b"\n_START_ARTICLE_\nZulfikar Ali Bhutto\n_START_SECTION_\nM\xc5\x82odo\xc5\x9b\xc4\x87 i rodzina\n_START_PARAGRAPH_\nPochodzi\xc5\x82 z ziemia\xc5\x84skiej rodziny sindhowskiej. Urodzony jako syn Shaha Nawaza Bhutto i Khursheed Begum, z domu Lakhi Bai. Rodzinnym miastem rodziny Bhutto by\xc5\x82a Larkana w prowincji Sindh na terenie dzisiejszego Pakistanu. Ojciec Zulfikara Ali, Shah Nawaz by\xc5\x82 politykiem uczestnicz\xc4\x85cym w indyjskim rz\xc4\x85dzie kolonialnym i premierem stanu Junagadh. Zulfikar by\xc5\x82 trzecim dzieckiem, jego brat, Sikandar Ali, zmar\xc5\x82 w wieku siedmiu lat na zapalenie p\xc5\x82uc (w 1914 roku). Drugi z braci, Imdad Ali zmar\xc5\x82 w wieku 39 lat (w 1953 roku) na marsko\xc5\x9b\xc4\x87 w\xc4\x85troby.\n_START_SECTION_\nMinister spraw zagranicznych\n_START_PARAGRAPH_\nBy\xc5\x82 pakista\xc5\x84skim nacjonalist\xc4\x85 i socjalist\xc4\x85 a jego pogl\xc4\x85du wp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82y na polityk\xc4\x99 zagraniczn\xc4\x85 i rodzaj demokracji wprowadzony w Pakistanie. Ministrem spraw zagranicznych zosta\xc5\x82 w 1963 roku, jego socjalistyczny punkt widzenia wp\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 pozytywnie na stosunki z s\xc4\x85siedni\xc4\x85 Chi\xc5\x84sk\xc4\x85 Republik\xc4\x85 Ludow\xc4\x85. Karier\xc4\x99 ministerialn\xc4\x85 rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 od ch\xc4\x99ci utrzymania niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich. Bhutto umocni\xc5\x82 polityk\xc4\x99 niezaanga\xc5\xbcowania, Pakistan sta\xc5\x82 si\xc4\x99 wp\xc5\x82ywowym cz\xc5\x82onkiem Ruchu Pa\xc5\x84stw Niezaanga\xc5\xbcowanych. Wiara w koncepcj\xc4\x99 jedno\xc5\x9bci panislamskiej doprowadzi\xc5\x82a do zbli\xc5\xbcenia Pakistanu z krajami takimi jak Indonezja, Arabia Saudyjska oraz pozosta\xc5\x82ymi pa\xc5\x84stwami arabskimi. Ukierunkowa\xc5\x82 polityk\xc4\x99 zagraniczn\xc4\x85 Pakistanu w stron\xc4\x99 prozachodni\xc4\x85, zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85c rol\xc4\x99 Pakistanu w Organizacji Paktu Azji Po\xc5\x82udniowo-Wschodniej i CENTO.\n_START_SECTION_\nRelacje z ChRL\n_START_PARAGRAPH_\nPopiera\xc5\x82 polityk\xc4\x99 jednych Chin \xe2\x80\x93 Pakistan uznawa\xc5\x82 ChRL, cho\xc4\x87 wiele pa\xc5\x84stw w tym okresie za prawowity rz\xc4\x85d chi\xc5\x84ski uznawa\xc5\x82o rz\xc4\x85d Kuomintangu na Tajwanie. Gdy w 1964 roku, ZSRR, pa\xc5\x84stwa bloku wschodniego (poza Albani\xc4\x85) i wielu sojusznik\xc3\xb3w bloku na \xc5\x9bwiecie zerwa\xc5\x82o stosunki z ChRL ze wzgl\xc4\x99du na r\xc3\xb3\xc5\xbcnice ideologiczne, Pakistan dalej utrzymywa\xc5\x82 z Chinami dobre kontakty. Popiera\xc5\x82 Pekin w Radzie Bezpiecze\xc5\x84stwa ONZ i pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 budowa\xc4\x87 mosty mi\xc4\x99dzy Chinami a Stanami Zjednoczonymi. Wraz z personelem odwiedzi\xc5\x82 Pekin gdzie zostali ciep\xc5\x82o przyj\xc4\x99ci przez Chi\xc5\x84czyk\xc3\xb3w a sam spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z Mao Zedongiem. Pom\xc3\xb3g\xc5\x82 Ayubowi wynegocjowa\xc4\x87 z rz\xc4\x85dem chi\xc5\x84skim umowy handlowe i wojskowe, w zamian Chi\xc5\x84czycy zgodzili si\xc4\x99 pom\xc3\xb3c Pakistanowi w du\xc5\xbcej liczbie projekt\xc3\xb3w militarnych i przemys\xc5\x82owych. 2 marca 1963 roku Bhutto podpisa\xc5\x82 traktat graniczny mi\xc4\x99dzy Pakistanem a Chinami, w jego wyniku Chiny zyska\xc5\x82y 750 kilometr\xc3\xb3w kwadratowych Kaszmiru kt\xc3\xb3rego w\xc5\x82\xc4\x85czenia do swojego pa\xc5\x84stwa domaga\xc5\x82y si\xc4\x99 Indie. Rozwijanie wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z ChRL spotka\xc5\x82o si\xc4\x99 z ostr\xc4\x85 krytyk\xc4\x85 ze strony USA. Prezydent Lyndon B. Johnson wys\xc5\x82a\xc5\x82 do Ayub Khana list w kt\xc3\xb3rym domaga\xc5\x82 si\xc4\x99 odsuni\xc4\x99cia ministra Bhutto i utrzymywania przyjaznych wi\xc4\x99zi wy\xc5\x82\xc4\x85cznie z wolnym \xc5\x9bwiatem (w zamy\xc5\x9ble Amerykan\xc3\xb3w wolny \xc5\x9bwiat stanowili sojusznicy USA). Styl prowadzenia przez Bhutto MSZ przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 mu jednak coraz wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 popularno\xc5\x9b\xc4\x87 w\xc5\x9br\xc3\xb3d Pakista\xc5\x84czyk\xc3\xb3w i wi\xc4\x99ksze wp\xc5\x82ywy w rz\xc4\x85dzie.\n_START_SECTION_\nZ Europ\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nOdwiedzi\xc5\x82 zar\xc3\xb3wno RFN, jak i NRD, ustanawiaj\xc4\x85c dobre kontakty z obydwoma pa\xc5\x84stwami. Podpisa\xc5\x82 z Niemcami umowy ekonomiczne, technologiczne, przemys\xc5\x82owe i wojskowe. Na Uniwersytecie w Monachium wyg\xc5\x82osi\xc5\x82 swoj\xc4\x85 mow\xc4\x99 dotycz\xc4\x85c\xc4\x85 znaczenia stosunk\xc3\xb3w pakista\xc5\x84sko-niemieckich. Nawi\xc4\x85za\xc5\x82 dobre stosunki z Polsk\xc4\x85 \xe2\x80\x93 przyjazne stosunki mi\xc4\x99dzy Pakistanem a PRL pom\xc3\xb3g\xc5\x82 ustanowi\xc4\x87 genera\xc5\x82 W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Turowicz, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 i tw\xc3\xb3rc\xc4\x85 Pakista\xc5\x84skich Si\xc5\x82 Lotniczych a ponadto przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do nawi\xc4\x85zania kontakt\xc3\xb3w wojskowych i ekonomicznych mi\xc4\x99dzy oboma krajami.\n_START_SECTION_\nPakista\xc5\x84ska Partia Ludowa\n_START_PARAGRAPH_\nPo rezygnacji z urz\xc4\x99du ministra, 21 czerwca 1967 roku wyg\xc5\x82osi\xc5\x82 przem\xc3\xb3wienie w Lahore. Wezwa\xc5\x82 do sprzeciwu wobec rz\xc4\x85du. Rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 podr\xc3\xb3\xc5\xbc po kraju w czasie kt\xc3\xb3rej spotyka\xc5\x82 si\xc4\x99 z Pakista\xc5\x84czykami i wyg\xc5\x82asza\xc5\x82 przem\xc3\xb3wienia. W pa\xc5\xbadzierniku 1966 roku w jednym z o\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84 Bhutto przedstawi\xc5\x82 pogl\xc4\x85dy Pakista\xc5\x84skiej Partii Ludowej; Islam jest nasz\xc4\x85 wiar\xc4\x85, demokracja jest nasz\xc4\x85 polityk\xc4\x85, socjalizm jest nasz\xc4\x85 gospodark\xc4\x85. Ca\xc5\x82a w\xc5\x82adza w r\xc4\x99ce ludu. 30 listopada 1967 roku, Bhutto na spotkaniu w rezydencji swojego wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownika, doktora Mubashira Hassana w Lahore, wraz z samym Hassanem oraz Basitem Jehangir Sheikhem i kilkoma m\xc5\x82odymi liderami spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z bengalskimi politykiem komunistycznym Jalaludinem Abdurem Rahimem. Grupa powo\xc5\x82a\xc5\x82a Pakista\xc5\x84sk\xc4\x85 Parti\xc4\x99 Ludow\xc4\x85. Nowa partia zyska\xc5\x82a siln\xc4\x85 baz\xc4\x99 poparcia w Pend\xc5\xbcabie, Sindh i w\xc5\x9br\xc3\xb3d spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci Muhajir. Jednym z lider\xc3\xb3w ruchu zosta\xc5\x82 profesor in\xc5\xbcynierii l\xc4\x85dowej, doktor Mubashir Hassan. Hasan przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do politycznego sukcesu partii i wzrostu poparcia dla koncepcji Bhutto. Zgodnie z koncepcj\xc4\x85 Hassana i Bhutto, Partia Ludowa sta\xc5\x82a si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 ruchu prodemokratycznego z udzia\xc5\x82em r\xc3\xb3\xc5\xbcnych partii politycznych z ca\xc5\x82ego Pakistanu. Dzia\xc5\x82acze PPP w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach kraju zorganizowali protesty i strajki maj\xc4\x85ce zmusi\xc4\x87 Ayuba do ust\xc4\x85pienia. 12 listopada 1969 roku Hassan i Bhutto zostali aresztowani co wywo\xc5\x82a\xc5\x82o kolejn\xc4\x85 fal\xc4\x99 protest\xc3\xb3w._NEWLINE_Po uwolnieniu, Bhutto uczestniczy\xc5\x82 w Konferencji Okr\xc4\x85g\xc5\x82ego Sto\xc5\x82u, zwo\xc5\x82anego przez Ayub Khana w Rawalpindi. Bhutto odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 przyj\xc4\x99cia og\xc5\x82oszonych na konferencji sze\xc5\x9bciu punkt\xc3\xb3w autonomii regionalnej Pakistanu Wschodnich zaproponowanej przez bengalskiego niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciowca Sheikha Mujibura Rahmana. Po rezygnacji Ayuba, jego nast\xc4\x99pc\xc4\x85 wybrany zosta\xc5\x82 genera\xc5\x82 Yahya Khan, kt\xc3\xb3ry obieca\xc5\x82 przeprowadzi\xc4\x87 wybory parlamentarne w dniu 7 grudnia 19670 roku. Bhutto zgrupowa\xc5\x82 wok\xc3\xb3\xc5\x82 siebie ugrupowania lewicowe i skrajnie lewicowe. Ruch sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci zachodniopakista\xc5\x84skich socjalist\xc3\xb3w i komunist\xc3\xb3w. PPP skupi\xc5\x82a si\xc4\x99 na pozyskiwaniu poparcia w rolniczym regionie Muhajir w Zachodnim Pakistanie Zgromadzenie. Zjednoczenie rozproszonych do tej pory ugrupowa\xc5\x84 marksistowsko-socjalistycznych w jeden ruch zosta\xc5\x82o uznane za najwi\xc4\x99ksze polityczne osi\xc4\x85gni\xc4\x99cie Bhutto, zjednoczona lewica zdoby\xc5\x82a du\xc5\xbc\xc4\x85 liczb\xc4\x99 mandat\xc3\xb3w, zwyci\xc4\x99stwo odnios\xc5\x82a jednak separatystyczna, bengalska, Liga Awami na czele kt\xc3\xb3rej sta\xc5\x82 Sheikh Mujib.\n_START_SECTION_\nPrezydent\n_START_PARAGRAPH_\nPo przej\xc4\x99ciu urz\xc4\x99du nakaza\xc5\x82 umieszczenie Khana w areszcie domowym, wynegocjowa\xc5\x82 z Bengalczykami zawieszenie broni i nakaza\xc5\x82 uwolnienie Sheikha Mujiba (oraz cofn\xc4\x85\xc5\x82 wyrok \xc5\x9bmierci na kt\xc3\xb3ry Mujiba skaza\xc5\x82 re\xc5\xbcim wojskowy). Powo\xc5\x82a\xc5\x82 nowy gabinet, szefem sztabu mianowa\xc5\x82 genera\xc5\x82a Gul Hasana. 2 stycznia 1972 roku Bhutto og\xc5\x82osi\xc5\x82 nacjonalizacj\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnych ga\xc5\x82\xc4\x99zi przemys\xc5\x82u, w tym z\xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbc \xc5\xbcelaza i stali, in\xc5\xbcynierii ci\xc4\x99\xc5\xbckiej, przemys\xc5\x82u petrochemicznego, cementu i u\xc5\xbcyteczno\xc5\x9bci publicznej. W chwili gdy Bhutto obj\xc4\x85\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99 po upadku re\xc5\xbcimu Khana, Pakista\xc5\x84czycy byli podzieleni a kraj by\xc5\x82 ca\xc5\x82kowicie odizolowany na arenie mi\xc4\x99dzynarodowej. Obieca\xc5\x82 zreformowa\xc4\x87 pakista\xc5\x84ski system federalny i parlamentarny, wprowadzi\xc4\x87 w kraju demokracj\xc4\x99 i napisa\xc4\x87 now\xc4\x85 konstytucj\xc4\x99. Spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z liderami opozycji \xe2\x80\x93 Abdul Wali Khanem i Muftim Mahmudem. Podpisa\xc5\x82 z nimi umow\xc4\x99 wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rej w przypadku kryzysu, rz\xc4\x85d utworzy z opozycj\xc4\x85 wsp\xc3\xb3lny gabinet. Podj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 reform polityki wewn\xc4\x99trznej i zagranicznej \xe2\x80\x93 radykalne zmiany wymuszone zosta\xc5\x82y przez podzia\xc5\x82 Pakistanu. W okresie istnienia re\xc5\xbcimu Khana upad\xc5\x82a polityka zagraniczna zainicjowana przez Bhutto, prezydentowi uda\xc5\x82o si\xc4\x99 odzyska\xc4\x87 sojusznik\xc3\xb3w z okresu kariery ministerialnej, zw\xc5\x82aszcza Stany Zjednoczone i Chi\xc5\x84sk\xc4\x85 Republik\xc4\x99 Ludow\xc4\x85. 30 marca za szykowanie zamachu na Bhutto, aresztowanych zosta\xc5\x82o 59 oficer\xc3\xb3w armii pakista\xc5\x84skiej, do wyja\xc5\x9bnienia incydentu powo\xc5\x82an\xc4\x85 wojskow\xc4\x85 komisj\xc4\x99 na czele kt\xc3\xb3rej stan\xc4\x85\xc5\x82 Muhammad Zia ul-Haq. 12 kwietnia 1973 roku prezydent podpisa\xc5\x82 now\xc4\x85 konstytucj\xc4\x99 uchwalon\xc4\x85 przez Zgromadzenie Narodowe. Konstytucja zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a w\xc5\x82adz\xc4\x99 cywiln\xc4\x85, os\xc5\x82abiaj\xc4\x85c siln\xc4\x85 pozycj\xc4\x99 si\xc5\x82 zbrojnych. Pakistan przeszed\xc5\x82 z systemu prezydenckiego na parlamentarny. Pakistan sta\xc5\x82 si\xc4\x99 \xe2\x80\x9eRepublik\xc4\x85 Islamsk\xc4\x85\xe2\x80\x9d z parlamentarn\xc4\x85 form\xc4\x85 rz\xc4\x85d\xc3\xb3w. Pod presj\xc4\x85 islamskich przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w religijnych, rz\xc4\x85d zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na uznanie ruchu Ahmadijja za niemuzu\xc5\x82ma\xc5\x84ski (ruch zosta\xc5\x82 za\xc5\x82o\xc5\xbcony przez Mirze Gulama Ahmada, muzu\xc5\x82manina kt\xc3\xb3ry og\xc5\x82osi\xc5\x82 si\xc4\x99 powt\xc3\xb3rnie przyby\xc5\x82ym Jezusem). Zintensyfikowa\xc5\x82 program nacjonalizacji, poszerzaj\xc4\x85c kontrol\xc4\x99 rz\xc4\x85du nad rolnictwem i przemys\xc5\x82em konsumenckim. Rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 budow\xc4\x99 portu Quasim w pobli\xc5\xbcu Karaczi. Bhutto zreformowa\xc5\x82 armi\xc4\x99 pakista\xc5\x84sk\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra wed\xc5\x82ug wizji Bhutto mia\xc5\x82a by\xc4\x87 armi\xc4\x85 profesjonaln\xc4\x85. Rozwi\xc4\x85za\xc5\x82 Komend\xc4\x99 G\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 oraz zreorganizowa\xc5\x82 s\xc5\x82u\xc5\xbcby wywiadowcze. Bhutto zmodernizowa\xc5\x82 marynark\xc4\x99 i lotnictwo, szefem Sztabu Marynarki Wojennej mianowa\xc5\x82 admira\xc5\x82a Mohammada Shariffa a szefem Sztabu Si\xc5\x82 Powietrznych mianowa\xc5\x82 Zulfiqara Ali Khana. Utworzono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc urz\xc4\x85d Komitetu Po\xc5\x82\xc4\x85czonych Szef\xc3\xb3w Sztabu mianuj\xc4\x85c jego szefem Mohammeda Shariffa. W 1976 roku na szefa sztabu armii mianowa\xc5\x82 genera\xc5\x82a Zia-ul-Haqa, kt\xc3\xb3ry zast\xc4\x85pi\xc5\x82 na tym stanowisku genera\xc5\x82a Tikka Khana. 10 sierpnia, Bhutto obj\xc4\x85\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 premiera, urz\xc4\x85d prezydenta obj\xc4\x85\xc5\x82 Fazal Ilahi Chaudhry. Rz\xc4\x85d Bhutto zosta\xc5\x82 zaprzysi\xc4\x99\xc5\xbcony 14 sierpnia 1973 roku.\n_START_SECTION_\nReformy\n_START_PARAGRAPH_\nRz\xc4\x85d podj\xc4\x85\xc5\x82 dzia\xc5\x82ania maj\xc4\x85ce zmniejszy\xc4\x87 ub\xc3\xb3stwo i o\xc5\xbcywi\xc4\x87 przemys\xc5\x82 i rolnictwo. Istnieniu Pakistanu zagrozi\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j nacjonalizm\xc3\xb3w w prowincjach Baloch i Sindh. Tak\xc5\xbce w\xc5\x9br\xc3\xb3d Pasztun\xc3\xb3w coraz g\xc5\x82o\xc5\x9bniejsze by\xc5\x82y \xc5\xbc\xc4\x85dania oderwania tych region\xc3\xb3w od Pakistanu. Aby utrzyma\xc4\x87 jedno\xc5\x9b\xc4\x87 Pakistanu Bhutto rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 ponowny proces integracji pa\xc5\x84stwa i rozleg\xc5\x82e operacje wojskowe. Rz\xc4\x85d zainicjowa\xc5\x82 now\xc4\x85 polityk\xc4\x99 pracy \xe2\x80\x93 zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82 prawa pracownicze i pozycj\xc4\x99 zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w zawodowych. Cho\xc4\x87 sam pochodzi\xc5\x82 z jednej z klas systemu feudalnego, 1 marca zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82 reform\xc4\x99 ograniczaj\xc4\x85c\xc4\x85 w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 ziemi i przej\xc4\x99cie przez rz\xc4\x85d ponad miliona akr\xc3\xb3w feuda\xc5\x82\xc3\xb3w (4000 kilometr\xc3\xb3w kwadratowych) kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y rozdystrybuowane bezrolnymi ch\xc5\x82opom. Wypowiedzia\xc5\x82 wojn\xc4\x99 korupcji \xe2\x80\x93 zwolnionych z pracy zosta\xc5\x82o ponad dwa tysi\xc4\x85ce skorumpowanych urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w. Bhutto po strajkach policji w Pend\xc5\xbcabie, 3 marca zdymisjonowa\xc5\x82 lider\xc3\xb3w armii. W marcu 1972 roku, na nowego szefa sztabu powo\xc5\x82a\xc5\x82 genera\xc5\x82a Tikka Khana. Genera\xc5\x82 zdaniem prezydenta mia\xc5\x82 nie ingerowa\xc4\x87 w sprawy polityczne, i skoncentruje si\xc4\x99 na rehabilitacji Armii Pakistanu w oczach obywateli. Bhutto 14 kwietnia zwo\xc5\x82a\xc5\x82 Zgromadzenie Narodowe a 21 kwietnia uniewa\xc5\xbcni\xc5\x82 stan wojenny i og\xc5\x82osi\xc5\x82 prac\xc4\x99 nad now\xc4\x85 konstytucj\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPolityka zagraniczna\n_START_PARAGRAPH_\nOdwiedzi\xc5\x82 Indie gdzie spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z premier Indir\xc4\x85 Gandhi, uzgodni\xc5\x82 formalne porozumienie pokojowe i wynegocjowa\xc5\x82 zwolnienie 93 tys. pakista\xc5\x84skich je\xc5\x84c\xc3\xb3w wojennych oraz wymian\xc4\x99 terytori\xc3\xb3w okupowanych. 2 lipca 1972 roku, Gandhi i Bhutto podpisali umow\xc4\x99 Simla, kt\xc3\xb3ry zobowi\xc4\x85za\xc5\x82 Indie i Pakistan do ustanowienia tymczasowego zawieszenia broni w Kaszmirze i zobowi\xc4\x85za\xc5\x82 pa\xc5\x84stwa do rozwi\xc4\x85zywania spor\xc3\xb3w poprzez pokojowe, dwustronne rozmowy. Obieca\xc5\x82 zorganizowanie szczytu dotycz\xc4\x85cego przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci pokojowego rozwi\xc4\x85zania sporu o Kaszmir i zobowi\xc4\x85za\xc5\x82 si\xc4\x99 do uznania Bangladeszu. Prezydent wycofa\xc5\x82 Pakistan z udzia\xc5\x82u w SEATO i probrytyjskiej Wsp\xc3\xb3lnoty Narod\xc3\xb3w. Zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82 program rozwoju energii atomowej i otworzy\xc5\x82 pierwszy pakista\xc5\x84ski reaktor atomowy, otworzony we wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z Kanad\xc4\x85 w Karaczi w dniu 28 listopada. By\xc5\x82 krytykowany przez cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 opozycji za rzekome zbytnie ust\xc4\x99pstwa wobec Indii. W lipcu Pakistan oficjalnie uzna\xc5\x82 pa\xc5\x84stwowo\xc5\x9b\xc4\x87 Bangladeszu. W czasie wizyty w Bangladeszu, zosta\xc5\x82 skrytykowany przez opozycj\xc4\x99 za z\xc5\x82o\xc5\xbcenie kwiat\xc3\xb3w przed pomnikiem bojownik\xc3\xb3w o wolno\xc5\x9b\xc4\x87 Bangladesz. Rozwija\xc5\x82 bli\xc5\xbcsze relacje z Chinami, a tak\xc5\xbce Arabi\xc4\x85 Saudyjsk\xc4\x85 i innymi krajami muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skimi. By\xc5\x82 gospodarzem drugiego Szczytu Pa\xc5\x84stw Muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skich w Lahore mi\xc4\x99dzy 22 a 24 lutego 1974 roku.\n_START_SECTION_\nPremier\n_START_PARAGRAPH_\nPo uchwaleniu w 1973 roku nowej konstytucji Pakistanu i wyborze nowego prezydenta, Pakistan sta\xc5\x82 si\xc4\x99 federalnym systemem parlamentarnym w kt\xc3\xb3rym g\xc5\x82\xc3\xb3wna rol\xc4\x99 sprawowa\xc5\x82 premier. Prezydentem wybrany zosta\xc5\x82 Fazal Ilahi Chaudhry. Bhutto na premiera kraju zaprzysi\xc4\x99\xc5\xbcony zosta\xc5\x82 w dniu 14 sierpnia 1973 roku po tym, jak jego PPP uzyska\xc5\x82o 108 miejsc w parlamencie (146). W czasie pi\xc4\x99ciu lat istnienia rz\xc4\x85du Bhutto, przeprowadzi\xc5\x82 g\xc5\x82\xc4\x99bokie reformy na ka\xc5\xbcdym szczebli administracji. Reformy gospodarcze w stylu zachodnim, maj\xc4\x85ce miejsce od 1947 roku, w latach 70. zosta\xc5\x82y przekszta\xc5\x82cone i zast\xc4\x85pione systemem socjalistycznym.\n_START_SECTION_\nReforma konstytucyjna\n_START_PARAGRAPH_\nUwa\xc5\xbcany jest za g\xc5\x82\xc3\xb3wnego architekta konstytucji z 1973 roku, kt\xc3\xb3ra umie\xc5\x9bci\xc5\x82a Pakistan na drodze do demokracji parlamentarnej. Konstytucja by\xc5\x82a jednym z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych osi\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87 w \xc5\xbcyciu prezydenta. Konstytucja z 1973 roku spowodowa\xc5\x82a konstytucyjn\xc4\x85 rewolucj\xc4\x99 polegaj\xc4\x85c\xc4\x85 na emancypacji uciskanych mas, udzielenia spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwu powszechnego prawa g\xc5\x82osu, oraz wprowadzeniu radykalnych zmian w sferze gospodarczej. Podczas swojej kadencji premiera wprowadzi\xc5\x82 do konstytucji siedem zmian. Pierwsza poprawka doprowadzi\xc5\x82a do uznania przez Pakistan, Bangladeszu i nawi\xc4\x85zania z tym krajem stosunk\xc3\xb3w dyplomatycznych. Druga poprawka okre\xc5\x9bli\xc5\x82a Ahmadijja jako niemuzu\xc5\x82man\xc3\xb3w i zdefiniowa\xc5\x82a poj\xc4\x99cie niemuzu\xc5\x82man\xc3\xb3w. Trzecia poprawka dotyczy\xc5\x82a praw os\xc3\xb3b zatrzymanych a czwarta, uprawnie\xc5\x84 s\xc4\x85d\xc3\xb3w. Pi\xc4\x85tka poprawka wprowadzona 15 wrze\xc5\x9bnia 1976 roku, ograniczy\xc5\x82a w\xc5\x82adz\xc4\x99 i jurysdykcj\xc4\x99 s\xc4\x85downictwa. Poprawka ta zosta\xc5\x82a ostro skrytykowana przez prawnik\xc3\xb3w i opozycyjnych polityk\xc3\xb3w. Sz\xc3\xb3stka poprawka przed\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82a kadencj\xc4\x99 s\xc4\x99dzi\xc3\xb3w S\xc4\x85du Najwy\xc5\xbcszego, ustanawiaj\xc4\x85c ich poza wiekiem emerytalnym.\n_START_SECTION_\nPolityka gospodarcza\n_START_PARAGRAPH_\nProwadzi\xc5\x82 ekonomi\xc4\x99 w stylu socjalistycznym, uwa\xc5\xbca\xc5\x82 \xc5\xbce model ten pozwoli unikni\xc4\x99cia dalszych podzia\xc5\x82\xc3\xb3w kraju. Rz\xc4\x85d znacjonalizowa\xc5\x82 przemys\xc5\x82 chemiczny, elektryczny, maszyn mechanicznych a bran\xc5\xbce te znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 pod bezpo\xc5\x9bredni\xc4\x85 kontrol\xc4\x99 rz\xc4\x85du, znacjonalizowane firmy takie jak KESC (Karachi Electric Supply Company) znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 pod pe\xc5\x82n\xc4\x85 kontrol\xc4\x85 rz\xc4\x85du. Bhutto porzuci\xc5\x82 prowadzon\xc4\x85 przez Ayub Khana polityk\xc4\x99 kapitalizmu pa\xc5\x84stwowego, w kt\xc3\xb3rej jego zdaniem bogaci si\xc4\x99 bogacili a biedni biednieli. Rz\xc4\x85d zbudowa\xc5\x82 Port Kasim, Huty Pakista\xc5\x84skie, Kompleks Przemys\xc5\x82u Ci\xc4\x99\xc5\xbckiego i kilka cementowni. Tempo rozwoju gospodarczego spad\xc5\x82o po globalnym kryzysie naftowym z 1973 roku, kt\xc3\xb3ry negatywnie wp\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 na pakista\xc5\x84sk\xc4\x85 gospodark\xc4\x99, na gospodark\xc4\x99 pa\xc5\x84stwa od lat 60. negatywnie wp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82o te\xc5\xbc powstanie niepodleg\xc5\x82ego Bangladeszu i zaprzestanie obfitej pomocy ze strony Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych. Mimo r\xc3\xb3\xc5\xbcnych inicjatyw podejmowanych przez rz\xc4\x85d, rozw\xc3\xb3j gospodarczy pozostawa\xc5\x82 na zr\xc3\xb3wnowa\xc5\xbconym poziomie. Na polityce Bhutto, bardzo skorzystali najubo\xc5\xbcsi i klasa robotnicza, poziom ub\xc3\xb3stwa znacznie si\xc4\x99 zmniejszy\xc5\x82, spad\xc5\x82 z 46,50% do 30,78%. Program reform rolnych zapewni\xc5\x82 wsparcie dla bezrolnych ch\xc5\x82op\xc3\xb3w, zwi\xc4\x99kszono znacznie wydatki na rolnictwo i tereny wiejskie, znacznie w zakresie zdrowia i edukacji, zwi\xc4\x99kszono prawa pracownik\xc3\xb3w rolnych, bezrolnych ch\xc5\x82op\xc3\xb3w i miejskich pracownik\xc3\xb3w najemnych. Przeprowadzi\xc5\x82 szereg reform w sektorze prywatnym, dokona\xc5\x82 on nacjonalizacji i poprawi\xc5\x82 prawa pracownicze. W pierwszym etapie reformy w 1972 roku, upa\xc5\x84stwowi\xc5\x82 podstawowe ga\xc5\x82\xc4\x99zie przemys\xc5\x82u takie jak stal, przemys\xc5\x82 chemiczny, cementownie. 1 stycznia 1974 roku, Bhutto znacjonalizowa\xc5\x82 wszystkie banki. Ostatnim etapem by\xc5\x82a nacjonalizacja produkcji m\xc4\x85ki, ry\xc5\xbcu i bawe\xc5\x82ny na terenie ca\xc5\x82ego kraju. Proces nacjonalizacji nie by\xc5\x82 tak szeroki jak spodziewa\xc5\x82 si\xc4\x99 tego premier. W wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci uda\xc5\x82o si\xc4\x99 znacjonalizowa\xc4\x87 firmy mniejsze ni\xc5\xbc zak\xc5\x82adano.\n_START_SECTION_\nReforma edukacji\n_START_PARAGRAPH_\nRz\xc4\x85d Bhutto wybudowa\xc5\x82 du\xc5\xbc\xc4\x85 liczb\xc4\x99 szk\xc3\xb3\xc5\x82 miejskich i wiejskich, w tym oko\xc5\x82o 6500 szk\xc3\xb3\xc5\x82 podstawowych, 900 gimnazj\xc3\xb3w, 407 szk\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9brednich, 51 kolegi\xc3\xb3w po\xc5\x9brednich i 21 uczelni. Bhutto porzuci\xc5\x82 system edukacji opart na zachodnim, rz\xc4\x85d Bhutto zach\xc4\x99ca\xc5\x82 lokalnych pracownik\xc3\xb3w naukowych do publikacji ksi\xc4\x85\xc5\xbcek w swoich dziedzinach. Wprowadzi\xc5\x82 do programu studia islamskie i pakista\xc5\x84skie. Pod jego rz\xc4\x85dami potania\xc5\x82y ceny ksi\xc4\x85\xc5\xbcek a 400 tys. egzemplarzy podr\xc4\x99cznik\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o dostarczonych dla uczni\xc3\xb3w. Jeszcze jako minister spraw zagranicznych, w 1967 roku z pomoc\xc4\x85 Abdusa Salama, za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 Instytut Fizyki Teoretycznej. W 1973 roku powo\xc5\x82a\xc5\x82 Gomal University Dera Ismail Khan. W 1974 roku ustanowi\xc5\x82 \xc5\x9bwiatowej klasy uniwersytety, Quaid-e-Azam University w Islamabadzie i Allama Iqba, premier wspom\xc3\xb3g\xc5\x82 Abdusa Salama w powo\xc5\x82aniu International Nathiagali Summer College on Physics (INSC) w Nathiagali. INSC dzia\xc5\x82a do dzisiaj a na konferencje uniwersytetu przybywa tysi\xc4\x85ce naukowc\xc3\xb3w z ca\xc5\x82ego \xc5\x9bwiata. Z jego inicjatywy w 1975 roku powo\xc5\x82ano Allama Iqbal Medical College. W 1976 roku rz\xc4\x85d otworzy\xc5\x82 Pakista\xc5\x84ski Instytut Fizyki, Rad\xc4\x99 In\xc5\xbcyniersk\xc4\x85, Akademi\xc4\x99 Beletrystyki Pakistanu i Uczelni\xc4\x99 Ramzak w P\xc3\xb3\xc5\x82nocnym Waziristanie. Kolejne cztery uniwersytet powsta\xc5\x82y w Multan, Bahawalpur i Khairpur. W Islamabadzie utworzono Otwarty Uniwersytet Ludowy. Polityka edukacyjna przewidywa\xc5\x82a umorzenie op\xc5\x82at i przyznanie stypendium szkolnictwa wy\xc5\xbcszego dla ubogich uczni\xc3\xb3w. Za jego kadencji, zbudowano nowe hostele licz\xc4\x85ce 7000 miejsc.\n_START_SECTION_\nPolityka gospodarcza, rolnictwo, walka z powodziami\n_START_PARAGRAPH_\nPodczas swojej kadencji, Bhutto wprowadzi\xc5\x82 szereg reform grunt\xc3\xb3w. Istotne reformy obejmowa\xc5\x82y \xe2\x80\x93 redukcj\xc4\x99 wielko\xc5\x9bci maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w ziemskich i wprowadzenie bezpiecze\xc5\x84stwa najmu dla dzier\xc5\xbcawc\xc3\xb3w. G\xc3\xb3rny pr\xc3\xb3g maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 ustalony na 150 nawodnionych akr\xc3\xb3w (0,61\xc2\xa0km\xc2\xb2) i 300 nienawodnionych akr\xc3\xb3w (1,2\xc2\xa0km\xc2\xb2). Kolejnym krokiem Bhutto, by\xc5\x82a demokratyzacja S\xc5\x82u\xc5\xbcby Cywilnej Pakistanu. W 1976 roku rz\xc4\x85d utworzy\xc5\x82 Federaln\xc4\x85 Komisj\xc4\x99 Przeciwpowodziow\xc4\x85 (FFC), odpowiedzialn\xc4\x85 za przygotowanie krajowych plan\xc3\xb3w ochrony przeciwpowodziowej, prognozowanie powodzi i badania w tej dziedzinie. Wybudowa\xc5\x82 i zmodernizowa\xc5\x82 szereg zap\xc3\xb3r przeciwpowodziowych w prowincji Sindh._NEWLINE_By\xc5\x82 zwolennikiem wzmocnienia pozycji drobnych rolnik\xc3\xb3w. Rz\xc4\x85d uruchomi\xc5\x82 programy maj\xc4\x85ce uczyni\xc4\x87 z Pakistanu kraj samowystarczalny \xc5\xbcywno\xc5\x9bciowo. Bhutto ograniczy\xc5\x82 wp\xc5\x82yw korporacji. Zmniejszono podatki dla drobnych w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli ziemskich. Rz\xc4\x85d zainicjowa\xc5\x82 opr\xc3\xb3cz tego program zwalczania zasolenia wody. Nacjonalizacja przemys\xc5\x82u zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a poparcie dla rz\xc4\x85du w prowincji Sindh, przy tym decyzja ta rozgniewa\xc5\x82a pan\xc3\xb3w feudalnych i doprowadzi\xc5\x82a do konfliktu z panami feudalnymi tj. Pir Pagara, Ayaz Palijo, Qadir Magsi i Rasul Bux Palejo. W Belud\xc5\xbcystanie zniesione feudalne systemy Sziszaka i Sardari. Mimo \xc5\xbce p\xc3\xb3\xc5\xbaniej sprzymierzy\xc5\x82 si\xc4\x99 z lewicuj\xc4\x85cymi i sekularystycznymi przedstawicielami szlachty sindhijskiej, dalej inicjowa\xc5\x82 reformy wspomagaj\xc4\x85ce najbiedniejszych obywateli._NEWLINE_W 1973 roku, stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce koncentracja gospodarki w r\xc4\x99kach pa\xc5\x84stwa, uniemo\xc5\xbcliwi kontrolowanie gospodarki przez nielicznych i ochroni ma\xc5\x82e oraz \xc5\x9brednie przedsi\xc4\x99biorstwa. Wed\xc5\x82ug krytyk\xc3\xb3w Bhutto, program nacjonalizacji dotkn\xc4\x85\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie mniejsze ga\xc5\x82\xc4\x99zie przemys\xc5\x82u, oraz zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82o korupcj\xc4\x99 co nie zosta\xc5\x82o jednak udowodnione przez junt\xc4\x99 wojskow\xc4\x85 dzia\xc5\x82aj\xc4\x85c\xc4\x85 po zamordowaniu Bhutto. W 1974 roku zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na to aby nacjonalizacja nie obj\xc4\x99\xc5\x82a zagranicznych przedsi\xc4\x99biorstw kt\xc3\xb3re b\xc4\x99d\xc4\x85 sk\xc5\x82onne postawi\xc4\x87 w Pakistanie swoje fabryki. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dzia\xc5\x82aczy Pakista\xc5\x84skiej Partii Ludowej pozostawa\xc5\x82a w opozycji do programu reform w duchu demokratyczno-socjalistycznym \xe2\x80\x93 Meraj Khalid odszed\xc5\x82 z rz\xc4\x85du (rezygnuj\xc4\x85c ze stanowiska ministra prawa) i wyjecha\xc5\x82 na emigracj\xc4\x99 do ZSRR. Sytuacja ta doprowadzi\xc5\x82a do zbli\xc5\xbcenia si\xc4\x99 rz\xc4\x85du do \xc5\x9bwieckiego Ruchu Niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciowego (Tehrik-e-Istiqlal) kierowanego przez popieraj\xc4\x85cego BHutto Asghar Khana._NEWLINE_W 1973 za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 Narodowy Instytut Finansowania Korporacji (NDFC). W roku 1973 roku Instytut rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 finansow\xc4\x85 z pocz\xc4\x85tkow\xc4\x85 sum\xc4\x85 inwestycji wynosz\xc4\x85c\xc4\x85 100000000 rupii pakista\xc5\x84skich. Celem dzia\xc5\x82ania instytucji by\xc5\x82o finansowanie pa\xc5\x84stwowych przedsi\xc4\x99biorstw sektora przemys\xc5\x82owego, jednak p\xc3\xb3\xc5\xbaniej jego status zosta\xc5\x82 zmodyfikowany, aby zapewni\xc4\x87 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 finansowania sektora prywatnego. NDFC jest obecnie najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 instytucj\xc4\x85 finansowania rozwoju Pakistanu w zakresie finansowania przemys\xc5\x82u i bankowo\xc5\x9bci inwestycyjnej. 42 projekty finansowane przez NDFC przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do 10.761 milion\xc3\xb3w PKB Pakistanu, 690 milion\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w opodatkowania zysk\xc3\xb3w i powstania 40.465 miejsc pracy. W po\xc5\x82owie lat 90. NDFC mia\xc5\x82 pul\xc4\x99 \xc5\x9brodk\xc3\xb3w wynosz\xc4\x85c\xc4\x85 878 mln dolar\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich. Rz\xc4\x85d zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82 poziom inwestycji, prywatnych i publicznych, od 7 tys. milion\xc3\xb3w rupii w latach 1971/72 do 17 tys. milion\xc3\xb3w rupii w latach 1974/75._NEWLINE_Reformy bankowe mia\xc5\x82y zapewni\xc4\x87 wi\xc4\x99ksze mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci ma\xc5\x82ym przedsi\xc4\x99biorstwom. Zgodnie z reform\xc4\x85, banki musia\xc5\x82y zapewni\xc4\x87 70% kredyt\xc3\xb3w drobnym przedsi\xc4\x99biorcom (posiadaj\xc4\x85cym 12,5 lub mniej hektar\xc3\xb3w), w owym czasie gdy wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 klienteli bank\xc3\xb3w stanowili przedstawiciele wcze\xc5\x9bniej uprzywilejowanych klas stanowi\xc5\x82o to rewolucyjn\xc4\x85 zmian\xc4\x99. Od grudnia 1971 rok do listopada 1976 roku liczba oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w bank\xc3\xb3w wzros\xc5\x82a o 75% a liczba oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a si\xc4\x99 z 3295 do 5727._NEWLINE_Do ko\xc5\x84ca rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Bhutto, uda\xc5\x82o si\xc4\x99 w du\xc5\xbcym stopniu obali\xc4\x87 monopole \xe2\x80\x93 w okresie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Ayub Khana do 22 rodzin nale\xc5\xbca\xc5\x82o a\xc5\xbc 66% kapita\xc5\x82u przemys\xc5\x82owego oraz 97% ubezpiecze\xc5\x84. W pierwszych miesi\xc4\x85cach 1972 roku podj\xc4\x99to kolejno kroki maj\xc4\x85ce o\xc5\xbcywi\xc4\x87 gospodark\xc4\x99. W 1974 roku eksport przekroczy\xc5\x82 miliard dolar\xc3\xb3w, nawi\xc4\x85zano wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 handlow\xc4\x85 z Bangladeszem._NEWLINE_W okresie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Bhutto o 60% (od okresu istnienia zjednoczonego Pakistanu Wschodniego i Zachodniego), zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82 si\xc4\x99 eksport do Bangladeszu. W czasie \xc5\x9bwiatowego kryzysu naftowego w 1973 roku i globalnej recesji, doch\xc3\xb3d narodowy Pakistanu wzr\xc3\xb3s\xc5\x82 o 15% a produkcja przemys\xc5\x82owa w ci\xc4\x85gu czterech lat a\xc5\xbc do 20%.\n_START_SECTION_\nPolityka wewn\xc4\x99trzna\n_START_PARAGRAPH_\nDa\xc5\x82 ka\xc5\xbcdemu obywatelowi Pakistanu prawo do posiadania paszportu. Rz\xc4\x85d poprzez podpisanie szeregu um\xc3\xb3w dwustronnych, umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82 pakista\xc5\x84skim specjalistom podj\xc4\x99cie pracy w krajach Bliskiego Wschodu. 35000 pracownik\xc3\xb3w z Chajber Pasztunchwa znalaz\xc5\x82o prac\xc4\x99 w Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Arabii Saudyjskiej._NEWLINE_Rz\xc4\x85d z pomoc\xc4\x85 pakista\xc5\x84skiej spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci Londynu lobbowa\xc5\x82 na europejskie rz\xc4\x85dy w celu zwi\xc4\x99kszenia praw pakista\xc5\x84skich emigrant\xc3\xb3w w pa\xc5\x84stwach Europy. Zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85c tym samym przekazy pieni\xc4\x99\xc5\xbcne ze strony spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci pakista\xc5\x84skiej na Zachodzie do Pakistanu._NEWLINE_Polityka reform rynku pracy by\xc5\x82a jedn\xc4\x85 z najwa\xc5\xbcniejszych reform rz\xc4\x85du Bhutto. Wkr\xc3\xb3tce po powstaniu rz\xc4\x85du, wprowadzono prawo reguluj\xc4\x85ce warunki zwolnienia pracownik\xc3\xb3w. W 1972 roku rz\xc4\x85d wprowadzi\xc5\x82 nowe zasady \xc5\x9bwiadcze\xc5\x84 emerytalnych dla pracownik\xc3\xb3w. Wprowadzono ubezpieczenie grupowe, zwi\xc4\x99kszono stawki odszkodowa\xc5\x84. Wed\xc5\x82ug nowych przepis\xc3\xb3w prawnicy kt\xc3\xb3rzy przekroczyli wiek emerytalny (m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani 50 lat a kobiety 50, wieku emerytalnego nie zdecydowano si\xc4\x99 zmienia\xc4\x87), mogli przej\xc5\x9b\xc4\x87 na wcze\xc5\x9bniejsz\xc4\x85 emerytur\xc4\x99 je\xc5\x9bli przez co najmniej 15 lat op\xc5\x82acali sk\xc5\x82adki. Przepis ten dotyczy\xc5\x82 wszystkich fabryk, o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w przemys\xc5\x82owych kt\xc3\xb3re zatrudnia\xc5\x82y dziesi\xc4\x99ciu lub wi\xc4\x99cej pracownik\xc3\xb3w kt\xc3\xb3rym przys\xc5\x82ugiwa\xc5\x82o wynagrodzenie do 1000 rupii miesi\xc4\x99cznie._NEWLINE_Bhutto nie zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na przyj\xc4\x99cie modelu zachodniego, wed\xc5\x82ug niego w warunkach Pakistanu, rz\xc4\x85d nie wytrzyma\xc5\x82 obci\xc4\x85\xc5\xbce\xc5\x84 finansowych i spad\xc5\x82yby one na pracownika. W 1973 roku, rz\xc4\x85d ustanowi\xc5\x82 s\xc4\x85dy pracy oraz zwi\xc4\x85zany z procesem nacjonalizacji; system partycypacji pracownik\xc3\xb3w. Rz\xc4\x85d zni\xc3\xb3s\xc5\x82 sk\xc5\x82adki pracownik\xc3\xb3w do Funduszu Ubezpiecze\xc5\x84 Spo\xc5\x82ecznych, zamiast tego pracodawcy p\xc5\x82acili na fundusz od 4 do 6% dochod\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nKonflikt w Belud\xc5\xbcystanie\n_START_PARAGRAPH_\nPo secesji Pakistanu Wschodniego, coraz g\xc5\x82o\xc5\x9bniejsze by\xc5\x82y \xc5\xbc\xc4\x85dania oderwania Belud\xc5\xbcystanu, stawiane przez tamtejszych nacjonalist\xc3\xb3w. Aby zapobiec dalszej niestabilno\xc5\x9bci, rz\xc4\x85d centralny odwo\xc5\x82a\xc5\x82 sze\xc5\x9bciu ministr\xc3\xb3w, dw\xc3\xb3ch prezes\xc3\xb3w rady ministr\xc3\xb3w w dw\xc3\xb3ch samorz\xc4\x85dach prowincji oraz czterdziestu czterech cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w Zgromadzenia Narodowego. S\xc4\x85d Najwy\xc5\xbcszy na zlecenie Akbara Bugtiego zakaza\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci lewicowej Narodowej Partii Ludowej. Rz\xc4\x85d powo\xc5\x82a\xc5\x82 specjalny trybuna\xc5\x82 w Hyderabad maj\xc4\x85cy bada\xc4\x87 sprawy dotycz\xc4\x85ce zdrady stanu._NEWLINE_W styczniu 1973 roku rz\xc4\x85d nakaza\xc5\x82 pakista\xc5\x84skiej armii st\xc5\x82umi\xc4\x87 rebeli\xc4\x99 do kt\xc3\xb3rych dochodzi\xc5\x82o w prowincji Belud\xc5\xbcystan. Rz\xc4\x85d centralny ponowie zdymisjonowa\xc5\x82 rz\xc4\x85d Belud\xc5\xbcystanu oraz Granicznej Prowincji P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-Wschodniej. W lutym 1973 roku w Islamabadzie po tym, jak si\xc5\x82y pakista\xc5\x84skie mia\xc5\x82y rzekomo odkry\xc4\x87 sk\xc5\x82ad broni pochodz\xc4\x85cej z Iraku, rz\xc4\x85d rozwi\xc4\x85za\xc5\x82 Zgromadzenie Prowincji Belud\xc5\xbcystanu. Operacja, przeprowadzona przez genera\xc5\x82a Tikka Khana, przerodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 w pi\xc4\x99cioletni konflikt z belud\xc5\xbcysta\xc5\x84skimi separatystami. Do sporadycznych walk mi\xc4\x99dzy partyzantk\xc4\x85 a armi\xc4\x85 dochodzi\xc5\x82o ju\xc5\xbc w 1973 roku, jednak najwi\xc4\x99ksza konfrontacja odby\xc5\x82a si\xc4\x99 we wrze\xc5\x9bniu 1974 roku. Marynarka Pakistanu, pod przyw\xc3\xb3dztwem Patricka Juliusa Simpsona, zablokowa\xc5\x82a porty morskie Belud\xc5\xbcystanu. Marynarka prowadzi\xc5\x82a osobne operacje maj\xc4\x85ce zajmowa\xc4\x87 przesy\xc5\x82ki wysy\xc5\x82ane jako pomoc dla wojsk separatyst\xc3\xb3w. Do akcji przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Pakista\xc5\x84skie Si\xc5\x82y Powietrzne, wspieraj\xc4\x85ce marynark\xc4\x99 i armi\xc4\x99. Iran, obawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 rozprzestrzeniania si\xc4\x99 tendencji separatystycznych w ira\xc5\x84skim Belud\xc5\xbcystanie, wspom\xc3\xb3g\xc5\x82 armi\xc4\x99 pakista\xc5\x84sk\xc4\x85. Iran wys\xc5\x82a\xc5\x82 Pakista\xc5\x84czykom na pomoc 30 \xc5\x9bmig\xc5\x82owc\xc3\xb3w Bell AH-1 Cobra i 200 milion\xc3\xb3w dolary pomocy._NEWLINE_Irak na czele z prezydentem Saddamem Husajnem wys\xc5\x82a\xc5\x82 na pomoc separatystom bro\xc5\x84 transportowan\xc4\x85 poprzez porty Pakistanu. Pakista\xc5\x84skiej flocie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 jednak zachowa\xc4\x87 skuteczn\xc4\x85 blokad\xc4\x99 port\xc3\xb3w. Saddam Husajn wspar\xc5\x82 separatyst\xc3\xb3w belud\xc5\xbcysta\xc5\x84skich, maj\xc4\x85c nadziej\xc4\x99 na to \xc5\xbce konflikt rozprzestrzeni si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w g\xc5\x82\xc3\xb3wnym rywalu Iraku, Iranie. W 1973 roku, Irak dostarczy\xc5\x82 si\xc5\x82om belud\xc5\xbcysta\xc5\x84skim bro\xc5\x84 konwencjonaln\xc4\x85 oraz otworzy\xc5\x82 w Bagdadzie biuro Frontu Wyzwolenia Belud\xc5\xbcystanu (BLF). Iracka operacja mia\xc5\x82a pozosta\xc4\x87 w tajemnicy, w 1973 roku, zosta\xc5\x82a wykryta przez pakista\xc5\x84skie s\xc5\x82u\xc5\xbcby specjalne MI po tym jak jeden z przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w separatyst\xc3\xb3w kt\xc3\xb3ry uciek\xc5\x82 do Bhutto, Akbar Bugati poinformowa\xc5\x82 o broni przechowywanej w irackiej ambasadzie. O p\xc3\xb3\xc5\x82nocny 9 lutego 1973 roku, wojsko pakista\xc5\x84skie rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o operacj\xc4\x99 zaj\xc4\x99cia irackiej ambasady. Pakista\xc5\x84czykom uda\xc5\x82o si\xc4\x99 aresztowa\xc4\x87 ambasadora, jego wojskowego attach\xc3\xa9, i personel dyplomatyczny. W\xc5\x82adze wykry\xc5\x82y 300 radzieckich pistolet\xc3\xb3w maszynowych z pi\xc4\x99ciotysi\xc4\x99czn\xc4\x85 liczb\xc4\x85 naboi i poka\xc5\xban\xc4\x85 kwot\xc4\x85 finansow\xc4\x85, mia\xc5\x82y by\xc4\x87 one rozprowadzone po\xc5\x9br\xc3\xb3d grup separatyst\xc3\xb3w w Belud\xc5\xbcystanie. Bhutto, nakaza\xc5\x82 \xc5\xbcandarmerii natychmiast wyrzuci\xc4\x87 z kraju irackiego ambasadora i jego personel, uznaj\xc4\x85c irackich dyplomat\xc3\xb3w za persony non grata._NEWLINE_W celu unikni\xc4\x99cia powt\xc3\xb3rki z wojny o Pakistan Wschodnich, Bhutto w latach konfliktu rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 w Belud\xc5\xbcystanie reformy gospodarcze i polityczne. Rz\xc4\x85d Bhutto zni\xc3\xb3s\xc5\x82 system feudalny, cho\xc4\x87 w du\xc5\xbcym stopniu panowie feudalni przyw\xc5\x82aszczyli sobie rz\xc4\x85dowe fundusze rozwojowe, w tym samym czasie przy ka\xc5\xbcdej okazji sprzeciwiali si\xc4\x99 i szanta\xc5\xbcowali rz\xc4\x85d. Stopniowo tubylcy porzucali feudalne prawo Sardars. Rz\xc4\x85d Pakistanu zapewni\xc5\x82 regionowi nowoczesne nieuzgodnienia takie jak pomoc medyczn\xc4\x85, samochody, edukacj\xc4\x99, kt\xc3\xb3re sta\xc5\x82y po raz pierwszy od niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci Pakistanu w 1947 roku, sta\xc5\x82y si\xc4\x99 w Belud\xc5\xbcystanie dost\xc4\x99pne. Rz\xc4\x85d Bhutto wybudowa\xc5\x82 564 mil nowych dr\xc3\xb3g, w tym kluczowe po\xc5\x82\xc4\x85czenie mi\xc4\x99dzy Sibi i Maiwand oraz rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 budow\xc4\x99 nowych punkt\xc3\xb3w handlowych.\n_START_SECTION_\nPolityka zagraniczna\n_START_PARAGRAPH_\nBy\xc5\x82 zwolennikiem niezale\xc5\xbcnej polityki zagranicznej i zdystansowania si\xc4\x99 od dotychczasowej proameryka\xc5\x84skiej polityki. Kraj pod jego rz\xc4\x85dami opu\xc5\x9bci\xc5\x82 proameryka\xc5\x84skie sojusze CENTO i SEATO. Bhutto wzmocni\xc5\x82 relacj\xc4\x99 z pa\xc5\x84stwami arabskimi i z Chinami. Bhutto jako minister spraw zagranicznych a nast\xc4\x99pnie premier polepszy\xc5\x82 stosunki z Iranem, w czasie konfliktu w Belud\xc5\xbcystanie, pa\xc5\x84stwo to dostarczy\xc5\x82o Pakistanowi pomoc wojskow\xc4\x85. W czasie jego gabinetu poprawi\xc5\x82y si\xc4\x99 stosunki pakista\xc5\x84sko-chi\xc5\x84skie, z kt\xc3\xb3rym to pa\xc5\x84stwem Pakistan zbudowa\xc5\x82 strategiczny sojusz._NEWLINE_W 1974 roku zosta\xc5\x82 gospodarzem konferencji Organizacji Wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy Islamskiej zorganizowanej w Lahore, w prowincji Pend\xc5\xbcab w Pakistanie. Na konferencj\xc4\x99 zaproszeni zostali przyw\xc3\xb3dcy pa\xc5\x84stw muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skich. Bhutto by\xc5\x82 zwolennikiem solidarno\xc5\x9bci afro-azjatyckiej, dzi\xc4\x99ki wk\xc5\x82adowi jego rz\xc4\x85du w rozw\xc3\xb3j stosunku z pa\xc5\x84stwami afryka\xc5\x84skimi i islamskimi, zosta\xc5\x82 uznany za jednego z lider\xc3\xb3w Trzeciego \xc5\x9awiata._NEWLINE_Podpisa\xc5\x82 z premier Indii, Indir\xc4\x85 Gandhi, umow\xc4\x99 Simla kt\xc3\xb3ra przynios\xc5\x82a m.in. uznanie przez Pakistan, Bangladeszu; uwolnienie 93 tys. pakista\xc5\x84skich je\xc5\x84c\xc3\xb3w wojennych i odzyskanie 5 tys. km\xc2\xb2 (13 tys. km\xc2\xb2) okupowanego przez Indie terytorium Kaszmiru. Wed\xc5\x82ug Benazir Bhutto, Zulfikar ju\xc5\xbc w pierwszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci rozm\xc3\xb3w z Hindusami, za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82 uwolnienia pakista\xc5\x84skich je\xc5\x84c\xc3\xb3w czym zaskoczy\xc5\x82 delegacj\xc4\x99 indyjsk\xc4\x85. Wed\xc5\x82ug Bhutto wa\xc5\xbcniejszy od odzyskania terytori\xc3\xb3w zaj\xc4\x99tych przez Indie by\xc5\x82o rozwi\xc4\x85zanie problemu humanitarnego traktowania je\xc5\x84c\xc3\xb3w. Indyjska premier b\xc4\x99d\xc4\x85ca pod wra\xc5\xbceniem wiedzy i intelektualnej postawy Bhutto, zgodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 na oddanie Pakistanowi okupowanego terytorium ju\xc5\xbc w pierwszym etapie umowy. Podpisanie umowy z Pakistanem jest uwa\xc5\xbcany za jeden z najwa\xc5\xbcniejszych sukces\xc3\xb3w dyplomatycznych okresu jego rz\xc4\x85d\xc3\xb3w._NEWLINE_Elementy polityki Bhutto postuluj\xc4\x85ce zachowanie niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci Pakistanu ze strony innych pa\xc5\x84stw, by\xc5\x82y kontynuowane przez kolejne pakista\xc5\x84skie rz\xc4\x85dy, dzi\xc4\x99ki tej polityce Pakistanowi uda\xc5\x82o si\xc4\x99 utrzyma\xc4\x87 wysok\xc4\x85 pozycj\xc4\x99 na arenie mi\xc4\x99dzynarodowej. Przy tym wiele element\xc3\xb3w polityki zagranicznej Bhutto, zosta\xc5\x82o wycofanych przez genera\xc5\x82a Ziu-Al-Huqa a Pakistan w du\xc5\xbcym stopniu powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do polityki zagranicznej sprzed rz\xc4\x85d\xc3\xb3w PPP.\n_START_SECTION_\nAzja Wschodnia\n_START_PARAGRAPH_\nOd lat 60., by\xc5\x82 przeciwnikiem SEATO i zwolennikiem polityki niezaanga\xc5\xbcowania. Wkr\xc3\xb3tce po obj\xc4\x99ciu urz\xc4\x99du, Bhutto odby\xc5\x82 d\xc5\x82ug\xc4\x85 zagraniczn\xc4\x85 podr\xc3\xb3\xc5\xbc do Azji Po\xc5\x82udniowo-Wschodniej. Pakistan szuka\xc5\x82 bli\xc5\xbcszych i \xc5\x9bci\xc5\x9blejszych stosunk\xc3\xb3w z Wietnamem, Tajlandi\xc4\x85, Laosem, Birm\xc4\x85 i Kore\xc4\x85 P\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85. Jego polityka doprowadzi\xc5\x82a do polepszenia stosunk\xc3\xb3w z Chinami, znormalizowania stosunk\xc3\xb3w z ZSRR, zbudowania bloku pa\xc5\x84stw islamskich. Bhutto opowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 za stworzeniem nowego sojuszu ekonomicznego pa\xc5\x84stw trzeciego i drugiego \xc5\x9bwiata._NEWLINE_Inicjatywa Pakistanu mia\xc5\x82a katastrofalne skutki dla polityki zagranicznej Japonii, co sk\xc5\x82oni\xc5\x82o ten kraj do polityki przeciwstawiania si\xc4\x99 wp\xc5\x82ywom Bhutto. Bhutto osobi\xc5\x9bcie by\xc5\x82 wielkim wielbicielem Japonii, cho\xc4\x87 kraj ten nigdy nie by\xc5\x82 integraln\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 polityki zagranicznej Pakistanu. W latach 70., Japonia podj\xc4\x99\xc5\x82a kilka pr\xc3\xb3b zbli\xc5\xbcenia si\xc4\x99 do rz\xc4\x85du Bhutto, wysy\xc5\x82aj\xc4\x85c do Pakistanu swoje delegacje parlamentarne, wojskowe oraz urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w i naukowc\xc3\xb3w. Japonia pot\xc4\x99pi\xc5\x82a Indie za przeprowadzenie w 1974 roku, pr\xc3\xb3by j\xc4\x85drowej pod kryptonimem U\xc5\x9bmiech Buddy a na arenie mi\xc4\x99dzynarodowej wspiera\xc5\x82a pakista\xc5\x84sk\xc4\x85 polityk\xc4\x99 atomow\xc4\x85. W 1970 roku Bhutto bezskutecznie apelowa\xc5\x82 o niepodpisanie przez Japoni\xc4\x99 uk\xc5\x82adu o nierozprzestrzenianiu broni j\xc4\x85drowej.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9awiat arabski i Izrael\n_START_PARAGRAPH_\nBhutto w czasie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w stara\xc5\x82 si\xc4\x99 poprawi\xc4\x87 stosunki Pakistanu ze \xc5\x9bwiatem arabskim. W czasie konfliktu arabsko-izraelskiego, Bhutto popar\xc5\x82 stron\xc4\x99 pa\xc5\x84stw arabskich. Libijski pu\xc5\x82kownik Mu\xe2\x80\x99ammar al-Kaddafi uwa\xc5\xbca\xc5\x82 Bhutto za jednego z inspirator\xc3\xb3w jego pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w, i jak sam przyznawa\xc5\x82, bardzo lubi\xc5\x82 intelektualizm Bhutto. W 1973 roku, podczas wojny Jom Kipur, nast\xc4\x85pi\xc5\x82 prze\xc5\x82om we wzajemnych relacjach Pakistanu i \xc5\x9bwiata arabskiego. Bezwarunkowa pomoc Pakistanu zaoferowana krajom arabskim zosta\xc5\x82a w nich bardzo dobrze przyj\xc4\x99ta._NEWLINE_W 1974 roku, pod naciskiem innych kraj\xc3\xb3w muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skich, Pakistan uzna\xc5\x82 Bangladesz, wcze\xc5\x9bniej Mujib zapowiedzia\xc5\x82 \xc5\xbce przyjedzie na konferencj\xc4\x99 OIC w Lahore je\xc5\x9bli Pakistan uzna Bangladesz. Pakistan nawi\xc4\x85za\xc5\x82 pe\xc5\x82ne stosunki dyplomatyczne z Bangladeszem w dniu 18 stycznia 1976 roku w wzajemne relacje zosta\xc5\x82y poprawione w nast\xc4\x99pnych dziesi\xc4\x99cioleciach. W czasie wojen z Izraelem, Bhutto wspom\xc3\xb3g\xc5\x82 syryjskie i egipskie si\xc5\x82y powietrzne, wysy\xc5\x82aj\xc4\x85c najlepszych pilot\xc3\xb3w PAF na misje bojowe przeciwko si\xc5\x82om lotniczym Izraela. Z pomocy militarnej Pakistanu nie skorzysta\xc5\x82 Irak rz\xc4\x85dzony przez Saddama Husajna._NEWLINE_Mimo trudnych stosunk\xc3\xb3w z Izraelem, jasno deklarowa\xc5\x82 \xc5\xbce jego polityka wobec Izraela nie opiera si\xc4\x99 na antysemityzmie, lecz na kwestii niezale\xc5\xbcnej Palestyny. Na pocz\xc4\x85tku 1977 roku, Bhutto potajemnie wykorzysta\xc5\x82 s\xc5\x82u\xc5\xbcby specjalne Inter-Services Intelligence do badania irackiego programu nuklearnego. Rz\xc4\x85d przekaza\xc5\x82 informacje na temat, zidentyfikowanego przez ISI reaktora j\xc4\x85drowego w Osirak, w r\xc4\x99ce izraelskiego Mosadu. Pomoc w izraelskiej infiltracji irackiego programu nuklearnego by\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kontynuowana przez genera\xc5\x82a Zia-ul-Haqa i by\xc5\x82a traktowana jako nauczka za wsparcie ze strony Iraku i Husajna separatystom belud\xc5\xbcysta\xc5\x84skim.\n_START_SECTION_\nStany Zjednoczone i Zwi\xc4\x85zek Radziecki\n_START_PARAGRAPH_\nW 1974 roku, Indie w pobli\xc5\xbcu wschodniej granicy Pakistanu, przeprowadzi\xc5\x82y test j\xc4\x85drowy o nazwie U\xc5\x9bmiech Buddy. Bezskutecznie namawia\xc5\x82 Amerykan\xc3\xb3w do na\xc5\x82o\xc5\xbcenia sankcji gospodarczych na Indie. Na wniosek jego wniosek ambasador Pakistanu w Stanach Zjednoczonych zwo\xc5\x82a\xc5\x82 spotkanie z ameryka\xc5\x84skim sekretarzem stanu Henry Kissingerem. Kissinger powiedzia\xc5\x82 ambasadorowi Pakistanu \xc5\xbce test jest faktem dokonanym i Pakistan b\xc4\x99dzie musia\xc5\x82 si\xc4\x99 nauczy\xc4\x87 z tym \xc5\xbcy\xc4\x87. W 1976 roku gdy Pakistan kontynuowa\xc5\x82 badania nad broni\xc4\x85, Kissinger uda\xc5\x82 si\xc4\x99 do Pakistanu gdzie na spotkaniu z Bhutto, zaoferowa\xc5\x82 mu sprzeda\xc5\xbc drogich samolot\xc3\xb3w Northrop F-5 Freedom Fighter. Bhutto odrzuci\xc5\x82 transakcj\xc4\x99. Wed\xc5\x82ug relacji po odmowie Bhutto, Kissinger u\xc5\xbcy\xc5\x82 wulgarnego s\xc5\x82ownictwa i zacz\xc4\x85\xc5\x82 grozi\xc4\x87 Pakista\xc5\x84czykom. W obronie Bhutto wyst\xc4\x85pi\xc5\x82 Mubashir Hassan po czym Pakista\xc5\x84czycy opu\xc5\x9bcili Kissingera i jego delegacj\xc4\x99 pozostawiaj\xc4\x85c ich samych w pokoju._NEWLINE_Bhutto okre\xc5\x9bla\xc5\x82 \xc3\xb3wczesn\xc4\x85 polityk\xc4\x99 Wielkiej Brytanii jako \xe2\x80\x9edziel i rz\xc4\x85d\xc5\xba\xe2\x80\x9d a polityk\xc4\x99 USA jako \xe2\x80\x9erz\xc4\x85d\xc5\xba i dziel\xe2\x80\x9d. Po nieudanym spotkaniu z Kissingerem, Bhutto zintensyfikowa\xc5\x82 polityk\xc4\x99 zagraniczn\xc4\x85 Pakistanu w kierunku bli\xc5\xbcszym Ruchu Pa\xc5\x84stw Niezaanga\xc5\xbcowanych, staraj\xc4\x85c si\xc4\x99 jednocze\xc5\x9bnie zachowa\xc4\x87 zr\xc3\xb3wnowa\xc5\xbcone relacje z ZSRR i Stanami Zjednoczonymi. W 1974 roku Bhutto, jako premier, odwiedzi\xc5\x82 Zwi\xc4\x85zek Radzieckich. Premier zobowi\xc4\x85za\xc5\x82 si\xc4\x99 do poprawy stosunk\xc3\xb3w z ZSRR i blokiem wschodnim. W 1972 roku Bhutto podpisa\xc5\x82 pakt radziecko-pakista\xc5\x84skich, maj\xc4\x85cy rozwija\xc4\x87 wzajemny przemys\xc5\x82 hutniczy. Zwi\xc4\x85zek Radziecki wys\xc5\x82a\xc5\x82 do Pakistanu szereg doradc\xc3\xb3w i ekspert\xc3\xb3w, w tym rosyjskiego uczonego Michai\xc5\x82a Koltokofa kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 nadzorowa\xc4\x87 budow\xc4\x99 pakista\xc5\x84skich hut._NEWLINE_Po tym, jak Stany Zjednoczone sprzeciwia\xc5\x82y si\xc4\x99 pakista\xc5\x84skiemu programowi atomowemu, po raz pierwszy w historii, pogorszy\xc5\x82y si\xc4\x99 relacje pakista\xc5\x84sko-ameryka\xc5\x84skie. Wzajemne relacje poprawi\xc5\x82y si\xc4\x99 w okresie prezydentury Richarda Nixona, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 bliskim przyjacielem Bhutto. Do ponownego pogorszenia si\xc4\x99 stosunk\xc3\xb3w dosz\xc5\x82o za rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Jimmy\xe2\x80\x99ego Cartera. Nastawiony antysocjalistycznie Carter, zaostrzy\xc5\x82 embarga na Pakistan \xe2\x80\x93 lewicowe pogl\xc4\x85dy i orientacja socjalistyczna Bhutto, dra\xc5\xbcni\xc5\x82y administracj\xc4\x99 w Waszyngtonie kt\xc3\xb3ra obawia\xc5\x82a si\xc4\x99 \xc5\xbce utraci Pakistan jako sojusznika w zimnej wojnie. Carter ju\xc5\xbc w czasie przem\xc3\xb3wienia inauguracyjnego w 1976 roku m\xc3\xb3wi\xc5\x82 o zakazie broni j\xc4\x85drowej kt\xc3\xb3ra pozostawa\xc5\x82a w kwestii zainteresowa\xc5\x84 administracji Pakista\xc5\x84skiej Partii Ludowej. Po wyborze Cartera, Bhutto utraci\xc5\x82 niemal wszystkie wp\xc5\x82ywy w administracji USA, kt\xc3\xb3re posiada\xc5\x82 w okresie kadencji Nixona. Prezydent Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, og\xc5\x82osi\xc5\x82 sw\xc3\xb3j sprzeciw wobec ambicji Pakistanu a Bhutto musia\xc5\x82 mierzy\xc4\x87 si\xc4\x99 z ameryka\xc5\x84skimi embargami. Chocia\xc5\xbc Carter na\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 na Pakistan embargo, ministrowi Azizowi Ahmedowi uda\xc5\x82o si\xc4\x99 kupi\xc4\x87 materia\xc5\x82y umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85ce kontynuowanie programu atomowego. Bhutto stara\xc5\x82 si\xc4\x99 rozwi\xc4\x85za\xc4\x87 problem embarga jednak Carter celowo sabotowa\xc5\x82 rozmowy z Pakistanem. Kurs przyj\xc4\x99ty przez Pakistan pom\xc3\xb3g\xc5\x82 zbudowa\xc4\x87 lepsze relacje ze Zwi\xc4\x85zkiem Radzieckim.\n_START_SECTION_\nAfganistan\n_START_PARAGRAPH_\nPocz\xc4\x85tkowo w 1972 roku, stara\xc5\x82 si\xc4\x99 zbudowa\xc4\x87 z Afganistanem przyjazne stosunki. Relacje z Afganistanem by\xc5\x82y o tyle wa\xc5\xbcne \xc5\xbce Afganistan stawia\xc5\x82 Pakistanowi \xc5\xbc\xc4\x85dania terytorialne. Pr\xc3\xb3by nawi\xc4\x85zania dobrych relacji zosta\xc5\x82y porzucone w 1973 roku._NEWLINE_W 1974 roku, afga\xc5\x84ski wywiad rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 w P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-Zachodniej Prowincji Pogranicznej, d\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85c do zwi\xc4\x99kszenia w regionie niepokoj\xc3\xb3w i nastroj\xc3\xb3w przeciwko rz\xc4\x85dom PPP. Dzia\xc5\x82ania pasztu\xc5\x84skiego prezydenta Afganistanu Mohammad Daud Chana doprowadzi\xc5\x82y w prowincji do wybuchu przemocy i zamieszek. ISI wykry\xc5\x82 \xc5\xbce prezydent Daud zapewnia schronienie i buduje obozy szkoleniowe antypakista\xc5\x84skich bojownik\xc3\xb3w a jego agencje wywiadowcze wspieraj\xc4\x85 wywrotowe dzia\xc5\x82ania wewn\xc4\x85trz Pakistanu, w tym wspieraj\xc4\x85 belud\xc5\xbcysta\xc5\x84skich separatyst\xc3\xb3w._NEWLINE_W zwi\xc4\x85zku z wydarzeniami na granicy, rz\xc4\x85d rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 dzia\xc5\x82ania skierowane przeciwko rz\xc4\x85dowi afga\xc5\x84skiemu. W 1974 roku, wywiad MI pod dow\xc3\xb3dztwem genera\xc5\x82a Naseerullaha Babara rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 dzia\xc5\x82ania na terenie Afganistanu. Celem operacji by\xc5\x82o uzbrojenie mud\xc5\xbcahedin\xc3\xb3w szykuj\xc4\x85cych si\xc4\x99 do ataku przeciwko rz\xc4\x85dowi. Zezwoli\xc5\x82 na tajn\xc4\x85 operacj\xc4\x99 w Kabulu w wyniku kt\xc3\xb3rej agenci AI i ISI z pomoc\xc4\x85 lotnictwa wydostali z kraju przedstawicieli opozycji; Burhanuddin Rabbaniego, Jana Mohammada Khana, Gulbuddin Hekmatjarka i Ahmad Szah Masuda \xe2\x80\x93 operacja zosta\xc5\x82a przeprowadzona w obawie przed mo\xc5\xbcliwym zab\xc3\xb3jstwem Rabbaniego. Operacja przyczyni\xc5\x82a si\xc4\x99 do zmiany polityki prezydenta Dauoda kt\xc3\xb3ry po tej akcji zmieni\xc5\x82 stosunek do ingerencji w wewn\xc4\x99trzne sprawy Pakistanu. Pod koniec 1974 roku Bhutto da\xc5\x82 tajnym s\xc5\x82u\xc5\xbcbom zezwolenie na szkolenie afga\xc5\x84skich mud\xc5\xbcahedin\xc3\xb3w walcz\xc4\x85cych przeciwko rz\xc4\x85dowi Daud Khana. Poczynania wywiadu pakista\xc5\x84skiego przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do wygrania przez Pakistan gry wywiadowczej i zmusi\xc5\x82y afga\xc5\x84skiego prezydenta do negocjacji z Bhutto._NEWLINE_W 1974 roku po zaczepkach ze strony Afganistanu, odby\xc5\x82o si\xc4\x99 spotkanie Bhutto z urz\xc4\x99dnikami i wojskowymi, gdzie rozmawiano o ewentualnej wojnie z Afganistanem. W 1976 roku, Daud sta\xc5\x82 si\xc4\x99 wyra\xc5\xbanie coraz bardziej zaniepokojony coraz wi\xc4\x99kszym uzale\xc5\xbcnieniem jego kraju od ZSRR i coraz wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85 powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w. 7 czerwca 1976 roku z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 w Afganistanie trzydniow\xc4\x85 wizyt\xc4\x99, a nast\xc4\x99pnie Daud Khan odby\xc5\x82 pi\xc4\x99ciodniow\xc4\x85 wizyt\xc4\x99 w Pakistanie. Bhutto i Daud w czasie oficjalnych wizyt zgodzili si\xc4\x99 na akceptacj\xc4\x99 linii Duranda jako sta\xc5\x82ej granicy mi\xc4\x99dzy pa\xc5\x84stwami. Umowa ta zosta\xc5\x82a jednak zerwana po tym jak zar\xc3\xb3wno Bhutto i Daud Khan zostali obaleni w wojskowych zamach stanu._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug zachodnich ekspert\xc3\xb3w \xe2\x80\x9em\xc4\x85dra polityka\xe2\x80\x9d Bhutto w odniesieniu do kwestii granicy afga\xc5\x84sko-pakista\xc5\x84skiej zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a rol\xc4\x99 Pakistanu i przyczyni\xc5\x82a si\xc4\x99 do zwi\xc4\x99kszenia roli afga\xc5\x84skich partyzant\xc3\xb3w walcz\xc4\x85cych przeciwko rz\xc4\x85dowi. Minister spraw zagranicznych Afganistanu, Abdul Samada Ghausa przyzna\xc5\x82 \xc5\xbce przed kompromisem mi\xc4\x99dzy krajami, Afganistan by\xc5\x82 mocno zaanga\xc5\xbcowany wewn\xc4\x85trz Pakistanu.\n_START_SECTION_\nNiepokoje spo\xc5\x82eczne i wojskowy zamach stanu\n_START_PARAGRAPH_\nStopniowo znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w ogniu coraz wi\xc4\x99kszej krytyki. Pocz\xc4\x85tkowo opozycj\xc4\x85 kierowa\xc5\x82 Abdul Vali Khan, stoj\xc4\x85cy na czele Narodowej Partii Ludowej (NAP), partii grupuj\xc4\x85cej demokratycznych socjalist\xc3\xb3w, socjalist\xc3\xb3w i komunist\xc3\xb3w b\xc4\x99d\xc4\x85cych zwolennikami \xc5\x9bwiecko\xc5\x9bci pa\xc5\x84stwa. Mimo ideologicznych podobie\xc5\x84stw PPP i Narodowej Partii Ludowej, rywalizacja by\xc5\x82a coraz bardziej zaci\xc4\x99ta, doprowadzi\xc5\x82o to w ko\xc5\x84cu do dymisji rz\xc4\x85du NAP w Belud\xc5\xbcystanie gdzie wed\xc5\x82ug rz\xc4\x85du centralnego NAP mia\xc5\x82a wspiera\xc4\x87 separatyst\xc3\xb3w. Po wybuchu bomby w Peszawarze, stolicy \xc3\xb3wczesnej Granicznej Prowincji P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-Zachodniej, dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 NAP jako si\xc5\x82y separatystycznej zosta\xc5\x82a zakazana. Na prze\xc5\x82omie lat 1974/76 Bhutto opu\xc5\x9bci\xc5\x82o wielu jego wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownik\xc3\xb3w, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 odesz\xc5\x82a z partii ze wzgl\xc4\x99du na r\xc3\xb3\xc5\xbcnice polityczne a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zmar\xc5\x82a z przyczyn naturalnych. W 1975 na zawa\xc5\x82 serca zmar\xc5\x82 Hamoodur Rahman, szef S\xc4\x85du Najwy\xc5\xbcszego Pakistanu. W 1974 roku z kraju wyjecha\xc5\x82 Abdus Salam po tym, jak parlament Pakistanu ustali\xc5\x82 \xc5\xbce ruch Ahmadiyyah jest niemuzu\xc5\x82ma\xc5\x84ski. Wyjazd ten os\xc5\x82abi\xc5\x82 post\xc4\x99py w programie nuklearnym, a Salam zosta\xc5\x82 zast\xc4\x85piony przez doktora Mubaschira Hassana. Od tego czasu Bhutto skupi\xc5\x82 si\xc4\x99 bardziej na polityce ni\xc5\xbc na badaniach naukowych. Wielu cywilnych i urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w popieraj\xc4\x85cych Bhutto zosta\xc5\x82o zast\xc4\x85pionych przez nowych dzia\xc5\x82aczy. Tak\xc5\xbce Bhutto otoczy\xc5\x82 si\xc4\x99 nowymi doradcami i wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownikami. Po zab\xc3\xb3jstwie ojca jednego z przedstawicieli opozycji, Ahmada Razy Casuri, Bhutto by\xc5\x82 oskar\xc5\xbcony o przyczynienie si\xc4\x99 do przemocy na tle politycznym a wewn\xc4\x85trz PPP wzros\xc5\x82a liczba przeciwnik\xc3\xb3w Bhutto. Wielu przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w PPP, jak np. Ghulam Mustafa Khar, by\xc5\x82y gubernator Pend\xc5\xbcabu, otwarcie pot\xc4\x99pi\xc5\x82o rz\xc4\x85d Bhutto i wezwa\xc5\x82o do protest\xc3\xb3w przeciwko rz\xc4\x85dowi. Kryzys polityczny nasili\xc5\x82 si\xc4\x99 w P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-Zachodniej Prowincji Granicznej i w Belud\xc5\xbcystanie, gdzie w czasie walk z separatystami rozmieszczonych zosta\xc5\x82o szacunkowo 100000 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy a swobody obywatelskie zosta\xc5\x82y zawieszone, \xc5\xbco\xc5\x82nierze pakista\xc5\x84scy byli oskar\xc5\xbceni o \xc5\x82amanie praw cz\xc5\x82owieka i represje wobec ludno\xc5\x9bci cywilnych._NEWLINE_8 stycznia 1977 roku, wiele opozycyjnych partii politycznych utworzy\xc5\x82o Pakista\xc5\x84ski Sojusz Narodowy (PNA). Zal\xc4\x85\xc5\xbcek partii stanowi\xc5\x82 sojusz 9 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie prawicowych partii, opozycyjnych wobec rz\xc4\x85du Bhutto. Bhutto zwo\xc5\x82a\xc5\x82 nowe wybory, w kt\xc3\xb3rych udzia\xc5\x82 wzi\xc4\x99\xc5\x82a PNA. Sojusz Narodowy uzyska\xc5\x82 s\xc5\x82aby wynik i ich nie zaakceptowa\xc5\x82, oskar\xc5\xbcaj\xc4\x85c rz\xc4\x85d o sfa\xc5\x82szowanie wybor\xc3\xb3w. Wkr\xc3\xb3tce odby\xc5\x82y si\xc4\x99 wybory prowincjonalne kt\xc3\xb3re odby\xc5\x82y si\xc4\x99 przy niskiej frekwencji, PNA zbojkotowa\xc5\x82a wybory. Radykalna PNA uzna\xc5\x82a nowy rz\xc4\x85d Bhutto za nielegalny. Zamachu na Bhutto, obawia\xc5\x82 si\xc4\x99 Mubashir Hassan, naukowy doradca premiera. Aby do tego nie dopu\xc5\x9bci\xc4\x87, Hassan rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 rozmowy z PNA, nieskutecznie pr\xc3\xb3buj\xc4\x85c osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 z opozycj\xc4\x85 porozumienie. Fundamentali\xc5\x9bci islamscy odm\xc3\xb3wili spotkania z Hassanem uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85c go za g\xc5\x82\xc3\xb3wnego wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownika Bhutto a fundamentali\xc5\x9bci islamscy tacy jak Potluc Maududi wzywali do obalenia rz\xc4\x85du Pakistanu. W tym samym roku rz\xc4\x85d pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 doprowadzi\xc4\x87 do rozbicia skrajnie islamistycznej Pakista\xc5\x84skiej Ligi Muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skiej. Lider lewicowej Narodowej Partii Ludowej, Khan Vali Khan, w czasie seminarium publicznego, stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce \xe2\x80\x9eJest jeden mo\xc5\xbcliwy gr\xc3\xb3b dla dw\xc3\xb3ch os\xc3\xb3b... zobaczymy, kto dostanie si\xc4\x99 do niego pierwszy\xe2\x80\x9d. Khan uwa\xc5\xbca\xc5\x82 \xc5\xbce bliska jest zbrojna konfrontacja rz\xc4\x85du Bhutto z islamistami i wojskiem. Po tym jak Liga Muzu\xc5\x82ma\xc5\x84ska stwierdzi\xc5\x82a \xc5\xbce Federalna S\xc5\x82u\xc5\xbcby Bezpiecze\xc5\x84stwa mia\xc5\x82y aresztowa\xc4\x87 lub zabi\xc4\x87 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w Ligi, dosz\xc5\x82o do protest\xc3\xb3w antyrz\xc4\x85dowych. Partia Ludowa straci\xc5\x82a kontrol\xc4\x99 nad administracj\xc4\x85 w Lahore._NEWLINE_3 lipca 1977 roku, genera\xc5\x82 Khalid Mahmud Arif w tajemnicy spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z Bhutto, ujawniaj\xc4\x85c mu plan zamachu stanu. W czasie spotkaniu, genera\xc5\x82 podkre\xc5\x9bli\xc5\x82 aby Bhutto rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 negocjacj\xc4\x99 z PNA zanim b\xc4\x99dzie za p\xc3\xb3\xc5\xbano. Bhutto zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na rozmowy z Sojuszem Narodowym, oferuj\xc4\x85c opozycji nowe wybory i utworzenie rz\xc4\x85du jedno\xc5\x9bci narodowej. 5 lipca 1977 roku, Bhutto i cz\xc5\x82onkowie jego gabinetu zostali aresztowani na rozkaz genera\xc5\x82a Zia. Powszechnie uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce zamach stanu odby\xc5\x82 si\xc4\x99 pod pretekstem zamieszek (pomimo osi\xc4\x85gni\xc4\x99ciu przez rz\xc4\x85d porozumienia z opozycj\xc4\x85). Bhutto mia\xc5\x82 w pakista\xc5\x84skim wywiadzie grono zwolennik\xc3\xb3w a oficerowie tacy jak genera\xc5\x82 Tajam\xc3\xbcl Hussain Malik byli lojalni wobec Bhutto i wspierali go do ko\xc5\x84ca. Genera\xc5\x82 Zia-ul-Haq pozby\xc5\x82 si\xc4\x99 jednak funkcjonariuszy dotychczasowego wywiadu podpisuj\xc4\x85c umow\xc4\x99 o szkoleniu pakista\xc5\x84skim agent\xc3\xb3w przez Special Air Service. Genera\xc5\x82 Zia og\xc5\x82osi\xc5\x82 stan wojenny, zawiesi\xc5\x82 konstytucj\xc4\x99 i obieca\xc5\x82 przeprowadzenie wybor\xc3\xb3w w ci\xc4\x85gu dziewi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x99ciu dni. Zia nakaza\xc5\x82 aresztowanie lider\xc3\xb3w PPP i PNA. Bhutto zosta\xc5\x82 wypuszczony na wolno\xc5\x9b\xc4\x87 29 lipca, po przybyciu do rodzinnego miasta Larkana zosta\xc5\x82 przyj\xc4\x99ty przez rzesze zwolennik\xc3\xb3w. Natychmiast rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 podr\xc3\xb3\xc5\xbc po kraju w czasie kt\xc3\xb3rej spotyka\xc5\x82 si\xc4\x99 z mieszka\xc5\x84cami i namawia\xc5\x82 ich do poparcia PPP. Wiec w mie\xc5\x9bcie Multan w prowincji Pend\xc5\xbcab stanowi\xc5\x82 punkt zwrotny w karierze Bhutto i ostatecznie zawa\xc5\xbcy\xc5\x82 na podpisaniu na nim wyroku \xc5\x9bmierci. W czasie jego wyst\xc4\x85pienia mimo tego \xc5\xbce administracja re\xc5\xbcimu blokowa\xc5\x82a zgromadzenie, t\xc5\x82um by\xc5\x82 tak du\xc5\xbcy \xc5\xbce si\xc5\x82y rz\xc4\x85dowe zdecydowa\xc5\x82y o aresztowaniu dzia\xc5\x82aczy PPP._NEWLINE_Zosta\xc5\x82 ponownie aresztowany 3 wrze\xc5\x9bnia, 13 wrze\xc5\x9bnia zosta\xc5\x82 zwolniony. Obawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 kolejnego aresztowanie, prezesem Partii Ludowej, mianowa\xc5\x82 swoj\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x99, Nusrat. Odst\xc4\x85pienie w\xc5\x82adzy w partii nie uchroni\xc5\x82o go przed kolejnym aresztowanym, 16 wrze\xc5\x9bnia wraz z wieloma przyw\xc3\xb3dcami PPP, w tym z doktorem Mubascherem Hasanem zostali aresztowani, tym samym nie mogli wzi\xc4\x85\xc4\x87 udzia\xc5\x82u w zaplanowanych na pa\xc5\xbadziernik wyborach. Wed\xc5\x82ug obserwator\xc3\xb3w zamach stanu w lipcu 1977 roku zosta\xc5\x82 pozytywnie przyj\xc4\x99ty przez przedstawicieli szlachty i najbogatszych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w kraju. 24 pa\xc5\xbadziernika rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 proces Bhutto pod zarzutem udzia\xc5\x82u w \xe2\x80\x9espisku\xe2\x80\x9d kt\xc3\xb3ry przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do zamordowania Ahmeda Raza Kasuriego. Muhammad Zia-ul-Haq na konferencjach prasowych odci\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 od zapowiedzi i obieca\xc5\x82 \xc5\xbce PPP ani Bhutto nie wr\xc3\xb3c\xc4\x85 ponownie do w\xc5\x82adzy nawet w wyniku zwyci\xc4\x99stwa w wyborach.\n_START_SECTION_\nPonowne aresztowanie i proces\n_START_PARAGRAPH_\n3 wrze\xc5\x9bnia armia aresztowa\xc5\x82a Bhutto pod zarzutem udzia\xc5\x82u w spisku skierowanym przeciwko Raza Kasuriego w marcu 1974 roku. 35-letni polityk Ahmed Raza Kasuri i jego rodzina zosta\xc5\x82a zaatakowana a w wyniku ataku zgin\xc4\x85\xc5\x82 ojciec polityka. Kasuri twierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce to on by\xc5\x82 rzeczywistym celem ataku i oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 o atak rz\xc4\x85d. Kasuri twierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce by\xc5\x82 ofiar\xc4\x85 15 zamach\xc3\xb3w. \xc5\xbbona obalonego premiera, Nusrata, zebra\xc5\x82a zesp\xc3\xb3\xc5\x82 najlepszych pakista\xc5\x84skich prawnik\xc3\xb3w Fakhruddina G. Ebrahima, Yahya Bakhtiara i Abdulhafiza Pirzada. Dziesi\xc4\x99\xc4\x87 dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zosta\xc5\x82 zwolniony z aresztu przez s\xc4\x99dziego Samadaniego, s\xc4\x85d uzna\xc5\x82 dowody za \xe2\x80\x9esprzeczne i niepe\xc5\x82ne\xe2\x80\x9d. W rezultacie s\xc4\x99dzia zosta\xc5\x82 natychmiast odwo\xc5\x82any i oddany do dyspozycji ministerstwa sprawiedliwo\xc5\x9bci. Trzy dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej re\xc5\xbcim ponownie aresztowa\xc5\x82 Bhutto pod tymi samymi zarzutami. Tym razem Zia zrobi\xc5\x82 to w ramach wprowadzonego przez siebie stanu wojennego. Gdy PPP zorganizowa\xc5\x82a demonstracje w obronie wi\xc4\x99zionego Bhutto, Zia anulowa\xc5\x82 zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 wybory. Zosta\xc5\x82 oskar\xc5\xbcony przez S\xc4\x85d Najwy\xc5\xbcszy w Lahore, a nie przez s\xc4\x85d ni\xc5\xbcszej instancji, tym samym pozbawi\xc5\x82o go to mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci jednego poziomu odwo\xc5\x82ania. S\xc4\x99dzia kt\xc3\xb3ry pozwoli\xc5\x82 mu opu\xc5\x9bci\xc4\x87 areszt, zosta\xc5\x82 odwo\xc5\x82any. Powo\xc5\x82anych zosta\xc5\x82o pi\xc4\x99ciu nowych s\xc4\x99dzi\xc3\xb3w, kierowanych przez g\xc5\x82\xc3\xb3wnego s\xc4\x99dziego S\xc4\x85du Najwy\xc5\xbcszego w Lahore, Maulviego Mushtaga Husajna. Husajn w 1965 roku by\xc5\x82 ministrem spraw zagranicznych i zosta\xc5\x82 odsuni\xc4\x99ty przez prezydenta Ayuba Khana za planowany przez niego spisek na Bhutto. Husajn wielokrotnie publicznie krytykowa\xc5\x82 obalonego premiera i nie ukrywa\xc5\x82 niech\xc4\x99ci i wrogo\xc5\x9bci do Bhutto. Husajn ponownie aresztowa\xc5\x82 Bhutto. Proces trwa\xc5\x82 pi\xc4\x99\xc4\x87 miesi\xc4\x99cy, post\xc4\x99powanie zacz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 24 pa\xc5\xbadziernika 1977 roku. W procesie zeznawa\xc5\x82 Masood Mahmood, dyrektor generalny Federalnych Si\xc5\x82 Bezpiecze\xc5\x84stwa. Mahood zosta\xc5\x82 aresztowany natychmiast po zamachu stanu a do wi\xc4\x99zienia trafi\xc5\x82 ponownie na dwa miesi\xc4\x85ce przed obj\xc4\x99ciem stanowiska dyrektora generalnego FSB. W swoim zeznaniu, stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce Bhutto nakaza\xc5\x82 zab\xc3\xb3jstwo Kasuriego i \xc5\xbce odpowiedzialni za zamach s\xc4\x85 czterej agenci FSB. Czterej domniemani zamachowcy zostali aresztowani. Zostali oni wsp\xc3\xb3\xc5\x82oskar\xc5\xbconymi, przyznali si\xc4\x99 do winy, jednak jeden z nich wkr\xc3\xb3tce odwo\xc5\x82a\xc5\x82 swoje zeznania, twierdz\xc4\x85c, \xc5\xbce zosta\xc5\x82y one z niego wydobyte torturami. Nast\xc4\x99pnego dnia, wsp\xc3\xb3\xc5\x82oskar\xc5\xbcony nie by\xc5\x82 ju\xc5\xbc obecny w s\xc4\x85dzie, a prokurator twierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce oskar\xc5\xbcony nagle \xe2\x80\x9ezachorowa\xc5\x82\xe2\x80\x9d. Swoje zeznania rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 w dniu 25 stycznia 1978 roku. Maulvi Mushtaq zamkn\xc4\x85\xc5\x82 sal\xc4\x99 s\xc4\x85dow\xc4\x85 dla wszystkich obserwator\xc3\xb3w. Obalony prezydent om\xc3\xb3wi\xc5\x82 sk\xc5\x82adania zezna\xc5\x84, domaga\xc5\x82 si\xc4\x99 nowego procesu, zarzucaj\xc4\x85c prezesowi s\xc4\x85du brak stronniczo\xc5\x9bci po tym, jak mia\xc5\x82 on obrazi\xc4\x87 rodzinn\xc4\x85 prowincj\xc4\x99 Bhutto. S\xc4\x85d oddali\xc5\x82 jego \xc5\xbc\xc4\x85danie.\n_START_SECTION_\nWyrok \xc5\x9bmierci\n_START_PARAGRAPH_\n18 marca 1978 roku, cho\xc4\x87 nie zosta\xc5\x82 uznany za winnego zab\xc3\xb3jstwa, zosta\xc5\x82 skazany na \xc5\x9bmier\xc4\x87. W dniu 12 marca 1978 roku, by\xc5\x82y minister rz\xc4\x85du Bhutto Abdul Hafiz Per-Zadah, zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 do S\xc4\x85du Najwy\xc5\xbcszego o uwolnienie Mubashira Hassana i odwo\xc5\x82anie kary \xc5\x9bmierci Bhutto. S\xc4\x85d Najwy\xc5\xbcszy odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 uwolnienie Hassana jednak zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na wys\xc5\x82uchanie argument\xc3\xb3w Pirzada. W ci\xc4\x85gu 12 dni od post\xc4\x99powania, S\xc4\x85d Najwy\xc5\xbcszy stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce prezydent Pakistanu mo\xc5\xbce zmieni\xc4\x87 wyrok \xc5\x9bmierci na kar\xc4\x99 do\xc5\xbcywotniego wi\xc4\x99zienia. Per-Zadah z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 wniosek o zmian\xc4\x99 wyroku \xc5\x9bmierci na do\xc5\xbcywotnie wi\xc4\x99zienia, pe\xc5\x82ni\xc4\x85cy urz\xc4\x85d prezydenta, Zia-ul-Haw twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce wniosek zagin\xc4\x85\xc5\x82. Per-Zadah poinformowa\xc5\x82 Bhutto o rozwoju sytuacji i intencjach dyktatora. Bhutto nie zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 wi\xc4\x99c na odwo\xc5\x82anie. Zosta\xc5\x82 przeniesiony do celi w Rawalpindi, jego rodzina z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82a apelacj\xc4\x99 w jego imieniu. Jego rozprawa przed s\xc4\x85dem najwy\xc5\xbcszym rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w maju. S\xc4\x99dzia Anwarul Haw odroczy\xc5\x82 wyrok a\xc5\xbc do ko\xc5\x84ca lipca 1978 roku, przypuszczalnie dlatego, \xc5\xbce pi\xc4\x99ciu z dziesi\xc4\x99ciu s\xc4\x99dzi\xc3\xb3w apelacyjnych by\xc5\x82o sk\xc5\x82onnych uchyli\xc4\x87 wyrok z Lahore. Jeden z tych s\xc4\x99dzi\xc3\xb3w odszed\xc5\x82 na emerytur\xc4\x99 w lipcu. Apelacja zosta\xc5\x82a zako\xc5\x84czona w dniu 23 grudnia 1978 roku. 6 lutego 1979 roku S\xc4\x85d Najwy\xc5\xbcszy wyda\xc5\x82 wyrok skazuj\xc4\x85cy, podj\xc4\x99ty 4 do 3 g\xc5\x82os\xc3\xb3w. Rodzina Bhutto mia\xc5\x82a na odwo\xc5\x82anie siedem dni; do 24 lutego 1979 roku, kiedy zacz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 nast\xc4\x99pna rozprawa, wielu \xc5\x9bwiatowych lider\xc3\xb3w apelowa\xc5\x82o o u\xc5\x82askawienie Bhutto. Dzieci Bhutto, Murtaza i Benazir apelowali w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych krajach o pomoc dla ojca. Libijski przyw\xc3\xb3dca al-Kadafi wys\xc5\x82a\xc5\x82 do Pakistanu premiera Abd as-Salama D\xc5\xbcalluda. Premier Libii podj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 rozm\xc3\xb3w z wojskowym establishmentem w celu uwolnienia Bhutto. Na konferencji prasowej, D\xc5\xbcallud powiedzia\xc5\x82 dziennikarzom, \xc5\xbce Kadafi zaproponowa\xc5\x82 genera\xc5\x82owi Zia wygnanie Bhutto do Libii, a na lotnisku w Islamabadzie na Bhutto czeka\xc5\x82 ju\xc5\xbc specjalnie wyznaczony prezydencki samolot. Po tygodniu, genera\xc5\x82 Zia odrzuci\xc5\x82 wniosek premiera Libii. 24 marca 1979 roku S\xc4\x85d Najwy\xc5\xbcszy uchyli\xc5\x82 skarg\xc4\x99. Zia utrzyma\xc5\x82 wyrok \xc5\x9bmierci na by\xc5\x82ym premierze. 4 kwietnia tego samego roku, Bhutto zosta\xc5\x82 powieszony w wi\xc4\x99zieniu w Rawalpindi. Zulfikar Ali Bhutto zosta\xc5\x82 pochowany na cmentarzu we wsi Garhi Khuda Baksha. Niemal ca\xc5\x82y \xc5\x9bwiat muzu\xc5\x82ma\xc5\x84ski by\xc5\x82 w szoku po wykonaniu na Bhutto wyroku \xc5\x9bmierci, a z ca\xc5\x82ego \xc5\x9bwiata do rodziny Bhutto nap\xc5\x82ywa\xc5\x82y kondolencje. Przed powieszeniem, Bhutto wyg\xc5\x82osi\xc5\x82 swoj\xc4\x85 ostatni\xc4\x85 mow\xc4\x99 a jego ostatnie s\xc5\x82owa brzmia\xc5\x82y: \xe2\x80\x9eO Panie, pom\xc3\xb3\xc5\xbc mi... Jestem niewinny\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nUdzia\xc5\x82 Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych\n_START_PARAGRAPH_\nPo tym jak PPP ponownie obj\xc4\x99\xc5\x82a rz\xc4\x85dy w kraju, 2 kwietnia 2011 roku, 32 lata po \xc5\x9bmierci Bhutto, ponownie rozpocz\xc4\x99to badania dotycz\xc4\x85cego jego procesu i \xc5\x9bmierci. W 1998 roku, Benazir Bhutto publicznie og\xc5\x82osi\xc5\x82a, \xc5\xbce jej zdaniem ojciec zosta\xc5\x82 wys\xc5\x82any na szubienic\xc4\x99 ze wzgl\xc4\x99du na sprzeciw supermocarstw wobec pakista\xc5\x84skiego programu atomowego. Cho\xc4\x87 Benazir nie stwierdzi\xc5\x82a, o kt\xc3\xb3re z mocarstw chodzi, wielu obserwator\xc3\xb3w uzna\xc5\x82o, \xc5\xbce chodzi o Stany Zjednoczone. Wielu analityk\xc3\xb3w i naukowc\xc3\xb3w powszechnie uwa\xc5\xbca, \xc5\xbce zamieszki i zamach na Bhutto zosta\xc5\x82y zaaran\xc5\xbcowane przy pomocy Centralnej Agencji Wywiadowczej i rz\xc4\x85du USA. Stany Zjednoczone mog\xc5\x82y obawia\xc4\x87 si\xc4\x99 socjalistycznego programu reform Bhutto, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y postrzegane jako pomost do wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z ZSRR._NEWLINE_By\xc5\x82y ameryka\xc5\x84ski prokurator generalny i dzia\xc5\x82acz na rzecz praw cz\xc5\x82owieka, Ramsey Clark przyzna\xc5\x82, \xc5\xbce nie wierzy w teorie spiskowe, jednak w Pakistanie, podobnie jak w Chile (gdzie CIA pomog\xc5\x82o wojsku obali\xc4\x87 lewicowego prezydenta Salvadora Allende) zamach zosta\xc5\x82 przeprowadzony za zgod\xc4\x85 rz\xc4\x85du Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych. Clark zasugerowa\xc5\x82 t\xc4\x99 sytuacj\xc4\x99 m\xc3\xb3wi\xc4\x85c m.in.: \xe2\x80\x9eCzy to mo\xc5\xbcliwe, \xc5\xbce racjonalny przyw\xc3\xb3dca wojskowy w Pakistanie, w tych okoliczno\xc5\x9bciach, m\xc3\xb3g\xc5\x82 obali\xc4\x87 konstytucyjny rz\xc4\x85d, bez przynajmniej milcz\xc4\x85cej zgody Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych?\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Z drugiej strony, Stany Zjednoczone, zar\xc3\xb3wno oficjalnie i nieoficjalne, odrzucaj\xc4\x85 przyznanie, \xc5\xbce rz\xc4\x85d m\xc3\xb3g\xc5\x82 by\xc4\x87 zaanga\xc5\xbcowany w zniszczenie rz\xc4\x85du Bhutto. Ambasador Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych w Pakistanie przyzna\xc5\x82, \xc5\xbce cho\xc4\x87 Bhutto uzyska\xc5\x82 wielkie poparcie w\xc5\x9br\xc3\xb3d biednych mas Pakistanu, mia\xc5\x82 jednocze\xc5\x9bnie wielu wrog\xc3\xb3w, a jego reformy rozw\xc5\x9bcieczy\xc5\x82y kr\xc4\x99gi biznesowe. Zdaniem ambasadora p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy zwrot Bhutto w nieco bardziej prawicowy kierunek sprawowanie w\xc5\x82adzy, narobi\xc5\x82 mu wrog\xc3\xb3w w\xc5\x9br\xc3\xb3d cz\xc4\x99\xc5\x9bci lewicowc\xc3\xb3w, socjalist\xc3\xb3w, komunist\xc3\xb3w, intelektualist\xc3\xb3w, student\xc3\xb3w i zwi\xc4\x85zkowc\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy poczuli si\xc4\x99 zdradzeni kontaktami Bhutto z przedstawicielami arystokracji.\n_START_SECTION_\nOjciec pakista\xc5\x84skiego programu atomowego\n_START_PARAGRAPH_\nCz\xc4\x99sto nazywany jest ojcem pakista\xc5\x84skiego programu nuklearnego. Zainteresowanie technologi\xc4\x85 j\xc4\x85drow\xc4\x85 pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 u niego prawdopodobnie w czasie studi\xc3\xb3w w Stanach Zjednoczonych, gdzie studiowa\xc5\x82 nauki polityczne i omawia\xc5\x82 znaczenie przeprowadzenia przez USA pierwszego testu nuklearnego Trinity (test nuklearny) w polityce globalnej. Podczas pobytu w Berkley, by\xc5\x82 \xc5\x9bwiadkiem paniki po tym jak Zwi\xc4\x85zek Radziecki zdetonowa\xc5\x82 \xc5\x82adunek RDS-1 a Stany Zjednoczone rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y badania nad bomb\xc4\x85 wodorow\xc4\x85._NEWLINE_Ju\xc5\xbc w 1958 roku odegra\xc5\x82 kluczow\xc4\x85 rol\xc4\x99 w tworzeniu Pakista\xc5\x84skiej Komisji Energii Atomowej (PAEC). Zaoferowa\xc5\x82 stanowisko w PAEC Munir Ahmad Khanowi a w 1960 roku lobbowa\xc5\x82 za Abdusem Salamem jako doradc\xc4\x85 ds. nauki. Zanim Bhutto zosta\xc5\x82 ministrem spraw zagranicznych, zdecydowa\xc5\x82 o skierowanie funduszy na badania broni j\xc4\x85drowe i rozw\xc3\xb3j nauki zwi\xc4\x85zanej z programem atomowym._NEWLINE_W pa\xc5\xbadzierniku 1965 roku jako minister spraw zagranicznych przebywa\xc5\x82 w Wiedniu, gdzie spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z in\xc5\xbcynierem Munirem Ahhmad Khanem, pracownikiem Mi\xc4\x99dzynarodowej Agencji Energii Atomowej, poinformowa\xc5\x82 go o post\xc4\x99pie indyjskiego programu nuklearnego i mo\xc5\xbcliwym uruchomieniu pakista\xc5\x84skiego programu. Khan zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na udzia\xc5\x82 w przygotowaniu odstraszaj\xc4\x85cego Indie programu atomowego. Munir Ahmad Khan nie zdo\xc5\x82a\xc5\x82 przekona\xc4\x87 do swoich plan\xc3\xb3w prezydenta Ayub Khana, Bhutto nie zrezygnowa\xc5\x82 jednak z plan\xc3\xb3w o\xc5\x9bwiadczaj\xc4\x85c Khanowi: \xe2\x80\x9eNie martw si\xc4\x99, nasza kolej przyjdzie\xe2\x80\x9d. Wkr\xc3\xb3tce po wojnie w 1965 roku, Bhutto na konferencji prasowej na wie\xc5\x9b\xc4\x87 o drodze Indii do opracowania bomby atomowej, o\xc5\x9bwiadczy\xc5\x82 \xc5\xbce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Pakistan b\xc4\x99dzie d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do produkcji broni atomowej. W 1965 roku Bhutto lobbowa\xc5\x82 za Salamem, kt\xc3\xb3rego uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 powo\xc5\x82a\xc4\x87 na szefa delegacji Pakistanu w MAEA lobbuj\xc4\x85cej na rzecz programu atomowego W listopadzie 1972 roku Bhutto poleci\xc5\x82 Salamowi podr\xc3\xb3\xc5\xbc do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, gdzie mia\xc5\x82 poszerzy\xc4\x87 wiedz\xc4\x99 na temat energii atomowej. Salam wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Pakistanu w grudniu 1972 roku, w czasie wizyty w USA pozna\xc5\x82 histori\xc4\x99 ameryka\xc5\x84skiego programu atomowego, Manhattan Engineering District. W 1974 roku Bhutto rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 dyplomatyczn\xc4\x85 agitacj\xc4\x99 na rzecz pakista\xc5\x84skiego programu atomowego w Stanach Zjednoczonych i innych pa\xc5\x84stwach Zachodu. Bhutto uwa\xc5\xbca\xc5\x82 \xc5\xbce Pakistan jest nara\xc5\xbcony na niespotykany nigdzie indziej, nuklearny szanta\xc5\xbc._NEWLINE_Przed 1970 rokiem, zainteresowanie programem atomowym wykazywa\xc5\x82 rz\xc4\x85d Huseyna Shaheed Suhrawardy \xe2\x80\x93 jego ambicje by\xc5\x82y jednak ukierunkowane na cele cywilne. Po dw\xc3\xb3ch tygodniach od zako\xc5\x84czenia wojny indyjsko-pakista\xc5\x84skiej z 1971 roku, w dniu 20 stycznia Bhutto zorganizowa\xc5\x82 konferencj\xc4\x99 naukowc\xc3\xb3w i in\xc5\xbcynier\xc3\xb3w j\xc4\x85drowych w Multan. Naukowcy zebrani na konferencji, wyrazii swoje zaniepokojeniem brakiem wsparcia ze strony prezydenta, Bhutto uspokoi\xc5\x82 ich obiecuj\xc4\x85c im rozw\xc3\xb3j programu. Na konferencji Bhutto m\xc3\xb3wi\xc5\x82 o niedawnej wojnie i przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci kraju, wskazuj\xc4\x85c na to \xc5\xbce istnienie Pakistanu stoi w niebezpiecze\xc5\x84stwie. Wielu starszych naukowc\xc3\xb3w, pami\xc4\x99taj\xc4\x85cych poprzednie wojny z Indiami nie by\xc5\x82o do ko\xc5\x84ca przekonanych do propozycji Bhutto, dr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82o temat czasu realizacji programu. Gdy jeden z naukowc\xc3\xb3w zaproponowa\xc5\x82 pi\xc4\x99\xc4\x87 lat, wysun\xc4\x85\xc5\x82 trzy palce i stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce program zostanie rozpocz\xc4\x99ty w przeci\xc4\x85gu trzech lat. Plan prezydenta popar\xc5\x82 zajmuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 fizyk\xc4\x85 teoretyczn\xc4\x85 doktor S.A. Butt._NEWLINE_20 stycznia 1972 roku rozpocz\xc4\x99to militaryzacj\xc4\x99 Pakista\xc5\x84skiej Komisji Energii Atomowej, na czele organizacji stan\xc4\x85\xc5\x82 szef sztabu generalnego armii pakista\xc5\x84skiej, Tikka Khan. Pod koniec 1972 roku w czasie swojej prezydencji Bhutto otworzy\xc5\x82 Elektrowni\xc4\x99 J\xc4\x85drowa Karaczi. Program nuklearny lu\xc5\xbano opiera\xc5\x82 si\xc4\x99 na ameryka\xc5\x84skim Projekcie Manhattan z 1940 roku. Naukowcy mieli bezpo\xc5\x9bredni dost\xc4\x99p do Bhutto i na bie\xc5\xbc\xc4\x85co informowali go o rozwoju programu. Na wniosek Bhutto, Abdus Salam otworzy\xc5\x82 Grup\xc4\x99 Teoretyki Fizyki (TPG). Organizacja zaprojektowa\xc5\x82a i opracowa\xc5\x82a ca\xc5\x82y program rozwoju broni j\xc4\x85drowej. Bud\xc5\xbcet na rozw\xc3\xb3j programu osobi\xc5\x9bcie zatwierdzi\xc5\x82 bud\xc5\xbcet na rozw\xc3\xb3j programu. Po indyjskim te\xc5\x9bcie nuklearnym pod kryptonimem U\xc5\x9bmiech Buddy, Bhutto uzna\xc5\x82 \xc5\xbce pr\xc3\xb3ba ta mia\xc5\x82a na celu zastraszenie Pakistanu i ustanowienie hegemonii Indii na subkontynencie. Na przewodnicz\xc4\x85cego Komisji, w 1971 roku Bhutto mianowa\xc5\x82 genera\xc5\x82a Rahumuddina Khana. W styczniu 1972 roku zast\xc4\x85pi\xc5\x82 go wyszkolonym w USA in\xc5\xbcynierem nuklearnym Munirem Ahmadem Khanem. Od 1965 roku, Khan by\xc5\x82 bliskim i zauafanym wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownikiem Bhutto a prywatnie jego przyjacielem, nawet po \xc5\x9bmierci Zulfikara pozosta\xc5\x82 w kontakcie z jego dzie\xc4\x87mi, Benazir i Murtaz\xc4\x85 Bhutto. Wiosn\xc4\x85 1976 roku rozpocz\xc4\x99to projekt pod kryptonimem Project-706 prowadzony przez doktora Abdula Quadeer Khana i genera\xc5\x82a Zahid Ali Akbara._NEWLINE_Jako \xc5\xbce Pakistan nie by\xc5\x82 sygnatariuszem Uk\xc5\x82adu o nierozprzestrzenianiu broni j\xc4\x85drowej (NPT), Grupy Dostawc\xc3\xb3w J\xc4\x85drowych (NSG), Commissariat \xc3\xa0 l'energie atomique i British Nuclear Fuels Limited (BNFL) mia\xc5\x82 natychmiast anulowa\xc4\x87 projekty powt\xc3\xb3rnego przetrwania paliwa ro\xc5\x9blinnego. Wed\xc5\x82ug Kausara Niazi, urz\xc4\x99dnicy Pakista\xc5\x84skiej Komisji Energi Atomowej pr\xc3\xb3bowali uzgodni\xc4\x87 przerabianie paliwa atomowego z Francj\xc4\x85. A.Q. Khan doradzi\xc5\x82 Bhutto aby rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 prowadzenie wzbogacenie uranu gdy\xc5\xbc jego zdaniem paliwo nie nadaje si\xc4\x99 do ponownego przetworzenia. Poparcie Bhutto zyska\xc5\x82 Munir Ahmad Khan kt\xc3\xb3ry zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 z Francuzami, do czasu kiedy pakista\xc5\x84scy naukowcy zdob\xc4\x99d\xc4\x85 do\xc5\x9bwiadczenie w budowie zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w przetw\xc3\xb3rczych. Henry Kissinger przekona\xc5\x82 rz\xc4\x85d Francji do rozwi\xc4\x85zania umowy z Pakistanem. Po anulowaniu projekty przez Francj\xc4\x99, Pakistan naby\xc5\x82 95% szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owych plan\xc3\xb3w zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w i materia\xc5\x82\xc3\xb3w. Komisja Energii Atomowej uwa\xc5\xbca\xc5\x82a \xc5\xbce powinno si\xc4\x99 kontynuowa\xc4\x87 dotychczasow\xc4\x85 polityk\xc4\x99, Bhutto uzna\xc5\x82 \xc5\xbce r\xc3\xb3wnolegle, zgodnie z planem Abdula Qadeer Khana nale\xc5\xbcy rozwija\xc4\x87 program wzbogacenia uranu. Munir Khan i Ahmed wyrazili swoje zaniepokojenie planem Qadeer Khana, Bhutto przekona\xc5\x82 ich jednak do jego plan\xc3\xb3w. W tym czasie wok\xc3\xb3\xc5\x82 Pakistanu naros\xc5\x82o napi\xc4\x99cie mi\xc4\x99dzynarodowe, Bhutto z pomoc\xc4\x85 Munir Ahmad Khana i Aziza Ahmeda rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 ze Stanami Zjednoczonymi wojn\xc4\x99 dyplomatyczn\xc4\x85, pozostawiaj\xc4\x85c w tajemnicy post\xc4\x99py planu atomowego. Premier aby unikn\xc4\x85\xc4\x87 przenikni\xc4\x99cia Amerykan\xc3\xb3w w program atomowy, zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w ramach przeprowadzonej przez Inter-Services Intelligence operacji Sun Rise, wydali\xc4\x87 z kraju wielu ameryka\xc5\x84skich urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w. Abdul Quadeer Khan po cichu sprowadza\xc5\x82 do Pakistanu uran dostarczaj\xc4\x85c go do ukrytych przed \xc5\x9bwiatem laboratori\xc3\xb3w. Regionalni rywale Pakistanu tacy jak Indie i ZSRR w latach 70. nie dysponowali podstawowymi informacjami na temat rozwoju przez Pakistan programu atomowego. W 1978 prezydent ograniczy\xc5\x82 potajemne dzia\xc5\x82ania atomowe gdy projekt by\xc5\x82 w pe\xc5\x82ni rozwini\xc4\x99ty._NEWLINE_Do czasu obalenia rz\xc4\x85du PPP w zamachu wojskowym, program by\xc5\x82 pod wzgl\xc4\x99dem rozwoju technicznego i wysi\xc5\x82ku naukowego w pe\xc5\x82ni rozwini\xc4\x99ty. W 1977 roku, Pakista\xc5\x84ska Komisja Atomowa (PAEC) i KRL (instytucja Khana) rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y wzbogacanie uranu i plutonu a na wzg\xc3\xb3rzach Chagai, PAEC przeprowadzi\xc5\x82o testy. Sprawozdanie z post\xc4\x99p\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o z\xc5\x82o\xc5\xbcone przez obie organizacje. W 1977 roku PAEC sko\xc5\x84czy\xc5\x82o projektowanie pierwszej broni rozszczepieniowej a naukowcom KRL uda\xc5\x82o si\xc4\x99 dokona\xc4\x87 elektromagnetycznej separacji izotop\xc3\xb3w rozszczepialnych uranu. Mimo to, wci\xc4\x85\xc5\xbc niewiele zrobiono w kierunku utworzenia arsena\xc5\x82u nuklearnego Pakistanu, do kt\xc3\xb3rego utworzenia faktycznie dosz\xc5\x82o w okresie istnienia re\xc5\xbcimu wojskowego genera\xc5\x82a Ziu-ul-Haqa z udzia\xc5\x82em admira\xc5\x82\xc3\xb3w marynarki, wojska, Si\xc5\x82 Powietrznych i przysz\xc5\x82ego prezydenta Ghulama Ishaq Khana. W 1983 roku, wcze\xc5\x9bniejsza decyzja Bhutto okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 sprawdzona, PAEC w pobli\xc5\xbcu wzg\xc3\xb3rz Kirana przeprowadzi\xc5\x82a badania z wykorzystaniem plutonu. W ostatnim czasie, w prasie spekulowano \xc5\xbce projekty wzbogacenia uranu doktora Khana zosta\xc5\x82y wykorzystanie przez Chi\xc5\x84czyk\xc3\xb3w w zamian za fluorek uranu(VI) i jaki\xc5\x9b wzbogacony uran wysokiej klasy. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej po tym, jak Pakista\xc5\x84czycy zacz\xc4\x99li produkowa\xc4\x87 w\xc5\x82asne materia\xc5\x82y, uran ten mia\xc5\x82 by\xc4\x87 z powrotem oferowany Chinom. W 1978 roku, po zamachu stanu, gdy Bhutto zosta\xc5\x82 uwi\xc4\x99ziony w rozmowie z przyjacielem Munirem Ahmad Khanem, kt\xc3\xb3ry go odwiedzi\xc5\x82, stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce Pakistan nie posiada broni j\xc4\x85drowej. Wed\xc5\x82ug Ahmad Khana Bhutto stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce kamieniem milowym we wzbogacaniu jako\xc5\x9bci paliwa by\xc5\x82y osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia PAEC i doktora Quadeer Khana z ERL. Bhutto wezwa\xc5\x82 do kontynuowania bada\xc5\x84 j\xc4\x85drowych, nie uzyska\xc5\x82 jednak odpowiedzi od genera\xc5\x82a Zia ani \xc5\xbcadnego cz\xc5\x82onka jego re\xc5\xbcimu._NEWLINE_W pracy O micie niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci, wyrazi\xc5\x82 swoje zaniepokojenie tym \xc5\xbce Indie posiadaj\xc4\x85 technologi\xc4\x99 u\xc5\xbcywania broni atomowej poprzez lotnictwo. Wed\xc5\x82ug jego prognoz agresja Indii nie spotka\xc5\x82yby si\xc4\x99 z niekorzystn\xc4\x85 reakcj\xc4\x85 spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci mi\xc4\x99dzynarodowej gdy\xc5\xbc ataki mog\xc5\x82yby skupi\xc4\x87 si\xc4\x99 na kwatery armii pancernej i kolumny piechoty a wi\xc4\x99c liczby ofiar atak\xc3\xb3w mog\xc5\x82aby ograniczy\xc4\x87 si\xc4\x99 do minimum. Po hipotetycznym pokonaniu Pakistanu, Indie zaanektowa\xc5\x82y by tereny p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego Pakistanu i Kaszmir a nast\xc4\x99pnie rozbi\xc5\x82yby Pakistan na drobne pa\xc5\x84stwa, oparte na podzia\xc5\x82ach etnicznych tym samym raz na zawsze likwiduj\xc4\x85c \xe2\x80\x9eproblem Pakistanu\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nOceny\n_START_PARAGRAPH_\nMimo p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszej krytyki medi\xc3\xb3w i lat wojskowej dyktatury,, kt\xc3\xb3ra obali\xc5\x82a rz\xc4\x85d Partii Ludowej, do tej pory pozostaje najpopularniejszym przyw\xc3\xb3dc\xc4\x85 w historii Pakistanu. Jego zwolennicy nadali mu przydomek Quaid-e-Awam (Lider Ludu)._NEWLINE_W\xc5\x9br\xc3\xb3d zas\xc5\x82ug prezydenta wymienia si\xc4\x99 m.in. to \xc5\xbce w czasie swoich rz\xc4\x85d\xc3\xb3w wprowadzi\xc5\x82 now\xc4\x85 konstytucj\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra zyska\xc5\x82a poparcie wszystkich partii politycznych._NEWLINE_Uznawany jest za ojca programu nuklearnego Pakistanu, w czasie jego rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Pakistan przybra\xc5\x82 kierunek niezale\xc5\xbcnej polityki zagranicznej i sprzeciwia\xc5\x82 si\xc4\x99 pr\xc3\xb3ba oddzia\xc5\x82ywania na Pakistan innych pa\xc5\x84stw, szczeg\xc3\xb3lnie Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych._NEWLINE_Mimo silnej, niezale\xc5\xbcnej polityki, prowadzi\xc5\x82 pokojowe rozmowy z g\xc5\x82\xc3\xb3wnym rywalem Pakistanu, Indiami, dzi\xc4\x99ki czemu w wyniku umowy w Simla, uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 uwolni\xc4\x87 93 tys. je\xc5\x84c\xc3\xb3w pakista\xc5\x84skich i unikn\xc4\x85\xc4\x87 kolejnych powa\xc5\xbcnych konflikt\xc3\xb3w. Times Bombaj okre\xc5\x9bli\xc5\x82 Bhutto jako \xe2\x80\x9egeniusza\xe2\x80\x9d i chwali\xc5\x82 go jako osob\xc4\x99 b\xc5\x82yskotliw\xc4\x85. Mimo r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 z Bhutto, ameryka\xc5\x84ski sekretarz stanu, Kissinger okre\xc5\x9bli\xc5\x82 Bhutto jako osob\xc4\x99 czaruj\xc4\x85c\xc4\x85, b\xc5\x82yskotliw\xc4\x85, cz\xc5\x82owieka o niezwyk\xc5\x82ych zdolno\xc5\x9bciach kt\xc3\xb3ry s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 interesom narodowym Pakistanu._NEWLINE_Du\xc5\xbc\xc4\x85 popularno\xc5\x9b\xc4\x87 zdoby\xc5\x82a jego c\xc3\xb3rka, Benazir, dwukrotna premier kraju i liderka Partii Ludowej.\n_START_SECTION_\nUpami\xc4\x99tnienie\n_START_PARAGRAPH_\nW ankiecie przygotowanej przez pakista\xc5\x84sk\xc4\x85 gazet\xc4\x99 Dawn, maj\xc4\x85c\xc4\x85 wybra\xc4\x87 najwi\xc4\x99kszych lider\xc3\xb3w Pakistanu, uplasowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na drugim miejscu po tw\xc3\xb3rcy Pakistanu, Muhammadzie Ali Jinnahu._NEWLINE_Imi\xc4\x99 Zulfikara otrzyma\xc5\x82y m.in. miasto Zulfiqarabad w prowincji Sindh, fregaty rakietowe typu F-22P Zulfiquar kt\xc3\xb3re wesz\xc5\x82y do u\xc5\xbcycia w 2009 roku, Agricultural College w Larkanie oraz Instytut Nauki i Technologii w Karaczi. W 2011 otwarte zosta\xc5\x82o muzeum Zulfikara Ali Bhutto._NEWLINE_Jego imi\xc4\x99 nosi Instytut Nauki Zulfikara Ali Bhutto, kt\xc3\xb3rego prezesem by\xc5\x82a jego c\xc3\xb3rka."