b'\n_START_ARTICLE_\nTempe (dolina)\n_START_PARAGRAPH_\nTempe (gr. \xce\xa4\xce\xad\xce\xbc\xcf\x80\xce\xb7, Tembi) \xe2\x80\x93 g\xc5\x82\xc4\x99boki w\xc4\x85w\xc3\xb3z w greckiej prowincji Tesalia, pomi\xc4\x99dzy Olimpem a g\xc3\xb3rami Ossa, kt\xc3\xb3rego dnem p\xc5\x82ynie rzeka Pinios. Stanowi naturaln\xc4\x85 granic\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy Macedoni\xc4\x85 a Tesali\xc4\x85. Jej d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 to prawie 10 km; w najw\xc4\x99\xc5\xbcszym miejscu ma 25 m, za\xc5\x9b jej brzegi stanowi\xc4\x85 urwiska si\xc4\x99gaj\xc4\x85ce 500 m wysoko\xc5\x9bci. Wysokie brzegi doliny porastaj\xc4\x85 stare platany i bujna ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_Dolina Tempe jest g\xc5\x82\xc3\xb3wnym przej\xc5\x9bciem przez g\xc3\xb3ry z miasta Larisa na wybrze\xc5\xbce, ma wi\xc4\x99c du\xc5\xbce znaczenie strategiczne. Z tego powodu by\xc5\x82a \xc5\x9bwiadkiem wielu star\xc4\x87 w bogatej historii Grecji. Widoczne jeszcze z autostrady w gminie Ambelakia tureckie fortyfikacje i du\xc5\xbcy meczet wci\xc4\x85\xc5\xbc ulegaj\xc4\x85 dalszej, szybkiej destrukcji, zar\xc3\xb3wno wskutek braku zabezpieczenia konstrukcji, jak i wstrz\xc4\x85s\xc3\xb3w sejsmicznych. _NEWLINE_Nad rzek\xc4\x85, p\xc5\x82yn\xc4\x85c\xc4\x85 dnem doliny, przerzucono wisz\xc4\x85cy most dla pieszych, kt\xc3\xb3ry prowadzi do ulubionego greckiego sanktuarium - Agia Paraskewi. Male\xc5\x84ki XIII-wieczny ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82ek pw. \xc5\x9bw. Paraskewii znajduje si\xc4\x99 w cieniu drzew, doskonale wkomponowany w masyw g\xc3\xb3rski, lita ska\xc5\x82a stanowi nawet element konstrukcyjny niekt\xc3\xb3rych kaplic. Nad wej\xc5\x9bciem powiewaj\xc4\x85 dwie flagi: bia\xc5\x82o-niebieska grecka i \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82ta, z dwug\xc5\x82owym, czarnym or\xc5\x82em cesarskim, flaga Greckiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ortodoksyjnego (prawos\xc5\x82awnego). Wn\xc4\x99trze zdobi\xc4\x85 bizanty\xc5\x84skie malowid\xc5\x82a. Charakterystyczna jest ikona przedstawiaj\xc4\x85ca \xc5\x9bwi\xc4\x99t\xc4\x85 z oczami na tacy - podobno umar\xc5\x82a m\xc4\x99cze\xc5\x84sk\xc4\x85 \xc5\x9bmierci\xc4\x85, wcze\xc5\x9bniej w\xc5\x82asnor\xc4\x99cznie si\xc4\x99 o\xc5\x9blepiaj\xc4\x85c, by unikn\xc4\x85\xc4\x87 poha\xc5\x84bienia._NEWLINE_Od jesieni 2017 r. udost\xc4\x99pniono odkrywk\xc4\x99 archeologiczn\xc4\x85, zesp\xc3\xb3\xc5\x82 sakralny z okres\xc3\xb3w od hellenistycznego po bizantyjski i przylegaj\xc4\x85ce do\xc5\x84 warsztaty artyst\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nLegendy zwi\xc4\x85zane z dolin\xc4\x85 Tempe\n_START_PARAGRAPH_\nLegenda g\xc5\x82osi, \xc5\xbce dolina powsta\xc5\x82a po k\xc5\x82\xc3\xb3tni braci Zeusa i Posejdona. Zeus cisn\xc4\x85\xc5\x82 grom, kt\xc3\xb3ry g\xc5\x82\xc4\x99boko przeora\xc5\x82 g\xc3\xb3ry, za\xc5\x9b Posejdon uderzy\xc5\x82 w ziemi\xc4\x99 tr\xc3\xb3jz\xc4\x99bem i wyp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a woda._NEWLINE_W otoczeniu sanktuarium znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 dwa legendarne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a:_NEWLINE_\xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82o Afrodyty tryska ze ska\xc5\x82y blisko mostu, tworz\xc4\x85c romantyczn\xc4\x85 sadzawk\xc4\x99 w otoczeniu drzew laurowych. Wed\xc5\x82ug mitologii to w\xc5\x82a\xc5\x9bnie tu k\xc4\x85pa\xc5\x82a si\xc4\x99 Afrodyta przed spotkaniami z Adonisem. Podobno woda st\xc4\x85d przywraca m\xc5\x82odo\xc5\x9b\xc4\x87 i zapewnia szcz\xc4\x99\xc5\x9bcie w mi\xc5\x82o\xc5\x9bci._NEWLINE_Aby dosta\xc4\x87 si\xc4\x99 do drugiego \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a, trzeba pokona\xc4\x87 w\xc4\x85sk\xc4\x85 skaln\xc4\x85 szczelin\xc4\x99 - pieczar\xc4\x99 z wykutym w niej przed wiekami lub tysi\xc4\x85cleciami kilkunastometrowym, kr\xc4\x99tym chodnikiem. Na jej ko\xc5\x84cu znajduje si\xc4\x99 uj\xc4\x99cie wody, kt\xc3\xb3rego patronk\xc4\x85 jest nimfa Dafne. Podobno wp\xc5\x82ywa korzystnie na wzrok.\n_START_SECTION_\nAktualne znaczenie doliny Tempe, jako szlaku transportowego\n_START_PARAGRAPH_\nPrzez dolin\xc4\x99 Tempe wci\xc4\x85\xc5\xbc prowadzi g\xc5\x82\xc3\xb3wny grecki szlak samochodowy: tzw. Narodowa Nr 1, aktualnie znana te\xc5\xbc jako Autostrada Egejska i to pomimo w\xc4\x85skiej jezdni oraz du\xc5\xbcego zagro\xc5\xbcenia stale aktywnym geologicznie g\xc3\xb3rotworem. Tote\xc5\xbc cz\xc4\x99sto dochodzi tu do niebezpiecznych, tak\xc5\xbce \xc5\x9bmiertelnych wypadk\xc3\xb3w, a kierowcy zobligowani s\xc4\x85 do redukcji pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci do 60 km/h. W roku 2017 oddano do u\xc5\xbcytku autostradowe tunele drogowe, omijaj\xc4\x85ce te niebezpieczne miejsca, co skr\xc3\xb3ci\xc5\x82o standardowy czas przejazd\xc3\xb3w drogowych z Aten do Salonik, do 4 godzin._NEWLINE_Przebiegaj\xc4\x85cy przez Tempe stary, malowniczy, szlak kolejowy Ateny-Saloniki, oddany do u\xc5\xbcytku w 1909 roku, silnie ufortyfikowany w trakcie II wojny \xc5\x9bwiatowej i wojny domowej. zosta\xc5\x82 zdemontowany w 2004 roku i zast\xc4\x85piony nowoczesn\xc4\x85, stunelowan\xc4\x85 tras\xc4\x85 intercity, przecinaj\xc4\x85c\xc4\x85 sam lity masyw Olimpu i pozwalaj\xc4\x85c\xc4\x85 sk\xc5\x82adom na rozwijanie pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci podr\xc3\xb3\xc5\xbcnej do 250 km/h. Tym niemniej stary szlak - nasypy, tunele, mosty, bunkry - s\xc5\x82u\xc5\xbcy te\xc5\xbc pieszym jako \xc5\x9bcie\xc5\xbcka spacerowa, z najdogodniejszym wej\xc5\x9bciem od strony zespo\xc5\x82u \xc5\x9bwi\xc4\x85tynnego \xc5\x9aw. Paraskevi. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dawnego torowiska zachowano w ramach  ekspozycji muzeum kolejnictwa.'