b'\n_START_ARTICLE_\nTransatlantycki handel niewolnikami\n_START_SECTION_\nPodr\xc3\xb3\xc5\xbce transatlantyckie\n_START_PARAGRAPH_\nTransatlantycki handel niewolnikami narodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w wyniku nawi\xc4\x85zania pierwszych kontakt\xc3\xb3w handlowych pa\xc5\x84stw europejskich z Nowym \xc5\x9awiatem. Pocz\xc4\x85tkowo by\xc5\x82 ograniczany przez niebezpiecze\xc5\x84stwa zwi\xc4\x85zane z podr\xc3\xb3\xc5\xbcami po Oceanie Atlantyckim. Wraz z rozwojem \xc5\xbceglugi oraz skonstruowaniem nowych, bardziej odpornych na trudne warunki pogodowe typ\xc3\xb3w statk\xc3\xb3w, zaobserwowano znacz\xc4\x85ce o\xc5\xbcywienie handlu niewolnikami. W XVII i XVIII stuleciu Afryk\xc4\x99 Zachodni\xc4\x85 odwiedzi\xc5\x82o oko\xc5\x82o 300 tysi\xc4\x99cy \xc5\xbceglarzy zaanga\xc5\xbcowanych w transport niewolnik\xc3\xb3w. Nawi\xc4\x85zali tam kontakty z lokalnymi spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bciami, kt\xc3\xb3re dot\xc4\x85d pozostawa\xc5\x82y im nieznane. Francuski historyk Pierre Chaunu stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce poskutkowa\xc5\x82o to zako\xc5\x84czeniem izolacji cz\xc4\x99\xc5\x9bci spo\xc5\x9br\xc3\xb3d wsp\xc3\xb3lnot plemiennych oraz wzrostem kontakt\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzyplemiennych w\xc5\x9br\xc3\xb3d innych._NEWLINE_Zgodnie ze s\xc5\x82owami ameryka\xc5\x84skiego historyka Johna Thorntona, rozmaite czynniki techniczne i geograficzne sprawi\xc5\x82y, \xc5\xbce Europejczycy zacz\xc4\x99li d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc4\x87 do rozwoju handlu na obszarze Oceanu Atlantyckiego. Na innych kontynentach poszukiwali nie tylko nowych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 r\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju surowc\xc3\xb3w naturalnych, lecz r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc alternatywy dla handlu z Imperium Osma\xc5\x84skim, uwa\xc5\xbcanym za zagro\xc5\xbcenie dla europejskiego chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa. St\xc4\x85d te\xc5\xbc wynika\xc5\x82y morskie wyprawy po z\xc5\x82oto do Afryki Zachodniej oraz Ameryki oraz po przyprawy korzenne do Indii.\n_START_SECTION_\nNiewolnictwo w Afryce\n_START_PARAGRAPH_\nNiewolnictwo by\xc5\x82o praktykowane w Afryce, Europie, Azji oraz obu Amerykach na d\xc5\x82ugo przed rozwini\xc4\x99ciem si\xc4\x99 handlu transatlantyckiego. Czarnosk\xc3\xb3rzy niewolnicy byli transportowani do Europy nim Krzysztof Kolumb odkry\xc5\x82 Ameryk\xc4\x99. Afryka\xc5\x84ski handel niewolnikami(ang.) dostarcza\xc5\x82 ludzi nie tylko do Europy, ale te\xc5\xbc na Bliski Wsch\xc3\xb3d, za\xc5\x9b w krajach arabskich niewolnicy z Afryki byli znacznie liczniejsi ni\xc5\xbc na kontynencie europejskim._NEWLINE_Znaczny odsetek niewolnik\xc3\xb3w przyby\xc5\x82ych do Europy stanowili je\xc5\x84cy z afryka\xc5\x84skich wojen plemiennych. Zdarza\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przypadki bogacenia si\xc4\x99 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w zachodniej Afryki na zniewalaniu i sprzedawaniu przedstawicieli innych spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci. Praktyki te rozwin\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy innymi w dorzeczu Nigru, gdzie organizowano liczne targi niewolnik\xc3\xb3w. Stamt\xc4\x85d niewolnik\xc3\xb3w transportowano na wybrze\xc5\xbce i sprzedawano w portach Europejczykom w zamian za bro\xc5\x84, ubrania, alkohol i inne dobra.\n_START_SECTION_\nKontakty handlowe Europy z Afryk\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nPo wielkich odkryciach geograficznych, Europejczycy zacz\xc4\x99li osiedla\xc4\x87 si\xc4\x99 na innych kontynentach. W XV wieku kolonizatorzy dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cy z ramienia Kr\xc3\xb3lestwa Kastylii podbili Wyspy Kanaryjskie, przekszta\xc5\x82caj\xc4\x85c du\xc5\xbc\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 l\xc4\x85du w plantacje winoro\xc5\x9bli i trzciny cukrowej. W tym celu podporz\xc4\x85dkowali sobie te\xc5\xbc i zniewolili rdzennych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wysp, Guancz\xc3\xb3w. Ekspansja w kierunku atlantyckich wysp nie by\xc5\x82a jednak spowodowana pobudkami wy\xc5\x82\xc4\x85cznie ekonomicznymi. Portugalczycy wykorzystali Wyspy Kanaryjskie jako baz\xc4\x99 do organizowania dalszych wypraw, nastawionych przede wszystkim na pozyskiwanie czarnosk\xc3\xb3rych niewolnik\xc3\xb3w z zachodnich wybrze\xc5\xbcy Afryki. Niewolnicy ci byli p\xc3\xb3\xc5\xbaniej sprzedawani w basenie Morza \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnego._NEWLINE_Przed rokiem 1494 kr\xc3\xb3l Portugalii Jan II Doskona\xc5\x82y zawar\xc5\x82 porozumienia z w\xc5\x82adcami wielu zachodnioafryka\xc5\x84skich pa\xc5\x84stw, na mocy kt\xc3\xb3rych Portugalczycy mogli prowadzi\xc4\x87 handel z mieszka\xc5\x84cami tych terytori\xc3\xb3w. Pozwoli\xc5\x82o to Portugalczykom zdoby\xc4\x87 wp\xc5\x82ywy na wybrze\xc5\xbcu zachodnioafryka\xc5\x84skim bez u\xc5\xbcycia przemocy. Do incydent\xc3\xb3w z u\xc5\xbcyciem si\xc5\x82y dochodzi\xc5\x82o rzadko. Jednym z nich by\xc5\x82a pr\xc3\xb3ba podbicia archipelagu Bijag\xc3\xb3s, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 portugalscy handlarze podj\xc4\x99li w 1535 roku. W 1571 roku natomiast Portugalczycy wspierani przez Kr\xc3\xb3lestwo Kongo przej\xc4\x99li kontrol\xc4\x99 nad po\xc5\x82udniowo-zachodni\xc4\x85 Angol\xc4\x85 w celu zabezpieczenia swoich interes\xc3\xb3w w tym regionie. Pomimo wyst\xc4\x99powania tych nielicznych akt\xc3\xb3w przemocy, wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 afryka\xc5\x84skich w\xc5\x82adc\xc3\xb3w mia\xc5\x82a zapewnion\xc4\x85 znaczn\xc4\x85 niezale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 w polityce wobec handlarzy. Na przyk\xc5\x82ad, w 1525 roku kr\xc3\xb3l Kongo Alfons I zaj\xc4\x85\xc5\x82 francuski statek i pojma\xc5\x82 jego za\xc5\x82og\xc4\x99 za nielegalny handel na wybrze\xc5\xbcu pa\xc5\x84stwa._NEWLINE_Charakter kontakt\xc3\xb3w afryka\xc5\x84skich kr\xc3\xb3lestw z europejskimi handlarzami jest przedmiotem licznych dyskusji w\xc5\x9br\xc3\xb3d historyk\xc3\xb3w. Walter Rodney stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce mieszka\xc5\x84cy Afryki zostali wt\xc5\x82oczeni w tryby europejskiego systemu ekonomicznego, lecz partnerstwo to by\xc5\x82o nier\xc3\xb3wne. Polega\xc5\x82o bowiem na wymianie niewolnik\xc3\xb3w i surowc\xc3\xb3w naturalnych na produkty przetworzone, co mog\xc5\x82o mie\xc4\x87 prze\xc5\x82o\xc5\xbcenie na og\xc3\xb3lne ekonomiczne os\xc5\x82abienie kontynentu w kolejnych stuleciach. Do podobnych wniosk\xc3\xb3w doszed\xc5\x82 w swoich rozwa\xc5\xbcaniach Ralph Austen. Przeciwnego zdania by\xc5\x82 natomiast mi\xc4\x99dzy innymi John Thornton. Historyk ten dowodzi\xc5\x82, \xc5\xbce we wczesnej epoce nowo\xc5\xbcytnej na kontynencie afryka\xc5\x84skim pr\xc4\x99\xc5\xbcnie rozwija\xc5\x82y si\xc4\x99 manufaktury. Anne Bailey zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82a jednak, i\xc5\xbc w procesie tym niewielkie znaczenie odgrywali mieszka\xc5\x84cy Afryki, za\xc5\x9b g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85 nap\xc4\x99dow\xc4\x85 dla afryka\xc5\x84skiej gospodarki byli europejscy kolonizatorzy.\n_START_SECTION_\nPraca niewolnik\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nRozwini\xc4\x99cie si\xc4\x99 transatlantyckiego handlu niewolnikami by\xc5\x82o zwi\xc4\x85zane przede wszystkim z niedoborem r\xc4\x85k do pracy na kontynencie ameryka\xc5\x84skim. Po przybyciu pierwszych kolonizator\xc3\xb3w do Nowego \xc5\x9awiata rozpocz\xc4\x99to intensywn\xc4\x85 eksploatacj\xc4\x99 nowo odkrytych teren\xc3\xb3w. Do pracy na plantacjach i w kopalniach wykorzystywano pocz\xc4\x85tkowo rdzennych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Ameryki. Panowa\xc5\x82a w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich jednak du\xc5\xbca \xc5\x9bmiertelno\xc5\x9b\xc4\x87 ze wzgl\xc4\x99du na skrajnie trudne warunki pracy i epidemie nieznanych dot\xc4\x85d w Ameryce chor\xc3\xb3b zawleczonych ze Starego \xc5\x9awiata przez Europejczyk\xc3\xb3w. W tej sytuacji do Ameryki pr\xc3\xb3bowano \xc5\x9bci\xc4\x85ga\xc4\x87 z Europy najemnych pracownik\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy w zamian za przewiezienie do Nowego \xc5\x9awiata godzili si\xc4\x99 na przepracowanie okre\xc5\x9blonego w umowie okresu. R\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie podj\xc4\x99to starania maj\xc4\x85ce na celu wprowadzenie upraw ro\xc5\x9blin plantacyjnych do Europy. Zar\xc3\xb3wno jedno, jak i drugie dzia\xc5\x82anie nie przynios\xc5\x82y jednak spodziewanych rezultat\xc3\xb3w. Dlatego te\xc5\xbc zdecydowano si\xc4\x99 pozyskiwa\xc4\x87 niewolnik\xc3\xb3w z zachodniej (a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej tak\xc5\xbce centralnej) Afryki.\n_START_SECTION_\nRozw\xc3\xb3j w epoce nowo\xc5\xbcytnej\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsza faza transatlantyckiego handlu niewolnikami rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w 1502 roku i trwa\xc5\x82a a\xc5\xbc do roku 1580, kiedy Portugalia zawar\xc5\x82a uni\xc4\x99 z Hiszpani\xc4\x85. W okresie tym niewolnik\xc3\xb3w z Afryki transportowano przede wszystkim do portugalskich i hiszpa\xc5\x84skich kolonii w Ameryce Po\xc5\x82udniowej. Podczas gdy Portugalczycy anga\xc5\xbcowali si\xc4\x99 bezpo\xc5\x9brednio w przewo\xc5\xbcenie zniewolonych ludzi, Hiszpanie korzystali z sytemu opartego na asiento, czyli licencjach na handel niewolnikami, przyznawanych g\xc5\x82\xc3\xb3wnie zagranicznym kupcom. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 spo\xc5\x9br\xc3\xb3d tych kupc\xc3\xb3w stanowili Portugalczycy, co w po\xc5\x82owie XV wieku pozwoli\xc5\x82o im niemal\xc5\xbce na osi\xc4\x85gni\xc4\x99cie monopolu w handlu niewolnikami. Asiento uzyskiwali jednak tak\xc5\xbce - cho\xc4\x87 w mniejszym zakresie - przedsi\xc4\x99biorcy z Anglii, Francji oraz Niderland\xc3\xb3w. Po zawarciu unii portugalsko-hiszpa\xc5\x84skiej Portugalia zosta\xc5\x82a obj\xc4\x99ta hiszpa\xc5\x84skim systemem prawnym. Spowodowa\xc5\x82o to stopniowe ograniczenie udzia\xc5\x82u Portugalczyk\xc3\xb3w w handlu niewolnikami na rzecz Anglik\xc3\xb3w, Francuz\xc3\xb3w i Holendr\xc3\xb3w. W kolejnych dziesi\xc4\x99cioleciach coraz wi\xc4\x99cej czarnosk\xc3\xb3rych niewolnik\xc3\xb3w by\xc5\x82o wysy\xc5\x82anych do Brazylii oraz na Karaiby. Pod koniec XVII wieku Wielka Brytania zdoby\xc5\x82a czo\xc5\x82ow\xc4\x85 pozycj\xc4\x99 w transporcie niewolnik\xc3\xb3w z Afryki do Ameryki, utrzymuj\xc4\x85c j\xc4\x85 a\xc5\xbc do pocz\xc4\x85tku XIX wieku. Niekt\xc3\xb3rzy badacze, tacy jak prof. Tony Martin(ang.) z Wellesley College(ang.) oraz rabin dr Marc Lee Raphael, wskazuj\xc4\x85 na du\xc5\xbc\xc4\x85 rol\xc4\x99 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w (szczeg\xc3\xb3lnie holenderskich) w transatlantyckim handlu niewolnikami. Inni, jak Eli Faber, utrzymuj\xc4\x85, i\xc5\xbc zaanga\xc5\xbcowanie \xc5\xbcydowskich kupc\xc3\xb3w w handel niewolnikami by\xc5\x82o niewielkie._NEWLINE_W 1808 r. Stany Zjednoczone i Wielka Brytania na\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82y liczne ograniczenia na handel afryka\xc5\x84skimi niewolnikami, co spowodowa\xc5\x82o spadek jego znaczenia._NEWLINE_Pocz\xc4\x85wszy od XVI wieku, a sko\xc5\x84czywszy na wieku XIX, do Ameryki przewieziono oko\xc5\x82o 12 milion\xc3\xb3w mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Afryki. 3% z nich zosta\xc5\x82o przetransportowanych w pierwszym stuleciu rozwoju transatlantyckiego handlu niewolnikami. 16% przetransportowano w XVII wieku, oko\xc5\x82o 50% w XVIII wieku, za\xc5\x9b nieco ponad 28% w wieku XIX.\n_START_SECTION_\nZmierzch transatlantyckiego handlu niewolnikami\n_START_PARAGRAPH_\nW XVIII wieku w Wielkiej Brytanii, Portugalii, Stanach Zjednoczonych, jak i innych pa\xc5\x84stwach, wykszta\xc5\x82ci\xc5\x82a si\xc4\x99 opozycja przeciwko handlowi niewolnikami (abolicjonizm). Dzia\xc5\x82acze tego ruchu zak\xc5\x82adali, \xc5\xbce zakaz handlu niewolnikami b\xc4\x99dzie si\xc4\x99 wi\xc4\x85za\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ze zniesieniem niewolnictwa. Na czele przeciwnik\xc3\xb3w niewolnictwa stali cz\xc5\x82onkowie Religijnego Towarzystwa Przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82 (kwakrzy) oraz elita Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ewangelickiego (np. William Wilberforce). Z czasem ruch zosta\xc5\x82 zasilony przez kolejnych zwolennik\xc3\xb3w. W opozycji do nich trwali jednak w\xc5\x82a\xc5\x9bciciele kolonialnych przedsi\xc4\x99biorstw, czerpi\xc4\x85cy znaczne zyski z handlu niewolnikami i ich wykorzystywania._NEWLINE_Pod koniec XVIII wieku zwolennicy zniesienia niewolnictwa zacz\xc4\x99li odnosi\xc4\x87 jednak pierwsze sukcesy. W 1772 roku decyzj\xc4\x85 Williama Murraya, \xc3\xb3wczesnego Lorda Najwy\xc5\xbcszego S\xc4\x99dziego Anglii i Walii, niewolnicy, kt\xc3\xb3rzy dotarli na Wyspy Brytyjskie otrzymywali wolno\xc5\x9b\xc4\x87. W 1778 roku z inicjatywy Thomasa Jeffersona, Wirginia sta\xc5\x82a si\xc4\x99 pierwszym stanem USA, do kt\xc3\xb3rego zakazano sprowadza\xc4\x87 niewolnik\xc3\xb3w na sprzeda\xc5\xbc. Przybyszom z innych stan\xc3\xb3w zezwolono w\xc3\xb3wczas jedynie na \xc5\x9bci\xc4\x85gni\xc4\x99cie w\xc5\x82asnych niewolnik\xc3\xb3w w celach niekomercyjnych, za\xc5\x9b nielegalna sprzeda\xc5\xbc niewolnik\xc3\xb3w by\xc5\x82a surowo karana. Pierwszym krajem, kt\xc3\xb3ry zakaza\xc5\x82 handlu niewolnikami zosta\xc5\x82a w 1792 roku Dania. W 1807 roku na mocy ustawy Slave Trade Act(ang.) z 25 marca handlu niewolnikami zakazano w Wielkiej Brytanii. Odt\xc4\x85d Royal Navy zacz\xc4\x99\xc5\x82a podejmowa\xc4\x87 dzia\xc5\x82ania zmierzaj\xc4\x85ce do ograniczenia handlu niewolnikami r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przez inne kraje, traktuj\xc4\x85c go jako odmian\xc4\x99 piractwa i karz\xc4\x85c \xc5\x9bmierci\xc4\x85 za posiadanie niewolnik\xc3\xb3w na pok\xc5\x82adzie. Proces odchodzenia od handlu niewolnikami na obszarze ca\xc5\x82ych Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 z kolei w roku 1794, kiedy to Kongres Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych zakaza\xc5\x82 budowy lub wyposa\xc5\xbcania statk\xc3\xb3w przeznaczonych do handlu niewolnikami. W 1807 roku Kongres zakaza\xc5\x82 natomiast importu niewolnik\xc3\xb3w pocz\xc4\x85wszy od 1808 r. na podstawie art. 1 paragraf 9 Konstytucji. Jednocze\xc5\x9bnie jednak zachowano mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 handlu niewolnikami na obszarze Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych._NEWLINE_W koloniach Francji niewolnictwo zosta\xc5\x82o zakazane 4 lutego 1794 r. Ustawa z 20 maja 1802 zachowywa\xc5\x82a niewolnictwo i handel niewolnikami w koloniach odzyskanych przez pok\xc3\xb3j w Amiens._NEWLINE_Po roku 1807 Brytyjczycy podj\xc4\x99li starania dyplomatyczne zmierzaj\xc4\x85ce do ograniczenia handlu niewolnikami r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc i w innych pa\xc5\x84stwach europejskich. Na mocy rozejmu portugalsko-brytyjskiego z 1810 roku Portugalia zobowi\xc4\x85za\xc5\x82a si\xc4\x99 do ograniczenia importu niewolnik\xc3\xb3w do jej kolonii. W 1813 roku Szwedzi w wyniku traktatu z Wielk\xc4\x85 Brytani\xc4\x85 zakazali handlu niewolnikami, za\xc5\x9b w 1814 roku w podobnych okoliczno\xc5\x9bciach uczynili to Holendrzy. Pok\xc3\xb3j paryski z 1814 roku na\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 natomiast na Francuz\xc3\xb3w zobowi\xc4\x85zanie do zniesienia handlu niewolnikami w ci\xc4\x85gu pi\xc4\x99ciu lat. W 1808 roku Brytyjczycy utworzyli tak\xc5\xbce Eskadr\xc4\x99 Zachodnioafryka\xc5\x84sk\xc4\x85(ang.), kt\xc3\xb3rej zadaniem by\xc5\x82o przeciwdzia\xc5\x82anie transatlantyckiemu handlowi niewolnikami. W 1850 roku eskadra ta sk\xc5\x82ada\xc5\x82a si\xc4\x99 z ok. 25 statk\xc3\xb3w, na kt\xc3\xb3rych s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82o ok. 2000 ludzi. Wspiera\xc5\x82o j\xc4\x85 kilka jednostek ameryka\xc5\x84skich i \xc5\xbceglarze rekrutowani na terenie obecnej Liberii. W latach 1807-1860 eskadra wykry\xc5\x82a ok. 1600 statk\xc3\xb3w u\xc5\xbcywanych do transportu niewolnik\xc3\xb3w oraz oswobodzi\xc5\x82a ok. 150 tys. przewo\xc5\xbconych do Ameryki ludzi. Uwolnieni byli przewo\xc5\xbceni do brytyjskiej kolonii Sierra Leone, gdzie pracowali jako \xe2\x80\x9epraktykanci\xe2\x80\x9d dop\xc3\xb3ki niewolnictwo nie zosta\xc5\x82o zniesione na mocy Aktu Zniesienia Niewolnictwa z 1833 roku._NEWLINE_Traktat Webstera-Ashburtona z 1842 r. ustala\xc5\x82 wsp\xc3\xb3\xc5\x82dzia\xc5\x82anie USA z Wielk\xc4\x85 Brytani\xc4\x85 w sprawie zwalczania tego handlu._NEWLINE_W I po\xc5\x82owie XIX wieku pa\xc5\x84stwa ameryka\xc5\x84skie stopniowo zakazywa\xc5\x82y importu niewolnik\xc3\xb3w. Ostatnim z nich by\xc5\x82a Brazylia, gdzie sprowadzania niewolnik\xc3\xb3w zakazano w roku 1831. W kolejnych dziesi\xc4\x99cioleciach nadal praktykowano jednak handel niewolnikami, cho\xc4\x87 tym razem ju\xc5\xbc nielegalnie. Transatlantycki handel niewolnikami wygas\xc5\x82 dopiero w latach 60. XIX wieku. Ostatnim statkiem, kt\xc3\xb3ry przewi\xc3\xb3z\xc5\x82 niewolnik\xc3\xb3w do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych by\xc5\x82 szkuner Clotilde. Jego za\xc5\x82oga wyl\xc4\x85dowa\xc5\x82a w 1859 roku w okolicach miasta Mobile, w Alabamie._NEWLINE_Konferencja berli\xc5\x84ska w akcie ko\xc5\x84cowym z 26 lutego 1885 r. zobowi\xc4\x85za\xc5\x82a pa\xc5\x84stwa kolonialne do zakazu handlu niewolnikami, zakaz powt\xc3\xb3rzy\xc5\x82a konwencja z Brukseli 2 lipca 1890. Traktat wersalski nakazywa\xc5\x82, by pa\xc5\x84stwa przejmuj\xc4\x85ce terytorium mandatowe czyni\xc5\x82y to na warunkach, kt\xc3\xb3re uniemo\xc5\xbcliwi\xc4\x85 nadu\xc5\xbcycia, jak handel niewolnikami, broni\xc4\x85 i alkoholem (art. 22) i powierza\xc5\x82 Lidze Narod\xc3\xb3w og\xc3\xb3lny nadz\xc3\xb3r nad porozumieniami w sprawie handlu kobietami i dzie\xc4\x87mi, handlu opium i innymi szkodliwymi \xc5\x9brodkami (art. 23 c). Konwencja w sprawie niewolnictwa uchwalona zosta\xc5\x82a w 1926 r._NEWLINE_Zgromadzenie Og\xc3\xb3lne ONZ uchwa\xc5\x82\xc4\x85 z 28 listopada 2006 og\xc5\x82osi\xc5\x82o 25 marca 2007 Mi\xc4\x99dzynarodowy Dzie\xc5\x84 Pami\xc4\x99ci Dwusetnej Rocznicy Zniesienia Transatlantyckiego Handlu Niewolnikami z okazji 200-lecia ustawy z 25 marca 1807 (p. Mi\xc4\x99dzynarodowy Dzie\xc5\x84 Pami\xc4\x99ci o Handlu Niewolnikami i jego Zniesieniu).\n_START_SECTION_\nPodr\xc3\xb3\xc5\xbc do Ameryki\n_START_PARAGRAPH_\nPo zakupieniu przez europejskich handlarzy niewolnicy oczekiwali na podr\xc3\xb3\xc5\xbc do Ameryki w faktoriach, b\xc4\x99d\xc4\x85cych plac\xc3\xb3wkami handlowymi pa\xc5\x84stw europejskich. Do najwi\xc4\x99kszych o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w koncentracji niewolnik\xc3\xb3w zalicza si\xc4\x99 Benguel\xc4\x99 w Angoli, Elmin\xc4\x99 w Ghanie oraz Bonny w Nigerii. Wed\xc5\x82ug wylicze\xc5\x84 Miltona Meltzera pobytu w faktoriach nie przetrwa\xc5\x82o ok. 820 tys., co stanowi\xc5\x82o ok. 4,5% niewolnik\xc3\xb3w wysy\xc5\x82anych do Ameryki._NEWLINE_Po za\xc5\x82adowaniu na statki rozpoczyna\xc5\x82a si\xc4\x99 podr\xc3\xb3\xc5\xbc, kt\xc3\xb3ra stanowi\xc5\x82a drugi etap trasy pokonywanej przez europejskich \xc5\xbceglarzy w ramach handlu tr\xc3\xb3jk\xc4\x85tnego. Na okr\xc4\x99tach panowa\xc5\x82y trudne warunki. Na ka\xc5\xbcdym z nich jednorazowo przewo\xc5\xbcono od 350 do 600 niewolnik\xc3\xb3w, w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych szerzy\xc5\x82y si\xc4\x99 liczne \xc5\x9bmiertelne choroby. Podczas podr\xc3\xb3\xc5\xbcy przez Ocean Atlantycki \xc5\xbcycie straci\xc5\x82o oko\xc5\x82o 2,2 mln niewolnik\xc3\xb3w, a wi\xc4\x99c ok. 12,5% spo\xc5\x9br\xc3\xb3d wszystkich przewo\xc5\xbconych. Wed\xc5\x82ug wylicze\xc5\x84 Raymonda L. Cohna wska\xc5\xbanik \xc5\x9bmiertelno\xc5\x9bci niewolnik\xc3\xb3w z up\xc5\x82ywem czasu spada\xc5\x82. Wi\xc4\x85za\xc5\x82o si\xc4\x99 to przede wszystkim ze skr\xc3\xb3ceniem czasu trwania podr\xc3\xb3\xc5\xbcy. W wieku XVIII dop\xc5\x82yni\xc4\x99cie z zachodnich wybrze\xc5\xbcy Afryki na kontynent ameryka\xc5\x84ski zajmowa\xc5\x82o bowiem jeszcze ok. 2,5 miesi\xc4\x85ca, za\xc5\x9b w wieku XIX \xc5\xbceglarze pokonywali t\xc4\x99 odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 w maksymalnie dwa miesi\xc4\x85ce.'