b'\n_START_ARTICLE_\nKr\xc4\x85\xc5\xbcownik przeciwlotniczy\n_START_PARAGRAPH_\nKr\xc4\x85\xc5\xbcownik przeciwlotniczy \xe2\x80\x93 historyczna klasa du\xc5\xbcych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w artyleryjskich, podklasa kr\xc4\x85\xc5\xbcownik\xc3\xb3w lekkich, kt\xc3\xb3rych przeznaczeniem by\xc5\x82a ochrona zespo\xc5\x82\xc3\xb3w okr\xc4\x99t\xc3\xb3w przed atakami lotnictwa. Odpowiada\xc5\x82y konstrukcj\xc4\x85 kr\xc4\x85\xc5\xbcownikom lekkim, lecz by\xc5\x82y uzbrojone w dzia\xc5\x82a uniwersalne, zazwyczaj mniejszego kalibru (102\xe2\x80\x93133 mm). By\xc5\x82y tworzone przez przebudow\xc4\x99 starych kr\xc4\x85\xc5\xbcownik\xc3\xb3w lub budowane od podstaw. Pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 bezpo\xc5\x9brednio przed II wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85, podczas kt\xc3\xb3rej by\xc5\x82y najintensywniej budowane i u\xc5\xbcywane.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki klasy - okr\xc4\x99ty alianckie\n_START_PARAGRAPH_\nKlasa ta powsta\xc5\x82a pod koniec lat 30. XX wieku, kiedy zacz\xc4\x99to zdawa\xc4\x87 sobie spraw\xc4\x99 z zagro\xc5\xbcenia, jakie stwarza\xc5\x82o dla okr\xc4\x99t\xc3\xb3w lotnictwo. Pierwsze kr\xc4\x85\xc5\xbcowniki przeciwlotnicze powsta\xc5\x82y w 1936 roku przez eksperymentaln\xc4\x85 przebudow\xc4\x99 dw\xc3\xb3ch starych brytyjskich kr\xc4\x85\xc5\xbcownik\xc3\xb3w lekkich typu C \xe2\x80\x93 "Coventry" i "Curlew", pochodz\xc4\x85cych z okresu I wojny \xc5\x9bwiatowej. Zamiast dotychczasowych 5 pojedynczych dzia\xc5\x82 kalibru 152 mm, zamontowano 8 dzia\xc5\x82 uniwersalnych (przystosowanych dzi\xc4\x99ki du\xc5\xbcemu k\xc4\x85towi podniesienia do zwalczania cel\xc3\xb3w nawodnych i powietrznych) kaliber 102 mm oraz 16 dzia\xc5\x82ek przeciwlotniczych 40 mm (sprz\xc4\x99\xc5\xbconych po 8). Wyb\xc3\xb3r kr\xc4\x85\xc5\xbcownik\xc3\xb3w jako okr\xc4\x99t\xc3\xb3w bazowych spowodowany by\xc5\x82 tym, \xc5\xbce odpowiednio silne uzbrojenie przeciwlotnicze i przyrz\xc4\x85dy do kierowania jego ogniem mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o umie\xc5\x9bci\xc4\x87 dopiero na okr\xc4\x99cie tej wielko\xc5\x9bci. Po zach\xc4\x99caj\xc4\x85cych wynikach pr\xc3\xb3b, w latach 1940-42 przebudowano 6 dalszych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w tego typu i 1 typu D (HMS "Delhi"), a tak\xc5\xbce holenderski "Jacob van Heemskerck". Opr\xc3\xb3cz uzbrojenia przeciwlotniczego, kr\xc4\x85\xc5\xbcowniki przeciwlotnicze wyposa\xc5\xbcane by\xc5\x82y tak\xc5\xbce w odpowiedni system kierowania ogniem artylerii, zwykle po\xc5\x82\xc4\x85czony z radarami._NEWLINE_Jedynymi typami okr\xc4\x99t\xc3\xb3w okresu II wojny \xc5\x9bwiatowej budowanymi od podstaw jako kr\xc4\x85\xc5\xbcowniki przeciwlotnicze by\xc5\x82y brytyjski typ Dido z 1940 i ameryka\xc5\x84ski Atlanta z 1941. Oba te typy mia\xc5\x82y trzy dziobowe wie\xc5\xbce artylerii ustawione nietypowo \xe2\x80\x93 w trzech "schodkowych" poziomach. Typ Dido, przy wyporno\xc5\x9bci 5450 ton, mia\xc5\x82 by\xc4\x87 uzbrojony w 10 dzia\xc5\x82 uniwersalnych kaliber 133 mm, lecz z powodu brak\xc3\xb3w wojennych cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w otrzyma\xc5\x82a jedynie 8 dzia\xc5\x82, a dwa z nich \xe2\x80\x93 8 dzia\xc5\x82 114 mm. Ponadto, okr\xc4\x99ty te uzbrojone by\xc5\x82y w dzia\xc5\x82ka 40 mm i 6 wyrzutni torpedowych._NEWLINE_Typ Atlanta by\xc5\x82 uzbrojony a\xc5\xbc w 16 dzia\xc5\x82 127 mm w dwulufowych wie\xc5\xbcach. W drugiej serii (typ Oakland) liczb\xc4\x99 dzia\xc5\x82 zredukowano do 12, a wzmocnieniu uleg\xc5\x82a artyleria ma\xc5\x82okalibrowa 40 mm i 20 mm. _NEWLINE_Kr\xc4\x85\xc5\xbcowniki typ\xc3\xb3w Dido i Atlanta mia\xc5\x82y wymiary i opancerzenie odpowiadaj\xc4\x85ce ma\xc5\x82ym kr\xc4\x85\xc5\xbcownikom lekkim. Ich przeznaczeniem jednak w za\xc5\x82o\xc5\xbceniu nie by\xc5\x82a walka z okr\xc4\x99tami wroga, chocia\xc5\xbc w praktyce do tego te\xc5\xbc by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane. Brytyjskie kr\xc4\x85\xc5\xbcowniki przeciwlotnicze dzia\xc5\x82a\xc5\x82y aktywnie podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej, przede wszystkim na Morzu \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnym, odnosz\xc4\x85c spore straty - g\xc5\x82\xc3\xb3wnie zadane przez okr\xc4\x99ty podwodne, lecz tak\xc5\xbce przez lotnictwo. Jedyne dwa ameryka\xc5\x84skie utracone okr\xc4\x99ty tego typu (USS "Atlanta" i USS "Juneau") zatopione zosta\xc5\x82y w bitwie pod Guadalcanalem w wyniku uszkodze\xc5\x84 odniesionych w starciach z okr\xc4\x99tami nawodnymi i okr\xc4\x99tem podwodnym._NEWLINE_Ponadto, podczas wojny Brytyjczycy przebudowali 8 statk\xc3\xb3w handlowych na okr\xc4\x99ty, kt\xc3\xb3re mo\xc5\xbcna okre\xc5\x9bli\xc4\x87 jako pomocnicze kr\xc4\x85\xc5\xbcowniki przeciwlotnicze, u\xc5\xbcywane do os\xc5\x82ony konwoj\xc3\xb3w. Ich uzbrojenie stanowi\xc5\x82o 6-8 dzia\xc5\x82 uniwersalnych 102 mm w podw\xc3\xb3jnych stanowiskach Mk XIX i dzia\xc5\x82ka ma\xc5\x82okalibrowe. Warto zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87, \xc5\xbce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc polski du\xc5\xbcy niszczyciel ORP "B\xc5\x82yskawica" po przezbrojeniu w Wielkiej Brytanii otrzyma\xc5\x82 zestaw uzbrojenia odpowiadaj\xc4\x85cy kr\xc4\x85\xc5\xbcownikom przeciwlotniczym typu C (8 dzia\xc5\x82 102 mm), z wyj\xc4\x85tkiem armat ma\xc5\x82okalibrowych.\n_START_SECTION_\nOkr\xc4\x99ty pa\xc5\x84stw osi\n_START_PARAGRAPH_\nJaponia wprowadzi\xc5\x82a do s\xc5\x82u\xc5\xbcby tylko jeden okr\xc4\x99t tej klasy \xe2\x80\x93 przebudowany stary kr\xc4\x85\xc5\xbcownik "Isuzu", uzbrojony w 6 dzia\xc5\x82 127 mm. Z kolei Niemcy, nie maj\xc4\x85c potrzeb w zakresie ochrony zespo\xc5\x82\xc3\xb3w okr\xc4\x99t\xc3\xb3w, przebudowali jedynie kilka zdobytych w Holandii, Norwegii i Danii starych kr\xc4\x85\xc5\xbcownik\xc3\xb3w i pancernik\xc3\xb3w przybrze\xc5\xbcnych na okr\xc4\x99ty obrony przeciwlotniczej s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ce do ochrony baz morskich; cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z nich nie mia\xc5\x82a nawet sprawnego nap\xc4\x99du, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85c jako p\xc5\x82ywaj\xc4\x85ce, holowane baterie przeciwlotnicze. W\xc5\x82ochy, pomimo plan\xc3\xb3w, nie uko\xc5\x84czy\xc5\x82y przebudowy swoich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w na kr\xc4\x85\xc5\xbcowniki przeciwlotnicze._NEWLINE_Warto zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87, \xc5\xbce Japonia zbudowa\xc5\x82a podczas wojny seri\xc4\x99 wielkich niszczycieli typu Akizuki, uzbrojonych w 8 dzia\xc5\x82 kalibru 100 mm i wyspecjalizowany system kierowania ogniem i b\xc4\x99d\xc4\x85cych mniejszymi odpowiednikami kr\xc4\x85\xc5\xbcownik\xc3\xb3w przeciwlotniczych.\n_START_SECTION_\nOkr\xc4\x99ty powojenne - zmierzch klasy\n_START_PARAGRAPH_\nPo II wojnie \xc5\x9bwiatowej klasa wyspecjalizowanych kr\xc4\x85\xc5\xbcownik\xc3\xb3w przeciwlotniczych szybko w praktyce zanik\xc5\x82a, co zbieg\xc5\x82o si\xc4\x99 ze zmierzchem klasy kr\xc4\x85\xc5\xbcownik\xc3\xb3w o uzbrojeniu artyleryjskim. Nowo budowane lub wyka\xc5\x84czane po wojnie kr\xc4\x85\xc5\xbcowniki lekkie z regu\xc5\x82y by\xc5\x82y ju\xc5\xbc wyposa\xc5\xbcane w artyleri\xc4\x99 uniwersaln\xc4\x85 kalibru 152 mm, nie b\xc4\x99d\xc4\x85c jednak wyspecjalizowanymi kr\xc4\x85\xc5\xbcownikami przeciwlotniczymi (np. szwedzkie kr\xc4\x85\xc5\xbcowniki lekkie typu Tre Kronor, brytyjskie typu Tiger, holenderskie typu De Zeven Provinci\xc3\xabn). Najsilniej uzbrojone \xe2\x80\x93 w 12 szybkostrzelnych automatycznych dzia\xc5\x82 uniwersalnych 152 mm, kierowanych radarem, by\xc5\x82y dwa zaprojektowane i rozpocz\xc4\x99te jeszcze podczas wojny, uko\xc5\x84czone w latach 1948-49 ameryka\xc5\x84skie okr\xc4\x99ty typu Worcester. Uzbrojenie wymienionych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w kalibrem nie odbiega\xc5\x82o ju\xc5\xbc od kr\xc4\x85\xc5\xbcownik\xc3\xb3w lekkich. Jedynymi uko\xc5\x84czonymi powojennymi kr\xc4\x85\xc5\xbcownikami typowo przeciwlotniczymi by\xc5\x82y francuskie "De Grasse" i "Colbert", uko\xc5\x84czone w 1956 i 1959 roku, uzbrojone w 16 dzia\xc5\x82 127 mm i 20 dzia\xc5\x82 57 mm; przy tym "Colbert" by\xc5\x82 jedynym nowo zbudowanym okr\xc4\x99tem tej klasy po wojnie. Na przeciwlotniczy przebudowano jeszcze ponadto stary hiszpa\xc5\x84ski kr\xc4\x85\xc5\xbcownik lekki "M\xc3\xa9ndez N\xc3\xba\xc3\xb1ez", z o\xc5\x9bmioma armatami kalibru 120 mm. W zwi\xc4\x85zku jednak ze wzrostem osi\xc4\x85g\xc3\xb3w samolot\xc3\xb3w w latach 50. i pojawieniem si\xc4\x99 nowej skutecznej broni \xe2\x80\x93 przeciwlotniczych pocisk\xc3\xb3w rakietowych, klasyczna artyleria przeciwlotnicza nie by\xc5\x82a ju\xc5\xbc w\xc3\xb3wczas skuteczna przeciwko samolotom i kr\xc4\x85\xc5\xbcowniki przeciwlotnicze podzieli\xc5\x82y los innych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w o uzbrojeniu artyleryjskim, zanikaj\xc4\x85c jako klasa._NEWLINE_W pewnym sensie odpowiednikami dawnych kr\xc4\x85\xc5\xbcownik\xc3\xb3w przeciwlotniczych s\xc4\x85 m.in. ameryka\xc5\x84skie wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne kr\xc4\x85\xc5\xbcowniki rakietowe typu Ticonderoga, kt\xc3\xb3re, b\xc4\x99d\xc4\x85c uniwersalnymi okr\xc4\x99tami rakietowymi, s\xc4\x85 szczeg\xc3\xb3lnie przystosowane do wykrywania i zwalczania samolot\xc3\xb3w, dzia\xc5\x82aj\xc4\x85c w sk\xc5\x82adzie ochrony lotniskowc\xc3\xb3w.'