b'\n_START_ARTICLE_\nSztynort\n_START_SECTION_\nNazwa\n_START_PARAGRAPH_\n28 marca 1949 r. ustalono urz\xc4\x99dow\xc4\x85 polsk\xc4\x85 nazw\xc4\x99 miejscowo\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 Sztynort, okre\xc5\x9blaj\xc4\x85c drugi przypadek jako Sztynortu, a przymiotnik \xe2\x80\x93 sztynorcki.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nMiejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 powsta\xc5\x82a najpewniej w pocz\xc4\x85tkach XIV wieku._NEWLINE_Od 1420 r. a\xc5\xbc do 1944 r. historia Sztynortu \xc5\x82\xc4\x85czy si\xc4\x99 nierozerwalnie z rodem Lehndorff\xc3\xb3w, pochodz\xc4\x85cych ze wsi Mgowo (Legendorf) w ziemi che\xc5\x82mi\xc5\x84skiej. Wywodzili si\xc4\x99 oni prawdopodobnie z autochtonicznego rodu Stango, zamieszkuj\xc4\x85cego ziemi\xc4\x99 che\xc5\x82mi\xc5\x84sk\xc4\x85 jeszcze przed przybyciem Krzy\xc5\xbcak\xc3\xb3w, chocia\xc5\xbc niekt\xc3\xb3rzy badacze uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, i\xc5\xbc Stangowie przybyli do ziemi che\xc5\x82mi\xc5\x84skiej w XIII w. z Turyngii. U\xc5\xbcywali pocz\xc4\x85tkowo nazwiska von Legendorf (Pawe\xc5\x82 Legendorf i Fabian Legendorf zapisali si\xc4\x99 w historii Polski), czasem polskiej wersji Mgowski, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej von Lehendorf, a\xc5\xbc wreszcie zacz\xc4\x99li pisa\xc4\x87 si\xc4\x99 von Lehndorff._NEWLINE_Pierwszy pa\xc5\x82ac, usytuowany w innym miejscu ni\xc5\xbc obecna rezydencja, uleg\xc5\x82 zniszczeniu w XVI wieku.\n_START_SECTION_\nXVI wiek\n_START_PARAGRAPH_\nIstnia\xc5\x82 tu prawdopodobnie zamek, kt\xc3\xb3ry sp\xc5\x82on\xc4\x85\xc5\x82 w XVI wieku._NEWLINE_Drug\xc4\x85 budowl\xc4\x99 wzniesiono w latach 1554\xe2\x80\x931572; sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82a ona podczas szwedzkiego potopu, podobno za spraw\xc4\x85 Tatar\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy jako sprzymierze\xc5\x84cy Polski pl\xc4\x85drowali w 1656 r. Prusy. Przy okazji w r\xc4\x99ce Tatar\xc3\xb3w dosta\xc5\x82a si\xc4\x99 Marianna von Lehndorff ze Szlichtyng\xc3\xb3w, sprzedana p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w Konstantynopolu Turkom. Zubo\xc5\xbca\xc5\x82a w tym czasie rodzina nie mia\xc5\x82a \xc5\x9brodk\xc3\xb3w na jej wykupienie.\n_START_SECTION_\nXVII\xe2\x80\x93XVIII wiek\n_START_PARAGRAPH_\nDo czasu wybudowania nowego pa\xc5\x82acu w Sztynorcie siedziba rodu von Lehndorff przej\xc5\x9bciowo znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w Tar\xc5\x82awkach. Pa\xc5\x82ac odbudowa\xc5\x82a Maria Eleonora von D\xc3\xb6nhoff (c\xc3\xb3rka Gerarda), trzecia \xc5\xbcona najwybitniejszego w XVII w. przedstawiciela rodu Lehndorff\xc3\xb3w, Ahasvera von Lehndorffa (1637\xe2\x80\x931688). By\xc5\x82 on dyplomat\xc4\x85 w s\xc5\x82u\xc5\xbcbie kr\xc3\xb3la Jana II Kazimierza Wazy, elektora brandenburskiego i kr\xc3\xb3la Danii. Go\xc5\x9bci\xc5\x82 w Sztynorcie Zbigniewa Morsztyna zbieg\xc5\x82ego z Polski z powodu prze\xc5\x9bladowania braci polskich. Od cesarza Leopolda I uzyska\xc5\x82 w 1683 r. dziedziczny tytu\xc5\x82 hrabiego. Z jego czas\xc3\xb3w pochodzi istniej\xc4\x85ca do dzi\xc5\x9b aleja d\xc4\x99b\xc3\xb3w. Na fundamentach poprzedniej budowli (pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bciami poprzedniego pa\xc5\x82acu s\xc4\x85 piwnice o sklepieniach krzy\xc5\xbcowych i kolebkowych a tak\xc5\xbce tr\xc3\xb3jtraktowy uk\xc5\x82ad budynku), w latach 1689\xe2\x80\x931691 hrabina wznios\xc5\x82a dwukondygnacyjny pa\xc5\x82ac przykryty czterospadowym stromym dachem. Niewielki ryzalit zwie\xc5\x84czony jest wysokim sp\xc5\x82aszczonym nacz\xc3\xb3\xc5\x82kiem. W sieni znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 reprezentacyjne dwubiegowe d\xc4\x99bowe schody. Hrabina urz\xc4\x85dzi\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc osiemnastohektarowy park, okalaj\xc4\x85cy pa\xc5\x82ac od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. W pobli\xc5\xbcu pa\xc5\x82acu znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 partery kwiatowe, dalej regularne aleje d\xc4\x99bowe. Park ozdobiony by\xc5\x82 licznymi rze\xc5\xbabami. Na polanie, na osi g\xc5\x82\xc3\xb3wnej, znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 zegar s\xc5\x82oneczny z 1741 roku (obecnie znajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 na dziedzi\xc5\x84cu muzeum w Mor\xc4\x85gu).\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tek XX wieku\n_START_PARAGRAPH_\nHrabina nie odnios\xc5\x82a sukcesu wychowawczego wobec w\xc5\x82asnego syna Karola III Meinharda, kt\xc3\xb3ry po jej \xc5\x9bmierci w 1894 r. przej\xc4\x85\xc5\x82 maj\xc4\x85tek. Uwolniony z rodzicielskiej kurateli, w ci\xc4\x85gu kilku lat narobi\xc5\x82 takich d\xc5\x82ug\xc3\xb3w, \xc5\xbce w 1896 r. rz\xc4\x85d wprowadzi\xc5\x82 zarz\xc4\x85d przymusowy wyznaczaj\xc4\x85c hrabiemu pensj\xc4\x99 i zostawiaj\xc4\x85c do zamieszkania pa\xc5\x82ac. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 d\xc5\x82ug\xc3\xb3w wynika\xc5\x82a prawdopodobnie z numizmatycznej pasji Karola Meinharda. Zgromadzi\xc5\x82 on licz\xc4\x85cy 280\xc2\xa0000 monet zbi\xc3\xb3r numizmat\xc3\xb3w. Umar\xc5\x82 bezdzietnie w 1936 r. Ostatnim Lehndorffem w Sztynorcie by\xc5\x82 pochodz\xc4\x85cy z bocznej linii rodu Heinrich. Okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 on dobrym gospodarzem, unowocze\xc5\x9bniaj\xc4\x85c maj\xc4\x85tek i prowadz\xc4\x85c go wzorowo.\n_START_SECTION_\nCzasy II wojny \xc5\x9bwiatowej\n_START_PARAGRAPH_\nOd 1941 r. pa\xc5\x82ac zaj\xc4\x99\xc5\x82o ministerstwo spraw zagranicznych Rzeszy. Cz\xc4\x99stym go\xc5\x9bciem by\xc5\x82 tu minister Joachim von Ribbentrop. Na kwater\xc4\x99 s\xc5\x82u\xc5\xbcb Ribbentropa wykorzystano tak\xc5\xbce \xe2\x80\x9eWaldhaus\xe2\x80\x9d (4\xc2\xa0km od W\xc4\x99gorzewa, obecnie w tym miejscu znajduje si\xc4\x99 restauracja O\xc5\x9brodka Wypoczynkowego \xe2\x80\x9eRusa\xc5\x82ka\xe2\x80\x9d). \xe2\x80\x9eWaldhaus\xe2\x80\x9d po\xc5\x82o\xc5\xbcony by\xc5\x82 na prawo od drogi W\xc4\x99gorzewo \xe2\x80\x93 Pozezdrze nad jeziorem \xc5\x9awi\xc4\x99cajty. W 1935 r. odby\xc5\x82y si\xc4\x99 tam mistrzostwa Europy w bojerach. Do kompletu kwatery Ribbentropa nale\xc5\xbca\xc5\x82 jego poci\xc4\x85g specjalny \xe2\x80\x9eWestfalen\xe2\x80\x9d, stoj\xc4\x85cy na odleg\xc5\x82ej o 4\xc2\xa0km od Sztynortu stacji kolejowej w Kamionku Wielkim. Na dzie\xc5\x84 przed wizyt\xc4\x85 Musoliniego w Wilczym Sza\xc5\x84cu dnia 25 sierpnia 1941 r. Ribbentropa odwiedzi\xc5\x82 hrabia Galeazzo Ciano. Z Dziennika Ciano wynika, \xc5\xbce podw\xc5\x82adni Ribbentropa w Sztynorcie korzystali tak\xc5\xbce z barak\xc3\xb3w._NEWLINE_Rodzinie w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli pozostawiono jedno skrzyd\xc5\x82o pa\xc5\x82acu. Korzysta\xc5\x82a z niego tylko \xc5\xbcona i dzieci Heinricha von Lehndorff, gdy\xc5\xbc on sam walczy\xc5\x82 w tym czasie jako porucznik Wermachtu na froncie wschodnim. Zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 informacja o jego udziale, wsp\xc3\xb3lnie z genera\xc5\x82em Henningiem von Tresckow, w prote\xc5\x9bcie przeciwko masakrze \xc5\xbbyd\xc3\xb3w i pozosta\xc5\x82ej ludno\xc5\x9bci Borysowa nad Berezyn\xc4\x85, dokonanej w 1941 r. przez \xc5\x82otewskie oddzia\xc5\x82y SS._NEWLINE_W 1944 r. porucznik Lehndorff bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w antyhitlerowskim spisku zako\xc5\x84czonym nieudanym zamachem Stauffenberga. Zosta\xc5\x82 stracony, a rodzina trafi\xc5\x82a do obozu koncentracyjnego. Jedna z c\xc3\xb3rek porucznika, Vera Von Lehndorff, by\xc5\x82a znan\xc4\x85 modelk\xc4\x85 w latach 60. XX wieku, u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c\xc4\x85 pseudonimu Verushka. By\xc5\x82a prekursork\xc4\x85 mody na mocn\xc4\x85 opalenizn\xc4\x99 i pomys\xc5\x82odawczyni\xc4\x85 br\xc4\x85zuj\xc4\x85cego \xc5\xbcelu do cia\xc5\x82a. Wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a w filmie Powi\xc4\x99kszenie Antonioniego._NEWLINE_Podczas dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych w 1945 r. Sztynort unikn\xc4\x85\xc5\x82 zniszczenia. Do 1947 r. w pa\xc5\x82acu mia\xc5\x82a siedzib\xc4\x99 kwatera wojsk radzieckich, a pot\xc4\x99\xc5\xbcne zabudowania folwarczne by\xc5\x82y miejscem postoju dla sp\xc4\x99dzanego tu z terenu Mazur inwentarza \xc5\xbcywego przeznaczonego do wyw\xc3\xb3zki do Zwi\xc4\x85zku Radzieckiego. Gromadzono tu r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc inne mienie, w tym dzie\xc5\x82a sztuki._NEWLINE_Po odej\xc5\x9bciu Sowiet\xc3\xb3w niewiele zosta\xc5\x82o z bogatego wyposa\xc5\xbcenia pa\xc5\x82acu. Wed\xc5\x82ug opisu jednego z go\xc5\x9bci, w latach trzydziestych XX w. by\xc5\x82y tam niezliczone ilo\xc5\x9bci obraz\xc3\xb3w, portrety rodowe, flamandzkie gobeliny, zbiory miniatur, porcelany, pasteli, cenne meble m.in. gda\xc5\x84skie. Pozosta\xc5\x82e resztki zabezpieczono w olszty\xc5\x84skim muzeum. Zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 te\xc5\xbc rodowe archiwum obejmuj\xc4\x85ce lata 1715\xe2\x80\x931929.\n_START_SECTION_\nPrze\xc5\x82om XX/XXI w.\n_START_PARAGRAPH_\nW okresie PRL-u pa\xc5\x82ac pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 sto\xc5\x82\xc3\xb3wki PGR-u, kt\xc3\xb3re u\xc5\xbcytkowa\xc5\x82o te\xc5\xbc zabudowania gospodarcze za\xc5\x82o\xc5\xbcenia pa\xc5\x82acowego. Od 1989 r. ulega degradacji. W latach dziewi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych XX w. kilka prywatnych, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc niemieckich, firm mia\xc5\x82o plany przywr\xc3\xb3cenia mu dawnej \xc5\x9bwietno\xc5\x9bci i urz\xc4\x85dzenia w nim luksusowego hotelu czy wr\xc4\x99cz zbudowania na bazie pa\xc5\x82acu i innych zabudowa\xc5\x84, wielkiego o\xc5\x9brodka \xc5\xbceglarsko-wypoczynkowego._NEWLINE_Pa\xc5\x82ac po\xc5\x82o\xc5\xbcony jest w centralnym miejscu szlaku Wielkich Jezior, w niewielkiej odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci do Wilczego Sza\xc5\x84ca i du\xc5\xbco lepiej zachowanych bunkr\xc3\xb3w Kwatery Naczelnego Dow\xc3\xb3dztwa Wojsk L\xc4\x85dowych le\xc5\xbc\xc4\x85cych w s\xc4\x85siedztwie Sztynortu. Ca\xc5\x82y maj\xc4\x85tek sztynorcki do roku 2009 by\xc5\x82 w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 firmy Tiga Yacht & Marina prowadz\xc4\x85cej tam port jachtowy oraz najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 w Polsce wypo\xc5\xbcyczalni\xc4\x99 jacht\xc3\xb3w._NEWLINE_Sam pa\xc5\x82ac nie zosta\xc5\x82 wyremontowany._NEWLINE_30 listopada 2009 firma Tiga Yacht & Marina podarowa\xc5\x82a budynek Polsko-Niemieckiej Fundacji Ochrony Zabytk\xc3\xb3w Kultury. Dzi\xc4\x99ki funduszom od niemieckiego rz\xc4\x85du rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze prace zabezpieczaj\xc4\x85ce. Zosta\xc5\x82 m.in. wyremontowany dach i wzmocnione stropy chroni\xc4\x85c budynek przed zawaleniem. W pa\xc5\x82acu wykonywane s\xc4\x85 m.in. prace odwodnieniowe i izolacyjne._NEWLINE_Do przywr\xc3\xb3cenia pe\xc5\x82nej \xc5\x9bwietno\xc5\x9bci potrzeba kilku milion\xc3\xb3w euro._NEWLINE_Pod koniec pierwszej dekady XXI w. firma Tiga odsprzeda\xc5\x82a port i przyleg\xc5\x82e do niego 50 ha grunt\xc3\xb3w w transakcji wi\xc4\x85zanej w zamian za akcje firmy deweloperskiej Alterco. Nowy w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel planuje zagospodarowa\xc4\x87 grunty poprzez budow\xc4\x99 dom\xc3\xb3w jedno- i wielorodzinnych.'