b'\n_START_ARTICLE_\nArchangielsk\n_START_SECTION_\nHerb\n_START_PARAGRAPH_\nHerb wyobra\xc5\xbca Archanio\xc5\x82a Micha\xc5\x82a zabijaj\xc4\x85cego demona. Legenda m\xc3\xb3wi, \xc5\xbce walka mia\xc5\x82a miejsce w pobli\xc5\xbcu miasta i od tego wydarzenia wzi\xc4\x99\xc5\x82o swoj\xc4\x85 nazw\xc4\x99, a Archanio\xc5\x82 Micha\xc5\x82 wci\xc4\x85\xc5\xbc czuwa nad miastem i broni go przed powrotem diab\xc5\x82a.\n_START_SECTION_\nZa\xc5\x82o\xc5\xbcenie miasta\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze ruskie osady na przyl\xc4\x85dku Nur-Nawo\xc5\x82ok, na kolanie b\xc5\x82otnistego prawego brzegu Dwiny, zosta\xc5\x82y za\xc5\x82o\xc5\xbcone przez nowogrodzian jeszcze w XII wieku. W tym czasie, wed\xc5\x82ug przekazu, nale\xc5\xbcy umiejscowi\xc4\x87 powstanie w tym miejscu Micha\xc5\x82o-Archangielskiego Monastyru, nazwanego tak od imienia Micha\xc5\x82a Archanio\xc5\x82a. Jednak\xc5\xbce po raz pierwszy monastyr pojawia si\xc4\x99 w latopisie dopiero w 1419 roku. W pobli\xc5\xbcu sanktuarium znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 pomorskie osiedla w\xc5\x82o\xc5\x9bci Nizowskiej \xe2\x80\x93 Lisostrow, Knia\xc5\xbcostrow, Ujma, Jawla i inne._NEWLINE_W latach 1389\xe2\x80\x931392 i 1407\xe2\x80\x931412 obszar jako cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Republiki Nowogrodzkej by\xc5\x82 lennem Korony Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego._NEWLINE_W po\xc5\x82owie XVI w. angielski \xc5\xbceglarz Richard Chancellor odkry\xc5\x82 drog\xc4\x99 przez Morze Bia\xc5\x82e do Archangielska. Od tego czasu datuje si\xc4\x99 handel z Anglikami i Holendrami w uj\xc5\x9bciu Dwiny. Wkr\xc3\xb3tce potem wok\xc3\xb3\xc5\x82 monastyru sta\xc5\x82y ju\xc5\xbc liczne cudzoziemskie faktorie, a tak\xc5\xbce sk\xc5\x82ady, spichlerze i domostwa kupc\xc3\xb3w z Cho\xc5\x82mogor\xc3\xb3w, Wo\xc5\x82ogdy i Moskwy, przyje\xc5\xbcd\xc5\xbcaj\xc4\x85cych tutaj na sezon nawigacji. Osiedle, kt\xc3\xb3re powsta\xc5\x82o, otrzyma\xc5\x82o nazw\xc4\x99 Nowych Cho\xc5\x82mogor\xc3\xb3w i na p\xc3\xb3\xc5\x82tora wieku sta\xc5\x82o si\xc4\x99 jedynym morskim portem Rosji. W zwi\xc4\x85zku z zagro\xc5\xbceniem napadu szwedzkiego, Iwan IV Gro\xc5\xbany zadecydowa\xc5\x82 o nadzwyczajnych \xc5\x9brodkach obrony Pomorza. 4 marca 1583 roku podpisa\xc5\x82 ukaz, nakazuj\xc4\x85cy moskiewskim wojewodom \xe2\x80\x93 Piotrowi Naszczokinowi i Aleksiejowi Zaleszaninowi-Wo\xc5\x82ochowowi w najkr\xc3\xb3tszym mo\xc5\xbcliwym czasie zbudowa\xc4\x87 twierdz\xc4\x99 na przyl\xc4\x85dku Pur-Nawo\xc5\x82ok: \xe2\x80\xa6miasto stworzy\xc4\x87 na tym miejscu i takimi \xc5\x9brodkami, po wykazie i charakterystyce, jaki wykaz i charakterystyk\xc4\x99 wam przys\xc5\x82ano, pospiesznie, przy pomocy tych ludzi, kt\xc3\xb3rych dla sprawy tego miasta wyznaczyli\xc5\x9bmy\xe2\x80\xa6_NEWLINE_W 1584 r., kt\xc3\xb3ry przyjmuje si\xc4\x99 za rok utworzenia miasta, wojewodowie w po\xc5\x9bpiechu przez rok... postawili miasto woko\xc5\x82o Archangielskiego monastyru (\xe2\x80\x9eDwinskoj letopisiec\xe2\x80\x9d, zapis pod 1584 r.): Ostr\xc3\xb3g z podw\xc3\xb3jnymi okr\xc4\x85glakowymi \xc5\x9bcianami, wie\xc5\xbcami, i bramami na p\xc3\xb3\xc5\x82noc, zach\xc3\xb3d i po\xc5\x82udnie, okr\xc4\x85\xc5\xbcony rowem z palisad\xc4\x85 wewn\xc4\x85trz i zaporami przed nim. Naprzeciw twierdzy na brzegu Dwiny wybudowano przysta\xc5\x84 dla statk\xc3\xb3w, umocniwszy brzeg drewnianymi balami. Opr\xc3\xb3cz rezydencji wojewody i Michaj\xc5\x82o-Archangielskiego monastyru, w twierdzy znajdowali si\xc4\x99 cho\xc5\x82mogorscy i moskiewscy strzelcy. Pod jej \xc5\x9bciany by\xc5\x82y przywiezione na przysta\xc5\x84 handlowe faktorie Anglik\xc3\xb3w i Holendr\xc3\xb3w. W 1587 r. zosta\xc5\x82o tutaj przymusowo przesiedlone 130 rodzin \xe2\x80\x9ez dwi\xc5\x84skich podgrodzi i w\xc5\x82o\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d, tworz\xc4\x85c nowocho\xc5\x82mogorskie podgrodzie. 26 marca 1596 r. nowe miasto na Dwinie po raz pierwszy zosta\xc5\x82o nazwane miastem Archangielskim (\xe2\x80\x9eArchangielskij gorod\xe2\x80\x9d; z powodu nazwy znajduj\xc4\x85cego si\xc4\x99 w nim monastyru), a od 1 sierpnia 1613 r. ta nazwa zosta\xc5\x82a potwierdzona w zwi\xc4\x85zku z oficjalnym ustanowieniem administracyjnej odr\xc4\x99bno\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci miasta Archangielsk od Cho\xc5\x82mogor\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nMiasto w XVII wieku i w epoce Piotra Wielkiego\n_START_PARAGRAPH_\nOd ko\xc5\x84ca lat 80. XVI wieku Archangielsk sta\xc5\x82 si\xc4\x99 centrum rosyjskiego handlu zewn\xc4\x99trznego, przynosz\xc4\x85cym do 60% dochodu skarbu pa\xc5\x84stwa. Wzrost handlu towarzyszy\xc5\x82 rozwojowi miasta. Ciasna wiejska zabudowa by\xc5\x82a przyczyn\xc4\x85 licznych po\xc5\xbcar\xc3\xb3w. W jednym z nich, w 1637 roku, sp\xc5\x82on\xc4\x85\xc5\x82 monastyr, kt\xc3\xb3ry ongi\xc5\x9b da\xc5\x82 nazw\xc4\x99 miastu. Ale miasto odbudowywa\xc5\x82o si\xc4\x99 szybko. W 1684 roku wybudowano obszerny kamienny Dw\xc3\xb3r Go\xc5\x9bcinny, kt\xc3\xb3rego znaczna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 do dzi\xc5\x9b. Budynek Dworu Go\xc5\x9bcinnego, opr\xc3\xb3cz handlowego, mia\xc5\x82o tak\xc5\xbce wa\xc5\xbcne znaczenie obronne w perspektywie zn\xc3\xb3w szykuj\xc4\x85cej si\xc4\x99 wojny ze Szwecj\xc4\x85. P\xc5\x82askie wierzcho\xc5\x82ki naro\xc5\xbcnych i centralnej wie\xc5\xbcy mog\xc4\x85 by\xc4\x87 wykorzystywane jako miejsca dla armat. Dzi\xc4\x99ki wygodnej pozycji mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o utrzyma\xc4\x87 pod obstrza\xc5\x82em g\xc5\x82\xc3\xb3wny kierunek szturmu wroga \xe2\x80\x93 rzek\xc4\x99. Aktywna dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 mi\xc4\x99dzynarodowego portu handlowego w drugiej po\xc5\x82. XVII w. przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82a tradycyjn\xc4\x85 struktur\xc4\x99 tego staroruskiego miasta, jakim Archangielsk by\xc5\x82 w ci\xc4\x85gu pierwszego stuleci swojego istnienia. Jego centrum sta\xc5\x82 si\xc4\x99 port. Poprzedni gr\xc3\xb3d \xe2\x80\x93 drewniany ostr\xc3\xb3g \xe2\x80\x93 okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 jakby odsuni\xc4\x99tym na stron\xc4\x99 i utraci\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 swoich funkcji administracyjnych \xe2\x80\x93 prikaznaja izba zosta\xc5\x82a przeniesione do \xe2\x80\x9ekamiennego miasta\xe2\x80\x9d. Pierwotna podstawa miasta \xe2\x80\x93 odbudowany Michaj\xc5\x82o-Archangielski monastyr \xe2\x80\x93 jeszcze wcze\xc5\x9bniej zosta\xc5\x82 przemieszczony na jego po\xc5\x82udniowe peryferia. Cudzoziemska s\xc5\x82oboda ograniczy\xc5\x82a rosyjsk\xc4\x85 osad\xc4\x99. W mie\xc5\x9bcie pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 budynki ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w lutera\xc5\x84skiego i reformatorskiego. Pod koniec XVII w. i w kolejnym stuleciu miasto ros\xc5\x82o dalej wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Dwiny. Tak wykszta\xc5\x82ci\xc5\x82 si\xc4\x99 Archangielsk epoki Piotra I._NEWLINE_Zainteresowanie Piotra Wielkiego jedynym w\xc3\xb3wczas rosyjskim portem morskim wynika\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z zamys\xc5\x82u stworzenia floty. Piotr I przyby\xc5\x82 po raz pierwszy do Archangielska 30 lipca 1693 roku. Dla cara i jego \xc5\x9bwity na wyspie Moj\xc5\xbceszowej na Dwinie zosta\xc5\x82a postawiona niewielka \xe2\x80\x9e\xc5\x9bwietlica z sieniami\xe2\x80\x9d. Ponad dwa miesi\xc4\x85ce car przebywa\xc5\x82 w Archangielsku, zaznajamiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 ze sprawami statk\xc3\xb3w i operacjami handlowymi i wyda\xc5\x82 polecenie wybudowania na wyspie So\xc5\x82omba\xc5\x82a pierwszej w Rosji pa\xc5\x84stwowej stoczni buduj\xc4\x85cej okr\xc4\x99ty._NEWLINE_Od po\xc5\x82owy XVIII wieku stocznia, posiadaj\xc4\x85ca w\xc3\xb3wczas pochylnie, warsztaty, sk\xc5\x82ady i inne zak\xc5\x82ady wspomagaj\xc4\x85ce, zacz\xc4\x99\xc5\x82a nazywa\xc4\x87 si\xc4\x99 Archangielsk\xc4\x85 admiralicj\xc4\x85. Po ko\xc5\x84cu III wojny p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej stocznia zosta\xc5\x82a zamkni\xc4\x99ta, ale w 1733 roku budowa statk\xc3\xb3w zosta\xc5\x82a wznowiona. Przez p\xc3\xb3\xc5\x82tora wieku zosta\xc5\x82o tutaj zbudowane oko\xc5\x82o 700 du\xc5\xbcych i ma\xc5\x82ych statk\xc3\xb3w._NEWLINE_18 wrze\xc5\x9bnia 1693 Piotr I osobi\xc5\x9bcie rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 budow\xc4\x99 morskiego okr\xc4\x99tu handlowego \xc5\x9aw. Pawe\xc5\x82, a podczas swojego kolejnego pobytu w mie\xc5\x9bcie, 20 maja 1694 roku, odr\xc4\x85ba\xc5\x82 podpory ju\xc5\xbc zbudowanego statku i spu\xc5\x9bci\xc5\x82 go na wod\xc4\x99. W\xc3\xb3wczas to Piotr odby\xc5\x82 podr\xc3\xb3\xc5\xbc morsk\xc4\x85 do Klasztoru So\xc5\x82owieckiego. Piotr I po raz trzeci przyjecha\xc5\x82 do Archangielska 30 maja 1702 roku, wzi\xc4\x85wszy ze sob\xc4\x85 syna Aleksego, wielk\xc4\x85 \xc5\x9bwit\xc4\x99 i pi\xc4\x99\xc4\x87 batalion\xc3\xb3w gwardii._NEWLINE_Zamieszka\xc5\x82 w specjalnie zbudowanym dla niego domku na wyspie Markowej naprzeciw budowanej Twierdzy Nowodwi\xc5\x84skiej, a\xc5\xbceby osobi\xc5\x9bcie kierowa\xc4\x87 jej budow\xc4\x85. 6 sierpnia car na czele eskadry uda\xc5\x82 si\xc4\x99 na Wyspy So\xc5\x82owieckie, a potem ku przystani we wsi Niuchcza. St\xc4\x85d gwardzi\xc5\x9bci razem z Piotrem rozpocz\xc4\x99li legendarny marsz do jeziora Onega. Wybudowana w lesie i wy\xc5\x82o\xc5\xbcona na b\xc5\x82otach droga, po kt\xc3\xb3rej przewleczone zosta\xc5\x82y dwie zbudowane w Archangielsku fregaty, otrzyma\xc5\x82a nazw\xc4\x99 \xe2\x80\x9eGosudariewa\xe2\x80\x9d. Marsz zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 wzi\xc4\x99ciem Noterburga (Orieszka). Domek Piotra w 1877 roku zosta\xc5\x82 przewieziony z wyspy Markowej do Archangielska, a w 1934 roku \xe2\x80\x93 do wsi Ko\xc5\x82omienskoje, gdzie znajduje si\xc4\x99 do dzi\xc5\x9b._NEWLINE_W 1708 roku po\xc5\x9br\xc3\xb3d 8 guberni Cesarstwa Rosyjskiego utworzona zosta\xc5\x82a gubernia archangielska, ze stolic\xc4\x85 w Archangielsku. Pierwszym gubernatorem zosta\xc5\x82 wojewoda dwi\xc5\x84ski Piotr Golicyn. Od 1713 r. car Piotr I swoimi ukazami zacz\xc4\x85\xc5\x82 ogranicza\xc4\x87 handel przez Archangielsk, faktycznie po\xc5\x9bwi\xc4\x99caj\xc4\x85c jego interesy na korzy\xc5\x9b\xc4\x87 nowego portu ba\xc5\x82tyckiego \xe2\x80\x93 Sankt Petersburga. Do Archangielska pozwoli\xc5\x82 przywozi\xc4\x87 tylko tak\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 towar\xc3\xb3w, jaka by\xc5\x82a niezb\xc4\x99dna \xe2\x80\x9edla wy\xc5\xbcywienia ludno\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d. W 1718 roku Piotr wyda\xc5\x82 ukaz, zabraniaj\xc4\x85cy eksportu chleba i importu du\xc5\xbcej cz\xc4\x99\xc5\x9bci zagranicznych towar\xc3\xb3w przez Archangielsk. Liczba statk\xc3\xb3w, przyp\xc5\x82ywaj\xc4\x85cych do miasta, gwa\xc5\x82townie spad\xc5\x82a. O ile w 1715 roku do portu przyp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82o 230 statk\xc3\xb3w, to w 1724 ju\xc5\xbc tylko 19.\n_START_SECTION_\nLata 1725\xe2\x80\x931916\n_START_PARAGRAPH_\nW 1762 roku Katarzyna II zdj\xc4\x99\xc5\x82a ograniczenia na handel zewn\xc4\x99trzny przez Archangielsk, pozostawiwszy wysokie c\xc5\x82o, ale miasto nie odzyska\xc5\x82o ju\xc5\xbc statusu g\xc5\x82\xc3\xb3wnego portu Rosji, chocia\xc5\xbc w okresie wojen napoleo\xc5\x84skich i w zwi\xc4\x85zku z tak zwan\xc4\x85 blokad\xc4\x85 kontynentaln\xc4\x85 Wielkiej Brytanii w latach 1807\xe2\x80\x931813 Archangielsk osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 nowy poziom ekonomiczny, poniewa\xc5\xbc by\xc5\x82 wtedy jedynym w Rosji portem, do kt\xc3\xb3rego mog\xc5\x82y trafia\xc4\x87 towary kolonialne. Miasta w dalszym ci\xc4\x85gu pozostawa\xc5\x82o du\xc5\xbcym o\xc5\x9brodkiem budowy okr\xc4\x99t\xc3\xb3w. W jego stoczniach pod kontrol\xc4\x99 Michai\xc5\x82a \xc5\x81azariewa, jego przysz\xc5\x82ego dow\xc3\xb3dcy, w 1826 roku by\xc5\x82 zbudowany 74-dzia\xc5\x82owy okr\xc4\x99t \xe2\x80\x9eAzow\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 pierwszy, kt\xc3\xb3ry w rosyjskiej flocie otrzyma\xc5\x82 flag\xc4\x99 \xc5\x9bw. Jerzego i proporzec za bohaterskie uczestnictwo w bitwie pod Navarino._NEWLINE_W ko\xc5\x84cu XIX \xe2\x80\x93 pocz\xc4\x85tku XX wieku Archangielsk przeobrazi\xc5\x82 si\xc4\x99 w najwi\xc4\x99kszy w kraju o\xc5\x9brodek przemys\xc5\x82u i eksportu drzewnego. S\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 tak\xc5\xbce jako wa\xc5\xbcna baza dla opanowania Arktyki i uruchomienia \xc5\xbceglugi po p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym szlaku morskim. Z cumowisk portu wyprawi\xc5\x82o si\xc4\x99 ponad 200 polarnych ekspedycji naukowych, m.in. Wasilija Cziczagowa, F.P. Litke, W\xc5\x82adimira Rusanowa, P.K. Pastuchowa, Gieorgija Jakowlewicza. W 1915 przy zarz\xc4\x85dzie portu handlowego w Archangielsku otwarto Biuro Lodo\xc5\x82amaczy, kt\xc3\xb3remu podlega\xc5\x82o 13 lodo\xc5\x82amaczy i \xc5\x82ami\xc4\x85cych l\xc3\xb3d okr\xc4\x99t\xc3\xb3w, daj\xc4\x85cych pocz\xc4\x85tek flotylli lodo\xc5\x82amaczy. Owe statki zimow\xc4\x85 por\xc4\x85 ubezpiecza\xc5\x82y przep\xc5\x82ywanie okr\xc4\x99t\xc3\xb3w z Morza Bia\xc5\x82ego do Archangielska. Rozwijaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 miasto posiada\xc5\x82o nawet w\xc5\x82asn\xc4\x85 komunikacj\xc4\x99 tramwajow\xc4\x85, uruchomion\xc4\x85 w roku 1916._NEWLINE_W 1899 w Archangielsku urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Pob\xc3\xb3g-Malinowski \xe2\x80\x93 polski historyk, porucznik artylerii Wojska Polskiego II RP.\n_START_SECTION_\nLata 1917\xe2\x80\x931941\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie interwencji w latach 1918\xe2\x80\x931919 Archangielsk by\xc5\x82 okupowany przez wojska brytyjskie, ameryka\xc5\x84skie i francuskie. W 1920 zosta\xc5\x82 zdobyty przez oddzia\xc5\x82y Armii Czerwonej. Od za\xc5\x82o\xc5\xbcenia w 1916 na brzegu niezamarzaj\xc4\x85cego Zalewu Kolskiego portu Murma\xc5\x84sk, dok\xc4\x85d z czasem by\xc5\x82y przeniesione zak\xc5\x82ady przemys\xc5\x82u rybnego i remontu statk\xc3\xb3w, Archangielsk powoli traci\xc5\x82 swoje znaczenie jako port. W czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej do miasta przybywa\xc5\x82y p\xc3\xb3\xc5\x82nocne konwoje i przywozi\xc5\x82y \xc5\x82adunki w ramach Lend-Lease Act.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nW mie\xc5\x9bcie panuje klimat subarktyczny morski z d\xc5\x82ug\xc4\x85 zim\xc4\x85 i kr\xc3\xb3tkim ch\xc5\x82odnym latem. Formuje si\xc4\x99 pod wp\xc5\x82ywem m\xc3\xb3rz p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych i przej\xc5\x9bcia mas powietrza z Atlantyku w warunkach ma\xc5\x82ej ilo\xc5\x9bci promieniowania s\xc5\x82onecznego. \xc5\x9arednia temperatura stycznia \xe2\x80\x9314,6\xc2\xa0\xc2\xb0C; lipca +16,1\xc2\xa0\xc2\xb0C. Roczne opady wynosz\xc4\x85 560 mm.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nArchangielsk to du\xc5\xbcy o\xc5\x9brodek naukowy i przemys\xc5\x82owy p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniej Rosji \xe2\x80\x93 regionu bogatego w zasoby naturalne: le\xc5\x9bne, rybne; znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 tu z\xc5\x82o\xc5\xbca diament\xc3\xb3w, nafty, boksyt\xc3\xb3w. Tutaj skupione s\xc4\x85 przedsi\xc4\x99biorstwa przetw\xc3\xb3rstwa le\xc5\x9bnego, chemii drewnianej, celulozowo-papiernicze (So\xc5\x82ombalski kombinat celulozowo-papierniczy), rybne, przemys\xc5\x82u mikrobiologicznego, budowy maszyn._NEWLINE_W mie\xc5\x9bcie zarejestrowanych jest 7700 przedsi\xc4\x99biorstw, z kt\xc3\xb3rych 220 to firmy du\xc5\xbce i \xc5\x9brednie. Wiod\xc4\x85ca rola w przemy\xc5\x9ble przynale\xc5\xbcy bran\xc5\xbcy le\xc5\x9bnej. Do przetw\xc3\xb3rstwa le\xc5\x9bnego nale\xc5\xbcy ponad 40% produkcji w mie\xc5\x9bcie. Drewno, papier, karton, celuloza, a tak\xc5\xbce ryby do tej pory stanowi\xc4\x85 podstaw\xc4\x99 handlu Archangielska z innymi rejonami Rosji i krajami Zachodu._NEWLINE_G\xc5\x82\xc3\xb3wny dostawca energii cieplnej i elektrycznej \xe2\x80\x93 Archangielskaja TEC.\n_START_SECTION_\nTransport\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie miasta znajduje si\xc4\x99 dworzec morsko-rzeczny, stacja kolejowa z dworcem oraz dwa lotniska: Talagi i Wa\xc5\x9bkowo. Ten ostatni obs\xc5\x82uguje miejscowe linie lotnicze \xe2\x80\x93 2nd Arkhangelsk United Aviation Division i Nordavia (dawniej Aerof\xc5\x82ot-Nord)._NEWLINE_W 1916 roku w mie\xc5\x9bcie zacz\xc4\x99\xc5\x82a funkcjonowa\xc4\x87 sie\xc4\x87 tramwajowa, przez d\xc5\x82ugi czas uznawana za po\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 najbardziej na p\xc3\xb3\xc5\x82noc na \xc5\x9bwiecie. W 2004 roku z przyczyn ekonomicznych tramwaje archangielskie zako\xc5\x84czy\xc5\x82y swoj\xc4\x85 histori\xc4\x99, a szyny zdemontowano. Tak\xc5\xbce blisko znikni\xc4\x99cia s\xc4\x85 trolejbusy \xe2\x80\x93 w mie\xc5\x9bcie z pi\xc4\x99ciu linii zosta\xc5\x82y tylko dwie. Prawie ca\xc5\x82y transport publiczny opiera si\xc4\x99 na autobusach PAZ-3205 i GAZelach._NEWLINE_Cena przejazdu autobusem w mie\xc5\x9bcie (stan na 2007 rok) \xe2\x80\x93 od 9 rubli, taks\xc3\xb3wk\xc4\x85 od 50 rubli.\n_START_SECTION_\nKultura, sfera socjalna\n_START_PARAGRAPH_\nArchangielsk to kulturowo-historyczna stolica Pomorza, ojczyzna p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej kultury, tradycji, historii. W mie\xc5\x9bcie znajduje si\xc4\x99 Pomorski Uniwersytet Pa\xc5\x84stwowy (z 12 lipcu 2011 zosta\xc5\x82 przy\xc5\x82\xc4\x85czonym ku kolejnemu), P\xc3\xb3\xc5\x82nocny (Arktyczny) Uniwersytet Federalny im. M.W. \xc5\x81omonosowa, P\xc3\xb3\xc5\x82nocny Pa\xc5\x84stwowy Uniwersytet Medyczny, filia Pa\xc5\x84stwowej Akademii Morskiej, filia Wszechrosyjskiego Instytutu Finansowo-Ekonomicznego. Dzisiaj w Archangielsku funkcjonuje 200 instytucji edukacyjnych i 18 municypalnych instytucji ochrony zdrowia._NEWLINE_Teatry: Archangielski teatr dramatyczny im. M.W. \xc5\x81omonosowa, m\xc5\x82odzie\xc5\xbcowy, teatr lalek. Filharmonia. Akademicki P\xc3\xb3\xc5\x82nocny Rosyjski Ch\xc3\xb3r Ludowy, ludowy zesp\xc3\xb3\xc5\x82 pie\xc5\x9bni i ta\xc5\x84ca \xe2\x80\x9eSiwerko\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Biblioteki: Archangielska Obwodowa Biblioteka Naukowa im. Dobrolubowa, miejska biblioteka im. \xc5\x81omonosowa, biblioteka dzieci\xc4\x99ca im. Gajdara._NEWLINE_Muzeum krajoznawcze (za\xc5\x82. w 1859; bogate kolekcje przyrodniczo-naukowe i archeologiczne; dokumenty opisuj\xc4\x85ce architektoniczn\xc4\x85 histori\xc4\x99 miasta (stare plany, mapy, widok\xc3\xb3wki, fotografie i rysunki nieistniej\xc4\x85cych ju\xc5\xbc pomnik\xc3\xb3w), histori\xc4\x99 zdobycia P\xc3\xb3\xc5\x82nocy i bada\xc5\x84 Arktyki; ludowa rze\xc5\xbaba w drewnie, cho\xc5\x82mogorska rze\xc5\xbabiona ko\xc5\x9b\xc4\x87, r\xc4\x99kopisy i starodruki)._NEWLINE_Muzeum sztuk plastycznych (za\xc5\x82. w 1960; kolekcje ikon z rosyjskiej p\xc3\xb3\xc5\x82nocy XVI\xe2\x80\x93XVIII wiek\xc3\xb3w, staroruskiej polichromowanej rze\xc5\xbaby, sztuki ludowej (wyszywka, p\xc3\xb3\xc5\x82nocne drewniane, futrzane, gliniane zabawki), rosyjskiego malarstwa, grafiki, rze\xc5\xbaby)._NEWLINE_W pobli\xc5\xbcu Archangielska znajduje si\xc4\x99 muzeum drewnianej architektury P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Rosji \xe2\x80\x9eMa\xc5\x82yje Korie\xc5\x82y\xe2\x80\x9d_NEWLINE_Najwy\xc5\xbcszy budynek w mie\xc5\x9bcie \xe2\x80\x93 Budynek instytucji projektowych (24 pi\xc4\x99tra).'