b"\n_START_ARTICLE_\nPowstanie Rakoczego\n_START_SECTION_\nGeneza i rozw\xc3\xb3j\n_START_PARAGRAPH_\nZacz\xc4\x85tkiem by\xc5\x82o ch\xc5\x82opskie powstanie z lat 1701-1703, do\xc5\x9b\xc4\x87 skutecznie, lecz tylko dora\xc5\xbanie t\xc5\x82umione przez Austriak\xc3\xb3w. Istotn\xc4\x85 zmian\xc4\x99 sytuacji spowodowa\xc5\x82o wycofanie do walk na zachodzie znacznych si\xc5\x82 cesarskich w trakcie wojny o sukcesj\xc4\x99 hiszpa\xc5\x84sk\xc4\x85 oraz przeznaczenie francuskich subsydi\xc3\xb3w na wywo\xc5\x82anie antyhabsburskiej dywersji na W\xc4\x99grzech; montowane wtedy przez Ludwika XIV operacje si\xc5\x82 francusko-bawarskich w Niemczech oraz W\xc4\x99gr\xc3\xb3w Rakoczego mia\xc5\x82y na celu opanowanie Wiednia._NEWLINE_W po\xc5\x82owie 1703 powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 z emigracji w Polsce zbieg\xc5\x82y z austriackiego wi\xc4\x99zienia Franciszek Rakoczy, staj\xc4\x85c na czele powstania, kt\xc3\xb3re tym samym nabra\xc5\x82o cech og\xc3\xb3lnonarodowego. 12 maja na zamku w Brze\xc5\xbcanach wyda\xc5\x82 proklamacj\xc4\x99 do wszystkich prawdziwych W\xc4\x99gr\xc3\xb3w (\xe2\x80\xa6), szlachcic\xc3\xb3w i nieszlachcic\xc3\xb3w, wzywaj\xc4\x85c\xc4\x85 do walki pod has\xc5\x82em Cum Deo pro Patria et Libertate. 16 czerwca wkroczy\xc5\x82 do kraju wraz z kilkuset zwolennikami, ale po nieudanej pr\xc3\xb3bie opanowania zamku Rakoczych w Munkaczu zawr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Polski._NEWLINE_W lipcu powt\xc3\xb3rzy\xc5\x82 pr\xc3\xb3b\xc4\x99 wkroczenia na czele 400 je\xc5\xbad\xc5\xbac\xc3\xb3w i 200 polskich ochotnik\xc3\xb3w. Tym razem powiod\xc5\x82o si\xc4\x99 wywo\xc5\x82anie rewolty we wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci W\xc4\x99gier z udzia\xc5\x82em miejscowej szlachty, do kt\xc3\xb3rej do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y 2 pu\xc5\x82ki wojsk austriackich i liczne oddzia\xc5\x82y samodzielne. W pa\xc5\xbadzierniku 1703 si\xc5\x82y powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w wzros\xc5\x82y do 4000 jazdy i 4000 piechoty. Poniewa\xc5\xbc garnizony austriackie liczy\xc5\x82y jedynie 4 tysi\xc4\x85ce ludzi, cesarz Leopold wzmocni\xc5\x82 je 5 tysi\xc4\x85cami \xc5\xbco\xc5\x82nierzy pod dow\xc3\xb3dztwem gen. Schlicka, kt\xc3\xb3ry w pa\xc5\xbadzierniku zaj\xc4\x85\xc5\x82 wprawdzie Levice, ale ju\xc5\xbc 15 listopada  poni\xc3\xb3s\xc5\x82 kl\xc4\x99sk\xc4\x99 pod Zwoleniem zadan\xc4\x85 przez powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w pod wodz\xc4\x85 hr. Miklosa Bercs\xc3\xa9ny'ego .\n_START_SECTION_\nDalszy przebieg wydarze\xc5\x84\n_START_PARAGRAPH_\nTymczasem powstanie rozszerza\xc5\x82o si\xc4\x99 na Siedmiogr\xc3\xb3d, gdzie wojska cesarskie pokonano kolejno pod Brad (19 wrze\xc5\x9bnia 1703) i Szentbenedek (11 listopada); pokonany zosta\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pu\xc5\x82k Sz\xc3\xa9kely'ego wys\xc5\x82any dla wzmocnienia austriackiego garnizonu w Kolozsv\xc3\xa1r. 8000 wojsk cesarskich pod wodz\xc4\x85 gen. de Bussy-Rabutina zdo\xc5\x82a\xc5\x82o podej\xc5\x9b\xc4\x87 do K\xc3\xb3v\xc3\xa1r, lecz znalaz\xc5\x82szy si\xc4\x99 w zupe\xc5\x82nej izolacji, zmuszonych by\xc5\x82o do wycofania._NEWLINE_W lutym 1704 powsta\xc5\x84cy w\xc4\x99gierscy pod wodz\xc4\x85 J\xc3\xa1nosa Botty\xc3\xa1na dokonali wtargni\xc4\x99cia na ziemie Dolnej Austrii a\xc5\xbc w okolice Wiednia. Austriacy wci\xc4\x85\xc5\xbc jednak zdo\xc5\x82ali utrzyma\xc4\x87 najwa\xc5\xbcniejsze twierdze na W\xc4\x99grzech. W Siedmiogrodzie Istv\xc3\xa1n Thoroczkai zgromadzi\xc5\x82 5 tysi\xc4\x99cy powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rymi zaatakowa\xc5\x82 Gyulafeh\xc3\xa9rv\xc3\xa1r, lecz 13 kwietnia pod Feketehalom poni\xc3\xb3s\xc5\x82 pora\xc5\xbck\xc4\x99 od wojsk cesarskich dowodzonych przez p\xc5\x82k. Gravena. Inne si\xc5\x82y cesarskie pod komend\xc4\x85 gen. Adama Ritchana podj\xc4\x99\xc5\x82y ofensyw\xc4\x99 na G\xc3\xb3rnych W\xc4\x99grzech (S\xc5\x82owacji), ale w czerwcu zosta\xc5\x82y pokonane pod Smolenicami ze strat\xc4\x85 ok. tysi\xc4\x85ca zabitych.    _NEWLINE_W nadal nierozstrzygaj\xc4\x85cej sytuacji (de Bussy-Rabutin mia\xc5\x82 zaledwie 9 tys. wojska przeciwko 20 tysi\xc4\x85com powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w), Anglia i Holandia pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82y daremnie podj\xc4\x85\xc4\x87 mediacje pokojowe (17-30 pa\xc5\xbadziernik 1704). Wojska cesarskie pod wodz\xc4\x85 feldmarsza\xc5\x82ka Heistera w kolejnych sukcesach pokona\xc5\x82y bowiem powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w tak\xc5\xbce pod Gy\xc5\x91r (22 czerwca) i zwyci\xc4\x99sko odpar\xc5\x82y ich atak pod Trnaw\xc4\x85 z odzyskaniem samego miasta (25/26 grudnia 1704). Wcze\xc5\x9bniej, w lipcu 1704 stany siedmiogrodzkie obwo\xc5\x82a\xc5\x82y Rakoczego ksi\xc4\x99ciem Siedmiogrodu._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku 1705 w\xc5\x82adze powsta\xc5\x84cze wprowadzi\xc5\x82y do obiegu nowe rozmienne (miedziane) monety z propagandow\xc4\x85 inskrypcj\xc4\x85 \xe2\x80\x9ePro Libertate\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3rych warto\xc5\x9b\xc4\x87 szybko jednak spada\xc5\x82a. W tym czasie powsta\xc5\x84cy, kt\xc3\xb3rzy do ko\xc5\x84ca tego roku opanowali prawie ca\xc5\x82y obszar W\xc4\x99gier i cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Siedmiogrodu, zdo\xc5\x82ali wystawi\xc4\x87 armi\xc4\x99 kuruc\xc3\xb3w, licz\xc4\x85c\xc4\x85 w\xc3\xb3wczas 31 pu\xc5\x82k\xc3\xb3w piechoty oraz 52 pu\xc5\x82ki jazdy i 6 batalion\xc3\xb3w artylerii. Dzi\xc4\x99ki francuskim subwencjom (10-16 tys. talar\xc3\xb3w) powo\xc5\x82ano oficersk\xc4\x85 szko\xc5\x82\xc4\x99 wojskow\xc4\x85, tworzono fabryki broni i amunicji oraz zak\xc5\x82ady rzemie\xc5\x9blnicze, produkuj\xc4\x85ce dla potrzeb wojska._NEWLINE_W marcu 1705 r. powsta\xc5\x84cy wprawdzie opanowali okolice Preszburga, ale w sierpniu zostali pokonani pod Budzimierzycami. Jesieni\xc4\x85, we wrze\xc5\x9bniu, zwo\xc5\x82ano do Sz\xc3\xa9cs\xc3\xa9ny sejm z udzia\xc5\x82em 6 biskup\xc3\xb3w, 36 magnat\xc3\xb3w oraz ok. tysi\xc4\x85ca przedstawicieli szlachty i gmin, na kt\xc3\xb3rym Rakoczego uznano za ksi\xc4\x99cia W\xc4\x99gier. Dla odzyskania Siedmiogrodu nowy cesarz J\xc3\xb3zef wys\xc5\x82a\xc5\x82 13-tysi\xc4\x99czny korpus feldmarsza\xc5\x82ka Herbeville'a, kt\xc3\xb3ry pod Pesztem odpar\xc5\x82 oddzia\xc5\x82y K\xc3\xa1rolyiego i Botty\xc3\xa1na. Rakoczy zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas stawi\xc4\x87 op\xc3\xb3r na prze\xc5\x82\xc4\x99czach Karika i Zsib\xc3\xb3 (gdzie jeszcze nie uko\xc5\x84czono umocnie\xc5\x84), przeciwstawiaj\xc4\x85c mu 15 tysi\xc4\x99cy powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w z 35 dzia\xc5\x82ami. Wzmocniony du\xc5\x84skimi oddzia\xc5\x82ami genera\xc5\x82a Harboe, baron Herbeville na czele 16 tys. wojsk cesarskich prze\xc5\x82ama\xc5\x82 jednak obron\xc4\x99 i po ci\xc4\x99\xc5\xbckich walkach 15 listopada 1705 zaj\xc4\x85\xc5\x82 strategiczn\xc4\x85 prze\xc5\x82\xc4\x99cz Zsib\xc3\xb3. Powsta\xc5\x84cy utracili 400 zabitych, 200 rannych i 25 armat; Austriacy, kt\xc3\xb3rych straty nie przekroczy\xc5\x82y 400-500 zabitych i rannych, tym samym otworzyli sobie drog\xc4\x99 do stopniowego opanowania Siedmiogrodu. _NEWLINE_   _NEWLINE_Wykorzystuj\xc4\x85c dotychczasowe powodzenie i zmian\xc4\x99 na tronie (od maja 1705), pod koniec 1705 Rakoczy za po\xc5\x9brednictwem Bercs\xc3\xa9ny'ego podj\xc4\x85\xc5\x82 pertraktakcje z Habsburgami, z \xc5\xbc\xc4\x85daniem przywr\xc3\xb3cenia dawnych swob\xc3\xb3d (sprzed 1687) i utworzenia 40-tysi\xc4\x99cznej armii oraz uznaniem niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci Siedmiogrodu. Podj\xc4\x99cie negocjacji z Austriakami w Trnawie (27 pa\xc5\xbadziernik 1705) aktywnie popiera\xc5\x82y Anglia i Holandia. Jednak\xc5\xbce wobec odrzucenia w\xc4\x99gierskich warunk\xc3\xb3w, po kr\xc3\xb3tkim rozejmie zawartym tam 13 kwietnia 1706, wznowiono dzia\xc5\x82ania wojenne i J\xc3\xb3zef I wys\xc5\x82a\xc5\x82 do Siedmiogrodu gen. de Bussy-Rabutina na czele 20-tysi\xc4\x99cznego wojska. Rakoczy jednak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zmobilizowa\xc5\x82 w tym czasie nowe oddzia\xc5\x82y i opanowa\xc5\x82 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 ziem Siedmiogrodu; jesieni\xc4\x85 w posiadaniu Austriak\xc3\xb3w pozosta\xc5\x82o jedynie kilka twierdz obleganych przez powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w._NEWLINE_W 1707 sejm zwo\xc5\x82any do \xc3\x93nod og\xc5\x82osi\xc5\x82 ostatecznie detronizacj\xc4\x99 Habsburg\xc3\xb3w i proklamacj\xc4\x99 niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci W\xc4\x99gier. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym powodem tych prze\xc5\x82omowych uchwa\xc5\x82 by\xc5\x82y narastaj\xc4\x85ce sprzeczno\xc5\x9bci wewn\xc4\x99trzne w kierownictwie powstania, w kt\xc3\xb3rym przewag\xc4\x99 zacz\xc4\x99\xc5\x82a zyskiwa\xc4\x87 konserwatywna magnateria sk\xc5\x82aniaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 do ugody z Habsburgami, a tak\xc5\xbce naciski francuskie.\n_START_SECTION_\nUpadek powstania\n_START_PARAGRAPH_\nSejm w \xc3\x93nod i uk\xc5\x82ad warszawski z Rosj\xc4\x85 oznacza\xc5\x82y szczytowy moment powstania, kt\xc3\xb3re odt\xc4\x85d zacz\xc4\x99\xc5\x82o zmierza\xc4\x87 ku szybkiemu upadkowi. Poza niepowodzeniami na froncie wp\xc5\x82yw na to mia\xc5\x82a ci\xc4\x99\xc5\xbcka sytuacja gospodarcza i brak \xc5\x9brodk\xc3\xb3w materialnych do kontynuowania walki. _NEWLINE_Ju\xc5\xbc przegrana pod Blenheim w sierpniu 1704 i dalsze niepowodzenia wojenne Francji pozwoli\xc5\x82y na skierowanie wi\xc4\x99kszych si\xc5\x82 cesarskich do walk z powsta\xc5\x84cami. W 1707 Austriacy sprowadzili na W\xc4\x99gry si\xc5\x82y licz\xc4\x85ce 45 pu\xc5\x82k\xc3\xb3w piechoty i 42 pu\xc5\x82ki jazdy. _NEWLINE_W rozegranej 3 sierpnia 1708 bitwie pod Trenczynem W\xc4\x99grzy zostali pobici, a w pa\xc5\xbadzierniku utracili twierdze Szolnok i S\xc3\xa1rospatak. 14 lipca 1709 cesarz og\xc5\x82osi\xc5\x82 amnesti\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra stopniowo odci\xc4\x85ga\xc5\x82a od powstania cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 arystokracji i szlachty. _NEWLINE_W 1710 teren powstania ograniczy\xc5\x82 si\xc4\x99 do p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci W\xc4\x99gier; z wojsk odchodzili ch\xc5\x82opi, podczas gdy w kierownictwie ruchu powsta\xc5\x84czego przewag\xc4\x99 zyskiwali magnaci. Armia kuruc\xc3\xb3w nie by\xc5\x82a ju\xc5\xbc zdolna nawet do obrony. Mimo wsparcia przez polskich i szwedzkich ochotnik\xc3\xb3w, Rakoczy id\xc4\x85cy z pomoc\xc4\x85 dla obleganej przez Austriak\xc3\xb3w twierdzy Neuh\xc3\xa4usel, pokonany zosta\xc5\x82 pod Romh\xc3\xa1ny (22 stycznia) i zmuszony schroni\xc4\x87 si\xc4\x99 we wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kraju; kontynuowane obl\xc4\x99\xc5\xbcenie zako\xc5\x84czy\xc5\x82a kapitulacja twierdzy (wrzesie\xc5\x84 1710). W dodatku ziemie W\xc4\x99gier i Siedmiogrodu nawiedzi\xc5\x82a zaraza.   _NEWLINE_Kiedy ostatecznie zawiod\xc5\x82y starania o pomoc Rosji, zast\xc4\x99puj\xc4\x85cy Rakoczego hr. S\xc3\xa1ndor K\xc3\xa1rolyi skapitulowa\xc5\x82 1 maja 1711, podpisuj\xc4\x85c z Austriakami pok\xc3\xb3j w Szatm\xc3\xa1r, kt\xc3\xb3ry definitywnie ko\xc5\x84czy\xc5\x82 8-letni okres powstania.\n_START_SECTION_\nPoparcie zewn\xc4\x99trzne\n_START_PARAGRAPH_\nOd pocz\xc4\x85tku insurekcja wspierana by\xc5\x82a politycznie i finansowo przez Francj\xc4\x99, zamierzaj\xc4\x85c\xc4\x85 w ten spos\xc3\xb3b os\xc5\x82abi\xc4\x87 wrog\xc4\x85 monarchi\xc4\x99 habsbursk\xc4\x85 i licz\xc4\x85c\xc4\x85 na skuteczno\xc5\x9b\xc4\x87 tej dywersji.Francuska dyplomacja szczeg\xc3\xb3lnie nak\xc5\x82ania\xc5\x82a do zerwania z Habsburgami, obiecuj\xc4\x85c powsta\xc5\x84com oficjalny sojusz i zwi\xc4\x99kszon\xc4\x85 pomoc materialn\xc4\x85 dopiero po og\xc5\x82oszeniu niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci W\xc4\x99gier. Jednak\xc5\xbce po uchwa\xc5\x82ach sejmu w \xc3\x93nod Francuzi nie wywi\xc4\x85zali si\xc4\x99 z zobowi\xc4\x85za\xc5\x84 wobec coraz niekorzystniejszej sytuacji na frontach wojny sukcesyjnej._NEWLINE_Poza tym jednak W\xc4\x99grzy starali si\xc4\x99 o szersze poparcie, prowadz\xc4\x85c negocjacje z Polsk\xc4\x85, Mo\xc5\x82dawi\xc4\x85, Wo\xc5\x82oszczyzn\xc4\x85, a nawet z Turcj\xc4\x85. Wykorzystuj\xc4\x85c obecno\xc5\x9b\xc4\x87 Karola XII w Polsce, Rakoczy d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 te\xc5\xbc do sojuszu ze Szwecj\xc4\x85, ale nie uzyskuj\xc4\x85c przychylno\xc5\x9bci, zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 nast\xc4\x99pnie ku Rosji. We wrze\xc5\x9bniu 1707 podpisano w Warszawie sojuszniczy uk\xc5\x82ad w\xc4\x99giersko-rosyjski. Mimo i\xc5\xbc Rakoczy od cara propozycji obj\xc4\x99cia tronu polskiego nie przyj\xc4\x85\xc5\x82 i sojusz ten nie przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 powsta\xc5\x84com konkretnych korzy\xc5\x9bci, mia\xc5\x82 dla nich istotne znaczenie moralne, gdy\xc5\xbc Rosja jako jedyne mocarstwo zawar\xc5\x82a z nimi formalny sojusz polityczny.\n_START_SECTION_\nNast\xc4\x99pstwa\n_START_PARAGRAPH_\nPo zaniechaniu dzia\xc5\x82a\xc5\x84 i rozproszeniu wojsk powsta\xc5\x84czych, Rakoczy, kt\xc3\xb3ry nie uzna\xc5\x82 kapitulacji, w obliczu kl\xc4\x99ski powstania ju\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej (23 stycznia 1711) ponownie schroni\xc5\x82 si\xc4\x99 do Polski. Przebywa\xc5\x82 te\xc5\xbc potem we Francji, a od 1717 w Stambule, spodziewaj\xc4\x85c si\xc4\x99 podczas wojny austriacko-tureckiej odzyska\xc4\x87 Siedmiogr\xc3\xb3d przy pomocy Turcji. Uk\xc5\x82ad pokojowy w Po\xc5\xbcarewacu (lipiec 1718) przekre\xc5\x9bli\xc5\x82 te nadzieje, przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 jednak pod w\xc5\x82adz\xc4\x85 Habsburg\xc3\xb3w ostateczne zjednoczenie ziem w\xc4\x99gierskich._NEWLINE_Nie dotrzymane zosta\xc5\x82y natomiast cesarskie gwarancje dotycz\xc4\x85ce przestrzegania praw w\xc4\x99gierskich, poszanowania swob\xc3\xb3d religijnych oraz przywr\xc3\xb3cenia d\xc3\xb3br skonfiskowanych uczestnikom insurekcji. Oparte na proaustriackiej magnaterii (tzw. labancach) rz\xc4\x85dy habsburskie doprowadzi\xc5\x82y do zniesienia pospolitego ruszenia szlachty i powo\xc5\x82ania sta\xc5\x82ej armii pod komend\xc4\x85 austriack\xc4\x85 i z du\xc5\xbcym udzia\xc5\x82em cudzoziemc\xc3\xb3w. Z biegiem czasu utraci\xc5\x82 te\xc5\xbc znaczenie sejm, a wojsko podporz\xc4\x85dkowano wiede\xc5\x84skiej Radzie Wojennej."