b"\n_START_ARTICLE_\nZawoja (gmina)\n_START_SECTION_\nPo\xc5\x82o\xc5\xbcenie\n_START_PARAGRAPH_\nGmina Zawoja po\xc5\x82o\xc5\xbcona jest w dolinie Skawicy (dop\xc5\x82yw Skawy), mi\xc4\x99dzy Pasmem Babiog\xc3\xb3rskim a Pasmem Ja\xc5\x82owieckim (Beskid \xc5\xbbywiecki). Wsie gminy ci\xc4\x85gn\xc4\x85 si\xc4\x99 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc g\xc5\x82\xc3\xb3wnej drogi \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cej Mak\xc3\xb3w Podhala\xc5\x84ski z Zubrzyc\xc4\x85 i Jab\xc5\x82onk\xc4\x85 przez Prze\xc5\x82\xc4\x99cz Krowiarki._NEWLINE_Jest to najwi\xc4\x99ksza gmina powiatu suskiego, ale ze wzgl\xc4\x99du na jej g\xc3\xb3rzyste po\xc5\x82o\xc5\xbcenie \xc5\x9brednia g\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 zaludnienia jest tutaj najni\xc5\xbcsza. Wi\xc4\x99ksza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ludno\xc5\x9bci zamieszkuje w dolinie. A\xc5\xbc 65% powierzchni gminy stanowi\xc4\x85 lasy._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug danych z 1 stycznia 2013 r. powierzchnia gminy wynosi\xc5\x82a 128,78 km\xc2\xb2. Gmina stanowi 18,78% powierzchni powiatu._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug danych z roku 2002 gmina Zawoja ma obszar 128,8 km\xc2\xb2, w tym: u\xc5\xbcytki rolne 32%, u\xc5\xbcytki le\xc5\x9bne 66%._NEWLINE_W latach 1975\xe2\x80\x931998 gmina po\xc5\x82o\xc5\xbcona by\xc5\x82a w wojew\xc3\xb3dztwie bielskim.\n_START_SECTION_\nS\xc4\x85siednie gminy\n_START_PARAGRAPH_\nBystra-Sidzina, Jab\xc5\x82onka, Jele\xc5\x9bnia, Koszarawa, Lipnica Wielka, Mak\xc3\xb3w Podhala\xc5\x84ski, Stryszawa. Gmina s\xc4\x85siaduje z S\xc5\x82owacj\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nTeren dzisiejszej gminy nale\xc5\xbca\xc5\x82 od XIV wieku do ko\xc5\x84ca XVIII wieku do starostwa lanckoro\xc5\x84skiego. To w\xc5\x82a\xc5\x9bnie ono prowadzi\xc5\x82o akcj\xc4\x99 osadnicz\xc4\x85 na tych_NEWLINE_terenach pod koniec XVI wieku. Z 1593 pochodz\xc4\x85 pierwsze wzmianki o wsi Skawica. Charakterystyczn\xc4\x85 form\xc4\x85 osadnictwa by\xc5\x82y tu tzw. zar\xc4\x99bki. Osadnicy lokowani byli na poro\xc5\x9bni\xc4\x99tym lasem terenie oko\xc5\x82o 24 m\xc3\xb3rg, kt\xc3\xb3ry musieli wykarczowa\xc4\x87, tworz\xc4\x85c sztuczne le\xc5\x9bne polany. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej zar\xc4\x99bki te przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82 si\xc4\x99 w wi\xc4\x99ksze osiedla \xe2\x80\x93 przysi\xc3\xb3\xc5\x82ki, nazywane tutaj \xe2\x80\x9erolami\xe2\x80\x9d._NEWLINE_XVI i XVII wiek to okres osadnictwa wo\xc5\x82oskiego, kt\xc3\xb3rych \xc5\x9bladem jest wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne nazewnictwo geograficzne w tym obszarze. Sama Zawoja, o kt\xc3\xb3rej pierwsza wzmianka pochodzi z 1646, by\xc5\x82a zasiedlona przez Wo\xc5\x82och\xc3\xb3w. Nazwa ta (pierwotnie Zawoje) oznacza \xe2\x80\x9epodmok\xc5\x82y las nad urwistym zakolem rzeki\xe2\x80\x9d. Obok nazwy wo\xc5\x82oskiej funkcjonowa\xc5\x82o jeszcze okre\xc5\x9blenie G\xc3\xb3rna Skawica. Dopiero od 1836 obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85c\xc4\x85 nazw\xc4\x85 jest Zawoja. Od tej pory obie osady uznawane s\xc4\x85 za oddzielne wsie._NEWLINE_Obie wsie, stanowi\xc4\x85ce kr\xc3\xb3lewszczyzn\xc4\x99, by\xc5\x82y dzier\xc5\xbcawione szlachcie, tworz\xc4\x85c z innymi wsiami tzw. klucz makowski. Sytuacja ch\xc5\x82op\xc3\xb3w by\xc5\x82a ci\xc4\x99\xc5\xbcka, tak \xc5\xbce niekiedy dochodzi\xc5\x82o do wyst\xc4\x85pie\xc5\x84 przeciwko w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielom ziemskim. Najwi\xc4\x99kszy z nich mia\xc5\x82 miejsce w 1699, a na jego czele stan\xc4\x85\xc5\x82 w\xc3\xb3jt Skawicy Jakub \xc5\x9amietana. Bunt zosta\xc5\x82 jednak wkr\xc3\xb3tce st\xc5\x82umiony, a jego przyw\xc3\xb3dca \xc5\x9bci\xc4\x99ty. W tym te\xc5\xbc okresie dzia\xc5\x82ali miejscowi zb\xc3\xb3jnicy, nazywani tutaj \xe2\x80\x9ebeskidnikami\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Po I rozbiorze Polski obszar gminy zaj\xc4\x99ty zosta\xc5\x82 przez Austriak\xc3\xb3w. Wkr\xc3\xb3tce okoliczne dobra zaj\xc4\x99te zosta\xc5\x82 przez skarb austriacki. W 1839 naby\xc5\x82 je hrabia Filip Saint Genois d'Anneaucourt, kt\xc3\xb3ry rozwija\xc5\x82 tu m.in. hutnictwo \xc5\xbcelaza. Upadek tego drobnego przemys\xc5\x82u sprawi\xc5\x82, \xc5\xbce w 1878 jego syn sprzeda\xc5\x82 te dobra Habsburgom z \xc5\xbbywca. Pogorszenie sytuacji zmusi\xc5\x82o mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w do migracji zarobkowych. Pod koniec XIX wieku obie wsie zamieszkiwa\xc5\x82o ju\xc5\xbc blisko 6,5 tys. mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. W Zawoi istnia\xc5\x82a szko\xc5\x82a i urz\xc4\x85d pocztowy._NEWLINE_W po\xc5\x82owie XIX wieku tury\xc5\x9bci odkrywaj\xc4\x85 t\xc4\x99 okolic\xc4\x99. Zawoja staje si\xc4\x99 wa\xc5\xbcn\xc4\x85 miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 letniskow\xc4\x85, do kt\xc3\xb3rej zmierzaj\xc4\x85 tury\xc5\x9bci z Krakowa i ca\xc5\x82ej Galicji. Na prze\xc5\x82omie XIX i XX wieku powsta\xc5\x82a nowa droga \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85ca Zawoj\xc4\x99 z Makowem. Zawoja rozwija si\xc4\x99 jeszcze szybciej po 1918, w\xc3\xb3wczas przybywa\xc5\x82o tu rocznie nawet do 5 tysi\xc4\x99cy wczasowicz\xc3\xb3w. Wie\xc5\x9b otrzyma\xc5\x82a regularne po\xc5\x82\xc4\x85czenie autobusowe z Krakowem. Walory turystyczne wsi znalaz\xc5\x82y potwierdzenie w przyznanym w 1927 statusie miejscowo\xc5\x9bci klimatycznej. W 1924 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zawojskich las\xc3\xb3w znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 w posiadaniu Polskiej Akademii Umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci. W 1936 honorowe obywatelstwo gminy Zawoja otrzyma\xc5\x82 gen. minister Tadeusz Kasprzycki._NEWLINE_Rozw\xc3\xb3j tego obszaru zatrzyma\xc5\x82a II wojna \xc5\x9bwiatowa. Po 1945 przyst\xc4\x85piono do kolejnej rozbudowy bazy turystycznej gminy. Do dzi\xc5\x9b turystyka jest podstaw\xc4\x85 lokalnej ekonomii.\n_START_SECTION_\nTurystyka\n_START_PARAGRAPH_\nCa\xc5\x82a gmina, a zw\xc5\x82aszcza Zawoja, s\xc4\x85 odwiedzane przez turyst\xc3\xb3w ju\xc5\xbc od 2. po\xc5\x82owy XIX wieku. Szczeg\xc3\xb3lnym punktem na mapie turystycznej gminy jest szczyt Babiej G\xc3\xb3ry (1725 m n.p.m.). Inne wysokie szczyty to Polica (1369 m), G\xc3\xb3wniak (1617m) oraz Ja\xc5\x82owiec (1111 m)._NEWLINE_Baza noclegowa liczy ponad 2,5 tys. miejsc noclegowych w kilkudziesi\xc4\x99ciu obiektach hotelowych i gospodarstwach agroturystycznych. Dla turyst\xc3\xb3w g\xc3\xb3rskich przygotowane s\xc4\x85 pola namiotowe i schroniska. Ci\xc4\x85gle rozbudowana jest infrastruktura turystyczna. Przez gmin\xc4\x99 przebiegaj\xc4\x85 liczne g\xc3\xb3rskie szlaki turystyczne. Zaproponowanych jest tak\xc5\xbce kilka szlak\xc3\xb3w tematycznych, m.in. szlak architektury drewnianej czy szlak owocowy._NEWLINE_Dorocznie organizowane s\xc4\x85 liczne imprezy plenerowe, do najciekawszych zaliczy\xc4\x87 mo\xc5\xbcna Babiog\xc3\xb3rsk\xc4\x85 Jesie\xc5\x84, Wielk\xc4\x85 Maj\xc3\xb3wk\xc4\x99 oraz wy\xc5\x9bcigi na nartach po wyci\xc4\x85gach w Zawoi. Publiczno\xc5\x9b\xc4\x87 przyci\xc4\x85ga\xc5\x82a tak\xc5\xbce wyst\xc4\x99py lokalnych zespo\xc5\x82\xc3\xb3w ludowych, przedstawiaj\xc4\x85cych folklor Babiog\xc3\xb3rc\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nMiejscowo\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nMiejscowo\xc5\x9bci podstawowe: Markowe Szczawiny, Norczak, Skawica, Zawoja."