b'\n_START_ARTICLE_\nAbelizaury\n_START_SECTION_\nCzaszka\n_START_PARAGRAPH_\nCho\xc4\x87 ich proporcje r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82y si\xc4\x99, czaszki abelizaur\xc3\xb3w by\xc5\x82y generalnie bardzo wysokie i cz\xc4\x99sto bardzo kr\xc3\xb3tkie. Dla przyk\xc5\x82adu wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 tej nale\xc5\xbc\xc4\x85cej do karnotaura prawie zr\xc3\xb3wnywa\xc5\x82a si\xc4\x99 z jej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci\xc4\x85. Dzi\xc4\x99ki bardzo wysokiej ko\xc5\x9bci przedszcz\xc4\x99kowej pysk by\xc5\x82 t\xc4\x99py, a nie sto\xc5\xbckowaty, jak u wielu innych dinozaur\xc3\xb3w drapie\xc5\xbcnych._NEWLINE_Dwie z ko\xc5\x9bci czaszki, \xc5\x82zowa i zaoczodo\xc5\x82owa, wystawa\xc5\x82y z przodu i z ty\xc5\x82u do oczodo\xc5\x82u, prawie dziel\xc4\x85c go na dwie przestrzenie. Oko znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 w g\xc3\xb3rnej, nachylonej nieco w kierunku zewn\xc4\x99trznym, co mog\xc5\x82o zapewnia\xc4\x87 pewien stopie\xc5\x84 dwuocznego widzenia. Wspomniane wy\xc5\xbcej ko\xc5\x9bci spotyka\xc5\x82y si\xc4\x99 nad oczodo\xc5\x82em, tworz\xc4\x85c ponad okiem \xc5\x82uk lub brew._NEWLINE_Wiele ko\xc5\x9bci czaszki mia\xc5\x82o bogat\xc4\x85 rze\xc5\xbab\xc4\x99 z d\xc5\x82ugimi bruzdami, zag\xc5\x82\xc4\x99bieniami i wypustkami. Jak u innych ceratozaur\xc3\xb3w, ko\xc5\x9bci czo\xc5\x82owe zrasta\xc5\x82y si\xc4\x99 ze sob\xc4\x85. Wyrostki kostne cz\xc4\x99sto wyst\xc4\x99powa\xc5\x82y w podrodzinie Carnotaurinae. G\xc5\x82ow\xc4\x99 karnotaura zdobi\xc5\x82y dwa wyra\xc5\xbane rogi, skierowane na zewn\xc4\x85trz nad oczyma. Jego najbli\xc5\xbcszy krewny aukazaur mia\xc5\x82 w tym samym miejscu mniejsze wyrostki. Ma\xc5\xbcungazaur i rad\xc5\xbcazaur mia\xc5\x82y pojedynczy wystaj\xc4\x85cy do g\xc3\xb3ry kostny tw\xc3\xb3r: r\xc3\xb3g lub kopu\xc5\x82\xc4\x99. Podobnie jak rogi dzisiejszych zwierz\xc4\x85t, ornamenty te gra\xc5\x82y prawdopodobnie rol\xc4\x99 w kontaktach spo\xc5\x82ecznych, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85c rozpoznawaniu si\xc4\x99 osobnik\xc3\xb3w tego samego gatunku czy odstraszaniu rywali.\n_START_SECTION_\nKo\xc5\x84czyny g\xc3\xb3rne\n_START_PARAGRAPH_\nU wszystkich znanych przedstawicieli Carnotaurinae, jak Aucasaurus, Carnotaurus i Majungasaurus, ko\xc5\x84czyny przednie stanowi\xc5\x82y narz\xc4\x85dy szcz\xc4\x85tkowe. Ko\xc5\x9bci przedramienia, promieniowa i \xc5\x82okciowa, by\xc5\x82y niezmiernie skr\xc3\xb3cone. Ich d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 stanowi\xc5\x82a jedynie 25% d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci ko\xc5\x9bci ramiennej w przypadku karnotaura, a 33% u aukazaura._NEWLINE_Co typowe u ceratozaur\xc3\xb3w, d\xc5\x82o\xc5\x84 obejmowa\xc5\x82a cztery palce. Na tym jednak podobie\xc5\x84stwa si\xc4\x99 ko\xc5\x84cz\xc4\x85. Nie wyst\xc4\x99powa\xc5\x82y bowiem \xc5\xbcadne ko\xc5\x9bci nadgarstka, a cztery ko\xc5\x9bci \xc5\x9br\xc3\xb3dr\xc4\x99cza \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y si\xc4\x99 bezpo\xc5\x9brednio z przedramieniem. Pierwszy i czwarty palec nie mia\xc5\x82y paliczk\xc3\xb3w ani pazur\xc3\xb3w, b\xc4\x99d\xc4\x85c bardzo kr\xc3\xb3tkie i niezdolne do ruchu. Drugi palec mia\xc5\x82 pojedynczy paliczek, trzeci natomiast dwa (dla por\xc3\xb3wnania: palec ludzki sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z trzech paliczk\xc3\xb3w)._NEWLINE_Nie wiadomo, czy ta charakterystyczna budowa ko\xc5\x84czyn w\xc5\x82a\xc5\x9bciwa jest te\xc5\xbc innym abelizaurom, niezaliczanym do Carnotaurinae. Ich kompletnych ko\xc5\x84czyn przednich nigdy nie odkryto \xe2\x80\x93 wyj\xc4\x85tkiem jest ko\xc5\x9b\xc4\x87 ramienna nale\xc5\xbc\xc4\x85ca do przedstawiciela rodzaju Rahiolisaurus. Ich prymitywniejsi krewni, jak noazaur czy ceratozaur, mieli d\xc5\x82u\xc5\xbcsze g\xc3\xb3rne ko\xc5\x84cznyny o mobilnych palcach, zako\xc5\x84czone szponami.\n_START_SECTION_\nKo\xc5\x84czyny dolne\n_START_PARAGRAPH_\nKo\xc5\x84czyny dolne abelizaur\xc3\xb3w by\xc5\x82y bardziej typowe jak na ceratozaury. Ich ko\xc5\x9bci skokowa i pi\xc4\x99towa \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y si\xc4\x99 z sob\xc4\x85 nawzajem i z ko\xc5\x9bci\xc4\x85 piszczelow\xc4\x85, tworz\xc4\x85c tibiotarsus. Piszczel, kr\xc3\xb3tsza od ko\xc5\x9bci udowej, czyni\xc5\x82a tyln\xc4\x85 ko\xc5\x84czyn\xc4\x99 przysadzist\xc4\x85. Noga ko\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 trzema funkcjonalnymi palcami (drugim, trzecim i czwartym). Pierwszy palec za\xc5\x9b, odpowiednik ludzkiego palucha, nie si\xc4\x99ga\xc5\x82 pod\xc5\x82o\xc5\xbca.\n_START_SECTION_\nKlasyfikacja\n_START_PARAGRAPH_\nPaleontolodzy Jos\xc3\xa9 Bonaparte i Fernando Emilio Novas ukuli nazw\xc4\x99 Abelisauridae w 1985, wraz z opisaniem abelizaura, od kt\xc3\xb3rego termin pochodzi. Obie nazwy (rodzajowa i rodziny) pochodz\xc4\x85 od nazwiska Roberta Abla, odkrywcy abelizaura. Do ich stworzenia u\xc5\xbcyto te\xc5\xbc greckiego s\xc5\x82owa \xcf\x83\xce\xb1\xcf\x85\xcf\x81\xce\xbf\xcf\x82/sauros oznaczaj\xc4\x85cego jaszczura. Popularny przyrostek -idae, u\xc5\xbcywany w nomenklaturze zoologicznej do oznaczania rodzin, pochodzi z kolei od greckiego przyrostka -\xce\xb9\xce\xb4\xce\xb1\xce\xb9/-idai, zwi\xc4\x85zanego z liczb\xc4\x85 mnog\xc4\x85._NEWLINE_Abelisauridae stanowi\xc4\x85 rodzin\xc4\x99 w taksonomii linneuszowskiej. Zaliczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do infrarz\xc4\x99du ceratozaur\xc3\xb3w (Ceratosauria) i nadrodziny Abelisauroidea, obejmuj\xc4\x85cej opr\xc3\xb3cz nich tak\xc5\xbce rodzin\xc4\x99 noazaur\xc3\xb3w. Nazwie Abelisauridae nadano kilka definicji filogenetycznych. Pierwotnie rozumiano j\xc4\x85 jako odnosz\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 do taksonu obejmuj\xc4\x85cego abelizaura, karnotaura, ich ostatniego wsp\xc3\xb3lnego przodka i wszystkich jego potomk\xc3\xb3w._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszej definicji obejmuje wszystkie zwierz\xc4\x99ta bli\xc5\xbcej spokrewnione z abelizaurem (lub bardziej kompletnym karnotaurem), ni\xc5\xbc z noazaurem. Poprzednia definicja nie obj\xc4\x99\xc5\x82aby rodzaj\xc3\xb3w takich, jak Rugops czy Ilokelesia, bardziej pierwotnych od abelizaura, kt\xc3\xb3re obejmuje nowsze uj\xc4\x99cie. W obr\xc4\x99bie rodziny abelizaur\xc3\xb3w wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 podrodzin\xc4\x99 Carnotaurinae, a w niej z kolei rodzaje Aucasaurus i Carnotaurus \xc5\x82\xc4\x85czy si\xc4\x99 w plemi\xc4\x99 Carnotaurini.\n_START_SECTION_\nCechy charakterystyczne\n_START_PARAGRAPH_\nUstalenie synapomorfii ca\xc5\x82ej rodziny nastr\xc4\x99cza trudno\xc5\x9bci, odnajdywano bowiem kompletne szkielety jedynie zaawansowanych jej przedstawicieli, jak karnotaur czy aukazaur. W przypadku wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci rodzaj\xc3\xb3w nieznane s\xc4\x85 jednak jakiekolwiek ko\xc5\x9bci czaszki, wobec czego wymieniane cechy wsp\xc3\xb3lne rodziny dotycz\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w\xc5\x82a\xc5\x9bnie tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci cia\xc5\x82a._NEWLINE_Wiele w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci czaszki abelizaury dziel\xc4\x85 z karcharodontozaurami. Cechy te, a tak\xc5\xbce fakt zast\xc4\x85pienia opisywanej tu rodziny przez karcharodontozaury w Ameryce Po\xc5\x82udniowej, mog\xc4\x85 sugerowa\xc4\x87, \xc5\xbce obydwie grupy by\xc5\x82y ze sob\xc4\x85 spokrewnione. Jednak\xc5\xbce \xc5\xbcadne analizy kladystyczne nie wykaza\xc5\x82y pomi\xc4\x99dzy nimi bliskiego pokrewie\xc5\x84stwa. Bior\xc4\x85c pod uwag\xc4\x99 szkielet pozaczaszkowy, omawiane grupy bardzo si\xc4\x99 od siebie r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82y, przypominaj\xc4\x85c najbardziej odpowiednio pozosta\xc5\x82ych przedstawicieli ceratozaur\xc3\xb3w i allozauroid\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nWyst\xc4\x99powanie\n_START_PARAGRAPH_\nWi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 znanych przedstawicieli rodziny \xc5\xbcy\xc5\x82a w kredzie; jednak najstarszy znany przedstawiciel Abelisauridae \xe2\x80\x93 Eoabelisaurus mefi, kt\xc3\xb3rego skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci odkryto w osadach formacji Ca\xc3\xb1ad\xc3\xb3n Asfalto w argenty\xc5\x84skiej prowincji Chubut \xe2\x80\x93 \xc5\xbcy\xc5\x82 ju\xc5\xbc na pocz\xc4\x85tku \xc5\x9brodkowej jury (aalen lub bajos). Maganuco, Cau i Pasini (2005) opisali kilkadziesi\xc4\x85t z\xc4\x99b\xc3\xb3w teropod\xc3\xb3w odkrytych w \xc5\x9brodkowojurajskich (baton) osadach formacji Isalo III z basenu Mahajanga na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym zachodzie Madagaskaru; autorzy nie przes\xc4\x85dzali pozycji filogenetycznej teropod\xc3\xb3w, do kt\xc3\xb3rych nale\xc5\xbca\xc5\x82y te z\xc4\x99by i podkre\xc5\x9blili konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 dalszych bada\xc5\x84, stwierdzili jednak podobie\xc5\x84stwo niekt\xc3\xb3rych z tych z\xc4\x99b\xc3\xb3w do z\xc4\x99b\xc3\xb3w abelizaur\xc3\xb3w. Flynn i wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownicy (2006) w\xc4\x85tpili jednak w mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 ustalenia na podstawie samych z\xc4\x99b\xc3\xb3w pozycji filogenetycznej teropod\xc3\xb3w, do kt\xc3\xb3rych nale\xc5\xbca\xc5\x82y, i ograniczyli si\xc4\x99 uznania z\xc4\x99b\xc3\xb3w z Madagaskaru za nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do teropod\xc3\xb3w o niepewnej pozycji filogenetycznej. Rauhut (2011) opisa\xc5\x82 dwie ko\xc5\x9bci piszczelowe (oznaczone MB R 3625 i MB R 3626) oraz ko\xc5\x9b\xc4\x87 udow\xc4\x85 MB R 3621 odkryte w osadach p\xc3\xb3\xc5\xbanojurajskich w Tendaguru w Tanzanii; z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 nale\xc5\xbc\xc4\x85 one do teropod\xc3\xb3w z grupy Ceratosauria i wykazuj\xc4\x85 podobie\xc5\x84stwa do ko\xc5\x9bci abelizaur\xc3\xb3w. Rauhut (2011) zaznacza jednak, aby potwierdzi\xc4\x87 przynale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 teropoda z Tendaguru do Abelisauridae konieczne jest odkrycie i zbadanie wi\xc4\x99kszej liczby jego ko\xc5\x9bci._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci abelizaur\xc3\xb3w odkrywano na kontynentach po\xc5\x82udniowych, tworz\xc4\x85cych niegdy\xc5\x9b superkontynent Gondwan\xc4\x99; jeden gatunek, Arcovenator escotae, jest jednak znany ze skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci odkrytych w Europie (Francja). Gdy opisywano je po raz pierwszy w 1985, znano jedynie karnotaura i abelizaura z p\xc3\xb3\xc5\xbanokredowej Ameryki Po\xc5\x82udniowej. Zwierz\xc4\x99ta te \xc5\xbcy\xc5\x82y te\xc5\xbc jednak w dzisiejszych Indiach (indozuch, rad\xc5\xbcazaur, Rahiolisaurus) i na Madagaskarze (ma\xc5\xbcungazaur). L\xc4\x85dy te by\xc5\x82y \xc5\x9bci\xc5\x9ble po\xc5\x82\xc4\x85czone w okresie kredowym. Uwa\xc5\xbcano, \xc5\xbce nieobecno\xc5\x9b\xc4\x87 grupy w Afryce wskazuje, \xc5\xbce jej ewolucja rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 ju\xc5\xbc po oderwaniu kontynentu afryka\xc5\x84skiego od Gondwany, co mia\xc5\x82o miejsce oko\xc5\x82o 100 milion\xc3\xb3w lat temu. Jednak odkrycie rugopsa i szcz\xc4\x85tk\xc3\xb3w innych abelizaur\xc3\xb3w ze \xc5\x9brodka kredy w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Afryce podwa\xc5\xbcy\xc5\x82o t\xc4\x85 hipotez\xc4\x99. W tym samym czasie grupa egzystowa\xc5\x82a te\xc5\xbc w Ameryce Po\xc5\x82udniowej, co dowodzi, \xc5\xbce musia\xc5\x82a pojawi\xc4\x87 si\xc4\x99 przez rozpadem Gondwany; zosta\xc5\x82o to potwierdzone przez odkrycie \xc5\x9brodkowojurajskiego Eoabelisaurus mefi.'