b'\n_START_ARTICLE_\nArgumentacja\n_START_PARAGRAPH_\nArgumentacja lub argumentowanie, dowodzenie (\xc5\x82ac.\xc2\xa0argumentatio, probatio; stgr.\xc2\xa0\xe1\xbc\x80\xcf\x80\xcf\x8c\xce\xb4\xce\xb5\xce\xb9\xce\xbe\xce\xb9\xcf\x82, \xcf\x80\xce\xaf\xcf\x83\xcf\x84\xce\xb9\xcf\x82) \xe2\x80\x93 trzecia, g\xc5\x82\xc3\xb3wna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wypowiedzi, kt\xc3\xb3rej zadaniem jest przedstawienie tezy g\xc5\x82oszonej przez autora oraz udowodnienie jej za pomoc\xc4\x85 argument\xc3\xb3w. Teori\xc4\x85 argumentacji zajmuje si\xc4\x99 retoryka._NEWLINE_Celem argumentacji nie jest udowodnienie obiektywnej prawdy naukowej lub logicznej, w kategoriach prawdy i fa\xc5\x82szu, lecz consensus (\xe2\x80\x9ezgoda\xe2\x80\x9d). Consensus ten polega na przekonaniu odbiorc\xc3\xb3w do udowadnianej tezy, czyli przyj\xc4\x99ciu przez nich stanowiska, pogl\xc4\x85du, czy opinii g\xc5\x82oszonych przez autora. Za klasyczny model dowodzenia uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 tak zwan\xc4\x85 cycero\xc5\x84sk\xc4\x85, perswazyjn\xc4\x85 teori\xc4\x99 argumentacji, kt\xc3\xb3rej r\xc3\xb3\xc5\xbcne elementy s\xc4\x85 sk\xc5\x82adnikami retoryki, logiki, dialektyki, erystyki i topiki. Teoria ta dopuszcza stosowanie argumentacji nieartystycznej i artystycznej._NEWLINE_Argumenty u\xc5\xbcywane podczas dowodzenia dzieli si\xc4\x99 na znaki, sylogizmy, entymematy, sentencje i exempla. Argumenty te odnajduje si\xc4\x99 w tak zwanych loci argumentorum, czyli miejscach dowodowych. Szczeg\xc3\xb3lnym przypadkiem miejsc dowodowych s\xc4\x85 miejsca wsp\xc3\xb3lne (loci communes), czyli toposy \xe2\x80\x93 argumenty opieraj\xc4\x85ce swoj\xc4\x85 moc dowodow\xc4\x85 na przekonaniach wsp\xc3\xb3lnoty, dla kt\xc3\xb3rej w\xc5\x82a\xc5\x9bciwy jest spos\xc3\xb3b my\xc5\x9blenia, m\xc3\xb3wienia czy pisania uznaj\xc4\x85cy pewne s\xc4\x85dy i warto\xc5\x9bci za prawdziwe. Argumentacj\xc4\x99 mo\xc5\xbcna skomponowa\xc4\x87 wed\xc5\x82ug wagi argument\xc3\xb3w w uk\xc5\x82adzie ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w przyczynowych lub skutkowych, albo wed\xc5\x82ug si\xc5\x82y perswazyjnej argument\xc3\xb3w w porz\xc4\x85dku wzrastaj\xc4\x85cym, opadaj\xc4\x85cym, liniowym lub nestoria\xc5\x84skim.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPodstawy nauki o dowodzeniu sformu\xc5\x82owa\xc5\x82 w IV wieku przed Chrystusem Arystoteles. W swoich Analitykach przeanalizowa\xc5\x82 argumentacj\xc4\x99 retoryczn\xc4\x85 z sylogizm\xc3\xb3w. W Topikach om\xc3\xb3wi\xc5\x82 argumentacj\xc4\x99 z exempl\xc3\xb3w i sentencji. W traktacie O dowodach sofistycznych przedstawi\xc5\x82 szczeg\xc3\xb3\xc5\x82ow\xc4\x85 analiz\xc4\x99 entymemat\xc3\xb3w. W Retoryce podj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 pierwszej pr\xc3\xb3by ca\xc5\x82o\xc5\x9bciowej systematyki argument\xc3\xb3w retorycznych i ich szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owego om\xc3\xb3wienia, zwracaj\xc4\x85c szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 uwag\xc4\x99 na struktur\xc4\x99 logiczn\xc4\x85 dowod\xc3\xb3w._NEWLINE_Systematyka zaproponowana przez Arystotelesa spotka\xc5\x82a si\xc4\x99 z r\xc3\xb3\xc5\xbcnego typu zarzutami. P\xc3\xb3\xc5\xbaniejsi teoretycy greccy dokonywali najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej najprzer\xc3\xb3\xc5\xbcniejszych kombinacji po\xc5\x82\xc4\x85cze\xc5\x84 argumentacji retorycznej z logiczn\xc4\x85. Podstaw\xc4\x85 tych rozwa\xc5\xbca\xc5\x84 by\xc5\x82 nie tyle charakter za\xc5\x82o\xc5\xbce\xc5\x84 metodologicznych, ile forma rozumowania._NEWLINE_Tw\xc3\xb3rc\xc4\x85 powszechnie przyj\xc4\x99tej w nast\xc4\x99pnych wiekach, w du\xc5\xbcej mierze obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cej tak\xc5\xbce wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie, nauki o dowodzeniu by\xc5\x82 w I wieku przed Chrystusem Cyceron. W podr\xc4\x99cznikach nazywano j\xc4\x85 cycero\xc5\x84sk\xc4\x85 teori\xc4\x85 argumentacji. By\xc5\x82a ona zbli\xc5\xbcona do systematyki Arystotelesa. Polega\xc5\x82a na po\xc5\x82\xc4\x85czeniu argumentacji logicznej i dialektycznej z argumentacj\xc4\x85 typowo retoryczn\xc4\x85 w ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, okre\xc5\x9blan\xc4\x85 terminami argumentacja ujmuj\xc4\x85ca lub argumentacja perswazyjna. Dla Cycerona bowiem podstaw\xc4\x85 rozwa\xc5\xbca\xc5\x84 na temat argumentacji nie by\xc5\x82a poprawno\xc5\x9b\xc4\x87 jej struktury logicznej, ale sprawno\xc5\x9b\xc4\x87 w osi\xc4\x85ganiu zamierzonego celu, czyli przekonania odbiorcy do udowadnianej tezy._NEWLINE_Rozwa\xc5\xbcania Cycerona na temat dowodzenia zosta\xc5\x82y rozproszone w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych jego pracach, przede wszystkim w O inwencji, O m\xc3\xb3wcy, Brutusie, M\xc3\xb3wcy, O najlepszym rodzaju m\xc3\xb3wc\xc3\xb3w oraz Podzia\xc5\x82ach retorycznych. Zadania zebrania tej nauki w ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, usystematyzowania jej i jasnego wy\xc5\x82o\xc5\xbcenia podj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 w drugiej po\xc5\x82owie I wieku po Chrystusie Kwintylian. Odpowiednie rozdzia\xc5\x82y w jego Kszta\xc5\x82ceniu m\xc3\xb3wcy przez wieki by\xc5\x82y uwa\xc5\xbcane \xe2\x80\x93 i przez wielu badaczy uwa\xc5\xbcane s\xc4\x85 nadal \xe2\x80\x93 za podstawowy podr\xc4\x99cznik po\xc5\x9bwi\xc4\x99cony teorii dowodzenia.\n_START_SECTION_\nArgumentacja jako cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wypowiedzi\n_START_PARAGRAPH_\nArgumentacja jest jedn\xc4\x85 z cz\xc4\x99\xc5\x9bci wypowiedzi. Klasyczne dzie\xc5\x82o retoryczne sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z pi\xc4\x99ciu cz\xc4\x99\xc5\x9bci: wst\xc4\x99pu (exordium), narracji (narratio), argumentacji (probatio), zbijania zarzut\xc3\xb3w (refutatio) i zako\xc5\x84czenia (conclusio). Dowodzenie jest fundamentem sztuki kompozycji retorycznej. Podporz\xc4\x85dkowane s\xc4\x85 jemu pozosta\xc5\x82e cz\xc4\x99\xc5\x9bci: przygotowuj\xc4\x85ce argumentacj\xc4\x99 (wst\xc4\x99p i narracja) oraz nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce po niej, rozwijaj\xc4\x85ce j\xc4\x85 (zbijanie zarzut\xc3\xb3w i zako\xc5\x84czenie)._NEWLINE_Cyceron w De inventione stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce dowodzenie jest tym, dzi\xc4\x99ki czemu \xe2\x80\x93 za pomoc\xc4\x85 argumentacji \xe2\x80\x93 wypowied\xc5\xba nadaje naszej sprawie wiarygodno\xc5\x9b\xc4\x87, powag\xc4\x99 i sta\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87. Argumentacja, jako cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wypowiedzi, opiera si\xc4\x99 przynajmniej na jednym argumencie, ale najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej na kilku. Kwintylian zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82: co odr\xc3\xb3\xc5\xbcnia dowodzenie od dowod\xc3\xb3w? To, \xc5\xbce argumenty s\xc4\x85 tym, dzi\xc4\x99ki czemu dana kwestia zostaje udowodniona, za\xc5\x9b dowodzenie jest w istocie cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 wypowiedzi, w kt\xc3\xb3rej same argumenty staj\xc4\x85 si\xc4\x99 jasne dzi\xc4\x99ki s\xc5\x82owom. Sam za\xc5\x9b argument zdefiniowa\xc5\x82 Kwintylian jako proces rozumowania, kt\xc3\xb3ry dostarcza dowod\xc3\xb3w i umo\xc5\xbcliwia wywnioskowanie jednej rzeczy z drugiej \xe2\x80\x93 potwierdzenie fakt\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 niepewne poprzez fakty, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 pewne.\n_START_SECTION_\nConsensus jako cel argumentacji\n_START_PARAGRAPH_\nZdaniem teoretyk\xc3\xb3w retoryki, gdyby regu\xc5\x82y logiki i wynikaj\xc4\x85ce z nich zasady post\xc4\x99powania by\xc5\x82y oczywiste i wszechobowi\xc4\x85zuj\xc4\x85ce, nie potrzeba by\xc5\x82oby rozstrzyga\xc4\x87 r\xc3\xb3\xc5\xbcnic opinii pomi\xc4\x99dzy lud\xc5\xbami \xe2\x80\x93 nie by\xc5\x82by konieczny sp\xc3\xb3r s\xc4\x85dowy, ideowy czy polityczny, nie trzeba by by\xc5\x82o utwierdzania odbiorc\xc3\xb3w w nawet ju\xc5\xbc podj\xc4\x99tych przekonaniach. Oznacza to, \xc5\xbce ludzie nie kieruj\xc4\x85 si\xc4\x99 w swoich przekonaniach i dzia\xc5\x82aniach jedynie logik\xc4\x85 a argumentacja nie mo\xc5\xbce opiera\xc4\x87 si\xc4\x99 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na regu\xc5\x82ach poprawnego wnioskowania, bowiem jej celem nie jest prawda w sensie naukowym czy logicznym._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug Arystotelesa argumentacja retoryczna jest antystrof\xc4\x85 logiki \xe2\x80\x93 przeciwie\xc5\x84stwem bezosobowego poszukiwania prawdy naukowej. Jej celem nie jest poznanie obiektywnej prawdy, lecz consensus (\xe2\x80\x9ezgoda\xe2\x80\x9d). Consensus ten polega na przekonaniu odbiorc\xc3\xb3w do udowadnianej tezy, czyli przyj\xc4\x99ciu przez nich stanowiska, pogl\xc4\x85du, czy opinii g\xc5\x82oszonych przez autora._NEWLINE_Dowodzenie retoryczne r\xc3\xb3\xc5\xbcni si\xc4\x99 od logicznego tak\xc5\xbce dlatego, \xc5\xbce to drugie nie bierze pod uwag\xc4\x99 reakcji na argumenty i wnioski. Skoro celem autora wypowiedzi retorycznej jest przekonanie odbiorc\xc3\xb3w do w\xc5\x82asnych racji, argumenty winny by\xc4\x87 dostosowane nie tylko do przedmiotu sprawy, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci poznawczych, wiedzy og\xc3\xb3lnej i mentalno\xc5\x9bci s\xc5\x82uchaczy lub czytelnik\xc3\xb3w. W zwi\xc4\x85zku z tym dowodzenie zak\xc5\x82ada nawi\xc4\x85zanie i utrzymywanie kontaktu my\xc5\x9blowego \xe2\x80\x93 zamiar przekonania po stronie autora oraz zamiar s\xc5\x82uchania lub czytania po stronie odbiorc\xc3\xb3w, w kt\xc3\xb3rym obie strony d\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85 do consensusu._NEWLINE_Elementarn\xc4\x85 zasad\xc4\x85 dowodzenia jest odnajdywanie argument\xc3\xb3w, a nie ich wymy\xc5\x9blanie. Zasada ta oznacza, \xc5\xbce argumenty stanowi\xc4\x85 pewien akceptowalny przez autora i odbiorc\xc3\xb3w zbi\xc3\xb3r, oparty na consensusie, oraz \xc5\xbce istnieje wsp\xc3\xb3lnota, dla kt\xc3\xb3rej w\xc5\x82a\xc5\x9bciwy jest spos\xc3\xb3b my\xc5\x9blenia, m\xc3\xb3wienia czy pisania oparty na tym zbiorze. Czymkolwiek jest owa wsp\xc3\xb3lnota (np. wsp\xc3\xb3lnota narodowa, wsp\xc3\xb3lnota pa\xc5\x84stwowa, wsp\xc3\xb3lnota zawodowa, ludzi rozumnych, ludzi wykszta\xc5\x82conych, ludzi wolnych, wiernych itp.), jej istnienie stanowi podstaw\xc4\x99 porozumienia mi\xc4\x99dzy autorem a odbiorcami, niezale\xc5\xbcnego od zasad logiki.\n_START_SECTION_\nNotacja retoryczna\n_START_PARAGRAPH_\nW retoryce struktur\xc4\x99 wnioskowania zapisuje si\xc4\x99 inaczej ni\xc5\xbc w logice. Zapis ten wywodzi si\xc4\x99 z rozwa\xc5\xbca\xc5\x84 Arystotelesa, przystosowanych przez rzymskich retor\xc3\xb3w do j\xc4\x99zyka \xc5\x82aci\xc5\x84skiego.\n_START_SECTION_\nZapis\n_START_PARAGRAPH_\nSchemat wnioskowania retorycznego zapisuje si\xc4\x99 w kolumnie. W pierwszym rz\xc4\x99dzie znajduje si\xc4\x99 przes\xc5\x82anka wi\xc4\x99ksza, w drugim przes\xc5\x82anka mniejsza, a w trzecim wniosek. Wniosek oddziela si\xc4\x99 od przes\xc5\x82anek kresk\xc4\x85. Je\xc5\xbceli przes\xc5\x82anka mniejsza nie wyst\xc4\x99puje w dowodzeniu, pomija si\xc4\x99 j\xc4\x85. Zapis sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas z dw\xc3\xb3ch rz\xc4\x99d\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 przes\xc5\x82anki wi\xc4\x99kszej u g\xc3\xb3ry, oddzielonej kresk\xc4\x85 od wniosku na dole. Na przyk\xc5\x82ad zapis_NEWLINE_oznacza: je\xc5\xbceli podmiot wnioskowania zawiera si\xc4\x99 w przes\xc5\x82ance po\xc5\x9bredniej, a orzecznik wnioskowania zawiera si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w przes\xc5\x82ance po\xc5\x9bredniej, to mo\xc5\xbcemy pewnie orzeka\xc4\x87 o podmiocie wnioskowania.\n_START_SECTION_\nArgumentacja nieartystyczna\n_START_PARAGRAPH_\nTeoria dowodzenia dopuszcza stosowanie argumentacji nieartystycznej (genus inartificale), nazywanej niekiedy przez Cycerona argumentacj\xc4\x85 tward\xc4\x85. Obejmowa\xc5\x82a ona argumenty pochodz\xc4\x85ce z niekwestionowanych dowod\xc3\xb3w materialnych \xe2\x80\x93 na przyk\xc5\x82ad opinii powszechnej, dokument\xc3\xb3w, zezna\xc5\x84 wiarygodnych \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w, przysi\xc4\x85g, wyrok\xc3\xb3w s\xc4\x85dowych itp._NEWLINE_Istot\xc4\x85 dowod\xc3\xb3w materialnych, stosowanych w argumentacji nieartystycznej, by\xc5\x82o ich powszechne uznanie za wiarygodne przez wszystkich \xe2\x80\x93 retora, jego przeciwnik\xc3\xb3w oraz odbiorc\xc3\xb3w. W takim przypadku autor nie musia\xc5\x82 nikogo przekonywa\xc4\x87, powinien jedynie wyci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 z tych dowod\xc3\xb3w takie wnioski, kt\xc3\xb3re potwierdza\xc5\x82y udowadnian\xc4\x85 przez niego tez\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nArgumentacja artystyczna\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug zasad klasycznej retoryki, argumenty stosowane w dowodzeniu artystycznym (genus artificale) dzieli si\xc4\x99 na znaki, sylogizmy, entymematy, sentencje i exempla. Podzia\xc5\x82 ten przyjmowany by\xc5\x82 przez wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 teoretyk\xc3\xb3w retoryki. Niekt\xc3\xb3rzy uwa\xc5\xbcali znaki, sentencje i exempla za szczeg\xc3\xb3lne przypadki entymemat\xc3\xb3w lub sylogizm\xc3\xb3w. Analiz\xc4\x85 i klasyfikacj\xc4\x85 sylogizm\xc3\xb3w zajmuj\xc4\x85 si\xc4\x99 logika, dialektyka oraz erystyka, natomiast entymematy, sentencje oraz exempla analizuje i klasyfikuje topika._NEWLINE_Za argumenty maj\xc4\x85ce najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99 perswazji, uznawano przez wieku entymematy i exempla. Wed\xc5\x82ug opinii Arystotelesa: argumentowanie za pomoc\xc4\x85 exemplum najbardziej nadaje si\xc4\x99 do wypowiedzi politycznej; argumentowanie za\xc5\x9b za pomoc\xc4\x85 entymematu do wypowiedzi s\xc4\x85dowej. Wypowied\xc5\xba polityczna dotyczy bowiem przysz\xc5\x82ych wypadk\xc3\xb3w. Tote\xc5\xbc autor, chc\xc4\x85c poda\xc4\x87 ich przyk\xc5\x82ady, musi si\xc4\x99ga\xc4\x87 po zdarzenia minione. Wypowied\xc5\xba s\xc4\x85dowa zajmuje si\xc4\x99 tym, co obecnie jest prawd\xc4\x85, lub tym, co obecnie nie jest prawdziwe \xe2\x80\x93 a to \xc5\x82atwiej uzasadni\xc4\x87, gdy w gr\xc4\x99 wchodzi konieczno\xc5\x9b\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nZnaki\n_START_PARAGRAPH_\nZnak (signum) to dowodzenie, w kt\xc3\xb3rym wniosek  wysnuwa si\xc4\x99 tylko z jednej przes\xc5\x82anki  Nazwa pochodzi od znaku niesionego przez \xc5\xbco\xc5\x82nierza rzymskiego, z kt\xc3\xb3rego wnosi\xc5\x82o si\xc4\x99 o numerze czy nazwie legionu uczestnicz\xc4\x85cego w bitwie. Ten spos\xc3\xb3b argumentacji nazywany by\xc5\x82 te\xc5\xbc niekiedy \xc5\x9bladem (vestigum), gdy\xc5\xbc przyk\xc5\x82adem znaku s\xc4\x85 \xc5\x9blady st\xc3\xb3p, z kt\xc3\xb3rych dowodzimy, \xc5\xbce przez dane miejsce przeszed\xc5\x82 cz\xc5\x82owiek. Znaki dzielone s\xc4\x85 na konieczne (signa necessaria) i niekonieczne (signa non necessaria). Kryterium tego podzia\xc5\x82u jest stopie\xc5\x84 prawdopodobie\xc5\x84stwa wniosku wysuni\xc4\x99tego ze znaku.\n_START_SECTION_\nZnaki konieczne\n_START_PARAGRAPH_\nZnaki konieczne (signa necessaria) to takie, w kt\xc3\xb3rych z przes\xc5\x82anki wynika ca\xc5\x82kowita pewno\xc5\x9b\xc4\x87 wniosku. Ta kobieta jest w ci\xc4\x85\xc5\xbcy, odby\xc5\x82a wi\xc4\x99c stosunek p\xc5\x82ciowy z m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn\xc4\x85. Nasz kolega nie przyjdzie dzisiaj na zebranie, bo zmar\xc5\x82 przed tygodniem. Premiera nie by\xc5\x82o wczoraj rano zagranic\xc4\x85, przemawia\xc5\x82 w tym czasie przed krajowym parlamentem. Pada ulewny deszcz, wi\xc4\x99c ro\xc5\x9bliny zostan\xc4\x85 podlane. Tak wi\xc4\x99c w znaku koniecznym z podmiotu wnioskowania  bezpo\xc5\x9brednio wynika konieczny orzecznik .\n_START_SECTION_\nZnaki niekonieczne\n_START_PARAGRAPH_\nZnaki niekonieczne (signa non necessaria) to takie, w kt\xc3\xb3rych z przes\xc5\x82anki wynika niemal pewny wniosek. Inny wniosek jest mo\xc5\xbcliwy, ale wysoce nieprawdopodobny. Ta kobieta jest zap\xc5\x82akana i pobita, spotka\xc5\x82o wi\xc4\x99c j\xc4\x85 jakie\xc5\x9b nieszcz\xc4\x99\xc5\x9bcie. Niebo jest ca\xc5\x82e przykryte ciemnymi chmurami, wkr\xc3\xb3tce b\xc4\x99dzie pada\xc5\x82 deszcz. Partia maj\xc4\x85ca wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 w parlamencie z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82a przed miesi\xc4\x85cem projekt nowego prawa, zosta\xc5\x82 on zapewne uchwalony. Skoro \xc5\xbcyje, to kocha i nienawidzi. Tak wi\xc4\x99c, w znaku niekoniecznym z podmiotu wnioskowania  bezpo\xc5\x9brednio wynika prawdopodobny orzecznik .\n_START_SECTION_\nSi\xc5\x82a perswazyjna entymematu\n_START_PARAGRAPH_\nPodstawow\xc4\x85 zalet\xc4\x85 entymematu jest jego zwi\xc4\x99z\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, kt\xc3\xb3ra pozwala autorowi w jasny i przekonuj\xc4\x85cy spos\xc3\xb3b argumentowa\xc4\x87, zast\xc4\x99puj\xc4\x85c skomplikowany sylogizm._NEWLINE_Kwintylian wyja\xc5\x9bni\xc5\x82 t\xc4\x99 zasad\xc4\x99 na przyk\xc5\x82adzie wypowiedzi, w kt\xc3\xb3rej broni si\xc4\x99 tezy, i\xc5\xbc pieni\xc4\x85dze nie nios\xc4\x85 same w sobie \xc5\xbcadnej warto\xc5\x9bci moralnej. Udowadnia si\xc4\x99 tak\xc4\x85 tez\xc4\x99 za pomoc\xc4\x85 dw\xc3\xb3ch sylogizm\xc3\xb3w, w kt\xc3\xb3rych wykazuje si\xc4\x99, \xc5\xbce pieni\xc4\x85dze nie s\xc4\x85 ani dobre, ani z\xc5\x82e. Pierwszy z sylogizm\xc3\xb3w brzmi: pieni\xc4\x85dze nie s\xc4\x85 dobre, bo nic nie jest dobre, co kto\xc5\x9b mo\xc5\xbce \xc5\xbale u\xc5\xbcy\xc4\x87 \xe2\x80\x93 a przecie\xc5\xbc pieni\xc4\x99dzy mo\xc5\xbcna \xc5\xbale u\xc5\xbcywa\xc4\x87. Autor skraca ten sylogizm do entymematu i pyta: czy\xc5\xbc pieni\xc4\x85dze s\xc4\x85 dobre, skoro ka\xc5\xbcdy mo\xc5\xbce ich \xc5\xbale u\xc5\xbcy\xc4\x87? Drugi sylogizm to: pieni\xc4\x85dze nie s\xc4\x85 z\xc5\x82e, bo nic nie jest z\xc5\x82e, co kto\xc5\x9b mo\xc5\xbce dobrze u\xc5\xbcy\xc4\x87 \xe2\x80\x93 a przecie\xc5\xbc pieni\xc4\x99dzy mo\xc5\xbcna dobrze u\xc5\xbcywa\xc4\x87. Sylogizm ten zostaje skr\xc3\xb3cony do entymematu: czy\xc5\xbc pieni\xc4\x85dze s\xc4\x85 z\xc5\x82e, skoro kto\xc5\x9b inny mo\xc5\xbce ich dobrze u\xc5\xbcy\xc4\x87? Ko\xc5\x84cowa teza, zostaje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc uj\xc4\x99ta w form\xc4\x99 entymematu: pieni\xc4\x85dze nie nios\xc4\x85 same w sobie warto\xc5\x9bci moralnej, bo nie s\xc4\x85 ani z\xc5\x82e, ani dobre. Ta kr\xc3\xb3tka, z\xc5\x82o\xc5\xbcona z trzech entymemat\xc3\xb3w argumentacja, nie jest co prawda poprawna logicznie, zachowuje jednak zasady dialektyki i ma du\xc5\xbc\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99 perswazyjn\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPoprawno\xc5\x9b\xc4\x87 entymematu\n_START_PARAGRAPH_\nPrzemilczenie jednej z przes\xc5\x82anek pozwala autorowi nie oddawa\xc4\x87 pod os\xc4\x85d odbiorcy kwestii jej konieczno\xc5\x9bci lub prawdziwo\xc5\x9bci, a tak\xc5\xbce pomin\xc4\x85\xc4\x87 jej udowodnienie. Dlatego entymemat jest nara\xc5\xbcony na b\xc5\x82\xc4\x85d \xe2\x80\x93 powinien by\xc4\x87 niejawnym sylogizmem naukowym lub dialektycznym, ale mo\xc5\xbce ukrywa\xc4\x87 niepoprawno\xc5\x9b\xc4\x87 logiczn\xc4\x85 lub dialektyczn\xc4\x85, a niekiedy celowo zwodzi\xc4\x87 odbiorc\xc3\xb3w jako ukryty sylogizm erystyczny._NEWLINE_Je\xc5\xbceli na przyk\xc5\x82ad autor dowodzi, \xc5\xbce wszyscy jeste\xc5\x9bmy lud\xc5\xbami, w celu usprawiedliwienia czyjej\xc5\x9b s\xc5\x82abo\xc5\x9bci, u\xc5\xbcywa argumentu entymematycznego. Wszyscy ludzie s\xc4\x85 grzeszni jest przes\xc5\x82ank\xc4\x85 ukryt\xc4\x85 tego entymematu  X jest cz\xc5\x82owiekiem to przes\xc5\x82anka jawna  a X jest grzeszny stanowi wniosek  Nie ma tu w zasadzie b\xc5\x82\xc4\x99du, poza tym, \xc5\xbce w my\xc5\x9bl zasad dialektyki grzeszno\xc5\x9b\xc4\x87 jest cech\xc4\x85 stopniowaln\xc4\x85, bo orzeka o warto\xc5\x9bci. Natomiast, gdy autor twierdzi, \xc5\xbce tam trzeba pos\xc5\x82a\xc4\x87 kogo\xc5\x9b odwa\xc5\xbcnego, wi\xc4\x99c wy\xc5\x9blijmy tego Polaka Jana, u\xc5\xbcywa przes\xc5\x82anki jawnej Jan jest Polakiem  oraz wniosku Jan jest odwa\xc5\xbcny  na podstawie przes\xc5\x82anki ukrytej wszyscy Polacy s\xc4\x85 odwa\xc5\xbcni  Takie rozumowanie jest niepoprawne, poniewa\xc5\xbc pierwsza przes\xc5\x82anka powinna brzmie\xc4\x87: niekt\xc3\xb3rzy Polacy s\xc4\x85 odwa\xc5\xbcni. W my\xc5\x9bl bowiem zasad dialektyki, o cechach \xc5\xbcadnej du\xc5\xbcej zbiorowo\xc5\x9bci nie mo\xc5\xbcna twierdzi\xc4\x87, \xc5\xbce  to  Opuszczaj\xc4\x85c przes\xc5\x82ank\xc4\x99, autor ukry\xc5\x82 w tym przyk\xc5\x82adzie niepoprawn\xc4\x85 argumentacj\xc4\x99, skupiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 na sile perswazyjnej argumentu.\n_START_SECTION_\nSentencje\n_START_PARAGRAPH_\nSentencja (sententia) to argument opieraj\xc4\x85cy si\xc4\x99 na cytacie z konkretnego autora lub dzie\xc5\x82a, a tak\xc5\xbce przys\xc5\x82owiu, maksymie, aforyzmie itp. Zadaniem sentencji jest potwierdzenie udowadnianej tezy na podstawie pogl\xc4\x85du, opinii lub stanowiska zawartego w cytacie. Dlatego sentencja stanowi przes\xc5\x82ank\xc4\x85  kt\xc3\xb3ra poprzez wnioskowanie z autorytetu (ex auctoritate) pozwala\xc5\x82a na orzekanie o podmiocie ._NEWLINE_Kwintylian twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce dla udowodnienia ka\xc5\xbcdej tezy mo\xc5\xbcna przytoczy\xc4\x87 opinie narod\xc3\xb3w, spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci, filozof\xc3\xb3w, szanowanych obywateli czy wybitnych poet\xc3\xb3w. Zadaniem autora wypowiedzi jest ustalenie ewentualnego odniesienia pomi\xc4\x99dzy dowoln\xc4\x85 opini\xc4\x85 a potrzebnym mu argumentem. Je\xc5\xbceli takie odniesienie zostanie odnalezione, perswazyjna si\xc5\x82a sentencji b\xc4\x99dzie bardzo du\xc5\xbca, ze wzgl\xc4\x99du na wielk\xc4\x85, uniwersaln\xc4\x85 moc m\xc4\x85dro\xc5\x9bci i jej niekwestionowan\xc4\x85 niezale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_Piotr Skarga w Kazaniu trzecim dowodz\xc4\x85c, \xc5\xbce spory w\xc5\x9br\xc3\xb3d Polak\xc3\xb3w doprowadz\xc4\x85 do utraty niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci, pos\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 si\xc4\x99 sentencj\xc4\x85: i ta niezgoda przywiedzie na was niewol\xc4\x85, w kt\xc3\xb3rej wolno\xc5\x9bci wasze uton\xc4\x85 i w \xc5\x9bmiech si\xc4\x99 obr\xc3\xb3c\xc4\x85; i b\xc4\x99dzie \xe2\x80\x93 jako m\xc3\xb3wi Prorok \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9es\xc5\x82uga r\xc3\xb3wno z panem, niewolnica r\xc3\xb3wno z pani\xc4\x85 swoj\xc4\x85 i kap\xc5\x82an z ludem, i bogaty z ubogim, i ten, co kupi\xc5\x82 imienie, r\xc3\xb3wny z tym, co przeda\xc5\x82\xe2\x80\x9d. Bo wszyscy z domy i zdrowim w nieprzyjacielskiej r\xc4\x99ce st\xc4\x99ka\xc4\x87 b\xc4\x99d\xc4\x85, poddani tym, kt\xc3\xb3rzy ich nienawidz\xc4\x85._NEWLINE_Wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniano sentencje zach\xc4\x99caj\xc4\x85ce (sententia exhortans), zniech\xc4\x99caj\xc4\x85ce (sententia dehortans), informuj\xc4\x85ce (sententia enuntians), proste (sententia simplex), z\xc5\x82o\xc5\xbcone (sententia composita), prawdopodobne (sententia probabilis), prawdziwe (sententia vera) i przeno\xc5\x9bne (sententia superlata).\n_START_SECTION_\nMiejsca dowodowe\n_START_PARAGRAPH_\nArgumenty u\xc5\xbcywane w dowodzeniu odnajduje si\xc4\x99 w tak zwanych loci, czyli miejscach dowodowych (loci argumentorum). Odkrycie odpowiednich argument\xc3\xb3w jest u\xc5\x82atwione przez systematyczne i jasne uporz\xc4\x85dkowanie loci._NEWLINE_Kwintylian twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce loci to sk\xc5\x82adnice, w kt\xc3\xb3rych kryj\xc4\x85 si\xc4\x99 argumenty i z kt\xc3\xb3rych powinny by\xc4\x87 wydobywane. Poniewa\xc5\xbc tak jak nie ka\xc5\xbcda ziemia mo\xc5\xbce zrodzi\xc4\x87 wszystko, i tak tobie nie uda si\xc4\x99 znale\xc5\xba\xc4\x87 jakiego\xc5\x9b gatunku ptaka lub dzikiego zwierza, je\xc5\xbceli nie b\xc4\x99dziesz bra\xc5\x82 pod uwag\xc4\x99 miejsca, w kt\xc3\xb3rym to zwierz\xc4\x99 si\xc4\x99 rodzi albo kt\xc3\xb3re jest jego naturalnym \xc5\x9brodowiskiem. I jak z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych rodzaj\xc3\xb3w ryb jedne wol\xc4\x85 g\xc5\x82adkie, inne za\xc5\x9b skaliste pod\xc5\x82o\xc5\xbce, a znajdowane s\xc4\x85 na r\xc3\xb3\xc5\xbcnych wybrze\xc5\xbcach i odmiennych regionach, tak nie ka\xc5\xbcdy rodzaj argumentu mo\xc5\xbcna wydoby\xc4\x87 z ka\xc5\xbcdej okoliczno\xc5\x9bci zdarzenia \xe2\x80\x93 st\xc4\x85d nasze wyszukiwanie wymaga selekcjonowania. Inaczej bowiem pope\xc5\x82nimy powa\xc5\xbcny b\xc5\x82\xc4\x85d, a zmarnowawszy sw\xc3\xb3j trud pozbawiony metody, nie uda nam si\xc4\x99 wyszuka\xc4\x87 tego argumentu, kt\xc3\xb3ry potrzebujemy, chyba \xc5\xbce pomo\xc5\xbce nam jaki\xc5\x9b szcz\xc4\x99\xc5\x9bliwy przypadek. Lecz je\xc5\x9bli znamy otoczenie, kt\xc3\xb3re daje pocz\xc4\x85tek ka\xc5\xbcdemu rodzajowi argumentu, znajdziemy go z \xc5\x82atwo\xc5\x9bci\xc4\x85, kiedy zbli\xc5\xbcymy si\xc4\x99 do tego szczeg\xc3\xb3lnego miejsca, kt\xc3\xb3re \xc3\xb3w argument zawiera._NEWLINE_Miejsca dowodowe s\xc4\x85 wi\xc4\x99c formu\xc5\x82ami poszukiwawczymi i w swej og\xc3\xb3lno\xc5\x9bci stanowi\xc4\x85 sk\xc5\x82adnic\xc4\x99 idei, z kt\xc3\xb3rej wydobywa si\xc4\x99 argumenty odpowiednie dla udowadnianej tezy. W historii retoryki stworzono kilka klasyfikacji loci argument\xc3\xb3w. Najbardziej rozpowszechniona by\xc5\x82a klasyfikacja Kwintyliana, oparta na dzie\xc5\x82ach Cycerona. Rozr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc5\x82a ona argumenty a persona oraz a re.\n_START_SECTION_\nA re\n_START_PARAGRAPH_\nArgumenty z materii sprawy (a re) wydobywa si\xc4\x99 z okoliczno\xc5\x9bci odnosz\xc4\x85cych si\xc4\x99 do udowodnianej tezy. Dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 one na a causa, a loco, a tempore, a modo, a facultate, a finitione, a simili, a comparatione, a fictione i a circumstantia._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug Kwintyliana, w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci wypowiedzi udowadniamy tez\xc4\x99 argumentuj\xc4\x85c \xe2\x80\x9edlaczego\xe2\x80\x9d (quare), \xe2\x80\x9egdzie\xe2\x80\x9d (ubi), \xe2\x80\x9ekiedy\xe2\x80\x9d (quando), \xe2\x80\x9ejak\xe2\x80\x9d (quomodo), albo \xe2\x80\x9eza pomoc\xc4\x85 jakich \xc5\x9brodk\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d (per quae). W niekt\xc3\xb3rych wypowiedziach dodaje si\xc4\x99 do tego loci a finitione, a simili, a comparatione, a fictione i a circumstantia._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 teoretyk\xc3\xb3w retoryki uznawa\xc5\x82a niekompletno\xc5\x9b\xc4\x87 tego podzia\xc5\x82u, ale uwa\xc5\xbca\xc5\x82a go za najlepszy. Wed\xc5\x82ug Kwintyliana: takie s\xc4\x85 powszechnie stosowane podzia\xc5\x82y miejsc dowodowych, jednak\xc5\xbce nie wystarczy sklasyfikowa\xc4\x87 je og\xc3\xb3lnie, poniewa\xc5\xbc z ka\xc5\xbcdego z owych miejsc wy\xc5\x82ania si\xc4\x99 niesko\xc5\x84czona liczba argument\xc3\xb3w, tak i\xc5\xbc niemo\xc5\xbcliwe jest, zgodnie z prawdziw\xc4\x85 natur\xc4\x85 rzeczy, zbadanie ich wszystkich wedle ich indywidualnego rodzaju. A ci, kt\xc3\xb3rzy usi\xc5\x82owali tego ostatniego dokona\xc4\x87, ponie\xc5\x9bli w r\xc3\xb3wnym stopniu dwie straty: powiedzieli za du\xc5\xbco i nie uda\xc5\x82o im si\xc4\x99 powiedzie\xc4\x87 wszystkiego.\n_START_SECTION_\nA causa\n_START_PARAGRAPH_\nArgumenty z przyczyny (a causa) odpowiadaj\xc4\x85 na pytanie \xe2\x80\x9edlaczego\xe2\x80\x9d (quare) \xe2\x80\x93 to znaczy wydobywa si\xc4\x99 je z relacji przyczynowo-skutkowej zwi\xc4\x85zanej z udowadnian\xc4\x85 tez\xc4\x85. Dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 one na argumenty psychologiczne i fizykalne. Argumenty psychologiczne wydobywa si\xc4\x99 z motyw\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rymi kieruj\xc4\x85 si\xc4\x99 ludzie. Natomiast argumenty fizykalne wydobywa si\xc4\x99 z fakt\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rych wnioskuje si\xc4\x99 za pomoc\xc4\x85 przes\xc5\x82anek przyczynowych lub skutkowych. Argumenty fizykalne dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 z kolei na argumenty fizyczne i metafizyczne.\n_START_SECTION_\nA loco\n_START_PARAGRAPH_\nArgumenty z miejsca (a loco) odpowiadaj\xc4\x85 na pytanie \xe2\x80\x9egdzie\xe2\x80\x9d (ubi) \xe2\x80\x93 to znaczy wydobywane s\xc4\x85 z tych okoliczno\xc5\x9bci sprawy, w kt\xc3\xb3rych si\xc5\x82\xc4\x99 perswazyjn\xc4\x85 ma dowodzenie oparte na czynniku miejsca. Dotyczy to przede wszystkim udowadniania prawdopodobie\xc5\x84stwa jakiego\xc5\x9b czynu, opinii, stanowiska itp., jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ich klasyfikacji ze wzgl\xc4\x99du na prawo, obyczaje czy mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci spo\xc5\x82eczne lub fizyczne. Cyceron twierdzi\xc5\x82 w De inventione, \xc5\xbce udowadniaj\xc4\x85c jakikolwiek fakt, nale\xc5\xbcy rozpatrzy\xc4\x87, jakie jest miejsce [zdarzenia], aby\xc5\x9bmy na podstawie jego cech mogli dowiedzie\xc4\x87 si\xc4\x99, czy co\xc5\x9b mog\xc5\x82o mie\xc4\x87 miejsce, czy te\xc5\xbc nie. Zaleca si\xc4\x99 wi\xc4\x99c, przy argumentowaniu z miejsca, by dociec i oceni\xc4\x87 jego jako\xc5\x9b\xc4\x87 oraz dogodno\xc5\x9b\xc4\x87. Ow\xc4\x85 dogodno\xc5\x9b\xc4\x87 trzeba rozpatrze\xc4\x87 w wielu aspektach._NEWLINE_Argumenty a loco s\xc4\x85 wyprowadzane z miejsc naturalnych (naturalis) lub ustanowionych (positivus). Argumenty z miejsc naturalnych dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 dalej na odpowiednie loci wyprowadzone z cech krajobrazu (g\xc3\xb3ry, morze, miasto itp.). Natomiast argumenty z miejsc ustanowionych dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 z kolei na publiczne (publico), prywatne (privato), \xc5\x9bwi\xc4\x99te (sacro), otoczone szacunkiem (religioso) i znies\xc5\x82awione (infami). Ka\xc5\xbcdego argumentu a loco mo\xc5\xbcna u\xc5\xbcy\xc4\x87 na podstawie dowodzenia opartego na odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci (intervallo \xe2\x80\x93 blisko, daleko itp.), jako\xc5\x9bci (qualitate \xe2\x80\x93 naprzeciw, po, przed itp.) i wielko\xc5\x9bci (quantitate \xe2\x80\x93 w\xc4\x85skie, szerokie itp.).\n_START_SECTION_\nA tempore\n_START_PARAGRAPH_\nArgumenty z czasu (a tempore) odpowiadaj\xc4\x85 na pytanie \xe2\x80\x9ekiedy\xe2\x80\x9d (quando) \xe2\x80\x93 to znaczy wydobywane s\xc4\x85 z okoliczno\xc5\x9bci sprawy, kt\xc3\xb3re odnosz\xc4\x85 si\xc4\x99 do okresu historycznego lub te\xc5\xbc periodycznych albo nieregularnych okoliczno\xc5\x9bci czasowych. Dlatego dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 na argumenty historyczne (tempus generale) oraz argumenty ze sposobno\xc5\x9bci czasowej (tempus speciale). Argumenty a tempore cz\xc4\x99sto maj\xc4\x85 kluczowe znaczenie dla ca\xc5\x82ej argumentacji, zw\xc5\x82aszcza w\xc3\xb3wczas, gdy spajaj\xc4\x85cym czynnikiem kompozycyjnym dowodzenia jest spe\xc5\x82nianie si\xc4\x99 czynno\xc5\x9bci w czasie._NEWLINE_Argumenty historyczne (tempus generale) wydobywa si\xc4\x99 z okresu historycznego lub przedzia\xc5\x82u czasowego. Dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 na argumenty dotycz\xc4\x85ce przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci, tera\xc5\xbaniejszo\xc5\x9bci i przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci. Wed\xc5\x82ug Kwintyliana: ten rodzaj czasu mo\xc5\xbcna wyrazi\xc4\x87 w taki spos\xc3\xb3b: \xe2\x80\x9eteraz\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eniegdy\xc5\x9b\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eza panowania Aleksandra\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9ew czasach obl\xc4\x99\xc5\xbcenia Troi\xe2\x80\x9d, i w og\xc3\xb3le kiedykolwiek m\xc3\xb3wimy o przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci, przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci lub tera\xc5\xbaniejszo\xc5\x9bci. Stosowany jest bardzo cz\xc4\x99sto, gdy\xc5\xbc mo\xc5\xbce dostarczy\xc4\x87 niepodwa\xc5\xbcalnych dowod\xc3\xb3w. Wszystkie te rodzaje argument\xc3\xb3w mo\xc5\xbcna \xc5\x82atwo wywie\xc5\x9b\xc4\x87 z fakt\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re albo poprzedzi\xc5\x82y dane zdarzenie, albo z nim wsp\xc3\xb3\xc5\x82wyst\xc4\x99puj\xc4\x85, albo kt\xc3\xb3re mo\xc5\xbcna odnie\xc5\x9b\xc4\x87 do przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci. W tym zawiera si\xc4\x99 wszystko, co odnosi si\xc4\x99 do czyn\xc3\xb3w i s\xc5\x82\xc3\xb3w, ale przejawia si\xc4\x99 na dwa r\xc3\xb3\xc5\xbcne sposoby. Gdy\xc5\xbc niekt\xc3\xb3re rzeczy zachodz\xc4\x85 dlatego, poniewa\xc5\xbc co\xc5\x9b innego nast\xc4\x85pi\xc5\x82o po nich, za\xc5\x9b niekt\xc3\xb3re zachodz\xc4\x85, poniewa\xc5\xbc co\xc5\x9b innego nast\xc4\x85pi\xc5\x82o przed nimi._NEWLINE_Argumenty ze sposobno\xc5\x9bci (tempus speciale) wydobywa si\xc4\x99 z periodycznych albo (przez wp\xc5\x82yw naturalny lub ludzki) nieregularnych okoliczno\xc5\x9bci czasowych. Wed\xc5\x82ug Cycerona: sposobno\xc5\x9b\xc4\x87 jest rodzajem czasu, kt\xc3\xb3ry zawiera w sobie w\xc5\x82a\xc5\x9bciw\xc4\x85 dogodno\xc5\x9b\xc4\x87 czynienia lub nieczynienia czego\xc5\x9b. W przypadku sposobno\xc5\x9bci, danemu okresowi czasu w\xc5\x82a\xc5\x9bciwa jest dogodno\xc5\x9b\xc4\x87 czynienia czego\xc5\x9b, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 mo\xc5\xbcna zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87. Argumenty ze sposobno\xc5\x9bci dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 na publiczne, powszechne i indywidualne.\n_START_SECTION_\nA modo\n_START_PARAGRAPH_\nArgumenty ze sposobu (a modo lub a ratione) odpowiadaj\xc4\x85 na pytanie \xe2\x80\x9ejak\xe2\x80\x9d (quomodo) \xe2\x80\x93 to znaczy wydobywane s\xc4\x85 z okoliczno\xc5\x9bci, w jakich dosz\xc5\x82o do zdarzenia za pomoc\xc4\x85 kt\xc3\xb3rego udowadnia si\xc4\x99 tez\xc4\x99. Dotyczy to zar\xc3\xb3wno zewn\xc4\x99trznych wymiar\xc3\xb3w owego dokonania, jak i stanu psychologicznego ludzi, kt\xc3\xb3rzy dokonali czynu, czy na przyk\xc5\x82ad wyrazili swoje opinie. Dlatego argumenty a modo dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 na argumenty z faktu (modus facti) i argumenty z intencji (modus ex animo). Argumenty z intencji dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 z kolei na argumenty z roztropno\xc5\x9bci (prudentiae ratio) i argumenty z nieroztropno\xc5\x9bci (inprudentiae ratio). Te ostatnie wyprowadza si\xc4\x99 z usprawiedliwienia (in purgationem) lub z emocji (in affectionem).\n_START_SECTION_\nA facultate\n_START_PARAGRAPH_\nArgumenty z mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci (a facultate) odpowiadaj\xc4\x85 na pytanie \xe2\x80\x9eza pomoc\xc4\x85 jakich \xc5\x9brodk\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d (per quae) \xe2\x80\x93 to znaczy wskazuj\xc4\x85 na okoliczno\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3re umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85 b\xc4\x85d\xc5\xba uniemo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85 jakie\xc5\x9b zdarzenie lub opini\xc4\x99. Wed\xc5\x82ug Cycerona: mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 jest tym, dzi\xc4\x99ki czemu mo\xc5\xbcna uczyni\xc4\x87 co\xc5\x9b \xc5\x82atwiej, lub bez czego\xc5\x9b nie da si\xc4\x99 w og\xc3\xb3le jakiej\xc5\x9b rzeczy wykona\xc4\x87. Dlatego argumenty a facultate dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 na argumenty z mo\xc5\xbcno\xc5\x9bci i niemo\xc5\xbcno\xc5\x9bci. Argumenty z mo\xc5\xbcno\xc5\x9bci dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 z kolei na argumenty z mo\xc5\xbcno\xc5\x9bci \xc5\x82atwej (facile) i z mo\xc5\xbcno\xc5\x9bci trudnej (difficile). Ka\xc5\xbcdy rodzaj argument\xc3\xb3w a facultate jest nast\xc4\x99pnie dzielony ze wzgl\xc4\x99du na instrumentum, czyli \xc5\x9brodki niezb\xc4\x99dne dla zaistnienia lub niezaistnienia jakiego\xc5\x9b zdarzenia lub opinii.\n_START_SECTION_\nA finitione\n_START_PARAGRAPH_\nArgumenty z definicji (a finitione) wyprowadza si\xc4\x99 z okre\xc5\x9ble\xc5\x84 u\xc5\xbcywanych w wypowiedzi. W tego typu argumencie wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 abstrakcyjn\xc4\x85 definicj\xc4\x99 jakiegokolwiek okre\xc5\x9blenia z konkretnym przypadkiem zwi\xc4\x85zanym z udowadnian\xc4\x85 tez\xc4\x85. Powi\xc4\x85zania takie klasyfikowano szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owo, okre\xc5\x9blaj\xc4\x85c je mianem divisio. Podstawowy podzia\xc5\x82 argument\xc3\xb3w a fintione polega na rozr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu argument\xc3\xb3w z w\xc5\x82a\xc5\x9bciwego znaczenia poj\xc4\x99cia (a nota) oraz argument\xc3\xb3w z etymologii (a etymologia). Podawanym w podr\xc4\x99cznikach przyk\xc5\x82adem a finitione by\xc5\x82o dowodzenie: je\xc5\x9bli nale\xc5\xbcy nazwa\xc4\x87 zbiegiem kogo\xc5\x9b, kto unika wroga i ucieka, z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 ten, kto wroga nie unika, ani przed nim nie ucieka, lecz sam z siebie na niego uderza, zbiegiem w \xc5\xbcadnym przypadku nazwany by\xc4\x87 nie mo\xc5\xbce.\n_START_SECTION_\nA simili\n_START_PARAGRAPH_\nArgumenty z podobie\xc5\x84stwa (a simili) s\xc4\x85 \xc5\x9bci\xc5\x9ble powi\xc4\x85zane z exemplum, czyli s\xc4\x85 wydobywane ze wspomnienia lub przypomnienia wydarzenia albo wydarze\xc5\x84 rzeczywistych czy fikcyjnych. Dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 na argumenty z pe\xc5\x82nego podobie\xc5\x84stwa, czyli z precedens\xc3\xb3w (a praecedenti) oraz argumenty z pe\xc5\x82nego przeciwie\xc5\x84stwa, czyli z kontrastu (a contrario). Zar\xc3\xb3wno podobie\xc5\x84stwo, jak i przeciwie\xc5\x84stwo mo\xc5\xbce opiera\xc4\x87 si\xc4\x99 na r\xc3\xb3\xc5\xbcnych elementach znaczeniowych, kt\xc3\xb3re tworz\xc4\x85 kolejne miejsca dowodowe.\n_START_SECTION_\nA comparatione\n_START_PARAGRAPH_\nArgumenty z por\xc3\xb3wnania (a comparatione) s\xc4\x85 \xc5\x9bci\xc5\x9ble powi\xc4\x85zane z argumentami z podobie\xc5\x84stwa. R\xc3\xb3\xc5\xbcnica mi\xc4\x99dzy nimi zasadza si\xc4\x99 na fakcie, \xc5\xbce locus a simili wi\xc4\x85\xc5\xbce ze sob\xc4\x85 r\xc3\xb3wnorz\xc4\x99dne cechy por\xc3\xb3wnawcze, podczas gdy locus a comparatione wi\xc4\x85\xc5\xbce ze sob\xc4\x85 cechy nier\xc3\xb3wnorz\xc4\x99dne. Por\xc3\xb3wnuj\xc4\x85c rzecz mniejsz\xc4\x85 (minus) z wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 (maior), lub na odwr\xc3\xb3t, zaznacza si\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbcnic\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra pojmowana jest jako kwestia stopnia lub intensywno\xc5\x9bci. Podstawowy podzia\xc5\x82 argument\xc3\xb3w z por\xc3\xb3wnania wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia locus a maiore ad minus, za pomoc\xc4\x85 kt\xc3\xb3rego dowodzi si\xc4\x99 rzecz mniejsz\xc4\x85 poprzez wi\xc4\x99ksz\xc4\x85, oraz locus a minore ad maius, za pomoc\xc4\x85 kt\xc3\xb3rego uzasadnia si\xc4\x99 co\xc5\x9b wi\xc4\x99kszego za pomoc\xc4\x85 czego\xc5\x9b mniejszego. Argumenty te dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 dalej na wyprowadzone do ca\xc5\x82o\xc5\x9bci (ad totum), z typu (ex genere) lub do rodzaju (ad speciem).\n_START_SECTION_\nA fictione\n_START_PARAGRAPH_\nArgumenty z fikcji (a fictione) wydobywane s\xc4\x85 z nieudowodnionych lub zmy\xc5\x9blonych za\xc5\x82o\xc5\xbce\xc5\x84, kt\xc3\xb3re je\xc5\xbceli by\xc5\x82yby prawdziwe, mog\xc5\x82yby pos\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 do udowodnienia tezy. Za pomoc\xc4\x85 argument\xc3\xb3w a fictione tworzy si\xc4\x99 wi\xc4\x99c hipotez\xc4\x99 zwi\xc4\x85zan\xc4\x85 z okoliczno\xc5\x9bciami sprawy. Fictio w tego typu argumencie opiera si\xc4\x99 na wydobyciu paradygmatu przypadku, kt\xc3\xb3ry mo\xc5\xbcna z wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85 perswazyjn\xc4\x85 odnie\xc5\x9b\xc4\x87 do udowadnianej tezy, ni\xc5\xbc przypadek realny. Wniosek z argumentu a fictione zostaje wywiedziony poprzez analogi\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nA circumstantia\n_START_PARAGRAPH_\nArgumenty z okoliczno\xc5\x9bci (a circumstantia) wydobywane s\xc4\x85 z wszystkich tych okoliczno\xc5\x9bci sprawy, kt\xc3\xb3re nie mieszcz\xc4\x85 si\xc4\x99 w pozosta\xc5\x82ych miejscach dowodowych \xe2\x80\x93 ze wzgl\xc4\x99du na osobist\xc4\x85 inwencj\xc4\x99 autora lub te\xc5\xbc z\xc5\x82o\xc5\xbcono\xc5\x9b\xc4\x87 sprawy. Dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 one na dodatkowe, szczeg\xc3\xb3lne okoliczno\xc5\x9bci bardzo trudnego i obszernego problemu lub te\xc5\xbc opieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 na inwencji literackiej czy poetyckiej autora.\n_START_SECTION_\nZastosowanie argumentacji z miejsc wsp\xc3\xb3lnych\n_START_PARAGRAPH_\nMiejsca wsp\xc3\xb3lne opieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 na trwa\xc5\x82o\xc5\x9bci schemat\xc3\xb3w i stereotyp\xc3\xb3w w kulturze, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jedno\xc5\x9bci sens\xc3\xb3w. Jednak\xc5\xbce ka\xc5\xbcdy topos jest potencjalnie ambiwalentny, poniewa\xc5\xbc mo\xc5\xbce pos\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 do udowodnienia wielu rozmaitych tez, tak\xc5\xbce przeciwstawnych. Je\xc5\xbceli, na przyk\xc5\x82ad, polityk rz\xc4\x85dz\xc4\x85cej partii argumentuje, \xc5\xbce robimy to dla dobra naszego kraju, stosuje typowy argument z miejsca wsp\xc3\xb3lnego. Identycznego argumentu mo\xc5\xbce jednak u\xc5\xbcy\xc4\x87 polityk partii opozycyjnej, uzasadniaj\xc4\x85c odmienne stanowisko w tej samej sprawie._NEWLINE_Niekiedy wieloznaczno\xc5\x9b\xc4\x87 miejsca wsp\xc3\xb3lnego rozk\xc5\x82ada si\xc4\x99 w czasie, gdy argument przyjmuje r\xc3\xb3\xc5\xbcne znaczenia w odmiennych epokach. Je\xc5\xbceli autor u\xc5\xbcywa toposu konia troja\xc5\x84skiego, argumentuj\xc4\x85c na przyk\xc5\x82ad, \xc5\xbce imigranci s\xc4\x85 koniem troja\xc5\x84skim Europy, to wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie dowodzi podst\xc4\x99pu maj\xc4\x85cego na celu zag\xc5\x82ad\xc4\x99 cywilizacji europejskiej. W staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci, a nawet jeszcze w XVI-wiecznej Polsce, by\xc5\x82 to jednak topos pochwalny, kt\xc3\xb3ry wskazywa\xc5\x82 na wyj\xc4\x85tkowe zdolno\xc5\x9bci intelektualne tych, kt\xc3\xb3rzy podst\xc4\x99pem si\xc4\x99 pos\xc5\x82uguj\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nUk\xc5\x82ad dialektyczno-logiczny\n_START_PARAGRAPH_\nW zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od tego, w kt\xc3\xb3rym miejscu wypowiedzi przedstawiona zostaje udowadniana teza, rozr\xc3\xb3\xc5\xbcniano argumentacj\xc4\x99 ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w skutkowych (dedukcyjn\xc4\x85, syntetyczn\xc4\x85) lub ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w przyczynowych (indukcyjn\xc4\x85, analityczn\xc4\x85). W argumentacji ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w skutkowych wpierw wyg\xc5\x82asza si\xc4\x99 tez\xc4\x99, po czym dowodzi si\xc4\x99 jej prawdziwo\xc5\x9bci. W argumentacji ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w przyczynowych argumenty poprzedzaj\xc4\x85 tez\xc4\x99. Teoretycy retoryki uwa\xc5\xbcali, \xc5\xbce w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci przypadk\xc3\xb3w nale\xc5\xbcy stosowa\xc4\x87 argumentacj\xc4\x99 ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w przyczynowych, gdy\xc5\xbc ma ona wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99 perswazyjn\xc4\x85. Argumentacja ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w skutkowych jest w\xc5\x82a\xc5\x9bciwa przede wszystkim przy wypowiedziach uroczystych, okazjonalnych lub gdy zamiar autora jest dla odbiorc\xc3\xb3w oczywisty.\n_START_SECTION_\nArgumentacja ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w przyczynowych\n_START_PARAGRAPH_\nW dowodzeniu ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w przyczynowych, czyli indukcyjnym, wychodz\xc4\x85c z przes\xc5\x82anek koniecznych lub niew\xc4\x85tpliwie prawdziwych dla odbiorc\xc3\xb3w, poprzez tzw. argumentacj\xc4\x99 artystyczn\xc4\x85, autor prowadzi do wniosk\xc3\xb3w koniecznych, prawdziwych lub prawdopodonych. W dowodzeniu tym konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 lub prawdziwo\xc5\x9b\xc4\x87 przes\xc5\x82anek zostaje przeniesiona na ko\xc5\x84cowy wniosek, stanowi\xc4\x85cy udowadnian\xc4\x85 tez\xc4\x99. Anglosascy teoretycy retoryki nazwali ten spos\xc3\xb3b foot-in-the-door \xe2\x80\x93 wpierw zatrzymujemy zamykanie drzwi stop\xc4\x85, a nast\xc4\x99pnie stopniowo wyja\xc5\x9bniamy, dlaczego chcemy wej\xc5\x9b\xc4\x87 do \xc5\x9brodka. Rozpoczynamy od argument\xc3\xb3w ma\xc5\x82o wa\xc5\xbcnych, aby stopniowo przej\xc5\x9b\xc4\x87 do najwa\xc5\xbcniejszych._NEWLINE_W De inventione Cyceron zdefiniowa\xc5\x82 ten spos\xc3\xb3b kompozycji argumentacji jako indukcj\xc4\x99 (inductio): indukcja jest wypowiedzi\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra oparta na przes\xc5\x82ankach pewnych, uzyskuje przekonanie o prawdziwo\xc5\x9bci badanych rzeczy; dzi\xc4\x99ki temu sprawia, i\xc5\xbc rzeczy w\xc4\x85tpliwe, ze wzgl\xc4\x99du na podobie\xc5\x84stwo do tych, kt\xc3\xb3re uzyska\xc5\x82y status prawdziwo\xc5\x9bci, staj\xc4\x85 si\xc4\x99 wiarygodne._NEWLINE_Arystoteles w Topikach przez zwi\xc4\x85zek przyczynowy rozumia\xc5\x82 wynikanie jednego poj\xc4\x99cia z drugiego, np. ten cz\xc5\x82owiek jest sprawc\xc4\x85 zbrodni. W zwi\xc4\x85zku takim wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 przyczyny sprawcz\xc4\x85, celow\xc4\x85, materialn\xc4\x85, formaln\xc4\x85 i wzorcow\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nArgumentacja ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w skutkowych\n_START_PARAGRAPH_\nW dowodzeniu ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w skutkowych, czyli dedukcyjnym (zwanym r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc rozumowaniem), wychodz\xc4\x85c z wniosku uznanego przez autora za konieczny lub niew\xc4\x85tpliwie prawdziwy, poprzez tzw. argumentacj\xc4\x99 artystyczn\xc4\x85, autor prowadzi odbiorc\xc3\xb3w poprzez argumenty do przes\xc5\x82anek koniecznych lub prawdziwych. W dowodzeniu tym konieczno\xc5\x9b\xc4\x87, prawdziwo\xc5\x9b\xc4\x87 lub prawdopodobie\xc5\x84stwo wniosku zostaje przeniesiona na przes\xc5\x82anki, za pomoc\xc4\x85 kt\xc3\xb3rych udowadnia si\xc4\x99 tez\xc4\x99. Anglosascy teoretycy retoryki nazwali ten spos\xc3\xb3b door-in-the-face \xe2\x80\x93 wpierw wy\xc5\x82amujemy drzwi, wpadamy do \xc5\x9brodka, a dopiero p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wyja\xc5\x9bniamy, dlaczego to zrobili\xc5\x9bmy, rozpoczynaj\xc4\x85c od powod\xc3\xb3w najwa\xc5\xbcniejszych, a ko\xc5\x84cz\xc4\x85c na ma\xc5\x82o wa\xc5\xbcnych._NEWLINE_W De inventione Cyceron zdefiniowa\xc5\x82 ten spos\xc3\xb3b kompozycji argumentacji jako rozumowanie (ratiocinatio): rozumowanie jest mow\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra wydobywa z samej istoty sprawy co\xc5\x9b wiarygodnego, a to, co zostaje przez ni\xc4\x85 wyja\xc5\x9bnione i rozpoznane, utwierdza swoim znaczeniem i sposobem argumentacji._NEWLINE_Zwi\xc4\x85zek skutkowy jest odwrotno\xc5\x9bci\xc4\x85 zwi\xc4\x85zku przyczynowego, np. s\xc4\x85 pomordowani, a wi\xc4\x99c musz\xc4\x85 by\xc4\x87 i mordercy. Zdaniem Arystotelesa, przy stosowaniu argumentacji skutkowej konieczne jest przestrzeganie kilku podstawowych zasad, mi\xc4\x99dzy innymi powinna istnie\xc4\x87 \xc5\x9bcis\xc5\x82a \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9b\xc4\x87 mi\xc4\x99dzy przyczyn\xc4\x85 a skutkiem, nale\xc5\xbcy zachowa\xc4\x87 okre\xc5\x9blon\xc4\x85 hierarchi\xc4\x99 semantyczn\xc4\x85 skutk\xc3\xb3w, wyliczenie skutk\xc3\xb3w powinno zawiera\xc4\x87 gradacj\xc4\x99 logiczn\xc4\x85 lub psychologiczn\xc4\x85 i wi\xc4\x85za\xc4\x87 si\xc4\x99 z podzia\xc5\x82em kompozycyjnym wypowiedzi. Arystoteles, wskazuj\xc4\x85c przyk\xc5\x82ady argument\xc3\xb3w ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w skutkowych, twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce z ich pomoc\xc4\x85 mo\xc5\xbcna zar\xc3\xb3wno zach\xc4\x99ca\xc4\x87 do czego\xc5\x9b, jak i co\xc5\x9b odradza\xc4\x87, broni\xc4\x87 kogo\xc5\x9b i oskar\xc5\xbca\xc4\x87, chwali\xc4\x87 i gani\xc4\x87. Mo\xc5\xbcna zatem dowodzi\xc4\x87 z wniosku do przes\xc5\x82anek, np. nie nale\xc5\xbcy si\xc4\x99 kszta\xc5\x82ci\xc4\x87, poniewa\xc5\xbc nie nale\xc5\xbcy by\xc4\x87 przedmiotem zawi\xc5\x9bci albo nale\xc5\xbcy si\xc4\x99 kszta\xc5\x82ci\xc4\x87, bo trzeba by\xc4\x87 m\xc4\x85drym.\n_START_SECTION_\nUk\xc5\x82ad perswazyjny\n_START_PARAGRAPH_\nPodczas komponowania dowodzenia, obok merytorycznej wagi argument\xc3\xb3w, nale\xc5\xbcy wzi\xc4\x85\xc4\x87 pod uwag\xc4\x99 tak\xc5\xbce ich si\xc5\x82\xc4\x99 perswazyjn\xc4\x85. Dlatego za istotniejsze uwa\xc5\xbcano w\xc5\x82a\xc5\x9bciwe uporz\xc4\x85dkowanie argument\xc3\xb3w wed\xc5\x82ug kryterium si\xc5\x82y perswazyjnej. Mo\xc5\xbcna to zrobi\xc4\x87 na cztery sposoby: w porz\xc4\x85dku wzrastaj\xc4\x85cym, w porz\xc4\x85dku opadaj\xc4\x85cym, w porz\xc4\x85dku liniowym oraz w porz\xc4\x85dku nestoria\xc5\x84skim. Ka\xc5\xbcdy ze sposob\xc3\xb3w uporz\xc4\x85dkowania argument\xc3\xb3w (ordo) wzi\xc4\x85\xc5\x82 swoj\xc4\x85 nazw\xc4\x99 z rzymskiej terminologii wojskowej, mianowicie szyku bojowego legionu z\xc5\x82o\xc5\xbconego z oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w ci\xc4\x99\xc5\xbcko- i lekkozbrojnych._NEWLINE_Porz\xc4\x85dkuj\xc4\x85c argumenty w uk\xc5\x82adzie perswazyjnym, trzeba wzi\xc4\x85\xc4\x87 pod uwag\xc4\x99, \xc5\xbce ka\xc5\xbcdy argument jest silny b\xc4\x85d\xc5\xba mocny tylko ze wzgl\xc4\x99du na jego mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 akceptacji przez odbiorc\xc3\xb3w. Autor musi wi\xc4\x99c wpierw oceni\xc4\x87 si\xc5\x82\xc4\x99 perswazyjn\xc4\x85 poszczeg\xc3\xb3lnych argument\xc3\xb3w, bior\xc4\x85c pod uwag\xc4\x99 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci poznawcze, wiedz\xc4\x99 i mentalno\xc5\x9bci odbiorc\xc3\xb3w, a tak\xc5\xbce argumenty strony przeciwnej, kt\xc3\xb3re mog\xc5\x82y wcze\xc5\x9bniej wp\xc5\x82yn\xc4\x85\xc4\x87 na odbiorc\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nPorz\xc4\x85dek wzrastaj\xc4\x85cy\n_START_PARAGRAPH_\nW porz\xc4\x85dku wzrastaj\xc4\x85cym argumenty przedstawia si\xc4\x99 w kolejno\xc5\x9bci od najs\xc5\x82abszych do najmocniejszych. Ten spos\xc3\xb3b wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej z argumentacj\xc4\x85 ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w przyczynowych\n_START_SECTION_\nPorz\xc4\x85dek opadaj\xc4\x85cy\n_START_PARAGRAPH_\nW porz\xc4\x85dku opadaj\xc4\x85cym argumenty przedstawia si\xc4\x99 w kolejno\xc5\x9bci od najmocniejszych do najs\xc5\x82abszych. Ten spos\xc3\xb3b wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej z argumentacj\xc4\x85 ze zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w skutkowych.\n_START_SECTION_\nPorz\xc4\x85dek liniowy\n_START_PARAGRAPH_\nW porz\xc4\x85dku liniowym skraca si\xc4\x99 dowodzenie do kilku wybranych, mocnych argument\xc3\xb3w. Pozosta\xc5\x82e argumenty pozostawia si\xc4\x99 w odwodzie, kt\xc3\xb3ry b\xc4\x99dzie mo\xc5\xbcna wykorzysta\xc4\x87 w ewentualnej polemice.\n_START_SECTION_\nZasady kompozycji argumentacji\n_START_PARAGRAPH_\nJak twierdzi\xc5\x82 Kwintylian, chocia\xc5\xbc g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 cech\xc4\x85 kompozycji powinna by\xc4\x87 jasno\xc5\x9b\xc4\x87 argumentacji, dowodzenie nie mo\xc5\xbce grzeszy\xc4\x87 \xe2\x80\x9eprzeuczon\xc4\x85\xe2\x80\x9d monotoni\xc4\x85, gdy\xc5\xbc wywo\xc5\x82uje w\xc3\xb3wczas u odbiorcy zniech\xc4\x99cenie. Dlatego mo\xc5\xbcna pos\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 si\xc4\x99 ka\xc5\xbcdym rodzajem ornamentu, tak dalece, jak nie przes\xc5\x82ania to sensu naszej wypowiedzi. Si\xc5\x82a perswazyjna argumentacji zale\xc5\xbcy wi\xc4\x99c nie tylko od jej poprawno\xc5\x9bci logicznej lub dialektycznej, jako\xc5\x9bci czy liczby dowod\xc3\xb3w, ale przede wszystkim od sposobu wprowadzenia argument\xc3\xb3w do wypowiedzi. Za najwa\xc5\xbcniejsze zasady komponowania argumentacji uwa\xc5\xbcano zasad\xc4\x99 uwzgl\xc4\x99dnienia kontekstu perswazyjnego, zasad\xc4\x99 zachowania struktury dialektyczno-logicznej, zasad\xc4\x99 wielostronnego obja\xc5\x9bniania czy zasad\xc4\x99 kumulowania r\xc3\xb3\xc5\xbcnych technik argumentacyjnych.\n_START_SECTION_\nZasada kontekstu perswazyjnego\n_START_PARAGRAPH_\nAutor wypowiedzi nie powinien kierowa\xc4\x87 si\xc4\x99 \xe2\x80\x9ezimn\xc4\x85 logik\xc4\x85\xe2\x80\x9d, gdy\xc5\xbc jego celem jest tak\xc5\xbce, wed\xc5\x82ug zasad retoryki, wywo\xc5\x82anie wzruszenia czy zachwytu odbiorcy. Oddzia\xc5\x82ywanie psychologiczne i estetyczne wypowiedzi ma bowiem decyduj\xc4\x85cy wp\xc5\x82yw na przyj\xc4\x99cie przez odbiorc\xc3\xb3w tezy, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 udowadnia autor. Ka\xc5\xbcdy wi\xc4\x99c rodzaj argumentu winien by\xc4\x87 o tyle poprawny logicznie lub dialektycznie, o ile pe\xc5\x82ni funkcj\xc4\x99 psychologiczn\xc4\x85 i estetyczn\xc4\x85. Przede wszystkim za\xc5\x9b winien by\xc4\x87 zgodny z zasad\xc4\x85 stosowno\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 w odniesieniu do argumentacji tak wyja\xc5\x9bni\xc5\x82 Arystoteles: ka\xc5\xbcda klasa ludzi, ka\xc5\xbcdy typ dyspozycji psychicznych ma w\xc5\x82a\xc5\x9bciwy sobie spos\xc3\xb3b dowodzenia. W klasie umieszczam r\xc3\xb3\xc5\xbcnice wieku: dziecko, doros\xc5\x82y m\xc4\x85\xc5\xbc, starzec; r\xc3\xb3\xc5\xbcnice p\xc5\x82ci: m\xc4\x99\xc5\xbcczyzna, kobieta; narodowe: Spartanin, Tesalczyk. Przez dyspozycj\xc4\x99 rozumiem tu te w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3re determinuj\xc4\x85 charakter \xc5\xbcycia jednostki, a nie ka\xc5\xbcda z nich to czyni. Nadto pewne wra\xc5\xbcenie robi na s\xc5\x82uchaczach zastosowanie \xc5\x9brodka, kt\xc3\xb3rego a\xc5\xbc do przesytu u\xc5\xbcywaj\xc4\x85 pisarze m\xc3\xb3w: \xe2\x80\x9eKt\xc3\xb3\xc5\xbc tego nie wie? Wszyscy wiedz\xc4\x85!\xe2\x80\x9d Odbiorca wstydzi si\xc4\x99, \xc5\xbce nie wie i zgadza si\xc4\x99 z m\xc3\xb3wc\xc4\x85, aby uczestniczy\xc4\x87 w wiedzy, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 wszyscy inni posiadaj\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nZasada zachowania struktury dialektyczno-logicznej\n_START_PARAGRAPH_\nPodczas komponowania argumentacji autor wypowiedzi powinien zachowa\xc4\x87 wyra\xc5\xbane ramy dowodzenia, wynikaj\xc4\x85ce z zasad logiki i dialektyki. Dlatego argumenty, zw\xc5\x82aszcza te oparte na sylogizmach lub entymematach, uk\xc5\x82ada\xc4\x87 nale\xc5\xbcy w porz\xc4\x85dku opartym na w\xc5\x82a\xc5\x9bciwej kolejno\xc5\x9bci rozumowania. Si\xc5\x82a perswazyjna ca\xc5\x82ej wypowiedzi, a zw\xc5\x82aszcza argumentacji, zale\xc5\xbcy bowiem tak\xc5\xbce od precyzyjnej konstrukcji. Inaczej m\xc3\xb3wi\xc4\x85c, jak uj\xc4\x85\xc5\x82 do Arystoteles, autor powinien stosowa\xc4\x87 podczas argumentowania architektur\xc4\x99 logiczn\xc4\x85 i dialektyczn\xc4\x85 dowodzenia, wyra\xc5\xbcon\xc4\x85 j\xc4\x99zykiem retorycznym.'