\xc5\x82 j\xc4\x85 na rzecz L\xc3\xa1szl\xc3\xb3, wojewody siedmiogrodzkiego uzurpuj\xc4\x85cego sobie tytu\xc5\x82 kr\xc3\xb3lewski._NEWLINE_Od 1310 roku Korona \xc5\x9awi\xc4\x99tego Stefana by\xc5\x82a w posiadaniu kr\xc3\xb3la w\xc4\x99gierskiego Karola Roberta i jego nast\xc4\x99pc\xc3\xb3w. Od 1401 r. przechowywana by\xc5\x82a w Ostrzyhomiu, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w zamku Wyszehrad nad Dunajem. W 1440 r. zn\xc3\xb3w sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak przedmiotem konfliktu. Kryzys dynastyczny na W\xc4\x99grzech po \xc5\x9bmierci Albrechta II i \xc5\xbc\xc4\x85dania szlachty w\xc4\x99gierskiej do ustanowienia kr\xc3\xb3lem W\xc4\x99gier, W\xc5\x82adys\xc5\x82awa III Warne\xc5\x84czyka spowodowa\xc5\x82y, \xc5\xbce kr\xc3\xb3lowa-regentka El\xc5\xbcbieta chc\xc4\x85c zadba\xc4\x87 o interesy w\xc5\x82asnego syna W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Pogrobowca uknu\xc5\x82a intryg\xc4\x99 dworsk\xc4\x85 i z pomoc\xc4\x85 swojej dw\xc3\xb3rki Heleny Kottannerin ukrad\xc5\x82a koron\xc4\x99 z Wyszehradu. Nast\xc4\x99pnie doprowadzi\xc5\x82a do koronacji ma\xc5\x82ego Habsburga i gdy sprawa sukcesji by\xc5\x82a za\xc5\x82atwiona wywioz\xc5\x82a insygnium do Wiener Neustadt._NEWLINE_Koron\xc4\x99 przechowywan\xc4\x85 w Austrii, zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 na W\xc4\x99gry dopiero cesarz Fryderyk III w 1464 r._NEWLINE_W 1526 r. po bitwie pod Mohaczem dosta\xc5\x82a si\xc4\x99 w r\xc4\x99ce magnata w\xc4\x99gierskiego Piotra Perenyego, kt\xc3\xb3ry ukrad\xc5\x82 j\xc4\x85 ze skarbca w Wyszehradzie. Utraci\xc5\x82 on j\xc4\x85 w 1529 r. Jako \xc5\x82up wojenny zosta\xc5\x82a dostarczona su\xc5\x82tanowi tureckiemu Sulejmanowi I Wspania\xc5\x82emu, kt\xc3\xb3ry jednak ni\xc4\x85 wzgardzi\xc5\x82 i odes\xc5\x82a\xc5\x82 swojemu wasalowi i w\xc5\x82adcy Siedmiogrodu, Janowi Zapolyi, kt\xc3\xb3ry walczy\xc5\x82 z Ferdynandem I po \xc5\x9bmierci Ludwika II Jagiello\xc5\x84czyka o tytu\xc5\x82 kr\xc3\xb3la W\xc4\x99gier._NEWLINE_W po\xc5\x82owie XVI w. po \xc5\x9bmierci Jana Zapolyi korona przypad\xc5\x82a jego \xc5\xbconie regentce Siedmiogrodu, Izabeli Jagiellonce, kt\xc3\xb3ra odda\xc5\x82a j\xc4\x85 Habsburgom. Od tego czasu Korona \xc5\x9awi\xc4\x99tego Stefana przechowywana by\xc5\x82a najpierw w Wiedniu, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w Pradze, \xc5\xbceby od 1608 r. znale\xc5\xba\xc4\x87 swoje miejsce w skarbcu na zamku w Preszburgu. W XVII w. ze wzgl\xc4\x99du na dzia\xc5\x82ania wojenne by\xc5\x82a kilkakrotnie ukrywana i przenoszona. W 1644 r. przewieziono j\xc4\x85 do Gy\xc5\x91r, gdy wojska siedmiogrodzkie Jerzego I Rakoczego okupowa\xc5\x82y S\xc5\x82owacj\xc4\x99. Z Preszburga wywieziono j\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w 1683 r. podczas najazdu tureckiego. Na pocz\xc4\x85tku XVIII w. by\xc5\x82a przechowywana w Wiedniu. By\xc5\x82o to podyktowane potrzeb\xc4\x85 ukrycia insygni\xc3\xb3w koronacyjnych przed powsta\xc5\x84cami w\xc4\x99gierskimi dowodzonymi przez ksi\xc4\x99cia Franciszka II Rakoczego._NEWLINE_15 kwietnia 1784 na polecenie J\xc3\xb3zefa II Habsburga koron\xc4\x99 wywieziono z Preszburga do Wiednia, co mia\xc5\x82o symbolizowa\xc4\x87 centralizacj\xc4\x99 monarchii. Na skutek opozycji W\xc4\x99gr\xc3\xb3w cesarz na \xc5\x82o\xc5\xbcu \xc5\x9bmierci zmieni\xc5\x82 swoj\xc4\x85 decyzj\xc4\x99 i 18 lutego 1790 r. Korona \xc5\x9awi\xc4\x99tego Stefana zosta\xc5\x82a wywieziona z Wiednia. Od tego czasu przechowywano j\xc4\x85 na zamku w Budzie. Przez okres wojen napoleo\xc5\x84skich by\xc5\x82a w ukryciu przewo\xc5\xbcona pod eskort\xc4\x85 po r\xc3\xb3\xc5\xbcnych zamkach i miastach monarchii habsburskiej._NEWLINE_Korona na kr\xc3\xb3tko zagin\xc4\x99\xc5\x82a w czasie Wiosny Lud\xc3\xb3w, kiedy to przyw\xc3\xb3dca powstania na W\xc4\x99grzech Lajos Kossuth, przed udaniem si\xc4\x99 na emigracj\xc4\x99 rozkaza\xc5\x82 w 1849 r. zakopa\xc4\x87 insygnia kr\xc3\xb3lewskie w ziemi w miejscowo\xc5\x9bci Orszowa. Odnaleziono j\xc4\x85 w 1853 r. i przewieziono uroczy\xc5\x9bcie do Budapesztu gdzie po reperacji pos\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82a do koronacji Franciszka J\xc3\xb3zefa I w 1867 r. i Karola IV w 1916 r._NEWLINE_Po I wojnie \xc5\x9bwiatowej w okresie regencji admira\xc5\x82a Mikl\xc3\xb3sa Horthyego sta\xc5\x82a si\xc4\x99 relikwi\xc4\x85 narodow\xc4\x85 i symbolem suwerenno\xc5\x9bci W\xc4\x99gier. Pod koniec II wojny \xc5\x9bwiatowej Stra\xc5\xbc Koronna przewioz\xc5\x82a koron\xc4\x99 do Austrii by zapobiec dostaniu si\xc4\x99 jej w r\xc4\x99ce radzieckie. Zosta\xc5\x82a tam przekazana ameryka\xc5\x84skiej administracji okupacyjnej. Korona \xc5\x9awi\xc4\x99tego Stefana w najwi\xc4\x99kszej tajemnicy zosta\xc5\x82a przewieziona do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych Ameryki i zdeponowana w Fort Knox. W skarbcu ameryka\xc5\x84skiego banku federalnego przechowywana by\xc5\x82a do lat 70 XX wieku. W styczniu 1978 zgodnie z decyzj\xc4\x85 prezydenta Jimmy'ego Cartera zosta\xc5\x82a przekazana \xc3\xb3wczesnym w\xc5\x82adzom w\xc4\x99gierskim. Przechowywano j\xc4\x85 w W\xc4\x99gierskim Muzeum Narodowym. Od 2000 r. wraz z ber\xc5\x82em, jab\xc5\x82kiem i mieczem koronacyjnym jest wystawiona w Sali pod Kopu\xc5\x82\xc4\x85 Parlamentu W\xc4\x99gier."