b'\n_START_ARTICLE_\nDolina Szeroka Jaworzy\xc5\x84ska\n_START_SECTION_\nWody\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnym ciekiem wodnym doliny jest Szeroki Potok (\xc5\xa0irok\xc3\xbd potok), wpadaj\xc4\x85cy do Jaworowego Potoku (Javorinka) powy\xc5\xbcej Jaworzyny Tatrza\xc5\x84skiej (Tatransk\xc3\xa1 Javorina). Zasilaj\xc4\x85 go wody trzech wywierzysk o wsp\xc3\xb3lnej nazwie Wywiery (Vyvieranie) po\xc5\x82o\xc5\xbconych w \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci doliny na wysoko\xc5\x9bci nieco ponad 1150\xc2\xa0m. Do Szerokiego Potoku dop\xc5\x82ywaj\xc4\x85 ni\xc5\xbcej Nied\xc5\xbawiedzia Woda i Pitoniakowa Woda. G\xc3\xb3rne cz\xc4\x99\xc5\x9bci doliny (Dolina Wy\xc5\xbcnia Szeroka, Dolina \xc5\x9awistowa Jaworzy\xc5\x84ska) odwadniane s\xc4\x85 podziemnie, na powierzchni nie p\xc5\x82yn\xc4\x85 \xc5\xbcadne potoki. Opr\xc3\xb3cz Wywier\xc3\xb3w, inne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a w dolinie to Ciche \xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82o (\xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82o Kolbenheyera, Kolbenheyerov prame\xc5\x88, 1770\xc2\xa0m) powy\xc5\xbcej Cichego Stawu oraz nienazwane przy g\xc3\xb3rnym ko\xc5\x84cu Suchej Polany. Ich wody po kr\xc3\xb3tkim pobycie na powierzchni ponownie wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85 w pod\xc5\x82o\xc5\xbce._NEWLINE_W Dolinie Wy\xc5\xbcniej Szerokiej znajduje si\xc4\x99 niewielki (0,05\xc2\xa0ha) Cichy Staw (Tich\xc3\xa9 pleso), po\xc5\x82o\xc5\xbcony na wysoko\xc5\x9bci ok. 1745\xc2\xa0m i stanowi\xc4\x85cy rzadki przyk\xc5\x82ad jeziora krasowego (w Tatrach prawie wszystkie pozosta\xc5\x82e stawy to jeziora polodowcowe). Oko\xc5\x82o 140\xc2\xa0m na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny zach\xc3\xb3d znajduje si\xc4\x99 mniejszy, niekiedy wysychaj\xc4\x85cy stawek \xe2\x80\x93 Ciche Oko (Mal\xc3\xa9 Tich\xc3\xa9 pleso).\n_START_SECTION_\nGeologia i przyroda\n_START_PARAGRAPH_\nPrzewa\xc5\xbcaj\xc4\x85ca cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 doliny utworzy\xc5\x82a si\xc4\x99 w ska\xc5\x82ach osadowych wieku mezozoicznego (wapieniach, dolomitach, piaskowcach, \xc5\x82upkach i marglach), nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do serii reglowej dolnej (na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od linii Prze\xc5\x82\xc4\x99cz pod Zadni\xc4\x85 Kop\xc4\x85 \xe2\x80\x93 Sucha Prze\xc5\x82\xc4\x99cz Jaworowa) i serii wierchowej (p\xc5\x82aszczowina Szerokiej Jaworzy\xc5\x84skiej \xe2\x80\x93 na po\xc5\x82udnie od tej linii). W obr\xc4\x99bie p\xc5\x82aszczowiny Szerokiej Jaworzy\xc5\x84skiej wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc granity i granodioryty tworz\xc4\x85ce czapk\xc4\x99 krystaliczn\xc4\x85 \xe2\x80\x93 obszar ska\xc5\x82 krystalicznych oderwanych od trzonu krystalicznego. Buduj\xc4\x85 one grzbiet zamykaj\xc4\x85cy od po\xc5\x82udnia Dolin\xc4\x99 Szerok\xc4\x85, pocz\xc4\x85wszy od Spismicha\xc5\x82owej Czuby, przez szczyt Szerokiej Jaworzy\xc5\x84skiej, \xc5\x9awistowy Kopiniak, \xc5\x9awistow\xc4\x85 G\xc3\xb3r\xc4\x99 po Murowany Koszar. Z granitoid\xc3\xb3w zbudowane s\xc4\x85 g\xc3\xb3rne cz\xc4\x99\xc5\x9bci zboczy wymienionych wierzcho\xc5\x82k\xc3\xb3w, a tak\xc5\xbce oddzielony od nich, niewielki obszar p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnich zboczy Horwackiego Wierchu, \xc5\x82\xc4\x85cznie z jego wierzcho\xc5\x82kiem._NEWLINE_W dolinie mo\xc5\xbcna spotka\xc4\x87 r\xc3\xb3\xc5\xbcne formy rze\xc5\xbaby krasowej, m.in. jaskinie, wywierzyska, leje krasowe, \xc5\xbc\xc5\x82obki i \xc5\xbcebra krasowe. Znane od dawna s\xc4\x85 Jaskinia Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82ek i Cicha Dziura (Sne\xc5\xben\xc3\xa1 jasky\xc5\x88a) w Dolinie Wy\xc5\xbcniej Szerokiej oraz Jaskinia \xc5\x9awistowa Wy\xc5\xbcnia i Ni\xc5\xbcnia w Dolinie \xc5\x9awistowej Jaworzy\xc5\x84skiej._NEWLINE_Ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 uk\xc5\x82ada si\xc4\x99 w typowy dla Tatr, pi\xc4\x99trowy spos\xc3\xb3b, si\xc4\x99gaj\xc4\x85c pi\xc4\x99tra halnego. Drzewostany w dolinie s\xc4\x85 miejscami przerzedzone wskutek dzia\xc5\x82ania wiatr\xc3\xb3w halnych i gradacji kornika drukarza. W\xc5\x9br\xc3\xb3d las\xc3\xb3w znajduje si\xc4\x99 ponadto kilka polan: Kubalowa Polana (Kubalova po\xc4\xbeana), Micha\xc5\x82czyna Polana (Michal\xc4\x8dina po\xc4\xbeana), Sucha Polana (Such\xc3\xa1 po\xc4\xbeana) i Szeroka Polana (\xc5\xa0irok\xc3\xa1 po\xc4\xbeana). Szczeg\xc3\xb3lnie ta ostatnia na przestrzeni kilkudziesi\xc4\x99ciu lat wyra\xc5\xbanie zmniejszy\xc5\x82a swoj\xc4\x85 powierzchni\xc4\x99, zarastaj\xc4\x85c \xc5\x9bwierkami._NEWLINE_Dolina prawie w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci znajduje si\xc4\x99 na terenie \xc5\x9bcis\xc5\x82ego rezerwatu przyrody \xe2\x80\x9eBielovodsk\xc3\xa1 dolina\xe2\x80\x9d i nie przebiega przez ni\xc4\x85 \xc5\xbcaden szlak turystyczny. Ca\xc5\x82a Dolina Szeroka wy\xc5\x82\xc4\x85czona jest z dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci turystycznej i taternickiej, co oznacza, \xc5\xbce nielegalne jest jej zwiedzanie nawet w towarzystwie przewodnika tatrza\xc5\x84skiego.\n_START_SECTION_\nHistoria i nazewnictwo\n_START_PARAGRAPH_\nDolina Szeroka by\xc5\x82a przez kilka wiek\xc3\xb3w u\xc5\xbcytkowana pastersko, przewa\xc5\xbcnie przez g\xc3\xb3rali z Jurgowa i Czarnej G\xc3\xb3ry. Pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 po pasterstwie s\xc4\x85 obecnie istniej\xc4\x85ce polany, a tak\xc5\xbce nadal wyra\xc5\xbanie zmniejszony area\xc5\x82 kosodrzewiny w stosunku do stanu pierwotnego (pomimo trwaj\xc4\x85cej ju\xc5\xbc kilkadziesi\xc4\x85t lat ochrony rezerwatowej). Na wszystkich wa\xc5\xbcniejszych polanach sta\xc5\x82y niegdy\xc5\x9b budynki pasterskie. W Dolinie \xc5\x9awistowej Jaworzy\xc5\x84skiej wydobywano rudy \xc5\xbcelaza, przetapiane nast\xc4\x99pnie w hutach w Jaworzynie Tatrza\xc5\x84skiej. Dzia\xc5\x82a\xc5\x82y one od 1759 do 1873 roku. Dla usprawnienia wywozu urobku wybudowano do Doliny \xc5\x9awistowej drog\xc4\x99 (powy\xc5\xbcej Wywier\xc3\xb3w obecnie zarastaj\xc4\x85c\xc4\x85). W latach 1879\xe2\x80\x931926 w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem d\xc3\xb3br jaworzy\xc5\x84skich, w tym Doliny Szerokiej, by\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Christian Hohenlohe. Utworzy\xc5\x82 on w Tatrach wielki zwierzyniec, ogrodzony p\xc5\x82otem, w kt\xc3\xb3rym intensywnie polowa\xc5\x82 na rodzime i sztucznie introdukowane gatunki. R\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie mocno ograniczy\xc5\x82 on pasterstwo i turystyk\xc4\x99 w swoich dobrach. Wybudowane w czasach Hohenlohego solidne \xc5\x9bcie\xc5\xbcki my\xc5\x9bliwskie przetrwa\xc5\x82y w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci w dobrym stanie i s\xc4\x85 nadal czytelne w terenie. Przez okres 9 miesi\xc4\x99cy przed wybuchem II wojny \xc5\x9bwiatowej Dolina Szeroka nale\xc5\xbca\xc5\x82a do II RP. Wysuni\xc4\x99ty zosta\xc5\x82 wtedy przez Aleksandra Bobkowskiego projekt budowy schroniska narciarskiego pod szczytem Szerokiej Jaworzy\xc5\x84skiej. Od 1949 roku dolina obj\xc4\x99ta jest ochron\xc4\x85 przez Tatrza\xc5\x84ski Park Narodowy (Tatransk\xc3\xbd narodn\xc3\xbd park, TANAP). Na Kubalowej Polanie (blisko wylotu doliny) stoi le\xc5\x9bnicz\xc3\xb3wka, a do Wywier\xc3\xb3w prowadzi szeroka droga, z kt\xc3\xb3rej korzystaj\xc4\x85 pojazdy pracownik\xc3\xb3w parku._NEWLINE_Ruch turystyczny by\xc5\x82 zawsze niewielki \xe2\x80\x93 jedynym wa\xc5\xbcniejszym celem turyst\xc3\xb3w na tym obszarze by\xc5\x82a Szeroka Jaworzy\xc5\x84ska. Dodatkowo rozwojowi turystyki nie sprzyja\xc5\x82y zakazy wprowadzone przez Hohenlohego, a obecnie \xe2\x80\x93 obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85ce przepisy TANAP-u._NEWLINE_Nazwa doliny pochodzi od wznosz\xc4\x85cej si\xc4\x99 nad ni\xc4\x85 Szerokiej Jaworzy\xc5\x84skiej, a wi\xc4\x99c w konsekwencji od szerokiego, g\xc3\xb3rnego pi\xc4\x99tra Doliny Wy\xc5\xbcniej Szerokiej, kt\xc3\xb3re jest dobrze widoczne z wielu miejsc po p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej stronie Tatr. W XVIII wieku u\xc5\xbcywano nazwy Dolina Cicha. Jej pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 s\xc4\x85 nazwy staw\xc3\xb3w w dolinie i obiekt\xc3\xb3w w ich pobli\xc5\xbcu. Odzwierciedlaj\xc4\x85 one brak ciek\xc3\xb3w wodnych w g\xc3\xb3rnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci doliny, co skutkuje cisz\xc4\x85 w por\xc3\xb3wnaniu do szumu wype\xc5\x82niaj\xc4\x85cego doliny odwadniane powierzchniowo.'