b'\n_START_ARTICLE_\nPontyfika\xc5\x82 Erazma Cio\xc5\x82ka\n_START_PARAGRAPH_\nPontyfika\xc5\x82 Erazma Cio\xc5\x82ka (\xc5\x82ac. Benedictionale Pontificale Cracoviensae Erasmi Vitelli) \xe2\x80\x93 manuskrypt z lat oko\xc5\x82o 1506\xe2\x80\x931518, bogato iluminowany (62 miniatury oraz liczne dekoracje margines\xc3\xb3w i inicja\xc5\x82\xc3\xb3w) przez zesp\xc3\xb3\xc5\x82 krakowskich malarzy-miniaturzyst\xc3\xb3w, m.in. Mistrza Kodeksu Behema, Mistrza Msza\xc5\x82u Jasnog\xc3\xb3rskiego oraz Mistrza Ukrzy\xc5\xbcowania. W licz\xc4\x85cym 265 pergaminowych kart znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 opisy obrz\xc4\x99d\xc3\xb3w liturgicznych, w tym intronizacja, koronacja kr\xc3\xb3la i kr\xc3\xb3lowej, a ponadto modlitwy odprawiane przez biskupa. Skryptorem dzie\xc5\x82a by\xc5\x82 prawdopodobnie Wac\xc5\x82aw \xc5\xbbydek, za\xc5\x9b zleceniodawc\xc4\x85 Erazm Cio\xc5\x82ek herbu Sulima - sekretarz kr\xc3\xb3la Aleksandra Jagiello\xc5\x84czyka. Cenny przyk\xc5\x82ad polskiego malarstwa ksi\xc4\x85\xc5\xbckowego \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cego tradycj\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbanego gotyku z renesansem oraz jedne z najcenniejszych cymeli\xc3\xb3w w zbiorach Biblioteki Czartoryskich w Krakowie.\n_START_SECTION_\nDzieje\n_START_PARAGRAPH_\nBiskup p\xc5\x82ocki Erazm Cio\xc5\x82ek (lata pontyfikatu 1503-1518) cz\xc4\x99stokro\xc4\x87 przebywa\xc5\x82 w Krakowie, gdzie opr\xc3\xb3cz studi\xc3\xb3w filozofii na Akademii by\xc5\x82 rezydentem. Przy ul. Kanoniczej mieszka\xc5\x82 w wybudowanym na jego zlecenie pa\xc5\x82acu. By\xc5\x82 nie tylko hierarch\xc4\x85 i wykszta\xc5\x82conym filozofem lecz tak\xc5\xbce dyplomat\xc4\x85, humanist\xc4\x85, koneserem sztuki i bibliofilem. Po jego wyje\xc5\xbadzie z kraju i jego \xc5\x9bmierci w Rzymie, r\xc4\x99kopis przekazano katedrze w P\xc5\x82ocku. Za pontyfikatu biskupa p\xc5\x82ockiego Andrzeja Za\xc5\x82uskiego Pontyfika\xc5\x82 przekazano do Bibliotece Za\xc5\x82uskich w Warszawie, kt\xc3\xb3rej wsp\xc3\xb3\xc5\x82za\xc5\x82o\xc5\xbcycielem by\xc5\x82 wspomniany hierarcha. Po\xc5\x9bwiadcza o tym wpis katalogowy z 1752 roku. Nast\xc4\x99pnie wszed\xc5\x82 do kolekcji Tadeusza Czackiego, kt\xc3\xb3ry uratowa\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wolumin\xc3\xb3w Biblioteki przed Rosjanami, kt\xc3\xb3rzy chcieli ksi\xc4\x99gozbi\xc3\xb3r wywie\xc5\xba\xc4\x87 do Petersburga. W 1818 zakupiony zosta\xc5\x82 przez Adama Jerzego Czartoryskiego i przekazany do ich rezydencji w Pu\xc5\x82awach. Do Krakowa trafi\xc5\x82 dzi\xc4\x99ki jego synowi W\xc5\x82adys\xc5\x82awowi, kt\xc3\xb3ry w 1874 roku ulokowa\xc5\x82 wraz z ca\xc5\x82ym ksi\xc4\x99gozbiorem w oddanym na ten cel przez w\xc5\x82adze Krakowa by\xc5\x82ym Arsenale Miejskim. Obecnie w zbiorach krakowskiej Biblioteki Czartoryskich b\xc4\x99d\xc4\x85cej oddzia\xc5\x82em krakowskiego Muzeum Narodowego.\n_START_SECTION_\nWygl\xc4\x85d\n_START_PARAGRAPH_\nOd strony tre\xc5\x9bciowej Pontufika\xc5\x82 rozpoczyna 138 b\xc5\x82ogos\xc5\x82awie\xc5\x84stw mszalnych wedle porz\xc4\x85dku kalendarza liturgicznego. Nast\xc4\x99pnie obrz\xc4\x99dy koronacji kr\xc3\xb3la i kr\xc3\xb3lowej, oraz formularze ho\xc5\x82du lennego. Kolejn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 stanowi\xc4\x85 obrz\xc4\x99dy arcybiskupie, biskupie, \xc5\x9bwi\xc4\x99cenia kap\xc5\x82a\xc5\x84skie, akt konsekracji ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, obrz\xc4\x99dy Wielkiego Tygodnia i benedykcje._NEWLINE_Pontyfika\xc5\x82 Erazma Cio\xc5\x82ka zosta\xc5\x82 napisany w j\xc4\x99zyku \xc5\x82aci\xc5\x84skim, gotyckim krojem pisma okre\xc5\x9blanym jako bastarda textualis. W poszczeg\xc3\xb3lnych stronach oznaczonych foliacj\xc4\x85 rzymsk\xc4\x85, tekst uj\xc4\x99ty w dw\xc3\xb3ch kolumnach po 24 wierszy, pr\xc3\xb3cz kanonu mszalnego, gdzie 16 wers\xc3\xb3w uj\xc4\x99to w jednej kolumnie. Ponadto notacja muzyczna rombowa na pi\xc4\x99ciolinii. Bogat\xc4\x85 szat\xc4\x99 iluminacyjn\xc4\x85 tworz\xc4\x85 liczne marginesy, bordiury, inicja\xc5\x82y kaligraficzne oraz dwie miniatury ca\xc5\x82ostronicowe, 6 p\xc3\xb3\xc5\x82stronicowych, ponadto 54 miniatur i inicja\xc5\x82\xc3\xb3w obrazowych, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 dopasowane do szeroko\xc5\x9bci kolumn tekstu. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d miniatur wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 rzadkie pod wzgl\xc4\x99dem ikonograficznym przedstawienia koronacji kr\xc3\xb3la i kr\xc3\xb3lowej oraz intronizacji kr\xc3\xb3la. Trzecia z nich ukazuje zako\xc5\x84czenie aktu koronacji gdzie w\xc5\x82adca, trzymaj\xc4\x85cy ju\xc5\xbc kr\xc3\xb3lewskie insygnia i b\xc5\x82ogos\xc5\x82awiony przez arcybiskupa zasiada na tronie i ods\xc5\x82uchuje Te Deum laudamus... Otaczaj\xc4\x85 go ko\xc5\x9bcielni i \xc5\x9bwieccy dostojnicy, ch\xc3\xb3rzy\xc5\x9bci oraz \xc5\x9bwiadkowie reprezentuj\xc4\x85cy r\xc3\xb3\xc5\xbcne stany. Sceneri\xc4\x99 tworzy przesklepione i bogato dekorowane wn\xc4\x99trze katedralne uj\xc4\x99te w perspektywie zbie\xc5\xbcnej, widziane z zamkni\xc4\x99tej \xc5\x82ukiem odcinkowym arkady bramy, gdzie na ozdobnych konsolach stoj\xc4\x85 naprzeciwko dwaj rycerze dzier\xc5\xbc\xc4\x85cy flagi Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego i Wielkiego Ksi\xc4\x99stwa Litewskiego. Ponad uczestnikami uroczysto\xc5\x9bci unosz\xc4\x85 si\xc4\x99 trzy anio\xc5\x82y, kt\xc3\xb3re nadaj\xc4\x85 uroczysto\xc5\x9bci metafizyczny wymiar.\n_START_SECTION_\nAnaliza\n_START_PARAGRAPH_\nPontyfika\xc5\x82 Erazma Cio\xc5\x82ka jest bogatym repozytorium ikonograficznym, w kt\xc3\xb3rym zgromadzono malowane przedstawienia wa\xc5\xbcnych uroczysto\xc5\x9bci ko\xc5\x9bcielnych i pa\xc5\x84stwowych, uj\xc4\x99to w swoist\xc4\x85 paralel\xc4\x99 rol\xc4\x99 obu instytucji i ich g\xc5\x82\xc3\xb3wnych przedstawicieli. Odnale\xc5\xba\xc4\x87 tu mo\xc5\xbcna nie tylko charakter i atmosfer\xc4\x99 poszczeg\xc3\xb3lnych uroczysto\xc5\x9bci lecz tak\xc5\xbce \xc3\xb3wczesny stan polityczno-ustrojowy oraz panuj\xc4\x85ca w\xc3\xb3wczas kultura i obyczajowo\xc5\x9b\xc4\x87. Miniatury ukazuj\xc4\x85ce koronacj\xc4\x99 pary kr\xc3\xb3lewskiej i intronizacj\xc4\x99 monarchy s\xc4\x85 interpretowane podw\xc3\xb3jnie, stanowi\xc4\x85 alegori\xc4\x99 pa\xc5\x84stwa polskiego oraz mimo wsp\xc3\xb3\xc5\x82istnienia element\xc3\xb3w fikcyjnych stanowi\xc4\x85 rzeczywisty przekaz koronacji i intronizacji Aleksandra Jagiello\xc5\x84czyka._NEWLINE_Poszczeg\xc3\xb3lne elementy malarskie charakteryzuj\xc4\x85 si\xc4\x99 wysokim poziomem artystycznym i stylistycznym pluralizmem, kt\xc3\xb3ry wskazuje na zespo\xc5\x82owy udzia\xc5\x82 miniaturzyst\xc3\xb3w, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie miejscowych, krakowskich przy tworzeniu Pontyfika\xc5\x82u. Badacze wskazuj\xc4\x85 na udzia\xc5\x82 m.in. prawdopodobnie pochodz\xc4\x85cego z Nadrenii Mistrza Kodeksu Behema oraz Mistrza Msza\xc5\x82u Jasnog\xc3\xb3rskiego oraz Mistrza Ukrzy\xc5\xbcowania. Niew\xc4\x85tpliwie, piecz\xc4\x99 nad ca\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 sprawowa\xc5\x82 sam biskup Erazm Cio\xc5\x82ek, kt\xc3\xb3ry opracowa\xc5\x82 nie tylko zasadnicz\xc4\x85 koncepcj\xc4\x99, lecz tak\xc5\xbce redagowa\xc5\x82 teksty i opracowa\xc5\x82 program ikonograficzny. Miniatury Pontyfika\xc5\x82u obrazuj\xc4\x85 \xc3\xb3wczesn\xc4\x85 sytuacj\xc4\x99 w Krakowie pod wzgl\xc4\x99dem stylistycznym, gdzie trwa d\xc5\x82ugo \xe2\x80\x9ejesie\xc5\x84 \xc5\x9bredniowiecza\xe2\x80\x9d i jednocze\xc5\x9bnie upowszechnia si\xc4\x99 w\xc5\x82oski renesans, kt\xc3\xb3ry po\xc5\x9bwiadcza przede wszystkim typografia kodeksu. W okresie powstawania Pontyfika\xc5\x82u Erazma Cio\xc5\x82ka przypada rozw\xc3\xb3j malarstwa ksi\xc4\x85\xc5\xbckowego w Krakowie, przyk\xc5\x82adem s\xc4\x85 m.in. trzeci tom Gradua\xc5\x82u Jana Olbrachta (wraz z pozosta\xc5\x82ymi tomami w Bibliotece Kapitulnej na Wawelu), Msza\xc5\x82 Jasnog\xc3\xb3rski (biblioteka w klasztorze na Jasnej G\xc3\xb3rze w Cz\xc4\x99stochowie) i Kodeks Baltazara Behema (obecnie w Bibliotece Jagiello\xc5\x84skiej).'