b'\n_START_ARTICLE_\nTurek we W\xc5\x82oszech\n_START_SECTION_\nPowstanie opery\n_START_PARAGRAPH_\nPod wp\xc5\x82ywem sukces\xc3\xb3w Tankreda, a potem W\xc5\x82oszki w Algierze mediola\xc5\x84ska La Scala powierzy\xc5\x82a Rossiniemu napisanie dw\xc3\xb3ch nowych oper. W tym celu kompozytor opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Wenecj\xc4\x99 i uda\xc5\x82 si\xc4\x99 do Mediolanu. Pierwszym z zam\xc3\xb3wionych dzie\xc5\x82 by\xc5\x82a opera seria Aurelian w Palmirze do libretta s\xc5\x82awnego potem, a w\xc3\xb3wczas debiutuj\xc4\x85cego Felice Romaniego. Dzie\xc5\x82o wystawiono 26 grudnia 1813 roku. Wkr\xc3\xb3tce potem Rossini zabra\xc5\x82 si\xc4\x99 do pracy nad drug\xc4\x85 z zam\xc3\xb3wionych oper. Jeszcze w tym samym roku Romani dostarczy\xc5\x82 kolejne libretto, adaptuj\xc4\x85c stary tekst, kt\xc3\xb3ry Caterino Mazol\xc3\xa0 w 1788 roku napisa\xc5\x82 dla Franza Seydelmanna. Oper\xc4\x99 wystawiono w Dre\xc5\xbanie, a potem w Wiedniu. W 1794 roku tekst wykorzysta\xc5\x82 Franz S\xc3\xbcssmayr. Jego oper\xc4\x99 pod tytu\xc5\x82em Il musulmano a Napoli wystawiono w Pradze. Opracowuj\xc4\x85c tekst Romani doda\xc5\x82 zaczerpni\xc4\x99ty z W\xc5\x82oszki w Algierze motyw przybycia i odbicia statku, stanowi\xc4\x85cy ram\xc4\x99 dla utworu. Rozbudowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wprowadzon\xc4\x85 jeszcze przez Mazol\xc4\x99 posta\xc4\x87 Poety, kt\xc3\xb3remu nada\xc5\x82 imi\xc4\x99 Prosdocima. Pracuj\xc4\x85c nad partytur\xc4\x85 Rossini opracowanie cz\xc4\x99\xc5\x9bci utworu powierzy\xc5\x82 anonimowemu wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownikowi. Spod jego r\xc4\x99ki wysz\xc5\x82y wszystkie recytatywy, cavatina Geronia, aria Albazara i fina\xc5\x82 II aktu._NEWLINE_Premiera mia\xc5\x82a miejsce 14 sierpnia 1814 i mimo \xc5\x9bwietnej obsady, z basem Filippem Gallim w roli tytu\xc5\x82owej, zosta\xc5\x82a przyj\xc4\x99ta bardzo ch\xc5\x82odno. Wiele os\xc3\xb3b opu\xc5\x9bci\xc5\x82o teatr ju\xc5\xbc po I akcie. Mediola\xc5\x84czycy stale rywalizuj\xc4\x85cy z Wenecjanami o pierwsze\xc5\x84stwo kulturalne w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych W\xc5\x82oszech uznali Turka za imitacj\xc4\x99 W\xc5\x82oszki w Algierze, wystawionej wcze\xc5\x9bniej z powodzeniem w Wenecji. Opera mia\xc5\x82a zaledwie 12 przedstawie\xc5\x84. Nie przeszkodzi\xc5\x82o jej to w nast\xc4\x99pnym roku odnie\xc5\x9b\xc4\x87 sukcesu w Rzymie. W 1816 roku zosta\xc5\x82a z powodzeniem wystawiona w Vicenzy pod zmienionym tytu\xc5\x82em Opiekun oszukany (Il tutore deluso), potem ze zmianami ponownie w Rzymie i w Teatrze W\xc5\x82oskim w Pary\xc5\xbcu (1820). Dodatki paryskie Ferdinanda Pa\xc3\xabra tak dalece zros\xc5\x82y si\xc4\x99 z partytur\xc4\x85, \xc5\xbce utrudni\xc5\x82y potem w XX wieku powr\xc3\xb3t do orygina\xc5\x82u Rossiniego. W sumie opera utrzymywa\xc5\x82a si\xc4\x99 na scenach europejskich do lat 40. XIX wieku (w Polsce zosta\xc5\x82a wystawiona po raz pierwszy w Warszawie w 1824 roku). Ponownie na afisze Turek powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 w po\xc5\x82owie XX wieku, by w latach 70. odzyska\xc4\x87 miejsce w\xc5\x9br\xc3\xb3d komicznych arcydzie\xc5\x82 Rossiniego. W Polsce wystawi\xc5\x82y go w 1992 roku Opera Pozna\xc5\x84ska, a w 1999 - Warszawska Opera Kameralna.\n_START_SECTION_\nAkt I\n_START_PARAGRAPH_\nNa neapolita\xc5\x84skiej pla\xc5\xbcy rozbili namioty Cyganie. Ciesz\xc4\x85 si\xc4\x99 swym losem tylko pi\xc4\x99kna Zaida op\xc5\x82akuje utraconego kochanka (Nostra patria). Na pla\xc5\xbcy pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 kolejno Poeta, kt\xc3\xb3ry szuka tematu do opery buffa i Don Geronio, wykorzystywany przez \xc5\xbcon\xc4\x99 sekutnic\xc4\x99 (Vado in traccia). Geronio prosi Zaid\xc4\x99 o szcz\xc4\x99\xc5\x9bliw\xc4\x85 wr\xc3\xb3\xc5\xbcb\xc4\x99. Ta jednak dotkn\xc4\x85wszy czo\xc5\x82a nieszcz\xc4\x99snego m\xc4\x99\xc5\xbca stwierdza tam istnienie dw\xc3\xb3ch charakterystycznych dla zwierzyny rogatej naro\xc5\x9bli. Zachwycony poczuciem humoru Cyganki Poeta wdaje si\xc4\x99 z ni\xc4\x85 w rozmow\xc4\x99. Zaida by\xc5\x82a faworyt\xc4\x85 su\xc5\x82tana Selima, ten jednak odtr\xc4\x85ci\xc5\x82 j\xc4\x85 daj\xc4\x85c wiar\xc4\x99 fa\xc5\x82szywym pog\xc5\x82oskom o jej niewierno\xc5\x9bci. Skazana na \xc5\x9bmier\xc4\x87 ratowa\xc5\x82a si\xc4\x99 ucieczk\xc4\x85 do W\xc5\x82och. Poeta obiecuje wstawi\xc4\x87 si\xc4\x99 za ni\xc4\x85 u tureckiego ksi\xc4\x99cia, kt\xc3\xb3ry przyp\xc5\x82ywa studiowa\xc4\x87 europejskie obyczaje. _NEWLINE_Na pla\xc5\xbcy przechadza si\xc4\x99 Fiorilla opowiadaj\xc4\x85c o nudnej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci na ca\xc5\x82e \xc5\xbcycie (Non si d\xc3\xa0 follia maggiore). Jako\xc5\xbc do portu wp\xc5\x82ywa turecki statek (Voga, voga), z kt\xc3\xb3rego schodzi na l\xc4\x85d Selim (Cara Italia). Z brzegu przygl\xc4\x85da mu si\xc4\x99 Fiorilla. Od pierwszego wejrzenia mi\xc4\x99dzy W\xc5\x82oszk\xc4\x85 i tureckim ksi\xc4\x99ciem wybucha p\xc5\x82omienne uczucie, spiesz\xc4\x85 wi\xc4\x99c ul\xc5\xbcy\xc4\x87 p\xc5\x82omieniowi. Poeta wpada na nabrze\xc5\xbcu na porzuconego kochanka Fiorilli Narcisa (Un vago sembiante), oraz na m\xc4\x99\xc5\xbca, Geronia, kt\xc3\xb3ry przed chwil\xc4\x85 widzia\xc5\x82 \xc5\xbcon\xc4\x99 uchodz\xc4\x85c\xc4\x85 pod rami\xc4\x99 z jakim\xc5\x9b Turkiem. Intryga ku rado\xc5\x9bci Poety nabiera tempa, Narciso i Geronio nie chc\xc4\x85 jednak wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 w komedii, wol\xc4\x85 z\xc5\x82oi\xc4\x87 autora (tercet: Un marito scimunito)._NEWLINE_W alkowie, gdzie Fiorilla pije kaw\xc4\x99 z Selimem, przy\xc5\x82apuj\xc4\x85 j\xc4\x85 Narciso i Geronio (kwartet: Siete Turchi). Fiorilla zmusza m\xc4\x99\xc5\xbca, by ukorzy\xc5\x82 si\xc4\x99 przed Selimem, sama umawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 na kolejn\xc4\x85 schadzk\xc4\x99. Poeta ma tym samym gotowy pierwszy akt, ale nie ma pomys\xc5\x82u na drugi. Na pla\xc5\xbcy spotyka Selima, kt\xc3\xb3ry planuje porwa\xc4\x87 Fiorill\xc4\x99 (Gran maraviglie!), zostaje jednak rozpoznany przez Zaid\xc4\x99. Na pla\xc5\xbc\xc4\x99 przybywa te\xc5\xbc Fiorilla, w masce, aby ukry\xc4\x87 si\xc4\x99 przed m\xc4\x99\xc5\xbcem i kochankiem (Chi servir non brama Amor) . Na widok Zaidy w ramionach Selima zrywa jednak woal i urz\xc4\x85dza prawdziwie w\xc5\x82osk\xc4\x85 scen\xc4\x99 zazdro\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nAkt II\n_START_PARAGRAPH_\nSelim proponuje Geroniowi odkupienie \xc5\xbcony. Stary m\xc4\x85\xc5\xbc odmawia z oburzeniem (duet: D\'un bell\'uso di Turchia). Fiorilla tymczasem wyzywa Zaid\xc4\x99 na pojedynek: niech Selim sam wybierze t\xc4\x99, kt\xc3\xb3rej pragnie. Turek najch\xc4\x99tniej wzi\xc4\x85\xc5\x82by obie. Oburzona Zaida ucieka, a Fiorilla jedna si\xc4\x99 z Selimem (duet: Credete alle femine). Widz\xc4\x85c, \xc5\xbce intryga zamiera Poeta informuje Geronia, \xc5\xbce Selim chce porwa\xc4\x87 Fiorill\xc4\x99 z pla\xc5\xbcy. Geronio udaje si\xc4\x99 wi\xc4\x99c nad morze w tureckim przebraniu, a Zaida przebrana za Fiorill\xc4\x99. Narciso postanawia u\xc5\xbcy\xc4\x87 tego samego podst\xc4\x99pu (Se il mio rival deludo). _NEWLINE_W ten spos\xc3\xb3b o um\xc3\xb3wionej godzinie spotyka si\xc4\x99 nad morzem trzech Turk\xc3\xb3w i dwie Fiorille. Selim wybiera fa\xc5\x82szyw\xc4\x85, Narciso prawdziw\xc4\x85, Geronio zostaje z niczym i podnosi lament (kwintet: Oh! guardate che accidente). Poeta pociesza Geronia, \xc5\xbce Fiorilla nie odp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a z Selimem, lecz uciek\xc5\x82a z Narcisem i radzi zagrozi\xc4\x87 jej rozwodem. Selim ostatecznie jedna si\xc4\x99 z Zaid\xc4\x85. Fiorilli, kt\xc3\xb3rej umkn\xc4\x85\xc5\x82 Turek, grozi teraz jeszcze utrata ma\xc5\x82\xc5\xbconka. Nim jednak odp\xc5\x82ynie do mamusi do Sorrento, przybywa Geronio i przyjmuje skruszon\xc4\x85 ma\xc5\x82\xc5\xbconk\xc4\x99. Selim odp\xc5\x82ywa z Zaid\xc4\x85. Narciso musi poszuka\xc4\x87 sobie nowej kochanki, a poeta szcz\xc4\x99\xc5\x9bliwie uko\xc5\x84czy\xc5\x82 libretto.\n_START_SECTION_\nO operze\n_START_PARAGRAPH_\nDramaturgia Turka przewy\xc5\xbcsza jego stron\xc4\x99 muzyczn\xc4\x85. Opera posiada bardzo dobry I akt: introdukcj\xc4\x99, ari\xc4\x99 Fiorilli, tercet, w kt\xc3\xb3rym Geronio i Narciso dobieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 do sk\xc3\xb3ry Poecie, przede wszystkim jednak znakomity duet Geronia z Fiorill\xc4\x85 b\xc5\x82yskotliwie charakteryzuj\xc4\x85cy bohater\xc3\xb3w farsy ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84skiej: kapry\xc5\x9bn\xc4\x85 kokietk\xc4\x99 i jej m\xc4\x99\xc5\xbca pantoflarza, zakochanego w wykorzystuj\xc4\x85cej go \xc5\xbconie. II akt nie tak dobry, przynosi kilka zbytecznych arii, kt\xc3\xb3re Rossini skre\xc5\x9bli w rzymskim przedstawieniu, niezbyt udany fina\xc5\x82, ale te\xc5\xbc weso\xc5\x82y ch\xc3\xb3r turecki (Amor la danza muova) oraz par\xc4\x99 bardzo dobrych scen zespo\xc5\x82owych: duet Selima i Geronia, a szczeg\xc3\xb3lnie znakomity "zast\xc4\x99pczy fina\xc5\x82" - kwintet z dwiema parami Turk\xc3\xb3w i Fiorilli i Geroniem wzi\xc4\x99tym w dwa ognie - przynosz\xc4\x85cy sugestywny nastr\xc3\xb3j nocy nad morzem i szalone qui pro quo. Doskona\xc5\x82\xc4\x85 uwertur\xc4\x99 Rossini wykorzysta jeszcze dwukrotnie, ju\xc5\xbc wkr\xc3\xb3tce w Zygmuncie, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w Otellu.'