b'\n_START_ARTICLE_\nEgzekucje w lesie Birkenek\n_START_PARAGRAPH_\nEgzekucje w lesie Birkenek \xe2\x80\x93 masowe egzekucje mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Ziemi Micha\xc5\x82owskiej przeprowadzane przez okupant\xc3\xb3w niemieckich w lesie ko\xc5\x82o maj\xc4\x85tku Birkenek (Brzezinki) w gminie Zbiczno. Jesieni\xc4\x85 1939 cz\xc5\x82onkowie paramilitarnego Selbstschutzu i funkcjonariusze policji niemieckiej zamordowali tam blisko 400 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Brodnicy i okolicznych miejscowo\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tek niemieckiej okupacji\n_START_PARAGRAPH_\nBrodnica zosta\xc5\x82a opanowana przez oddzia\xc5\x82y Wehrmachtu w dniu 7 wrze\xc5\x9bnia 1939. W mie\xc5\x9bcie szybko zainstalowa\xc5\x82y si\xc4\x99 struktury niemieckich w\xc5\x82adz policyjnych, pa\xc5\x84stwowych i partyjnych. Pocz\xc4\x85tkowo administracj\xc4\x85 miejsk\xc4\x85 w Brodnicy kierowa\xc5\x82 pe\xc5\x82nomocnik szefa zarz\xc4\x85du cywilnego przy niemieckiej 3. Armii \xe2\x80\x93 Oberregierungsrat M\xc3\xbcller. 25 pa\xc5\xbadziernika 1939 zniesiono administracj\xc4\x99 wojskow\xc4\x85 na okupowanych obszarach, a Brodnica wraz z ca\xc5\x82ym powiatem brodnickim zosta\xc5\x82y wcielone do Rzeszy jako cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 rejencji kwidzy\xc5\x84skiej Okr\xc4\x99gu Gda\xc5\x84sk-Prusy Zachodnie. Funkcj\xc4\x99 burmistrza Brodnicy, a zarazem kierownika miejskich struktur NSDAP (Ortsgruppenleitera) obj\xc4\x85\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas Konrad Sauer. Starost\xc4\x85 powiatu brodnickiego oraz kierownikiem powiatowej organizacji partyjnej (Kreisleiterem) mianowano natomiast Ericha Petersa._NEWLINE_W drugiej dekadzie wrze\xc5\x9bnia 1939 na terenie powiatu brodnickiego operowa\xc5\x82 jeden z pododdzia\xc5\x82\xc3\xb3w Einsatzgruppe V \xe2\x80\x93 specjalnej grupy operacyjnej (Einsatzgruppen) niemieckiej s\xc5\x82u\xc5\xbcby bezpiecze\xc5\x84stwa i policji bezpiecze\xc5\x84stwa, kt\xc3\xb3rej zadaniem by\xc5\x82o \xe2\x80\x9ezwalczanie wszystkich wrogich Rzeszy i Niemcom element\xc3\xb3w na ty\xc5\x82ach walcz\xc4\x85cych wojsk\xe2\x80\x9d oraz \xe2\x80\x9euj\xc4\x99cie os\xc3\xb3b niepewnych pod wzgl\xc4\x99dem politycznym\xe2\x80\x9d. Pod koniec wrze\xc5\x9bnia w mie\xc5\x9bcie ulokowano natomiast jedn\xc4\x85 z filii Einsatzkommando 16 \xe2\x80\x93 specjalnej grupy operacyjnej utworzonej na bazie gda\xc5\x84skiego Gestapo, kt\xc3\xb3rej podstawowym zadaniem by\xc5\x82a likwidacja polskiej inteligencji na terenach okupowanego Pomorza. We wrze\xc5\x9bniu 1939 w Brodnicy zorganizowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc 20-osobowy posterunek Schutzpolizei (policji ochronnej). Szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 rol\xc4\x99 w antypolskich dzia\xc5\x82aniach odgrywa\xc5\x82 jednak Selbstschutz \xe2\x80\x93 paramilitarna formacja z\xc5\x82o\xc5\xbcona z przedstawicieli niemieckiej mniejszo\xc5\x9bci narodowej zamieszkuj\xc4\x85cej terytorium przedwojennej Polski. Na terenie willi przy ul. Ogrodowej 23 w Brodnicy (tzw. Willa Krasi\xc5\x84skiego) ulokowana zosta\xc5\x82a siedziba I Inspektoratu Selbstschutzu, obejmuj\xc4\x85cego zasi\xc4\x99giem swojego dzia\xc5\x82ania powiaty brodnicki, nowomiejski i rypi\xc5\x84ski. Inspektoratem kierowali kolejno: SS-Standartenf\xc3\xbchrer Alexander von Woedtke (10-24 wrze\xc5\x9bnia 1939), SS-Obersturmf\xc3\xbchrer Karl-Heinz Paulsen (od 25 wrze\xc5\x9bnia do pierwszych dni listopada 1939) oraz SS-Hauptsturmf\xc3\xbchrer Wilhelm Wardemann. Na czele powiatowych struktur Selbstschutzu w Brodnicy stan\xc4\x85\xc5\x82 natomiast pochodz\xc4\x85cy z Jab\xc5\x82onowa SS-Untersturmf\xc3\xbchrer Kurt Kortas._NEWLINE_Od pierwszych dni okupacji Niemcy stosowali brutalny terror wobec ludno\xc5\x9bci Brodnicy. Ju\xc5\xbc 10 wrze\xc5\x9bnia 1939 na strzelnicy wojskowej w brodnickim lasku miejskim \xc5\xbco\xc5\x82nierze Wehrmachtu rozstrzelali jedn\xc4\x85 osob\xc4\x99. Kolejne egzekucje mia\xc5\x82y tam miejsce w dniach 16 wrze\xc5\x9bnia (dwie ofiary) oraz 18 pa\xc5\xbadziernika (trzy ofiary). Jesieni\xc4\x85 1939 mia\xc5\x82y miejsce pierwsze (\xe2\x80\x9edzikie\xe2\x80\x9d) wysiedlenia Polak\xc3\xb3w. Okupacyjne w\xc5\x82adze rych\xc5\x82o przyst\xc4\x85pi\xc5\x82y tak\xc5\xbce do zacierania wszelkich \xc5\x9blad\xc3\xb3w polsko\xc5\x9bci. Jesieni\xc4\x85 1939 usuni\xc4\x99to pomnik wzniesiony ku czci \xc5\xbco\xc5\x82nierzy brodnickiego 67. pu\xc5\x82ku piechoty oraz zdewastowano kapliczk\xc4\x99 po\xc5\x9bwi\xc4\x99con\xc4\x85 \xc5\xbco\xc5\x82nierzom poleg\xc5\x82ym podczas wojny polsko-bolszewickiej. W tym samym czasie spalono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc licz\xc4\x85cy blisko 600 tom\xc3\xb3w zbi\xc3\xb3r biblioteki kolejowej im. \xe2\x80\x9eNieznanego \xc5\xbco\xc5\x82nierza\xe2\x80\x9d. Ponadto 29 wrze\xc5\x9bnia Niemcy spalili brodnick\xc4\x85 synagog\xc4\x99 oraz zdewastowali tamtejszy cmentarz \xc5\xbcydowski.\n_START_SECTION_\nNieudana interwencja Wehrmachtu\n_START_PARAGRAPH_\nTerror jaki zaprowadzi\xc5\x82y boj\xc3\xb3wki Selbstschutzu przybra\xc5\x82 takie rozmiary, \xc5\xbce wzbudzi\xc5\x82 przera\xc5\xbcenie nawet w\xc5\x9br\xc3\xb3d miejscowej ludno\xc5\x9bci niemieckiej. Do miejscowej komendantury Wehrmachtu zacz\xc4\x99\xc5\x82y nap\xc5\x82ywa\xc4\x87 liczne skargi i informacje o zbrodniach pope\xc5\x82nianych przez Selbstschutz \xe2\x80\x93 sk\xc5\x82adane nawet przez szeregowych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w organizacji. Pod wp\xc5\x82ywem doniesienia z\xc5\x82o\xc5\xbconego przez Niemk\xc4\x99 zatrudnion\xc4\x85 w brodnickim inspektoracie Selbstschutzu genera\xc5\x82 major Woldemar Freiherr Grote (dow\xc3\xb3dca 218. Dywizji Piechoty stacjonuj\xc4\x85cej w Toruniu) zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na interwencj\xc4\x99. Pewnego pa\xc5\xbadziernikowego wieczoru \xc5\xbco\xc5\x82nierze Wehrmachtu wkroczyli do \xe2\x80\x9eWilli Krasi\xc5\x84skiego\xe2\x80\x9d, gdzie aresztowali SS-Obersturmf\xc3\xbchrera Paulsena oraz kierownictwo inspektoratu. Kompletnie zaskoczonych Selbstschutzman\xc3\xb3w odprowadzono do miejscowych koszar. Wraz z nimi przewieziono tam r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc polskich wi\xc4\x99\xc5\xbani\xc3\xb3w wydobytych z piwnic willi._NEWLINE_By\xc5\x82 to jeden z nielicznych wypadk\xc3\xb3w kiedy oficjalne czynniki niemieckie zareagowa\xc5\x82y na zbrodnie pope\xc5\x82niane przez Selbstschutz. Dzia\xc5\x82ania podj\xc4\x99te przez Wehrmacht nie przynios\xc5\x82y jednak \xc5\xbcadnych rezultat\xc3\xb3w. Jeszcze tej samej nocy w dow\xc3\xb3dztwie dywizji zainterweniowa\xc5\x82 bowiem SS-Oberf\xc3\xbchrer Ludolf von Alvensleben \xe2\x80\x93 adiutant Himmlera, a zarazem dow\xc3\xb3dca pomorskiego okr\xc4\x99gu Selbstschutzu (Selbstschutz Westpreussen). W konsekwencji Paulsen i jego ludzie zostali natychmiast zwolnieni, a polscy wi\xc4\x99\xc5\xbaniowie powr\xc3\xb3cili do piwnic \xe2\x80\x9eWilli Krasi\xc5\x84skiego\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nOfiary\n_START_PARAGRAPH_\nTrudno precyzyjnie okre\xc5\x9bli\xc4\x87 ile ofiar poch\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82y egzekucje w lesie Birkenek, gdy\xc5\xbc w 1944 \xe2\x80\x93 w zwi\xc4\x85zku ze zbli\xc5\xbcaniem si\xc4\x99 Armii Czerwonej \xe2\x80\x93 Niemcy przyst\xc4\x85pili do zacierania \xc5\x9blad\xc3\xb3w zbrodni. Cia\xc5\x82a pomordowanych zosta\xc5\x82y wykopane i spalone. Z tego powodu liczba ofiar mo\xc5\xbce by\xc4\x87 podawana jedynie szacunkowo. Jan Sziling ocenia, \xc5\xbce jesieni\xc4\x85 1939 aresztowano ok. 450-500 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Brodnicy i okolicznych miejscowo\xc5\x9bci, spo\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 rozstrzelano w Birkenku. Maria Wardzy\xc5\x84ska szacuje z kolei, \xc5\xbce Niemcy zamordowali tam ok. 400 os\xc3\xb3b._NEWLINE_W lesie Birkenek rozstrzelano m.in. nauczycieli ze szk\xc3\xb3\xc5\x82 w Brodnicy (Feliksa Adamamisa, Waleriana Bere\xc5\xbcewskiego, Waleriana Barwickiego, Jana Koncza, Zygmunta Rozwadowskiego i Jana R\xc3\xb3\xc5\xbcyckiego), Zbicznie (Helen\xc4\x99 Siekarzank\xc4\x99, Mariana Ka\xc5\x82w\xc4\x99), Nie\xc5\xbcywi\xc4\x99ciu (Romana Beyera) i Budach (Maksymiliana Szyma\xc5\x84skiego). Ponadto zamordowano tam wielu mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Lembarga, \xc5\xbbmijewa, Cichego, Zbiczna (m.in. nadle\xc5\x9bniczego Antoniego Guzowskiego, ober\xc5\xbcyst\xc3\xb3w J\xc3\xb3zefa Jurkiewicza i Ludwika Daszkowskiego), jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc licznych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Brzezinek, Waliszewa i Jab\xc5\x82onowa (m.in. w\xc3\xb3jta gminy Jab\xc5\x82onowo I \xe2\x80\x93 W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Bara\xc5\x84skiego oraz dyrektora Banku Ludowego - Brunona Rocola). W gronie zamordowanych znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 tak\xc5\xbce kilkunastu brodnickich \xc5\xbbyd\xc3\xb3w.'