b'\n_START_ARTICLE_\nKarl Richard Lepsius\n_START_PARAGRAPH_\nKarl Richard Lepsius (ur. 1810 w Naumburgu nad Saale w Niemczech, zm. 1884 w Berlinie) \xe2\x80\x93 niemiecki egiptolog i filolog, profesor uniwersytetu w Berlinie, dyrektor Muzeum Egipskiego i Biblioteki Kr\xc3\xb3lewskiej w Berlinie. Uwa\xc5\xbcany za tw\xc3\xb3rc\xc4\x99 systematyki dziej\xc3\xb3w staro\xc5\xbcytnego Egiptu.\n_START_SECTION_\nKariera naukowa\n_START_PARAGRAPH_\nBy\xc5\x82 synem starosty z Naumburga n. Saale. Studiowa\xc5\x82 histori\xc4\x99 powszechn\xc4\x85, filozofi\xc4\x99 i j\xc4\x99zykoznawstwo na uniwersytetach w Lipsku, Getyndze i Berlinie. W 1833 obroni\xc5\x82 prac\xc4\x99 doktorsk\xc4\x85, kt\xc3\xb3rej tematem by\xc5\x82o 7 miedzianych tablic, znalezionych w 1444 ko\xc5\x82o Perugii i zawieraj\xc4\x85cych informacje o kulcie religijnym staro\xc5\xbcytnych Umbr\xc3\xb3w. W tym\xc5\xbce 1833 r. uda\xc5\x82 si\xc4\x99 do Pary\xc5\xbca, gdzie kontynuowa\xc5\x82 studia, ucz\xc4\x99szczaj\xc4\x85c m.in. na wyk\xc5\x82ady filologa i archeologa Letronne\xe2\x80\x99a o historii staro\xc5\xbcytnego Egiptu oraz poznaj\xc4\x85c osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia Champolliona w odczytywaniu hieroglif\xc3\xb3w._NEWLINE_Nast\xc4\x99pnie uda\xc5\x82 si\xc4\x99 w podr\xc3\xb3\xc5\xbc do W\xc5\x82och. W Turynie zapozna\xc5\x82 si\xc4\x99 ze zbiorami Muzeum Egipskiego, jednocze\xc5\x9bnie kopiuj\xc4\x85c wszystkie dost\xc4\x99pne inskrypcje hieroglificzne. W Pizie odwiedzi\xc5\x82 i zacie\xc5\x9bni\xc5\x82 przyja\xc5\xba\xc5\x84 z uczniem Champolliona, Ippolitem Rosellinim, z kt\xc3\xb3rym ju\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej prowadzi\xc5\x82 korespondencj\xc4\x99. Pozwoli\xc5\x82o mu to pog\xc5\x82\xc4\x99bi\xc4\x87 swoj\xc4\x85 wiedz\xc4\x99 o odczytywaniu hieroglif\xc3\xb3w. Potem wyjecha\xc5\x82 do Rzymu, gdzie promotor jego w\xc5\x82oskiej wyprawy, pose\xc5\x82 pruski w Watykanie, Christian von Bunsen, mianowa\xc5\x82 go sekretarzem Instytutu Archeologicznego i stworzy\xc5\x82 warunki do dalszych studi\xc3\xb3w. W Rzymie Lepsius po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 si\xc4\x99 studiowaniu zgromadzonych inskrypcji hieroglificznych, czego wynikiem by\xc5\x82y liczne prace naukowe dotycz\xc4\x85ce chronologii i historii Egiptu: Chronologia Egipcjan, Ksi\xc4\x99ga kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w staro\xc5\xbcytnych Egipcjan i O pierwszym kr\xc4\x99gu bog\xc3\xb3w egipskich i jego genezie historyczno-mitologicznej. Odkry\xc5\x82 tam r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, \xc5\xbce liczne inskrypcje na sarkofagach, trumnach i zwojach papirus\xc3\xb3w maj\xc4\x85 t\xc4\x99 sam\xc4\x85 tre\xc5\x9b\xc4\x87 i nazwa\xc5\x82 je Ksi\xc4\x99g\xc4\x85 umar\xc5\x82ych. Stwierdzi\xc5\x82 te\xc5\xbc w\xc3\xb3wczas, \xc5\xbce system Champolliona wykazuje b\xc5\x82\xc4\x99dy i ustali\xc5\x82, \xc5\xbce znaki hieroglificzne nie s\xc4\x85 skr\xc3\xb3tami s\xc5\x82\xc3\xb3w, lecz znakami g\xc5\x82osek i sylab. W 1838 opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Rzym udaj\xc4\x85c si\xc4\x99 do Londynu i Lejdy, gdzie uzupe\xc5\x82nia\xc5\x82 swe zbiory inskrypcji staroegipskich. W 1842 zosta\xc5\x82 profesorem nadzwyczajnym uniwersytetu w Berlinie.\n_START_SECTION_\nWyprawa do Egiptu\n_START_PARAGRAPH_\nW Berlinie Lepsius postanowi\xc5\x82 zorganizowa\xc4\x87 wypraw\xc4\x99 badawcz\xc4\x85 do Egiptu w celu skatalogowania wszystkich pomnik\xc3\xb3w kultury staroegipskiej i udost\xc4\x99pnienia jej badaczom oraz dla pozyskania eksponat\xc3\xb3w do Muzeum Egipskiego. W realizacji tego przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99cia pomog\xc5\x82o mu wstawiennictwo Bunsena, a przede wszystkim Aleksandra von Humboldta u kr\xc3\xb3la pruskiego Fryderyka Wilhelma IV, kt\xc3\xb3ry zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 sfinansowa\xc4\x87 wypraw\xc4\x99, a kierownictwo jej powierzy\xc4\x87 Lepsiusowi._NEWLINE_Pruska ekspedycja badawcza poznawa\xc5\x82a Egipt w latach 1842-1845. Prowadzono badania w Gizie, Sakkarze, Memfis, Amarnie, na wyspie File, Abu Simbel, Meroe oraz w Luksorze i Karnaku w Tebach. Lepsius odby\xc5\x82 te\xc5\xbc podr\xc3\xb3\xc5\xbc na Synaj, pragn\xc4\x85c potwierdzi\xc4\x87 dowodzenie J.L. Burckhardta, \xc5\xbce to g\xc3\xb3ry Serbal, a nie D\xc5\xbcebel Musa s\xc4\x85 miejscem, w kt\xc3\xb3rym B\xc3\xb3g przekaza\xc5\x82 prawa Moj\xc5\xbceszowi._NEWLINE_Dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 ekspedycji udokumentowa\xc5\x82 tworz\xc4\x85c kopie inskrypcji oraz inwentarz zabytk\xc3\xb3w. Wywi\xc3\xb3z\xc5\x82 tak\xc5\xbce z Egiptu do Prus w 194 skrzyniach 15 tys. obiekt\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re wzbogaci\xc5\x82y zasoby Muzeum Egipskiego w Berlinie. Jego ucze\xc5\x84 i biograf Georg Ebers wytyka\xc5\x82 mu w wiele lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, \xc5\xbce pozyskiwa\xc5\x82 je cz\xc4\x99sto brutalnymi metodami, wprost wycinaj\xc4\x85c fragmenty wi\xc4\x99kszych zabytk\xc3\xb3w, a nawet u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c dynamitu. B\xc4\x99d\xc4\x85ce plonem wyprawy dzie\xc5\x82o Denkm\xc3\xa4ler \xc3\x84gyptens und \xc3\x84thiopiens zosta\xc5\x82o w latach 1849-1859 opublikowane w 12 tomach z 894 planszami.\n_START_SECTION_\nP\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze dokonania\n_START_PARAGRAPH_\nPo powrocie do kraju Lepsius zyska\xc5\x82 s\xc5\x82aw\xc4\x99, przyjmowany by\xc5\x82 na dworze kr\xc3\xb3lewskim, rektor Uniwersytetu Berli\xc5\x84skiego mianowa\xc5\x82 go profesorem zwyczajnym, a Pruska Akademia Nauk powo\xc5\x82a\xc5\x82a do grona swoich cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w. O\xc5\xbceni\xc5\x82 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w\xc3\xb3wczas z Elisabeth Klein, z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 mia\xc5\x82 4 syn\xc3\xb3w i 2 c\xc3\xb3rki. W 1855 zosta\xc5\x82 zast\xc4\x99pc\xc4\x85 dyrektora, a w 1865 \xe2\x80\x93 dyrektorem Muzeum Egipskiego w Berlinie. W 1866 podj\xc4\x85\xc5\x82 trud jeszcze jednej wyprawy do Egiptu: dotar\xc5\x82 do wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci delty Nilu i rejonu Suezu, odkrywaj\xc4\x85c tam dwuj\xc4\x99zyczny tekst, tzw. Dekret z Kanopos, kt\xc3\xb3rego odczytanie pozwoli\xc5\x82o ostatecznie potwierdzi\xc4\x87 metod\xc4\x99 Champolliona. Ze wzgl\xc4\x99du na stan wojny w jakim znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 Prusy, wyprawa musia\xc5\x82a wkr\xc3\xb3tce przerwa\xc4\x87 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 i powr\xc3\xb3ci\xc4\x87._NEWLINE_W roku 1873 Lepsius zosta\xc5\x82 dyrektorem Biblioteki Kr\xc3\xb3lewskiej. Zmar\xc5\x82 10 lipca 1884 w Berlinie na raka \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x85dka.'