b'\n_START_ARTICLE_\nSardynia\n_START_SECTION_\nGeografia\n_START_PARAGRAPH_\nSardynia jest drug\xc4\x85 co do wielko\xc5\x9bci wysp\xc4\x85 na Morzu \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnym. Wybrze\xc5\xbca wyspy s\xc4\x85 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej wysokie i skaliste, z d\xc5\x82ugimi, wzgl\xc4\x99dnie prostymi odcinkami, wieloma wybitnymi cyplami, kilkoma szerokimi, g\xc5\x82\xc4\x99bokimi zatokami, wieloma przesmykami i z wieloma mniejszymi wyspami nieopodal wybrze\xc5\xbca._NEWLINE_Przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85c\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wyspy zajmuj\xc4\x85 g\xc3\xb3ry i p\xc5\x82askowy\xc5\xbce. Ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie makia, wiecznie zielone zaro\xc5\x9bla. Sardynia ma kilka g\xc5\x82\xc3\xb3wnych rzek. Najwi\xc4\x99ksze rzeki to Tirso (151\xc2\xa0km), kt\xc3\xb3ra wpada do Morza Sardy\xc5\x84skiego, Coghinas (115\xc2\xa0km) i Flumendosa (127\xc2\xa0km). S\xc4\x85 54 sztuczne jeziora i tamy, kt\xc3\xb3re dostarczaj\xc4\x85 wod\xc4\x99 i pr\xc4\x85d. Najwa\xc5\xbcniejsze to Lago Coghinas i Lago Omodeo. Jedynym naturalnym s\xc5\x82odkowodnym jeziorem jest Lago di Baratz. Wiele du\xc5\xbcych, p\xc5\x82ytkich, s\xc5\x82onowodnych lagun i rozlewisk jest zlokalizowanych wzd\xc5\x82u\xc5\xbc wybrze\xc5\xbca._NEWLINE_Wyspa ma typowy klimat podzwrotnikowy \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorski: zim\xc4\x85 \xc5\x82agodny i deszczowy, latem gor\xc4\x85cy i suchy. W ci\xc4\x85gu roku jest oko\xc5\x82o 300 dni s\xc5\x82onecznych, z koncentracj\xc4\x85 opad\xc3\xb3w zim\xc4\x85 i jesieni\xc4\x85, i opadami \xc5\x9bniegu w g\xc3\xb3rach. \xc5\x9arednia roczna temperatura wynosi od 11\xc2\xa0\xc2\xb0C do 17\xc2\xa0\xc2\xb0C. Dominuj\xc4\x85cym wiatrem jest p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodni Mistral, wiej\xc4\x85cy g\xc5\x82\xc3\xb3wnie zim\xc4\x85 i wiosn\xc4\x85. Mo\xc5\xbce on wia\xc4\x87 dosy\xc4\x87 mocno, ale zwykle jest suchy i \xc5\x82agodny.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPrawdopodobnie oko\xc5\x82o 1000 p.n.e. na wysp\xc4\x99 przybyli Sardenowie wypieraj\xc4\x85c Ligur\xc3\xb3w na p\xc3\xb3\xc5\x82nocne kra\xc5\x84ce wyspy.  Do 238 p.n.e. Sardyni\xc4\x85 w\xc5\x82adali Kartagi\xc5\x84czycy. Pozosta\xc5\x82o tu wi\xc4\x99cej \xc5\x9bwiadectw ich kultury ni\xc5\xbc w ojczy\xc5\xbanie \xe2\x80\x93 dzisiejszej Tunezji. W mie\xc5\x9bcie Nuoro mo\xc5\xbcna ogl\xc4\x85da\xc4\x87 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99 boga Baala, cmentarze i domy mieszkalne tego staro\xc5\xbcytnego ludu, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 wyparty z Sardynii przez Rzymian._NEWLINE_Przez d\xc5\x82ugi czas uczeni niewiele wiedzieli o kulturze nuragijskiej \xe2\x80\x93 pierwotnej cywilizacji sardy\xc5\x84skiej. Liczba, zakres i rozmiar pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci architektonicznych z okresu neolitycznego wskazuj\xc4\x85 na du\xc5\xbc\xc4\x85 populacj\xc4\x99 wyspy. Oko\xc5\x82o 1000 p.n.e. Feniccy \xc5\xbceglarze ustanowili kilka port\xc3\xb3w handlowych na wybrze\xc5\xbcy Sardynii. W 509 p.n.e. wybuch\xc5\x82a wojna pomi\xc4\x99dzy rodzim\xc4\x85 ludno\xc5\x9bci\xc4\x85 a fenickimi osadnikami. Osadnicy wezwali na pomoc Kartagin\xc4\x99 (kt\xc3\xb3ra niegdy\xc5\x9b by\xc5\x82a za\xc5\x82o\xc5\xbcona przez Fenicjan) i wyspa sta\xc5\x82a si\xc4\x99 podleg\xc5\x82a Kartaginie. W 238 p.n.e. \xe2\x80\x93 po pokonaniu Kartaginy przez Republik\xc4\x99 Rzymsk\xc4\x85 w pierwszej wojnie punickiej \xe2\x80\x93 Kartagina mia\xc5\x82a dodatkowe problemy wewn\xc4\x99trzne (Wojna Najemnik\xc3\xb3w). Wtedy Rzymianie zaj\xc4\x99li Korsyk\xc4\x99 wraz z Sardyni\xc4\x85, praktycznie bez oporu ze strony Kartagi\xc5\x84czyk\xc3\xb3w._NEWLINE_W nast\xc4\x99pnych latach pod rz\xc4\x85dami Rzymu, Sardy\xc5\x84czycy dla obrony przed naje\xc5\xbad\xc5\xbacami wybudowali wok\xc3\xb3\xc5\x82 nabrze\xc5\xbcnych miast pas fortyfikacji, zwany "terra barbagia". Gorsze czasy nasta\xc5\x82y dla Sardynii w roku 465 n.e., gdy pojawili si\xc4\x99 Wandalowie, kt\xc3\xb3rzy utworzyli kr\xc3\xb3lestwo w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Afryce podbite przez cesarza bizanty\xc5\x84skiego Justyniana I._NEWLINE_W latach 928/9 wyspa pustoszona by\xc5\x82a przez pirat\xc3\xb3w Saqaliba (s\xc5\x82owia\xc5\x84skich), kt\xc3\xb3rzy wsp\xc3\xb3lnie z Arabami na 30 statkach przez szereg kolejnych lat wyprawiali si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na Genu\xc4\x99 oraz wybrze\xc5\xbca Kalabrii._NEWLINE_Potem nastali Genue\xc5\x84czycy i w\xc5\x82adcy z Pizy. Po d\xc5\x82ugim okresie walk papie\xc5\xbc odda\xc5\x82 Sardyni\xc4\x99 w\xc5\x82adcom Aragonii. Wtedy te\xc5\xbc rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 nap\xc5\x82yw ludno\xc5\x9bci z Katalonii i represje w\xc5\x82adz. Po kilku stuleciach Sardynia przesz\xc5\x82a w r\xc4\x99ce Austrii, kt\xc3\xb3ra rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wymieni\xc5\x82a j\xc4\x85 z Piemontem na Sycyli\xc4\x99._NEWLINE_W roku 1720 Sardynia dosta\xc5\x82a si\xc4\x99 pod panowanie dynastii sabaudzkiej, p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w Italii, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 tym samym cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 W\xc5\x82och.\n_START_SECTION_\nPotencjalna Atlantyda\n_START_PARAGRAPH_\nW\xc5\x82oski dziennikarz Sergio Frau w ksi\xc4\x85\xc5\xbcce \xe2\x80\x9eS\xc5\x82upy Herkulesa\xe2\x80\x9d wskazuje, \xc5\xbce to Sardynia mo\xc5\xbce by\xc4\x87 mityczn\xc4\x85 Atlantyd\xc4\x85. Wed\xc5\x82ug niego pot\xc4\x99\xc5\xbcne budowle cywilizacji nuragijskiej oraz jej sztuka przywo\xc5\x82uj\xc4\x85 skojarzenia z opisywan\xc4\x85 przez Platona kultur\xc4\x85 Atlant\xc3\xb3w. Twierdzi on r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, \xc5\xbce S\xc5\x82upy Heraklesa w rozumieniu antycznym mog\xc5\x82y le\xc5\xbce\xc4\x87 nie przy Cie\xc5\x9bninie Gibraltarskiej, lecz mi\xc4\x99dzy Tunezj\xc4\x85 i Sycyli\xc4\x85, za\xc5\x9b czas od zalania Atlantydy do narodzin Platona nie wynosi\xc5\x82 dziewi\xc4\x99\xc4\x87 tysi\xc4\x99cy, a jedynie dziewi\xc4\x99\xc4\x87set lat._NEWLINE_Hipoteza o tym, \xc5\xbce w przekazie dotycz\xc4\x85cym Atlantydy b\xc5\x82\xc4\x85d m\xc3\xb3g\xc5\x82 pope\xc5\x82ni\xc4\x87 sam autor, albo kt\xc3\xb3ry\xc5\x9b kopista jego tekst\xc3\xb3w, zamieniaj\xc4\x85c 900 lat na 9000, ma swoich zwolennik\xc3\xb3w tak\xc5\xbce w\xc5\x9br\xc3\xb3d cz\xc4\x99\xc5\x9bci badaczy zak\xc5\x82adaj\xc4\x85cych istnienie Atlantydy. W\xc3\xb3wczas to upad\xc5\x82a tak\xc5\xbce kultura minojska na Krecie, co mia\xc5\x82o zwi\xc4\x85zek ze zmianami do jakich dosz\xc5\x82o po wybuchu wulkanu na greckiej wyspie Santoryn. Informacje te na pocz\xc4\x85tku sierpnia 2009 poda\xc5\x82o tak\xc5\xbce ameryka\xc5\x84skie czasopismo \xe2\x80\x9eIndependent\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nNa Sardynii eksploatuje si\xc4\x99 bogate z\xc5\x82o\xc5\xbca rud cynku, o\xc5\x82owiu, \xc5\xbcelaza, miedzi, antymonu, srebra i boksyt\xc3\xb3w. Znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 tu wielkie saliny morskie i kamienio\xc5\x82omy alabastru. Wyst\xc4\x99puje przemys\xc5\x82 hutniczy (hutnictwo cynku i o\xc5\x82owiu), stoczniowy, chemiczny, metalowy, cementowy, w\xc5\x82\xc3\xb3kienniczy, spo\xc5\xbcywczy. Jest te\xc5\xbc rafineria ropy naftowej._NEWLINE_Wyst\xc4\x99puje uprawa zb\xc3\xb3\xc5\xbc, ro\xc5\x9blin str\xc4\x85czkowych, burak\xc3\xb3w cukrowych, warzyw, winoro\xc5\x9bli, oliwek, migda\xc5\x82\xc3\xb3w, drzew cytrusowych, tytoniu, d\xc4\x99bu korkowego oraz hodowla k\xc3\xb3z i owiec, rybo\xc5\x82\xc3\xb3wstwo, po\xc5\x82\xc3\xb3w ostryg i skorupiak\xc3\xb3w._NEWLINE_Rozwini\xc4\x99ta turystyka.\n_START_SECTION_\nAtrakcje turystyczne\n_START_PARAGRAPH_\nNa Sardynii warte zobaczenia s\xc4\x85 nuragi, megalityczne warowne wie\xc5\xbce obserwacyjne, kt\xc3\xb3re pochodz\xc4\x85 z po\xc5\x82owy II tysi\xc4\x85clecia p.n.e. Na wyspie znajduje si\xc4\x99 ich oko\xc5\x82o 7 tysi\xc4\x99cy. Budowane by\xc5\x82y bez u\xc5\xbcycia zaprawy z ociosanych kamieni przez zasiedlaj\xc4\x85c\xc4\x85 Sardyni\xc4\x99 od ok. XVII do ok. II wieku p.n.e. cywilizacj\xc4\x99 nazywan\xc4\x85 nuragijsk\xc4\x85._NEWLINE_Liczne ska\xc5\x82ki, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie wapienne ale tak\xc5\xbce granitowe i bazaltowe, czyni\xc4\x85 Sardyni\xc4\x99 miejscem ch\xc4\x99tnie odwiedzanym przez wspinaczy z ca\xc5\x82ej Europy. Wed\xc5\x82ug Maurizio Oviglii, autora przewodnik\xc3\xb3w wspinaczkowych po Sardynii, samych tylko jednowyci\xc4\x85gowych dr\xc3\xb3g wspinaczkowych wyposa\xc5\xbconych w sta\xc5\x82e przeloty jest na tej wyspie ponad 3600 (stan z roku 2010).'