b'\n_START_ARTICLE_\nStudnia i wahad\xc5\x82o\n_START_SECTION_\nOpis fabu\xc5\x82y\n_START_PARAGRAPH_\nAkcja noweli toczy si\xc4\x99 za czas\xc3\xb3w hiszpa\xc5\x84skiej inkwizycji. Przeciwko anonimowemu narratorowi toczy si\xc4\x99 proces, z udzia\xc5\x82em wielu "z\xc5\x82owieszczych" s\xc4\x99dzi\xc3\xb3w. Narrator nie informuje czytelnika, dlaczego znajduje si\xc4\x99 w takim miejscu i z jakiej przyczyny zosta\xc5\x82 aresztowany.  Przed nim stoi na stole 7 cienkich bia\xc5\x82ych \xc5\x9bwiec, a gdy te si\xc4\x99 topi\xc4\x85, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc i jego nadzieje si\xc4\x99 zmniejszaj\xc4\x85. Zostaje skazany na \xc5\x9bmier\xc4\x87 i znajduje si\xc4\x99 w czarnym jak smo\xc5\x82a pomieszczeniu. Pocz\xc4\x85tkowo wi\xc4\x99zie\xc5\x84 my\xc5\x9bli, \xc5\xbce zosta\xc5\x82 zamkni\xc4\x99ty w grobowcu, lecz szybko orientuje si\xc4\x99, \xc5\xbce jest w celi. Decyduje si\xc4\x99 na jej zbadanie, przyk\xc5\x82adaj\xc4\x85c r\xc4\x85bek z jego szaty do \xc5\x9bciany, tak \xc5\xbce mo\xc5\xbce on liczy\xc4\x87 kroki wok\xc3\xb3\xc5\x82 celi, jednak mdleje nim jest w stanie zmierzy\xc4\x87 ca\xc5\x82y obw\xc3\xb3d._NEWLINE_Gdy dochodzi do siebie, odkrywa wod\xc4\x99 i jedzenie blisko niego. Pr\xc3\xb3buje zmierzy\xc4\x87 pomieszczenie raz jeszcze, odkrywaj\xc4\x85c, \xc5\xbce obw\xc3\xb3d wynosi sto st\xc3\xb3p po  ka\xc5\xbcdej ze stron. Przemierzaj\xc4\x85c cel\xc4\x99 przewraca si\xc4\x99 na skrawku jego koszuli. Zdaje sobie spraw\xc4\x99, \xc5\xbce gdyby si\xc4\x99 nie potkn\xc4\x85\xc5\x82, wpad\xc5\x82by do g\xc5\x82\xc4\x99bokiej studni z wod\xc4\x85 w \xc5\x9brodku pomieszczenia. _NEWLINE_Po ponownym straceniu przytomno\xc5\x9bci i przebudzeniu si\xc4\x99, narrator odkrywa, \xc5\xbce na wi\xc4\x99zienie pada lekka smuga \xc5\x9bwiat\xc5\x82a oraz, \xc5\xbce jest on przywi\xc4\x85zany linami do drewnianej tablicy. Spogl\xc4\x85da w g\xc3\xb3r\xc4\x99 i jest przera\xc5\xbcony widz\xc4\x85c namalowany obraz Ojca Czasu na suficie. Obok ilustracji wisi gigantyczne wahad\xc5\x82o hu\xc5\x9btaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 z wolna tam i z powrotem. Wahad\xc5\x82o nieuchronnie przesuwa si\xc4\x99 w d\xc3\xb3\xc5\x82, czego efektem b\xc4\x99dzie jego \xc5\x9bmier\xc4\x87. Jednak skazaniec jest w stanie przyci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 uwag\xc4\x99 szczur\xc3\xb3w do jego wi\xc4\x99z\xc3\xb3w mi\xc4\x99sem pozostawionym mu do zjedzenia, te zaczynaj\xc4\x85 przegryza\xc4\x87 lin\xc4\x99. Gdy wahad\xc5\x82o zbli\xc5\xbca si\xc4\x99 na odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 cala nad jego sercem, wi\xc4\x99zie\xc5\x84 uwalnia si\xc4\x99 i widzi, \xc5\xbce wahad\xc5\x82o wraca z powrotem w kierunku sufitu. _NEWLINE_Spostrzega, \xc5\xbce \xc5\x9bciany staj\xc4\x85 si\xc4\x99 czerwone z gor\xc4\x85ca, i \xc5\xbce zmierzaj\xc4\x85 one w kierunku wewn\xc4\x99trznym, spychaj\xc4\x85c go do \xc5\x9brodka pomieszczenia i blisko studni. Gdy w ni\xc4\x85 spogl\xc4\x85da, u\xc5\x9bwiadamia sobie, \xc5\xbce nie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 nic gorszego jak wpadniecie do niej. W tek\xc5\x9bcie jest zasugerowane, \xc5\xbce narrator boi si\xc4\x99 tego co w niej zobaczy\xc5\x82, b\xc4\x85d\xc5\xba obawia si\xc4\x99 jej g\xc5\x82\xc4\x99bi. Jednak dok\xc5\x82adny pow\xc3\xb3d przera\xc5\xbcenia nie jest podany. Jednak\xc5\xbce oddalaj\xc4\x85c si\xc4\x99 od studni, cofaj\xc4\x85ce si\xc4\x99, roz\xc5\xbcarzone \xc5\x9bciany nie pozostawiaj\xc4\x85 mu wolnej przestrzeni. Gdy wi\xc4\x99c ten zaczyna spada\xc4\x87 na dno studni, s\xc5\x82yszy ludzkie g\xc5\x82osy. \xc5\x9aciany si\xc4\x99 wycofuj\xc4\x85 i kto\xc5\x9b chwyta go za r\xc4\x99k\xc4\x99. Francuska armia zaj\xc4\x99\xc5\x82a Toledo i inkwizycja jest w r\xc4\x99kach wrog\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nHistoryczno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nPoe si\xc4\x99ga w noweli po wzory dramatyczne z w\xc4\x85tkami fabularnymi osadzonymi w Hiszpanii. Wyzwoliciele s\xc4\x85 prowadzeni przez Lassalla, genera\xc5\x82a Napoleona (kt\xc3\xb3ry jednak nie by\xc5\x82 w dow\xc3\xb3dztwie francuskiej okupacji Toledo) i to kieruje akcje w czasy wojen napoleo\xc5\x84skich w Hiszpanii i Portugalii, wieki po szczytowym okresie hiszpa\xc5\x84skiej inkwizycji i w czasy gdy ta straci\xc5\x82a wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 w\xc5\x82adzy. Wymy\xc5\x9blne tortury nie \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85 si\xc4\x99 z historycznymi odniesieniami do dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci hiszpa\xc5\x84skiej inkwizycji w \xc5\xbcadnym okresie, nie m\xc3\xb3wi\xc4\x85c ju\xc5\xbc o XIX wieku. Inkwizycja jednak zosta\xc5\x82a zniesiona w okresie interwencji francuskiej (1808-13)._NEWLINE_Dodatkowo epigraf z samego pocz\xc4\x85tku o tre\xc5\x9bci: \xe2\x80\x9eCzterowiersz. przeznaczony na bram\xc4\x99 hali targowej, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 miano zbudowa\xc4\x87 w Pary\xc5\xbcu na miejscu, gdzie dawniej wznosi\xc5\x82 si\xc4\x99 dom Klubu Jakobin\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d jest nie\xc5\x9bcis\xc5\x82y. Charles Baudelaire, francuski pisarz, kt\xc3\xb3ry t\xc5\x82umaczy\xc5\x82 prace Poe i kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 nim zainspirowany, m\xc3\xb3wi\xc5\x82, \xc5\xbce \xc3\xb3w budynek po stronie domu Klubu Jakobin\xc3\xb3w nie mia\xc5\x82 bram i co za tym idzie \xc5\xbcadnych inskrypcji.\n_START_SECTION_\nAnaliza\n_START_PARAGRAPH_\nStudnia i wahad\xc5\x82o to studium efektywnego przera\xc5\xbcenia samego narratora, inicjowanego pocz\xc4\x85tkowymi zdaniami, w kt\xc3\xb3rych sugeruje on, \xc5\xbce cierpi z powodu strachu przed \xc5\x9bmierci\xc4\x85, chwil\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej trac\xc4\x85c przytomno\xc5\x9b\xc4\x87 po otrzymaniu wyroku skazuj\xc4\x85cego go na \xc5\x9bmier\xc4\x87. \xc3\x93w strach jest dla czytelnika ironicznym, gdy\xc5\xbc ten wie, \xc5\xbce narrator implikuje jego ocalenie: tekst odnosi si\xc4\x99 do ubranych w czarne togi s\xc4\x99dzi\xc3\xb3w \xe2\x80\x9ez z\xc4\x99bami bielszymi ni\xc5\xbc prze\xc5\x9bcierad\xc5\x82o, nad kt\xc3\xb3rym pisz\xc4\x99 te s\xc5\x82owa\xe2\x80\x9d , udowadniaj\xc4\x85c, \xc5\xbce on sam spisuje histori\xc4\x99 po tym jak wydarzenia mia\xc5\x82y miejsce. To, co czyni nowel\xc4\x99 efektywn\xc4\x85 w wywo\xc5\x82ywaniu przera\xc5\xbcenia, to brak nadprzyrodzonych element\xc3\xb3w. Akcja, kt\xc3\xb3ra si\xc4\x99 toczy, ma miejsce naprawd\xc4\x99 i nie jest produktem fantazji. Rzeczywisto\xc5\x9b\xc4\x87 w historii jest uwydatniona koncentracj\xc4\x85 Poe na sensacji: lochy s\xc4\x85 nieo\xc5\x9bwietlone i duszne, narrator cierpi g\xc5\x82\xc3\xb3d i pragnienie, jest otoczony przez szczury, ruszaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 \xc5\x9bciany s\xc4\x85 z rozgrzanego, czerwonego metalu i oczywi\xc5\x9bcie ostre jak miecz wahad\xc5\x82o zagra\xc5\xbca posiekaniem narratora. Ten do\xc5\x9bwiadcza jego obecno\xc5\x9bci przez sycz\xc4\x85ce d\xc5\xbawi\xc4\x99ki, gdy wahad\xc5\x82o si\xc4\x99 porusza. Poe dalej uwydatnia to u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c takich s\xc5\x82\xc3\xb3w jak "sierp" czy "sejmitar" oraz innych podobnych form. Studnia i wahad\xc5\x82o mo\xc5\xbce by\xc4\x87 te\xc5\xbc rozwa\xc5\xbcana jako opowiadanie na nowo satyry \xe2\x80\x9eA Predicament\xe2\x80\x9d. W tej historii podobna \xe2\x80\x9ekosa\xe2\x80\x9d wolno i "komicznie" ucina g\xc5\x82ow\xc4\x99 narratorowi. Akcja w noweli mia\xc5\x82a zosta\xc4\x87 wtedy pomy\xc5\x9blana na nowo z udzia\xc5\x82em wahad\xc5\x82a, kt\xc3\xb3re grozi\xc5\x82o przeci\xc4\x99ciem klatki piersiowej narratora.\n_START_SECTION_\nInspiracja\n_START_PARAGRAPH_\nPoe pod\xc4\x85\xc5\xbca\xc5\x82 za ustalonymi wzorami pisania grozy z jego czas\xc3\xb3w, cz\xc4\x99sto spotykanych w Blackwood\'s Magazine (formu\xc5\x82a, z kt\xc3\xb3rej kpi w \xe2\x80\x9eA Predicament\xe2\x80\x9d). Te historie, jednak, cz\xc4\x99sto by\xc5\x82y skoncentrowane na wydarzeniach unikalnych i osobistej zem\xc5\x9bcie jako \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach przera\xc5\xbcenia. Poe m\xc3\xb3g\xc5\x82 by\xc4\x87 zainspirowany zdecydowanymi, bezosobowymi torturami po cz\xc4\x99\xc5\x9bci przez dzie\xc5\x82o History of the Spanish Inquisition Juana Antonio Llorente, opublikowanej w 1817 roku. S\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc sugestie, \xc5\xbce \xe2\x80\x9estudnia\xe2\x80\x9d Poe by\xc5\x82a zainspirowana t\xc5\x82umaczeniem Koranu (Poe odnosi\xc5\x82 si\xc4\x99 do Koranu w Al Aaraafie i Israfelu) przez George\'a Sale\'a. By\xc5\x82 on z nim zaznajomiony i nawet wspomnia\xc5\x82 jego nazwisko w noweli Tysi\xc4\x85czna i druga opowie\xc5\x9b\xc4\x87 Szeherezady. Przek\xc5\x82ad Sale\'a zawiera\xc5\x82 komentarze i jedn\xc4\x85 z informacji, odnosz\xc4\x85cych si\xc4\x99 do rzekomo powszechnej formy tortur i egzekucji przez \xe2\x80\x9dwrzucanie ludzi do \xc5\xbcarz\xc4\x85cej si\xc4\x99 studni ognia, z powodu obel\xc5\xbcywego okre\xc5\x9blenia \xe2\x80\x9ejej pana\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nPublikacja i recepcja\n_START_PARAGRAPH_\nStudnia i wahad\xc5\x82o zosta\xc5\x82a opublikowana w The Gift: A Christmas and New Year\'s Present w 1843 roku przez Careya i Harta. Nowela zosta\xc5\x82a nieco zmodyfikowana w ponownej publikacji z 17 maja 1845 roku na \xc5\x82amach Broadway Journal._NEWLINE_William Butler Yeats by\xc5\x82 zasadniczo krytyczny w stosunku do Poe, okre\xc5\x9blaj\xc4\x85c go \xe2\x80\x9ewulgarnym\xe2\x80\x9d. O Studni i wahadle powiedzia\xc5\x82, \xc5\xbce nie wydaje mu si\xc4\x99, i\xc5\xbc \xe2\x80\x9ema ona jak\xc4\x85kolwiek trwa\xc5\x82\xc4\x85 literack\xc4\x85 warto\xc5\x9b\xc4\x87\xe2\x80\x9d. Podkre\xc5\x9bla\xc5\x82 te\xc5\xbc, i\xc5\xbc historia oddzia\xc5\x82uje na nerwy czytelnika tandetnymi fizycznymi elementami.'