b'\n_START_ARTICLE_\nMicha\xc5\x82 Tyszkiewicz (ordynat)\n_START_PARAGRAPH_\nMicha\xc5\x82 Tyszkiewicz ur. 4 grudnia 1828 w Wo\xc5\x82o\xc5\xbcynie, zm. 18 listopada 1897 w Rzymie \xe2\x80\x93 polski hrabia, podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik, kolekcjoner, archeolog-amator. _NEWLINE_Podr\xc3\xb3\xc5\xbcowa\xc5\x82 po Egipcie i Nubii (1861\xe2\x80\x931862 i 1867\xe2\x80\x931868), prowadz\xc4\x85c wykopaliska i gromadz\xc4\x85c kolekcj\xc4\x99 antyk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ra obecnie rozproszona jest w wielu miejscach \xc5\x9bwiata (m.in. Pary\xc5\xbc, Londyn, Kopenhaga, Berlin, Boston, Rzym Muzeum Narodowe w Warszawie. Jest m.in. autorem Dziennika podr\xc3\xb3\xc5\xbcy do Egiptu i Nubii (1861-1862), opublikowanego po raz pierwszy w Pary\xc5\xbcu w 1863 roku._NEWLINE_II ordynat bir\xc5\xbca\xc5\x84ski, potwierdzony hrabi\xc4\x85 w Imperium Rosyjskim 8 maja 1861.\n_START_SECTION_\nRodzina i wykszta\xc5\x82cenie\n_START_PARAGRAPH_\nHrabia Micha\xc5\x82 Tyszkiewicz pochodzi z zamo\xc5\xbcnej rodziny arystokratycznej, jednej z najbogatszych i najznaczniejszych w Wielkim Ksi\xc4\x99stwie Litewskim. Jej nawr\xc3\xb3cenie na chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwo i jej korzenie szlacheckie si\xc4\x99gaj\xc4\x85 pocz\xc4\x85tku XV wieku. Jego dziadek, hrabia Micha\xc5\x82 Tyszkiewicz (1761-1839) s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 w armii napoleo\xc5\x84skiej i wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w wojnie z Rosja w 1812 roku._NEWLINE_Hrabia Micha\xc5\x82 Tyszkiewicz urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 4 grudnia 1828 roku w Wo\xc5\x82o\xc5\xbcynie na Litwie (dzi\xc5\x9b na Bia\xc5\x82orusi) jako pierwszy syn hr. J\xc3\xb3zefa Tyszkiewicza (1805-1844) i jego \xc5\xbcony Anny z Zabie\xc5\x82\xc5\x82\xc3\xb3w. W 1848 roku uko\xc5\x84czy\xc5\x82 gimnazjum wile\xc5\x84skie, za\xc5\x9b jego edukacj\xc4\x99 systemow\xc4\x85 dope\xc5\x82ni\xc5\x82o domowe wykszta\xc5\x82cenie, kt\xc3\xb3rym kierowa\xc5\x82 znakomity bibliograf i bibliotekarz uniwersytecki Adam Jocher. Warszawski Tygodnik Ilustrowany podaje w nocie po\xc5\x9bmiertnej z 1898 roku, i\xc5\xbc hrabia Micha\xc5\x82 jako \xe2\x80\x9ejeden z pierwszych stan\xc4\x85\xc5\x82 do materyalnego poparcia wile\xc5\x84skiego teatru i muzeum staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d. Natomiast Kurier Wile\xc5\x84ski w numerze 47 z 1860 roku wzmiankuje o Tyszkiewiczu, jako darczy\xc5\x84cy dla Muzeum, kiedy wzbogaci\xc5\x82 lokalne zbiory zabitym or\xc5\x82em rybo\xc5\x82owem i mew\xc4\x85 \xc5\x9bmieszk\xc4\x85. Jest to \xc5\x9bwiadectwo pierwszej wielkiej pasji m\xc5\x82odego hr. Micha\xc5\x82a, jak\xc4\x85 by\xc5\x82o polowanie, co skrupulatnie odnotowuje Orgelbrand w swej Encyklopedii Powszechnej, w tomie 25. z 1867 r.\n_START_SECTION_\nPierwsza podr\xc3\xb3\xc5\xbc do Afryki\n_START_PARAGRAPH_\nW listopadzie 1860 roku mia\xc5\x82a miejsce pierwsza wyprawa Tyszkiewicza, kt\xc3\xb3rej celem sta\xc5\x82a si\xc4\x99 Algieria. Wraz z \xc5\xbcon\xc4\x85 i przyjacielem, malarzem Antonim Zaleskim hrabia sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 tam oko\xc5\x82o dw\xc3\xb3ch tygodni, lecz nie osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 upragnionego celu, jakim mia\xc5\x82o by\xc4\x87 spektakularne polowanie na lwy i pantery. Prawdopodobnie pierwsza afryka\xc5\x84ska podr\xc3\xb3\xc5\xbc mia\xc5\x82a zwi\xc4\x85zek z odbyt\xc4\x85 w roku p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wypraw\xc4\x85 do Egiptu. Klimat w Afryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej o tej porze roku korzystnie kontrastowa\xc5\x82 z szarugami i s\xc5\x82otami na Litwie. Niepowodzenie \xc5\x82owieckiej wyprawy do Algierii mog\xc5\x82o tak\xc5\xbce wzbudzi\xc4\x87 w nami\xc4\x99tnym my\xc5\x9bliwym potrzeb\xc4\x99 powt\xc3\xb3rnej konfrontacji z przyrod\xc4\x85 kraj\xc3\xb3w egzotycznych. Wyb\xc3\xb3r Egiptu, jako miejsca kolejnej podr\xc3\xb3\xc5\xbcy nie by\xc5\x82 przypadkowy tak\xc5\xbce z uwagi na tzw. \xe2\x80\x9e\xc5\xbcy\xc5\x82k\xc4\x99 antykwaryczn\xc4\x85\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 hrabia ca\xc5\x82e \xc5\xbcycie si\xc4\x99 szczyci\xc5\x82. Zainteresowanie histori\xc4\x85 i staro\xc5\xbcytnymi zabytkami sk\xc5\x82oni\xc5\x82o Tyszkiewicza do odpowiednio solidnego przygotowania merytorycznego. Zakup kilku dzie\xc5\x82 naukowych wybitnych uczonych egiptolog\xc3\xb3w tamtego czasu, m.in. Gramatyki j\xc4\x99zyka egipskiego J. Fr. Champolliona, po\xc5\x9bwiadcza powa\xc5\xbcne zaplecze intelektualne, jakim dysponowa\xc5\x82 hr. Micha\xc5\x82 podr\xc3\xb3\xc5\xbcuj\xc4\x85c po kraju faraon\xc3\xb3w, poniewa\xc5\xbc w jego Dzienniku podr\xc3\xb3\xc5\xbcy do Egiptu i Nubii przeczyta\xc4\x87 mo\xc5\xbcna tak\xc5\xbce o samodzielnych pr\xc3\xb3bach odczytywania tekst\xc3\xb3w hieroglificznych. Zas\xc3\xb3b posiadanej wiedzy zdecydowanie wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia go na tle t\xc5\x82umnie w\xc3\xb3wczas odwiedzaj\xc4\x85cych Egipt turyst\xc3\xb3w europejskich, zw\xc5\x82aszcza Anglik\xc3\xb3w. Przy czym trzeba zaznaczy\xc4\x87, \xc5\xbce spotkanie z krajem faraon\xc3\xb3w motywowane by\xc5\x82o przede wszystkim pasj\xc4\x85 my\xc5\x9bliwsk\xc4\x85. Dziennik Tyszkiewicza obfituje w opisy my\xc5\x9bliwskich przyg\xc3\xb3d: sukces\xc3\xb3w, ale i niepowodze\xc5\x84, oddanych z \xc5\xbcarliw\xc4\x85 nami\xc4\x99tno\xc5\x9bci\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPodr\xc3\xb3\xc5\xbc do Egiptu (1861-62)\n_START_PARAGRAPH_\nPodr\xc3\xb3\xc5\xbc Micha\xc5\x82a Tyszkiewicza do Egiptu i Nubii rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w listopadzie 1861 roku przybiciem do portu w Aleksandrii. Kieruj\xc4\x85c si\xc4\x99 kana\xc5\x82em el-Mahmudiya Tyszkiewicz dop\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 do Kairu, sk\xc4\x85d nast\xc4\x99pnie zapuszczaj\xc4\x85c si\xc4\x99 w d\xc3\xb3\xc5\x82 rzeki zapozna\xc5\x82 si\xc4\x99 z kolejnymi miejscowo\xc5\x9bciami Dolnego Egiptu a\xc5\xbc do portu w Damietta, jeziora Manzala i Port Saidu, gdzie mia\xc5\x82 okazj\xc4\x99 dogl\xc4\x85da\xc4\x87 budow\xc4\x99 powstaj\xc4\x85cego w\xc3\xb3wczas Kana\xc5\x82u Sueskiego. W drodze powrotnej zwiedzi\xc5\x82 m.in. Tell Atrib, gdzie oko\xc5\x82o sto lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej prowadzi\xc4\x87 mieli wykopaliska polscy archeolodzy, poczynaj\xc4\x85c od profesora Kazimierza Micha\xc5\x82owskiego. W okolicach Kairu, w dzisiejszej dzielnicy Bulak, w towarzystwie s\xc5\x82ynnego archeologa Augusta Mariette\xe2\x80\x99a zapozna\xc5\x82 si\xc4\x99 dok\xc5\x82adnie z imponuj\xc4\x85c\xc4\x85 kolekcj\xc4\x85 \xc5\x9bwie\xc5\xbco powo\xc5\x82anego Muzeum Egipskich Staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci. P\xc5\x82yn\xc4\x85c na po\xc5\x82udnie w kierunku G\xc3\xb3rnego Egiptu, mijaj\xc4\x85c takie miejscowo\xc5\x9bci jak Afroditopolis, Minia, Beni Hassan, Antinoupolis czy Tell el-Amarna, s\xc5\x82ynne miasto za\xc5\x82o\xc5\xbcone przez faraona XVIII dynastii Amenhotepa IV Echnatona, hrabia Tyszkiewicz nieustannie cieszy\xc5\x82 si\xc4\x99 zaspokajaniem swych ambicji \xc5\x82owieckich. Jednak dla rozwoju samej nauki najistotniejszym aspektem tej podr\xc3\xb3\xc5\xbcy z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 pozostaje dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 archeologiczna hr. Micha\xc5\x82a, kt\xc3\xb3ra okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 niespodziank\xc4\x85 nawet dla niego samego._NEWLINE_Ju\xc5\xbc na kilka lat przed egipsk\xc4\x85 podr\xc3\xb3\xc5\xbc\xc4\x85 Tyszkiewicza, staraniem g\xc5\x82\xc3\xb3wnego szefa S\xc5\x82u\xc5\xbcby Staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci, wspomnianego ju\xc5\xbc Augusta Marietta, by\xc5\x82o ograniczenie nielegalnego wydobywania i wywozu zabytk\xc3\xb3w staro\xc5\xbcytnych. Wydane w\xc3\xb3wczas rozporz\xc4\x85dzenia przyzwala\xc5\x82y na prowadzenie wykopalisk przez prywatne osoby tylko na wschodnim brzegu Nilu po wcze\xc5\x9bniejszej oficjalnej zgodzie Marietta. Z tego wzgl\xc4\x99du nawet najzamo\xc5\xbcniejszy turysta z Europy nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 nawet marzy\xc4\x87 o prowadzeniu w\xc5\x82asnych wykopalisk. Jednak\xc5\xbce hr. Micha\xc5\x82 Tyszkiewicz dokona\xc5\x82 tego niezwyk\xc5\x82ego osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia. Konsul rosyjski za\xc5\x82atwia mu audiencj\xc4\x99 u wicekr\xc3\xb3la Saida Baszy. Po mi\xc5\x82ej, cho\xc4\x87 zdawkowej rozmowie basza obieca\xc5\x82 hrabiemu tzw. firman, czyli list polecaj\xc4\x85cy, kt\xc3\xb3ry ma mu u\xc5\x82atwi\xc4\x87 trudn\xc4\x85 i niepewn\xc4\x85 podr\xc3\xb3\xc5\xbc do Nubii, po czym nie wywi\xc4\x85zuje si\xc4\x99 ze swej obietnicy. Zorientowawszy si\xc4\x99, \xc5\xbce mo\xc5\xbce to by\xc4\x87 odebrane jako niegrzeczno\xc5\x9b\xc4\x87, Said Basza uczyni\xc5\x82 wyj\xc4\x85tek i prawdopodobnie bez konsultacji z Augustem Mariette udzieli\xc5\x82 Tyszkiewiczowi zgody na prowadzenie wykopalisk na terenie ca\xc5\x82ego kraju. T\xc4\x99 niesamowit\xc4\x85 wiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 Tyszkiewicz otrzyma\xc5\x82 docieraj\xc4\x85c do Teb, kr\xc3\xb3lestwa archeologii egipskiej. Takim sposobem hr. Micha\xc5\x82 sta\xc5\x82 si\xc4\x99 jedynym Polakiem, kt\xc3\xb3ry w XIX wieku prowadzi\xc5\x82 wykopaliska w Egipcie pod swym w\xc5\x82asnym nazwiskiem._NEWLINE_Warto mo\xc5\xbce doda\xc4\x87, \xc5\xbce w Kairze zosta\xc5\x82 Tyszkiewicz przedstawiony wicehrabiemu Ferdynandowi de Lesseps, budowniczemu Kana\xc5\x82u Sueskiego, kt\xc3\xb3rego siostrzeniec pan Rameau zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 towarzyszy\xc4\x87 Tyszkiewiczowi w dalszej podr\xc3\xb3\xc5\xbcy po Nilu do Nubii.\n_START_SECTION_\nWykopaliska w Egipcie\n_START_PARAGRAPH_\nSpos\xc3\xb3b prowadzenia wykopalisk opisany w Dzienniku podr\xc3\xb3\xc5\xbcy \xc5\x9bwiadczy, \xc5\xbce Micha\xc5\x82 Tyszkiewicz, podobnie jak jego kuzyni \xe2\x80\x93 znani archeolodzy Eustachy i Konstanty \xe2\x80\x93 posiada\xc5\x82 autentyczne uzdolnienia w tym kierunku, na dodatek po\xc5\x82\xc4\x85czone z niebywa\xc5\x82ym wprost wyczuciem miejsca, gdzie nale\xc5\xbcy kopa\xc4\x87. W Karnaku w ci\xc4\x85gu trzech pierwszych dni odkrywa m.in. poz\xc5\x82acane naczynie i \xe2\x80\x9ebardzo pi\xc4\x99kn\xc4\x85 z\xc5\x82ot\xc4\x85 figurk\xc4\x99 bo\xc5\xbcka Ammona-Re\xe2\x80\x9d, co mo\xc5\xbce przyprawi\xc4\x87 o zazdro\xc5\x9b\xc4\x87 niejednego wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnego archeologa. Jednak rado\xc5\x9b\xc4\x87 ze zdobytej wolno\xc5\x9bci nie trwa\xc5\x82a d\xc5\x82ugo. Pierwsza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Dziennika, opublikowana w Pary\xc5\xbcu w 1863 roku ko\xc5\x84czy si\xc4\x99 w chwili, gdy nadzorca rz\xc4\x85dowych wykopalisk uroczy\xc5\x9bcie zakazuje Tyszkiewiczowi prowadzenia wykopalisk na terenie teba\xc5\x84skiej nekropoli, zastrze\xc5\xbconym dla Mariette\xe2\x80\x99a. Dalsza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 relacji nie zosta\xc5\x82a opublikowana we francuskim wydaniu z uwagi na koleje wydarze\xc5\x84. Ot\xc3\xb3\xc5\xbc t\xc5\x82umacz towarzysz\xc4\x85cy wyprawie Tyszkiewicza zaskakuj\xc4\x85co poinformowa\xc5\x82 hrabiego o tajnej umowie, jak\xc4\x85 zawar\xc5\x82 z kilkoma stra\xc5\xbcnikami pilnuj\xc4\x85cymi wykopaliska w Tebach, kt\xc3\xb3rzy obiecali \xc5\xbce \xe2\x80\x9ew nocy pilnowa\xc4\x87 nie b\xc4\x99d\xc4\x85 w pewnym w\xc4\x85wozie za g\xc3\xb3rami Assasif\xe2\x80\x9d. Tym sposobem pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 nale\xc5\xbcycie nast\xc4\x99pnie wykorzystana mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 kilkugodzinnych poszukiwa\xc5\x84. Hrabia opisuje ten proceder tymi oto s\xc5\x82owami: \xe2\x80\x9ejutro w nocy mamy odby\xc4\x87 pierwsz\xc4\x85 sekretn\xc4\x85 ekspedycj\xc4\x99. Sumienie co\xc5\x9b tam mruczy, ale \xc5\xbcy\xc5\x82ka antykwaryczowska przemaga i ju\xc5\xbc marz\xc4\x99 o mumijach i sarkofagach\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Wykopaliska w Tebach Zachodnich przynios\xc5\x82y rewelacyjne wyniki. Opr\xc3\xb3cz znalezionych lu\xc5\xbano mumii: jednej w barwnym kartona\xc5\xbcy, a drugiej w sarkofagu (kt\xc3\xb3rego cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 znajduje si\xc4\x99 w Luwrze; oba zabytki pochodz\xc4\x85 zapewne z X wieku p.n.e.), po trzech dniach ekipa natrafia na gr\xc3\xb3b nie otwierany od czas\xc3\xb3w staro\xc5\xbcytnych, co ju\xc5\xbc samo w sobie jest rewelacj\xc4\x85. W grobie za\xc5\x9b u st\xc3\xb3p czterech skrzy\xc5\x84 grobowych na ziemi le\xc5\xbc\xc4\x85cych sta\xc5\x82 \xe2\x80\x9esto\xc5\x82ek z drzewa sykomorowego \xe2\x80\x93 wkl\xc4\x99s\xc5\x82y u wierzchu, na nim b\xc5\x82\xc4\x99kitna fajansowa misa, na dnie kt\xc3\xb3rej jakie\xc5\x9b zesch\xc5\x82e resztki potrawy\xe2\x80\x9d. Dzi\xc5\x9b owa misa znajduje si\xc4\x99 we Francji, natomiast sto\xc5\x82ek, kt\xc3\xb3ry tak\xc5\xbce zosta\xc5\x82 podarowany Luwrowi, w ramach sta\xc5\x82ego depozytu przekazanego przez to muzeum trafi\xc5\x82 do Warszawy i obecnie znajduje si\xc4\x99 w Muzeum Narodowym. Tutaj zaw\xc4\x99drowa\xc5\x82 tak\xc5\xbce, przekazany z \xc5\x81ohojska, papirus Ksi\xc4\x99gi Umar\xc5\x82ych piastunki Kai, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 znaleziony przy jednej z mumii odkrytych w tym samym grobie. Co prawda wykopaliska prowadzone przez Micha\xc5\x82a Tyszkiewicza w dzisiejszej dobie spotka\xc5\x82yby si\xc4\x99 z najsurowszymi sankcjami i pot\xc4\x99pieniem, jednak w\xc3\xb3wczas stanowi\xc5\x82y raczej przyk\xc5\x82adny wz\xc3\xb3r. Na szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 uwag\xc4\x99 zas\xc5\x82uguje ich dokumentacja \xe2\x80\x93 trafne opisy niekt\xc3\xb3rych zabytk\xc3\xb3w i sytuacji, w jakich zosta\xc5\x82y znalezione \xe2\x80\x93 znacznie przewy\xc5\xbcsza wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 dawniejszych publikacji archeologicznych. Dokumentacja mia\xc5\x82a by\xc4\x87 kompletna i opublikowana wraz z drug\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Dziennika, co czego niestety nie dosz\xc5\x82o. Manuskrypt z tablicami przedstawiaj\xc4\x85cymi odkryte przedmioty nie zosta\xc5\x82 do tej pory odnaleziony.\n_START_SECTION_\nKolekcja zabytk\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nW sumie, na podstawie danych inwentarzowych z kilku muze\xc3\xb3w oraz informacji opublikowanych w prasie XIX wieku, mo\xc5\xbcna oceni\xc4\x87 wielko\xc5\x9b\xc4\x87 zgromadzonej w Egipcie kolekcji Micha\xc5\x82a Tyszkiewicza na co najmniej 800 obiekt\xc3\xb3w. Po powrocie hrabia ofiarowa\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zabytk\xc3\xb3w Muzeum Luwru (w liczbie 196 obiekt\xc3\xb3w), natomiast wbrew rozpowszechnionemu mniemaniu, wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 trafi\xc5\x82a na Litw\xc4\x99. Najliczniejsza kolekcja z \xc5\x81ohojska przekazana przez cz\xc5\x82onka rodu Tyszkiewicz\xc3\xb3w trafi\xc5\x82a w 1901 roku do Warszawy, jako dar dla Towarzystwa Sztuk Pi\xc4\x99knych \xe2\x80\x9eZach\xc4\x99ta\xe2\x80\x9d w liczbie 626 eksponat\xc3\xb3w. Dzi\xc5\x9b uratowana z po\xc5\xbcogi wojennej cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 tej kolekcji znajduje si\xc4\x99 w Muzeum Narodowym w Warszawie. Rodzina Tyszkiewicz\xc3\xb3w by\xc5\x82a liczna i w kilku miejscowo\xc5\x9bciach (takich jak Bir\xc5\xbce, Czerwony Dw\xc3\xb3r ko\xc5\x82o Kowna, Wilno i Landwar\xc3\xb3w, Wo\xc5\x82o\xc5\xbcyn, Gr\xc3\xb3dek na Bia\xc5\x82orusi) spotykamy pa\xc5\x82ace rodowe, w kt\xc3\xb3rych zgodnie ze zwyczajem tego okresu gromadzono ksi\xc4\x99gozbiory i tzw. gabinety osobliwo\xc5\x9bci, czyli muzea pa\xc5\x82acowe. Micha\xc5\x82 Tyszkiewicz przywi\xc3\xb3z\xc5\x82 z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 i podarowa\xc5\x82 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci swych krewnych prezenty \xe2\x80\x93 pami\xc4\x85tki z podr\xc3\xb3\xc5\xbcy, zapewne w postaci wykopanych przez siebie oryginalnych zabytk\xc3\xb3w egipskich. Sze\xc5\x9b\xc4\x87 lat przed wypraw\xc4\x85 hr Micha\xc5\x82a powsta\xc5\x82o Muzeum Staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci w Wilnie za\xc5\x82o\xc5\xbcone przez znanego uczonego archeologa Eustachego Tyszkiewicza. Nie dziwi wi\xc4\x99c ofiarowanie dla tego\xc5\xbc muzeum mi\xc4\x99dzy 11 marca a 11 kwietnia 1862 roku, 222 antyk\xc3\xb3w egipskich. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej tego samego roku, pos\xc5\x82a\xc5\x82 tam ponadto dwie mumie dzieci\xc4\x99ce i kilka innych przedmiot\xc3\xb3w. W wyniku zawieruchy dziejowej litewska kolekcja Tyszkiewicza uleg\xc5\x82a rozproszeniu, m.in. jej cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 trafi\xc5\x82a do dzisiejszego Pa\xc5\x84stwowego Muzeum Historycznego w Moskwie.\n_START_SECTION_\nKolekcjoner sztuki antycznej\n_START_PARAGRAPH_\nW dalekich W\xc5\x82oszech Micha\xc5\x82 Tyszkiewicz rozpoczyna\xc5\x82 nowy rozdzia\xc5\x82 swego \xc5\xbcycia, zwi\xc4\x85zany z kolekcjonerstwem antyku, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82o mu przynie\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc5\x82aw\xc4\x99._NEWLINE_Odziedziczywszy w 1862 roku po stryju, hr. Janie Tyszkiewiczu ordynacj\xc4\x99 w Bir\xc5\xbcach w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Litwie, swe znaczne dochody przeznaczy\xc5\x82 odt\xc4\x85d na zakupy staro\xc5\xbcytnych zabytk\xc3\xb3w, zw\xc5\x82aszcza rze\xc5\xbab, bi\xc5\xbcuterii, gemm i monet g\xc5\x82\xc3\xb3wnie pochodz\xc4\x85cych z wykopalisk na terenie Italii, gdzie mieszka\xc5\x82 przez wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcycia. Zas\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 jako jeden z najwi\xc4\x99kszych kolekcjoner\xc3\xb3w dzie\xc5\x82 antyku, obdarzony przy tym wykwintnym gustem._NEWLINE_Zakupy staro\xc5\xbcytnych obiekt\xc3\xb3w nie by\xc5\x82y jedyn\xc4\x85 pasj\xc4\x85 Tyszkiewicza. Drugie \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o gromadzenia zabytk\xc3\xb3w stanowi\xc5\x82o prowadzenie w\xc5\x82asnych poszukiwa\xc5\x84 archeologicznych. W roku 1863 zakupi\xc5\x82 will\xc4\x99 w Neapolu w celu prowadzenia wykopalisk w tamtej okolicy. Pierwszym terenem bada\xc5\x84 by\xc5\x82o cmentarzysko staro\xc5\xbcytnego miasta Kume, w Kambanii nad Morzem Tyrre\xc5\x84skim, jednej z najstarszych kolonii greckich w Italii i wa\xc5\xbcnym o\xc5\x9brodku kultury, gdzie znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 niegdy\xc5\x9b s\xc5\x82ynna wyrocznia Sybilli. Kolejnym miejscem wykopalisk by\xc5\x82o Baje, wypoczynkowa miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 dla zamo\xc5\xbcnych Rzymian. Prawdopodobnie oba stanowiska nie przynios\xc5\x82y spodziewanych rezultat\xc3\xb3w, skoro Tyszkiewicz skierowa\xc5\x82 swoje zainteresowania ku po\xc5\x82o\xc5\xbconym niedaleko od Kume i Neapolu ruinom s\xc5\x82ynnej Pompei \xe2\x80\x93 miasta zniszczonego w wyniku wybuchu Wezuwiusza w 79 roku n.e. Jednak wniesiona propozycja prowadzenia tam bada\xc5\x84 nie zosta\xc5\x82a przyj\xc4\x99ta, co spowodowa\xc5\x82o, \xc5\xbce hr. Micha\xc5\x82 przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 z Neapolu do Rzymu, gdzie jego aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 wykopaliskowa trwa\xc5\x82a kilka nast\xc4\x99pnych lat. W okolicy miasta Ancjum \xe2\x80\x93 rezydencji kilku cesarzy rzymskich \xe2\x80\x93 odkry\xc5\x82 \xc5\x9blady staro\xc5\xbcytnej \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni. Nast\xc4\x99pnie prowadzi\xc5\x82 badania na terenie etruskiego miasta Weje oraz m.in. na s\xc5\x82ynnej staro\xc5\xbcytnej drodze Via Appia w Rzymie. W owym czasie kolekcjonowa\xc5\x82 on g\xc5\x82\xc3\xb3wnie br\xc4\x85zy antyczne i rzymskie monety. Ch\xc4\x99tnie pozbywa\xc5\x82 si\xc4\x99 dziel sztuki antycznej, kt\xc3\xb3re pragn\xc4\x85\xc5\x82 zast\xc4\x85pi\xc4\x87 nowymi obiektami. I tak jednym z jego klient\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 Napoleon III, kt\xc3\xb3remu Tyszkiewicz sprzeda\xc5\x82 kilka br\xc4\x85z\xc3\xb3w antycznych m.in. figurk\xc4\x99 przedstawiaj\xc4\x85c\xc4\x85 odpoczywaj\xc4\x85cego Herkulesa z III w. przed n.e. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej Napoleon III podarowa\xc5\x82 je do Muzeum Luwru i do dzisiaj znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 one w jego kolekcjach._NEWLINE_Niestety w 1870 roku z powodu problem\xc3\xb3w reumatycznych, a przede wszystkim ze wzgl\xc4\x99du na zmian\xc4\x99 sytuacji politycznej we W\xc5\x82oszech, zarzuci\xc5\x82 on prowadzenie wykopalisk, po\xc5\x9bwi\xc4\x99caj\xc4\x85c si\xc4\x99 odt\xc4\x85d ca\xc5\x82kowicie swej pasji kolekcjonerskiej, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 rozbudzi\xc5\x82a wcze\xc5\x9bniejsza podr\xc3\xb3\xc5\xbcy do Egiptu. We Wspomnieniach starego kolekcjonera czytamy: \xe2\x80\x9eMoja podr\xc3\xb3\xc5\xbc do Egiptu i wykopaliska, kt\xc3\xb3re tam prowadzi\xc5\x82em, wywar\xc5\x82y wielki wp\xc5\x82yw na moje \xc5\xbcycie, poniewa\xc5\xbc od tego czasu moja mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 do archeologii stawa\xc5\x82a si\xc4\x99 coraz silniejsz\xc4\x85 i w roku po moim powrocie (na Litw\xc4\x99) zdecydowa\xc5\x82em si\xc4\x99 wyjecha\xc4\x87 i \xc5\xbcy\xc4\x87 w kraju, gdzie m\xc3\xb3g\xc5\x82bym zaspokoi\xc4\x87 to pragnienie\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W Rzymie Tyszkiewicz sp\xc4\x99dza\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie zimowe miesi\xc4\x85ce. Dzi\xc5\x9b, dzi\xc4\x99ki jego korespondencji do Wilhelma Froehnera, niemieckiego uczonego mieszkaj\xc4\x85cego w Pary\xc5\xbcu, znamy jego kolejne adresy zamieszkania w Rzymie, gdzie przez pewien czas mieszka\xc5\x82 przy 25, a przez ostatni rok przy 24 via Gregoriana. Ka\xc5\xbcdego roku wyje\xc5\xbcd\xc5\xbca\xc5\x82 do Francji, gdzie si\xc4\x99 zatrzymywa\xc5\x82 w podparyskiej miejscowo\xc5\x9bci Neuilly-sur-Seine, w domu pod numerem 40 przy rue de Ch\xc3\xa9zy. Jego dom w Rzymie stanowi\xc5\x82 swego rodzaju muzeum, gdzie si\xc4\x99 spotykali najwybitniejsi znawcy sztuki staro\xc5\xbcytnej owej epoki, po\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych mia\xc5\x82 wielu przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82 jak senator Giovanni Barrocco, antykwariusz Francesco Martinetti, czy Wolfgang Helbig. Sam Tyszkiewicz by\xc5\x82 przez nich uznawany za nieocenionego eksperta w numizmatyce, w sztuce rze\xc5\xbabionych kamieni i kamei oraz we wszelkiego rodzaju falsyfikatach. Le Conte Polacco odznacza\xc5\x82 si\xc4\x99 szczeg\xc3\xb3lnie wysokim wzrostem, nosi\xc5\x82 d\xc5\x82ug\xc4\x85 imponuj\xc4\x85c\xc4\x85 rud\xc4\x85 brod\xc4\x99, by\xc5\x82 serdeczny i pogodny._NEWLINE_Micha\xc5\x82 hr. Tyszkiewicz zmar\xc5\x82 18 listopada 1897 roku w Rzymie w wieku 69 lat i zosta\xc5\x82 pochowany na cmentarzu Campo Verano w Rzymie. Po jego \xc5\x9bmierci jego kolekcja zosta\xc5\x82a wystawiona na licytacj\xc4\x99 w Pary\xc5\xbcu w Hotelu Drouot w dniach 8, 9 i 10 czerwca 1898 roku. Muzeum Luwru zakupi\xc5\x82o w\xc3\xb3wczas kilka antyk\xc3\xb3w do swych departament\xc3\xb3w, m.in. uskrzydlonego kozio\xc5\x82ka za sum\xc4\x99 29600 frank\xc3\xb3w oraz egipski pos\xc4\x85g lecz\xc4\x85cy z czarnego bazaltu za sum\xc4\x99 21500 frank\xc3\xb3w._NEWLINE_\xe2\x80\x9eGdyby jego zbiory nie zosta\xc5\x82y rozproszone, \xc5\xbcaden kolekcjoner-znawca nie m\xc3\xb3g\xc5\x82by si\xc4\x99 z nim r\xc3\xb3wna\xc4\x87: ani rzymscy kardyna\xc5\x82owie z XVI wieku, ani milionerzy naszego stulecia\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 pisa\xc5\x82 by\xc5\x82y konserwator Luwru Wilhelm Froehner, autor katalogu aukcyjnego z 1898 roku._NEWLINE_Francuski archeolog, Charles Rouit sygnalizuje liczne publikacje i sprawozdania po\xc5\x9bwi\xc4\x99cone temu w\xc5\x82a\xc5\x9bnie katalogowi oraz dzie\xc5\x82om z egipskiej kolekcji hrabiego._NEWLINE_Obecnie zabytki z kolekcji Tyszkiewicza zdobi\xc4\x85 kolekcje Pary\xc5\xbca, Londynu, Kopenhagi, Bostonu i Rzymu, w niewielkiej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Warszawy i Wilna.'