b'\n_START_ARTICLE_\nKaplica Waz\xc3\xb3w na Wawelu\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nObiekt wzniesiono na miejscu roma\xc5\x84skiej kaplicy pw. \xc5\x9b\xc5\x9b. Piotra i Paw\xc5\x82a, ufundowanej przez bpa Jana Prandot\xc4\x99 w 1. po\xc5\x82owie XIII wieku. Prawdopodobnie mie\xc5\x9bci\xc5\x82 si\xc4\x99 tu pierwotny gr\xc3\xb3b \xc5\x9bw. Stanis\xc5\x82awa, kt\xc3\xb3rego relikwie pokazywano w tej kaplicy w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym czasie. Przyczyn\xc4\x85 fundacji budowli by\xc5\x82a \xc5\x9bmier\xc4\x87 kr\xc3\xb3lowej Anny Austriaczki, kt\xc3\xb3rej m\xc4\x85\xc5\xbc, Zygmunt III Waza, postanowi\xc5\x82 wznie\xc5\x9b\xc4\x87, podobnie jak jego dziad Zygmunt I Stary, mauzoleum rodowe. 11 maja 1598 roku kapitu\xc5\x82a katedralna, na pro\xc5\x9bb\xc4\x99 kardyna\xc5\x82a Jerzego Radziwi\xc5\x82\xc5\x82a, wys\xc5\x82annika kr\xc3\xb3la, zezwoli\xc5\x82a na pogrzebanie kr\xc3\xb3lowej w podziemiach Kaplicy Prandoci\xc5\x84skiej. O zamierzeniu wystawienia mauzoleum wspominaj\xc4\x85 tak\xc5\xbce testamenty kr\xc3\xb3la Zygmunta III z 19 maja 1598 r., 1621 r. oraz 1623 r. Kr\xc3\xb3lowa zosta\xc5\x82a pogrzebana jednak w zape\xc5\x82nionej trumnami krypcie pod Kaplic\xc4\x85 Zygmuntowsk\xc4\x85._NEWLINE_W testamentach z 1621 i 1623 roku monarcha zapisa\xc5\x82 20 000 floren\xc3\xb3w oraz paramenty liturgiczne na odprawianie mszy \xc5\x9bwi\xc4\x99tej. W\xc5\x82adca chcia\xc5\x82, aby codzienne odprawiano msz\xc4\x99 o Duchu \xc5\x9awi\xc4\x99tym za fundatora, za\xc5\x9b w czwartki i soboty msze \xc5\x9bpiewane o Matce Boskiej z introitem \xe2\x80\x93 Salve Sancta Parens. Owe testamenty otwarto 4 maja 1632 r. (po \xc5\x9bmierci Zygmunta III). Kr\xc3\xb3la oraz Konstancj\xc4\x99 Austriaczk\xc4\x99 (jego drug\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x99) pochowano w krypcie pod Kaplic\xc4\x85 Zygmuntowsk\xc4\x85 w 1633 r. Tego roku przeniesiono ko\xc5\x9bci biskupa Jana, pochowanego w Kaplicy Prandoci\xc5\x84skiej. W 1644 roku z funduszy W\xc5\x82adys\xc5\x82awa IV Wazy powsta\xc5\x82a nowa krypta grobowa dla Waz\xc3\xb3w s\xc4\x85siaduj\xc4\x85ca z krypt\xc4\x85 pod Kaplic\xc4\x85 Zygmuntowsk\xc4\x85, co by\xc5\x82o pierwszym etapem w budowie kaplicy. Pracami kierowa\xc5\x82 kanonik Jan Chryzostom Bodzanta. Jako pierwsz\xc4\x85 w roku 1644 w nowym sklepie na Wawelu z\xc5\x82o\xc5\xbcono trumn\xc4\x99 kr\xc3\xb3lowej Cecylii Renaty, nast\xc4\x99pnie w roku 1647 kr\xc3\xb3lewicza Zygmunta Kazimierza, a w roku 1649 samego W\xc5\x82adys\xc5\x82awa IV._NEWLINE_My\xc5\x9bl budowy mauzoleum Waz\xc3\xb3w przy sto\xc5\x82ecznej katedrze zrealizowa\xc5\x82 kr\xc3\xb3l Jan Kazimierz. Prace prowadzono za pieni\xc4\x85dze kr\xc3\xb3lewskie, ale przy aktywnym udziale Andrzeja Trzebickiego. Prace przygotowawcze do zburzenia kaplicy Prandoci\xc5\x84skiej przeprowadzono w latach 1663-1664. W 1655 roku z D\xc4\x99bnika sprowadzono czarny marmur. W 1666 r. g\xc5\x82\xc3\xb3wne prace by\xc5\x82y wykonane, co sprawdzi\xc5\x82 w styczniu Jan II Kazimierz Waza, przybywaj\xc4\x85cy z Cz\xc4\x99stochowy. 12 marca 1667 r. monarcha wystawi\xc5\x82 akt fundacyjny, a biskup Andrzej Trzebicki potwierdzi\xc5\x82 to dokumentem 14 listopada 1667 r., wcielaj\xc4\x85c tak\xc5\xbce do kaplicy kolegium psa\xc5\x82terzyst\xc3\xb3w. W dniu 22 wrze\xc5\x9bnia 1667 pod now\xc4\x85 kaplic\xc4\x85 spocz\xc4\x99\xc5\x82a kr\xc3\xb3lowa Maria Ludwika Gonzaga._NEWLINE_Psa\xc5\x82terzy\xc5\x9bci mieli w pierwszym tygodniu odprawia\xc4\x87 przez sze\xc5\x9b\xc4\x87 dni w tygodniu missa lecta, vulgo Requiem dictas. W poniedzia\xc5\x82ek za Zygmunta III, we wtorek za Ann\xc4\x99 Austriaczk\xc4\x99, w \xc5\x9brod\xc4\x99 za Konstancj\xc4\x99 Austriaczk\xc4\x99, w dniu nast\xc4\x99pnym za W\xc5\x82adys\xc5\x82awa IV, w kolejnym za Jana Alberta, za\xc5\x9b w sobot\xc4\x99 za Karola Ferdynanda. W drugi tydzie\xc5\x84, w poniedzia\xc5\x82ek odprawiano msze za Aleksandra Karola, we wtorek za Ann\xc4\x99 Katarzyn\xc4\x99 Konstancj\xc4\x99, w \xc5\x9brod\xc4\x99 za Cecyli\xc4\x99 Renat\xc4\x99, w czwartek za Ludwik\xc4\x99 Mari\xc4\x99, natomiast w pi\xc4\x85tek za fundatora. Psa\xc5\x82terzy\xc5\x9bci mieli tak\xc5\xbce odmawia\xc4\x87 dwana\xc5\x9bcie anniwersari\xc3\xb3w za zmar\xc5\x82ych Waz\xc3\xb3w: w styczniu modlono si\xc4\x99 za dusz\xc4\x99 Zygmunta III, w lutym za Anny Austriaczki, w marcu za Konstancji Austriaczki, w kwietniu za W\xc5\x82adys\xc5\x82awa IV, w maju za Jana Alberta, w czerwcu za Karola Ferdynanda, w lipcu za Aleksandra Karola, w sierpniu za Cecylii Renaty, we wrze\xc5\x9bniu za Anny Katarzyny Konstancji, w pa\xc5\xbadzierniku za Ludwiki Marii, w listopadzie za Jana Kazimierza (post sera fata eiusdem), a w grudniu za ca\xc5\x82y r\xc3\xb3d Waz\xc3\xb3w._NEWLINE_Po abdykacji Jana Kazimierza 22 wrze\xc5\x9bnia 1668 r., przy okazji pielgrzymki do Cz\xc4\x99stochowy i Sokala, w\xc5\x82adca obejrza\xc5\x82 jeszcze post\xc4\x99py w budowaniu kaplicy. Doz\xc3\xb3r kaplicy w\xc5\x82adca powierzy\xc5\x82 biskupowi Andrzejowi Trzebickiemu, wyznaczaj\xc4\x85c na jej utrzymanie dochody z d\xc3\xb3br \xc5\xbcywieckich. W styczniu 1676 r. w podziemiach kaplicy spocz\xc4\x85\xc5\x82 Jan Kazimierz w kamiennym sarkofagu fundacji Trzebickiego, a 5 sierpnia tego roku konsekrowa\xc5\x82 o\xc5\x82tarz w kaplicy wraz z kapitu\xc5\x82\xc4\x85 katedraln\xc4\x85, nadaj\xc4\x85c mu wezwanie Niepokalanego Pocz\xc4\x99cia NMP. w roku 1680 zdecydowano o umieszczeniu w nowej budowli relikwii zmar\xc5\x82ego w opinii \xc5\x9bwi\xc4\x99to\xc5\x9bci Prandoty pochowanego w zburzonej kaplicy \xc5\x9b\xc5\x9b. Piotra i Paw\xc5\x82a. A\xc5\xbc do 1681 nadal wyp\xc5\x82acano z dochod\xc3\xb3w psa\xc5\x82terzyst\xc3\xb3w pieni\xc4\x85dze na doko\xc5\x84czenie mauzoleum.\n_START_SECTION_\nWygl\xc4\x85d zewn\xc4\x99trzny\n_START_PARAGRAPH_\nBry\xc5\x82a kaplicy oraz jej zewn\xc4\x99trzna forma jest kopi\xc4\x85 kaplicy Zygmuntowskiej. Budowl\xc4\x99 \xe2\x80\x93 przykryt\xc4\x85 kopu\xc5\x82\xc4\x85 z latarni\xc4\x85, podtrzymywan\xc4\x85 na o\xc5\x9bmiobocznym b\xc4\x99bnie, ustawionym na kwadratowym rzucie \xe2\x80\x93 wymurowano z cios\xc3\xb3w. Elewacja sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z wysokiego coko\xc5\x82u, na kt\xc3\xb3rym znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 \xc5\xbc\xc5\x82obkowane pilastry toska\xc5\x84skie. Na nich wspiera si\xc4\x99 belkowanie. Przestrze\xc5\x84 pomi\xc4\x99dzy pilastrami podzielono na trzy kwatery, kt\xc3\xb3re wype\xc5\x82niaj\xc4\x85 tablice w formie rombu (kwatery g\xc3\xb3rne i dolne) oraz uszatego prostok\xc4\x85ta z wypisanymi dedykacjami (kwatery \xc5\x9brodkowe). W tym uk\xc5\x82adzie wyj\xc4\x85tek stanowi elewacja po\xc5\x82udniowa, gdzie w g\xc3\xb3rnej kwaterze \xc5\x9brodkowego pola mi\xc4\x99dzy pilastrami widnieje kartusz z herbami (kolejno od zewn\xc4\x85trz) Polski i Litwy, Szwecji i rodu Waz\xc3\xb3w, okolony \xc5\x82a\xc5\x84cuchem orderu Z\xc5\x82otego Runa, zwie\xc5\x84czony koron\xc4\x85 (typ corona clausa). Na cokolikach w g\xc3\xb3rnych naro\xc5\xbcnikach stoj\xc4\x85 figury \xc5\x9bw. Zygmunta (naro\xc5\xbcnik po\xc5\x82udniowo-zachodni) i \xc5\x9bw. W\xc5\x82adys\xc5\x82awa (naro\xc5\xbcnik po\xc5\x82udniowo-wschodni). W naro\xc5\xbcnikach tamburu znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 kanelowane pilastry jo\xc5\x84skie. Pole pomi\xc4\x99dzy nimi wype\xc5\x82niaj\xc4\x85 koliste okna. W tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci architektonicznej dekoracja p\xc5\x82askorze\xc5\xbabna przedstawiaj\xc4\x85ca motywy g\xc5\x82\xc3\xb3wek anielskich, smok\xc3\xb3w oraz kwiatony i skrzy\xc5\xbcowane tarcze. Kopu\xc5\x82\xc4\x99 pokrywa blacha miedziana. Na niej wznosi si\xc4\x99 o\xc5\x9bmioboczna latarnia z pilastrami, a ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 zamyka kopu\xc5\x82ka z krzy\xc5\xbcem.\n_START_SECTION_\nWn\xc4\x99trze\n_START_PARAGRAPH_\nDo wn\xc4\x99trza kaplicy prowadzi, znajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 w po\xc5\x82udniowej nawie bocznej, barokowy portal uj\xc4\x99ty w kolumny korynckie, podpieraj\xc4\x85ce belkowanie i nasad\xc4\x99. Nad otworem wej\xc5\x9bciowym widnieje kartusz z god\xc5\x82em Polski i herbem Waz\xc3\xb3w, zwie\xc5\x84czony koron\xc4\x85, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 unosz\xc4\x85 dwa anio\xc5\x82y. Napis w kluczu archiwolty brzmi: Capella nova Regia Psalteristarum Immaculatee Conceptions B.V. Mariae. W odrzwiach umieszczono a\xc5\xbcurowe kraty z br\xc4\x85zu. Odlane zosta\xc5\x82y w Gda\xc5\x84sku przez Micha\xc5\x82a Weinholda w 1673 r. P\xc3\xb3\xc5\x82kolisty przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek podwoji ukazuje wplecione w li\xc5\x9bcie akantu anio\xc5\x82ki. Jeden z nich trzyma wpisany w tr\xc3\xb3jk\xc4\x85t napis TRINITAS, oznaczaj\xc4\x85cy Tr\xc3\xb3jce \xc5\x9awi\xc4\x99t\xc4\x85, natomiast drugi unosi ko\xc5\x82o z napisem AETERNITAS, co symbolizuje wieczno\xc5\x9b\xc4\x87. Pomi\xc4\x99dzy nimi, w kartuszu uj\xc4\x99tym \xc5\x82a\xc5\x84cuchem orderu Z\xc5\x82otego Runa, znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 herby Polski, Litwy, Szwecji, Gotlandii i Waz\xc3\xb3w. Ni\xc5\xbcej na podtrzymywanej przez dwa anio\xc5\x82ki karcie widnieje napis: IOANES CASIMIRUS D[ei] G[ratia] REX POL[oniae] MAG[nus] DUX LITH[uniae] RUS[siae] PRUS[siae] MAS[oviae] SAM[ogitiae] LIV[oniae] SMOL[ensciae], CZER[nichoviae] NEC NON SVEC[orum] GOTT[orum] VAND[alorum] Q[ue] HAEREDITARIUS REX (Jan Kazimierz, z Bo\xc5\xbcej \xc5\x82aski kr\xc3\xb3l Polski, wielki ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, \xc5\xbbmudzki, Inflancki, Smole\xc5\x84ski, Czernihowski oraz dziedziczny kr\xc3\xb3l Szwed\xc3\xb3w, Got\xc3\xb3w i Wandal\xc3\xb3w). Na wy\xc5\xbcszych kwaterach drzwi umieszczono na tle splot\xc3\xb3w li\xc5\x9bci akantu bawi\xc4\x85ce si\xc4\x99 anio\xc5\x82ki. W lewym polu jeden z nich depcze insygnia, le\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 na poduszce, a jednocze\xc5\x9bnie puszcza ba\xc5\x84ki mydlane. Dwa kolejne unosz\xc4\x85 banderol\xc4\x99 z napisem MEMENTO MORI oraz palm\xc4\x99 (symbol nie\xc5\x9bmiertelno\xc5\x9bci) i p\xc5\x82on\xc4\x85c\xc4\x85 pochodnie (symbol wiecznego \xc5\xbcycia). W dolnym rogu prawej kwatery g\xc3\xb3rnej mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 czaszka, z kt\xc3\xb3rej oczodo\xc5\x82\xc3\xb3w pe\xc5\x82zn\xc4\x85 w\xc4\x99\xc5\xbce. Na niej ustawiona jest klepsydra ze skrzyd\xc5\x82ami. Poni\xc5\xbcej znajduje si\xc4\x99 otwarta ksi\xc4\x99ga z napisem: STATOTUM EST HOMINIBUS SEMEL MORI. W dolne pola wype\xc5\x82niaj\xc4\x85 dwa szkielety, depcz\xc4\x85ce atrybuty w\xc5\x82adzy, wplecione w li\xc5\x9bcie akantu. Jeden z nich rozrywa koron\xc4\x99, a drugi unosi dwie czaszki. W po\xc5\x82owie p\xc3\xb3l widnieje napis: OMNIA AEQUAT. Po drugiej stronie krat, na poziomej belce, znajduje si\xc4\x99 splot li\xc5\x9bci akantu z napisem MICHAEL WEINHOLD GEDANENSIS FECIT GEDANI ANNO 1673. Ponadto w tympanonie umiejscowiony jest analogiczny herb z napisem ANNO DOMINI MDCLXXIII EPISCOPATU TRZEBNICIANO._NEWLINE_Wn\xc4\x99trze obiektu wy\xc5\x82o\xc5\xbcone jest marmurem d\xc4\x99bnickim i kieleckim. Posadzk\xc4\x99 wykonano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z marmuru. W naro\xc5\xbcach dolnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xc5\x9bcian znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 jedno- i dwustronne pilastry jo\xc5\x84skie, kt\xc3\xb3rymi podzielono tak\xc5\xbce ka\xc5\xbcd\xc4\x85 ze \xc5\x9bcian na pola. Obramione archiwoltami \xc5\x9bciany tarczowe wype\xc5\x82niaj\xc4\x85 stiukowe girlandy owocowe, umieszczone w \xc5\x9brodkowym wyst\xc4\x99pie, uj\xc4\x99tym wolutami po bokach. W cz\xc4\x99\xc5\x9bci dolnej, w \xc5\x9brodkowym polu \xc5\x9bciany wschodniej wznosi si\xc4\x99 wczesnobarokowy drewniany o\xc5\x82tarz, kt\xc3\xb3rego mens\xc4\x99 przykrywa marmurowe antepedium. W o\xc5\x82tarzu obraz Wniebowzi\xc4\x99cie Matki Boskiej, a po jego bokach, w zamkni\xc4\x99tych z\xc5\x82ocon\xc4\x85 konch\xc4\x85 niszach nakrytych segmentowanym nacz\xc3\xb3\xc5\x82kiem, stoj\xc4\x85 figury anio\xc5\x82\xc3\xb3w. W niszach cz\xc4\x99\xc5\x9bci wschodnich przy \xc5\x9bcianie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i po\xc5\x82udniowej stoj\xc4\x85 natomiast drewniane pos\xc4\x85gi M\xc4\x99stwa i Roztropno\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 symbol cnoty idealnych w\xc5\x82adc\xc3\xb3w. Przyozdobiono je wyrze\xc5\xbabionymi w alabastrze draperiami z p\xc4\x99kami owoc\xc3\xb3w, g\xc5\x82\xc3\xb3wkami putt oraz ornamentem ma\xc5\x82\xc5\xbcowinowo-chrz\xc4\x85stkowym._NEWLINE_Pozosta\xc5\x82e pola \xc5\x9bciany po\xc5\x82udniowej i zachodniej zape\xc5\x82niono w dw\xc3\xb3ch sferach marmurowymi w ramach z br\xc4\x85zu, epitafiami: Zygmunta III i Jana Alberta, W\xc5\x82adys\xc5\x82awa IV i Karola Ferdynanda, Jana Kazimierza i Aleksandra Karola. W zachodnim polu \xc5\x9bciany p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej znajduje si\xc4\x99 wej\xc5\x9bcie, a nad nim tablica, po\xc5\x9bwi\xc4\x99cona bpowi Janie Prandocie, na niej napis: OSSA VENERABILIS SERVI DEI IOANNIS PRANDOTHAE EPISCOPI CRACOVIENSIS. W pendentywach umieszczono p\xc5\x82askorze\xc5\xbaby, przedstawiaj\xc4\x85ce czterech ewangelist\xc3\xb3w. W obramionym marmurowymi gzymsami b\xc4\x99bnie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 owalne pola, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc otoczone marmurow\xc4\x85 ram\xc4\x85. Wype\xc5\x82niaj\xc4\x85 je pi\xc4\x99\xc4\x87 okien oraz trzy malowid\xc5\x82a, wyobra\xc5\xbcaj\xc4\x85ce sceny Zwiastowanie, Chrystus w Ogrojcu i Wniebowzi\xc4\x99cie. Mi\xc4\x99dzy nimi ustawiono na postumentach rze\xc5\xbabione anio\xc5\x82ki podtrzymuj\xc4\x85ce kwiatow\xc4\x85 girland\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra wisi nad wspomnianymi polami. Dziel\xc4\x85ce kopu\xc5\x82\xc4\x99 na cztery cz\xc4\x99\xc5\x9bci grunty zdobi\xc4\x85 stiukowe arabeski z anio\xc5\x82kami oraz ich uskrzydlonymi g\xc5\x82\xc3\xb3wkami, a tak\xc5\xbce girlandami kwiatowymi. W polach mi\xc4\x99dzy gruntami malowane sceny: Ofiarowanie Marii w \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni, Za\xc5\x9blubiny, Nawiedzenie i Oczyszczenie, ozdobione ornamentem ma\xc5\x82\xc5\xbcowinowo-chrz\xc4\x85stkowym. W latarni przedstawiono wiruj\xc4\x85ca rozet\xc4\x99.'