b'\n_START_ARTICLE_\nAmazonka\n_START_SECTION_\nBieg rzeki\n_START_PARAGRAPH_\nP\xc5\x82ynie przez Peru i Brazyli\xc4\x99 oraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo, jako rzeka graniczna, przez Kolumbi\xc4\x99. \xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82a Amazonki znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w peruwia\xc5\x84skich Andach na wysoko\xc5\x9bci 5170 m n.p.m. Wed\xc5\x82ug jednej z propozycji wyp\xc5\x82ywa ze stok\xc3\xb3w g\xc3\xb3ry Quehuisha ma\xc5\x82ym potokiem o nazwie Apacheta znajduj\xc4\x85cym si\xc4\x99 w departamencie (regionie) Arequipa. Drug\xc4\x85 rozpatrywan\xc4\x85 alternatyw\xc4\x85 jest potok Carhuasanta, kt\xc3\xb3ry wed\xc5\x82ug pomiar\xc3\xb3w hydrometrycznych prowadzonych przez czeskich naukowc\xc3\xb3w mia\xc5\x82 wprawdzie w latach 1999 i 2000 mniejsze nat\xc4\x99\xc5\xbcenie przep\xc5\x82ywu wody od Apachety, jednak na przestrzeni lat 1999 do 2009 stawa\xc5\x82 si\xc4\x99 stopniowo strumieniem o coraz wi\xc4\x99kszym znaczeniu i w 2009 roku jego nat\xc4\x99\xc5\xbcenie przep\xc5\x82ywu wody by\xc5\x82o wy\xc5\xbcsze od zarejestrowanego dla Apachety \xe2\x80\x93 zdaniem autor\xc3\xb3w publikacji wyniki ich bada\xc5\x84 prowadz\xc4\x85 do wniosku, \xc5\xbce sprawa \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 Amazonki nie zosta\xc5\x82a jeszcze jednoznacznie rozstrzygni\xc4\x99ta._NEWLINE_Do jej uj\xc5\x9bcia w Atlantyku p\xc5\x82ynie w kierunku wschodnim przez Nizin\xc4\x99 Amazonki._NEWLINE_Przy za\xc5\x82o\xc5\xbceniu wersji potoku Apacheta \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a Amazonki odkry\xc5\x82 polski podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik Jacek Pa\xc5\x82kiewicz w 1996 roku. Fakt ten zosta\xc5\x82 uznany przez brazylijski Instituto Nacional de Pesquisas Espaciais (Narodowy Instytut Bada\xc5\x84 Kosmicznych) oraz przez Towarzystwo Geograficzne w Limie, z kt\xc3\xb3rego inicjatywy 10 wrze\xc5\x9bnia 2011 r. na miejscu \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a Amazonki wzniesiono obelisk z pami\xc4\x85tkow\xc4\x85 tablic\xc4\x85 o tre\xc5\x9bci: \xe2\x80\x9eTu rodzi si\xc4\x99 Amazonka, najwi\xc4\x99ksza rzeka \xc5\x9bwiata. Ustali\xc5\x82a to w 1996 r. naukowa, polsko-w\xc5\x82osko-rosyjsko-peruwia\xc5\x84ska wyprawa kierowana przez Jacka Pa\xc5\x82kiewicza\xe2\x80\x9d. Za to odkrycie Pa\xc5\x82kiewicz zosta\xc5\x82 uhonorowany m.in. odznaczeniem Kawalera Orderu Zas\xc5\x82ugi Republiki W\xc5\x82oskiej w 1996. Jednak nawet przy za\xc5\x82o\xc5\xbceniu tej wersji odkrycie to pozostaje jednak spraw\xc4\x85 kontrowersyjn\xc4\x85, gdy\xc5\xbc ju\xc5\xbc 11 lat wcze\xc5\x9bniej do \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 Amazonki dotar\xc5\x82a wyprawa z udzia\xc5\x82em polskiego kajakarza Piotra Chmieli\xc5\x84skiego._NEWLINE_Amazonka ma kilka rzek \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82owych, w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od przyj\xc4\x99cia jednej z nich za g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85, podaje si\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbcn\xc4\x85 d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87. Do lat 50. XX wieku za rzek\xc4\x99 \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ow\xc4\x85 Amazonki uwa\xc5\xbcano Mara\xc3\xb1\xc3\xb3n, jednak obecnie przyjmuje si\xc4\x99 za tak\xc4\x85 rzek\xc4\x99 Ukajali. Rzeka Ukajali ma swoje \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a w rzece Apur\xc3\xadmac. Za po\xc5\x9brednictwem jednej z dw\xc3\xb3ch alternatyw, to jest rzeki Homillos lub uk\xc5\x82adu rzek Challamayo (wraz z jeziorami Parihuana oraz Huarhuarco), Huarhuarco oraz Santiago, Apur\xc3\xadmac ma swoje \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a w rzece Lloqueta. Potokami o najwi\xc4\x99kszym nat\xc4\x99\xc5\xbceniu przep\xc5\x82ywu wody, zasilaj\xc4\x85cymi Lloquet\xc4\x99 s\xc4\x85 Apacheta i Carhuasanta. Wed\xc5\x82ug pomiar\xc3\xb3w peruwia\xc5\x84skich Amazonka jest najd\xc5\x82u\xc5\xbcsz\xc4\x85 rzek\xc4\x85 \xc5\x9bwiata. Razem z Ukajali i rzekami po\xc5\x9brednicz\xc4\x85cymi od \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 w potoku Carhuasanta liczy 7025 km. Natomiast d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 Amazonki wraz z Mara\xc3\xb1\xc3\xb3n wynosi oko\xc5\x82o 6400 km._NEWLINE_W \xc5\x9brodkowym biegu, od uj\xc5\x9bcia Javari do uj\xc5\x9bcia Rio Negro, Amazonka nazywana jest Solim\xc3\xb5es. Szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 rzeki dochodzi w \xc5\x9brodkowym biegu do 20 km, za\xc5\x9b w biegu dolnym do 100 km. Uj\xc5\x9bcie Amazonki do Atlantyku ma posta\xc4\x87 rozleg\xc5\x82ej delty z licznymi, oddzielonymi od siebie, ramionami (oko\xc5\x82o 200 odn\xc3\xb3g) \xe2\x80\x93 nie jest to jednak klasyczne uj\xc5\x9bcie deltowate. Najwi\xc4\x99ksze z ramion maj\xc4\x85 charakter estuari\xc3\xb3w, rozpoczynaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 nawet 350 km od oceanu. Przy uj\xc5\x9bciu rzeka ma prawie 80 km szeroko\xc5\x9bci._NEWLINE_Maksymalny przep\xc5\x82yw przy uj\xc5\x9bciu dochodzi do 300 tys. m\xc2\xb3/s (\xc5\x9bredni roczny wynosi ok. 120 tys. m\xc2\xb3/s). Tak du\xc5\xbce masy s\xc5\x82odkiej wody powoduj\xc4\x85 wys\xc5\x82adzanie wody oceanicznej w odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci do 400 km od uj\xc5\x9bcia. Ze wzgl\xc4\x99du na r\xc3\xb3\xc5\xbcnice w pojawianiu si\xc4\x99 deszcz\xc3\xb3w zenitalnych na p\xc3\xb3\xc5\x82kuli p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i po\xc5\x82udniowej Amazonka wzbiera dwukrotnie w ci\xc4\x85gu roku. Z powodu r\xc3\xb3wninnego ukszta\xc5\x82towania terenu na Nizinie Amazonki, podczas owych powodzi woda mo\xc5\xbce zala\xc4\x87 obszar odleg\xc5\x82y o 70 km od brzegu rzeki._NEWLINE_P\xc5\x82ywy si\xc4\x99gaj\xc4\x85 do 1400 km od uj\xc5\x9bcia rzeki.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbeglowno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nAmazonka jest rzek\xc4\x85 \xc5\xbceglown\xc4\x85 na d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 4300 km i jest g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 drog\xc4\x85 komunikacyjn\xc4\x85 w tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kontynentu. Statki do pojemno\xc5\x9bci 5 tys. BRT docieraj\xc4\x85 a\xc5\xbc do Manaus, o pojemno\xc5\x9bci do 3 tys. BRT nawet do peruwia\xc5\x84skiego Iquitos.'