b'\n_START_ARTICLE_\nMied\xc5\xba\n_START_SECTION_\nFizyczne\n_START_PARAGRAPH_\nMied\xc5\xba ma g\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 8,96 g/cm\xc2\xb3 i temperatur\xc4\x99 topnienia 1084,62\xc2\xa0\xc2\xb0C. Po wytopie i oczyszczeniu jest mi\xc4\x99kkim metalem o bardzo dobrym przewodnictwie cieplnym i elektrycznym. Mied\xc5\xba, wraz ze srebrem i z\xc5\x82otem, le\xc5\xbc\xc4\x85 w 11 grupie uk\xc5\x82adu okresowego oraz maj\xc4\x85 wsp\xc3\xb3lne pewne w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci: maj\xc4\x85 jeden elektron na orbitalu s pow\xc5\x82oki walencyjnej ponad zape\xc5\x82nion\xc4\x85 pow\xc5\x82ok\xc4\x85 elektronow\xc4\x85 d oraz odznaczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 wysok\xc4\x85 plastyczno\xc5\x9bci\xc4\x85 i przewodnictwem elektrycznym. Wype\xc5\x82nione pow\xc5\x82oki d w tych pierwiastkach nie wnosz\xc4\x85 zbyt du\xc5\xbcego wk\xc5\x82adu w oddzia\xc5\x82ywania mi\xc4\x99dzyatomowe, kt\xc3\xb3re w wi\xc4\x85zaniach metalicznych s\xc4\x85 zdominowane przez elektrony pow\xc5\x82ok s. W przeciwie\xc5\x84stwie do metali z niepe\xc5\x82nymi pow\xc5\x82okami d, wi\xc4\x85zanie metaliczne w miedzi nie ma charakteru kowalencyjnego i jest wzgl\xc4\x99dnie s\xc5\x82abe. Wyja\xc5\x9bnia to nisk\xc4\x85 twardo\xc5\x9b\xc4\x87 i wysok\xc4\x85 plastyczno\xc5\x9b\xc4\x87 pojedynczych kryszta\xc5\x82\xc3\xb3w miedzi. Mied\xc5\xba mo\xc5\xbcna przerabia\xc4\x87 plastycznie na zimno i na gor\xc4\x85co, ale w przypadku przer\xc3\xb3bki na zimno nast\xc4\x99puje utwardzenie metalu (w wyniku zgniotu), kt\xc3\xb3re usuwa si\xc4\x99 przez wy\xc5\xbcarzenie rekrystalizuj\xc4\x85ce (w temp. 400-600\xc2\xa0\xc2\xb0C). Przer\xc3\xb3bk\xc4\x99 plastyczn\xc4\x85 na gor\xc4\x85co przeprowadza si\xc4\x99 w temp. 650-800\xc2\xa0\xc2\xb0C. W skali makroskopowej, wytworzenie pod\xc5\x82u\xc5\xbcnych wad sieci krystalicznej, jak granice pomi\xc4\x99dzy ziarnami czy zaburzenia przep\xc5\x82ywu pod przy\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85, zwi\xc4\x99ksza twardo\xc5\x9b\xc4\x87 miedzi. Z tego powodu mied\xc5\xba dost\xc4\x99pna w handlu wyst\xc4\x99puje w drobnoziarnistej polikrystalicznej formie, kt\xc3\xb3ra ma wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 odporno\xc5\x9b\xc4\x87 mechaniczn\xc4\x85 ni\xc5\xbc forma monokrystaliczna._NEWLINE_Niska twardo\xc5\x9b\xc4\x87 miedzi cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo t\xc5\x82umaczy jej wysok\xc4\x85 przewodno\xc5\x9b\xc4\x87 elektryczn\xc4\x85 (59,6\xc3\x9710\xe2\x81\xb6 S/m) i wysok\xc4\x85 przewodno\xc5\x9b\xc4\x87 ciepln\xc4\x85, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 drugie pod wzgl\xc4\x99dem wielko\xc5\x9bci w\xc5\x9br\xc3\xb3d czystych metali w temperaturze pokojowej. Jest to spowodowane tym, \xc5\xbce oporno\xc5\x9b\xc4\x87 w przenoszeniu elektron\xc3\xb3w w metalach pochodzi g\xc5\x82\xc3\xb3wnie od rozpraszania elektron\xc3\xb3w na wibracjach cieplnych sieci krystalicznej, kt\xc3\xb3re w metalach mi\xc4\x99kkich s\xc4\x85 stosunkowo s\xc5\x82abe. Maksymalna dopuszczalna g\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 pr\xc4\x85du dla miedzi w powietrzu wynosi w przybli\xc5\xbceniu 3,1\xc3\x9710\xe2\x81\xb6 A/m\xc2\xb2 pola przekroju poprzecznego, powy\xc5\xbcej tej warto\xc5\x9bci zaczyna si\xc4\x99 nadmiernie nagrzewa\xc4\x87. Tak jak w przypadku innych metali, je\xc5\x9bli mied\xc5\xba jest w kontakcie z innymi metalami, zachodzi korozja galwaniczna. Wraz z osmem (niebieskawy), cezem (\xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82ty) i z\xc5\x82otem (\xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82ty), mied\xc5\xba jest jednym z czterech metali, kt\xc3\xb3rych naturalny kolor jest inny ni\xc5\xbc szary lub srebrny. Czysta mied\xc5\xba jest pomara\xc5\x84czowoczerwona, na powietrzu ciemnieje wskutek utleniania. Charakterystyczny kolor miedzi pochodzi od przej\xc5\x9b\xc4\x87 elektron\xc3\xb3w pomi\xc4\x99dzy wype\xc5\x82nionymi pow\xc5\x82okami 3d a p\xc3\xb3\xc5\x82pustymi 4s \xe2\x80\x93 r\xc3\xb3\xc5\xbcnice energetyczne pomi\xc4\x99dzy tymi pow\xc5\x82okami odpowiadaj\xc4\x85 energii \xc5\x9bwiat\xc5\x82a pomara\xc5\x84czowego. Ten sam mechanizm jest odpowiedzialny za \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82ty kolor z\xc5\x82ota.\n_START_SECTION_\nCharakterystyka niekt\xc3\xb3rych zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nPi\xc4\x99ciowodny siarczan miedzi(II) CuSO\xe2\x82\x84\xc2\xb7 5H\xe2\x82\x82O (wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cy naturalnie jako minera\xc5\x82 chalkantyt) ma w\xc5\x82asno\xc5\x9bci odka\xc5\xbcaj\xc4\x85ce, a bezwodny ma silne w\xc5\x82asno\xc5\x9bci higroskopijne i niekiedy stosowany jest do osuszania rozpuszczalnik\xc3\xb3w. Kompleksy miedzi s\xc4\x85 trwa\xc5\x82e, jednak do\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x82atwo jest zmienia\xc4\x87 stopie\xc5\x84 utlenienia miedzi w takich kompleksach i dlatego s\xc4\x85 one cz\xc4\x99sto stosowane jak katalizatory reakcji redoks. Zwi\xc4\x85zki miedzi(I) s\xc4\x85 trudno rozpuszczalne w wodzie, natomiast wodne roztwory soli miedzi(II) z regu\xc5\x82y maj\xc4\x85 barw\xc4\x99 niebiesk\xc4\x85 lub niebiesko-zielon\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nWydobycie, zasoby i konsumpcja miedzi na \xc5\x9bwiecie\n_START_PARAGRAPH_\nZe wzgl\xc4\x99du na du\xc5\xbce zapotrzebowanie i stosunkowo ma\xc5\x82e zasoby naturalne mied\xc5\xba stanowi materia\xc5\x82 strategiczny. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 miedzi wydobywa si\xc4\x99 jako siarczek w kopalniach odkrywkowych ze z\xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbc porfiru miedziowego zawieraj\xc4\x85cego do 1% miedzi. W \xc5\x9bwiatowym wydobyciu rud miedzi w przeliczeniu na czysty sk\xc5\x82adnik, wynosz\xc4\x85cym w 2010 r. \xc5\x82\xc4\x85cznie 16,2 mln ton, przodowa\xc5\x82y: Chile (5,52 mln ton), Peru (1,28 mln ton), Chiny (1,15 mln ton) USA (1,12 mln ton), Australia (900 tys. ton), Indonezja (840 tys. ton), Zambia (770 tys. ton), Rosja (750 tys. ton), Kanada (480 tys. ton), Polska (430 tys. ton) i Kazachstan (400 tys. ton)._NEWLINE_Do kraj\xc3\xb3w posiadaj\xc4\x85cych najwi\xc4\x99ksze szacowane zasoby miedzi nale\xc5\xbc\xc4\x85: Chile (150 mln ton), Peru (90 mln ton), Australia (80 mln ton), Meksyk (38 mln ton), Stany Zjednoczone (35 mln ton), Chiny, Indonezja i Rosja (30 mln ton) oraz Polska, kt\xc3\xb3rej znane zasoby s\xc4\x85 szacowane na 26 mln ton. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym o\xc5\x9brodkiem przemys\xc5\x82u miedziowego w Polsce jest Legnicko-G\xc5\x82ogowski Okr\xc4\x99g Miedziowy._NEWLINE_W roku 2009 og\xc3\xb3lno\xc5\x9bwiatowa konsumpcja miedzi wynosi\xc5\x82a oko\xc5\x82o 22,1 mln ton. \xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82ami miedzi by\xc5\x82a mied\xc5\xba wydobywana w kopalniach (w 2009 roku by\xc5\x82o to ponad 15 mln ton) oraz mied\xc5\xba pozyskiwana z recyklingu, kt\xc3\xb3ry w 2008 roku dostarczy\xc5\x82 oko\xc5\x82o 35% og\xc3\xb3\xc5\x82u konsumowanej miedzi. Do najwi\xc4\x99kszych konsument\xc3\xb3w miedzi nale\xc5\xbc\xc4\x85 (2009): Chiny (7,87 mln ton), Europa Zachodnia (3,13 mln ton), Ameryka P\xc3\xb3\xc5\x82nocna (2,47 mln ton), Japonia (1,22 mln ton), Indie (0,92 mln ton) oraz Korea Po\xc5\x82udniowa (0,76 mln ton). Ga\xc5\x82\xc4\x99ziami przemys\xc5\x82u, gdzie zu\xc5\xbcywa si\xc4\x99 (2009) wytwarzan\xc4\x85 mied\xc5\xba jest budownictwo (7,26 mln ton, w tym do budowy instalacji elektrycznych wodoci\xc4\x85gowych, odpowiednio 5,27 i 1,33 mln ton), infrastruktura (3,26 mln ton, w tym do budowania infrastruktury elektrycznej i telekomunikacyjnej, odpowiednio 2,54 i 0,72 mln ton) oraz budowa maszyn (11,57 mln ton, w tym przemys\xc5\x82owe, og\xc3\xb3lnie poj\xc4\x99tego transportu, ch\xc5\x82odz\xc4\x85ce, elektroniczne, odpowiednio 2,74; 2,56; 1,33; 0,77 mln ton).\n_START_SECTION_\nOtrzymywanie\n_START_PARAGRAPH_\nRudy miedzi zawieraj\xc4\x85 nieznaczne ilo\xc5\x9bci miedzi. W celu oddzielenia siarczk\xc3\xb3w miedzi od ska\xc5\x82y p\xc5\x82onnej, stosowana jest flotacja. Otrzymane w ten spos\xc3\xb3b koncentraty miedzi przerabiane s\xc4\x85 w piecach hutniczych (np. piec zawiesinowy firmy Outotec), a produktem wytopu jest kamie\xc5\x84 miedziowy. Po procesie konwertorowania odlewane s\xc4\x85 anody miedziowe. Anody te poddawane s\xc4\x85 elektrorafinacji. Produktem huty s\xc4\x85 katody, kt\xc3\xb3re w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od przeznaczenia przetapiane s\xc4\x85 na wlewki r\xc3\xb3\xc5\xbcnego kszta\xc5\x82tu i wielko\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nRecykling\n_START_PARAGRAPH_\nMied\xc5\xba, tak jak aluminium, jest w 100% poddawana recyklingowi bez jakiejkolwiek straty jako\xc5\x9bci. W obj\xc4\x99to\xc5\x9bci, mied\xc5\xba jest trzecim po \xc5\xbcelazie i aluminium najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej odzyskiwanym metalem. Szacuje si\xc4\x99, \xc5\xbce w u\xc5\xbcyciu jest 80% kiedykolwiek wydobytej miedzi. Recykling w latach 2002\xe2\x80\x932008 dostarcza\xc5\x82 oko\xc5\x82o 35% zu\xc5\xbcywanej miedzi. Ze wzgl\xc4\x99du na charakter surowca przewiduje si\xc4\x99, \xc5\xbce w ci\xc4\x85gu nast\xc4\x99pnych lat udzia\xc5\x82 recyklingu w og\xc3\xb3lnej produkcji miedzi b\xc4\x99dzie r\xc3\xb3s\xc5\x82. Proces odzyskiwania miedzi przebiega w ten sam spos\xc3\xb3b, jak w procesie jej otrzymywania, z wyj\xc4\x85tkiem tego, \xc5\xbce wymaga mniejszej liczby etap\xc3\xb3w. Wysokiej czysto\xc5\x9bci z\xc5\x82om jest topiony w piecu, a nast\xc4\x99pnie redukowany i wylewany w postaci k\xc4\x99s\xc3\xb3w i sztabek; niskiej czysto\xc5\x9bci z\xc5\x82om jest poddawany elektrorafinacji w k\xc4\x85pieli kwasu siarkowego.\n_START_SECTION_\nZastosowanie\n_START_PARAGRAPH_\nMied\xc5\xba obok \xc5\xbcelaza odegra\xc5\x82a wyj\xc4\x85tkow\xc4\x85 rol\xc4\x99 w rozwoju cywilizacji ludzkiej. Epoka br\xc4\x85zu zawdzi\xc4\x99cza swoj\xc4\x85 nazw\xc4\x99 jednemu ze stop\xc3\xb3w miedzi. Pierwiastek ten znany jest od staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci, od kiedy to by\xc5\x82 podstawowym sk\xc5\x82adnikiem br\xc4\x85z\xc3\xb3w. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym zastosowaniem miedzi jest produkcja kabli elektrycznych (60%), pokry\xc4\x87 dach\xc3\xb3w i instalacji wodoci\xc4\x85gowych (20%) i maszyn przemys\xc5\x82owych (15%). Mied\xc5\xba g\xc5\x82\xc3\xb3wnie u\xc5\xbcywana jest jako metal, ale gdy wymagana jest wi\xc4\x99ksza twardo\xc5\x9b\xc4\x87, wtedy \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85c z innymi metalami tworzy si\xc4\x99 stopy (5% ca\xc5\x82kowitego zu\xc5\xbcycia), takie jak br\xc4\x85z czy mosi\xc4\x85dz. Ma\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miedzi jest u\xc5\xbcywana w produkcji zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w b\xc4\x99d\xc4\x85cych dodatkami do \xc5\xbcywno\xc5\x9bci i fungicydami w rolnictwie oraz stosowana jako barwnik szk\xc5\x82a czy katalizator.\n_START_SECTION_\nUrz\xc4\x85dzenia elektryczne\n_START_PARAGRAPH_\nW\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci elektryczne miedzi s\xc4\x85 wykorzystywane w przewodach miedzianych i urz\xc4\x85dzeniach jak elektromagnesy. Uk\xc5\x82ady scalone i obwody drukowane zawieraj\xc4\x85 mied\xc5\xba, ze wzgl\xc4\x99du na jej bardzo dobr\xc4\x85 przewodno\xc5\x9b\xc4\x87 elektryczn\xc4\x85; radiatory i wymienniki ciep\xc5\x82a wytwarzane s\xc4\x85 z miedzi, ze wzgl\xc4\x99du na wy\xc5\xbcsze rozpraszanie ciep\xc5\x82a, w stosunku do powszechnie u\xc5\xbcywanego aluminium. Mied\xc5\xba jest u\xc5\xbcywana tak\xc5\xbce do budowy lamp elektronowych, monitor\xc3\xb3w CRT i magnetron\xc3\xb3w jako falowod\xc3\xb3w promieniowania mikrofalowego.\n_START_SECTION_\nStopy\n_START_PARAGRAPH_\nMetal jest dodawany do wielu stop\xc3\xb3w, zar\xc3\xb3wno do stali, jak i do stop\xc3\xb3w aluminium. Jest te\xc5\xbc dodawany do srebra i z\xc5\x82ota poprawiaj\xc4\x85c znacznie ich w\xc5\x82asno\xc5\x9bci mechaniczne. Mied\xc5\xba z cyn\xc4\x85, cynkiem, molibdenem i innymi metalami przej\xc5\x9bciowymi tworzy ca\xc5\x82y zestaw stop\xc3\xb3w zwanych og\xc3\xb3lnie br\xc4\x85zami. Najbardziej znane z nich to: udaj\xc4\x85cy z\xc5\x82oto tombak i maj\xc4\x85cy bardzo dobre w\xc5\x82asno\xc5\x9bci mechaniczne oraz znaczn\xc4\x85 odporno\xc5\x9b\xc4\x87 na korozj\xc4\x99 mosi\xc4\x85dz. Stopy miedzi stosuje si\xc4\x99 do wyrobu kosztownej armatury, element\xc3\xb3w precyzyjnych urz\xc4\x85dze\xc5\x84 mechanicznych i w jubilerstwie.\n_START_SECTION_\nZastosowania biostatyczne\n_START_PARAGRAPH_\nMetaliczna mied\xc5\xba (podobnie jak metaliczne srebro) wykazuje silne w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci antybakteryjne. Mied\xc5\xba od dawna jest u\xc5\xbcywana jako biostatyczna powierzchnia pokrycia statk\xc3\xb3w, chroni\xc4\x85ca przed skorupiakami i omu\xc5\x82kami. Pierwotnie by\xc5\x82a u\xc5\xbcywana czysta mied\xc5\xba, lecz obecnie wypar\xc5\x82 j\xc4\x85 metal Muntza, b\xc4\x99d\xc4\x85cy form\xc4\x85 mosi\xc4\x85dzu o sk\xc5\x82adzie 60% miedzi i 40% cynku. Podobne zastosowanie mied\xc5\xba znalaz\xc5\x82a w akwakulturze do konstrukcji sieci i innych element\xc3\xb3w nara\xc5\xbconych na obrastanie organizmami ro\xc5\x9blinnymi i zwierz\xc4\x99cymi. Jej biostatyczne w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci usprawiedliwiaj\xc4\x85 u\xc5\xbcycie miedzi jako materia\xc5\x82u do wyrobu klamek do drzwi (ograniczenie ilo\xc5\x9bci przenoszonych bakterii) i rur wodoci\xc4\x85gowych. Opublikowane w 2011 roku badania potwierdzaj\xc4\x85, \xc5\xbce stosowanie powierzchni pokrywanych miedzi\xc4\x85 redukuje ilo\xc5\x9b\xc4\x87 patogen\xc3\xb3w znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 na powierzchniach w salach OIOM o 97%. Te same badania m\xc3\xb3wi\xc4\x85 o tym, \xc5\xbce bakterie znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na salach OIOM s\xc4\x85 odpowiedzialne za 35-80% infekcji w\xc5\x9br\xc3\xb3d leczonych tam pacjent\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nZnaczenie biologiczne miedzi\n_START_PARAGRAPH_\nMied\xc5\xba wyst\xc4\x99puje powszechnie w wielu organizmach ro\xc5\x9blinnych i zwierz\xc4\x99cych. Jako mikroelement jest niezb\xc4\x99dna dla \xc5\xbcycia wielu organizm\xc3\xb3w, bior\xc4\x85c udzia\xc5\x82 m.in. w fotosyntezie i oddychaniu, jednak niekt\xc3\xb3re gin\xc4\x85 ju\xc5\xbc przy bardzo niskich jej st\xc4\x99\xc5\xbceniach. Dotyczy to np. skr\xc4\x99tnicy, cho\xc4\x87 inne glony te\xc5\xbc s\xc4\x85 stosunkowo wra\xc5\xbcliwe na obecno\xc5\x9b\xc4\x87 jon\xc3\xb3w miedziowych w wodzie, przez co sole miedzi mog\xc4\x85 by\xc4\x87 stosowane jako algicydy._NEWLINE_Mied\xc5\xba jest mikroelementem wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cym w centrach aktywnych wielu enzym\xc3\xb3w. Znajduje si\xc4\x99 tam, ze wzgl\xc4\x99du na \xc5\x82atwo\xc5\x9b\xc4\x87 pobierania i oddawania elektronu w czasie zmiany stopnia utlenienia. Potrzebna jest do tworzenia si\xc4\x99 krwinek czerwonych, wchodzi w sk\xc5\x82ad hemocyjaniny, wp\xc5\x82ywa pozytywnie na b\xc5\x82on\xc4\x99 otaczaj\xc4\x85c\xc4\x85 kom\xc3\xb3rki nerwowe, bierze udzia\xc5\x82 w przesy\xc5\x82aniu impuls\xc3\xb3w nerwowych. Wchodzi w sk\xc5\x82ad dysmutazy ponadtlenkowej, enzymu o dzia\xc5\x82aniu przeciwutleniaj\xc4\x85cym, chroni\xc4\x85cego b\xc5\x82ony kom\xc3\xb3rkowe przed wolnymi rodnikami. Ponadto bierze udzia\xc5\x82 w tworzeniu tkanki \xc5\x82\xc4\x85cznej (wi\xc4\x85zania poprzeczne w cz\xc4\x85steczkach kolagenu i elastyny katalizowane przez oksydaz\xc4\x99 lizylow\xc4\x85) i syntezie prostaglandyn, zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w zwanych hormonami miejscowymi, wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85cych mi\xc4\x99dzy innymi na czynno\xc5\x9b\xc4\x87 serca i ci\xc5\x9bnienie t\xc4\x99tnicze krwi. U fotoautotrof\xc3\xb3w wchodzi w sk\xc5\x82ad plastocyjaniny._NEWLINE_Jej minimalne dzienne spo\xc5\xbcycie wynosi 0,5 ppm. Genetycznie uwarunkowany defekt metabolizmu miedzi prowadzi do wyst\xc4\x85pienia schorzenia zwyrodnienia w\xc4\x85trobowo-soczewkowego \xe2\x80\x93 choroby Wilsona. Niedob\xc3\xb3r miedzi mo\xc5\xbce sta\xc4\x87 si\xc4\x99 przyczyn\xc4\x85 niedokrwisto\xc5\x9bci, poniewa\xc5\xbc zbyt ma\xc5\x82a ilo\xc5\x9b\xc4\x87 tego pierwiastka powoduje gorsze wch\xc5\x82anianie \xc5\xbcelaza i zmniejszenie liczby czerwonych krwinek._NEWLINE_Wch\xc5\x82anianie miedzi (podobnie jak jon\xc3\xb3w innych metali) w przewodzie pokarmowym jest blokowane przez bia\xc5\x82ka mleka i jaj oraz warzywa kapustne (kapustowate) i amarylkowate zawieraj\xc4\x85ce du\xc5\xbce ilo\xc5\x9bci zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w siarki (np. kapusta, cebula, por, czosnek, gorczyca). Spo\xc5\xbcywanie tych produkt\xc3\xb3w \xc5\x82\xc4\x85cznie z pokarmem o du\xc5\xbcej zawarto\xc5\x9bci miedzi znacz\xc4\x85co zmniejsza wch\xc5\x82anianie tego pierwiastka przez organizm. Owoce morza obok miedzi zawieraj\xc4\x85 bardzo du\xc5\xbco cynku, kt\xc3\xb3ry ca\xc5\x82kowicie blokuje wch\xc5\x82anianie miedzi._NEWLINE_Spo\xc5\xbcywanie nadmiaru miedzi prowadzi\xc4\x87 mo\xc5\xbce do zaburze\xc5\x84 pokarmowych i uszkodzenia w\xc4\x85troby. Mo\xc5\xbce to mie\xc4\x87 miejsce w przypadku spo\xc5\xbcywania wody pitnej o niskiej twardo\xc5\x9bci lub niskim pH dostarczanej miedzian\xc4\x85 instalacj\xc4\x85 wodoci\xc4\x85gow\xc4\x85 (woda taka wyp\xc5\x82ukuje mied\xc5\xba z instalacji). Szacuje si\xc4\x99, \xc5\xbce bezpieczne dzienne spo\xc5\xbcycie miedzi waha si\xc4\x99 w przedziale 2-3 mg, okazyjnie do 10 mg na dzie\xc5\x84 (dla doros\xc5\x82ych). Dawka \xc5\x9bmiertelna miedzi zawarta jest w oko\xc5\x82o 30 g siarczanu miedzi. Objawy zatrucia s\xc4\x85 podobne do zatrucia arszenikiem. W przypadku podejrzenia zatrucia podaje si\xc4\x99 albumin\xc4\x99 jako mleko lub bia\xc5\x82ko jaj.'