b'\n_START_ARTICLE_\nZaludnienie Ameryk\n_START_PARAGRAPH_\nZaludnienie Ameryk \xe2\x80\x93 obejmuje ruchy migracyjne gatunku homo sapiens, kt\xc3\xb3rych skutkiem by\xc5\x82o zasiedlenie wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci ziem Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i Po\xc5\x82udniowej. Prawdopodobnie odby\xc5\x82y si\xc4\x99 one po Ostatnim Maksimum Glacjalnym, wzd\xc5\x82u\xc5\xbc szlaku prowadz\xc4\x85cego z Azji P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-Wschodniej przez Beringi\xc4\x99 ponad 15 000 lat temu. Pierwsze teorie dotycz\xc4\x85ce zaludnienia Ameryk zacz\xc4\x99to snu\xc4\x87 u schy\xc5\x82ku XV w., kiedy to Krzysztof Kolumb wyl\xc4\x85dowa\xc5\x82 na wyspie Guanahani, rozpoczynaj\xc4\x85c tym samym  kontakt ludno\xc5\x9bci europejskiej z rdzennymi ludami Ameryk. Badacze XVI-wieczni pr\xc3\xb3bowali wyja\xc5\x9bni\xc4\x87 obecno\xc5\x9b\xc4\x87 rdzennej ludno\xc5\x9bci na terenie Ameryk przy pomocy pism staro\xc5\xbcytnych filozof\xc3\xb3w oraz pos\xc5\x82uguj\xc4\x85c si\xc4\x99 tre\xc5\x9bciami zawartymi w Biblii._NEWLINE_Ten artyku\xc5\x82 ma na celu opisanie rozwoju teorii na temat procesu zaludnienia Ameryk, od konkwisty do czas\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych.\n_START_SECTION_\nPierwsze teorie Europejczyk\xc3\xb3w (XVI-XVII w.)\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie konkwisty Hiszpanie t\xc5\x82umaczyli obecno\xc5\x9b\xc4\x87 spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stw prekolumbijskich na terenie Ameryk na r\xc3\xb3\xc5\xbcne sposoby. \xc3\x93wczesn\xc4\x85 wiedz\xc4\x99 geograficzn\xc4\x85 czerpano z  Biblii i pism staro\xc5\xbcytnych, kt\xc3\xb3re nie przewidywa\xc5\x82y istnienia kontynentu ameryka\xc5\x84skiego. Powstawa\xc5\x82y teori\xc4\x99 wynikaj\xc4\x85ce z pr\xc3\xb3by po\xc5\x82\xc4\x85czenia uznanych prawd z nowymi odkryciami. Zdaniem Agust\xc3\xadna de Z\xc3\xa1rate ludzko\xc5\x9b\xc4\x87 przyby\xc5\x82a na tereny Nowego \xc5\x9awiata drog\xc4\x85 morsk\xc4\x85 przez Atlantyd\xc4\x99. Inni upatrywali w Rdzennych Amerykanach  potomk\xc3\xb3w Zaginionych Plemion Izraela lub mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Ofiru. Oryginaln\xc4\x85 na te czasy jest teoria Jos\xc3\xa9 de Acosty. Jezuita sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 wiele lat na misjach w Nowym \xc5\x9awiecie, co przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 do napisania przez niego "Historia Natural y Moral de las Indias", gdzie umieszcza hipotez\xc4\x99, i\xc5\xbc ludno\xc5\x9b\xc4\x87 przyby\xc5\x82a na te tereny z kontynentu azjatyckiego przez Cie\xc5\x9bnin\xc4\x99 Beringa. Inn\xc4\x85 hipotez\xc4\x99 o charakterze naukowym prezentowa\xc5\x82 Fray Gregorio Garc\xc3\xada, kt\xc3\xb3ry podkre\xc5\x9bla\xc5\x82 fizyczne podobie\xc5\x84stwo rdzennych Amerykan\xc3\xb3w do lud\xc3\xb3w azjatyckich.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki archeologii (XVIII-XIX w.)\n_START_PARAGRAPH_\nPopularno\xc5\x9b\xc4\x87 zacz\xc4\x99\xc5\x82y zyskiwa\xc4\x87 teorie o migracji plemion azjatyckich na tereny Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. W zwi\xc4\x85zku z rozwojem archeologii zacz\xc4\x99to dopuszcza\xc4\x87 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 istnienia ci\xc4\x85g\xc5\x82o\xc5\x9bci kulturowo-etnicznej na terenie Mezoameryki. Du\xc5\xbcy wk\xc5\x82ad w ameryka\xc5\x84sk\xc4\x85 archeologi\xc4\x99 mia\xc5\x82y pierwsze badania  Thomasa Jeffersona.  Kluczowym odkryciem by\xc5\x82o przypadkowe odnalezienie narz\xc4\x99dzi kamiennych przez ameryka\xc5\x84skiego lekarza,  Charles\'a Abbotta, w jego posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci w Delaware. Narz\xc4\x99dzia te wydatowano na oko\xc5\x82o 10 000 p.n.e., co nie by\xc5\x82o zgodne z dominuj\xc4\x85cymi teoriami biblijnymi. Odkrycie to zosta\xc5\x82o odrzucone przez Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 i naukowc\xc3\xb3w takich jak Ale\xc5\xa1 Hrdli\xc4\x8dka.\n_START_SECTION_\nCzasy wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne (XX- XXI w.)\n_START_PARAGRAPH_\nWczesny wiek dwudziesty przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 seri\xc4\x99 kluczowych odkry\xc4\x87 archeologicznych, kt\xc3\xb3re stworzy\xc5\x82y podstaw\xc4\x99 dla teorii tzw. "Bariery Clovis", umieszczaj\xc4\x85cej pocz\xc4\x85tki procesu zaludnienia Ameryk na Beringii, oko\xc5\x82o 13 000 lat temu. P\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze badania archeologiczne (Cactus Hill, Paisley Cave, Saltville, Monte Verde, Snaketown, Loltun, Hoyo Negro) doprowadzi\xc5\x82y jednak do podwa\xc5\xbcenia teorii Clovis i powstania trwaj\xc4\x85cego do dzisiaj konfliktu w\xc5\x9br\xc3\xb3d badaczy.  _NEWLINE_Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne teorie opisuj\xc4\x85 tak\xc5\xbce r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82e \xc5\x9bcie\xc5\xbcki pierwotnej migracji, przebiegaj\xc4\x85ce przez archipelagi Pacyfiku (teoria pacyficzna) i wzd\xc5\x82u\xc5\xbc dawnych wybrze\xc5\xbcy Atlantyku (teoria atlantycka). Mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 przebycia szlaku pacyficznego udowodni\xc5\x82 podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik Thor Heyerdahl, pokonawszy go tratw\xc4\x85 Kon-Tiki (w stron\xc4\x99 przeciwn\xc4\x85 do zak\xc5\x82adanego kierunku pierwotnej migracji). _NEWLINE_Rozw\xc3\xb3j dziedzin takich jak archeogenetyka umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82 dok\xc5\x82adniejsze okre\xc5\x9blenie prawdopodobnych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 pierwszych fal ludno\xc5\x9bci docieraj\xc4\x85cej na teren Ameryk. Badania mitochondrialnego DNA wskazuj\xc4\x85 na pokrewie\xc5\x84stwo pomi\xc4\x99dzy populacjami syberyjskimi i wschodnioazjatyckimi a paleoameryka\xc5\x84skimi, ale tak\xc5\xbce na mo\xc5\xbcliw\xc4\x85 migracj\xc4\x99 lud\xc3\xb3w europejskich na tereny Ameryk, poprzedzaj\xc4\x85c\xc4\x85 konkwist\xc4\x99 i ekspedycj\xc4\x99 Leifa Szcz\xc4\x99\xc5\x9bliwego o kilkana\xc5\x9bcie tysi\xc4\x99cy lat.   _NEWLINE_Temat zasiedlenia Ameryk pozostaje obiektem dyskusji w \xc5\x9brodowiskach naukowych do dzi\xc5\x9b.'