b'\n_START_ARTICLE_\nIryzacja\n_START_PARAGRAPH_\nIryzacja, t\xc4\x99czowanie, biol. ubarwienie strukturalne (gr. Iris \xe2\x80\x98t\xc4\x99cza\xe2\x80\x99) \xe2\x80\x93 zjawisko optyczne polegaj\xc4\x85ce na powstawaniu t\xc4\x99czowych barw w wyniku interferencji \xc5\x9bwiat\xc5\x82a bia\xc5\x82ego odbitego od przezroczystych lub p\xc3\xb3\xc5\x82przezroczystych cia\xc5\x82 sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 z wielu warstw substancji o r\xc3\xb3\xc5\xbcnych w\xc5\x82asno\xc5\x9bciach optycznych. Wyst\xc4\x99puje m.in. na powierzchni minera\xc5\x82\xc3\xb3w, macicy per\xc5\x82owej, plamach cieczy (np. benzyny), ba\xc5\x84kach mydlanych, a czasem w atmosferze \xe2\x80\x93 na chmurach. Bywa te\xc5\xbc wywo\xc5\x82ywane sztucznie i wykorzystywane przy produkcji ozdobnych iryzowanych wyrob\xc3\xb3w szklanych i ceramicznych._NEWLINE_Nazwa pochodzi z mitologii greckiej od imienia bogini Iris \xe2\x80\x93 pos\xc5\x82anki bog\xc3\xb3w, b\xc4\x99d\xc4\x85cej personifikacj\xc4\x85 t\xc4\x99czy.\n_START_SECTION_\nInterferencja na sp\xc4\x99kaniach i niejednorodno\xc5\x9bciach\n_START_PARAGRAPH_\nMechanizm iryzacji na sp\xc4\x99kaniach i niejednorodno\xc5\x9bciach jest identyczny jak dla cienkich warstw._NEWLINE_W cia\xc5\x82ach sta\xc5\x82ych grubo\xc5\x9b\xc4\x87 warstwy, na kt\xc3\xb3rej zachodzi interferencja i dyfrakcja \xc5\x9bwiat\xc5\x82a mo\xc5\xbce by\xc4\x87 przestrzennie zmienna daj\xc4\x85c wzory kolorystyczne zgodne ze zmianami grubo\xc5\x9bci warstw.\n_START_SECTION_\nMeteorologia\n_START_PARAGRAPH_\nNa chmurach obserwuje si\xc4\x99 niekiedy kr\xc3\xb3tkotrwa\xc5\x82e zjawisko powstawania uk\xc5\x82ad\xc3\xb3w pastelowych barw przewa\xc5\xbcnie zielonych i r\xc3\xb3\xc5\xbcowych, kt\xc3\xb3re nazywane jest iryzacj\xc4\x85. Barwy te bywaj\xc4\x85 niekiedy pomieszane, przypominaj\xc4\x85ce b\xc5\x82yszcz\xc4\x85c\xc4\x85 mas\xc4\x99 per\xc5\x82ow\xc4\x85, niekiedy za\xc5\x9b w postaci smug r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82ych do brzeg\xc3\xb3w chmur. Zjawisko iryzacji chmur jest tego samego pochodzenia, co wie\xc5\x84ce, czyli powstaj\xc4\x85 wskutek dyfrakcji \xc5\x9bwiat\xc5\x82a. Wyst\xc4\x99puje na chmurach Altocumulus lenticularis, rzadziej na Cumulus, Cirrocumulus i Stratocumulus.\n_START_SECTION_\nIryzowanie ozdobne\n_START_PARAGRAPH_\nIryzowanie to tak\xc5\xbce metoda zdobienia szk\xc5\x82a polegaj\xc4\x85c\xc4\x85 na wytworzeniu na jego powierzchni cienkiej przezroczystej warstewki mieni\xc4\x85cej si\xc4\x99 barwami t\xc4\x99czy. Jest to do\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x82atwy do wykonania i stosunkowo tani spos\xc3\xb3b zdobienia i wykorzystuje si\xc4\x99 go w zdobnictwie wyrob\xc3\xb3w szklanych i ceramicznych. Rezultat jest efektowny i stosuje si\xc4\x99 t\xc4\x99 metod\xc4\x99 do zdobienia wyrob\xc3\xb3w gospodarczych, galanterii i bi\xc5\xbcuterii._NEWLINE_Wyroby iryzowane by\xc5\x82y wytwarzane na Bliskim Wschodzie ju\xc5\xbc od IX w. W Hiszpanii produkowano je XIV-XVII w.\n_START_SECTION_\nIryzacja ceramiki\n_START_PARAGRAPH_\nDla uzyskania efektu iryzacji ceramik\xc4\x99 pokrywa si\xc4\x99 farb\xc4\x85 zrobion\xc4\x85 z siarki po\xc5\x82\xc4\x85czonej z tlenkiem miedzi lub tlenkiem srebra i \xc5\xbcywic\xc4\x85, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 nanosi si\xc4\x99 bezpo\xc5\x9brednio na naczynie lub polew\xc4\x99 cynow\xc4\x85. Po wypaleniu przy ma\xc5\x82ym dost\xc4\x99pie powietrza, naczynie nabiera po\xc5\x82ysku i mieni si\xc4\x99 t\xc4\x99czowymi barwami. Farba ta nosi nazw\xc4\x99 luster i zosta\xc5\x82a wynaleziona w Egipcie oko\xc5\x82o IX w. By\xc5\x82a stosowana w Mezopotamii, Hiszpanii i W\xc5\x82oszech w XIV, XV i XVI w.\n_START_SECTION_\nNaturalna iryzacja szk\xc5\x82a\n_START_PARAGRAPH_\nZaobserwowano, \xc5\xbce szk\xc5\x82a le\xc5\xbc\xc4\x85ce d\xc5\x82ugi czas w ziemi ulegaj\xc4\x85 naturalnej iryzacji._NEWLINE_Szk\xc5\x82o okienne produkowane, obecnie rzadko stosowan\xc4\x85, metod\xc4\x85 walcowania stalowymi walcami czasami ulega\xc5\x82o zanieczyszczeniu na powierzchni zwi\xc4\x85zkami metali. Zwi\xc4\x85zki te dyfunduj\xc4\x85c w warstwie powierzchniowej tworz\xc4\x85 cienk\xc4\x85 warstw\xc4\x99, na kt\xc3\xb3rej \xc5\x9bwiat\xc5\x82o ulega interferencji. Powstaj\xc4\x85ce wzory s\xc4\x85 zazwyczaj symetryczne wzgl\xc4\x99dem wnoszonego zanieczyszczenia. Efekty te s\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 pojawiania si\xc4\x99 "cudownych postaci" na szybach.'