b'\n_START_ARTICLE_\nIf\xc3\xa1 (wyrocznia afryka\xc5\x84ska)\n_START_PARAGRAPH_\nIf\xc3\xa1 \xe2\x80\x93 wyrocznia w kulturach zachodnioafryka\xc5\x84skich, system wr\xc3\xb3\xc5\xbcbiarstwa wywodz\xc4\x85cy si\xc4\x99 z tradycji religijnych ludu Joruba w Nigerii, nazywany jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Fa przez Fon\xc3\xb3w oraz Afa przez Ewe. Wyrocznia jest g\xc5\x82osem b\xc3\xb3stwa orisza Orunmil\xc3\xa1, przekazywanym poprzez Eszu, pos\xc5\x82a\xc5\x84ca bog\xc3\xb3w._NEWLINE_System if\xc3\xa1 jest zwi\xc4\x85zany przede wszystkim z tradycyjnymi religiami Afryki, lecz praktykowany jest tak\xc5\xbce mi\xc4\x99dzy innymi przez adept\xc3\xb3w kuba\xc5\x84skiej lukum\xc3\xad w ramach Regla de Ocha, oraz candombl\xc3\xa9 w Brazylii w ramach tzw. Culto de If\xc3\xa1. W wielu tradycjach uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce wr\xc3\xb3\xc5\xbcby mog\xc4\x85 by\xc4\x87 stawiane tylko przez osoby, kt\xc3\xb3re przesz\xc5\x82y inicjacj\xc4\x99 i wieloletni cykl nauki pod opiek\xc4\x85 kap\xc5\x82an\xc3\xb3w._NEWLINE_W 2005 roku system if\xc3\xa1 zosta\xc5\x82 proklamowany Arcydzie\xc5\x82em Ustnego i Niematerialnego Dziedzictwa Ludzko\xc5\x9bci a w 2008 roku wpisany na list\xc4\x99 niematerialnego dziedzictwa UNESCO.\n_START_SECTION_\nSpos\xc3\xb3b wr\xc3\xb3\xc5\xbcenia\n_START_PARAGRAPH_\nWr\xc3\xb3\xc5\xbcenie polega na rzuceniu okre\xc5\x9blonej liczby orzeszk\xc3\xb3w palmowych, muszelek kauri lub ich odpowiednik\xc3\xb3w, co ma da\xc4\x87 zestaw danych dw\xc3\xb3jkowych, w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od tego czy upadn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 przedni\xc4\x85 do g\xc3\xb3ry czy do do\xc5\x82u. Muszelki k\xc5\x82adzie si\xc4\x99 w \xc5\x9bci\xc5\x9ble okre\xc5\x9blonych szeregach, tworz\xc4\x85cych potencjalnie 256 mo\xc5\xbcliwych uk\xc5\x82ad\xc3\xb3w, zwanych w j\xc4\x99zyku joruba od\xc3\xb9 Ka\xc5\xbcdy z tych od\xc3\xb9 odpowiada konkretnemu tekstowi itan legendy z literatury mitologicznej Jorub\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ry ma wyja\xc5\x9bni\xc4\x87 sens wr\xc3\xb3\xc5\xbcby.'