b'\n_START_ARTICLE_\nOkr\xc4\x99g Marmarosz\n_START_SECTION_\nSymbolika i motywy w snycerce regionu\n_START_PARAGRAPH_\nPowierzchnia bramy wraz z g\xc3\xb3rnym plateau, to powierzchnia o bogatej ornamentyce, si\xc4\x99gaj\xc4\x85cej czas\xc3\xb3w przedchrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich. Znaki solarne i ksi\xc4\x99\xc5\xbcyc, pleciony sznur \xe2\x80\x93 symbol dobrobytu, tzw. karpacka rozeta (symbol powszechny na ca\xc5\x82ym obszarze osadnictwa wo\xc5\x82oskiego w Karpatach, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc symbol s\xc5\x82o\xc5\x84ca), winna latoro\xc5\x9bl i \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x85d\xc5\xba, romb symbolizuj\xc4\x85cy pracowit\xc4\x85 pszczo\xc5\x82\xc4\x99 czy drzewo \xc5\xbcycia pe\xc5\x82ni\xc4\x85 funkcje stra\xc5\xbcnik\xc3\xb3w domostwa, maj\xc4\x85 te\xc5\xbc zapewni\xc4\x87 mieszka\xc5\x84com domu dobrobyt i \xc5\xbcyciowe powodzenie. W symbolice tej pojawia si\xc4\x99 te\xc5\xbc ryba \xe2\x80\x93 symbol czysto\xc5\x9bci, kruk i orze\xc5\x82 \xe2\x80\x93 zwierz\xc4\x99ta symboliczne i legendarne, obecne w \xc5\x9bredniowiecznych legendach rumu\xc5\x84skich oraz w ich symbolice narodowej.  Wyst\xc4\x99puje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc krzy\xc5\xbc\xc2\xa0 - oczywisty symbol wiary chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej, ale te\xc5\xbc wierze\xc5\x84 pierwotnych. W Muzeum Etnografii i Sztuki Ludowej w Baia Mare znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 te\xc5\xbc stra\xc5\xbcnicy w formie antropomorficznej: dwa s\xc5\x82upy z ludzkimi g\xc5\x82owami ustawiane przy wej\xc5\x9bciu do domu. Legenda g\xc5\x82osi, \xc5\xbce s\xc4\x85 to bli\xc5\xbaniacy, z kt\xc3\xb3rych jeden zgin\xc4\x85\xc5\x82 na wojnie. Odwzorowany wraz z bratem w postaci drewnianej rze\xc5\xbaby stan\xc4\x85\xc5\x82 przed domem rodzinnym, aby go strzec. Wydaje si\xc4\x99, \xc5\xbce te antropomorficzne figury mog\xc4\x85 mie\xc4\x87 zwi\xc4\x85zek w archaicznym kultem przodk\xc3\xb3w. Z czasem obok symboli magicznych bramy zacz\xc4\x99\xc5\x82y by\xc4\x87 ozdabiane tak\xc5\xbce p\xc5\x82askorze\xc5\xbab\xc4\x85 o tematyce historycznej lub historyczno - legendarnej (np. posta\xc4\x87 wojewody Dragosza na koniu, w towarzystwie suki Moldovy, walcz\xc4\x85cego z turem; knia\xc5\xba Bogdan wyruszaj\xc4\x85cy na podb\xc3\xb3j Mo\xc5\x82dawii). _NEWLINE_Drzewa w kulturze regionu Maramuresz _NEWLINE_Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej spotykanym motywem snycerskim jest motyw jod\xc5\x82y, kt\xc3\xb3ry m\xc3\xb3g\xc5\x82 by\xc4\x87 lokalnym totemem. Na jej, ale te\xc5\xbc innych drzew, \xc5\x9bwi\xc4\x99to\xc5\x9b\xc4\x87 wskazuj\xc4\x85\xc2\xa0 relikty etnograficzne. W czasach przedchrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich drzewo \xc5\x9bwi\xc4\x99te sadzono po\xc5\x9brodku wsi, uznaj\xc4\x85c to miejsce za centrum \xc5\x9bwiata. Pod drzewem spotykali si\xc4\x99 mieszka\xc5\x84cy wsi w wa\xc5\xbcnych momentach, a tak\xc5\xbce na narad\xc4\x99, modlitw\xc4\x99 czy praktyki magiczne. Drzewo takie by\xc5\x82o odpowiednikiem niewidzialnego drzewa kosmicznego, na kt\xc3\xb3rym mia\xc5\x82y opiera\xc4\x87 si\xc4\x99 niebiosa, a w kt\xc3\xb3rego korzeniach mie\xc5\x9bci\xc5\x82 si\xc4\x99 \xc5\x9bwiat istot podziemnych.  To samo drzewo kosmiczne by\xc5\x82o te\xc5\xbc drzewem \xc5\xbcycia, a w tym charakterze stawa\xc5\x82o si\xc4\x99 drzewem narodzin, drzewkiem weselnym, a wreszcie i drzewem \xc5\x9bmierci. Ka\xc5\xbcda z tych form ma swe odzwierciedlenie w wierzeniach i obyczajach rumu\xc5\x84skich. I na przyk\xc5\x82ad drzewo \xc5\xbcycia, to w wyobra\xc5\xbceniach rumu\xc5\x84skich g\xc5\x82\xc3\xb3wnie jab\xc5\x82o\xc5\x84, kt\xc3\xb3rej \xe2\x80\x9eowoce zawieraj\xc4\x85 eliksir \xc5\xbcycia i stanowi\xc4\x85 panaceum na wszystkie choroby i kalectwa. Niezale\xc5\xbcnie od tego, czy s\xc4\x85 ze z\xc5\x82ota, srebra, czy z nieznanych stop\xc3\xb3w, owoce przywracaj\xc4\x85 m\xc5\x82odo\xc5\x9b\xc4\x87 tym, co je spo\xc5\xbcywaj\xc4\x85 i o\xc5\x9bwiecaj\xc4\x85 umys\xc5\x82 ludzki. W poszukiwaniu tego drzewa podejmowano fantastyczne wyprawy i prowadzono legendarne walki . Z czasem drzewo zast\xc4\x99powane jest formami pochodnymi: kolumnami czy s\xc5\x82upami o r\xc3\xb3\xc5\xbcnym kszta\xc5\x82cie, nadal, jednak z pi\xc4\x99kn\xc4\x85, symboliczn\xc4\x85 snycerk\xc4\x85. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc krzy\xc5\xbc \xe2\x80\x93 symbol chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa w Rumunii zawiera w sobie staro\xc5\xbcytn\xc4\x85 symbolik\xc4\x99. _NEWLINE_\xc2\xa0Symbolika trojcy_NEWLINE_Jedn\xc4\x85 z form kolumny niebios s\xc4\x85 s\xc5\x82ynne rumu\xc5\x84skie trojce, czyli\xc2\xa0 potr\xc3\xb3jne krzy\xc5\xbce o jednym ramieniu poprzecznym, ozdobione symboliczn\xc4\x85 snycerk\xc4\x85 i zadaszone. Stawiane przy cmentarzach i cerkwiach, na rozstajach dr\xc3\xb3g, i granicach, pilnowa\xc5\x82y tych niezwyk\xc5\x82ych, a czasem i niebezpiecznych, z punktu widzenia wierze\xc5\x84 ch\xc5\x82opskich, miejsc. Te przydro\xc5\xbcne pomniki pe\xc5\x82ni\xc5\x82y te\xc5\xbc funkcje zegar\xc3\xb3w s\xc5\x82onecznych okre\xc5\x9blaj\xc4\x85cych nie tylko rzeczywiste pory dnia i pory wschodu ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca, ale te\xc5\xbc magiczne dobre i z\xc5\x82e godziny. Przy nich sk\xc5\x82adano przysi\xc4\x99gi, og\xc5\x82aszano testamenty i zobowi\xc4\x85zania, wskazywa\xc5\x82y te\xc5\xbc wsp\xc3\xb3lne u\xc5\xbcytki, wyznacza\xc5\x82y w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 prywatn\xc4\x85 - by\xc5\x82y\xc2\xa0 wi\xc4\x99c oznakami wiejskiej jurysdykcji.  _NEWLINE_Vulcanescu m\xc3\xb3wi wr\xc4\x99cz: \xe2\x80\x9e (\xe2\x80\xa6) sk\xc5\x82onni jeste\xc5\x9bmy przyj\xc4\x85\xc4\x87, \xc5\xbce nazwa tr\xc3\xb3jcy, nadana owej namiastce kolumny niebios, bardziej odpowiada pierwotnemu poj\xc4\x99ciu potrojonej kolumny ani\xc5\xbceli p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszemu zaszczepieniu trzech po\xc5\x82\xc4\x85czonych krzy\xc5\xbcy na jednym\xe2\x80\x9d. Wed\xc5\x82ug autora analizy, tr\xc3\xb3jca jest pomnikiem ku czci \xc5\x9bwi\xc4\x99tego \xc5\x9bwiat\xc5\x82a s\xc5\x82o\xc5\x84ca w trzech hipostazach: \xc2\xa0\xc2\xa0jako promie\xc5\x84 s\xc5\x82oneczny, b\xc5\x82yskawica i ogie\xc5\x84. Wracaj\xc4\x85c do korzeni tego symbolu, jest wi\xc4\x99c tr\xc3\xb3jca postaci\xc4\x85 totemu s\xc5\x82o\xc5\x84ca.  Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie rzadziej widujemy, tak niegdy\xc5\x9b rozpowszechnione, tr\xc3\xb3jce. Jednak nadal Rumunii funduj\xc4\x85 sobie ozdobne bramy, bramy robione s\xc4\x85 te\xc5\xbc dla \xc5\x9brodowisk rumu\xc5\x84skiej emigracji, a nawet jako symbol kultury maramurskiej przed siedzibami administracyjnymi. Snycerze, tak\xc5\xbce pod wp\xc5\x82ywem opinii etnograf\xc3\xb3w, staraj\xc4\x85 si\xc4\x99 zachowa\xc4\x87\xc2\xa0 na nich tradycyjn\xc4\x85 symbolik\xc4\x99.'