b'\n_START_ARTICLE_\nMax Born\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nJedyny syn dr. Gustawa Jakuba Borna (1851-1900), \xc5\xbbyda urodzonego w K\xc4\x99pnie (wtedy miasto pruskie w prowincji Pozna\xc5\x84skiej), i Margarete Kauffmann (1856-1886), pochodz\xc4\x85cej z rodziny \xc5\x9bl\xc4\x85skich przemys\xc5\x82owc\xc3\xb3w. Urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 i wychowa\xc5\x82 we Wroc\xc5\x82awiu, gdzie jego ojciec wyk\xc5\x82ada\xc5\x82 na Uniwersytecie Wroc\xc5\x82awskim, najpierw jako privatdozent, a nast\xc4\x99pnie profesor anatomii por\xc3\xb3wnawczej i embriologii._NEWLINE_Po uko\xc5\x84czeniu Gimnazjum im. Kr\xc3\xb3la Wilhelma studiowa\xc5\x82 kolejno na uniwersytetach we Wroc\xc5\x82awiu, Heidelbergu i Zurychu. W tym czasie zetkn\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 z takimi naukowcami jak Felix Klein, David Hilbert, Hermann Minkowski, Carl Runge, Karl Schwarzschild, czy Woldemar Voigt._NEWLINE_W roku 1909 zosta\xc5\x82 wyk\xc5\x82adowc\xc4\x85 uniwersytetu w Getyndze, sk\xc4\x85d w roku 1912 przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do University of Chicago. W roku 1919, po s\xc5\x82u\xc5\xbcbie wojskowej w armii niemieckiej, zosta\xc5\x82 profesorem uniwersytetu we Frankfurcie nad Menem, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej (1921) w Getyndze. Sformu\xc5\x82owa\xc5\x82 w tym czasie standardow\xc4\x85 obecnie interpretacj\xc4\x99 kwadratu modu\xc5\x82u funkcji falowej ( gdzie  oznacza sprz\xc4\x99\xc5\xbcenie zespolone) w r\xc3\xb3wnaniu Schr\xc3\xb6dingera jako g\xc4\x99sto\xc5\x9bci prawdopodobie\xc5\x84stwa znalezienia cz\xc4\x85stki (zob. g\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 elektronowa), za co w 1954 roku otrzyma\xc5\x82 Nagrod\xc4\x99 Nobla (r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie nagrod\xc4\x99 otrzyma\xc5\x82 Walther Bothe). Z powodu antysemickiej polityki rz\xc4\x85du III Rzeszy wyjecha\xc5\x82 w 1933 roku do Cambridge, sk\xc4\x85d w roku 1936 przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do Uniwersytetu w Edynburgu. Wyk\xc5\x82ada\xc5\x82 tam do 1953 r._NEWLINE_Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej (w 1953 r., po otrzymaniu przez Borna tytu\xc5\x82u honorowego obywatela Getyngi) Max i Hedwig Bornowie powr\xc3\xb3cili do Niemiec, ale ich dzieci pozosta\xc5\x82y w Wielkiej Brytanii. Born zamieszka\xc5\x82 w Bad Pyrmont._NEWLINE_W 1955 r. podpisa\xc5\x82 Manifest Russella-Einsteina (zob. Pugwash), a w 1957 r. \xe2\x80\x93 z innymi naukowcami z G\xc3\xb6ttinger 18 \xe2\x80\x93 Manifest z G\xc3\xb6ttingen przeciw wyposa\xc5\xbceniu Bundeswehry w taktyczn\xc4\x85 bro\xc5\x84 atomow\xc4\x85. Pochowany w Getyndze na tym samym cmentarzu, co Max Planck i David Hilbert. Na jego nagrobku wyryto fundamentalne r\xc3\xb3wnanie mechaniki kwantowej: pq \xe2\x80\x93 qp = h/2\xcf\x80i._NEWLINE_Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d jego publikacji wymieniane s\xc4\x85 przede wszystkim: Dynamics of Crystal Lattices, Optics, Natural Philosophy of Cause and Chance i Zur Quantummechanik. Pr\xc3\xb3cz Nagrody Nobla zdoby\xc5\x82 Medal Stokesa, a w 1950 roku \xe2\x80\x93 Medal Hughesa._NEWLINE_Born by\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wsp\xc3\xb3\xc5\x82autorem \xe2\x80\x93 wsp\xc3\xb3lnie z Robertem Oppenheimerem \xe2\x80\x93 przybli\xc5\xbcenia stosowanego w fizyce kwantowej, b\xc4\x99d\xc4\x85cego szczeg\xc3\xb3lnym przypadkiem przybli\xc5\xbcenia adiabatycznego, nazwanego przybli\xc5\xbceniem Borna-Oppenheimera._NEWLINE_Dom, w kt\xc3\xb3rym si\xc4\x99 wychowa\xc5\x82, znajduje si\xc4\x99 we Wroc\xc5\x82awiu przy placu Wolno\xc5\x9bci 4. Na domu zamontowano w 2002 roku tablic\xc4\x99 pami\xc4\x85tkow\xc4\x85. We Wroc\xc5\x82awiu uhonorowano go tak\xc5\xbce nazywaj\xc4\x85c jego nazwiskiem plac w centrum._NEWLINE_By\xc5\x82 dziadkiem australijskiej piosenkarki i aktorki, Olivii Newton-John.'