b'\n_START_ARTICLE_\nBaryton (instrument muzyczny)\n_START_PARAGRAPH_\nBaryton (w\xc5\x82. viola di bordone) \xe2\x80\x93 nisko brzmi\xc4\x85cy smyczkowy instrument strunowy z rodziny viol wielko\xc5\x9bci wiolonczeli.\n_START_SECTION_\nNomenklatura\n_START_PARAGRAPH_\nNazwa baryton jest zapo\xc5\xbcyczeniem francuskiego s\xc5\x82owa baryton czy w\xc5\x82oskiego baritono i ostatecznie pochodzi z po\xc5\x82\xc4\x85czenia greckich s\xc5\x82\xc3\xb3w bary i tonos \xe2\x80\x93 nisko brzmi\xc4\x85cy._NEWLINE_Istnieje wiele alternatywnych nazw i sposob\xc3\xb3w zapisu, jak: bariton, barydon, paradon, paridon, pariton, viola paradon, viola di bordoni, viola di bardone, viola di bordone. Czasem - jakkolwiek niepoprawnie - u\xc5\xbcywana jest te\xc5\xbc nazwa lyra bastarda.\n_START_SECTION_\nBudowa instrumentu\n_START_PARAGRAPH_\nInstrument by\xc5\x82 zaopatrzony w sze\xc5\x9b\xc4\x87 lub siedem strun jelitowych, strojonych na d\xc5\xbawi\xc4\x99ki (A), D, G, c, e, a, d, podobnie jak viola da gamba tenorowo-basowa\xc2\xb9, znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 nad podstrunnic\xc4\x85 zaopatrzon\xc4\x85 w progi ze strun. Pod nimi znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 9-10 metalowych strun rezonansowych, podobnie jak w violi d\'amore, strojonych zazwyczaj na d\xc5\xbawi\xc4\x99ki A, d, e, fis, g, a, h, cis\xc2\xb9, d\xc2\xb9. Pe\xc5\x82ni\xc5\x82y one dwojak\xc4\x85 rol\xc4\x99: wsp\xc3\xb3\xc5\x82brzmia\xc5\x82y w czasie gry z pocieranymi smyczkiem strunami nad podstrunnic\xc4\x85, wzbogacaj\xc4\x85c brzmienie instrumentu, mog\xc5\x82y by\xc4\x87 te\xc5\xbc szarpane lewym kciukiem graj\xc4\x85cego, tworz\xc4\x85c w ten spos\xc3\xb3b now\xc4\x85 jako\xc5\x9b\xc4\x87 brzmieniow\xc4\x85. Ilo\xc5\x9b\xc4\x87 tych strun mog\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak znacznie r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 w poszczeg\xc3\xb3lnych instrumentach. Istnia\xc5\x82y te\xc5\xbc instrumenty zupe\xc5\x82nie nietypowe, np. Andreas Lidl (1769-1774), wiolonczelista z kapeli Esterh\xc3\xa1zych, mia\xc5\x82 instrument z 27 strunami rezonansowymi.\n_START_SECTION_\nBaryton historyczny\n_START_PARAGRAPH_\nIstnieje dzi\xc5\x9b zaledwie oko\xc5\x82o 50 baryton\xc3\xb3w historycznych \xe2\x80\x93 w formie dokumentacji lub zachowanych instrument\xc3\xb3w. Wiele z nich zosta\xc5\x82o jednak przerobionych, wi\xc4\x99c \xc5\x9bledzenie historii barytonu nie jest \xc5\x82atwe._NEWLINE_Je\xc5\x9bli chodzi o pochodzenie instrumentu, powsta\xc5\x82 on prawdopodobnie w Anglii na pocz\xc4\x85tku XVII wieku, kiedy to cechy dw\xc3\xb3ch instrument\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 violi da gamba i pandory \xe2\x80\x93 zosta\xc5\x82y po\xc5\x82\xc4\x85czone w jednym instrumencie hybrydowym. Wczesne dowody istnienia barytonu znajdujemy w dziele Marin Mersenne\'a Cogitata Physico-Mathematica (1644). Mersenne stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce Anglicy zbudowali viol\xc4\x99 lub lir\xc4\x99 podziwian\xc4\x85 przez kr\xc3\xb3la Jakuba. Instrument mia\xc5\x82 sze\xc5\x9b\xc4\x87 strun pocieranych smyczkiem oraz struny metalowe pod gryfem. Kciuk lewej r\xc4\x99ki zarywa\xc5\x82 struny metalowe, kt\xc3\xb3re brzmia\xc5\x82y r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie z d\xc5\xbawi\xc4\x99kami wydobywanymi za pomoc\xc4\x85 smyczka. Je\xc5\x9bli ta informacja jest \xc5\x9bcis\xc5\x82a, baryton musia\xc5\x82 by\xc4\x87 znany w Anglii przed rokiem 1625, kiedy sko\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 panowanie kr\xc3\xb3la Jakuba"._NEWLINE_Najstarszy baryton, kt\xc3\xb3ry przetrwa\xc5\x82 do dzi\xc5\x9b, pochodzi z roku 1647. Zosta\xc5\x82 wykonany przez Magnusa Feldlena w Wiedniu i znajduje si\xc4\x99 obecnie w kolekcji instrument\xc3\xb3w muzycznych Royal College of Music w Londynie._NEWLINE_W 1744 roku w Londynie zosta\xc5\x82 og\xc5\x82oszony wyst\xc4\x99p w Marylebone Gardens, gdzie Mr Ferrand gra\xc5\x82 na "paritonie, instrumencie, kt\xc3\xb3ry nigdy wcze\xc5\x9bniej nie brzmia\xc5\x82 publicznie"._NEWLINE_Instrument nigdy nie by\xc5\x82o szczeg\xc3\xb3lnie popularny, ale "uzyska\xc5\x82 pewne powa\xc5\xbcanie w kr\xc4\x99gach dworskich, zw\xc5\x82aszcza w po\xc5\x82udniowych Niemczech i Austrii". Baryton ery Haydna (kt\xc3\xb3ry pozostawi\xc5\x82 175 kompozycji na baryton) w istotny spos\xc3\xb3b r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 si\xc4\x99 od wersji wcze\xc5\x9bniejszych: struny rezonansowe zosta\xc5\x82y nastrojone o oktaw\xc4\x99 wy\xc5\xbcej ni\xc5\xbc poprzednio. To pomog\xc5\x82o barytonowi wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc4\x87 si\xc4\x99 w triach barytonowych Haydna na tle pozosta\xc5\x82ych instrument\xc3\xb3w (alt\xc3\xb3wka, wiolonczela). Poniewa\xc5\xbc tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 Haydna zdominowa\xc5\x82a dzisiejsz\xc4\x85 praktyk\xc4\x99 wykonawcz\xc4\x85, strojenie tego typu sta\xc5\x82o si\xc4\x99 standardem.'