b'\n_START_ARTICLE_\nHAL HF-24 Marut\n_START_SECTION_\nRozw\xc3\xb3j\n_START_PARAGRAPH_\nD\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85c do uniezale\xc5\xbcnienia si\xc4\x99 od zagranicznych producent\xc3\xb3w w dziedzinie samolot\xc3\xb3w bojowych, w po\xc5\x82owie lat 50. indyjskie dow\xc3\xb3dztwo lotnictwa z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82o zapotrzebowanie na skonstruowanie nowoczesnego wielozadaniowego my\xc5\x9bliwca. Do tej pory, indyjskie wytw\xc3\xb3rnie lotnicze nie mia\xc5\x82y na koncie wielu w\xc5\x82asnych konstrukcji, w tym \xc5\xbcadnych samolot\xc3\xb3w odrzutowych. Wed\xc5\x82ug ambitnych specyfikacji, nowy samolot mia\xc5\x82 by\xc4\x87 zdolny do osi\xc4\x85gania dwukrotnej pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci d\xc5\xbawi\xc4\x99ku (Ma=2), by\xc4\x87 zdolny zar\xc3\xb3wno do dzia\xc5\x82ania jako my\xc5\x9bliwiec przechwytuj\xc4\x85cy, jak i samolot szturmowy._NEWLINE_Zadanie skonstruowania samolotu powierzono wytw\xc3\xb3rni Hindustan Aeronautics Limited (HAL) w Bangalore. W 1956, na zaproszenie indyjskie, prace nad samolotem jako g\xc5\x82\xc3\xb3wny konstruktor obj\xc4\x85\xc5\x82 Niemiec Kurt Tank (tw\xc3\xb3rca my\xc5\x9bliwca Focke-Wulf Fw 190). Prace nad samolotem, nazwanym HF-24 Marut (HF od Hindustan Fighter) rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 w 1957._NEWLINE_17 czerwca 1961 oblatano pierwszy prototyp samolotu, w pa\xc5\xbadzierniku 1962 do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do niego drugi prototyp. Na dalszy los samolotu wp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82y jednak problemy z wyborem silnik\xc3\xb3w. Pocz\xc4\x85tkowo planowano u\xc5\xbcycie brytyjskich nowo projektowanych silnik\xc3\xb3w odrzutowych Orpheus BOr 12 z dopalaniem, o ci\xc4\x85gu 3705\xc2\xa0kg. Kiedy w Wielkiej Brytanii program silnika BOr 12 zosta\xc5\x82 jednak wstrzymany, hinduskie lotnictwo zrezygnowa\xc5\x82o z samodzielnego jego finansowania. Samolot HF-24 dostosowano do s\xc5\x82abszych silnik\xc3\xb3w Orpheus 703 o ci\xc4\x85gu 2200\xc2\xa0kg, jako planowane rozwi\xc4\x85zanie przej\xc5\x9bciowe. Indyjski rz\xc4\x85d zam\xc3\xb3wi\xc5\x82 pocz\xc4\x85tkowo 18 samolot\xc3\xb3w przedprodukcyjnych i 62 pierwszej serii._NEWLINE_Dwa pierwsze przedprodukcyjne samoloty zosta\xc5\x82y przekazane indyjskiemu lotnictwu 10 maja 1964, w dalszym ci\xc4\x85gu jednak s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y do test\xc3\xb3w system\xc3\xb3w i uzbrojenia. Z uwagi na s\xc5\x82absze ni\xc5\xbc zak\xc5\x82adane osi\xc4\x85gi samolotu, spowodowane zastosowaniem s\xc5\x82abszych silnik\xc3\xb3w, indyjskie lotnictwo ostatecznie zdecydowa\xc5\x82o przeznaczy\xc4\x87 samolot do roli samolotu my\xc5\x9bliwsko-bombowego. Samolot by\xc5\x82 w stanie jedynie na maksymalnej pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci przekroczy\xc4\x87 nieznacznie pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 d\xc5\xbawi\xc4\x99ku (pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 ok. 1,02 Ma). W zwi\xc4\x85zku ze zmian\xc4\x85 przeznaczenia, z konstrukcji wyeliminowano radar do wykrywania cel\xc3\xb3w powietrznych i zrezygnowano z pocisk\xc3\xb3w rakietowych powietrze-powietrze._NEWLINE_Pierwszy seryjny samolot w wersji Mk 1 wzni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 w powietrze 15 listopada 1967. W 1970 opracowano dwumiejscowy wariant szkolno-treningowy HF-24 Mk 1T, do przeszkolenia pilot\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ry wszed\xc5\x82 do produkcji od 1975. Wyprodukowano \xc5\x82\xc4\x85cznie 147 seryjnych samolot\xc3\xb3w Marut, w tym 129 Mk 1 i 18 Mk 1T._NEWLINE_Prowadzono pr\xc3\xb3by dalszego rozwoju konstrukcji i zastosowania r\xc3\xb3\xc5\xbcnych silnik\xc3\xb3w o wi\xc4\x99kszej mocy, m.in. Helwan E300 (w wariancie Mk 1BX) i Tuma\xc5\x84ski RD-9F. W wariantach Mk 1A i Mk 1R testowano warianty silnik\xc3\xb3w Orpheus 703 z dopalaniem, lecz katastrofa jednego z prototyp\xc3\xb3w Mk 1R op\xc3\xb3\xc5\xbani\xc5\x82a ten program. Projektowano te\xc5\xbc wariant z silnikami Turbomeca Adour o oznaczeniu Marut Mk 2. W ko\xc5\x84cu, w latach 80. zapotrzebowanie indyjskiego lotnictwa zosta\xc5\x82o wype\xc5\x82nione przez zagraniczne samoloty szturmowe SEPECAT Jaguar, MiG-23BN i MiG-27, co zako\xc5\x84czy\xc5\x82o program Maruta. \xc5\xbbaden z wariant\xc3\xb3w z silnikami o wi\xc4\x99kszym ci\xc4\x85gu nie wszed\xc5\x82 do produkcji. Marut by\xc5\x82 jedynym samolotem bojowym indyjskiej konstrukcji, a\xc5\xbc do rozwijanego obecnie projektu lekkiego my\xc5\x9bliwca HAL LCA.\n_START_SECTION_\nU\xc5\xbcycie\n_START_PARAGRAPH_\nSamoloty Marut wesz\xc5\x82y na uzbrojenie trzech dywizjon\xc3\xb3w lotnictwa indyjskiego. Pierwszy wyposa\xc5\xbcono w nie 10. dywizjon w kwietniu 1967, nast\xc4\x99pnie 220. w 1969 i 31. w 1974._NEWLINE_Maruty 10. i 220. dywizjonu zosta\xc5\x82y u\xc5\xbcyte bojowo podczas wojny indyjsko-pakista\xc5\x84skiej w 1971. Pierwsze akcje bojowe Marut\xc3\xb3w mia\xc5\x82y miejsce 4 grudnia 1971. W ci\xc4\x85gu nast\xc4\x99pnych dni, a\xc5\xbc do zako\xc5\x84czenia wojny 17 grudnia, samoloty te by\xc5\x82y intensywnie u\xc5\xbcywane bojowo. Loty ich odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 na niskim pu\xc5\x82apie, polega\xc5\x82y na bombardowaniu pakista\xc5\x84skich lotnisk i umocnie\xc5\x84 oraz atakach rakietami na pakista\xc5\x84skie wojska i kolumny pojazd\xc3\xb3w. 7 grudnia podczas akcji, Marut zestrzeli\xc5\x82 pakista\xc5\x84ski my\xc5\x9bliwiec F-86 Sabre. Do star\xc4\x87 z Sabrami dochodzi\xc5\x82o jeszcze kilkakrotnie, lecz bez rezultat\xc3\xb3w._NEWLINE_Cztery samoloty utracono na skutek ognia przeciwlotniczego. 11 grudnia dwa Maruty zosta\xc5\x82y zniszczone na lotnisku przez my\xc5\x9bliwce Lockheed F-104 Starfighter. Co najmniej w trzech wypadkach Maruty powr\xc3\xb3ci\xc5\x82y na lotnisko z uszkodzonym jednym silnikiem, dowodz\xc4\x85c odporno\xc5\x9bci konstrukcji. Samoloty Marut wycofano z lotnictwa indyjskiego w latach 1980-1985._NEWLINE_Marut by\xc5\x82 udan\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x85, jednak\xc5\xbce jego niedostatkiem by\xc5\x82o zastosowanie za s\xc5\x82abych silnik\xc3\xb3w, przez co samolot mia\xc5\x82 osi\xc4\x85gi niewiele lepsze od u\xc5\xbcywanego ju\xc5\xbc w indyjskim lotnictwie starszego brytyjskiego Hawker Huntera. Samolot by\xc5\x82 oceniany jako \xc5\x82atwy i stabilny w pilota\xc5\xbcu oraz maj\xc4\x85cy bardzo dobr\xc4\x85 manewrowo\xc5\x9b\xc4\x87. Wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc5\x82a go elegancka, smuk\xc5\x82a, czysta aerodynamicznie sylwetka. Do 1970 samoloty te boryka\xc5\x82y si\xc4\x99 z problemami "wieku dzieci\xc4\x99cego", w tym z nisk\xc4\x85 produkcj\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci zamiennych, lecz p\xc3\xb3\xc5\xbaniej problemy te zosta\xc5\x82y przezwyci\xc4\x99\xc5\xbcone i samoloty osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y wysoki poziom operacyjno\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nOpis techniczny\n_START_PARAGRAPH_\nMetalowy dolnop\xc5\x82at konstrukcji p\xc3\xb3\xc5\x82skorupowej o uk\xc5\x82adzie klasycznym, skonstruowany cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo z uwzgl\xc4\x99dnieniem regu\xc5\x82y p\xc3\xb3l. Smuk\xc5\x82e skrzyd\xc5\x82a o skosie 45\xc2\xb0, usterzenie klasyczne sko\xc5\x9bne. Sta\xc5\x82e wloty powietrza po bokach kad\xc5\x82uba. Kabina pilota w nosie kad\xc5\x82uba, z os\xc5\x82on\xc4\x85 odsuwan\xc4\x85 do ty\xc5\x82u, wyposa\xc5\xbcona w fotel wyrzucany Martin-Baker Mk S4C. Dwa silniki odrzutowe Orpheus 703 bez dopalacza, o ci\xc4\x85gu po 21,6\xc2\xa0kN (2200\xc2\xa0kg). Zbiorniki paliwa wewn\xc4\x99trzne o pojemno\xc5\x9bci 2962\xc2\xa0l; na w\xc4\x99z\xc5\x82ach podskrzyd\xc5\x82owych mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o podwiesza\xc4\x87 dodatkowe zbiorniki po 454\xc2\xa0l. Podwozie samolotu tr\xc3\xb3jpodporowe chowane._NEWLINE_Uzbrojenie sta\xc5\x82e: cztery dzia\xc5\x82ka 30\xc2\xa0mm Aden Mk 2 w przedniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kad\xc5\x82uba (szybkostrzelno\xc5\x9b\xc4\x87 130 strz/min) i chowana wyrzutnia niekierowanych pocisk\xc3\xb3w rakietowych MATRA Type 103, mieszcz\xc4\x85ca 50 pocisk\xc3\xb3w kaliber 68\xc2\xa0mm._NEWLINE_Uzbrojenie podwieszane na 4 w\xc4\x99z\xc5\x82ach pod skrzyd\xc5\x82ami o \xc5\x82\xc4\x85cznej masie 1814\xc2\xa0kg: bomby do 454\xc2\xa0kg, zasobniki z napalmem, wyrzutnie niekierowanych pocisk\xc3\xb3w rakietowych Type 116 SNEB lub T10.'