b'\n_START_ARTICLE_\nHistoria Szwecji\n_START_PARAGRAPH_\nHistoria Szwecji. Za pocz\xc4\x85tek osadnictwa w Szwecji przyjmuje si\xc4\x99 zwykle pocz\xc4\x85tek cofania si\xc4\x99 l\xc4\x85dolodu, ok. 13 tys. lat temu. W \xc5\x9blad za topniej\xc4\x85cym l\xc4\x85dolodem posuwa\xc5\x82y si\xc4\x99 od po\xc5\x82udnia, przez obecn\xc4\x85 Dani\xc4\x99, grupy my\xc5\x9bliwych i zbieraczy. Zasiedlanie ca\xc5\x82ej obecnej Szwecji zaj\xc4\x99\xc5\x82o kilka tysi\xc4\x99cy lat. Wielkim prze\xc5\x82omem by\xc5\x82o przybycie do Skandynawii pierwszych plemion rolniczych, ok. 4000 p.n.e. oraz pocz\xc4\x85tek epoki br\xc4\x85zu (ok. 1800 p.n.e.), a nast\xc4\x99pnie epoki \xc5\xbcelaza (ok. 500 p.n.e.)._NEWLINE_Szwecja pocz\xc4\x85tkowo podzielona by\xc5\x82a na wiele lu\xc5\xbano powi\xc4\x85zanych ze sob\xc4\x85 obszar\xc3\xb3w, zwykle ze wsp\xc3\xb3lnym w\xc5\x82adc\xc4\x85, ale r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi prawami dzielnicowymi. W okresie \xc5\x9bredniowiecza kraj zosta\xc5\x82 zjednoczony i schrystianizowany, pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 administracja centralna. Od 1397 a\xc5\xbc do 1. po\xc5\x82owy XVI wieku Szwecja wchodzi\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad unii kalmarskiej, cz\xc4\x99sto jednak rz\xc4\x85dzona by\xc5\x82a przez w\xc5\x82asnego kr\xc3\xb3la lub namiestnika. Na XVII wiek przypada okres mocarstwowo\xc5\x9bci szwedzkiej i jej najwi\xc4\x99kszego zasi\xc4\x99gu terytorialnego. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 jednak zdobytych obszar\xc3\xb3w zosta\xc5\x82a utracona w XVIII wieku. Finlandia oraz Pomorze odpad\xc5\x82y od Szwecji na pocz. XIX wieku. W 1814 Szwecja zawar\xc5\x82a uni\xc4\x99 personaln\xc4\x85 z Norwegi\xc4\x85, rozwi\xc4\x85zan\xc4\x85 w 1905. Od 1814 Szwecja nie prowadzi\xc5\x82a \xc5\xbcadnej wojny, zachowuj\xc4\x85c konsekwentnie neutralno\xc5\x9b\xc4\x87 w tocz\xc4\x85cych si\xc4\x99 wok\xc3\xb3\xc5\x82 niej konfliktach.\n_START_SECTION_\nPrehistoria Szwecji\n_START_PARAGRAPH_\nObszar Skandynawii w okresie czwartorz\xc4\x99du przynajmniej trzy razy pokryty by\xc5\x82 lodem. Poszczeg\xc3\xb3lne okresy lodowe trwa\xc5\x82y po ok. 100 tys. lat i przedzielone s\xc4\x85 4 okresami mi\xc4\x99dzylodowcowymi, interglacja\xc5\x82ami, trwaj\xc4\x85cymi po ok. 10 \xe2\x80\x93 20 tys. lat. Ostatni okres zlodowacenia, nazywany zlodowaceniem Wis\xc5\x82y, trwa\xc5\x82 od oko\xc5\x82o 115 000 do ok. 10 000 p.n.e. Poprzedza je interglacja\xc5\x82 eemski, a po nim nast\xc4\x85pi\xc5\x82 interglacja\xc5\x82 wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesny \xe2\x80\x93 holocen. Jedynie zachodnia Jutlandia oraz Lofoty w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Norwegii wolne by\xc5\x82y od lodu._NEWLINE_Szwecja pokryta by\xc5\x82a grub\xc4\x85 (max. 3000 m) warstw\xc4\x85 lodu, kt\xc3\xb3ry zacz\xc4\x85\xc5\x82 ust\xc4\x99powa\xc4\x87 z jej terytorium ok. 12 000 p.n.e. Proces topnienia pokrywy lodowej post\xc4\x99powa\xc5\x82 raz szybciej, raz wolniej, w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od waha\xc5\x84 klimatycznych i zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 ok. 6500 p.n.e. Pokryta lodem powierzchnia zosta\xc5\x82a uformowana pod jego ci\xc4\x99\xc5\xbcarem i na skutek jego topnienia. Po jego ust\xc4\x85pieniu wgnieciona skorupa ziemska zacz\xc4\x99\xc5\x82a wolno wznosi\xc4\x87 si\xc4\x99 w stosunku do poziomu morza. Proces ten przebiega najszybciej na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, wolniej na po\xc5\x82udniu. Nieprzerwanie te\xc5\xbc nast\xc4\x99powa\xc5\x82y du\xc5\xbce zmiany klimatyczne._NEWLINE_W \xc5\x9blad za topniej\xc4\x85cym i cofaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc lodem, w poszukiwaniu pastwisk, do Skandynawii przyby\xc5\x82y od po\xc5\x82udnia renifery, a za nimi pierwsi ludzie \xe2\x80\x93 \xc5\x82owcy renifer\xc3\xb3w. Najstarsze znane pojedyncze znaleziska w Skanii pochodz\xc4\x85 z ok. 12 000 p.n.e., kiedy l\xc3\xb3d zacz\xc4\x85\xc5\x82 topnie\xc4\x87 na tym obszarze. Na \xc5\x9blady cz\xc5\x82owieka (ok. 12 000 p.n.e.) natrafiono nad jeziorem Finjasj\xc3\xb6n w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Skanii (m.in. krzemienne ostrza strza\xc5\x82) oraz w Segebro na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Malm\xc3\xb6 (11 000 \xe2\x80\x93 10 500 p.n.e.). Ludzie ci przybyli od po\xc5\x82udniowego zachodu, od strony obecnej Danii, kt\xc3\xb3ra po\xc5\x82\xc4\x85czona by\xc5\x82a l\xc4\x85dem ze Skani\xc4\x85. Zaliczani s\xc4\x85 oni do paleolitycznej kultury Bromme-Lyngby, najstarszej znanej kultury archeologicznej zwi\xc4\x85zanej z pierwszymi mieszka\xc5\x84cami Szwecji, kt\xc3\xb3rzy przy kraw\xc4\x99dzi topniej\xc4\x85cego l\xc4\x85dolodu budowali swoje tymczasowe obozowiska._NEWLINE_Na tereny Szwecji my\xc5\x9bliwi przybywali pocz\xc4\x85tkowo w ma\xc5\x82ych grupach, poluj\xc4\x85c latem i wycofuj\xc4\x85c si\xc4\x99 na zim\xc4\x99 do swych siedzib bardziej na po\xc5\x82udnie. Na trudnej do prze\xc5\xbcycia tundrze prowadzili oni nomadyczny tryb \xc5\xbcycia. Na zachodnim wybrze\xc5\xbcu Szwecji (V\xc3\xa4stkusten) odkryto \xc5\x9blady po osadach rybackich, datowane na okres ok. 10 000 p.n.e._NEWLINE_Oko\xc5\x82o 10 000 p.n.e. nast\xc4\x99puje nawr\xc3\xb3t arktycznego zimna i nie jest pewne, czy na wolnym od lodu obszarze przebywali na sta\xc5\x82e ludzie. Po 8200 p.n.e. klimat sta\xc5\x82 si\xc4\x99 cieplejszy i lasy li\xc5\x9bciaste rozci\xc4\x85ga\xc5\x82y si\xc4\x99 a\xc5\xbc do M\xc3\xa4laru. Renifer zosta\xc5\x82 zast\xc4\x85piony przez zwierz\xc4\x99ta le\xc5\x9bne, takie jak: jele\xc5\x84, sarna, \xc5\x82o\xc5\x9b, dzika \xc5\x9bwinia, b\xc3\xb3br; wzros\xc5\x82a liczba gatunk\xc3\xb3w ptak\xc3\xb3w._NEWLINE_Z okresu mezolitu pochodzi bardzo du\xc5\xbca liczba odkrytych \xc5\x9blad\xc3\xb3w po osadach. Sprzyjaj\xc4\x85cy klimat z bogactwem ro\xc5\x9blin i zwierz\xc4\x85t dawa\xc5\x82 wi\xc4\x99ksze mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci ni\xc5\xbc dot\xc4\x85d. Ros\xc5\x82a liczba ludno\xc5\x9bci, nap\xc5\x82ywaj\xc4\x85cej od po\xc5\x82udnia. Warunki dla przenosz\xc4\x85cych si\xc4\x99 z miejsca na miejsce plemion \xc5\x82owieckich sta\xc5\x82y si\xc4\x99 l\xc5\xbcejsze. Nadal jednak osadnictwo mia\xc5\x82o charakter prymitywny i przypadkowy. Zajmowano si\xc4\x99 \xc5\x82owiectwem, zbieractwem oraz rybo\xc5\x82\xc3\xb3wstwem._NEWLINE_Oko\xc5\x82o 4000 p.n.e. w Szwecji pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 neolityczna kultura rolnicza. Rolnictwo wraz z hodowl\xc4\x85 krowy i \xc5\x9bwini oraz sta\xc5\x82ym osadnictwem zmieni\xc5\x82o warunki \xc5\xbcycia, warunki prze\xc5\xbcycia sta\xc5\x82y si\xc4\x99 l\xc5\xbcejsze. Klimat by\xc5\x82 \xc5\x82agodniejszy ni\xc5\xbc obecnie. Zacz\xc4\x99to budowa\xc4\x87 du\xc5\xbce grobowce kamienne, tzw. grobowce megalityczne. Zmar\xc5\x82ych chowano razem z przedmiotami codziennego u\xc5\xbcytku._NEWLINE_Epoka br\xc4\x85zu rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w Skandynawii po 1800 p.n.e.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9aredniowiecze\n_START_PARAGRAPH_\nPo\xc5\x82udniowe obszary wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej Szwecji (Skania) by\xc5\x82y cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 praojczyzny German\xc3\xb3w (Pragermanie). W \xc5\x9bredniowieczu p\xc3\xb3\xc5\x82nocna i \xc5\x9brodkowa cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 kraju zosta\xc5\x82a zasiedlona przez plemiona p\xc3\xb3\xc5\x82nocnogerma\xc5\x84skich Norman\xc3\xb3w._NEWLINE_Od V wieku notuje si\xc4\x99 panowanie rodu Yngling\xc3\xb3w rezyduj\xc4\x85cych w Gamla Uppsala, a nast\xc4\x99pnie innych rod\xc3\xb3w. Przez stulecia Szwedzi byli \xc5\xbceglarzami znanymi z dalekich wypraw kupieckich. Od IX\xe2\x80\x93XI wieku tutejsi wikingowie brali udzia\xc5\x82 w wyprawach \xc5\x82upie\xc5\xbcczych, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na Ru\xc5\x9b i Bizancjum, jak i r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do zachodniej i po\xc5\x82udniowej Europy. Wykorzystywali rzeki, dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3rym mogli dostawa\xc4\x87 si\xc4\x99 do miast i tam handlowa\xc4\x87 lub rabowa\xc4\x87. W IX wieku Skandynawowie zacz\xc4\x99li intensywnie osiedla\xc4\x87 si\xc4\x99 na wschodnim wybrze\xc5\xbcu Morza Ba\xc5\x82tyckiego._NEWLINE_W XI i XII wieku Szwecja powoli stawa\xc5\x82a si\xc4\x99 zjednoczonym chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skim kr\xc3\xb3lestwem, do kt\xc3\xb3rego p\xc3\xb3\xc5\xbaniej nale\xc5\xbca\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Finlandia. Nawr\xc3\xb3cenie z wierze\xc5\x84 nordyckich na chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwo by\xc5\x82o skomplikowane i stopniowe, a czasami nawet pe\xc5\x82ne przemocy, czego przyk\xc5\x82adem mo\xc5\xbce by\xc4\x87 spalenie \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni w Uppsali. Najwcze\xc5\x9bniejszy religijny wp\xc5\x82yw na ten region mia\xc5\x82a Anglia z powodu kontakt\xc3\xb3w Skandynaw\xc3\xb3w i Sas\xc3\xb3w w Danelagh oraz irlandzcy misjonarze. Niemieckie wp\xc5\x82ywy by\xc5\x82y pocz\xc4\x85tkowo mniej widoczne, pomimo pr\xc3\xb3b misjonarskich \xc5\x9bw. Oskara, jednak stopniowo sta\xc5\x82y si\xc4\x99 dominuj\xc4\x85ce na tym obszarze, zw\xc5\x82aszcza po inwazji Norman\xc3\xb3w na Angli\xc4\x99 w 1066 roku. Mimo za\xc5\xbcy\xc5\x82ych relacji z rusk\xc4\x85 szlacht\xc4\x85, nie ma dowod\xc3\xb3w na wp\xc5\x82ywy ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a prawos\xc5\x82awnego, prawdopodobnie z powodu bariery j\xc4\x99zykowej._NEWLINE_W XI wieku przypuszczalnie mia\xc5\x82y miejsce konflikty pomi\xc4\x99dzy Gotami z Gotalandii i Swionami ze Svealandu. Do 1060 roku w\xc5\x82adcy Uppsali sprawowali w\xc5\x82adz\xc4\x99 nad du\xc5\xbcym terenem obecnej Szwecji, opr\xc3\xb3cz po\xc5\x82udniowego i zachodniego wybrze\xc5\xbca, kt\xc3\xb3re pozosta\xc5\x82o pod du\xc5\x84sk\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x85 a\xc5\xbc do XVII wieku. We wczesnym \xc5\x9bredniowieczu Szwecja powi\xc4\x99kszy\xc5\x82a si\xc4\x99 o tereny Norrlandii i Finlandii. Proces ten nie jest do ko\xc5\x84ca jasny, niekt\xc3\xb3re z opis\xc3\xb3w krucjat maj\xc4\x85cych na celu nawr\xc3\xb3cenie Fin\xc3\xb3w na chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwo okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 by\xc4\x87 fa\xc5\x82szywe. Pewne jest, \xc5\xbce ta ekspansja spowodowa\xc5\x82a napi\xc4\x99cie w kontaktach z Rusi\xc4\x85, kt\xc3\xb3re trwa\xc5\x82o przez stulecia._NEWLINE_Kr\xc3\xb3l Olof Sk\xc3\xb6tkonung by\xc5\x82 pierwszym znanym kr\xc3\xb3lem sprawuj\xc4\x85cym w\xc5\x82adz\xc4\x99 nad Svealandem i G\xc3\xb6talandi\xc4\x85. Jego nast\xc4\x99pcy i lata ich rz\xc4\x85d\xc3\xb3w nie s\xc4\x85 znane. W XII wieku w Szwecji nadal trwa\xc5\x82 proces jednoczenia pa\xc5\x84stwa i walki dw\xc3\xb3ch dynastii \xe2\x80\x93 Erykid\xc3\xb3w i Swerkeryd\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re zako\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99, gdy trzecia dynastia po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a si\xc4\x99 z Erykidami i razem zapocz\xc4\x85tkowali dynasti\xc4\x99 Folklung\xc3\xb3w. W ten spos\xc3\xb3b po stuleciu wojen domowych wy\xc5\x82oni\xc5\x82a si\xc4\x99 nowa rodzina kr\xc3\xb3lewska, kt\xc3\xb3ra wzmocni\xc5\x82a w\xc5\x82adz\xc4\x99 monarchy odbieraj\xc4\x85c j\xc4\x85 szlachcie w zamian za przywileje takie, jak zwolnienie z podatk\xc3\xb3w w zamian za s\xc5\x82u\xc5\xbcb\xc4\x99 wojskow\xc4\x85. Dynastia Folklung\xc3\xb3w stopniowo przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82a Szwecj\xc4\x99 w silne pa\xc5\x84stwo, a kr\xc3\xb3l Magnus Eriksson rz\xc4\x85dzi\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Norwegi\xc4\x85 i Skani\xc4\x85. Po epidemii czarnej \xc5\x9bmierci unia personalna by\xc5\x82a znacznie os\xc5\x82abiona, a Skania zosta\xc5\x82a przej\xc4\x99ta przez Du\xc5\x84czyk\xc3\xb3w. W Szwecji nie wykszta\xc5\x82ci\xc5\x82 si\xc4\x99 system feudalny, a ch\xc5\x82opi szwedzcy nigdy nie byli traktowani jak podda\xc5\x84stwo._NEWLINE_Po epidemii czarnej \xc5\x9bmierci i d\xc5\x82ugoletnich walkach o w\xc5\x82adz\xc4\x99, du\xc5\x84ska kr\xc3\xb3lowa Ma\xc5\x82gorzata I zjednoczy\xc5\x82a Szwecj\xc4\x99, Dani\xc4\x99 i Norwegi\xc4\x99 w unii kalmarskiej 20 lipca 1397 roku, za zgod\xc4\x85 szwedzkiej szlachty. Rosn\xc4\x85ce napi\xc4\x99cie pomi\xc4\x99dzy zjednoczonymi krajami stopniowo doprowadzi\xc5\x82o do otwartego konfliktu pomi\xc4\x99dzy Szwecj\xc4\x85 i Dani\xc4\x85 w XV wieku.\n_START_SECTION_\nXVI wiek\n_START_PARAGRAPH_\nW XVI wieku Gustaw I Waza walczy\xc5\x82 o niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 Szwecji poprzez odrzucenie mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci odnowienia unii kalmarskiej. R\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie zerwa\xc5\x82 kontakty z papiestwem i wprowadzi\xc5\x82 do Szwecji luteranizm._NEWLINE_Upadek unii kalmarskiej na pocz\xc4\x85tku XVI wieku spowodowa\xc5\x82 konflikty pomi\xc4\x99dzy Norwegi\xc4\x85 i Dani\xc4\x85 a Szwecj\xc4\x85. Biskupi katoliccy popierali du\xc5\x84skiego kr\xc3\xb3la Christiana II, ale zosta\xc5\x82 on obalony przez Gustawa Waz\xc4\x99, a Szwecja zn\xc3\xb3w sta\xc5\x82a si\xc4\x99 niepodleg\xc5\x82a. Gustaw wykorzysta\xc5\x82 reformacj\xc4\x99 do ograniczenia w\xc5\x82adzy ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a i zosta\xc5\x82 kr\xc3\xb3lem Gustawem I w 1523 roku. W 1527 roku przekona\xc5\x82 Riksdag w V\xc3\xa4ster\xc3\xa5s (sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 ze szlachty, duchowie\xc5\x84stwa, mieszcza\xc5\x84stwa i ch\xc5\x82op\xc3\xb3w) do konfiskaty ziemi ko\xc5\x9bcielnych, kt\xc3\xb3re stanowi\xc5\x82y 21% ziem uprawnych. Gustaw chroni\xc5\x82 lutera\xc5\x84skich reformator\xc3\xb3w i wy\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 wiernych sobie m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn na biskup\xc3\xb3w, po czym st\xc5\x82umi\xc5\x82 opozycj\xc4\x99 szlachty sprzeciwiaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 jego zmianom w ko\xc5\x9bciele i pr\xc3\xb3bom centralizacji._NEWLINE_W 1538 i 1558 przeprowadzone zosta\xc5\x82y reformy podatkowe, skomplikowane podatki na\xc5\x82o\xc5\xbcone na niezale\xc5\xbcnych rolnik\xc3\xb3w zosta\xc5\x82y uproszczone i ustandaryzowane w ca\xc5\x82ym regionie; ocena nale\xc5\xbcno\xc5\x9bci podatkowych by\xc5\x82a zale\xc5\xbcna od mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci zap\xc5\x82aty. Wzros\xc5\x82y kr\xc3\xb3lewskie wp\xc5\x82ywy z podatk\xc3\xb3w, ale przede wszystkim nowy system by\xc5\x82 postrzegany jako bardziej sprawiedliwy i dopuszczalny. Wojna z Lubek\xc4\x85 w 1535 roku spowodowa\xc5\x82a wydalenie kupc\xc3\xb3w hanzeatyckich, kt\xc3\xb3rzy wcze\xc5\x9bniej mieli monopol na handel mi\xc4\x99dzynarodowy. Szwedzka gospodarka szybko ros\xc5\x82a, a w 1544 roku Gustaw kontrolowa\xc5\x82 60% ziem uprawnych w kraju. Szwecja posiada\xc5\x82a jedn\xc4\x85 z najnowocze\xc5\x9bniejszych armii w Europie, wspieran\xc4\x85 przez wyrafinowany system podatkowy i urz\xc4\x99dy pa\xc5\x84stwowe. Gustaw og\xc5\x82osi\xc5\x82 si\xc4\x99 za\xc5\x82o\xc5\xbcycielem dynastii Waz\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a dziedziczy\xc4\x87 szwedzki tron. Rz\xc4\x85dzili oni Szwecj\xc4\x85 w latach 1523\xe2\x80\x931654 i Rzecz\xc4\x85pospolit\xc4\x85 w latach 1587\xe2\x80\x931668 (w latach 1592\xe2\x80\x931599 istnia\xc5\x82a unia polsko-szwedzka pod rz\xc4\x85dami Zygmunta III Wazy).\n_START_SECTION_\nXVII wiek\n_START_PARAGRAPH_\nOd 1561, kiedy w\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a do swojego terytorium ca\xc5\x82\xc4\x85 Estoni\xc4\x99, a zw\xc5\x82aszcza w XVII wieku, od panowania Gustawa II Adolfa (1611\xe2\x80\x931632), do Karola X Gustawa (1654\xe2\x80\x931660), Szwecja toczy\xc5\x82a walka o dominacj\xc4\x99 w rejonie Morza Ba\xc5\x82tyckiego (dominium Maris Baltici). Chc\xc4\x85c uczyni\xc4\x87 z Ba\xc5\x82tyku morze wewn\xc4\x99trzne, Szwedzi prowadzili wojny z Dani\xc4\x85, Polsk\xc4\x85 i Rosj\xc4\x85 oraz w latach 1630\xe2\x80\x931648 brali udzia\xc5\x82 w wojnie trzydziestoletniej, kt\xc3\xb3ra doprowadzi\xc5\x82a do uzyskania przez Szwecj\xc4\x99 zdobyczy terytorialnych oraz mocarstwowej pozycji._NEWLINE_W 1655 roku armia szwedzka pod wodz\xc4\x85 Karola Gustawa uderzy\xc5\x82a na Rzeczpospolit\xc4\x85, czym zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82a II wojn\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85, w polskiej historiografii znan\xc4\x85 jako Potop Szwedzki. Konflikt z Rzecz\xc4\x85pospolit\xc4\x85 zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1660 roku pokojem w Oliwie, natomiast ze sprzymierzon\xc4\x85 z ni\xc4\x85 Dani\xc4\x85 \xe2\x80\x93 pokojem w Kopenhadze. Na mocy jednego z wcze\xc5\x9bniejszych traktat\xc3\xb3w z Dani\xc4\x85 \xe2\x80\x93 w Roskilde \xe2\x80\x93 Szwecja otrzyma\xc5\x82a Skani\xc4\x99, Halland, Blekinge i Bohusl\xc3\xa4n \xe2\x80\x93 krainy, kt\xc3\xb3re znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w jej granicach do dzi\xc5\x9b.\n_START_SECTION_\nXVIII wiek\n_START_PARAGRAPH_\nPo kl\xc4\x99sce Karola XII w wojnie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej (1700\xe2\x80\x931721) dosz\xc5\x82o do utraty wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci zdobyczy (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na rzecz Rosji) oraz utraty rangi mocarstwa. Po \xc5\x9bmierci Karola w 1718 nasta\xc5\x82a tak zwana era wolno\xc5\x9bci (1718\xe2\x80\x931772), czyli okres rozkwitu parlamentaryzmu, przy jednoczesnym zmniejszeniu politycznych wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w tronu. W pierwszej po\xc5\x82owie tej epoki dwie frakcje; \xe2\x80\x9epartia kapeluszy\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9epartia czapek\xe2\x80\x9d rywalizowa\xc5\x82y o w\xc5\x82adz\xc4\x99 i wp\xc5\x82ywy. Wa\xc5\xbcnym wydarzeniem by\xc5\x82o zniesienie cenzury w Szwecji (1766). Era wolno\xc5\x9bci dobieg\xc5\x82a ko\xc5\x84ca, gdy Gustaw III odnowi\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99 absolutn\xc4\x85 drog\xc4\x85 zamachu stanu.\n_START_SECTION_\nXIX wiek\n_START_PARAGRAPH_\nW 1805 Szwecja do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a do III koalicji antyfrancuskiej. Dzia\xc5\x82ania wojenne szwedzka armia prowadzi\xc5\x82a na terytorium Pomorza, ale nie odnios\xc5\x82a \xc5\xbcadnych sukces\xc3\xb3w. W 1808 roku, wskutek lekkomy\xc5\x9blnej polityki kr\xc3\xb3la Gustawa IV Adolfa Szwecja zerwa\xc5\x82a rozejm z Francj\xc4\x85 oraz wpl\xc4\x85ta\xc5\x82a si\xc4\x99 w wojn\xc4\x99 z Dani\xc4\x85 i Rosj\xc4\x85. Konsekwencj\xc4\x85 tego by\xc5\x82a utrata Finlandii na rzecz Rosji. W 1809, po obaleniu kr\xc3\xb3la Gustawa Adolfa, parlament uchwali\xc5\x82 pierwsz\xc4\x85 w dziejach Szwecji konstytucj\xc4\x99. W 1812 nowy kr\xc3\xb3l Karol XIV Jan Bernadotte doprowadzi\xc5\x82 do zbli\xc5\xbcenia z Rosj\xc4\x85. Wojska szwedzkie wzi\xc4\x99\xc5\x82y udzia\xc5\x82 w walkach przeciwko Napoleonowi. Najwi\xc4\x99kszym jednak sukcesem nowego kr\xc3\xb3la by\xc5\x82o, po zwyci\xc4\x99skiej wojnie z Dani\xc4\x85, przy\xc5\x82\xc4\x85czenie Norwegii do Szwecji. Przy\xc5\x82\xc4\x85czenie to nie mia\xc5\x82o charakteru inkorporacji, ale unii personalnej dw\xc3\xb3ch r\xc3\xb3wnorz\xc4\x99dnych kraj\xc3\xb3w. W 1866 wprowadzono reform\xc4\x99 parlamentu, kt\xc3\xb3ry znosi\xc5\x82 podzia\xc5\x82 na stany. Reforma ta uczyni\xc5\x82a Szwecj\xc4\x99 krajem liberalnym. Druga po\xc5\x82owa XIX wieku to czasy wzrostu znaczenia przemys\xc5\x82u i masowej urbanizacji, kt\xc3\xb3ra przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82a Szwecj\xc4\x99 z kraju rolniczego w kraj uprzemys\xc5\x82owiony.\n_START_SECTION_\nXX wiek\n_START_PARAGRAPH_\nZmiany ustrojowe rozpocz\xc4\x99te ju\xc5\xbc w drugiej po\xc5\x82owie XIX i na pocz\xc4\x85tku XX wieku, takie jak reforma parlamentu (1866), powstanie nowoczesnych partii, wprowadzenie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w parlamentarnych, powszechne prawo wyborcze (1919) uczyni\xc5\x82y ze Szwecji liberalne i nowoczesne pa\xc5\x84stwo. W 1905 od Szwecji od\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a si\xc4\x99 Norwegia, k\xc5\x82ad\xc4\x85c kres d\xc5\x82ugoletniej unii. Szwecja zachowa\xc5\x82a neutralno\xc5\x9b\xc4\x87 podczas I i II wojny \xc5\x9bwiatowej, co uchroni\xc5\x82o j\xc4\x85 od zniszcze\xc5\x84 i koszt\xc3\xb3w wojennych oraz wzmocni\xc5\x82o jej gospodark\xc4\x99. W dniu ataku Niemiec na ZSRR, III Rzesza za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82a od rz\xc4\x85du Szwecji udost\xc4\x99pnienia infrastruktury kolejowej oraz taboru kolejowego dla tranzytu 163 Dywizji Piechoty III Rzeszy, z okupowanej Norwegii do Finlandii, co by\xc5\x82o przyczyn\xc4\x85 kryzysu politycznego (midsommarkrisen). Wyra\xc5\xbcenie zgody na niemieckie \xc5\xbc\xc4\x85danie by\xc5\x82o wyra\xc5\xbanym odst\xc4\x99pstwem od deklarowanej przez Szwecj\xc4\x99 neutralno\xc5\x9bci. Od lat trzydziestych w\xc5\x82adz\xc4\x99 sprawowali g\xc5\x82\xc3\xb3wnie socjaldemokraci z partii SAP. Ich rz\xc4\x85dy przynios\xc5\x82y liczne reformy socjalne, przeprowadzone w duchu progresywizmu. W latach 1950\xe2\x80\x931970 nast\xc4\x85pi\xc5\x82a rozbudowa pa\xc5\x84stwa opieku\xc5\x84czego, zwi\xc4\x85zana z szybkim rozwojem gospodarczym. G\xc5\x82ow\xc4\x85 pa\xc5\x84stwa jest Karol XVI Gustaw.'