b'\n_START_ARTICLE_\nHistoria Madagaskaru\n_START_PARAGRAPH_\nHistoria Madagaskaru \xe2\x80\x93 dzieje po\xc5\x82o\xc5\xbconej na Oceanie Indyjskim u po\xc5\x82udniowo-wschodnich wybrze\xc5\xbcy Afryki wyspy od momentu pojawienia si\xc4\x99 na niej cz\xc5\x82owieka. Najstarsze wzmianki o Madagaskarze pochodz\xc4\x85 z I wieku, gdy wyspa zosta\xc5\x82a przypuszczalnie po raz pierwszy wymieniona w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach pisanych. Madagaskar, po\xc5\x82o\xc5\xbcony na szlakach handlowych mi\xc4\x99dzy Arabi\xc4\x85 a wschodnim wybrze\xc5\xbcem kontynentu afryka\xc5\x84skiego, prawdopodobnie by\xc5\x82 znany Arabom ju\xc5\xbc w IV wieku, za\xc5\x9b opisany zosta\xc5\x82 przez arabskich podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik\xc3\xb3w w X wieku. Mo\xc5\xbcliwe, \xc5\xbce w XI wieku o wyspie wiedzieli Chi\xc5\x84czycy. Europejczycy przybyli na ni\xc4\x85 w 1500 roku._NEWLINE_Najstarsze \xc5\x9blady cz\xc5\x82owieka na Madagaskarze pochodz\xc4\x85 z epoki \xc5\xbcelaza. W I wieku przyby\xc5\x82a tu ludno\xc5\x9b\xc4\x87 pochodzenia malajsko-polinezyjskiego. Przez kolejne stulecia mia\xc5\x82o miejsce kilka faz zaludnienia wyspy. Nier\xc3\xb3wne odst\xc4\x99py czasu, w jakim przybywali osadnicy, przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowania etnicznego mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Przed przybyciem Europejczyk\xc3\xb3w g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85 ekonomiczn\xc4\x85 Madagaskaru by\xc5\x82 handel, realizowany przez osiad\xc5\x82ych na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym wybrze\xc5\xbcu Arab\xc3\xb3w. W XIV wieku rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 zasiedlenie centrum Madagaskaru przez przyby\xc5\x82ych z Indonezji przodk\xc3\xb3w Merina, jednej z obecnych grup etnicznych. Od XV wieku nast\xc4\x85pi\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j handlu niewolnikami._NEWLINE_Pierwszymi Europejczykami na Madagaskarze byli Portugalczycy, kt\xc3\xb3rzy przez ponad stulecie wykorzystywali wysp\xc4\x99 jako punkt przystankowy w drodze do Indii. W XVII wieku swoj\xc4\x85 pozycj\xc4\x99 na Madagaskarze zacz\xc4\x99li wzmacnia\xc4\x87 Francuzi, traktuj\xc4\x85cy go jako \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o taniej si\xc5\x82y roboczej, pozyskiwanej dla zak\xc5\x82adanych na pobliskich wyspach plantacji. Na prze\xc5\x82omie XVII\xe2\x80\x93XVIII wieku Madagaskar stanowi\xc5\x82 baz\xc4\x99 dla pirat\xc3\xb3w, poszukuj\xc4\x85cych niewolnik\xc3\xb3w na sprzeda\xc5\xbc. Po ich pokonaniu Francja umocni\xc5\x82a swoj\xc4\x85 pozycj\xc4\x99 ekonomiczn\xc4\x85 i rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a zak\xc5\x82adanie na wybrze\xc5\xbcach faktorii, stopniowo zmierzaj\xc4\x85c do kolonizacji wyspy. Na prze\xc5\x82omie XVIII\xe2\x80\x93XIX wieku rywalem os\xc5\x82abionej politycznie Francji w sporze o wp\xc5\x82ywy na Madagaskarze by\xc5\x82a Anglia. Ostatecznie Anglia w 1896 roku zaakceptowa\xc5\x82a aneksj\xc4\x99 Madagaskaru przez Francj\xc4\x99._NEWLINE_Najwcze\xc5\x9bniejsze organizmy pa\xc5\x84stwowe na Madagaskarze pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 w XVII wieku. Tworzy\xc5\x82y je ludy ze szczep\xc3\xb3w Sakalawa, Betsimasaraka i Merina. Panuj\xc4\x85ce prawo rodowo-plemienne nie sprzyja\xc5\x82o zjednoczeniu wyspy a\xc5\xbc do pocz\xc4\x85tk\xc3\xb3w XIX wieku, gdy dosz\xc5\x82o do scalenia terytorium pod ber\xc5\x82em kr\xc3\xb3la z ludu Merina. W XIX wieku Europejczycy zdobywali coraz wi\xc4\x99ksze wp\xc5\x82ywy w kr\xc3\xb3lestwie Imerina poprzez uzyskiwanie kolejnych koncesji. W\xc5\x82adcy zjednoczonego Madagaskaru podejmowali dzia\xc5\x82ania, aby zapobiec podporz\xc4\x85dkowaniu wyspy pa\xc5\x84stwom europejskim. Po konfliktach zbrojnych mi\xc4\x99dzy Madagaskarem po jednej stronie a Francj\xc4\x85 i Angli\xc4\x85 po drugiej kr\xc3\xb3lestwo Imerina przesta\xc5\x82o istnie\xc4\x87, a wyspa zosta\xc5\x82a koloni\xc4\x85 francusk\xc4\x85._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku XX wieku na wyspie narodzi\xc5\x82y si\xc4\x99 ruchy nacjonalistyczne, skierowane na uzyskanie praw politycznych od metropolii. D\xc4\x85\xc5\xbcenia mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Madagaskaru do niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci przybra\xc5\x82y na sile po II wojnie \xc5\x9bwiatowej. Francja posz\xc5\x82a na ust\xc4\x99pstwa, og\xc5\x82aszaj\xc4\x85c najpierw Madagaskar swoim terytorium zamorskim, a w 1960 roku daj\xc4\x85c mu suwerenno\xc5\x9b\xc4\x87. Najnowsza historia Madagaskaru obejmuje okres czterech republik. Pierwsza, trzecia i czwarta mia\xc5\x82y ustr\xc3\xb3j demokratyczny, druga \xe2\x80\x93 socjalistyczny. Zmiany ustrojowe by\xc5\x82y powodowane kryzysem gospodarczym i r\xc3\xb3\xc5\xbcnicami etnicznymi, kt\xc3\xb3re przek\xc5\x82ada\xc5\x82y si\xc4\x99 na kryzys polityczny.\n_START_SECTION_\nHistoria bada\xc5\x84 nad Madagaskarem\n_START_PARAGRAPH_\nNazwa Madagaskar jest wynikiem b\xc5\x82\xc4\x99du pope\xc5\x82nionego przez XIII-wiecznego podr\xc3\xb3\xc5\xbcnika Marca Pola, kt\xc3\xb3ry w opisie swoich podr\xc3\xb3\xc5\xbcy wspomnia\xc5\x82 o Mogadiszu, mylnie okre\xc5\x9blaj\xc4\x85c to miasto jako wysp\xc4\x99. Zniekszta\xc5\x82cona nazwa Mogadiszu jako Madagaskar w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych czasach przyj\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w dziejopisarstwie europejskim. W j\xc4\x99zyku malgaskim nazwa wyspy oznacza \xe2\x80\x9el\xc4\x85d na ko\xc5\x84cu \xc5\x9bwiata\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Europejczycy dowiedzieli si\xc4\x99 o Madagaskarze w 1500 roku. Po raz pierwszy wyspa zosta\xc5\x82a uwzgl\xc4\x99dniona na mapie Dioga Ribeiry w 1519 roku. W po\xc5\x82owie XVII wieku jeden z przedstawicieli Kompanii Wschodnioindyjskiej, \xc3\x89tienne de Flacourt, sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 opis geograficzny wyspy. Jego dzie\xc5\x82o Histoire de la grande isle de Madagascar zosta\xc5\x82o wydane w Pary\xc5\xbcu w 1658 roku. Dalsze badania wyspy zosta\xc5\x82y pohamowane ze wzgl\xc4\x99du na szerz\xc4\x85ce si\xc4\x99 w regionie piractwo, dlatego przez d\xc5\x82ugi czas znano jedynie og\xc3\xb3lne zarysy wyspy oraz naniesione na mapy po\xc5\x82o\xc5\xbcenia port\xc3\xb3w i faktorii europejskich. W 1776 roku Francuz d\xe2\x80\x99Apres de Mannovillette sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 dok\xc5\x82adniejsz\xc4\x85 map\xc4\x99 z ich wsp\xc3\xb3\xc5\x82rz\xc4\x99dnymi._NEWLINE_Po raz pierwszy w g\xc5\x82\xc4\x85b wyspy wyruszy\xc5\x82a ekspedycja francuskiego badacza Nicolasa Mayeure\xe2\x80\x99go w latach 1770\xe2\x80\x931780. Towarzyszy\xc5\x82a w podbojach Maurycemu Beniowskiemu. Nicolas Mayeure sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 opis p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Madagaskaru. Beniowski za\xc5\x9b by\xc5\x82 autorem pami\xc4\x99tnika Historia podr\xc3\xb3\xc5\xbcy i osobliwych zdarze\xc5\x84..., b\xc4\x99d\xc4\x85cego pierwszym szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owym opisem wyspy._NEWLINE_W latach dwudziestych XIX wieku rozpocz\xc4\x99to prace badawcze nad wybrze\xc5\xbcem Afryki Wschodniej. Dowodzi\xc5\x82 nimi kapitan brytyjskiej marynarki wojennej, F. W. Owen. Badaniami obj\xc4\x99to tak\xc5\xbce Madagaskar. Wykonane zosta\xc5\x82y zdj\xc4\x99cia hydrograficzne brzeg\xc3\xb3w i w\xc3\xb3d przybrze\xc5\xbcnych. W 1833 roku zosta\xc5\x82y wydane wyniki bada\xc5\x84 Owena w dziele Narrative of voyages to explore the shores of Africa, Arabia and Madagascar. W latach trzydziestych XIX wieku podobne badania przeprowadzili Francuzi. W 1846 roku Louis \xc3\x89douard Bou\xc3\xabt-Willaumez wyda\xc5\x82 w Pary\xc5\xbcu dzie\xc5\x82o Nawigacyjny opis brzeg\xc3\xb3w, zawartych mi\xc4\x99dzy Senegalem i r\xc3\xb3wnikiem. W po\xc5\x82owie XIX wieku francuski marynarz opublikowa\xc5\x82 w Pary\xc5\xbcu trzy prace: Podr\xc3\xb3\xc5\xbc na wschodni brzeg Afryki (1846), Dokumenty dotycz\xc4\x85ce historii, geografii i handlu zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy Madagaskar (1845) oraz Dokumenty dotycz\xc4\x85ce historii, geografii i handlu Afryki Wschodniej (1856-1857)._NEWLINE_W 1834 roku na wyspie zosta\xc5\x82y znalezione rozbite jaja du\xc5\xbcego ptaka, nazwanego epiornisem. O tym, \xc5\xbce na Madagaskarze \xc5\xbcy\xc5\x82 gigantyczny ptak, wspomina\xc5\x82 w 1658 roku Flacourt. W XIX wieku jego relacja by\xc5\x82a uwa\xc5\xbcana za legend\xc4\x99. Znalezisko zosta\xc5\x82o przewiezione do Francuskiej Akademii Nauk, gdzie podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o zorganizowaniu ekspedycji naukowej na wysp\xc4\x99. Do wyprawy dosz\xc5\x82o dopiero w 1865 roku. Dowodzi\xc5\x82 ni\xc4\x85 Alfred Grandidier. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym celem ekspedycji by\xc5\x82o poszukiwanie epiornisa. Grandidierowi uda\xc5\x82o si\xc4\x99 ustali\xc4\x87, \xc5\xbce ten gatunek zosta\xc5\x82 wybity przez my\xc5\x9bliwych malgaskich i krokodyle. W latach 1865\xe2\x80\x931870 Grandidier dokona\xc5\x82 1500 pomiar\xc3\xb3w teodolitem, ustali\xc5\x82 dok\xc5\x82adn\xc4\x85 szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 geograficzn\xc4\x85 1885 punkt\xc3\xb3w oraz wsp\xc3\xb3\xc5\x82rz\xc4\x99dne 28 miejscowo\xc5\x9bci. Opisa\xc5\x82 cechy rze\xc5\xbaby i hydrografii wyspy, charakter ro\xc5\x9blinno\xc5\x9bci. W 1870 roku Gardinier wykona\xc5\x82 zdj\xc4\x99cia topograficzne na obszarze 1800\xc2\xa0km\xc2\xb2 oraz nani\xc3\xb3s\xc5\x82 na mapie po\xc5\x82o\xc5\xbcenie kilku tysi\xc4\x99cy punkt\xc3\xb3w. Jego badania zaowocowa\xc5\x82y wydaniem w 1871 roku mapy w skali 1:1850 000._NEWLINE_W latach 1874\xe2\x80\x931875 prace Gardiniera kontynuowa\xc5\x82 Shaw. Zbada\xc5\x82 on po\xc5\x82udniowo-wschodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Madagaskaru. W 1876 roku Suell opisa\xc5\x82 wysp\xc4\x99 na linii od Tananariwy do zachodniego wybrze\xc5\xbca. Sibree bada\xc5\x82 wewn\xc4\x99trzne obszary w tym samym roku. Muillens natomiast nani\xc3\xb3s\xc5\x82 poprawki na szereg obserwacji Gardiniera. W 1885 roku Gardinier zebra\xc5\x82 wyniki bada\xc5\x84, dokonanych w drugiej po\xc5\x82owie XIX wieku, i wyda\xc5\x82 je w monografii Histoire physique, naturelle et politique de Madagascar._NEWLINE_Pod koniec XIX wieku wraz z francusk\xc4\x85 ekspedycj\xc4\x85 kolonialn\xc4\x85 organizowano dalsze wyprawy badawcze w g\xc5\x82\xc4\x85b kraju. W 1892 roku L. Catat i C. Maistre zbadali po\xc5\x82udniowo-wschodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Madagaskaru. W tym\xc5\xbce roku H. Gautier opisa\xc5\x82 wysp\xc4\x99 pod wzgl\xc4\x99dem fizycznogeograficznym. W latach 1896\xe2\x80\x931906 francuscy topografowie wydali map\xc4\x99 wyspy w skali 1:500\xc2\xa0000. W okresie 1898-1902 Guillaume Grandidier bada\xc5\x82 po\xc5\x82udniowe i zachodnie cz\xc4\x99\xc5\x9bci Madagaskaru. Na pocz\xc4\x85tku XX wieku trwa\xc5\x82y badania flory i fauny oraz geologiczne i etnograficzne. Od 1906 roku w nowo powsta\xc5\x82ej w Tananariwie S\xc5\x82u\xc5\xbcbie Geograficznej trwa\xc5\x82y prace geodezyjne, kt\xc3\xb3rych wynikiem by\xc5\x82o sporz\xc4\x85dzenie mapy w skali 1:100\xc2\xa0000.\n_START_SECTION_\nMadagaskar w epoce przedkolonialnej\n_START_PARAGRAPH_\nHistorycy nie s\xc4\x85 zgodni, kiedy nast\xc4\x85pi\xc5\x82o odkrycie Madagaskaru. Przypuszczalnie wyspa zosta\xc5\x82a wymieniona w Periplusie Morza Erytrejskiego z oko\xc5\x82o 60 roku. Madagaskar le\xc5\xbca\xc5\x82 na morskich szlakach handlowych mi\xc4\x99dzy przedmuzu\xc5\x82ma\xc5\x84sk\xc4\x85 Arabi\xc4\x85 a wschodnim wybrze\xc5\xbcem Afryki. Prawdopodobnie wyspa by\xc5\x82a znana Arabom ju\xc5\xbc w IV wieku. Na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym jej wybrze\xc5\xbcu odnaleziono monet\xc4\x99 z epoki Konstantyna Wielkiego. W dziele arabskiego podr\xc3\xb3\xc5\xbcnika Al-Masudiego Z\xc5\x82ote niwy i diamentowe kopalnie z X wieku pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 opis kraju Waq Waq. Istnieje hipoteza, \xc5\xbce nazwa ta mog\xc5\x82a odnosi\xc4\x87 si\xc4\x99 do Madagaskaru. W\xc4\x85tpliwa pozostaje sprawa odkrycia wyspy przez Chi\xc5\x84czyk\xc3\xb3w. Dokument chi\xc5\x84ski z 1178 roku, prawdopodobnie dotycz\xc4\x85cy Madagaskaru, wskazywa\xc5\x82 na istnienie na morzu wyspy, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 zamieszka\xc5\x82y dzikie ludy o czarnych cia\xc5\x82ach i kr\xc4\x99conych w\xc5\x82osach. Nadawa\xc5\x82y si\xc4\x99 na niewolnik\xc3\xb3w, poniewa\xc5\xbc nie t\xc4\x99skni\xc5\x82y za domem. Sprzedawano ich za wysok\xc4\x85 cen\xc4\x99 Arabom._NEWLINE_Do epoki \xc5\xbcelaza Madagaskar by\xc5\x82 niezamieszka\xc5\x82y. Nie znaleziono tu \xc5\x9blad\xc3\xb3w obecno\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka, pochodz\xc4\x85cych z epoki kamiennej. Cho\xc4\x87 wyspa geograficznie uznawana jest za cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Afryki, zasiedlona zosta\xc5\x82a przez ludno\xc5\x9b\xc4\x87 o pochodzeniu malajsko-polinezyjskim. Dyskusyjna jest sprawa, kiedy i sk\xc4\x85d przybyli Malgasze, stanowi\xc4\x85cy 98% ludno\xc5\x9bci Madagaskaru. Koloni\xc5\x9bci, najprawdopodobniej Indonezyjczycy z Jawy, przyp\xc5\x82yn\xc4\x99li z Archipelagu Malajskiego (Azja Po\xc5\x82udniowo-Wschodnia) w I wieku. Nie jest tak\xc5\xbce jasne, z jakich powod\xc3\xb3w przodkowie Malgaszy opu\xc5\x9bcili swoje dotychczasowe miejsce zamieszkania oraz nieznana jest droga, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 dotarli na wysp\xc4\x99. Prawdopodobnie w\xc4\x99dr\xc3\xb3wki na Madagaskar odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 przez Indie, Cejlon, Komory oraz wzd\xc5\x82u\xc5\xbc wybrze\xc5\xbca Afryki Wschodniej._NEWLINE_Pewn\xc4\x85 wskaz\xc3\xb3wk\xc4\x85 do okre\xc5\x9blenia pochodzenia Malgaszy mog\xc4\x85 by\xc4\x87 wyniki bada\xc5\x84 lingwistycznych, na podstawie kt\xc3\xb3rych okre\xc5\x9blono przynale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 j\xc4\x99zyka malgaskiego do grupy j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w indonezyjskich. Szereg zapo\xc5\xbcycze\xc5\x84 z j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w Bantu stanowi jednak utrudnienie dla tych bada\xc5\x84. W latach siedemdziesi\xc4\x85tych XX wieku R. K. Kent, \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85c dotychczasowe ustalenia bada\xc5\x84 lingwistycznych, etnograficznych i historycznych, wysnu\xc5\x82 teori\xc4\x99, \xc5\xbce obszar, rozdzielony Kana\xc5\x82em Mozambickim, w pierwszym tysi\xc4\x85cleciu zamieszka\xc5\x82a ludno\xc5\x9b\xc4\x87 afro-malgalska. K\xc5\x82ad\xc5\x82 przy tym nacisk na du\xc5\xbc\xc4\x85 rol\xc4\x99 lud\xc3\xb3w Afryki w etnogenezie Malgaszy. Afro-Malgasze znad wschodnich wybrze\xc5\xbcy Afryki zostali wch\xc5\x82oni\xc4\x99ci przez migruj\xc4\x85ce z zachodu plemiona Bantu. Natomiast na Madagaskar a\xc5\xbc do XVI wieku nap\xc5\x82ywa\xc5\x82a ludno\xc5\x9b\xc4\x87 azjatycka. Dlatego na wyspie przetrwa\xc5\x82 element afro-malgaski, a j\xc4\x99zyk Malgasz\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 zaklasyfikowany jako j\xc4\x99zyk azjatycki._NEWLINE_W ci\xc4\x85gu pierwszego tysi\xc4\x85clecia Madagaskar zosta\xc5\x82 zaludniony. Badacz R. K. Kent wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 trzy fazy migracji Indonezyjczyk\xc3\xb3w do Afryki. By\xc5\x82y to ludy niejednolite etnicznie. Nazwa\xc5\x82 osadnik\xc3\xb3w po malgasku lakato (\xe2\x80\x9eludzie potrafi\xc4\x85cy pos\xc5\x82ugiwa\xc4\x87 si\xc4\x99 \xc5\x82odzi\xc4\x85 i wysi\xc4\x99gnikiem\xe2\x80\x9d). Lakato pierwszej fazy migracji po przybyciu do Afryki Wschodniej zetkn\xc4\x99li si\xc4\x99 z plemionami Bantu. Tak zacz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 formowanie ludno\xc5\x9bci afro-malgalskiej. Stopniowo nadchodzi\xc5\x82a kolejna fala Bantu z g\xc5\x82\xc4\x99bi Afryki ku wschodniemu jej wybrze\xc5\xbcu i Afro-Malgasze byli zmuszeni do przeniesienia si\xc4\x99 na wsch\xc3\xb3d, na Madagaskar. Lakato II, druga fala migracyjna, da\xc5\x82a pocz\xc4\x85tek kilku grupom etnicznym na Madagaskarze, kt\xc3\xb3re przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do powstania j\xc4\x99zyka malgaskiego. Osadnicy tej fazy przynie\xc5\x9bli ze sob\xc4\x85 umiej\xc4\x99tno\xc5\x9b\xc4\x87 uprawy roli i hodowli byd\xc5\x82a, charakterystycznego budownictwa taras\xc3\xb3w na stokach, megalit\xc3\xb3w oraz fortyfikacji osad, wzbogacili wierzenia o kult przodk\xc3\xb3w, wprowadzili rytualne sk\xc5\x82adanie ofiar i zwyczaje grzebalne oraz symbolik\xc4\x99 koloru czerwonego jako oznaki w\xc5\x82adzy. Znali instytucj\xc4\x99 naczelnika wioski. Rozpowszechnili na wyspie odmienny typ ceramiki, maj\xc4\x85cy wiele wsp\xc3\xb3lnych cech z ceramik\xc4\x85 lud\xc3\xb3w Bantu. Wiod\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 w formowaniu kultury Malgaszy odegra\xc5\x82y ludy Vazimba i Arindrano. Trzecia faza migracji, nazwana przez Kenta lakato III, nast\xc4\x85pi\xc5\x82a na prze\xc5\x82omie pierwszego i drugiego tysi\xc4\x85clecia. G\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 w\xc4\x99dr\xc3\xb3wki lud\xc3\xb3w by\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j kontakt\xc3\xb3w handlowych w regionie. Osadnicy trzeciej fali byli zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowani etnicznie, kulturowo i religijnie. Nale\xc5\xbca\xc5\x82y do nich przewa\xc5\xbcnie ludy Suahili i Bantu, kt\xc3\xb3re podj\xc4\x99\xc5\x82y kolonizacj\xc4\x99 Afryki Po\xc5\x82udniowej. W okresie trwania fazy lakato III na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy Madagaskaru wy\xc5\x82oni\xc5\x82a si\xc4\x99 kultura Antalaotra-Suahili._NEWLINE_Powodem przybycia Suahili na Madagaskar by\xc5\x82y wojny i konflikty na tle religijnym w ich ojczystych krajach. Przybysze z Suahili zak\xc5\x82adali osady na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy Madagaskaru. Utrzymywali kontakty handlowe z P\xc3\xb3\xc5\x82wyspem Arabskim i Suahili. \xc5\x9alady ich osadnictwa znaleziono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w po\xc5\x82udniowo-zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy._NEWLINE_Na wyspie w X-XI wieku pojawili si\xc4\x99 Arabowie. Przypuszcza si\xc4\x99, \xc5\xbce wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce w XII-wiecznej literaturze arabskiej okre\xc5\x9blenie D\xc5\xbcesire Komor odnosi si\xc4\x99 do Madagaskaru. Oznacza Wysp\xc4\x99 Indonezyjczyk\xc3\xb3w. Arabowie, okre\xc5\x9blani przez Portugalczyk\xc3\xb3w poleis, za\xc5\x82o\xc5\xbcyli swoje osady w p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Madagaskaru. Mia\xc5\x82y one charakter handlowo-produkcyjny. Osady te powstawa\xc5\x82y na pobliskich wyspach, za\xc5\x9b plantacje ry\xc5\xbcu, nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do nich, ulokowane by\xc5\x82y na Madagaskarze. Poleis utrzymywali kontakty handlowe z Mogadiszu, Malindi i Kilwa (wskazuj\xc4\x85 na to badania archeologiczne). Do najwi\xc4\x99kszych i najbogatszych miast tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Madagaskaru nale\xc5\xbca\xc5\x82o Lulungane na wyspie Nosi Manju. Mieszka\xc5\x84cy Lulungane importowali z Afryki Wschodniej tkaniny i kruszce. Wywozili natomiast ry\xc5\xbc pochodz\xc4\x85cy z pobliskich plantacji, byd\xc5\x82o i wosk pszczeli, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y kupowane od Malgaszy. Na polach ry\xc5\xbcowych pracowali niewolnicy sprowadzani z Afryki. W 1507 roku Lulungane zosta\xc5\x82o zdobyte przez Portugalczyk\xc3\xb3w._NEWLINE_W XIV-XV wieku w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Madagaskaru znaczny wp\xc5\x82yw gospodarczy zyska\xc5\x82o miasto Iharana (wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie Voh\xc3\xa9mar), za\xc5\x82o\xc5\xbcone przez migrant\xc3\xb3w arabskich. Osada utrzymywa\xc5\x82a kontakty handlowe z Kilwa i Dalekim Wschodem. Ludno\xc5\x9b\xc4\x87 z Iharany podj\xc4\x99\xc5\x82a dalsz\xc4\x85 migracj\xc4\x99 na po\xc5\x82udnie wyspy wzd\xc5\x82u\xc5\xbc wybrze\xc5\xbca. Byli to przodkowie grup spo\xc5\x82ecznych Zafi-Raminia i Antemoro. Spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci te zachowa\xc5\x82y arabskie tradycje, pismo arabskie i umiej\xc4\x99tno\xc5\x9b\xc4\x87 wyrobu papieru. Zafi-Raminia i Antemoro za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82y w\xc5\x82asne pa\xc5\x84stwo, kt\xc3\xb3re w XVI wieku rozpad\xc5\x82o si\xc4\x99 na kilka mniejszych pa\xc5\x84stewek._NEWLINE_W XIV-XV wieku na Madagaskar przybyli z Indonezji przodkowie Merina. Wyl\xc4\x85dowali na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym wybrze\xc5\xbcu wyspy, sk\xc4\x85d zacz\xc4\x99li w\xc4\x99dr\xc3\xb3wk\xc4\x99 w g\xc5\x82\xc4\x85b, osiedlaj\xc4\x85c si\xc4\x99 na obszarze zwanym Imerina. Pocz\xc4\x85tkowo byli pokojowo nastawieni wobec starszych kolonist\xc3\xb3w, jednak na prze\xc5\x82omie XV i XVI wieku, gdy Merina dowodzili Andrianaponga i Andriamanelo, dosz\xc5\x82o do walk z tubylczym plemieniem Vazimba, wskutek kt\xc3\xb3rych ci ostatni uznali rz\xc4\x85dy przybysz\xc3\xb3w. Merina pozwolili zachowa\xc4\x87 Vazimba ich prawa do ziemi._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug relacji przyby\xc5\x82ych na Madagaskar w XVI wieku Portugalczyk\xc3\xb3w na wyspie istnia\xc5\x82y osady Kafr\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 ludno\xc5\x9bci murzy\xc5\x84skiej z grupy Bantu. Ulokowane by\xc5\x82y na brzegach zatoki Sada (Anorontsanga). Kafrowie w liczbie oko\xc5\x82o 2 tysi\xc4\x99cy prawdopodobnie byli zbieg\xc5\x82ymi z Malindi, Mombasy i Mogadiszu niewolnikami. O ich pochodzeniu \xc5\x9bwiadczy\xc5\x82 j\xc4\x99zyk, kt\xc3\xb3rym si\xc4\x99 porozumiewali. Przypomina\xc5\x82 on j\xc4\x99zyk Kafr\xc3\xb3w mieszkaj\xc4\x85cych na kontynencie afryka\xc5\x84skim._NEWLINE_Madagaskar by\xc5\x82 w znacznym stopniu zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowany etnicznie i kulturowo, co by\xc5\x82o spowodowane licznymi falami migracji. Do pocz\xc4\x85tku XVI wieku na wyspie mieszka\xc5\x82o oko\xc5\x82o osiemnastu grup etnicznych. Przybysze osiedlali si\xc4\x99 pocz\xc4\x85tkowo na wybrze\xc5\xbcach, ale z biegiem czasu przenosili si\xc4\x99 coraz bardziej w g\xc5\x82\xc4\x85b wyspy. W XIII wieku centrum wyspy zosta\xc5\x82o zaj\xc4\x99te przez Vazimba, lud o afryka\xc5\x84skich korzeniach, kt\xc3\xb3ry nie posiada\xc5\x82 nawet najprostszych form organizacji politycznej, dlatego zosta\xc5\x82 zdominowany przez nap\xc5\x82ywaj\xc4\x85cych na jego tereny przybyszy. Wch\xc5\x82on\xc4\x99li go nacieraj\xc4\x85cy ze wschodu Hova, kt\xc3\xb3rzy wprowadzili indonezyjski typ umocnie\xc5\x84 osadniczych i upowszechnili upraw\xc4\x99 ry\xc5\xbcu w wodzie. Poszczeg\xc3\xb3lne grupy ludno\xc5\x9bci r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82y si\xc4\x99 przede wszystkim form\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci gospodarczej (Sakalawa \xe2\x80\x93 na zachodnim wybrze\xc5\xbcu \xe2\x80\x93 zajmowali si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie hodowl\xc4\x85 byd\xc5\x82a, natomiast Merina \xe2\x80\x93 w centrum \xe2\x80\x93 uprawiali ry\xc5\xbc, Wezu \xe2\x80\x93 na zachodzie wyspy \xe2\x80\x93 zajmowali si\xc4\x99 rybo\xc5\x82\xc3\xb3wstwem). W X wieku mieszka\xc5\x84cy Madagaskaru regularnie odbywali wyprawy \xc5\x82upieskie na afryka\xc5\x84skie osady handlowe. W XII-XIII wieku podstawow\xc4\x85 form\xc4\x85 gospodarki Madagaskaru by\xc5\x82 handel w basenie Oceanu Indyjskiego. Z wyspy wywo\xc5\xbcono g\xc5\x82\xc3\xb3wnie ry\xc5\xbc. Na Madagaskar importowano \xc5\xbcelazo, z\xc5\x82oto i prawdopodobnie mied\xc5\xba. W XV wieku rozkwit\xc5\x82 handel niewolnik\xc3\xb3w, sprzedawano ich g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na wschodnie wybrze\xc5\xbca Afryki i prawdopodobnie na Daleki Wsch\xc3\xb3d. Nieznane jest, sk\xc4\x85d dok\xc5\x82adnie ich sprowadzano. Mogli pochodzi\xc4\x87 zar\xc3\xb3wno z wypraw wojennych (Bantu), jak i by\xc4\x87 skutkiem wymiany handlowej (Malgasze).\n_START_SECTION_\nMadagaskar w orbicie zainteresowa\xc5\x84 mocarstw europejskich\n_START_PARAGRAPH_\nMadagaskar zosta\xc5\x82 odkryty przez Europejczyk\xc3\xb3w w 1500 roku przez portugalskiego \xc5\xbceglarza Diogo Diasa. Jeden z p\xc5\x82yn\xc4\x85cych do Indii statk\xc3\xb3w flotylli Pedra \xc3\x81lvaresa Cabrala w pobli\xc5\xbcu Przyl\xc4\x85dka Dobrej Nadziei zmieni\xc5\x82 kurs na wschodni po tym, jak straci\xc5\x82 z oczu pozosta\xc5\x82e okr\xc4\x99ty. Pod\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85c w tym kierunku, dop\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 do wielkiej wyspy, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 by\xc4\x87 Madagaskar. Portugalczycy nazywali go Wysp\xc4\x85 \xc5\x9awi\xc4\x99tego Wawrzy\xc5\x84ca. W 1506 roku na Madagaskar przyby\xc5\x82 oddzia\xc5\x82 Fernanda Suareza. W 1517 roku portugalski kartograf Pedro Reinel sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 map\xc4\x99 wyspy, kt\xc3\xb3ra wiernie odzwierciedla\xc5\x82a jej kszta\xc5\x82ty._NEWLINE_Dla Portugalczyk\xc3\xb3w Madagaskar nie stanowi\xc5\x82 \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a zainteresowania, gdy\xc5\xbc nie posiada\xc5\x82 bogactw naturalnych. Przybysze d\xc4\x85\xc5\xbcyli do rozwoju handlu w regionie i dla nich powi\xc4\x85zania wyspy ze wschodnim wybrze\xc5\xbcem Afryki Wschodniej mog\xc5\x82o stanowi\xc4\x87 zagro\xc5\xbcenie dla tego przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99cia. Dlatego podporz\xc4\x85dkowali sobie wpierw sojusznik\xc3\xb3w Madagaskaru, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej spacyfikowali os\xc5\x82abione miasta na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy wyspy. Z czasem w basenie Oceanu Indyjskiego pojawili si\xc4\x99 Holendrzy, Anglicy i Francuzi. Mi\xc4\x99dzy konkurentami dosz\xc5\x82o do podzia\xc5\x82u stref wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w w regionie Afryki Wschodniej. Europejczycy d\xc4\x85\xc5\xbcyli do utworzenia baz i port\xc3\xb3w, gdzie mogliby uzupe\xc5\x82nia\xc4\x87 prowiant podczas rejs\xc3\xb3w handlowych z Europy do Indii. Na Madagaskar statki europejskie przybija\xc5\x82y nieregularnie. Zjawienie si\xc4\x99 tu Europejczyk\xc3\xb3w zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82o upadek organizacji pa\xc5\x84stwowej i gospodarki wyspy. Pod koniec XVI wieku ludno\xc5\x9b\xc4\x87, zamieszka\xc5\x82a na Madagaskarze, by\xc5\x82a oceniana na oko\xc5\x82o 700 tysi\xc4\x99cy. W XVI wieku Portugalczycy niejednokrotnie rabowali Madagaskar, nie zadbali jednak o umocnienie swoich wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w w kraju._NEWLINE_W po\xc5\x82owie XVII wieku Francuzi, kt\xc3\xb3rzy planowali za\xc5\x82o\xc5\xbcenie plantacji na s\xc4\x85siednich Maskarenach, zainteresowali si\xc4\x99 Madagaskarem jako \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em taniej si\xc5\x82y roboczej. W 1642 roku powsta\xc5\x82a Francuska Kompania Wschodnioindyjska. Jej celem by\xc5\x82o zdobycie Maskaren\xc3\xb3w. Madagaskar mia\xc5\x82 zosta\xc4\x87 baz\xc4\x85 wypadow\xc4\x85 na pobliskie wyspy. U jego wybrze\xc5\xbcy, na wyspie Sainte Luce, wysadzono trzynastu osadnik\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy mieli za zadanie za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 fort. W 1643 roku w po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Madagaskaru powsta\xc5\x82 Fort Dauphin, sk\xc4\x85d podj\xc4\x99to kroki do opanowania p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy, po\xc5\x82o\xc5\xbconej nad Zatok\xc4\x85 Antongil, oraz wyspy Sainte Marie. W latach 1642\xe2\x80\x931643 fortem dowodzi\xc5\x82 Ponis, jednak ani on, ani jego nast\xc4\x99pca w latach 1643\xe2\x80\x931655, Flacourt, nie potrafili nawi\xc4\x85za\xc4\x87 przyjaznych stosunk\xc3\xb3w z Malgaszami. Brakowa\xc5\x82o towar\xc3\xb3w do wymiany handlowej, dostawy z Francji by\xc5\x82y nieregularne, dlatego Francuzi organizowali notoryczne wyprawy \xc5\x82upie\xc5\xbccze i wymuszali na rdzennej ludno\xc5\x9bci daniny. W 1665 roku z Francji przyby\xc5\x82a nowa fala kolonist\xc3\xb3w. W 1674 roku Fort Dauphin zosta\xc5\x82 zdobyty przez Malgaszy (Antanusi), wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 przebywaj\xc4\x85cych tam Francuz\xc3\xb3w wymordowano. Przyczyn niepowodzenia Francji w XVII-wiecznej polityce osadniczej na Madagaskarze upatruje si\xc4\x99 w rozbie\xc5\xbcno\xc5\x9bciach interes\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzy ministrem finans\xc3\xb3w Ludwika XIV, Jean-Baptiste Colbertem, zwolennikiem francuskiego osadnictwa na wyspie, a przyw\xc3\xb3dcami Kompanii Indyjskiej. Przeciwnicy odm\xc3\xb3wili dostarczenia \xc5\x9brodk\xc3\xb3w na realizacj\xc4\x99 plan\xc3\xb3w Colberta i skupili si\xc4\x99 na handlu z Indiami i rozwijaniu gospodarki plantacyjnej na Maskarenach._NEWLINE_Rozw\xc3\xb3j handlu z Europ\xc4\x85, jaki nast\xc4\x85pi\xc5\x82 w XVII stuleciu, oraz post\xc4\x99puj\xc4\x85ce osadnictwo w g\xc5\x82\xc4\x85b wyspy wp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82y na wykszta\xc5\x82cenie si\xc4\x99 na Madagaskarze rynk\xc3\xb3w lokalnych i regionalnych oraz zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowanie gospodarki. Zasiedlenie centralnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 do rozwoju handlu dalekosi\xc4\x99\xc5\xbcnego. Wymiana handlowa polega\xc5\x82a na pozyskaniu za pomoc\xc4\x85 bogatych dar\xc3\xb3w zgody miejscowego w\xc5\x82adcy b\xc4\x85d\xc5\xba naczelnika wsi oraz znalezienia odpowiedniego agenta handlowego. W odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od handlu na kontynencie afryka\xc5\x84skim, agentem na Madagaskarze zostawa\xc5\x82a kobieta. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej pochodzi\xc5\x82a z rodu arystokratycznego. Po\xc5\x9blubiana by\xc5\x82a przez kupca europejskiego, dzi\xc4\x99ki czemu kupiec zyskiwa\xc5\x82 protekcj\xc4\x99 w\xc5\x82adcy plemienia, z kt\xc3\xb3rym chcia\xc5\x82 nawi\xc4\x85za\xc4\x87 stosunki handlowe. Na Madagaskar sprowadzano amunicj\xc4\x99, indyjskie tkaniny, alkohol, wyroby metalowe i ozdoby. \xc5\x9arodkiem p\xc5\x82atniczym by\xc5\x82 hiszpa\xc5\x84ski srebrny piastr, cz\xc4\x99sto stosowano barter. Za monet\xc4\x99 przeliczeniow\xc4\x85 uchodzi\xc5\x82 francuski liwr._NEWLINE_Pod koniec XVII wieku p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnie wybrze\xc5\xbca wyspy zacz\xc4\x99li naje\xc5\xbcd\xc5\xbca\xc4\x87 europejscy i ameryka\xc5\x84scy piraci, zak\xc5\x82adaj\xc4\x85c osady i wchodz\xc4\x85c w zwi\xc4\x85zki rodzinne z tubylcami. Ich zainteresowanie wysp\xc4\x85 wynika\xc5\x82o przede wszystkim z mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci zdobycia ciemnosk\xc3\xb3rych niewolnik\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy byli poszukiwanym towarem w Indiach, cenieni przez Portugalczyk\xc3\xb3w i Holendr\xc3\xb3w. Piraci zak\xc5\x82adali w\xc5\x82asne bazy na wybrze\xc5\xbcach Madagaskaru i pobliskich wyspach. W latach 1685\xe2\x80\x931726, dysponuj\xc4\x85c dziesi\xc4\x85tkami okr\xc4\x99t\xc3\xb3w, hamowali rozw\xc3\xb3j gospodarki plantacyjnej, utrudniali handel i geograficzne badania wyspy. W latach 1685\xe2\x80\x931705 piraci pod dow\xc3\xb3dztwem Avery, Missona i Kida zdobyli najwi\xc4\x99ksze wp\xc5\x82ywy w regionie. Za\xc5\x82o\xc5\xbcyli swoje bazy na Sainte Marie, Rantab\xc3\xa9, Foulpointe, Tintingue oraz na Nosy Mangab\xc3\xa9 w Zatoce Antongil, a tak\xc5\xbce w Antalaha i Voh\xc3\xa9mar. Piraci wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowali z miejscowymi w\xc5\x82adcami, kt\xc3\xb3rym dostarczali broni. Wywierali wp\xc5\x82yw na lokaln\xc4\x85 polityk\xc4\x99 poprzez zawieranie zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84skich z malgaskimi ksi\xc4\x99\xc5\xbcniczkami, brali udzia\xc5\x82 w wojnach domowych, kt\xc3\xb3re traktowali jako okazj\xc4\x99 do uprowadzenia je\xc5\x84c\xc3\xb3w w niewol\xc4\x99. W 1722 roku pa\xc5\x84stwa europejskie podj\xc4\x99\xc5\x82y pr\xc3\xb3by zlikwidowania piractwa w regionie. Nie rozwi\xc4\x85za\xc5\x82o to problemu, nadwer\xc4\x99\xc5\xbcy\xc5\x82o jedynie pot\xc4\x99g\xc4\x99 pirat\xc3\xb3w._NEWLINE_W XVIII wieku Madagaskar pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 os\xc5\x82ony dla francuskich plantacji na Maskarenach, gdzie zacz\xc4\x99to uprawia\xc4\x87 kaw\xc4\x99. Nasili\xc5\x82a si\xc4\x99 rywalizacja ekonomiczna w regionie mi\xc4\x99dzy Francj\xc4\x85 a Wielk\xc4\x85 Brytani\xc4\x85. Oba pa\xc5\x84stwa d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82y do podboju wyspy i przy\xc5\x82\xc4\x85czenie jej do swego imperium. Na wschodnim wybrze\xc5\xbcu Madagaskaru zak\xc5\x82adano kolejne faktorie, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y chroni\xc4\x87 interesy maskare\xc5\x84skich plantator\xc3\xb3w i kontrolowa\xc4\x87 francusk\xc4\x85 polityk\xc4\x99 kolonialn\xc4\x85 w regionie. Pocz\xc4\x85tkowo du\xc5\xbc\xc4\x85 rol\xc4\x99 na wschodnich wybrze\xc5\xbcach wyspy odgrywa\xc5\x82o biuro w Tamatave. W po\xc5\x82owie XVIII wieku otworzono faktori\xc4\x99 w osadzie Foulpointe, po\xc5\x82o\xc5\xbconej oko\xc5\x82o 250\xc2\xa0km na po\xc5\x82udnie od Tamatave. Faktoria Foulpointe s\xc4\x85siadowa\xc5\x82a z ludem Betsimisaraka, z kt\xc3\xb3rym stara\xc5\x82a si\xc4\x99 utrzymywa\xc4\x87 pokojowe stosunki. W ramach wymiany handlowej w\xc5\x82adcy Betsimisaraka, Zanahary (zgin\xc4\x85\xc5\x82 podczas wyprawy w 1767 roku), Yavi (1767-1791) i Zakavola (1791-1803), regularnie dostarczali Francuzom na sprzeda\xc5\xbc niewolnik\xc3\xb3w, zdobytych podczas wypraw wojennych. W latach 1774\xe2\x80\x931776 na faktora w Foulpointe wyznaczono Maurycego Beniowskiego. Zamiast dba\xc4\x87 o interesy plantator\xc3\xb3w, Beniowski nawi\xc4\x85za\xc5\x82 kontakty z Malgaszami i planowa\xc5\x82 podb\xc3\xb3j Madagaskaru oraz obj\xc4\x99cie w\xc5\x82adzy na wyspie w imieniu Francji. W latach 1768\xe2\x80\x931771 oraz 1774-1776 Francuzi zorganizowali dwie wyprawy w g\xc5\x82\xc4\x85b wyspy. Na czele drugiej sta\xc5\x82 Maurycy Beniowski, kt\xc3\xb3ry 10 pa\xc5\xbadziernika 1776 roku og\xc5\x82osi\xc5\x82 si\xc4\x99 cesarzem Madagaskaru. Zgin\xc4\x85\xc5\x82 w potyczce 23 maja 1786 roku._NEWLINE_W 1770 roku Francja posiada\xc5\x82a ju\xc5\xbc cztery biura kolonialne, kt\xc3\xb3re mi\xc4\x99dzy innymi zaopatrywa\xc5\x82y plantacje na Maskarenach w tani\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99 robocz\xc4\x85. Cena niewolnika w pierwszej po\xc5\x82owie XVIII wieku wynosi\xc5\x82a oko\xc5\x82o 30 liwr\xc3\xb3w. Po 1760 roku zacz\xc4\x99\xc5\x82a rosn\xc4\x85\xc4\x87: w latach 1767\xe2\x80\x931770 wynosi\xc5\x82a oko\xc5\x82o 200 liwr\xc3\xb3w, w 1785 roku \xe2\x80\x93 300 liwr\xc3\xb3w, pod koniec XVIII stulecia waha\xc5\x82a si\xc4\x99 od 320 do 540 liwr\xc3\xb3w. Szacuje si\xc4\x99, \xc5\xbce w latach 1755\xe2\x80\x931808 na Maskareny wschodnie faktorie francuskie wys\xc5\x82a\xc5\x82y 349 statk\xc3\xb3w z niewolnikami, za\xc5\x9b biura zachodnie \xe2\x80\x93 10._NEWLINE_Wielka Rewolucja Francuska i wojny napoleo\xc5\x84skie przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do os\xc5\x82abienia zaanga\xc5\xbcowania Francji na Madagaskarze. W 1810 roku Anglicy zaj\xc4\x99li kilka posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci francuskich w regionie. Francuzi, w obawie przed utrat\xc4\x85 wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w, og\xc5\x82osili aneksj\xc4\x99 wyspy, jednak Wielka Brytania nie uzna\xc5\x82a tego aktu. Oba pa\xc5\x84stwa rywalizowa\xc5\x82y o wysp\xc4\x99 do ko\xc5\x84ca XIX wieku. W 1896 roku dosz\xc5\x82o mi\xc4\x99dzy nimi do porozumienia i Madagaskar sta\xc5\x82 si\xc4\x99 koloni\xc4\x85 francusk\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPierwsze pa\xc5\x84stwa na Madagaskarze\n_START_PARAGRAPH_\nZaanga\xc5\xbcowanie mocarstw europejskich na Madagaskarze w przeciwie\xc5\x84stwie do wielu innych tubylczych pa\xc5\x84stw przedkolonialnej Afryki nie spowodowa\xc5\x82o upadku istniej\xc4\x85cych tutaj malgaskich kr\xc3\xb3lestw. Pa\xc5\x84stwa te wr\xc4\x99cz rozwija\xc5\x82y si\xc4\x99 od XVII wieku dzi\xc4\x99ki kontaktom z francuskimi punktami handlu niewolnikami po\xc5\x82o\xc5\xbconymi na znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 w pobli\xc5\xbcu Madagaskaru wyspach \xc3\x8esle de Bourbon i \xc3\x8esle de France.\n_START_SECTION_\nBetsimisaraka\n_START_PARAGRAPH_\nWschodnie wybrze\xc5\xbce Madagaskaru zamieszkiwa\xc5\x82o wiele lud\xc3\xb3w, w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych najliczniejsze by\xc5\x82y Antanusi z wyspy Sainte Marie i Antemaroa znad Zatoki Antongil. W\xc5\x9br\xc3\xb3d mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wschodnich obszar\xc3\xb3w wyspy cz\xc4\x99sto dochodzi\xc5\x82o do wojen, za\xc5\x9b warunki naturalne oraz opanowanie tych teren\xc3\xb3w przez pirat\xc3\xb3w i organizowane przez kupc\xc3\xb3w zbrojne najazdy celem pozyskiwania niewolnik\xc3\xb3w nie sprzyja\xc5\x82y powstaniu tutaj przed XVIII wiekiem pa\xc5\x84stw. Organizacja polityczna i spo\xc5\x82eczna lud\xc3\xb3w wschodniego Madagaskaru nosi\xc5\x82a charakter klanowy. Poszczeg\xc3\xb3lne klany mia\xc5\x82y prawo decydowa\xc4\x87 o sprawach wewn\xc4\x99trznych, natomiast, gdy dochodzi\xc5\x82o do podj\xc4\x99cia wa\xc5\xbcnych decyzji w kwestiach ca\xc5\x82ego ludu, zwo\xc5\x82ywano filohani, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 z naczelnik\xc3\xb3w klanowych. W sprawach kontakt\xc3\xb3w handlowych decydowa\xc5\x82y kobiety. D\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82y pobyt pirat\xc3\xb3w przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do powstania licznej grupy mulat\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Zana Malata._NEWLINE_W pierwszej po\xc5\x82owie XVIII wieku nad Zatok\xc4\x99 Antongil powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 ze studi\xc3\xb3w w Anglii syn pirata Thomasa White\xe2\x80\x99a i malgaskiej ksi\xc4\x99\xc5\xbcniczki Raheny, Ratsimilaho. W celu uchronienia mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wschodnich wybrze\xc5\xbcy przed najazdami handlarzy niewolnikami rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 zjednoczenie klan\xc3\xb3w. Po pokonaniu Tsikoa, zwierzchnik\xc3\xb3w mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w znad Zatoki Antongil, zosta\xc5\x82 obrany kr\xc3\xb3lem i przybra\xc5\x82 imi\xc4\x99 Ramaromanampo (\xe2\x80\x9eten, kt\xc3\xb3ry ma wielu poddanych\xe2\x80\x9d). Pa\xc5\x84stwo Ratsimilaho zosta\xc5\x82o nazwane Betsimisaraka (\xe2\x80\x9eliczni \xe2\x80\x93 nieroz\xc5\x82\xc4\x85czni\xe2\x80\x9d). Ramaromanampo po\xc5\x9blubi\xc5\x82 ksi\xc4\x99\xc5\xbcniczk\xc4\x99 z Sakalaw\xc3\xb3w, co zapewni\xc5\x82o mu poparcie silniejszego od Betsimisaraka pa\xc5\x84stwa Boina. W czasach swojego panowania Ramaromanampo podbi\xc5\x82 Tamatave._NEWLINE_Po \xc5\x9bmierci Ramaromanampo w 1750 roku w Betsimisaraka wybuch\xc5\x82y walki o w\xc5\x82adz\xc4\x99, co doprowadzi\xc5\x82o do podzia\xc5\x82u pa\xc5\x84stwa mi\xc4\x99dzy naczelnikami klan\xc3\xb3w i Zana Malata. Syn Ramaromanampo, Zanahary, nie zdo\xc5\x82a\xc5\x82 przywr\xc3\xb3ci\xc4\x87 jedno\xc5\x9bci Betsimisaraka.\n_START_SECTION_\nImerina\n_START_PARAGRAPH_\nPrzodkowie Merina pojawili si\xc4\x99 na Madagaskarze na prze\xc5\x82omie XIV i XV wieku. Przybyli z po\xc5\x82udniowo-wschodniej Azji nad Zatok\xc4\x99 Antongil, sk\xc4\x85d rozpocz\xc4\x99li w\xc4\x99dr\xc3\xb3wk\xc4\x99 w stron\xc4\x99 centralnego p\xc5\x82askowy\xc5\xbcu. Pocz\xc4\x85tkowo byli pokojowo nastawieni do tubylc\xc3\xb3w, Vazimba. Do konflikt\xc3\xb3w dosz\xc5\x82o na prze\xc5\x82omie XV i XVI wieku za czas\xc3\xb3w Andrianaponga i Andriamanelo, kt\xc3\xb3ry odni\xc3\xb3s\xc5\x82 zwyci\xc4\x99stwo dzi\xc4\x99ki u\xc5\xbcyciu broni z \xc5\xbcelaza._NEWLINE_Pozostaje niejasne, czy Merina utworzyli na podbitych terenach nowe pa\xc5\x84stwo, czy byli spadkobiercami ju\xc5\xbc istniej\xc4\x85cego. Jego terytorium kszta\xc5\x82towa\xc5\x82o si\xc4\x99 przez pierwsz\xc4\x85 po\xc5\x82ow\xc4\x99 XVII wieku za panowania trzech pierwszych w\xc5\x82adc\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Andriamanelo (1590\xe2\x80\x931616), Ralambo (1615\xe2\x80\x931640) i Andriandazaka (1640\xe2\x80\x931665). Na ten czas przypad\xc5\x82y reformy ustrojowe i obyczajowe, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y doprowadzi\xc4\x87 do wykszta\xc5\x82cenia si\xc4\x99 pa\xc5\x84stwowo\xc5\x9bci Imerina. W procesie rozwoju pa\xc5\x84stwa wa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 odegra\xc5\x82o jego strategiczne po\xc5\x82o\xc5\xbcenie. Lud Merina zamieszkiwa\xc5\x82 centraln\xc4\x85, g\xc3\xb3rzyst\xc4\x85, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Madagaskaru, nie dociera\xc5\x82y tutaj z zewn\xc4\x85trz prowadzone na wybrze\xc5\xbcach wojny i spowodowane przez nie zniszczenia._NEWLINE_Pierwszy w\xc5\x82adca Merina, Andriamanelo, wprowadzi\xc5\x82 obowi\xc4\x85zkowe obrzezanie kr\xc3\xb3lewskich syn\xc3\xb3w. Ralambo podzieli\xc5\x82 arystokracj\xc4\x99 na kasty: Zafindralambo \xe2\x80\x93 potomkowie w\xc5\x82adc\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82a endogamia, i trzy kasty Andrianteloray, kt\xc3\xb3rej cz\xc5\x82onkowie mieli s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 w\xc5\x82adcy, za co otrzymywali nagrody. W\xc5\x82adcy drugiej po\xc5\x82owy XVII wieku dokonali kolejnych podzia\xc5\x82\xc3\xb3w warstwy arystokratycznej. Na pocz\xc4\x85tku XVIII wieku liczba kast wynosi\xc5\x82a ju\xc5\xbc siedem._NEWLINE_Ralambo, nast\xc4\x99pca Andriamanelo, opr\xc3\xb3cz reform spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bciowych, wprowadzi\xc5\x82 zmiany ekonomiczne. Zapewni\xc5\x82 sta\xc5\x82y nap\xc5\x82yw pieni\xc4\x99dzy do skarbu poprzez wprowadzenie obowi\xc4\x85zkowego podatku vadin-aina (\xe2\x80\x9ecena bezpiecznego \xc5\xbcycia\xe2\x80\x9d) dla wszystkich mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w swojego pa\xc5\x84stwa. Za pochodz\xc4\x85ce z podatku pieni\xc4\x85dze by\xc5\x82a utrzymywana sta\xc5\x82a armia, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a zapewni\xc4\x87 bezpiecze\xc5\x84stwo poddanych. Kolejny w\xc5\x82adca, Andriandazaka, skupi\xc5\x82 si\xc4\x99 na reformach religijnych i ideologicznych (ustanowi\xc5\x82 mi\xc4\x99dzy innymi bosko\xc5\x9b\xc4\x87 kr\xc3\xb3la), dzi\xc4\x99ki czemu wzmocni\xc5\x82 w spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie autorytet panuj\xc4\x85cego._NEWLINE_Pod koniec XVII wieku do w\xc5\x82adzy w Imerina doszed\xc5\x82 Andriamasinavaluna (?\xe2\x80\x931710). Na pocz\xc4\x85tku jego rz\xc4\x85d\xc3\xb3w pa\xc5\x84stwo posiada\xc5\x82o obszar 150\xc2\xa0km\xc2\xb2 i liczy\xc5\x82o kilka tysi\xc4\x99cy ludno\xc5\x9bci, nie mia\xc5\x82o \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9bci z portami na wybrze\xc5\xbcach Madagaskaru. Andriamasinavaluna rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 swoje panowanie od zjednoczenia ludu Merina. Po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 nacisk na rozw\xc3\xb3j rolnictwa (irygacja, uprawa ry\xc5\xbcu) i hodowli byd\xc5\x82a, rzemios\xc5\x82 (przetw\xc3\xb3rstwo \xc5\xbcelaza), oraz handlu dalekosi\xc4\x99\xc5\xbcnego, dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3remu zaopatrywa\xc5\x82 pa\xc5\x84stwo w bro\xc5\x84 paln\xc4\x85 i doch\xc3\xb3d w postaci ce\xc5\x82. Pod koniec \xc5\xbcycia Andriamasinavaluna podzieli\xc5\x82 Imerina mi\xc4\x99dzy potomk\xc3\xb3w._NEWLINE_W XVIII wieku spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo Imerina uleg\xc5\x82o dalszemu podzia\xc5\x82owi. Na najwy\xc5\xbcszym stopniu hierarchii spo\xc5\x82ecznej sta\xc5\x82 w\xc5\x82adca. By\xc5\x82 w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem ziemi i m\xc3\xb3g\xc5\x82 obdarowywa\xc4\x87 ni\xc4\x85 poddanych. W\xc5\x82adza by\xc5\x82a dziedziczna. Na kolejnym stopniu drabiny spo\xc5\x82ecznej stali tampontany i arystokracja. Tampontany, naczelnicy ziemi, byli potomkami pierwszych osadnik\xc3\xb3w. Nast\xc4\x99pnymi w hierarchii by\xc5\x82a ludno\xc5\x9b\xc4\x87 wolna, nazywana huva. Nale\xc5\xbceli do niej kupcy i ch\xc5\x82opi. Ch\xc5\x82opi byli zobowi\xc4\x85zani do uprawy ziemi i \xc5\x9bwiadcze\xc5\x84 na rzecz jej w\xc5\x82a\xc5\x9bciciela. Na najni\xc5\xbcszym stopniu drabiny spo\xc5\x82ecznej znajdowali si\xc4\x99 andevu, niewolnicy._NEWLINE_W drugiej po\xc5\x82owie XVIII wieku w\xc5\x9br\xc3\xb3d pa\xc5\x84stewek rozbitego Imerina na plan pierwszy wybi\xc5\x82o si\xc4\x99 rz\xc4\x85dzone przez Rambusalama (1740\xe2\x80\x931810) Ambuhimangi. W 1787 roku Rambusalama rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 proces zjednoczenia Imerina. Umocni\xc5\x82 pograniczne osady i zreformowa\xc5\x82 armi\xc4\x99, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 uposa\xc5\xbcy\xc5\x82 w kupion\xc4\x85 od Europejczyk\xc3\xb3w bro\xc5\x84 paln\xc4\x85. W 1794 roku w\xc5\x82adca zdoby\xc5\x82 Antananariv\xc4\x99 i og\xc5\x82osi\xc5\x82 si\xc4\x99 kr\xc3\xb3lem Imerina, przybieraj\xc4\x85c imi\xc4\x99 Adrianampoinimerina. W kolejnych latach podporz\xc4\x85dkowa\xc5\x82 ziemie ludu Sihanaka, Betsileu oraz podbi\xc5\x82 Boina. Wewn\xc4\x99trzne reformy Adrianampoinimerina mia\xc5\x82y na celu scentralizowanie pa\xc5\x84stwa. Podzieli\xc5\x82 Imerina na sze\xc5\x9b\xc4\x87 prowincji, kt\xc3\xb3re nie pokrywa\xc5\x82y si\xc4\x99 z dotychczasowymi podzia\xc5\x82ami etnicznymi i politycznymi oraz ograniczy\xc5\x82 uprawnienia arystokracji, uregulowa\xc5\x82 kwestie s\xc4\x85downicze. W sferze ekonomicznej Adrianampoinimerina skutecznie \xc5\x9bci\xc4\x85ga\xc5\x82 podatki, trybuty i c\xc5\x82a, wspiera\xc5\x82 handel, rolnictwo i budownictwo dr\xc3\xb3g.\n_START_SECTION_\nZjednoczony Madagaskar\n_START_PARAGRAPH_\nSzczyt rozwoju pa\xc5\x84stwo osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o w XIX wieku, gdy Merina podporz\xc4\x85dkowali prawie ca\xc5\x82\xc4\x85 wysp\xc4\x99. Nast\xc4\x99pca Adrianampoinimerina, Radama I (1810\xe2\x80\x931828) na pocz\xc4\x85tku rz\xc4\x85d\xc3\xb3w podbi\xc5\x82 lud Betsileo, nast\xc4\x99pnie podporz\xc4\x85dkowa\xc5\x82 pa\xc5\x84stwo Sakalawa. Ekspansj\xc4\x99 terytorialn\xc4\x85 Radamy I wspierali Anglicy, zainteresowani utworzeniem na Madagaskarze silnego pa\xc5\x84stwa, kt\xc3\xb3re os\xc5\x82abi\xc5\x82oby wp\xc5\x82ywy francuskie. Z ich pomoc\xc4\x85 Radama I zmodernizowa\xc5\x82 armi\xc4\x99. W 1817 roku podbi\xc5\x82 po\xc5\x82udniowo-wschodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Madagaskaru a\xc5\xbc po T\xc3\xb4lanaro (Fort Dauphine). W 1824 roku Anglicy wsparli Imerina podczas podboju Betsimisaraka. Kontrola w\xc5\x82adzy nad p\xc3\xb3\xc5\x82milionowym wieloetnicznym spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwem by\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwa dzi\xc4\x99ki przeprowadzeniu reformy administracyjnej. Polega\xc5\x82a ona na utworzeniu fokonolona (rad wioski). Swoje rz\xc4\x85dy Radama I opar\xc5\x82 na ubo\xc5\xbcszych warstwach, d\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85c do podniesienia standardu ich \xc5\xbcycia, m.in. zawar\xc5\x82 z Anglikami umow\xc4\x99 o zniesieniu handlu niewolnikami. Aby ograniczy\xc4\x87 wp\xc5\x82ywy arystokracji, kt\xc3\xb3rej przyw\xc3\xb3dcy byli zarazem kap\xc5\x82anami wyzna\xc5\x84 tradycyjnych, Radama I przyj\xc4\x85\xc5\x82 chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwo i zezwoli\xc5\x82 protestanckiemu Londy\xc5\x84skiemu Towarzystwu Misyjnemu na zak\xc5\x82adanie szk\xc3\xb3\xc5\x82 i ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w. O\xc5\x9bwiata odbywa\xc5\x82a si\xc4\x99 w miejscowym j\xc4\x99zyku, do kt\xc3\xb3rego u\xc5\xbcywano pisma \xc5\x82aci\xc5\x84skiego. W 1828 roku kilka tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie Merina, wys\xc5\x82ano na studia do Wielkiej Brytanii. W kraju wprowadzono pras\xc4\x99 drukarsk\xc4\x85._NEWLINE_Po \xc5\x9bmierci Radamy I w 1828 roku rz\xc4\x85dy przej\xc4\x99\xc5\x82a jego \xc5\xbcona \xe2\x80\x93 Ranavalona I, brutalnie rozprawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 ze wszystkimi pretendentami do obj\xc4\x99cia korony. W okresie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Ranavalony I na Madagaskarze narodzi\xc5\x82o si\xc4\x99 i rozwin\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 zjawisko ruchu religijnego o charakterze separatystycznym. Pierwsze jego przejawy pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 w 1833 roku. Ruch religijny polega\xc5\x82 na nadaniu nadrz\xc4\x99dnego znaczenia tre\xc5\x9bciom fetyszystycznym, cechowa\xc5\x82a go opozycja wobec Europejczyk\xc3\xb3w. W zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od sytuacji w pa\xc5\x84stwie nast\xc4\x99powa\xc5\x82a akceptacja wybranych element\xc3\xb3w kultury europejskiej b\xc4\x85d\xc5\xba ich ca\xc5\x82kowita negacja. Polityka Ranavalony I by\xc5\x82a skierowana na ograniczenie wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w politycznych i ekonomicznych pa\xc5\x84stw europejskich. Kr\xc3\xb3lowa powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do prawa zwyczajowego, uniewa\xc5\xbcniaj\xc4\x85c wprowadzone przez swoich poprzednik\xc3\xb3w przepisy. W sferze s\xc4\x85downictwa reaktywowa\xc5\x82a ordalia przez wypicie trucizny. Zakaza\xc5\x82a wst\xc4\x99pu na wysp\xc4\x99 misjonarzom, prze\xc5\x9bladowa\xc5\x82a chrze\xc5\x9bcijan. Szacuje si\xc4\x99, \xc5\xbce za jej panowania stracono ich oko\xc5\x82o 150 tysi\xc4\x99cy._NEWLINE_W 1838 roku Ranavalona I na\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82a na Anglik\xc3\xb3w restrykcje ekonomiczne. Za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82a, aby prowadzili handel wy\xc5\x82\xc4\x85cznie w wyznaczonych przez ni\xc4\x85 portach pod pe\xc5\x82n\xc4\x85 kontrol\xc4\x85 madagaskarskich urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w. W odwecie Anglicy wsp\xc3\xb3lnie z Francuzami dokonali zbombardowania miasta portowego Tamatawy. Port zosta\xc5\x82 ponownie otwarty dla handlu w 1853 roku. Dzi\xc4\x99ki pomocy Francuza Jeana Laborde\xe2\x80\x99a uruchomi\xc5\x82a w Mantasoa w pobli\xc5\xbcu Antananarywy produkcj\xc4\x99 broni palnej, cementu i tkanin._NEWLINE_Panowanie nast\xc4\x99pcy Ranavalony I, Radamy II (1861\xe2\x80\x931863), charakteryzowa\xc5\x82o si\xc4\x99 zwrotem w kierunku Europejczyk\xc3\xb3w i odnowieniem kontakt\xc3\xb3w z pa\xc5\x84stwami zachodnimi. Radama II ponownie podpisa\xc5\x82 skasowane przez swoj\xc4\x85 poprzedniczk\xc4\x99 traktaty handlowe i zezwoli\xc5\x82 na dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 katolickich misjonarzy francuskich. Rz\xc4\x85dy Radamy II trwa\xc5\x82y dwa lata, zosta\xc5\x82 zabity przez grup\xc4\x99 arystokracji, zaniepokojonej profrancusk\xc4\x85 polityk\xc4\x85 w\xc5\x82adcy oraz obaw\xc4\x85 przed utrat\xc4\x85 przywilej\xc3\xb3w. Jego nast\xc4\x99pc\xc4\x85 zosta\xc5\x82a wdowa, Rasoherina (1863\xe2\x80\x931868), kt\xc3\xb3ra zerwa\xc5\x82a porozumienie z Francj\xc4\x85 i zakaza\xc5\x82a Laborde\xe2\x80\x99owi dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci gospodarczej. Sprawuj\xc4\x85ca po Radamie II w\xc5\x82adz\xc4\x99, Rasoherina (1863\xe2\x80\x931868), zmieni\xc5\x82a kierunek polityki na proangielski._NEWLINE_Po \xc5\x9bmierci Rasoheriny na tron wst\xc4\x85pi\xc5\x82a Ranavalona II. Rz\xc4\x85dzi\xc5\x82a wysp\xc4\x85 w latach 1868\xe2\x80\x931883. Realna w\xc5\x82adza znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w r\xc4\x99kach drugiego m\xc4\x99\xc5\xbca kr\xc3\xb3lowej, premiera Rainilaiarivony, kt\xc3\xb3rego polityka by\xc5\x82a skierowana na uniemo\xc5\xbcliwienie mocarstwom europejskim zaanektowania wyspy oraz zahamowanie post\xc4\x99puj\xc4\x85cej jej kolonizacji. Dlatego premier d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do centralizacji administracji i s\xc4\x85downictwa pa\xc5\x84stwowego. W tym celu zosta\xc5\x82 powo\xc5\x82any sztab urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy mieli kontrolowa\xc4\x87 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 arystokracji rodowo-plemiennej i lokalnych w\xc5\x82adc\xc3\xb3w feudalnych. Aparat nadzoru sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 przewa\xc5\xbcnie ze zdemobilizowanych \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, kt\xc3\xb3rych wysy\xc5\x82ano na wsie._NEWLINE_W okresie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w premiera Rainilaiarivony zakazano poligamii, a w 1877 roku na Madagaskarze zosta\xc5\x82o zniesione niewolnictwo. Rz\xc4\x85d przeznaczy\xc5\x82 pieni\xc4\x85dze na uwolnienie kilku kategorii niewolnik\xc3\xb3w, ograniczy\xc5\x82 handel nimi i zakaza\xc5\x82 zabierania do niewoli za d\xc5\x82ugi. W 1881 roku zosta\xc5\x82o powo\xc5\x82anych dziesi\xc4\x99\xc4\x87 ministerstw, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y kontrolowa\xc4\x87 administracj\xc4\x99 i gospodark\xc4\x99. Stopniowo zrezygnowano z pa\xc5\x84szczyzny na rzecz pracy najemnej. Rz\xc4\x85d popiera\xc5\x82 powstawanie przedsi\xc4\x99biorstw. Rainilaiarivony d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do wzmocnienia armii. Wprowadzenie nowych reform w \xc5\xbcycie wymaga\xc5\x82o jednak podniesienia podatk\xc3\xb3w, co cz\xc4\x99sto spotyka\xc5\x82o si\xc4\x99 z niech\xc4\x99ci\xc4\x85 spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa do rz\xc4\x85du. W 1869 roku kr\xc3\xb3lowa i premier przyj\xc4\x99li protestantyzm i ustanowili go religi\xc4\x85 pa\xc5\x84stwow\xc4\x85. Chrzest by\xc5\x82 spowodowany d\xc4\x85\xc5\xbceniem w\xc5\x82adzy do znalezienia sojusznika w Anglii i ograniczenia roszcze\xc5\x84 Francji wobec Madagaskaru. Skutkiem tego kroku by\xc5\x82o jednak zaognienie stosunk\xc3\xb3w z francuskimi osadnikami. Na tym tle dosz\xc5\x82o do wojny w latach 1883\xe2\x80\x931885, zako\xc5\x84czonej ustanowieniem protektoratu Francji na ca\xc5\x82ej wyspie._NEWLINE_Po \xc5\x9bmierci Ranavalony II w 1883 roku premier o\xc5\xbceni\xc5\x82 si\xc4\x99 z jej nast\xc4\x99pczyni\xc4\x85, Ranavalon\xc4\x85 III (1883\xe2\x80\x931897), ostatni\xc4\x85 kr\xc3\xb3low\xc4\x85 Madagaskaru. Utrzyma\xc5\x82 antyfrancuski kierunek polityki, co w dw\xc3\xb3ch ostatnich dekadach XIX wieku przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 do wybuchu konflikt\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzy dwoma pa\xc5\x84stwami._NEWLINE_Pod koniec XIX wieku wykrystalizowa\xc5\x82 si\xc4\x99 system w\xc5\x82asno\xc5\x9bci ziemskiej. Menabe, ziemia prywatna i cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo apana\xc5\xbcowa, oraz ziemie nieuprawne stanowi\xc5\x82y w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 panuj\xc4\x85cego. Menakely (lenno) by\xc5\x82o w posiadaniu vodivona (wasal). Pozosta\xc5\x82a ziemia nale\xc5\xbca\xc5\x82a do fokonolony (gromada), cz\xc5\x82onkowie gromady uprawiali t\xc4\x99 ziemi\xc4\x99 wsp\xc3\xb3lnie. Ka\xc5\xbcdy cz\xc5\x82onek fokolony m\xc3\xb3g\xc5\x82 dosta\xc4\x87 w dziedziczne w\xc5\x82adanie zaratany (dzia\xc5\x82ka pod upraw\xc4\x99 lub zabudowanie), kt\xc3\xb3r\xc4\x85 mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o za zgod\xc4\x85 gromady sprzeda\xc4\x87 innemu cz\xc5\x82onkowi gromady. Od fokolony rolnik m\xc3\xb3g\xc5\x82 dosta\xc4\x87 tak\xc5\xbce hetra (pole ry\xc5\xbcowe). Gromady zarz\xc4\x85dza\xc5\x82y pastwiskami i lasami.\n_START_SECTION_\nProtektorat francuski\n_START_PARAGRAPH_\nFrancja, zdobywaj\xc4\x85ca od kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w malgaskich w XIX wieku coraz wi\xc4\x99ksze koncesje, wci\xc4\x85\xc5\xbc mia\xc5\x82a zakusy w celu podbicia ca\xc5\x82ej wyspy. W drugiej po\xc5\x82owie XIX wieku na Madagaskarze nast\xc4\x85pi\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j przemys\xc5\x82u i rzemios\xc5\x82a. Pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze manufaktury. Zorganizowano przemys\xc5\x82 wydobywczy. Francja, d\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85ca do przekszta\xc5\x82cenia wyspy w swoj\xc4\x85 koloni\xc4\x99, w latach 1883\xe2\x80\x931885 toczy\xc5\x82a z Madagaskarem wojn\xc4\x99. Flota francuska, po uprzednim zbombardowaniu port\xc3\xb3w, odci\xc4\x99\xc5\x82a wysp\xc4\x99 od kontakt\xc3\xb3w zagranicznych._NEWLINE_Sprawa Madagaskaru by\xc5\x82a jednym z temat\xc3\xb3w zorganizowanej z inicjatywy Ottona von Bismarcka w 1885 roku w Berlinie konferencji, dotycz\xc4\x85cej podzia\xc5\x82u wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w w Afryce. Zgodnie z postanowieniami wyspa mia\xc5\x82a znale\xc5\xba\xc4\x87 si\xc4\x99 w strefie francuskiej. Ranavalona III zosta\xc5\x82a zmuszona do podpisania z Francj\xc4\x85 uk\xc5\x82adu, na mocy kt\xc3\xb3rego Madagaskar zosta\xc5\x82 przekszta\xc5\x82cony w protektorat, a francuski rezydent uzyska\xc5\x82 prawo do prowadzenia polityki zagranicznej wyspy. Ranavalona III zrzek\xc5\x82a si\xc4\x99 zatoki Diego Suarez i zosta\xc5\x82a zobowi\xc4\x85zana do zap\xc5\x82acenia wysokiej kontrybucji. Na podstawie traktatu w\xc5\x82adze francuskie dokona\xc5\x82y dyslokacji oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w swoich wojsk w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych punktach pa\xc5\x84stwa. 5 wrze\xc5\x9bnia 1890 roku nast\xc4\x85pi\xc5\x82o podpisanie uk\xc5\x82adu mi\xc4\x99dzy Angli\xc4\x85 i Francj\xc4\x85. Brytyjczycy zaakceptowali protektorat francuski nad Madagaskarem, Francuzi za\xc5\x9b potwierdzili prawa Anglii do Zanzibaru. 18 listopada 1890 roku protektorat Francji potwierdzi\xc5\x82y Niemcy w zamian za uznanie ich w\xc5\x82adzy w Niemieckiej Afryce Wschodniej._NEWLINE_Podporz\xc4\x85dkowanie Madagaskaru przez Francj\xc4\x99 wywo\xc5\x82a\xc5\x82o reakcj\xc4\x99 spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa. Jako pierwsi zbrojny op\xc3\xb3r stawili mieszka\xc5\x84cy po\xc5\x82udnia, nast\xc4\x99pnie powstanie obj\xc4\x99\xc5\x82o niemal ca\xc5\x82y kraj. W 1890 roku w\xc5\x82adze francuskie przedstawi\xc5\x82y wyspie ultimatum, kt\xc3\xb3rego Malgasze nie mogli przyj\xc4\x85\xc4\x87, gdy\xc5\xbc oznacza\xc5\x82o to zrzeczenie si\xc4\x99 niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci. W 1895 roku pi\xc4\x99tnastotysi\xc4\x99czna armia francuska dokona\xc5\x82a desantu i zaj\xc4\x99\xc5\x82a Tananariw\xc4\x99. W 1896 roku rz\xc4\x85d francuski zatwierdzi\xc5\x82 ustaw\xc4\x99 o aneksji Madagaskaru. Do st\xc5\x82umienia powstania i wprowadzenia ustawy w \xc5\xbcycie na wysp\xc4\x99 zosta\xc5\x82a wys\xc5\x82ana armia pod dow\xc3\xb3dztwem genera\xc5\x82a Josepha Gallieniego. Powstanie upad\xc5\x82o. W 1895 roku premier Rainilaiarivony zosta\xc5\x82 deportowany do Algieru. W 1897 roku deportowano tak\xc5\xbce kr\xc3\xb3low\xc4\x85 Ranavalon\xc4\x99 III po wymuszeniu na niej podpisania aktu abdykacji. Na wyspie zosta\xc5\x82 wprowadzony re\xc5\xbcim krwawego terroru. Polityka Gallieniego by\xc5\x82a skierowana na podsycanie separatystycznych nastroj\xc3\xb3w w\xc5\x9br\xc3\xb3d feuda\xc5\x82\xc3\xb3w, prowokowanie walk mi\xc4\x99dzyetnicznych. W 1904 roku Madagaskar zosta\xc5\x82 spacyfikowany przez wojska francuskie.\n_START_SECTION_\nMadagaskar terytorium zamorskim Francji\n_START_PARAGRAPH_\nWojna przyczyni\xc5\x82a si\xc4\x99 do uprzemys\xc5\x82owienia szeregu kolonii europejskich na po\xc5\x82udnie od Sahary. W spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwach wykszta\xc5\x82ci\xc5\x82y si\xc4\x99 nowe warstwy spo\xc5\x82eczne, bur\xc5\xbcuazja i proletariat, kt\xc3\xb3re zacz\xc4\x99\xc5\x82y stanowi\xc4\x87 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99 w d\xc4\x85\xc5\xbceniu do uzyskania niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci. Jesieni\xc4\x85 1945 roku Malgasze i osadnicy francuscy wybrali do Zgromadzenia Konstytucyjnego IV Republiki Francuskiej dw\xc3\xb3ch przedstawicieli, Josepha Raset\xc4\x99 i Josepha Ravoahangy, zwolennik\xc3\xb3w idei samostanowienia narod\xc3\xb3w, zapewnionej przez Kart\xc4\x99 Atlantyck\xc4\x85 z 1941 roku oraz potwierdzonej w 1944 roku na konferencji w Brazzaville w Kongo. W Pary\xc5\xbcu Raseta i Ravoahangy oraz mieszkaj\xc4\x85cy we Francji malgaski pisarz Jacques Rabemananjara za\xc5\x82o\xc5\xbcyli parti\xc4\x99 MDRM (Mouvement D\xc3\xa9mocratique de la R\xc3\xa9novation Malgache \xe2\x80\x93 Demokratyczny Ruch Odnowy Malgaskiej), kt\xc3\xb3ra zjednoczy\xc5\x82a kilka utworzonych w 1946 roku na wyspie mniejszych partii politycznych. W kr\xc3\xb3tkim czasie MDRM liczy\xc5\x82a ju\xc5\xbc oko\xc5\x82o trzystu tysi\xc4\x99cy cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w. Na scenie politycznej rywalem MDRM by\xc5\x82a Partia Wydziedziczonych Madagaskaru (Parti des D\xc3\xa9sh\xc3\xa9rit\xc3\xa9s Malgaches), skupiaj\xc4\x85ca g\xc5\x82\xc3\xb3wnie c\xc3\xb4tiers (mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wybrze\xc5\xbca) oraz potomk\xc3\xb3w niewolnik\xc3\xb3w z p\xc5\x82askowy\xc5\xbcu centralnego._NEWLINE_27 pa\xc5\xbadziernika 1946 roku zosta\xc5\x82a uchwalona konstytucja IV Republiki, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rej status Madagaskaru zosta\xc5\x82 zmieniony z kolonii na terytorium zamorskie (territoire d\xe2\x80\x99outre-mer) w ramach Unii Francuskiej. Konstytucja zapewni\xc5\x82a r\xc3\xb3wno\xc5\x9b\xc4\x87 praw politycznych wszystkim terytoriom, podleg\xc5\x82ym Francji, oraz obywatelstwo ich mieszka\xc5\x84com. Madagaskar zosta\xc5\x82 podzielony na prowincje, gdzie w\xc5\x82adz\xc4\x99 sprawowa\xc5\x82y samorz\xc4\x85dy lokalne. Z ka\xc5\xbcdej prowincji wybierano reprezentant\xc3\xb3w do Zgromadzenia Narodowego z siedzib\xc4\x85 w Anatananarywie. W pierwszych wyborach wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 mandat\xc3\xb3w, z wyj\xc4\x85tkiem prowincji Mahajanga, otrzymali kandydaci z partii MDRM._NEWLINE_Mimo zmian politycznych i ustrojowych, sytuacja na Madagaskarze by\xc5\x82a niestabilna. Pog\xc5\x82\xc4\x99biaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 kryzys gospodarczy i spo\xc5\x82eczny, spowodowany brakiem \xc5\xbcywno\xc5\x9bci, aferami, przymusem do pracy oraz napi\xc4\x99ciami etnicznymi, wywo\xc5\x82ywa\xc5\x82 niezadowolenia w spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie. 29 marca 1947 roku malgascy nacjonali\xc5\x9bci z Demokratycznego Ruchu Odnowy Malgaskiej (cho\xc4\x87 jej przyw\xc3\xb3dcy negowali sw\xc3\xb3j udzia\xc5\x82) wywo\xc5\x82ali powstanie. Zryw obj\xc4\x85\xc5\x82 jedn\xc4\x85 trzeci\xc4\x85 terytorium wyspy. Francuzi byli w stanie przywr\xc3\xb3ci\xc4\x87 spok\xc3\xb3j dopiero po przybyciu posi\xc5\x82k\xc3\xb3w z Francji. Liczba ofiar by\xc5\x82a r\xc3\xb3\xc5\xbcnie szacowana: od sze\xc5\x9b\xc4\x87dziesi\xc4\x99ciu tysi\xc4\x99cy poprzez osiemdziesi\xc4\x85t tysi\xc4\x99cy do stu tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b. Sporz\xc4\x85dzone po zaj\xc5\x9bciach raporty francuskie wskazywa\xc5\x82y na liczb\xc4\x99 jedenastu tysi\xc4\x99cy ofiar, spo\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych tylko sto osiemdziesi\xc4\x85t os\xc3\xb3b nie by\xc5\x82o Malgaszami. Uczestnikom zas\xc4\x85dzano wyroki od kr\xc3\xb3tkotrwa\xc5\x82ego wi\xc4\x99zienia a\xc5\xbc do kary \xc5\x9bmierci. Skazano dwudziestu przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w rebelii. Szacuje si\xc4\x99, \xc5\xbce og\xc3\xb3\xc5\x82em wydanych zosta\xc5\x82o od pi\xc4\x99ciu do sze\xc5\x9bciu tysi\xc4\x99cy wyrok\xc3\xb3w._NEWLINE_W 1956 roku rz\xc4\x85d francuski wyda\xc5\x82 ustaw\xc4\x99, wprowadzaj\xc4\x85c\xc4\x85 wybory powszechne, co przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 do zniesienia podzia\xc5\x82u politycznego mi\xc4\x99dzy Merina a c\xc3\xb4tiers i zwi\xc4\x99kszenia politycznej pozycji ostatnich. Pod koniec lat pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych nasili\xc5\x82y si\xc4\x99 dyskusje na temat stosunk\xc3\xb3w Madagaskaru z Francj\xc4\x85. Na wyspie powsta\xc5\x82y dwie partie. PSD (Parti Social D\xc3\xa9mocrate de Madagascar \xe2\x80\x93 Socjaldemokratyczna Partia Madagaskaru) opowiada\xc5\x82a si\xc4\x99 za autonomi\xc4\x85 w ramach Unii Francuskiej. Dowodzi\xc5\x82 parti\xc4\x85 pose\xc5\x82 na Zgromadzenie Narodowe Philibert Tsiranana, pochodz\xc4\x85cy z p\xc3\xb3\xc5\x82nocy wyspy z ludu Tsimihety. W kr\xc3\xb3tkim czasie w ramach PSD zjednoczy\xc5\x82y si\xc4\x99 mniejsze partie, za\xc5\x82o\xc5\xbcone przez c\xc3\xb4tiers. Jej g\xc5\x82\xc3\xb3wnym o\xc5\x9brodkiem by\xc5\x82o opozycyjnie nastawione wobec MDRM miasto Mahajanga. Drug\xc4\x85 nowo powsta\xc5\x82\xc4\x85 parti\xc4\x85 by\xc5\x82a AKFM (Antokon\xe2\x80\x99ny Kongresy Fanafahana an\xe2\x80\x99i Madagasikara), kt\xc3\xb3r\xc4\x85 kierowa\xc5\x82 Richard Andriamanjato, z pochodzenia Merina. AKFM opowiada\xc5\x82a si\xc4\x99 za nacjonalizacj\xc4\x85 przemys\xc5\x82u, kolektywizacj\xc4\x85, opuszczeniem Unii Francuskiej oraz odrzuceniem j\xc4\x99zyka, obyczaj\xc3\xb3w i kultury francuskiej na rzecz tradycji malgaskich._NEWLINE_4 pa\xc5\xbadziernika 1958 roku we Francji zosta\xc5\x82a przyj\xc4\x99ta Konstytucja V Republiki. Na jej mocy utworzono Wsp\xc3\xb3lnot\xc4\x99 Francusk\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra obj\xc4\x99\xc5\x82a terytoria by\xc5\x82ego francuskiego imperium kolonialnego. Do kompetencji Wsp\xc3\xb3lnoty nale\xc5\xbca\xc5\x82o podejmowanie decyzji w sprawach polityki zagranicznej, obrony, finans\xc3\xb3w, gospodarki, sprawiedliwo\xc5\x9bci, szkolnictwa wy\xc5\xbcszego, transportu, poczty i telegrafu._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo idea Wsp\xc3\xb3lnoty Francuskiej zak\xc5\x82ada\xc5\x82a przekszta\xc5\x82cenie by\xc5\x82ych kolonii francuskich w republiki autonomiczne oraz zacie\xc5\x9bnienie stosunk\xc3\xb3w polityczno-gospodarczych mi\xc4\x99dzy by\xc5\x82ymi koloniami a metropoli\xc4\x85. 28 wrze\xc5\x9bnia 1958 roku na Madagaskarze przeprowadzono referendum, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82o ustali\xc4\x87 dalsze losy kraju. 14 pa\xc5\xbadziernika 1958 roku autonomiczna Republika Malgaska na podstawie wynik\xc3\xb3w referendum wesz\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad Wsp\xc3\xb3lnoty Francuskiej. Pierwszym prezydentem zosta\xc5\x82 kandydat PSD, Philibert Tsiranana, wybrany 27 kwietnia 1959 roku.\n_START_SECTION_\nPierwsza Republika\n_START_PARAGRAPH_\n24 czerwca 1960 roku do Konstytucji V Republiki wniesiono poprawki, kt\xc3\xb3re zak\xc5\x82ada\xc5\x82y, \xc5\xbce cz\xc5\x82onek Wsp\xc3\xb3lnoty mo\xc5\xbce uzyska\xc4\x87 niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, pozostaj\xc4\x85c przy tym jednocze\xc5\x9bnie w sk\xc5\x82adzie Wsp\xc3\xb3lnoty. Wobec nasilaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 ruch\xc3\xb3w niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciowych w kraju Madagaskar 26 czerwca 1960 roku otrzyma\xc5\x82 niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, jednak pozosta\xc5\x82 w sk\xc5\x82adzie Wsp\xc3\xb3lnoty, stosunki z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 mia\xc5\x82o regulowa\xc4\x87 czterna\xc5\x9bcie podpisanych um\xc3\xb3w i konwencji francusko-madagaskarskich._NEWLINE_20 czerwca 1960 roku Madagaskar, wraz z szesnastoma pa\xc5\x84stwami afryka\xc5\x84skimi, kt\xc3\xb3re w Roku Afryki og\xc5\x82osi\xc5\x82y niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do Organizacji Narod\xc3\xb3w Zjednoczonych. W grudniu 1960 roku Madagaskar przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 si\xc4\x99 do tzw. \xe2\x80\x9egrupy Brazzaville\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a by\xc4\x87 \xc5\x82\xc4\x85cznikiem mi\xc4\x99dzy Wsp\xc3\xb3lnot\xc4\x85 Francusk\xc4\x85 a pozosta\xc5\x82ymi pa\xc5\x84stwami afryka\xc5\x84skimi. Do grupy weszli cz\xc5\x82onkowie Wsp\xc3\xb3lnoty Francuskiej, pa\xc5\x84stwa Rady Ententy (G\xc3\xb3rna Wolta, Niger, Benin, Togo, Wybrze\xc5\xbce Ko\xc5\x9bci S\xc5\x82oniowej) i Kamerun. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na konferencji w Jaunde grupa Brazzaville powo\xc5\x82a\xc5\x82a Afryka\xc5\x84sko-Malgask\xc4\x85 Organizacj\xc4\x99 Wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy Gospodarczej (OAMCE \xe2\x80\x93 Organisation Africaine et Malgache de Coop\xc3\xa9ration Economique), kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a przygotowa\xc4\x87 podwaliny pod utworzenie wsp\xc3\xb3lnego rynku afryka\xc5\x84skiego._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowy okres rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Tsiranany charakteryzowa\xc5\x82 si\xc4\x99 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x85 ze zwolennikami pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w politycznych MDRM i AKFM. Prezydent d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 tak\xc5\xbce do utrzymania i zacie\xc5\x9bnienia stosunk\xc3\xb3w polityczno-ekonomicznych z Francj\xc4\x85 i pa\xc5\x84stwami zachodnimi. Swoj\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x99 budowa\xc5\x82 na poparciu c\xc3\xb4tiers, pomijaj\xc4\x85c m\xc5\x82odzie\xc5\xbc i klas\xc4\x99 \xc5\x9bredni\xc4\x85 Merina._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku lat siedemdziesi\xc4\x85tych na scenie politycznej pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 nowe si\xc5\x82y. W kwietniu 1971 roku powsta\xc5\x82a Monima (Mouvement pour l\xe2\x80\x99Ind\xc3\xa9pendance National de Madagaskar \xe2\x80\x93 Narodowy Ruch Niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci Madagaskaru). Ruch narodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 z inicjatywy uczestnika powstania w 1947 roku \xe2\x80\x93 Monja Jaona, wywodz\xc4\x85cego si\xc4\x99 z po\xc5\x82udniowych c\xc3\xb4tier. W 1971 roku Monima wywo\xc5\x82a\xc5\x82a powstanie ch\xc5\x82opskie w prowincji Toliara, dotkni\xc4\x99tej w\xc3\xb3wczas epidemi\xc4\x85 u byd\xc5\x82a. Rz\xc4\x85d, zamiast uwolni\xc4\x87 rolnik\xc3\xb3w od podatk\xc3\xb3w, dalej je pobiera\xc5\x82. Rebelianci liczyli na militarne wsparcie Chin, jednak pomoc nie nadesz\xc5\x82a. Powstanie upad\xc5\x82o, a jego przyw\xc3\xb3dcy, w tym Monja Jaona, zostali deportowani na wysp\xc4\x99 Nosy Lava. W powstaniu zgin\xc4\x99\xc5\x82o od pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x99ciu do tysi\xc4\x85ca os\xc3\xb3b. Monima zosta\xc5\x82a zdelegalizowana._NEWLINE_Drug\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85 polityczn\xc4\x85 byli studenci, kt\xc3\xb3rzy na pocz\xc4\x85tku 1972 roku zorganizowali strajk generalny w Antananarywie. Przyczyn\xc4\x85 niezadowole\xc5\x84 by\xc5\x82o zaniedbanie przez w\xc5\x82adz\xc4\x99 kultury i o\xc5\x9bwiaty. Nie zosta\xc5\x82y wznowione umowy o wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy kulturalnej z Francj\xc4\x85, w dalszym ci\xc4\x85gu nie u\xc5\x82atwiono m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy z biedniejszych rodzin wst\xc4\x99pu na uczelnie wy\xc5\xbcsze. Strajk studencki odbi\xc5\x82 si\xc4\x99 echem na prowincjach. Do protestuj\xc4\x85cych do\xc5\x82\xc4\x85czyli urz\xc4\x99dnicy, robotnicy, ch\xc5\x82opi i bezrobotni. Demonstranci oblegali ratusze i francuskoj\xc4\x99zyczne biura prasowe. W dniach 12\xe2\x80\x9313 maja 1972 roku rz\xc4\x85d zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na przerwanie strajku przy wsparciu FRS (Force R\xc3\xa9publicaine de S\xc3\xa9curit\xc3\xa9 \xe2\x80\x93 Republika\xc5\x84skie Si\xc5\x82y Bezpiecze\xc5\x84stwa). 13 maja FRS otworzy\xc5\x82y ogie\xc5\x84 do uczestnik\xc3\xb3w protest\xc3\xb3w. W zamieszkach zgin\xc4\x99\xc5\x82o od pi\xc4\x99tnastu do czterdziestu os\xc3\xb3b, oko\xc5\x82o stu pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x99ciu zosta\xc5\x82o rannych. Przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w aresztowano i zes\xc5\x82ano na Nosy Lava. Wprowadzono zakaz demonstracji. Tsiranana og\xc5\x82osi\xc5\x82 stan wojenny.\n_START_SECTION_\nStan wojenny 1972\xe2\x80\x931975\n_START_PARAGRAPH_\n18 maja rz\xc4\x85d Tsiranany poda\xc5\x82 si\xc4\x99 do dymisji. W\xc5\x82adz\xc4\x99 w pa\xc5\x84stwie przej\xc4\x99\xc5\x82a Armia Krajowa pod dow\xc3\xb3dztwem pochodz\xc4\x85cego z Merina genera\xc5\x82a Gabriela Ramanantsoa, co zosta\xc5\x82o zaakceptowane przez opozycj\xc4\x99 i uczestnik\xc3\xb3w strajku. Tsinaranana pe\xc5\x82ni\xc5\x82 formalnie swoje funkcje do 11 pa\xc5\xbadziernika 1972 roku, gdy, ulegaj\xc4\x85c presji publicznej, zrezygnowa\xc5\x82 z prezydentury i z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 sw\xc3\xb3j urz\xc4\x85d na r\xc4\x99ce Ramanantsoa._NEWLINE_Re\xc5\xbcim wojskowy Ramanantsoa nie rozwi\xc4\x85za\xc5\x82 problem\xc3\xb3w ekonomicznych. W \xc5\x9brodowisku sprawuj\xc4\x85cych w\xc5\x82adz\xc4\x99 wojskowych dochodzi\xc5\x82o do rezonans\xc3\xb3w na tle etnicznym. 31 grudnia 1974 roku kilku oficer\xc3\xb3w c\xc3\xb4tier usi\xc5\x82owa\xc5\x82o dokona\xc4\x87 zamachu stanu. 5 lutego 1975 roku Ramanantsoa z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 urz\xc4\x85d na r\xc4\x99ce pochodz\xc4\x85cego ze szczepu Merina pu\xc5\x82kownika Richarda Ratsimandravy. 11 lutego Ratsimadrava zgin\xc4\x85\xc5\x82 w zamachu. W obliczu gro\xc5\xbc\xc4\x85cej wojny domowej w\xc5\x82adz\xc4\x99 w kraju przej\xc4\x85\xc5\x82 Dyrektoriat Narodowo-Wojskowy, wprowadzaj\xc4\x85c cenzur\xc4\x99 i zawieszaj\xc4\x85c dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 wszystkich partii politycznych._NEWLINE_15 czerwca 1975 roku Dyrektoriat Narodowo-Wojskowy ustanowi\xc5\x82 przewodnicz\xc4\x85cym nowo utworzonego organu w\xc5\x82adzy pa\xc5\x84stwowej \xe2\x80\x93 Najwy\xc5\xbcszej Rady Rewolucyjnej \xe2\x80\x93 komandora Didiera Ratsirak\xc4\x99, c\xc3\xb4tier ze szczepu Betsimisaraka, postrzeganego przez zwolennik\xc3\xb3w zwalczaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w politycznych jako kandydat kompromisowy.\n_START_SECTION_\nDruga Republika\n_START_PARAGRAPH_\n21 grudnia 1975 roku na Madagaskarze odby\xc5\x82o si\xc4\x99 referendum. Na podstawie jego wynik\xc3\xb3w prezydentem tzw. Drugiej Republiki \xe2\x80\x93 Demokratycznej Republiki Madagaskaru \xe2\x80\x93 zosta\xc5\x82 piastuj\xc4\x85cy dotychczas urz\xc4\x85d przewodnicz\xc4\x85cego Najwy\xc5\xbcszej Rady Rewolucyjnej \xe2\x80\x93 Didier Ratsiraka. Podpisana na pocz\xc4\x85tku rz\xc4\x85d\xc3\xb3w przez prezydenta Karta Rewolucji Malgaskiej (Boky Mena \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eCzerwona ksi\xc4\x85\xc5\xbcka\xe2\x80\x9d) zak\xc5\x82ada\xc5\x82a wzmocnienie orientacji socjalistycznej i przeprowadzenie rewolucji socjalistycznej. Zgodnie z zawartymi w Boky Mena postulatami spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo Madagaskaru mia\xc5\x82o opiera\xc4\x87 si\xc4\x99 na \xe2\x80\x9epi\xc4\x99ciu filarach rewolucji\xe2\x80\x9d: Najwy\xc5\xbcszej Radzie Rewolucyjnej, klasie ch\xc5\x82opsko-robotniczej, inteligencji, kobietach oraz wojsku._NEWLINE_Nowy kierunek polityki wp\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 na wszystkie dziedziny \xc5\xbcycia pa\xc5\x84stwa. Najwy\xc5\xbcsza Rada Rewolucyjna przej\xc4\x99\xc5\x82a kontrol\xc4\x99 nad pa\xc5\x84stwow\xc4\x85 gospodark\xc4\x85 i mediami. Dekolonizacja wyspy i nacjonalizacja gospodarki przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do os\xc5\x82abienia politycznych zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w Madagaskaru z Francj\xc4\x85, jakkolwiek by\xc5\x82a metropolia pozosta\xc5\x82a partnerem handlowym Drugiej Republiki. W kraju og\xc5\x82oszono tzw. \xe2\x80\x9emalgasizacj\xc4\x99\xe2\x80\x9d, k\xc5\x82ad\xc4\x85c nacisk na rozw\xc3\xb3j rodzimej o\xc5\x9bwiaty i medi\xc3\xb3w. Zorientowany na socjalizm Madagaskar nawi\xc4\x85za\xc5\x82 kontakty z pa\xc5\x84stwami socjalistycznymi, kt\xc3\xb3re upatrywa\xc5\x82y w nowo powsta\xc5\x82ych pa\xc5\x84stwach afryka\xc5\x84skich swoich naturalnych sojusznik\xc3\xb3w, proponuj\xc4\x85c im inny, odmienny od kapitalistycznego Zachodu, model rozwoju ustrojowego._NEWLINE_W styczniu 1976 roku do zdominowanej przez wojskowych Najwy\xc5\xbcszej Rady Rewolucyjnej do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82o dziesi\xc4\x99ciu cywili, co mia\xc5\x82o wzmocni\xc4\x87 autorytet w\xc5\x82adzy. Dwa miesi\xc4\x85ce p\xc3\xb3\xc5\xbaniej powsta\xc5\x82a partia rz\xc4\x85dowa AREMA (Antokin\xe2\x80\x99ny Revolisiona Malagasy \xe2\x80\x93 Awangarda Rewolucji Malgaskiej) na czele z prezydentem, kt\xc3\xb3ra wraz z pi\xc4\x99cioma partiami malgaskimi utworzy\xc5\x82a koalicj\xc4\x99 FNDR (Front National pour la D\xc3\xa9fense de la R\xc3\xa9volution \xe2\x80\x93 Front na rzecz Obrony Rewolucji)._NEWLINE_Polityka ekonomiczna rz\xc4\x85du, skierowana na przej\xc4\x99cie kluczowych dla kraju sektor\xc3\xb3w gospodarczych ju\xc5\xbc w 1977 roku wywo\xc5\x82a\xc5\x82a niezadowolenie spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa. We wrze\xc5\x9bniu 1977 roku i w maju 1978 roku w Antananarywie odby\xc5\x82y si\xc4\x99 demonstracje antyrz\xc4\x85dowe, wywo\xc5\x82ane pog\xc5\x82\xc4\x99biaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 kryzysem gospodarczym. W obu przypadkach Ratsiraka u\xc5\xbcy\xc5\x82 wojska dla przywr\xc3\xb3cenia porz\xc4\x85dku w stolicy. Op\xc3\xb3r spo\xc5\x82eczny przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do z\xc5\x82agodzenia przez rz\xc4\x85d polityki gospodarczej i wprowadzenia reform wolnorynkowych, kt\xc3\xb3rych wymaga\xc5\x82 Mi\xc4\x99dzynarodowy Fundusz Walutowy przy ONZ, aby zapewni\xc4\x87 krajowi wsparcie finansowe._NEWLINE_W latach osiemdziesi\xc4\x85tych poparcie spo\xc5\x82eczne dla AREMA i Ratsiraki spad\xc5\x82o. By\xc5\x82o to wywo\xc5\x82ane zachodz\xc4\x85cymi zmianami w Europie. Upadek Muru Berli\xc5\x84skiego i os\xc5\x82abienie bloku komunistycznego przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do zwrotu w polityce Madagaskaru. W 1989 roku mi\xc4\x99dzynarodowi obserwatorzy podczas wybor\xc3\xb3w zrelacjonowali w raportach szereg nieprawid\xc5\x82owo\xc5\x9bci i \xc5\x82amanie zasad g\xc5\x82osowania, co wywo\xc5\x82a\xc5\x82o zamieszki w stolicy pa\xc5\x84stwa. Ratsiraka st\xc5\x82umi\xc5\x82 bunt przy pomocy wojska. Liczba ofiar oszacowana by\xc5\x82a na siedemdziesi\xc4\x99ciu pi\xc4\x99ciu zabitych i rannych. W maju 1991 roku w pa\xc5\x84stwie zacz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 strajk generalny, kt\xc3\xb3ry sparali\xc5\xbcowa\xc5\x82 gospodark\xc4\x99. 10 sierpnia 1991 roku oko\xc5\x82o czterystu tysi\xc4\x99cy Malgaszy wzi\xc4\x99\xc5\x82o udzia\xc5\x82 w pokojowej demonstracji pod pa\xc5\x82acem prezydenckim. Gwardia prezydencka otworzy\xc5\x82a ogie\xc5\x84 do manifestuj\xc4\x85cych. 31 pa\xc5\xbadziernika 1991 roku Ratsiraka zosta\xc5\x82 zmuszony do podpisania porozumienia, w kt\xc3\xb3rym wyrazi\xc5\x82 zgod\xc4\x99 na ustanowienie nowej konstytucji oraz wprowadzenie pluralizmu politycznego. W demokratyzacji pa\xc5\x84stwa wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 dopuszczony do rz\xc4\x85du przyw\xc3\xb3dca opozycyjnej partii CFV (Comit\xc3\xa9 des Forces Vives \xe2\x80\x93 Komitet Si\xc5\x82 Aktywnych) \xe2\x80\x93 Albert Zafy \xe2\x80\x93 pochodz\xc4\x85cy z p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-centralnego wybrze\xc5\xbca wyspy c\xc3\xb4tier ze szczepu Tsimihety._NEWLINE_19 sierpnia 1992 roku na Madagaskarze zosta\xc5\x82 przyj\xc4\x99ty projekt nowej konstytucji, ograniczaj\xc4\x85cej uprawnienia prezydenta. 25 listopada odby\xc5\x82y si\xc4\x99 wybory prezydenckie. W pierwszej turze \xc5\xbcaden z wiod\xc4\x85cych kandydat\xc3\xb3w nie uzyska\xc5\x82 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci g\xc5\x82os\xc3\xb3w. Zafy, lider opozycyjnej wobec poprzedniego rz\xc4\x85du grupy CFV zdoby\xc5\x82 46%. Ratsiraka, kandydat nowo powsta\xc5\x82ej partii MMSM (Mouvement Militant pour le Socialisme Malgache), uzyska\xc5\x82 29% g\xc5\x82os\xc3\xb3w. W drugiej turze wybor\xc3\xb3w z 10 lutego 1993 roku Zafy zdoby\xc5\x82 przewag\xc4\x99 \xe2\x80\x93 67%.'