b'\n_START_ARTICLE_\nAlan z Lille\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbycie\n_START_PARAGRAPH_\nWiadomo\xc5\x9bci o \xc5\xbcyciu Alana s\xc4\x85 sk\xc4\x85pe. Studiowa\xc5\x82 i mieszka\xc5\x82 w Pary\xc5\xbcu. Tam\xc5\xbce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc naucza\xc5\x82, nast\xc4\x99pnie przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do Montpellier (ok. 1190-1194). Tre\xc5\x9b\xc4\x87 jego dzie\xc5\x82 i jego og\xc3\xb3lne nastawienie intelektualne pozwalaj\xc4\x85 wi\xc4\x85za\xc4\x87 go ze \xc5\x9brodowiskiem szko\xc5\x82y z Chartres, nie ma jednak \xc5\xbcadnych potwierdzaj\xc4\x85cych to danych \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82owych. Ze \xc5\x9brodowiskiem humanistycznym ka\xc5\xbce go wi\xc4\x85za\xc4\x87 tak\xc5\xbce szeroka erudycja, szeroka znajomo\xc5\x9b\xc4\x87 problem\xc3\xb3w filozoficznych i literackich epoki oraz obycie we wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnym \xc5\xbcyciu intelektualnym. Uczestniczy\xc5\x82 w III soborze latera\xc5\x84skim w 1179, wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 przeciwko albigensom. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej jako brat-konwers wst\xc4\x85pi\xc5\x82 do zakonu cysters\xc3\xb3w i zamieszka\xc5\x82 w klasztorze w C\xc3\xaeteaux, gdzie zmar\xc5\x82 \xe2\x80\x93 w XX w. w klasztorze odnaleziono jego grobowiec. Wiernym uczniem Alana, tw\xc3\xb3rczo rozwijaj\xc4\x85cym jego my\xc5\x9bl, by\xc5\x82 Radulf z Longo Campo, autor komentarza do Anticlaudianusa Alana In Anticlaudiani Alanum commentum._NEWLINE_Jedynie menologia cysterskie wymieniaj\xc4\x85 go w\xc5\x9br\xc3\xb3d \xc5\x9bwi\xc4\x99tych i b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionych \xe2\x80\x93 jako taki wspominany jest 16 lipca.\n_START_SECTION_\nMy\xc5\x9bl\n_START_PARAGRAPH_\nW filozofii Alana z Lille ogniskuj\xc4\x85 si\xc4\x99 wszystkie g\xc5\x82\xc3\xb3wne tendencje filozofii Zachodu XII wieku: racjonalizm Abelarda i Anzelma z Canterbury, naturalizm Bernarda z Chartres, tendencja do inspirowanej Boecjuszem metodologicznej odnowy Teodoryka z Chartres. Do oryginalnego wk\xc5\x82adu Alana nale\xc5\xbcy jego argumentacja za nie\xc5\x9bmiertelno\xc5\x9bci\xc4\x85 i niematerialno\xc5\x9bci\xc4\x85 duszy, kt\xc3\xb3ra czyni go jednym z najwa\xc5\xbcniejszych psycholog\xc3\xb3w \xc5\x9bredniowiecza, a przede wszystkim jego pr\xc3\xb3by przekszta\xc5\x82cenia teologii w nauk\xc4\x99 dedukcyjn\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nZagadnienia filozoficzne\n_START_PARAGRAPH_\nTym, co ka\xc5\xbce wi\xc4\x85za\xc4\x87 Alana ze \xc5\x9brodowiskiem chartryjskim, zw\xc5\x82aszcza z Bernardem z Chartres, jest jego naturalizm, znajduj\xc4\x85cy wyraz zw\xc5\x82aszcza w poemacie Anticlaudianus, a tak\xc5\xbce w De planctu naturae. Alan pojmuje natur\xc4\x99 jako signaculum i jako vinculum. Natura jako signaculum to zbiorowa nazwa wszechrzeczy, obejmuj\xc4\x85ca w sobie wszystko, co istnieje, w tym cz\xc5\x82owieka i wszystkie przejawy jego dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci. Natura jako vinculum to uniwersalne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o i prawo, z kt\xc3\xb3remu wywodz\xc4\x85 si\xc4\x99 i kt\xc3\xb3remu podlegaj\xc4\x85 wszystkie rzeczy stworzone i wszystkie sprawy ludzkie._NEWLINE_Tak rozumiana natura to charakterystyczny dla XII w. "makrokosmos", stanowi\xc4\x85cy w sensie materialnym i duchowym zarazem \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o i cel "mikrokosmosu", cz\xc5\x82owieka. Cz\xc5\x82owiek jako istota poznaj\xc4\x85ca poznaj\xc4\x85c natur\xc4\x99 poznaje tak\xc5\xbce siebie, jako \xc5\xbce jest ona jego celem i \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em._NEWLINE_W sk\xc5\x82ad natury jako wszystkiego, co mo\xc5\xbce by\xc4\x87 poznane, wchodzi i materia (okre\xc5\x9blana greckim terminem hyle), i B\xc3\xb3g \xe2\x80\x93 Alan pisze, \xc5\xbce "natura est quidquid quo modo intelligi potest. \xe2\x80\x93 Secundum hanc expositionem et hyle et Deus potest dici natura". Nazywa wprawdzie natur\xc4\x99 dzieci\xc4\x99ciem Bo\xc5\xbcym, to jej jednak przypisuje moc tw\xc3\xb3rcz\xc4\x85 (okre\xc5\x9blaj\xc4\x85c j\xc4\x85 jako "genetrix rerum", rodzicielk\xc4\x99 rzeczy) i prawodawcz\xc4\x85 (okre\xc5\x9blaj\xc4\x85c j\xc4\x85 jako "regula mundi"). Od natury pochodzi wszystko, co okre\xc5\x9blone i dobre, i to jej jako w\xc5\x82adczyni \xc5\x9bwiata oddaj\xc4\x85 ho\xc5\x82d \xc5\xbcywio\xc5\x82y i wszystko, co istnieje. Jan Legowicz podkre\xc5\x9bla analogie rozumienia natury w my\xc5\x9bli Alana z materialistycznym i epikurejskim poematem Lukrecjusza De rerum natura. Wywy\xc5\xbcszenie natury w dziele Alana pozostaje w zwi\xc4\x85zku z panuj\xc4\x85c\xc4\x85 w XII w. tendencj\xc4\x85 do rozwoju racjonalnych bada\xc5\x84 przyrodniczych, kosmologicznych i antropologicznych.\n_START_SECTION_\nDe planctu Naturae\n_START_PARAGRAPH_\nPoemat De planctu Naturae (Skarga Natury) w typowy dla \xc5\x9bredniowiecza spos\xc3\xb3b operuje alegori\xc4\x85. Stanowi popis erudycji humanistycznej i retoryki, wzorowany w znacznej mierze na podobnych alegorycznych poematach p\xc3\xb3\xc5\xbanorzymskich, takich jak dzie\xc5\x82o Marcjana Kapelli. Jest jednym z pierwszych spo\xc5\x9br\xc3\xb3d cz\xc4\x99stych w \xc5\x9bredniowieczu alegorycznych obraz\xc3\xb3w przedstawiaj\xc4\x85cych cz\xc5\x82owieka we wszech\xc5\x9bwiecie, mieszaj\xc4\x85cych wyobra\xc5\xbcenia chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skie i poga\xc5\x84skie \xe2\x80\x93 innym poematem tego typu jest Powie\xc5\x9b\xc4\x87 o R\xc3\xb3\xc5\xbcy, w kt\xc3\xb3rym tak\xc5\xbce upersonifikowana Matka Natura odgrywa wielk\xc4\x85 rol\xc4\x99. Formalnie dzie\xc5\x82o stanowi prosimetrum, form\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej partie wierszowane przeplataj\xc4\x85 si\xc4\x99 z prozaicznymi \xe2\x80\x93 na wz\xc3\xb3r dzie\xc5\x82 Boecjusza, Marcjana Kapelli, Klaudiana i wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnemu Alanowi Bernarda Silvestris, autora podzielonego na ksi\xc4\x99gi Megacosmus i Microcosmus dzie\xc5\x82a De universitate mundi._NEWLINE_W poemacie Bernarda Silvestris Natura lamentuje przed Nous, rozumem, stanowi\xc4\x85cym kobiecy aspekt Boga \xe2\x80\x93 poemat stanowi zarazem przegl\xc4\x85d dziej\xc3\xb3w \xc5\x9bwiata i \xc5\x9bredniowiecznej kosmologii. Na podobnym pomy\xc5\x9ble opiera si\xc4\x99 poemat Alana, przy czym przy zachowaniu naturalizmu Bernarda Silvestris Alan odrzuca jego poga\xc5\x84sko\xc5\x9b\xc4\x87, chrystianizuj\xc4\x85c posta\xc4\x87 natury. Natura mniej jest tu Matk\xc4\x85 Rodzicielk\xc4\x85, a bardziej, przy zachowaniu jej roli po\xc5\x9bredniczki mi\xc4\x99dzy Bogiem a cz\xc5\x82owiekiem, s\xc5\x82ug\xc4\x85 Boga. Przedmiotem skargi Natury, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 przedstawia ona Geniuszowi, jest sodomia. _NEWLINE_Sama natura to pokorna uczennica Boga, kt\xc3\xb3rej zadaniem jest tworzenie, przy czym dzie\xc5\x82a Boga s\xc4\x85 doskona\xc5\x82e, a dzie\xc5\x82a Natury nie, gdy\xc5\xbc B\xc3\xb3g jest poza urodzeniem, jej za\xc5\x9b zadaniem jest rodzi\xc4\x87. Z tej dychotomii zada\xc5\x84 Natury i Boga wyp\xc5\x82ywa fakt, \xc5\xbce dzi\xc4\x99ki Naturze cz\xc5\x82owiek rodzi si\xc4\x99, a dzi\xc4\x99ki Bogu si\xc4\x99 odradza. Natura nie zna teologii, wiedza natury nie stoi jednak w sprzeczno\xc5\x9bci z teologi\xc4\x85, gdy\xc5\xbc obie ucz\xc4\x85 rzeczy nie sprzecznych, ale r\xc3\xb3\xc5\xbcnych (non adversa, sed diversa)._NEWLINE_Kosmos ukazany jest w poemacie jako pa\xc5\x84stwo w kt\xc3\xb3rym rol\xc4\x85 Boga jest rz\xc4\x85dzenie, rol\xc4\x85 anio\xc5\x82\xc3\xb3w dzia\xc5\x82anie, a rol\xc4\x85 ludzi pos\xc5\x82usze\xc5\x84stwo \xe2\x80\x93 poemat przedstawia cz\xc5\x82owieka jako stworzonego na wz\xc3\xb3r makrokosmosu. Przejawia si\xc4\x99 to np. w tym, \xc5\xbce jego rozum i zmys\xc5\x82y stoj\xc4\x85 ze sob\xc4\x85 w sprzeczno\xc5\x9bci analogicznej do sprzeczno\xc5\x9bci ruch\xc3\xb3w planet i ruch\xc3\xb3w firmamentu. Konflikt ten zosta\xc5\x82 w dziele stworzenia zamierzony celowo: s\xc5\x82u\xc5\xbcy on temu, by cz\xc5\x82owiek m\xc3\xb3g\xc5\x82 zdobywa\xc4\x87 zas\xc5\x82ugi i by\xc4\x87 karany za winy._NEWLINE_Jako jedyne ze wszystkich stworze\xc5\x84 cz\xc5\x82owiek jest niepos\xc5\x82uszny naturze \xe2\x80\x93 przejawia si\xc4\x99 to np. w odwr\xc3\xb3ceniu prawa mi\xc5\x82o\xc5\x9bci p\xc5\x82ciowej. Przedstawione jest to za pomoc\xc4\x85 obszernej alegorii: Natura okre\xc5\x9bli\xc5\x82a prawa dla Wenus, jej m\xc4\x99\xc5\xbca Hymeneusa (ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa) i syna Kupidyna, Wenus jednak \xc5\x82ami\xc4\x85c te prawa zwi\xc4\x85za\xc5\x82a si\xc4\x99 z Antigameusem, z kt\xc3\xb3rym sp\xc5\x82odzi\xc5\x82a Jocusa (\xc5\xbcart). Zdradzony Hyemeneus zasiada po prawicy Natury razem z pogr\xc4\x85\xc5\xbcon\xc4\x85 we \xc5\x82zach Skromno\xc5\x9bci\xc4\x85. _NEWLINE_W dalszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci poematu Natura przywo\xc5\x82uje Geniusza (pochodzenie i znaczenie tej postaci nie zosta\xc5\x82o dotychczas ca\xc5\x82kowicie wyja\xc5\x9bnione), kt\xc3\xb3ry maluje na pergaminie szerok\xc4\x85 alegoryczn\xc4\x85 panoram\xc4\x99 \xc5\x9bwiata, postacie egzemplaryczne staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci reprezentuj\xc4\x85ce zalety (np. Helen\xc4\x99, Turnusa, Cycerona) i wady (np. Sinona, Enniusza, Pakuwiusza). Geniusz rzuca kl\xc4\x85tw\xc4\x99 na wszystkich grzesznik\xc3\xb3w, po czym narrator budzi si\xc4\x99, u\xc5\x9bwiadamiaj\xc4\x85c sobie, \xc5\xbce ca\xc5\x82a wizja by\xc5\x82a tylko snem.\n_START_SECTION_\nKoncepcja teologii\n_START_PARAGRAPH_\nAlan z Lille d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do przekszta\xc5\x82cenia teologii w nauk\xc4\x99 formaln\xc4\x85 na wz\xc3\xb3r Element\xc3\xb3w Euklidesa. W Regulae, seu Maximae theologicae podawa\xc5\x82 tak\xc5\xbce "geometryczn\xc4\x85 definicj\xc4\x99 Boga", g\xc5\x82osz\xc4\x85c\xc4\x85, \xc5\xbce "Deus est sphera intelligibilis, cuius centrum ubique, circumferentia nusquam" ("B\xc3\xb3g jest intelektualnie poznawaln\xc4\x85 sfer\xc4\x85, kt\xc3\xb3rej o\xc5\x9brodek znajduje si\xc4\x99 wsz\xc4\x99dzie, obw\xc3\xb3d za\xc5\x9b nigdzie") \xe2\x80\x93 definicja ta pochodzi prawdopodobnie z hermetycznego pisma Liber XXIV philosophorum. Teza ta nabra\xc5\x82a du\xc5\xbcego rozg\xc5\x82osu w kulturze i filozofii nowo\xc5\xbcytnej, by\xc5\x82a omawiana m.in. przez Rabelaisego, Pascala, Voltaire\'a i Keplera. Tak\xc5\xbce Tr\xc3\xb3jc\xc4\x99 \xc5\x9awi\xc4\x99t\xc4\x85 Alan pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 przedstawi\xc4\x87 za pomoc\xc4\x85 spekulacji geometrycznej._NEWLINE_Alan usi\xc5\x82owa\xc5\x82 w swoich pismach da\xc4\x87 racjonalne podstawy zasadom wiary chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej. Mimo \xc5\xbce w jego dziele wyst\xc4\x99puje pewien rozd\xc5\xbawi\xc4\x99k mi\xc4\x99dzy skierowan\xc4\x85 przeciw herezji dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 apologetyczn\xc4\x85 a naturalizmem, tak\xc5\xbce teologii stara\xc5\x82 si\xc4\x99 da\xc4\x87 racjonalne podstawy, stad w\xc5\x82a\xc5\x9bnie jego oryginalna pr\xc3\xb3ba jej geometryzacji. Chcia\xc5\x82, by teologia, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 okre\xc5\x9bla\xc5\x82 mianem caelestis philosophia (filozofia niebia\xc5\x84ska) stanowi\xc5\x82a jednocze\xc5\x9bnie ars (sztuk\xc4\x99) i scientia rationalis (wiedz\xc4\x99 racjonaln\xc4\x85). Jako ta druga teologia nie mog\xc5\x82a jednak si\xc4\x99 opiera\xc4\x87 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na autorytecie, ale musia\xc5\x82a uwzgl\xc4\x99dnia\xc4\x87 tak\xc5\xbce wyniki, jakich dostarcza\xc5\x82a philosophia terrestris (filozofia ziemska), dlatego te\xc5\xbc Alan pr\xc3\xb3wnuje autorytet do "przeczulonego nosa" nad kt\xc3\xb3rym nale\xc5\xbcy panowa\xc4\x87.'