b'\n_START_ARTICLE_\nLiturgia chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84ska\n_START_SECTION_\nPo edykcie mediola\xc5\x84skim\n_START_PARAGRAPH_\nPo og\xc5\x82oszeniu edyktu mediola\xc5\x84skiego (313) pozwolono na budow\xc4\x99 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w, wprowadzono przepisy i ksi\xc4\x99gi liturgiczne. W IV w. zaczyna si\xc4\x99 budowa\xc4\x87 ogromne ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y: bazyliki._NEWLINE_Nast\xc4\x85pi\xc5\x82o pot\xc4\x99pienie jaskrawych nadu\xc5\xbcy\xc4\x87. Normy ustala\xc5\x82y sobory, synody, papie\xc5\xbc i patriarchowie oraz biskupi danych terytori\xc3\xb3w._NEWLINE_W tym okresie (IV w.) na zachodzie rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 proces zmiany j\xc4\x99zyka liturgii z greki na \xc5\x82acin\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nWschodnie rodziny liturgiczne\n_START_PARAGRAPH_\nLiturgie Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w wschodnich wywodz\xc4\x85 si\xc4\x99 przede wszystkim z dw\xc3\xb3ch kolebek: Syria (Antiochia) i Egipt (Aleksandria).\n_START_SECTION_\nRodzina syryjsko-antioche\xc5\x84ska\n_START_PARAGRAPH_\nLiturgiczna rodzina syryjsko-antioche\xc5\x84ska ma sw\xc3\xb3j pocz\xc4\x85tek w liturgii z IV w. opisanej w Konstytucjach apostolskich 2,57; 7,39-45; 8.5,11-15. Jej przedstawicielami byli Cyryl Jerozolimski oraz Teodor z Mopswestii. Z czasem powsta\xc5\x82y dwie ga\xc5\x82\xc4\x99zie: zachodniosyryjska i wschodniosyryjska.\n_START_SECTION_\nRodzina liturgiczna zachodniosyryjska\n_START_PARAGRAPH_\nW jej sk\xc5\x82ad wchodz\xc4\x85 ryty antioche\xc5\x84ski w\xc5\x82a\xc5\x9bciwy; maronicki; bizantyjski i ormia\xc5\x84ski.\n_START_SECTION_\nLiturgia maronicka\n_START_PARAGRAPH_\nLiturgia w j\xc4\x99zyku aramejskim; powsta\xc5\x82a w 675 na terenach Syrii i dzisiejszego Libanu w\xc5\x9br\xc3\xb3d zwolennik\xc3\xb3w \xc5\x9bw. Jana Marona \xe2\x80\x93 maronit\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nRodzina liturgiczna wschodniosyryjska\n_START_PARAGRAPH_\nW jej sk\xc5\x82ad wchodz\xc4\x85 nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce ryty: nestoria\xc5\x84ski; chaldejski oraz malabarski.\n_START_SECTION_\nLiturgia malabarska\n_START_PARAGRAPH_\nRytu tego u\xc5\xbcywa Autokefaliczny Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Malabarski; Syromalabarski Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 katolicki.\n_START_SECTION_\nLiturgia afryka\xc5\x84ska\n_START_PARAGRAPH_\nJako pierwsza liturgia \xc5\x82aci\xc5\x84ska, powsta\xc5\x82a w Kartaginie w pierwszej po\xc5\x82owie II w. Znana jest tylko z rekonstrukcji na podstawie pisanych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 wczesnochrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich. Posiada\xc5\x82a odmiany na najwa\xc5\xbcniejsze \xc5\x9bwi\xc4\x99ta (Pascha, Pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85tnica). Liturgia ta mia\xc5\x82a wielki wp\xc5\x82yw na inne zachodnie liturgie, zw\xc5\x82aszcza rzymsk\xc4\x85, galijsk\xc4\x85 i hiszpa\xc5\x84sk\xc4\x85. Liturgia afryka\xc5\x84ska zanik\xc5\x82a w VI i VII w. ze wzgl\xc4\x99du na za\xc5\x82amanie si\xc4\x99 chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa w Afryce.\n_START_SECTION_\nLiturgia z Sarum\n_START_PARAGRAPH_\nRyt katedry w Salisbury w Anglii, powszechny przed Reformacj\xc4\x85 na Wyspach Brytyjskich.\n_START_SECTION_\nLiturgia braga\xc5\x84ska\n_START_PARAGRAPH_\nPowsta\xc5\x82 w VI w. z rytu rzymskiego oraz formu\xc5\x82 miejscowych i zosta\xc5\x82 przyj\xc4\x99ty przez Sweb\xc3\xb3w. Obrz\xc4\x85dek ten zanik\xc5\x82 w VII w zast\xc4\x85piony liturgi\xc4\x85 mozarabsk\xc4\x85, a potem rzymsk\xc4\x85, lecz odrodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w XII w. Obrz\xc4\x85dek ten, w przeciwie\xc5\x84stwie do mozarabskiego, pozbawiony jest wschodnich nalecia\xc5\x82o\xc5\x9bci. Obecnie \xc5\xbcywany jest sporadycznie w archikatedrze w Braga.\n_START_SECTION_\nLiturgia lyo\xc5\x84ska\n_START_PARAGRAPH_\nObrz\xc4\x85dek by\xc5\x82 jedn\xc4\x85 z pierwszych form liturgii rzymskiej. Przez wieki stopniowo ulega\xc5\x82 on romanizacji lecz nie zanikn\xc4\x85\xc5\x82. Po ujednoliceniu liturgii przez Sob\xc3\xb3r Trydencki, papie\xc5\xbc bull\xc4\x85 Quo primum pozwoli\xc5\x82 arcybiskupstwu lyo\xc5\x84skiemu na zachowanie w\xc5\x82asnego obrz\xc4\x85dku. Wypar\xc5\x82 go dopiero w 1969 ryt rzymski w j\xc4\x99zyku francuskim. Obecnie u\xc5\xbcywany przez niekt\xc3\xb3re zakony na terenie archidiecezji.\n_START_SECTION_\nLiturgia zairska\n_START_PARAGRAPH_\nRyt zairski powsta\xc5\x82 po II soborze watyka\xc5\x84skim. Jest popularny w Afryce \xc5\x9arodkowej od Madagaskaru po Burkina Faso. Charakteryzuje si\xc4\x99 w\xc5\x82\xc4\x85czaniem element\xc3\xb3w kultury afryka\xc5\x84skiej takich jak taniec.\n_START_SECTION_\nLiturgie monastyczne\n_START_PARAGRAPH_\nRyty monastyczne s\xc4\x85 u\xc5\xbcywane przez zakony, np. benedykty\xc5\x84ski, cysterski (do 1663, nieu\xc5\xbcywany od soboru trydenckiego), dominika\xc5\x84ski, karmelita\xc5\x84ski (u\xc5\xbcywany m.in. w klasztorze \xc5\x9bw. Eliasza w Atibaia (stan S\xc3\xa3o Paulo) w Brazylii), kartuski i norberta\xc5\x84ski (premonstrate\xc5\x84ski).\n_START_SECTION_\nLiturgie Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w i wsp\xc3\xb3lnot protestanckich\n_START_PARAGRAPH_\nW wyniku Reformacji i jej krytyki katolicyzmu, poszczeg\xc3\xb3lne ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y protestanckie stworzy\xc5\x82y w\xc5\x82asne formy kultu, bior\xc4\x85c pocz\xc4\x85tek od Von Ordnung des Gottesdienstes in der Gemeinde Marcina Lutra z 1523, La forme des prieres et chants ecclesiastiques Kalwina (1542) oraz anglika\xc5\x84skiego Book of Common Prayer (1549). W liturgiach protestanckich nacisk po\xc5\x82o\xc5\xbcony jest na prostot\xc4\x99 i na czytanie biblijne. Od swego pocz\xc4\x85tku sprawowana w j\xc4\x99zykach lokalnych, charakteryzuje si\xc4\x99 rozbudowan\xc4\x85 homiletyk\xc4\x85. Podczas tej liturgii dokonuje si\xc4\x99 spowied\xc5\xba powszechna. Istnieje wiele odmian liturgicznych w protestantyzmie, niekt\xc3\xb3re s\xc4\x85 nacechowane spor\xc4\x85 doz\xc4\x85 improwizacji.'