b'\n_START_ARTICLE_\nHotchkiss H-35\n_START_SECTION_\nHistoria konstrukcji\n_START_PARAGRAPH_\nNa pocz\xc4\x85tku lat 30. XX w. dow\xc3\xb3dztwo armii francuskiej zdecydowa\xc5\x82o si\xc4\x99 na wprowadzenie nowych lekkich czo\xc5\x82g\xc3\xb3w s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cych do wsparcia piechoty, dla zamiany przestarza\xc5\x82ych czo\xc5\x82g\xc3\xb3w Renault FT. 2 sierpnia 1933 r. og\xc5\x82oszono konkurs na projekt dwuosobowego czo\xc5\x82gu 6-tonowego, w kt\xc3\xb3rym wzi\xc4\x99\xc5\x82a udzia\xc5\x82 m.in. firma zbrojeniowa i motoryzacyjna Hotchkiss. Pierwszy prototyp czo\xc5\x82gu, przedstawiony do bada\xc5\x84 komisji Vincennes w styczniu 1935, by\xc5\x82 bezwie\xc5\xbcowy, uzbrojony w karabin maszynowy w kad\xc5\x82ubie, lecz 19 lipca 1935 przedstawiono kolejny prototyp wyposa\xc5\xbcony w wie\xc5\xbc\xc4\x99. W ostatecznej postaci czo\xc5\x82g by\xc5\x82 podobny do zaprojektowanego w tym samym czasie czo\xc5\x82gu wsparcia piechoty Renault R-35 \xe2\x80\x93 oba posiada\xc5\x82y odlewany pancerz kad\xc5\x82uba i podobne zawieszenie, oraz wykorzystywa\xc5\x82y tak\xc4\x85 sam\xc4\x85 standardow\xc4\x85 wie\xc5\xbc\xc4\x99 z uzbrojeniem (typu APX-R). Mimo posiadania silnika podobnej mocy (75 KM), dzi\xc4\x99ki innym prze\xc5\x82o\xc5\xbceniom nap\xc4\x99du, czo\xc5\x82g Hotchkiss by\xc5\x82 szybszy. Za\xc5\x82og\xc4\x99 czo\xc5\x82gu stanowi\xc5\x82o 2 ludzi: kierowca siedzia\xc5\x82 w kad\xc5\x82ubie, a dow\xc3\xb3dca w wie\xc5\xbcy. By\xc5\x82o to najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 wad\xc4\x85 tego pojazdu, gdy\xc5\xbc dow\xc3\xb3dca musia\xc5\x82 jednocze\xc5\x9bnie obs\xc5\x82ugiwa\xc4\x87 dzia\xc5\x82ko i sprz\xc4\x99\xc5\xbcony z nim karabin maszynowy oraz prowadzi\xc4\x87 obserwacj\xc4\x99 pola walki i wydawa\xc4\x87 rozkazy._NEWLINE_Czo\xc5\x82g Hotchkiss pocz\xc4\x85tkowo zosta\xc5\x82 odrzucony przez piechot\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra wybra\xc5\x82a czo\xc5\x82g R-35, lecz dzi\xc4\x99ki wi\xc4\x99kszej pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci czo\xc5\x82g ten zyska\xc5\x82 uznanie kawalerii, kt\xc3\xb3ra 6 listopada 1935 zam\xc3\xb3wi\xc5\x82a 200 sztuk. W 1937 roku zam\xc3\xb3wiono dalsze 92 sztuki i 108 dla piechoty. Oficjalnym oznaczeniem czo\xc5\x82gu by\xc5\x82o Char l\xc3\xa9ger mod\xc3\xa8le 1935 H (czo\xc5\x82g lekki model 1935H), lecz powszechnie znany by\xc5\x82 pod skr\xc3\xb3tem H-35._NEWLINE_Rozwini\xc4\x99ciem czo\xc5\x82gu H-35 by\xc5\x82 Char l\xc3\xa9ger mod\xc3\xa8le 1935 H modifi\xc3\xa9 1939 (model 1935 H modyfikacja 1939), nieoficjalnie oznaczany H-39, wyposa\xc5\xbcony w mocniejszy silnik o mocy 120 KM, kt\xc3\xb3ry pozwala\xc5\x82 na rozwijanie wi\xc4\x99kszej pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci. Odr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc5\x82 si\xc4\x99 on wizualnie podwy\xc5\xbcszonym przedzia\xc5\x82em silnikowym w tylnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kad\xc5\x82uba. Czo\xc5\x82g ten przyj\xc4\x99to na uzbrojenie pod koniec 1938, a dostawy rozpocz\xc4\x99to od marca 1939 roku. Warto doda\xc4\x87, \xc5\xbce jego oznaczeniem fabrycznym by\xc5\x82o Hotchkiss mod\xc3\xa8le 38 s\xc3\xa9rie D, st\xc4\x85d spotykane jest te\xc5\xbc w literaturze nieoficjalne oznaczenie H-38 dla odr\xc3\xb3\xc5\xbcnienia od modelu z ulepszonym uzbrojeniem. Oznaczenie 38H przyj\xc4\x99li natomiast Niemcy dla zdobycznych czo\xc5\x82g\xc3\xb3w H-39 niezale\xc5\xbcnie od uzbrojenia._NEWLINE_W 1940 roku rozpocz\xc4\x99to dostarcza\xc4\x87 ulepszony model H-39, w kt\xc3\xb3rym zmieniono uzbrojenie g\xc5\x82\xc3\xb3wne na armat\xc4\x99 Puteaux SA38 kal. 37 mm o d\xc5\x82u\xc5\xbcszej lufie L/33, w zmodyfikowanej wie\xc5\xbcy APX-R1. Model ten nie mia\xc5\x82 osobnego oficjalnego oznaczenia. W ulepszone wie\xc5\xbce z armat\xc4\x85 SA38 przezbrojono tak\xc5\xbce nieliczne starsze czo\xc5\x82gi H-35._NEWLINE__NEWLINE_Og\xc3\xb3\xc5\x82em wyprodukowano ok. 1090-1110 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w H-35/39, w tym 400 H-35. Do 1 maja 1940 wyprodukowano 557 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w H-39, lecz produkcj\xc4\x99 kontynuowano po ataku Niemiec.\n_START_SECTION_\nU\xc5\xbcycie\n_START_PARAGRAPH_\nW momencie agresji Niemiec na Francj\xc4\x99 w uzbrojeniu armii francuskiej znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 821 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w H-35 i H-39. Piechota na 1 kwietnia 1940 posiada\xc5\x82a 98 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w H-35 i 271 H-39, a kawaleria na 10 maja 1940 posiada\xc5\x82a 276 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w H-35 i 252 H-39. Czo\xc5\x82gi te u\xc5\xbcywane by\xc5\x82y w piechocie przez 8 batalion\xc3\xb3w czo\xc5\x82g\xc3\xb3w (BCC): H-35 przez 13 i 38 BCC, a H-39 przez 25 i 26 BCC z 1. Dywizji Pancernej (1. DCr), 14 i 27 BCC z 2. DCr oraz 42 i 45 BCC z 3. DCr. Kilka pojazd\xc3\xb3w H-39 w sk\xc5\x82adzie 342 samodzielnej kompanii czo\xc5\x82g\xc3\xb3w (342 CACC), wydzielonej z 42 BCC, wzi\xc4\x99\xc5\x82o udzia\xc5\x82 w walkach o Narwik w Norwegii. W kawalerii czo\xc5\x82g\xc3\xb3w tych u\xc5\xbcywa\xc5\x82y r\xc3\xb3\xc5\xbcne pododdzia\xc5\x82y. 16 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w H-35 i 16 H-39 w momencie wybuchu wojny znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 w koloniach francuskich w Afryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej - w 1. Pu\xc5\x82ku Szaser\xc3\xb3w Afryka\xc5\x84skich (1. RCA) w Maroku i zosta\xc5\x82y przej\xc4\x99te p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przez Wolnych Francuz\xc3\xb3w gen. de Gaulle\xe2\x80\x99a._NEWLINE__NEWLINE_Armia niemiecka po kl\xc4\x99sce Francji zdoby\xc5\x82a ok. 600 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w H-35/39 i po wyremontowaniu i niewielkich modyfikacjach zosta\xc5\x82y przyj\xc4\x99te do uzbrojenia jako PzKpfw. 35H 734(f) (wozy pierwszego modelu) i PzKpfw. 38H 735(f) (czo\xc5\x82gi z nowym silnikiem, niezale\xc5\xbcnie od uzbrojenia). W praktyce pos\xc5\x82ugiwano si\xc4\x99 oznaczeniami skr\xc3\xb3conymi w rodzaju H38 lub H38(f). Na zmodyfikowanych pojazdach stosowano niemieckie wie\xc5\xbcyczki dow\xc3\xb3dcy z w\xc5\x82azem dwudzielnym zamiast oryginalnej kopu\xc5\x82ki obserwacyjnej. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pojazd\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o przebudowane na dzia\xc5\x82a samobie\xc5\xbcne z haubicami 105 mm oraz armatami ppanc. 75 mm, 11 pojazd\xc3\xb3w uzbrojono w wyrzutnie pocisk\xc3\xb3w rakietowych 280 lub 320 mm. Czo\xc5\x82gi Hotchkiss na og\xc3\xb3\xc5\x82 nie s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y jednak bojowo w regularnych oddzia\xc5\x82ach pancernych walcz\xc4\x85cych na froncie, z uwagi na ich ma\xc5\x82\xc4\x85 przydatno\xc5\x9b\xc4\x87, natomiast u\xc5\xbcywano ich przede wszystkim do cel\xc3\xb3w szkolnych, okupacyjnych (m.in. w Norwegii i na Krecie) i przeciwpartyzanckich (na Ba\xc5\x82kanach). Wyj\xc4\x85tkowo, czo\xc5\x82g\xc3\xb3w tych u\xc5\xbcywa\xc5\x82 211. Batalion Pancerny walcz\xc4\x85cy od 1941 roku na froncie wschodnim w Finlandii. Pewna liczba zosta\xc5\x82a przydzielona do kompanii pancernej 7 Ochotniczej Dywizji G\xc3\xb3rskiej Waffen SS \xe2\x80\x9ePrinz Eugen\xe2\x80\x9d oraz kilku innych pododdzia\xc5\x82\xc3\xb3w Wehrmachtu, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jednostek policyjnych, walcz\xc4\x85cych g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z partyzantami Tito w Jugos\xc5\x82awii. Przez to, H38 sta\xc5\x82 si\xc4\x99 najliczniej wykorzystywanym przez Niemc\xc3\xb3w czo\xc5\x82giem francuskim, w liczbie ok. 400 sztuk. Dopiero po l\xc4\x85dowaniu aliant\xc3\xb3w w Normandii w 1944 roku, w walkach zosta\xc5\x82y u\xc5\xbcyte czo\xc5\x82gi odtwarzanej we Francji 21. Dywizji Pancernej i 206. Batalionu Pancernego._NEWLINE__NEWLINE_Po l\xc4\x85dowaniu w Normandii, 30 zdobytych z powrotem czo\xc5\x82g\xc3\xb3w PzKpfw 38H zosta\xc5\x82o wcielonych do armii francuskiej i by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane jeszcze w 1945 r. Uzyskane od Wolnych Francuz\xc3\xb3w egzemplarze H-39 u\xc5\xbcyli w trakcie walk w 1946 r. \xc5\xbbydzi.'