b"\n_START_ARTICLE_\nHistoria okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych\n_START_SECTION_\nNajwcze\xc5\x9bniejsze konstrukcje\n_START_PARAGRAPH_\nLudzko\xc5\x9b\xc4\x87 co najmniej ju\xc5\xbc od czas\xc3\xb3w Aleksandra Macedo\xc5\x84skiego zafascynowana by\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 p\xc5\x82ywania podwodnego. Szybko te\xc5\xbc pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 propozycje wykorzystania zdolnych do zanurzenia jednostek do ataku na wrogie okr\xc4\x99ty b\xc4\x85d\xc5\xba porty. Wczesne konstrukcje jednostek tego rodzaju by\xc5\x82y jednak efektem talentu innowacyjnego indywidualnych entuzjast\xc3\xb3w, nie za\xc5\x9b przemy\xc5\x9blanego zapotrzebowania w\xc5\x82adc\xc3\xb3w i pa\xc5\x84stw. Prawdopodobnie pierwszym cz\xc5\x82owiekiem, kt\xc3\xb3rego konstrukcja udanie przep\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a pod wod\xc4\x85, by\xc5\x82 Korneliusz Drebbel. W 1623 roku jego nap\xc4\x99dzana przez 12 wio\xc5\x9blarzy jednostka odby\xc5\x82a podwodn\xc4\x85 podr\xc3\xb3\xc5\xbc wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Tamizy w Londynie. Jakkolwiek \xc5\x9bwiadkowie opisali wydarzenie, nie zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 \xc5\xbcadne opisy konstrukcji jednostki._NEWLINE_W osiemnastym i dziewi\xc4\x99tnastym stuleciu najbardziej p\xc5\x82odni w zakresie konstrukcji pojazd\xc3\xb3w podwodnych byli wynalazcy z Rosji, jednak\xc5\xbce bardzo niewiele z ich konstrukcji przesz\xc5\x82o z etapu koncepcyjnego do realizacji. Car Piotr I Wielki wspar\xc5\x82 propozycj\xc4\x99 Jefima Nikonowa, kt\xc3\xb3ry zaoferowa\xc5\x82 budow\xc4\x99 \xe2\x80\x9e\xc5\x82odzi podwodnej\xe2\x80\x9d uzbrojonej w \xe2\x80\x9eogniste rury\xe2\x80\x9d stanowi\xc4\x85ce wczesn\xc4\x85 europejsk\xc4\x85 form\xc4\x99 pocisk\xc3\xb3w rakietowych. Prototyp jednostki zosta\xc5\x82 uko\xc5\x84czony w 1720 roku, jednak\xc5\xbce mimo sukcesu podczas demonstracji nie zosta\xc5\x82 uko\xc5\x84czony, przede wszystkim z powodu problem\xc3\xb3w ze szczelno\xc5\x9bci\xc4\x85 oraz \xc5\x9bmierci w\xc5\x82adcy w 1725 roku. Prawdopodobnie pierwszym cz\xc5\x82owiekiem, kt\xc3\xb3ry u\xc5\xbcy\xc5\x82 jednostki podwodnej w walce, by\xc5\x82 Amerykanin David Bushnell. Dowi\xc3\xb3d\xc5\x82 on mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci podwodnej eksplozji prochu oraz skonstruowa\xc5\x82 bomb\xc4\x99 zegarow\xc4\x85. Z zamiarem zastosowania obu wynalazk\xc3\xb3w przeciwko brytyjskim okr\xc4\x99tom utrzymuj\xc4\x85cym blokad\xc4\x99 morsk\xc4\x85 portu Nowy Jork w trakcie ameryka\xc5\x84skiej wojny o niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 w 1776 roku zbudowa\xc5\x82 sw\xc3\xb3j pierwszy okr\xc4\x99t podwodny o nazwie \xe2\x80\x9eTurtle\xe2\x80\x9d. Utrzymywany w wodzie w pozycji pionowej pojazd wykonany by\xc5\x82 z drewna, a jego wielko\xc5\x9b\xc4\x87 umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82a zmieszczenie jednoosobowej za\xc5\x82ogi oraz przek\xc5\x82adni do poruszania pojazdu. Nap\xc4\x99dzany si\xc5\x82\xc4\x85 mi\xc4\x99\xc5\x9bni \xe2\x80\x9eTurtle\xe2\x80\x9d m\xc3\xb3g\xc5\x82 porusza\xc4\x87 si\xc4\x99 z pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85 oko\xc5\x82o 3 w\xc4\x99z\xc5\x82\xc3\xb3w i magazynowa\xc5\x82 zapas powietrza wystarczaj\xc4\x85cy na rejs podwodny trwaj\xc4\x85cy oko\xc5\x82o 30 minut. Odczepiany \xc5\x82adunek wybuchowy skonstruowany zosta\xc5\x82 w taki spos\xc3\xb3b, aby by\xc5\x82o mo\xc5\xbcliwe jego przy\xc5\x9brubowanie do kad\xc5\x82uba wrogiego okr\xc4\x99tu, a dzi\xc4\x99ki mechanizmowi zegarowemu eksplozja nast\xc4\x99powa\xc4\x87 mia\xc5\x82a po oddaleniu si\xc4\x99 \xe2\x80\x9eTurtle\xe2\x80\x9d na bezpieczn\xc4\x85 odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_W celu obs\xc5\x82ugi okr\xc4\x99tu oraz przeprowadzenia ataku Bushnell wyszkoli\xc5\x82 ochotnika, \xc5\xbco\xc5\x82nierza Ezr\xc4\x99 Lee. Wykona\xc5\x82 on atak na flagowy okr\xc4\x99t admira\xc5\x82a Richarda Howe\xe2\x80\x99a HMS \xe2\x80\x9eEagle\xe2\x80\x9d. Atak \xe2\x80\x9eTurtle\xe2\x80\x9d zosta\xc5\x82 powstrzymany przez wzmocnione miedzi\xc4\x85 poszycie kad\xc5\x82uba brytyjskiego okr\xc4\x99tu. Mimo \xc5\xbce obecno\xc5\x9b\xc4\x87 \xe2\x80\x9eTurtle\xe2\x80\x9d zosta\xc5\x82a odkryta, jednostka nie odnios\xc5\x82a uszkodze\xc5\x84._NEWLINE__NEWLINE_Nast\xc4\x99pne pr\xc3\xb3by skonstruowania sprawnego okr\xc4\x99tu podwodnego zwi\xc4\x85zane by\xc5\x82y z osob\xc4\x85 Roberta Fultona. Mimo sukces\xc3\xb3w prezentacji modelu konstrukcji dla ministerstwa marynarki, Francja nie zdecydowa\xc5\x82a si\xc4\x99 z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 zam\xc3\xb3wienia na budow\xc4\x99. Przez nast\xc4\x99pne trzy lata Fulton podr\xc3\xb3\xc5\xbcowa\xc5\x82 po Europie, oferuj\xc4\x85c swoje okr\xc4\x99ty podwodne wielu rz\xc4\x85dom. W roku 1800 Fulton powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Francji, gdzie nowy Pierwszy Konsul Napoleon Bonaparte udzieli\xc5\x82 mu grantu na budow\xc4\x99 okr\xc4\x99tu. Nowy okr\xc4\x99t podwodny Fultona, nazwany \xe2\x80\x9eNautilus\xe2\x80\x9d, zosta\xc5\x82 uko\xc5\x84czony w maju 1801 roku._NEWLINE_Okr\xc4\x99t nap\xc4\x99dzany by\xc5\x82 na powierzchni za pomoc\xc4\x85 \xc5\xbcagla rozpinanego na sk\xc5\x82adanym maszcie, pod wod\xc4\x85 za\xc5\x9b si\xc5\x82\xc4\x85 ludzkich mi\xc4\x99\xc5\x9bni. Kad\xc5\x82ub zbudowany by\xc5\x82 z miedzi wzmocnionej \xc5\xbcelazn\xc4\x85 ram\xc4\x85, zanurza\xc5\x82 si\xc4\x99 natomiast dzi\xc4\x99ki zalaniu zbiornika balastowego oraz poziomym sterom g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3re zapewnia\xc5\x82y te\xc5\xbc stabilno\xc5\x9b\xc4\x87 okr\xc4\x99tu w zanurzeniu. Zgromadzone w nim powietrze wystarcza\xc5\x82o na 3 godziny w zanurzeniu dla czteroosobowej za\xc5\x82ogi oraz dw\xc3\xb3ch \xc5\x9bwiec. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym czasie dodano zbiornik ze skompresowanym powietrzem. Okr\xc4\x99t zosta\xc5\x82 skonstruowany do przeprowadzania ataku w podobny spos\xc3\xb3b, jak \xe2\x80\x9eTurtle\xe2\x80\x9d. Przeprowadzony w pobli\xc5\xbcu Brestu test na starym szkunerze zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 sukcesem \xe2\x80\x93 cel zosta\xc5\x82 wysadzony w powietrze. Fulton podj\xc4\x85\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie pr\xc3\xb3b\xc4\x99 ataku na brytyjskie okr\xc4\x99ty prowadz\xc4\x85ce blokad\xc4\x99 wybrze\xc5\xbca, jednak\xc5\xbce nieprzyjacielskie jednostki uniemo\xc5\xbcliwi\xc5\x82y \xe2\x80\x9eNautilusowi\xe2\x80\x9d zbli\xc5\xbcenie si\xc4\x99 na niezb\xc4\x99dn\xc4\x85 odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87. Spowodowa\xc5\x82o to utrat\xc4\x99 zainteresowania Napoleona t\xc4\x85 broni\xc4\x85, wobec czego zawiedziony Fulton uda\xc5\x82 si\xc4\x99 ponownie do Anglii, gdzie zaoferowa\xc5\x82 sw\xc3\xb3j okr\xc4\x99t Brytyjczykom. W 1805 roku \xe2\x80\x9eNautilus\xe2\x80\x9d zademonstrowa\xc5\x82 swoje mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci, topi\xc4\x85c w ramach testu bryg \xe2\x80\x9eDorothy\xe2\x80\x9d, jednak\xc5\xbce brytyjska flota nie przejawia\xc5\x82a wi\xc4\x99kszego zainteresowania wynalazkiem. Fulton ostatecznie powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, gdzie uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 nam\xc3\xb3wi\xc4\x87 Kongres do zapewnienia mu \xc5\x9brodk\xc3\xb3w na budow\xc4\x99 kolejnego okr\xc4\x99tu. Podj\xc4\x99ta tym razem pr\xc3\xb3ba by\xc5\x82a bardziej ambitna \xe2\x80\x93 Fulton zbudowa\xc5\x82 okr\xc4\x99t z za\xc5\x82og\xc4\x85 licz\xc4\x85c\xc4\x85 a\xc5\xbc 100 os\xc3\xb3b nap\xc4\x99dzany silnikiem parowym samodzielnie zaprojektowanym przez Fultona. Konstruktor zmar\xc5\x82 jednak w trakcie test\xc3\xb3w jednostki, a okr\xc4\x99t nazwany \xe2\x80\x9eMute\xe2\x80\x9d cumowa\xc5\x82 zapomniany przy nabrze\xc5\xbcu, gdzie ostatecznie zaton\xc4\x85\xc5\x82._NEWLINE_W trakcie wojny brytyjsko-ameryka\xc5\x84skiej w 1812 roku, tw\xc3\xb3rca \xe2\x80\x9eTurtle\xe2\x80\x9d, David Bushnell, zbudowa\xc5\x82 kolejn\xc4\x85 \xe2\x80\x9e\xc5\x82\xc3\xb3d\xc5\xba podwodn\xc4\x85\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ra na kotwicowisku New London w stanie Connecticut zaatakowa\xc5\x82a HMS \xe2\x80\x9eRamillies\xe2\x80\x9d. Tym razem operator pojazdu podwodnego zdo\xc5\x82a\xc5\x82 wywierci\xc4\x87 dziur\xc4\x99 w kad\xc5\x82ubie okr\xc4\x99tu, jednak \xc5\x9bruba przytwierdzaj\xc4\x85ca \xc5\x82adunek wybuchowy do brytyjskiej jednostki od\xc5\x82ama\xc5\x82a si\xc4\x99. Atak ponownie wi\xc4\x99c nie powi\xc3\xb3d\xc5\x82 si\xc4\x99, jednak\xc5\xbce i tym razem okr\xc4\x99t podwodny zdo\xc5\x82a\xc5\x82 odp\xc5\x82yn\xc4\x85\xc4\x87. Jednym z najbardziej znacz\xc4\x85cych konstruktor\xc3\xb3w okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych drugiej po\xc5\x82owy dziewi\xc4\x99tnastego wieku by\xc5\x82 Niemiec Wilhelm Bauer, kt\xc3\xb3ry mi\xc4\x99dzy rokiem 1850 a 1875 zaprojektowa\xc5\x82 kilka jednostek podwodnych, kt\xc3\xb3rych projekty usi\xc5\x82owa\xc5\x82 sprzeda\xc4\x87 rz\xc4\x85dom wielu kraj\xc3\xb3w. Prototyp okr\xc4\x99tu \xe2\x80\x9eBrandtaucher\xe2\x80\x9d Bauer zbudowa\xc5\x82 w 1850 roku w nale\xc5\xbc\xc4\x85cej do Augusta Howaldta stoczni w Kilonii. Okr\xc4\x99t wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w I wojnie o Szlezwik, gdzie w znacznym stopniu przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do odsuni\xc4\x99cia od brzegu du\xc5\x84skiej floty prowadz\xc4\x85cej blokad\xc4\x99 Kilonii. Jednostka zaton\xc4\x99\xc5\x82a bez ofiar w ludziach 1 lutego 1851 roku. Bauer do ko\xc5\x84ca \xc5\xbcycia bezskutecznie promowa\xc5\x82 swoje projekty, w tym ulepszon\xc4\x85 i powi\xc4\x99kszon\xc4\x85 wersj\xc4\x99 okr\xc4\x99tu._NEWLINE_Rosyjsko-osma\xc5\x84ska wojna krymska by\xc5\x82a stymulatorem rozwoju rodzimych projekt\xc3\xb3w podwodnych w Rosji. Wielu oficer\xc3\xb3w marynarki tego kraju forsowa\xc5\x82o idee \xe2\x80\x9e\xc5\x82odzi podwodnych\xe2\x80\x9d w celu obrony Sewastopola, brak jest jednak dowod\xc3\xb3w na to, \xc5\xbce zbudowano w tym celu jak\xc4\x85kolwiek jednostk\xc4\x99. Proponowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc seri\xc4\x99 projekt\xc3\xb3w \xe2\x80\x9e\xc5\x82odzi podwodnych\xe2\x80\x9d maj\xc4\x85cych s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 obronie port\xc3\xb3w ba\xc5\x82tyckich. Po udanej pr\xc3\xb3bie prototypu jednostki korzystaj\xc4\x85cej z nap\xc4\x99du parowego, rosyjski rz\xc4\x85d straci\xc5\x82 zainteresowanie projektem. W 1866 roku stocznia w Sankt Petersburgu zbudowa\xc5\x82a jednak 355-tonowy okr\xc4\x99t nap\xc4\x99dzany dwoma silnikami na skompresowane powietrze o mocy 70 KM. Skompresowane powietrze u\xc5\xbcywane by\xc5\x82o tak\xc5\xbce do opr\xc3\xb3\xc5\xbcniania zbiornika balastowego, zastosowano tak\xc5\xbce \xc5\x9bluz\xc4\x99 powietrzn\xc4\x85, przez kt\xc3\xb3r\xc4\x85 nurek m\xc3\xb3g\xc5\x82 opuszcza\xc4\x87 okr\xc4\x99t celem przyczepienia do celu miny. Do 1871 roku przeprowadzano intensywne testy pojazdu, w\xc3\xb3wczas jednak okr\xc4\x99t przekroczy\xc5\x82 swoj\xc4\x85 maksymaln\xc4\x85 g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 zanurzenia i jego kad\xc5\x82ub uleg\xc5\x82 implozji._NEWLINE_Pierwszym na \xc5\x9bwiecie okr\xc4\x99tem podwodnym, kt\xc3\xb3ry przeprowadzi\xc5\x82 skuteczn\xc4\x85 akcj\xc4\x99 bojow\xc4\x85, by\xc5\x82 konfederacki okr\xc4\x99t \xe2\x80\x9eHunley\xe2\x80\x9d. W trakcie ameryka\xc5\x84skiej wojny secesyjnej, 17 lutego 1864 roku, zatopi\xc5\x82 on nale\xc5\xbc\xc4\x85cy do Unii USS \xe2\x80\x9eHousatonic\xe2\x80\x9d. Jednostka Konfederacji zdetonowa\xc5\x82a przy kad\xc5\x82ubie \xe2\x80\x9eHousatonica\xe2\x80\x9d podczepion\xc4\x85 na drzewcu min\xc4\x99 (zwan\xc4\x85 \xc3\xb3wcze\xc5\x9bnie torped\xc4\x85), kt\xc3\xb3ra spowodowa\xc5\x82a eksplozj\xc4\x99 magazynu amunicji okr\xc4\x99tu Unii, kt\xc3\xb3ra zniszczy\xc5\x82a go, natomiast \xe2\x80\x9eHunley\xe2\x80\x9d zaton\xc4\x85\xc5\x82 wkr\xc3\xb3tce potem z do dzi\xc5\x9b nieznanych przyczyn. Na pok\xc5\x82adzie \xe2\x80\x9eHousatonic\xe2\x80\x9d zgin\xc4\x99\xc5\x82o dw\xc3\xb3ch ludzi, natomiast wraz z \xe2\x80\x9eHunleyem\xe2\x80\x9d \xc5\x9bmier\xc4\x87 ponios\xc5\x82o o\xc5\x9bmiu marynarzy Konfederacji. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc stany p\xc3\xb3\xc5\x82nocne zainteresowane by\xc5\x82y budow\xc4\x85 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w tej klasy; w 1864 roku rz\xc4\x85d rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 finansowanie budowy ma\xc5\x82ego, ca\xc5\x82kowicie metalowego okr\xc4\x99tu i nap\xc4\x99dzanego si\xc5\x82\xc4\x85 mi\xc4\x99\xc5\x9bni okr\xc4\x99tu \xe2\x80\x9eIntelligent Whale\xe2\x80\x9d. Mimo przeznaczenia na ten cel sporej w\xc3\xb3wczas sumy 50\xc2\xa0000 dolar\xc3\xb3w, konstrukcja okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 ca\xc5\x82kowicie nieudana i w 1872 roku projekt zarzucono._NEWLINE_Wybuch wojny rosyjsko-tureckiej w 1877 roku spowodowa\xc5\x82 wsparcie przez wielkiego ksi\xc4\x99cia Konstantego projekt\xc3\xb3w polskiego in\xc5\xbcyniera Stefana Drzewieckiego, kt\xc3\xb3ry wybudowa\xc5\x82 i przetestowa\xc5\x82 dwie udane konstrukcje ma\xc5\x82ych \xe2\x80\x9e\xc5\x82odzi podwodnych\xe2\x80\x9d nap\xc4\x99dzanych si\xc5\x82\xc4\x85 mi\xc4\x99\xc5\x9bni ludzkich, co doprowadzi\xc5\x82o do budowy w Sankt Petersburgu serii 50 jednostek dla rosyjskiego ministerstwa wojny. Armia rosyjska skierowa\xc5\x82a je do obrony Kronsztadu oraz Sewastopola, za\xc5\x9b w roku 1885 przej\xc4\x99\xc5\x82a je marynarka wojenna Rosji. Ta ostatnia jednak wkr\xc3\xb3tce uzna\xc5\x82a je za nieefektywne, sam za\xc5\x9b Drzewiecki w 1887 roku wyemigrowa\xc5\x82 do Francji, gdzie stworzy\xc5\x82 kilka projekt\xc3\xb3w okr\xc4\x99t\xc3\xb3w p\xc3\xb3\xc5\x82zanurzalnych. Jednostki te nie spotka\xc5\x82y si\xc4\x99 jednak z zainteresowaniem francuskiej floty.\n_START_SECTION_\nWczesne jednostki z nap\xc4\x99dem silnikowym\n_START_PARAGRAPH_\nW drugiej po\xc5\x82owie XIX wieku prace nad konstrukcjami okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych prowadzi\xc5\x82o wielu innowator\xc3\xb3w w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych krajach, zw\xc5\x82aszcza Thorsten Nordenfelt w Szwecji, Wilhelm Bauer w Niemczech, Maxime Laubeuf we Francji oraz John Holland i Simon Lake w Stanach Zjednoczonych. Pionierami w konstrukcji nowoczesnych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych z nap\xc4\x99dem silnikowym byli Amerykanie. W pierwszej kolejno\xc5\x9bci nale\xc5\xbcy zaliczy\xc4\x87 do nich Johna Hollanda \xe2\x80\x93 ameryka\xc5\x84skiego konstruktora i wynalazc\xc4\x99 pochodzenia irlandzkiego, kt\xc3\xb3ry w 1878 roku zwodowa\xc5\x82 sw\xc3\xb3j pierwszy okr\xc4\x99t podwodny o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 14 st\xc3\xb3p (4,26 m) korzystaj\xc4\x85c ze wsparcia finansowego antybrytyjskiego Bractwa Fenia\xc5\x84skiego. Organizacja zamierza\xc5\x82a wykorzysta\xc4\x87 konstrukcj\xc4\x99 Hollanda do ataku na flot\xc4\x99 imperium brytyjskiego. Wed\xc5\x82ug przy\xc5\x9bwiecaj\xc4\x85cej im idei, niepozornie wygl\xc4\x85daj\xc4\x85cy statek handlowy mia\xc5\x82 przenosi\xc4\x87 flotyll\xc4\x99 ma\xc5\x82ych \xe2\x80\x9e\xc5\x82odzi podwodnych\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3re spuszczone na wod\xc4\x99, mia\xc5\x82y niespodziewanie zaatakowa\xc4\x87 brytyjskie okr\xc4\x99ty. Jego drugi okr\xc4\x99t, \xe2\x80\x9eFinian Ram\xe2\x80\x9d, o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 31 st\xc3\xb3p (9,44 m) mia\xc5\x82 by\xc4\x87 jego pierwszym okr\xc4\x99tem bojowym. Wyposa\xc5\xbcony by\xc5\x82 w benzynowy silnik o mocy 15 KM, za\xc5\x9b zanurza\xc5\x82 si\xc4\x99, utrzymywa\xc5\x82 g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 oraz wynurza\xc5\x82 nie dzi\xc4\x99ki balastowi, lecz z u\xc5\xbcyciem ster\xc3\xb3w g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci, z zachowaniem niewielkiej rezerwy wyporu hydrostatycznego. Uzbrojony by\xc5\x82 w pneumatyczn\xc4\x85 armat\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra mog\xc5\x82a wystrzeli\xc4\x87 podwodn\xc4\x85 torped\xc4\x99 o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 6 st\xc3\xb3p (1,8 m). Jeszcze w trakcie test\xc3\xb3w \xe2\x80\x9eFinian Ram\xe2\x80\x9d, Holland wraz z Edmundem Zali\xc5\x84skim \xe2\x80\x93 wynalazc\xc4\x85 polskiego pochodzenia \xe2\x80\x93 utworzy\xc5\x82 przedsi\xc4\x99biorstwo Nautilus Submarine Boat Company, kt\xc3\xb3re rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o budow\xc4\x99 kolejnej jednostki \xe2\x80\x9eHolland III\xe2\x80\x9d, a nast\xc4\x99pnie \xe2\x80\x9eHolland IV\xe2\x80\x9d. W wyniku nieudanego wodowania 4 wrze\xc5\x9bnia 1885 roku okr\xc4\x99t zaton\xc4\x85\xc5\x82, zosta\xc5\x82 jednak wydobyty, naprawiony i przetestowany. Wsp\xc3\xb3lnikom nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 jednak znale\xc5\xba\xc4\x87 nabywcy jednostki i przedsi\xc4\x99biorstwo przesta\xc5\x82o istnie\xc4\x87 jesieni\xc4\x85 1886 roku._NEWLINE_W 1888 roku John Holland wygra\xc5\x82 og\xc5\x82oszony przez rz\xc4\x85d Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych konkurs na opracowanie projektu okr\xc4\x99tu podwodnego i w 1895 roku nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do niego przedsi\xc4\x99biorstwo Torpedo Boat Company otrzyma\xc5\x82o kontrakt na budow\xc4\x99. Pojazd podwodny, kt\xc3\xb3ry otrzyma\xc5\x82 nazw\xc4\x99 \xe2\x80\x9ePlunger\xe2\x80\x9d, nap\xc4\x99dzany by\xc5\x82 za pomoc\xc4\x85 pary na powierzchni oraz przez energi\xc4\x99 elektryczn\xc4\x85 w zanurzeniu, w uk\xc5\x82adzie trzy\xc5\x9brubowym. Holland nie zgadza\xc5\x82 si\xc4\x99 jednak z dostarczon\xc4\x85 przez ameryka\xc5\x84sk\xc4\x85 marynark\xc4\x99 wojenn\xc4\x85 specyfikacj\xc4\x85 techniczn\xc4\x85 okr\xc4\x99tu, twierdz\xc4\x85c, \xc5\xbce okr\xc4\x99t o takiej charakterystyce nie mo\xc5\xbce odnie\xc5\x9b\xc4\x87 sukcesu. Po wielu zmianach projektu przewidywania Hollanda sprawdzi\xc5\x82y si\xc4\x99, za\xc5\x9b projekt zosta\xc5\x82 zarzucony. Holland zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 jednak pieni\xc4\x85dze, kt\xc3\xb3re otrzyma\xc5\x82 od marynarki, i na w\xc5\x82asny koszt rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 opracowywanie nowego projektu._NEWLINE_17 maja 1897 roku John Holland zwodowa\xc5\x82 pojazd podwodny nap\xc4\x99dzany silnikiem benzynowym na powierzchni oraz czerpan\xc4\x85 z akumulator\xc3\xb3w energi\xc4\x85 elektryczn\xc4\x85 w zanurzeniu. Okr\xc4\x99t, oznaczany pierwotnie jako \xe2\x80\x9eHoland VI\xe2\x80\x9d, by\xc5\x82 pierwszym na \xc5\x9bwiecie okr\xc4\x99tem podwodnym o \xe2\x80\x9eklasycznym\xe2\x80\x9d nap\xc4\x99dzie opartym o wykorzystanie silnika spalinowego na powierzchni morza oraz elektrycznego w g\xc5\x82\xc4\x99binie. Jednostka o wyporno\xc5\x9bci 64 ton na powierzchni oraz wyporno\xc5\x9bci podwodnej wynosz\xc4\x85cej 76 ton, uzbrojona by\xc5\x82a w jedn\xc4\x85 wyrzutni\xc4\x99 torpedow\xc4\x85 kalibru 457\xc2\xa0mm na dziobie okr\xc4\x99tu i trzy torpedy, a tak\xc5\xbce dwa dzia\xc5\x82a dynamitowe \xe2\x80\x93 jedno zwr\xc3\xb3cone do przodu, drugie do ty\xc5\x82u. Dzia\xc5\x82a naprowadzano na cel przez obr\xc3\xb3t ca\xc5\x82ego okr\xc4\x99tu. \xe2\x80\x9eHolland VI\xe2\x80\x9d zosta\xc5\x82 zakupiony przez United States Navy 11 kwietnia 1900 roku, a 12 pa\xc5\xbadziernika 1900 roku oficjalnie wszed\xc5\x82 do s\xc5\x82u\xc5\xbcby w US Navy jako USS \xe2\x80\x9eHolland\xe2\x80\x9d. \xe2\x80\x9eHolland\xe2\x80\x9d mia\xc5\x82 niewielki zasi\xc4\x99g, a pod wod\xc4\x85 rozwija\xc5\x82 pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 5-8 w\xc4\x99z\xc5\x82\xc3\xb3w. Z powodu niedojrza\xc5\x82o\xc5\x9bci technologicznej nowej konstrukcji, ta obs\xc5\x82ugiwana przez 7-osobow\xc4\x85 za\xc5\x82og\xc4\x99 jednostka pe\xc5\x82ni\xc5\x82a jedynie rol\xc4\x99 szkoleniow\xc4\x85 i ju\xc5\xbc w 1905 roku zosta\xc5\x82a wycofana z eksploatacji, a przed wybuchem I wojny \xc5\x9bwiatowej zosta\xc5\x82a poci\xc4\x99ta na z\xc5\x82om. Niew\xc4\x85tpliwie jednak stanowi\xc5\x82a wyznacznik trwa\xc5\x82ego \xe2\x80\x93 jak si\xc4\x99 mia\xc5\x82o p\xc3\xb3\xc5\xbaniej okaza\xc4\x87 \xe2\x80\x93 trendu. Nast\xc4\x99pny projekt \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eHolland VII\xe2\x80\x9d odni\xc3\xb3s\xc5\x82 spektakularny sukces \xe2\x80\x93 w liczbie 24 egzemplarzy s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 we flotach Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Rosji, Japonii oraz Holandii, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 punktem wyj\xc5\x9bcia do dalszego rozwoju konstrukcji podwodnych tych kraj\xc3\xb3w._NEWLINE_John Holland mia\xc5\x82 bardzo powa\xc5\xbcnego rywala w walce o wzgl\xc4\x99dy ameryka\xc5\x84skiej marynarki wojennej \xe2\x80\x93 Simona Lake\xe2\x80\x99a. Pierwszy eksperymentalny okr\xc4\x99t tego genialnego wynalazcy \xe2\x80\x93 przedstawianego oryginalnie jako \xe2\x80\x9epionier odkrywc\xc3\xb3w okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych\xe2\x80\x9d, dzisiaj za\xc5\x9b jako \xe2\x80\x9eojciec nowoczesnych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eArgonaut Junior\xe2\x80\x9d (czasem opisywany jako \xe2\x80\x9eArgonaut I\xe2\x80\x9d), by\xc5\x82 bardzo udan\xc4\x85 jednostk\xc4\x85 zbudowan\xc4\x85 prywatnie w 1894 roku. Okr\xc4\x99t by\xc5\x82 nap\xc4\x99dzany silnikiem benzynowym i energi\xc4\x85 elektryczn\xc4\x85, zaopatrzono go tak\xc5\xbce w ko\xc5\x82a umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85ce mu jazd\xc4\x99 po dnie morskim. Mo\xc5\xbcliwe by\xc5\x82o te\xc5\xbc opuszczanie okr\xc4\x99tu pod wod\xc4\x85 przez nurk\xc3\xb3w w celu przecinania podmorskich kabli czy te\xc5\xbc niszczenia min. Sukces tej konstrukcji spowodowa\xc5\x82, \xc5\xbce Lake za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 przedsi\xc4\x99biorstwo Lake Submarine Company, kt\xc3\xb3re zbudowa\xc5\x82o kolejny okr\xc4\x99t \xe2\x80\x9eArgonaut\xe2\x80\x9d, operuj\xc4\x85cy jako pierwszy w historii na otwartym morzu. Najwi\xc4\x99kszym jednak wk\xc5\x82adem Lake\xe2\x80\x99a by\xc5\x82o opracowanie praktycznie dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cych ster\xc3\xb3w g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y wprz\xc4\x99gni\xc4\x99te w proces zanurzania okr\xc4\x99tu, utrzymywania g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci oraz wynurzania. Stanowi\xc5\x82o to istotn\xc4\x85 innowacj\xc4\x99 wobec innych konstrukcji \xe2\x80\x93 w tym przede wszystkim konstrukcji Hollanda \xe2\x80\x93 opieraj\xc4\x85cych operowanie podwodne przede wszystkim na systemie balast\xc3\xb3w. W konstrukcjach Lake\xe2\x80\x99a, podobnie jak we wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych okr\xc4\x99tach podwodnych, stery g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci odgrywa\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie istotn\xc4\x85 rol\xc4\x99 co zbiornik balastowy. Jego konstrukcje wykorzystywa\xc5\x82y system dostosowania wype\xc5\x82nienia balastu za pomoc\xc4\x85 wielu zbiornik\xc3\xb3w i pomp do kontroli wyporno\xc5\x9bci oraz zestaw ster\xc3\xb3w g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci do kontroli zanurzenia. System Lake\xe2\x80\x99a czyni\xc5\x82 okr\xc4\x99ty potencjalnie mniej bezpiecznymi i mniej doskona\xc5\x82ymi hydrodynamicznie, jednak jednostki te zmienia\xc5\x82y zanurzenie znacznie szybciej. Dwa pierwsze okr\xc4\x99ty Simona Lake\xe2\x80\x99a: \xe2\x80\x9eArgonaut I\xe2\x80\x9d oraz \xe2\x80\x9eArgonaut II\xe2\x80\x9d nie zyska\xc5\x82y uznania w oczach US Navy, zosta\xc5\x82y jednak\xc5\xbce wyeksportowane do Rosji i Austro-W\xc4\x99gier, z racji za\xc5\x9b s\xc5\x82abej ochrony patentowej zastosowane w nich rozwi\xc4\x85zania zosta\xc5\x82y w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci przej\xc4\x99te przez najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 i najwa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 niemieck\xc4\x85 stoczni\xc4\x99 okr\xc4\x99tow\xc4\x85 Friedrich Krupp Germaniawerft w Kilonii i jej g\xc5\x82\xc3\xb3wnego konstruktora okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych Raimondo Lorenzo D'Equevilley-Montjustina do produkcji jej pierwszych jednostek podwodnych sprzedawanych Rosji, Austro-W\xc4\x99grom, Norwegii oraz niemieckiej marynarce wojennej._NEWLINE_Niezwykle istotne znaczenie dla rozwoju okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych mia\xc5\x82y prace konstrukcyjne francuskiego in\xc5\xbcyniera Maxima Laubeufa. Po wej\xc5\x9bciu do s\xc5\x82u\xc5\xbcby we francuskiej marynarce wojennej w 1867 roku skonstruowanego przez Charlesa Bruna i Sim\xc3\xa9ona Bourgoisa pierwszego okr\xc4\x99tu z nap\xc4\x99dem mechanicznym (zamiast u\xc5\xbcycia si\xc5\x82y mi\xc4\x99\xc5\x9bni) (\xe2\x80\x9ePlongeur\xe2\x80\x9d), okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce system nap\xc4\x99du oparty o spr\xc4\x99\xc5\xbcone powietrze jest wysoce nieefektywny, tote\xc5\xbc \xe2\x80\x9ePlongeur\xe2\x80\x9d szybko zosta\xc5\x82 wy\xc5\x82\xc4\x85czony ze s\xc5\x82u\xc5\xbcby, a marynarka francuska zacz\xc4\x99\xc5\x82a przechodzi\xc4\x87 na bardziej obiecuj\xc4\x85cy nap\xc4\x99d elektryczny. W 1898 roku Marine Nationale og\xc5\x82osi\xc5\x82a mi\xc4\x99dzynarodowy konkurs na projekt okr\xc4\x99tu podwodnego, kt\xc3\xb3rego zwyci\xc4\x99zc\xc4\x85 zosta\xc5\x82a konstrukcja Maxima Laubeufa o nazwie \xe2\x80\x9eNarval\xe2\x80\x9d. Mimo \xc5\xbce wiele rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 konstrukcyjnych tego okr\xc4\x99tu nie prze\xc5\xbcy\xc5\x82o samej jednostki, Laubeuf po raz pierwszy zastosowa\xc5\x82 w nim fundamentalne dla rozwoju tej klasy okr\xc4\x99t\xc3\xb3w rozwi\xc4\x85zanie \xe2\x80\x93 podw\xc3\xb3jny kad\xc5\x82ub z\xc5\x82o\xc5\xbcony z wewn\xc4\x99trznego kad\xc5\x82uba sztywnego (ci\xc5\x9bnieniowego) oraz zewn\xc4\x99trznego kad\xc5\x82uba lekkiego. Zadaniem pierwszego z nich by\xc5\x82o wytrzymanie ci\xc5\x9bnienia wody, podczas gdy zadaniem zewn\xc4\x99trznego kad\xc5\x82uba lekkiego by\xc5\x82o polepszenie mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci w zakresie p\xc5\x82ywania na powierzchni wody. Pomi\xc4\x99dzy kad\xc5\x82ubami znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 zbiorniki balastowe i trymuj\xc4\x85ce. Taka konfiguracja kad\xc5\x82uba dominowa\xc5\x82a w budownictwie okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych a\xc5\xbc do zako\xc5\x84czenia II wojny \xc5\x9bwiatowej. Podobnie jak wszystkie okr\xc4\x99ty podwodne \xc5\x9bwiata w ci\xc4\x85gu nast\xc4\x99pnych niemal 50 lat, \xe2\x80\x9eNarval\xe2\x80\x9d by\xc5\x82 jednak w rzeczywisto\xc5\x9bci okr\xc4\x99tem nawodnym zaopatrzonym w mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 zanurzenia na bardzo kr\xc3\xb3tki czas w celu wykonania ataku torpedowego lub ucieczki. Jak wiele francuskich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w w okresie nast\xc4\x99pnych 25 lat, \xe2\x80\x9eNarval\xe2\x80\x9d by\xc5\x82 wyposa\xc5\xbcony w silnik parowy \xe2\x80\x93 marynarka francuska niech\xc4\x99tnie bowiem podchodzi\xc5\x82a do wykorzystania silnik\xc3\xb3w spalinowych z uwagi na ryzyko eksplozji paliwa. Nadto marynarka francuska nie dysponowa\xc5\x82a w tym okresie wystarczaj\xc4\x85co mocnym silnikiem Diesla._NEWLINE_Brytyjska marynarka wojenna p\xc3\xb3\xc5\xbano w\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a w swoje dzia\xc5\x82ania operacje podwodne. Royal Navy, kt\xc3\xb3rej trzonem by\xc5\x82y wielkie okr\xc4\x99ty liniowe, postrzega\xc5\x82a ma\xc5\x82e, zdolne do zanurzenia jednostki torpedowe bardziej jako zagro\xc5\xbcenie, ni\xc5\xbc szans\xc4\x99. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 jej prototyp\xc3\xb3w opiera\xc5\x82a si\xc4\x99 na do\xc5\x9bwiadczeniach Hollanda, niemniej jednak Wielka Brytania mia\xc5\x82a kilka rodzimych konstrukcji. W 1878 roku George Garrett zbudowa\xc5\x82 ma\xc5\x82y, nap\xc4\x99dzany r\xc4\x99czn\xc4\x85 korb\xc4\x85 okr\xc4\x99t \xe2\x80\x9eResurgam\xe2\x80\x9d, a nast\xc4\x99pnie nap\xc4\x99dzany w zanurzeniu przez przegrzan\xc4\x85 par\xc4\x99 \xe2\x80\x9eResurgam II\xe2\x80\x9d. Garrett nie potrafi\xc5\x82 zapewni\xc4\x87 okr\xc4\x99towi wystarczaj\xc4\x85cej stabilno\xc5\x9bci pionowej, jednak konstrukcja zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82a uwag\xc4\x99 szwedzkiego przemys\xc5\x82owca Thorstena Nordenfelta, kt\xc3\xb3ry w stoczni AB Palmcrants and Company w Sztokholmie zakontraktowa\xc5\x82 budow\xc4\x99 powi\xc4\x99kszonej wersji \xe2\x80\x9eResurgama\xe2\x80\x9d. Jednostka, nazwana \xe2\x80\x9eNordenfelt I\xe2\x80\x9d, w roku 1886 zosta\xc5\x82a nabyta przez greck\xc4\x85 marynark\xc4\x99 wojenn\xc4\x85 w czasie znacz\xc4\x85cego wzrostu napi\xc4\x99cia na tle statusu Macedonii. W odpowiedzi rz\xc4\x85d Turcji zam\xc3\xb3wi\xc5\x82 dwie wi\xc4\x99ksze jednostki podobnego typu, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y dostarczone w roku 1887, a jedna z nich \xe2\x80\x93 wybudowany w brytyjskim Barrow-in-Furness \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eAbd\xc3\xbcl Hamid\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 by\xc5\x82 pierwszym okr\xc4\x99tem zdolnym do odpalania torped o w\xc5\x82asnym nap\xc4\x99dzie. Ostatnia z jednostek opartych o konstrukcje Garretta \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eNordenfelt IV\xe2\x80\x9d, zosta\xc5\x82a w 1887 roku wybudowana dla Rosji. W czasie podr\xc3\xb3\xc5\xbcy do Rosji uderzy\xc5\x82a jednak o dno w pobli\xc5\xbcu Danii i zaton\xc4\x99\xc5\x82a._NEWLINE_Wprowadzenie do u\xc5\xbcytku w 1908 roku brytyjskich jednostek typu D, stanowi\xc5\x82o decyduj\xc4\x85ce zerwanie z koncepcj\xc4\x85 Hollanda. W okr\xc4\x99tach tych po raz pierwszy wprowadzono do u\xc5\xbcytku zewn\xc4\x99trzne zbiorniki balastowe (saddle tanks), znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na zewn\xc4\x85trz kad\xc5\x82uba. Zbiorniki balastowe tego rodzaju stanowi\xc5\x82y od tej pory standard w konstrukcjach okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych a\xc5\xbc do zako\xc5\x84czenia II wojny \xc5\x9bwiatowej. Jednostki typu D stanowi\xc5\x82y jednocze\xc5\x9bnie cezur\xc4\x99 wyznaczaj\xc4\x85c\xc4\x85 przej\xc5\x9bcie Wielkiej Brytanii do budowy oceanicznych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych zdolnych do \xc5\xbceglugi na dalekich dystansach._NEWLINE_Mimo prac Wilhelma Bauera, a\xc5\xbc do p\xc3\xb3\xc5\xbanych lat dziewi\xc4\x99tnastego stulecia, Niemcy nie przejawia\xc5\x82y wi\xc4\x99kszego zainteresowania okr\xc4\x99tami tej klasy. Pierwszym bardziej rozwini\xc4\x99tym projektem by\xc5\x82a konstrukcja pracuj\xc4\x85cego dla zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Kruppa hiszpa\xc5\x84skiego in\xc5\xbcyniera Raimonda Lorenza D'Equevilley-Montjustina, kt\xc3\xb3ry opracowa\xc5\x82 jednostk\xc4\x99 o nazwie \xe2\x80\x9eForelle\xe2\x80\x9d. Okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 ona umiarkowanym sukcesem z technicznego punktu widzenia, nie spotka\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z wi\xc4\x99kszym zainteresowaniem rz\xc4\x85du Niemiec. Krupp bez zgody Lake\xe2\x80\x99a wykorzysta\xc5\x82 uzyskane od niego informacje do opracowania udanych konstrukcji w\xc5\x82asnych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w z zamiarem ich sprzeda\xc5\xbcy Rosji, Norwegii, Austro-W\xc4\x99grom, a ostatecznie tak\xc5\xbce cesarskiej flocie niemieckiej. Aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 Kruppa i pracuj\xc4\x85cego dla niego D'Equevilleya doprowadzi\xc5\x82y ostatecznie do utworzenia w 1904 roku przez departament torpedowy floty niemieckiej Unterseebootkonstruktionb\xc3\xbcro kierowanego przez Gustava Berlinga. Nowe biuro konstrukcyjne opracowa\xc5\x82o w\xc5\x82asne podobne konstrukcje, kt\xc3\xb3re skierowano do produkcji w 1907 roku. _NEWLINE_Zerwanie przez Kruppa wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z obcokrajowcem D'Equevilleyem i zatrudnienie 1 lipca 1907 roku w jego miejsce Hansa Techela, otworzy\xc5\x82o Friedrichowi Kruppowi drog\xc4\x99 do wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z marynark\xc4\x85 wojenn\xc4\x85 Niemiec oraz umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o, poprzedzaj\xc4\x85cy wybuch I wojny \xc5\x9bwiatowej, szybki rozw\xc3\xb3j technologiczny. Rezultatem by\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j techniczny oraz wzrost w zakresie wielko\xc5\x9bci i zdolno\xc5\x9bci bojowych nowych konstrukcji, cho\xc4\x87 zaznaczy\xc4\x87 nale\xc5\xbcy bardzo powolne przekonywanie si\xc4\x99 decydent\xc3\xb3w niemieckiej marynarki do zast\xc4\x85pienia silnik\xc3\xb3w benzynowych dieslowskimi jednostkami nap\xc4\x99dowymi. Pierwszy niemiecki U-Boot otrzyma\xc5\x82 oznaczenie U-1, a wybudowany zosta\xc5\x82 w stoczni Friedrich Krupp Germaniawerft. Okr\xc4\x99t wyposa\xc5\xbcony by\xc5\x82 w dwa silniki dwusuwowe o \xc5\x82\xc4\x85cznej mocy 400 KM oraz dwa silniki elektryczne o identycznej mocy, kt\xc3\xb3re pe\xc5\x82ni\xc5\x82y zarazem rol\xc4\x99 pr\xc4\x85dnic \xc5\x82aduj\xc4\x85cych akumulatory. Na powierzchni U-1 dysponowa\xc5\x82 zasi\xc4\x99giem ok. 1500 mil morskich przy pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci 10 w\xc4\x99z\xc5\x82\xc3\xb3w, natomiast w zanurzeniu zasi\xc4\x99g wynosi\xc5\x82 oko\xc5\x82o 50 mil morskich przy pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci 5 w\xc4\x99z\xc5\x82\xc3\xb3w. Mia\xc5\x82 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82ywania w zanurzeniu oko\xc5\x82o 10 godzin. Uzbrojenie jednostki stanowi\xc5\x82a pojedyncza wyrzutnia torpedowa kalibru 450\xc2\xa0mm. Za\xc5\x82og\xc4\x99 okr\xc4\x99tu mia\xc5\x82o pierwotnie stanowi\xc4\x87 dw\xc3\xb3ch oficer\xc3\xb3w i 10 marynarzy, w wyniku do\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84 s\xc5\x82u\xc5\xbcby w warunkach wojny liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 za\xc5\x82ogi zwi\xc4\x99kszono jednak do 3 oficer\xc3\xb3w i 19 marynarzy._NEWLINE_Zar\xc3\xb3wno W\xc5\x82ochy, jak i Szwecja rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y prace nad swoimi rodzimymi projektami w zasadzie r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie z Niemcami. Rozw\xc3\xb3j w\xc5\x82oskich jednostek tej klasy zdominowany by\xc5\x82 przez koncepcje Cesare'a Laurentiego, kt\xc3\xb3rego projekty odpowiada\xc5\x82y propozycjom zanurzalnych jednostek torpedowych Laubeufa. Szwedzka marynarka wojenna wys\xc5\x82a\xc5\x82a swojego konstruktora Carla Richardsona z misj\xc4\x85 poznania zagranicznych konstrukcji, tote\xc5\xbc wkr\xc3\xb3tce jego w\xc5\x82asne projekty zacz\xc4\x99\xc5\x82y w du\xc5\xbcym stopniu odzwierciedla\xc4\x87 podstawowe za\xc5\x82o\xc5\xbcenia projektowe Johna Hollanda._NEWLINE_Dalszy rozw\xc3\xb3j techniczny konstrukcji okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych spowodowa\xc5\x82, \xc5\xbce w przededniu wybuchu I wojny \xc5\x9bwiatowej licz\xc4\x85ce si\xc4\x99 floty dysponowa\xc5\x82y broni\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra w sprzyjaj\xc4\x85cych warunkach mog\xc5\x82aby pokusi\xc4\x87 si\xc4\x99 o doprowadzenie przeciwnika, je\xc5\x9bli nie do przegrania wojny, to do co najmniej do za\xc5\x82amania gospodarczego.\n_START_SECTION_\nI wojna \xc5\x9bwiatowa\n_START_PARAGRAPH_\nW momencie wybuchu I wojny \xc5\x9bwiatowej brytyjska Royal Navy i francuska Marine Nationale by\xc5\x82y najwi\xc4\x99kszymi na \xc5\x9bwiecie u\xc5\xbcytkownikami okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych; ka\xc5\xbcda z tych flot mia\xc5\x82a dwukrotnie wi\xc4\x99cej okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych ni\xc5\xbc flota cesarskich Niemiec. \xc3\x93wczesna flota rosyjska mia\xc5\x82a stosunkowo d\xc5\x82ug\xc4\x85 tradycj\xc4\x99 operacji podwodnych, jej si\xc5\x82y by\xc5\x82y jednak podzielone mi\xc4\x99dzy Ba\xc5\x82tyk i Morze Czarne. \xc5\xbbadna z flot nie posiada\xc5\x82a klarownej doktryny u\xc5\xbcycia swoich si\xc5\x82 podwodnych, ani rzeczywistej \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci, w jakim kierunku mog\xc4\x85 rozwin\xc4\x85\xc4\x87 si\xc4\x99 przysz\xc5\x82e wojenne operacje podwodne._NEWLINE_G\xc5\x82\xc3\xb3wne brytyjskie si\xc5\x82y podwodne z najnowocze\xc5\x9bniejszymi okr\xc4\x99tami dalekiego zasi\xc4\x99gu skupione by\xc5\x82y w 8. Flotylli Okr\xc4\x99t\xc3\xb3w Podwodnych bazuj\xc4\x85cej w Harwich. Podstawowym zadaniem tych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w by\xc5\x82y ofensywne patrole wzd\xc5\x82u\xc5\xbc wybrze\xc5\xbcy Niemiec. Starsze okr\xc4\x99ty o kr\xc3\xb3tszym zasi\xc4\x99gu rozmieszczone by\xc5\x82y w Grimsby, Dover i w Portsmouth, za\xc5\x9b ich zadaniem by\xc5\x82y patrole o charakterze defensywnym wzd\xc5\x82u\xc5\xbc wschodniego i po\xc5\x82udniowego wybrze\xc5\xbca. Francuskie okr\xc4\x99ty podwodne operowa\xc5\x82y pocz\xc4\x85tkowo w kanale La Manche, w celu tworzenia bariery ochraniaj\xc4\x85cej transporty wojsk z Afryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej do metropolii francuskiej. Flota brytyjska podj\xc4\x99\xc5\x82a kilka pr\xc3\xb3b wsp\xc3\xb3\xc5\x82dzia\xc5\x82ania okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych z jednostkami nawodnymi w celu zastawienia pu\xc5\x82apki i zniszczenia niemieckiej Hochseeflotte, operacje te nie by\xc5\x82y zbyt udane, jednak Morze P\xc3\xb3\xc5\x82nocne z niemieckimi liniami transportowymi sta\xc5\x82o si\xc4\x99 w trakcie wojny regularnym miejscem patroli brytyjskich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych. Jednostki te odnios\xc5\x82y pewne sukcesy, zmuszaj\xc4\x85c Niemc\xc3\xb3w do ostro\xc5\xbcno\xc5\x9bci w swoich operacjach, jednak\xc5\xbce og\xc3\xb3lnie nie by\xc5\x82y zbyt efektywne. Rosja mia\xc5\x82a na Ba\xc5\x82tyku 8 jednostek, z kt\xc3\xb3rych jednak jedynie jedna zdolna by\xc5\x82a do prowadzenia dzia\xc5\x82a\xc5\x84 o wi\xc4\x99kszym zasi\xc4\x99gu, st\xc4\x85d te\xc5\xbc Wielka Brytania wys\xc5\x82a\xc5\x82a na Ba\xc5\x82tyk swoje okr\xc4\x99ty: E1 i E9 celem atakowania linii komunikacyjnych mi\xc4\x99dzy Szwecj\xc4\x85 a Niemcami. W roku 1915 liczba okr\xc4\x99t\xc3\xb3w brytyjskich na Ba\xc5\x82tyku zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a si\xc4\x99 o cztery kolejne jednostki. 19 sierpnia 1915 roku E1 uszkodzi\xc5\x82 kr\xc4\x85\xc5\xbcownik liniowy \xe2\x80\x9eVon der Tann\xe2\x80\x9d, a 23 pa\xc5\xbadziernika E8 zniszczy\xc5\x82 kr\xc4\x85\xc5\xbcownik pancerny \xe2\x80\x9ePrinz Adalbert\xe2\x80\x9d. Dodatkowo, brytyjskie i rosyjskie okr\xc4\x99ty podwodne zatopi\xc5\x82y b\xc4\x85d\xc5\xba zaj\xc4\x99\xc5\x82y 17 frachtowc\xc3\xb3w, za\xc5\x9b 4 inne zmusi\xc5\x82y do wej\xc5\x9bcia na mielizn\xc4\x99. To wszystko sk\xc5\x82oni\xc5\x82o marynarki wojenne Szwecji i Niemiec do podj\xc4\x99cia wysi\xc5\x82ku konwojowania statk\xc3\xb3w, co spowodowa\xc5\x82o radykalne zmniejszenie strat._NEWLINE_Angielsko-francuski atak na Dardanele w kwietniu 1915 roku spowodowa\xc5\x82 wys\xc5\x82anie okr\xc4\x99t\xc3\xb3w na Morze Marmara w celu atakowania tureckiego transportu morskiego i okr\xc4\x99t\xc3\xb3w wspieraj\xc4\x85cych. Pr\xc3\xb3b\xc4\x99 przej\xc5\x9bcia podj\xc4\x99\xc5\x82o 13 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w, uda\xc5\x82o si\xc4\x99 to jedynie czterem jednostkom, a po cztery okr\xc4\x99ty z ka\xc5\xbcdej floty zosta\xc5\x82y zatopione. Okr\xc4\x99ty podwodne zatopi\xc5\x82y jednak turecki pancernik \xe2\x80\x9eHayreddin Barbarossa\xe2\x80\x9d, okr\xc4\x99t obrony wybrze\xc5\xbca \xe2\x80\x9eMessudiyeh\xe2\x80\x9d, 6 mniejszych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w, 55 statk\xc3\xb3w handlowych i 148 \xc5\xbcaglowc\xc3\xb3w, cho\xc4\x87 niekt\xc3\xb3re z tych nast\xc4\x99pnie zosta\xc5\x82y uratowane. A\xc5\xbc do wybuchu rewolucji w Rosji dzia\xc5\x82ania przeciw flocie tureckiej prowadzi\xc5\x82a tak\xc5\xbce rosyjska marynarka wojenna, kt\xc3\xb3rej dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 na Morzu Czarnym spowodowa\xc5\x82a powa\xc5\xbcne zak\xc5\x82\xc3\xb3cenia dostaw w\xc4\x99gla dla floty w Stambule, co znacznie obni\xc5\xbcy\xc5\x82o jej sprawno\xc5\x9b\xc4\x87 bojow\xc4\x85._NEWLINE_W 1914 roku Francja wys\xc5\x82a\xc5\x82a okr\xc4\x99ty podwodne na Adriatyk, trac\xc4\x85c przy tym usi\xc5\x82uj\xc4\x85cy 8 grudnia przenikn\xc4\x85\xc4\x87 do austriackiej bazy w Pola okr\xc4\x99t \xe2\x80\x9eCurie\xe2\x80\x9d typu Brumaire. Po przyst\xc4\x85pieniu do wojny W\xc5\x82och do 6 jednostek francuskich do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82o oko\xc5\x82o 20 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w w\xc5\x82oskich. Obie strony konfliktu prowadzi\xc5\x82y na Adriatyku operacje polegaj\xc4\x85ce na ataku z zaskoczenia i ucieczce, w kt\xc3\xb3rych operacje okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych odegra\xc5\x82y niepo\xc5\x9bledni\xc4\x85 rol\xc4\x99, cho\xc4\x87 nie odnios\xc5\x82y wielkich sukces\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 \xc5\x82\xc4\x85cznie zatopi\xc5\x82y 6 ma\xc5\x82ych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w wojennych i mniej ni\xc5\xbc 50 statk\xc3\xb3w, trac\xc4\x85c przy tym 12 w\xc5\x82asnych jednostek._NEWLINE_Alianckie jednostki podwodne wzi\xc4\x99\xc5\x82y udzia\xc5\x82 tak\xc5\xbce w dzia\xc5\x82aniach przeciwpodwodnych. Mi\xc4\x99dzy majem a pa\xc5\xbadziernikiem 1915 roku Wielka Brytania rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a dzia\xc5\x82ania przy pomocy okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych holowanych przez uzbrojone trawlery. Po wykryciu niemieckiego U-Boota, holowany okr\xc4\x99t podwodny mia\xc5\x82 przeprowadza\xc4\x87 atak na jednostk\xc4\x99 niemieck\xc4\x85. Brytyjczycy szybko jednak zarzucili t\xc4\x99 taktyk\xc4\x99, gdy\xc5\xbc Niemcy zorientowali si\xc4\x99 w jej za\xc5\x82o\xc5\xbceniach. W ostatnich dw\xc3\xb3ch latach wojny walka przeciwpodwodna sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak podstawowym zadaniem brytyjskich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych, w marcu 1918 roku wzmocnionych przez jednostki US Navy. Wsp\xc3\xb3lna kampania wok\xc3\xb3\xc5\x82 Wysp Brytyjskich przynios\xc5\x82a efekt w postaci 13 zatopionych U-Boot\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 na 390 pr\xc3\xb3b ataku. Niska skuteczno\xc5\x9b\xc4\x87 by\xc5\x82a w pierwszym rz\xc4\x99dzie konsekwencj\xc4\x85 niewielkiej pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci podwodnej. Doprowadzi\xc5\x82o to do rozwoju nowego typu jednostek typu R, kt\xc3\xb3rych pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 podwodna niemal dwukrotnie przekracza\xc5\x82a pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 na powierzchni. Okr\xc4\x99ty te wesz\xc5\x82y jednak do s\xc5\x82u\xc5\xbcby zbyt p\xc3\xb3\xc5\xbano, aby wywrze\xc4\x87 wp\xc5\x82yw na przebieg wojny._NEWLINE_W momencie wybuchu wojny w 1914 roku zar\xc3\xb3wno Niemcy, jak i Austro-W\xc4\x99gry mia\xc5\x82y ma\xc5\x82e, ale relatywnie nowoczesne floty podwodne (31 operacyjnie czynnych U-Boot\xc3\xb3w we flocie niemieckiej i 5 jednostek Austro-W\xc4\x99gier). Podobnie jak alianci, pa\xc5\x84stwa te nie mia\xc5\x82y jasnej doktryny wykorzystania tej klasy okr\xc4\x99t\xc3\xb3w. Niemcy przyj\xc4\x99\xc5\x82y jednak strategi\xc4\x99 kleinkriegu, staraj\xc4\x85c si\xc4\x99 postawi\xc4\x87 jednostki Grand Fleet w niekorzystnej sytuacji i zmniejszy\xc4\x87 brytyjsk\xc4\x85 flot\xc4\x99 za pomoc\xc4\x85 min i okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych. W 1914 roku niemieckie U-Booty zademonstrowa\xc5\x82y wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 bojow\xc4\x85 ni\xc5\xbc wskazywa\xc5\x82y na to przedwojenne \xc4\x87wiczenia, odnosz\xc4\x85c znacz\xc4\x85ce sukcesy. 5 wrze\xc5\x9bnia 1914 roku niemiecki U-21 zatopi\xc5\x82 lekki kr\xc4\x85\xc5\xbcownik HMS \xe2\x80\x9ePathfinder\xe2\x80\x9d, co stanowi\xc5\x82o pierwsze w historii zatopienie wrogiego okr\xc4\x99tu za pomoc\xc4\x85 torpedy wystrzelonej spod wody. Najbardziej spektakularnym sukcesem tego okresu by\xc5\x82o zatopienie 22 wrze\xc5\x9bnia trzech brytyjskich kr\xc4\x85\xc5\xbcownik\xc3\xb3w pancernych HMS \xe2\x80\x9eAboukir\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eHogue\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eCressy\xe2\x80\x9d. Dowodzony przez Ottona Weddigena U-9 zatopi\xc5\x82 je w ci\xc4\x85gu mniej ni\xc5\xbc godziny. Royal Navy szybko dosz\xc5\x82a do przekonania, \xc5\xbce niemieckie okr\xc4\x99ty podwodne s\xc4\x85 najwi\xc4\x99kszym zagro\xc5\xbceniem dla jej prymatu. Niezale\xc5\xbcnie od tego sukcesu, ju\xc5\xbc w 1915 roku sta\xc5\x82o si\xc4\x99 jasnym, \xc5\xbce strategia kleinkriegu nie jest skuteczna. Przyj\xc4\x99ta przez Royal Navy strategia dalekiej blokady efektywnie zamyka\xc5\x82a Niemcom dost\xc4\x99p do wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci zagranicznych linii komunikacyjnych, podczas gdy Grand Fleet \xe2\x80\x93 trzymaj\xc4\x85c si\xc4\x99 daleko od pu\xc5\x82apek zastawianych przez niemieckie okr\xc4\x99ty \xe2\x80\x93 skutecznie odcina\xc5\x82a Hochseeflotte, powa\xc5\xbcnie jej szkodz\xc4\x85c._NEWLINE_Niemieckie okr\xc4\x99ty podwodne nie przeprowadzi\xc5\x82y \xc5\xbcadnej skoordynowanej kampanii przeciw statkom handlowym aliant\xc3\xb3w: transport do Francji Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego, a nast\xc4\x99pnie zaopatrzenia dla niego, zosta\xc5\x82 przeprowadzony praktycznie bez przeszk\xc3\xb3d ze strony niemieckiej floty. Niemieckie okr\xc4\x99ty podwodne zademonstrowa\xc5\x82y jednak, \xc5\xbce U-Booty mog\xc4\x85 by\xc4\x87 efektywne w tej roli, nawet uwzgl\xc4\x99dniaj\xc4\x85c ograniczenia wynikaj\xc4\x85ce z Deklaracji Londy\xc5\x84skiej z 1909 roku, kt\xc3\xb3ra nak\xc5\x82ada\xc5\x82a na okr\xc4\x99ty wojenne obowi\xc4\x85zek brania na pok\xc5\x82ad za\xc5\x82\xc3\xb3g statk\xc3\xb3w i pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w, b\xc4\x85d\xc5\xba zapewnienia im bezpiecze\xc5\x84stwa w inny spos\xc3\xb3b przed zatopieniem. Wzrastaj\xc4\x85ca liczba oficer\xc3\xb3w niemieckiej marynarki, podobnie jak polityk\xc3\xb3w i biznesmen\xc3\xb3w, zacz\xc4\x99\xc5\x82a postulowa\xc4\x87 \xe2\x80\x9ekontrblokad\xc4\x99\xe2\x80\x9d Wielkiej Brytanii, z u\xc5\xbcyciem okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych do ataku i zatapiania wszystkich brytyjskich i neutralnych statk\xc3\xb3w dowo\xc5\xbc\xc4\x85cych towary na wyspy. Rz\xc4\x85d niemiecki zdawa\xc5\x82 sobie spraw\xc4\x99 z reperkusji wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cych si\xc4\x99 z atakowaniem jednostek pa\xc5\x84stw naturalnych, zw\xc5\x82aszcza Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, uzna\xc5\x82 jednak w ko\xc5\x84cu, \xc5\xbce sprawa warta jest podj\xc4\x99cia ryzyka. 4 lutego 1915 roku wody wok\xc3\xb3\xc5\x82 Wielkiej Brytanii i Irlandii, w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c w to ca\xc5\x82y kana\xc5\x82 La Manche i zachodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Morza P\xc3\xb3\xc5\x82nocnego, og\xc5\x82oszone zosta\xc5\x82y \xe2\x80\x9estref\xc4\x85 wojny\xe2\x80\x9d, wewn\xc4\x85trz kt\xc3\xb3rej zatopiony zostanie ka\xc5\xbcdy statek transportowy, brytyjski b\xc4\x85d\xc5\xba neutralny, bez zastosowania \xc5\x9brodk\xc3\xb3w niezb\xc4\x99dnych do zapewnienia bezpiecze\xc5\x84stwa za\xc5\x82ogom i pasa\xc5\xbcerom. W ten spos\xc3\xb3b, dysponuj\xc4\x85c bardzo ograniczonymi zasobami, marynarka niemiecka rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a swoja pierwsz\xc4\x85 nieograniczona wojn\xc4\x99 podwodn\xc4\x85 przeciw \xc5\xbcegludze handlowej._NEWLINE_Niemiecka flota dysponowa\xc5\x82a zasadniczo nie wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc 25 operacyjnymi okr\xc4\x99tami podwodnymi, z kt\xc3\xb3rych jedynie oko\xc5\x82o 1/3 by\xc5\x82a w ka\xc5\xbcdym czasie na swoich pozycjach bojowych. Kampania rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 28 lutego i niezale\xc5\xbcnie od ma\xc5\x82ej liczby dost\xc4\x99pnych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w przebiega\xc5\x82a bardzo dobrze. Tylko w marcu Niemcy zatopili 29 statk\xc3\xb3w o \xc5\x82\xc4\x85cznym tona\xc5\xbcu 89 500 BRT, 33 statki (38 600 BRT) w kwietniu, 53 (126 900 BRT) w maju, 114 (115 291 BRT) w czerwcu, 86 (98 005 BRT) w lipcu, 107 (182 772 BRT) w sierpniu i 58 statk\xc3\xb3w (136 048 BRT) we wrze\xc5\x9bniu. Brytyjska flota zatopi\xc5\x82a wprawdzie 15 U-Boot\xc3\xb3w, w tym samym czasie jednak Niemcy wprowadzili do s\xc5\x82u\xc5\xbcby 25 nowych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w. Niemieckie poczynania wywo\xc5\x82a\xc5\x82y ostre reperkusje w stosunkach z pa\xc5\x84stwami neutralnymi, tote\xc5\xbc Niemcy zaproponowa\xc5\x82y krajom neutralnym odszkodowania, a nast\xc4\x99pnie zakaza\xc5\x82y atak\xc3\xb3w na ich jednostki. Najwi\xc4\x99kszym jednak ciosem dla niemieckiej nieograniczonej wojny podwodnej by\xc5\x82o zatopienie bez ostrze\xc5\xbcenia liniowca \xe2\x80\x9eLusitania\xe2\x80\x9d. Dowodzony przez Waltera Schwiegera U-20, 7 maja 1915 roku zatopi\xc5\x82 pasa\xc5\xbcerski transatlantyk, w wyniku czego \xc5\x9bmier\xc4\x87 ponios\xc5\x82o 1201 pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w i cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w za\xc5\x82ogi, w tym 128 obywateli USA, co spowodowa\xc5\x82o wielki zatarg dyplomatyczny z USA, wzmocniony jeszcze przez storpedowanie bez ostrze\xc5\xbcenia ameryka\xc5\x84skiego statku \xe2\x80\x9eNebraskan\xe2\x80\x9d. W efekcie kanclerz Bethmann-Hollweg zakaza\xc5\x82 wszelkich atak\xc3\xb3w na du\xc5\xbce statki pasa\xc5\xbcerskie bez wzgl\xc4\x99du na bander\xc4\x99, pod jak\xc4\x85 p\xc5\x82yn\xc4\x85. Kiedy dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 niemieckiej marynarki zosta\xc5\x82 Henning von Holtzendorff, 18 wrze\xc5\x9bnia 1915 roku zatrzyma\xc5\x82 on wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 operacji niemieckich U-Boot\xc3\xb3w przeciwko statkom. Ograniczy\xc5\x82 on tak\xc5\xbce wszelkie inne operacje do zasad wynikaj\xc4\x85cych z Deklaracji Londy\xc5\x84skiej, ko\xc5\x84cz\xc4\x85c nieograniczon\xc4\x85 wojn\xc4\x99 podwodn\xc4\x85. Do wrze\xc5\x9bnia 1915 roku Brytyjczycy stracili statki o \xc5\x82\xc4\x85cznym tona\xc5\xbcu 1 294 000 BRT, jednak tona\xc5\xbc nowo wybudowanych do tego czasu statk\xc3\xb3w wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 1 233 000 BRT, a zaj\xc4\x99te statki nieprzyjacielskie doda\xc5\x82y do tego bilansu dodatkowe 682 000 ton. W ograniczonej kampanii podwodnej mi\xc4\x99dzy pa\xc5\xbadziernikiem 1915 a lutym 1916 roku, U-Booty zatopi\xc5\x82y 209 statk\xc3\xb3w o \xc5\x82\xc4\x85cznym tona\xc5\xbcu 506 026 BRT. 29 lutego zezwolono niemieckim okr\xc4\x99tom na ataki bez ostrze\xc5\xbcenia na uzbrojone statki handlowe, przez co wojna morska ponownie uleg\xc5\x82a zaostrzeniu. Zatopienie bez ostrze\xc5\xbcenia francuskiego parowca \xe2\x80\x9eSussex\xe2\x80\x9d, w wyniku czego \xc5\x9bmier\xc4\x87 ponios\xc5\x82o 50 pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w i cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w za\xc5\x82ogi, ponownie zaostrzy\xc5\x82o stosunki ze Stanami Zjednoczonymi, w zwi\xc4\x85zku z czym 24 kwietnia Holtzendorff przywr\xc3\xb3ci\xc5\x82 sw\xc3\xb3j rozkaz nakazuj\xc4\x85cy niemieckim okr\xc4\x99tom dzia\xc5\x82anie zgodnie z postanowieniami Deklaracji Londy\xc5\x84skiej._NEWLINE_Decyzja o ponownym rozpocz\xc4\x99ciu kampanii nieograniczonej zapad\xc5\x82a 9 stycznia 1917 roku, po brytyjskiej odmowie zawarcia pokoju w Europie Zachodniej. Tym razem w kampanii wzi\xc4\x99\xc5\x82o udzia\xc5\x82 ju\xc5\xbc oko\xc5\x82o 120 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych, a straty brytyjskie natychmiast wzros\xc5\x82y dramatycznie, do 564 497 BRT w marcu i 860 334 BRT w kwietniu, przy stracie zaledwie 9 niemieckich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych. Wprowadzenie przez Wielk\xc4\x85 Brytani\xc4\x99 systemu konwoj\xc3\xb3w spowodowa\xc5\x82o znaczny spadek strat, z 696 725 ton w czerwcu do 302 599 BRT w listopadzie 1917 roku. Ros\xc5\x82y niemieckie straty \xe2\x80\x93 w 1918 roku, a\xc5\xbc do zawieszenia broni 11 listopada, niemieckie okr\xc4\x99ty zatopi\xc5\x82y \xc5\x82\xc4\x85cznie 2 753 882 BRT przy stratach w\xc5\x82asnych wynosz\xc4\x85cych 120 jednostek. Sytuacja ta doprowadzi\xc5\x82a do za\xc5\x82amania si\xc4\x99 niemieckiej kampanii nieograniczonej wojny podwodnej.\n_START_SECTION_\nZimna wojna\n_START_PARAGRAPH_\nOkres zimnej wojny zdominowany by\xc5\x82 przez rywalizacj\xc4\x99 dw\xc3\xb3ch supermocarstw \xe2\x80\x93 Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych i Zwi\xc4\x85zku Radzieckiego. Jak w niemal ka\xc5\xbcdej innej dziedzinie wojskowo\xc5\x9bci, tak\xc5\xbce w zakresie budowy oraz operacji okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych rywalizacja tych dw\xc3\xb3ch pa\xc5\x84stw nadawa\xc5\x82a ton rozwojowi technicznemu. 9 lutego 1946 roku Stalin wyg\xc5\x82osi\xc5\x82 przem\xc3\xb3wienie, kt\xc3\xb3re William Douglas, s\xc4\x99dzia ameryka\xc5\x84skiego S\xc4\x85du Najwy\xc5\xbcszego, nazwa\xc5\x82 \xe2\x80\x9edeklaracj\xc4\x85 trzeciej wojny \xc5\x9bwiatowej\xe2\x80\x9d. Radziecki dyktator stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce komunizm i kapitalizm nie mog\xc4\x85 razem wsp\xc3\xb3\xc5\x82istnie\xc4\x87 i pewnego dnia musi nast\xc4\x85pi\xc4\x87 ich bezpo\xc5\x9brednie starcie, st\xc4\x85d te\xc5\xbc zdecydowa\xc5\x82 o zatrzymaniu wszelkiego handlu z Zachodem oraz o rozpocz\xc4\x99ciu budowy nowoczesnej broni, bez wzgl\xc4\x99du na to, jak wiele kosztowa\xc5\x82oby to Zwi\xc4\x85zek Radziecki._NEWLINE_W rzeczywisto\xc5\x9bci, po drugiej wojnie \xc5\x9bwiatowej Zwi\xc4\x85zek Radziecki kontynuowa\xc5\x82 rozpocz\xc4\x99ty jeszcze przed jej wybuchem, zakrojony na szeroka skal\xc4\x99, program budowy okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych. Program ten zosta\xc5\x82 w du\xc5\xbcej mierze zahamowany przez niemieck\xc4\x85 ofensyw\xc4\x99 i okupacj\xc4\x99 znacznej cz\xc4\x99\xc5\x9bci radzieckiego terytorium, \xc5\x82\xc4\x85cznie z Ukrain\xc4\x85, na kt\xc3\xb3rym znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 trzon radzieckiego przemys\xc5\x82u stoczniowego. Tak szybko, jak to by\xc5\x82o mo\xc5\xbcliwe, ZSRR wznowi\xc5\x82 program wykorzystuj\xc4\x85c \xe2\x80\x93 podobnie jak Stany Zjednoczone \xe2\x80\x93 do\xc5\x9bwiadczenia i wiedz\xc4\x99 pozyskan\xc4\x85 dzi\xc4\x99ki zdobyczom intelektualnym w Niemczech. O ile, po przebadaniu zdobytych niemieckich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych specjali\xc5\x9bci ameryka\xc5\x84scy doznali pewnego rozczarowania typem XXI, o tyle konstruktorzy radzieccy postanowili kontynuowa\xc4\x87 t\xc4\x99 lini\xc4\x99 rozwojow\xc4\x85. US Navy przypuszcza\xc5\x82a, \xc5\xbce ZSRR rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 masow\xc4\x85 produkcj\xc4\x99 odpowiednika typu XXI, a w 1948 roku jeden z sowieckich admira\xc5\x82\xc3\xb3w og\xc5\x82osi\xc5\x82 zamiar budowy 1200 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych. W 1950 roku w stanowi\xc4\x85cym studium bezpiecze\xc5\x84stwa transportu mi\xc4\x99dzynarodowego w przysz\xc5\x82ej wojnie \xe2\x80\x9eRaporcie Hartwella\xe2\x80\x9d oceniano, \xc5\xbce ZSRR b\xc4\x99dzie budowa\xc5\x82 oko\xc5\x82o stu okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych rocznie, a tak\xc5\xbce \xe2\x88\x92 podobnie jak Stany Zjednoczone \xe2\x88\x92 rozwija\xc5\x82 bro\xc5\x84 nuklearn\xc4\x85 do ataku na okr\xc4\x99ty i bazy morskie._NEWLINE_Inne dane wywiadowcze z tego okresu sugerowa\xc5\x82y, \xc5\xbce masowej produkcji jeszcze w Zwi\xc4\x85zku Radzieckim nie rozpocz\xc4\x99to, co jednak by\xc5\x82o interpretowane jako oczekiwanie w tym kraju na opanowanie lepszej od typu XXI technologii okr\xc4\x99t\xc3\xb3w typu XXVI. W rzeczywisto\xc5\x9bci sowiecki odpowiednik typu XXI \xe2\x88\x92 prototyp okr\xc4\x99tu projektu 613 (kod NATO: Whiskey) pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1949 roku, trzy lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej natomiast do s\xc5\x82u\xc5\xbcby zacz\xc4\x99\xc5\x82y wchodzi\xc4\x87 okr\xc4\x99ty projektu 611 (NATO: Zulu) o wi\xc4\x99kszym zasi\xc4\x99gu. Wed\xc5\x82ug oficjalnych ameryka\xc5\x84skich szacunk\xc3\xb3w z 1954 roku Zwi\xc4\x85zek Radziecki mia\xc5\x82 345 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w, z czego jednak tylko 47 stanowi\xc4\x85cych ekwiwalent ameryka\xc5\x84skich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w standardu GUPPY (Whiskey i Zulu) i 83 konwencjonalnych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych (dziewi\xc4\x99\xc4\x87 z chrapami). Od tego momentu tempo radzieckiej produkcji ros\xc5\x82o, nigdy jednak nie osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o przewidywanej stopy produkcji stu i wi\xc4\x99cej jednostek rocznie. W 1956 roku Stany Zjednoczone szacowa\xc5\x82y, \xc5\xbce ZSRR wybudowa\xc5\x82 160 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych, jednak\xc5\xbce jedynie 76 jednostek uko\xc5\x84czono w tym szczytowym dla tempa produkcji roku. Po zam\xc3\xb3wieniu 236 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w typu Whiskey Nikita Chruszczow drastycznie obci\xc4\x85\xc5\x82 program, kontynuuj\xc4\x85c budow\xc4\x99 jedynie nast\xc4\x99pc\xc3\xb3w jednostek Zulu \xe2\x88\x92 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w dalekiego zasi\xc4\x99gu projektu 641 (NATO: Foxtrot), o czym jednak nie wiedziano na Zachodzie. Do tego momentu radziecki program konstrukcji okr\xc4\x99t\xc3\xb3w my\xc5\x9bliwskich z nap\xc4\x99dem atomowym by\xc5\x82 ju\xc5\xbc w zaawansowanym stadium, co mog\xc5\x82o stanowi\xc4\x87 prawdziwe zagro\xc5\xbcenie.\n_START_SECTION_\nOkr\xc4\x99ty diesel-elektryczne\n_START_PARAGRAPH_\nUSS \xe2\x80\x9eAlbacore\xe2\x80\x9d nie by\xc5\x82 okr\xc4\x99tem operacyjnym, nie by\xc5\x82 uzbrojony i nie by\xc5\x82 przeznaczony do prowadzenia normalnych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 podwodnych (by\xc5\x82 tylko p\xc5\x82ywaj\xc4\x85cym laboratorium). Pierwsze zastosowanie opracowanej przy jego udziale koncepcji kad\xc5\x82uba, mia\xc5\x82o miejsce w 3 okr\xc4\x99tach z nap\xc4\x99dem konwencjonalnym typu Barbel, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y form\xc4\x85 bezpo\xc5\x9bredniego zastosowania rezultat\xc3\xb3w bada\xc5\x84 z \xe2\x80\x9eAlbacore\xe2\x80\x9d w jednostkach operacyjnych. Ju\xc5\xbc jednak w po\xc5\x82owie lat 50. admira\xc5\x82 Arleigh Burke (szef operacji morskich) podj\xc4\x85\xc5\x82 decyzj\xc4\x99 o ca\xc5\x82kowitej rezygnacji US Navy z budowy jednostek o nap\xc4\x99dzie innym ni\xc5\xbc j\xc4\x85drowy, co poci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o za sob\xc4\x85 rezygnacj\xc4\x99 z budowy wszystkich zaplanowanych, a nie rozpocz\xc4\x99tych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w z nap\xc4\x99dem konwencjonalnym. Zaprezentowane przez pierwsze okr\xc4\x99ty podwodne z nap\xc4\x99dem j\xc4\x85drowym mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci by\xc5\x82y tak deklasuj\xc4\x85ce wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne im okr\xc4\x99ty z nap\xc4\x99dem diesel-elektrycznym, \xc5\xbce decyzja ta nie budzi\xc5\x82a wi\xc4\x99kszych kontrowersji. Co wi\xc4\x99cej, Wielka Brytania zakupi\xc5\x82a w Stanach Zjednoczonych cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 projektu okr\xc4\x99t\xc3\xb3w typu Skipjack, stosuj\xc4\x85c si\xc5\x82owni\xc4\x99 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w Skipjack z reaktorem S5W do budowy pierwszego brytyjskiego okr\xc4\x99tu podwodnego z nap\xc4\x99dem j\xc4\x85drowym HMS \xe2\x80\x9eDreadnought\xe2\x80\x9d. W rezultacie pierwszy brytyjski okr\xc4\x99t podwodny z nap\xc4\x99dem atomowym by\xc5\x82 jednostk\xc4\x85 hybrydow\xc4\x85, z brytyjskim dziobem okr\xc4\x99tu i ameryka\xc5\x84sk\xc4\x85 ruf\xc4\x85. Fizyczne po\xc5\x82\xc4\x85czenie tych dw\xc3\xb3ch element\xc3\xb3w otrzyma\xc5\x82o nazw\xc4\x99 Check-Point Charlie. Rz\xc4\x85d Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych wykona\xc5\x82 w ten spos\xc3\xb3b znacz\xc4\x85cy gest, podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85c specjalne stosunki \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85ce USA i Wielk\xc4\x85 Brytani\xc4\x99, oraz umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85c Royal Navy przej\xc5\x9bcie na nap\xc4\x99d nuklearny znacznie szybciej, ni\xc5\xbc by\xc5\x82oby to mo\xc5\xbcliwe w innym przypadku. Ch\xc4\x99\xc4\x87 zakupu jednostek typu Skipjack wyra\xc5\xbca\xc5\x82a tak\xc5\xbce Holenderska Kr\xc3\xb3lewska Marynarka Wojenna oraz Kanada. W tych dw\xc3\xb3ch ostatnich przypadkach na przeszkodzie zakupom stan\xc4\x99\xc5\x82a zmiana spojrzenia Hymana Rickovera i ca\xc5\x82ego dow\xc3\xb3dztwa technicznego US Navy na konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 zachowania tajemnicy w zakresie technologii nuklearnych. Hyman Rickover uwa\xc5\xbca\xc5\x82 bowiem dotychczas, \xc5\xbce nie jest mo\xc5\xbcliwe utrzymanie tajemnicy w tym zakresie. Pogl\xc4\x85dy Rickovera uleg\xc5\x82y jednak zmianie po jego wizycie na pok\xc5\x82adzie radzieckiego lodo\xc5\x82amacza \xe2\x80\x9eLenin\xe2\x80\x9d \xe2\x88\x92 szczeg\xc3\xb3\xc5\x82y budowy jego si\xc5\x82owni j\xc4\x85drowej bowiem przerazi\xc5\x82y go. Uwa\xc5\xbca\xc5\x82 odt\xc4\x85d, \xc5\xbce warto utrzymywa\xc4\x87 technologie nap\xc4\x99du j\xc4\x85drowego w \xc5\x9bcis\xc5\x82ej tajemnicy. Inne pa\xc5\x84stwa, kt\xc3\xb3re budowa\xc5\x82y okr\xc4\x99ty podwodne z nap\xc4\x99dem j\xc4\x85drowym, Wielka Brytania i Francja, tak\xc5\xbce zdecydowa\xc5\x82y si\xc4\x99 zaprzesta\xc4\x87 u\xc5\xbcywania okr\xc4\x99t\xc3\xb3w z nap\xc4\x99dem chemicznym \xe2\x80\x93 wyj\xc4\x85tek stanowi\xc4\x85 w tym wzgl\xc4\x99dzie Rosja i Chiny. Inne pa\xc5\x84stwa nie u\xc5\xbcywaj\xc4\x85 j\xc4\x85drowych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych ze wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w politycznych, ekonomicznych i innych._NEWLINE_Po okresie przymusowego rozbrojenia i demilitaryzacji, pierwszymi jednostkami podwodnymi wprowadzonymi do s\xc5\x82u\xc5\xbcby w marynarce wojennej Republiki Federalnej Niemiec, by\xc5\x82y jednostki drugowojennego typu XXIII, kt\xc3\xb3re wprowadzono do s\xc5\x82u\xc5\xbcby w roku 1957. Nast\xc4\x99pnym okr\xc4\x99tem tej klasy, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 w\xc5\x82\xc4\x85czony do s\xc5\x82u\xc5\xbcby w odrodzonej marynarce wojennej Niemiec, by\xc5\x82 zbudowany w styczniu 1945 roku U-2540 typu XXI, kt\xc3\xb3ry po zbombardowaniu bombami lotniczymi 3 maja tego samego roku, zosta\xc5\x82 wydobyty i wyremontowany, po czym 1 wrze\xc5\x9bnia 1960 roku zosta\xc5\x82 formalnie w\xc5\x82\xc4\x85czony do sk\xc5\x82adu floty. Zosta\xc5\x82 przy tym nazwany na cze\xc5\x9b\xc4\x87 wspomnianego wy\xc5\xbcej dziewi\xc4\x99tnastowiecznego niemieckiego pioniera okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eWilhelm Bauer\xe2\x80\x9d. _NEWLINE_W marynarce RFN okr\xc4\x99t ten odgrywa\xc5\x82 rol\xc4\x99 szkoleniow\xc4\x85, jednak\xc5\xbce rozleg\xc5\x82e prace remontowe, kt\xc3\xb3re musia\xc5\x82y zosta\xc4\x87 dokonane na okr\xc4\x99cie po jego wydobyciu, przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do cz\xc4\x99\xc5\x9bciowego odtworzenia zespo\xc5\x82u niemieckich specjalist\xc3\xb3w w zakresie budowy okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych, co pozwoli\xc5\x82o na podj\xc4\x99cie prac projektowych nad nowymi typami jednostek. Wkr\xc3\xb3tce te\xc5\xbc powsta\xc5\x82y dwa projekty ma\xc5\x82ych jednostek przybrze\xc5\xbcnych typ\xc3\xb3w 201 i 202 o wyporno\xc5\x9bci odpowiednio 395/433 i 100/137 ton. Jednostki te nie by\xc5\x82y jeszcze zbyt udane, cho\xc4\x87 nowo\xc5\x9bci\xc4\x85 by\xc5\x82o zastosowanie do ich budowy stali niemagnetycznej, co mia\xc5\x82o zmniejszy\xc4\x87 ich wra\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 na dzia\xc5\x82anie min magnetycznych, zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82o jednak ich podatno\xc5\x9b\xc4\x87 na korozj\xc4\x99. Na podstawie do\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84 zebranych przy budowie tych jednostek, w roku 1959 rozpocz\xc4\x99to prace na nowym typem 205 o wyporno\xc5\x9bci 419/455 ton i d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 44 metr\xc3\xb3w, w kt\xc3\xb3rych zastosowano m.in. importowane radary. W celu ochrony, ponownie zastosowano do ich budowy stal niemagnetyczn\xc4\x85, zosta\xc5\x82a ona galwanicznie pokryta cyn\xc4\x85. Wzorem ameryka\xc5\x84skim, wprowadzono te\xc5\xbc w\xc3\xb3wczas konfiguracj\xc4\x99 nap\xc4\x99du opartego na pojedynczym wale nap\xc4\x99dowym i jednej \xc5\x9brubie, co zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82o wydajno\xc5\x9b\xc4\x87 nap\xc4\x99du i zmniejszy\xc5\x82o poziom generowanego przez op\xc5\x82yw wody wok\xc3\xb3\xc5\x82 kad\xc5\x82uba ha\xc5\x82asu. Podstawowym typem okr\xc4\x99tu podwodnego przez wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 czasu istnienia Niemiec Zachodnich by\xc5\x82y jednostki typu 206. Prace nad konstrukcj\xc4\x85 tego typu zosta\xc5\x82y rozpocz\xc4\x99te w latach 1964\xe2\x80\x931966, a produkowano je do roku 1974 \xe2\x80\x93 by\xc5\x82a to prawdopodobnie pierwsza niemiecka dojrza\xc5\x82a konstrukcja powojenna. Na bazie tej konstrukcji, na zam\xc3\xb3wienie marynarki norweskiej opracowany zosta\xc5\x82 kolejny typ okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych: 207, kt\xc3\xb3ry u zamawiaj\xc4\x85cego nosi\xc5\x82 nazw\xc4\x99 Kobben. Norweskie zam\xc3\xb3wienie na typ 207 otworzy\xc5\x82o drog\xc4\x99 do ca\xc5\x82ego szeregu zam\xc3\xb3wie\xc5\x84 zagranicznych, z kt\xc3\xb3rych najwi\xc4\x99kszy sukces eksportowy odnios\xc5\x82y okr\xc4\x99ty kolejnego typu 209, zam\xc3\xb3wione przez 14 pa\xc5\x84stw. Og\xc3\xb3\xc5\x82em, w Niemczech i za granic\xc4\x85 na podstawie udzielonej licencji, zbudowano \xc5\x82\xc4\x85cznie 63 jednostki tego typu w kilku wersjach, przede wszystkim dla odbiorc\xc3\xb3w z Ameryki P\xc5\x82d._NEWLINE_Szczytowym osi\xc4\x85gni\xc4\x99ciem powojennego niemieckiego przemys\xc5\x82u stoczniowego w dziedzinie budowy okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych prze\xc5\x82omu XX i XXI wieku jest typ 212A. W odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od wcze\xc5\x9bniejszych typ\xc3\xb3w 207 i 209, jest to konstrukcja opracowana dla niemieckiej marynarki wojennej, gdzie zast\xc4\x99puje przestarza\xc5\x82e ju\xc5\xbc jednostki typu 206. Rozw\xc3\xb3j komputerowych technik sterowania okr\xc4\x99tem pozwoli\xc5\x82 na zastosowanie w tym typie usterzenia ogonowego opracowanego w ameryka\xc5\x84skim programie \xe2\x80\x9eAlbacore\xe2\x80\x9d w uk\xc5\x82adzie \xe2\x80\x9eX\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ry zwi\xc4\x99ksza bezpiecze\xc5\x84stwo okr\xc4\x99tu w p\xc5\x82ywaniu podwodnym, czyni te\xc5\xbc okr\xc4\x99t bardziej manewrowym._NEWLINE_Cech\xc4\x85 szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w tego typu jest zastosowany nap\xc4\x99d niezale\xc5\xbcny od powietrza (Air Independent Propulsion \xe2\x80\x93 AIP) w postaci ogniw paliwowych dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cych na zasadzie utleniania wodoru przez tlen na powierzchni polimerowych membran jonowymiennych, dzi\xc4\x99ki czemu energia chemiczna jest z du\xc5\xbc\xc4\x85 wydajno\xc5\x9bci\xc4\x85 zamieniana na energie elektryczn\xc4\x85. Si\xc5\x82ownia tego rodzaju pozwala uniezale\xc5\xbcni\xc4\x87 system nap\xc4\x99dowy okr\xc4\x99tu od dost\xc4\x99pu powietrza atmosferycznego z powierzchni morza, a co za tym idzie, niweluje podstawow\xc4\x85 bol\xc4\x85czk\xc4\x99 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych od czas\xc3\xb3w konstrukcji Johna Hollanda, i \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o ich dotychczasowej s\xc5\x82abo\xc5\x9bci. Zapas tlenu i wodoru jednostek 212A, przy wykorzystaniu energii z ogniw paliwowych, pozwala im na przep\xc5\x82yni\xc4\x99cie w zanurzeniu 420 mil morskich z pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85 8 w\xc4\x99z\xc5\x82\xc3\xb3w. Zasi\xc4\x99g ten wzrasta na powierzchni do 8000 Mm przy tej samej pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci, przy u\xc5\xbcyciu do nap\xc4\x99du spalinowo-elektrycznego. Maksymalna pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 podwodna 212A wynosi 20 w\xc4\x99z\xc5\x82\xc3\xb3w, na powierzchni za\xc5\x9b 12 w\xc4\x99z\xc5\x82\xc3\xb3w._NEWLINE_Okr\xc4\x99ty typu 212A opracowane zosta\xc5\x82y dla marynarki niemieckiej, jednak\xc5\xbce dwie jednostki tego typu zakupi\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc W\xc5\x82ochy. Dla cel\xc3\xb3w eksportowych natomiast, opracowano konstrukcj\xc4\x99 typu 214 o mniejszych mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bciach. W typie tym wykorzystano szereg rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 zastosowanych w jednostkach 212A, jednak\xc5\xbce okr\xc4\x99ty te maja o p\xc3\xb3\xc5\x82 metra mniejsz\xc4\x85 \xc5\x9brednic\xc4\x99 kad\xc5\x82uba sztywnego, o 50 metr\xc3\xb3w mniejsz\xc4\x85 testow\xc4\x85 g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 zanurzenia (350 zamiast 400 metr\xc3\xb3w), nie zastosowano te\xc5\xbc w nich doskona\xc5\x82ego usterzenia ogonowego w uk\xc5\x82adzie \xe2\x80\x9eX\xe2\x80\x9d. Prawdopodobnie te\xc5\xbc wyposa\xc5\xbcone zosta\xc5\x82y w inne uk\xc5\x82ady elektroniczne._NEWLINE_Inny przebieg mia\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j radzieckich powojennych konstrukcji diesel-elektrycznych. Wraz z zako\xc5\x84czeniem II wojny \xc5\x9bwiatowej, Zwi\xc4\x85zek Radziecki uruchomi\xc5\x82 intensywn\xc4\x85 produkcj\xc4\x99 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w dalekiego zasi\xc4\x99gu projektu 611 (NATO: Zulu), \xc5\x9bredniego zasi\xc4\x99gu projektu 613 (NATO: Whiskey) oraz okr\xc4\x99t\xc3\xb3w przybrze\xc5\xbcnych projektu 615 (NATO: Quebec). Wraz z r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi modyfikacjami, okr\xc4\x99ty te przez wiele lat stanowi\xc5\x82y kr\xc4\x99gos\xc5\x82up radzieckich podwodnych si\xc5\x82 torpedowych. Przebudowane okr\xc4\x99ty Zulu i Whiskey by\xc5\x82y tak\xc5\xbce pierwszymi radzieckimi nosicielami pocisk\xc3\xb3w balistycznych i manewruj\xc4\x85cych. Program ich budowy zosta\xc5\x82 przerwany w po\xc5\x82owie lat 50., jako cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wielkiej redukcji program\xc3\xb3w rozbudowy floty po \xc5\x9bmierci Stalina w marcu 1953 roku. Ich anulowanie by\xc5\x82o jednak\xc5\xbce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc odbiciem dost\xc4\x99pno\xc5\x9bci projekt\xc3\xb3w bardziej zaawansowanych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w. Typem, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 zast\xc4\x85pi\xc4\x87 projekt 611 jako okr\xc4\x99t torpedowy dalekiego zasi\xc4\x99gu, by\xc5\x82 641 (NATO: Foxtrot) oraz 633 (NATO: Romeo) zast\xc4\x99puj\xc4\x85cy projekt 613 w roli okr\xc4\x99tu \xc5\x9bredniego zasi\xc4\x99gu. Wczesne plany przewidywa\xc5\x82y budow\xc4\x99 160 jednostek projektu 641, skonstruowanego przez biuro konstrukcyjne CKB-18 du\xc5\xbcego okr\xc4\x99tu o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 91,3 metra wyposa\xc5\xbconego w 10 wyrzutni torpedowych, trzy silniki Diesla, 3 silniki elektryczne i trzy wa\xc5\x82y nap\xc4\x99dowe. Przy niewielkiej pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci, okr\xc4\x99ty te zdolne by\xc5\x82y do przebywania w zanurzeniu do 8 dni bez u\xc5\xbcycia chrap, co w tym czasie by\xc5\x82o nadzwyczajnym rezultatem. Zastosowana do ich budowy stal AK-25 zwi\xc4\x99ksza\xc5\x82a testow\xc4\x85 g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 zanurzenia do 288 metr\xc3\xb3w._NEWLINE_Okr\xc4\x99t wiod\xc4\x85cy tego projektu, B-94, zosta\xc5\x82 zwodowany 28 grudnia 1957 roku w stanie uko\xc5\x84czenia 67%, po nieca\xc5\x82ych trzech miesi\xc4\x85cach od rozpocz\xc4\x99cia budowy. Po zako\xc5\x84czeniu test\xc3\xb3w, zosta\xc5\x82 w\xc5\x82\xc4\x85czony w sk\xc5\x82ad floty 25 grudnia 1958 roku. Dla marynarki wojennej Zwi\xc4\x85zku Radzieckiego wyprodukowano og\xc3\xb3\xc5\x82em 58 \xe2\x80\x9eFoxtrot\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, za\xc5\x9b produkcja na eksport podnios\xc5\x82a liczb\xc4\x99 wybudowanych jednostek do 75 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w, co uczyni\xc5\x82o ten projekt najliczniej wybudowanym typem zimnej wojny z wyj\xc4\x85tkiem jednostek projekt\xc3\xb3w 613 (Whiskey) i 633 (Romeo). Okr\xc4\x99ty te gra\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc g\xc5\x82\xc3\xb3wne role w pierwszej ameryka\xc5\x84sko-radzieckiej konfrontacji morskiej._NEWLINE__NEWLINE_Nast\xc4\x99pc\xc4\x85 jednostek proj. 641 o nap\xc4\x99dzie konwencjonalnym by\xc5\x82 typ 641B, zwodowanych w latach 70-tych i wczesnych 80-tych w liczbie 18 jednostek. W latach 80-tych wprowadzono do s\xc5\x82u\xc5\xbcby okr\xc4\x99ty podwodne projektu 877 (NATO: Kilo), kt\xc3\xb3re w liczbie ponad 50 jednostek s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85 w wielu flotach. _NEWLINE_ Ulepszone okr\xc4\x99ty projektu 636 pierwotnie przeznaczone na eksport do Chin, Algierii i Wietnamu zosta\xc5\x82y tak\xc5\xbce wprowadzone do s\xc5\x82u\xc5\xbcby w rosyjskiej marynarce.\n_START_SECTION_\nZimnowojenne operacje podwodne\n_START_PARAGRAPH_\nTrzy okoliczno\xc5\x9bci radykalnie zmieni\xc5\x82y model zachodnich operacji podwodnych po zako\xc5\x84czeniu II wojny \xc5\x9bwiatowej: alianckie druzgoc\xc4\x85ce zwyci\xc4\x99stwo w tym konflikcie, przekszta\xc5\x82cenie si\xc4\x99 Zwi\xc4\x85zku Radzickiego z sojusznika w najwi\xc4\x99kszego alianckiego oponenta, oraz rozpocz\xc4\x99cie epoki prawdziwych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych, symbolizowane przez wej\xc5\x9bcie do s\xc5\x82u\xc5\xbcby niemieckich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w typu XXI.\n_START_SECTION_\nOperacje zachodnie\n_START_PARAGRAPH_\nTechnologia jednostek typu XXI by\xc5\x82a dost\xc4\x99pna dla wcze\xc5\x9bniejszych sojusznik\xc3\xb3w. Przeciwdzia\xc5\x82anie potencjalnemu zagro\xc5\xbceniu ze strony szybkich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych dla transatlantyckich i transpacyficznych linii komunikacyjnych oraz zachodnich zespo\xc5\x82\xc3\xb3w okr\xc4\x99t\xc3\xb3w nawodnych skupi\xc5\x82o uwag\xc4\x99 planist\xc3\xb3w w pierwszym okresie po zako\xc5\x84czeniu wojny. W konsekwencji dzia\xc5\x82ania ZOP sta\xc5\x82y si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnym zadaniem zachodnich si\xc5\x82 podwodnych. Ograniczenia techniczne \xc3\xb3wczesnych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych, nawet po du\xc5\xbcych modyfikacjach jak w ameryka\xc5\x84skim programie GUPPY, spowodowa\xc5\x82y koncentracj\xc4\x99 flot zachodnich przede wszystkim na przechwytywaniu obcych jednostek podwodnych. Jednostki tej klasy zosta\xc5\x82y rozmieszczone na wysuni\xc4\x99tych pozycjach, je\xc5\x9bli to by\xc5\x82o mo\xc5\xbcliwe w pobli\xc5\xbcu radzieckich baz morskich, w wypadkach za\xc5\x9b w kt\xc3\xb3rych takie rozmieszczenie by\xc5\x82o niepraktyczne, w \xe2\x80\x9ew\xc4\x85skich gard\xc5\x82ach\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 relatywnie precyzyjnie okre\xc5\x9blonych przej\xc5\x9bciach przez kt\xc3\xb3re radzieckie okr\xc4\x99ty podwodne musia\xc5\x82y przep\xc5\x82ywa\xc4\x87 w drodze do swoich cel\xc3\xb3w. Ta wczesna taktyka uzale\xc5\xbcniona by\xc5\x82a od powolnych, cho\xc4\x87 cichych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w, wyposa\xc5\xbconych w sonary pasywne i systemy kontroli ognia, jednak prowadzone operacje szybko zademonstrowa\xc5\x82y ograniczon\xc4\x85 efektywno\xc5\x9b\xc4\x87 zar\xc3\xb3wno samych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w, jak i ich elektroniki. W latach 60. sytuacj\xc4\x99 zmieni\xc5\x82o wprowadzenie do s\xc5\x82u\xc5\xbcby operacyjnej jednostek z nap\xc4\x99dem nuklearnym. Ich wi\xc4\x99ksze rozmiary umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82y instalacj\xc4\x99 zaawansowanych system\xc3\xb3w sonarowych, kt\xc3\xb3rych mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci zbli\xc5\xbcy\xc5\x82y zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 bojow\xc4\x85 jednostek do wype\xc5\x82nienia wyznaczonych im zada\xc5\x84. Zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 do d\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82ego przebywania pod wod\xc4\x85 bez konieczno\xc5\x9bci okresowego wyp\xc5\x82ywania na powierzchni\xc4\x99, umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o rzeczywiste rozmieszczanie jednostek w pobli\xc5\xbcu nieprzyjacielskich baz i przej\xc5\x9bciach. Du\xc5\xbce mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci sonar\xc3\xb3w, pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 podwodna oraz zerwanie przez okr\xc4\x99ty j\xc4\x85drowe z p\xc5\x82ywaniem nawodnym otworzy\xc5\x82o tak\xc5\xbce mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 prowadzenia sta\xc5\x82ych obserwacji sowieckich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych (co sta\xc5\x82o si\xc4\x99 najpilniejszym zadaniem od czasu, gdy Zwi\xc4\x85zek Radziecki rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 rozmieszczanie na okr\xc4\x99tach podwodnych rakietowych pocisk\xc3\xb3w balistycznych). Cechy te umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82y tak\xc5\xbce praktyczn\xc4\x85 realizacj\xc4\x99 starej koncepcji \xe2\x80\x9eokr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych floty\xe2\x80\x9d. Nie oznacza\xc5\x82o to jednak w zachodniej doktrynie przechwytywania radzieckich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w nawodnych, lecz raczej towarzyszenie du\xc5\xbcym zespo\xc5\x82om nawodnym, kt\xc3\xb3re sta\xc5\x82y si\xc4\x99 jednymi z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych cel\xc3\xb3w radzieckich, w charakterze ich eskorty. Innym zadaniem my\xc5\x9bliwskich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w z nap\xc4\x99dem j\xc4\x85drowym, stanowi\xc4\x85cym w tym czasie trzon zachodnich si\xc5\x82 podwodnych, by\xc5\x82a ochrona w\xc5\x82asnych strategicznych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych oraz \xc5\x9bledzenie, a w razie wyst\xc4\x85pienia takiej konieczno\xc5\x9bci, zwalczanie radzieckich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w rakietowych.\n_START_SECTION_\nOperacje bloku wschodniego\n_START_PARAGRAPH_\nKr\xc3\xb3tko po zako\xc5\x84czeniu drugiej wojny \xc5\x9bwiatowej, Zwi\xc4\x85zek Radziecki dysponowa\xc5\x82 najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 flot\xc4\x85 podwodn\xc4\x85 \xc5\x9bwiata, cho\xc4\x87 flota ta daleka by\xc5\x82a od wysokiej efektywno\xc5\x9bci, tak pod wzgl\xc4\x99dem jako\xc5\x9bci wyposa\xc5\xbcenia, jak i poziomu wyszkolenia za\xc5\x82\xc3\xb3g. Wzrost napi\xc4\x99cia mi\xc4\x99dzy by\xc5\x82ymi sojusznikami w Europie Zachodniej i Ameryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, kt\xc3\xb3ry doprowadzi\xc5\x82 do zapocz\xc4\x85tkowania zimnej wojny, zagra\xc5\xbcaj\xc4\x85cej zachodnim si\xc5\x82om morskim, zw\xc5\x82aszcza za\xc5\x9b lotniskowcom, kt\xc3\xb3re sta\xc5\x82y si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnym radzieckim celem militarnym. W konsekwencji, korzystaj\xc4\x85c z przej\xc4\x99tej technologii elektroboot\xc3\xb3w pozyskanych dzi\xc4\x99ki pracom nad konstrukcj\xc4\x85 niemieckich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w typu XXI, ZSRR rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 szybk\xc4\x85 budow\xc4\x99 wielkiej floty nowoczesnych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych, kt\xc3\xb3rych pierwszoplanowym zadaniem by\xc5\x82o zwalczanie zachodnich zespo\xc5\x82\xc3\xb3w lotniskowcowych, a tak\xc5\xbce transatlantyckich dostaw dla Europy._NEWLINE_Zwi\xc4\x85zek Radziecki szybko jednak rozwin\xc4\x85\xc5\x82 drug\xc4\x85 misj\xc4\x99 swoich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych \xe2\x80\x93 przeciwstawianie si\xc4\x99 zachodnim si\xc5\x82om podwodnym, dla kt\xc3\xb3rych zwalczanie floty podwodnej ZSRR by\xc5\x82o zadaniem pierwszoplanowym. Rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o to realnie niebezpieczne zimnowojenne dzia\xc5\x82ania obu stron, kt\xc3\xb3re skoncentrowa\xc5\x82y si\xc4\x99 na wodach Arktyki, p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym Atlantyku, p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnim Pacyfiku i Morzu \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnym. W miar\xc4\x99 up\xc5\x82ywu kolejnych lat zmianie ulega\xc5\x82a technologia: wyposa\xc5\xbcenie i bro\xc5\x84, coraz bardziej zaawansowane by\xc5\x82o te\xc5\xbc szkolenie za\xc5\x82\xc3\xb3g, niezmienione natomiast pozostawa\xc5\x82y cele obu stron rywalizacji: skryte przechwytywanie jednostek potencjalnego wroga i utrzymywanie kontaktu z nim samemu pozostaj\xc4\x85c niewykrytym._NEWLINE_Wprowadzenie na wyposa\xc5\xbcenie flot kraj\xc3\xb3w NATO strategicznych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w rakietowych, zmusi\xc5\x82o radzieckie dow\xc3\xb3dztwo do reakcji analogicznej jak w przypadku dow\xc3\xb3dztw zachodnich \xe2\x80\x93 rozpocz\xc4\x99cia prowadzenia dzia\xc5\x82a\xc5\x84 przeciwpodwodnych, w celu wykrywania, lokalizowania i potencjalnego zwalczania jednostek rakietowych, co by\xc5\x82o kontynuowane przez ca\xc5\x82y okres zimnej wojny i pozostaje aktualne a\xc5\xbc do czas\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych. Pocz\xc4\x85tkowa radziecka misja zwalczania zachodniej \xc5\xbceglugi, zespo\xc5\x82\xc3\xb3w okr\xc4\x99t\xc3\xb3w nawodnych oraz jednostek strategicznych kraj\xc3\xb3w NATO, szybko zosta\xc5\x82a te\xc5\xbc rozszerzona o w\xc5\x82asne operacje strategicznych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych. Zadanie to sta\xc5\x82o si\xc4\x99 jeszcze bardziej istotne z momentem wprowadzenia na wyposa\xc5\xbcenie WMF pocisk\xc3\xb3w balistycznych o zasi\xc4\x99gu pozwalaj\xc4\x85cym na wystrzeliwanie pocisk\xc3\xb3w na cele w Stanach Zjednoczonych z silnie bronionych przy pomocy si\xc5\x82 nawodnych, podwodnych oraz lotnictwa \xe2\x80\x9ebastion\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d w pobli\xc5\xbcu brzeg\xc3\xb3w ZSRR._NEWLINE_Pierwsze powa\xc5\xbcniejsze starcie radzieckich si\xc5\x82 podwodnych z flotami pa\xc5\x84stw zachodnich, mia\xc5\x82o jednak miejsce ju\xc5\xbc w 1962 roku, podczas tzw. kryzysu kuba\xc5\x84skiego.\n_START_SECTION_\nKryzys kuba\xc5\x84ski\n_START_PARAGRAPH_\n1 pa\xc5\xbadziernika 1962 roku cztery okr\xc4\x99ty typu Foxtrot B-4, B-36, B-59 oraz B-130 wyp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82y z bazy na p\xc3\xb3\xc5\x82wyspie Kolskim udaj\xc4\x85c si\xc4\x99 w rejon Karaib\xc3\xb3w w misji wsparcia dostawy broni na Kub\xc4\x99 w ramach radzieckiej operacji \xe2\x80\x9eAnadyr\xe2\x80\x9d. Opr\xc3\xb3cz konwencjonalnych torped, ka\xc5\xbcdy z tych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w mia\xc5\x82 na swoim wyposa\xc5\xbceniu jedn\xc4\x85 torped\xc4\x99 z g\xc5\x82owic\xc4\x85 j\xc4\x85drow\xc4\x85. Dodatkowe dwa okr\xc4\x99ty \xe2\x80\x93 jeden projektu 641 oraz jeden projektu 611/Zulu \xe2\x80\x93 znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 ju\xc5\xbc w tym czasie na zachodnim Atlantyku. W trakcie wywo\xc5\x82anego radzieck\xc4\x85 operacj\xc4\x85 \xe2\x80\x9ekryzysu kuba\xc5\x84skiego\xe2\x80\x9d, Stany Zjednoczone i Kanada podj\xc4\x99\xc5\x82y zakrojon\xc4\x85 na szerok\xc4\x85 skal\xc4\x99 operacj\xc4\x99 zmierzaj\xc4\x85c\xc4\x85 do odnalezienia czterech jednostek, kt\xc3\xb3re opu\xc5\x9bci\xc5\x82y baz\xc4\x99 1 pa\xc5\xbadziernika, z u\xc5\xbcyciem startuj\xc4\x85cych z Argentii w Nowej Fundlandii i Labradorze oraz baz w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych samolot\xc3\xb3w patrolowych P2V Neptune oraz P3V Orion. W poszukiwania w\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y si\xc4\x99 tak\xc5\xbce nieprzystosowane do zada\xc5\x84 przeciwpodwodnych samoloty rozpoznania powietrznego ameryka\xc5\x84skich si\xc5\x82 powietrznych (US Air Force) RB-47 oraz RB-50. Dodatkowo, w sk\xc5\x82ad si\xc5\x82 tworz\xc4\x85cych ameryka\xc5\x84sk\xc4\x85 lini\xc4\x99 blokady przed Kub\xc4\x85, wchodzi\xc5\x82 lotniskowiec ZOP USS \xe2\x80\x9eEssex\xe2\x80\x9d, w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym czasie wsparty przez dwa kolejne lotniskowce zwalczania okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych. _NEWLINE_W wyniku podj\xc4\x99tych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 poszukiwawczych, wszystkie radzieckie okr\xc4\x99ty zosta\xc5\x82y wykryte przez ameryka\xc5\x84skie si\xc5\x82y przeciwpodwodne \xe2\x80\x93 jeden projektu 611 oraz cztery Foxtroty. Pi\xc4\x85ta jednostka projektu 641 (o numerze 945) z powodu problem\xc3\xb3w technicznych zmuszona zosta\xc5\x82a do wynurzenia si\xc4\x99 i zosta\xc5\x82a wykryta na powierzchni w drodze powrotnej do Zwi\xc4\x85zku Radzieckiego w towarzystwie holownika \xe2\x80\x9ePalmir\xe2\x80\x9d. Tak\xc5\xbce jednostka projektu 611 zosta\xc5\x82a wykryta na powierzchni, w trakcie tankowania paliwa z tankowca \xe2\x80\x9eTerek\xe2\x80\x9d. Sytuacja osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a punkt krytyczny 24 pa\xc5\xbadziernika kilka minut po godzinie 10 rano czasu waszyngto\xc5\x84skiego, kiedy ameryka\xc5\x84ski sekretarz obrony Robert McNamara poinformowa\xc5\x82 prezydenta Kennedy\xe2\x80\x99ego, \xc5\xbce dwa radzieckie frachtowce znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 ju\xc5\xbc jedynie kilka mil morskich od strefy blokady, gdzie powinny zosta\xc4\x87 przechwycone przez ameryka\xc5\x84skie niszczyciele oraz \xc5\xbce ka\xc5\xbcdemu ze statk\xc3\xb3w towarzyszy jeden okr\xc4\x99t podwodny. Bia\xc5\x82y Dom podj\xc4\x85\xc5\x82 decyzj\xc4\x99, \xc5\xbce ameryka\xc5\x84skie okr\xc4\x99ty powinny za pomoc\xc4\x85 sonaru wyda\xc4\x87 radzieckim okr\xc4\x99tom polecenie wynurzenia si\xc4\x99 i identyfikacji. W razie odmowy wykonania polecenia, ameryka\xc5\x84skie okr\xc4\x99ty mia\xc5\x82y u\xc5\xbcy\xc4\x87 ma\xc5\x82ych \xc5\x82adunk\xc3\xb3w wybuchowych w charakterze sygnalizator\xc3\xb3w akustycznych._NEWLINE_Trzy z czterech Foxtrot\xc3\xb3w zosta\xc5\x82y zmuszone do wynurzenia si\xc4\x99 w obecno\xc5\x9bci si\xc5\x82 ameryka\xc5\x84skich na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny wsch\xc3\xb3d od linii blokady. W rzeczywisto\xc5\x9bci ich dow\xc3\xb3dcy zignorowali sygna\xc5\x82y wzywaj\xc4\x85ce do wynurzenia, jednak nacisk ameryka\xc5\x84skich niszczycieli trwa\xc5\x82 tak d\xc5\x82ugo, \xc5\xbce radzieckie okr\xc4\x99ty musia\xc5\x82y si\xc4\x99 wynurzy\xc4\x87 celem wymiany powietrza w jednostkach, na\xc5\x82adowania akumulator\xc3\xb3w oraz usuni\xc4\x99cia problem\xc3\xb3w mechanicznych. Pierwszy zosta\xc5\x82 wykryty B-59, kt\xc3\xb3ry 25 pa\xc5\xbadziernika 1962 roku zosta\xc5\x82 namierzony na powierzchni przez startuj\xc4\x85cy z l\xc4\x85du samolot patrolowy 350 mil na po\xc5\x82udniowy zach\xc3\xb3d od Bermud\xc3\xb3w. Jego dow\xc3\xb3dca wyda\xc5\x82 wobec tego rozkaz przygotowania do u\xc5\xbcycia torpedy z g\xc5\x82owic\xc4\x85 nuklearn\xc4\x85, zosta\xc5\x82 jednak powstrzymany. W po\xc5\x82owie listopada, statki transportuj\xc4\x85ce radzieckie pociski balistyczne na Kub\xc4\x99 zosta\xc5\x82y zawr\xc3\xb3cone do ZSRR, a trzy operuj\xc4\x85ce jeszcze w pobli\xc5\xbcu Kuby Foxtroty otrzyma\xc5\x82y rozkaz powrotu do bazy._NEWLINE_Radzieckie okr\xc4\x99ty podwodne pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82y unika\xc4\x87 wykrycia przez si\xc5\x82y ameryka\xc5\x84skie przez stosowanie kr\xc3\xb3tkich zryw\xc3\xb3w wysokiej pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci, gwa\xc5\x82towne manewrowanie (w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c w to gwa\xc5\x82towne nag\xc5\x82e wstecz), wykorzystywanie termoklin, chowanie si\xc4\x99 pod \xc5\x9bladem torowym jednostek nawodnych, wypuszczanie b\xc4\x85bli powietrza oraz pozorator\xc3\xb3w akustycznych. Ich dow\xc3\xb3dcy wiedzieli, \xc5\xbce prawdopodobnie nie zostan\xc4\x85 zaatakowani broni\xc4\x85 bojow\xc4\x85 i nie byli sami zobowi\xc4\x85zani do atakowania ameryka\xc5\x84skich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w, tote\xc5\xbc nie dzia\xc5\x82ali w warunkach realistycznej sytuacji konfliktowej. Mogli sobie zatem pozwoli\xc4\x87 na cz\xc4\x99ste i d\xc5\x82ugie przebywanie na powierzchni w celu \xc5\x82adowania akumulator\xc3\xb3w i u\xc5\xbcywanie radar\xc3\xb3w, co prawdopodobnie nie by\xc5\x82oby mo\xc5\xbcliwe w realnych warunkach wojennych. Z tych powod\xc3\xb3w, zar\xc3\xb3wno do\xc5\x9bwiadczenia radzieckie jak i ameryka\xc5\x84skich si\xc5\x82 ZOP podczas kryzysu kuba\xc5\x84skiego nie pozwalaj\xc4\x85 na wyci\xc4\x85ganie daleko id\xc4\x85cych wniosk\xc3\xb3w co do u\xc5\xbcycia okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych w konflikcie morskim.\n_START_SECTION_\nOperacje postzimnowojenne\n_START_PARAGRAPH_\nZako\xc5\x84czenie zimnej wojny, rozumianej jako rywalizacja mi\xc4\x99dzy dwoma przeciwstawnymi blokami ideologiczno-wojskowymi, zmieni\xc5\x82o warunki dzia\xc5\x82ania okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych, nie zniweczy\xc5\x82o jednak\xc5\xbce ich roli. Przeciwnie \xe2\x80\x93 zmiany sytuacji politycznej, spo\xc5\x82ecznej, gospodarczej oraz og\xc3\xb3lnowojskowej na \xc5\x9bwiecie rozszerzy\xc5\x82y zakres stawianych im zada\xc5\x84, zmodyfikowa\xc5\x82y ich rol\xc4\x99 oraz zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82y zainteresowanie tym rodzajem broni na \xc5\x9bwiecie. Pierwszym znakiem nowych zastosowa\xc5\x84 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych po zako\xc5\x84czeniu zimnej wojny by\xc5\x82 udzia\xc5\x82 9 jednostek typu Los Angeles w I wojnie w Zatoce Perskiej w 1991 roku, podczas kt\xc3\xb3rej dwa z nich wystrzeli\xc5\x82y pociski manewruj\xc4\x85ce Tomahawk SLCM na wa\xc5\xbcne cele w Iraku. 19 stycznia tego roku USS \xe2\x80\x9eLouisville\xe2\x80\x9d zosta\xc5\x82 pierwszym w historii okr\xc4\x99tem podwodnym, kt\xc3\xb3ry wystrzeli\xc5\x82 pociski manewruj\xc4\x85ce woda-ziemia podczas operacji bojowej. Odpali\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas pi\xc4\x99\xc4\x87 pocisk\xc3\xb3w TLAM (Tomahawk Land Attack Missile), wspieraj\xc4\x85c sojusznicz\xc4\x85 operacj\xc4\x99 powietrzn\xc4\x85 nad Irakiem \xe2\x80\x9eDesert Storm\xe2\x80\x9d. _NEWLINE_By\xc5\x82a to jednocze\xc5\x9bnie pierwsza operacja bojowa ameryka\xc5\x84skich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych od zako\xc5\x84czenia II wojny \xc5\x9bwiatowej. \xe2\x80\x9eLouisville\xe2\x80\x9d wystrzeli\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie trzy kolejne pociski z Morza Czerwonego, po czym 6 lutego 1991 roku zosta\xc5\x82 zmieniony na tej pozycji przez USS \xe2\x80\x9eChicago\xe2\x80\x9d. Drug\xc4\x85 jednostk\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra odpali\xc5\x82a pociski manewruj\xc4\x85ce w ramach tej operacji, by\xc5\x82 USS \xe2\x80\x9ePittsburgh\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ry wystrzeli\xc5\x82 4 pociski TLAM. Te pierwsze strza\xc5\x82y, jakkolwiek przeprowadzone zosta\xc5\x82y z sukcesem, obarczone by\xc5\x82y problemami z zakresu dowodzenia i kontroli. 8 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej (16-19 grudnia 1998), wystrzelone z USS \xe2\x80\x9eMiami\xe2\x80\x9d pociski TLAM rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y operacj\xc4\x99 \xe2\x80\x9eDesert Fox\xe2\x80\x9d. W marcu 1999 roku okr\xc4\x99ty podwodne kilku pa\xc5\x84stw NATO wzi\xc4\x99\xc5\x82y udzia\xc5\x82 w operacji \xe2\x80\x9eAllied Force\xe2\x80\x9d, wspieraj\xc4\x85c dzia\xc5\x82ania Sojuszu P\xc3\xb3\xc5\x82nocnoatlantyckiego w Kosowie, podczas kt\xc3\xb3rej ameryka\xc5\x84skie i brytyjskie okr\xc4\x99ty podwodne odpali\xc5\x82y z Adriatyku blisko 1/4 u\xc5\xbcytych w\xc3\xb3wczas pocisk\xc3\xb3w TLAM._NEWLINE_Podczas tych operacji okr\xc4\x99ty podwodne przez d\xc5\x82ugi czas przebywa\xc5\x82y na g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci peryskopowej, co by\xc5\x82o tyle\xc5\xbc novum w ich operacjach, ile\xc5\xbc rozwi\xc4\x85zaniem nieszablonowym, podkre\xc5\x9bla to jednak\xc5\xbce wzrost rangi okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych w nowej dla nich roli we wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych konfliktach zbrojnych oraz militarnych operacjach reagowania kryzysowego._NEWLINE_Po atakach z 11 wrze\xc5\x9bnia 2001 roku, w marcu i kwietniu 2003 roku, 12 jednostek typu Los Angeles wzi\xc4\x99\xc5\x82o udzia\xc5\x82 w operacji \xe2\x80\x9eIraqi Freedom\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 ka\xc5\xbcdy z tych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w odpali\xc5\x82 pociski TLAM. W zwi\xc4\x85zku ze wzrostem zagro\xc5\xbcenia terroryzmem morskim, Sojusz P\xc3\xb3\xc5\x82nocnoatlantycki rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 operacj\xc4\x99 \xe2\x80\x9eActive Endeavour\xe2\x80\x9d na Morzu \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnym, kt\xc3\xb3ra w drodze sta\xc5\x82ego patrolowania oraz monitorowania tego obszaru ma pom\xc3\xb3c w zapewnieniu bezpiecze\xc5\x84stwa statkom cywilnym w rejonie Cie\xc5\x9bniny Gibraltarskiej i Morza \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnego oraz ochrony przed atakami terrorystycznymi. W operacji tej uczestnicz\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc okr\xc4\x99ty podwodne pa\xc5\x84stw cz\xc5\x82onkowskich NATO, w tym tak\xc5\xbce okr\xc4\x99ty podwodne polskiej marynarki wojennej._NEWLINE_Podobnie jak w okresie zimnej wojny, tak\xc5\xbce po jej zako\xc5\x84czeniu istotnym zadaniem okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych jest prowadzenie dzia\xc5\x82a\xc5\x84 o charakterze rozpoznawczym, zw\xc5\x82aszcza w zakresie rozpoznania elektronicznego, zar\xc3\xb3wno dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci morskiej jak i l\xc4\x85dowej potencjalnych adwersarzy."