b'\n_START_ARTICLE_\nMetformina\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW medycynie ludowej od czas\xc3\xb3w \xc5\x9bredniowiecza stosowano ro\xc5\x9blin\xc4\x99 rutwic\xc4\x99 lekarsk\xc4\x85 (Galega officinalis), kt\xc3\xb3rej przypisywano dzia\xc5\x82anie przeciwcukrzycowe._NEWLINE_Z naturalnie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych w rutwicy biguanid\xc3\xb3w, guanidyna okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 zbyt toksyczna, za to galegin\xc4\x99 stosowano przez kr\xc3\xb3tki czas na pocz\xc4\x85tku XX wieku jako lek przeciwcukrzycowy. W toku dalszych bada\xc5\x84, w 1926 r., uda\xc5\x82o si\xc4\x99 uzyska\xc4\x87 2 _NEWLINE_syntetyczne biguanidy: syntalin\xc4\x99 A i B, charakteryzuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 jeszcze lepsz\xc4\x85 od galeginy tolerancj\xc4\x85. Ze wzgl\xc4\x99du na odkrycie i szerokie zastosowanie insuliny jako leku przeciwcukrzycowego zarzucono na wiele lat stosowanie i badania nad t\xc4\x85 grup\xc4\x85 lek\xc3\xb3w hipoglikemizuj\xc4\x85cych._NEWLINE_Metformina czyli dimetylobiguanid, zosta\xc5\x82 odkryty i zastosowany w leczeniu cukrzycy w 1957 roku przez francuskiego lekarza Jeana Sterne\'a. Tak\xc5\xbce dwa inne pokrewne leki, fenformina i buformina, na wiele lat wesz\xc5\x82y do arsena\xc5\x82u farmakoterapii. Jednak od ko\xc5\x84ca lat 70. XX wieku ich stosowanie zosta\xc5\x82o bardzo ograniczone ze wzgl\xc4\x99du na zagro\xc5\xbcenie rozwoju kwasicy mleczanowej w niekt\xc3\xb3rych sytuacjach klinicznych. Fenformina oraz buformina s\xc4\x85 stosowane tylko wyj\xc4\x85tkowo (w kilku krajach). Renesans metforminy rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 od doniesie\xc5\x84, kt\xc3\xb3re przynios\xc5\x82o badanie UKPDS._NEWLINE_W badaniu tym, opublikowanym w 1998 roku, dowiedziono, \xc5\xbce w okresie 10-letniej obserwacji oty\xc5\x82ych cukrzyk\xc3\xb3w leczonych metformin\xc4\x85 dosz\xc5\x82o do znacznego zmniejszenia powik\xc5\x82a\xc5\x84 cukrzycowych i zmniejszenia \xc5\x9bmiertelno\xc5\x9bci. _NEWLINE_Po uzyskaniu korzystnych wynik\xc3\xb3w bada\xc5\x84, w roku 1995 FDA ponownie zezwoli\xc5\x82a na stosowanie w USA metforminy.\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82anie\n_START_PARAGRAPH_\nWielostronne dzia\xc5\x82ania metforminy, mog\xc4\x85 by\xc4\x87 wykorzystywane w farmakoterapii.\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82anie przeciwcukrzycowe i inne metaboliczne\n_START_PARAGRAPH_\nMetformina sta\xc5\x82a si\xc4\x99 podstawowym lekiem antyhiperglikemicznym w cukrzycy typu 2._NEWLINE_Obni\xc5\xbca poziom glukozy we krwi poprzez zwi\xc4\x99kszenie odpowiedzi organizmu na endogenn\xc4\x85 i egzogenn\xc4\x85 insulin\xc4\x99. Obni\xc5\xbcenie poziomu glukozy nast\xc4\x99puje poprzez zmniejszenie w\xc4\x85trobowej syntezy glukozy (zmniejszenie glukoneogenezy) i zwi\xc4\x99kszenie jej obwodowego zu\xc5\xbcycia (nasilenie glikolizy beztlenowej). Wykazuje dzia\xc5\x82anie antyagregacyjne i obni\xc5\xbca st\xc4\x99\xc5\xbcenie tr\xc3\xb3jgliceryd\xc3\xb3w i cholesterolu w osoczu. Powoduje niewielki spadek masy cia\xc5\x82a. Jest szczeg\xc3\xb3lnie polecana w razie insulinooporno\xc5\x9bci (przejawiajacej si\xc4\x99 podwy\xc5\xbcszonym poziomem peptydu C) i (lub) towarzysz\xc4\x85cej oty\xc5\x82o\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82anie przeciwnowotworowe\n_START_PARAGRAPH_\nMetformina wykazuje te\xc5\xbc dzia\xc5\x82anie antynowotworowe. W du\xc5\xbcych badaniach kohortowych wykazano, \xc5\xbce w grupie os\xc3\xb3b z cukrzyc\xc4\x85 stosuj\xc4\x85cych metformin\xc4\x99 umieralno\xc5\x9b\xc4\x87 z powodu nowotwor\xc3\xb3w jest mniejsza, ni\xc5\xbc u os\xc3\xb3b z cukrzyc\xc4\x85 leczonych insulin\xc4\x85 i pochodnymi sulfonylomocznika. Mechanizm tego dzia\xc5\x82ania jest nieznany, jednak\xc5\xbce przypuszcza si\xc4\x99, \xc5\xbce dzia\xc5\x82anie to zwi\xc4\x85zane jest z pobudzaniem kinazy bia\xc5\x82kowej aktywowanej przez monofosforan adenozyny (AMPK), kt\xc3\xb3ra hamuje rozw\xc3\xb3j guza; wykazano niszczenie kom\xc3\xb3rek macierzystych in vitro; stwierdzono zmniejszon\xc4\x85 zapadalno\xc5\x9b\xc4\x87 na choroby nowotworowe_NEWLINE_pewnych narz\xc4\x85d\xc3\xb3w (jajniki, trzustka, prostata i p\xc5\x82uca) u os\xc3\xb3b leczonych metformin\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nWskazania\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnym wskazaniem jest cukrzyca typu 2 od chwili rozpoznania, niezale\xc5\xbcnie od masy cia\xc5\x82a (rekomendacja EASD/ADA). Mo\xc5\xbce by\xc4\x87 stosowana jako lek w monoterapii oraz w skojarzeniu zar\xc3\xb3wno z wszystkimi innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi, jak i insulin\xc4\x85. Stosowana r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w zespole wielotorbielowatych jajnik\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82ania niepo\xc5\xbc\xc4\x85dane\n_START_PARAGRAPH_\nDo bardzo cz\xc4\x99sto wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 niepo\xc5\xbc\xc4\x85danych metforminy nale\xc5\xbc\xc4\x85 dolegliwo\xc5\x9bci ze strony przewodu pokarmowego: nudno\xc5\x9bci, wymioty, biegunka, b\xc3\xb3le brzucha i utrata apetytu. Zwykle te objawy wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 na pocz\xc4\x85tku leczenia i czasem ust\xc4\x99puj\xc4\x85 one samoistnie w trakcie dalszego leczenia. Przy leczeniu metformina powoduje je rzadziej ni\xc5\xbc fenformina._NEWLINE_Do innych rzadziej wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 niepo\xc5\xbc\xc4\x85danych nale\xc5\xbc\xc4\x85: zaburzenia smaku, zmiany sk\xc3\xb3rne (rumie\xc5\x84, \xc5\x9bwi\xc4\x85d, pokrzywka)._NEWLINE_Bardzo rzadko wyst\xc4\x99puje kwasica mleczanowa, jednak jest najpowa\xc5\xbcniejszym dzia\xc5\x82aniem niepo\xc5\xbc\xc4\x85danym._NEWLINE_Objawy metaboliczne wynikaj\xc4\x85 z mechanizmu dzia\xc5\x82ania, zwi\xc4\x99kszenie produkcji mleczan\xc3\xb3w w wyniku glikolizy beztlenowej (nie zak\xc5\x82\xc3\xb3ca metabolizmu mleczan\xc3\xb3w), mo\xc5\xbce to prowadzi\xc4\x87 do kwasicy mleczanowej (metaanaliza 194 bada\xc5\x84 nie wykaza\xc5\x82a zwi\xc4\x99kszonego ryzyka wyst\xc4\x85pienia kwasicy mleczanowej). Takie powik\xc5\x82anie by\xc5\x82o obserwowane u ludzi starszych, u chorych z niewydolno\xc5\x9bci\xc4\x85 w\xc4\x85troby lub nerek, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc u chorych z niewydolno\xc5\x9bci\xc4\x85 kr\xc4\x85\xc5\xbcenia. Wszystkie te sytuacje sprzyjaj\xc4\x85 gromadzeniu si\xc4\x99 mleczan\xc3\xb3w i wyst\xc4\x99powaniu kwasicy. Jak wykazano, pojedyncze przypadki wyst\xc4\x99powania kwasicy mleczanowej zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 dok\xc5\x82adnie z tak\xc4\x85 sam\xc4\x85 cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 u przyjmuj\xc4\x85cych metformin\xc4\x99, jak u nie przyjmuj\xc4\x85cych jej. Co wi\xc4\x99cej, wszystkie analizowane przypadki kwasicy mleczanowej dotyczy\xc5\x82y os\xc3\xb3b, u kt\xc3\xb3rych wyst\xc4\x99powa\xc5\x82y uprzednio czynniki ryzyka zaistnienia kwasicy mleczanowej, tak, \xc5\xbce zdarzenie to mia\xc5\x82oby miejsce nawet gdyby nie przyjmowa\xc5\x82y metforminy._NEWLINE_Od kilku lat pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 publikacje, kt\xc3\xb3re wykazuj\xc4\x85, \xc5\xbce jeszcze niedawno medycyna zbyt ostro traktowa\xc5\x82a metformin\xc4\x99, co by\xc5\x82o nies\xc5\x82usznym stanowiskiem i powodowa\xc5\x82o "odebranie" mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci podawania skutecznego, bezpiecznego i taniego leku wielu grupom chorych na cukrzyc\xc4\x99, kt\xc3\xb3rzy mieli "tzw. przeciwwskazania"._NEWLINE_Obecne badania sugeruj\xc4\x85, \xc5\xbce metformina stosowana zgodnie ze wskazaniami i dawkowaniem, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc u os\xc3\xb3b bez przeciwwskaza\xc5\x84 nie wywo\xc5\x82uje kwasicy mleczanowej._NEWLINE_D\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82e leczenie metformin\xc4\x85 prowadzi do niedoboru witaminy B\xe2\x82\x81\xe2\x82\x82, co powoduje wzrost st\xc4\x99\xc5\xbcenia we krwi homocysteiny. W tym wypadku zaleca si\xc4\x99 okresowe badanie st\xc4\x99\xc5\xbcenia witaminy B\xe2\x82\x81\xe2\x82\x82 we krwi.\n_START_SECTION_\nDawkowanie\n_START_PARAGRAPH_\nZaleca si\xc4\x99 przyjmowanie metforminy po jedzeniu w celu zmniejszenia dzia\xc5\x82a\xc5\x84 niepo\xc5\xbc\xc4\x85danych ze strony przewodu pokarmowego. Istniej\xc4\x85 tabletki o dawkach 500\xc2\xa0mg, 850\xc2\xa0mg i 1000\xc2\xa0mg (jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dost\xc4\x99pny preparat o przed\xc5\x82u\xc5\xbconym uwalnianiu XR 500\xc2\xa0mg i XR 750\xc2\xa0mg). Nie nale\xc5\xbcy zbyt szybko zwi\xc4\x99ksza\xc4\x87 dawki leku. Stosuje si\xc4\x99 go od 1 (posta\xc4\x87 XR) do 3 razy dziennie.'