b'\n_START_ARTICLE_\nTajna Organizacja Wojskowa \xe2\x80\x9eGryf Pomorski\xe2\x80\x9d\n_START_PARAGRAPH_\nTajna Organizacja Wojskowa \xe2\x80\x9eGryf Pomorski\xe2\x80\x9d (TOW \xe2\x80\x9eGryf Pomorski\xe2\x80\x9d) \xe2\x80\x93 polska wojskowo-cywilna organizacja konspiracyjna, dzia\xc5\x82aj\xc4\x85ca na Pomorzu i w cz\xc4\x99\xc5\x9bci Prus Wschodnich od po\xc5\x82owy 1941 do ko\xc5\x84ca marca 1945; deklarowa\xc5\x82a ponadpartyjny, wojskowy i katolicki charakter.\n_START_SECTION_\nRozw\xc3\xb3j organizacyjny\n_START_PARAGRAPH_\nBardzo du\xc5\xbcy wp\xc5\x82yw na pocz\xc4\x85tkowy rozw\xc3\xb3j organizacyjny TOW "Gryf Pomorski" mia\xc5\x82o obj\xc4\x99cie funkcji I prezesa Rady Naczelnej przez pp\xc5\x82k. rez. ksi\xc4\x99dza J. Wrycz\xc4\x99. Jego wielki autorytet sprawi\xc5\x82, \xc5\xbce do TOW "Gryf Pomorski" przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82o si\xc4\x99 w kr\xc3\xb3tkim czasie kilkana\xc5\x9bcie pomorskich organizacji i grup konspiracyjnych. Jej liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a maksymalny stan liczbowy ok. 18-20 tys. ludzi._NEWLINE_Latem 1944 r. przedstawiciele AK uzyskali te\xc5\xbc zapewnienie od ksi\xc4\x99dza J. Wryczy, \xc5\xbce w momencie wyst\xc4\x85pienia przeciw Niemcom wyst\xc4\x85pi do mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Pomorza z apelem "Do broni!" Wa\xc5\xbcnym rodzajem dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci, pomimo niekorzystnych warunk\xc3\xb3w terenowych oraz silnego nasycenia obszaru Pomorza jednostkami niemieckimi i ludno\xc5\x9bci\xc4\x85 niemieck\xc4\x85, by\xc5\x82a te\xc5\xbc walka partyzancka._NEWLINE_Od po\xc5\x82. 1942 r. trwa\xc5\x82y rozmowy mi\xc4\x99dzy przedstawicielami TOW "Gryf Pomorski" i AK w celu podporz\xc4\x85dkowania si\xc4\x99 gryfowc\xc3\xb3w AK. Jednak\xc5\xbce w kierownictwie organizacji istnia\xc5\x82y silne rozbie\xc5\xbcno\xc5\x9bci w tej kwestii. Szef pionu wojskowego ppor. rez. J\xc3\xb3zef Gierszewski "Ry\xc5\x9b" by\xc5\x82 zwolennikiem przy\xc5\x82\xc4\x85czenia si\xc4\x99 do AK, natomiast II prezes Rady Naczelnej i faktyczny przyw\xc3\xb3dca organizacji J\xc3\xb3zef Dambek "Lech" opowiada\xc5\x82 si\xc4\x99 m.in. z przyczyn ambicjonalnych za zachowaniem niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci, pozwalaj\xc4\x85cej prowadzenia wed\xc5\x82ug samodzielnych struktur w\xc5\x82asn\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 konspiracyjn\xc4\x85. By\xc5\x82a to g\xc5\x82\xc3\xb3wna przyczyna rozbie\xc5\xbcno\xc5\x9bci pomi\xc4\x99dzy nim a por. WP J\xc3\xb3zefem Gierszewskim. Dambek czuj\xc4\x85c si\xc4\x99 zagro\xc5\xbconym w roli przyw\xc3\xb3dczej nakaza\xc5\x82 likwidacj\xc4\x99 Gierszewskiego za "niesubordynacj\xc4\x99 i prowadzenie w\xc5\x82asnej polityki organizacyjnej", wbrew jego woli. Gierszewski na jego rozkaz zosta\xc5\x82 zamordowany w swym le\xc5\x9bnym bunkrze znajduj\xc4\x85cym si\xc4\x99 na terenie le\xc5\x9bnictwa w Dywanie prawdopodobnie 24 czerwca 1943 r. Zosta\xc5\x82o to z du\xc5\xbcym prawdopodobie\xc5\x84stwem potwierdzone wyrokiem S\xc4\x85du Okr\xc4\x99gowego w S\xc5\x82upsku przed kt\xc3\xb3rym z pow\xc3\xb3dztwa Fundacji Naji Goche toczy\xc5\x82 si\xc4\x99 proces za naruszenie (oszczerstwo zdrady) dobrego imienia \xc5\x9bp. por. J\xc3\xb3zefa Gierszewskiego, jakiego dopuszczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 cz\xc5\x82onkowie tzw. Etosu Gryfa, publikuj\xc4\x85c je m.in. na \xc5\x82amach czasopisma W Rodzinie. W kwietniu 1943 roku J. Dambek zamiast podporz\xc4\x85dkowa\xc4\x87 si\xc4\x99 AK podpisa\xc5\x82 porozumienie ze Zjednoczonymi Organizacjami Ruchu Miecz i P\xc5\x82ug, ruchu o proweniencji narodowej i chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej. Niestety, jak si\xc4\x99 okaza\xc5\x82o "Miecz i P\xc5\x82ug" by\xc5\x82 ju\xc5\xbc w tym czasie dok\xc5\x82adnie rozpracowany przez Gestapo, kt\xc3\xb3re swych agent\xc3\xb3w umie\xc5\x9bci\xc5\x82o w jego kierownictwie co spowodowa\xc5\x82o liczne aresztowania gryfowc\xc3\xb3w i zapewne przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 do \xc5\x9bmierci samego dow\xc3\xb3dcy J. Dambka 4 marca 1944 r. - z r\xc4\x85k gestapowca Jana Kaszubowskiego vel Hansa Kassnera._NEWLINE_Pierwsze du\xc5\xbce aresztowania cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w TOW "Gryf Pomorski" mia\xc5\x82y miejsce w maju 1943 r., kiedy to aresztowano wielu jej dzia\xc5\x82aczy, a zw\xc5\x82aszcza komendant\xc3\xb3w gmin, miast i powiat\xc3\xb3w. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 aresztowanych osadzono w obozie koncentracyjnym Stutthof jako wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w policyjnych, innych natomiast zatrzymano w wi\xc4\x99zieniu Gestapo w Gda\xc5\x84sku, sk\xc4\x85d nast\xc4\x99pnie sukcesywnie przekazywano do obozu. Od wrze\xc5\x9bnia 1943 r., po zdobyciu przez Gestapo statutu organizacji i spisu cz\xc4\x99\xc5\x9bci jej cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w, aresztowania sta\xc5\x82y si\xc4\x99 systematyczne i masowe. Do ko\xc5\x84ca tego roku przekazano do Stutthofu 3 grupy cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w "TOW Gryf Pomorski", licz\xc4\x85ce \xc5\x82\xc4\x85cznie kilkaset os\xc3\xb3b._NEWLINE_Po zab\xc3\xb3jstwie przez agent\xc3\xb3w Gestapo prezesa J\xc3\xb3zefa Dambka 4 marca 1944 r., Niemcy zdobyli personalia kolejnych ok. 1300 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w TOW "Gryf Pomorski", a pozosta\xc5\x82ych 2 tys. ustalili w wyniku dekonspiracji 3 komend terenowych w Chojnicach, Kartuzach i Starogardzie. W maju 1944 r. przechwycili list\xc4\x99 centraln\xc4\x85 porzucon\xc4\x85 w plecaku przez Mariana Jankowskiego podczas starcia zbrojnego ko\xc5\x82o \xc5\x81ubiany. Aresztowali w\xc3\xb3wczas ok. 300 os\xc3\xb3b. W rezultacie liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 organizacji zmala\xc5\x82a o ponad po\xc5\x82ow\xc4\x99, do ok. 6-8 tys. ludzi._NEWLINE_Od po\xc5\x82owy 1944 r. na teren Pomorza zacz\xc4\x99\xc5\x82y by\xc4\x87 zrzucane desantowe grupy zwiadowcze z\xc5\x82o\xc5\xbcone z sowieckich i polskich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Ich faktycznym zadaniem by\xc5\x82a jednak nie tyle walka z Niemcami, co rozpracowywanie struktur "TOW Gryf Pomorski" w celu wykorzystania zdobytych informacji po zaj\xc4\x99ciu Pomorza przez Armi\xc4\x99 Czerwon\xc4\x85. W\xc5\x82adze sowieckie wiedzia\xc5\x82y, \xc5\xbce na tych terenach dzia\xc5\x82a liczna patriotyczna konspiracja niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciowa, kt\xc3\xb3ra mocno akcentuje pierwiastki katolickie i jest silnie popierana przez miejscow\xc4\x85 ludno\xc5\x9b\xc4\x87. Sowieci uwa\xc5\xbcali, \xc5\xbce "TOW Gryf Pomorski" b\xc4\x99dzie przeszkod\xc4\x85 we wprowadzeniu komunizmu w Polsce i dlatego nale\xc5\xbcy go zlikwidowa\xc4\x87._NEWLINE_Ostatni okres dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci organizacji okre\xc5\x9bli\xc5\x82 rozkaz prezesa i komendanta naczelnego Augustyna Westphala z 11 stycznia 1945 r. nakazuj\xc4\x85cy rozbrajanie \xc5\xbco\xc5\x82nierzy niemieckich i prowadzenie dywersji na ty\xc5\x82ach frontu. W sytuacji powa\xc5\xbcnych spustosze\xc5\x84 w\xc5\x9br\xc3\xb3d cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w organizacji spowodowanych aresztowaniami oraz wobec perspektywy zaj\xc4\x99cia Pomorza przez Armi\xc4\x99 Czerwon\xc4\x85 i mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci prowokacji uzna\xc5\x82 przej\xc5\x9bcie do drugiej konspiracji za niemo\xc5\xbcliwe i jego rozkazem z 21 marca 1945 r. TOW "Gryf Pomorski" zosta\xc5\x82 zlikwidowany. Jej cz\xc5\x82onkowie mieli ujawni\xc4\x87 si\xc4\x99 i przekaza\xc4\x87 posiadan\xc4\x85 bro\xc5\x84 nowej w\xc5\x82adzy. Inna wersja wydarze\xc5\x84 m\xc3\xb3wi o mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci sfa\xc5\x82szowania tego rozkazu przez NKWD, w celu rozbicia organizacji. Sam A. Westphal zgin\xc4\x85\xc5\x82 z r\xc4\x85k komunistycznej bezpieki.\n_START_SECTION_\nWalka zbrojna\n_START_PARAGRAPH_\nTOW "Gryf Pomorski" utrzymywa\xc5\x82a w terenie ok. 35 grup le\xc5\x9bnych i oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w partyzanckich (og\xc3\xb3\xc5\x82em licz\xc4\x85cych ok. 450-500 ludzi). Ich schronieniem i baza wypadowymi by\xc5\x82o ok. 20 bunkr\xc3\xb3w i schron\xc3\xb3w le\xc5\x9bnych rozsianych po lasach i wielu wsiach. Opr\xc3\xb3cz tego prowadzono w nich tak\xc5\xbce szkolenie wojskowe, przechowywano zdobyt\xc4\x85 bro\xc5\x84 i inne wyposa\xc5\xbcenie wojskowe. Wed\xc5\x82ug \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 gryfowcy przeprowadzili ponad 100 akcji zbrojnych, m.in. zaatakowali 7 czerwca 1943 r. niemieckie lotnisko w Rumi, a 21 listopada tego roku szkoleniowe lotnisko wojskowe w Strzebielinie, uszkadzaj\xc4\x85c samoloty i zdobywaj\xc4\x85c bro\xc5\x84.\n_START_SECTION_\nOkres powojenny\n_START_PARAGRAPH_\nNa mocy rozkazu likwidacyjnego TOW "Gryf Pomorski" ostatni przyw\xc3\xb3dca A. Westphal nakaza\xc5\x82 sk\xc5\x82adanie broni, ujawnianie si\xc4\x99 oraz wst\xc4\x99powanie do LWP i MO cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w organizacji. Prawdopodobnie by\xc5\x82o to powodowane obawami przed represjami komunistycznych w\xc5\x82adz wobec zdziesi\xc4\x85tkowanych szereg\xc3\xb3w organizacji lub pr\xc3\xb3b\xc4\x85 infiltracji komunistycznego aparatu represji. Pomimo tego od pierwszych dni wyzwolenia Pomorza rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 terror, szykany i d\xc5\x82ugoletnie prze\xc5\x9bladowania gryfowc\xc3\xb3w przez Urz\xc4\x85d Bezpiecze\xc5\x84stwa i NKWD. Pod pretekstem antysowietyzmu, wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z AK, Mieczem i P\xc5\x82ugiem, a nawet Niemcami, wielu cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w TOW "Gryf Pomorski" aresztowano, przes\xc5\x82uchiwano i wi\xc4\x99ziono bez s\xc4\x85d\xc3\xb3w. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zamordowano, jak by\xc5\x82ego komendanta naczelnego G. Wojewskiego. Licznych partyzant\xc3\xb3w wys\xc5\x82ano wraz z Niemcami do ZSRR do \xc5\x82agr\xc3\xb3w, np. braci Franciszka, Jana, Marcelego i Teofila Knut\xc3\xb3w, czy archiwist\xc4\x99 i kronikarza organizacji J. Go\xc5\x84cza. W represjach komunistyczne w\xc5\x82adze wykorzystywa\xc5\x82y nawet dawnych agent\xc3\xb3w Gestapo, jak Jana Kaszubowskiego vel Hansa Kessnera. 10 sierpnia 1947 r. 117 by\xc5\x82ych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w TOW "Gryf Pomorski" wys\xc5\x82a\xc5\x82o protest do Ministerstwa Sprawiedliwo\xc5\x9bci, Prokuratury Generalnej WP oraz Zarz\xc4\x85du G\xc5\x82\xc3\xb3wnego Zwi\xc4\x85zku Uczestnik\xc3\xb3w Walki Zbrojnej o Wolno\xc5\x9b\xc4\x87 i Niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 przeciwko represjom, ale nic nie uzyskano.\n_START_SECTION_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne \xc5\x9blady TOW "Gryf Pomorski"\n_START_PARAGRAPH_\nObecnie istniej\xc4\x85 3 stowarzyszenia kultywuj\xc4\x85ce pami\xc4\x99\xc4\x87 o tej najwi\xc4\x99kszej pomorskiej organizacji konspiracyjnej: Zesp\xc3\xb3\xc5\x82 ds. Upami\xc4\x99tnienia Etosu TOW "Gryf Pomorski" , Kaszubsko-Kociewskie Stowarzyszenie im. Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski" w Gdyni oraz Stowarzyszenie Mi\xc5\x82o\xc5\x9bnik\xc3\xb3w Historii Gryfa Pomorskiego "Cis" M\xc4\x99cika\xc5\x82._NEWLINE_Imi\xc4\x99 Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski" nosi 1 Szturmowa Dru\xc5\xbcyna Harcerzy Starszych "Szturm\xc3\xb3wka" z Hufca \xc5\x9awiecie, 32. Harcerska Dru\xc5\xbcyna Wodna "Baszta" Hufiec L\xc4\x99bork, a tak\xc5\xbce 4 szko\xc5\x82y: Zesp\xc3\xb3\xc5\x82 Szk\xc3\xb3\xc5\x82 Ponadgimnazjalnych nr 1 w Chojnicach, Zesp\xc3\xb3\xc5\x82 Szk\xc3\xb3\xc5\x82 w Redkowicach, Szko\xc5\x82a Podstawowa w Lubni oraz Gimnazjum w Miechucinie._NEWLINE_Pomniki upami\xc4\x99tniaj\xc4\x85ce partyzant\xc3\xb3w TOW "Gryf Pomorski" znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 m.in. w Koleczkowie, Go\xc5\x82ubiu, M\xc4\x99cikale i Sulicicach._NEWLINE_Z kolei w lasach mirachowskich zosta\xc5\x82 odtworzony bunkier "Ptasia Wola", gdzie we wrze\xc5\x9bniu 1943 r. zgin\xc4\x99li partyzanci TOW "Gryf Pomorski". Stanowi on cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 trasy turystycznej po\xc5\x9bwi\xc4\x99conej miejscom pami\xc4\x99ci zwi\xc4\x85zanych z walk\xc4\x85 gryfowc\xc3\xb3w w czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej._NEWLINE_W Gdyni, Gda\xc5\x84sku, Bydgoszczy, Grudzi\xc4\x85dzu, Starogardzie Gda\xc5\x84skim, Pruszczu Gda\xc5\x84skim, L\xc4\x99borku, Koleczkowie, Bojanie, Sierakowicach, Mi\xc4\x99dzyzdrojach i Wejherowie istniej\xc4\x85 ulice nosz\xc4\x85ce nazw\xc4\x99 "Gryfa Pomorskiego".'