b'\n_START_ARTICLE_\nEgiptologia\n_START_SECTION_\nPisarze staro\xc5\xbcytni\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszym pisarzem, kt\xc3\xb3ry opisa\xc5\x82 Egipt, by\xc5\x82 Herodot z Halikarnasu, podr\xc3\xb3\xc5\xbcuj\xc4\x85cy po Egipcie po upadku dynastii saickiej. Jedna z dziewi\xc4\x99ciu ksi\xc4\x85g jego Dziej\xc3\xb3w, ksi\xc4\x99ga II Euterpe po\xc5\x9bwi\xc4\x99cona jest w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci Egiptowi.\n_START_SECTION_\nWiek XVI i XVII\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze podr\xc3\xb3\xc5\xbce w celu poszukiwania zabytk\xc3\xb3w rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 u schy\xc5\x82ku XVI i pocz\xc4\x85tku XVII wieku. Pewien nieznany z imienia Wenecjanin odwiedzi\xc5\x82 w 1589 roku G\xc3\xb3rny Egipt i Doln\xc4\x85 Nubi\xc4\x99 docieraj\xc4\x85c a\xc5\xbc do el-Derr. W pozostawionym manuskrypcie za\xc5\x9bwiadczy\xc5\x82, \xc5\xbce nie podr\xc3\xb3\xc5\xbcowa\xc5\x82 dla \xc5\xbcadnego konkretnego celu, lecz tylko po to, by zobaczy\xc4\x87 \xe2\x80\x9etyle pysznych budowli, ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w, pos\xc4\x85g\xc3\xb3w, obelisk\xc3\xb3w i kolumn\xe2\x80\x9d. Za najbardziej godne uwagi Wenecjanin uzna\xc5\x82 \xc5\x9bwi\xc4\x85tynie Karnaku i Luksoru. Jedn\xc4\x85 z wa\xc5\xbcniejszych postaci by\xc5\x82 W\xc5\x82och Pietro della Valle (1586-1652), kt\xc3\xb3ry odby\xc5\x82 w latach 1616-1626 podr\xc3\xb3\xc5\xbc przemierzaj\xc4\x85c ca\xc5\x82\xc4\x85 wschodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 basenu Morza \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnego, przywo\xc5\xbc\xc4\x85c do ojczyzny egipskie mumie i manuskrypty koptyjskie. Badania \xc3\xb3wczesnych podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik\xc3\xb3w nie s\xc4\x85 jeszcze nazywane mianem archeologicznych._NEWLINE_Do rozwoju bada\xc5\x84 nad piramidami egipskimi przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 poprzez swoje prace John Greaves (1602-1652). W 1646 wyda\xc5\x82 dzie\xc5\x82o Pyramidographia, or a Discours of the Pyramids in Aegypt (Piramidografia czyli rozprawa o piramidach w Egipcie). Autor dwukrotnie odwiedzi\xc5\x82 Giz\xc4\x99, zmierzy\xc5\x82 i przebada\xc5\x82 piramidy, swoje ustalenia krytycznie skonfrontowa\xc5\x82 z tekstami staro\xc5\xbcytnymi im po\xc5\x9bwi\xc4\x99conymi. Greaves odwiedzi\xc5\x82 tak\xc5\xbce Sakkar\xc4\x99. Rezultat przeprowadzonych prac by\xc5\x82 du\xc5\xbco bardziej przenikliwy i dok\xc5\x82adny ni\xc5\xbc jakiekolwiek inne z tego samego okresu.\n_START_SECTION_\nWiek XVIII\n_START_PARAGRAPH_\nOd ko\xc5\x84ca XVII wieku wzrasta liczba podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik\xc3\xb3w odwiedzaj\xc4\x85cych Egipt. Dzie\xc5\x82a publikowane po powrocie obejmowa\xc4\x87 zacz\xc4\x99\xc5\x82y tak\xc5\xbce u\xc5\xbcyteczne rysunki zabytk\xc3\xb3w. Francuski jezuita Claude Sicard (1677-1726) zbada\xc5\x82 z polecenia francuskiego regenta zabytki G\xc3\xb3rnego Egiptu. On te\xc5\xbc jako pierwszy nowo\xc5\xbcytny podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik, w oparciu o \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a staro\xc5\xbcytne, zidentyfikowa\xc5\x82 Teby i prawid\xc5\x82owo okre\xc5\x9bli\xc5\x82 Kolosy Memnona i Dolin\xc4\x99 Kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w. Nast\xc4\x99pnym wa\xc5\xbcnym podr\xc3\xb3\xc5\xbcnikiem by\xc5\x82 Du\xc5\x84czyk Frederik Ludwig Norden (1708-42). Dzie\xc5\x82o opisu podr\xc3\xb3\xc5\xbcy odbytej w latach 1737-38, wydane ju\xc5\xbc po jego \xc5\x9bmierci, wspaniale ilustrowane, wznawiano w kolejnych edycjach od 1751 do ko\xc5\x84ca XVIII wieku._NEWLINE_Egiptowi stopniowo po\xc5\x9bwi\xc4\x99ca\xc5\x82o si\xc4\x99 coraz wi\xc4\x99cej miejsca w s\xc5\x82awnych publikacjach, m.in. w wielotomowych kompilacjach Bernarda de Montfaucona (publikacja: 1719-24) i barona de Caylusa (1752-64)._NEWLINE_Egiptologia rozwin\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 szczeg\xc3\xb3lnie dzi\xc4\x99ki wyprawie Napoleona Bonaparte do Egiptu, podczas kt\xc3\xb3rej za\xc5\x82o\xc5\xbcono Instytut Egipski w Kairze. W sk\xc5\x82ad ekspedycji wchodzi\xc5\x82y nie tylko si\xc5\x82y wojskowe, ale tak\xc5\xbce liczna grupa uczonych, kt\xc3\xb3rzy jako pierwsi podj\xc4\x99li naukowe badania zabytk\xc3\xb3w staro\xc5\xbcytnego Egiptu. Opisali oni i utrwalili na rycinach szereg najs\xc5\x82ynniejszych zabytk\xc3\xb3w kultury egipskiej m.in. piramidy w Gizie, czy te\xc5\xbc \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99 na wyspie File._NEWLINE_Do wzrostu zainteresowania egiptologi\xc4\x85 przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 dalsze odkrycia naukowe, w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych prze\xc5\x82omowym by\xc5\x82o odczytanie hieroglif\xc3\xb3w przez Jeana-Fran\xc3\xa7ois Champolliona._NEWLINE_Od tego momentu nasta\xc5\x82 sza\xc5\x82 na wszystko, co egipskie._NEWLINE_W Anglii sta\xc5\x82o si\xc4\x99 modne urz\xc4\x85dzanie przyj\xc4\x99\xc4\x87, na kt\xc3\xb3rych punktem kulminacyjnym by\xc5\x82o odwijanie mumii przywiezionych z krainy faraon\xc3\xb3w. Pocz\xc4\x85tkowo do Egiptu przyje\xc5\xbcd\xc5\xbcali hobby\xc5\x9bci, w niczym niezwi\xc4\x85zani z archeologi\xc4\x85. Jednym z nich by\xc5\x82 lord Carnarvon, kt\xc3\xb3ry wraz z Howardem Carterem odkry\xc5\x82 grobowiec Tutanchamona.\n_START_SECTION_\nEgiptologia poza Egiptem\n_START_PARAGRAPH_\nPraca w terenie stanowi niewielk\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ca\xc5\x82ej pracy egiptolog\xc3\xb3w. Wielu z nich sp\xc4\x99dza czas w zaciszu bibliotek i gabinet\xc3\xb3w studiuj\xc4\x85c uzyskane z wykopalisk zabytki o warto\xc5\x9bci estetycznej oraz materia\xc5\x82y pi\xc5\x9bmienne.\n_START_SECTION_\nBadania nad pismem i j\xc4\x99zykiem\n_START_PARAGRAPH_\nF. Griffith (1862-1934) i Wilhelm Spiegelberg (1870-1930) znacznie wzbogacili wiedz\xc4\x99 na temat demotyki i hieratyki, a Adolf Erman przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do lepszego poznania wcze\xc5\x9bniejszych faz rozwoju egipskiego. Fundamentalne znaczenie mia\xc5\x82a wydana w 1927 roku przez sir Alana Gardinera, do dzi\xc5\x9b niezast\xc4\x85piona, gramatyka klasycznego j\xc4\x99zyka egipskiego, w kt\xc3\xb3rej zawarto wyniki prac Gardinera i Battiscombe`a Gunna (1883-1950). W 1944 roku opublikowano rewolucyjne studium H.J. Polotsky`ego, egiptologa, kt\xc3\xb3ry zmieni\xc5\x82 rozumienie samego j\xc4\x99zyka we wszystkich okresach rozwoju. W latach 1926-53 wydano jedenastotomowy s\xc5\x82ownik Adolfa Ermana i Hermana Grapowa, stanowi on jednak tylko pocz\xc4\x85tek studi\xc3\xb3w nad znaczeniem egipskich s\xc5\x82\xc3\xb3w. Rozwi\xc4\x85zanie wszystkich problem\xc3\xb3w j\xc4\x99zykowych najprawdopodobniej nigdy nie nast\xc4\x85pi._NEWLINE_Szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owe studia nad tekstami prowadzi\xc5\x82 Kurt Sethe (1869-1934), badacz wielce dla egiptologii zas\xc5\x82u\xc5\xbcony. Wnios\xc5\x82 sw\xc3\xb3j wk\xc5\x82ad do niemal wszystkich szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owych dziedzin, wyda\xc5\x82 te\xc5\xbc najwi\xc4\x99cej tekst\xc3\xb3w. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownik Gardinera, Jaroslav \xc4\x8cerny (1898-1970) zas\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 mi\xc4\x99dzy innymi jako edytor ostrak\xc3\xb3w i innych tekst\xc3\xb3w kursywnych z Deir el-Medina._NEWLINE_Gerhard Fecht zmieni\xc5\x82 spos\xc3\xb3b postrzegania tekst\xc3\xb3w egipskich wykazuj\xc4\x85c, \xc5\xbce wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich napisana jest w czym\xc5\x9b podobnym do metrum.\n_START_SECTION_\nBadania nad sztuk\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nDo rozwoju bada\xc5\x84 nad sztuk\xc4\x85 egipsk\xc4\x85 niezwykle przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 Heinrich Sch\xc3\xa4fer (1868-1957). Napisa\xc5\x82 on fundamentaln\xc4\x85 prac\xc4\x99 analizuj\xc4\x85c\xc4\x85 spos\xc3\xb3b przedstawiania przedmiot\xc3\xb3w i postaci \xc5\x9bwiata naturalnego._NEWLINE_Wszelkie dokonania pokole\xc5\x84 egiptolog\xc3\xb3w stanowi\xc4\x85 jedynie wst\xc4\x99p do prac, kt\xc3\xb3re czekaj\xc4\x85 na wykonanie._NEWLINE_Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesna egiptologia jest dyscyplin\xc4\x85 akademick\xc4\x85 uprawian\xc4\x85 na uniwersytetach, w muzeach i instytutach archeologicznych w ponad 20 krajach. Badaniami nad j\xc4\x99zykiem, histori\xc4\x85, literatur\xc4\x85, religi\xc4\x85, sztuk\xc4\x85 zajmuje si\xc4\x99 oko\xc5\x82o 300 egiptolog\xc3\xb3w.'