b'\n_START_ARTICLE_\nJan Gerson\n_START_SECTION_\nGerson i wielka schizma zachodnia\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnym osi\xc4\x85gni\xc4\x99ciem Gersona by\xc5\x82o to, co zrobi\xc5\x82 dla zako\xc5\x84czenia wielkiej schizmy zachodniej. Grzegorz XI zmar\xc5\x82 w 1378 r., ledwie rok po tym, jak Gerson poszed\xc5\x82 do kolegium Nawarry, i od jego \xc5\x9bmierci Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 mia\xc5\x82 dw\xc3\xb3ch papie\xc5\xbcy, co dla \xc5\x9bredniowiecznego umys\xc5\x82u oznacza\xc5\x82o dwa ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y i podzielonego Chrystusa. Za schizm\xc4\x99 odpowiada\xc5\x82a w du\xc5\xbcej mierze Francja. Papie\xc5\xbce byli pod francuskimi wp\xc5\x82ywami tak d\xc5\x82ugo, \xc5\xbce posiadanie w\xc5\x82asnego papie\xc5\xbca sta\xc5\x82o si\xc4\x99 dla Francji niemal oczywisto\xc5\x9bci\xc4\x85. Pobo\xc5\xbcni Francuzi czuli si\xc4\x99 odpowiedzialni za skandale zwi\xc4\x85zane ze schizm\xc4\x85. St\xc4\x85d melancholijna pobo\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 Gersona, Pierre\'a d\'Ailly oraz ich towarzyszy, i energia, z jak\xc4\x85 walczyli, aby zako\xc5\x84czy\xc4\x87 schizm\xc4\x99. W czasie \xc5\xbcycia Klemensa VII, Uniwersytet Paryski wielokrotnie odbywa\xc5\x82 dysputy na temat stanu chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa. Wnioski przedstawia\xc5\x82y si\xc4\x99 nast\xc4\x99puj\xc4\x85co: schizma mo\xc5\xbce zako\xc5\x84czy\xc4\x87 si\xc4\x99 na dwa sposoby: przez ust\xc4\x85pienie, je\xc5\xbceli obaj papie\xc5\xbce bezwarunkowo zrzekliby si\xc4\x99 tiary, oraz przez arbitra\xc5\xbc powszechnego soboru. Gdy zmar\xc5\x82 Klemens, kr\xc3\xb3l Francji naciskany przez uniwersytet usi\xc5\x82owa\xc5\x82 nie dopu\xc5\x9bci\xc4\x87 do wyboru nowego papie\xc5\xbca. Kardyna\xc5\x82owie najpierw dokonali wyboru, a dopiero potem przeczytali kr\xc3\xb3lewski list. W nowych wyborach zar\xc3\xb3wno w Rzymie, jak i w Awinionie wp\xc5\x82yw Pary\xc5\xbca by\xc5\x82 tak silny, \xc5\xbce obydwaj papie\xc5\xbce przysi\xc4\x99gli zrzec si\xc4\x99 stanowiska, je\xc5\xbceli tylko rywal zrobi to samo._NEWLINE_W tym samym czasie w 1395 stany Francji i francuski kler przyswoi\xc5\x82y sobie program uniwersytetu: cesja lub sob\xc3\xb3r powszechny. Ruch r\xc3\xb3s\xc5\x82 w si\xc5\x82\xc4\x99. W 1398 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 kardyna\xc5\x82\xc3\xb3w i koronowanych g\xc5\x82\xc3\xb3w Europy zgodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 na przeprowadzenie planu. Podczas tego okresu Gerson z niespo\xc5\xbcytymi si\xc5\x82ami pracowa\xc5\x82 \xe2\x80\x93 atmosfera powszechnego oczekiwania, nadziei i strachu jest odzwierciedlona w jego wielu pamfletach. Na pocz\xc4\x85tku istnia\xc5\x82a nadzieja, \xc5\xbce strony zgodz\xc4\x85 si\xc4\x99 na cesj\xc4\x99. Lecz wkr\xc3\xb3tce zachowanie papie\xc5\xbcy sprawi\xc5\x82o, \xc5\xbce Europa straci\xc5\x82a cierpliwo\xc5\x9b\xc4\x87 i wzros\xc5\x82a ch\xc4\x99\xc4\x87 zwo\xc5\x82ania powszechnego soboru (patrz De concilio generali unius obedentiae) Ostatecznie sob\xc3\xb3r zosta\xc5\x82 zwo\xc5\x82any do Pizy._NEWLINE_Najwa\xc5\xbcniejszymi z nauk soboru by\xc5\x82y: Trilogus in materia scismatis (ii.83) oraz De unitate Ecclesiae (ii 113), w kt\xc3\xb3rych, pod\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85c za Pierre\'em d\'Ailly, Gerson udowadnia, \xc5\xbce idealna jedno\xc5\x9b\xc4\x87 Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, bazuj\xc4\x85ca na Chrystusie, a zniszczona przez papie\xc5\xbcy, mo\xc5\xbce zosta\xc4\x87 przywr\xc3\xb3cona wy\xc5\x82\xc4\x85cznie przez sob\xc3\xb3r powszechny, najwy\xc5\xbcszy i pe\xc5\x82ny w prawach, cho\xc4\x87 nie zwo\xc5\x82any przez papie\xc5\xbca. Sob\xc3\xb3r odwo\xc5\x82a\xc5\x82 obydwu antypapie\xc5\xbcy i powo\xc5\x82a\xc5\x82 na namiestnika \xc5\x9bw. Piotra Aleksandra V. Gerson zosta\xc5\x82 wybrany, aby wyg\xc5\x82osi\xc4\x87 do nowego papie\xc5\xbca mow\xc4\x99 o jego obowi\xc4\x85zkach. Zrobi\xc5\x82 to w swoim Sermo coram Alexandro Papa in die ascencionis in concilio Pisano (ii 131). Wszystkie nadzieje na reformy zosta\xc5\x82y jednak\xc5\xbce och\xc5\x82odzone w trakcie panowania nowego papie\xc5\xbca, kt\xc3\xb3ry, jako franciszkanin, ho\xc5\x82ubi\xc5\x82 sw\xc3\xb3j zakon ponad wszelk\xc4\x85 miar\xc4\x99. Wyda\xc5\x82 bull\xc4\x99, wedle kt\xc3\xb3rej kler parafialny i uniwersytety zosta\xc5\x82y zdane na \xc5\x82ask\xc4\x99 i nie\xc5\x82ask\xc4\x99 mendykant\xc3\xb3w. Na uniwersytecie paryskim narasta\xc5\x82 bunt, wiedziony przez jego kanclerza, kt\xc3\xb3ry napisa\xc5\x82 stanowczy pamflet: Censura professoru in theologia circa izullam Alexandri V (ii. 442)._NEWLINE_Papie\xc5\xbc umar\xc5\x82 wkr\xc3\xb3tce potem, a jeden z najbardziej rozwi\xc4\x85z\xc5\x82ych ludzi tych czas\xc3\xb3w, Jan XXIII (Baldassare Cossa) zosta\xc5\x82 wybrany jego nast\xc4\x99pc\xc4\x85. Sob\xc3\xb3r w Pizie nie przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 pokoju, doda\xc5\x82 tylko trzeciego papie\xc5\xbca. Pierre d\'Ailly narzeka\xc5\x82 na sobory powszechne (zob. jego De difficultate reformationis in concilio universali ale Gerson kontynuowa\xc5\x82 walk\xc4\x99. O\xc5\xbcywia\xc5\x82a go kolejna sprawa \xe2\x80\x93 wa\xc5\x9bnie pomi\xc4\x99dzy domami Orleanu i Burgundii, kt\xc3\xb3re d\xc5\x82ugo pustoszy\xc5\x82y Francj\xc4\x99. Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Orleanu zosta\xc5\x82 zdradziecko zamordowany przez zwolennik\xc3\xb3w ksi\xc4\x99cia Burgundii, a teolog Jean Petit (1360-1411) publicznie i niedwuznacznie usprawiedliwi\xc5\x82 ten czyn. Jego usprawiedliwienia morderstwa \xe2\x80\x93 "osiem prawd", jak je nazwa\xc5\x82, zosta\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie za spraw\xc4\x85 Gersona pot\xc4\x99pione przez uniwersytet paryski, arcybiskupa i wielkiego inkwizytora. Ksi\xc4\x85\xc5\xbcka Petita zosta\xc5\x82a publicznie spalona przed katedr\xc4\x85 Notre Dame. Gerson pragn\xc4\x85\xc5\x82, aby sob\xc3\xb3r potwierdzi\xc5\x82 ten wyrok. Jak zwykle, podj\xc4\x85\xc5\x82 w tym celu wielkie wysi\xc5\x82ki \xe2\x80\x93 w serii traktat\xc3\xb3w stwierdza\xc5\x82, \xc5\xbce sob\xc3\xb3r powszechny mo\xc5\xbce odwo\xc5\x82a\xc4\x87 papie\xc5\xbca, wysuwa\xc5\x82 oskar\xc5\xbcenia pod adresem panuj\xc4\x85cych papie\xc5\xbcy, powtarza\xc5\x82 oskar\xc5\xbcenia przeciwko Petitowi, i ukazywa\xc5\x82 grzech schizmy \xe2\x80\x93 podsumowuj\xc4\x85c, robi\xc5\x82 wszystko, aby pokaza\xc4\x87 opinii publicznej z\xc5\x82o w Ko\xc5\x9bciele i sposoby jego naprawy._NEWLINE_Jego wysi\xc5\x82ki by\xc5\x82y wspierane przez cesarza Zygmunta i rezultatem by\xc5\x82 sob\xc3\xb3r w Konstancji. Autorytet Gersona podczas soboru by\xc5\x82 wielki \xe2\x80\x93 by\xc5\x82 tym, kt\xc3\xb3ry podyktowa\xc5\x82 Janowi XXIII akt z\xc5\x82o\xc5\xbcenia urz\xc4\x99du, mia\xc5\x82 te\xc5\xbc przewodni\xc4\x85 rol\xc4\x99 podczas procesu przeciwko Janowi Husowi. Wielu biograf\xc3\xb3w Gersona ma problem z pogodzeniem jego udzia\xc5\x82u w procesie z jego sceptycznym nastawieniem wobec idei najwy\xc5\xbcszej w\xc5\x82adzy papie\xc5\xbca. Bierze si\xc4\x99 to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z niezrozumienia pozycji Gersona, a cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo z omy\xc5\x82kowego przypisywania mu traktatu De modis uniendi ac reformandi Ecclesiam in concilio universali. Wszystkie stanowcze sformu\xc5\x82owania Gersona dotycz\xc4\x85ce supremacji soboru dotycz\xc4\x85 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie sytuacji wyj\xc4\x85tkowych, takich jak schizma. Z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 trudno go nazwa\xc4\x87 reformatorem, Husa nienawidzi\xc5\x82 z ca\xc5\x82\xc4\x85 nienawi\xc5\x9bci\xc4\x85, jak\xc4\x85 cz\xc5\x82owiek g\xc5\x82\xc4\x99boko zakorzeniony w tradycji darzy reformatora. Trzy traktaty: De necessitate reformationis Ecclesiae, De modis uniendi ac reformandi Ecclesiam, i De difficultate reformationis in concilio universali, d\xc5\x82ugo przypisywane Gersonowi, zosta\xc5\x82y wedle nowszych bada\xc5\x84 uznane za dzie\xc5\x82a opata Andreasa z Randuf lub z wi\xc4\x99kszym prawdopodobie\xc5\x84stwem Dietricha z Nieheim._NEWLINE_Sob\xc3\xb3r w Konstancji, kt\xc3\xb3ry udowodni\xc5\x82 s\xc5\x82aw\xc4\x99 Gersona, pod koniec sta\xc5\x82 si\xc4\x99 przyczyn\xc4\x85 jego upadku. Sta\xc5\x82 si\xc4\x99 oskar\xc5\xbcycielem w procesie Jeana Petita, a sob\xc3\xb3r, onie\xc5\x9bmielony przez ksi\xc4\x99cia Burgundii, nie zaakceptowa\xc5\x82 wyroku wydanego przez uniwersytet i arcybiskupa Pary\xc5\xbca. Usprawiedliwienie mordu autorstwa Petita zosta\xc5\x82o uznane wy\xc5\x82\xc4\x85cznie za opini\xc4\x99 etyczn\xc4\x85 i filozoficzn\xc4\x85, nie wywodz\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 z wiary i nie b\xc4\x99d\xc4\x85c\xc4\x85 herezj\xc4\x85. Gerson nie o\xc5\x9bmieli\xc5\x82 si\xc4\x99 na powr\xc3\xb3t do Francji, gdzie z powodu kryzysu kr\xc3\xb3lestwa ur\xc3\xb3s\xc5\x82 w si\xc5\x82\xc4\x99 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Burgundii. Pozosta\xc5\x82 w Konstancji, a potem w Rattenbergu, gdzie napisa\xc5\x82 sw\xc4\x85 s\xc5\x82ynn\xc4\x85 ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 De consolatione theologiae. U schy\xc5\x82ku \xc5\xbcycia przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do Lyonu. Po \xc5\x9bmierci zosta\xc5\x82 uznany przez Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 za b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionego.'