b'\n_START_ARTICLE_\nOb\xc3\xb3z jeniecki na Glinkach w Toruniu\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki obozu jenieckiego w Toruniu\n_START_PARAGRAPH_\nPo zaj\xc4\x99ciu Torunia przez hitlerowc\xc3\xb3w we wrze\xc5\x9bniu 1939 rozpocz\xc4\x99to przygotowania do adaptacji niekt\xc3\xb3rych pruskich fort\xc3\xb3w Torunia na potrzeby oboz\xc3\xb3w jenieckich. W forcie XVII zlokalizowano komendantur\xc4\x99 przysz\xc5\x82ego Stalagu XX-A, przeniesion\xc4\x85 nast\xc4\x99pnie do kamienicy w pobli\xc5\xbcu fortu XIII, natomiast je\xc5\x84c\xc3\xb3w umieszczono w samych zabudowaniach fortu XIII, a w miar\xc4\x99 nap\xc5\x82ywu je\xc5\x84c\xc3\xb3w tak\xc5\xbce XI i XII. Fort XIV przej\xc4\x85\xc5\x82 funkcje szpitala obozowego, XVI \xe2\x80\x93 aresztu. Na ich terenie umieszczono g\xc5\x82\xc3\xb3wnie je\xc5\x84c\xc3\xb3w francuskich, belgijskich, w\xc5\x82oskich, ameryka\xc5\x84skich, jugos\xc5\x82owia\xc5\x84skich, norweskich oraz najliczniejsz\xc4\x85 grup\xc4\x99 \xe2\x80\x93 brytyjskich. Pewnego rodzaju ciekawostk\xc4\x99 stanowi fakt osadzenia w obozie w latach 1942\xe2\x80\x931945 sporej grupy je\xc5\x84c\xc3\xb3w narodowo\xc5\x9bci australijskiej pojmanych podczas walk o El-Alamein oraz walk w Grecji_NEWLINE_W 1941 rozpocz\xc4\x99to budow\xc4\x99 drugiej cz\xc4\x99\xc5\x9bci obozu z my\xc5\x9bl\xc4\x85 o nap\xc5\x82ywaj\xc4\x85cych je\xc5\x84cach radzieckich. Na te cele przeznaczono rozleg\xc5\x82y niezagospodarowany obszar 92 hektar\xc3\xb3w w pobli\xc5\xbcu wsi Glinki (dzi\xc5\x9b mi\xc4\x99dzy Toruniem a Wielk\xc4\x85 Nieszawk\xc4\x85). 14 sierpnia 1941 oficjalnie rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 prac\xc4\x99 M. Stammlager 312/XX C, podporz\xc4\x85dkowany komendantowi Stalagu XX C. Nieoficjalnie hitlerowcy okre\xc5\x9blali cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 obozu przeznaczon\xc4\x85 dla \xc5\xbco\xc5\x82nierzy armii radzieckiej Sowietheide - puszcz\xc4\x85 radzieck\xc4\x85, pokazuj\xc4\x85c tym samym sw\xc3\xb3j stosunek do osadzonych.\n_START_SECTION_\nWarunki\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\xbbycie mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Stalagu XX C z kraj\xc3\xb3w Europy Zachodniej nie wygl\xc4\x85da\xc5\x82o, w por\xc3\xb3wnaniu z obozem radzieckim, najgorzej. W solidnych zabudowaniach Stalagu panowa\xc5\x82y zno\xc5\x9bne warunki sanitarne, dobre wy\xc5\xbcywienie, by\xc5\x82 szpital, nie znamy przypadk\xc3\xb3w pastwienia si\xc4\x99 dozorc\xc3\xb3w nad je\xc5\x84cami. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kary wobec niepos\xc5\x82usznych mie\xc5\x9bci\xc5\x82y si\xc4\x99 w granicach przewidzianych konwencj\xc4\x85, a hitlerowcy pozwolili na ograniczone \xc5\xbcycie kulturalne, w tym wydawanie gazety i organizowanie zawod\xc3\xb3w sportowych. Osadzeni byli jednak zmuszani do pracy przymusowej, przede wszystkim o charakterze rolniczym na terenie wsi pod Toruniem. Wiadomo te\xc5\xbc, \xc5\xbce pracowali na rzecz Wehrmachtu na pobliskim poligonie, w nieistniej\xc4\x85cym dzi\xc5\x9b browarze oraz przy robotach budowlanych (lokomotywownia i wie\xc5\xbca ci\xc5\x9bnie\xc5\x84) i drogowych w Toruniu i okolicach. Zmarli chowani byli na Cmentarzu Garnizonowym w Toruniu, z zachowaniem podstawowych honor\xc3\xb3w wojskowych. Osoby te zosta\xc5\x82y na \xc5\xbcyczenie rodzin ekshumowane w 1946 r. Pami\xc4\x85tk\xc4\x85 po ich obecno\xc5\x9bci s\xc4\x85 rysunki i napisy na \xc5\x9bcianach fortu XI._NEWLINE_Sytuacj\xc4\x99 je\xc5\x84c\xc3\xb3w radzieckich nale\xc5\xbcy tymczasem okre\xc5\x9bli\xc4\x87 jako tragiczn\xc4\x85. Wbrew wszelkim umowom mi\xc4\x99dzynarodowym ratyfikowanym przez Niemcy byli \xc5\xbco\xc5\x82nierze Armii Czerwonej (\xc5\x82\xc4\x85cznie ponad 20 tysi\xc4\x99cy) zostali st\xc5\x82oczeni w prowizorycznych barakach lub wr\xc4\x99cz pod go\xc5\x82ym niebem, w wykopanych samodzielnie jamach, na otoczonym drutem kolczastym pustym polu z bram\xc4\x85 wjazdow\xc4\x85 od dzisiejszej ulicy Pozna\xc5\x84skiej i kuchni\xc4\x85 oraz prowizorycznym szpitalem obozowym po przeciwnej stronie, od ul. Szubi\xc5\x84skiej. Nie by\xc5\x82o tam mo\xc5\xbcliwe zachowanie podstaw higieny, brakowa\xc5\x82o \xc5\xbcywno\xc5\x9bci, a nawet wody. Do pracy ponad si\xc5\x82y (po 10\xe2\x80\x9312 godzin dziennie) dochodzi\xc5\x82o zn\xc4\x99canie si\xc4\x99 dozorc\xc3\xb3w nad wi\xc4\x99\xc5\xbaniami, bicie i katowanie. Szczeg\xc3\xb3lnym okrucie\xc5\x84stwom poddawani byli schwytani komisarze polityczni Armii Czerwonej, kt\xc3\xb3rzy na mocy \xe2\x80\x9eRozporz\xc4\x85dzenia o komisarzach\xe2\x80\x9d podlegali bezwzgl\xc4\x99dnej karze \xc5\x9bmierci przez rozstrzelanie. Grup\xc4\x99 t\xc4\x99 starano si\xc4\x99 ju\xc5\xbc w czasie wst\xc4\x99pnej selekcji wykry\xc4\x87 i izolowano nast\xc4\x99pnie w forcie XII._NEWLINE_Przez kr\xc3\xb3tki czas w cz\xc4\x99\xc5\x9bci przeznaczonej dla \xc5\xbco\xc5\x82nierzy radzieckich przebywa\xc5\x82a te\xc5\xbc grupa je\xc5\x84c\xc3\xb3w w\xc5\x82oskich (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie schwytanych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w podziemnych organizacji monarchistycznych). Ich transport zosta\xc5\x82 przywieziony jesieni\xc4\x85 1943 r. ku konsternacji zarz\xc4\x85du obozu, kt\xc3\xb3ry nie wiedzia\xc5\x82, co z nimi zrobi\xc4\x87 i po siedmiu tygodniach odes\xc5\x82a\xc5\x82 ich do innego obozu na terenie III Rzeszy._NEWLINE_R\xc3\xb3\xc5\xbcnic\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy obydwoma obozami wykazuj\xc4\x85 najlepiej statystyki zgon\xc3\xb3w: 44 zmar\xc5\x82ych w cz\xc4\x99\xc5\x9bci przeznaczonej dla je\xc5\x84c\xc3\xb3w z armii zachodnich oraz ponad 14 tysi\xc4\x99cy \xc5\xbco\xc5\x82nierzy radzieckich w okresie pa\xc5\xbadziernik 1940 \xe2\x80\x93 grudzie\xc5\x84 1941. \xc5\x81\xc4\x85cznie przez ob\xc3\xb3z przewin\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 54637 os\xc3\xb3b, w tym 21181 z ZSRR.\n_START_SECTION_\nLikwidacja obozu\n_START_PARAGRAPH_\nW pierwotnych planach Niemc\xc3\xb3w Toru\xc5\x84 mia\xc5\x82 by\xc4\x87 wa\xc5\xbcnym punktem obronnym i dlatego nie przewidywano ewakuacji obozu. Dopiero pod koniec stycznia 1945 rozpocz\xc4\x99to wyprowadzanie z niego je\xc5\x84c\xc3\xb3w, na co by\xc5\x82o stanowczo za p\xc3\xb3\xc5\xbano. Kolumny osadzonych, kierowane w stron\xc4\x99 Fordonu, zosta\xc5\x82y w cz\xc4\x99\xc5\x9bci otoczone przez Armi\xc4\x99 Czerwon\xc4\x85, w cz\xc4\x99\xc5\x9bci za\xc5\x9b s\xc5\x82abo pilnowani je\xc5\x84cy zdo\xc5\x82ali uciec w stron\xc4\x99 zgliszcz obozu (pozosta\xc5\x82e baraki zosta\xc5\x82y przez Niemc\xc3\xb3w spalone).'