b"\n_START_ARTICLE_\nSzcz (parow\xc3\xb3z)\n_START_SECTION_\nGeneza projektu\n_START_PARAGRAPH_\nStandardowym parowozem towarowym wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci kolei rosyjskich pod koniec XIX wieku by\xc5\x82 parow\xc3\xb3z serii O\xe1\xb4\xb0, zamieniony p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przez O\xe1\xb5\x82, o uk\xc5\x82adzie osi D. Wzrastaj\xc4\x85ce potrzeby przewozowe (spowodowane m.in. wojn\xc4\x85 z Japoni\xc4\x85), wywo\xc5\x82a\xc5\x82y potrzeb\xc4\x99 wprowadzenia ci\xc4\x99\xc5\xbcszej maszyny, co sta\xc5\x82o si\xc4\x99 mo\xc5\xbcliwe dzi\xc4\x99ki masowej wymianie starych szyn na pa\xc5\x84stwowych kolejach na znosz\xc4\x85ce wi\xc4\x99ksze obci\xc4\x85\xc5\xbcenie. W 1905 roku minister dr\xc3\xb3g komunikacji poleci\xc5\x82 profesorowi N. Szczukinowi opracowa\xc4\x87 nowy typ parowozu, dla zamiany starszych lokomotyw na kolejach pa\xc5\x84stwowych. Szczukin zdecydowa\xc5\x82 oprze\xc4\x87 konstrukcj\xc4\x99 nowego znormalizowanego parowozu o produkowany ju\xc5\xbc dla prywatnych kolei Wschodniochi\xc5\x84skiej i W\xc5\x82adykaukaskiej parow\xc3\xb3z o uk\xc5\x82adzie osi 1'D serii Sz (oznaczenie od 1912 roku), projektu Polaka Wac\xc5\x82awa \xc5\x81opuszy\xc5\x84skiego. Dla zebrania do\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84, zam\xc3\xb3wiono 11 parowoz\xc3\xb3w typu Sz dla pa\xc5\x84stwowych kolei, dostarczonych w latach 1905\xe2\x80\x931907, aczkolwiek nie czekaj\xc4\x85c na dostarczenie wszystkich, przyst\xc4\x85piono do konstrukcji nowej lokomotywy._NEWLINE_Projekt nowego parowozu zosta\xc5\x82 opracowany w 1906 w Charkowskiej Fabryce Parowoz\xc3\xb3w pod kierownictwem in\xc5\xbc. A. Rajewskiego na bazie typu Sz (pocz\xc4\x85tkowo by\xc5\x82 nawet znany w dokumentacji technicznej jako \xe2\x80\x9ezmieniony typ 1-4-0 Kolei Wschodniochi\xc5\x84skiej\xe2\x80\x9d). Parow\xc3\xb3z przyj\xc4\x99to jako typowy dla kolei pa\xc5\x84stwowych i okre\xc5\x9blono jako \xe2\x80\x9enormalizowany typ 1905 roku\xe2\x80\x9d. Pierwszy parow\xc3\xb3z zosta\xc5\x82 zbudowany w 1906 r. i skierowany na Kolej Jekateryninsk\xc4\x85, pod pierwotnym oznaczeniem serii JuCh (\xd0\xae\xd0\xa5), w 1912 r. zmienionym na Szcz (\xd0\xa9)._NEWLINE_W por\xc3\xb3wnaniu z parowozem serii Sz zachowano takie same podstawowe wymiary, \xc5\x9brednic\xc4\x99 k\xc3\xb3\xc5\x82, rozmiary cylindr\xc3\xb3w dwucylindrowego silnika sprz\xc4\x99\xc5\xbconego (510 i 765 mm, skok t\xc5\x82oka 700 mm), wielko\xc5\x9b\xc4\x87 kot\xc5\x82a (powierzchnia ogrzewalna 206,1 m\xc2\xb2, 272 p\xc5\x82omieni\xc3\xb3wki) i powierzchni\xc4\x99 rusztu (2,8 m\xc2\xb2). Ci\xc5\x9bnienie pary w kotle zwi\xc4\x99kszono z 13 do 14 atmosfer oraz ulepszono konstrukcj\xc4\x99 silnik\xc3\xb3w. W rozrz\xc4\x85dzie zamieniono sprawiaj\xc4\x85ce problemy t\xc5\x82okowe suwaki przez starszego typu p\xc5\x82askie oraz zastosowano mechanizm rozrz\xc4\x85du na wz\xc3\xb3r parowozu serii O\xe1\xb5\x82. Pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 maksymalna uleg\xc5\x82a zwi\xc4\x99kszeniu z 55 km/h do 65 km/h. Nieco zwi\xc4\x99kszono grubo\xc5\x9b\xc4\x87 blach walczaka kot\xc5\x82a (z 17 do 17,5 mm) i skrzyni ogniowej oraz wzmocniono ostoj\xc4\x99. Projektowana masa s\xc5\x82u\xc5\xbcbowa wzros\xc5\x82a z 74 do 77,2 t, lecz po zbudowaniu pierwszych serii parowoz\xc3\xb3w okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce ich masa s\xc5\x82u\xc5\xbcbowa przekracza projektow\xc4\x85 (do ok. 80 t), a nacisk na szyny jest zbyt du\xc5\xbcy (do 17 t zamiast 15 t). Podj\xc4\x99to wobec tego prace nad zmniejszeniem masy konstrukcji. Pr\xc3\xb3bowano w niekt\xc3\xb3rych seriach zmniejszy\xc4\x87 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82omieni\xc3\xb3wek do 262 i 260 (powierzchnia ogrzewalna 197,7 m\xc2\xb2 i 196,3 m\xc2\xb2), lecz nie da\xc5\x82o to istotnych rezultat\xc3\xb3w i powr\xc3\xb3cono do pierwotnych parametr\xc3\xb3w. Zmniejszono w ko\xc5\x84cu grubo\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc4\x99\xc5\x9bci blach ko\xc5\xbcucha paleniska i osi\xc4\x85gni\xc4\x99to przez to zmniejszenie nacisku do akceptowalnej warto\xc5\x9bci 16-16,2 t.\n_START_SECTION_\nProdukcja\n_START_PARAGRAPH_\nProdukcja seryjna lokomotyw ruszy\xc5\x82a w 1907 roku w kilku zak\xc5\x82adach. Wytwarza\xc5\x82y je zak\xc5\x82ady: Charkowski, Bria\xc5\x84ski (typy 36, 37, 38), \xc5\x81uga\xc5\x84ski, Newski, Puti\xc5\x82owski, Sormowo w Ni\xc5\xbcnym Nowogrodzie, Ko\xc5\x82omie\xc5\x84ski (typy 108, 139), Niko\xc5\x82ajewski. Og\xc3\xb3\xc5\x82em do 1918 roku wyprodukowano 1910 lokomotyw serii Szcz. Przy tym, w 1916 zbudowano ich tylko 68, a w latach 1917-18 \xc5\x82\xc4\x85cznie 7 sztuk._NEWLINE_Lokomotywy produkowano z r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi tendrami: dla Kolei Jekatery\xc5\x84skiej produkcji ChPZ, dla Kolei Po\xc5\x82udniowo-Wschodnich z tendrami konstrukcji tej kolei, dla innych - z tendrami produkcji Zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Puti\xc5\x82owskich. Na wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci kolei parowozy opalane by\xc5\x82y w\xc4\x99glem, na kolejach P\xc3\xb3\xc5\x82nocnych i Nadwi\xc5\x9bla\xc5\x84skich - drewnem, a na kolei Riaza\xc5\x84sko-Uralskiej - paliwem p\xc5\x82ynnym.\n_START_SECTION_\nDalszy rozw\xc3\xb3j - parowozy z przegrzewaczem\n_START_PARAGRAPH_\nDla zwi\xc4\x99kszenia ekonomiczno\xc5\x9bci, podj\xc4\x99to pr\xc3\xb3by wyposa\xc5\xbcenia parowozu w przegrzewacz. Charkowskie Zak\xc5\x82ady Parowoz\xc3\xb3w wyprodukowa\xc5\x82y pocz\xc4\x85tkowo cztery parowozy do\xc5\x9bwiadczalnie wyposa\xc5\xbcone w przegrzewacz Schmidta. Silnik zamieniono na bli\xc5\xbaniaczy, z cylindrami \xc5\x9brednicy 590 mm i t\xc5\x82okowymi suwakami. Ci\xc5\x9bnienie pary zmniejszono do 12 atmosfer. O 90 cm przed\xc5\x82u\xc5\xbcono dymnic\xc4\x99, przez co wyd\xc5\x82u\xc5\xbcono te\xc5\xbc parow\xc3\xb3z, a zbieralnik pary przesuni\xc4\x99to nieco do przodu. Ilo\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82omieni\xc3\xb3wek zmniejszono do 160, natomiast dodano 24 p\xc5\x82omienice o \xc5\x9brednicy 118/127 mm, z elementami przegrzewacza. Parowozy te oznaczono w 1912 roku jako seria Szcz\xe1\xb4\xbe (\xd0\xa9\xd0\x9f) (P od paropieriegriewatiel - przegrzewacz)._NEWLINE_W 1910 zak\xc5\x82ady Sormowo zbudowa\xc5\x82y cztery parowozy z przegrzewaczem Notkina, oznaczone po 1912 tak\xc5\xbce jako seria Szcz\xe1\xb4\xbe. Wszystkie te parowozy z przegrzewaczem wesz\xc5\x82y do s\xc5\x82u\xc5\xbcby na Kolei Jekateryninskiej. Z powodu zastosowania nisko przegrzanej pary (temperatura 260-280 st. C) nie by\xc5\x82y one jednak znacz\xc4\x85co lepsze od standardowych i w warsztatach kolejowych przebudowano na seri\xc4\x99 Szcz\xe1\xb4\xbe tylko 6 dalszych lokomotyw serii Szcz._NEWLINE_W latach 1912-1915 Zak\xc5\x82ady Bria\xc5\x84skie zbudowa\xc5\x82y 95 parowoz\xc3\xb3w serii Szcz\xe1\xb5\x96 (ma\xc5\x82a litera p) (\xd0\xa9\xd0\xbf) na zam\xc3\xb3wienie Kolei Moskiewsko-Kijowsko-Woroneskiej. Mia\xc5\x82y one przegrzewacz, silnik bli\xc5\xbaniaczy i ko\xc5\x82a o zmniejszonej \xc5\x9brednicy 1230 mm zamiast 1300 mm dla zwi\xc4\x99kszenia si\xc5\x82y poci\xc4\x85gowej (st\xc4\x85d ma\xc5\x82a litera w indeksie). Niekt\xc3\xb3re podzespo\xc5\x82y i trzyosiowy tender zosta\xc5\x82y zaadaptowane z parowoz\xc3\xb3w serii B produkcji tych zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w. \xc5\x81\xc4\x85cznie wyprodukowano 103 parowozy odmian Szcz\xe1\xb4\xbe._NEWLINE_W 1912 z inicjatywy prof. Szczukina podj\xc4\x99to prace nad modyfikacj\xc4\x85 parowozu z zastosowaniem przegrzewacza pary i pozostawieniem silnika sprz\xc4\x99\xc5\xbconego. Komisja wybra\xc5\x82a projekt opracowany w Zak\xc5\x82adach Puti\xc5\x82owskich pod kierunkiem in\xc5\xbc. A. Rajewskiego. Cylinder wysokiego ci\xc5\x9bnienia \xc5\x9brednicy 510 mm z p\xc5\x82askim suwakiem zamieniono przez cylinder \xc5\x9brednicy 540 mm z suwakiem t\xc5\x82okowym. Zainstalowano przegrzewacz Schmidta o powierzchni 59 m\xc2\xb2, a powierzchnia ogrzewalna zmniejszy\xc5\x82a si\xc4\x99 do 176,7 m\xc2\xb2. Liczba p\xc5\x82omieni\xc3\xb3wek wynosi\xc5\x82a 160, liczba p\xc5\x82omienic 27 (\xc5\x9brednicy 125,5/136 mm). Z 15 parowoz\xc3\xb3w zam\xc3\xb3wionych w 1914 roku, 6 uko\xc5\x84czono z uwagi na wojn\xc4\x99 dopiero w latach 1918-19, a pozosta\xc5\x82e 9 w latach 1922-24. Otrzyma\xc5\x82y one oznaczenie serii SzczCz (\xd0\xa8\xd0\xa7; oznaczenie Cz w indeksie g\xc3\xb3rnym stosowano na rosyjskich parowozach od nazwiska polskiego in\xc5\xbcyniera Czeczotta, kt\xc3\xb3ry jako pierwszy opracowa\xc5\x82 teoretycznie po\xc5\x82\xc4\x85czenie pary przegrzanej i silnika sprz\xc4\x99\xc5\xbconego). Ich eksploatacja na Kolei Oktiabrskiej pokaza\xc5\x82a wy\xc5\xbcsz\xc4\x85 moc i lepsz\xc4\x85 ekonomiczno\xc5\x9b\xc4\x87 od parowoz\xc3\xb3w serii Szcz i Szcz\xe1\xb4\xbe (zu\xc5\xbcywa\xc5\x82y ok. 20-25% mniej pary na jednostk\xc4\x99 pracy od tych ostatnich), wobec czego w latach 1927-34 poddano rekonstrukcji do serii SzczCz oko\xc5\x82o 300 parowoz\xc3\xb3w Szcz. Modyfikacja jednak nie okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 do ko\xc5\x84ca udana, m.in. z punktu widzenia trwa\xc5\x82o\xc5\x9bci silnik\xc3\xb3w i mechanizmu nap\xc4\x99dowego, przez co zaprzestano przebudowy dalszych lokomotyw. Z powodu wyprodukowania dla cel\xc3\xb3w przebudowy znacznej ilo\xc5\x9bci prawych cylindr\xc3\xb3w silnik\xc3\xb3w (wysokiego ci\xc5\x9bnienia) z suwakami t\xc5\x82okowymi, od 1935 wykorzystywano je przy remoncie zwyk\xc5\x82ych parowoz\xc3\xb3w serii Szcz, tworz\xc4\x85c seri\xc4\x99 Szcz\xe1\xb4\xb7\xe1\xb4\xbf (\xd0\xa9\xd0\x9a\xd0\xa0) (s krug\xc5\x82ym zo\xc5\x82otnikom - z okr\xc4\x85g\xc5\x82ym suwakiem)._NEWLINE_W latach 1944-45 do\xc5\x9bwiadczalnie zrekonstruowano jeden parow\xc3\xb3z, m.in. zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85c ruszt do 4,46 m\xc2\xb2, podnosz\xc4\x85c kocio\xc5\x82 o 60 cm, stosuj\xc4\x85c silnik bli\xc5\xbaniaczy oraz mocniejszy przegrzewacz. Oznaczono go jako Szcz\xe1\xb4\xbf17-5084. W latach 1944-45 tak\xc5\xbce do\xc5\x9bwiadczalnie zrekonstruowano inny parow\xc3\xb3z, z zastosowaniem cylindrycznego paleniska bez po\xc5\x82\xc4\x85cze\xc5\x84 z p\xc5\x82aszczem stojaka konstrukcji prof. M. Wolskiego. Oznaczono go jako Szcz\xe1\xb5\x82-1690.\n_START_SECTION_\nEksploatacja\n_START_PARAGRAPH_\nLokomotywy serii Szcz by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane na kolejach pa\xc5\x84stwowych, a spo\xc5\x9br\xc3\xb3d prywatnych kolei tylko na Kolejach Po\xc5\x82udniowo-Wschodnich, Riaza\xc5\x84sko-Uralskiej i P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-Donieckiej. Najpierw lokomotywy wesz\xc5\x82y do eksploatacji w 1907 na Kolei Jekateryninskiej, od 1908 na prywatnych Kolejach Po\xc5\x82udniowowschodnich, od 1909 na Kolejach Po\xc5\x82udniowozachodnich i Po\xc5\x82udniowych, od 1910 na prywatnej Kolei P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-Donieckiej, od 1912 na Kolei Nadwi\xc5\x9bla\xc5\x84skiej, od 1913 na kolejach P\xc3\xb3\xc5\x82nocnych, a od 1914 roku tak\xc5\xbce na kilku innych._NEWLINE_Do 1912 roku oznaczane by\xc5\x82y r\xc3\xb3\xc5\xbcnie na poszczeg\xc3\xb3lnych kolejach: na Kolei Jekateryninskiej jako seria Ju (\xd0\xae) z indeksem dolnym oznaczaj\xc4\x85cym producenta, na Kolejach Po\xc5\x82udniowo-Wschodnich i Po\xc5\x82udniowo-Zachodnich jako Szcz, na Kolejach Po\xc5\x82udniowych jako P (\xd0\x9f) i na Kolei P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-Donieckiej jako G (\xd0\x93), z takimi samymi indeksami dolnymi. Po reformie oznacze\xc5\x84 parowoz\xc3\xb3w rosyjskich w 1912 r. lokomotywy te otrzyma\xc5\x82y jednolite oznaczenie serii Szcz od nazwiska prof. Szczukina._NEWLINE_Konstrukcja lokomotywy by\xc5\x82a jednak nie do ko\xc5\x84ca udana. W\xc5\x9br\xc3\xb3d wad wymieniano ma\xc5\x82\xc4\x85 ekonomiczno\xc5\x9b\xc4\x87 (du\xc5\xbcy rozch\xc3\xb3d pary na jednostk\xc4\x99 mocy) i utrudniony remont paleniska. Charakterystyki lokomotyw, w tym o\xc5\x9b toczna, predestynowa\xc5\x82y je do prowadzenia poci\xc4\x85g\xc3\xb3w towarowych z du\xc5\xbc\xc4\x85 pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85 (50-65 km/h), co nie by\xc5\x82o dopuszczalne na wszystkich kolejach. Przy mniejszych pr\xc4\x99dko\xc5\x9bciach ich eksploatacja by\xc5\x82a ma\xc5\x82o ekonomiczna, a ich przewag\xc4\x99 nad parowozami serii O stanowi\xc5\x82a tylko wi\xc4\x99ksza masa przyczepna. Dlatego te\xc5\xbc typ ten nie cieszy\xc5\x82 si\xc4\x99 popularno\xc5\x9bci\xc4\x85 na prywatnych kolejach._NEWLINE_Pomimo pewnych niedostatk\xc3\xb3w, lokomotywy serii Szcz by\xc5\x82y jednym z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych typ\xc3\xb3w rosyjskich lokomotyw towarowych. Og\xc3\xb3\xc5\x82em zbudowano ich 2028 wszystkich serii. Stopniowo zast\xc4\x99powane by\xc5\x82y przez parowozy serii E i Je. W latach 1916-1917 znaczna ich cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 by\xc5\x82a przeniesiona na Koleje P\xc3\xb3\xc5\x82nocne z powodu lepszego przystosowania do opalania drewnem (do 448 sztuk w 1917). 1 stycznia 1923 roku w ZSRR je\xc5\xbadzi\xc5\x82o 1869 parowoz\xc3\xb3w Szcz, przede wszystkim na Kolejach P\xc3\xb3\xc5\x82nocnych (432) i na Kolei Jekateryninskiej (305). W 1940 roku by\xc5\x82o ich jeszcze 1854. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 parowoz\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re przetrwa\xc5\x82y wojn\xc4\x99, zosta\xc5\x82a wycofana pod koniec lat 50., ostatnie w 1961 roku._NEWLINE_W 1936 r. maksymaln\xc4\x85 pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 dla parowoz\xc3\xb3w okre\xc5\x9blono na 75 km/h. W latach 30. podczas remont\xc3\xb3w zwi\xc4\x99kszano \xc5\x9brednic\xc4\x99 k\xc3\xb3\xc5\x82 z 1300 do 1320 mm przez zak\xc5\x82adanie nowych banda\xc5\xbcy._NEWLINE_Nieliczne lokomotywy u\xc5\xbcywane by\xc5\x82y w Polsce \xe2\x80\x93 w okresie mi\xc4\x99dzywojennym na PKP pracowa\xc5\x82o 18 lokomotyw Szcz oznaczonych Tr103 i 1 lokomotywa Szcz\xe1\xb4\xbe, oznaczona Tr103\xe1\xb4\xbe. Ich tendry oznaczono na PKP jako 23D101."