b'\n_START_ARTICLE_\nEparchia turowsko-pi\xc5\x84ska\n_START_SECTION_\nMoment powstania\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug wielu autor\xc3\xb3w (Gruszewski, Szczapow, \xc5\x81abyncew, Sztychow, Mironowicz) od 1005 w Turowie rezydowali biskupi pomocniczy eparchii w\xc5\x82odzimierskiej. Teza ta opiera si\xc4\x99 na informacji zawartej w dziesi\xc4\x85tej redakcji Pateryku Kijowsko-Pieczerskiego opracowanej przez J\xc3\xb3zefa, archimandryt\xc4\x99 \xc5\x81awry Pieczerskiej, mi\xc4\x99dzy rokiem 1647 a 1656. Pateryk wspomina pod dat\xc4\x85 6513 (tj. 1005) wyznaczenie pierwszego biskupa turowskiego Tomasza, a w innym miejscu \xe2\x80\x93 tak\xc5\xbce przyznanie mu dziesi\xc4\x99ciny z ca\xc5\x82ego Ksi\xc4\x99stwa Turowskiego. Starsze redakcje Pateryka, powsta\xc5\x82e mi\xc4\x99dzy XIII a XVI stuleciem, nie zawieraj\xc4\x85 podobnych informacji._NEWLINE_Niekt\xc3\xb3rzy autorzy bia\xc5\x82oruscy (Zagorulski, \xc5\x81ysienko), jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc prawos\xc5\x82awny metropolita i historyk Cerkwi Makary (Bu\xc5\x82gakow), twierdzili, i\xc5\xbc biskupi pomocniczy eparchii w\xc5\x82odzimierskiej, pos\xc5\x82uguj\xc4\x85cy si\xc4\x99 tytu\xc5\x82em biskup\xc3\xb3w turowskich, rezydowali w Turowie ju\xc5\xbc od 992, lub te\xc5\xbc, \xc5\xbce w roku tym powsta\xc5\x82a niezale\xc5\xbcna eparchia turowska. Przyj\xc4\x99cie takiej datacji oznacza\xc5\x82oby, i\xc5\xbc biskupstwo to by\xc5\x82o jedn\xc4\x85 z najstarszych chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich administratur na ziemiach ruskich, obok eparchii nowogrodzkiej, czernihowskiej, rostowskiej, bia\xc5\x82ogrodzkiej, w\xc5\x82odzimierskiej, po\xc5\x82ockiej i tmutaraka\xc5\x84skiej. \xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82em dla opisywanego pogl\xc4\x85du jest ust\xc4\x99p Powie\xc5\x9bci minionych lat, w kt\xc3\xb3rym opisywane jest obj\xc4\x99cie przez \xc5\x9awiatope\xc5\x82ka Przekl\xc4\x99tego w\xc5\x82adzy w Ksi\xc4\x99stwie Turowskim. Tak\xc5\xbce niekt\xc3\xb3rzy autorzy rosyjscy (Go\xc5\x82ubinski, Jerma\xc5\x82owicz, Ma\xc5\x82yszewski) sk\xc5\x82aniaj\xc4\x85c si\xc4\x99 ku przekonaniu, i\xc5\xbc pierwszy biskup przyby\xc5\x82 do Turowa razem z ksi\xc4\x99ciem \xc5\x9awiatope\xc5\x82kiem, za\xc5\x9b eparchia turowska zosta\xc5\x82a erygowana w 991 lub 992._NEWLINE_W ocenie Mironowicza pogl\xc4\x85d o utworzeniu eparchii turowskiej ju\xc5\xbc w X w., chocia\xc5\xbc szeroko rozpowszechniony w cerkiewnej tradycji, jest ma\xc5\x82o wiarygodny. Autor ten twierdzi, \xc5\xbce przypisywanie administraturze tak d\xc5\x82ugiej historii jest p\xc3\xb3\xc5\xbano\xc5\x9bredniowieczn\xc4\x85 legend\xc4\x85. Mo\xc5\xbcliwe jest jego zdaniem co najwy\xc5\xbcej rezydowanie w Turowie biskupa, kt\xc3\xb3ry zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 organizacj\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci misyjnej w okolicach miasta. Tak\xc5\xbce Kosman twierdzi, \xc5\xbce pogl\xc4\x85d o utworzeniu eparchii turowskiej nie ma podstaw, tak\xc5\xbce z uwagi na nisk\xc4\x85 pozycj\xc4\x99 Turowa, kt\xc3\xb3ry w ko\xc5\x84cu X w. ust\xc4\x99powa\xc5\x82 znaczeniem Pi\xc5\x84skowi._NEWLINE_Zdaniem Mironowicza samodzielna eparchia turowska zosta\xc5\x82a erygowana nie wcze\xc5\x9bniej ni\xc5\xbc w 1088, gdy \xc5\x9awiatope\xc5\x82k II zosta\xc5\x82 ksi\xc4\x99ciem Turowa, kt\xc3\xb3rego znaczenie powa\xc5\xbcnie wzros\xc5\x82o w poprzedniej dekadzie. Koncepcj\xc4\x99 podzia\xc5\x82u eparchii w\xc5\x82odzimierskiej i wyodr\xc4\x99bnienia nowych administratur popar\xc5\x82 tak\xc5\xbce metropolita kijowski Jan II. Polityczne przyczyny erygowania administratury by\xc5\x82y znacznie istotniejsze ni\xc5\xbc czysto ko\xc5\x9bcielne. Opini\xc4\x99 Mironowicza podzielaj\xc4\x85 Poppe, Kosman oraz Chomik.\n_START_SECTION_\nFunkcjonowanie w Ksi\xc4\x99stwie Turowskim\n_START_PARAGRAPH_\nGranice administratury pokrywa\xc5\x82y si\xc4\x99 z granicami ksi\xc4\x99stwa turowskiego. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych stuleciach czasowo w jej sk\xc5\x82ad wchodzi\xc5\x82y tak\xc5\xbce niekt\xc3\xb3re regiony Rusi Czarnej i po\xc5\x82udniowego Podlasia. Poppe wskazywa\xc5\x82, i\xc5\xbc terytorium eparchii obejmowa\xc5\x82o Polesie z Brze\xc5\x9bciem i Pi\xc5\x84skiem. Obszar ten wyznacza\xc5\x82y rzeki Prype\xc4\x87, Pina, Jasio\xc5\x82da, S\xc5\x82ucz, \xc5\x81a\xc5\x84, Bobryk, Cna, Stochod, Styr, Lwa, Stwiga, Uborca i Hory\xc5\x84. Eparchia turowska wchodzi\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad prawos\xc5\x82awnej metropolii kijowskiej._NEWLINE_Granice eparchii ulega\xc5\x82y wielokrotnie zmianom wskutek walk mi\xc4\x99dzy ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99tami ruskimi i zmianami granic mi\xc4\x99dzy ksi\xc4\x99stwami. Nie ustalono jednak, kiedy ostatecznie ustalony zosta\xc5\x82 nowy sta\xc5\x82y przebieg granic administratury, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci z eparchi\xc4\x85 w\xc5\x82odzimiersk\xc4\x85. Mog\xc5\x82o to nast\xc4\x85pi\xc4\x87 w 1135, po tym, jak ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 turowski Izas\xc5\x82aw M\xc5\x9bcis\xc5\x82awowicz przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 z Turowa do W\xc5\x82odzimierza Wo\xc5\x82y\xc5\x84skiego. Z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 w po\xc5\x82owie XII w. eparchia w\xc5\x82odzimierska obejmowa\xc5\x82a ju\xc5\xbc cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Wo\xc5\x82ynia na zach\xc3\xb3d od Horynia i S\xc5\x82uczy, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Polesia (w tym S\xc5\x82onim, Grodno, Wo\xc5\x82kowysk, Kobry\xc5\x84), obszar nad \xc5\x9brodkowym Bugiem (w tym Mielnik, Bielsk i Drohiczyn). W 1237 z eparchii turowskiej do eparchii w\xc5\x82odzimierskiej przesz\xc5\x82o terytorium Ksi\xc4\x99stwa Brzeskiego. W XII i XIII w. biskupi turowscy mogli czasowo sprawowa\xc4\x87 jurysdykcj\xc4\x99 nad prawos\xc5\x82awnymi \xc5\x9bwi\xc4\x85tyniami na po\xc5\x82udniowym Podlasiu._NEWLINE_Niewiele informacji przetrwa\xc5\x82o o sytuacji Ksi\xc4\x99stwa Turowskiego oraz eparchii turowskiej w XIII stuleciu. Wiadomo przy tym, \xc5\xbce mimo podzia\xc5\x82u ksi\xc4\x99stwa (wyodr\xc4\x99bnienie si\xc4\x99 Ksi\xc4\x99stw Brzeskiego i Pi\xc5\x84skiego) eparchia turowska zachowa\xc5\x82a dotychczasowe granice. O sytuacji administratury w okresie najazd\xc3\xb3w tatarskich wiadomo niewiele. Nie jest jednoznacznie ustalony tak\xc5\xbce moment przeniesienia jej stolicy do Pi\xc5\x84ska. Wed\xc5\x82ug biskupa turowskiego Stefana nast\xc4\x85pi\xc5\x82o to ju\xc5\xbc w 1241, podczas gdy inni autorzy sytuuj\xc4\x85 to wydarzenie na I po\xc5\x82. XIV w., na 1440 lub nawet na pocz\xc4\x85tek XVI w. Now\xc4\x85 siedzib\xc4\x85 ordynariuszy eparchii turowskiej sta\xc5\x82 si\xc4\x99 Monaster Leszczy\xc5\x84ski. Przyczyn\xc4\x85 zmiany miejsca rezydowania hierarch\xc3\xb3w by\xc5\x82 wzrost znaczenia Pi\xc5\x84ska, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc fakt, \xc5\xbce miasto to dawa\xc5\x82o im wi\xc4\x99ksze gwarancje bezpiecze\xc5\x84stwa w razie tatarskich atak\xc3\xb3w._NEWLINE_Ok. 1303 eparchia turowska przesz\xc5\x82a z jurysdykcji metropolii kijowskiej do nowo utworzonej metropolii halickiej, obok eparchii che\xc5\x82mskiej, w\xc5\x82odzimierskiej, przemyskiej i \xc5\x82uckiej. Po jej likwidacji w 1347 ponownie sta\xc5\x82a si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 metropolii kijowskiej. Pretensje do eparchii turowskiej ro\xc5\x9bcili sobie tak\xc5\xbce w\xc5\x82adycy, rozwi\xc4\x85zanej w 1330, metropolii litewskiej. W 1353, po reaktywacji metropolii litewskiej, biskupstwo turowskie zosta\xc5\x82o do niej w\xc5\x82\xc4\x85czone, razem z eparchi\xc4\x85 po\xc5\x82ock\xc4\x85. Osiemna\xc5\x9bcie lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przesz\xc5\x82a do metropolii halickiej, gdy patriarcha konstantynopolita\xc5\x84ski Filoteusz reaktywowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc t\xc4\x99 struktur\xc4\x99. Fakt, i\xc5\xbc Ksi\xc4\x99stwo Turowskie znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 w granicach Wielkiego Ksi\xc4\x99stwa Litewskiego sprawi\xc5\x82 jednak, \xc5\xbce faktycznymi zwierzchnikami biskup\xc3\xb3w turowskich byli metropolici litewscy.\n_START_SECTION_\nXV-XVI w.\n_START_PARAGRAPH_\nW II po\xc5\x82. XV w. terytorium eparchii sk\xc5\x82ada\xc5\x82o si\xc4\x99 z ziem Ksi\xc4\x99stwa Turowskiego, Ksi\xc4\x99stwa Horodeckiego, Ksi\xc4\x99stwa Pi\xc5\x84skiego oraz dawnego Ksi\xc4\x99stwa Dubrowickiego. Po podziale metropolii kijowskiej na kijowsk\xc4\x85 i moskiewsk\xc4\x85 eparchia turowska pozosta\xc5\x82a w jurysdykcji pierwszej z nich._NEWLINE_Szczeg\xc3\xb3lny rozw\xc3\xb3j administratury nast\xc4\x85pi\xc5\x82 w II po\xc5\x82. XV stulecia i w I po\xc5\x82. wieku nast\xc4\x99pnego dzi\xc4\x99ki darom i nadaniom ksi\xc4\x99cia Iwana Wasylewicza Jaros\xc5\x82awowicza, a nast\xc4\x99pnie jego syna Fiodora, kt\xc3\xb3ry odziedziczy\xc5\x82 ksi\xc4\x99stwo pi\xc5\x84skie dzi\xc4\x99ki ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwu z Helen\xc4\x85 Olelkowicz\xc3\xb3wn\xc4\x85. Fiodor, funduj\xc4\x85c kolejne \xc5\x9bwi\xc4\x85tynie prawos\xc5\x82awne, podejmowa\xc5\x82 decyzje o ich wznoszeniu bez konsultacji z biskupem. Prawdopodobnie d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 w ten spos\xc3\xb3b do uzale\xc5\xbcnienia ni\xc5\xbcszego duchowie\xc5\x84stwa wy\xc5\x82\xc4\x85cznie od siebie. Zaniepokojony zaistnia\xc5\x82\xc4\x85 sytuacj\xc4\x85 biskup turowski Wassian I przedstawi\xc5\x82 spraw\xc4\x99 kr\xc3\xb3lowi Aleksandrowi Jagiello\xc5\x84czykowi, a ten zakaza\xc5\x82 budowy cerkwi bez zgody hierarchy, za\xc5\x9b ju\xc5\xbc istniej\xc4\x85ce poleci\xc5\x82 odda\xc4\x87 pod jego kontrol\xc4\x99._NEWLINE_Fiodor Iwanowicz zmar\xc5\x82 bezpotomnie w 1519. Kr\xc3\xb3l Zygmunt I Stary przekaza\xc5\x82 Pi\xc5\x84sk kr\xc3\xb3lowej Bonie. Zarz\xc4\x85dza\xc5\x82a ona miastem i dawnym ksi\xc4\x99stwem pi\xc5\x84skim jako starostwem. W 1522 Zygmunt Stary potwierdzi\xc5\x82 przywilej Aleksandra Jagiello\xc5\x84czyka dotycz\xc4\x85cy fundowania \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 w eparchii._NEWLINE_W XVI w. dosz\xc5\x82o do ukszta\xc5\x82towania si\xc4\x99 przebiegu granic eparchii turowsko-pi\xc5\x84skiej. W jej sk\xc5\x82ad wchodzi\xc5\x82 powiat pi\xc5\x84ski, dawne Ksi\xc4\x99stwo Dubrowickie, w\xc5\x82o\xc5\x9bci bobrykowska i wiadzka. W II po\xc5\x82owie stulecia do eparchii w\xc5\x82\xc4\x85czono tak\xc5\xbce dawne ksi\xc4\x99stwa turowskie i horodeckie. Zwierzchno\xc5\x9b\xc4\x87 biskupa turowsko-pi\xc5\x84skiego uznawa\xc5\x82y tak\xc5\xbce niekt\xc3\xb3re parafie po\xc5\x82o\xc5\xbcone poza opisanym obszarem, lecz historycznie zwi\xc4\x85zane z administratur\xc4\x85._NEWLINE_Bona dba\xc5\x82a o zachowanie w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci swojej w\xc5\x82o\xc5\x9bci w Pi\xc5\x84sku, opiekowa\xc5\x82a si\xc4\x99 tak\xc5\xbce duchowie\xc5\x84stwem wszystkich wyzna\xc5\x84. Nie pozwala\xc5\x82a mo\xc5\xbcnow\xc5\x82adcom na ingerowanie w dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 eparchii turowskiej._NEWLINE_W po\xc5\x82owie XVI w. prawos\xc5\x82awie by\xc5\x82o wyznaniem zdecydowanie dominuj\xc4\x85cym na obszarze Polesia.\n_START_SECTION_\nPr\xc3\xb3by reaktywowania eparchii\n_START_PARAGRAPH_\nW 1621 patriarcha jerozolimski Teofan III mianowa\xc5\x82 biskupa Stachony Abrahama, z pochodzenia Greka, na biskupa pi\xc5\x84skiego. Nominacja ta nie zosta\xc5\x82a potwierdzona przez kr\xc3\xb3la Zygmunta III Waz\xc4\x99, co uniemo\xc5\xbcliwia\xc5\x82o Abrahamowi legalne sprawowanie obowi\xc4\x85zk\xc3\xb3w. Mimo to dzi\xc4\x99ki pomocy prawos\xc5\x82awnej szlachty i mieszczan Polesia Abraham bez wi\xc4\x99kszych trudno\xc5\x9bci nielegalnie kierowa\xc5\x82 eparchi\xc4\x85 do 1630, rezyduj\xc4\x85c w Monasterze Leszczy\xc5\x84skim. Regularnie, bezskutecznie, domaga\xc5\x82 si\xc4\x99 od w\xc5\x82adz pa\xc5\x84stwowych zwrotu zagarni\xc4\x99tych przez unit\xc3\xb3w \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84. Dopiero w 1630 kr\xc3\xb3l Zygmunt III Waza wezwa\xc5\x82 go przed s\xc4\x85d kr\xc3\xb3lewski za sprawowanie obowi\xc4\x85zk\xc3\xb3w biskupa bez stosownego przywileju i kierowanie przy tym licznym duchowie\xc5\x84stwem._NEWLINE_W wydanym w 1633 Dyplomie przywracaj\xc4\x85cym Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82owi prawos\xc5\x82awnemu prawo dzia\xc5\x82ania w Rzeczypospolitej obok Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a unickiego eparchia turowska nie zosta\xc5\x82a wymieniona jako jedna z jego legalnych administratur. Mimo faktu, i\xc5\xbc prawos\xc5\x82awna eparchia turowska na trwale sta\xc5\x82a si\xc4\x99 administratur\xc4\x85 unick\xc4\x85, metropolici kijowscy nie pogodzili si\xc4\x99 formalnie z jej zamkni\xc4\x99ciem. Obszar dawnej eparchii turowskiej nie zosta\xc5\x82 w\xc5\x82\xc4\x85czony do utworzonej w 1632 eparchii bia\xc5\x82oruskiej, lecz by\xc5\x82 traktowany jako odr\xc4\x99bna jednostka zarz\xc4\x85dzana przez namiestnika metropolity. Z regu\xc5\x82y zostawa\xc5\x82 nim prze\xc5\x82o\xc5\xbcony monasteru Tr\xc3\xb3jcy \xc5\x9awi\xc4\x99tej w S\xc5\x82ucku lub protopop s\xc5\x82ucki i kopylski. Jeszcze w po\xc5\x82owie XVII w. parafie prawos\xc5\x82awne, erygowane w dobrach prywatnych na wymienionym obszarze, by\xc5\x82y trzykrotnie liczniejsze ni\xc5\xbc unickie. Powstawa\xc5\x82y tak\xc5\xbce nowe monastery. Na terenie dawnej eparchii turowsko-pi\xc5\x84skiej pozycja prawos\xc5\x82awia pozosta\xc5\x82a silna do ko\xc5\x84ca istnienia I Rzeczypospolitej.\n_START_SECTION_\nOrdynariusze eparchii\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszym biskupem turowskim zosta\xc5\x82 najprawdopodobniej mnich Tomasz z Monasteru Kijowsko-Pieczerskiego. Kolejnych hierarch\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Szymona, Joachima i Jerzego \xe2\x80\x93 wzmiankuje hagiograficzne S\xc5\x82owo o mnichu Marcinie. Szersze informacje przetrwa\xc5\x82y jednak tylko o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci Joachima. By\xc5\x82 on z pochodzenia Rusinem, politycznie anga\xc5\xbcowa\xc5\x82 si\xc4\x99 po stronie turowskiego ksi\xc4\x99cia Wiaczes\xc5\x82awa przeciwko ksi\xc4\x99ciu kijowskiemu Izas\xc5\x82awowi M\xc5\x9bcis\xc5\x82awowiczowi. Z urz\xc4\x99du zosta\xc5\x82 usuni\xc4\x99ty r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie z metropolit\xc4\x85 kijowskim Klemensem, tak\xc5\xbce Rusinem. W 1157 zast\xc4\x85pi\xc5\x82 go zwolennik obejmowania katedr przez Grek\xc3\xb3w, biskup Jerzy. Po nim w latach 1158-1182 urz\xc4\x85d sprawowa\xc5\x82 Cyryl, znakomity kaznodzieja, teolog i autor poezji religijnej, uznany za \xc5\x9bwi\xc4\x99tego ju\xc5\xbc przez swojego nast\xc4\x99pc\xc4\x99 na urz\xc4\x99dzie, Laurentego. By\xc5\x82 on biskupem turowskim co najmniej przez dwa lata, jednak \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a pisane nie wskazuj\xc4\x85 daty jego \xc5\x9bmierci wzgl\xc4\x99dnie odej\xc5\x9bcia z urz\xc4\x99du._NEWLINE_Kolejne pewne informacje o biskupach turowskich pochodz\xc4\x85 dopiero z 1390. Z okresu najazd\xc3\xb3w tatarskich na ziemi\xc4\x99 turowsk\xc4\x85 przetrwa\xc5\x82y jedynie dwa odmienne wykazy biskup\xc3\xb3w z synodyk\xc3\xb3w cerkwi staro\xc5\xbcewieckiej. Nie jest jednak pewne, czy s\xc4\x85 to imiona w\xc5\x82a\xc5\x9bnie miejscowych ordynariuszy. Pierwszy z wykaz\xc3\xb3w wymienia biskup\xc3\xb3w Jonasza, Bazylego, Daniela, Tymoteusza, Dymitra, Szymona, Piotra, Cypriana, Teodozjusza, Arseniusza, Dionizego, Efrema, Jonasza, Izaaka, Teodozjusza, Aleksego, Joachima, Efrema, Wassiana, Arseniusza, Efrema, Szymona, Tichona, Szymona, Stefana i Teodozjusza. W drugim padaj\xc4\x85 imiona biskup\xc3\xb3w Bazylego, Daniela, Tymoteusza, Piotra, Dymitra, Dionizego, Efrema, Cypriana, Cypriana, Nasona, Izaaka, Aleksego, Efrema, Tichona i Jonasza. Przyczyn\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnic mi\xc4\x99dzy dwoma wykazami mo\xc5\xbce by\xc4\x87 uwzgl\xc4\x99dnienie w pierwszym z nich imion niekt\xc3\xb3rych metropolit\xc3\xb3w kijowskich, a to z kolei mog\xc5\x82o by\xc4\x87 konsekwencj\xc4\x85 wakatu na katedrze turowskiej w niekt\xc3\xb3rych latach. Kolejnym hierarch\xc4\x85, kt\xc3\xb3ry bez w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci by\xc5\x82 biskupem turowskim, by\xc5\x82 wzmiankowany w 1390 Teodozjusz. Przesta\xc5\x82 on pe\xc5\x82ni\xc4\x87 urz\xc4\x85d przed 1405, gdy\xc5\xbc w wymienionym roku, w czasie wizytacji metropolity kijowskiego Focjusza w Turowie, w\xc5\x82adyk\xc4\x85 turowskim by\xc5\x82 ju\xc5\xbc od pewnego czasu Antoni. Kolejnym znanym z imienia biskupem turowskim by\xc5\x82 Eutymiusz, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 wy\xc5\x9bwi\xc4\x99cony na biskupa w \xc5\x81ucku w 1412, przez metropolit\xc4\x99 Focjusza. Eutymiusz zako\xc5\x84czy\xc5\x82 sprawowanie urz\xc4\x99du w 1415._NEWLINE_W XVI w. urz\xc4\x85d biskupa turowsko-pi\xc5\x84skiego sprawowali kolejno: Wassian I (1495-1509), Arseniusz (1509-1514), Jonasz (1514-1522), Makary I (1522-1528), Tichon (1528-1538), Wassian II (1538-1544), War\xc5\x82aam (1544-1549), Wassian III, Makary II (1552-1558), Jonasz Protasewicz-Ostrowski (1558-1568), Makary Jew\xc5\x82aszewski (1568-1576), Cyryl Terlecki (1576-1585), Leoncjusz Pe\xc5\x82czycki (1585-1595) i Jonasz Gogol (do 1596). O nominacjach na katedr\xc4\x99 biskupi\xc4\x85 od 1519 w znacz\xc4\x85cym stopniu decydowa\xc5\x82a kr\xc3\xb3lowa Bona. Ona tak\xc5\xbce mia\xc5\x82a wp\xc5\x82yw na obsad\xc4\x99 stanowisk proboszcz\xc3\xb3w i prze\xc5\x82o\xc5\xbconych monaster\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nMaj\xc4\x85tek eparchii\n_START_PARAGRAPH_\nZnane s\xc4\x85 szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owe informacje o uposa\xc5\xbceniu eparchii pocz\xc4\x85wszy od panowania wielkiego ksi\xc4\x99cia litewskiego Witolda. Z uwagi na nadane przez niego administraturze w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych dokumentach okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 go nawet jako fundatora biskupstwa. Witold wyda\xc5\x82 biskupom turowskim przywilej na pobieranie dziesi\xc4\x99ciny, op\xc5\x82at od miar i wag, dochod\xc3\xb3w ze sprzeda\xc5\xbcy miodu, podatk\xc3\xb3w od karczm i spraw s\xc4\x85dowych. Do eparchii turowskiej nale\xc5\xbca\xc5\x82a tak\xc5\xbce jedna trzecia terytorium Turowa (lasy i jeziora). Kazimierz Jagiello\xc5\x84czyk potwierdzi\xc5\x82 prawa eparchii do ca\xc5\x82ej opisanej w\xc5\x82asno\xc5\x9bci._NEWLINE_Przez ca\xc5\x82y XV w., niekt\xc3\xb3re cerkwie eparchii by\xc5\x82y uposa\xc5\xbcane przez ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t horodeckich. Szczeg\xc3\xb3lnie ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Iwan Wasylewicz Jaros\xc5\x82awicz w II po\xc5\x82. XV w. nada\xc5\x82 biskupowi pi\xc5\x84skiemu prawo pobierania myta z miasta Pi\xc5\x84ska oraz sta\xc5\x82\xc4\x85 pensj\xc4\x99 \xe2\x80\x9ena cerkiew katedraln\xc4\x85\xe2\x80\x9d. Hojne dary Iwana na rzecz eparchii sprawi\xc5\x82y, \xc5\xbce niekt\xc3\xb3re \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a b\xc5\x82\xc4\x99dnie okre\xc5\x9blaj\xc4\x85 go nawet jako za\xc5\x82o\xc5\xbcyciela i fundatora administratury. W tym samym okresie, mi\xc4\x99dzy rokiem 1488 a 1496, dosz\xc5\x82o do konfliktu mi\xc4\x99dzy w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielk\xc4\x85 d\xc3\xb3br pi\xc5\x84skich Mari\xc4\x85 Olelkowicz a ordynariuszem eparchii turowsko-pi\xc5\x84skiej z powodu daniny na\xc5\x82o\xc5\xbconej przez ksi\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85 na dobra biskupie._NEWLINE_W 1511, Konstanty Ostrogski darowa\xc5\x82 sad, pola i siano\xc5\xbc\xc4\x99ci cerkwi Przemienienia Pa\xc5\x84skiego w Turowie, zarz\xc4\x85dzanej bezpo\xc5\x9brednio przez biskupa turowskiego. Wymienione nadania by\xc5\x82y nast\xc4\x99pnie przedmiotem wieloletnich spor\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzy hierarchami turowskimi a rodzin\xc4\x85 Ostrogskich. W 1520 eparchia otrzyma\xc5\x82a drog\xc4\x85 prywatnego nadania cztery wsie z lud\xc5\xbami \xe2\x80\x93 Olhomel, Radziwi\xc5\x82owicze, Simonowicze i Wilcze, karczm\xc4\x99 i mieszczan na Zajatelu, 1/10 przychodu m\xc5\x82yn\xc3\xb3w w Turowie, sady z pasiek\xc4\x85, danin\xc4\x99 miodow\xc4\x85 z sze\xc5\x9bciu kolejnych wsi. Fundatorami opisanego nadania byli Konstanty Ostrogski, jego \xc5\xbcona Tatiana i syn Ilja. W latach 1523-1524 kr\xc3\xb3lowa Bona potwierdzi\xc5\x82a wszystkie zapisy i przywileje nadane przez poprzednich w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli Ksi\xc4\x99stwa Pi\xc5\x84skiego na rzecz poszczeg\xc3\xb3lnych cerkwi, obni\xc5\xbcy\xc5\x82a jedynie uposa\xc5\xbcenie samego biskupa turowsko-pi\xc5\x84skiego._NEWLINE_Kolejny dokument potwierdzaj\xc4\x85cy uposa\xc5\xbcenie administratury pochodzi z 1631 (a zatem z okresu, gdy biskupstwo turowskie przesz\xc5\x82o ju\xc5\xbc do Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a unickiego) i wymienia ten sam zgromadzony na przestrzeni wiek\xc3\xb3w maj\xc4\x85tek, z wyj\xc4\x85tkiem wsi Wilcze. Wie\xc5\x9b ta przed 1539 zosta\xc5\x82a bezprawnie zagarni\xc4\x99ta przez Miko\xc5\x82aja i Jana Radziwi\xc5\x82\xc5\x82\xc3\xb3w. Mimo apelu Zygmunta Starego o zwr\xc3\xb3cenie jej prawowitym w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielom, eparchia nigdy jej nie odzyska\xc5\x82a. Biskupi turowscy byli r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc skonfliktowani z ksi\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85 Aleksandr\xc4\x85 Ostrogsk\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra kilkakrotnie dokona\xc5\x82a zaboru cz\xc4\x99\xc5\x9bci dochod\xc3\xb3w administratury lub grabi\xc5\x82a jej maj\xc4\x85tki darowane eparchii przez jej zmar\xc5\x82ego m\xc4\x99\xc5\xbca Konstantego._NEWLINE_Spory w\xc5\x82adyk\xc3\xb3w turowskich ze szlacht\xc4\x85 grabi\xc4\x85c\xc4\x85 maj\xc4\x85tki (w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci z ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99tami Ostrogskimi i Dubrowickimi) eparchii trwa\xc5\x82y przez ca\xc5\x82e XVI stulecie. Eparchia znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 tak\xc5\xbce w konflikcie ze starost\xc4\x85 pi\xc5\x84skim Stanis\xc5\x82awem Falczewskim, kt\xc3\xb3ry przyw\xc5\x82aszcza\xc5\x82 sobie podatek targowy od poddanych biskup\xc3\xb3w pi\xc5\x84skich, a w 1563 z dzier\xc5\xbcawc\xc4\x85 ryczewskim Bohdanem So\xc5\x82omereckim, kt\xc3\xb3ry zaj\xc4\x85\xc5\x82 ziemie biskupiego folwarku w Ryczewie. Spory o maj\xc4\x85tki cerkiewne stopniowo si\xc4\x99 nasila\xc5\x82y i w okresie sprawowania urz\xc4\x99du biskupa pi\xc5\x84skiego przez Cyryla Terleckiego trwa\xc5\x82y ju\xc5\xbc w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie bez przerwy. Biskup ten nie tylko toczy\xc5\x82 spory s\xc4\x85dowe o poszczeg\xc3\xb3lne ziemie, ale i sam dokonywa\xc5\x82 najazd\xc3\xb3w na posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci swoich antagonist\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbycie monastyczne w eparchii\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszym klasztorem na terenie eparchii turowskiej by\xc5\x82 za\xc5\x82o\xc5\xbcony oko\xc5\x82o po\xc5\x82owy XII w. monaster \xc5\x9bw. \xc5\x9bw. Borysa i Gleba w Turowie. W tym samym stuleciu, dzi\xc4\x99ki aktywno\xc5\x9bci biskup\xc3\xb3w turowskich, w ich jurysdykcji otwarte zosta\xc5\x82y kolejne o\xc5\x9brodki \xc5\xbcycia monastycznego. Ok. po\xc5\x82owy XII stulecia w Turowie istnia\xc5\x82 tak\xc5\xbce m\xc4\x99ski monaster \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja. W Turowie kr\xc3\xb3tko funkcjonowa\xc5\x82 tak\xc5\xbce \xc5\xbce\xc5\x84ski monaster \xc5\x9bw. Barbary, utworzony w XII w. i w tym samym stuleciu zniszczony. By\xc4\x87 mo\xc5\xbce odr\xc4\x99bne klasztory powsta\xc5\x82y tak\xc5\xbce w Storo\xc5\xbcowcach na po\xc5\x82udnie od Turowia oraz w Czerniczach, w granicach miasta. Funkcjonowa\xc5\x82y one jedynie w XII-XIII w._NEWLINE_Przed 1142 erygowane zosta\xc5\x82y dwa monastery w Mozyrzu \xe2\x80\x93 m\xc4\x99ski \xc5\x9bw. \xc5\x9bw. Piotra i Paw\xc5\x82a oraz \xc5\xbce\xc5\x84ski \xc5\x9bw. Paraskiewy. Niekt\xc3\xb3rzy badacze utrzymuj\xc4\x85, \xc5\xbce ju\xc5\xbc w 1182 otwarty zosta\xc5\x82 monaster Wprowadzenia Matki Bo\xc5\xbcej do \xc5\x9awi\xc4\x85tyni w Kupiatyczach, w miejscu, gdzie wed\xc5\x82ug tradycji cerkiewnej dosz\xc5\x82o do cudownego objawienia Kupiatyckiej Ikony Matki Bo\xc5\xbcej. Najp\xc3\xb3\xc5\xbaniej ok. 1205, a by\xc4\x87 mo\xc5\xbce jeszcze w XI w., powsta\xc5\x82 monaster Tr\xc3\xb3jcy \xc5\x9awi\xc4\x99tej w S\xc5\x82ucku. Jego prze\xc5\x82o\xc5\xbceni byli jednak zatwierdzani przez metropolit\xc3\xb3w kijowskich, tote\xc5\xbc nie znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 on w pe\xc5\x82nej jurysdykcji biskup\xc3\xb3w turowskich._NEWLINE_W XIII w. utworzone zosta\xc5\x82y Monaster \xc5\x81awryszewski i Monaster Leszczy\xc5\x84ski (oba m\xc4\x99skie), za\xc5\x9b w kolejnym stuleciu \xe2\x80\x93 monaster \xc5\x9bw. \xc5\x9bw. Borysa i Gleba w Nowogr\xc3\xb3dku przy cerkwi pod tym samym wezwaniem. Wed\xc5\x82ug cerkiewnej tradycji trzynastowieczny rodow\xc3\xb3d mia\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc monaster Za\xc5\x9bni\xc4\x99cia Matki Bo\xc5\xbcej w Nowym Dworze, kt\xc3\xb3ry cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 autor\xc3\xb3w uwa\xc5\xbca za za\xc5\x82o\xc5\xbcony przez p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszego metropolit\xc4\x99 kijowskiego Piotra. Monaster ten przesta\xc5\x82 dzia\xc5\x82a\xc4\x87 w XV w. i zosta\xc5\x82 otwarty ponownie dzi\xc4\x99ki fundacji Grzegorza Wo\xc5\x82odkowicza w 1618._NEWLINE_Kilka nowych klasztor\xc3\xb3w powsta\xc5\x82o w XV w. By\xc5\x82y to monaster Za\xc5\x9bni\xc4\x99cia Matki Bo\xc5\xbcej w Moroczy, monaster \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja na G\xc3\xb3rze Holsza\xc5\x84skiej, monaster \xc5\x9bw. Symeona S\xc5\x82upnika w Brze\xc5\x9bciu, monaster Przemienienia Pa\xc5\x84skiego w Kobryniu (wszystkie m\xc4\x99skie) oraz monaster \xc5\x9bw. Eliasza w S\xc5\x82ucku (\xc5\xbce\xc5\x84ski). Nieznany jest czas powstania monasteru \xc5\x9bw. Jerzego w Mozyrzu, jednak nast\xc4\x85pi\xc5\x82o to przed XV stuleciem. Z kolei najp\xc3\xb3\xc5\xbaniej w 1505 powsta\xc5\x82 monaster \xc5\x9bw. Micha\xc5\x82a Archanio\xc5\x82a w Stepaniu. Niekt\xc3\xb3rzy zwi\xc4\x85zani z Rosyjskim Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em Prawos\xc5\x82awnym autorzy utrzymywali, \xc5\xbce w XV w. w eparchii turowsko-pi\xc5\x84skiej istnia\xc5\x82o nawet 49 monaster\xc3\xb3w, co jest jednak ma\xc5\x82o prawdopodobne. Z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 w XV w. najwi\xc4\x99ksze znaczenie w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich mia\xc5\x82y klasztory \xc5\x9bw. \xc5\x9bw. Borysa i Gleba oraz \xc5\x9bw. Barbary w Turowie, Monaster \xc5\x81awryszewski, monaster \xc5\x9bw. Jerzego w Mozyrzu oraz Monaster Leszczy\xc5\x84ski._NEWLINE_Niewiele informacji przetrwa\xc5\x82o o Pustelni Hoholickiej, klasztorze w okolicach Petrykowa, fundacji Chodkiewicz\xc3\xb3w (wed\xc5\x82ug innego \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a Olelkowicz\xc3\xb3w S\xc5\x82uckich). By\xc5\x82 to o\xc5\x9brodek \xc5\xbcycia pustelniczego, z pieczarami. Podobnie szcz\xc4\x85tkowe dane znane s\xc4\x85 nt. monasteru w Zdzitowie, nieznanego wezwania._NEWLINE_W XVI w. w Pi\xc5\x84sku funkcjonowa\xc5\x82y trzy monastery: m\xc4\x99ski Monaster Leszczy\xc5\x84ski, \xc5\xbce\xc5\x84ski klasztor \xc5\x9bw. Barbary oraz m\xc4\x99ski monaster Objawienia Pa\xc5\x84skiego, kt\xc3\xb3rym opiekowa\xc5\x82o si\xc4\x99 miejscowe bractwo prawos\xc5\x82awne. Zosta\xc5\x82 on ufundowany w ko\xc5\x84cu stulecia i zyska\xc5\x82 na znaczeniu dopiero po przyj\xc4\x99ciu na uni\xc4\x99 przez Monaster Leszczy\xc5\x84ski. Na pocz\xc4\x85tku stulecia ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Fiodor Jaros\xc5\x82awowicz ufundowa\xc5\x82 m\xc4\x99ski klasztor w uroczysku Horbaczywszczyzna w pobli\xc5\xbcu Nobla. W XVI w. powsta\xc5\x82a tak\xc5\xbce trzecia s\xc5\x82ucka wsp\xc3\xb3lnota mnisza \xe2\x80\x93 monaster Przemienienia Pa\xc5\x84skiego. W 1560 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Konstanty Ostrogski ufundowa\xc5\x82 monaster Przemienienia Pa\xc5\x84skiego w Dziat\xc5\x82owiczach. Przed 1555 utworzony zosta\xc5\x82 m\xc4\x99ski monaster \xc5\x9bw. Paraskiewy w Klecku.\n_START_SECTION_\nPodzia\xc5\x82 administracyjny\n_START_PARAGRAPH_\nPodobnie jak wszystkie eparchie powsta\xc5\x82e na Rusi Kijowskiej, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc eparchia turowska w momencie swojego utworzenia zosta\xc5\x82a podzielona na namiestnictwa (znane tak\xc5\xbce jako protopopie; odpowiednik p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych dekanat\xc3\xb3w). Ka\xc5\xbcdym z nich zarz\xc4\x85dza\xc5\x82 namiestnik (protopop), wspierany w codziennych obowi\xc4\x85zkach przez prezbiter\xc3\xb3w tworz\xc4\x85cych kliros._NEWLINE_Przy biskupie eparchialnym pocz\xc4\x85tkowo nie funkcjonowa\xc5\x82 kliros biskupi. Jego zadania spe\xc5\x82nia\xc5\x82y zjazdy (sobory) duchowie\xc5\x84stwa, kt\xc3\xb3re zwo\xc5\x82ywa\xc5\x82 w\xc5\x82adyka. Z czasem prawo udzia\xc5\x82u w nich otrzymali tak\xc5\xbce delegaci \xc5\x9bwieccy. W miar\xc4\x99 rozwoju sieci parafialnej liczba duchowie\xc5\x84stwa wzros\xc5\x82a na tyle, \xc5\xbce udzia\xc5\x82 wszystkich w zje\xc5\xbadzie przesta\xc5\x82 by\xc4\x87 mo\xc5\xbcliwy. W\xc3\xb3wczas sobory przesta\xc5\x82y by\xc4\x87 zwo\xc5\x82ywane, a na ich miejsce powsta\xc5\x82y dwa klirosy biskupie przy soborach w Turowie i Pi\xc5\x84sku. Prawo udzia\xc5\x82u w ich pracach otrzymali wszyscy duchowni dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cy w wymienionych miastach. Pocz\xc4\x85wszy od XIII stulecia klirosy pe\xc5\x82ni\xc5\x82y nie tylko funkcje administracyjne, ale i s\xc4\x85downicze. Cz\xc5\x82onkowie klirosu byli r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kandydatami na administrator\xc3\xb3w eparchii w razie wakatu na katedrze biskupiej._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku XV w. biskupstwo turowskie dzieli\xc5\x82o si\xc4\x99 na siedem protopopii: pi\xc5\x84sk\xc4\x85, turowsk\xc4\x85, horodeck\xc4\x85, petrykowsk\xc4\x85, mozyrsk\xc4\x85, dubrowick\xc4\x85 i stepa\xc5\x84sk\xc4\x85. Protopopia mozyrska zosta\xc5\x82a nast\xc4\x99pnie wcielona do metropolii kijowskiej. W II po\xc5\x82. XVI w. w ramach administratury istnia\xc5\x82o dwana\xc5\x9bcie dekanat\xc3\xb3w: pi\xc5\x84ski, drohiczy\xc5\x84ski, biezdzieski, \xc5\x82ohiszy\xc5\x84ski, lubieszowski, nobelski, pohoski, stoli\xc5\x84ski, horodecki (dawidgr\xc3\xb3dzki), turowski, petrykowski i d\xc4\x85browicki.\n_START_SECTION_\nZarys historii rozwoju sieci parafialnej\n_START_PARAGRAPH_\nOkresem znacz\xc4\x85cego rozwoju sieci parafialnej w biskupstwie turowskim by\xc5\x82 XII w. Mimo strat terytorialnych wywo\xc5\x82anych zmieniaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 sytuacj\xc4\x85 polityczn\xc4\x85, aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 biskup\xc3\xb3w turowskich w wi\xc4\x99kszym nawet stopniu ni\xc5\xbc fundacje prywatne pozwala\xc5\x82a na rozw\xc3\xb3j struktur eparchialnych. Z kolei na prze\xc5\x82omie XII i XIII w. rozw\xc3\xb3j ten zosta\xc5\x82 zahamowany. Na pocz\xc4\x85tku XV stulecia eparchii turowskiej podlega\xc5\x82o oko\xc5\x82o dwustu cerkwi parafialnych._NEWLINE_Znacz\xc4\x85cy wp\xc5\x82yw na rozw\xc3\xb3j sieci parafialnej mia\xc5\x82o nadanie ksi\xc4\x99stwa pi\xc5\x84skiego ksi\xc4\x99\xc5\xbcnej Marii Gaszto\xc5\x82d, wdowie po ksi\xc4\x99ciu Semenie Olelkowiczu, co nast\xc4\x85pi\xc5\x82o w 1471 na mocy przywileju Kazimierza IV Jagiello\xc5\x84czyka. R\xc3\xb3d Olelkowicz\xc3\xb3w by\xc5\x82 blisko zwi\xc4\x85zany z Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em prawos\xc5\x82awnym i wielokrotnie go wspiera\xc5\x82. Tak\xc5\xbce na terenie eparchii turowskiej odnotowano jego fundacje, m.in. cerkiew \xc5\x9bw. Dymitra w Pi\xc5\x84sku, cerkiew w Stawku. Semen Olelkowicz i jego syn darowa\xc5\x82 administraturze place w Pi\xc5\x84sku. Po \xc5\x9bmierci Marii po 1501 ksi\xc4\x99stwo pi\xc5\x84skie odziedziczy\xc5\x82 jej zi\xc4\x99\xc4\x87 Fiodor Iwanowicz Jaros\xc5\x82awicz. Dzi\xc4\x99ki jego nadaniom na rzecz poszczeg\xc3\xb3lnych parafii i duchownych nast\xc4\x85pi\xc5\x82 najszybszy w historii eparchii turowskiej rozrost jej sieci parafialnej. Dzia\xc5\x82ania Fiodora sta\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie przyczyn\xc4\x85 konfliktu mi\xc4\x99dzy nim a biskupem Wassianem, gdy\xc5\xbc fundator podejmowa\xc5\x82 decyzje o budowie nowych cerkwi i obsadzaniu ich duchowie\xc5\x84stwem bez konsultacji z hierarch\xc4\x85. Biskup skar\xc5\xbcy\xc5\x82 si\xc4\x99 w tej sprawie do kr\xc3\xb3la Aleksandra Jagiello\xc5\x84czyka, kt\xc3\xb3ry potwierdzi\xc5\x82 wy\xc5\x82\xc4\x85czne prawo hierarchy do samodzielnego decydowania o sprawach wewn\xc4\x99trznych administratury. W 1522 Zygmunt I Stary potwierdzi\xc5\x82 edykt Aleksandra, stwierdzaj\xc4\x85c, \xc5\xbce tylko w\xc5\x82adyka turowski m\xc3\xb3g\xc5\x82 otwiera\xc4\x87 w eparchii nowe cerkwie i klasztory._NEWLINE_Ustalenie czasu powstania wielu plac\xc3\xb3wek duszpasterskich eparchii, potwierdzenie ich maj\xc4\x85tku wielokrotnie nie jest mo\xc5\xbcliwe.\n_START_SECTION_\nTur\xc3\xb3w i Pi\xc5\x84sk jako znacz\xc4\x85ce o\xc5\x9brodki kultu prawos\xc5\x82awnego\n_START_PARAGRAPH_\nNajwa\xc5\xbcniejszym o\xc5\x9brodkiem kultu w eparchii turowsko-pi\xc5\x84skiej by\xc5\x82 Tur\xc3\xb3w. Dzi\xc4\x99ki fundacjom prywatnym w XII w. znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 w nim od kilkunastu do nawet czterdziestu \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84, z kt\xc3\xb3rych jednak nie wszystkie posiada\xc5\x82y status parafialnych (by\xc5\x82y cerkwiami domowymi-prywatnymi). Sob\xc3\xb3r Za\xc5\x9bni\xc4\x99cia Matki Bo\xc5\xbcej w Turowie, wzniesiony w po\xc5\x82owie XII stulecia i zniszczony w 1230, nale\xc5\xbca\xc5\x82 do najwi\xc4\x99kszych cerkwi w ca\xc5\x82ej metropolii kijowskiej. W Turowie istnia\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc warsztaty ikonopisania i wytwarzania utensyli\xc3\xb3w liturgicznych._NEWLINE_W XVI w. najwa\xc5\xbcniejszym centrum kultu prawos\xc5\x82awnej w eparchii by\xc5\x82 ju\xc5\xbc Pi\xc5\x84sk. W Turowie rezydowa\xc5\x82 jedynie jeden z dw\xc3\xb3ch kliros\xc3\xb3w i namiestnik (dziekan). Turowski sob\xc3\xb3r Za\xc5\x9bni\xc4\x99cia Matki Bo\xc5\xbcej zachowa\xc5\x82 honorowy tytu\xc5\x82 soboru.'