b"\n_START_ARTICLE_\nGeografia Trynidadu i Tobago\n_START_PARAGRAPH_\nTrynidad i Tobago jest wyspiarskim pa\xc5\x84stwem le\xc5\xbc\xc4\x85cym w Ameryce Po\xc5\x82udniowej, na po\xc5\x82udniowym kra\xc5\x84cu archipelagu Ma\xc5\x82ych Antyli. Pa\xc5\x84stwo to sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 z dw\xc3\xb3ch wysp zosta\xc5\x82o odkryte przez Krzysztofa Kolumba w 1498 roku. Trynidad i Tobago cechuj\xc4\x85 si\xc4\x99 stosunkowo nizinnym krajobrazem i wilgotnym, tropikalnym klimatem. Wyspy le\xc5\xbc\xc4\x85 pomi\xc4\x99dzy Morzem Karaibskim a Oceanem Atlantyckim.\n_START_SECTION_\nPowierzchnia, skrajne punkty i granice\n_START_PARAGRAPH_\nPowierzchnia \xe2\x80\x93 5128\xc2\xa0km\xc2\xb2_NEWLINE_Skrajne punkty: p\xc3\xb3\xc5\x82nocny 11\xc2\xb023'N, po\xc5\x82udniowy 10\xc2\xb008'N, zachodni 61\xc2\xb055'W. wschodni 60\xc2\xb024'W. Rozci\xc4\x85g\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 po\xc5\x82udnikowa wynosi 145\xc2\xa0km, a r\xc3\xb3wnole\xc5\xbcnikowa 170\xc2\xa0km_NEWLINE_Trynidad i Tobago jako kraj wyspiarski granicz\xc4\x85 poprzez wody terytorialne z Wenezuel\xc4\x85, od wschodu i po\xc5\x82udnia._NEWLINE_Linia brzegowa \xe2\x80\x93 362\xc2\xa0km\n_START_SECTION_\nUkszta\xc5\x82towanie poziome\n_START_PARAGRAPH_\nTrynidad i Tobago s\xc4\x85 dwiema le\xc5\xbc\xc4\x85cym blisko wybrze\xc5\xbcy Ameryki Po\xc5\x82udniowej wyspami, kt\xc3\xb3re od Wenezueli oddzielaj\xc4\x85 cie\xc5\x9bniny W\xc4\x99\xc5\xbca i Smoka oraz wody zatoki Paria. Trynidad jest najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 wysp\xc4\x85 kraju, kt\xc3\xb3ra ma powierzchni\xc4\x99 4828\xc2\xa0km\xc2\xb2, a niewielka wyspa Tobago ma 300\xc2\xa0km\xc2\xb2. Tobago le\xc5\xbcy oko\xc5\x82o 30\xc2\xa0km na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny wsch\xc3\xb3d od Trynidadu. Linia brzegowa obu wysp jest umiarkowanie rozwini\xc4\x99ta. W cz\xc4\x99\xc5\x9bci zachodniej Trynidadu le\xc5\xbcy wy\xc5\xbcej wymieniona zatoka Paria, kt\xc3\xb3ra nadaje charakterystyczny kszta\xc5\x82t wyspy. Na wschodnich wybrze\xc5\xbcach le\xc5\xbca trzy mniejsze zatoki: Mayaro, Kokosowa i Matura. Pozosta\xc5\x82e wybrze\xc5\xbce s\xc4\x85 s\xc5\x82abo urozmaicone, w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 wyr\xc3\xb3wnane. Tobago ma mniej rozwini\xc4\x99t\xc4\x85 lini\xc4\x99 brzegow\xc4\x85. Wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tam niewielkie zatoczki i cyple. Wybrze\xc5\xbce obu wysp jest na og\xc3\xb3\xc5\x82 niskie, w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci pla\xc5\xbcowe. Miejscami brzeg morski jest skalisty, gdzie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 niewielkie pla\xc5\xbce. Na Trynidadzie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 fragmenty wybrze\xc5\xbca namorzynowego.\n_START_SECTION_\nBudowa geologiczna\n_START_PARAGRAPH_\nZ geologicznego punktu widzenia wyspy nie s\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Ma\xc5\x82ych Antyli i og\xc3\xb3lnie Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. Le\xc5\xbc\xc4\x85ce na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym kra\xc5\x84cu p\xc5\x82yty po\xc5\x82udniowoameryka\xc5\x84skiej wyspy s\xc4\x85 morskim przed\xc5\x82u\xc5\xbceniem fa\xc5\x82dowych struktur And\xc3\xb3w. Niewielkie g\xc3\xb3rotwory wysp maj\xc4\x85 wi\xc4\x99c podobn\xc4\x85 do And\xc3\xb3w histori\xc4\x99, co oznacza, \xc5\xbce powsta\xc5\x82y w czasie orogenezy alpejskiej. Na obszarze Trynidadu znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 wulkany b\xc5\x82otne oraz naturalny wyp\xc5\x82yw smo\xc5\x82y, tzw. Jezioro Asfaltowe (Pitch Lake)._NEWLINE_Trynidad w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci jest zbudowany ze sfa\xc5\x82dowanego \xc5\x82a\xc5\x84cucha g\xc3\xb3rskiego, kt\xc3\xb3ry buduj\xc4\x85 ska\xc5\x82y metamorficzne pochodz\xc4\x85ce z jury i kredy. \xc5\x9arodkowa cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wyspy wype\xc5\x82niona jest osadami czwartorz\xc4\x99dowymi. Po\xc5\x82udniowa cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Trynidadu to sfa\xc5\x82dowane w oligocenie i w miocenie g\xc3\xb3rotwory, na kt\xc3\xb3re sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 ska\xc5\x82y osadowe, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie wapienie i piaskowce. Wszystkie struktury g\xc3\xb3rskie Trynidadu maj\xc4\x85 przebieg r\xc3\xb3wnole\xc5\xbcnikowy._NEWLINE_Tobago zbudowane jest ze ska\xc5\x82 osadowych pochodz\xc4\x85cych z mezozoiku. Na wyspie tej wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 fragmenty kredowych intruzji magmowych i ska\xc5\x82y wulkaniczne pochodz\xc4\x85ce z kredy. W po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 pochodz\xc4\x85ce z czwartorz\xc4\x99du osady, zbudowane z wapieni.\n_START_SECTION_\nRze\xc5\xbaba\n_START_PARAGRAPH_\nTrynidad i Tobago to wyspy, kt\xc3\xb3re og\xc3\xb3lnie s\xc4\x85 nizinne, ale urozmaicone pod wzgl\xc4\x99dem ukszta\xc5\x82towania powierzchni. S\xc4\x85 przed\xc5\x82u\xc5\xbceniem G\xc3\xb3r Karaibskich i wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 na nich niewielkie pasma niskich g\xc3\xb3r._NEWLINE_Na wyspie Trynidad znajduje si\xc4\x99 jedno g\xc5\x82\xc3\xb3wne pasmo g\xc3\xb3rskie i dwa mniejsze, kt\xc3\xb3re bardziej maj\xc4\x85 posta\xc4\x87 wzg\xc3\xb3rz ni\xc5\xbc g\xc3\xb3r. Ci\xc4\x85gn\xc4\x85ce si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy G\xc3\xb3ry P\xc3\xb3\xc5\x82nocne osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 przeci\xc4\x99tne wysoko\xc5\x9bci 800 m n.p.m., a ich najwy\xc5\xbcszy szczyt El Cerro del Aripo wznosi si\xc4\x99 na 940 m n.p.m. W \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci ci\xc4\x85gnie si\xc4\x99 pasmo G\xc3\xb3r \xc5\x9arodkowych, kt\xc3\xb3re wznosz\xc4\x85 si\xc4\x99 na 307 m n.p.m. \xe2\x80\x93 szczyt Tamana. Na po\xc5\x82udniu znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 niskie G\xc3\xb3ry Po\xc5\x82udniowe, a ich najwy\xc5\xbcszy szczyt Trinity wznosi si\xc4\x99 na 304 m n.p.m. Pomi\xc4\x99dzy tymi obszarami wzniesie\xc5\x84 wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 obni\xc5\xbcenia, a na zachodnich i wschodnich wybrze\xc5\xbca le\xc5\xbc\xc4\x85 obszary bagienne. Na wschodzie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 Bagna Nariva, a na zachodzie Bagna Caroni._NEWLINE_Tobago tak\xc5\xbce jest wysp\xc4\x85 nisko po\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85, ale pe\xc5\x82n\xc4\x85 pag\xc3\xb3r\xc3\xb3w i wzg\xc3\xb3rz, kt\xc3\xb3re urozmaicaj\xc4\x85 jej powierzchni\xc4\x99 i nadaj\xc4\x85 jej wra\xc5\xbcenie g\xc3\xb3rzystego krajobrazu. Najwy\xc5\xbcsze wzniesienie tej wyspy \xe2\x80\x93 Pigeon Peak wznosi si\xc4\x99 na 576 m n.p.m. Po\xc5\x82udniowo-zachodnia cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy jest wybitnie nizinna i p\xc5\x82aska. Wewn\xc4\x85trz wyspy wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w\xc4\x85skie obszary r\xc3\xb3wnin.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nNa wyspach panuje klimat r\xc3\xb3wnikowy wilgotny, posiadaj\xc4\x85cy takie cechy jak wysokie, sta\xc5\x82e temperatury i wysokie opady deszczu. Klimat kszta\xc5\x82tuj\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnie pasaty, przynosz\xc4\x85ce wilgotne powietrze i opady, oraz ciep\xc5\x82e pr\xc4\x85dy morskie. Ponadto wp\xc5\x82yw na wyspy ma nas\xc5\x82onecznienie oraz niskie wysoko\xc5\x9bci, przez co na wyspach nie ma pi\xc4\x99ter klimatycznych._NEWLINE_Temperatury s\xc4\x85 wysokie, cechuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 niskimi rocznymi i dobowymi amplitudami. \xc5\x9arednie warto\xc5\x9bci termiczne wynosz\xc4\x85 25-27\xc2\xa0\xc2\xb0C i nie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 ekstrema termiczne. W Port-of-Spain \xc5\x9brednia roczna wynosi 25\xc2\xa0\xc2\xb0C, a okres letni jest nieznacznie cieplejszy od p\xc3\xb3\xc5\x82rocza zimowego._NEWLINE_Opady s\xc4\x85 wysokie, cho\xc4\x87 zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowane regionalnie ze wzgl\xc4\x99du na ukszta\xc5\x82towanie terenu. Obszary le\xc5\xbc\xc4\x85ce w po\xc5\x82udniu i na zachodzie Trynidadu wynosz\xc4\x85 1200\xe2\x80\x931500\xc2\xa0mm rocznie, za\xc5\x9b p\xc3\xb3\xc5\x82nocna i wschodnia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wyspy oraz ca\xc5\x82a wyspa Tobago cechuj\xc4\x85 si\xc4\x99 opadami si\xc4\x99gaj\xc4\x85cymi 3000\xc2\xa0mm. Na wyspach wyst\xc4\x99puje pora sucha, ale okres ten nie jest pozbawiony opad\xc3\xb3w, najwi\xc4\x99ksze opady wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 od maja do grudnia. Najbardziej suchy i s\xc5\x82oneczny jest stycze\xc5\x84 i luty. Wyspy rzadko nawiedzane s\xc4\x85 przez cyklony tropikalne.\n_START_SECTION_\nWody\n_START_PARAGRAPH_\nNa wyspie Trynidad wyst\xc4\x99puje niewielka sie\xc4\x87 kr\xc3\xb3tkich rzek, cechuj\xc4\x85cych si\xc4\x99 wyst\xc4\x99powaniem bystrzy i prog\xc3\xb3w. W G\xc3\xb3rach P\xc3\xb3\xc5\x82nocnych licznie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 wodospady. Rzeki uchodz\xc4\x85 zar\xc3\xb3wno do Morza Karaibskiego jak i do Atlantyku, a najwi\xc4\x99ksze z nich to: Caroni, kt\xc3\xb3re p\xc5\x82ynie w p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy i Ortoire w po\xc5\x82udniowo-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy. Na Tobago nie ma wi\xc4\x99kszych ciek\xc3\xb3w wodnych. Na Trynidadzie znajduje si\xc4\x99 jedyne jezioro kraju \xe2\x80\x93 Jezioro Asfaltowe, wspomniany wcze\xc5\x9bniej akwen znajduje si\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy centralnym a po\xc5\x82udniowym pasmem g\xc3\xb3r.\n_START_SECTION_\nGleby\n_START_PARAGRAPH_\nTrynidad i Tobago s\xc4\x85 wyspami nale\xc5\xbc\xc4\x85cymi do karaibskiej krainy glebowej. Na wyspach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 gleby czerwonobr\xc4\x85zowe oraz vertisole.\n_START_SECTION_\nFlora\n_START_PARAGRAPH_\nNaturalna szata ro\xc5\x9blinna zosta\xc5\x82a w znacznym stopniu wyniszczona, a wiele obszar\xc3\xb3w pokrywaj\xc4\x85 tereny rolnicze. Mimo to lasy wci\xc4\x85\xc5\xbc zajmuj\xc4\x85 znaczn\xc4\x85 powierzchni\xc4\x99 kraju, obejmuj\xc4\x85c oko\xc5\x82o 40% ca\xc5\x82ej powierzchni wysp. Najwi\xc4\x99ksze formacje le\xc5\x9bne skupiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 na Tobago i tam te\xc5\xbc przyroda jest dobrze zachowana. Lasy wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tak\xc5\xbce na terenie Trynidadu. Naturaln\xc4\x85 formacj\xc4\x99 le\xc5\x9bn\xc4\x85 stanowi\xc4\x85 fragmenty las\xc3\xb3w tropikalnych wiecznie zielonych. W lasach tych rosn\xc4\x85 dorastaj\xc4\x85ce do 20 m wysoko\xc5\x9bci mahoniowce b\xc5\x82\xc4\x99kitne i storczyki, Poza lasami tropikalnymi wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 lasy zwrotnikowe, oraz niewielkie pa\xc5\x82acie las\xc3\xb3w i zaro\xc5\x9bli namorzynowych. Na wyspach rosn\xc4\x85 ponadto takie gatunki jak olbrzymie anturie, helikonie (o grubych, dwuwarstwowych li\xc5\x9bciach oraz jaskrawoczerwonych, \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tych lub r\xc3\xb3\xc5\xbcowych kwiatach), amarylisy i bromelie. Liczne s\xc4\x85 palmy, kt\xc3\xb3re w niekt\xc3\xb3rych miejscach tworz\xc4\x85 poka\xc5\xbane zbiorowiska. Pierwotnie tereny Trynidadu w znacznej mierze porasta\xc5\x82y wilgotne sawanny, kt\xc3\xb3re w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci zosta\xc5\x82y zast\xc4\x85pione terenami rolniczymi. Wok\xc3\xb3\xc5\x82 wysp rosn\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne rafy koralowe.\n_START_SECTION_\nFauna\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9awiat zwierz\xc4\x85t wysp nale\xc5\xbcy do antylskiej krainy neotropikalnej, przy czym g\xc5\x82\xc3\xb3wnym siedliskiem zwierz\xc4\x85t jest wyspa Tobago. Trynidad zamieszkuje ponad 260 gatunk\xc3\xb3w ptak\xc3\xb3w, a 150 przylatuje tu z Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i Po\xc5\x82udniowej. Do najciekawszych mo\xc5\xbcna zaliczy\xc4\x87 ibisy czerwone, flamingi (czerwonaki), tukany, papugi i harpie. W\xc5\x9br\xc3\xb3d owad\xc3\xb3w wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 du\xc5\xbca grupa motyli \xe2\x80\x93 ponad 600 gatunk\xc3\xb3w. Wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tu tak\xc5\xbce iguany oraz wielkie morskie \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82wie sk\xc3\xb3rzaste. W wodach raf koralowych \xc5\xbcyj\xc4\x85 setki gatunk\xc3\xb3w ryb tropikalnych. Do najwa\xc5\xbcniejszych ssak\xc3\xb3w nale\xc5\xbc\xc4\x85 pekari, oceloty, oposy, kapucynki i wyjce."