b"\n_START_ARTICLE_\nKinematografia rumu\xc5\x84ska\n_START_PARAGRAPH_\nKinematografia rumu\xc5\x84ska obejmuje sztuk\xc4\x99 filmow\xc4\x85 Rumunii, kt\xc3\xb3rej pocz\xc4\x85tki si\xc4\x99gaj\xc4\x85 prze\xc5\x82omu XIX i XX w._NEWLINE_Od 1965 dzia\xc5\x82a Rumu\xc5\x84skie Narodowe Archiwum Filmowe (Arhiva Na\xc8\x9bional\xc4\x83 de Filme), kt\xc3\xb3re dba o rekonstruowanie i archiwizacj\xc4\x99 film\xc3\xb3w z tego kraju. W 2002 mia\xc5\x82a miejsce pierwsza edycja Mi\xc4\x99dzynarodowego Festiwalu Filmowego Transilvania. Odbywaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 w Klu\xc5\xbcu impreza jest pierwszym festiwalem film\xc3\xb3w fabularnych, odbywaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 w Rumunii. Od 2007 przyznawane s\xc4\x85 Nagrody Gopo, wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnienia honoruj\xc4\x85ce najwybitniejsze rumu\xc5\x84skie filmy i tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w minionego roku.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszy pokaz filmowy w Rumunii mia\xc5\x82 miejsce w Bukareszcie 27 maja 1896, nieca\xc5\x82e pi\xc4\x99\xc4\x87 miesi\xc4\x99cy po pierwszym paryskim pokazie kinematografu braci Lumi\xc3\xa8re. Pierwsze kino wybudowano w Rumunii w 1909, a w 1912 odby\xc5\x82a si\xc4\x99 premiera pierwszego pe\xc5\x82nometra\xc5\xbcowego filmu, Wojna o niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 Grigore Brezeanu.\n_START_SECTION_\nLata 50.\n_START_PARAGRAPH_\nKino rumu\xc5\x84skie lat 50. pogr\xc4\x85\xc5\xbcone by\xc5\x82o w zastoju. Jedynym wa\xc5\xbcnym re\xc5\xbcyserem, kt\xc3\xb3ry pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 w tej dekadzie by\xc5\x82 Ion Popescu-Gopo, wybitny autor film\xc3\xb3w animowanych.  Zdoby\xc5\x82 on Z\xc5\x82ot\xc4\x85 Palm\xc4\x99 za najlepszy film kr\xc3\xb3tkometra\xc5\xbcowy za Kr\xc3\xb3tk\xc4\x85 histori\xc4\x99 (1956). Bohaterem obrazu, podobnie jak i innych jego kr\xc3\xb3tkometra\xc5\xbcowych animacji, by\xc5\x82 Ma\xc5\x82y Cz\xc5\x82owiek Gopo, nagi przeci\xc4\x99tniak, klasyczny everyman.\n_START_SECTION_\nLata 60.\n_START_PARAGRAPH_\nNa pocz\xc4\x85tku dekady Ion Popescu-Gopo odszed\xc5\x82 od animacji w stron\xc4\x99 fabu\xc5\x82y i nakr\xc4\x99ci\xc5\x82 Skradziono bomb\xc4\x99 (1961), pozbawiony dialog\xc3\xb3w zimnowojenny dramat szpiegowski, utrzymany w tradycji film\xc3\xb3w Bustera Keatona i Jaka Tatiego. Kontynuowa\xc5\x82 dobr\xc4\x85 pass\xc4\x99 wyrafinowanym filmem fantasy Bia\xc5\x82y Maur (1965)._NEWLINE_O\xc5\xbcywienie w rumu\xc5\x84skim kinie nast\xc4\x85pi\xc5\x82o w po\xc5\x82owie lat 60. Pierwszym wielkim mi\xc4\x99dzynarodowym sukcesem tej kinematografii by\xc5\x82 film historyczny Las powieszonych (1965) w re\xc5\xbcyserii Liviu Ciulei. Obraz ten, odwo\xc5\x82uj\xc4\x85cy si\xc4\x99 do dylemat\xc3\xb3w moralnych rumu\xc5\x84skich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy w czasie I wojny \xc5\x9bwiatowej, wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniono za najlepsz\xc4\x85 re\xc5\xbcyseri\xc4\x99 na 18. MFF w Cannes. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, na 19. MFF w Cannes, nagrod\xc4\x99 za debiut zdoby\xc5\x82 Mircea Mure\xc8\x99an za film Pa\xc5\x82ace w p\xc5\x82omieniach (1966), opowiadaj\xc4\x85cy o powstaniu ch\xc5\x82opskim z 1907. \xc3\x93wczesne kino rumu\xc5\x84skie triumfowa\xc5\x82o wi\xc4\x99c dzi\xc4\x99ki ukazywaniu bolesnych kart swojej historii._NEWLINE_Lucian Pintilie zadebiutowa\xc5\x82 filmem Niedziela o sz\xc3\xb3stej (1966), przeszczepiaj\xc4\x85cym styl francuskiej nowej fali na grunt rumu\xc5\x84ski. Jego nast\xc4\x99pny film, Rekonstrukcja (1968), by\xc5\x82 bezkompromisowym oskar\xc5\xbceniem pod adresem totalitarnej w\xc5\x82adzy. Obraz ten, uznawany za jedno z najwi\xc4\x99kszych osi\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87 w ca\xc5\x82ej historii rumu\xc5\x84skiego kina, pozostawa\xc5\x82 w swojej ojczy\xc5\xbanie zakazany do 1990.\n_START_SECTION_\nLata 70.-80.\n_START_PARAGRAPH_\nNa arenie mi\xc4\x99dzynarodowej zaznaczy\xc5\x82 swoj\xc4\x85 pozycj\xc4\x99 Sergiu Nicolaescu. Sta\xc5\x82 si\xc4\x99 on specjalist\xc4\x85 od kina gatunkowego - kr\xc4\x99ci\xc5\x82 zar\xc3\xb3wno historyczne freski, jak thrillery i krymina\xc5\x82y. Do pierwszych zaliczy\xc4\x87 nale\xc5\xbcy Micha\xc5\x82a Walecznego (1970), superprodukcj\xc4\x99 o rumu\xc5\x84skim bohaterze narodowym. Do drugiej kategorii nale\xc5\xbcy osadzony w latach 40. krymina\xc5\x82 Komisarz oskar\xc5\xbca (1974).\n_START_SECTION_\nLata 90.\n_START_PARAGRAPH_\nSzczytowym osi\xc4\x85gni\xc4\x99ciem rumu\xc5\x84skiego kina lat 90. by\xc5\x82 D\xc4\x85b (1992), w kt\xc3\xb3rym re\xc5\xbcyser Lucian Pintilie dokona\xc5\x82 niezwykle krytycznej wiwisekcji rumu\xc5\x84skiego spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa sprzed upadku dyktatury Ceau\xc8\x99escu. Za rol\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 w tym obrazie Maia Morgenstern otrzyma\xc5\x82a Europejsk\xc4\x85 Nagrod\xc4\x99 Filmow\xc4\x85 dla najlepszej aktorki. Weteran Pintilie kontynuowa\xc5\x82 swoj\xc4\x85 dobr\xc4\x85 pass\xc4\x99 filmem Ostatni przystanek raj (1998), kt\xc3\xb3ry przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 mu Grand Prix na 55. MFF w Wenecji._NEWLINE_Wcze\xc5\x9bniej Srebrnego Lwa na 49. MFF w Wenecji zdoby\xc5\x82 Hotel de lux (1992) w re\xc5\xbcyserii Dana Pi\xc8\x9by. Wielki sukces odnios\xc5\x82y komedie Poci\xc4\x85g \xc5\xbcycia (1998) pracuj\xc4\x85cego we Francji Radu Mih\xc4\x83ileanu oraz Filantropia (2002) Nae Caranfila.\n_START_SECTION_\nRumu\xc5\x84ska nowa fala\n_START_PARAGRAPH_\nKino rumu\xc5\x84skie zyska\xc5\x82o na znaczeniu w XXI w. wraz z pojawieniem si\xc4\x99 grupy nowych tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w (tzw. rumu\xc5\x84ska nowa fala). Za pocz\xc4\x85tek sukces\xc3\xb3w kinematografii uznaje si\xc4\x99 \xc5\x9amier\xc4\x87 pana Lazarescu (2005) Cristiego Puiu. Najwi\xc4\x99kszy sukces odni\xc3\xb3s\xc5\x82 Cristian Mungiu, kt\xc3\xb3rego g\xc5\x82o\xc5\x9bny obraz 4 miesi\xc4\x85ce, 3 tygodnie i 2 dni (2007) na 60. MFF w Cannes zdoby\xc5\x82 pierwsz\xc4\x85 i jedyn\xc4\x85 jak dot\xc4\x85d Z\xc5\x82ot\xc4\x85 Palm\xc4\x99 dla filmu z Rumunii. Z\xc5\x82oty Nied\xc5\xbawied\xc5\xba na 63. MFF w Berlinie przypad\xc5\x82 z kolei filmowi Pozycja dziecka (2013) C\xc4\x83lina Petera Netzera._NEWLINE_Inni wybitni przedstawiciele rumu\xc5\x84skiej nowej fali to r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc: Corneliu Porumboiu (12:08 na wsch\xc3\xb3d od Bukaresztu, 2006), C\xc4\x83t\xc4\x83lin Mitulescu (Tak sp\xc4\x99dzi\xc5\x82em koniec \xc5\x9bwiata, 2006), Cristian Nemescu (California Dreamin', 2007), Florin \xc5\x9eerban (Jak chc\xc4\x99 gwizda\xc4\x87, to gwi\xc5\xbcd\xc5\xbc\xc4\x99, 2010), Radu Muntean (Wtorek, po \xc5\x9bwi\xc4\x99tach, 2010) czy Radu Jude (Aferim!, 2015). Na nieco dalszym planie s\xc4\x85 tacy tw\xc3\xb3rcy, jak Marian Cri\xc8\x99an, Tudor Giurgiu, Adrian Sitaru, Bogdan George Apetri, Tudor Cristian Jurgiu i Andrei Ujic\xc4\x83. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 ich film\xc3\xb3w zdobywa\xc5\x82a nagrody na czo\xc5\x82owych mi\xc4\x99dzynarodowych festiwalach filmowych._NEWLINE_Dobra passa kina rumu\xc5\x84skiego trwa nadal w drugiej dekadzie XXI w. \xc5\x9awiadcz\xc4\x85 o tym niezbicie artystyczne sukcesy kolejnych film\xc3\xb3w Cristiana Mungiu (Za wzg\xc3\xb3rzami, 2012; Egzamin, 2016) oraz Cristiego Puiu (Aurora, 2010; Sieranevada, 2016), a tak\xc5\xbce Z\xc5\x82oty Nied\xc5\xbawied\xc5\xba na 69. MFF w Berlinie dla eksperymentalnego filmu Adiny Pintilie Touch Me Not (2018).\n_START_SECTION_\nAktorzy\n_START_PARAGRAPH_\nDo weteran\xc3\xb3w kina rumu\xc5\x84skiego nale\xc5\xbc\xc4\x85 Victor Rebengiuc, Lumini\xc8\x9ba Gheorghiu, Maia Morgenstern i R\xc4\x83zvan Vasilescu. Ich popularno\xc5\x9b\xc4\x87 si\xc4\x99ga czas\xc3\xb3w sprzed nowej fali w rumu\xc5\x84skim kinie, ale doskonale potrafili si\xc4\x99 te\xc5\xbc odnale\xc5\xba\xc4\x87 w filmach nowego nurtu._NEWLINE_Rumu\xc5\x84ska nowa fala odkry\xc5\x82a \xc5\x9bwie\xc5\xbce talenty aktorskie. Popularno\xc5\x9b\xc4\x87 i uznanie zyskali m.in. Drago\xc8\x99 Bucur, Anamaria Marinca, Mimi Br\xc4\x83nescu, \xc8\x98erban Pavlu, Vlad Ivanov, Adrian Titieni i Bogdan Dumitrache. Z Rumunii pochodzi te\xc5\xbc znana niemiecka aktorka Alexandra Maria Lara._NEWLINE_Jedn\xc4\x85 z najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej nagradzanych r\xc3\xb3l w ostatniej dekadzie by\xc5\x82a posta\xc4\x87 matki, stworzona przez Lumini\xc8\x9b\xc4\x99 Gheorghiu w filmie Pozycja dziecka (2013). Aktorka zdoby\xc5\x82a za ni\xc4\x85 Nagrod\xc4\x99 Gopo oraz by\xc5\x82a nominowana do Europejskiej Nagrody Filmowej dla najlepszej aktorki. Z kolei za role w filmie Za wzg\xc3\xb3rzami (2012) nagrod\xc4\x99 dla najlepszej aktorki na 65. MFF w Cannes zdoby\xc5\x82y Cristina Flutur i Cosmina Stratan."