b'\n_START_ARTICLE_\nRadon\n_START_SECTION_\nW\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci fizyczne\n_START_PARAGRAPH_\nRadon jest bezbarwnym, bezwonnym radioaktywnym gazem szlachetnym. Wyst\xc4\x99puje naturalnie, jako produkt rozpadu radu, kt\xc3\xb3ry z kolei powstaje z obecnego w przyrodzie w sporych ilo\xc5\x9bciach uranu. Jego najstabilniejszy izotop \xc2\xb2\xc2\xb2\xc2\xb2Rn ma okres po\xc5\x82owicznego rozpadu 3,8 dnia i jest stosowany w radioterapii._NEWLINE_G\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 radonu wynosi 9,73\xc2\xa0kg/m\xc2\xb3 \xe2\x80\x93 jest on 8 razy ci\xc4\x99\xc5\xbcszy ni\xc5\xbc \xc5\x9brednia g\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 gaz\xc3\xb3w atmosferycznych. W temperaturze pokojowej jest bezbarwny, ale sch\xc5\x82odzony do punktu zamarzania (\xe2\x88\x9271\xc2\xa0\xc2\xb0C), nabiera barwy \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tej, a poni\xc5\xbcej \xe2\x88\x92180\xc2\xa0\xc2\xb0C staje si\xc4\x99 pomara\xc5\x84czowo-czerwony. Emituje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc intensywn\xc4\x85 po\xc5\x9bwiat\xc4\x99, b\xc4\x99d\xc4\x85c\xc4\x85 efektem jego radioaktywno\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nPromieniotw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nRadon w czasie rozpadu emituje promieniowanie alfa (oraz w mniejszym stopniu beta) o ma\xc5\x82ej przenikliwo\xc5\x9bci, ale o du\xc5\xbcej zdolno\xc5\x9bci jonizuj\xc4\x85cej (wysoka energia, du\xc5\xbca masa cz\xc4\x85stki). \xc2\xb2\xc2\xb2\xc2\xb2Rn jest izotopem naturalnym, pochodz\xc4\x85cym bezpo\xc5\x9brednio z rozpadu \xc2\xb2\xc2\xb2\xe2\x81\xb6Ra (o okresie po\xc5\x82owicznego zaniku 1600 lat). Ten ostatni z kolei jest d\xc5\x82ugo\xc5\xbcyciowym produktem przemian radioaktywnych zachodz\xc4\x85cych w naturalnym szeregu promieniotw\xc3\xb3rczym, kt\xc3\xb3rego pierwszym cz\xc5\x82onem jest naturalny izotop uranu \xc2\xb2\xc2\xb3\xe2\x81\xb8U. Zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 uranu w skorupie ziemskiej wynosi \xc5\x9brednio 2 ppm (0,0002%), wi\xc4\x99c stosunkowo du\xc5\xbco. Dlatego te\xc5\xbc zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 \xc2\xb2\xc2\xb2\xc2\xb2Rn w powietrzu atmosferycznym w warstwie przypowierzchniowej jest znacz\xc4\x85ca. \xc5\x9arednie st\xc4\x99\xc5\xbcenie \xc2\xb2\xc2\xb2\xc2\xb2Rn w powietrzu w Polsce wynosi ok. 10 Bq/m\xc2\xb3. Promieniowanie pochodz\xc4\x85ce od radonu stanowi 40\xe2\x80\x9350% dawki promieniowania, jak\xc4\x85 otrzymuje mieszkaniec Polski od \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 naturalnych. Radon mo\xc5\xbce stanowi\xc4\x87 zagro\xc5\xbcenie dla zdrowia cz\xc5\x82owieka, bowiem gromadzi si\xc4\x99 w budynkach mieszkalnych, zw\xc5\x82aszcza w piwnicach, przedostaj\xc4\x85c si\xc4\x99 tam z gruntu w wyniku r\xc3\xb3\xc5\xbcnicy ci\xc5\x9bnie\xc5\x84 (efekt kominowy). Dotyczy to zw\xc5\x82aszcza pod\xc5\x82o\xc5\xbca granitowego, zawieraj\xc4\x85cego wi\xc4\x99ksze ilo\xc5\x9bci uranu w swoim sk\xc5\x82adzie ni\xc5\xbc np. ska\xc5\x82y osadowe. Aktualnie w Polsce obowi\xc4\x85zuje limit st\xc4\x99\xc5\xbcenia radonu w nowych budynkach mieszkalnych wynosz\xc4\x85cy 200 Bq/m\xc2\xb3. Szkodliwo\xc5\x9b\xc4\x87 radonu jest wynikiem stosunkowo szybkiego jego rozpadu, prowadz\xc4\x85cego do powstania kilku kr\xc3\xb3tko\xc5\xbcyciowych pochodnych, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc radioaktywnych, emituj\xc4\x85cych promieniowania alfa. Ich zatrzymanie w p\xc5\x82ucach b\xc4\x99dzie powodowa\xc4\x87 uszkodzenia radiacyjne, prowadz\xc4\x85ce do rozwoju choroby nowotworowej.\n_START_SECTION_\nW\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci chemiczne\n_START_PARAGRAPH_\nW\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci radonu s\xc4\x85 stosunkowo s\xc5\x82abo znane, ze wzgl\xc4\x99du na jego wysok\xc4\x85 radioaktywno\xc5\x9b\xc4\x87. Radon nale\xc5\xbcy do grupy gaz\xc3\xb3w szlachetnych, kt\xc3\xb3re z definicji powinny by\xc4\x87 chemicznie oboj\xc4\x99tne. Mimo to znanych jest kilka jego zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w na r\xc3\xb3\xc5\xbcnych stopniach utlenienia. S\xc4\x85 to m.in. fluorki RnF\xe2\x82\x82, RnF\xe2\x82\x84, RnF\xe2\x82\x86, chlorek RnCl\xe2\x82\x84 i tritlenek radonu RnO\xe2\x82\x83. Ze wzgl\xc4\x99du na nietrwa\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 samego radonu nie maj\xc4\x85 one \xc5\xbcadnych zastosowa\xc5\x84.'