b'\n_START_ARTICLE_\nOperacja Kondor\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPrawe skrzyd\xc5\x82a militarnych rz\xc4\x85d\xc3\xb3w kraj\xc3\xb3w, przewodzonych przez dyktator\xc3\xb3w takich jak Videla, Pinochet i Stroessner, zgodzi\xc5\x82y si\xc4\x99 wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc4\x87, wysy\xc5\x82a\xc5\x82y zespo\xc5\x82y os\xc3\xb3b do innych kraj\xc3\xb3w wliczaj\xc4\x85c w to Francj\xc4\x99, Portugali\xc4\x99, Hiszpani\xc4\x99, W\xc5\x82ochy oraz Stany Zjednoczone, w celu lokalizacji, obserwacji, a nast\xc4\x99pnie morderstw, opozycji politycznej oraz ich rodzin. Prze\xc5\x9bladowania w Chile opisa\xc5\x82 raport Valecha._NEWLINE_W listopadzie 1975 liderzy tajnych policji politycznych Argentyny, Boliwii, Chile, Paragwaju i Urugwaju spotkali si\xc4\x99 z Manuelem Contrerasem, szefem DINA, w Santiago. Stworzyli tam plan operacji Kondor, podpisali porozumienie. Brazylia podpisa\xc5\x82a porozumienie p\xc3\xb3\xc5\xbaniej (czerwiec 1976), odm\xc3\xb3wi\xc5\x82a podejmowania dzia\xc5\x82a\xc5\x84 poza granicami Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej._NEWLINE_W czasach zimnej wojny operacja Kondor uzyska\xc5\x82a cich\xc4\x85 aprobat\xc4\x99 Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, co by\xc5\x82o spowodowane strachem przed marksistowsk\xc4\x85 rewolucj\xc4\x85 w regionie. Oficjalnymi celami mieli by\xc4\x87 lewicowi partyzanci, lecz faktycznie dotyczy\xc5\x82y wszelkiego rodzaju politycznych oponent\xc3\xb3w, wliczaj\xc4\x85c w to rodziny oraz przypadkowe osoby, co zosta\xc5\x82o opisane przez komisj\xc4\x99 Valecha. Henry Kissinger, Sekretarz Stanu w rz\xc4\x85dzie Nixona, by\xc5\x82 zwi\xc4\x85zany dyplomatycznie z po\xc5\x82udniowoameryka\xc5\x84skimi juntami i \xc5\x9bwiadomy sporz\xc4\x85dzenia planu operacji. 6 marca 2001 gazeta New York Times poinformowa\xc5\x82a o dokumencie Departamentu Stanu, z kt\xc3\xb3rego wynika\xc5\x82o, \xc5\xbce Stany Zjednoczony u\xc5\x82atwi\xc5\x82y komunikacj\xc4\x99 dla przeprowadzenia operacji Kondor. Projekt odtajnienia chilijskich akt przeprowadzony w 2000, ujawni\xc5\x82 notatk\xc4\x99 z 1978, kt\xc3\xb3ra informowa\xc5\x82a, \xc5\xbce: \xe2\x80\x9eutrzymywali kontakt ze sob\xc4\x85 za pomoc\xc4\x85 instalacji USA obejmuj\xc4\x85cych ca\xc5\x82\xc4\x85 Ameryk\xc4\x99 \xc5\x81aci\xc5\x84sk\xc4\x85, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y po\xc5\x82o\xc5\xbcone w strefie Kana\xc5\x82u Panamskiego\xe2\x80\x9d. Robert E. White, ambasador USA w Paragwaju, podczas trwaj\xc4\x85cego w\xc3\xb3wczas \xc5\x9bledztwa dotycz\xc4\x85cego \xc5\x9bmierci Orlando Letelier i jego ameryka\xc5\x84skiej przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82ki Ronni Moffitt, wyrazi\xc5\x82 swoje zaniepokojenie ujawnieniem udzia\xc5\x82u USA w operacji Kondor._NEWLINE_Pozosta\xc5\x82e notatki dotycz\xc4\x85ce \xe2\x80\x9ewymiany informacji\xe2\x80\x9d (poprzez teleks), ujawnione w 2000, opisywa\xc5\x82y techniki tortur (m.in. podtapianie lub puszczanie nagra\xc5\x84 torturowanych os\xc3\xb3b ich rodzinom). Cz\xc4\x99sto u\xc5\xbcywane \xe2\x80\x9eloty \xc5\x9bmierci\xe2\x80\x9d (wyrzucanie os\xc3\xb3b z lec\xc4\x85cego samolotu do morza lub oceanu) w celu pozbycia si\xc4\x99 zw\xc5\x82ok a w efekcie dowodu. By\xc5\x82o opisanych r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wiele przypadk\xc3\xb3w porwa\xc5\x84 dzieci._NEWLINE_Wiele istotnych informacji dotycz\xc4\x85cych operacji Kondor wysz\xc5\x82o na jaw 22 grudnia 1992, kiedy paragwajski s\xc4\x99dzia Jos\xc3\xa9 Fernandez odwiedzi\xc5\x82 komisariat na przedmie\xc5\x9bciu Lambar\xc3\xa9 Asunci\xc3\xb3n, by szuka\xc4\x87 informacji o by\xc5\x82ym wi\xc4\x99\xc5\xbaniu politycznym. Zamiast nich odnalaz\xc5\x82 to, co sta\xc5\x82o si\xc4\x99 znane jako \xe2\x80\x9earchiwa terroru\xe2\x80\x9d. Podano w nich szczeg\xc3\xb3\xc5\x82y dotycz\xc4\x85ce losu tysi\xc4\x99cy latynoamerykan\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych potajemnie porywa\xc5\x82y, torturowa\xc5\x82y i zabija\xc5\x82y s\xc5\x82u\xc5\xbcby bezpiecze\xc5\x84stwa Argentyny, Boliwii, Brazylii, Chile Paragwaju i Urugwaju. W cz\xc4\x99\xc5\x9bci z tych kraj\xc3\xb3w u\xc5\xbcyto informacji z tego archiwum, by wytoczy\xc4\x87 procesy by\xc5\x82ym wojskowym oficerom. Archiwa zawieraj\xc4\x85 informacje o 50 tysi\xc4\x85cach os\xc3\xb3b zamordowanych, 30 tysi\xc4\x85cach zaginionych i 400 tysi\xc4\x85cach uwi\xc4\x99zionych._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug tych archiw\xc3\xb3w, inne kraje takie jak Kolumbia, Peru i Wenezuela tak\xc5\xbce wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82y, dostarcza\xc5\x82y informacje wywiadowcze, na pro\xc5\x9bb\xc4\x99 tzw. \xe2\x80\x9ePo\xc5\x82udniowego Sto\xc5\xbcka\xe2\x80\x9d. Przedstawiciele tych kraj\xc3\xb3w nie pojawili si\xc4\x99 nawet na tajnym spotkaniu w listopadzie 1975, w Santiago, jednak istniej\xc4\x85 dowody na ich udzia\xc5\x82. W czerwcu 1980 Peru kolaborowa\xc5\x82o z argenty\xc5\x84skimi agentami tzw. \xe2\x80\x9eBatall\xc3\xb3n de Inteligencia 601\xe2\x80\x9d i wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82o przy porwaniu, torturach i \xe2\x80\x9eznikni\xc4\x99ciu\xe2\x80\x9d cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w lewicowej partyzantki \xe2\x80\x9eMontonero Peronist Movement\xe2\x80\x9d, \xc5\xbcyj\xc4\x85cych na uchod\xc5\xbastwie w Limie. Archiwa terroru wskazywa\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 w wi\xc4\x99kszym lub mniejszym stopniu Kolumbii i Wenezueli (Luis Posada Carriles prawdopodobnie by\xc5\x82 na spotkaniu, na kt\xc3\xb3rym zadecydowano o zamachu na \xc5\xbcycie Orlando Letelier). Mo\xc5\xbcliwe, \xc5\xbce paramilitarna organizacja Alianza Americana Anticomunista w Kolumbii r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82a podczas operacji Kondor._NEWLINE_Operacja Kondor zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 oficjalnie w 1983 wraz z upadkiem re\xc5\xbcimu w Argentynie, jednak\xc5\xbce morderstwa by\xc5\x82y kontynuowane.\n_START_SECTION_\nArgentyna\n_START_PARAGRAPH_\nArgenty\xc5\x84ska Brudna Wojna by\xc5\x82a prowadzona r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie z operacj\xc4\x85 Kondor, z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 si\xc4\x99 uzupe\xc5\x82nia\xc5\x82a. argenty\xc5\x84ski wywiad SIDE, wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82 z chilijsk\xc4\x85 DINA, w licznych przypadkach \xe2\x80\x9edesaparecidos\xe2\x80\x9d. SIDE pomaga\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w tzw. \xe2\x80\x9epuczu kokainowym\xe2\x80\x9d w Boliwii genera\xc5\x82owi Luisowi Garc\xc3\xadi Mezie Tejadzie, kt\xc3\xb3remu pomaga\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w\xc5\x82oski neofaszysta i terrorysta Stefano Delle Chiaie oraz nazistowski zbrodniarz wojenny Klaus Barbie._NEWLINE_Stowarzyszenie \xe2\x80\x9eMadres de la Plaza de Mayo\xe2\x80\x9d, stworzy\xc5\x82a grupa kobiet, kt\xc3\xb3ra utraci\xc5\x82a swoje dzieci w czasach argenty\xc5\x84skiej dyktatury. W ka\xc5\xbcdy czwartek od kwietnia 1977 demonstruj\xc4\x85 swoj\xc4\x85 pami\xc4\x99\xc4\x87 na \xe2\x80\x9ePlaza de Mayo\xe2\x80\x9d, bezpo\xc5\x9brednio przed budynkiem rz\xc4\x85dowym Casa Rosada. Matki kontynuuj\xc4\x85 swoj\xc4\x85 walk\xc4\x99 o sprawiedliwo\xc5\x9b\xc4\x87 do dzi\xc5\x9b._NEWLINE_Argenty\xc5\x84ski, cywilny agent DINA, oskar\xc5\xbcony w 2004 o zbrodnie przeciwko ludzko\xc5\x9bci zosta\xc5\x82 skazany na do\xc5\xbcywocie za udzia\xc5\x82 w zab\xc3\xb3jstwie chilijskiego genera\xc5\x82a Pratsa. W 2003 roku s\xc4\x99dzia federalny Maria Servini, zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82a si\xc4\x99 do Chile o ekstradycj\xc4\x99 Mariana Callejas, \xc5\xbcony Michaela Townley (agent DINA) i Cristopha Willikie, emerytowanego pu\xc5\x82kownika  chilijskiej armii - wszyscy s\xc4\x85 oskar\xc5\xbceni o dokonanie tej zbrodni. Jednak chilijski s\xc4\x99dzia s\xc4\x85du apelacyjnego odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 w lipcu 2005, argumentuj\xc4\x85c, i\xc5\xbc zostali o to ju\xc5\xbc oskar\xc5\xbceni w Chile_NEWLINE_W\xc5\x82oski terrorysta Stefano Delle Chiaie, kt\xc3\xb3ry bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w morderstwie genera\xc5\x82a Pratsa wraz z ekstremist\xc4\x85 Vincenzo Vinciguerra po\xc5\x9bwiadczy\xc5\x82 w Rzymie w grudniu 1995 przed s\xc4\x99dzi\xc4\x85 Mar\xc3\xad\xc4\x85 Servini de Cubr\xc3\xada, \xc5\xbce agenci DINA Enrique Arancibia Clavel i Michael Townley, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc brali udzia\xc5\x82 w tym morderstwie.\n_START_SECTION_\nBrazylia\n_START_PARAGRAPH_\nW Brazylii, prezydent Fernando Henrique Cardoso ujawni\xc5\x82 w 2000 r., dokumenty wojskowe dotycz\xc4\x85ce operacji Kondor. W\xc5\x82oski prokurator generalny, Giancarlo Capaldo, kt\xc3\xb3ry bada znikni\xc4\x99cie w\xc5\x82oskich obywateli, do czego prawdopodobnie przyczynili si\xc4\x99 agenci Argentyny, Chilijczyk, paragwajskie i brazylijskie wojska, oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 11 Brazylijczyk\xc3\xb3w o branie w tym udzia\xc5\x82u. W trakcie operacji w 1976 otruto m. in. by\xc5\x82ego prezydenta kraju Jo\xc3\xa3o Goularta (1961-1964)._NEWLINE_Nikt w Brazylii, nie zosta\xc5\x82 oskar\xc5\xbcony o \xc5\x82amanie praw cz\xc5\x82owieka, podczas 21-letniej wojskowej dyktatury. Krytycy wskazali na silne poparcie konserwatywnych grup, wojskowych i cywil\xc3\xb3w, dla okrucie\xc5\x84stwa podczas totalitarnych czas\xc3\xb3w. Dzi\xc4\x99ki temu zbrodniarze maj\xc4\x85 unika\xc4\x87 dalszych \xc5\x9bledztw.\n_START_SECTION_\nChile\n_START_PARAGRAPH_\nOd 2005 trwa\xc5\x82 proces Augusto Pinocheta, dotycz\xc4\x85cy jego zaanga\xc5\xbcowania w operacj\xc4\x99 Kolombo, i proces dotycz\xc4\x85cy uchylania si\xc4\x99 od podatk\xc3\xb3w. Wed\xc5\x82ug jednego z prawnik\xc3\xb3w chc\xc4\x85cych ekstradycji Pinocheta z Wielkiej Brytanii do Hiszpanii, Pinochet mia\xc5\x82 spotka\xc4\x87 si\xc4\x99 z Stefano Delle Chiaie podczas pogrzebu Franco w 1975, rozmawia\xc5\x82 tam z nim o przyst\xc4\x85pieniu do zab\xc3\xb3jstwa Carlosa Altamirano, lidera Chilijskiej Partii Socjalistycznej. Jednak\xc5\xbce plan ostatecznie upad\xc5\x82._NEWLINE_Chilijski s\xc4\x99dzia Juan Guzm\xc3\xa1n wyda\xc5\x82 opini\xc4\x99 prawoznawcz\xc4\x85, dotycz\xc4\x85c\xc4\x85 \xe2\x80\x9etrwa\xc5\x82ego porwania\xe2\x80\x9d, poniewa\xc5\xbc cia\xc5\x82a zamordowanych os\xc3\xb3b nie zosta\xc5\x82y nigdy odnalezione, uzna\xc5\x82, \xc5\xbce porwanie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 kontynuowane. Pomog\xc5\x82o to oskar\xc5\xbcy\xc4\x87 zbrodniarzy, kt\xc3\xb3rzy korzystali z chilijskiego dekretu o amnestii.\n_START_SECTION_\nCarlos Prats\n_START_PARAGRAPH_\nGenera\xc5\x82 Carlos Prats i jego \xc5\xbcona zostali zabici 30 wrze\xc5\x9bnia 1974 przez chilijskie DINA, za pomoc\xc4\x85 bomby umieszczonej w ich samochodzie w Buenos Aires, gdzie przebywali na wygnaniu. S\xc4\x99dzia badaj\xc4\x85cy spraw\xc4\x99 Alejandro Sol\xc3\xads ostatecznie umorzy\xc5\x82 spraw\xc4\x99 dotycz\xc4\x85c\xc4\x85 tego szczeg\xc3\xb3lnego przypadku, po wyroku s\xc4\x85du najwy\xc5\xbcszego, kt\xc3\xb3ry w styczniu 2005 odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 uchylenia Pinochetowi immunitetu. Dyrektorzy DINA, wliczaj\xc4\x85c w to szefa Manuela Contrerasa, by\xc5\x82ego szefa operacji oraz emerytowanego genera\xc5\x82a Ra\xc3\xbala Itturiaga Neumana, jego brata Rogera Itturiaga i by\xc5\x82ych brygadier\xc3\xb3w Pedro Espinoza Bravo i Jos\xc3\xa9 Zara zostali oskar\xc5\xbceni o t\xc4\x99 zbrodni\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nBernardo Leighton\n_START_PARAGRAPH_\nBernardo Leighton i jego \xc5\xbcona zostali ci\xc4\x99\xc5\xbcko postrzeleni, mia\xc5\x82o to miejsce 5 pa\xc5\xbadziernika 1976 w Rzymie. Wed\xc5\x82ug National Security Archive oraz w\xc5\x82oskiego prokuratora Giovanni Salvi, odpowiedzialny za zbrodni\xc4\x99 by\xc5\x82 szef DINA Manuel Contreras. Stefano Delle Chiaie spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z Michaelem Townley w Virgilio Paz Romero w Madrycie w 1975, by przygotowa\xc4\x87 si\xc4\x99 do zamachu, z pomoc\xc4\x85 tajnej policji Franco. W 1995 prokurator Giovanni Salvi oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 w\xc5\x82oskie tajne s\xc5\x82u\xc5\xbcby o posiadanie dowod\xc3\xb3w w sprawie terrorystycznego ataku na \xc5\xbcycie Bernardo Leightona. Michael Townley by\xc5\x82 po\xc5\x9brednikiem mi\xc4\x99dzy Manuelem Contreras i Stefano Delle Chiaie i Pierluigi Concutelli.\n_START_SECTION_\nOrlando Letelier\n_START_PARAGRAPH_\nOrlando Letelier, by\xc5\x82y minister chilijskiego rz\xc4\x85du Allende, zosta\xc5\x82 zabity przez bomb\xc4\x99 w samochodzie w Waszyngtonie, 21 wrze\xc5\x9bnia 1976. Jego pomocniczka Ronni Moffit, obywatelka USA, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zgin\xc4\x99\xc5\x82a w eksplozji. Michael Townley, genera\xc5\x82 Manuel Contreras, by\xc5\x82y szef DINA i dow\xc3\xb3dca brygady Pedro Espinoza Brawo r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc cz\xc5\x82onek DINA zostali skazani za morderstwa. W 1978 Chile przekaza\xc5\x82o Michaela Townleya do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, \xc5\xbceby nie nag\xc5\x82a\xc5\x9bniano sprawy operacji Kondor. Michael Townley zosta\xc5\x82 wtedy cz\xc5\x82onkiem programu ochrony \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w. Stany Zjednoczone nadal czekaj\xc4\x85 na ekstradycj\xc4\x99 Manuela Contrerasa (zm. w 2015) i Pedro Espinozy.\n_START_SECTION_\nJo\xc3\xa3o Goulart\n_START_PARAGRAPH_\nJo\xc3\xa3o Goulart, lewicowy prezydent Brazylii z lat 1961-1964 zosta\xc5\x82 otruty 6 grudnia 1976 z rozkazu brazylijskiego szefa Departamentu Porz\xc4\x85dku Polityczno-Spo\xc5\x82ecznego za pozwoleniem \xc3\xb3wczesnego prezydenta Ernesto Geisela.\n_START_SECTION_\nOperacja Silencio\n_START_PARAGRAPH_\nW 1991, rok przed odkryciem \xe2\x80\x9earchiw\xc3\xb3w terroru\xe2\x80\x9d w Paragwaju, Eugenio Berr\xc3\xados \xe2\x80\x93 chemik, kt\xc3\xb3ry pracowa\xc5\x82 dla DINA zosta\xc5\x82 eskortowany z Chile do Urugwaju przez agent\xc3\xb3w operacji Kondor, a tam nast\xc4\x99pnie zamordowany. Celem by\xc5\x82o unikni\xc4\x99cie zeznawania przed chilijskim s\xc4\x85dem.'