b"\n_START_ARTICLE_\nRupert Re\xc5\x84ski\n_START_PARAGRAPH_\nRupert, graf Palatynatu Re\xc5\x84skiego, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Bawarii (niem. Ruprecht Pfalzgraf bei Rhein, Herzog von Bayern), znany jako Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Rupert Re\xc5\x84ski, (17 grudnia 1619 \xe2\x80\x93 19 listopada 1682), w\xc3\xb3dz angielski._NEWLINE_By\xc5\x82 zar\xc3\xb3wno \xc5\xbco\xc5\x82nierzem, jak i wynalazc\xc4\x85, m\xc5\x82odszym synem elektora palatynatu Fryderyka V i El\xc5\xbcbiety Czeskiej, siostrze\xc5\x84cem kr\xc3\xb3la Anglii Karola I, kt\xc3\xb3ry uczyni\xc5\x82 go ksi\xc4\x99ciem Cumberland i hrabi\xc4\x85 Holderness, oraz wyznaczy\xc5\x82 go na dow\xc3\xb3dc\xc4\x99 kawalerii Rojalist\xc3\xb3w podczas angielskiej wojny domowej.\n_START_SECTION_\nWczesne \xc5\xbcycie\n_START_PARAGRAPH_\nRupert urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w Pradze w 1619 podczas wojny trzydziestoletniej. Wkr\xc3\xb3tce po jego urodzinach rodzina uciek\xc5\x82a z Czech do Holandii, gdzie Rupert sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 swoje dzieci\xc5\x84stwo. W po\xc5\x9bpiechu omal nie zostawiono go w Pradze \xe2\x80\x93 jednak jeden z cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w dworu, bior\xc4\x85c zawini\xc4\x99te dziecko za tobo\xc5\x82ek d\xc3\xb3br domowych, wrzuci\xc5\x82 go na w\xc3\xb3z. Jego matka, El\xc5\xbcbieta Czeska, czasami zwana te\xc5\xbc Zimow\xc4\x85 Kr\xc3\xb3low\xc4\x85, by\xc5\x82a siostr\xc4\x85 kr\xc3\xb3la Anglii Karola I. Skutkiem tego Rupert wiernie s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 Karolowi podczas angielskiej wojny domowej, tak jak jego brat, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Maurycy Wittelsbach ._NEWLINE_We wczesnym wieku zabra\xc5\x82 si\xc4\x99 do \xc5\xbco\xc5\x82nierki i walczy\xc5\x82 wesp\xc3\xb3\xc5\x82 z ksi\xc4\x99ciem ora\xc5\x84skim Fryderykiem Henrykiem podczas obl\xc4\x99\xc5\xbcenia Rheinberg w 1633 i Bredy w 1638. Si\xc5\x82y cesarskiego wodza Hatzfeldta wzi\xc4\x99\xc5\x82y go do niewoli po przegranej bitwie pod Vlotho 17 pa\xc5\xbadziernika 1638 podczas inwazji na Westfali\xc4\x99. W niewoli trzymany by\xc5\x82 w Linzu, gdzie studiowa\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbcki wojskowe. Zwolniony zosta\xc5\x82 na parol w 1641, pod warunkiem, \xc5\xbce nigdy nie b\xc4\x99dzie ju\xc5\xbc walczy\xc5\x82 przeciwko \xc5\x9awi\xc4\x99temu Cesarstwu.\n_START_SECTION_\nAngielska wojna domowa\n_START_PARAGRAPH_\nW 1642 kr\xc3\xb3l Karol I wyznaczy\xc5\x82 go na dow\xc3\xb3dc\xc4\x99 kawalerii Rojalist\xc3\xb3w, a on w du\xc5\xbcej mierze zas\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 na zaufanie po swoich wcze\xc5\x9bniejszych sukcesach. Dzi\xc4\x99ki stylowi swoich dzia\xc5\x82a\xc5\x84 i brawurze zarobi\xc5\x82 sobie na przydomek Szalonego Je\xc5\xbad\xc5\xbaca. Podobno trzyma\xc5\x82 przy sobie du\xc5\xbcego pudla zwanego Boye w czasie ka\xc5\xbcdej bitwy. \xc5\xbbo\xc5\x82nierze Parlamentu obawiali si\xc4\x99 tego psa, pos\xc4\x85dzaj\xc4\x85c go o nadprzyrodzone moce._NEWLINE_Rupert zosta\xc5\x82 genera\xc5\x82em kawalerii (General of the Horse), a jego reputacja umocni\xc5\x82a si\xc4\x99 po rozgromieniu si\xc5\x82 Parlamentarzyst\xc3\xb3w pod Powick Bridge 23 sierpnia 1642; jednak przeceni\xc5\x82 siebie w bitwie pod Edgehill 23 pa\xc5\xbadziernika 1642, zostawiaj\xc4\x85c si\xc5\x82y Rojalist\xc3\xb3w bez wsparcia kawalerii w krytycznym momencie, co pozbawi\xc5\x82o ich zwyci\xc4\x99stwa, a nawet omal nie doprowadzi\xc5\x82o do pora\xc5\xbcki._NEWLINE_Po Edgehill Rupert poprosi\xc5\x82 Karola o b\xc5\x82yskawiczny atak kawaleryjski na Londyn, zanim b\xc4\x99dzie mog\xc5\x82a wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 armia hrabiego Essexa. Jednak starzy doradcy kr\xc3\xb3la nawo\xc5\x82ywali. by posuwa\xc5\x82 si\xc4\x99 wolno w kierunku miasta z ca\xc5\x82\xc4\x85 armi\xc4\x85. W ko\xc5\x84cu Essex i jego armia przybyli do Londynu i przygotowali obron\xc4\x99 miasta. Rojali\xc5\x9bci stracili swoj\xc4\x85 najlepsz\xc4\x85 okazj\xc4\x99 do wygrania wojny. Rupert wci\xc4\x85\xc5\xbc kontynuowa\xc5\x82 swoje sukcesy wojskowe: w 1643 zdoby\xc5\x82 Bristol, a w 1644 poprowadzi\xc5\x82 odsiecz, ratuj\xc4\x85c Newark._NEWLINE_W listopadzie 1644 Rupert zosta\xc5\x82 naczelnym wodzem armii Rojalist\xc3\xb3w. To z miejsca nasili\xc5\x82o i tak ju\xc5\xbc znaczne napi\xc4\x99cia mi\xc4\x99dzy nim a cz\xc5\x82onkami rady kr\xc3\xb3lewskiej. W maju 1645 Rupert zdoby\xc5\x82 Leicester, lecz stoczona miesi\xc4\x85c p\xc3\xb3\xc5\xbaniej bitwa pod Naseby odwr\xc3\xb3ci\xc5\x82a losy wojny._NEWLINE_Po Naseby Rupert uzna\xc5\x82 spraw\xc4\x99 Rojalist\xc3\xb3w za przegran\xc4\x85 i nak\xc5\x82ania\xc5\x82 Karola do zawarcia pokoju z Parlamentem. Jednak wbrew wszystkiemu Karol wci\xc4\x85\xc5\xbc wierzy\xc5\x82, \xc5\xbce mo\xc5\xbce wygra\xc4\x87 wojn\xc4\x99. B\xc4\x99d\xc4\x85c w beznadziejnej sytuacji broni\xc4\x85cy Bristolu Rupert skapitulowa\xc5\x82 w sierpniu 1645; w odpowiedzi Karol zwolni\xc5\x82 go ze swojej s\xc5\x82u\xc5\xbcby. Do ko\xc5\x84ca wojny domowej w Anglii Rupert ju\xc5\xbc ani razu nie dosta\xc5\x82 dow\xc3\xb3dztwa nad armi\xc4\x85. Po upadku Oksfordu w 1646, Parlament skaza\xc5\x82 go i jego brata na banicj\xc4\x99._NEWLINE_Przez pewien czas Rupert dowodzi\xc5\x82 wojskami sformowanymi z angielskich wygna\xc5\x84c\xc3\xb3w w armii francuskiej. W 1647 zosta\xc5\x82 raniony s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85c pod marsza\xc5\x82kiem de Gassionem oblegaj\xc4\x85cym twierdz\xc4\x99 La Bass\xc3\xa9e. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej, po pogodzeniu si\xc4\x99 z Karolem I, uzyska\xc5\x82 dow\xc3\xb3dztwo nad flot\xc4\x85 Rojalist\xc3\xb3w. Nast\xc4\x85pi\xc5\x82a d\xc5\x82uga i bezproduktywna kampania, ci\xc4\x85gn\xc4\x85ca si\xc4\x99 od Kinsale do Lizbony, oraz od Tulonu po Wyspy Zielonego Przyl\xc4\x85dka. W nast\xc4\x99pstwie pora\xc5\xbcki zadanej mu przez admira\xc5\x82a Roberta Blake\xe2\x80\x99a Rupert schroni\xc5\x82 si\xc4\x99 w Indiach Zachodnich. Rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 \xc5\xbcycie typowe dla bukaniera, \xc5\x82upi\xc4\x85c angielskie okr\xc4\x99ty handlowe. Jednak znowu dosz\xc5\x82o do k\xc5\x82\xc3\xb3tni ksi\xc4\x99cia z kr\xc3\xb3lewskimi doradcami i sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 bezczynne lata 1654-1660 w Niemczech, na pr\xc3\xb3\xc5\xbcno usi\xc5\x82uj\xc4\x85c (jak przedtem i potem) uzyska\xc4\x87 swe uprawnione apana\xc5\xbce jako m\xc5\x82odszy syn od swego brata elektora Palatynatu Karola Ludwika.\n_START_SECTION_\nRestauracja Stuart\xc3\xb3w w Anglii i Szkocji\n_START_PARAGRAPH_\nPo odzyskaniu tronu przez kr\xc3\xb3la Anglii Karola II, Rupert wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do s\xc5\x82u\xc5\xbcby w Anglii, otrzymuj\xc4\x85c do\xc5\xbcywotni\xc4\x85 rent\xc4\x99 i staj\xc4\x85c si\xc4\x99 cz\xc5\x82onkiem Rady Kr\xc3\xb3lewskiej. Nigdy ju\xc5\xbc nie toczy\xc5\x82 walki na l\xc4\x85dzie, lecz, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 admira\xc5\x82em jak George Monck i Robert Blake, wspaniale spisywa\xc5\x82 si\xc4\x99 podczas drugiej wojny angielsko-holenderskiej jako naczelny w\xc3\xb3dz floty angielskiej od czerwca 1666, zwyci\xc4\x99\xc5\xbcaj\xc4\x85c w bitwie pod North Foreland. Jego wysi\xc5\x82ki w trzeciej wojnie angielsko-holenderskiej sko\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 poni\xc5\xbcaj\xc4\x85cymi pora\xc5\xbckami w bitwach pod Schooneveld i pod Texel._NEWLINE_Po zako\xc5\x84czeniu oko\xc5\x82o 1674 roku czynnej s\xc5\x82u\xc5\xbcby przeszed\xc5\x82 na emerytur\xc4\x99 i zaj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 badaniami naukowymi._NEWLINE_Niekt\xc3\xb3rzy uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85 go za wynalazc\xc4\x99 tzw. Mezzotinty, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 wprowadzi\xc5\x82 do Anglii i rozwin\xc4\x85\xc5\x82 kilka zwi\xc4\x85zanych z ni\xc4\x85 technik. Przypisuje mu si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nowy typ prochu strzelniczego oraz stop tzw. Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cy metal (75% miedzi, 25% cynku) wygl\xc4\x85dem bardzo przypominaj\xc4\x85cy z\xc5\x82oto. W latach 1640-1650 wynalaz\xc5\x82 tzw. Krople ksi\xc4\x99cia Ruperta, szklane krople o wyj\xc4\x85tkowej wytrzyma\xc5\x82o\xc5\x9bci, jednak eksploduj\xc4\x85ce zaraz po z\xc5\x82amaniu ogona kropli._NEWLINE_Nawet na emeryturze stara\xc5\x82 si\xc4\x99 wykonywa\xc4\x87 wa\xc5\xbcne dla rz\xc4\x85du zadania. Od 1673 do 1679 s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 w angielskiej Admiralicji, jako jej przewodnicz\xc4\x85cy, czyli tzw. Lord High Admiral._NEWLINE_Nigdy si\xc4\x99 nie o\xc5\xbceni\xc5\x82, ale \xc5\xbcy\xc5\x82 z aktork\xc4\x85 Drury Lane (pseudonim artystyczny), czyli Margaret Hughes i mia\xc5\x82 z ni\xc4\x85 c\xc3\xb3rk\xc4\x99 o imieniu Ruperta. Ruperta po\xc5\x9blubi\xc5\x82a Emanuela Scrope'a Howe\xe2\x80\x99a, brata wicehrabiego Howe\xe2\x80\x99a, i mieli czw\xc3\xb3rk\xc4\x99 dzieci._NEWLINE_Rupert zosta\xc5\x82 pierwszym gubernatorem Kompanii Zatoki Hudsona (Hudson's Bay Company), kt\xc3\xb3ra zajmowa\xc5\x82a si\xc4\x99 handlem futrami w Kanadzie i na terytorium, na kt\xc3\xb3rym mia\xc5\x82a nieograniczony monopol, nazwanym na jego cze\xc5\x9b\xc4\x87 Ziemi\xc4\x85 Ruperta (Rupert's Land)._NEWLINE_Miasto Prince Rupert w Brytyjskiej Kolumbii tak\xc5\xbce wzi\xc4\x99\xc5\x82o swe imi\xc4\x99 po ksi\xc4\x99ciu Rupercie._NEWLINE_Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Rupert zmar\xc5\x82 w swoim domu w Spring Gardens, Westminster, 19 listopada 1682."