b'\n_START_ARTICLE_\nUstr\xc3\xb3j lenny\n_START_PARAGRAPH_\nUstr\xc3\xb3j lenny (tak\xc5\xbce system lenny) \xe2\x80\x93 uj\xc4\x99ta w sztywne normy prawne struktura powi\xc4\x85za\xc5\x84 mi\xc4\x99dzy feuda\xc5\x82ami oraz mi\xc4\x99dzy feuda\xc5\x82ami a monarch\xc4\x85, charakterystyczna dla wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci pa\xc5\x84stw zachodnioeuropejskich z okresu pe\xc5\x82nego \xc5\x9bredniowiecza. W historiografii ustr\xc3\xb3j lenny d\xc5\x82ugo by\xc5\x82 mylony z samym feudalizmem._NEWLINE_Obecnie panuje pogl\xc4\x85d, \xc5\xbce ustr\xc3\xb3j lenny jest poj\xc4\x99ciem w\xc4\x99\xc5\xbcszym od feudalizmu, prawn\xc4\x85 form\xc4\x85 organizuj\xc4\x85c\xc4\x85 niekt\xc3\xb3re stosunki feudalne, a jej istnienie nie pokrywa si\xc4\x99 w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci ani z czasem trwania feudalizmu, ani z miejscem jego funkcjonowania._NEWLINE_Zr\xc4\x99by ustroju lennego powsta\xc5\x82y z po\xc5\x82\xc4\x85czenia dw\xc3\xb3ch, pocz\xc4\x85tkowo niezale\xc5\xbcnych, instytucji rozwini\xc4\x99tych w prawie frankijskim, tj. wasalstwa i beneficjum. Czas i miejsce po\xc5\x82\xc4\x85czenia s\xc4\x85 przedmiotem dyskusji. Ustr\xc3\xb3j by\xc5\x82 oparty na obowi\xc4\x85zywaniu prywatnych kontrakt\xc3\xb3w lennych. Powszechno\xc5\x9b\xc4\x87 ich zawierania zaowocowa\xc5\x82a pojawieniem si\xc4\x99 hierarchicznej struktury spo\xc5\x82ecznej.\n_START_SECTION_\nNa kontynencie\n_START_PARAGRAPH_\nNa g\xc3\xb3rze hierarchicznej struktury spo\xc5\x82ecznej stali seniorzy nieb\xc4\x99d\xc4\x85cy wasalami (tzw. suzereni; zazwyczaj monarchowie), poni\xc5\xbcej ich wasale, nast\xc4\x99pnie wasale kolejnych stopni. Na samym dole za\xc5\x9b ch\xc5\x82opi, podlegli swoim panom nie z tytu\xc5\x82u stosunku lennego, a podda\xc5\x84czego._NEWLINE_Hierarchia ta powsta\xc5\x82a w czasie uto\xc5\xbcsamienia prawa publicznego z prywatnym, st\xc4\x85d kompetencje w\xc5\x82adzy (instytucji publicznej) by\xc5\x82y zaw\xc5\x82aszczane przez kolejnych lennik\xc3\xb3w (instytucje prywatne), kt\xc3\xb3rzy byli pierwotnie osadzeni jako lokalni urz\xc4\x99dnicy, dysponuj\xc4\x85cy pe\xc5\x82ni\xc4\x85 w\xc5\x82adzy. To prowadzi\xc5\x82o do rozdrobnienia administracji publicznej, decentralizacji w\xc5\x82adzy i rozbicia jedno\xc5\x9bci pa\xc5\x84stwa,  jak np. w \xc5\x9awi\xc4\x99tym Cesarstwie Rzymskim._NEWLINE_Nie by\xc5\x82a to jednak prosta hierarchia, por\xc3\xb3wnywalna z dzisiejszym podzia\xc5\x82em administracyjnym, gdzie jednostka ni\xc5\xbcszego rz\xc4\x99du podlega jednej jednostce wy\xc5\xbcszego rz\xc4\x99du. Cz\xc4\x99stokro\xc4\x87 jedna osoba, poddana r\xc3\xb3\xc5\xbcnym wasalom, dzier\xc5\xbcy\xc5\x82a lenna znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na r\xc3\xb3\xc5\xbcnych szczeblach hierarchii; by\xc5\x82a jednocze\xc5\x9bnie seniorem i wasalem tej samej osoby itd. Tak te\xc5\xbc kr\xc3\xb3l Francji by\xc5\x82 wasalem swojego wasala, opata Saint Denis, i seniorem suzerena angielskiego. Tak\xc5\xbce we Francji wyst\xc4\x99powali feuda\xc5\x82owie-lennicy kr\xc3\xb3la Francji i jednocze\xc5\x9bnie kr\xc3\xb3la Anglii lub cesarza I Rzeszy._NEWLINE_Powodowa\xc5\x82o to praktyczne konflikty lojalno\xc5\x9bci, gdy wasal by\xc5\x82 zobowi\xc4\x85zany udzieli\xc4\x87 pomocy swoim seniorom, prowadz\xc4\x85cym wojn\xc4\x99 przeciwko sobie. Tak powsta\xc5\x82o zastrze\xc5\xbcenie hommagium ligium, w kt\xc3\xb3rym wasal okre\xc5\x9bla\xc5\x82, kt\xc3\xb3remu seniorowi nie udzieli pomocy w wypadku takiej wojny._NEWLINE_Ustr\xc3\xb3j lenny by\xc5\x82 jednocze\xc5\x9bnie przyczyn\xc4\x85 i form\xc4\x85 daleko posuni\xc4\x99tej anarchii i decentralizacji w okresie rozdrobnienia feudalnego._NEWLINE_Anarchi\xc4\x99 pog\xc5\x82\xc4\x99bia\xc5\x82 fakt, i\xc5\xbc stosunki mi\xc4\x99dzy w\xc5\x82adz\xc4\x85 centraln\xc4\x85, publiczn\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra powinna mie\xc4\x87 mo\xc5\xbcliwie najszersze kompetencje, a poszczeg\xc3\xb3lnymi o\xc5\x9brodkami w\xc5\x82adzy terytorialnej sprowadza\xc5\x82y si\xc4\x99 do ram okre\xc5\x9blonych w kontraktach lennych, wymagaj\xc4\x85cych regularnego odnawiania z powodu zmiany osoby wasala lub seniora. Tak zanika\xc5\x82a w\xc5\x82adza suzerena nad wasalami ni\xc5\xbcszych stopni. Wyra\xc5\xbca\xc5\x82a to zasada wasal mojego wasala nie jest moim wasalem.\n_START_SECTION_\nUstr\xc3\xb3j lenny w Anglii\n_START_PARAGRAPH_\nRozwin\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 po inwazji normandzkiej. Szereg swoistych cech r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 go od typu kontynentalnego. W wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci cechy te, zapobiegaj\xc4\x85ce decentralizacji, by\xc5\x82y \xc5\x9bwiadomie wprowadzone przez monarch\xc3\xb3w angielskich i wspieranych przez normandzkich feuda\xc5\x82\xc3\xb3w. W Anglii nie uto\xc5\xbcsamiono feuda\xc5\x82\xc3\xb3w (earl\xc3\xb3w) z lokalnymi urz\xc4\x99dnikami (szeryfami), hierarchia lenna by\xc5\x82a dwustopniowa (stopie\xc5\x84 wasali kr\xc3\xb3lewskich, tenentes in capite i ich wasali, subtenentes). Co istotne, wasali drugiego stopnia obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82y pewne \xc5\x9bwiadczenia wobec kr\xc3\xb3la, wykszta\xc5\x82ci\xc5\x82a si\xc4\x99 tam wi\xc4\x99c zasada wasal mojego wasala jest moim wasalem.\n_START_SECTION_\nUpadek znaczenia\n_START_PARAGRAPH_\nNa kontynencie polityczne znaczenie hierarchii lennej upad\xc5\x82o, gdy system pomocy wojskowej, udzielanej przez wasali, zast\xc4\x85piono systemem wojska najemnego, powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a silna w\xc5\x82adza centralna, przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85ca nad wasalami monarszymi (tak by\xc5\x82o we Francji) lub gdy wasale otrzymali szerok\xc4\x85 autonomi\xc4\x99 (przyk\xc5\x82ad I Rzeszy). Do ko\xc5\x84ca feudalizmu prawo lenne obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82o wy\xc5\x82\xc4\x85cznie w sprawach w\xc5\x82asno\xc5\x9bci ziemskiej, gdy\xc5\xbc inne sfery, kt\xc3\xb3re regulowa\xc5\x82o, przesta\xc5\x82y obowi\xc4\x85zywa\xc4\x87. W Anglii za\xc5\x9b lenno mog\xc5\x82o znale\xc5\xba\xc4\x87 si\xc4\x99 w r\xc4\x99ku nie-szlachcica i po pewnym czasie stosunki lenne ograniczy\xc5\x82y si\xc4\x99 do roli tytularno-honorowej.'