b'\n_START_ARTICLE_\nBazylika katedralna \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela i \xc5\x9bw. Jana Ewangelisty w Toruniu\n_START_SECTION_\nLokalizacja\n_START_PARAGRAPH_\nKatedra znajduje si\xc4\x99 na terenie Zespo\xc5\x82u Staromiejskiego, przy ulicy \xc5\xbbeglarskiej 16.\n_START_SECTION_\nCharakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nW okresie \xc5\x9bredniowiecza miejsce wyboru w\xc5\x82adz miasta i poch\xc3\xb3wku patrycjatu. Miejsce najwa\xc5\xbcniejszych uroczysto\xc5\x9bci miejskich, w tym zwi\xc4\x85zanych z wizytami kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w polskich w Toruniu. Do schy\xc5\x82ku XX w. tradycyjnie okre\xc5\x9blana by\xc5\x82a jako ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9awi\xc4\x99tego Jana, od 1935 roku ma tytu\xc5\x82 bazyliki mniejszej, od 1992 roku jest katedr\xc4\x85 diecezji toru\xc5\x84skiej. \xc5\x9awi\xc4\x85tyni\xc4\x99 budowano w kilku etapach od II po\xc5\x82owy XIII wieku, w rezultacie powsta\xc5\x82 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 o niskim prezbiterium kontrastuj\xc4\x85cym z masywnym tr\xc3\xb3jnawowym halowym korpusie nawowym z ni\xc5\xbcszymi kaplicami i pot\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85 wie\xc5\xbc\xc4\x85 zachodni\xc4\x85. Wewn\xc4\x85trz zachowa\xc5\x82 szereg cennych dzie\xc5\x82 sztuki \xc5\x9bredniowiecznej i nowo\xc5\xbcytnej, m.in. zesp\xc3\xb3\xc5\x82 malowide\xc5\x82 \xc5\x9bciennych, krucyfiks mistyczny, nagrobek rodziny von Soest, kompozycja rze\xc5\xbabiarska ukazuj\xc4\x85ca \xc5\x9bwi\xc4\x99t\xc4\x85 Mari\xc4\x99 Magdalen\xc4\x99 z anio\xc5\x82ami, o\xc5\x82tarz \xc5\x9awi\xc4\x99tego Wolfganga. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wystroju zagin\xc4\x99\xc5\x82a (m.in. figura Pi\xc4\x99knej Madonny, zast\xc4\x85piona kopi\xc4\x85 z 1956 roku) lub zosta\xc5\x82a przeniesiona do muze\xc3\xb3w (m.in. obrazy Cierniem Koronowanie i Zdj\xc4\x99cie z Krzy\xc5\xbca). W ko\xc5\x9bciele pochowane jest serca kr\xc3\xb3la Jana Olbrachta, znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce pami\xc4\x85tki zwi\xc4\x85zane z Miko\xc5\x82ajem Kopernikiem - chrzcielnica, epitafium jemu po\xc5\x9bwi\xc4\x99cone i XVIII-wieczny pomnik. Na wie\xc5\xbcy ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a znajduje si\xc4\x99 najwi\xc4\x99kszy \xc5\x9bredniowieczny dzwon w Polsce, Tuba Dei, odlany w 1500 roku._NEWLINE_Katedr\xc4\x99 nawiedzi\xc5\x82 papie\xc5\xbc Jan Pawe\xc5\x82 II podczas wizyty w Toruniu maj\xc4\x85cej miejsce 7 czerwca 1999 roku. Ojciec \xc5\x9awi\xc4\x99ty modli\xc5\x82 si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas przy tzw. kaplicy Miko\xc5\x82aja Kopernika.\n_START_SECTION_\nI ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82\n_START_PARAGRAPH_\nRelikty pierwszego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a parafialnego Torunia ujawni\xc5\x82y badania archeologiczne przeprowadzone w latach 1994-1995. Opr\xc3\xb3cz fundament\xc3\xb3w, pod obecn\xc4\x85 posadzk\xc4\x85 zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 dolne partie \xc5\x9bcian p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i wschodniej z gzymsem wykonanym z glazurowanych na zielono cegie\xc5\x82. Na tej podstawie mo\xc5\xbcna okre\xc5\x9bli\xc4\x87, \xc5\xbce by\xc5\x82a to budowla salowa, murowana, o wymiarach 11 na 22 m, nieco w\xc4\x99\xc5\xbcsza od prezbiterium obecnego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. Jej \xc5\x9bciana po\xc5\x82udniowa pokrywa\xc5\x82a si\xc4\x99 z po\xc5\x82udniow\xc4\x85 \xc5\x9bcian\xc4\x85 istniej\xc4\x85cego prezbiterium. Od wschodu by\xc5\x82a zamkni\xc4\x99ta tr\xc3\xb3jbocznie. \xc5\x9awi\xc4\x85tynia zosta\xc5\x82a zbudowana prawdopodobnie nied\xc5\x82ugo po translokacji Torunia na obecne miejsce (1236 roku) i by\xc5\x82a u\xc5\xbcywana przez okres oko\xc5\x82o 60-80 lat. Z element\xc3\xb3w wyposa\xc5\xbcenia tego najstarszego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a parafialnego miasta zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 jedynie wczesnogotycka br\xc4\x85zowa chrzcielnica, ustawiona obecnie w tzw. kaplicy Kopernika.\n_START_SECTION_\nII ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82\n_START_PARAGRAPH_\nW pierwszych dziesi\xc4\x99cioleciach XIV wieku rozpocz\xc4\x99to wznoszenie drugiego, obszerniejszego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. Powsta\xc5\x82 wtedy najpierw tr\xc3\xb3jnawowy, tr\xc3\xb3jprz\xc4\x99s\xc5\x82owy korpus, a nast\xc4\x99pnie, po rozbi\xc3\xb3rce pierwszego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, prezbiterium. Wygl\xc4\x85d cz\xc4\x99\xc5\x9bci zachodniej nie jest znany, ale powszechnie przyjmuje si\xc4\x99, \xc5\xbce do zachodniej fasady, na przed\xc5\x82u\xc5\xbceniu nawy \xc5\x9brodkowej, przylega\xc5\x82a kwadratowa wie\xc5\xbca. Z tej fazy budowy ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci prezbiterium oraz mury i filary trzech wschodnich prz\xc4\x99se\xc5\x82 korpusu do po\xc5\x82owy wysoko\xc5\x9bci. Do dzisiaj mo\xc5\xbcna ogl\xc4\x85da\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc p\xc3\xb3\xc5\x82filary przy \xc5\x9bcianach naw bocznych, wspieraj\xc4\x85ce dawniej sklepienia tego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. Forma budowli nawi\xc4\x85zywa\xc5\x82a do \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 westfalskich (np. ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Sankt Maria zur Wiese w Soest).\n_START_SECTION_\nIII ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82\n_START_PARAGRAPH_\nKolejna faza budowy wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo z jej odbudow\xc4\x85 po po\xc5\xbcarze miasta w 1351 roku, kiedy cz\xc4\x99\xc5\x9bciowemu zniszczeniu prawdopodobnie uleg\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Jan\xc3\xb3w. Do pocz\xc4\x85tku XV w. przed\xc5\x82u\xc5\xbcono korpus o jedno prz\xc4\x99s\xc5\x82o, zbudowano now\xc4\x85 wie\xc5\xbc\xc4\x99 od zachodu, ci\xc4\x85g bocznych kaplic przy nawie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej oraz by\xc4\x87 mo\xc5\xbce podwy\xc5\xbcszono naw\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 nadaj\xc4\x85c ko\xc5\x9bcio\xc5\x82owi kszta\xc5\x82t pseudobazyliki.\n_START_SECTION_\nIV (obecny) ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82\n_START_PARAGRAPH_\nW XV wieku nadano ko\xc5\x9bcio\xc5\x82owi ostateczny, zachowany do dzisiaj kszta\xc5\x82t. W latach 1475-1480 dobudowano po\xc5\x82udniowy ci\xc4\x85g kaplic bocznych. Pot\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85, masywn\xc4\x85 wie\xc5\xbc\xc4\x99 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a wzniesiono w latach osiemdziesi\xc4\x85tych XV w. w miejscu poprzedniej, kt\xc3\xb3ra cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zawali\xc5\x82a si\xc4\x99 i zosta\xc5\x82a rozebrana. Przede wszystkim jednak podwy\xc5\xbcszono korpus nawowy do obecnej wysoko\xc5\x9bci ok. 27 m, przekrywaj\xc4\x85c go sklepieniem gwia\xc5\xbadzistym._NEWLINE_W latach 2001 \xe2\x80\x93 2013 katedra przesz\xc5\x82a prace konserwatorsko-restauratorskie. Odnowiono w\xc3\xb3wczas m.in.\xc2\xa0sklepienia, o\xc5\x82tarze, wie\xc5\xbc\xc4\x99, zegar, oraz dach, a tak\xc5\xbce elewacj\xc4\x99 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni. Prace te zosta\xc5\x82y sfinansowane ze\xc2\xa0\xc5\x9brodk\xc3\xb3w\xc2\xa0Unii Europejskiej, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, samorz\xc4\x85du wojew\xc3\xb3dztwa i miasta oraz kurii diecezjalnej toru\xc5\x84skiej._NEWLINE_Kolejne prace konserwatorskie w katedrze rozpocz\xc4\x99to jesieni\xc4\x85 2017 roku w ramach\xc2\xa0projektu "Toru\xc5\x84ska Star\xc3\xb3wka - ochrona i konserwacja dziedzictwa kulturowego UNESCO - etap II". W ramach tych prac maj\xc4\x85 zosta\xc4\x87 odnowione m.in. zabytkowe elementy wn\xc4\x99trza i mur ceglany otaczaj\xc4\x85cy \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nCharakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nKo\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 jest jednym z najwspanialszych przyk\xc5\x82ad\xc3\xb3w architektury gotyku na ziemi che\xc5\x82mi\xc5\x84skiej. Ma form\xc4\x99 tr\xc3\xb3jnawowej wysokiej na 27,30 m hali z ni\xc5\xbcszym prezbiterium i kaplicami bocznymi. Od zachodu w korpus cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo wtopiona jest masywna czworoboczna wie\xc5\xbca, kt\xc3\xb3rej zachodnia elewacja jest rozcz\xc5\x82onkowana g\xc5\x82\xc4\x99bok\xc4\x85 wn\xc4\x99k\xc4\x85 z g\xc5\x82\xc3\xb3wnym portalem do ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, przechodz\xc4\x85c\xc4\x85 przez ca\xc5\x82\xc4\x85 jej wysoko\xc5\x9b\xc4\x87. Po bokach do wie\xc5\xbcy przylegaj\xc4\x85 ni\xc5\xbcsze od naw aneksy poprzedzone kruchtami. Prezbiterium jest sklepione krzy\xc5\xbcowo-\xc5\xbcebrowo i gwia\xc5\xbadzi\xc5\x9bcie, korpus sklepieniami gwia\xc5\xbadzistymi o wzbogaconym uk\xc5\x82adzie (w nawie g\xc5\x82\xc3\xb3wnej o\xc5\x9bmio-, w nawach bocznych pi\xc4\x99cioramiennymi).\n_START_SECTION_\nZabytki gotyckie\n_START_PARAGRAPH_\nW prezbiterium znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 malowid\xc5\x82a gotyckie z XIV w. Na wschodniej \xc5\x9bcianie postacie patron\xc3\xb3w ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a - \xc5\x9bw. Jana Chrzciciela i \xc5\x9bw. Jana Ewangelisty z ok. 1360 roku, na \xc5\x9bcianie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej du\xc5\xbca i ikonograficznie rozbudowana scena z ok. 1380-90 przedstawiaj\xc4\x85ca Ukrzy\xc5\xbcowanie na drzewie Jessego, a wok\xc3\xb3\xc5\x82 S\xc4\x85d Ostateczny, Mater Misericordiae, Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 i Synagog\xc4\x99, Legend\xc4\x99 o Trzech \xc5\xbbywych i Trzech Zmar\xc5\x82ych oraz personifikacje cn\xc3\xb3t i grzech\xc3\xb3w g\xc5\x82\xc3\xb3wnych. Drugie z malowide\xc5\x82 zosta\xc5\x82o cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zniszczone w 2 po\xc5\x82owie XV w. przy budowie empory organowej, z czego mo\xc5\xbcna wnioskowa\xc4\x87, \xc5\xbce pokryto je tynkiem ju\xc5\xbc w XV w. podczas rozbudowy ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. Odkryto je w 1908 roku, a w latach 1921 i 1990-1998 poddano konserwacji. Obecny o\xc5\x82tarz g\xc5\x82\xc3\xb3wny, tryptyk \xc5\x9bw. Wolfganga z ok. 1502-1506, fundacji Kaspra Welkera, zast\xc4\x85pi\xc5\x82 po wojnie dawny barokowy o\xc5\x82tarz g\xc5\x82\xc3\xb3wny. W szafie \xc5\x9brodkowej znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 rze\xc5\xbaby \xc5\x9bwi\xc4\x99tych Wolfganga, Bart\xc5\x82omieja i Jakuba, na malowanych skrzyd\xc5\x82ach bocznych od wewn\xc4\x85trz Ojcowie Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a (\xc5\x9bw. Grzegorz Wielki, \xc5\x9bw. Hieronim, \xc5\x9bw. Ambro\xc5\xbcy i \xc5\x9bw. Augustyn), na stronie zewn\xc4\x99trznej cztery \xc5\x9bwi\xc4\x99te dziewice (\xc5\x9bwi\xc4\x99te: Ma\xc5\x82gorzata, Dorota, Apolonia i Agnieszka). Nad o\xc5\x82tarzem zamontowano dawny krucyfiks z belki t\xc4\x99czowej, z ko\xc5\x84ca XIV w. Na \xc5\x9bcianie po\xc5\x82udniowej wisi br\xc4\x85zowa p\xc5\x82yta nagrobna burmistrza Johanna (Jana) von Soest (zm. 1361 roku) i jego \xc5\xbcony Margarethy (Ma\xc5\x82gorzaty), zam\xc3\xb3wiona w Brugii. Opr\xc3\xb3cz chrzcielnicy jest to najstarszy zachowany zabytek w ko\xc5\x9bciele._NEWLINE_W nawie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, na \xc5\x9bcianie zachodniej znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 malowid\xc5\x82a gotyckie z XIV (Koronacja Marii) i XV w. (Ukrzy\xc5\xbcowanie). Poni\xc5\xbcej wmontowana jest gotycka konsola z popiersiem Moj\xc5\xbcesza. Dawniej stanowi\xc5\x82a ona podparcie dla rze\xc5\xbaby Pi\xc4\x99knej Madonny, zaginionej w czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej, kt\xc3\xb3ra wraz z konsol\xc4\x85 by\xc5\x82a jednym z najwybitniejszych dzie\xc5\x82 gotyku z prze\xc5\x82omu XIV i XV w. Zachowane popiersie przedstawia Moj\xc5\xbcesza wy\xc5\x82aniaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 z ga\xc5\x82\xc4\x99zi krzewu ognistego i trzymaj\xc4\x85cego tablice z dziesi\xc4\x99ciorgiem przykaza\xc5\x84. Pi\xc4\x99kna Madonna zosta\xc5\x82a w 1956 roku zast\xc4\x85piona kopi\xc4\x85 wykonan\xc4\x85 przez Witolda Marciniaka._NEWLINE_W o\xc5\x82tarzu przy pierwszym od wschodu filarze oddzielaj\xc4\x85cym naw\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 i po\xc5\x82udniow\xc4\x85 znajduje si\xc4\x99 kolejne wybitne dzie\xc5\x82o plastyki gotyckiej - p\xc5\x82askorze\xc5\xbaba z przedstawieniem \xc5\x9bw. Marii Magdaleny unoszonej przez anio\xc5\x82y, z pocz\xc4\x85tku XV w. Pierwotnie stanowi\xc5\x82a ona cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9brodkow\xc4\x85 o\xc5\x82tarza gotyckiego. W barokowym o\xc5\x82tarzu Krzy\xc5\xbca \xc5\x9awi\xc4\x99tego po przeciwnej stronie znajduje si\xc4\x99 gotycki krucyfiks. Na filarze za tym o\xc5\x82tarzem odkryto opr\xc3\xb3cz tego niedawno \xc5\x9bredniowieczne malowid\xc5\x82o Ukrzy\xc5\xbcowania. Z ok. 1420-1430 pochodzi rze\xc5\xbaba Chrystusa Bolesnego, umieszczona w kaplicy \xc5\x9bw. Barbary (pierwszej od zachodu w szeregu p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym). Pochodzi ona przypuszczalnie z o\xc5\x82tarza Korony Cierniowej, wzmiankowanego w 1596 roku._NEWLINE_Rze\xc5\xbab\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbanogotyck\xc4\x85 reprezentuj\xc4\x85 Chrystus Zmartwychwsta\xc5\x82y i \xc5\x9bw. Jan Ewangelista, obie z 1497, b\xc4\x99d\xc4\x85ce dzie\xc5\x82em warsztatu o\xc5\x82tarza \xc5\x9bw. Wolfganga, a tak\xc5\xbce Chrystus Bolesny z prze\xc5\x82omu XV i XVI w. oraz Za\xc5\x9bni\xc4\x99cie Marii z pocz\xc4\x85tku XVI w. Gotyck\xc4\x85 form\xc4\x99 maj\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dwa wisz\xc4\x85ce \xc5\x9bwieczniki maryjne z 1580 roku._NEWLINE_Cenny wizerunek Chrystusa jako Salvator Mundi z ok. 1420 roku obecnie posiada Muzeum Narodowe w Warszawie. Dwa wybitne p\xc3\xb3\xc5\xbanogotyckie obrazy, Zdj\xc4\x99cie z krzy\xc5\xbca z 1495 i Biczowanie, pochodz\xc4\x85ce z ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a \xc5\x9bwi\xc4\x99tych Jan\xc3\xb3w, obecnie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w zbiorach Muzeum Diecezjalnego w Pelplinie. W czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej opr\xc3\xb3cz wspomnianej wy\xc5\xbcej Pi\xc4\x99knej Madonny zagin\xc4\x99\xc5\x82y epitafium Jana Kota (po 1454) i Koronowanie Cierniem z czwartej \xc4\x87wierci XV w._NEWLINE_W 1500 roku odlano najwi\xc4\x99kszy w Polsce gotycki dzwon Tuba Dei, istniej\xc4\x85cy do dzi\xc5\x9b i u\xc5\xbcywany na najwi\xc4\x99ksze okazje, kilka razy w roku.\n_START_SECTION_\nZabytki nowo\xc5\xbcytne\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 1530-1583 \xc5\x9bwi\xc4\x99toja\xc5\x84ska fara s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82a protestantom, nast\xc4\x99pnie za\xc5\x9b przez okres 13 lat by\xc5\x82a u\xc5\xbcytkowana wsp\xc3\xb3lnie, zar\xc3\xb3wno przez katolik\xc3\xb3w, jak i protestant\xc3\xb3w. W okresie tym wn\xc4\x99trze ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a otynkowano i pobielono, zacieraj\xc4\x85c \xc5\x9bredniowieczne malowid\xc5\x82a \xc5\x9bcienne o tematyce religijnej. Jednocze\xc5\x9bnie, wn\xc4\x99trze ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a wzbogaci\xc5\x82o si\xc4\x99 o protestanckie epitafia: Anny Pirnesius (zm. 1576 roku) z przedstawieniem \xc5\x9bw. Hieronima wed\xc5\x82ug Albrechta D\xc3\xbcrera, Miko\xc5\x82aja Kopernika z ok. 1580, Krzysztofa Floriana (zm. 1587 roku), Sebastiana Trosta (zm. 1578 roku), Kaspra Friesego z 1586 roku i Andrzeja Gretscha (po 1584 roku). Epitafia Anny Pirnesius i Miko\xc5\x82aja Kopernika by\xc5\x82y fundowane przez toru\xc5\x84skiego lekarza Pirnesiusa i maj\xc4\x85 podobne obramowanie w formie pilastr\xc3\xb3w na cokole, d\xc5\xbawigaj\xc4\x85cych fryz i zwie\xc5\x84czone nacz\xc3\xb3\xc5\x82kiem. W epitafium Krzysztofa Floriana przedstawiono sceny z II Ksi\xc4\x99gi Kr\xc3\xb3lewskiego Starego Testamentu - Wniebowzi\xc4\x99cie proroka Eliasza i prorok Elizeusz wyszydzany przez dzieci._NEWLINE_Opr\xc3\xb3cz epitafium, w kaplicy Za\xc5\x9bni\xc4\x99cia Marii Panny znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 dwa inne zabytki zwi\xc4\x85zane z Miko\xc5\x82ajem Kopernikiem - gotycka chrzcielnica z pierwszej po\xc5\x82owy XIV wieku, w kt\xc3\xb3rej go prawdopodobnie ochrzczono i rze\xc5\xbabione popiersie autorstwa Wojciecha Rojowskiego z 1766 roku._NEWLINE_Liczne barokowe i rokokowe o\xc5\x82tarze w korpusie i kaplicach bocznych pochodz\xc4\x85 z XVII-XVIII w. Najwy\xc5\xbcszym poziomem artystycznym odznaczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 o\xc5\x82tarz Zdj\xc4\x99cia z krzy\xc5\xbca z kopi\xc4\x85 obrazu Petera Paula Rubensa, o\xc5\x82tarz \xc5\x9bw. Franciszka Ksawerego (dzie\xc5\x82o pozna\xc5\x84skie z 1674 roku) i dwa rokokowe o\xc5\x82tarze z oko\xc5\x82o 1770 roku umieszczone w kaplicach bocznych. W o\xc5\x82tarzu w drugiej od wschodu kaplicy po\xc5\x82udniowej obraz Matka Boska ze \xc5\x9bw. Stanis\xc5\x82awem Kostk\xc4\x85 z ok. 1634-1635 (jedno z najwcze\xc5\x9bniejszych przedstawie\xc5\x84 tego \xc5\x9bwi\xc4\x99tego na ziemiach polskich), malowany przez Bart\xc5\x82omieja Strobla. Obecn\xc4\x85 rokokow\xc4\x85 XVIII-wieczn\xc4\x85 ambon\xc4\x99 umieszczon\xc4\x85 przy wej\xc5\x9bciu z nawy g\xc5\x82\xc3\xb3wnej do prezbiterium przeniesiono z ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Dominikan\xc3\xb3w._NEWLINE_Neogotyckie witra\xc5\xbce wykonano na prze\xc5\x82omie XIX i XX w. Witra\xc5\xbc we wschodnim oknie prezbiterium zosta\xc5\x82 wykonany przez Edwarda Kwiatkowskiego w 1951 roku, z wykorzystaniem w partii maswerku ocala\xc5\x82ych fragment\xc3\xb3w szkie\xc5\x82 gotyckich.\n_START_SECTION_\nOrgany\n_START_PARAGRAPH_\nW bazylice znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 dwa instrumenty. Oba o du\xc5\xbcej warto\xc5\x9bci historycznej. Pierwszy to Wielkie Organy (tzw romantyczne), zbudowane w 1878 roku przez Maxa Terletzkiego z Kr\xc3\xb3lewca w neogotyckiej obudowie. Posiadaj\xc4\x85 dzisiaj 40 registr\xc3\xb3w i 3 manua\xc5\x82y. Drugi ma\xc5\x82y, barokowy instrument z 1688 autorstwa Mateusa Brandtnera z Torunia, przebudowany w 1821 roku, uszkodzony w 1945 roku zrekonstruowany zosta\xc5\x82 w 1983 roku przez budowniczego organ\xc3\xb3w Josepha Mollina. Posiada jeden manual i 15 registr\xc3\xb3w.'