b'\n_START_ARTICLE_\nHerakliusz (dramat Pierre\xe2\x80\x99a Corneille\xe2\x80\x99a)\n_START_SECTION_\nData powstania utworu\n_START_PARAGRAPH_\nHerakliusz cesarz Wschodu zosta\xc5\x82 wystawiony w sezonie 1646/1647 i spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z bardzo dobrym przyj\xc4\x99ciem publiczno\xc5\x9bci. Krytycy wyrzucali autorowi melodramatyczno\xc5\x9b\xc4\x87. Boileau, piewca mieszcza\xc5\x84skiego umiaru pot\xc4\x99pia\xc5\x82 dziwaczne powik\xc5\x82ania tragedii i ostrzega\xc5\x82 poet\xc3\xb3w, \xc5\xbce to co ma by\xc4\x87 rozrywk\xc4\x85 nie powinno nu\xc5\xbcy\xc4\x87. Pisano, \xc5\xbce \xe2\x80\x9eHerakliusz to rodzaj logogryfu\xe2\x80\x9d. Utw\xc3\xb3r nie znalaz\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc uznania u p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych literaturoznawc\xc3\xb3w. Dorchain pisa\xc5\x82 o zb\xc5\x82\xc4\x85kanym geniuszu Corneille\xe2\x80\x99a. O. Nadal twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce sztuka wznosi bariery pomi\xc4\x99dzy scen\xc4\x85 a \xc5\xbcyciem i zarzuca\xc5\x82 jej abstrakcyjn\xc4\x85 architektur\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nTre\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nAkcja dramatu rozgrywa si\xc4\x99 w Konstantynopolu w pa\xc5\x82acu cesarskim.\n_START_SECTION_\nAkt I\n_START_PARAGRAPH_\nFokas zwierza si\xc4\x99 Kryspowi ze swych obaw. Zdoby\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99 detronizuj\xc4\x85c cesarza Maurycego i morduj\xc4\x85c jego i jego syn\xc3\xb3w. Mimo dwudziestu lat panowania jego w\xc5\x82adza nie jest stabilna. Wybuchaj\xc4\x85 bunty powo\xc5\x82uj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na syna Maurycego, Herakliusza. Wprawdzie zosta\xc5\x82 on zg\xc5\x82adzony, wiara ludu bywa irracjonalna. W tej sytuacji jedynym pomys\xc5\x82em na umocnienie panowania wydaje si\xc4\x99 \xc5\x9blub jego syna Marcjana z zachowan\xc4\x85 przy \xc5\xbcyciu c\xc3\xb3rk\xc4\x85 Maurycego, Pulcheri\xc4\x85. Fokas pr\xc3\xb3buje zmusi\xc4\x87 Pulcheri\xc4\x99 do \xc5\x9blubu z jego synem, dziewczyna gotowa jest raczej umrze\xc4\x87. Ma przed oczyma krzywd\xc4\x99 wyrz\xc4\x85dzon\xc4\x85 jej rodzinie i nie chce wspiera\xc4\x87 w\xc5\x82adzy oprawcy. Fokas grozi jej \xc5\x9bmierci\xc4\x85. Marcjan, syn Fokasa (w rzeczywisto\xc5\x9bci Herakliusz) zapewnia Fokasa, \xc5\xbce potrafi sam utrzyma\xc4\x87 si\xc4\x99 na tronie, a niesforn\xc4\x85 dziewczyn\xc4\x99 radzi wyda\xc4\x87 za kogo\xc5\x9b z gminu. W istocie zakochany w Eudoksji, c\xc3\xb3rce swej piastunki Leontyny, Marcjan (Herakliusz) nie chce po\xc5\x9blubi\xc4\x87 Pulcherii, wie te\xc5\xbc, \xc5\xbce kocha ona Leoncja, syna Leontyny. Wobec zawzi\xc4\x99to\xc5\x9bci Fokasa jest got\xc3\xb3w podnie\xc5\x9b\xc4\x87 przeciw niemu otwarty bunt.\n_START_SECTION_\nAkt II\n_START_PARAGRAPH_\nLeontyna jest zaniepokojona tym, \xc5\xbce Fokas dowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 sk\xc4\x85d\xc5\x9b, \xc5\xbce Herakliusz \xc5\xbcyje. Marcjan (Herakliusz) chce wznieci\xc4\x87 bunt i obali\xc4\x87 Fokasa. Leontyna uwa\xc5\xbca, \xc5\xbce jego wyst\xc4\x85pienie, syna przeciw cesarskiemu ojcu, mo\xc5\xbce zaszkodzi\xc4\x87 sprawie, obiecuje te\xc5\xbc ocali\xc4\x87 Pulcheri\xc4\x99. M\xc5\x82odzieniec jest \xc5\x9bwiadom, \xc5\xbce Leontyna po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82a \xc5\xbcycie w\xc5\x82asnego syna, kt\xc3\xb3ry zgin\xc4\x85\xc5\x82 zamiast niego, jako jeden z syn\xc3\xb3w Maurycjusza, a nast\xc4\x99pnie zamieni\xc5\x82a go z ma\xc5\x82ym Marcjanem, synem Fokasa, daje si\xc4\x99 wi\xc4\x99c ostatecznie przekona\xc4\x87 matce i c\xc3\xb3rce. Leontyna chce doprowadzi\xc4\x87 do tego, by Fokas zgin\xc4\x85\xc5\x82 z r\xc4\x99ki w\xc5\x82asnego syna. Leoncjusz (Marcjan) wchodzi w posiadanie listu, w kt\xc3\xb3rym umieraj\xc4\x85cy Maurycjusz stwierdza, \xc5\xbce jego syn Herakliusz zosta\xc5\x82 wybawiony od \xc5\x9bmierci przez ofiar\xc4\x99 z \xc5\xbcycia syna Leontyny, dochodzi wi\xc4\x99c do wniosku, \xc5\xbce jest Herakliuszem. Leontyna potwierdza jego przypuszczenia. List powierzony przez cesarza jego s\xc5\x82udze Filipowi trafi\xc5\x82 po \xc5\x9bmierci s\xc5\x82ugi w r\xc4\x99ce jego syna Eksuperego, kt\xc3\xb3ry korzystaj\xc4\x85c z dokumentu roznieca\xc5\x82 nastroje antycesarskie.\n_START_SECTION_\nAkt III\n_START_PARAGRAPH_\nMarcjan wyjawia Pulcherii, \xc5\xbce nie jest Leoncjuszem, lecz jej bratem Herakliuszem. Prosi j\xc4\x85 te\xc5\xbc, by, skoro nie mo\xc5\xbce go po\xc5\x9blubi\xc4\x87, zwi\xc4\x85za\xc5\x82a sw\xc3\xb3j los z jego przyjacielem Marcjanem (Herakliuszem). Pulcheria godzi si\xc4\x99 na to pod warunkiem, \xc5\xbce najpierw zostanie obalony tyran, jego ojciec. Fokas, kt\xc3\xb3remu Eksupery ujawni\xc5\x82, \xc5\xbce Leoncjusz jest Herakliuszem nakazuje uwi\xc4\x99zienia Marcjana, ten \xc5\x9bmia\xc5\x82o przyznaje, \xc5\xbce jest Herakliuszem i got\xc3\xb3w jest na \xc5\x9bmier\xc4\x87. Cesarz proponuje Pulcherii, \xc5\xbce za cen\xc4\x99 jej \xc5\x9blubu z jego synem ocali \xc5\xbcycie jej brata. Pulcheria stanowczo odmawia. Fokas zastanawia si\xc4\x99 nad sposobem u\xc5\x9bmiercenia Herakliusza. Eksupery radzi, by uczyni\xc5\x82 to mo\xc5\xbcliwie szybko i publicznie, by rozbi\xc4\x87 spiskowc\xc3\xb3w. Fokas postanawia straci\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Leontyn\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82a Herakliuszowi prze\xc5\xbcycie. Eksupery, kt\xc3\xb3ry zapewni\xc5\x82 sobie eskortowanie skazanych na miejsce ka\xc5\xbani, jest pewien zwyci\xc4\x99stwa spisku.\n_START_SECTION_\nAkt IV\n_START_PARAGRAPH_\nHerakliusz skar\xc5\xbcy si\xc4\x99 Eudoksji na post\xc4\x99powanie jej matki, kt\xc3\xb3ra potwierdzaj\xc4\x85c, \xc5\xbce Marcjan jest Herakliuszem pozbawi\xc5\x82a go szans na odzyskanie w\xc5\x82adzy. Gdyby nawet chcia\xc5\x82 teraz wznieci\xc4\x87 bunt przeciw Fokasowi, nikt nie uwierzy, \xc5\xbce jest Herakliuszem. Dlatego \xc5\xbc\xc4\x85da od Fokasa sprawiedliwego s\xc4\x85du nad Herakliuszem i wyznaje, \xc5\xbce to on nim jest, \xc5\xbce Leontyna zamieni\xc5\x82a go jako niemowl\xc4\x99, gdy Fokas przez trzy lata przebywa\xc5\x82 w polu walcz\xc4\x85c z Persami. Marcjan nie chce ust\xc4\x85pi\xc4\x87 Herakliuszowi bycia synem prawdziwego cesarza, prosi, \xc5\xbceby to jego \xc5\x9bci\xc4\x99to. Fokas nie potrafi rozezna\xc4\x87 kt\xc3\xb3ry z nich jest naprawd\xc4\x99 jego synem. Uznaje si\xc4\x99 pokonanym po\xc5\x9bmiertnie przez Maurycjusza, kt\xc3\xb3ry ma obecnie dw\xc3\xb3ch syn\xc3\xb3w, podczas gdy on nie ma \xc5\xbcadnego. Eksupery pog\xc5\x82\xc4\x99bia w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci w\xc5\x82adcy, cokolwiek Leontyna twierdzi mo\xc5\xbce by\xc4\x87 prawd\xc4\x85 i mo\xc5\xbce ni\xc4\x85 nie by\xc4\x87. Sprowadzona z wi\xc4\x99zienia Leontyna nie zamierza jednak wyja\xc5\x9bni\xc4\x87 sytuacji. Nie boi si\xc4\x99 gr\xc3\xb3\xc5\xbab cesarza, je\xc5\x9bli umrze, nikt nie wyja\xc5\x9bni tajemnicy, je\xc5\x9bli cesarz zdecyduje si\xc4\x99 zabi\xc4\x87 obydwu m\xc5\x82odzie\xc5\x84c\xc3\xb3w, pozbawi si\xc4\x99 nast\xc4\x99pcy tronu. Jest dumna, \xc5\xbce syna tyrana wychowa\xc5\x82a na uczciwego m\xc5\x82odzie\xc5\x84ca, kt\xc3\xb3ry brzydzi si\xc4\x99 zbrodni\xc4\x85. Po odej\xc5\x9bciu cesarza Eksupery przekonuje j\xc4\x85, \xc5\xbce ujawni\xc5\x82 list Maurycjusza Fokasowi, aby go os\xc5\x82abi\xc4\x87. Przera\xc5\xbcony tyran przeczesuje ulice Antiochii szukaj\xc4\x85c spiskowc\xc3\xb3w, a pa\xc5\x82ac zostawi\xc5\x82 niestrze\xc5\xbcony. Spiskowcy, kt\xc3\xb3rym przewodzi s\xc4\x85 gotowi do zadania ciosu, chcieliby jednak wiedzie\xc4\x87 komu przekaza\xc4\x87 koron\xc4\x99. Leontyna nie wierzy mu jednak.\n_START_SECTION_\nAkt V\n_START_PARAGRAPH_\nHerakliusz wobec troski, jak\xc4\x85 mu okazuje Fokas ma w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci czy nie jest jednak jego synem. Pulcheria, radzi mu mie\xc4\x87 w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci, ale nienawidzi\xc4\x87 tyrana. Fokas \xc5\xbc\xc4\x85da od Herakliusza, by przyzna\xc5\x82, \xc5\xbce jest jego synem, jego odmow\xc4\x99 uznaje za pr\xc3\xb3b\xc4\x99 ratowania przyjaciela i nakazuje \xc5\x9bci\xc4\x85\xc4\x87 Marcjana. Herakliusz poddaje si\xc4\x99 i uznaje si\xc4\x99 za syna Fokasa. Gdy jednak Fokas \xc5\xbc\xc4\x85da, by po\xc5\x9blubi\xc5\x82 Pulcheri\xc4\x99 odmawia z obawy przed pope\xc5\x82nieniem kazirodztwa. Kryspus przynosi wiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 o schwytaniu i rozbrojeniu przez Eksuperego spiskowc\xc3\xb3w. Fokas udaje si\xc4\x99 do sali tronowej wymierzy\xc4\x87 im sprawiedliwo\xc5\x9b\xc4\x87, wcze\xc5\x9bniej jednak zapowiada, \xc5\xbce je\xc5\x9bli Pulcheria nie po\xc5\x9blubi jego syna on sam si\xc4\x99 z ni\xc4\x85 o\xc5\xbceni, a obydwu m\xc5\x82odzie\xc5\x84c\xc3\xb3w straci. Marcjan radzi Pulcherii, by po\xc5\x9blubi\xc5\x82a jednego z nich i \xc5\xbcy\xc5\x82a z nim jak brat z siostr\xc4\x85. \xc5\xbbaden nie chce jednak po\xc5\x9blubi\xc4\x87 cesarz\xc3\xb3wny, obydwaj pragn\xc4\x85 umrze\xc4\x87 jako Herakliusz. Tymczasem zjawia si\xc4\x99 Amyntas z wiadomo\xc5\x9bci\xc4\x85, \xc5\xbce Fokas zosta\xc5\x82 zg\xc5\x82adzony. Wiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 o schwytaniu spiskowc\xc3\xb3w przez Eksuperego by\xc5\x82a nieprawdziwa i mia\xc5\x82a na celu \xc5\x9bci\xc4\x85gni\xc4\x99cie tyrana w zasadzk\xc4\x99. Sp\xc3\xb3r o to kto jest prawdziwym Herakliuszem rozstrzyga list cesarzowej Konstantyny, Pulcheria rozpoznaje pismo matki. Herakliusz oddaje Marcjanowi r\xc4\x99k\xc4\x99 Pulcherii, a sam o\xc5\x9bwiadcza si\xc4\x99 Eudoksji.\n_START_SECTION_\nAnaliza\n_START_PARAGRAPH_\nCorneille nazwa\xc5\x82 sw\xc4\x85 tragedi\xc4\x99 \xc5\x9bmia\xc5\x82ym zamachem na histori\xc4\x99. W istocie swobodnie zmienia\xc5\x82 dane historyczne zachowuj\xc4\x85c jedynie porz\xc4\x85dek sukcesji, nast\xc4\x99pstwo Maurycjusza po Tyberiuszu, Fokasa po Maurycjuszu i Herakliusza po Fokasie. Herakliusz jest w utworze synem Maurycjusza, cho\xc4\x87 w istocie by\xc5\x82 jedynie potomkiem pretora. Dla potrzeb akcji utworu Fokas rz\xc4\x85dzi dwadzie\xc5\x9bcia, a nie osiem lat. Z tych samych wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w autor pozwoli\xc5\x82 \xc5\xbcy\xc4\x87 wdowie po prawowitym cesarzu, Maurycjuszu._NEWLINE_Sytuacj\xc4\x99 wyj\xc5\x9bciow\xc4\x85 wzi\xc4\x85\xc5\x82 Corneille z Baroniusza, u kt\xc3\xb3rego wyczyta\xc5\x82, \xc5\xbce piastunka chc\xc4\x85c ocali\xc4\x87 syna cesarskiego, odda\xc5\x82a pod n\xc3\xb3\xc5\xbc w\xc5\x82asne dziecko. Cesarz Maurycjusz sprzeciwi\xc5\x82 si\xc4\x99 jednak tej ofierze, twierdz\xc4\x85c, \xc5\xbce nie nale\xc5\xbcy powstrzymywa\xc4\x87 karz\xc4\x85cej r\xc4\x99ki Bo\xc5\xbcej. U Corneille\xe2\x80\x99a piastunka nie tylko przeprowadza sw\xc3\xb3j zamys\xc5\x82, ale jeszcze zamienia ocalonego syna cesarskiego z synem uzurpatora. Doprowadza to do sytuacji, w kt\xc3\xb3rej Marcjan, kt\xc3\xb3ry s\xc4\x85dzi, \xc5\xbce jest Leoncjuszem, zaczyna uwa\xc5\xbca\xc4\x87 si\xc4\x99 za Herakliusza i jest got\xc3\xb3w, zgodnie z wymaganiami praw rodowych, wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 przeciw w\xc5\x82asnemu ojcu \xe2\x80\x93 uzurpatorowi. Niezwyk\xc5\x82a intryga skusi\xc5\x82a licznych na\xc5\x9bladowc\xc3\xb3w\xcb\x90 Jeana Routrou w Lope de Cardone, Montaubana w Comte de Hollande, Boyera w F\xc3\xa9d\xc3\xa9ricu, Samuela Chappuzeau w Armetzarze, Filipa Quinault i Thomasa Corneille\xe2\x80\x99a._NEWLINE_Corneille utrzymywa\xc5\x82 odno\xc5\x9bnie Herakliusza, \xc5\xbce za\xc5\x82o\xc5\xbcenia dzie\xc5\x82a mog\xc4\x85 si\xc4\x99 k\xc5\x82\xc3\xb3ci\xc4\x87 z rozumem i prawdopodobie\xc5\x84stwem, kt\xc3\xb3re rz\xc4\x85dz\xc4\x85 dopiero tokiem akcji i struktur\xc4\x85 postaci. Posun\xc4\x99 si\xc4\x99 dalej \xe2\x80\x93 pisa\xc5\x82 \xe2\x80\x93 i, cho\xc4\x87 brzmi to jak paradoks, nie zawaham si\xc4\x99 o\xc5\x9bwiadczy\xc4\x87, \xc5\xbce temat pi\xc4\x99knej tragedii powinien by\xc4\x87 nieprawdopodobny. Autor protestowa\xc5\x82 w ten spos\xc3\xb3b nie tylko przeciw sztywno\xc5\x9bci regu\xc5\x82 dramaturgicznych. Jego bohaterowie, pozbawieni w\xc5\x82asnej to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci, gubi\xc4\x85cy si\xc4\x99 w domys\xc5\x82ach i w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bciach doskonale ilustruj\xc4\x85 og\xc3\xb3lny chaos, kt\xc3\xb3remu kres po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 mo\xc5\xbce dopiero obalenie tyrana, zbiorowy protest czy powstanie ludowe. Fokas, mimo licznych stra\xc5\xbcy, czuje si\xc4\x99 niepewnie w pa\xc5\x82acu, wie, \xc5\xbce terrorem zbyt d\xc5\x82ugo nie utrzyma poddanych w pos\xc5\x82usze\xc5\x84stwie, ale rozerwa\xc4\x87 kr\xc4\x99gu z\xc5\x82a nie potrafi. Jego wrogowie, dop\xc3\xb3ki lud nie chwyci za bro\xc5\x84, zadr\xc4\x99czaj\xc4\x85 si\xc4\x99 pytaniami, prze\xc5\x9bcigaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w szlachetno\xc5\x9bci, ale nie potrafi\xc4\x85 zdoby\xc4\x87 si\xc4\x99 na czyn. Nawet Pulcheria, kt\xc3\xb3ra wo\xc5\x82a, kto mo\xc5\xbce wszystko straci\xc4\x87, ten ma niewiele do stracenia, tak jak obydwaj Herakliusze, cofa si\xc4\x99 w decyduj\xc4\x85cym momencie i radzi czeka\xc4\x87._NEWLINE_Krytycy dyskutuj\xc4\x85 czy Corneille nie pi\xc4\x99tnuje w tej sztuce dworu, polityki regentki i jej pierwszego ministra. Wydaje si\xc4\x99 jednak, \xc5\xbce pisarz wci\xc4\x85\xc5\xbc wierzy\xc5\x82 w mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 stworzenia przez monarch\xc4\x99 jednolitego pa\xc5\x84stwa, sprzyjaj\xc4\x85cego wolno\xc5\x9bci i heroizmowi. Bernard Dort uwa\xc5\xbca dramat\xcb\x90 za proroczy obraz Frondy, za swego rodzaju sygna\xc5\x82 ostrzegawczy.'