b'\n_START_ARTICLE_\nOla Lilith\n_START_SECTION_\nM\xc5\x82odo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nUrodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 w Warszawie w zasymilowanej rodzinie \xc5\xbcydowskiej. Jej matka nazywa\xc5\x82a si\xc4\x99 Chawa Cederbaum i w latach trzydziestych mieszka\xc5\x82a przy ulicy Warszawskiej 11 w Otwocku. Ojciec by\xc5\x82 kamienicznikiem, dzia\xc5\x82a\xc5\x82 w ko\xc5\x82ach warszawskich w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli i administrator\xc3\xb3w dom\xc3\xb3w. Nazywa\xc5\x82 si\xc4\x99 Szyja Cederbaum. By\xc5\x82 spowinowacony z Aleksandrem Cederbaumem, za\xc5\x82o\xc5\xbcycielem i redaktorem hebrajskoj\xc4\x99zycznej gazety \xe2\x80\x9eHa Melic\xe2\x80\x9d (\xe2\x80\x9eM\xc3\xb3wca\xe2\x80\x9d) wychodz\xc4\x85cej w Odessie w latach 1860\xe2\x80\x931904. \xc5\x81aja Cederbaum uko\xc5\x84czy\xc5\x82a 8-klasowe \xc5\xbbe\xc5\x84skie Gimnazjum Humanistyczne Fanny Posnerowej w Warszawie, nale\xc5\xbca\xc5\x82a do k\xc3\xb3\xc5\x82ka teatralnego, w kt\xc3\xb3rym wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a \xc5\x9bpiewaj\xc4\x85c piosenki przy w\xc5\x82asnym akompaniamencie. Ponadto nale\xc5\xbca\xc5\x82a do klubu sportowo-gimnastycznego \xe2\x80\x9eMakabi\xe2\x80\x9d._NEWLINE_By\xc5\x82a uczennic\xc4\x85 Aleksandra Zelwerowicza, a w ameryka\xc5\x84skim spisie powszechnym w roku 1940 poda\xc5\x82a, \xc5\xbce uko\xc5\x84czy\xc5\x82a rok studi\xc3\xb3w wy\xc5\xbcszych.\n_START_SECTION_\nKariera\n_START_PARAGRAPH_\nDebiutowa\xc5\x82a w kabarecie \xe2\x80\x9eQui Pro Quo\xe2\x80\x9d (QPQ) \xe2\x80\x93 wed\xc5\x82ug jednych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 w 1922, a wed\xc5\x82ug innych w 1925 roku. Zosta\xc5\x82a zatrudniona przez dyrektora Jerzego Boczkowskiego. Do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a do zespo\xc5\x82u pod spolszczonym nazwiskiem Cederowska, a jej pierwszymi rolami by\xc5\x82y duety z Karolem Hanuszem i W\xc5\x82odzimierzem Macherskim. Na deskach \xe2\x80\x9eQui Pro Quo\xe2\x80\x9d wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a przez jeden sezon.\n_START_SECTION_\nAzazel\n_START_PARAGRAPH_\nZwi\xc4\x85za\xc5\x82a si\xc4\x99 z czterna\xc5\x9bcie lat od niej starszym aktorem, W\xc5\x82adys\xc5\x82awem Godikiem. B\xc5\x82aszczyk (za nowojorskim Leksykonem Zylbercwajga) i wykorzystuj\xc4\x85cy go jako \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o portal \xe2\x80\x9eWirtualny Sztetl\xe2\x80\x9d podaj\xc4\x85 informacj\xc4\x99 o tym, \xc5\xbce zawar\xc5\x82a z nim w niesprecyzowanym czasie zwi\xc4\x85zek ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84ski (patrz sekcja \xc5\xbbycie prywatne i \xc5\x9bmier\xc4\x87 poni\xc5\xbcej). Oboje wyst\xc4\x99powali w teatrze miniatur \xe2\x80\x9eAzazel\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ry zainaugurowa\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 2 lutego 1926 pod patronatem \xc5\xbbydowskiego Towarzystwa Krzewienia Sztuk Pi\xc4\x99knych. By\xc5\x82o to istotne wydarzenie dla intelektualnej \xc5\xbcydowskiej spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci Warszawy, d\xc5\x82u\xc5\xbcsze recenzje zamie\xc5\x9bci\xc5\x82 m.in. \xe2\x80\x9eNasz Przegl\xc4\x85d\xe2\x80\x9d. Do wsp\xc3\xb3\xc5\x82tworzenia \xe2\x80\x9eAzazela\xe2\x80\x9d nak\xc5\x82oni\xc5\x82 aktork\xc4\x99 jeden z jego inicjator\xc3\xb3w, malarz Henryk Berlewi. W \xe2\x80\x9eAzazelu\xe2\x80\x9d pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 ju\xc5\xbc pod pseudonimem scenicznym Lilith, zaczerpni\xc4\x99tym z hebrajskiego mitu spopularyzowanego przez artyst\xc3\xb3w fin de si\xc3\xa8cle\xe2\x80\x99u \xe2\x80\x93 symbolu kobiecej niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci, kusz\xc4\x85cego pi\xc4\x99kna i mrocznej strony natury, fascynuj\xc4\x85cej i demonicznej zarazem. W programie inauguracyjnym \xc5\x9bpiewa\xc5\x82a i ta\xc5\x84czy\xc5\x82a m.in. shimmy pt. \xe2\x80\x9eAzazel\xe2\x80\x9d , skomponowany przez Henocha Kohna ze s\xc5\x82owami Moszego Brodersona, kt\xc3\xb3ry sta\xc5\x82 si\xc4\x99 muzyczn\xc4\x85 wizyt\xc3\xb3wk\xc4\x85 kabaretu i by\xc5\x82 popularny w ca\xc5\x82ej Warszawie (przez co nale\xc5\xbcy rozumie\xc4\x87, \xc5\xbce nie tylko w \xc5\x9brodowisku \xc5\xbcydowskim). Nie zna\xc5\x82a jeszcze wtedy j\xc4\x99zyka \xc5\xbcydowskiego, pierwsze utwory wykonywa\xc5\x82a ucz\xc4\x85c si\xc4\x99 s\xc5\x82\xc3\xb3w na pami\xc4\x99\xc4\x87. Wspomina\xc5\x82a potem, \xc5\xbce w nauce jidysz pomog\xc5\x82y jej wrodzone predyspozycje j\xc4\x99zykowe, pochodzenie, a przede wszystkim \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9b\xc4\x87, \xc5\xbce ten j\xc4\x99zyk otwiera przed ni\xc4\x85 drzwi teatru \xc5\xbcydowskiego na ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiecie. Od pierwszego przedstawienia wyros\xc5\x82a na czo\xc5\x82ow\xc4\x85 gwiazd\xc4\x99 \xe2\x80\x9eAzazela\xe2\x80\x9d i zbiera\xc5\x82a najlepsze recenzje. Obok niej uznaniem krytyki cieszy\xc5\x82 si\xc4\x99 Godik, chwalony za konferansjerk\xc4\x99. Oboje wyst\xc4\x99powali we wszystkich czterech programach \xe2\x80\x9eAzazela\xe2\x80\x9d, co najmniej do marca 1927. Gdy zesp\xc3\xb3\xc5\x82 si\xc4\x99 rozpad\xc5\x82, zacz\xc4\x99li podr\xc3\xb3\xc5\xbcowa\xc4\x87 po prowincji i dawa\xc4\x87 koncerty w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych miastach Polski, wsp\xc3\xb3lnie opracowuj\xc4\x85c swoje programy. Nagrali p\xc5\x82yty dla wytw\xc3\xb3rni Homocord ze swoim rewiowym repertuarem w jidysz. Lilith w wywiadach m\xc3\xb3wi\xc5\x82a: Ja i Godik stanowimy ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 teatraln\xc4\x85. W lutym 1928 pojawili si\xc4\x99 na koncercie monstre w warszawskim Teatrze Nowo\xc5\x9bci obok Zuli Pogorzelskiej, Romualda Gierasi\xc5\x84skiego, W\xc5\x82odzimierza Macherskiego i \xc5\x9bpiewaj\xc4\x85cego si\xc5\x82acza Zeliga Posoffa. Ol\xc4\x99 Lilith przedstawiano jako znakomit\xc4\x85 interpretatork\xc4\x99 \xc5\xbcydowskich pie\xc5\x9bni charakterystycznych. Groteska by\xc5\x82a now\xc4\x85 dziedzin\xc4\x85 jej repertuaru, wcze\xc5\x9bniej specjalizowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w \xc5\xbcydowskich utworach ludowych i piosenkach o charakterze dramatycznym. W kwietniu 1929 wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a z Godikiem we Lwowie z cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 dawnego zespo\xc5\x82u \xe2\x80\x9eAzazela\xe2\x80\x9d, wskrzeszaj\xc4\x85c okazjonalnie jego dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87. W sierpniu 1929 w warszawskim teatrze \xe2\x80\x9eScala\xe2\x80\x9d wystawili rewi\xc4\x99 Hopla, mir leben (Hopla, \xc5\xbcyjemy!). \xe2\x80\x9eNasz Przegl\xc4\x85d\xe2\x80\x9d wydrukowa\xc5\x82 obszern\xc4\x85 recenzj\xc4\x99 z programu, w kt\xc3\xb3rej pisano, \xc5\xbce Lilith i Godik stali u kolebki \xc5\xbcydowskiej rewii artystycznej i byli w \xe2\x80\x9eAzazelu\xe2\x80\x9d piastunami nowego scenicznego stylu. Kolejne premiery widowisk z ich udzia\xc5\x82em w teatrze \xe2\x80\x9eScala\xe2\x80\x9d odby\xc5\x82y si\xc4\x99 w styczniu (A mojd a cymes) i w marcu 1930 (M\xe2\x80\x99fajft ofn kryzys!). W lutym 1930 roku w kinoteatrze \xe2\x80\x9eWodewil\xe2\x80\x9d przy Nowym \xc5\x9awiecie 43 ich wyst\xc4\x99py by\xc5\x82y atrakcj\xc4\x85 wielkiego balu maskowego. Wyruszyli na tourn\xc3\xa9e zagraniczne do\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c do goszcz\xc4\x85cego w marcu 1930 w Warszawie znanego ameryka\xc5\x84skiego aktora, Borysa Tomaszewskiego (Boris Tomashefsky) oraz Ruth Rene. Wyst\xc4\x99powali w Czechos\xc5\x82owacji, Austrii, Francji, Belgii, Holandii i Anglii. Stamt\xc4\x85d pop\xc5\x82yn\xc4\x99li do USA.\n_START_SECTION_\nStany Zjednoczone (1931\xe2\x80\x931933)\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie podr\xc3\xb3\xc5\xbcy na statku SS \xe2\x80\x9eMajestic\xe2\x80\x9d legitymowa\xc5\x82a si\xc4\x99 paszportem z nazwiskiem Laja Cederbaum, mia\xc5\x82a 24 lata, jako zaw\xc3\xb3d poda\xc5\x82a artysta. Statek przyp\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 do USA 11 lipca 1930 roku z Southampton w Anglii. W marcu 1931 roku wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a wraz z Godikiem w swoim pierwszym przedstawieniu w Stanach Zjednoczonych w Civic Repertory Theatre w Nowym Jorku z programem w jidysz. Recenzent \xe2\x80\x9eNew York Timesa\xe2\x80\x9d okre\xc5\x9bli\xc5\x82 to przedstawienie jako rodzaj wodewilu w typie rosyjskiego teatru rewiowego (Le Chauve Souris). Podkre\xc5\x9blano, \xc5\xbce Lilith dobrze si\xc4\x99 sprawdza\xc5\x82a w zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowanych numerach scenicznych jako narzeczona stra\xc5\xbcaka, dziewczyna z ulicy, a tak\xc5\xbce jako kucharka z temperamentem. Podoba\xc5\x82a si\xc4\x99 piosenka o \xc5\xbcebraku wykonywana razem z Godikiem, ale recenzent wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 wykonanie piosenek \xe2\x80\x9eThe Bandura\xe2\x80\x9d oraz \xe2\x80\x9eStreet Beggars\xe2\x80\x9d. Podkre\xc5\x9blano, \xc5\xbce aktorzy wywodz\xc4\x85 si\xc4\x99 z warszawskiego \xe2\x80\x9eAzazela\xe2\x80\x9d. Recenzent wspomnia\xc5\x82, \xc5\xbce w repertuarze spektaklu w Civic Repertory Theatre by\xc5\x82y piosenki \xc5\xbcydowskie, rosyjskie, polskie, ukrai\xc5\x84skie i litewskie oraz cytowa\xc5\x82 anegdot\xc4\x99 opowiedzian\xc4\x85 przez Ol\xc4\x99 Lilith, w kt\xc3\xb3rej opisywa\xc5\x82a ona, jak przyj\xc4\x99to j\xc4\x85 do warszawskiego teatru \xe2\x80\x9eQui Pro Quo\xe2\x80\x9d bez \xc5\xbcadnych studi\xc3\xb3w teatralnych, muzycznych czy piosenkarskich \xe2\x80\x93 po tym, gdy powiedzia\xc5\x82a, \xc5\xbce potrafi wszystko. Jej pierwsze wyst\xc4\x99py w Nowym Jorku odby\xc5\x82y si\xc4\x99 na tle czarnej kurtyny, bez scenografii. Ten spos\xc3\xb3b prezentowania si\xc4\x99 na scenie sta\xc5\x82 si\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej jej znakiem rozpoznawczym. W marcu 1931 wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a te\xc5\xbc w Royal Theatre na Broadwayu w podobnym repertuarze, a nast\xc4\x99pnie duet planowa\xc5\x82 wyst\xc4\x99py poza Nowym Jorkiem.\n_START_SECTION_\nDziewczyna z Warszawy\n_START_PARAGRAPH_\nWe wrze\xc5\x9bniu 1931 Lilith zagra\xc5\x82a g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w przedstawieniu Dos meydl fun Varshe (Dziewczyna z Warszawy, The Girl from Warsaw) w Nowym Jorku w teatrze Kesslera The Second Avenue Theatre (35 2nd Avenue, East Side) z muzyk\xc4\x85 Josepha Rumshinskiego (Rumszy\xc5\x84skiego). Scenariusz operetki zosta\xc5\x82 napisany z my\xc5\x9bl\xc4\x85 o Lilith, oparty na ksi\xc4\x85\xc5\xbcce Menachema Baraisho (M. Borejsza) i Benjamina Resslera. Opowiada\xc5\x82 o zasymilowanej dziewczynie \xc5\xbcydowskiej z dobrego domu i jej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci do kabaretu \xe2\x80\x93 histori\xc4\x99 podobn\xc4\x85 do biografii Lilith. \xc5\x9apiewa\xc5\x82a tam m.in. piosenk\xc4\x99 pt. \xe2\x80\x9eVarshe\xe2\x80\x9d (\xe2\x80\x9eWarszawa\xe2\x80\x9d) ze s\xc5\x82owami Nahuma Stutchkoffa i muzyk\xc4\x85 Josepha Rumshinskiego, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a bardzo dobrze przyj\xc4\x99ta. (Nuty piosenki znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w Bibliotece Kongresu USA, Dorot Jewish Edition). Recenzent podkre\xc5\x9bla\xc5\x82, \xc5\xbce suknie Lilith by\xc5\x82y bardziej eleganckie ni\xc5\xbc te, jakie widywa\xc5\x82o si\xc4\x99 wtedy w Nowym Jorku, a jako aktorka by\xc5\x82a magnetyczna. W grudniu 1932 roku gra\xc5\x82a w przedstawieniu Plezhur (Przyjemno\xc5\x9b\xc4\x87, Pleasure) Chone Gottesfelda z muzyk\xc4\x85 Josepha Rumshinskiego w The Second Avenue Theatre (Nowy Jork, 2nd Ave and 2nd St.). Dawa\xc5\x82a te\xc5\xbc recitale piosenek w jidysz. W listopadzie 1932 roku wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a przed seansami filmowymi wytw\xc3\xb3rni RKO.\n_START_SECTION_\nPalace Theatre\n_START_PARAGRAPH_\n22 listopada 1932 swoje podwoje jako teatr wodewilowy zamyka\xc5\x82 s\xc5\x82ynny The Palace Theatre w centrum Manhattanu. Wiod\xc4\x85cymi artystami w ostatnim spektaklu byli gitarzysta i piosenkarz Nick Lucas oraz tancerz (wraz ze swoim zespo\xc5\x82em) Hal Le Roy._NEWLINE_W \xe2\x80\x9eNew York Timesie\xe2\x80\x9d pisano, \xc5\xbce w ostatnim przedstawieniu wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a tak\xc5\xbce Ola Lilith ze swoimi weso\xc5\x82ymi i smutnymi piosenkami, komik starej szko\xc5\x82y Sid Marion, sensacjonalista Giovanni, mimowie Ross i Edwards oraz Honey Family na trapezie a kronikarz stwierdzi\xc5\x82 na ko\xc5\x84cu nostalgicznie: sic transit gloria mundi (tak przemija chwa\xc5\x82a \xc5\x9bwiata). O wyst\xc4\x99pie tym informowa\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xc5\x82\xc3\xb3dzka \xe2\x80\x9eIlustrowana Republika\xe2\x80\x9d, pisz\xc4\x85c, \xc5\xbce by\xc5\x82 on ukoronowaniem pobytu Lilith za oceanem._NEWLINE_Inna polska aktorka \xe2\x80\x93 Pola Negri \xe2\x80\x93 pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 w The Palace Theatre w tym samym roku, ale 12 wrze\xc5\x9bnia, a jej wyst\xc4\x99p traktowano jako jedn\xc4\x85 z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych atrakcji.\n_START_SECTION_\nPolskie kabarety (1933\xe2\x80\x931935)\n_START_PARAGRAPH_\nOla Lilith wr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do Polski w lutym 1933 wraz z W\xc5\x82adys\xc5\x82awem Godikiem. Jeden z jej pierwszych koncert\xc3\xb3w odby\xc5\x82 si\xc4\x99 w sali \xc5\x82\xc3\xb3dzkiej Filharmonii. W recenzji podkre\xc5\x9blano, \xc5\xbce szczeg\xc3\xb3lne wra\xc5\xbcenie na publiczno\xc5\x9bci wywar\xc5\x82y wykonane przez Lilith pie\xc5\x9bni murzy\xc5\x84skie oraz aktualne szlagiery ameryka\xc5\x84skie, odmalowuj\xc4\x85ce obraz wielkiego kryzysu (ang.\xc2\xa0Great Depression). By\xc5\x82a w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich m.in. s\xc5\x82ynna piosenka \xe2\x80\x9eBrother, Can You Spare a Dime?\xe2\x80\x9d(ang.)._NEWLINE_Lilith zosta\xc5\x82a zaanga\xc5\xbcowana przez Andrzeja W\xc5\x82asta do teatru muzycznego \xe2\x80\x9eRex\xe2\x80\x9d na szereg wyst\xc4\x99p\xc3\xb3w go\xc5\x9bcinnych. 15 wrze\xc5\x9bnia odby\xc5\x82a si\xc4\x99 tam premiera rewii Wszystko dla wszystkich z jej udzia\xc5\x82em. Uczestniczy\xc5\x82a te\xc5\xbc w rewii Dzieje \xc5\x9bmiechu w \xe2\x80\x9eReksie\xe2\x80\x9d, gdzie \xc5\x9bpiewa\xc5\x82a piosenki \xe2\x80\x9eW zau\xc5\x82ku \xc5\xbcydowskim\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9e\xc5\xbbyczenie\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eA ja ci\xc4\x99 kocha\xc4\x87 nie przestan\xc4\x99\xe2\x80\x9d oraz \xe2\x80\x93 wraz z ca\xc5\x82ym zespo\xc5\x82em \xe2\x80\x93 piosenk\xc4\x99 fina\xc5\x82ow\xc4\x85 \xe2\x80\x9eSerpentyny\xe2\x80\x9d._NEWLINE_17 grudnia 1933 roku gra\xc5\x82a we Lwowie w sali Colosseum w teatrzyku \xe2\x80\x9eZ\xc5\x82oty Pieprzyk\xe2\x80\x9d, wykonywa\xc5\x82a go\xc5\x9bcinnie piosenk\xc4\x99, a jej urok, wdzi\xc4\x99k, oraz przemi\xc5\x82y temperament i subtelny sentyment, podbi\xc5\x82 s\xc5\x82uchaczy. W lutym 1934 roku wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a w warszawskim kinoteatrze \xe2\x80\x9eColosseum\xe2\x80\x9d. Prezentowano film Arystokracja podziemi w re\xc5\xbcyserii Franka Capry. W tzw. nadprogramie dawano rewi\xc4\x99 pod kierunkiem Walerego Jastrz\xc4\x99bca. Recenzent pisa\xc5\x82, \xc5\xbce Lilith reprezentuje si\xc4\x99 jako aktorka o powa\xc5\xbcnej kulturze i pierwszorz\xc4\x99dnej technice odtw\xc3\xb3rczej. We wrze\xc5\x9bniu 1934, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w \xe2\x80\x9eColloseum\xe2\x80\x9d, wzi\xc4\x99\xc5\x82a udzia\xc5\x82 w rewii Dziewcz\xc4\x99 ulicy w re\xc5\xbcyserii Jastrz\xc4\x99bca. 2 grudnia 1934 roku wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a w Poznaniu wraz z Zizi Halam\xc4\x85 i Feliksem Parnellem w kinoteatrze \xe2\x80\x9eS\xc5\x82o\xc5\x84ce\xe2\x80\x9d. Pisano w\xc3\xb3wczas, \xc5\xbce znakomita mi\xc4\x99dzynarodowa piosenkarka Ola Lilith od\xc5\x9bpiewa szereg najnowszych przeboji oraz najwi\xc4\x99kszy jej szlagier \xe2\x80\x9eFortancerk\xc4\x99\xe2\x80\x9d. W styczniu 1935 wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a w rewii w kinoteatrze \xe2\x80\x9eNil\xe2\x80\x9d przy ul. Senatorskiej 20. W kwietniu 1935 wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a w Wilnie w sali Konserwatorium zapowiadana jako znana \xc5\x9bpiewaczka rewiowa.\n_START_SECTION_\nIncydent w Berlinie\n_START_PARAGRAPH_\nZ kolejnym wyjazdem Oli Lilith do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, gdzie wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a o obywatelstwo, wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 incydent opisywany w \xc3\xb3wczesnej prasie. Berli\xc5\x84ski raport policyjny z 16 lipca 1935 roku notuje, \xc5\xbce E. W. Wood, midszypmen z ameryka\xc5\x84skiego pancernika USS \xe2\x80\x9eWyoming\xe2\x80\x9d (pancernik ten p\xc5\x82ywa\xc5\x82 wtedy w rejsach szkoleniowych kadet\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skiej Akademii Morskiej m.in. do port\xc3\xb3w europejskich, a kadeci w czasie wolnym organizowali wycieczki, m.in. do Berlina) wda\xc5\x82 si\xc4\x99 w potyczk\xc4\x99 na pi\xc4\x99\xc5\x9bci w czasie anty\xc5\xbcydowskich zamieszek w Berlinie i sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 noc w wi\xc4\x99zieniu. Wydarzenie mia\xc5\x82o miejsce na bulwarze Kurf\xc3\xbcrstendamm 15 lipca 1935 roku. Wood (w cywilu kompozytor muzyki popularnej) przebywa\xc5\x82 na tarasie kawiarni, kiedy silny m\xc4\x99\xc5\xbcczyzna przewr\xc3\xb3ci\xc5\x82 \xc5\xbbyd\xc3\xb3wk\xc4\x99 na ziemi\xc4\x99, inna na to zareagowa\xc5\x82a i te\xc5\xbc zosta\xc5\x82a pobita. M\xc4\x99\xc5\xbcczyzna odezwa\xc5\x82 si\xc4\x99 do Wooda: I co ty na to? Wood, staj\xc4\x85c w obronie zaatakowanych kobiet, wda\xc5\x82 si\xc4\x99 w b\xc3\xb3jk\xc4\x99 z napastnikiem. Zamieszki by\xc5\x82y znaczne i zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 w poniedzia\xc5\x82ek 15 lipca po godzinie 20. Nast\xc4\x99pnego dnia w\xc5\x82adze niemieckie stara\xc5\x82y si\xc4\x99 za\xc5\x82agodzi\xc4\x87 sytuacj\xc4\x99. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej, bo 21\xc2\xa0sierpnia 1935 roku, \xe2\x80\x9eThe Times Hammond Indiana\xe2\x80\x9d w artykule Uratowana z r\xc4\x85k nazist\xc3\xb3w raportowa\xc5\x82, \xc5\xbce Ola Lilith zosta\xc5\x82a pobita przez nazist\xc3\xb3w w Berlinie, ale uratowa\xc5\x82 j\xc4\x85 midszypmen Wood ze statku USS \xe2\x80\x9eWyoming\xe2\x80\x9d. Wraz ze zdj\xc4\x99ciem u\xc5\x9bmiechni\xc4\x99tej Lilith podano, \xc5\xbce przyby\xc5\x82a do USA, a jej prawdziwym nazwiskiem jest Leya Cedarbaum.\n_START_SECTION_\nPowr\xc3\xb3t do USA w 1935\n_START_PARAGRAPH_\nJeszcze 27 lipca 1935 roku wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a w \xc5\x82\xc3\xb3dzkim Helenowie razem z Godikiem, a tak\xc5\xbce Zymr\xc4\x85 Zeligfeld i Judyt\xc4\x85 Berg._NEWLINE_W podr\xc3\xb3\xc5\xbc do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych uda\xc5\x82a si\xc4\x99 bez W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Godika. Na dzie\xc5\x84 przed wyjazdem udzieli\xc5\x82a wywiadu \xe2\x80\x9eNaszemu Przegl\xc4\x85dowi\xe2\x80\x9d, zapowiadaj\xc4\x85c, \xc5\xbce w Nowym Jorku wyst\xc4\x85pi w specjalnie dla niej napisanej sztuce w Folksteatrze (Yiddish Folks Theatre)._NEWLINE_Do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych przyby\xc5\x82a 15 sierpnia 1935 roku na statku SS \xe2\x80\x9ePresident Harding\xe2\x80\x9d z Hawru we Francji. Natychmiast z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82a wniosek o obywatelstwo USA, kt\xc3\xb3re uzyska\xc5\x82a 20 grudnia 1935 roku. W podaniu imigracyjnym napisa\xc5\x82a, \xc5\xbce nie jest zam\xc4\x99\xc5\xbcna, jest blondynk\xc4\x85, ma zielone oczy i wzrost 5 st\xc3\xb3p 2 cale (157 cm)._NEWLINE_We wrze\xc5\x9bniu 1935 odby\xc5\x82a si\xc4\x99 w Yiddish Folks Theatre premiera musicalu Fishel der Gerutener (Fiszel, wybraniec losu), w kt\xc3\xb3rym wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a jako g\xc5\x82\xc3\xb3wna gwiazda obok Menasze Skulnika. Libretto napisa\xc5\x82 Louis Freiman, muzyk\xc4\x99 Rumshinsky. Wyst\xc4\x99powali r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Paul (Pesah) Burstein, Diana Goldberg i Irving Grossman._NEWLINE_W swojej autobiografii Burstein napisa\xc5\x82, \xc5\xbce by\xc5\x82a wtedy zwi\xc4\x85zana z Aleksandrem Olshanetskym (kompozytorem s\xc5\x82ynnego \xe2\x80\x9eMiasteczka Be\xc5\x82z\xe2\x80\x9d). Nie chcia\xc5\x82a przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 si\xc4\x99 do ameryka\xc5\x84skiego stowarzyszenia aktor\xc3\xb3w \xc5\xbcydowskich (Jewish Actors\xe2\x80\x99 Union), nazywaj\xc4\x85c ich przes\xc5\x82uchania inkwizycj\xc4\x85._NEWLINE_\xc5\x9apiewa\xc5\x82a w programach radia WEVD w Nowym Jorku (w tym czasie \xc5\x9bpiewa\xc5\x82 tam tak\xc5\xbce Mordechaj Yardeini jako \xe2\x80\x9eThe Palestinian Singer\xe2\x80\x9d, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej napisa\xc5\x82 o niej wspomnienie). W 1938 roku Noach Nachbusz pisa\xc5\x82, \xc5\xbce Ola Lilith w teatrze \xe2\x80\x9eArte 7\xe2\x80\x9d w USA dopiero teraz znajdzie uznanie nale\xc5\xbcne jej ju\xc5\xbc od dawna._NEWLINE_W 1940 roku w Yiddish Folks Theatre na Manhattanie oraz w marcu 1941 w Hopkinson Theatre na Brooklynie wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a wraz z Ludwikiem Satzem i Edmundem Zayend\xc4\x85 (z Polski) w operetce Ven di zun geyt oyf (ang. Sunrise, pol. Gdy s\xc5\x82o\xc5\x84ce zachodzi) z librettem Abrahama Bluma i muzyk\xc4\x85 Josepha Rumshinskiego._NEWLINE_20 pa\xc5\xbadziernika 1943 roku wst\xc4\x85pi\xc5\x82a do armii ameryka\xc5\x84skiej po otrzymaniu wiadomo\xc5\x9bci, \xc5\xbce jej matka zosta\xc5\x82a zamordowana w Polsce przez Niemc\xc3\xb3w. S\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82a w Women\xe2\x80\x99s Army Corps (WAC), pracuj\xc4\x85c jako t\xc5\x82umaczka z j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w francuskiego, niemieckiego, rosyjskiego, polskiego oraz angielskiego. W styczniu 1944 przebywa\xc5\x82a w San Mateo oraz Burlingame w Kalifornii jako rekruter. Dla \xc5\xbco\xc5\x82nierzy w Chinach, Japonii oraz na Po\xc5\x82udniowym Pacyfiku nadano wtedy na falach kr\xc3\xb3tkich audycj\xc4\x99 o jej \xc5\xbcyciu. Szkoli\xc5\x82a si\xc4\x99 w Des Moines w Iowa. Jej sta\xc5\x82ym miejscem pobytu by\xc5\x82o San Francisco, 444 Market St. (punkt rekrutacyjny WAC).\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbycie prywatne i \xc5\x9bmier\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nBy\xc5\x82a zwi\xc4\x85zana przez wiele lat z W\xc5\x82adys\xc5\x82awem Godikiem. B\xc5\x82aszczyk (za Leksykonem Zylbercwajga) podaje, \xc5\xbce Lilith \xe2\x80\x9ewraz z m\xc4\x99\xc5\xbcem, W\xc5\x82adys\xc5\x82awem Godikiem, za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82a w 1925 w Warszawie teatr rewiowy Azazel\xe2\x80\x9d. W wywiadzie dla czasopisma \xe2\x80\x9eEwa\xe2\x80\x9d z wrze\xc5\x9bnia 1929 roku Lilith m\xc3\xb3wi\xc5\x82a o sobie i Godiku jako o ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwie. We wrze\xc5\x9bniu 1931 roku \xe2\x80\x9eNew York Times\xe2\x80\x9d wspomina\xc5\x82, ze Willy Godick wyst\xc4\x99puje z Ol\xc4\x85 Lilith w przedstawieniu \xe2\x80\x9eThe Girl from Warsaw\xe2\x80\x9d i \xc5\xbce jest jej m\xc4\x99\xc5\xbcem (\xe2\x80\x9eoff-stage husband Willy Godick\xe2\x80\x9d). Jednak ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo z W\xc5\x82adys\xc5\x82awem Godikiem jest trudne do pogodzenia z opisanymi wcze\xc5\x9bniej innymi faktami z \xc5\xbcyciorysu Oli Lilith: u\xc5\xbcywa\xc5\x82a panie\xc5\x84skiego nazwiska Cederbaum w czasie wsp\xc3\xb3lnej z Godikiem podr\xc3\xb3\xc5\xbcy do USA w 1930 roku, w 1935 roku poda\xc5\x82a we wniosku o nadanie ameryka\xc5\x84skiego obywatelstwa, \xc5\xbce nie jest zam\xc4\x99\xc5\xbcna (\xe2\x80\x9eI am not married\xe2\x80\x9d); ponadto zawar\xc5\x82a w 1942 kolejne ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo, przy braku w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach informacji o rozwodzie z Godikiem._NEWLINE_Wysz\xc5\x82a za m\xc4\x85\xc5\xbc jako szeregowiec (ang. private \xe2\x80\x93 pvt.) w jednostce wojskowej Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych Camp Huckstep w Kairze w Egipcie 1\xc2\xa0wrze\xc5\x9bnia (lub dzie\xc5\x84 wcze\xc5\x9bniej) 1944 roku. Po\xc5\x9blubi\xc5\x82a pi\xc4\x99tna\xc5\x9bcie lat od niej m\xc5\x82odszego sier\xc5\xbcanta Lelanda M. Bentona. Na \xc5\x9blubie piosenk\xc4\x99 \xe2\x80\x9eOh, Promise Me\xe2\x80\x9d(ang.) za\xc5\x9bpiewa\xc5\x82a Mary Juneau. Zar\xc3\xb3wno wesele, jak i \xc5\x9blub odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 wed\xc5\x82ug ceremonia\xc5\x82u wojskowego, jednak dzwoni\xc5\x82y dzwony, a na przyj\xc4\x99ciu weselnym by\xc5\x82 tort \xe2\x80\x93 prezent od kadry oficerskiej. Ma\xc5\x82\xc5\xbconkowie pojechali w czterodniow\xc4\x85 podr\xc3\xb3\xc5\xbc po\xc5\x9blubn\xc4\x85 do Mena House ko\xc5\x82o piramid w Egipcie. Od tego czasu aktorka nosi\xc5\x82a nazwisko Ola L. Benton._NEWLINE_Po wojnie mieszka\xc5\x82a w Miami Beach oraz w Miami Springs na Florydzie.  W 1955 roku jej adresem by\xc5\x82o Miami Springs, Carlisle Drive  41. Jej m\xc4\x85\xc5\xbc, kt\xc3\xb3ry pracowa\xc5\x82 dla firmy \xe2\x80\x9eJoe Daniels\xe2\x80\x9d i zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 pracami budowlanymi i us\xc5\x82ugami prze\xc5\x82adunkowymi, zmar\xc5\x82 tragicznie 30 pa\xc5\xbadziernika 1970 roku. Zmar\xc5\x82a w mie\xc5\x9bcie Hialeah, w hrabstwie Miami-Dade, blisko Miami Springs, 1 lub 6 grudnia 1980.'