b'\n_START_ARTICLE_\nEkowioska Findhorn\n_START_PARAGRAPH_\nFindhorn Ecovillage \xe2\x80\x93 eksperymentalny wsp\xc3\xb3lnotowy projekt architektoniczny w okolicy The Park, w Moray, w Szkocji, w pobli\xc5\xbcu wsi Findhorn. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym celem projektu jest pokazanie zr\xc3\xb3wnowa\xc5\xbconego rozwoju w kwestiach \xc5\x9brodowiskowych, spo\xc5\x82ecznych i ekonomicznych. Prace rozpocz\xc4\x99to na pocz\xc4\x85tku lat 80. XX w. pod auspicjami Findhorn Foundation, obecnie za\xc5\x9b w projekcie uczestniczy wiele organizacji. Projekt stosuje praktyki ekologiczne i jest laureatem licznych nagr\xc3\xb3d, m.in. w 1998 zosta\xc5\x82 wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniony tytu\xc5\x82em Best Practice Designation przez Program Narod\xc3\xb3w Zjednoczonych ds. Osiedli Ludzkich._NEWLINE_Niezale\xc5\xbcne badania w 2006 wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce mieszka\xc5\x84cy maj\xc4\x85 najni\xc5\xbcszy \xc5\x9blad ekologiczny spo\xc5\x9br\xc3\xb3d dotychczas zbadanych wsp\xc3\xb3lnot w \xc5\x9bwiecie uprzemys\xc5\x82owionym, i zarazem wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 o po\xc5\x82ow\xc4\x99 ni\xc5\xbcsz\xc4\x85 od \xc5\x9bredniej w Wielkiej Brytanii. Pomimo kontrowersyjno\xc5\x9bci projektu, rosn\xc4\x85ce znaczenie kwestii \xc5\x9brodowiskowych takich jak zmiana klimatu doprowadzi\xc5\x82o do spo\xc5\x82ecznej akceptacji jego charakteru ekologicznego.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki\n_START_PARAGRAPH_\nKonferencja pt. Building a Planetary Village w pa\xc5\xbadzierniku 1982 zorganizowana przez Findhorn Foundation zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82a starania wsp\xc3\xb3lnoty intencjonalnej, mieszkaj\xc4\x85cej w Findhorn od 1962 w kierunku udowodnienia, \xc5\xbce osada ludzka mo\xc5\xbce by\xc4\x87 uwa\xc5\xbcana za zr\xc3\xb3wnowa\xc5\xbcon\xc4\x85 w sensie \xc5\x9brodowiskowym, spo\xc5\x82ecznym i ekonomicznym._NEWLINE_W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych latach tego rodzaju przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99cia zacz\xc4\x99to okre\xc5\x9bla\xc4\x87 mianem ecovillage (ekowioska), a w 1995 w Finhorn odby\xc5\x82a si\xc4\x99 pierwsza mi\xc4\x99dzynarodowa konferencja na temat ekowiosek pt. Ecovillages and Sustainable Communities for the 21st Century._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku wszelkie inicjatywy, takie jak budowa eko-domu, 75\xc2\xa0kW turbin wiatrowych Vestas i ekologicznego systemu uzdatniania \xc5\x9bciek\xc3\xb3w, by\xc5\x82y prowadzone przez Findhorn Foundation, lub jej odpowiednik komercyjny, firm\xc4\x99 New Findhorn Directions Ltd. Od 1990 zacz\xc4\x99\xc5\x82y powstawa\xc4\x87 inne firmy, organizacje charytatywne, wsp\xc3\xb3lnoty siostrzane, organizacje wsp\xc3\xb3lnotowe oraz niezale\xc5\xbcni przedsi\xc4\x99biorcy, kt\xc3\xb3rych udzia\xc5\x82 znacz\xc4\x85co poszerzy\xc5\x82 zakres podejmowanych przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99\xc4\x87 ekologicznych. W 2005 do ekowioski nale\xc5\xbca\xc5\x82o ok. 450 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w, skupionych wok\xc3\xb3\xc5\x82 The Park (g\xc5\x82\xc3\xb3wnego kampusu na po\xc5\x82udniowym kra\xc5\x84cu Findhorn), ale tak\xc5\xbce zamieszka\xc5\x82ych w pobli\xc5\xbcu miasta Forres i dalej na terenie Moray. Projekt zapewnia ok. 300 miejsc pracy w rejonie Findhorn/Forres i generuje rocznie ponad 5 milion\xc3\xb3w funt\xc3\xb3w obrotu w ca\xc5\x82ym rejonie Highlands.\n_START_SECTION_\nPrzyk\xc5\x82ady eko-projekt\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nEkowioski zwykle stosuj\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcne metody w celu zminimalizowania swojego \xc5\x9bladu ekologicznego. Poni\xc5\xbcej wymienione s\xc4\x85 najwa\xc5\xbcniejsze ze stosowanych przez Findhorn, chocia\xc5\xbc nale\xc5\xbcy pami\xc4\x99ta\xc4\x87, \xc5\xbce najistotniejszym czynnikiem jest nastawienie mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, a nie technologia sama w sobie. \xc5\x81atwiej jest prowadzi\xc4\x87 badania na skal\xc4\x99 narodow\xc4\x85 ni\xc5\xbc w mikroskali, a w\xc3\xb3wczas \xc5\x82atwo zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87, \xc5\xbce kraje o podobnym statusie ekonomicznym maj\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcne poziomy \xc5\x9bladu ekologicznego \xe2\x80\x93 vide np. Chambers (2004).\n_START_SECTION_\nEkologiczne zasady budowlane\n_START_PARAGRAPH_\nEkowioska Findhorn ma z\xc5\x82o\xc5\xbcone zasady budowlane, do kt\xc3\xb3rych musz\xc4\x85 by\xc4\x87 dostosowane wszystkie nowe budynki. Regu\xc5\x82y te s\xc4\x85 znacznie surowsze, ni\xc5\xbc brytyjskie prawo budowlane i zawieraj\xc4\x85 wytyczne np. dla bardzo wydajnej izolacji cieplnej (zwykle z zastosowaniem recyklowanego papieru), nietoksycznych farb organicznych, \xc5\x9brodk\xc3\xb3w do konserwacji drewna i stolarki wytwarzanych bez u\xc5\xbcycia toksycznych klej\xc3\xb3w czy \xc5\xbcywicy, i uk\xc5\x82adania dach\xc3\xb3wki z naturalnej gliny._NEWLINE_Pozosta\xc5\x82e wytyczne m\xc3\xb3wi\xc4\x85 o stosowaniu \xc5\xbcar\xc3\xb3wek energooszcz\xc4\x99dnych, \xe2\x80\x9eoddychaj\xc4\x85cych\xe2\x80\x9d \xc5\x9bcian pozwalaj\xc4\x85cych na cyrkulacj\xc4\x99 powietrza i pary wodnej, zatrzymywaniu wody i korzystaniu z miejscowych materia\xc5\x82\xc3\xb3w. Zaleca si\xc4\x99 stosowanie cz\xc4\x99\xc5\x9bci wsp\xc3\xb3lnych, takich jak pralnia, kuchnie, korytarze, aby unika\xc4\x87 niepotrzebnej duplikacji._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 nowych budynk\xc3\xb3w stosuje wzornictwo pozwalaj\xc4\x85ce na pasywne ogrzewanie w celu ograniczenia konieczno\xc5\x9bci ogrzewania budynku, takie jak okna od strony po\xc5\x82udniowej, cieplarnie i jak najmniejsze otwory w \xc5\x9bcianach p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych. Drewno pozyskane w spos\xc3\xb3b zr\xc3\xb3wnowa\xc5\xbcony stosuje si\xc4\x99 do ogrzewania nowych i starych dom\xc3\xb3w, a lokalna firma zak\xc5\x82ada kolektory s\xc5\x82oneczne ogrzewaj\xc4\x85ce wod\xc4\x99 do u\xc5\xbcytku domowego i firmowego nie tylko na terenie wioski, ale i poza ni\xc4\x85, na terenie Wielkiej Brytanii._NEWLINE_Ksi\xc4\x85\xc5\xbcka Simply Build Green autorstwa Johna L. Talbotta (1993) opiera si\xc4\x99 na do\xc5\x9bwiadczeniach przy budowie ekowioski Findhorn, by\xc5\x82a te\xc5\xbc pierwszym brytyjskim przewodnikiem technicznym po budownictwie ekologicznym.\n_START_SECTION_\nEko-architektura\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszym budynkiem zbudowanym w ekowiosce Findhorn by\xc5\x82 ma\xc5\x82y okr\xc4\x85g\xc5\x82y dom ze starych beczek po whisky. Pomys\xc5\x82 si\xc4\x99 przyj\xc4\x85\xc5\x82 i w pobli\xc5\xbcu powsta\xc5\x82o wi\xc4\x99cej podobnych budowli. Inne style budowlane to dom z bali s\xc5\x82omianych, budynek typu earthship mieszcz\xc4\x85cy elektryczn\xc4\x85 stacj\xc4\x99 przekszta\xc5\x82tnikow\xc4\x85. Zbudowano ponad 50 nowych dom\xc3\xb3w, niekt\xc3\xb3re o wygl\xc4\x85dzie egzotycznym, inne bardziej prozaiczne. Restrykcyjne zasady budowlane kontrastuj\xc4\x85 z wyra\xc5\xbanym brakiem wytycznych wizualnych, czego efektem jest r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9b\xc4\x87, a nie jednolite podej\xc5\x9bcie do estetyki.\n_START_SECTION_\nLiving Machine\n_START_PARAGRAPH_\nW 1995 Jonathon Porritt otworzy\xc5\x82 na terenie kampusu The Park w ekowiosce Findhorn pierwsz\xc4\x85 w Europie przetw\xc3\xb3rni\xc4\x99 Living Machine (w Anglii znan\xc4\x85 te\xc5\xbc pod nazw\xc4\x85 Eco-Restorer). Jest to system uzdatniania \xc5\x9bciek\xc3\xb3w, wynaleziony przez kanadyjskiego biologa Johna Todda, zaprojektowany z pomoc\xc4\x85 in\xc5\xbcynierii ekologicznej, mog\xc4\x85cy przetworzy\xc4\x87 \xc5\x9bcieki powsta\xc5\x82e w wyniku dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci do 350 ludzi (65\xc2\xa0m\xc2\xb3 na dob\xc4\x99). W kolejnych zbiornikach znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbcne mikroorganizmy, bakterie, algi, r\xc3\xb3\xc5\xbcne gatunki ro\xc5\x9blin, drzew, \xc5\x9blimak\xc3\xb3w, ryb i innych organizm\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re uzdatniaj\xc4\x85 wod\xc4\x99. Na ko\xc5\x84cu serii zbiornik\xc3\xb3w woda jest wystarczaj\xc4\x85co czysta, aby zwr\xc3\xb3ci\xc4\x87 j\xc4\x85 \xc5\x9brodowisku naturalnemu. Do roku 2002 nie wprowadzono jeszcze plan\xc3\xb3w u\xc5\xbcycia tej wody do irygacji. Wraz z podobnymi systemami centrum s\xc5\x82u\xc5\xbcy jako teren bada\xc5\x84 i plac\xc3\xb3wka edukacyjna promuj\xc4\x85ca t\xc4\x99 technologi\xc4\x99. Fundusze na budow\xc4\x99 uzyskano ze \xc5\x9brodk\xc3\xb3w Unii Europejskiej, a tak\xc5\xbce od Gaia Villages Trust (Dania), The Paul Trust (Glasgow) i The Lyndhurst Settlement (Londyn).\n_START_SECTION_\nOrganiczna produkcja \xc5\xbcywno\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nJednym z najbardziej znacz\xc4\x85cych czynnik\xc3\xb3w uzyskania niskiego \xc5\x9bladu ekologicznego ekowioski jest jej podej\xc5\x9bcie do produkcji \xc5\xbcywno\xc5\x9bci i konsumpcji._NEWLINE_Wiele ma\xc5\x82ych farm zwi\xc4\x85zanych z ekowiosk\xc4\x85 bierze udzia\xc5\x82 we wsp\xc3\xb3lnych uprawach i systemach dystrybucji karton\xc3\xb3w z ekologicznymi warzywami w okolicy, z kt\xc3\xb3rych cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 jest hodowana z u\xc5\xbcyciem technik permakultury. W 2003 ten system zapewnia\xc5\x82 spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci ponad 70% \xc5\x9bwie\xc5\xbcego po\xc5\xbcywienia. W 2001 cz\xc5\x82onkowie Ekopii i firma New Findhorn Direction Ltd. wykupili sklep Phoenix Community Stores w The Park, przy wej\xc5\x9bciu do wioski. Sprzedawane s\xc4\x85 w nim \xc5\xbcywno\xc5\x9b\xc4\x87, ksi\xc4\x85\xc5\xbcki, muzyka i produkty rzemie\xc5\x9blnicze, daj\xc4\x85c obr\xc3\xb3t ponad 1 milion funt\xc3\xb3w rocznie.\n_START_SECTION_\nFindhorn Wind Park Ltd.\n_START_PARAGRAPH_\nKolejnym powodem niskiego oddzia\xc5\x82ywania na \xc5\x9brodowisko przez wiosk\xc4\x99 jest obecno\xc5\x9b\xc4\x87 czterech turbin wiatrowych Vestas, kt\xc3\xb3re mog\xc4\x85 wygenerowa\xc4\x87 do 750\xc2\xa0kW. Dzi\xc4\x99ki nim ekowioska mog\xc5\x82a za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 firm\xc4\x99 produkuj\xc4\x85c\xc4\x85 energi\xc4\x99 elektryczn\xc4\x85 z zasob\xc3\xb3w odnawialnych. Pierwszy generator V17 zosta\xc5\x82 zainstalowany w 1989, a trzy kolejne V29s w marcu 2006. Pierwotnie w tym miejscu znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 parking dla przyczep kempingowych, wykupiony przez Fundacj\xc4\x99 Findhorn. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 wygenerowanej energii jest zu\xc5\xbcywana na miejscu, a nadwy\xc5\xbcki eksportowane do sieci krajowej National Grid.\n_START_SECTION_\nCIFAL Findhorn\n_START_PARAGRAPH_\nOd pocz\xc4\x85tku lat 80. Findhorn Foundation prowadzi\xc5\x82a programy edukacyjne z dziedziny ochrony \xc5\x9brodowiska. We wrze\xc5\x9bniu 2006 otworzy\xc5\x82a Mi\xc4\x99dzynarodowe Centrum Szkoleniowe dla Dzia\xc5\x82aczy Lokalnych CIFAL (z\xc2\xa0fr. Centre International de Formation des Acteurs Locaux). Plac\xc3\xb3wka ta jest wsp\xc3\xb3ln\xc4\x85 inicjatyw\xc4\x85 Rady regionu Moray, globalnej sieci ekowiosek Global Ecovillage Network, Findhorn Foundation i Instytutu ONZ do spraw Bada\xc5\x84 i Szkole\xc5\x84 (UNITAR).\n_START_SECTION_\nBadania \xc5\x9bladu ekologicznego\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9alad ekologiczny to pr\xc3\xb3ba zmierzenia ca\xc5\x82kowitego wp\xc5\x82ywu na \xc5\x9brodowisko spowodowanego dzia\xc5\x82aniami cz\xc5\x82owieka na danym obszarze. Wyniki wskazuj\xc4\x85 na ilo\xc5\x9b\xc4\x87 terenu i wody, jakiej wymaga populacja, aby zaopatrzy\xc4\x87 si\xc4\x99 w potrzebne do \xc5\xbcycia zasoby oraz zutylizowa\xc4\x87 odpady. Wynik podaje si\xc4\x99 w jednostkach miary gruntu, globalnych hektarach (gha). Powszechnie uznaje si\xc4\x99, \xc5\xbce wp\xc5\x82yw cz\xc5\x82owieka na planet\xc4\x99 Ziemi\xc4\x99 przekracza obecnie istniej\xc4\x85c\xc4\x85 zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 system\xc3\xb3w naturalnych do utrzymania go, i \xc5\xbce kraje zachodnie zu\xc5\xbcywaj\xc4\x85 tak\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 zasob\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ra \xe2\x80\x9ewymaga\xc5\x82yby trzech planet\xe2\x80\x9d ("would require three planets"), gdyby ka\xc5\xbcdy cz\xc5\x82owiek na ziemi mia\xc5\x82 taki sam wp\xc5\x82yw._NEWLINE_W pa\xc5\xbadzierniku 2006 wst\xc4\x99pne wyniki bada\xc5\x84 \xc5\x9bladu ekologicznego w ekowiosce Findhorn przeprowadzonych przez Sustainable Development Research Centre z Millennium Institute na University of the Highlands and Islands we wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z Stockholm Environment Institute potwierdzi\xc5\x82y, \xc5\xbce ekowioski mog\xc4\x85 wywiera\xc4\x87 znacznie mniejszy wp\xc5\x82yw na Ziemi\xc4\x99, ni\xc5\xbc wsp\xc3\xb3lnoty konwencjonalne. Szczeg\xc3\xb3lnie istotne s\xc4\x85 rezultaty dotycz\xc4\x85ce \xc5\xbcywno\xc5\x9bci, zu\xc5\xbcycia energii na potrzeby domowe, oraz posiadania artyku\xc5\x82\xc3\xb3w konsumpcyjnych i rzeczy osobistych, kt\xc3\xb3re wynios\xc5\x82y odpowiednio 35%, 27% i 44% \xc5\x9bredniej krajowej._NEWLINE_Badania wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce mieszka\xc5\x84cy The Park i okolic kampusu college\'u Cluny Hill maj\xc4\x85 \xc5\x9blad ekologiczny wynosz\xc4\x85cy przeci\xc4\x99tnie 2,71 hektara na osob\xc4\x99, nieco ponad po\xc5\x82ow\xc4\x99 brytyjskiej \xc5\x9bredniej (5,4 gha). Je\xc5\x9bli wzi\xc4\x85\xc4\x87 pod uwag\xc4\x99 poziom \xc5\x9bladu ekologicznego go\xc5\x9bci ekowioski, wynosz\xc4\x85cy 2,1 gha, przeci\xc4\x99tna warto\xc5\x9b\xc4\x87 dla ca\xc5\x82ego za\xc5\x82o\xc5\xbcenia spada do 2,56 gha._NEWLINE_(Dla por\xc3\xb3wnania, wynik ten dla Wielkiej Brytanii to 5,4 gha, Szkocji \xe2\x80\x93 5,37 gha, Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych \xe2\x80\x93 9,5\xc2\xa0gha, a dla Uzbekistanu \xe2\x80\x93 1,9\xc2\xa0gha, za\xc5\x9b w Polsce w 2007 by\xc5\x82o to 3,3 gha (20. miejsce w Europie).) Mieszka\xc5\x84cy Findhorn maj\xc4\x85 \xc5\x9blad ekologiczny o ok. 13% ni\xc5\xbcszy, ni\xc5\xbc londy\xc5\x84skie osiedle ekologiczne BedZED (3,2 gha). Ni\xc5\xbcszy \xc5\x9blad ekologiczny (2,4 gha) odnotowano w ma\xc5\x82ej, 15-osobowej wsp\xc3\xb3lnocie Keveral Farm w Anglii, jednak by\xc5\x82y to badania w\xc5\x82asne w zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowanym okresie czasowym na przestrzeni od 1 do 6 miesi\xc4\x99cy.\n_START_SECTION_\nKrytyka\n_START_PARAGRAPH_\nKrytyka dotyczy g\xc5\x82\xc3\xb3wnie sfery duchowej Findhorn Foundation, a nie \xc5\x9brodowiskowych aspekt\xc3\xb3w ekowioski. Istnieje zapis dotycz\xc4\x85cy centralnych warto\xc5\x9bci dla ekowioski i wsp\xc3\xb3lnoty zwany Essence oraz Guidelines, ale poza deklarowaniem zaanga\xc5\xbcowania w \xe2\x80\x9eaktywne praktyki duchowe\xe2\x80\x9d (co jest r\xc3\xb3\xc5\xbcnie rozumiane i interpretowane), skupia si\xc4\x99 przede wszystkim na preferowanych zachowaniach interpersonalnych, i nie zaleca konkretnej filozofii duchowej._NEWLINE_Lokalna grupa nacisku mia\xc5\x82a obiekcje co do poszerzenia parku turbin wiatrowych, jednak wydaje si\xc4\x99, \xc5\xbce obawy miejscowych zmniejszy\xc5\x82y si\xc4\x99, cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo z powodu proaktywnej postawy mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w ekowioski, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci prawdopodobnie z powodu przekazania cz\xc4\x99\xc5\x9bci terenu na rzecz miejscowego trustu ziemskiego przez firm\xc4\x99 z ekowioski, Duneland Ltd._NEWLINE_O ile wiele dom\xc3\xb3w jest skromnych rozmiar\xc3\xb3w, kilka przekracza 200\xc2\xa0m\xc2\xb2 powierzchni. Zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowanie styl\xc3\xb3w \xc5\xbcycia mo\xc5\xbce by\xc4\x87 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 ka\xc5\xbcdej osady, ale ogrom takich budynk\xc3\xb3w wskazuje, \xc5\xbce zaanga\xc5\xbcowanie w \xc5\xbcycie nie zostawiaj\xc4\x85ce \xc5\x9blad\xc3\xb3w ekologicznych nie jest tak centraln\xc4\x85 warto\xc5\x9bci\xc4\x85, jak by si\xc4\x99 mog\xc5\x82o wydawa\xc4\x87. Z drugiej strony, taka zabudowa jest dowodem, \xc5\xbce zachodni styl \xc5\xbcycia mo\xc5\xbcna pogodzi\xc4\x87 ze stosowaniem zasob\xc3\xb3w odnawialnych, co mo\xc5\xbce zainteresowa\xc4\x87 wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa, kiedy prowadzenie dotychczasowego stylu \xc5\xbcycia nie b\xc4\x99dzie d\xc5\x82u\xc5\xbcej mo\xc5\xbcliwe.'