b'\n_START_ARTICLE_\nTKh12\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nParow\xc3\xb3z serii 97 Cesarsko-Kr\xc3\xb3lewskich Kolei Pa\xc5\x84stwowych stanowi\xc5\x82 udan\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x99 ma\xc5\x82ego tendrzaka do obs\xc5\x82ugi linii lokalnych. Produkowa\xc5\x82y je wszystkie g\xc5\x82\xc3\xb3wne austriackie fabryki: Wiener Neust\xc3\xa4dter Lokomofivfabrik, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej tak\xc5\xbce Krauss w Linzu, StEG, Lokomofivfabrik Floridsdorf i Prvni \xc4\x8deskomoravska tovarna (BMMF). Koleje kkStB otrzyma\xc5\x82y ich 228 sztuk, wyprodukowanych w latach 1878-1911, z czego cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zosta\xc5\x82a przej\xc4\x99ta z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych kolei lokalnych. Nosi\xc5\x82y one na kkStB od 1905 roku numery: 97.01 - 97.25 i 97.51 - 97.255, z wy\xc5\x82\xc4\x85czeniem jednak numer\xc3\xb3w 100 i 200. _NEWLINE_Ponadto, pewna liczba lokomotyw by\xc5\x82a u\xc5\xbcytkowana tylko przez koleje lokalne, m.in. Litovel - Senice (o nazwach "Litovel" i "Cholina", zbudowane w 1913 przez BMFF) oraz Nowojiczy\xc5\x84sk\xc4\x85 Kolej Lokaln\xc4\x85 (Neutitscheiner Lokalbahn, o nazwach "Zauchtel", "Neutitschein" i "Kunewald")._NEWLINE_Lokomotywy serii 97 z uwagi na swoj\xc4\x85 liczb\xc4\x99, udan\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x99 i bardzo dobre parametry eksploatacyjne, sta\xc5\x82y si\xc4\x99 typow\xc4\x85 seri\xc4\x85 na kolejach lokalnych austriackiej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Imperium Austro-W\xc4\x99gier. Ich przebiegi dobowe si\xc4\x99ga\xc5\x82y codziennie 200-280 km. Pracowa\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na liniach Galicji, w tym na Kolei Transwersalnej. Obs\xc5\x82ugiwa\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wydzielone linie lokalne, jak _NEWLINE_Borki Wielkie - Grzyma\xc5\x82\xc3\xb3w, Krak\xc3\xb3w - Kocmyrz\xc3\xb3w, Chab\xc3\xb3wka - Zakopane, Tarn\xc3\xb3w - Szczucin, Muszyna - Krynica.\n_START_SECTION_\nS\xc5\x82u\xc5\xbcba po I wojnie \xc5\x9bwiatowej\n_START_PARAGRAPH_\nPo I wojnie \xc5\x9bwiatowej wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 lokomotyw tej serii kolei kkStB trafi\xc5\x82a do nowo powsta\xc5\x82ych pa\xc5\x84stw po podziale Cesarstwa Austro-W\xc4\x99gierskiego. Najwi\xc4\x99ksza ich liczba - 133 trafi\xc5\x82y do Czechos\xc5\x82owacji, gdzie wesz\xc5\x82y na inwentarz kolei \xc4\x8cSD jako seria 310.0 (numery 310.001 do 310.0133). Dalsze 5 lokomotyw o numerach 310.0134 do 0138 zosta\xc5\x82o p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przej\xc4\x99tych z nacjonalizowanych kolei Litovel - Senice oraz Nowojiczy\xc5\x84skiej. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 lokomotyw zosta\xc5\x82a jeszcze przed lub po II wojnie \xc5\x9bwiatowej sprzedana do przemys\xc5\x82u. Po wojnie na \xc4\x8cSD by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane g\xc5\x82\xc3\xb3wnie jako manewrowe, ostatnia do 1968 roku. A\xc5\xbc 10 lokomotyw zosta\xc5\x82o zachowanych w Czechach, z tego trzy sprawne, a nadto trzy dalsze na S\xc5\x82owacji (wed\xc5\x82ug innych danych 9 w Czechach)._NEWLINE_W Polsce znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 po I wojnie \xc5\x9bwiatowej 14 parowoz\xc3\xb3w tej serii, z czego 12 wcielono do s\xc5\x82u\xc5\xbcby na PKP pod oznaczeniem serii TKh12. _NEWLINE_Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej na PKP nie by\xc5\x82o ju\xc5\xbc lokomotyw tej serii, lecz przynajmniej jedna lokomotywa by\xc5\x82a u\xc5\xbcywana w Polsce po wojnie jako przemys\xc5\x82owa. Parow\xc3\xb3z TKh12-6322 zosta\xc5\x82 wyprodukowany w 1910 roku przez Krauss & Co. w Linzu. By\xc5\x82 eksploatowany na kolejach kkStB na linii Borki Wielkie - Grzyma\xc5\x82\xc3\xb3w z numerem 97.254. W 1918 roku trafi\xc5\x82 na PKP. Pracowa\xc5\x82 do roku 1930, kiedy zosta\xc5\x82 sprzedany do przemys\xc5\x82u. Po 1945 roku pracowa\xc5\x82 w Hucie im. K. \xc5\x9awierczewskiego w Zawadzkiem. TKh12-6322 jest jedynym parowozem tej serii zachowanym w Polsce (w skansenie w Tarnowskich G\xc3\xb3rach) i jednym z 4 parowoz\xc3\xb3w konstrukcji austriackiej w naszym kraju._NEWLINE_Podczas wojny polsko-radzieckiej, w latach 1918-1920 dwie lokomotywy (m.in. nr 97.254) zosta\xc5\x82y opancerzone i u\xc5\xbcywane jako lokomotywy pancerne w sk\xc5\x82adzie polskich poci\xc4\x85g\xc3\xb3w pancernych. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej zdj\xc4\x99to z nich pancerz i powr\xc3\xb3ci\xc5\x82y do s\xc5\x82u\xc5\xbcby cywilnej.\n_START_SECTION_\nOpis\n_START_PARAGRAPH_\nTendrzak towarowy i manewrowy o uk\xc5\x82adzie osi C, z silnikiem bli\xc5\xbaniaczym na par\xc4\x99 nasycon\xc4\x85. Z powodu d\xc5\x82ugiego okresu produkcji, lokomotywy poszczeg\xc3\xb3lnych serii r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82y si\xc4\x99 detalami, budk\xc4\x85 maszynisty i d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci\xc4\x85 ca\xc5\x82kowit\xc4\x85, tak\xc5\xbce kocio\xc5\x82 mia\xc5\x82 drobne r\xc3\xb3\xc5\xbcnice mi\xc4\x99dzy poszczeg\xc3\xb3lnymi seriami produkcyjnymi. O\xc5\x9b kot\xc5\x82a by\xc5\x82a we wczesnych lokomotywach na wysoko\xc5\x9bci 1590 mm, a od 1897 roku (numer 97.99) kocio\xc5\x82 zosta\xc5\x82 podniesiony (o\xc5\x9b na wysoko\xc5\x9bci 1750 mm) w celu powi\xc4\x99kszenia popielnika i wyd\xc5\x82u\xc5\xbcenia czasu mi\xc4\x99dzy jego czyszczeniem. Kocio\xc5\x82 mia\xc5\x82 99 p\xc5\x82omieni\xc3\xb3wek. Powierzchnia ogrzewalna kot\xc5\x82a  (w Polsce liczona od strony spalin) wynosi\xc5\x82a wed\xc5\x82ug polskich \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 53,5 m\xc2\xb2, a liczona od strony wody \xe2\x80\x93 59,07 m\xc2\xb2, w tym 54,72 m\xc2\xb2 powierzchni rur ogniowych. Od 1897 roku tak\xc5\xbce powi\xc4\x99kszono zbieralnik pary na kotle. Po bokach kot\xc5\x82a by\xc5\x82y charakterystyczne, d\xc5\x82ugie skrzynie wodne o pojemno\xc5\x9bci 4 m\xc2\xb3 (si\xc4\x99gaj\xc4\x85ce na ca\xc5\x82\xc4\x85 d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 kot\xc5\x82a wraz z dymnic\xc4\x85), w lewej skrzyni, przy budce by\xc5\x82 tak\xc5\xbce zasobnik na 1,5 t w\xc4\x99gla. Lokomotywy mia\xc5\x82y standardowo komin z baniastym odiskiernikiem._NEWLINE_Osie nie mia\xc5\x82y przesuwu bocznego. Rozstaw osi skrajnych wynosi\xc5\x82 2700 mm, z czego rozstaw mi\xc4\x99dzy pierwsz\xc4\x85 a drug\xc4\x85 osi\xc4\x85 wi\xc4\x85zan\xc4\x85 1550 mm, a mi\xc4\x99dzy drug\xc4\x85 a trzeci\xc4\x85 1150 mm._NEWLINE_Parow\xc3\xb3z mia\xc5\x82 silnik bli\xc5\xbaniaczy o \xc5\x9brednicy cylindr\xc3\xb3w 345 mm i skoku t\xc5\x82oka 480 mm, z rozrz\xc4\x85dem Allana-Tricka.'