b"\n_START_ARTICLE_\nEdward III\n_START_SECTION_\nNast\xc4\x99pca tronu\n_START_PARAGRAPH_\nO dzieci\xc5\x84stwie przysz\xc5\x82ego Edwarda III (zwanego w\xc3\xb3wczas od miejsca urodzenia Edwardem Windsorem) wiemy bardzo niewiele. W 1326 r. razem z matk\xc4\x85 Izabel\xc4\x85 i jej kochankiem, Rogerem Mortimerem, 8. baronem Wigmore, znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 na dworze swojego wuja, Karola IV Pi\xc4\x99knego, kr\xc3\xb3la Francji. Latem tego samego roku ca\xc5\x82a tr\xc3\xb3jka uda\xc5\x82a si\xc4\x99 do hrabstwa Hainaut, sk\xc4\x85d mieli wyruszy\xc4\x87 do Anglii przeciwko kr\xc3\xb3lowi Edwardowi II i jego faworytom Despenserom. W Hainaut m\xc5\x82ody Edward pozna\xc5\x82 Filip\xc4\x99, c\xc3\xb3rk\xc4\x99 hrabiego Hainaut Wilhelma I, w kt\xc3\xb3rej si\xc4\x99 zakocha\xc5\x82. _NEWLINE_Wyprawa Izabeli i Mortimera do Anglii zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 sukcesem. Despenserowie zostali straceni, za\xc5\x9b Edward II uwi\xc4\x99ziony i zmuszony do abdykacji. 25 stycznia 1327 r. zrzek\xc5\x82 si\xc4\x99 korony na rzecz Edwarda Windsora. Wkr\xc3\xb3tce potem zosta\xc5\x82 zamordowany. Jego syn jako Edward III zosta\xc5\x82 koronowany w Opactwie Westminsterskim 1 lutego 1327 r. przez arcybiskupa Canterbury, Waltera Reynoldsa. 24 stycznia 1328 r. Edward po\xc5\x9blubi\xc5\x82 w Yorku Filip\xc4\x99 d'Hainaut \xe2\x80\x93 doczekali si\xc4\x99 trzyna\xc5\x9bciorga dzieci, z kt\xc3\xb3rych wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 do\xc5\xbcy\xc5\x82a wieku dojrza\xc5\x82ego.\n_START_SECTION_\nPod wp\xc5\x82ywem Mortimera\n_START_PARAGRAPH_\nW zast\xc4\x99pstwie 15-letniego kr\xc3\xb3la realn\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x99 sprawowa\xc5\x82 Mortimer, kt\xc3\xb3ry przybra\xc5\x82 tytu\xc5\x82 hrabiego Marchii (1st Earl of March). Jako kochanek kr\xc3\xb3lowej matki zyska\xc5\x82 on ogromny wp\xc5\x82yw na rz\xc4\x85dy i sta\xc5\x82 si\xc4\x99 de facto w\xc5\x82adc\xc4\x85 Anglii. Mocna pozycja Mortimera nie odpowiada\xc5\x82a zar\xc3\xb3wno kr\xc3\xb3lowi Edwardowi, jak i znacznej cz\xc4\x99\xc5\x9bci angielskiego mo\xc5\xbcnow\xc5\x82adztwa, czekaj\xc4\x85cego tylko na stosown\xc4\x85 chwil\xc4\x99, by pozby\xc4\x87 si\xc4\x99 Mortimera._NEWLINE_Tymczasem, korzystaj\xc4\x85c z zamieszania po obaleniu Edwarda II, p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 Angli\xc4\x99 zaatakowa\xc5\x82 kr\xc3\xb3l Szkocji Robert I Bruce. Wyprawa angielska, na kt\xc3\xb3rej czele stan\xc4\x99li kr\xc3\xb3l Edward i Mortimer, nie przynios\xc5\x82a rezultatu, gdy\xc5\xbc Szkoci unikali walnej bitwy. Sk\xc5\x82oni\xc5\x82a natomiast obie strony do podj\xc4\x99cia rokowa\xc5\x84, zako\xc5\x84czonych podpisaniem traktatu w Northampton 1 maja 1328 r., w kt\xc3\xb3rym Anglicy uznawali niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 Szkocji i kr\xc3\xb3lewsk\xc4\x85 godno\xc5\x9b\xc4\x87 Roberta Bruce\xe2\x80\x99a. Aby zacie\xc5\x9bni\xc4\x87 zwi\xc4\x85zki mi\xc4\x99dzy obydwoma krajami, nast\xc4\x99pca tronu Szkocji Dawid Bruce po\xc5\x9blubi\xc5\x82 m\xc5\x82odsz\xc4\x85 siostr\xc4\x99 Edwarda, Joann\xc4\x99 z Tower._NEWLINE_W mi\xc4\x99dzyczasie zasz\xc5\x82o wydarzenie, kt\xc3\xb3re zdeterminowa\xc5\x82o ca\xc5\x82\xc4\x85 angielsk\xc4\x85 polityk\xc4\x99 na nast\xc4\x99pne stulecia. 1 lutego 1328 r. zmar\xc5\x82 wyniszczony chorobami Karol IV Pi\xc4\x99kny, ostatni syn Filipa IV Pi\xc4\x99knego. Ani on, ani jego starsi bracia nie pozostawili m\xc4\x99skich potomk\xc3\xb3w, ale kr\xc3\xb3lowa Joanna d'\xc3\x89vreux w chwili \xc5\x9bmierci m\xc4\x99\xc5\xbca by\xc5\x82a ju\xc5\xbc w ci\xc4\x85\xc5\xbcy. O sprawowanie regencji oraz przej\xc4\x99cie w\xc5\x82adzy kr\xc3\xb3lewskiej w wypadku narodzin c\xc3\xb3rki wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a kr\xc3\xb3lowa Izabela i brat stryjeczny Karola IV, Filip de Valois. Kandydatur\xc4\x99 Izabeli odrzucono, powo\xc5\x82uj\xc4\x85c si\xc4\x99 na prawo salickie z czas\xc3\xb3w Filipa V, odsuwaj\xc4\x85ce kobiety od dziedziczenia korony francuskiej. Anglicy wysun\xc4\x99li w\xc3\xb3wczas kandydatur\xc4\x99 Edwarda III jako najstarszego m\xc4\x99skiego potomka Filipa Pi\xc4\x99knego. Niech\xc4\x99\xc4\x87 pan\xc3\xb3w francuskich do Anglik\xc3\xb3w okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 silniejsza i regentem (a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej i kr\xc3\xb3lem, gdy\xc5\xbc kr\xc3\xb3lowa Joanna urodzi\xc5\x82a c\xc3\xb3rk\xc4\x99) zosta\xc5\x82 Filip de Valois, za\xc5\x9b prawo salickie zmieniono tak, \xc5\xbce nie tylko kobieta, ale i jej potomstwo nie mog\xc5\x82o dziedziczy\xc4\x87 francuskiego tronu. Edward pozornie pogodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 z tym i z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 Filipowi VI ho\xc5\x82d z Akwitanii, ale o swoich prawach do korony Francji b\xc4\x99dzie pami\xc4\x99ta\xc5\x82 i podniesie je w najbli\xc5\xbcszym czasie._NEWLINE_Teraz jednak najwi\xc4\x99kszym problemem Edwarda by\xc5\x82a wszechw\xc5\x82adza Mortimera, kt\xc3\xb3ry poczyna\xc5\x82 sobie coraz zuchwalej, pozbywaj\xc4\x85c si\xc4\x99 wszystkich, kt\xc3\xb3rzy mogli stan\xc4\x85\xc4\x87 na przeszkodzie jego rozro\xc5\x9bni\xc4\x99tym ambicjom. Mortimer przebra\xc5\x82 w ko\xc5\x84cu miar\xc4\x99 w 1330 r., kiedy kaza\xc5\x82 uwi\xc4\x99zi\xc4\x87 i straci\xc4\x87 kr\xc3\xb3lewskiego stryja Edmunda Woodstocka, 1. hrabiego Kentu. Edward zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 dzia\xc5\x82a\xc4\x87 i w pa\xc5\xbadzierniku 1330 w Nottingham przeprowadzi\xc5\x82 zamach, zako\xc5\x84czony uwi\xc4\x99zieniem Mortimera, kt\xc3\xb3ry przetransportowany do Tower zosta\xc5\x82 tam bez s\xc4\x85du powieszony 29 listopada 1330 r., za\xc5\x9b wszystkie jego ziemie zosta\xc5\x82y przej\xc4\x99te przez Koron\xc4\x99. Kr\xc3\xb3lowa Izabela musia\xc5\x82a opu\xc5\x9bci\xc4\x87 dw\xc3\xb3r i reszt\xc4\x99 swojego \xc5\xbcycia sp\xc4\x99dzi\xc5\x82a w Castle Rising w Norfolk. Zmar\xc5\x82a w 1358 r.\n_START_SECTION_\nWojna ze Szkocj\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nEdward zrezygnowa\xc5\x82 na pewien czas z pretensji do francuskiego tronu i z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 Filipowi VI ho\xc5\x82d, gdy\xc5\xbc jako ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Akwitanii by\xc5\x82 parem Francji i lennikiem Korony Francuskiej. Nie porzuci\xc5\x82 jednak my\xc5\x9bli o koronie francuskiej i pilnie obserwowa\xc5\x82 wydarzenia po drugiej stronie kana\xc5\x82u La Manche, zw\xc5\x82aszcza to, co si\xc4\x99 dzia\xc5\x82o we Flandrii. W 1328 r. pod Cassel Filip VI pobi\xc5\x82 Flamand\xc3\xb3w i przywr\xc3\xb3ci\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99 we Flandrii nieciesz\xc4\x85cemu si\xc4\x99 w hrabstwie sympati\xc4\x85 dziedzicowi Ludwikowi de Nevers. Niezadowoleni z jego rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Flamandowie tylko czekali na okazj\xc4\x99 do rebelii. Na razie jednak uwaga Edwarda zosta\xc5\x82a skoncentrowana na Szkocji._NEWLINE_Kr\xc3\xb3l Robert zmar\xc5\x82 nied\xc5\x82ugo po traktacie w Northampton. Tron obj\xc4\x85\xc5\x82 jego nieletni syn Dawid II, szwagier Edwarda. W jego zast\xc4\x99pstwie rz\xc4\x85dzi\xc5\x82 Thomas Randolph, 1. hrabia Moray, za\xc5\x9b po jego \xc5\x9bmierci w 1332 r. Domhall II, hrabia Mar. Edward, pomimo zaprzysi\xc4\x99\xc5\xbcenia traktatu, d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do upokorzenia Szkot\xc3\xb3w i wzorem swojego dziadka, Edwarda I D\xc5\x82ugonogiego \xe2\x80\x93 M\xc5\x82ota na Szkot\xc3\xb3w, chcia\xc5\x82 im narzuci\xc4\x87 namaszczonego przez siebie w\xc5\x82adc\xc4\x99._NEWLINE_Plany Edwarda znalaz\xc5\x82y zwolennik\xc3\xb3w w grupie szkockich baron\xc3\xb3w zwanych \xe2\x80\x9eWydziedziczonymi\xe2\x80\x9d, wrogich wobec Roberta i Dawida Bruce\xe2\x80\x99\xc3\xb3w. Na ich czele stali Edward Balliol, kt\xc3\xb3rego ojciec Jan by\xc5\x82 w latach 1292\xe2\x80\x931296 kr\xc3\xb3lem Szkocji z \xc5\x82aski Boga i Edwarda I, oraz Henry Beaumont, tytularny 4. hrabia Buchan. Z ich pomoc\xc4\x85 Edward III chcia\xc5\x82 podbi\xc4\x87 Szkocj\xc4\x99 i osadzi\xc4\x87 na jej tronie Edwarda Balliola._NEWLINE_Korzystaj\xc4\x85c z zamieszania po \xc5\x9bmierci hrabiego Moray, Balliol z kilkoma setkami najemnik\xc3\xb3w przekroczy\xc5\x82 graniczn\xc4\x85 rzek\xc4\x99 Humber. Jednocze\xc5\x9bnie reszta \xe2\x80\x9eWydziedziczonych\xe2\x80\x9d pod wodz\xc4\x85 Henry'ego Beaumonta wyl\xc4\x85dowa\xc5\x82a w Fife i ruszy\xc5\x82a na Perth. 11 sierpnia 1332 r. pod Dupplin Moor zast\xc4\x85pi\xc5\x82a im drog\xc4\x99 6-krotnie liczniejsza armia szkocka, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a jednak doszcz\xc4\x99tnie rozbita. Po raz pierwszy zastosowano tam taktyk\xc4\x99 walki, kt\xc3\xb3ra najwi\xc4\x99kszy nacisk k\xc5\x82ad\xc5\x82a na wykorzystanie \xc5\x82ucznik\xc3\xb3w i spieszonych rycerzy. Taktyka ta przynios\xc5\x82a Anglikom najwi\xc4\x99ksze zwyci\xc4\x99stwa na polach wojny stuletniej._NEWLINE_Kilka tygodni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Balliol koronowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na kr\xc3\xb3la. Jego post\xc4\x99powanie, zw\xc5\x82aszcza otaczanie si\xc4\x99 Anglikami, nie podoba\xc5\x82o si\xc4\x99 jednak szkockim wielmo\xc5\xbcom. Pod koniec roku sir Archibald Douglas zaatakowa\xc5\x82 Balliola w Annan i wybi\xc5\x82 jego ludzi. P\xc3\xb3\xc5\x82nagi Balliol zbieg\xc5\x82 do Anglii i z pomoc\xc4\x85 Edwarda III w kwietniu 1333 r. ponowi\xc5\x82 pr\xc3\xb3b\xc4\x99 opanowania Szkocji. Pod Halidon Hill wojska sir Douglasa zosta\xc5\x82y rozbite, a on sam zgin\xc4\x85\xc5\x82. Szkocja znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 pod angielsk\xc4\x85 okupacj\xc4\x85, za\xc5\x9b m\xc5\x82ody Dawid II uciek\xc5\x82 do Francji, gdzie kr\xc3\xb3l Filip VI zaoferowa\xc5\x82 mu azyl._NEWLINE_Rz\xc4\x85dy Anglik\xc3\xb3w i Balliola nie cieszy\xc5\x82y si\xc4\x99 sympati\xc4\x85. W 1336 r. g\xc5\x82owa opozycji, sir Andrew Murray, zbuntowa\xc5\x82 si\xc4\x99 przeciw Edwardowi Balliolowi, kt\xc3\xb3ry uciek\xc5\x82 ze Szkocji. Edward III zaatakowa\xc5\x82 Szkocj\xc4\x99, ale wie\xc5\x9bci o pr\xc3\xb3bie l\xc4\x85dowania Francuz\xc3\xb3w w Dover zmusi\xc5\x82y go do powrotu. Tymczasem w Szkocji regentem zosta\xc5\x82 Robert Stewart, kt\xc3\xb3ry zdo\xc5\x82a\xc5\x82 odzyska\xc4\x87 Bute, a nast\xc4\x99pnie w 1339 r. z pomoc\xc4\x85 ekspedycyjnych si\xc5\x82 francuskich zdoby\xc5\x82 Perth. W 1340 r. Szkoci odzyskali Stirling i Edynburg._NEWLINE_W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych latach sprawy francuskie tak poch\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82y Edwarda, \xc5\xbce straci\xc5\x82 on wi\xc4\x99ksze zainteresowanie wojn\xc4\x85 w Szkocji. W 1346 r. pod Neville\xe2\x80\x99s Cross do angielskiej niewoli dosta\xc5\x82 si\xc4\x99 Dawid II i sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 w niej 11 lat. Balliol bez powodzenia pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 podbi\xc4\x87 Szkocj\xc4\x99, ale w 1356 r., po odzyskaniu przez Szkot\xc3\xb3w Berwick i pokonaniu Anglik\xc3\xb3w przez Williama Douglasa pod Nesbit Muir, zrezygnowa\xc5\x82 z pretensji. Zmar\xc5\x82 w 1364 roku._NEWLINE_Wojn\xc4\x99 szkock\xc4\x85 zako\xc5\x84czy\xc5\x82 traktat w Berwick z 3 pa\xc5\xbadziernika 1357 roku. Szkoci zap\xc5\x82acili za Dawida okup w wysoko\xc5\x9bci stu tysi\xc4\x99cy marek, za\xc5\x9b Edward Balliol musia\xc5\x82 zadowoli\xc4\x87 si\xc4\x99 obietnic\xc4\x85 sukcesji dla siebie lub swoich potomk\xc3\xb3w pod bezdzietnej \xc5\x9bmierci Dawida II. Obietnica ta nie zosta\xc5\x82a spe\xc5\x82niona.\n_START_SECTION_\nWojna stuletnia. Sukcesy Anglik\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nKiedy Filip VI zaofiarowa\xc5\x82 azyl i sojusz Dawidowi II, Edward zacz\xc4\x85\xc5\x82 my\xc5\x9ble\xc4\x87 o opanowaniu tronu Francji (patrz: roszczenia do tronu). Do tego pomys\xc5\x82u zach\xc4\x99ca\xc5\x82 go Robert III d\xe2\x80\x99Artois, wygnany z Francji w 1331 r. za fa\xc5\x82szowanie dokument\xc3\xb3w i pa\xc5\x82aj\xc4\x85cy \xc5\xbc\xc4\x85dz\xc4\x85 zemsty na Filipie. Poparcie dla Edwarda deklarowa\xc5\x82a te\xc5\xbc opozycja we Flandrii. W 1337 r. Edward zakaza\xc5\x82 eksportu angielskiej we\xc5\x82ny do Flandrii, co spowodowa\xc5\x82o, \xc5\xbce prowincja w obawie przed kryzysem gospodarczym podda\xc5\x82a si\xc4\x99 Koronie Angielskiej. Edward pozyska\xc5\x82 poparcie cesarza Ludwika IV Bawarskiego i wypowiedzia\xc5\x82 wojn\xc4\x99 Filipowi VI._NEWLINE_Pierwsze dzia\xc5\x82ania toczy\xc5\x82y si\xc4\x99 do\xc5\x9b\xc4\x87 niemrawo. Dopiero w 1340 r. Edward og\xc5\x82osi\xc5\x82 si\xc4\x99 kr\xc3\xb3lem Francji i wyl\xc4\x85dowa\xc5\x82 w Gandawie. Pierwszym krokiem by\xc5\x82o uzyskanie panowania nad kana\xc5\x82em La Manche. 24 czerwca 1340 r. \xc5\xbale dowodzona flota francuska zosta\xc5\x82a zniszczona w Sluys (Anglicy twierdzili, \xc5\xbce ryby tak opi\xc5\x82y si\xc4\x99 francuskiej krwi, \xc5\xbce gdyby mog\xc5\x82y m\xc3\xb3wi\xc4\x87, to przem\xc3\xb3wi\xc5\x82yby po francusku). Anglicy uzyskali panowanie na kanale La Manche i oddalili gro\xc5\xbab\xc4\x99 francuskiej inwazji na wysp\xc4\x99._NEWLINE_W 1341 r. wybuch\xc5\x82a wojna o sched\xc4\x99 po ksi\xc4\x99ciu Bretanii Janie III. Zar\xc3\xb3wno Filip, jak i Edward, obydwaj korzystaj\xc4\x85c z tytu\xc5\x82u kr\xc3\xb3la Francji, wyznaczyli w\xc5\x82asnych sukcesor\xc3\xb3w po bezdzietnym ksi\xc4\x99ciu. Filip popiera\xc5\x82 siostrzenic\xc4\x99 zmar\xc5\x82ego Joann\xc4\x99 de Penthievre i jej m\xc4\x99\xc5\xbca Karola de Blois. Edward natomiast popiera\xc5\x82 Jana, hrabiego Montfort, z bocznej linii ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t Bretanii, kt\xc3\xb3ry wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 swych posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci mia\xc5\x82 w Anglii. Rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 wojna o sukcesj\xc4\x99 breto\xc5\x84sk\xc4\x85 (podczas niej zgin\xc4\x85\xc5\x82 \xe2\x80\x9epomys\xc5\x82odawca\xe2\x80\x9d tej wojny Robert d\xe2\x80\x99Artois), przerywana co jaki\xc5\x9b czas nietrwa\xc5\x82ymi pokojami i zdominowana przed drobne starcia. Trwa\xc5\x82a do 1364 r., kiedy syn Jana de Montfort, zmar\xc5\x82ego w 1345 r., Jan V pokona\xc5\x82 pod Auray armi\xc4\x99 Karola de Blois, za\xc5\x9b sam pretendent zgin\xc4\x85\xc5\x82 w bitwie. W roku nast\xc4\x99pnym Jan V zosta\xc5\x82 uznany za prawowitego ksi\xc4\x99cia Bretanii._NEWLINE_W 1346 r. Edward III ponownie wyl\xc4\x85dowa\xc5\x82 we Francji i ruszy\xc5\x82 na Pary\xc5\xbc. Filip VI wyszed\xc5\x82 przeciw niemu, dysponuj\xc4\x85c znaczn\xc4\x85 przewag\xc4\x85 liczebn\xc4\x85. Po d\xc5\x82ugim po\xc5\x9bcigu dopad\xc5\x82 kr\xc3\xb3la Anglii 26 sierpnia 1346 r. pod Cr\xc3\xa9cy nad Somm\xc4\x85. Bitwa zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 totaln\xc4\x85 kl\xc4\x99sk\xc4\x85 Francuz\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych kawaleria najpierw stratowa\xc5\x82a w\xc5\x82asn\xc4\x85 piechot\xc4\x99, by w ko\xc5\x84cu zosta\xc4\x87 zmasakrowan\xc4\x85 przez angielskich \xc5\x82ucznik\xc3\xb3w. W bitwie zgin\xc4\x85\xc5\x82 sprzymierzeniec kr\xc3\xb3la Francji, czeski monarcha Jan Luksemburski i oko\xc5\x82o p\xc3\xb3\xc5\x82tora tysi\xc4\x85ca rycerzy francuskich. W nast\xc4\x99pstwie tej kl\xc4\x99ski Anglicy zdobyli Calais, kt\xc3\xb3re sta\xc5\x82o si\xc4\x99 ich baz\xc4\x85 wypadow\xc4\x85 do podboju Francji._NEWLINE_Dzia\xc5\x82ania wojenne zosta\xc5\x82y p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przerwane wskutek epidemii czarnej \xc5\x9bmierci, kt\xc3\xb3ra szala\xc5\x82a w Europie w drugiej po\xc5\x82owie lat czterdziestych XIV wieku. Wznowiono je w 1356 r., ale Edward ju\xc5\xbc w nich nie uczestniczy\xc5\x82. Dow\xc3\xb3dztwo sprawowa\xc5\x82 jego syn, Edward \xe2\x80\x9eCzarny Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99\xe2\x80\x9d, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Walii. 19 wrze\xc5\x9bnia 1356 r. Czarny Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 rozbi\xc5\x82 armi\xc4\x99 francusk\xc4\x85 pod Poitiers i wzi\xc4\x85\xc5\x82 do niewoli kr\xc3\xb3la Jana II Dobrego, syna Filipa VI._NEWLINE_Targana buntami rycerstwa i mieszczan, pl\xc4\x85drowana przez niesp\xc5\x82acone kompanie najemnik\xc3\xb3w Francja zmuszona zosta\xc5\x82a do zawarcia z Angli\xc4\x85 traktatu w Br\xc3\xa9tigny (8 maja 1360), na mocy kt\xc3\xb3rego oddawa\xc5\x82a Anglii Gujenn\xc4\x99, Gaskoni\xc4\x99, Poitou, Saintonge, Aunis, Agenais, P\xc3\xa9rigord, Limousin, Quercy, Bigorre, Gaure, Angoumois, Rouergue, Montreuil-sur-Mer, Ponthieu, Calais, Sangatte, Ham i Guines. Ponadto Francuzi musieli zap\xc5\x82aci\xc4\x87 gigantyczny okup za swojego kr\xc3\xb3la. Edward ze swojej strony zrzeka\xc5\x82 si\xc4\x99 pretensji do tronu Francji i zwierzchnictwa nad Flandri\xc4\x85, Bretani\xc4\x85, Normandi\xc4\x85, Andegaweni\xc4\x85, Tureni\xc4\x85 i Maine. Mimo to kr\xc3\xb3lowie Anglii tytu\xc5\x82owali si\xc4\x99 kr\xc3\xb3lami Francji a\xc5\xbc do 1802 r.\n_START_SECTION_\nWojna stuletnia. Sukcesy Francuz\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nPo \xc5\x9bmierci Jana Dobrego w 1364 r. kr\xc3\xb3lem Francji zosta\xc5\x82 jego syn Karol V M\xc4\x85dry. Dow\xc3\xb3dztwo nad armi\xc4\x85 powierzy\xc5\x82 Breto\xc5\x84czykowi Bertrandowi du Guesclin. Pozby\xc5\x82 si\xc4\x99 on z Francji kompanii najemnik\xc3\xb3w, wysy\xc5\x82aj\xc4\x85c je na wojn\xc4\x99 domow\xc4\x85 do Kastylii, kt\xc3\xb3ra sta\xc5\x82a si\xc4\x99 kolejnym teatrem dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojny stuletniej. Mimo interwencji Czarnego Ksi\xc4\x99cia i kl\xc4\x99ski Francuz\xc3\xb3w pod Najer\xc4\x85 uda\xc5\x82o si\xc4\x99 na kastylijskim tronie osadzi\xc4\x87 francuskiego kandydata._NEWLINE_W latach siedemdziesi\xc4\x85tych du Guesclin przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do odzyskiwania utraconych przez Francj\xc4\x99 teren\xc3\xb3w. Unikaj\xc4\x85c star\xc4\x87 z Anglikami, odbi\xc5\x82 szereg miast, m.in. Poitiers i Bergerac. W momencie \xc5\x9bmierci Edwarda III, 21 czerwca 1377 r., panowanie angielskie we Francji obejmowa\xc5\x82o jeszcze wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 zdobyczy z Br\xc3\xa9tigny, ale by\xc5\x82o bardzo zagro\xc5\xbcone.\n_START_SECTION_\nSprawy wewn\xc4\x99trzne\n_START_PARAGRAPH_\nEdward III, wybieraj\xc4\x85c si\xc4\x99 na kampanie wojenne, w\xc5\x82adz\xc4\x99 zostawia\xc5\x82 w r\xc4\x99ku m\xc5\x82odszego syna, Jana z Gandawy. Liczne wojny wymaga\xc5\x82y wielkich nak\xc5\x82ad\xc3\xb3w finansowych, kt\xc3\xb3rym angielski skarb nie by\xc5\x82 w stanie podo\xc5\x82a\xc4\x87. Pieni\xc4\x85dze na dalsz\xc4\x85 wojn\xc4\x99 zdobywano, \xc5\x82upi\xc4\x85c niemi\xc5\x82osiernie francuskie prowincje. Angielska gospodarka z kolei prze\xc5\xbcywa\xc5\x82a kryzys zwi\xc4\x85zany z epidemi\xc4\x85 d\xc5\xbcumy._NEWLINE_Za Edwarda III wzmocni\xc5\x82a si\xc4\x99 pozycja Parlamentu, kt\xc3\xb3ry za jego panowania podzieli\xc5\x82 si\xc4\x99 na dwie izby \xe2\x80\x93 Lord\xc3\xb3w i Gmin. W jego gestii znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 m.in. nak\xc5\x82adanie podatk\xc3\xb3w. Ju\xc5\xbc w 1341 r. Edward musia\xc5\x82 zaakceptowa\xc4\x87 przedstawione przez Parlament ograniczenia jego wydatk\xc3\xb3w i poddanie wydatk\xc3\xb3w pa\xc5\x84stwowych pod kontrol\xc4\x99 Izby. W nast\xc4\x99pnych latach wojny stuletniej Edward by\xc5\x82 coraz bardziej zale\xc5\xbcny od dobrej woli Parlamentu, w kt\xc3\xb3rego gestii by\xc5\x82o nak\xc5\x82adanie podatk\xc3\xb3w._NEWLINE_Edwarda poch\xc5\x82ania\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie sprawy wojenne. W polityce wewn\xc4\x99trznej opiera\xc5\x82 si\xc4\x99 na swoich ministrach, z kt\xc3\xb3rych najwi\xc4\x99ksze wp\xc5\x82ywy mia\xc5\x82 William Wykeham, Lord Kanclerz i Lord Tajnej Piecz\xc4\x99ci._NEWLINE_W 1346 r. Edward ustanowi\xc5\x82 Order Podwi\xc4\x85zki. Wed\xc5\x82ug legendy na dworskim balu ta\xc5\x84cz\xc4\x85cej z kr\xc3\xb3lem hrabinie Salisbury spad\xc5\x82a podwi\xc4\x85zka. S\xc5\x82ysz\xc4\x85c \xc5\x9bmiechy dworzan, Edward za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 j\xc4\x85 sobie na nog\xc4\x99, m\xc3\xb3wi\xc4\x85c: \xe2\x80\x9eHa\xc5\x84ba temu, kto widzi w tym co\xc5\x9b z\xc5\x82ego\xe2\x80\x9d (\xe2\x80\x9eHoni soit qui mal y pense\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 jest to dewiza Orderu). Kawalerami Orderu Podwi\xc4\x85zki mia\xc5\x82o by\xc4\x87 24 szlachcic\xc3\xb3w, na kt\xc3\xb3rych czele sta\xc5\x82 kr\xc3\xb3l._NEWLINE_Za Edwarda III powo\xc5\x82ano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc urz\xc4\x85d S\xc4\x99dziego Pokoju (Justice of Peace, JP), kt\xc3\xb3rego kompetencje obejmowa\xc5\x82y prowadzenie \xc5\x9bledztw, dokonywanie aresztowa\xc5\x84 i prowadzenie proces\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbycie prywatne kr\xc3\xb3la\n_START_PARAGRAPH_\nEdward by\xc5\x82 notorycznym kobieciarzem. Kocha\xc5\x82 wprawdzie swoj\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x99, Filip\xc4\x99 de Hainault, i mia\xc5\x82 z ni\xc4\x85 trzyna\xc5\x9bcioro dzieci, ale w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych latach cz\xc4\x99sto ucieka\xc5\x82 w ramiona innych kobiet \xe2\x80\x93 m\xc5\x82odszych od \xc5\xbcony. Po \xc5\x9bmierci \xc5\xbcony w 1369 r. wielki wp\xc5\x82yw na Edwarda zyska\xc5\x82a Alice Perrers. Chciwo\xc5\x9b\xc4\x87 i ambicja kr\xc3\xb3lewskiej kochanki i jej krewnych wywo\xc5\x82a\xc5\x82y reakcj\xc4\x99 Parlamentu, kt\xc3\xb3ry skaza\xc5\x82 Alice i jej rodzin\xc4\x99 na wygnanie. Alice zd\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82a jeszcze wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do le\xc5\xbc\xc4\x85cego ju\xc5\xbc na \xc5\x82o\xc5\xbcu \xc5\x9bmierci w Sheen Palace Edwarda, zap\xc5\x82aka\xc4\x87 nad jego zw\xc5\x82okami i ukra\xc5\x9b\xc4\x87 pier\xc5\x9bcienie z r\xc4\x85k kr\xc3\xb3la._NEWLINE_Edward zmar\xc5\x82 21 czerwca 1377 r. i zosta\xc5\x82 pochowany w katedrze Westminsterskiej. Ze wzgl\xc4\x99du na fakt i\xc5\xbc jego najstarszy syn Edward, zwany Czarnym Ksi\xc4\x99ciem, zmar\xc5\x82 w 1376 r., nowym kr\xc3\xb3lem zosta\xc5\x82 wnuk Edwarda, a syn Czarnego Ksi\xc4\x99cia \xe2\x80\x93 Ryszard II._NEWLINE_Edward by\xc5\x82 dobrym wodzem, ale gorszym administratorem. Realizuj\xc4\x85c w\xc5\x82asne ambicje, wpl\xc4\x85ta\xc5\x82 kraj w wojn\xc4\x99 z Francj\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra nie mog\xc5\x82a sko\xc5\x84czy\xc4\x87 si\xc4\x99 zwyci\xc4\x99stwem Anglik\xc3\xb3w i przynios\xc5\x82a tylko zubo\xc5\xbcenie kraju, niezadowolenie ludu i wojn\xc4\x99 domow\xc4\x85."