b'\n_START_ARTICLE_\nInterrobang\n_START_PARAGRAPH_\nInterrobang (\xe2\x80\xbd), znany r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jako interabang \xe2\x80\x93 znak typograficzny b\xc4\x99d\xc4\x85cy kombinacj\xc4\x85 pytajnika i wykrzyknika. Wed\xc5\x82ug zamys\xc5\x82u pomys\xc5\x82odawcy Martina K. Specktera interrobang s\xc5\x82u\xc5\xbcy wyra\xc5\xbceniu jednocze\xc5\x9bnie emocji zaskoczenia i w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci. W najbardziej znanym projekcie graficznym wykrzyknik jest wpisany w pytajnik. Znak popularny w latach 60. XX wieku; obecnie niestosowany.\n_START_SECTION_\nKoncepcja znaku\n_START_PARAGRAPH_\nPomys\xc5\x82 na nowy znak typograficzny, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82by zast\xc4\x85pi\xc4\x87 zapis stoj\xc4\x85cych obok siebie pytajnika (?) i wykrzyknika (!), narodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na pocz\xc4\x85tku lat 60. XX wieku za spraw\xc4\x85 Martina K. Specktera. Speckter, w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel agencji reklamowej (zajmuj\xc4\x85cej si\xc4\x99 m.in. \xe2\x80\x9eWall Street Journal\xe2\x80\x9d), redaktor dwumiesi\xc4\x99cznika \xe2\x80\x9eType Talks\xe2\x80\x9d po\xc5\x9bwi\xc4\x99conego typografii w reklamie, szuka\xc5\x82 ekonomicznego rozwi\xc4\x85zania, kt\xc3\xb3rym da\xc5\x82oby si\xc4\x99 zast\xc4\x85pi\xc4\x87 zapis dwu znak\xc3\xb3w interpunkcyjnych (?! lub\xc2\xa0!?)._NEWLINE__NEWLINE_W marcu 1962 roku opublikowa\xc5\x82 artyku\xc5\x82 Making a New Point, or, How About That... Zaproponowa\xc5\x82 w nim po\xc5\x82\xc4\x85czenie znaku zapytania i wykrzyknienia w postaci jednego znaku. W artykule pisa\xc5\x82 poirytowany, \xc5\xbce:_NEWLINE_[...] ani dzi\xc5\x9b nie ma znaku, kt\xc3\xb3ry by w oczywisty spos\xc3\xb3b \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 i stapia\xc5\x82 w jedno pytanie z wykrzyknieniem._NEWLINE_Nowy znak (\xe2\x80\xbd), b\xc4\x99d\xc4\x85cy po\xc5\x82\xc4\x85czeniem pytajnika i wykrzyknika, mia\xc5\x82 wyra\xc5\xbca\xc4\x87 dwie r\xc3\xb3\xc5\xbcne emocje \xe2\x80\x93 zaskoczenie i w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9b\xc4\x87. Za takim rozwi\xc4\x85zaniem przemawia\xc5\x82a ekonomiczno\xc5\x9b\xc4\x87 zapisu (zamiast dwu znak\xc3\xb3w ?! lub !? \xe2\x80\x93 kombinacja w postaci jednego znaku). Speckter nada\xc5\x82 mu robocze nazwy exclamaquest lub interrobang. Zaapelowa\xc5\x82 do czytelnik\xc3\xb3w artyku\xc5\x82u z pro\xc5\x9bb\xc4\x85 o nadsy\xc5\x82anie graficznych interpretacji znaku oraz propozycji nazwy dla niego.\n_START_SECTION_\nGraficzne interpretacje\n_START_PARAGRAPH_\nW odpowiedzi na apel M. Specktera wielu grafik\xc3\xb3w i typograf\xc3\xb3w nades\xc5\x82a\xc5\x82o w\xc5\x82asne koncepcje graficzne interrobangu. Wszystkie odznacza\xc5\x82y si\xc4\x99 pomys\xc5\x82owo\xc5\x9bci\xc4\x85, by\xc5\x82y wyrazem sztuki tamtych czas\xc3\xb3w. W\xc5\x9br\xc3\xb3d nich pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 takie projekty jak np. wykrzyknik zaokr\xc4\x85glony u do\xc5\x82u na wz\xc3\xb3r pytajnika autorstwa Larry\xe2\x80\x99ego Ottina, czy pytajnik w kszta\xc5\x82cie balona Franka Daviesa. Najwi\xc4\x99ksze uznanie zdoby\xc5\x82 jednak z pozoru banalny projekt Jacka Liptona, w kt\xc3\xb3rym wykrzyknik i pytajnik tworz\xc4\x85 jeden znak.\n_START_SECTION_\nKoncepcja nazwy\n_START_PARAGRAPH_\nWraz z graficznymi rozwi\xc4\x85zaniami czytelnicy nadsy\xc5\x82ali propozycje nazwy dla nowego znaku. W\xc5\x9br\xc3\xb3d nich pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 propozycje: emphaquest, interrapoint, exclarogative, consternation mark. W \xc5\x9brodowisku dziennikarskim przyj\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak wymy\xc5\x9blona przez Steckera na samym pocz\xc4\x85tku nazwa interrobang, do czego przyczynili si\xc4\x99 sami dziennikarze, rozpisuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 na temat nowego znaku. Za popularno\xc5\x9bci\xc4\x85 tej nazwy przemawia\xc5\x82o jej pochodzenie: pierwszy cz\xc5\x82on interrogatio z \xc5\x82aciny mo\xc5\xbce oznacza\xc4\x87 \xe2\x80\x98pytanie retoryczne\xe2\x80\x99, a drugi cz\xc5\x82on bang to w angielskim slangu okre\xc5\x9blenie wykrzyknika.\n_START_SECTION_\nRecepcja znaku\n_START_PARAGRAPH_\nCzytelnicy ochoczo odpowiedzieli na apel M. Specktera, nadsy\xc5\x82aj\xc4\x85c do \xe2\x80\x9eType Talks\xe2\x80\x9d w\xc5\x82asne projekty interrobangu. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w gazetach pomys\xc5\x82 Specktera zyska\xc5\x82 du\xc5\xbcy rozg\xc5\x82os. Dosz\xc5\x82o nawet do tego, \xc5\xbce podwa\xc5\xbcano prawdziwo\xc5\x9b\xc4\x87 tej koncepcji. Dziennikarz Joseph Kaslow z entuzjazmem ca\xc5\x82\xc4\x85 kolumn\xc4\x99 po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 idei po\xc5\x82\xc4\x85czenia pytajnika i wykrzyknika. Jego tekst ukaza\xc5\x82 si\xc4\x99 1 kwietnia 1962. Nie wiadomo, czy data publikacji by\xc5\x82a przypadkowa, czy by\xc5\x82o to zaplanowane dzia\xc5\x82anie autora artyku\xc5\x82u. Niew\xc4\x85tpliwie wp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a ona na rozg\xc5\x82os interrobangu, ale i na w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci co do jego prawdziwo\xc5\x9bci. Na wspomniany zarzut M. Speckter odpowiedzia\xc5\x82 w kolejnym numerze \xe2\x80\x9eType Talks\xe2\x80\x9d:_NEWLINE_C\xc3\xb3\xc5\xbc, \xe2\x80\x9eType Talks\xe2\x80\x9d sprzyjaj\xc4\x85 wszystkiemu, co czyni komunikacj\xc4\x99 bardziej efektywn\xc4\x85, tak wi\xc4\x99c nasza propozycja z \xc5\xbcartu ma w sobie niewiele.\n_START_SECTION_\nLata 60. i 70. XX wieku\n_START_PARAGRAPH_\nInterrobang wed\xc5\x82ug zamys\xc5\x82u pomys\xc5\x82odawcy mia\xc5\x82 pojawia\xc4\x87 si\xc4\x99 w tekstach tam, gdzie dotychczas stawiano dwa znaki \xe2\x80\x93 pytajnik i wykrzyknik. Trudno\xc5\x9bci sprawia\xc5\x82o zastosowanie nowego znaku podczas pisania na maszynie. Wymaga\xc5\x82o to bowiem od pisz\xc4\x85cego, by w tym samym miejscu, gdzie pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 pytajnik, postawi\xc5\x82 wykrzyknik. Cho\xc4\x87 sprawia\xc5\x82o to trudno\xc5\x9bci, by\xc5\x82o jednak mo\xc5\xbcliwe. Niewykonalne natomiast by\xc5\x82o u\xc5\xbcycie interrobangu przez zecer\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy musieli w tym celu sk\xc5\x82ada\xc4\x87 tekst za pomoc\xc4\x85 r\xc4\x99cznie robionych interrobang\xc3\xb3w b\xc4\x85d\xc5\xba wycinanych \xc5\xbcyletk\xc4\x85 znak\xc3\xb3w przez rysownik\xc3\xb3w._NEWLINE__NEWLINE_W 1966 roku na zam\xc3\xb3wienie American Type Founders Richard Isbell zaprojektowa\xc5\x82 nowy kr\xc3\xb3j czcionki, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 z okazji dwusetnej rocznicy utworzenia Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych nazwano Americana. By\xc5\x82 to pierwszy szeroko dost\xc4\x99pny kr\xc3\xb3j, w kt\xc3\xb3rym w\xc5\x9br\xc3\xb3d znak\xc3\xb3w interpunkcyjnych uwzgl\xc4\x99dniono interrobang. W 1967 \xe2\x80\x9eTime\xe2\x80\x9d komentowa\xc5\x82 sukces nowego znaku:_NEWLINE_ATF, zachwycone mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bciami, jakie otwiera interrobang, postanowi\xc5\x82o w\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 go do wszystkich nowych garnitur\xc3\xb3w czcionek._NEWLINE_Kolejnym krokiem do rozpowszechnienia interrobangu by\xc5\x82o w\xc5\x82\xc4\x85czenie go w 1968 roku do nowego modelu maszyny do pisania producenta Remington Rand. Znak interrobangu zaprojektowa\xc5\x82 Kenneth Wright, niew\xc4\x85tpliwie sugeruj\xc4\x85c si\xc4\x99 koncepcj\xc4\x85 graficzn\xc4\x85 Jacka Liptona. Wspomniana maszyna, Model 25 Electrics, umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82a wymian\xc4\x99 klawiszy i czcionek, dzi\xc4\x99ki czemu z \xc5\x82atwo\xc5\x9bci\xc4\x85 umieszczano w niej takie znaki, jakich akurat potrzebowano. Dzi\xc4\x99ki temu mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o oswoi\xc4\x87 si\xc4\x99 z nowym, niepewnym jeszcze znakiem interrobangu. Remington Rand projektem nowej maszyny do pisania ponownie wzbudzi\xc5\x82 dyskusj\xc4\x99 nad sensem interrobangu. W gazetach rozpisywano si\xc4\x99 nt. jego zalet, cho\xc4\x87 niekt\xc3\xb3rzy podawali w w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9b\xc4\x87, czy ten znak jest komukolwiek potrzebny. Niew\xc4\x85tpliwie by\xc5\x82 to jednak pierwszy nowy znak interpunkcyjny od stuleci.\n_START_SECTION_\nObecnie\n_START_PARAGRAPH_\nOd momentu pojawienia si\xc4\x99 koncepcji interrobangu temat ten wzbudza\xc5\x82 wiele kontrowersji. Zachwalano pomys\xc5\x82 Specktera, ale i odnoszono si\xc4\x99 do niego z dystansem. Nie szcz\xc4\x99dzono te\xc5\xbc krytyki, twierdz\xc4\x85c, \xc5\xbce to jedynie wymys\xc5\x82 ameryka\xc5\x84skiego typografa. Dzi\xc5\x9b mimo nieograniczonych mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci korzystania z licznych znak\xc3\xb3w interrobang odszed\xc5\x82 w zapomnienie. Sta\xc5\x82 si\xc4\x99 niejako kultowym znakiem interpunkcyjnym, wykorzystywanym w celu wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnienia si\xc4\x99. Jego nazw\xc4\x99 przyjmuj\xc4\x85 zespo\xc5\x82y muzyczne, niszowe czasopisma i gazety studenckie. W taki te\xc5\xbc spos\xc3\xb3b zastosowa\xc5\x82a go biblioteka stanowa Nowej Po\xc5\x82udniowej Walii w Australii, kt\xc3\xb3ra w swoim logo umie\xc5\x9bci\xc5\x82a w\xc5\x82a\xc5\x9bnie interrobang.'