b'\n_START_ARTICLE_\nSyryjskie przek\xc5\x82ady Biblii\n_START_PARAGRAPH_\nSyryjskie przek\xc5\x82ady Biblii \xe2\x80\x93 og\xc3\xb3\xc5\x82 przek\xc5\x82ad\xc3\xb3w Biblii na j\xc4\x99zyk syryjski, kt\xc3\xb3re zacz\xc4\x99\xc5\x82y powstawa\xc4\x87 ju\xc5\xbc od oko\xc5\x82o 170 roku n.e. Ze wzgl\xc4\x99du na czas ich powstania bliski orygina\xc5\x82om s\xc4\x85 one wa\xc5\xbcnym \xc5\x9bwiadkiem tekstu Biblii, cz\xc4\x99sto u\xc5\xbcywanym w krytyce tekstu._NEWLINE_Syria odegra\xc5\x82a wielk\xc4\x85 rol\xc4\x99 w pocz\xc4\x85tkach chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa. Tutaj powsta\xc5\x82y Ewangelia Mateusza, Ewangelia \xc5\x81ukasza, Didache, Ignatiana, Ewangelia Tomasza. W Syrii krzy\xc5\xbcowa\xc5\x82y si\xc4\x99 wp\xc5\x82ywy j\xc4\x99zyka greckiego i syryjskiego, a sam syryjski jest bliski aramejskiemu, kt\xc3\xb3rym pos\xc5\x82ugiwa\xc5\x82 si\xc4\x99 Jezus i aposto\xc5\x82owie. Dlatego przek\xc5\x82ady syryjskie ciesz\xc4\x85 si\xc4\x99 wielkim szacunkiem u krytyk\xc3\xb3w tekstu. Nie ma zgody co do liczby przek\xc5\x82ad\xc3\xb3w syryjskich, wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 biblist\xc3\xb3w m\xc3\xb3wi o pi\xc4\x99ciu, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 za\xc5\x9b o sze\xc5\x9bciu przek\xc5\x82adach \xe2\x80\x93 w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od tego, kt\xc3\xb3ra wersja uznawana jest za nowe t\xc5\x82umaczenie, a kt\xc3\xb3ra jedynie za recenzj\xc4\x99 wcze\xc5\x9bniejszego t\xc5\x82umaczenia. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 owych przek\xc5\x82ad\xc3\xb3w dotyczy jedynie cz\xc4\x99\xc5\x9bci Nowego Testamentu. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 r\xc4\x99kopis\xc3\xb3w przechowywana jest dzi\xc5\x9b w europejskich bibliotekach (przede wszystkim w Bibliotece Brytyjskiej), a pochodz\xc4\x85 one z takich kraj\xc3\xb3w jak: Liban, Egipt, Synaj, Mezopotamia, Armenia, Indie, a nawet z Chin. Jest to dow\xc3\xb3d wielkiej \xc5\xbcywotno\xc5\x9bci Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Syryjskiego.\n_START_SECTION_\nDiatessaron\n_START_PARAGRAPH_\nNajstarszym przek\xc5\x82adem Nowego Testamentu na j\xc4\x99zyk syryjski jest prawdopodobnie Diatessaron (Harmonia Czterech Ewangelii), dokonany przez Tacjana oko\xc5\x82o 180 roku. Tacjan stworzy\xc5\x82 w\xc5\x82asny porz\xc4\x85dek chronologiczny, czasem radykalnie odbiegaj\xc4\x85cy od chronologii ka\xc5\xbcdej z Ewangelii. Teksty powtarzaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 zosta\xc5\x82y odrzucone, w efekcie czego Diatessaron stanowi 72% \xc5\x82\xc4\x85cznej obj\xc4\x99to\xc5\x9bci czterech Ewangelii. Autor w najwi\xc4\x99kszym stopniu wykorzysta\xc5\x82 Ewangeli\xc4\x99 Jana, w najmniejszym \xe2\x80\x93 Ewangeli\xc4\x99 Marka. 56 wierszy kanonicznych Ewangelii nie znajduje swoich odpowiednik\xc3\xb3w w Diatessaronie. Pomini\xc4\x99te zosta\xc5\x82y genealogie Jezusa, teksty m\xc3\xb3wi\xc4\x85ce o cz\xc5\x82owiecze\xc5\x84stwie Chrystusa, J\xc3\xb3zef nie jest nazywany m\xc4\x99\xc5\xbcem Marii. Nie ma te\xc5\xbc Pericope adulterae (J 7,53\xe2\x80\x938,11). Reprezentuje tekst zachodni. ST-owe cytaty s\xc4\x85 zgodne z tekstem Starego Testamentu Peszitty. Diatessaron zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w przek\xc5\x82adzie arabskim i \xc5\x82aci\xc5\x84skim, w j\xc4\x99zyku greckim zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 jedynie fragmenty.\n_START_SECTION_\nPrzek\xc5\x82ady starosyryjskie\n_START_PARAGRAPH_\nKolejny przek\xc5\x82ad \xe2\x80\x93 tym razem ca\xc5\x82ego Nowego Testamentu \xe2\x80\x93 dokonany zosta\xc5\x82 w ko\xc5\x84cu II wieku (albo niewiele wcze\xc5\x9bniej). Cytuje go Efrem Syryjczyk. Nazywany jest przek\xc5\x82adem starosyryjskim, a sporz\xc4\x85dzony zosta\xc5\x82 na podstawie starego tekstu greckiego reprezentuj\xc4\x85cego tekst zachodni. Zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 tylko w dw\xc3\xb3ch wczesnych manuskryptach: kureto\xc5\x84skim (IV wiek) i synajskim (V wiek). Pierwszy z nich, oznaczany symbolem syr\xe1\xb6\x9c\xe1\xb5\x98\xca\xb3, odnaleziony zosta\xc5\x82 przez Williama Curetona w klasztorze \xc5\x9bw. Marii Deipara w Egipcie. Przek\xc5\x82ad ten wydany zosta\xc5\x82 przez W. Curetona w 1858 roku (Lo 1858) oraz Francisa C. Burkitta (C 1904). Ewangelie w tym r\xc4\x99kopisie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w kolejno\xc5\x9bci: Mateusza, Marka, Jana i \xc5\x81ukasza._NEWLINE_Drugi, m\xc5\x82odszy, oznaczany symbolem syr\xcb\xa2\xe2\x81\xb1\xe2\x81\xbf, odkryty zosta\xc5\x82 przez Agnes Smith Lewis w 1892 roku na Synaju. R\xc4\x99kopis ten jest palimpsestem. Kodeks zawiera niemal kompletny tekst czterech Ewangelii. Manuskrypt syrosynajski, pochodz\xc4\x85cy z r\xc4\x99kopisu przechowywanego w klasztorze \xc5\x9bw. Katarzyny na Synaju wydali R.L. Bensly i in. (C 1894) oraz Agnes Smith Lewis (Lo 1910). Przek\xc5\x82ad syrosynajski sta\xc5\x82 si\xc4\x99 podstaw\xc4\x85 wielu t\xc5\x82umacze\xc5\x84 tekstu Ewangelii na j\xc4\x99zyki wschodu._NEWLINE_Oba r\xc4\x99kopisy sporz\xc4\x85dzone zosta\xc5\x82y w V (ewentualnie w IV) wieku, ale przekazuj\xc4\x85 tekst bliski do tekstu z oko\xc5\x82o roku 200. Oba r\xc4\x99kopisy zawieraj\xc4\x85 znaczne luki. Reprezentuj\xc4\x85 tekst zachodni. Starosyryjski przek\xc5\x82ad List\xc3\xb3w Paw\xc5\x82a nie zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99. Znamy go tylko z cytat\xc3\xb3w ojc\xc3\xb3w wschodniego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a._NEWLINE_Oba r\xc4\x99kopisy opuszczaj\xc4\x85 termin \xe2\x80\x9epierworodny\xe2\x80\x9d w Mt 1,25, fraz\xc4\x99 \xe2\x80\x9eb\xc5\x82ogos\xc5\x82awcie przeklinaj\xc4\x85cych was\xe2\x80\x9d w Mt 5,44, wiersz Mt 12,47, w czym s\xc4\x85 zgodne z Kodeksem Synajskim i Watyka\xc5\x84skim. R\xc4\x99kopisy te wykazuj\xc4\x85 te\xc5\xbc r\xc3\xb3\xc5\xbcnice pomi\xc4\x99dzy sob\xc4\x85, na przyk\xc5\x82ad przek\xc5\x82ad syrokureto\xc5\x84ski zawiera d\xc5\x82u\xc5\xbcsze zako\xc5\x84czenie Ewangelii Marka, podczas gdy przek\xc5\x82ad syrosynajski je pomija.\n_START_SECTION_\nP\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze syryjskie przek\xc5\x82ady\n_START_PARAGRAPH_\nJedn\xc4\x85 z wci\xc4\x85\xc5\xbc nierozwi\xc4\x85zanych zagadek w historii tekstu Nowego Testamentu jest przek\xc5\x82ad filokse\xc5\x84ski (syr\xe1\xb5\x96\xca\xb0) i harkle\xc5\x84ski (syr\xca\xb0). Wed\xc5\x82ug jednej z wersji s\xc4\x85 one recenzjami Peszitty, wed\xc5\x82ug innej nowymi przek\xc5\x82adami. Przek\xc5\x82adu filokse\xc5\x84skiego dokona\xc5\x82 chorepiskop Polikarp w latach 507\xe2\x80\x93508 z polecenia Filoksena, biskupa Mabbug. Opr\xc3\xb3cz t\xc5\x82umaczenia Nowego Testamentu z j\xc4\x99zyka greckiego obejmowa\xc5\x82 on prawdopodobnie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ksi\xc4\x99gi Starego Testamentu (przede wszystkim Ksi\xc4\x99g\xc4\x99 Psalm\xc3\xb3w i Ksi\xc4\x99g\xc4\x99 Izajasza). Fragmenty tego ma\xc5\x82o znanego przek\xc5\x82adu wyda\xc5\x82 J. Gwynn (Db 1897, Lo 1909). Prawdopodobnie teksty 2. List Piotra, 2. List Jana, 3. List Jana, List Judy i Apokalipsa \xc5\x9bw. Jana w wydaniach Peszitty pochodz\xc4\x85 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie z przek\xc5\x82adu filokse\xc5\x84skiego._NEWLINE_Pochodz\xc4\x85cy z 616 roku przek\xc5\x82ad harkle\xc5\x84ski jest dzie\xc5\x82em Tomasza z Heraklei, biskupa Mabbug. Nie ma pewno\xc5\x9bci w jakim stopniu jest to nowy przek\xc5\x82ad a w jakim rewizja przek\xc5\x82adu filokse\xc5\x84skiego. Zawiera on uwagi i aparat krytyczny szczeg\xc3\xb3lnie cz\xc4\x99ste w Dziejach Apostolskich, kt\xc3\xb3re maj\xc4\x85 du\xc5\xbce znaczenie dla zachodniej recenzji tekstu; by\xc5\x82 on u\xc5\xbcywany w liturgii i ulega\xc5\x82 wielu zmianom. Przek\xc5\x82ad harkle\xc5\x84ski zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w r\xc4\x99kopisach pochodz\xc4\x85cych z IX wieku. W ca\xc5\x82o\xc5\x9bci wyda\xc5\x82 go J. White (Ox 1798\xe2\x80\x931803), a we fragmentach G.H. Bernstein (L 1853) i R.L. Bensly (C 1889)._NEWLINE_Oko\xc5\x82o 500 roku dokonano te\xc5\xbc przek\xc5\x82adu na syropalesty\xc5\x84ski dialekt j\xc4\x99zyka syryjskiego (syr\xe1\xb5\x96\xe1\xb5\x83\xcb\xa1). Przek\xc5\x82ad ten zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 tylko we fragmentach jako lekcje czytane w trakcie nabo\xc5\xbce\xc5\x84stw u palesty\xc5\x84skich melchit\xc3\xb3w. Jego tekst wykazuje wp\xc5\x82ywy Targum\xc3\xb3w, reprezentuje tekst cezarejski i jest ca\xc5\x82kowicie niezale\xc5\xbcny od innych syryjskich przek\xc5\x82ad\xc3\xb3w. Zosta\xc5\x82 on wydany przez Agnes Smith Lewis (Lo 1897, C 1907) oraz P. de Lagarde\xe2\x80\x99a (G\xc3\xb6 1892)._NEWLINE_W latach 615\xe2\x80\x93617 w jednym z klasztor\xc3\xb3w znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 ko\xc5\x82o Aleksandrii z polecenia syryjskiego patriarchy antioche\xc5\x84skiego Atanazego I Gammolo (595\xe2\x80\x93631) powsta\xc5\x82 przek\xc5\x82ad syroheksaplarny b\xc4\x99d\xc4\x85cy dos\xc5\x82ownym przek\xc5\x82adem tekstu Starego Testamentu pochodz\xc4\x85cego z Hexapli Orygenesa. Poniewa\xc5\xbc przek\xc5\x82ad ten zawiera aparat krytyczny Orygenesa, w tym r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc uwagi marginesowe odnosz\xc4\x85ce si\xc4\x99 do greckich przek\xc5\x82ad\xc3\xb3w ST Akwilii, Teodocjona i Symmachusa, ma on du\xc5\xbce znaczenie dla krytyki tekstu Septuaginty. Zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 z niego pochodz\xc4\x85ce z VII wieku w t\xc5\x82umaczeniu arabskim Pi\xc4\x99cioksi\xc4\x85g Moj\xc5\xbceszowy, Ksi\xc4\x99ga Hioba oraz deuterokanoniczna Ksi\xc4\x99ga M\xc4\x85dro\xc5\x9bci a tak\xc5\xbce pochodz\xc4\x85cy z IX wieku Codex Ambrosianus 313. Pochodz\xc4\x85c\xc4\x85 z tego kodeksu Ksi\xc4\x99g\xc4\x99 Psalm\xc3\xb3w, Ksi\xc4\x99g\xc4\x99 Hioba, Ksi\xc4\x99g\xc4\x99 M\xc4\x85dro\xc5\x9bci oraz ksi\xc4\x99gi prorockie wyda\xc5\x82 A.M. Ceriani (Mi 1874), a P.A. de Lagarde (Bibliothecae syriacae, G\xc3\xb6 1892) wyda\xc5\x82 fragmenty innych ksi\xc4\x85g. Wed\xc5\x82ug Bar Hebreusa przek\xc5\x82adu syroheksaplarnego dokona\xc5\x82 biskup jakobicki Pawe\xc5\x82 z Telli po\xc5\x82o\xc5\xbconej ko\xc5\x82o Edessy._NEWLINE_Oko\xc5\x82o 705 roku n.e. powsta\xc5\x82 przek\xc5\x82ad Starego Testamentu dokonany przez Jakuba z Edessy. Jest to w zasadzie rewizja tekstu Peszitty oraz przek\xc5\x82adu heksaplarnego. Tekst ma podzia\xc5\x82 na rozdzia\xc5\x82y oraz ich streszczenia a tak\xc5\xbce dodaje wyja\xc5\x9bnienia. Zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 z niego tylko niekt\xc3\xb3re ksi\xc4\x99gi. Ksi\xc4\x99g\xc4\x99 Ezechiela oraz Izajasza wyda\xc5\x82 Antonio Ceriani (Mi 1863).\n_START_SECTION_\nOgraniczenia przek\xc5\x82ad\xc3\xb3w syryjskich\n_START_PARAGRAPH_\nJ\xc4\x99zyk syryjski, jako j\xc4\x99zyk semicki, nie zna ko\xc5\x84c\xc3\xb3wek i nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 sobie pozwoli\xc4\x87 na tak wielk\xc4\x85 swobod\xc4\x99 w zmianie kolejno\xc5\x9bci s\xc5\x82\xc3\xb3w jaka cechowa\xc5\x82a j\xc4\x99zyk grecki. Rzeczownik nie jest odmieniany przez przypadki, czasownik nie ma wszystkich czas\xc3\xb3w j\xc4\x99zyka greckiego i odmieniany jest w zupe\xc5\x82nie inny spos\xc3\xb3b ni\xc5\xbc w j\xc4\x99zyku greckim, tote\xc5\xbc w przek\xc5\x82adzie z greckiego na syryjski, b\xc4\x85d\xc5\xba syryjskiego na grecki najwi\xc4\x99ksze trudno\xc5\x9bci sprawiaj\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnice w formach odmiany czasownika._NEWLINE_Starotestamentowe cytaty stosowane przez Diatessaron by\xc5\x82y uzgadniane z ich brzmieniem w syryjskim Starym Testamencie. W p\xc3\xb3\xc5\xbanych syryjskich przek\xc5\x82adach s\xc4\x85 zgodne z ich form\xc4\x85 oddan\xc4\x85 w greckim Nowym Testamencie._NEWLINE_W transkrypcjach imion w\xc5\x82asnych sp\xc3\xb3\xc5\x82g\xc5\x82oska \xce\xbe oddawana jest przy pomocy dw\xc3\xb3ch syryjskich sp\xc3\xb3\xc5\x82g\xc5\x82osek \xdc\xad\xdc\xa3. Litera \xcf\x84 oddawana by\xc5\x82a przez \xdc\x9c, litera \xce\xb8 przez \xdc\xac (np. w imieniu \xce\xa4\xce\xb9\xce\xbc\xce\xbf\xce\xb8\xce\xb5\xce\xb5, Tymoteusz, \xdc\x9b\xdc\xa1\xdc\xac\xdc\x90\xdc\x98\xdc\xa3). W przypadku semityzm\xc3\xb3w starano si\xc4\x99 odtworzy\xc4\x87 oryginalne semickie brzmienie. Jednak nie wszystkie semickie imiona zosta\xc5\x82y w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie rozpoznane (np. Aretas w 2 Kor 11, 32). Grecki Nowy Testament na dwa sposoby transkrybuje \xc5\x9bwi\xc4\x99te miasto \xe2\x80\x9ej\xe1\xb5\x89ru\xc5\xa1alajim\xe2\x80\x9d: \xce\x99\xce\xb5\xcf\x81\xce\xbf\xcf\x85\xcf\x83\xce\xb1\xce\xbb\xce\xb7\xce\xbc i \xce\x99\xce\xb5\xcf\x81\xce\xbf\xcf\x83\xce\xbf\xce\xbb\xcf\x85\xce\xbc\xce\xb1. Przek\xc5\x82ady syryjskie oddaj\xc4\x85 to jednolicie przez Uri\xc5\xa1lem. \xce\x94\xce\xb9\xce\xb1\xce\xb2\xce\xbf\xce\xbb\xce\xbf\xcf\x82 jest regularnie oddawany przez satana. \xce\xa3\xce\xb9\xce\xbc\xcf\x89\xce\xbd \xce\xa0\xce\xb5\xcf\x84\xcf\x81\xce\xbf\xcf\x82 jest niemal zawsze oddawane przez \xc5\xa1em\xe2\x80\x9bun kepa. \xce\xa0\xce\xb5\xcf\x84\xcf\x81\xce\xbf\xcf\x82 czasami oddawane jest przez \xe2\x80\x9ePtrws\xe2\x80\x9d.'