b'\n_START_ARTICLE_\nRoe v. Wade\n_START_PARAGRAPH_\nRoe v. Wade (Roe versus Wade, czyli Roe przeciwko Wade) by\xc5\x82a spraw\xc4\x85 rozpatrzon\xc4\x85 na pocz\xc4\x85tku lat 70. przez S\xc4\x85d Najwy\xc5\xbcszy Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych. W wyniku tej sprawy aborcja zosta\xc5\x82a uznana w USA za legaln\xc4\x85 przez ca\xc5\x82y okres ci\xc4\x85\xc5\xbcy, daj\xc4\x85c jednak stanom mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 wprowadzenia regulacji ograniczaj\xc4\x85cych mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 aborcji w drugim i trzecim trymestrze._NEWLINE_S\xc4\x85d uzna\xc5\x82, \xc5\xbce ka\xc5\xbcda kobieta ma prawo do dokonania aborcji i wynika to praw do prywatno\xc5\x9bci i wolno\xc5\x9bci, gwarantowanych przez 14. poprawk\xc4\x99 do konstytucji. Jednocze\xc5\x9bnie S\xc4\x85d uzna\xc5\x82, \xc5\xbce stany maj\xc4\x85 prawo ogranicza\xc4\x87 prawo kobiet do aborcji w 2 i 3 trymestrze ci\xc4\x85\xc5\xbcy. W trzecim trymestrze stan mo\xc5\xbce zakaza\xc4\x87 aborcji, ale musi dopuszcza\xc4\x87 aborcj\xc4\x99 w wyj\xc4\x85tkowej sytuacji, gdy ci\xc4\x85\xc5\xbca zagra\xc5\xbca \xc5\xbcyciu lub zdrowiu matki. Oznacza\xc5\x82o to konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 zmiany przepis\xc3\xb3w w 46 z 50 stan\xc3\xb3w._NEWLINE_Decyzja SN spowodowa\xc5\x82a o\xc5\xbcywienie debaty na temat aborcji oraz aktywizacj\xc4\x99 zar\xc3\xb3wno zwolennik\xc3\xb3w decyzji S\xc4\x85du (ruch Pro-choice), jak i jej przeciwnik\xc3\xb3w (ruch Pro-life).\n_START_SECTION_\nS\xc4\x85d Okr\xc4\x99gowy\n_START_PARAGRAPH_\nW marcu 1970 w stanie Teksas ci\xc4\x99\xc5\xbcarna Norma McCorvey (wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ca pod pseudonimem \xe2\x80\x9eJane Roe\xe2\x80\x9d) zg\xc5\x82osi\xc5\x82a pozew o stwierdzenie, \xc5\xbce przepisy stanu dotycz\xc4\x85ce aborcji s\xc4\x85 niezgodne z konstytucj\xc4\x85. Prawo stanu kara\xc5\x82o ka\xc5\xbcdy zabieg przerywania ci\xc4\x85\xc5\xbcy oraz pomoc przy zabiegu, je\xc5\x9bli celem zabiegu nie by\xc5\x82o uratowanie \xc5\xbcycia matki. McCorvey pozwa\xc5\x82a prokuratora okr\xc4\x99gowego z Dallas \xe2\x80\x93 Henry\xe2\x80\x99ego Wade\xe2\x80\x99a. Reprezentowa\xc5\x82y j\xc4\x85 przed s\xc4\x85dem adwokatki: Linda Coffee i Sarah Weddington. Do pozwu Roe do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 lekarz James Hubert Hallford, kt\xc3\xb3ry dokonywa\xc5\x82 w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci zabieg\xc3\xb3w aborcji, mia\xc5\x82 postawione zarzuty z tego powodu i by\xc5\x82 zwolennikiem legalno\xc5\x9bci tych zabieg\xc3\xb3w. Do pozwu do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82o tak\xc5\xbce ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo Johna i Mary Doe. Mary Doe wskazywa\xc5\x82a, \xc5\xbce ci\xc4\x85\xc5\xbca mo\xc5\xbce zagra\xc5\xbca\xc4\x87 dalszym pogorszeniem si\xc4\x99 jej stanu zdrowia._NEWLINE_S\xc4\x85d okr\xc4\x99gowy odrzuci\xc5\x82 pozew Roe, stwierdzi\xc5\x82 przy tym, \xc5\xbce Roe nie przystoi sk\xc5\x82adanie pozwu ze wzgl\xc4\x99du na dokonane przez ni\xc4\x85 czyny a przedstawione uzasadnienie jest niejasne. Roe odwo\xc5\x82a\xc5\x82a si\xc4\x99 do S\xc4\x85du Najwy\xc5\xbcszego USA, podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85c, \xc5\xbce wbrew swojej woli zosta\xc5\x82a zmuszona przez stan Teksas do urodzenia dziecka.\n_START_SECTION_\nS\xc4\x85d Najwy\xc5\xbcszy\n_START_PARAGRAPH_\n22 stycznia 1973 S\xc4\x85d Najwy\xc5\xbcszy wyda\xc5\x82 wyrok (7 g\xc5\x82osami przeciwko 2), obalaj\xc4\x85cy antyaborcyjne prawa stanu Teksas (co dotyczy te\xc5\xbc wszystkich stan\xc3\xb3w). W uzasadnieniu wyroku podano m.in., \xc5\xbce argumenty przeciwko legalno\xc5\x9bci aborcji bazuj\xc4\x85 w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci na prawie stanu do ochrony \xc5\xbcycia ludzkiego. SN uzna\xc5\x82, \xc5\xbce stan ma prawo chroni\xc4\x87 nawet \xe2\x80\x9epotencjalne\xe2\x80\x9d \xc5\xbcycie ludzkie (we wczesnych stadiach rozwoju). Jednak SN, opieraj\xc4\x85c si\xc4\x99 na Czternastej poprawce do konstytucji USA, a tak\xc5\xbce na precedensach w sprawach Lochner v. New York, Griswold v. Connecticut i Eisenstadt v. Baird podkre\xc5\x9bli\xc5\x82, \xc5\xbce wymienione prawo stanu nie mo\xc5\xbce narusza\xc4\x87 konstytucyjnego prawa ka\xc5\xbcdej kobiety do podejmowania decyzji o urodzeniu lub nie urodzeniu dziecka (kt\xc3\xb3re nale\xc5\xbcy do sfery czysto prywatnej)._NEWLINE_Ostateczna decyzja SN brzmia\xc5\x82a: Naszym wnioskiem jest, \xc5\xbce prawo do prywatno\xc5\x9bci osobistej obejmuje tak\xc5\xbce prawo do podj\xc4\x99cia decyzji o aborcji, lecz prawo to nie jest bezwarunkowe i musi by\xc4\x87 rozpatrywane z uwzgl\xc4\x99dnieniem istotnego interesu stanu. SN sprecyzowa\xc5\x82 te ograniczenia: ca\xc5\x82kowita wolno\xc5\x9b\xc4\x87 dokonania aborcji w pierwszych 3 miesi\xc4\x85cach ci\xc4\x85\xc5\xbcy, mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 regulowania (ale nie zakazania) tego prawa w nast\xc4\x99pnych 3 miesi\xc4\x85cach i dodatkowa mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 zakazania aborcji w ostatnich 3 miesi\xc4\x85cach ci\xc4\x85\xc5\xbcy._NEWLINE_Ustosunkowuj\xc4\x85c si\xc4\x99 do argumentu, \xc5\xbce p\xc5\x82\xc3\xb3d ludzki posiada r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc konstytucyjne prawo do ochrony \xc5\xbcycia SN orzek\xc5\x82, \xc5\xbce czternasta poprawka do konstytucji USA z 1868 nie obejmuje nienarodzonych, poniewa\xc5\xbc prawna kryminalizacja aborcji jest od niej p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsza. S\xc4\x99dzia Harry Blackmun zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82, \xc5\xbce gdyby uznano, i\xc5\xbc dziecko pocz\xc4\x99te jest osob\xc4\x85, wtedy aborcja zosta\xc5\x82aby zdelegalizowana._NEWLINE_W zwi\xc4\x85zku z d\xc5\x82ugim czasem trwania procesu \xe2\x80\x9eJane Roe\xe2\x80\x9d nie zd\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82a skorzysta\xc4\x87 z prawa, kt\xc3\xb3re dzi\xc4\x99ki jej casusowi wywalczono i urodzi\xc5\x82a dziecko. Norma McCorvey stwierdzi\xc5\x82a, \xc5\xbce k\xc5\x82ama\xc5\x82a na temat tego, \xc5\xbce jej ci\xc4\x85\xc5\xbca by\xc5\x82a wynikiem gwa\xc5\x82tu i zmieni\xc5\x82a swoje podej\xc5\x9bcie do kwestii aborcji. Sta\xc5\x82a si\xc4\x99 dzia\xc5\x82aczk\xc4\x85 antyaborcyjnych grup pro-life.\n_START_SECTION_\nKonsekwencje wyroku\n_START_PARAGRAPH_\nJedn\xc4\x85 z konsekwencji wyroku by\xc5\x82 wzrost ilo\xc5\x9bci aborcji dokonywanych w USA. Wed\xc5\x82ug szacunk\xc3\xb3w przed wyrokiem, w 1967 roku, wykonywano w USA oko\xc5\x82o 800 tys., g\xc5\x82\xc3\xb3wnie nielegalnych, zabieg\xc3\xb3w. Po wyroku liczba legalnych aborcji wzros\xc5\x82a do 1.6 mln w 1980. Inn\xc4\x85 konsekwencj\xc4\x85 jest wcze\xc5\x9bniejszy moment dokonywania aborcji. Przed decyzj\xc4\x85 s\xc4\x85du 1/4 kobiet dokonywa\xc5\x82a aborcji po 13 tygodniu ci\xc4\x85\xc5\xbcy. Po decyzji tylko 1 kobieta na 10 dokonywa\xc5\x82a aborcji po 13 tygodniu, wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 dokonywa\xc5\x82a zabiegu przed 8 tygodniem. Legalno\xc5\x9b\xc4\x87 zabiegu sprawi\xc5\x82a tak\xc5\xbce, \xc5\xbce spad\xc5\x82a ilo\xc5\x9b\xc4\x87 zgon\xc3\xb3w kobiet na skutek powik\xc5\x82a\xc5\x84 po aborcji.'