b'\n_START_ARTICLE_\nMarkos Wafiadis\n_START_PARAGRAPH_\nMarkos Wafiadis (gr. \xce\x9c\xce\xac\xcf\x81\xce\xba\xce\xbf\xcf\x82 \xce\x92\xce\xb1\xcf\x86\xce\xb5\xce\xb9\xce\xac\xce\xb4\xce\xb7\xcf\x82; ur. 1906 w Theodosiopolis, dzi\xc5\x9b Erzurum w Azji Mniejszej, zm. 23 lutego 1992 w Atenach) \xe2\x80\x93 dzia\xc5\x82acz polityczny Komunistycznej Partii Grecji (KKE), dow\xc3\xb3dca macedo\xc5\x84skiego zgrupowania partyzant\xc3\xb3w ELAS - centrolewicowej organizacji partyzanckiej, stanowi\xc4\x85cej g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99 greckiego ruchu oporu w okresie okupacji w\xc5\x82osko-niemieckiej, pierwszy Naczelny Dow\xc3\xb3dca DSE podczas greckiej wojny domowej toczonej w latach 1946-1949, od 1989 dwukrotnie pose\xc5\x82 do parlamentu Republiki Grecji.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbycie przed wojn\xc4\x85 domow\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nOd m\xc5\x82odo\xc5\x9bci Wafiadis zwi\xc4\x85za\xc5\x82 si\xc4\x99 z ruchem komunistycznym. W wyniku wymiany ludno\xc5\x9bci pomi\xc4\x99dzy Grecj\xc4\x85 i Turcj\xc4\x85 w 1922 jako uchod\xc5\xbaca Wafiadis uda\xc5\x82 si\xc4\x99 do Salonik. W Salonikach w 1928 zwi\xc4\x85za\xc5\x82 si\xc4\x99 z Federacj\xc4\x85 Komunistycznej M\xc5\x82odzie\xc5\xbcy Greckiej. W 1932 zosta\xc5\x82 aresztowany za dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 komunistyczn\xc4\x85. Zwolniony w pa\xc5\xbadzierniku 1933 podj\xc4\x85\xc5\x82 prac\xc4\x99 instruktora partyjnego w wielu regionach Grecji._NEWLINE_Po doj\xc5\x9bciu do w\xc5\x82adzy dyktatora genera\xc5\x82a Joanisa Metaksasa w 1936, zes\xc5\x82ano go na wysp\xc4\x99 Ajos Efstratios, sk\xc4\x85d uciek\xc5\x82. Pracowa\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie w podziemnej organizacji na Krecie i by\xc5\x82 jednym z przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w powstania w Chania w lipcu 1938. Po powstaniu uda\xc5\x82 si\xc4\x99 do Aten, gdzie aresztowano go i zes\xc5\x82ano na wysp\xc4\x99 Gawdos.\n_START_SECTION_\nLata II wojny \xc5\x9bwiatowej i wojny domowej\n_START_PARAGRAPH_\nW maju 1941, po inwazji armii niemieckiej na Grecj\xc4\x99, uciek\xc5\x82 z Gawdos i rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 podziemn\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 przeciw okupacji niemieckiej, pocz\xc4\x85tkowo na Krecie, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w Atenach i Salonikach. W 1942 wybrano go do Centralnego Komitetu partii i wyznaczono opiekunem organizacji partyjnej KPG w lewicowej, republika\xc5\x84skiej Greckiej Ludowej Armii Wyzwole\xc5\x84czej (ELAS), w greckiej prowincji Macedonia. W maju 1944 Wafiadisa wybrano delegatem z Salonik na krajowy zjazd w miejscowo\xc5\x9bci Koryschades, jednak nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 w nim uczestniczy\xc4\x87. W listopadzie 1944 wszed\xc5\x82 w sp\xc3\xb3r z legendarnym za\xc5\x82o\xc5\xbcycielem ELAS i tak\xc5\xbce jednym z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych dow\xc3\xb3dc\xc3\xb3w partyzanckich Arisem Weluchiotisem, nie ufaj\xc4\x85cym Aliantom. Weluchiotis podkre\xc5\x9bla\xc5\x82, jako najwa\xc5\xbcniejszy cel ELAS, walk\xc4\x99 o suwerenno\xc5\x9b\xc4\x87 Grecji i rzeczywist\xc4\x85, ludow\xc4\x85 demokracj\xc4\x99, ale jeszcze nie o komunizm, kt\xc3\xb3rego wprowadzanie by\xc5\x82oby przedwczesne. Weluchiotis postulowa\xc5\x82 przygotowanie si\xc4\x99 ELAS do walk z wojskami brytyjskimi, czemu Markos Wafiadis stanowczo sprzeciwi\xc5\x82 si\xc4\x99. W rezultacie owych spor\xc3\xb3w, w trakcie 35-dniowych walk w Atenach, toczonych od grudnia 1944, oddzia\xc5\x82y ELAS w prowincji Macedonia nie walczy\xc5\x82y z si\xc5\x82ami zbrojnymi Wielkiej Brytanii._NEWLINE_Uk\xc5\x82adem z Warkizy w lutym 1945 ELAS rozwi\xc4\x85zano oraz rozbrojono jego oddzia\xc5\x82y z okolic Aten. Wbrew zawartemu porozumieniu, a zgodnie z obawami Arisa Weluchiotisa, w kraju zapanowa\xc5\x82 wtedy niczym nie kr\xc4\x99powany terror rojalist\xc3\xb3w. Dziesi\xc4\x85tki tysi\xc4\x99cy by\xc5\x82ych partyzant\xc3\xb3w aresztowano, poniewa\xc5\xbc ich wcze\xc5\x9bniejsz\xc4\x85 walk\xc4\x99 z okupantami, opanowane przez rojalist\xc3\xb3w s\xc4\x85dy kwalifikowa\xc5\x82y jako pospolite, ci\xc4\x99\xc5\xbckie przest\xc4\x99pstwo kryminalne. Sam Aris Weluchiotis zosta\xc5\x82 zdradzony, otoczony przez nieprzyjaci\xc3\xb3\xc5\x82 i albo zamordowany, albo (wed\xc5\x82ug relacji towarzyszy broni) pope\xc5\x82ni\xc5\x82 samob\xc3\xb3jstwo. minister sprawiedliwo\xc5\x9bci Kr\xc3\xb3lestwa Grecji poinformowa\xc5\x82 10 grudnia 1945, \xc5\xbce tylko do tego czasu aresztowano ju\xc5\xbc ponad 80 tysi\xc4\x99cy by\xc5\x82ych partyzant\xc3\xb3w ELAS i os\xc3\xb3b wspieraj\xc4\x85cych je, z czego znaczn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 torturowano oraz skazano na wyroki wi\xc4\x99zienia. Aresztowano i internowano wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z dobrowolnie staj\xc4\x85cych do dyspozycji Sztabu Generalnego oficer\xc3\xb3w przedwojennej armii greckiej, kt\xc3\xb3rzy w czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej walczyli w szeregach ELAS, w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich naczelnego dow\xc3\xb3dc\xc4\x99 ELAS Stefanosa Sarafisa. W rezultacie greckie g\xc3\xb3ry i lasy zn\xc3\xb3w zape\xc5\x82ni\xc5\x82y si\xc4\x99 uciekinierami przed fal\xc4\x85 terroru, jak by\xc5\x82o to w czasach minionej, hitlerowskiej okupacji._NEWLINE_Poczynaj\xc4\x85c od zimy 1945/1946, sytuacja bytowa uciekinier\xc3\xb3w sta\xc5\x82a si\xc4\x99 bardzo trudna. Gotowo\xc5\x9b\xc4\x87 udzielenia pomocy zg\xc5\x82osi\xc5\x82y Bu\xc5\x82garia, Jugos\xc5\x82awia i Albania, wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85c j\xc4\x85 jednak z warunkami politycznymi i ideologicznymi. Wafiadis, jako by\xc5\x82y dow\xc3\xb3dca partyzant\xc3\xb3w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Grecji, doszed\xc5\x82 wtedy do porozumienia z Nikolaosem Zachariadisem, sekretarzem generalnym Komunistycznej Partii Grecji, w sprawie utworzenia ideowo-komunistycznej Demokratycznej Armii Grecji (DSE), kt\xc3\xb3ra jako \xe2\x80\x9elegalne wojsko\xe2\x80\x9d, mog\xc5\x82aby sta\xc4\x87 si\xc4\x99 odbiorc\xc4\x85 pomocy zagranicznej. _NEWLINE_Formalnie nast\xc4\x85pi\xc5\x82o to 28 pa\xc5\xbadziernika 1946, tj. po referendum ustrojowym, odbytym 1 wrze\xc5\x9bnia 1946. Zdecydowano o ustroju monarchistycznym, a powracaj\xc4\x85cy Jerzy II niezw\xc5\x82ocznie przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do krwawych represji w wojsku._NEWLINE_Po utworzeniu DSE, KC KPG mianowa\xc5\x82 Wafiadisa przyw\xc3\xb3dc\xc4\x85 tej nowej formacji partyzanckiej. W latach 1947-1948 partyzanci osi\xc4\x85gali du\xc5\xbce sukcesy militarne i propagandowe, faktycznie kontroluj\xc4\x85c znaczn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 terytorium kraju. W grudniu 1947 Wafiadis zosta\xc5\x82 te\xc5\xbc mianowany premierem i ministrem wojny tymczasowego demokratycznego rz\xc4\x85du (potocznie okre\xc5\x9blanego przez ludno\xc5\x9b\xc4\x87 jako \xe2\x80\x9eRz\xc4\x85d z G\xc3\xb3r\xe2\x80\x9d). W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszej fazie wojny domowej sytuacja partyzant\xc3\xb3w uleg\xc5\x82a gwa\xc5\x82townemu pogorszeniu, wskutek udzielenia rz\xc4\x85dowi Grecji decyduj\xc4\x85cej pomocy militarnej przez rz\xc4\x85d USA. Ostro zarysowa\xc5\x82y si\xc4\x99 wtedy r\xc3\xb3\xc5\xbcnice zda\xc5\x84 w kwestiach doktryny wojskowej pomi\xc4\x99dzy Markosem Wafiadisem a nie posiadaj\xc4\x85cym dostatecznej wiedzy wojskowej Nikosem Zachariadisem. W ich nast\xc4\x99pstwie, w sierpniu 1948, Wafiadisa usuni\xc4\x99to z kierownictwa wojsk i armia partyzant\xc3\xb3w ponios\xc5\x82a wtedy seri\xc4\x99 krwawych, spektakularnych pora\xc5\xbcek, a nast\xc4\x99pnie tak\xc5\xbce ci\xc4\x99\xc5\xbckie kl\xc4\x99ski. Niemniej w pa\xc5\xbadzierniku 1950 Wafiadisa usuni\xc4\x99to te\xc5\xbc z KKE (czyli Komunistycznej Partii Grecji). Przebywa\xc5\x82 ju\xc5\xbc w\xc3\xb3wczas w ZSRR, gdzie schroni\xc5\x82 si\xc4\x99 po kl\xc4\x99sce DSE w wojnie domowej.\n_START_SECTION_\nPo wojnie domowej\n_START_PARAGRAPH_\nPo zako\xc5\x84czeniu epoki Stalina Markos Wafiadis zosta\xc5\x82 przywr\xc3\xb3cony do KKE i zosta\xc5\x82 wybrany na cz\xc5\x82onka jej Biura Politycznego Komitetu Centralnego partii. Jednak\xc5\xbce spory z kierownictwem partii doprowadzi\xc5\x82o do jego usuni\xc4\x99cia z urz\xc4\x99du w styczniu 1958 i do drugiego wykluczenia z KKE w czerwcu 1964. Po przewrocie wewn\xc4\x99trznym w 1968 roku, cz\xc5\x82onkostwo w KKE zosta\xc5\x82o mu przywr\xc3\xb3cone._NEWLINE_Po 35 latach pozostawania na emigracji w ZSRR, w marcu 1983, Markos Wafiadis powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Grecji. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej opublikowa\xc5\x82 swoje wspomnienia. Ukaza\xc5\x82 si\xc4\x99 te\xc5\xbc wywiad z nim, obci\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85cy ZSRR i Wielk\xc4\x85 Brytani\xc4\x99 win\xc4\x85 za obie wojny domowe, nieprzypadkowo wywo\xc5\x82ane i w Grecji i w Polsce._NEWLINE_W listopadzie 1989 oraz w kwietniu 1990 zosta\xc5\x82 wybrany honorowo do greckiego parlamentu z listy krajowej PASOK (czyli niekomunistycznej, du\xc5\xbcej partii centrolewicy), podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85c, \xc5\xbce z przekona\xc5\x84 pozostaje komunist\xc4\x85 oraz, \xc5\xbce komunizm jest (w jego przekonaniu) realnie mo\xc5\xbcliwym do zbudowania systemem. Zmar\xc5\x82 w wieku 86 lat w roku 1992.'