b'\n_START_ARTICLE_\nOrygenes\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nOrygenes pochodzi\xc5\x82 ze zhellenizowanej rodziny zamieszka\xc5\x82ej w Aleksandrii. By\xc5\x82o to miasto o bogatych tradycjach kulturalnych i intelektualnych. Za\xc5\x82o\xc5\xbcona przez Aleksandra Wielkiego w roku 332 p.n.e. na wybrze\xc5\xbcu egipskim Aleksandria by\xc5\x82a miejscem stykania si\xc4\x99, a cz\xc4\x99sto te\xc5\xbc \xc5\x9bcierania si\xc4\x99 ze sob\xc4\x85, wielu \xc5\x9bwiatopogl\xc4\x85d\xc3\xb3w. Przyci\xc4\x85ga\xc5\x82a najwybitniejsze umys\xc5\x82y, stwarza\xc5\x82a bowiem dogodne warunki dla tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci. Przyk\xc5\x82adem owoc\xc3\xb3w tych korzystnych okoliczno\xc5\x9bci jest Septuaginta \xe2\x80\x93 greckie t\xc5\x82umaczenie Biblii hebrajskiej dokonywane w okresie od III w. p.n.e. do I w. p.n.e. w wyniku zetkni\xc4\x99cia si\xc4\x99 diaspory \xc5\xbcydowskiej z kultur\xc4\x85 greck\xc4\x85. Innym przyk\xc5\x82adem rodz\xc4\x85cego si\xc4\x99 \xc5\xbcydowskiego uniwersalizmu jest dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 filozofa i komentatora Biblii Filona Aleksandryjskiego. _NEWLINE_Orygenes osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 w bardzo m\xc5\x82odym wieku wysoki poziom wiedzy. Studiowa\xc5\x82 filozofi\xc4\x99 w szkole Ammoniosa Sakkasa, do kt\xc3\xb3rej ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 tak\xc5\xbce Plotyn. Wiedz\xc4\x99 teologiczn\xc4\x85 Orygenesa dostrzeg\xc5\x82 biskup Aleksandrii Demetriusz (189\xe2\x80\x93232) i w wieku osiemnastu lat, jak podaje Euzebiusz z Cezarei, Orygenes zosta\xc5\x82 mianowany przez biskupa kierownikiem szko\xc5\x82y katechetycznej._NEWLINE_Orygenes d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do wyra\xc5\xbcenia my\xc5\x9bli chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej poj\xc4\x99ciami filozofii greckiej, szczeg\xc3\xb3lnie pism Platona. Prowadzi\xc5\x82 ascetyczny tryb \xc5\xbcycia \xe2\x80\x93 nie spo\xc5\xbcywa\xc5\x82 mi\xc4\x99sa, alkoholu ani oliwy. W pragnieniu osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia harmonii i czysto\xc5\x9bci duchowej, w zmaganiach ze swoj\xc4\x85 seksualno\xc5\x9bci\xc4\x85 posun\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 w wieku osiemnastu lat do uczynienia siebie eunuchem (Por. Mt 19,12). Dzi\xc5\x9b prawdziwo\xc5\x9b\xc4\x87 tego czynu bywa kwestionowana, m.in. przez Henry\xe2\x80\x99ego Chadwicka, gdy\xc5\xbc wzmianka o nim znajduje si\xc4\x99 tylko w Historii Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Euzebiusza z Cezarei. Jednak sam Orygenes w Komentarzu do Ewangelii \xc5\x9bw. Mateusza zdaje si\xc4\x99 nawi\xc4\x85zywa\xc4\x87 do tego wydarzenia \xe2\x80\x93 jego s\xc5\x82owa sprzeciwu wobec literalnego, nieduchowego, \xe2\x80\x9ewed\xc5\x82ug cia\xc5\x82a\xe2\x80\x9d (por. 2 Kor 5,16) rozumienia s\xc5\x82\xc3\xb3w Jezusa, brzmi\xc4\x85 jak przestroga wyp\xc5\x82ywaj\xc4\x85ca z w\xc5\x82asnego bolesnego do\xc5\x9bwiadczenia. _NEWLINE_Zdobywa\xc5\x82 sobie rozg\xc5\x82os i autorytet r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc poza Aleksandri\xc4\x85. Uciekaj\xc4\x85c z miasta przed zamieszkami religijnymi, st\xc5\x82umionymi przez Karakall\xc4\x99 w 216 roku, dotar\xc5\x82 do Palestyny, gdzie biskupi Cezarei i Jerozolimy poprosili go o wyg\xc5\x82aszanie kaza\xc5\x84 podczas nabo\xc5\xbce\xc5\x84stw, co w samej Aleksandrii obudzi\xc5\x82o sprzeciwy, jako \xc5\xbce Orygenes by\xc5\x82 laikiem. Podczas nast\xc4\x99pnej podr\xc3\xb3\xc5\xbcy do Palestyny oko\xc5\x82o roku 230 z r\xc4\x85k tych samych biskup\xc3\xb3w otrzyma\xc5\x82 \xc5\x9bwi\xc4\x99cenia kap\xc5\x82a\xc5\x84skie, ale i tym razem nie uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 unikn\xc4\x85\xc4\x87 problem\xc3\xb3w. Biskup Demetriusz, kt\xc3\xb3rego od dawna razi\xc5\x82y pogl\xc4\x85dy Orygenesa, wykorzysta\xc5\x82 zdarzenie z m\xc5\x82odo\xc5\x9bci Orygenesa, nazwane przez Euzebiusza z Cezarei \xe2\x80\x9e\xc5\x9bmia\xc5\x82ym czynem\xe2\x80\x9d (wspomniana kastracja) i zgodnie z prawem zakazuj\xc4\x85cym udzielania \xc5\x9bwi\xc4\x99ce\xc5\x84 kap\xc5\x82a\xc5\x84skich eunuchom stwierdzi\xc5\x82 niewa\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 jego \xc5\x9bwi\xc4\x99ce\xc5\x84. Pot\xc4\x99piony przez synod aleksandryjski, zosta\xc5\x82 Orygenes w 232 roku usuni\xc4\x99ty z Aleksandrii. Osiad\xc5\x82 w Cezarei, gdzie za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 w\xc5\x82asn\xc4\x85 szko\xc5\x82\xc4\x99 teologiczn\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a du\xc5\xbcy rozg\xc5\x82os. Dzia\xc5\x82aj\xc4\x85ca przy szkole biblioteka mia\xc5\x82a opini\xc4\x99 najlepszej biblioteki teologicznej w ko\xc5\x84cu staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci._NEWLINE_Schy\xc5\x82ek \xc5\xbcycia Orygenesa by\xc5\x82 naznaczony prze\xc5\x9bladowaniami. Unikn\xc4\x85\xc5\x82 ich za Maksymina (235\xe2\x80\x93238), ale podczas nast\xc4\x99pnej fali, za czas\xc3\xb3w Decjusza (250 r.), zosta\xc5\x82 aresztowany i poddany torturom \xe2\x80\x93 mia\xc5\x82 wtedy prawie 70 lat. Wed\xc5\x82ug tradycji umar\xc5\x82 wkr\xc3\xb3tce po zwolnieniu z wi\xc4\x99zienia na skutek odniesionych ran \xe2\x80\x93 zdaniem jednych w Cezarei, wed\xc5\x82ug innych w Tyrze, gdzie pono\xc4\x87 mia\xc5\x82 znajdowa\xc4\x87 si\xc4\x99 jego gr\xc3\xb3b.\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 i teologia\n_START_PARAGRAPH_\nOrygenes wiele studiowa\xc5\x82, pisa\xc5\x82, wyk\xc5\x82ada\xc5\x82, komentowa\xc5\x82 Pismo \xc5\x9awi\xc4\x99te, a tak\xc5\xbce oddawa\xc5\x82 si\xc4\x99 dzie\xc5\x82om mi\xc5\x82osierdzia. Cz\xc4\x99sto pomaga\xc5\x82o mu w pisaniu a\xc5\xbc siedmiu kopist\xc3\xb3w naraz. By\xc5\x82 znany ze swej solidno\xc5\x9bci, sumienno\xc5\x9bci i pracowito\xc5\x9bci. Ze wzgl\xc4\x99du na skuteczno\xc5\x9b\xc4\x87 swojej argumentacji zyska\xc5\x82 przydomek \xe2\x80\x9eStalowy\xe2\x80\x9d. Dzie\xc5\x82a Orygenesa by\xc5\x82y tak liczne, \xc5\xbce Hieronim pyta\xc5\x82: \xe2\x80\x9eKto z nas przeczyta tyle, ile on napisa\xc5\x82?\xe2\x80\x9d. Jednak jedynie cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 jego tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 do dzisiaj i to przewa\xc5\xbcnie w przek\xc5\x82adach \xc5\x82aci\xc5\x84skich Rufina i Hieronima. Orygenes, podejmuj\xc4\x85c polemik\xc4\x99 z jakim\xc5\x9b autorem, poddawa\xc5\x82 jego wypowiedzi szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owej egzegezie; st\xc4\x85d w jego pismach znajdywa\xc5\x82y si\xc4\x99 obszerne cytaty z tekst\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rymi polemizowa\xc5\x82, dzi\xc4\x99ki czemu np. w dziele Contra Celsum zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 ogromne fragmenty pism Celsusa._NEWLINE_Umys\xc5\x82owo\xc5\x9b\xc4\x87 Orygenesa nie rozwija\xc5\x82a si\xc4\x99 w pr\xc3\xb3\xc5\xbcni, lecz w \xc5\x9bwiecie rozwini\xc4\x99tych i do dzi\xc5\x9b powa\xc5\xbcanych system\xc3\xb3w filozoficznych i religijnych, wobec kt\xc3\xb3rych musia\xc5\x82a si\xc4\x99 opowiedzie\xc4\x87, nawet nie po to, by si\xc4\x99 osta\xc4\x87, ale przede wszystkim w celu przyci\xc4\x85gni\xc4\x99cia do siebie umys\xc5\x82\xc3\xb3w nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do \xc3\xb3wczesnej arystokracji ducha. Proces polegaj\xc4\x85cy na usystematyzowaniu, a tak\xc5\xbce na ci\xc4\x85g\xc5\x82ym budowaniu chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej my\xc5\x9bli religijnej i filozoficznej, b\xc4\x99d\xc4\x85cej w pierwotnym Ko\xc5\x9bciele najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej nauk\xc4\x85 moraln\xc4\x85, znalaz\xc5\x82 sw\xc3\xb3j wyraz w pracy rozpocz\xc4\x99tej przez Klemensa Aleksandryjskiego, a zwie\xc5\x84czonej przez Orygenesa, okre\xc5\x9blanego mianem pierwszego uczonego w \xc5\x82onie Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. Jego uprawianie teologii odr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc5\x82o si\xc4\x99 od tego, jak rozumiano refleksj\xc4\x99 wiary w Ko\xc5\x9bciele zachodnim, \xc5\x82aci\xc5\x84skim. Gdy greccy teologowie na Wschodzie bardziej oddawali si\xc4\x99 refleksji spekulatywnej, filozoficznej, szanuj\xc4\x85c dzie\xc5\x82a filozof\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rymi jednak tak\xc5\xbce polemizowali \xe2\x80\x93 \xc3\xb3wcze\xc5\x9bni autorzy \xc5\x82aci\xc5\x84scy w Ko\xc5\x9bciele zachodnim byli bardziej pow\xc5\x9bci\xc4\x85gliwi wobec filozofii._NEWLINE_Orygenes przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do rozwoju wielu temat\xc3\xb3w teologicznych. Jednym z nich by\xc5\x82a Mariologia, kt\xc3\xb3ra Orygenesowi zawdzi\xc4\x99cza wiele dobrych uj\xc4\x99\xc4\x87. Niekt\xc3\xb3re jednak musia\xc5\x82y zosta\xc4\x87 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej skorygowne. Jego wypowiedzi na temat dziewictwa Marii, jej Bo\xc5\xbcego Macierzy\xc5\x84stwa itp. s\xc4\x85 rozrzucone w\xc5\x9br\xc3\xb3d jego r\xc3\xb3\xc5\xbcnych dzie\xc5\x82 egzegetycznych. Szczeg\xc3\xb3lnie wiele Orygenes m\xc3\xb3wi\xc5\x82 o Marii w Homiliach o Ewangelii \xc5\x9bw. \xc5\x81ukasza.\n_START_SECTION_\nTeolog \xc2\xabgnozy chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej\xc2\xbb\n_START_PARAGRAPH_\nKlemens Aleksandryjski (150\xe2\x80\x93215) i Orygenes \xe2\x80\x93 inaczej ni\xc5\xbc np. Ireneusz z Lyonu i Tertulian \xe2\x80\x93 rozr\xc3\xb3\xc5\xbcniali w\xc5\x9br\xc3\xb3d chrze\xc5\x9bcijan dwie grupy: wiernych zadowalaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 prostymi prawdami wiary, pozostaj\xc4\x85cych w swoich r\xc3\xb3\xc5\xbcnych mniejszych lub wi\xc4\x99kszych grzesznych przyzwyczajeniach oraz wiernych duchowych, mistyk\xc3\xb3w i \xc5\x9bwi\xc4\x99tych, o\xc5\x9bwiecanych \xc5\x9bwiat\xc5\x82em Chrystusa, kt\xc3\xb3re wlewa w ich dusze g\xc5\x82\xc4\x99bsz\xc4\x85 wiedz\xc4\x99 i m\xc4\x85dro\xc5\x9b\xc4\x87 Bo\xc5\xbc\xc4\x85. Wed\xc5\x82ug Orygenesa tylko ci ostatni mog\xc4\x85 by\xc4\x87 uwa\xc5\xbcani za Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Bo\xc5\xbcy, podczas gdy ci pierwsi s\xc4\x85 jedynie tymi, kt\xc3\xb3rzy wzywaj\xc4\x85 imienia Boga. St\xc4\x85d podej\xc5\x9bcie Orygenesa do teologii nazywane jest czasem \xc2\xabgnoz\xc4\x85 chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84sk\xc4\x85\xc2\xbb \xe2\x80\x93 mimo i\xc5\xbc z pr\xc4\x85dami synkretycznej, ezoterycznej gnozy ten typ uprawiania teologii \xc5\x82\xc4\x85czy jedynie nazwa. Podzia\xc5\x82 wiernych pozostanie tak\xc5\xbce w niebie, podczas gdy nieo\xc5\x9bwieceni zostan\xc4\x85 po prostu zbawieni, duchowi wierni otrzymaj\xc4\x85 ponadto wieniec chwa\xc5\x82y. Do grupy nieo\xc5\x9bwieconych wewn\xc4\x99trznie Orygenes zalicza\xc5\x82 tak\xc5\xbce osoby, kt\xc3\xb3re zostawszy wdowami lub wdowcami nie potrafi\xc5\x82y \xc5\xbcy\xc4\x87 w ewangelicznej pow\xc5\x9bci\xc4\x85gliwo\xc5\x9bci i wst\xc4\x99powa\xc5\x82y ponownie w zwi\xc4\x85zek ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84ski. Drugi zwi\xc4\x85zek nie jest bowiem zgodny z natur\xc4\x85 Adama, pierwszego cz\xc5\x82owieka. Nie m\xc3\xb3g\xc5\x82by on powiedzie\xc4\x87 o drugiej \xc5\xbconie: Ta dopiero jest ko\xc5\x9bci\xc4\x85 z moich ko\xc5\x9bci i cia\xc5\x82em z mego cia\xc5\x82a! (Rdz 2,23). R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Abraham i Jakub, mimo i\xc5\xbc mieli wi\xc4\x99cej \xc5\xbcon, do grobu z\xc5\x82o\xc5\xbceni zostali jedynie z pierwszymi \xc5\xbconami. Orygenes nie szed\xc5\x82 tak daleko, jak Tertulian, kt\xc3\xb3ry w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce ponowne ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo os\xc3\xb3b owdowia\xc5\x82ych jest cudzo\xc5\x82\xc3\xb3stwem, s\xc4\x85dzi\xc5\x82 jednak, \xc5\xbce Chrystus nie zaliczy ich w niebie do zgromadzenia nowo narodzonych i Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a nieskalanych, lecz jedynie zbawi ich w swoim Imieniu.\n_START_SECTION_\nKontrowersje wobec nauczania Orygenesa\n_START_PARAGRAPH_\nFakt pojawienia si\xc4\x99 licznych g\xc5\x82os\xc3\xb3w podaj\xc4\x85cych w w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9b\xc4\x87 ortodoksj\xc4\x99 niekt\xc3\xb3rych wypowiedzi Orygenesa \xe2\x80\x93 zw\xc5\x82aszcza teorii preegzystencji dusz \xe2\x80\x93 nie umniejsza donios\xc5\x82o\xc5\x9bci jego pism. Orygenesa krytykowa\xc5\x82 m.in. Metody z Olimpu (zm. 311) i Epifaniusz z Salaminy (315\xe2\x80\x93403). Kontrowersje obejmowa\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jego pogl\xc4\x85dy na relacje Syna i Ojca. Wed\xc5\x82ug Focjusza Orygenes ogromnie blu\xc5\xbani, twierdz\xc4\x85c, \xc5\xbce Syn zosta\xc5\x82 stworzony przez Ojca. Zastrze\xc5\xbcenie krytyk\xc3\xb3w budzi\xc5\x82a czasem sama erudycja Aleksandryjczyka, jego nacisk na poznanie rozumowe \xe2\x80\x93 Ireneusz np. wskazywa\xc5\x82 na niebezpiecze\xc5\x84stwo rozumowania, kt\xc3\xb3re za wszelk\xc4\x85 cen\xc4\x99 mia\xc5\x82o rozstrzyga\xc4\x87 to, czego nie rozstrzygn\xc4\x99\xc5\x82a Ewangelia. Bronili Orygenesa i przechowywali jego pisma Pamfil z Cezarei (zm. 309) oraz Euzebiusz z Cezarei. Napisali te\xc5\xbc Obron\xc4\x99 Orygenesa, z kt\xc3\xb3rej zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 jedynie I ksi\xc4\x99ga w t\xc5\x82umaczeniu Rufina (PG 17, 541-616). Wspomina o niej Sokrates Scholastyk w swej Historii Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a III,7. By\xc5\x82 to okres, kiedy wiele dogmat\xc3\xb3w nie zosta\xc5\x82o jeszcze sformu\xc5\x82owanych przez Magisterium; dokonano tego p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, na wielkich soborach. Niekt\xc3\xb3re pogl\xc4\x85dy Orygenesa, na czele z teori\xc4\x85 preegzystencji dusz, zosta\xc5\x82y pot\xc4\x99pione w VI wieku na Soborze Konstantynopolskim II za rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Justyniana.\n_START_SECTION_\nPolska bibliografia przek\xc5\x82ad\xc3\xb3w do 2003\n_START_PARAGRAPH_\nKompletna bibliografia przek\xc5\x82ad\xc3\xb3w dzie\xc5\x82 Orygenesa na j\xc4\x99zyk polski z lat 1901-2003, oprac. Wojciech Stawiszy\xc5\x84ski [w:] Henri Crouzel, Orygenes, Krak\xc3\xb3w: Homini, 2004, s. 341-378.'