b'\n_START_ARTICLE_\nHalina Turska\n_START_PARAGRAPH_\nHalina Turska, z domu Jab\xc5\x82o\xc5\x84ska (ur. 15 pa\xc5\xbadziernika 1901 w Irkucku, zm. 5 stycznia 1979 w Toruniu) \xe2\x80\x93 polska uczona,  j\xc4\x99zykoznawca, profesor Uniwersytetu Miko\xc5\x82aja Kopernika w Toruniu._NEWLINE_Jej rodzicami byli Jan Rafa\xc5\x82 Jab\xc5\x82o\xc5\x84ski (in\xc5\xbcynier kolejnictwa) i Helena z Mo\xc5\x82ochowc\xc3\xb3w. Ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82a do Gimnazjum im. Elizy Orzeszkowej w Wilnie (matura 1920), nast\xc4\x99pnie podj\xc4\x99\xc5\x82a studia z filologii polskiej i s\xc5\x82owia\xc5\x84skiej na Uniwersytecie Stefana Batorego. Zajmowa\xc5\x82a si\xc4\x99 na studiach tak\xc5\xbce j\xc4\x99zykoznawstwem indoeuropejskim. W latach 1921-1923 pracowa\xc5\x82a jako nauczycielka w wile\xc5\x84skich szko\xc5\x82ach powszechnych, a po uzyskaniu dyplomu uniwersyteckiego zosta\xc5\x82a w 1924 zatrudniona jako m\xc5\x82odsza asystentka w jednej z katedr j\xc4\x99zykoznawczych. W 1929 obroni\xc5\x82a rozpraw\xc4\x99 doktorsk\xc4\x85 J\xc4\x99zyk Jana Chod\xc5\xbaki, przygotowan\xc4\x85 pod kierunkiem prof. Jana Otr\xc4\x99bskiego, i zosta\xc5\x82a starsz\xc4\x85 asystentk\xc4\x85. W tym charakterze pracowa\xc5\x82a na Uniwersytecie Wile\xc5\x84skim do wrze\xc5\x9bnia 1939, b\xc4\x99d\xc4\x85c od 1927 m\xc4\x99\xc5\xbcatk\xc4\x85._NEWLINE_W okresie wojennym Turska uczestniczy\xc5\x82a w tajnym nauczaniu i wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82a z Armi\xc4\x85 Krajow\xc4\x85. Przez pewien czas pracowa\xc5\x82a jako sanitariuszka w wile\xc5\x84skim Szpitalu Zaka\xc5\xbanym, a od 1943 zatrudniona by\xc5\x82a w gospodarstwie ogrodniczym w Wilkiszkach. Wybuch wojny wstrzyma\xc5\x82 druk pracy O powstaniu polskich obszar\xc3\xb3w j\xc4\x99zykowych na Wile\xc5\x84szczy\xc5\xbanie; ocalony ze zniszczenia pocz\xc4\x85tkowy fragment rozprawy sta\xc5\x82 si\xc4\x99 kilka lat po wojnie podstaw\xc4\x85 przewodu habilitacyjnego Haliny Turskiej, przeprowadzonego na Uniwersytecie Pozna\xc5\x84skim i zako\xc5\x84czonego w czerwcu 1949._NEWLINE_W 1946 Turska wraz z rodzin\xc4\x85 opu\xc5\x9bci\xc5\x82a Wile\xc5\x84szczyzn\xc4\x99 i osiad\xc5\x82a w Toruniu. W czerwcu tego\xc5\xbc roku zosta\xc5\x82a adiunktem w Katedrze J\xc4\x99zykoznawstwa Indoeuropejskiego Uniwersytetu Toru\xc5\x84skiego. W 1951 przesz\xc5\x82a do Katedry Filologii Polskiej (przemianowanej wkr\xc3\xb3tce na Katedr\xc4\x99 J\xc4\x99zyka Polskiego), gdzie zosta\xc5\x82a zast\xc4\x99pc\xc4\x85 profesora, a w 1953 kierownikiem. Od 1954 by\xc5\x82a profesorem nadzwyczajnym. Sprawowa\xc5\x82a r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie opiek\xc4\x99 nad Katedr\xc4\x85 Filologii S\xc5\x82owia\xc5\x84skiej. W 1962 na w\xc5\x82asn\xc4\x85 pro\xc5\x9bb\xc4\x99 odesz\xc5\x82a z Uniwersytetu Miko\xc5\x82aja Kopernika i zosta\xc5\x82a profesorem nadzwyczajnym w Zak\xc5\x82adzie S\xc5\x82owianoznawstwa Instytutu J\xc4\x99zyka Polskiego PAN (w Pracowni Bia\xc5\x82oruskiej). Na emerytur\xc4\x99 przesz\xc5\x82a w 1966._NEWLINE_Zainteresowania naukowe Haliny Turskiej obejmowa\xc5\x82y polszczyzn\xc4\x99 kresow\xc4\x85 (szczeg\xc3\xb3lnie wile\xc5\x84sk\xc4\x85), polszczyzn\xc4\x99 Adama Mickiewicza, zwi\xc4\x85zki j\xc4\x99zykowe polsko-litewskie i polsko-bia\xc5\x82oruskie, komparatystyk\xc4\x99 s\xc5\x82owia\xc5\x84sk\xc4\x85 i indoeuropejsk\xc4\x85. Pierwsz\xc4\x85 publikacj\xc4\x99 og\xc5\x82osi\xc5\x82a w 1929 na \xc5\x82amach "J\xc4\x99zyka Polskiego" (Kilka uwag o rymach Mickiewicza). Praca ta, podobnie jak rozprawa doktorska, po\xc5\x9bwi\xc4\x99cona by\xc5\x82a polszczy\xc5\xbanie kresowej w wersji pisanej (artystycznej), ale Turska zajmowa\xc5\x82a si\xc4\x99 tak\xc5\xbce w tym czasie j\xc4\x99zykiem m\xc3\xb3wionym, czego efektem by\xc5\x82a ceniony szkic J\xc4\x99zyk polski na Wile\xc5\x84szczy\xc5\xbanie (w zbiorze Wilno i ziemia wile\xc5\x84ska, 1930). Wieloletnie badania nad zwi\xc4\x85zkami j\xc4\x99zykowymi polsko-litewsko-bia\xc5\x82oruskimi na kresach znalaz\xc5\x82y podsumowanie we wspomnianej wy\xc5\xbcej rozprawie habilitacyjnej, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a opublikowana jedynie we fragmencie (ocala\xc5\x82o osiem arkuszy wydawniczych ze z\xc5\x82o\xc5\xbconych do druku dwudziestu) i to po \xc5\x9bmierci autorki (w zbiorze Studia nad polszczyzn\xc4\x85 kresow\xc4\x85, 1982). W okresie powojennym Turska planowa\xc5\x82a zrekonstruowa\xc4\x87 prac\xc4\x99, szczeg\xc3\xb3lnie cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 o zwi\xc4\x85zkach polsko-bia\xc5\x82oruskich, nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 jej jednak tego zamiaru zrealizowa\xc4\x87._NEWLINE_Jako wyk\xc5\x82adowca Uniwersytetu Toru\xc5\x84skiego Halina Turska \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a prac\xc4\x99 naukowo-dydaktyczn\xc4\x85 z dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 organizacyjn\xc4\x85. Stworzy\xc5\x82a podstawy pracy Katedry J\xc4\x99zyka Polskiego, dbaj\xc4\x85c zar\xc3\xb3wno o badania naukowe, jak i rozw\xc3\xb3j kadry. W okresie jej kierownictwa w Katedrze rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y dzia\xc5\x82anie zespo\xc5\x82y robocze, zajmuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 tworzeniem kartoteki leksykalnej wybranych autor\xc3\xb3w i utwor\xc3\xb3w doby O\xc5\x9bwiecenia i romantyzmu. Turska zainicjowa\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc prace nad atlasem gwarowym Kujaw, ziemi che\xc5\x82mi\xc5\x84skiej i dobrzy\xc5\x84skiej, maj\xc4\x85cym stanowi\xc4\x87 fragment og\xc3\xb3lnopolskiego atlasu gwar. Do prac wci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a zesp\xc3\xb3\xc5\x82 asystent\xc3\xb3w i student\xc3\xb3w, nie mog\xc4\x85c ze wzgl\xc4\x99du na stan zdrowia bra\xc4\x87 udzia\xc5\x82u w badaniach terenowych. W 1959 na \xc5\x82amach "Sprawozda\xc5\x84 Towarzystwa Naukowego w Toruniu" og\xc5\x82osi\xc5\x82a komunikat Atlas gwarowy kujawsko-che\xc5\x82mi\xc5\x84sko-dobrzy\xc5\x84ski, w kt\xc3\xb3rym zarysowa\xc5\x82a konspekt pracy; wykorzysta\xc5\x82a przy tym w\xc5\x82asne do\xc5\x9bwiadczenia z podobnych bada\xc5\x84 prowadzonych przed wojn\xc4\x85 na Wile\xc5\x84szczy\xc5\xbanie. Do realizacji projektu jednak nie dosz\xc5\x82o.  _NEWLINE_Z publikacji powojennych Haliny Turskiej z dziedziny komparatystyki s\xc5\x82owia\xc5\x84skiej i indoeuropejskiej mo\xc5\xbcna wymieni\xc4\x87 m.in. Pewien wypadek rekonstrukcji cechy formalnej w dialektach bia\xc5\x82oruskich i O braku rodzaju nijakiego w j\xc4\x99zykach wschodnioba\xc5\x82tyckich (obie prace w "Sprawozdaniach Towarzystwa Naukowego w Toruniu", 1947-1948). J\xc4\x99zyk Mickiewicza, kt\xc3\xb3remu po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82a m.in. wyk\xc5\x82ady monograficzne w Toruniu w roku akademickim 1957/1958 i kilka lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na Uniwersytecie Warszawskim, by\xc5\x82 tematem takich prac, jak Prowincjonalizmy j\xc4\x99zykowe w "Panu Tadeuszu" (Wyb\xc3\xb3r pism, 1984), J\xc4\x99zyk opis\xc3\xb3w przyrody w "Panu Tadeuszu" wobec tradycji polskiego klasycyzmu (O j\xc4\x99zyku Adama Mickiewicza. Studia, 1959), Z zagadnie\xc5\x84 j\xc4\x99zyka Mickiewicza. Rymy typu "osie: sta\xc5\x82o si\xc4\x99" ("Pami\xc4\x99tnik Literacki", 1952). W\xc5\x9br\xc3\xb3d niezrealizowanych zamierze\xc5\x84 Turskiej pozosta\xc5\x82a natomiast monografia j\xc4\x99zyka Pana Tadeusza._NEWLINE_Zajmowa\xc5\x82a si\xc4\x99 tak\xc5\xbce innymi zagadnieniami j\xc4\x99zykowymi. Og\xc5\x82osi\xc5\x82a m.in. Dialekt ziemi che\xc5\x82mi\xc5\x84skiej i jego ekspansja na dialekty s\xc4\x85siednie (Konferencja Pomorska. Prace j\xc4\x99zykoznawcze, 1956), W sprawie rzeczownika typu "cielak" ("Slavia Occidentalis", 1949), Mianownik liczby mnogiej "ch\xc5\x82opy", "draby" w j\xc4\x99zyku og\xc3\xb3lnopolskim ("J\xc4\x99zyk Polski", 1953), Zagadnienie miejsca akcentu w j\xc4\x99zyku polskim ("Pami\xc4\x99tnik Literacki", 1950), Wp\xc5\x82yw substratu litewskiego na fleksj\xc4\x99 gwary polskiej ("Sprawozdania PAN", 1964), Polskie "obdza", ruskie "ob\xc5\xbca" ("Studia z Filologii Polskiej i S\xc5\x82owia\xc5\x84skiej", 1965), Leksykalne po\xc5\xbcyczki bia\xc5\x82oruskie w j\xc4\x99zyku polskim (doba staropolska) ("Sprawozdania PAN", 1970)._NEWLINE_Halina Turska by\xc5\x82a cz\xc5\x82onkiem towarzystw i organizacji naukowych. Do Towarzystwa Naukowego w Toruniu wst\xc4\x85pi\xc5\x82a w 1949 i bra\xc5\x82a udzia\xc5\x82 w pracach jego Wydzia\xc5\x82u II (Filologiczno-Filozoficznego), przewodnicz\xc4\x85c Komitetowi Redakcyjnemu Wydawnictw tego Wydzia\xc5\x82u. By\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc cz\xc5\x82onkiem Towarzystwa Mi\xc5\x82o\xc5\x9bnik\xc3\xb3w J\xc4\x99zyka Polskiego i Polskiego Towarzystwa J\xc4\x99zykoznawczego. a tak\xc5\xbce cz\xc5\x82onkiem Komitetu J\xc4\x99zykoznawstwa Polskiej Akademii Nauk.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbycie prywatne\n_START_PARAGRAPH_\nBy\xc5\x82a c\xc3\xb3rk\xc4\x85 Jana Rafa\xc5\x82a Jab\xc5\x82o\xc5\x84skiego (in\xc5\xbcyniera kolejnictwa) i Heleny z Mo\xc5\x82ochowc\xc3\xb3w._NEWLINE_Jej m\xc4\x99\xc5\xbcem od 1927 by\xc5\x82 Stanis\xc5\x82aw Turski, chemik, w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel drukarni "Grafika" w Wilnie (w tej drukarni do druku z\xc5\x82o\xc5\xbcona zosta\xc5\x82a praca, b\xc4\x99d\xc4\x85ca po wojnie podstaw\xc4\x85 habilitacji Turskiej). Halina Turska zmar\xc5\x82a w styczniu 1979 po d\xc5\x82ugiej i ci\xc4\x99\xc5\xbckiej chorobie, pochowana zosta\xc5\x82a na Centralnym Cmentarzu Komunalnym w Toruniu.'