b'\n_START_ARTICLE_\nMuszkowie\n_START_PARAGRAPH_\nMuszkowie, Muszku, Muski (gruz. \xe1\x83\x9b\xe1\x83\xa3\xe1\x83\xa8\xe1\x83\xa5\xe1\x83\x94\xe1\x83\x91\xe1\x83\x98, Mushkebi; hebr. \xd7\x9e\xd7\xa9\xd7\x9a, Meszech; stgr.\xc2\xa0\xce\x9c\xcf\x8c\xcf\x83\xcf\x87\xce\xbf\xce\xb9, Moskoi) \xe2\x80\x93 staro\xc5\xbcytny lud anatolijski. Po raz pierwszy wymieniony w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach asyryjskich z czas\xc3\xb3w kr\xc3\xb3la Tiglat-Pilesera I (koniec XII wieku p.n.e.)\n_START_SECTION_\nPochodzenie\n_START_PARAGRAPH_\nLud protoormia\xc5\x84ski z grupy tracko-frygijskiej, kt\xc3\xb3ry pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 w Azji Mniejszej razem z ba\xc5\x82ka\xc5\x84sk\xc4\x85 fal\xc4\x85 tzw. Lud\xc3\xb3w Morza na prze\xc5\x82omie XIII i XII wieku p.n.e. Tez\xc4\x99 o ich nieanatolijskim pochodzeniu wzmacnia fakt, \xc5\xbce nie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w \xc5\xbcadnym znanym nam \xc5\xbar\xc3\xb3dle hetyckim. Poniewa\xc5\xbc bitwa jak\xc4\x85 stoczy\xc5\x82 z nimi Tiglat-Pileser I datowana jest na pocz\xc4\x85tek jego panowania (ok. 1112 p.n.e.), a Muszkowie zasiedlali sporne tereny przez ok. 50 lat (od ok. 1160 p.n.e.) przyjmuje si\xc4\x99, \xc5\xbce przedostali si\xc4\x99 do wschodniej Anatolii ju\xc5\xbc po upadku pa\xc5\x84stwa Hetyt\xc3\xb3w (prze\xc5\x82om wiek\xc3\xb3w XIII i XII p.n.e.)_NEWLINE_Rosyjski badacz tego okresu Igor Diakonoff zak\xc5\x82ada\xc5\x82, \xc5\xbce Muszku pos\xc5\x82ugiwali si\xc4\x99 j\xc4\x99zykiem protoormia\xc5\x84skim. Diakonoff dokona\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ich podzia\xc5\x82u na wschodnich (XII wiek p.n.e.) i wymienianych kilka wiek\xc3\xb3w p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przez inskrypcje z czas\xc3\xb3w kr\xc3\xb3la Sargona II zachodnich. Ci drudzy to bez w\xc4\x85tpienia Frygowie, nazywani podobnie zapewne ze wzgl\xc4\x99du na pokrewie\xc5\x84stwo.\n_START_SECTION_\n\xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82a greckie i rzymskie\n_START_PARAGRAPH_\nHerodot opisuj\xc4\x85c armi\xc4\x99 kr\xc3\xb3la perskiego Kserksesa I z V wieku p.n.e. wymieni\xc5\x82 wojownik\xc3\xb3w Moskoi (stgr.\xc2\xa0\xce\x9c\xcf\x8c\xcf\x83\xcf\x87\xce\xbf\xce\xb9; Dzieje 7.78) nosz\xc4\x85cych drewniane he\xc5\x82my, ma\xc5\x82e tarcze i kr\xc3\xb3tkie w\xc5\x82\xc3\xb3cznie. W sekcji dotycz\xc4\x85cej Fryg\xc3\xb3w potwierdza ich pokrewie\xc5\x84stwo z Ormianami i ba\xc5\x82ka\xc5\x84skie korzenie (Dzieje 7.73), co wi\xc4\x99cej istnieje du\xc5\xbce prawdopodobie\xc5\x84stwo, \xc5\xbce wspomniany przez niego kr\xc3\xb3l frygijski Midas (Dzieje 1.14) to wymieniany w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach asyryjskich Mita kr\xc3\xb3l Muszk\xc3\xb3w (Mita mia\xc5\x82by by\xc4\x87 semickim odpowiednikiem Midasa)._NEWLINE_Strabon w XI ksi\xc4\x99dze Geografii (XI.2.14-19) powo\xc5\x82uj\xc4\x85c si\xc4\x99 na Artemidora z Efezu i historyk\xc3\xb3w wojen kr\xc3\xb3la Pontu Mitrydatesa Eupatora opisuje wschodnie wybrze\xc5\xbce Morza Czarnego wymieniaj\xc4\x85c plemiona Cercetae, Moschi i Colchi, oraz \xc5\xbcyj\xc4\x85cych nad nimi Phtheirophagi. Wed\xc5\x82ug niego w kraju Muszk\xc3\xb3w (stgr.\xc2\xa0\xce\x9c\xce\xbf\xcf\x83\xcf\x87\xce\xb9\xce\xba\xce\xae, Mosziki) znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia Leukotei (Ino) ufundowana przez Fryksosa oraz jego wyrocznia, zniszczone przez p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze najazdy._NEWLINE_Pliniusz Starszy w Historii Naturalnej (Naturalis historia VI.4) opisuj\xc4\x85c region Kolchidy wymienia rzek\xc4\x99 Fasis, kt\xc3\xb3ra przep\xc5\x82ywa przez Moschis. Od rzeki nazw\xc4\x99 wzi\xc4\x99\xc5\x82a kolonia grecka, a od niej dzisiejsze, gruzi\xc5\x84skie miasto Poti.\n_START_SECTION_\n\xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82a hebrajskie\n_START_PARAGRAPH_\nJ\xc3\xb3zef Flawiusz w Dawnych dziejach Izraela (Antiquitates Judaicae VI.1) twierdzi, \xc5\xbce Kapadocejczycy nazywani przez niego Mesche\xc5\x84czykami wywodz\xc4\x85 si\xc4\x99 od jednego z siedmiu syn\xc3\xb3w Jafeta Meszeka (Genezis 10.2) i byli za\xc5\x82o\xc5\xbcycielami miasta Mazaka. W Ksi\xc4\x99dze Ezechiela \xc5\x82\xc4\x85czeni z plemieniem Tubal i Gog (Ezechiel 38.2, 39.1)._NEWLINE_\xc5\x9awiadectwa te pe\xc5\x82ni\xc4\x85 bardzo istotn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w procesie identyfikacji narodowej wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych Ormian.'