b'\n_START_ARTICLE_\nOdbierak pr\xc4\x85du\n_START_PARAGRAPH_\nOdbierak pr\xc4\x85du (pantograf) \xe2\x80\x93 element pojazdu lub urz\xc4\x85dzenia zasilanego z zewn\xc4\x85trz energi\xc4\x85 elektryczn\xc4\x85 (wy\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c pojazdy zasilane kablem i z akumulator\xc3\xb3w) stykaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 z przewodem jezdnym lub szyn\xc4\x85 pr\xc4\x85dow\xc4\x85, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cy doprowadzeniu napi\xc4\x99cia zasilaj\xc4\x85cego.\n_START_SECTION_\nPantograf\n_START_PARAGRAPH_\nPantograf s\xc5\x82u\xc5\xbcy do pobierania pr\xc4\x85du z napowietrznej sieci trakcyjnej przez pojazdy szynowe \xe2\x80\x93 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej spotykany, instalowany na dachu lokomotywy elektrycznej, tramwaju lub elektrycznego zespo\xc5\x82u trakcyjnego; istniej\xc4\x85 te\xc5\xbc pantografy instalowane na bocznej \xc5\x9bcianie lokomotywy do wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z sieci\xc4\x85 boczn\xc4\x85 oraz pantografy o bardzo niewielkich rozmiarach i uproszczonej konstrukcji do zasilania suwnic, lokomotywek kopalnianych itp. _NEWLINE_Pantograf starszego typu ma kszta\xc5\x82t dw\xc3\xb3ch pi\xc4\x99ciok\xc4\x85t\xc3\xb3w, po\xc5\x82\xc4\x85czonych poprzeczkami (co odci\xc4\x85\xc5\xbca cz\xc4\x99\xc5\x9bci ruchome zespo\xc5\x82u \xe2\x80\x93 np. \xc5\x9blizgacz), obecnie coraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciej stosuje si\xc4\x99 tzw. pantografy po\xc5\x82\xc3\xb3wkowe (Faiveleya), w kt\xc3\xb3rym jest tylko jedno rami\xc4\x99 (odpowiednio zmodyfikowane tak, aby samodzielnie utrzymywa\xc4\x87 \xc5\x9blizg w pozycji r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82ej do przewodu sieci trakcyjnej), zamiast tradycyjnych dw\xc3\xb3ch (przedniego i tylnego). Pantograf taki wygl\xc4\x85da jak po\xc5\x82owa typowego pantografu no\xc5\xbcycowego albo pantografu Stemmanna (st\xc4\x85d nazwa), najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej jest montowany \xe2\x80\x9ez w\xc5\x82osem\xe2\x80\x9d (tak \xc5\xbce rami\xc4\x99 jest skierowane do przodu), rzadziej \xe2\x80\x9epod w\xc5\x82os\xe2\x80\x9d (tak zamontowane pantografy po\xc5\x82\xc3\xb3wkowe mo\xc5\xbcna spotka\xc4\x87 np. czeskich tramwajach Tatra T6A5 czy tramwajach produkcji PESA Bydgoszcz). Z technicznego punktu widzenia nie ma to znaczenia, o ile nie zachodzi kolizja z wyposa\xc5\xbceniem zamontowanym na dachu, jednak pantografy po\xc5\x82\xc3\xb3wkowe maj\xc4\x85 nieco wi\xc4\x99ksze tendencje do odchy\xc5\x82u na boki. Tylko takie pantografy mo\xc5\xbcna stosowa\xc4\x87 w taborze wymagaj\xc4\x85cych czterech odbierak\xc3\xb3w (niekt\xc3\xb3re rozwi\xc4\x85zania lokomotyw czterosystemowych \xe2\x80\x93 gdy do ka\xc5\xbcdego systemu potrzebny jest inny pantograf ze wzgl\xc4\x99du na w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci elektryczne i geometryczne sieci \xe2\x80\x93 wymagane jest, by \xc5\x9blizgacz znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 mo\xc5\xbcliwie najbli\xc5\xbcej osi czopu skr\xc4\x99tu). _NEWLINE_W polskich warunkach pantografy po\xc5\x82\xc3\xb3wkowe (typ Faiveley, Stemman FB-700, OTK-2 oraz 160 EC) mo\xc5\xbcna zaobserwowa\xc4\x87 na nowszych polskich tramwajach (w ostatnich chronologicznie odmianach konstrukcyjnych woz\xc3\xb3w rodziny 105N i w wielu p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych typach) oraz na modernizowanych lokomotywach i zespo\xc5\x82ach trakcyjnych wielu serii. Po\xc5\x9bredni\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x85 jest pantograf tzw. wiede\xc5\x84ski, w kt\xc3\xb3rym dolna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z dw\xc3\xb3ch rur (podobne pantografy s\xc4\x85 stosowane tak\xc5\xbce w kolejnictwie, np. na zespo\xc5\x82ach trakcyjnych w USA). _NEWLINE_Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pantografu bezpo\xc5\x9brednio stykaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 z przewodem jezdnym to \xc5\x9blizgacz. _NEWLINE_W pantografie docisk do przewodu jezdnego zapewniaj\xc4\x85 spr\xc4\x99\xc5\xbcyny oraz wytwarzaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 w czasie jazdy si\xc5\x82a aerodynamiczna; podnoszenie i opuszczanie dokonywane jest za pomoc\xc4\x85 spr\xc4\x99\xc5\xbconego powietrza lub mechanicznego poci\xc4\x85gania za linki (np. w tramwajach czy trolejbusach). Dobry pantograf charakteryzuje si\xc4\x99 ma\xc5\x82\xc4\x85 bezw\xc5\x82adno\xc5\x9bci\xc4\x85, dlatego te\xc5\xbc istnieje tendencja \xe2\x80\x93 zw\xc5\x82aszcza na poci\xc4\x85gach du\xc5\xbcych pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 do stosowania pantograf\xc3\xb3w po\xc5\x82\xc3\xb3wkowych o znacznie zmniejszonej masie; charakterystyka takiego pantografu jest zbli\xc5\xbcona dla obu kierunk\xc3\xb3w jazdy._NEWLINE_Do wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z sieciami o znacznych r\xc3\xb3\xc5\xbcnicach wysoko\xc5\x9bci stosuje si\xc4\x99 pantografy dwustopniowe \xe2\x80\x93 klasyczny pantograf umieszczony na podnoszonej konstrukcji lub \xc5\x9blizgacz w postaci ma\xc5\x82ego pantografu umieszczonego na klasycznym \xe2\x80\x93 konstrukcje tego typu s\xc4\x85 u\xc5\xbcywane przyk\xc5\x82adowo przez SNCF \xe2\x80\x93 s\xc4\x85 one montowane na sk\xc5\x82adach TGV. Pionierem w dziedzinie konstrukcji tego typu pantograf\xc3\xb3w by\xc5\x82 Zwi\xc4\x85zek Radziecki.\n_START_SECTION_\nPantografy w Polsce\n_START_PARAGRAPH_\nPantografy eksploatowane w kolejach polskich charakteryzuje konstrukcja, kt\xc3\xb3rej koncepcja ukszta\xc5\x82towana zosta\xc5\x82a w I po\xc5\x82owie XX wieku. Na przestrzeni lat by\xc5\x82a ona poddawana pewnym modyfikacjom, ale zasadnicza jej cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 nie ulega\xc5\x82a wi\xc4\x99kszym zmianom. Dopiero pod koniec lat 80. XX wieku skonstruowano prototyp pierwszego polskiego pantografu po\xc5\x82\xc3\xb3wkowego. Poprzestano jednak tylko na serii informacyjnej licz\xc4\x85cej oko\xc5\x82o 50 egzemplarzy. Stara konstrukcja i niewielka produkcja odbierak\xc3\xb3w pr\xc4\x85du otwieraj\xc4\x85 kolejne mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci ich wymiany, np. w ramach modernizacji pojazd\xc3\xb3w trakcyjnych. Chc\xc4\x85c podo\xc5\x82a\xc4\x87 nowym wyzwaniom techniczno-eksploatacyjnym, przewo\xc5\xbanicy polscy zmuszeni s\xc4\x85 do zakupu nowoczesnych, ale i nietanich pantograf\xc3\xb3w renomowanych firm europejskich, takich jak: Stemmann-Technik GmbH (Niemcy), Faiveley Transport (Francja), Schunk Bahntechnik GmbH (Austria)._NEWLINE_Dopiero w 2009 roku krakowska sp\xc3\xb3\xc5\x82ka EC Engineering wykona\xc5\x82a prototyp pantografu dostosowanego do polskich warunk\xc3\xb3w eksploatacyjnych. Stworzono niesymetryczny (po\xc5\x82\xc3\xb3wkowy) odbierak pr\xc4\x85du 160EC \xe2\x80\x93 zgodnie z najnowszymi tendencjami w budowie pantograf\xc3\xb3w. Przeznaczony jest on do zasilania elektrycznych pojazd\xc3\xb3w trakcyjnych z przewodu jezdnego g\xc3\xb3rnej sieci trakcyjnej pr\xc4\x85du sta\xc5\x82ego o napi\xc4\x99ciu znamionowym 3 000 V. Pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 jazdy pojazdu wyposa\xc5\xbconego w ten odbierak pr\xc4\x85du mo\xc5\xbce wynie\xc5\x9b\xc4\x87 do 160 km/h. Przeprowadzono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc niezb\xc4\x99dne testy z wykorzystaniem taboru CTL Logistics, PKP Cargo oraz PKP Intercity._NEWLINE_W grudniu 2010 r. pantograf typu 160 EC uzyska\xc5\x82 bezterminowe \xc5\x9bwiadectwo homologacji.'