b'\n_START_ARTICLE_\nGeniusz (cz\xc5\x82owiek wybitny)\n_START_SECTION_\nGeneza i rozw\xc3\xb3j poj\xc4\x99cia (od XVI do XVIII wieku)\n_START_PARAGRAPH_\nPoj\xc4\x99cie geniuszu pochodzi z aparatu terminologicznego retoryki klasycznej, a jego wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne znaczenie zacz\xc4\x99\xc5\x82o kszta\xc5\x82towa\xc4\x87 si\xc4\x99 w wieku XVI, na gruncie humanizmu renesansowego. Pocz\xc4\x85tkowo bliskim odpowiednikiem "geniuszu" by\xc5\x82 retoryczny termin inventio, funkcjonuj\xc4\x85cy szeroko a\xc5\xbc do XVIII wieku. S\xc5\x82owo "geniusz" (\xc5\x82ac. genius lub ingenium \xe2\x80\x93 przy czym termin ingenium przybiera\xc5\x82 odcie\xc5\x84 znaczeniowy "tw\xc3\xb3rczej inteligencji", termin genius ma konotacje zwi\xc4\x85zane ze \xc5\x9bwiatem duchowym czy nawet okultystyczne) zacz\xc4\x99\xc5\x82o zast\xc4\x99powa\xc4\x87 inventio w renesansowych W\xc5\x82oszech, o czym \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 w\xc5\x82oskie odpowiedniki s\xc5\x82\xc3\xb3w \xc5\x82aci\xc5\x84skich (genio i ingegno). Pocz\xc4\x85tkowo, zgodnie ze znaczeniem inventio w retoryce, pod poj\xc4\x99ciem geniuszu nie rozumiano niczego irracjonalnego i nadnaturalnego. Stopniowo jednak, pod (obecnym zw\xc5\x82aszcza w poetyce) wp\xc5\x82ywem Plato\xc5\x84skiej koncepcji furor poeticus i rozwoju neoplatonizmu we w\xc5\x82oskiej filozofii renesansowej, zacz\xc4\x99to postrzega\xc4\x87 geniusza jako osob\xc4\x99 dotkni\xc4\x99t\xc4\x85 "boskim sza\xc5\x82em", kt\xc3\xb3rej nadzwyczajne zdolno\xc5\x9bci nie maj\xc4\x85 charakteru naturalnego, ale kt\xc3\xb3re maj\xc4\x85 charakter nadludzki i opieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 na niedyskursywnych formach poznania. Geniusz zacz\xc4\x85\xc5\x82 by\xc4\x87 rozumiany jako zesp\xc3\xb3\xc5\x82 zdolno\xc5\x9bci raczej wrodzonych ni\xc5\xbc mo\xc5\xbcliwych do osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia przez systematyczn\xc4\x85 prac\xc4\x99, co przetrwa\xc5\x82o w rozumieniu tego terminu do dzi\xc5\x9b - zdolno\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3re rozwija si\xc4\x99 \xc5\x9bwiadomie i wk\xc5\x82adaj\xc4\x85c w ten rozw\xc3\xb3j znaczny wysi\xc5\x82ek, okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 raczej jako "talent". Popularne w filozofii renesansowej sta\xc5\x82o si\xc4\x99 te\xc5\xbc zestawienie twor\xc3\xb3w ludzkich z tworami boskimi - artysta by\xc5\x82 rozumiany jako tw\xc3\xb3rca na wz\xc3\xb3r Demiurga z Plato\xc5\x84skiego Timajosa. Nie bez znaczenia dla kszta\xc5\x82towania si\xc4\x99 poj\xc4\x99cia by\xc5\x82 tak\xc5\xbce inny Plato\xc5\x84ski motyw, nawiedzaj\xc4\x85cy Sokratesa dajmonion, oraz popularny w okresie renesansu okultyzm i astrologia, sugeruj\xc4\x85ce sta\xc5\x82y i specjalny zwi\xc4\x85zek niekt\xc3\xb3rych, wybranych os\xc3\xb3b ze \xc5\x9bwiatem duchowym._NEWLINE_Drugim istotnym momentem w kszta\xc5\x82towaniu si\xc4\x99 wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnego znaczenia terminu "geniusz" by\xc5\x82a filozofia Immanuela Kanta. Kant zdefiniowa\xc5\x82 poj\xc4\x99cie geniusza w Krytyce w\xc5\x82adzy s\xc4\x85dzenia.\n_START_SECTION_\nW psychologii i filozofii nauki\n_START_PARAGRAPH_\nZdaniem filozofa nauki Thomasa Kuhna post\xc4\x99p w nauce odbywa si\xc4\x99 dzi\xc4\x99ki geniuszom, kt\xc3\xb3rzy dokonuj\xc4\x85 rewolucji naukowych, wprowadzaj\xc4\x85c nowy, lepszy paradygmat w miejsce starego, mniej adekwatnego. Klasycznym przyk\xc5\x82adem geniusza jest Miko\xc5\x82aj Kopernik, kt\xc3\xb3ry dokona\xc5\x82 rewolucji naukowej, zmieniaj\xc4\x85c paradygmat geocentryczny na heliocentryczny._NEWLINE_Zjawisko geniuszu jest przedmiotem bada\xc5\x84 psycholog\xc3\xb3w. Jak twierdzi Micha\xc5\x82 Chruszczewski, pracownik naukowy Wydzia\xc5\x82u Psychologii UW, osoby o wyj\xc4\x85tkowych zdolno\xc5\x9bciach intelektualnych mog\xc4\x85 posiada\xc4\x87 odmienny spos\xc3\xb3b przetwarzania informacji w m\xc3\xb3zgu, kt\xc3\xb3ry sprawia, \xc5\xbce odbywa si\xc4\x99 ono nie tylko szybciej, ale tak\xc5\xbce wydajniej. Oznacza to, \xc5\xbce geniusze szybciej ni\xc5\xbc przeci\xc4\x99tni ludzie rozwi\xc4\x85zuj\xc4\x85 zadania i jednocze\xc5\x9bnie rozwi\xc4\x85zywanie zada\xc5\x84 wymaga od ich m\xc3\xb3zgu mniejszych nak\xc5\x82ad\xc3\xb3w energetycznych, przez co wolniej si\xc4\x99 m\xc4\x99cz\xc4\x85._NEWLINE_Nie istniej\xc4\x85 jednoznaczne ustalenia na gruncie psychologii, jaki iloraz inteligencji stanowi granic\xc4\x99 geniuszu, jednak najbardziej rozpowszechnione przekonanie m\xc3\xb3wi o punkcie oko\xc5\x82o trzeciego odchylenia standardowego od \xc5\x9bredniej (140)._NEWLINE_Antytez\xc4\x85 geniuszu jest ignorancja \xe2\x80\x93 niedostatek wiedzy og\xc3\xb3lnej i fachowej, niezb\xc4\x99dnej do tw\xc3\xb3rczego zdobywania nowych element\xc3\xb3w wiedzy naukowej. Naukowiec musi na bie\xc5\xbc\xc4\x85co zna\xc4\x87 stan wiedzy. Szczeg\xc3\xb3lnie ra\xc5\xbc\xc4\x85ca jest ta nieznajomo\xc5\x9b\xc4\x87, kt\xc3\xb3ra prowadzi do podtrzymywania przestarza\xc5\x82ych poj\xc4\x99\xc4\x87, hipotez lub teorii, stawiania i uzasadniania b\xc5\x82\xc4\x99dnych problem\xc3\xb3w, pos\xc5\x82ugiwania si\xc4\x99 nieaktualnymi metodami roboczymi.'