b'\n_START_ARTICLE_\nSennacieca Asocio Tutmonda\n_START_SECTION_\nKontekst za\xc5\x82o\xc5\xbcenia SAT\n_START_PARAGRAPH_\nEsperancki ruch robotniczy istnia\xc5\x82 ju\xc5\xbc przed pierwsz\xc4\x85 wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85, w wyniku kt\xc3\xb3rej utraci\xc5\x82 wielu wa\xc5\xbcnych dzia\xc5\x82aczy. Dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 wznowiono w roku 1919, kiedy to francuscy esperanty\xc5\x9bci, w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich Eug\xc3\xa8ne Lanti, poczynili pierwsze kroki dla odnowienia kontakt\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzynarodowych. Wznowiono wydawanie gazety Le Travailleur Esp\xc3\xa9rantiste (Robotnik Esperancki) z rubryk\xc4\x85 esperanckoj\xc4\x99zyczn\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra wkr\xc3\xb3tce rozwin\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w oddzielny miesi\xc4\x99cznik. Ponadto odnowiono stowarzyszenie Liberiga Stelo (Gwiazda Wyzwole\xc5\x84cza) i dostosowano jego statut do nowych okoliczno\xc5\x9bci._NEWLINE_W Robotniku Esperanckim redaktor, Lanti, opublikowa\xc5\x82 seri\xc4\x99 artyku\xc5\x82\xc3\xb3w, wydanych p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w postaci broszury pt. For la Ne\xc5\xadtralismon! (Precz z neutralno\xc5\x9bci\xc4\x85!), w kt\xc3\xb3rej dok\xc5\x82adnie wy\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 problem organizacyjny i stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce:_NEWLINE_1. esperanto nie powinno by\xc4\x87 dla robotnik\xc3\xb3w celem, lecz \xc5\x9brodkiem,_NEWLINE_2. robotnicy esperanty\xc5\x9bci powinni zorganizowa\xc4\x87 si\xc4\x99 niezale\xc5\xbcnie,_NEWLINE_3. nale\xc5\xbcy nie tylko propagowa\xc4\x87, ale tak\xc5\xbce u\xc5\xbcywa\xc4\x87, stosowa\xc4\x87 j\xc4\x99zyk,_NEWLINE_4. robotnicy esperanty\xc5\x9bci powinni si\xc4\x99 zorganizowa\xc4\x87 nie w rodzaju Mi\xc4\x99dzynarod\xc3\xb3wki zrzeszaj\xc4\x85cej Robotnicze Zwi\xc4\x85zki Esperanckie, ale bezpo\xc5\x9brednio w beznarodowej organizacji \xc5\x9bwiatowej._NEWLINE_Pomys\xc5\x82y Lantiego stanowi\xc5\x82y rewolucj\xc4\x99 w \xc3\xb3wczesnym postrzeganiu organizacji \xc5\x9bwiatowej, jednak stopniowo przyj\xc4\x99\xc5\x82a je wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 esperantyst\xc3\xb3w ruchu robotniczego. Do Liberiga Stelo zacz\xc4\x99\xc5\x82o wst\xc4\x99powa\xc4\x87 coraz wi\xc4\x99cej nowych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych kraj\xc3\xb3w. Wzros\xc5\x82o znaczenie Esperantista Laboristo, kt\xc3\xb3ry od 1920 by\xc5\x82 oficjalnym organem zwi\xc4\x85zku. W sierpniu 1921 w Pradze odby\xc5\x82 si\xc4\x99 pierwszy kongres Liberiga Stelo z prawie 80 cz\xc5\x82onkami 75 narod\xc3\xb3w. Kongres podj\xc4\x85\xc5\x82 decyzj\xc4\x99 o przemianowaniu organizacji na Sennacieca Asocio Tutmonda, a gazety na Sennacieca Revuo (Przegl\xc4\x85d Anacjonalny). Redaktorem czasopisma pozosta\xc5\x82 Lanti.\n_START_SECTION_\nPierwsze dziesi\xc4\x99ciolecie: wzrost\n_START_PARAGRAPH_\nW 1922 wydano pierwszy Rocznik zawieraj\xc4\x85cy adresy wszystkich cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ry umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82 kontakty i wzajemn\xc4\x85 pomoc, do kt\xc3\xb3rej zobowi\xc4\x85zani s\xc4\x85 cz\xc5\x82onkowie SAT. W kolejnym roku SAT liczy\xc5\x82 ju\xc5\xbc ponad 2000 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w, do 1925 liczba wzros\xc5\x82a do ponad 2700. Sennacieca Revuo zacz\xc4\x85\xc5\x82 ukazywa\xc4\x87 si\xc4\x99 regularnie, poprawi\xc5\x82a si\xc4\x99 jako\xc5\x9b\xc4\x87 wydawnictwa. W tamtym czasie dzia\xc5\x82acze SAT mieli zakaz wst\xc4\x99powania do tzw. neutralnych organizacji esperanckich (jak np. Universala Esperanto-Asocio); w 1925 ten statutowy zakaz z\xc5\x82agodzono._NEWLINE_W 1923 moskiewscy dzia\xc5\x82acze Gregoro Demidjuk, Natano Futerfas, S. Hajdovski, Nikolao Nekrasov wydaj\xc4\x85cy czasopismo La Nova Epoko (Nowa Epoka), kt\xc3\xb3rego zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 wykazywa\xc5\x82a ideologiczn\xc4\x85 zbie\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 z SAT, zgodzili si\xc4\x99 na zrezygnowanie z czasopisma na rzecz redagowania dodatku literacko-naukowego do Sennacieca Revuo. W pa\xc5\xbadzierniku 1924 zacz\xc4\x99to wydawanie tygodnika Sennaciulo (Beznarodowiec), a Sennacieca Revuo sam przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82 si\xc4\x99 w organ literacko-naukowy. _NEWLINE_Nie wszyscy cz\xc5\x82onkowie SAT zgadzali si\xc4\x99 z zadaniami organizacji, jej form\xc4\x85 organizacyjn\xc4\x85, polityk\xc4\x85 itp. Kilkukrotnie wysuwano propozycje zmian statutu. Najbardziej radykalne propozycje pojawia\xc5\x82y si\xc4\x99 ze strony dzia\xc5\x82aczy radzieckich, m. in. Ernesta Drezena, kt\xc3\xb3ry proponowa\xc5\x82 przyst\xc4\x85pienie SAT do Mi\xc4\x99dzynarod\xc3\xb3wki Komunistycznej. Gdy na kongresie w Kassel (1923) okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce propozycja nie mia\xc5\x82a szansy powodzenia, wycofano j\xc4\x85. Ten sam kongres przyj\xc4\x85\xc5\x82 utworzenie sekcji i frakcji dla skuteczniejszej pracy w grupach zawodowych, ideologicznych i partyjnych. Z czasem wykszta\xc5\x82ci\xc5\x82y si\xc4\x99 sekcje nauczycieli, m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy, sportowc\xc3\xb3w i in. Najaktywniejsze sekcje posiada\xc5\x82y w\xc5\x82asn\xc4\x85 stron\xc4\x99 w organie prasowym zwi\xc4\x85zku. _NEWLINE_W latach 1924-25 SAT prze\xc5\xbcy\xc5\x82 kr\xc3\xb3tki kryzys. Anarchi\xc5\x9bci, niezadowoleni z faktu, i\xc5\xbc organy SAT nie wyra\xc5\xbca\xc5\x82y na publikowanie artyku\xc5\x82\xc3\xb3w krytykuj\xc4\x85cych Zwi\xc4\x85zek Radziecki i komunizm, utworzyli w\xc5\x82asn\xc4\x85 organizacj\xc4\x99, Tutmonda Ligo de E-istaj Sen\xc5\x9dtatanoj (\xc5\x9awiatowy Zwi\xc4\x85zek Esperantyst\xc3\xb3w Bezpa\xc5\x84stwowc\xc3\xb3w). Sennaciulo, oficjalny organ SAT, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z powodu aktywnej wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w komunistycznych i radzieckich oraz braku wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownik\xc3\xb3w reprezentuj\xc4\x85cych inne ideologie, sta\xc5\x82 si\xc4\x99 tendencyjny i wywo\xc5\x82a\xc5\x82 niezadowolenie niekt\xc3\xb3rych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w SAT. Kongres w Wiedniu w 1925 przywr\xc3\xb3ci\xc5\x82 r\xc3\xb3wnowag\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy frakcjami i pot\xc4\x99pi\xc5\x82 eksperymentowanie z j\xc4\x99zykiem (wcze\xc5\x9bniej proponowano np. zast\xc4\x85pienie s\xc5\x82owa balda\xc5\xad \xe2\x80\x93 wkr\xc3\xb3tce \xe2\x80\x93 kr\xc3\xb3tszym balde). Redakcj\xc4\x85 Sennaciulo zaj\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 komisja reprezentuj\xc4\x85ca r\xc3\xb3\xc5\xbcne frakcje. _NEWLINE_W 1927 rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 dzia\xc5\x82anie Gazetar-Servo (Serwis Prasowy) prowadzony przez Otto B\xc3\xa4sslera, kt\xc3\xb3ry rozpowszechnia\xc5\x82 w esperancie informacje z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych krajowych gazet robotniczych. W latach 1929-30 Sennaciulo wydawano co tydzie\xc5\x84 na 12 stronach; 300. numer prenumerowa\xc5\x82o ponad 4200 os\xc3\xb3b. Liczba cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w przekroczy\xc5\x82a 6500, z czego jedna trzecia z ZSRR. _NEWLINE_Wa\xc5\xbcnym wydarzeniem w \xc5\xbcyciu SAT by\xc5\x82 coroczny kongres, umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cy dyskusje ideologiczne, wymian\xc4\x99 opinii i do\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84; poza tym by\xc5\x82 on wielk\xc4\x85 manifestacj\xc4\x85 pokazuj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99 robotniczego ruchu esperanckiego i praktyczne zastosowanie j\xc4\x99zyka._NEWLINE_Organizacja z prawie 7000 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w, wydaj\xc4\x85ca 3 czasopisma i bogat\xc4\x85 kolekcj\xc4\x99 literatury, organizuj\xc4\x85ca co roku kongres, sta\xc5\x82a si\xc4\x99 wa\xc5\xbcnym elementem ruchu esperanckiego. Dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 SAT odbywa\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc poza nim, a przydatno\xc5\x9b\xc4\x87 esperanta doceni\xc5\x82o wiele organizacji. Mi\xc4\x99dzynarodowa Federacja Pracownik\xc3\xb3w Transportu, kt\xc3\xb3rej sekretarz Nathans sam by\xc5\x82 esperantyst\xc4\x85, zacz\xc4\x99\xc5\x82a publikowa\xc4\x87 comiesi\xc4\x99czne informacje w esperancie. Z esperanta korzysta\xc5\x82a Olimpiada Robotnicza, Mi\xc4\x99dzynarodowa Organizacja Pracy wydawa\xc5\x82a esperanckie komunikaty. Przy pomocy esperanta Zwi\xc4\x85zek Wojuj\xc4\x85cych Bezbo\xc5\xbcnik\xc3\xb3w, liczne radzieckie organizacje, komitety robotnicze, redakcje gazet itp. komunikowa\xc5\x82y si\xc4\x99 z organizacjami robotniczymi z zagranicy.\n_START_SECTION_\nStruktura\n_START_PARAGRAPH_\nSAT posiada struktur\xc4\x99 beznarodowo\xc5\x9bciow\xc4\x85; cz\xc5\x82onkowie nie s\xc4\x85 podzieleni na poszczeg\xc3\xb3lne narodowe stowarzyszenia krajowe, lecz wszyscy bezpo\xc5\x9brednio nale\xc5\xbc\xc4\x85 do organizacji. _NEWLINE_Organami SAT s\xc4\x85: referendum, Komitet Wykonawczy, Rada Generalna, Kongres, Sekcje Bran\xc5\xbcowe, S\xc4\x85d Kole\xc5\xbce\xc5\x84ski i Organy Prasowe.\n_START_SECTION_\nOrganizacje stowarzyszone z SAT\n_START_PARAGRAPH_\nPodczas gdy SAT ma na celu praktyczne zastosowanie esperanta, a zatem sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z u\xc5\xbcytkownik\xc3\xb3w j\xc4\x99zyka, zadanie rozpowszechniania esperanta (organizowania kurs\xc3\xb3w, wydawania podr\xc4\x99cznik\xc3\xb3w itp.) spoczywa na organizacjach stowarzyszonych z SAT. Zakres dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci tych organizacji nie obejmuje granic pa\xc5\x84stwowych, lecz dotyczy obszar\xc3\xb3w j\xc4\x99zykowych, np. w przypadku Frankofonii zadanie to wype\xc5\x82nia SAT-Amikaro (Przyjaciele SAT).\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nSAT wydaje dwumiesi\xc4\x99cznik Sennaciulo i coroczny biulety kulturalny Sennacieca Revuo. Eldona Fako Kooperativa (Sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielcza Sekcja Wydawnicza) SAT zajmuje si\xc4\x99 wydawaniem ksi\xc4\x85\xc5\xbcek w esperancie, cz\xc4\x99sto o tematyce spo\xc5\x82ecznej, lewicowej i robotniczej; wa\xc5\xbcnym wk\xc5\x82adem SAT w rozw\xc3\xb3j j\xc4\x99zyka esperanto jest wydawanie od 1970 r. Plena Ilustrita Vortaro (Pe\xc5\x82nego S\xc5\x82ownika Ilustrowanego, red. Gaston Waringhien). W 2012 r. udost\xc4\x99pniono najnowsz\xc4\x85 wersj\xc4\x99 s\xc5\x82ownika w wersji internetowej.'