b'\n_START_ARTICLE_\nFabryka Broni w Kozienicach\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nFabryka powsta\xc5\x82a w Kozienicach na bazie Kr\xc3\xb3lewskiej Manufaktury Broni Palnej za\xc5\x82o\xc5\xbconej w 1786 roku sumptem kr\xc3\xb3la polskiego Stanis\xc5\x82awa Augusta. Pocz\xc4\x85tkowo produkowano tam karabiny g\xc5\x82adkolufowe z zamkiem ska\xc5\x82kowym na potrzeby kompanii strzeleckich w polskiej armii. W 1788 roku manufaktura zosta\xc5\x82a przekszta\xc5\x82cona w fabryk\xc4\x99 broni przez konstruktora broni palnej Andrzeja Kownackiego, kt\xc3\xb3ry dokona\xc5\x82 tego przy pomocy specjalist\xc3\xb3w sprowadzonych z zagranicy (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z Saksonii oraz Francji), a tak\xc5\xbce miejscowych rzemie\xc5\x9blnik\xc3\xb3w i ch\xc5\x82op\xc3\xb3w pa\xc5\x84szczy\xc5\xbanianych. Projekt rozbudowy manufaktury i przekszta\xc5\x82cenia jej w fabryk\xc4\x99 opracowa\xc5\x82 polski architekt Jakub Kubicki. Zbudowano j\xc4\x85 latem 1788 roku, a wyko\xc5\x84czeniowe roboty trwa\xc5\x82y jesieni\xc4\x85 i zim\xc4\x85 chocia\xc5\xbc ju\xc5\xbc we wrze\xc5\x9bniu rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 pierwsza masowa produkcja. Ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 inwestycji opr\xc3\xb3cz budowy samej rusznikarni obejmowa\xc5\x82a tak\xc5\xbce budow\xc4\x99 hamerni, czyli ku\xc5\xbani, m\xc5\x82yn\xc3\xb3w, regulacj\xc4\x99 rzeki oraz budow\xc4\x99 upust\xc3\xb3w wodnych zasilaj\xc4\x85cych zak\xc5\x82ad ko\xc5\x82ami wodnymi._NEWLINE_Fabryka zosta\xc5\x82a zniszczona podczas insurekcji ko\xc5\x9bciuszkowskiej 24 kwietnia 1794 roku przez wojska rosyjskie dowodzone przez gen. Apraksina. Kownackiemu uda\xc5\x82o si\xc4\x99 jednak uratowa\xc4\x87 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 urz\xc4\x85dze\xc5\x84 oraz maszyn, kt\xc3\xb3re wraz z personelem ewakuowano do Warszawy, gdzie wkr\xc3\xb3tce uruchomiony zosta\xc5\x82 warsztat naprawczy broni powsta\xc5\x84czej. Dzia\xc5\x82a\xc5\x82 on w przerobionym na te potrzeby m\xc5\x82ynie znajduj\xc4\x85cym si\xc4\x99 w koszarach Gwardii Pieszej Koronnej stacjonuj\xc4\x85cej na warszawskim \xc5\xbboliborzu. Naprawy broni powsta\xc5\x84czej, jakie wykona\xc5\x82 zak\xc5\x82ad naprawczy, historycy szacuj\xc4\x85 na ponad 3 tysi\xc4\x85ce sztuk.\n_START_SECTION_\nProdukcja zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nZak\xc5\x82ady dysponowa\xc5\x82y najlepszymi w kraju maszynami oraz narz\xc4\x99dziami rusznikarskimi. Posiada\xc5\x82y one r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w\xc5\x82asn\xc4\x85 ku\xc5\xbani\xc4\x99 poruszan\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85 wodn\xc4\x85 i opalan\xc4\x85 w\xc4\x99glem drzewnym. Surowiec do produkcji broni sprowadzany by\xc5\x82 z zewn\xc4\x85trz miasta. Stal przywo\xc5\xbcono w sztabach z Ko\xc5\x84skich le\xc5\xbc\xc4\x85cych w Staropolskim Okr\xc4\x99gu Przemys\xc5\x82owym, a drewno orzechowe do wyrobu \xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbc oraz kolb z Wo\xc5\x82ynia, Podola i Ukrainy._NEWLINE_Fabryka ta wytwarza\xc5\x82a pocz\xc4\x85tkowo oko\xc5\x82o 500 karabin\xc3\xb3w rocznie, a po decyzji Sejmu Wielkiego w 1792 roku produkcj\xc4\x99 t\xc4\x99 podwojono. Na mocy ustawy sejmowej wydanej w dniu 8 pa\xc5\xbadziernika 1789 roku rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a ona produkcj\xc4\x99 karabin\xc3\xb3w z gwintowan\xc4\x85 luf\xc4\x85 na potrzeby piechoty wojska polskiego. Ustawa ta by\xc5\x82a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej uzupe\xc5\x82niana i przewidywa\xc5\x82a wed\xc5\x82ug ustale\xc5\x84 Sejmu Czteroletniego wyprodukowanie broni krajowej produkcji na potrzeby utworzenia czterech batalion\xc3\xb3w strzelc\xc3\xb3w, a nast\xc4\x99pnie kolejnych podobnych tworzonych przy batalionach pieszych wojska polskiego. Oddzia\xc5\x82y te mia\xc5\x82y by\xc4\x87 uzbrojone w nowy oraz bardziej skuteczny rodzaj broni strzeleckiej \xe2\x80\x93 sztucery z gwintowan\xc4\x85 luf\xc4\x85. Opr\xc3\xb3cz karabin\xc3\xb3w przeznaczonych dla wojska zak\xc5\x82ad wykonywa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pistolety oraz karabiny my\xc5\x9bliwskie. Roczn\xc4\x85 produkcj\xc4\x99 fabryki historycy obliczaj\xc4\x85 na ok. 2000 sztuk._NEWLINE_W fabryce produkowany by\xc5\x82 w latach 1790\xe2\x80\x931794 tzw. sztucer kozienicki, ska\xc5\x82kowy sztucer piechoty oraz pierwszy polski karabin z gwintowan\xc4\x85 luf\xc4\x85 przeznaczony dla wojska polskiego.'