b'\n_START_ARTICLE_\nAnafilaksja\n_START_SECTION_\nObjawy\n_START_PARAGRAPH_\nAnafilaksja powoduje zazwyczaj wyst\xc4\x85pienie wielu r\xc3\xb3\xc5\xbcnych objaw\xc3\xb3w w ci\xc4\x85gu kilku minut lub godzin. Objawy pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 zazwyczaj od 5 do 30\xc2\xa0 minut, je\xc5\xbceli przyczyn\xc4\x85 jest substancja, kt\xc3\xb3ra dostaje si\xc4\x99 bezpo\xc5\x9brednio do organizmu i krwiobiegu (do\xc5\xbcylnie). Je\xc5\xbceli przyczyn\xc4\x85 jest spo\xc5\xbcyty pokarm, reakcja pojawia si\xc4\x99 zazwyczaj w ci\xc4\x85gu 2 godzin. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej dotkni\xc4\x99tymi cz\xc4\x99\xc5\x9bciami cia\xc5\x82a s\xc4\x85 sk\xc3\xb3ra (80\xe2\x80\x9390%), p\xc5\x82uca i drogi oddechowe (70%), \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x85dek i jelita (30\xe2\x80\x9345%), serce i naczynia krwiono\xc5\x9bne (10\xe2\x80\x9345%) oraz centralny uk\xc5\x82ad nerwowy (10\xe2\x80\x9315%). Zazwyczaj dotkni\xc4\x99te s\xc4\x85 co najmniej dwa ze wspomnianych uk\xc5\x82ad\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nSk\xc3\xb3ra\n_START_PARAGRAPH_\nObjawy zazwyczaj obejmuj\xc4\x85 wykwity na sk\xc3\xb3rze (pokrzywka), sw\xc4\x99dzenie, zaczerwienienie twarzy lub sk\xc3\xb3ry (rumie\xc5\x84) lub opuchni\xc4\x99te usta. Osoby z opuchlizn\xc4\x85 tkanki podsk\xc3\xb3rnej (obrz\xc4\x99k naczynioruchowy) mog\xc4\x85 odczuwa\xc4\x87 pieczenie zamiast sw\xc4\x99dzenia. Opuchlizna j\xc4\x99zyka lub gard\xc5\x82a pojawia si\xc4\x99 w 20% przypadk\xc3\xb3w. Do innych objaw\xc3\xb3w nale\xc5\xbc\xc4\x85 katar oraz opuchlizna b\xc5\x82ony \xc5\x9bluzowej powierzchni oka i powieki (spoj\xc3\xb3wki). Sk\xc3\xb3ra mo\xc5\xbce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przyj\xc4\x85\xc4\x87 niebieskawy odcie\xc5\x84 (sinica) wynikaj\xc4\x85cy z niedoboru tlenu.\n_START_SECTION_\nUk\xc5\x82ad oddechowy\n_START_PARAGRAPH_\nObjawy zwi\xc4\x85zane z uk\xc5\x82adem oddechowym obejmuj\xc4\x85 zazwyczaj skr\xc3\xb3cenie oddechu, kr\xc3\xb3tki i utrudniony oddech, wheezing (\xc5\x9bwist wydechowy), oraz \xc5\x9bwist krtaniowy (\xc5\x9bwist wdechowy). Kr\xc3\xb3tki oddech zazwyczaj jest zwi\xc4\x85zany ze skurczem mi\xc4\x99\xc5\x9bni dolnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci dr\xc3\xb3g oddechowych (mi\xc4\x99\xc5\x9bnie oskrzelowe). Stridor jest spowodowany opuchlizn\xc4\x85 g\xc3\xb3rnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci dr\xc3\xb3g oddechowych, kt\xc3\xb3ra prowadzi do ich zw\xc4\x99\xc5\xbcenia. Mog\xc4\x85 wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc inne objawy takie jak chrypka, b\xc3\xb3l przy prze\xc5\x82ykaniu oraz kaszel.\n_START_SECTION_\nUk\xc5\x82ad krwiono\xc5\x9bny\n_START_PARAGRAPH_\nChocia\xc5\xbc przyspieszona praca serca zwi\xc4\x85zana z niskim ci\xc5\x9bnieniem krwi jest bardziej powszechna, to jednak u 10% os\xc3\xb3b cierpi\xc4\x85cych na anafilaksj\xc4\x99 mo\xc5\xbce wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 odruch Bezolda\xe2\x80\x93Jarischa, objawiaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 spowolnieniem pracy serca (bradykardia) po\xc5\x82\xc4\x85czonym z niskim ci\xc5\x9bnieniem (hipotensja). Osoba taka mo\xc5\xbce czu\xc4\x87 si\xc4\x99 oszo\xc5\x82omiona lub straci\xc4\x87 przytomno\xc5\x9b\xc4\x87 z powodu obni\xc5\xbcenia ci\xc5\x9bnienia krwi. Obni\xc5\xbcone ci\xc5\x9bnienie krwi mo\xc5\xbce wynika\xc4\x87 z poszerzenia naczy\xc5\x84 krwiono\xc5\x9bnych (wstrz\xc4\x85s dystrybucyjny) lub z nieprawid\xc5\x82owego dzia\xc5\x82ania kom\xc3\xb3r serca (wstrz\xc4\x85s kardiogenny). W rzadkich przypadkach bardzo niskie ci\xc5\x9bnienie krwi mo\xc5\xbce by\xc4\x87 jedynym objawem anafilaksji._NEWLINE_Naczynia krwiono\xc5\x9bne serca mog\xc4\x85 ulec gwa\xc5\x82townemu obkurczeniu (spazm t\xc4\x99tnicy wie\xc5\x84cowej) w zwi\xc4\x85zku z uwolnieniem histaminy z okre\xc5\x9blonych kom\xc3\xb3rek serca. Prowadzi to do zaburzenia cyrkulacji krwi w obr\xc4\x99bie serca, co mo\xc5\xbce powodowa\xc4\x87 obumieranie jego kom\xc3\xb3rek (martwica niedokrwienna serca), przyspieszenia lub spowolnienia akcji serca (zaburzenia rytmu serca), zawa\xc5\x82 mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego lub nag\xc5\x82e wstrzymanie jego akcji. Osoby cierpi\xc4\x85ce na choroby serca s\xc4\x85 w wi\xc4\x99kszym stopniu zagro\xc5\xbcone wp\xc5\x82ywem anafilaksji na serce.\n_START_SECTION_\nInne\n_START_PARAGRAPH_\nObjawy ze strony uk\xc5\x82adu pokarmowego mog\xc4\x85 obejmowa\xc4\x87 skurczowy b\xc3\xb3l brzucha, biegunka oraz wymioty. Chory mo\xc5\xbce by\xc4\x87 rozkojarzony, mo\xc5\xbce doj\xc5\x9b\xc4\x87 do nietrzymania moczu lub odczuwa\xc4\x87 skurczowy b\xc3\xb3l w okolicach miednicy przypominaj\xc4\x85cy b\xc3\xb3l towarzysz\xc4\x85cy skurczom macicy. Poszerzenie naczy\xc5\x84 krwiono\xc5\x9bnych w m\xc3\xb3zgu mo\xc5\xbce wywo\xc5\x82ywa\xc4\x87 b\xc3\xb3l g\xc5\x82owy. Chory mo\xc5\xbce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc odczuwa\xc4\x87 l\xc4\x99k, szczeg\xc3\xb3lnie l\xc4\x99k przed \xc5\x9bmierci\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPrzyczyny\n_START_PARAGRAPH_\nPrzyczyn\xc4\x85 anafilaksji mo\xc5\xbce by\xc4\x87 reakcja organizmu na niemal ka\xc5\xbcd\xc4\x85 obc\xc4\x85 substancj\xc4\x99. Wstrz\xc4\x85s cz\xc4\x99sto wyzwalany jest przez: jad owad\xc3\xb3w pochodz\xc4\x85cy z uk\xc4\x85sze\xc5\x84 lub u\xc5\xbc\xc4\x85dle\xc5\x84, \xc5\xbcywno\xc5\x9b\xc4\x87 oraz leki. \xc5\xbbywno\xc5\x9b\xc4\x87 jest najpowszechniejsz\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 reakcji u dzieci i m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy. Leki i uk\xc4\x85szenia oraz u\xc5\xbc\xc4\x85dlenia owad\xc3\xb3w s\xc4\x85 cz\xc4\x99stsz\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 w\xc5\x9br\xc3\xb3d doros\xc5\x82ych. Rzadsze przyczyny to czynniki fizyczne, czynniki biologiczne, jak np.: nasienie, lateks, zmiany hormonalne, dodatki do \xc5\xbcywno\xc5\x9bci, jak np.: glutaminian sodu oraz barwniki spo\xc5\xbcywcze oraz leki stosowane powierzchniowo na sk\xc3\xb3rze (leki miejscowe). Przyczyn\xc4\x85 anafilaksji mog\xc4\x85 by\xc4\x87 tak\xc5\xbce \xc4\x87wiczenia fizyczne oraz temperatura (wysoka lub niska), kt\xc3\xb3re mog\xc4\x85 prowadzi\xc4\x87 do uwolnienia przez kom\xc3\xb3rki tuczne danej tkanki substancji chemicznych, b\xc4\x99d\xc4\x85cych bezpo\xc5\x9bredni\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 reakcji alergicznej. Anafilaksja wywo\xc5\x82ywana przez \xc4\x87wiczenia fizyczne ma najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej zwi\xc4\x85zek ze spo\xc5\xbcywaniem niekt\xc3\xb3rych pokarm\xc3\xb3w. Je\xc5\xbceli anafilaksja pojawia si\xc4\x99 u osoby znieczulonej, jej najcz\xc4\x99stsz\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 s\xc4\x85 niekt\xc3\xb3re leki podawane w celu wywo\xc5\x82ania zwiotczenia mi\xc4\x99\xc5\x9bni (depolaryzuj\xc4\x85ce \xc5\x9brodki zwiotczaj\xc4\x85ce), antybiotyki oraz lateks. W 32\xe2\x80\x9350% przypadk\xc3\xb3w przyczyna pozostaje nieznana (anafilaksja idiopatyczna). Jako przyczyn\xc4\x99 anafilaksji, opisano dotychczas siedem szczepionek: MMR, przeciw ospie wietrznej, grypie, wirusowemu zapaleniu w\xc4\x85troby typu B, t\xc4\x99\xc5\xbccowi, meningokokom i wirusowi brodawczaka ludzkiego.\n_START_SECTION_\nLeki\n_START_PARAGRAPH_\nAnafilaksj\xc4\x99 mo\xc5\xbce wywo\xc5\x82a\xc4\x87 ka\xc5\xbcdy lek. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej zdarza si\xc4\x99 to w przypadku antybiotyk\xc3\xb3w beta-laktamowych (takich jak np. penicylina) oraz aspiryny i niesterydowych lek\xc3\xb3w przeciwzapalnych. W przypadku, gdy osoba cierpi na alergi\xc4\x99 na okre\xc5\x9blone niesterydowe leki przeciwzapalne, zazwyczaj mo\xc5\xbce otrzymywa\xc4\x87 inny lek niewywo\xc5\x82uj\xc4\x85cy anafilaksji. Innymi cz\xc4\x99stymi przyczynami anafilaksji s\xc4\x85 chemioterapia, szczepienia, protamina (znajduj\xc4\x85ca si\xc4\x99 w nasieniu) oraz leki wytwarzane z zi\xc3\xb3\xc5\x82. Niekt\xc3\xb3re leki w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c w to wankomycyn\xc4\x99, morfin\xc4\x99 oraz leki u\xc5\xbcywane przy wspomaganiu zdj\xc4\x99\xc4\x87 rentgenowskich (\xc5\x9brodki kontrastowe) mog\xc4\x85 wywo\xc5\x82ywa\xc4\x87 anafilaksj\xc4\x99 w rezultacie uszkodzenia niekt\xc3\xb3rych kom\xc3\xb3rek tkanki, co prowadzi do uwolnienia histaminy (degranulacja kom\xc3\xb3rki tucznej)._NEWLINE_Cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 wyst\xc4\x99powania reakcji na leki zale\xc5\xbcy: cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo od cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci podawania lek\xc3\xb3w, oraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo od sposobu dzia\xc5\x82ania leku na organizm. Anafilaksja wywo\xc5\x82ywana przez penicylin\xc4\x99 oraz cefalosporyny wyst\xc4\x99puje po ich zwi\xc4\x85zaniu si\xc4\x99 z bia\xc5\x82kami w organizmie, a niekt\xc3\xb3re leki wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85 si\xc4\x99 szybciej ni\xc5\xbc inne. Anafilaksja wywo\xc5\x82ywana przez penicylin\xc4\x99 zdarza si\xc4\x99 raz na 2000 do 10000 przypadk\xc3\xb3w. Do zgonu dochodzi u jednej na 50000 leczonych os\xc3\xb3b. Anafilaksja wywo\xc5\x82ywana przez aspiryn\xc4\x99 i niesterydowe leki przeciwzapalne zdarza si\xc4\x99 u jednej osoby na 50000. Je\xc5\xbceli dana osoba reaguje na penicylin\xc4\x99, zagro\xc5\xbcenie zwi\xc4\x85zane z reakcj\xc4\x85 na cefalosporyny jest wi\xc4\x99ksze, ale wynosi mniej ni\xc5\xbc 1 na 1000. Dawne \xc5\x9brodki kontrastowe powodowa\xc5\x82y reakcj\xc4\x99 w 1% przypadk\xc3\xb3w. Nowe, niskoosmotyczne \xc5\x9brodki kontrastowe wywo\xc5\x82uj\xc4\x85 reakcj\xc4\x99 w 0,04% przypadk\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nCzynniki ryzyka\n_START_PARAGRAPH_\nOsoby cierpi\xc4\x85ce na choroby atopowe, takie jak astma, egzema lub alergiczny nie\xc5\xbcyt nosa, s\xc4\x85 w wysokim stopniu zagro\xc5\xbcone anafilaksj\xc4\x85 zwi\xc4\x85zan\xc4\x85 z jedzeniem, lateksem oraz \xc5\x9brodkami kontrastowymi. U os\xc3\xb3b tych nie wyst\xc4\x99puje zwi\xc4\x99kszone zagro\xc5\xbcenie wstrz\xc4\x85sem spowodowanym jadem lub lekami podawanymi w formie zastrzyku. Jedno z bada\xc5\x84 dotycz\xc4\x85cych dzieci cierpi\xc4\x85cych na anafilaksj\xc4\x99 wykaza\xc5\x82o, \xc5\xbce 60% z nich cierpia\xc5\x82o wcze\xc5\x9bniej na choroby atopowe. Ponad 90% dzieci zmar\xc5\x82ych w wyniku anafilaksji cierpia\xc5\x82o na astm\xc4\x99. Osoby cierpi\xc4\x85ce na zaburzenia wynikaj\xc4\x85ce ze zbyt du\xc5\xbcej liczby kom\xc3\xb3rek tucznych w tkankach (mastocytoza) oraz osoby z wy\xc5\xbcszym statusem socjoekonomicznym s\xc4\x85 bardziej zagro\xc5\xbcone chorob\xc4\x85. Im wi\xc4\x99cej czasu min\xc4\x99\xc5\x82o od ostatniego wystawienia na dzia\xc5\x82anie \xc5\x9brodka wywo\xc5\x82uj\xc4\x85cego anafilaksj\xc4\x99, tym ni\xc5\xbcsze jest ryzyko wyst\xc4\x85pienia ponownej reakcji.\n_START_SECTION_\nMechanizm\n_START_PARAGRAPH_\nAnafilaksja to powa\xc5\xbcna i nag\xc5\x82a reakcja alergiczna, kt\xc3\xb3ra wp\xc5\x82ywa na wiele uk\xc5\x82ad\xc3\xb3w w organizmie. Wywo\xc5\x82uje j\xc4\x85 uwolnienie mediator\xc3\xb3w zapalnych oraz cytokiny z kom\xc3\xb3rek tucznych oraz zasadoch\xc5\x82onnych. Pow\xc3\xb3d uwolnienia tych substancji to najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej reakcja uk\xc5\x82adu immunologicznego, b\xc4\x85d\xc5\xba te\xc5\xbc rezultat uszkodzenia wspomnianych kom\xc3\xb3rek niezwi\xc4\x85zanego z reakcj\xc4\x85 immunologiczn\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nReakcja immunologiczna\n_START_PARAGRAPH_\nGdy anafilaksja jest wywo\xc5\x82ywana przez reakcj\xc4\x99 immunologiczn\xc4\x85, immunoglobulina E (IgE) wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 z obcym materia\xc5\x82em, kt\xc3\xb3ry rozpoczyna reakcj\xc4\x99 alergiczn\xc4\x85 (antygen). Po\xc5\x82\xc4\x85czenie IgE z antygenem aktywuje receptory Fc\xce\xb5RI w kom\xc3\xb3rkach tucznych oraz zasadoch\xc5\x82onnych. Kom\xc3\xb3rki tuczne oraz zasadoch\xc5\x82onne reaguj\xc4\x85 uwalniaj\xc4\x85c mediatory zapalne, np. histamin\xc4\x99. Mediatory nasilaj\xc4\x85 skurcz mi\xc4\x99\xc5\x9bni g\xc5\x82adkich oskrzeli, powoduj\xc4\x85 rozszerzenie naczy\xc5\x84 krwiono\xc5\x9bnych (wazodylatacj\xc4\x99), zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85 przepuszczalno\xc5\x9b\xc4\x87 naczy\xc5\x84 krwiono\xc5\x9bnych i obni\xc5\xbcaj\xc4\x85 akcj\xc4\x99 serca. Istnieje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mechanizm immunologiczny niezale\xc5\xbcny od IgE, ale nie wiadomo czy wyst\xc4\x99puje on u ludzi.\n_START_SECTION_\nReakcja inna ni\xc5\xbc immunologiczna\n_START_PARAGRAPH_\nGdy anafilaksja nie wyst\xc4\x99puje w nast\xc4\x99pstwie reakcji immunologicznej, jej przyczyn\xc4\x85 jest bezpo\xc5\x9brednie uszkodzenie kom\xc3\xb3rek tucznych oraz zasadoch\xc5\x82onnych, co powoduje uwolnienie histaminy oraz innych substancji, zwi\xc4\x85zanych zazwyczaj z reakcj\xc4\x85 alergiczn\xc4\x85 (degranulacja). Czynniki, kt\xc3\xb3re mog\xc4\x85 uszkodzi\xc4\x87 kom\xc3\xb3rki, to m.in. \xc5\x9brodki kontrastowe u\xc5\xbcywane w czasie bada\xc5\x84 rentgenowskich, opioidy, temperatura (wysoka lub niska) oraz wibracje.\n_START_SECTION_\nKlasyfikacja\n_START_PARAGRAPH_\nIstniej\xc4\x85 trzy g\xc5\x82\xc3\xb3wne typy anafilaksji. Wstrz\xc4\x85s anafilaktyczny ma miejsce, gdy wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 naczy\xc5\x84 krwiono\xc5\x9bnych w organizmie ulega rozszerzeniu (og\xc3\xb3lnoustrojowe rozszerzenie naczy\xc5\x84). Powoduje to niskie ci\xc5\x9bnienie krwi, tj. co najmniej 30% poni\xc5\xbcej normalnego ci\xc5\x9bnienia krwi danej osoby lub 30% poni\xc5\xbcej warto\xc5\x9bci normy. Dwufazowa reakcja anafilaktyczna diagnozowana jest w przypadku nawrotu objaw\xc3\xb3w w ci\xc4\x85gu 1\xe2\x80\x9372 godzin \xe2\x80\x93 pomimo braku ponownego kontaktu z alergenem, kt\xc3\xb3ry wywo\xc5\x82a\xc5\x82 pierwsz\xc4\x85 reakcj\xc4\x99. Wed\xc5\x82ug niekt\xc3\xb3rych bada\xc5\x84, a\xc5\xbc 20% przypadk\xc3\xb3w anafilaksji to reakcja dwufazowa. Nawr\xc3\xb3t objaw\xc3\xb3w nast\xc4\x99puje zazwyczaj w ci\xc4\x85gu 8 godzin. Druga reakcja anafilaktyczna leczona jest w ten sam spos\xc3\xb3b, co pierwsza reakcja. Pseudoanafilaksja lub reakcje anafilaktoidalne to stosowane dawniej nazwy anafilaksji, kt\xc3\xb3rej przyczyn\xc4\x85 jest bezpo\xc5\x9brednie uszkodzenie kom\xc3\xb3rek tucznych (degranulacja kom\xc3\xb3rek tucznych), a nie reakcja alergiczna. Termin stosowany obecnie przez \xc5\x9awiatow\xc4\x85 Organizacj\xc4\x99 Alergii to \xe2\x80\x9eanafilaksja niealergiczna\xe2\x80\x9d. Niekt\xc3\xb3rzy zalecaj\xc4\x85 rezygnacj\xc4\x99 z dawniej stosowanych termin\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nTesty alergologiczne\n_START_PARAGRAPH_\nTesty alergologiczne mog\xc4\x85 pom\xc3\xb3c ustali\xc4\x87 przyczyn\xc4\x99 wyst\xc4\x85pienia reakcji anafilaktycznej. Przy niekt\xc3\xb3rych pokarmach i jadach dost\xc4\x99pne s\xc4\x85 testy sk\xc3\xb3rne (np. testy sk\xc3\xb3rne plasterkowe). Badania krwi na oznaczenie okre\xc5\x9blonych przeciwcia\xc5\x82 przydaj\xc4\x85 si\xc4\x99 przy potwierdzaniu alergii na mleko, jaja, orzechy ziemne, inne orzechy i ryby. Testy sk\xc3\xb3rne mog\xc4\x85 potwierdzi\xc4\x87 alergi\xc4\x99 na penicylin\xc4\x99; nie istniej\xc4\x85 jednak testy sk\xc3\xb3rne potwierdzaj\xc4\x85ce alergi\xc4\x99 na inne leki. Formy anafilaksji o pod\xc5\x82o\xc5\xbcu nieimmunologicznym mo\xc5\xbcna diagnozowa\xc4\x87 jedynie na podstawie wywiadu chorobowego lub wystawieniu pacjenta na dzia\xc5\x82anie alergenu, kt\xc3\xb3ry m\xc3\xb3g\xc5\x82 spowodowa\xc4\x87 reakcj\xc4\x99 w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci. Nie istniej\xc4\x85 testy sk\xc3\xb3rne i badania krwi potwierdzaj\xc4\x85ce anafilaksj\xc4\x99 niealergiczn\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nDiagnoza r\xc3\xb3\xc5\xbcnicowa\n_START_PARAGRAPH_\nOdr\xc3\xb3\xc5\xbcnienie anafilaksji od astmy, zemdlenia z powodu niedotlenienia (omdlenie) i zespo\xc5\x82u l\xc4\x99ku napadowego bywa czasem trudne. U os\xc3\xb3b cierpi\xc4\x85cych na astm\xc4\x99 zazwyczaj nie wyst\xc4\x99puje sw\xc4\x99dzenie i objawy \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x85dkowe lub jelitowe. W przypadku zemdlenia sk\xc3\xb3ra jest blada i nie wyst\xc4\x99puje wysypka. W przypadku l\xc4\x99ku napadowego mo\xc5\xbce wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 zaczerwienie sk\xc3\xb3ry, ale nie pokrzywka. Inne stany chorobowe o podobnych objawach to zatrucie pokarmowe nie\xc5\x9bwie\xc5\xbc\xc4\x85 ryb\xc4\x85 (scombrotoksizm) oraz zaka\xc5\xbcenie niekt\xc3\xb3rymi paso\xc5\xbcytami (anisakioza).\n_START_SECTION_\nBadania po\xc5\x9bmiertne\n_START_PARAGRAPH_\nU osoby, kt\xc3\xb3ra zmar\xc5\x82a od anafilaksji, sekcja zw\xc5\x82ok mo\xc5\xbce wykaza\xc4\x87 \xe2\x80\x9epuste serce\xe2\x80\x9d zwi\xc4\x85zane ze zmniejszeniem powrotu \xc5\xbcylnego z rozszerzenia naczy\xc5\x84 i redystrybucji obj\xc4\x99to\xc5\x9bci wewn\xc4\x85trznaczyniowej z centralnej do obwodowej komory. Inne objawy to obrz\xc4\x99k krtani, eozynofilia w p\xc5\x82ucach, sercu i tkankach oraz objawy wstrz\xc4\x85su kardiogennego. Wyniki bada\xc5\x84 laboratoryjnych mog\xc4\x85 wykry\xc4\x87 podwy\xc5\xbcszony poziom tryptazy w surowicy, zwi\xc4\x99kszenie st\xc4\x99\xc5\xbcenia IgE i ca\xc5\x82kowitego surowicy.\n_START_SECTION_\nPrewencja\n_START_PARAGRAPH_\nZalecanym sposobem zapobiegania anafilaksji jest unikanie przyczyn, kt\xc3\xb3re wywo\xc5\x82a\xc5\x82y reakcj\xc4\x99 anafilaktyczn\xc4\x85 w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci. Je\xc5\x9bli nie jest to mo\xc5\xbcliwe, mo\xc5\xbcna czasem zastosowa\xc4\x87 leczenie polegaj\xc4\x85ce na przystosowaniu organizmu do niereagowania na znany alergen (odczulanie). Leczenie uk\xc5\x82adu immunologicznego (immunoterapia) jadem b\xc5\x82onkoskrzyd\xc5\x82ych jest skuteczne w 80\xe2\x80\x9390% przypadk\xc3\xb3w odczulania u doros\xc5\x82ych i 98% u dzieci na alergie na pszczo\xc5\x82y, osy (zw\xc5\x82aszcza z rodzaj\xc3\xb3w Vespula i Dolichovespula), szerszenie i niekt\xc3\xb3re mr\xc3\xb3wki z rodzaju Solenopsis (tzw. \xe2\x80\x9emr\xc3\xb3wki ogniste\xe2\x80\x9d). Immunoterapia drog\xc4\x85 doustn\xc4\x85 mo\xc5\xbce okaza\xc4\x87 si\xc4\x99 skuteczna przy odczulaniu niekt\xc3\xb3rych os\xc3\xb3b na pewne pokarmy, w tym mleko, jaja, orzechy i orzechy ziemne. Zabiegi te maj\xc4\x85 jednak cz\xc4\x99sto negatywne skutki uboczne. Mo\xc5\xbcliwe jest te\xc5\xbc zastosowanie odczulania w przypadku wielu lek\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 tym niemniej wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 os\xc3\xb3b powinna po prostu unika\xc4\x87 lek\xc3\xb3w powoduj\xc4\x85cych tego typu problemy. W przypadku os\xc3\xb3b, u kt\xc3\xb3rych wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a reakcja na lateks wa\xc5\xbcne jest, by unika\xc4\x87 pokarm\xc3\xb3w zawieraj\xc4\x85cych substancje podobne do tych, kt\xc3\xb3re wywo\xc5\x82a\xc5\x82y reakcj\xc4\x99 immunologiczn\xc4\x85 (pokarmy wywo\xc5\x82uj\xc4\x85ce reakcje krzy\xc5\xbcowe), jak na przyk\xc5\x82ad awokado, banany czy ziemniaki.\n_START_SECTION_\nLeczenie\n_START_PARAGRAPH_\nReakcja anafilaktyczna to nag\xc5\x82y przypadek mog\xc4\x85cy wymaga\xc4\x87 podj\xc4\x99cia dzia\xc5\x82a\xc5\x84 ratunkowych, jak udro\xc5\xbcnienie dr\xc3\xb3g oddechowych, podanie tlenu, do\xc5\xbcylne podanie du\xc5\xbcych ilo\xc5\x9bci p\xc5\x82yn\xc3\xb3w oraz \xc5\x9bcis\xc5\x82a obserwacja. Preferowane jest leczenie epinefryn\xc4\x85 (adrenalin\xc4\x85), opr\xc3\xb3cz kt\xc3\xb3rej podawane s\xc4\x85 leki przeciwhistaminowe i steroidy. Po stabilizacji stanu pacjent powinien pozosta\xc4\x87 w szpitalu na obserwacj\xc4\x99 od 2 do 24 godzin, by upewni\xc4\x87 si\xc4\x99, \xc5\xbce nie nast\xc4\x85pi\xc5\x82 nawr\xc3\xb3t objaw\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 pacjent mo\xc5\xbce bowiem cierpie\xc4\x87 na anafilaksj\xc4\x99 dwufazow\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nAdrenalina\n_START_PARAGRAPH_\nPodanie epinefryny (adrenaliny) jest podstawow\xc4\x85 metod\xc4\x85 leczenia anafilaksji. Nie istnieje przeciwwskazanie, kt\xc3\xb3re wyklucza\xc5\x82by jej stosowanie (brak absolutnych przeciwwskaza\xc5\x84). Zaleca si\xc4\x99 wstrzykiwanie roztworu epinefryny w mi\xc4\x99\xc5\x9bnie \xc5\x9brodkowej, przednio-bocznej cz\xc4\x99\xc5\x9bci uda, gdy tylko zachodzi podejrzenie anafilaksji. Zastrzyk mo\xc5\xbcna powt\xc3\xb3rzy\xc4\x87 co 5\xe2\x80\x9315 minut, je\xc5\x9bli chory nie reaguje na lek. Podanie drugiej dawki konieczne jest w 16\xe2\x80\x9335% przypadk\xc3\xb3w. Podanie wi\xc4\x99kszej liczby dawek rzadko jest konieczne. Preferowany jest zastrzyk domi\xc4\x99\xc5\x9bniowy (zastrzyk domi\xc4\x99\xc5\x9bniowy), nie zastrzyk podsk\xc3\xb3rny, w kt\xc3\xb3rym to przypadku lek mo\xc5\xbce wch\xc5\x82ania\xc4\x87 si\xc4\x99 zbyt wolno. Niegro\xc5\xbane problemy spowodowane epinefryn\xc4\x85 to drgawki, niepok\xc3\xb3j, b\xc3\xb3le g\xc5\x82owy i palpitacje._NEWLINE_Adrenalina mo\xc5\xbce nie zadzia\xc5\x82a\xc4\x87 u os\xc3\xb3b przyjmuj\xc4\x85cych \xce\xb2-blokery. W takim przypadku mo\xc5\xbcna do\xc5\xbcylnie poda\xc4\x87 glukagon. Mechanizm dzia\xc5\x82ania glukagonu nie obejmuje receptor\xc3\xb3w \xce\xb2._NEWLINE_Je\xc5\x9bli zajdzie taka konieczno\xc5\x9b\xc4\x87, epinefryn\xc4\x99 mo\xc5\xbcna te\xc5\xbc wstrzykn\xc4\x85\xc4\x87 do\xc5\xbcylnie jako rozcie\xc5\x84czony roztw\xc3\xb3r. Stwierdzono jednak zwi\xc4\x85zek mi\xc4\x99dzy do\xc5\xbcylnym podaniem epinefryny a nieregularnym biciem serca (arytmia) i zawa\xc5\x82em serca (zawa\xc5\x82 mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego). Autostrzykawki z epinefryn\xc4\x85 (adrenalin\xc4\x85) pozwalaj\xc4\x85ce na samodzielne domi\xc4\x99\xc5\x9bniowe wstrzykni\xc4\x99cie epinefryny s\xc4\x85 na og\xc3\xb3\xc5\x82 dost\xc4\x99pne w dw\xc3\xb3ch dawkach: dla doros\xc5\x82ych i dzieci o wadze powy\xc5\xbcej 25\xc2\xa0kg, oraz dla dzieci o wadze od 10 do 25\xc2\xa0kg.\n_START_SECTION_\nLeczenie uzupe\xc5\x82niaj\xc4\x85ce\n_START_PARAGRAPH_\nOpr\xc3\xb3cz epinefryny powszechnie stosuje si\xc4\x99 leki przeciwhistaminowe (H1 i H2). Uwa\xc5\xbcano je w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci za teoretycznie skuteczne. Istnieje jednak ma\xc5\x82o dowod\xc3\xb3w na to, \xc5\xbce leki przeciwhistaminowe s\xc4\x85 skuteczne w leczeniu anafilaksji. Przegl\xc4\x85d Cochrane Collaboration z 2007 nie podaje \xc5\xbcadnych wiarygodnych bada\xc5\x84 stwierdzaj\xc4\x85cych skuteczno\xc5\x9b\xc4\x87 takich lek\xc3\xb3w. Uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce leki przeciwhistaminowe nie maj\xc4\x85 wp\xc5\x82ywu na gromadzenie si\xc4\x99 p\xc5\x82yn\xc3\xb3w lub skurcze dr\xc3\xb3g oddechowych. Uzyskanie rezultat\xc3\xb3w w wyniku podania kortykosteroid\xc3\xb3w osobom w trakcie epizodu anafilaksji jest ma\xc5\x82o prawdopodobne. Mo\xc5\xbcna je stosowa\xc4\x87 w celu zmniejszenia ryzyka anafilaksji dwufazowej, lecz ich skuteczno\xc5\x9b\xc4\x87 w zapobieganiu przysz\xc5\x82ym reakcjom anafilaktycznym jest nieznana. Salbutamol podawany za pomoc\xc4\x85 urz\xc4\x85dzenia do wdychania (nebulizatora) mo\xc5\xbce okaza\xc4\x87 si\xc4\x99 skuteczny, je\xc5\x9bli epinefryna nie zlikwiduje objaw\xc3\xb3w skurczu oskrzelowego. U os\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3re nie reaguj\xc4\x85 na inne \xc5\x9brodki, stosuje si\xc4\x99 b\xc5\x82\xc4\x99kit metylenowy, poniewa\xc5\xbc wp\xc5\x82ywa on na rozlu\xc5\xbanienie mi\xc4\x99\xc5\x9bni g\xc5\x82adkich.\n_START_SECTION_\nPrzygotowanie\n_START_PARAGRAPH_\nOsobom, u kt\xc3\xb3rych wyst\xc4\x99puje ryzyko anafilaksji zaleca si\xc4\x99 opracowanie \xe2\x80\x9eplanu dzia\xc5\x82ania na wypadek reakcji alergicznej\xe2\x80\x9d. Rodzice powinni poinformowa\xc4\x87 szko\xc5\x82\xc4\x99, \xc5\xbce ich dzieci cierpi\xc4\x85 na alergi\xc4\x99 oraz poinstruowa\xc4\x87, co nale\xc5\xbcy zrobi\xc4\x87 na wypadek nag\xc5\x82ej reakcji anafilaktycznej. Plan dzia\xc5\x82ania obejmuje zazwyczaj u\xc5\xbcycie autostrzykawek z epinefryn\xc4\x85 (adrenalin\xc4\x85), zalecenie noszenia bransoletki medycznej oraz konsultacje na temat tego, jak unika\xc4\x87 alergen\xc3\xb3w. W przypadku niekt\xc3\xb3rych alergen\xc3\xb3w mo\xc5\xbcliwe jest zastosowania leczenia maj\xc4\x85cego na celu zmniejszenie wra\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci organizmu na substancje powoduj\xc4\x85ce reakcje alergiczne (immunoterapia alergenowa). Ten rodzaj terapii mo\xc5\xbce zapobiec przysz\xc5\x82ym przypadkom anafilaksji. Wieloletnia kuracja obejmuj\xc4\x85ca odczulanie podsk\xc3\xb3rne okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 by\xc4\x87 skuteczna w przypadku uk\xc4\x85sze\xc5\x84 owad\xc3\xb3w, za\xc5\x9b odczulanie metod\xc4\x85 doustn\xc4\x85 jest skuteczne w przypadku wielu rodzaj\xc3\xb3w pokarm\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nRokowania\n_START_PARAGRAPH_\nW przypadku gdy przyczyna jest znana i pacjent szybko otrzyma pomoc, szanse na powr\xc3\xb3t do zdrowia s\xc4\x85 du\xc5\xbce. Nawet je\xc5\x9bli przyczyna nie jest znana, ale dost\xc4\x99pny jest lek zatrzymuj\xc4\x85cy reakcj\xc4\x99, pacjent zazwyczaj szybko wraca do zdrowia. Przyczyn\xc4\x85 ewentualnych zgon\xc3\xb3w s\xc4\x85 zazwyczaj problemy ze strony uk\xc5\x82adu oddechowego (zwykle zamkni\xc4\x99cie dr\xc3\xb3g oddechowych) lub sercowo-naczyniowe (wstrz\xc4\x85s). Anafilaksja powoduje \xc5\x9bmier\xc4\x87 w 0,7\xe2\x80\x9320% przypadk\xc3\xb3w. W niekt\xc3\xb3rych odnotowanych przypadkach zgon nast\xc4\x85pi\xc5\x82 w przeci\xc4\x85gu kilku minut. Osoby cierpi\xc4\x85ce na anafilaksj\xc4\x99 wywo\xc5\x82an\xc4\x85 wysi\xc5\x82kiem fizycznym maj\xc4\x85 zazwyczaj dobre rokowania \xe2\x80\x93 wraz z wiekiem, jej wyst\xc4\x85pienia s\xc4\x85 rzadsze, a objawy l\xc5\xbcejsze.\n_START_SECTION_\nPrawdopodobie\xc5\x84stwo wyst\xc4\x85pienia\n_START_PARAGRAPH_\nLiczba przypadk\xc3\xb3w wyst\xc4\x85pienia anafilaksji wynosi 4\xe2\x80\x935 na 100000 os\xc3\xb3b rocznie. Prawdopodobie\xc5\x84stwo wyst\xc4\x85pienia reakcji w ci\xc4\x85gu ca\xc5\x82ego \xc5\xbcycia wynosi 0,5\xe2\x80\x932%. Wydaje si\xc4\x99, \xc5\xbce odsetek ten wzrasta. W latach osiemdziesi\xc4\x85tych XX w. na anafilaksj\xc4\x99 cierpia\xc5\x82o oko\xc5\x82o 20 na 100000 os\xc3\xb3b rocznie, podczas gdy w latach dziewi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych by\xc5\x82o to ju\xc5\xbc 50 na 100000 os\xc3\xb3b rocznie. Wzrost wydaje si\xc4\x99 dotyczy\xc4\x87 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie anafilaksji wywo\xc5\x82ywanej pokarmem. W grupie najwy\xc5\xbcszego ryzyka znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 osoby m\xc5\x82ode i kobiety._NEWLINE_Anafilaksja jest obecnie przyczyn\xc4\x85 od 500 do 1000 zgon\xc3\xb3w rocznie (2,4 na milion) w Stanach Zjednoczonych, 20 zgon\xc3\xb3w rocznie w Wielkiej Brytanii (0,33 na milion) oraz 15 zgon\xc3\xb3w rocznie w Australii (0,64 na milion). \xc5\x9amiertelno\xc5\x9b\xc4\x87 zmniejszy\xc5\x82a si\xc4\x99 w okresie od lat siedemdziesi\xc4\x85tych do pierwszej dekady XX wieku. W Australii zgony z powodu anafilaksji na tle pokarmowym zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie u kobiet, za\xc5\x9b te spowodowane uk\xc4\x85szeniami owad\xc3\xb3w wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w\xc5\x9br\xc3\xb3d m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn. Najcz\xc4\x99stsz\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 \xc5\x9bmierci z powodu anafilaksji s\xc4\x85 leki.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nTermin aphylaxis zaproponowa\xc5\x82 w roku 1901 Charles Richet, zmieniaj\xc4\x85c go nast\xc4\x99pnie na anaphylaxis (\xe2\x80\x9eanafilaksja\xe2\x80\x9d), co brzmia\xc5\x82o lepiej._NEWLINE_W swoich eksperymentach, Richet wstrzykiwa\xc5\x82 w cia\xc5\x82o psa toksyny z ukwia\xc5\x82\xc3\xb3w pr\xc3\xb3buj\xc4\x85c go chroni\xc4\x87. Chocia\xc5\xbc pies wcze\xc5\x9bniej by\xc5\x82 odporny na toksyny, podczas ponownego podania tej samej dawki trzy tygodnie p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, rozwin\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 \xc5\x9bmiertelne reakcje anafilaktyczne. Tak wi\xc4\x99c, zamiast wywo\xc5\x82ywania tolerancji (profilaktyka), gdy \xc5\x9bmiertelne reakcje wynika\xc5\x82y z wcze\xc5\x9bniej tolerowanych dawek, uku\xc5\x82 s\xc5\x82owo ana (bez) phylaxis (ochrony). Richet otrzyma\xc5\x82 w 1913 Nagrod\xc4\x99 Nobla w dziedzinie medycyny lub fizjologii za prac\xc4\x99 nad anafilaksj\xc4\x85. Tym niemniej, przypadki reakcji odnotowywano ju\xc5\xbc od staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci. Termin pochodzi z od greckich s\xc5\x82\xc3\xb3w \xe1\xbc\x80\xce\xbd\xce\xac ana, przeciwko, i \xcf\x86\xcf\x8d\xce\xbb\xce\xb1\xce\xbe\xce\xb9\xcf\x82 phylaksis, ochrona.\n_START_SECTION_\nBadania\n_START_PARAGRAPH_\nTrwaj\xc4\x85 pr\xc3\xb3by opracowania postaci epinefryny (adrenaliny) do leczenia anafilaksji, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 mo\xc5\xbcna by\xc5\x82oby przyjmowa\xc4\x87 podj\xc4\x99zykowo (epinefryna podj\xc4\x99zykowa). Wstrzykiwanie podsk\xc3\xb3rne przeciwcia\xc5\x82 anty-IgE (omalizumab) bada si\xc4\x99 jako metod\xc4\x99 zapobiegaj\xc4\x85c\xc4\x85 nawrotom, tym niemniej, nie jest ono jeszcze zalecane.'