b'\n_START_ARTICLE_\nRobert Oppenheimer\n_START_SECTION_\nDzieci\xc5\x84stwo i m\xc5\x82odo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nBy\xc5\x82 najstarszym synem niemieckich \xc5\xbbyd\xc3\xb3w, Juliusa Oppenheimera i Ellie Friedman. Jego ojciec by\xc5\x82 zamo\xc5\xbcnym importerem wyrob\xc3\xb3w w\xc5\x82\xc3\xb3kienniczych. Wyemigrowa\xc5\x82 z Niemiec do USA w 1888 roku. Matka by\xc5\x82a malark\xc4\x85._NEWLINE_W latach 1911\xe2\x80\x931921 ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 do Ethical Culture School, szko\xc5\x82y silnie ukierunkowanej na kszta\xc5\x82towanie postawy etyczno-humanistycznej uczni\xc3\xb3w. \xc5\xbb\xc4\x85dny nauki i wiedzy \xc5\x82atwo przyswaja\xc5\x82 materia\xc5\x82, prywatnie uczy\xc5\x82 si\xc4\x99 j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w staro\xc5\xbcytnych, a tak\xc5\xbce chemii. Zbudowa\xc5\x82 w\xc5\x82asne laboratorium chemiczne, gdzie pod kierunkiem nauczyciela przeprowadza\xc5\x82 eksperymenty, prowadz\xc4\x85c szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owy dziennik laboratoryjny. Po uko\xc5\x84czeniu szko\xc5\x82y odby\xc5\x82 wypraw\xc4\x99 do Niemiec, sk\xc4\x85d wybra\xc5\x82 si\xc4\x99 do Jachymowa, gdzie znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 najwi\xc4\x99ksze w Europie kopalnie uranu. Oppenheimer by\xc5\x82 zafascynowany tym pierwiastkiem. Problemy zdrowotne, kt\xc3\xb3re si\xc4\x99 pojawi\xc5\x82y w czasie podr\xc3\xb3\xc5\xbcy europejskiej spowodowa\xc5\x82y roczne op\xc3\xb3\xc5\xbanienie rozpocz\xc4\x99cia studi\xc3\xb3w._NEWLINE_W 1922 roku rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 studia na Uniwersytecie Harvarda, pocz\xc4\x85tkowo wybieraj\xc4\x85c jako g\xc5\x82\xc3\xb3wny przedmiot chemi\xc4\x99, ale potem za namow\xc4\x85 Percy\xe2\x80\x99ego Bridgemana zainteresowa\xc5\x82 si\xc4\x99 fizyk\xc4\x85. Poza chemi\xc4\x85, jednocze\xc5\x9bnie ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 na zaj\xc4\x99cia z architektury greckiej, sztuki i literatury. W 1925 uko\xc5\x84czy\xc5\x82 studia z wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniem (summa cum laude). Po studiach uda\xc5\x82 si\xc4\x99 do Europy, gdzie dosta\xc5\x82 prac\xc4\x99 w laboratorium Cavendisha, na Uniwersytecie w Cambridge, pod kierunkiem Josepha Johna Thomsona. Okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 jednak niezr\xc4\x99cznym eksperymentatorem, co powodowa\xc5\x82o cz\xc4\x99ste okresy depresji. W Cambridge odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 w tych latach cz\xc4\x99ste konferencje fizyk\xc3\xb3w. Na jednej z nich Rutherford przedstawi\xc5\x82 m\xc5\x82odego uczonego Nielsowi Bohrowi. To spotkanie utwierdzi\xc5\x82o Oppenheimera w przekonaniu, \xc5\xbce fizyka to najlepszy wyb\xc3\xb3r. W zwi\xc4\x85zku z tym w 1926 roku przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 na uniwersytet w Getyndze, by kontynuowa\xc4\x87 nauk\xc4\x99 pod kierunkiem Maxa Borna. Getynga by\xc5\x82a wtedy \xc5\x9bwiatowym centrum fizyki teoretycznej i Oppenheimer pozna\xc5\x82 tam wielu s\xc5\x82ynnych fizyk\xc3\xb3w, takich jak: Werner Heisenberg, Pascual Jordan, Wolfgang Pauli, Enrico Fermi i Edward Teller, a poznany jeszcze w Cambridge Paul Dirac zamieszka\xc5\x82 nawet w tym samym domu. W 1927 roku, w wieku 22 lat, otrzyma\xc5\x82 doktorat. W tym czasie opublikowa\xc5\x82 ponad tuzin prac naukowych, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y wa\xc5\xbcnym wk\xc5\x82adem w rozw\xc3\xb3j teorii kwantowej. Najwa\xc5\xbcniejszym osi\xc4\x85gni\xc4\x99ciem z tamtego czasu by\xc5\x82o opracowanie przybli\xc5\xbcenia Borna-Oppenheimera.\n_START_SECTION_\nPraca zawodowa\n_START_PARAGRAPH_\nW czerwcu 1927 roku powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do USA. Do ko\xc5\x84ca tego roku pracowa\xc5\x82 na Harvardzie, a od 1928 w California Institute of Technology w Pasadenie. Pracuj\xc4\x85c na Caltech nawi\xc4\x85za\xc5\x82 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 z Linusem Paulingiem, zajmuj\xc4\x85cym si\xc4\x99 badaniami nad natur\xc4\x85 wi\xc4\x85za\xc5\x84 chemicznych. W tym samym roku zacz\xc4\x85\xc5\x82 mie\xc4\x87 powa\xc5\xbcne k\xc5\x82opoty zdrowotne (podejrzenie gru\xc5\xbalicy) i dlatego latem wybra\xc5\x82 si\xc4\x99 wraz z m\xc5\x82odszym bratem Frankiem na d\xc5\x82u\xc5\xbcszy wypoczynek w g\xc3\xb3rach Nowego Meksyku \xe2\x80\x93 ranczo Perro Caliente, w kt\xc3\xb3rym si\xc4\x99 zatrzymali, Oppenheimeroweie dzier\xc5\xbcawili p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przez wiele lat, a 1947 r. kupili. Jeszcze jesieni\xc4\x85 tego samego roku wyjecha\xc5\x82 do Lejdy (Holandia) na zaproszenie Paula Ehrenfesta._NEWLINE_Do USA powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 w 1929 roku, obejmuj\xc4\x85c etat profesorski na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. W tym czasie pracowa\xc5\x82 i przyja\xc5\xbani\xc5\x82 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z Ernestem Lawrence\xe2\x80\x99em i zespo\xc5\x82em fizyk\xc3\xb3w pracuj\xc4\x85cych z pierwszymi cyklotronami, pomagaj\xc4\x85c w interpretacji danych dostarczanych przez t\xc4\x99 maszyn\xc4\x99 w Radiation Laboratory. W latach 30. zainteresowa\xc5\x82 si\xc4\x99 te\xc5\xbc astrofizyk\xc4\x85, co zaowocowa\xc5\x82o kilkoma istotnymi publikacjami. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82 te\xc5\xbc z Wolfgangiem Paulim, rozwijaj\xc4\x85c teori\xc4\x99 kwantow\xc4\x85 i szlifuj\xc4\x85c swoje umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci matematyczne._NEWLINE_W maju 1942 roku otrzyma\xc5\x82 zaproszenie do wzi\xc4\x99cia udzia\xc5\x82u w obliczeniach zwi\xc4\x85zanych z powstaj\xc4\x85cym w\xc5\x82a\xc5\x9bnie projektem ameryka\xc5\x84skiej bomby atomowej, kt\xc3\xb3ry znany jest pod p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsz\xc4\x85 nazw\xc4\x85 kodow\xc4\x85 Projekt Manhattan. Wojskowym szefem programu zosta\xc5\x82 genera\xc5\x82 Leslie R. Groves Jr., kt\xc3\xb3ry wiedz\xc4\x85c o zdolno\xc5\x9bciach organizacyjnych oraz bardzo szerokich zainteresowaniach Oppenheimera, zaproponowa\xc5\x82 mu obj\xc4\x99cie stanowiska szefa naukowego projektu. W czasie wsp\xc3\xb3lnej wyprawy do Nowego Meksyku wybrali w okolicach Los Alamos odpowiednie miejsce, aby rozpocz\xc4\x85\xc4\x87 budow\xc4\x99 tajnego kompleksu wojskowego. Zgodnie z nakre\xc5\x9blonym przez Oppenheimera planem organizacyjnym utworzono cztery wydzia\xc5\x82y naukowe: Fizyki Teoretycznej, Fizyki Eksperymentalnej, Chemii i Metalurgii oraz Materia\xc5\x82\xc3\xb3w Wybuchowych. W zasadzie wszystko by\xc5\x82o ju\xc5\xbc przygotowane, ale pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 nagle zg\xc5\x82oszony przez kontrwywiad problem zwi\xc4\x85zany z przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 Oppenheimera. Chodzi\xc5\x82o g\xc5\x82\xc3\xb3wnie o to, \xc5\xbce przed wojn\xc4\x85 utrzymywa\xc5\x82 on cz\xc4\x99ste i szerokie kontakty z cz\xc5\x82onkami partii komunistycznej. Kontrwywiadowi by\xc5\x82y te\xc5\xbc znane do\xc5\x9b\xc4\x87 radykalne wypowiedzi \xc5\x9bwie\xc5\xbco powo\xc5\x82anego dyrektora, dotycz\xc4\x85ce kwestii czysto politycznych. Wydawa\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce sytuacja jest patowa. Decyzj\xc4\x99 ostateczn\xc4\x85 podj\xc4\x85\xc5\x82 gen. Groves, kt\xc3\xb3ry 20 lipca 1943 roku podpisa\xc5\x82 dokument, w kt\xc3\xb3rym zaleci\xc5\x82 \xe2\x80\x9eniezw\xc5\x82oczne wyra\xc5\xbcenie zgody na zatrudnienie Juliusza Roberta Oppenheimera, bez wzgl\xc4\x99du na informacje posiadane na jego temat\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Victor Weisskopf, wspominaj\xc4\x85c czas pracy nad Projektem Manhattan, okre\xc5\x9bli\xc5\x82 Oppenheimera jako nietypowego szefa, kt\xc3\xb3ry nigdy nie kierowa\xc5\x82 prac\xc4\x85 zza biurka. By\xc5\x82 obecny wsz\xc4\x99dzie, uczestniczy\xc5\x82 czynnie w pracach wszystkich grup badawczych. Takimi dzia\xc5\x82aniami wzbudza\xc5\x82 w pracownikach entuzjazm i podsyca\xc5\x82 atmosfer\xc4\x99 tw\xc3\xb3rczej pracy._NEWLINE__NEWLINE_To w\xc5\x82a\xc5\x9bnie decyzj\xc4\x85 Oppenheimera zesp\xc3\xb3\xc5\x82 zajmuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 konstrukcj\xc4\x85 bomby zmieni\xc5\x82 technologi\xc4\x99 detonacji z metody dzia\xc5\x82a na metod\xc4\x99 implozyjn\xc4\x85._NEWLINE_Gigantyczny wysi\xc5\x82ek zespo\xc5\x82u da\xc5\x82 w efekcie projekt eksperymentalnej bomby plutonowej, znanej pod kryptonimem \xe2\x80\x9eGad\xc5\xbcet\xe2\x80\x9d. Zosta\xc5\x82 on ostatecznie zatwierdzony na specjalnym spotkaniu u Oppenheimera 28 lutego 1945. Punktem kulminacyjnym Projektu Manhattan by\xc5\x82a udana detonacja bomby atomowej, 16 lipca 1945 roku, w ramach eksperymentu Trinity. Po przeprowadzeniu testu Oppenheimer wypowiedzia\xc5\x82 zdanie, zaczerpni\xc4\x99te ze \xc5\x9bwi\xc4\x99tej ksi\xc4\x99gi hinduskiej (Bhagawadgita): Jasno\xc5\x9b\xc4\x87 tysi\xc4\x85ca s\xc5\x82o\xc5\x84c, rozb\xc5\x82ys\xc5\x82ych na niebie, oddaje moc Jego pot\xc4\x99gi. Teraz sta\xc5\x82em si\xc4\x99 \xc5\x9amierci\xc4\x85, niszczycielem \xc5\x9bwiat\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nOkres powojenny\n_START_PARAGRAPH_\nW 1946 roku wyst\xc4\x85pi\xc5\x82 z projektem mi\xc4\x99dzynarodowej kontroli wykorzystania energii j\xc4\x85drowej. B\xc4\x99d\xc4\x85c przewodnicz\xc4\x85cym (od roku 1946) komitetu doradczego Komisji Energii Atomowej USA, odnosi\xc5\x82 si\xc4\x99 z rezerw\xc4\x85 do budowy bomby wodorowej. W 1947 roku przyj\xc4\x85\xc5\x82 propozycj\xc4\x99 Lewisa Straussa i zosta\xc5\x82 dyrektorem Institute for Advanced Study w Princeton, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 to funkcj\xc4\x99 sprawowa\xc5\x82 a\xc5\xbc do roku 1966. Kilkakrotnie zorganizowa\xc5\x82 w Nowym Jorku konferencje naukowe fizyk\xc3\xb3w. Spotkania te pozwoli\xc5\x82y na nowo w\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 si\xc4\x99 uczonym w nurt prac \xc5\x9bci\xc5\x9ble teoretycznych._NEWLINE_Oppenheimer sta\xc5\x82 si\xc4\x99 znany jako za\xc5\x82o\xc5\xbcyciel ameryka\xc5\x84skiej szko\xc5\x82y fizyki teoretycznej. Zapracowa\xc5\x82 na opini\xc4\x99 erudyty, osoby zdolnej i lotnej oraz szeroko patrz\xc4\x85cej na nauk\xc4\x99. Interesowa\xc5\x82 si\xc4\x99 j\xc4\x99zykami oraz filozofi\xc4\x85 Wschodu. Jednak\xc5\xbce by\xc5\x82 niestabilny emocjonalnie i sk\xc5\x82onny do depresji. Raz zwierzy\xc5\x82 si\xc4\x99 bratu: \xe2\x80\x9ePotrzebuj\xc4\x99 fizyki bardziej ni\xc5\xbc przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82\xe2\x80\x9d. _NEWLINE_W 1957 roku kupi\xc5\x82 ma\xc5\x82\xc4\x85 posiad\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 na wyspie Saint John na Karaibach. Sp\xc4\x99dza\xc5\x82 tam du\xc5\xbco czasu, \xc5\xbcegluj\xc4\x85c po okolicznych wodach z \xc5\xbcon\xc4\x85 i c\xc3\xb3rk\xc4\x85._NEWLINE_Przyjaciele podejrzewali go o sk\xc5\x82onno\xc5\x9bci autodestrukcyjne. Jego wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownicy postrzegali go albo jako pow\xc5\x9bci\xc4\x85gliwego geniusza i ascet\xc4\x99, albo jako pretensjonalnego i niepewnego siebie pozoranta. Studenci prawie zawsze zaliczali si\xc4\x99 do pierwszej kategorii, cz\xc4\x99sto przejmuj\xc4\x85c jego styl bycia, a\xc5\xbc do na\xc5\x9bladowania zwyczaju czytania tekst\xc3\xb3w w oryginalnych j\xc4\x99zykach. Po \xc5\x9bmierci cia\xc5\x82o Oppenheimera zosta\xc5\x82o skremowane, a prochy zabrane przez \xc5\xbcon\xc4\x99 Kitty do ich posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci na Wyspach Dziewiczych, gdzie urna zosta\xc5\x82a wrzucona do morza.'