b'\n_START_ARTICLE_\nWincenty Kad\xc5\x82ubek\n_START_SECTION_\nImi\xc4\x99\n_START_PARAGRAPH_\nNa przywileju dla opactwa cysters\xc3\xb3w w J\xc4\x99drzejowie, wystawionym przez Kazimierza Sprawiedliwego w roku 1166, imi\xc4\x99 Kad\xc5\x82ubka zosta\xc5\x82o podane w formie Vincentius. Podobnie na dokumencie tego samego w\xc5\x82adcy z roku 1189 \xe2\x80\x93 Kad\xc5\x82ubek zosta\xc5\x82 wpisany na list\xc4\x99 \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w jako Vincentius magister._NEWLINE_Sam autor poda\xc5\x82 swoje imi\xc4\x99 na kartach Kroniki polskiej w formie Vincencius. W ksi\xc4\x99dze IV, rozdziale 16, pod rokiem 1191 napisa\xc5\x82: Vidit enim Vincencius, qui scripsit haec, et scimus quia verum est testimonium eius. Fragment ten uwa\xc5\xbcany jest wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie za autentyczny, pochodz\xc4\x85cy od samego Wincentego. R\xc4\x99kopis eugeniuszowski Kroniki ko\xc5\x84czy si\xc4\x99 kolofonem, kt\xc3\xb3ry jest najprawdopodobniej wstawk\xc4\x85 kopisty, dopisan\xc4\x85 oko\xc5\x82o po\xc5\x82owy XIII wieku. W kolofonie tym imi\xc4\x99 autora zosta\xc5\x82o podane w formie Vincencius: Finit cronica siue originale regum et principum Polonie edita per magistrum Vincencium Cracouiensem episcopum. W pochodz\xc4\x85cym z oko\xc5\x82o po\xc5\x82owy XIII wieku Kalendarzu kapitu\xc5\x82y krakowskiej Kad\xc5\x82ubek zosta\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc okre\xc5\x9blony jako Vincencius. Pod dniem 8 marca zanotowano w nim: Vincencius episcopus Cracoviensis, qui capitulo contulit decimas in Schow obiit et in Morimundo requiescit (r\xc4\x99k\xc4\x85 Jana D\xc5\x82ugosza dodano w XV wieku: id est in Andrzeyow)._NEWLINE_Spisany w drugiej po\xc5\x82owie XIII wieku Rocznik kapitu\xc5\x82y krakowskiej poda\xc5\x82 imi\xc4\x99 Kad\xc5\x82ubka w formie Wincencius: MCCVIII Wincencius canonice electus a papa Innocencio confirmatus est et per Henricum archiepiscopum in episcopum Cracouiensem consecratus est; MCCXXIII Wincencius episcopus Cracouiensis cedit; MCCXXIII Wincencius episcopus Cracouiensis obiit et in Morimundo quiescit. Form\xc4\x99 Wincencius zastosowano tak\xc5\xbce w XIV-wiecznym Katalogu biskup\xc3\xb3w krakowskich._NEWLINE_W XII wieku w mo\xc5\xbcnow\xc5\x82adczych rodach polskich zacz\xc4\x99to u\xc5\xbcywa\xc4\x87, obok imion rodzimych, tak\xc5\xbce imiona chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skie \xe2\x80\x93 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej anio\xc5\x82\xc3\xb3w, ewangelist\xc3\xb3w, aposto\xc5\x82\xc3\xb3w i m\xc4\x99czennik\xc3\xb3w. Nie jest znany \xc5\xbcaden Polak przed Kad\xc5\x82ubkiem nosz\xc4\x85cy imi\xc4\x99 Wincenty. Natomiast kult \xc5\x9bwi\xc4\x99tego Wincentego rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 na ziemiach polskich w roku 1145. W\xc3\xb3wczas to Piotr W\xc5\x82ostowic pielgrzymowa\xc5\x82 do Magdeburga, sk\xc4\x85d przywi\xc3\xb3z\xc5\x82 do Wroc\xc5\x82awia relikwie tego staro\xc5\xbcytnego m\xc4\x99czennika. Relikwie te z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 we wzniesionym przez siebie ko\xc5\x9bciele opactwa benedyktyn\xc3\xb3w na O\xc5\x82binie. Kad\xc5\x82ubek urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 kilka lat po uroczystej translacji relikwii \xc5\x9bwi\xc4\x99tego Wincentego do O\xc5\x82bina. Historycy powi\xc4\x85zali wi\xc4\x99c jego imi\xc4\x99 z tym wydarzeniem i przypuszczaj\xc4\x85, \xc5\xbce ojciec przysz\xc5\x82ego kronikarza towarzyszy\xc5\x82 Piotrowi W\xc5\x82ostowicowi w wyprawie do Magdeburga, b\xc4\x85d\xc5\xba te\xc5\xbc \xc5\xbce istnia\xc5\x82y w tym czasie jakie\xc5\x9b szczeg\xc3\xb3lne wi\xc4\x99zy mi\xc4\x99dzy rodzinami Kad\xc5\x82ubka i W\xc5\x82ostowica. O istnieniu takich zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w \xc5\x9bwiadczy r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc tekst Kroniki \xe2\x80\x93 Kad\xc5\x82ubek wychwala\xc5\x82 w nim Piotra W\xc5\x82ostowica oraz jego potomk\xc3\xb3w z rodu \xc5\x81ab\xc4\x99dzi\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nPrzydomek\n_START_PARAGRAPH_\nJako pierwszy przydomek Wincentego \xe2\x80\x93 w formie Cadlubonis \xe2\x80\x93 poda\xc5\x82 pod koniec XIII wieku, w tek\xc5\x9bcie sporz\xc4\x85dzonym najprawdopodobniej w roku 1295, autor Kroniki wielkopolskiej. Napisa\xc5\x82 on: Vidit enim Vincencius Cadlubonis. Kopi\xc5\x9bci Kroniki wielkopolskiej z XV wieku cz\xc4\x99sto przekr\xc4\x99cali podczas przepisywania niezrozumia\xc5\x82y dla nich zapis Cadlubonis na Ladlubonis czy Ladkibonis. Zdaniem badaczy tych r\xc4\x99kopis\xc3\xb3w \xc5\x9bwiadczy to o tym, \xc5\xbce w tym czasie drugie imi\xc4\x99 Wincentego by\xc5\x82o w skryptoriach nieznane. Natomiast na pocz\xc4\x85tku XIV wieku dwa imiona Kad\xc5\x82ubka powt\xc3\xb3rzy\xc5\x82 za Kronik\xc4\x85 wielkopolsk\xc4\x85  anonimowy franciszkanin, autor tzw. Kroniki Mierzwy._NEWLINE_W po\xc5\x82owie XV wieku nad jednym z r\xc4\x99kopis\xc3\xb3w Kroniki wielkopolskiej pracowa\xc5\x82 S\xc4\x99dziwoj z Czech\xc5\x82a. W tak zwanym r\xc4\x99kopisie S\xc4\x99dziwoja zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 jego pr\xc3\xb3by wyja\xc5\x9bnienia nieznanego mu sk\xc4\x85din\xc4\x85d zapisu Vincencius Cadlubonis. S\xc4\x99dziwoj doda\xc5\x82 do tekstu dwie noty marginalne omawiaj\xc4\x85ce to zagadnienie. W jednej z nich uzna\xc5\x82 domniemane drugie imi\xc4\x99 Kad\xc5\x82ubka za przydomek \xe2\x80\x93 jego zdaniem Wincenty by\xc5\x82 dictus Cadlub (\xe2\x80\x9ezwany Kad\xc5\x82ubem\xe2\x80\x9d). Natomiast w innym miejscu sprostowa\xc5\x82 form\xc4\x99 Cadlubonis, uznaj\xc4\x85c j\xc4\x85 za niepoprawnie zapisany patronimik Cadlubowicz._NEWLINE_W drugiej po\xc5\x82owie XV wieku Jan D\xc5\x82ugosz w \xc5\xbbywotach biskup\xc3\xb3w krakowskich przytoczy\xc5\x82 informacj\xc4\x99 z Kroniki wielkopolskiej, ale dokona\xc5\x82 jej niewielkiej korekty \xe2\x80\x93 zdrobni\xc5\x82 Cadlubonis na Cadlubkonis \xe2\x80\x93 zapisuj\xc4\x85c: Fulcone mortuo, magister Vincentius Cadlubkonis, natione Polonus, de villa Carwow prope Opathow de domo et familia Rose. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej uczeni t\xc5\x82umacz\xc4\x85 t\xc4\x99 korekt\xc4\x99 grubia\xc5\x84skim brzmieniem \xe2\x80\x9eKad\xc5\x82uba\xe2\x80\x9d, niestosownym dla rodowodu czy godno\xc5\x9bci biskupa krakowskiego. Wed\xc5\x82ug D\xc5\x82ugosza bowiem, ka\xc5\xbcdy biskup powinien by\xc4\x87 przedstawicielem nobilitas \xe2\x80\x93 z urodzenia, obyczaju i wykszta\xc5\x82cenia._NEWLINE_Spolszczona z Cadlubkonis D\xc5\x82ugosza forma Kad\xc5\x82ubek \xe2\x80\x93 rozumiana jako przydomek lub patronimik \xe2\x80\x93 powszechnie przyj\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w pi\xc5\x9bmiennictwie XVI wieku w\xc5\x9br\xc3\xb3d autor\xc3\xb3w pisz\xc4\x85cych w j\xc4\x99zyku ojczystym. Jan Kochanowski u\xc5\xbcywa\xc5\x82 domniemanego nazwiska Wincentego \xe2\x80\x93 Kad\xc5\x82ubski \xe2\x80\x93 opieraj\xc4\x85c si\xc4\x99 na nieznanych wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie przes\xc5\x82ankach. Forma ta jednak nie przyj\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99, a w XVII wieku stosowano wobec autora Kroniki niemal wy\xc5\x82\xc4\x85cznie, w j\xc4\x99zyku polskim, okre\xc5\x9blenie Wincenty Kad\xc5\x82ubek. W dokumentach beatyfikacyjnych z XVIII wieku nowy b\xc5\x82ogos\xc5\x82awiony okre\xc5\x9blony zosta\xc5\x82 jako Vincentius Kadlubek._NEWLINE_Poniewa\xc5\xbc \xe2\x80\x9eKad\xc5\x82ubkiem\xe2\x80\x9d nie nazwa\xc5\x82 si\xc4\x99 w Kronice sam Wincenty i nie okre\xc5\x9blano go takim przydomkiem przez ca\xc5\x82e nast\xc4\x99pne stulecie, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 badaczy jest zdania, \xc5\xbce zapis Cadlubonis w Kronice wielkopolskiej by\xc5\x82 czyim\xc5\x9b wymys\xc5\x82em lub polega\xc5\x82 na nieporozumieniu. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej przyjmuje si\xc4\x99, \xc5\xbce autor lub kopista Kroniki wielkopolskiej b\xc5\x82\xc4\x99dnie odczyta\xc5\x82 jaki\xc5\x9b niejasny zapis z nieznanego wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a. W\xc5\x9br\xc3\xb3d historyk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy akceptowali wiarygodno\xc5\x9b\xc4\x87 przydomka, wyst\xc4\x99powa\xc5\x82y trzy stanowiska w sprawie jego znaczenia \xe2\x80\x93 Kad\xc5\x82ubek mog\xc5\x82o oznacza\xc4\x87 \xe2\x80\x9esyna Kad\xc5\x82uba\xe2\x80\x9d, czyli \xe2\x80\x9eKad\xc5\x82ubowica\xe2\x80\x9d; ojciec Wincentego m\xc3\xb3g\xc5\x82 nosi\xc4\x87 inne imi\xc4\x99, ale zwano go \xe2\x80\x9eKad\xc5\x82ubem\xe2\x80\x9d; przydomek Wincentego pochodzi\xc5\x82 od nazwy miejscowo\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3rej znaczenie autor Kroniki wielkopolskiej \xc5\xbale zrozumia\xc5\x82 i zinterpretowa\xc5\x82 jako patronimik._NEWLINE_Najstarsze po\xc5\x9bwiadczenie funkcjonowania imienia Kad\xc5\x82ub w \xc5\x9bredniowiecznej Polsce pochodzi z roku 1424. Jednak hipoteza, \xc5\xbce ojciec Wincentego mia\xc5\x82 na imi\xc4\x99 Kad\xc5\x82ub jest wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie odrzucana, gdy\xc5\xbc odnaleziono dokumenty z drugiej po\xc5\x82owy XII wieku, na kt\xc3\xb3rych jego imi\xc4\x99 zapisano w formie \xe2\x80\x9eStephanus\xe2\x80\x9d. Nie mo\xc5\xbcna jednak wykluczy\xc4\x87, \xc5\xbce Stefan, ojciec Wincentego, nosi\xc5\x82 przydomek \xe2\x80\x93 nie ma jednak na to \xc5\xbcadnych \xc5\x9bwiadectw \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82owych. Poniewa\xc5\xbc Stefan nale\xc5\xbca\xc5\x82 do stanu rycerskiego, w\xc4\x85tpliwe jest, aby nadano mu jeden z przydomk\xc3\xb3w przezwiskowych, kt\xc3\xb3rych stosowanie znane jest w\xc5\x9br\xc3\xb3d ni\xc5\xbcszych warstw \xc3\xb3wczesnego spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa (np. G\xc5\x82\xc4\x85b, Broda, G\xc4\x99biec, Golec itp.). Dla XIV wieku po\xc5\x9bwiadczone jest istnienie miejscowo\xc5\x9bci Kad\xc5\x82ubiec na \xc5\x9al\xc4\x85sku Opolskim, Kad\xc5\x82ubek niedaleko Radomia oraz Kad\xc5\x82ubowo ko\xc5\x82o P\xc5\x82o\xc5\x84ska na Mazowszu. Dwie pierwsze nazwy wyprowadzane s\xc4\x85 z \xe2\x80\x9ekad\xc5\x82uba\xe2\x80\x9d (w znaczeniu wydr\xc4\x85\xc5\xbconego pnia drzewa), ostatnia ma charakter patronimiczny. \xc5\xbbadnej z nich nie mo\xc5\xbcna powi\xc4\x85za\xc4\x87 z Wincentym, nie ma wi\xc4\x99c te\xc5\xbc dowodu na to, \xc5\xbce jego przydomek pochodzi\xc5\x82 od nazwy miejscowo\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nMagisterium\n_START_PARAGRAPH_\nCz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 z XIII i XIV wieku tytu\xc5\x82uje Wincentego magistrem (\xe2\x80\x9emistrzem\xe2\x80\x9d). Tytulatur\xc4\x99 tak\xc4\x85 podkre\xc5\x9bli\xc5\x82 Jan D\xc5\x82ugosz nazywaj\xc4\x85c biskupa krakowskiego magister Vincentius Cadlubkonis. Zwrot ten utrwali\xc5\x82 si\xc4\x99 przez wieki tak bardzo, \xc5\xbce w j\xc4\x99zyku polskim termin \xe2\x80\x9emistrz\xe2\x80\x9d funkcjonuje niekiedy w formie dodatkowego przydomka autora Kroniki polskiej, zapisywanego du\xc5\xbc\xc4\x85 liter\xc4\x85 \xe2\x80\x93 jako Mistrz Wincenty Kad\xc5\x82ubek, Mistrz Wincenty lub Mistrz Wincenty zwany Kad\xc5\x82ubkiem._NEWLINE_Na prze\xc5\x82omie XII i XIII wieku tytu\xc5\x82 magister pojawia\xc5\x82 si\xc4\x99 na kartach dokument\xc3\xb3w w trzech znaczeniach. M\xc3\xb3g\xc5\x82 oznacza\xc4\x87 nauczyciela w sensie og\xc3\xb3lnym, stanowisko scholastyka w szkole katedralnej lub te\xc5\xbc by\xc4\x87 stopniem naukowym wskazuj\xc4\x85cym na uko\xc5\x84czenie fakultetu sztuk wyzwolonych._NEWLINE_Pewne formy nadawania stopnia magistra przy uko\xc5\x84czeniu fakultetu sztuk wyzwolonych w Pary\xc5\xbcu s\xc4\x85 po\xc5\x9bwiadczone w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach z oko\xc5\x82o 1170 roku. Tytu\xc5\x82 ten oznacza\xc5\x82 w nich udzielenie prawa do nauczania (veniam legendi) w ca\xc5\x82ej chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej Europie. W tym okresie paryskie fakultety prawa i teologii nadawa\xc5\x82y zazwyczaj przy uko\xc5\x84czeniu stopie\xc5\x84 doktora, chocia\xc5\xbc zwyczaje te nie by\xc5\x82y jeszcze w pe\xc5\x82ni ukszta\xc5\x82towane. Ostateczna nomenklatura tytu\xc5\x82\xc3\xb3w i stopni naukowych zosta\xc5\x82a przyj\xc4\x99ta dopiero oko\xc5\x82o po\xc5\x82owy XIII wieku._NEWLINE_Magisterium Kad\xc5\x82ubka najprawdopodobniej oznacza\xc5\x82o, \xc5\xbce naucza\xc5\x82 on w szkole katedralnej krakowskiej. Spisy scholastyk\xc3\xb3w tej szko\xc5\x82y maj\xc4\x85 luk\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy rokiem 1177 a 1210. Uczeni uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce w tym okresie Wincenty m\xc3\xb3g\xc5\x82 tam pracowa\xc4\x87, zw\xc5\x82aszcza \xc5\xbce w Kronice wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 liczne akcenty dydaktyczne i wychowawcze wskazuj\xc4\x85ce na pedagogiczne zainteresowania autora. Jednak\xc5\xbce ju\xc5\xbc jako biskup, gdy w szkole katedralnej naucza\xc5\x82 bli\xc5\xbcej nieznany scholastyk o imieniu Benedykt, w dokumentach Wincenty nadal by\xc5\x82 tytu\xc5\x82owany magistrem. W opinii badaczy jest to dow\xc3\xb3d na to, \xc5\xbce tytu\xc5\x82 mistrza oznacza\xc5\x82 w jego przypadku tak\xc5\xbce stopie\xc5\x84 naukowy._NEWLINE_Jednak\xc5\xbce za g\xc5\x82\xc3\xb3wny dow\xc3\xb3d posiadania przez Wincentego stopnia naukowego uzyskanego w Pary\xc5\xbcu uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 rozleg\xc5\x82\xc4\x85 wiedz\xc4\x99 oraz erudycj\xc4\x99, kt\xc3\xb3rej nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 zdoby\xc4\x87 w \xc3\xb3wczesnych szko\xc5\x82ach polskich. Jego znajomo\xc5\x9b\xc4\x87 literatury staro\xc5\xbcytnej i \xc5\x9bredniowiecznej, retoryki, filozofii czy prawa rzymskiego oraz spos\xc3\xb3b u\xc5\xbcywania j\xc4\x99zyka \xc5\x82aci\xc5\x84skiego wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85 go wyra\xc5\xbanie z francuskimi kr\xc4\x99gami intelektualnymi ko\xc5\x84ca XII wieku, a przede wszystkim z paryskim studium generale.\n_START_SECTION_\nMiejsce i data urodzenia\n_START_PARAGRAPH_\nW historiografii nie rozstrzygni\xc4\x99to definitywnie kwestii czasu i miejsca urodzenia Wincentego Kad\xc5\x82ubka._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 z XIV i pierwszej po\xc5\x82owy XV wieku (Nekrolog j\xc4\x99drzejowski i Katalog biskup\xc3\xb3w krakowskich) Wincenty Kad\xc5\x82ubek urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w Kargowie pod Stopnic\xc4\x85. Natomiast w drugiej po\xc5\x82owie XV wieku Jan D\xc5\x82ugosz twierdzi\xc5\x82 \xe2\x80\x93 a za nim wpisano t\xc4\x99 informacj\xc4\x99 do akt beatyfikacyjnych \xe2\x80\x93 \xc5\xbce Kad\xc5\x82ubek urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w Karwowie niedaleko Opatowa. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bni historycy opowiadaj\xc4\x85 si\xc4\x99 za Kargowem, chocia\xc5\xbc w Karwowie nadal czci si\xc4\x99, zgodnie z katolick\xc4\x85 tradycj\xc4\x85, miejsce urodzin b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionego. Karg\xc3\xb3w nale\xc5\xbca\xc5\x82 jeszcze w XIII wieku do rodziny Kad\xc5\x82ubka \xe2\x80\x93 na dokumencie z 1228 roku wyst\xc4\x99puje rycerz Sulis\xc5\x82aw z Kargowa, bratanek Wincentego. D\xc5\x82ugosza zapewne zmyli\xc5\x82 fakt, \xc5\xbce do d\xc3\xb3br Wincentego, kt\xc3\xb3re odziedziczy\xc5\x82 po ojcu, nale\xc5\xbca\xc5\x82y cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Karwowa oraz le\xc5\xbc\xc4\x85ce nieopodal Gojc\xc3\xb3w i Niekisia\xc5\x82ka._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug akt beatyfikacyjnych Mistrz Wincenty urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w roku 1160 lub 1161. Informacja ta wywodzi si\xc4\x99 z ustale\xc5\x84 historyk\xc3\xb3w XVII i XVIII-wiecznych. Jednocze\xc5\x9bnie w tych samych aktach podano informacj\xc4\x99, \xc5\xbce Kad\xc5\x82ubek zmar\xc5\x82 w wieku 70 lat, co oznacza\xc5\x82oby, \xc5\xbce urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w roku 1153._NEWLINE_W XIX i XX wieku uczeni pr\xc3\xb3bowali u\xc5\x9bci\xc5\x9bli\xc4\x87 i skorygowa\xc4\x87 datacj\xc4\x99 z akt beatyfikacyjnych. Ich wnioski opiera\xc5\x82y si\xc4\x99 na dw\xc3\xb3ch przes\xc5\x82ankach. W roku 1166 wpisano Wincentego jako \xc5\x9bwiadka na dokumencie wystawionym przez Kazimierza Sprawiedliwego. Zgodnie z \xc3\xb3wczesnym prawem i zwyczajami musia\xc5\x82 mie\xc4\x87 wtedy przynajmniej 12 lat. Natomiast z tekstu Kroniki wynika, \xc5\xbce Wincenty zna\xc5\x82 osobi\xc5\x9bcie arcybiskupa gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skiego Jana oraz biskupa krakowskiego Mateusza, kt\xc3\xb3rym w m\xc5\x82odo\xc5\x9bci \xe2\x80\x9etrzyma\xc5\x82 ka\xc5\x82amarz\xe2\x80\x9d. Arcybiskup Jan zmar\xc5\x82 w roku 1167 lub kr\xc3\xb3tko p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, natomiast biskup Mateusz w roku 1166. Wincenty m\xc3\xb3g\xc5\x82 trzyma\xc4\x87 im ka\xc5\x82amarz dopiero jako kilkunastoletni scholarz, odbywaj\xc4\x85cy nauk\xc4\x99 w krakowskiej szkole katedralnej._NEWLINE_Na podstawie powy\xc5\xbcszych przes\xc5\x82anek w XX wieku wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 hagiograf\xc3\xb3w ko\xc5\x9bcielnych i historyk\xc3\xb3w przyj\xc4\x99\xc5\x82a kompromisowo, \xc5\xbce Wincenty urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy rokiem 1150 a 1160. Natomiast wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bni historycy uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce Wincenty Kad\xc5\x82ubek urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 zapewne oko\xc5\x82o roku 1150, nie wcze\xc5\x9bniej jednak ni\xc5\xbc w roku 1145.\n_START_SECTION_\nPochodzenie\n_START_PARAGRAPH_\nW pierwszej po\xc5\x82owie XIV wieku do Katalogu biskup\xc3\xb3w krakowskich wpisano notatk\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej podkre\xc5\x9blono uczono\xc5\x9b\xc4\x87 Wincentego, ale dodano zwrot: \xe2\x80\x9echocia\xc5\xbc pow\xc4\x85tpiewa si\xc4\x99 w jego rycerskie pochodzenie\xe2\x80\x9d (licet de eius nobilitate dubitatur). Informacj\xc4\x99 t\xc4\x99 powt\xc3\xb3rzy\xc5\x82o kilku innych autor\xc3\xb3w, dlatego Jan D\xc5\x82ugosz w \xc5\xbbywotach biskup\xc3\xb3w krakowskich stara\xc5\x82 si\xc4\x99 wykaza\xc4\x87, \xc5\xbce Kad\xc5\x82ubek nale\xc5\xbca\xc5\x82 do rodu mo\xc5\xbcnow\xc5\x82adczego. Wed\xc5\x82ug D\xc5\x82ugosza Wincenty pochodzi\xc5\x82 z R\xc3\xb3\xc5\xbcyc\xc3\xb3w, jego ojciec mia\xc5\x82 na imi\xc4\x99 Bogus\xc5\x82aw a matka Benigna. Informacjom \xe2\x80\x93 zar\xc3\xb3wno Katalogu, jak i D\xc5\x82ugosza \xe2\x80\x93 przeczy zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 XII-wiecznych dokument\xc3\xb3w, w kt\xc3\xb3rych wyst\xc4\x99puje rodzina Wincentego, a kt\xc3\xb3re odnale\xc5\xbali nowo\xc5\xbcytni badacze._NEWLINE_Na przywileju dla opactwa cysters\xc3\xb3w w J\xc4\x99drzejowie, wystawionym przez Kazimierza Sprawiedliwego w roku 1166, widniej\xc4\x85 Stephanus et filii eius Stephanus et Vincentius (\xe2\x80\x9eStefan i synowie jego Stefan i Wincenty\xe2\x80\x9d). Podobnie na analogicznym przywileju wydanym przez Mieszka Starego. Natomiast na potwierdzeniu obu dokument\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 wydanym rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wsp\xc3\xb3lnie przez Boles\xc5\x82awa K\xc4\x99dzierzawego, Mieszka Starego i Kazimierza Sprawiedliwego \xe2\x80\x93 Stefan, ojciec Wincentego, okre\xc5\x9blony zosta\xc5\x82 jako \xe2\x80\x9ekomes\xe2\x80\x9d. Komes Stefan obecny by\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xe2\x80\x93 bez syn\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 przy wydawaniu kilku innych dokument\xc3\xb3w oraz uczestniczy\xc5\x82 w spotkaniu ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t piastowskich w Gnie\xc5\xbanie, w roku 1177. Biskup krakowski Gedko rzuci\xc5\x82 na Stefana kl\xc4\x85tw\xc4\x99 z powodu bigamii. Wed\xc5\x82ug Katalogu biskup\xc3\xb3w krakowskich komes Stefan by\xc5\x82 kasztelanem krakowskim._NEWLINE_Wiadomo z innych dokument\xc3\xb3w, \xc5\xbce Stefan mia\xc5\x82 trzech syn\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Stefana, Wincentego i Bogus\xc5\x82awa. Kad\xc5\x82ubek odziedziczy\xc5\x82 po ojcu kilka posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci (patrimonium). By\xc5\x82y to Czernik\xc3\xb3w, Gojc\xc3\xb3w, Niekisia\xc5\x82ka i cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Karwowa. Pretensje prawne wobec tych posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci wnosili wiele lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej bratankowie Wincentego, synowie Bogus\xc5\x82awa \xe2\x80\x93 Bogus\xc5\x82aw i Sulis\xc5\x82aw._NEWLINE_Przynale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 rodowa Wincentego nie jest znana. Historycy sformu\xc5\x82owali nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce hipotezy: pochodzenie z niskiego rodu (Aleksander Gieysztor, J\xc3\xb3zef Szyma\xc5\x84ski), r\xc3\xb3d R\xc3\xb3\xc5\xbcyc\xc3\xb3w (Jan D\xc5\x82ugosz), r\xc3\xb3d Lubowlit\xc3\xb3w-Ogniw\xc3\xb3w (Franciszek Piekosi\xc5\x84ski), r\xc3\xb3d Lis\xc3\xb3w (W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Semkowicz, Brygida K\xc3\xbcrbis), r\xc3\xb3d Nagodzic\xc3\xb3w (Lech Ko\xc5\x9bcielak), r\xc3\xb3d \xc5\x81ab\xc4\x99dzi\xc3\xb3w (Janusz Bieniak). Opr\xc3\xb3cz nich w literaturze naukowej funkcjonuj\xc4\x85 jeszcze inne hipotezy.\n_START_SECTION_\nM\xc5\x82odo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nO dzieci\xc5\x84stwie Wincentego nic nie wiadomo. Z domu rodzinnego przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do Krakowa jako kilkunastoletni m\xc5\x82odzieniec. Wydarzy\xc5\x82o si\xc4\x99 to podczas pontyfikatu biskupa Mateusza \xe2\x80\x93 czyli przed rokiem 1166 \xe2\x80\x93 o czym wspomnia\xc5\x82 sam Kad\xc5\x82ubek w swojej Kronice._NEWLINE_W Krakowie m\xc5\x82ody Wincenty uczy\xc5\x82 si\xc4\x99 w tamtejszej szkole katedralnej. W tym okresie scholastykiem tej szko\xc5\x82y by\xc5\x82 bli\xc5\xbcej nieznany Amileusz, prawdopodobnie pochodz\xc4\x85cy z Italii. Program nauczania obejmowa\xc5\x82 trivium i podstawy quadrivium. W ramach trivium Wincenty uczy\xc5\x82 si\xc4\x99 j\xc4\x99zyka \xc5\x82aci\xc5\x84skiego, retoryki oraz dialektyki \xe2\x80\x93 kszta\xc5\x82ci\xc5\x82 si\xc4\x99 m.in. w sztuce pisania list\xc3\xb3w oraz dokument\xc3\xb3w. Wiadomo, \xc5\xbce podczas kursu quadrivium nauczano w \xc3\xb3wczesnej szkole krakowskiej uk\xc5\x82adania kalendarza, wyk\xc5\x82adano fundamentalne zasady prawne, a tak\xc5\xbce podstawy geometrii i muzyki. Zasady arytmetyki pozna\xc5\x82 Kad\xc5\x82ubek \xe2\x80\x93 jak wspomina\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej \xe2\x80\x93 na podstawie tak zwanej tabliczki Pitagorasa, kt\xc3\xb3ra pozwala\xc5\x82a na obliczanie wynik\xc3\xb3w czterech podstawowych dzia\xc5\x82a\xc5\x84._NEWLINE_Podczas nauki w Krakowie przysz\xc5\x82y kronikarz pozna\xc5\x82 osobi\xc5\x9bcie trzy osoby, kt\xc3\xb3re \xe2\x80\x93 jak przyzna\xc5\x82 po latach \xe2\x80\x93 wywar\xc5\x82y decyduj\xc4\x85cy wp\xc5\x82yw na ukszta\xc5\x82towanie si\xc4\x99 jego zainteresowa\xc5\x84 i pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w. Byli to arcybiskup gnie\xc5\xbanie\xc5\x84ski Jan, biskup krakowski Mateusz oraz jego nast\xc4\x99pca Gedko. Nie\xc5\xbcyj\xc4\x85cych ju\xc5\xbc Jana i Mateusza uczyni\xc5\x82 Kad\xc5\x82ubek kilkadziesi\xc4\x85t lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej rozm\xc3\xb3wcami w dialogowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci swojej Kroniki, podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85c ich wysokie wykszta\xc5\x82cenie, elokwencj\xc4\x99 i m\xc4\x85dro\xc5\x9b\xc4\x87. Natomiast Gedk\xc4\x99 nazywa\xc5\x82 \xe2\x80\x9enaj\xc5\x9bwi\xc4\x85tobliwszym\xe2\x80\x9d (sacerrimus) m\xc4\x99drcem, \xe2\x80\x9ekt\xc3\xb3rego imi\xc4\x99 nale\xc5\xbcy z\xc5\x82otym wyry\xc4\x87 rylcem\xe2\x80\x9d i przypisywa\xc5\x82 mu dar prorokowania \xe2\x80\x93 pomimo tego, \xc5\xbce ten\xc5\xbce Gedko ostro zareagowa\xc5\x82 na skandal, jaki swoim po\xc5\xbcyciem seksualnym wywo\xc5\x82a\xc5\x82 ojciec Wincentego.\n_START_SECTION_\nHipotezy dotycz\xc4\x85ce miejsca studi\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nStudia Wincentego nie s\xc4\x85 po\xc5\x9bwiadczone w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach \xc5\x9bredniowiecznych. Uczeni wnioskuj\xc4\x85 o nich z dw\xc3\xb3ch przes\xc5\x82anek \xe2\x80\x93 tytu\xc5\x82owania Kad\xc5\x82ubka w dokumentach magistrem oraz tre\xc5\x9bci Kroniki. Wiedzy i erudycji, a tak\xc5\xbce sposobu u\xc5\xbcywania j\xc4\x99zyka \xc5\x82aci\xc5\x84skiego w Kronice, nie spos\xc3\xb3b bowiem wyprowadzi\xc4\x87 z wykszta\xc5\x82cenia, kt\xc3\xb3re dawa\xc5\x82y \xc3\xb3wczesne szko\xc5\x82y polskie. Nie by\xc5\x82o te\xc5\xbc na ziemiach polskich ani w s\xc4\x85siednich krajach bibliotek, w kt\xc3\xb3rych m\xc3\xb3g\xc5\x82 Kad\xc5\x82ubek przeczyta\xc4\x87 dzie\xc5\x82a autor\xc3\xb3w, na kt\xc3\xb3rych si\xc4\x99 powo\xc5\x82ywa\xc5\x82 i o kt\xc3\xb3rych znajomo\xc5\x9bci \xc5\x9bwiadczy tre\xc5\x9b\xc4\x87 Kroniki. Dodatkowym argumentem jest pos\xc5\x82ugiwanie si\xc4\x99 przez Wincentego zwrotami z j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w francuskiego i greckiego. W pierwszej ksi\xc4\x99dze przytoczy\xc5\x82 nawet zdanie po francusku: Sire tu morras._NEWLINE_O ile twierdzenie, \xc5\xbce Kad\xc5\x82ubek studiowa\xc5\x82 w Pary\xc5\xbcu jest przyjmowane wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie przez niemal wszystkich badaczy, to cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z nich odrzuca \xe2\x80\x93 za Oswaldem Balzerem \xe2\x80\x93 studia przysz\xc5\x82ego kronikarza w Bolonii. Autorem tezy, \xc5\xbce Wincenty studiowa\xc5\x82 tak\xc5\xbce w Bolonii by\xc5\x82 Tadeusz Wojciechowski. Zdaniem zwolennik\xc3\xb3w tej tezy rozleg\xc5\x82a wiedza prawnicza mistrza Wincentego odpowiada programowi nauczania wyk\xc5\x82adanemu na bolo\xc5\x84skiej uczelni w ostatnich dziesi\xc4\x99cioleciach XII wieku. Stanis\xc5\x82aw K\xc4\x99trzy\xc5\x84ski zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 uwag\xc4\x99 na to, \xc5\xbce okre\xc5\x9blenie Wis\xc5\x82y mianem Vandalus, znane z Kroniki, pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 niemal r\xc3\xb3wnolegle w dziele Otia imperiala bolo\xc5\x84skiego profesora Gerwazego z Tilbury._NEWLINE_Nieliczni uczeni uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce nie ma przekonuj\xc4\x85cych dowod\xc3\xb3w na studia Wincentego w Pary\xc5\xbcu czy Bolonii. Wykszta\xc5\x82cenie kronikarza wywodz\xc4\x85 oni ze szkolnictwa cysterskiego. Ich zdaniem Kad\xc5\x82ubek uczy\xc5\x82 si\xc4\x99 w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych europejskich klasztorach cysterskich, gdzie czyta\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie prace Bernarda z Clairvaux oraz jego uczni\xc3\xb3w. W pracach tych by\xc5\x82o wiele nawi\xc4\x85za\xc5\x84 i cytat\xc3\xb3w do dzie\xc5\x82 autor\xc3\xb3w staro\xc5\xbcytnych, kt\xc3\xb3re Kad\xc5\x82ubek przej\xc4\x85\xc5\x82 i p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wprowadzi\xc5\x82 do w\xc5\x82asnego dzie\xc5\x82a. Zdaniem zwolennik\xc3\xb3w tej hipotezy, Kronika by\xc5\x82a pisana podczas pi\xc4\x99cioletniego pobytu Kad\xc5\x82ubka w J\xc4\x99drzejowie, a tamtejsza biblioteka by\xc5\x82a doskona\xc5\x82ym zapleczem intelektualnym dla warsztatu pisarskiego Wincetego.\n_START_SECTION_\nPrzebieg i czas studi\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug hipotezy uwa\xc5\xbcanej we wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej nauce za najbardziej prawdopodobn\xc4\x85, na uczelni w Pary\xc5\xbcu Wincenty kszta\xc5\x82ci\xc5\x82 si\xc4\x99 na fakultecie sztuk wyzwolonych, kt\xc3\xb3rego \xc3\xb3wczesny program obejmowa\xc5\x82 przede wszystkim literatur\xc4\x99 staro\xc5\xbcytn\xc4\x85, podstawy filozofii oraz nauki przyrodnicze. Uzyskane tam wykszta\xc5\x82cenie przyrodnicze pomo\xc5\xbce mu p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przy opisie r\xc3\xb3\xc5\xbcnych gatunk\xc3\xb3w ro\xc5\x9blin i zwierz\xc4\x85t w Kronice. Pozna\xc5\x82 te\xc5\xbc we Francji nauk\xc4\x99 arabsk\xc4\x85 \xe2\x80\x93 mi\xc4\x99dzy innymi w\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 si\xc4\x99 na kartach swojego dzie\xc5\x82a w zapocz\xc4\x85tkowany w Pary\xc5\xbcu sp\xc3\xb3r mi\xc4\x99dzy zwolennikami arabskiego sposobu liczenia i zapisywania cyfr \xe2\x80\x93 zwanych algebraistami \xe2\x80\x93 a abecystami, zwolennikami tradycyjnych rzymskich cyfr i stosowania abakusa._NEWLINE_Studia w Pary\xc5\xbcu trwa\xc5\x82y przynajmniej sze\xc5\x9b\xc4\x87 lat, a po ich uko\xc5\x84czeniu absolwent m\xc3\xb3g\xc5\x82 kontynuowa\xc4\x87 nauk\xc4\x99 wybieraj\xc4\x85c jako specjalizacj\xc4\x99 filozofi\xc4\x99, prawo lub medycyn\xc4\x99. Wincenty zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 prawdopodobnie na prawo i aby kontynuowa\xc4\x87 nauk\xc4\x99 wyjecha\xc5\x82 na Uniwersytet Bolo\xc5\x84ski. Studia tam trwa\xc5\x82y tak\xc5\xbce przynajmniej sze\xc5\x9b\xc4\x87 lat. W Kronice Kad\xc5\x82ubka uczeni doliczyli si\xc4\x99 nawi\xc4\x85za\xc5\x84 do 119 zasad prawa rzymskiego i 23 zasad prawa kanonicznego._NEWLINE_Historycy przypuszczaj\xc4\x85, \xc5\xbce podczas studi\xc3\xb3w Wincenty pozna\xc5\x82 wiele os\xc3\xb3b, odgrywaj\xc4\x85cych znacz\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 w nauce i polityce europejskiej ko\xc5\x84ca XII wieku. Jedn\xc4\x85 z nich m\xc3\xb3g\xc5\x82 by\xc4\x87, studiuj\xc4\x85cy w tych samych latach na obu uczelniach Lotario de Conti \xe2\x80\x93 przysz\xc5\x82y papie\xc5\xbc Innocenty III, kt\xc3\xb3ry wiele lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej nominuje Kad\xc5\x82ubka na biskupa Krakowa i zaprosi na IV sob\xc3\xb3r latera\xc5\x84ski. Szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 rol\xc4\x99 w badaniach nad Kad\xc5\x82ubkiem odegra\xc5\x82a hipoteza niemieckiego uczonego Heinricha Zeissberga(niem.), zgodnie z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 Wincenty pozna\xc5\x82 osobi\xc5\x9bcie jednego z najwybitniejszych uczonych tamtych czas\xc3\xb3w, Jana z Salisbury. Wincenty nie tylko mia\xc5\x82 przej\xc4\x85\xc4\x87 po tym angielskim autorze i dyplomacie pogl\xc4\x85dy na histori\xc4\x99 i polityk\xc4\x99, ale tak\xc5\xbce pasj\xc4\x99 polemiczn\xc4\x85 oraz styl, w jakim u\xc5\xbcywa\xc5\x82 j\xc4\x99zyka \xc5\x82aci\xc5\x84skiego._NEWLINE_Poniewa\xc5\xbc od roku 1189 imi\xc4\x99 Wincentego pojawia si\xc4\x99 na sta\xc5\x82e w dokumentach wydawanych w Polsce, uczeni uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce musia\xc5\x82 on powr\xc3\xb3ci\xc4\x87 z zagranicy przed t\xc4\x85 dat\xc4\x85. Orientacyjnie przyjmuje si\xc4\x99, \xc5\xbce Kad\xc5\x82ubek studiowa\xc5\x82 mniej wi\xc4\x99cej w latach 1170\xe2\x80\x931188. Nie jest wykluczone, \xc5\xbce wyje\xc5\xbcd\xc5\xbca\xc5\x82 z Polski i wraca\xc5\x82 do kraju kilkukrotnie w tym okresie.\n_START_SECTION_\nZa panowania Kazimierza Sprawiedliwego\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1189 imi\xc4\x99 Wincentego, jako \xc5\x9bwiadka, pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 na dokumencie opatowskim, wystawionym przez Kazimierza Sprawiedliwego dla kapitu\xc5\x82y krakowskiej. Dyktat tego dokumentu jest stylistycznie podobny do Kroniki, a znawcy \xc5\x9bredniowiecznej dyplomatyki uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce jego autorem by\xc5\x82 Kad\xc5\x82ubek. Ich zdaniem Wincenty pracowa\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas jako kapelan w kancelarii ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cej. Wojciech K\xc4\x99trzy\xc5\x84ski oraz Karol Maleczy\xc5\x84ski wysun\xc4\x99li tez\xc4\x99, \xc5\xbce dokument opatowski jest jedynym zachowanym autografem Wincentego Kad\xc5\x82ubka. Dokument ten spisany zosta\xc5\x82 pismem wyra\xc5\xbanym i eleganckim, odznaczaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 charakterystycznymi ligaturami st oraz ct. G\xc3\xb3rna laseczka litery s jest wolno puszczona w d\xc3\xb3\xc5\x82, a\xc5\xbc do przeci\xc4\x99cia si\xc4\x99 z trzonkiem i zako\xc5\x84czeniem laseczki chor\xc4\x85giewk\xc4\x85. Pismo \xc5\xbcadnego innego dokumentu wystawianego na ziemiach polskich nie ma takich cech, natomiast s\xc4\x85 to cechy charakterystyczne dla tzw. pisma leodyjskiego, u\xc5\xbcywanego w XII wieku w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Francji._NEWLINE_Pod koniec XII wieku krakowska kancelaria formowa\xc5\x82a si\xc4\x99 dopiero z pierwotnej kapelanii (capella), czyli grupy duchownych (kapelan\xc3\xb3w), kt\xc3\xb3rzy obs\xc5\x82ugiwali w\xc5\x82adc\xc4\x99 i jego dw\xc3\xb3r a kt\xc3\xb3rym monarcha zleca\xc5\x82 niekiedy r\xc3\xb3\xc5\xbcne funkcje pa\xc5\x84stwowe. Ukszta\xc5\x82towanie si\xc4\x99 najstarszej polskiej kancelarii monarszej uczeni datuj\xc4\x85 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie na rz\xc4\x85dy Kazimierza Sprawiedliwego i prac\xc4\x99 w niej Wincentego. Jako kapelan ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cy wykonywa\xc5\x82 cz\xc4\x99sto obowi\xc4\x85zki pisarskie, jego stylu uczeni dopatruj\xc4\x85 si\xc4\x99 na przyk\xc5\x82ad w dokumencie biskupa Pe\xc5\x82ki z roku 1192._NEWLINE_Roman Grodecki by\xc5\x82 autorem hipotezy, wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie uwa\xc5\xbcanej za najbardziej prawdopodobn\xc4\x85, \xc5\xbce Kazimierz Sprawiedliwy postanowi\xc5\x82 zatrzyma\xc4\x87 na dworze powracaj\xc4\x85cego z zachodnich szk\xc3\xb3\xc5\x82 Kad\xc5\x82ubka. Korzystaj\xc4\x85c z wysokiego wykszta\xc5\x82cenia \xc5\x9bwie\xc5\xbco kreowanego magistra, Kazimierz zu\xc5\xbcytkowa\xc5\x82 odpowiednio jego wiedz\xc4\x99 i umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci, zw\xc5\x82aszcza w pracach kancelaryjnych oraz dyplomatycznych._NEWLINE_Z tre\xc5\x9bci Kroniki wynika, \xc5\xbce Wincenty uczestniczy\xc5\x82 w \xc3\xb3wczesnym \xc5\xbcyciu publicznym i by\xc5\x82 \xc5\x9bwiadkiem wielu wydarze\xc5\x84 na krakowskim dworze. Szczeg\xc3\xb3lnie barwnie napisa\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej o wystawnych ucztach, kt\xc3\xb3re wydawa\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99. Przy opisie tych biesiad kronikarz nie unika\xc5\x82 utrwalenia w\xc5\x82asnych wspomnie\xc5\x84 zwi\xc4\x85zanych z uzale\xc5\xbcnieniami Kazimierza od alkoholu i hazardu, pr\xc3\xb3buj\xc4\x85c jedynie w uczony spos\xc3\xb3b ksi\xc4\x99cia usprawiedliwi\xc4\x87. Pe\xc5\x82en szczeg\xc3\xb3\xc5\x82\xc3\xb3w opis zdobycia Krakowa przez Mieszka Starego w roku 1191, a potem jego odzyskania przez Kazimierza, \xc5\x9bwiadczy o tym, \xc5\xbce Wincenty musia\xc5\x82 by\xc4\x87 bezpo\xc5\x9brednim \xc5\x9bwiadkiem tych wydarze\xc5\x84. By\xc5\x82 te\xc5\xbc uczestnikiem \xe2\x80\x93 jak sam wspomina\xc5\x82 o tym w Kronice \xe2\x80\x93 p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych rokowa\xc5\x84 pokojowych i zawarcia ugody mi\xc4\x99dzy bra\xc4\x87mi.\n_START_SECTION_\nZa panowania Leszka Bia\xc5\x82ego\n_START_PARAGRAPH_\nRelacja Wincentego o \xc5\x9bmierci i pogrzebie Kazimierza Sprawiedliwego w roku 1194 jest bardzo zwi\xc4\x99z\xc5\x82a, chocia\xc5\xbc z tekstu zdaje si\xc4\x99 wynika\xc4\x87, \xc5\xbce nag\xc5\x82\xc4\x85 \xc5\x9bmier\xc4\x87 ksi\xc4\x99cia na uczcie, po wypiciu kielicha wina, kronikarz obserwowa\xc5\x82 na w\xc5\x82asne oczy. We fragmencie tym Kad\xc5\x82ubek przytoczy\xc5\x82 podejrzenia o otrucie, w alegorycznym dialogu stara\xc5\x82 si\xc4\x99 odeprze\xc4\x87 pos\xc4\x85dzenia rzucane na biesiadnik\xc3\xb3w i przeszed\xc5\x82 do szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owej relacji z wiecu mo\xc5\xbcnow\xc5\x82adztwa ma\xc5\x82opolskiego \xe2\x80\x93 w kt\xc3\xb3rym niew\xc4\x85tpliwie sam uczestniczy\xc5\x82 \xe2\x80\x93 na kt\xc3\xb3rym dokonano elekcji Leszka Bia\xc5\x82ego, ma\xc5\x82oletniego syna Kazimierza, na tron krakowski._NEWLINE_Kad\xc5\x82ubek popar\xc5\x82 panowanie Leszka w Krakowie \xe2\x80\x93 sprawowane w imieniu ch\xc5\x82opca przez jego matk\xc4\x99 Helen\xc4\x99, biskupa Pe\xc5\x82k\xc4\x99 i wojewod\xc4\x99 Miko\xc5\x82aja \xe2\x80\x93 i pozosta\xc5\x82 na dworze ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cym. Po stronie zwolennik\xc3\xb3w Leszka, jako kapelan, uczestniczy\xc5\x82 najprawdopodobniej w bitwie nad Mozgaw\xc4\x85 w roku 1195, gdy\xc5\xbc o przebiegu tego krwawego starcia szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owo opowiedzia\xc5\x82 w Kronice._NEWLINE_Wincenty zapisa\xc5\x82 w Kronice osobist\xc4\x85 relacj\xc4\x99 ze swojego udzia\xc5\x82u w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym zatargu, w kr\xc4\x99gu najbli\xc5\xbcszych wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownik\xc3\xb3w Leszka, mi\xc4\x99dzy wojewod\xc4\x85 krakowskim Miko\xc5\x82ajem a palatynem sandomierskim Goworkiem. Gotowo\xc5\x9b\xc4\x87 do ust\xc4\x85pienia z urz\xc4\x99du, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 zg\xc5\x82osi\xc5\x82 w roku 1202 Goworek, da\xc5\x82a kronikarzowi okazj\xc4\x99 do pochwa\xc5\x82y takiego sposobu post\xc4\x99powania \xe2\x80\x93 po\xc5\x9bwi\xc4\x99cenia osobistej kariery dla dobra ojczyzny._NEWLINE_Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 uczonych uwa\xc5\xbca, \xc5\xbce w latach 1194\xe2\x80\x931205 pod redakcj\xc4\x85 Wincentego powstawa\xc5\x82y wpisy w Roczniku kapitu\xc5\x82y krakowskiej, kt\xc3\xb3ry w tym okresie by\xc5\x82 prowadzony jako rocznik dworu Leszka Bia\xc5\x82ego. Wskazuj\xc4\x85 na to \xe2\x80\x93 ich zdaniem \xe2\x80\x93 zbie\xc5\xbcno\xc5\x9bci w tre\xc5\x9bci i stylu tego fragmentu Rocznika z Kronik\xc4\x85 Kad\xc5\x82ubka._NEWLINE_Wi\xc4\x99zy mi\xc4\x99dzy Leszkiem Bia\xc5\x82ym a Kad\xc5\x82ubkiem by\xc5\x82y bardzo silne \xe2\x80\x93 po wielu wsp\xc3\xb3lnie sp\xc4\x99dzonych latach, w wydanych samodzielnie dokumentach ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 nazywa\xc5\x82 kronikarza \xe2\x80\x9eojcem\xe2\x80\x9d. Leszek popar\xc5\x82 te\xc5\xbc kandydatur\xc4\x99 Kad\xc5\x82ubka na biskupa krakowskiego. By\xc4\x87 mo\xc5\xbce Wincenty odpowiada\xc5\x82 wcze\xc5\x9bniej za kszta\xc5\x82cenie ma\xc5\x82oletniego ksi\xc4\x99cia; niekt\xc3\xb3rzy historycy sformu\xc5\x82owali hipotez\xc4\x99, \xc5\xbce Kad\xc5\x82ubek by\xc5\x82 ojcem chrzestnym Leszka.\n_START_SECTION_\nPrepozyt sandomierski\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1206 Wincenty obj\xc4\x85\xc5\x82 prepozytur\xc4\x99 w Sandomierzu, opuszczaj\xc4\x85c krakowski dw\xc3\xb3r Leszka Bia\xc5\x82ego. By\xc4\x87 mo\xc5\xbce ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 potrzebowa\xc5\x82 jego umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci w ksi\xc4\x99stwie sandomierskim i na tamtejszym dworze dzielnicowym, jednak dok\xc5\x82adne powody tej nominacji nie s\xc4\x85 znane. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej historycy wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85 je ze wcze\xc5\x9bniejszym o kilka lat sporem mi\xc4\x99dzy wojewod\xc4\x85 krakowskim Miko\xc5\x82ajem a palatynem sandomierskim Goworkiem, podczas to kt\xc3\xb3rego Kad\xc5\x82ubkowi bli\xc5\xbcsze by\xc5\x82y pogl\xc4\x85dy Goworka._NEWLINE_Zdaniem cz\xc4\x99\xc5\x9bci uczonych, archidiakonat sandomierski by\xc5\x82 uposa\xc5\xbceniem i dodatkow\xc4\x85 godno\xc5\x9bci\xc4\x85 przyznawan\xc4\x85 w XIII wieku scholastykowi szko\xc5\x82y katedralnej krakowskiej, wi\xc4\x99c Wincenty nadal pozostawa\xc5\x82 w kr\xc4\x99gu polityki krakowskiej. Nawet ewentualne przenosiny do Sandomierza nie oznacza\xc5\x82y zupe\xc5\x82nego usuni\xc4\x99cia Kad\xc5\x82ubka z Krakowa. Z punktu widzenia kariery ko\xc5\x9bcielnej by\xc5\x82 to znacz\xc4\x85cy awans. Prepozyt \xc3\xb3wczesnej kolegiaty Panny Marii by\xc5\x82 cz\xc5\x82onkiem kapitu\xc5\x82y krakowskiej. Oznacza\xc5\x82o to, \xc5\xbce Wincenty obj\xc4\x85\xc5\x82 w roku 1206 zarazem urz\xc4\x85d kanonika krakowskiego.\n_START_SECTION_\nElekcja na biskupa krakowskiego\n_START_PARAGRAPH_\n11 wrze\xc5\x9bnia 1207 roku zmar\xc5\x82 biskup krakowski Pe\xc5\x82ka. Panuj\xc4\x85cy samodzielnie od pi\xc4\x99ciu lat Leszek Bia\xc5\x82y nie skorzysta\xc5\x82 z prawa wprowadzenia swojego kandydata na stolic\xc4\x99 biskupi\xc4\x85. W tych okoliczno\xc5\x9bciach dosz\xc5\x82o do pierwszej w historii Polski elekcji biskupa. Prawo g\xc5\x82osu przys\xc5\x82ugiwa\xc5\x82o kanonikom krakowskim. Wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 to zapewne z wydaniem przez papie\xc5\xbca Innocentego III przywileju protekcyjnego dla pa\xc5\x84stwa Leszka, datowanego na 4 stycznia 1207 roku \xe2\x80\x93 chocia\xc5\xbc nie ma w tym dokumencie wyra\xc5\xbconego wprost zalecenia przeprowadzania wybor\xc3\xb3w na urz\xc4\x85d biskupa._NEWLINE_Kapitu\xc5\x82a krakowska g\xc5\x82osowa\xc5\x82a nad dwiema kandydaturami \xe2\x80\x93 biskupa p\xc5\x82ockiego Gedki i prepozyta sandomierskiego Wincentego. Wi\xc4\x99cej g\xc5\x82os\xc3\xb3w uzyska\xc5\x82 Gedko, ale mniejszo\xc5\x9b\xc4\x87, kt\xc3\xb3ra popiera\xc5\x82a Kad\xc5\x82ubka, oprotestowa\xc5\x82a tryb wyboru. Dosz\xc5\x82o do podw\xc3\xb3jnej elekcji \xe2\x80\x93 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 kanonik\xc3\xb3w utrzymywa\xc5\x82a, \xc5\xbce wybrany zosta\xc5\x82 Gedko, inni \xc5\xbce zwyci\xc4\x99zc\xc4\x85 wybor\xc3\xb3w by\xc5\x82 Wincenty. Sprawa zosta\xc5\x82a przedstawiona do rozstrzygni\xc4\x99cia Innocentemu III._NEWLINE_W bulli z 28 marca 1208 roku, szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owo informuj\xc4\x85cej w formu\xc5\x82ach prawniczych o przebiegu sprawy, papie\xc5\xbc za prawid\xc5\x82owo wybranego uzna\xc5\x82 Wincentego. Innocenty podkre\xc5\x9bli\xc5\x82, \xc5\xbce chocia\xc5\xbc obaj kandydaci byli odpowiedni, to lepszym z nich by\xc5\x82 Kad\xc5\x82ubek jako kap\xc5\x82an zwi\xc4\x85zany z diecezj\xc4\x85 krakowsk\xc4\x85. Papie\xc5\xbc tytu\xc5\x82owa\xc5\x82 Wincentego \xe2\x80\x9emagistrem i prepozytem sandomierskim\xe2\x80\x9d. Nazwa\xc5\x82 go \xe2\x80\x9em\xc4\x99\xc5\xbcem przes\xc5\x82awnym wielorak\xc4\x85 chwa\xc5\x82\xc4\x85\xe2\x80\x9d, znanym mu z \xe2\x80\x9em\xc4\x85dro\xc5\x9bci i pobo\xc5\xbcno\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Zdaniem historyk\xc3\xb3w na decyzj\xc4\x99 Innocentego III decyduj\xc4\x85cy wp\xc5\x82yw mia\xc5\x82y dwa czynniki. Pierwszym by\xc5\x82o poselstwo Leszka Bia\xc5\x82ego, kt\xc3\xb3re w Rzymie wyrazi\xc5\x82o poparcie ksi\xc4\x99cia dla kandydatury prepozyta sandomierskiego. Drugim osobista znajomo\xc5\x9b\xc4\x87, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 najprawdopodobniej zawarli wcze\xc5\x9bniej Wincenty i Lotario de Conti._NEWLINE_Nie jest znany dok\xc5\x82adny dzie\xc5\x84 konsekracji nowo wybranego biskupa. Z p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych dokument\xc3\xb3w, datowanych wed\xc5\x82ug lat pontyfikatu Wincentego wynika, \xc5\xbce arcybiskup gnie\xc5\xbanie\xc5\x84ski Henryk Kietlicz konsekrowa\xc5\x82 Kad\xc5\x82ubka w drugiej po\xc5\x82owie 1208 roku.\n_START_SECTION_\nDw\xc3\xb3r biskupi\n_START_PARAGRAPH_\nJako biskup krakowski by\xc5\x82 Kad\xc5\x82ubek jedn\xc4\x85 z najpot\xc4\x99\xc5\xbcniejszych os\xc3\xb3b w Polsce. Jego diecezja obejmowa\xc5\x82a nie tylko dzielnic\xc4\x99 krakowsk\xc4\x85, ale tak\xc5\xbce np. Cz\xc4\x99stochow\xc4\x99, Kielce, Sandomierz, G\xc3\xb3rny \xc5\x9al\xc4\x85sk, Lublin czy Siedlce. Zarz\xc4\x85dza\xc5\x82 olbrzymim maj\xc4\x85tkiem ko\xc5\x9bcielnym, do kt\xc3\xb3rego nale\xc5\xbca\xc5\x82o wiele kluczy wsi \xe2\x80\x93 m.in. opole chropskie, dobra i\xc5\x82\xc5\xbceckie, tarszeckie, s\xc5\x82awkowskie czy muszy\xc5\x84skie. Wiadomo, \xc5\xbce posiada\xc5\x82 Wincenty w\xc5\x82asny dw\xc3\xb3r. Na wiec w M\xc4\x85kolnie, 24 maja 1212 roku, przyby\xc5\x82 z orszakiem w\xc5\x82asnych rycerzy i ich giermk\xc3\xb3w, w towarzystwie sze\xc5\x9bciu kapelan\xc3\xb3w biskupich, komornika, s\xc4\x99dziego, koniuszego oraz wojskiego._NEWLINE_O dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci Wincentego na katedrze krakowskiej wiadomo stosunkowo niewiele. Zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 niekt\xc3\xb3re z wystawianych przez niego \xe2\x80\x93 jako biskupa \xe2\x80\x93 dokument\xc3\xb3w oraz dokumenty z kilku wiec\xc3\xb3w publicznych i synod\xc3\xb3w, w kt\xc3\xb3rych bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82. Na dokumentach synodalnych jego imi\xc4\x99 pojawia\xc5\x82o si\xc4\x99 na drugim miejscu, po imieniu arcybiskupa gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skiego. \xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82a z XIII wieku w og\xc3\xb3le ma\xc5\x82o si\xc4\x99 nim zajmuj\xc4\x85. Sam o swoich rz\xc4\x85dach biskupich Kad\xc5\x82ubek w Kronice nie napisa\xc5\x82.\n_START_SECTION_\nRz\xc4\x85dy nad diecezj\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nHistorycy uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce Wincenty by\xc5\x82 typem biskupa intelektualisty, kt\xc3\xb3ry skupia\xc5\x82 si\xc4\x99 przede wszystkim na pracy duszpasterskiej, naukowej czy opiece nad szkolnictwem. Roman Grodecki okre\xc5\x9bli\xc5\x82 go jako \xe2\x80\x9eposta\xc4\x87 cich\xc4\x85 i skromn\xc4\x85, nie wysuwaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 nigdy na czo\xc5\x82o\xe2\x80\x9d. Podczas gdy poprzednicy i nast\xc4\x99pcy Kad\xc5\x82ubka tytu\xc5\x82owali si\xc4\x99 w dokumentach najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej Dei gratia Cracoviensis episcopus (\xe2\x80\x9ez \xc5\x82aski Boga biskup krakowski\xe2\x80\x9d), to on sam u\xc5\xbcywa\xc5\x82 zazwyczaj formu\xc5\x82 typu humilis minister Cracoviensis ecclesiae (\xe2\x80\x9epokorny s\xc5\x82uga ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a krakowskiego\xe2\x80\x9d) lub minister indignus Cracoviensis ecclesiae (\xe2\x80\x9es\xc5\x82uga niegodny ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a krakowskiego\xe2\x80\x9d)._NEWLINE_Informacje z katalog\xc3\xb3w i \xc5\xbcywot\xc3\xb3w biskup\xc3\xb3w krakowskich wskazuj\xc4\x85 na niewielkie zainteresowanie Wincentego dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 administracyjn\xc4\x85 czy inwestycyjn\xc4\x85. W por\xc3\xb3wnaniu do swoich poprzednik\xc3\xb3w i nast\xc4\x99pc\xc3\xb3w Kad\xc5\x82ubek nie by\xc5\x82 hojnym za\xc5\x82o\xc5\xbcycielem czy protektorem nowych fundacji. Nawet Jan D\xc5\x82ugosz przypisywa\xc5\x82 mu zaniedbania na tym polu \xe2\x80\x93 wspomnia\xc5\x82 mi\xc4\x99dzy innymi o tym, \xc5\xbce Wincenty nie podj\xc4\x85\xc5\x82 po \xc5\x9bmierci biskupa Pe\xc5\x82ki dalszej budowy szpitala w Krakowie. Zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 te\xc5\xbc dokumenty zakonne, w kt\xc3\xb3rych zarzucano Kad\xc5\x82ubkowi niedba\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 w opiece nad klasztorami, gdy\xc5\xbc nie mia\xc5\x82 mi\xc5\x82o\xc5\x9bci, jak\xc4\x85 mie\xc4\x87 powinien._NEWLINE_Natomiast wszystkie \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a \xc5\x9bredniowieczne podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85, \xc5\xbce Wincenty by\xc5\x82 biskupem uczonym i pobo\xc5\xbcnym (pluribus commendandus). Cz\xc4\x99sto przytaczanym \xc5\x9bwiadectwem jego pobo\xc5\xbcno\xc5\x9bci by\xc5\x82o przeznaczenie dochod\xc3\xb3w z dziewi\xc4\x99tnastu, a wed\xc5\x82ug innych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82, dw\xc3\xb3ch wsi na op\xc5\x82acenie \xc5\x9bwiat\xc5\x82a wieczystego w katedrze krakowskiej. By\xc5\x82o to przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99cie niezwykle kosztowne, gdy\xc5\xbc u\xc5\xbcywano w tym celu wosku. Obyczaj ten wprowadzi\xc5\x82 Wincenty na Wawelu pod wp\xc5\x82ywem duchowo\xc5\x9bci cysterskiej \xe2\x80\x93 jako pierwszy lampk\xc4\x99 przed o\xc5\x82tarzem zapali\xc5\x82 w C\xc3\xaeteaux Stefan Harding, w pierwszej po\xc5\x82owie XII wieku.\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 polityczna\n_START_PARAGRAPH_\nJako biskup Kad\xc5\x82ubek pozosta\xc5\x82 bliskim wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownikiem Leszka Bia\xc5\x82ego. Historycy uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce Wincenty uczestniczy\xc5\x82 w negocjacjach z kuri\xc4\x85 rzymsk\xc4\x85, kt\xc3\xb3rych rezultatem by\xc5\x82o uroczyste oddanie si\xc4\x99 Leszka pod opiek\xc4\x99 papie\xc5\xbca Honoriusza III w roku 1216 lub 1217. Wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 te\xc5\xbc w imieniu krakowskiego ksi\xc4\x99cia w rozmowach z episkopatem w\xc4\x99gierskim i kuri\xc4\x85 rzymsk\xc4\x85 w sprawie uregulowania statusu ksi\xc4\x99stwa halickiego, a nast\xc4\x99pnie asystowa\xc5\x82 przy koronacji Kolomana w roku 1214._NEWLINE_Z zachowanych dokument\xc3\xb3w wiadomo, \xc5\xbce Wincenty by\xc5\x82 przeciwnikiem politycznym W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Laskonogiego. Na kartach Kroniki ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 ten zosta\xc5\x82 opisany jako czarny charakter w\xc5\x9br\xc3\xb3d Piast\xc3\xb3w. Przeciwko Laskonogiemu Kad\xc5\x82ubek wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 na kilku wiecach publicznych, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y zazwyczaj jednocze\xc5\x9bnie synodami ko\xc5\x9bcielnymi. W roku 1210 by\xc5\x82 uczestnikiem zjazdu ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t w Borzykowie, gdzie podejmowano decyzje przeciwko Laskonogiemu. W roku 1212 w Mstowie bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w kolejnych obradach przeciwnik\xc3\xb3w Laskonogiego, podczas kt\xc3\xb3rych usi\xc5\x82owano nie dopu\xc5\x9bci\xc4\x87 do konsekracji biskupa pozna\xc5\x84skiego Paw\xc5\x82a, nominowanego przez ksi\xc4\x99cia W\xc5\x82adys\xc5\x82awa.\n_START_SECTION_\nReforma Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a\n_START_PARAGRAPH_\nKr\xc3\xb3tko przed wyborem Kad\xc5\x82ubka na biskupa, arcybiskup gnie\xc5\xbanie\xc5\x84ski Henryk Kietlicz zosta\xc5\x82 wygnany ze swojej diecezji. Przebywaj\xc4\x85c w Rzymie, Kietlicz otrzyma\xc5\x82 z kancelarii Innocentego III oko\xc5\x82o trzydziestu list\xc3\xb3w, datowanych na stycze\xc5\x84 1207 roku, w kt\xc3\xb3rych nakre\xc5\x9blono g\xc5\x82\xc3\xb3wne punkty programu naprawy Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a w Polsce. Historycy powi\xc4\x85zali wi\xc4\x99c rzymsk\xc4\x85 nominacj\xc4\x99 Kad\xc5\x82ubka z marca 1208, z zamiarami papie\xc5\xbca, Wincenty by\xc5\x82 bowiem zwolennikiem reformy gregoria\xc5\x84skiej. Ju\xc5\xbc jako biskup Kad\xc5\x82ubek wspiera\xc5\x82 dzia\xc5\x82ania Innocentego III oraz Henryka Kietlicza, kt\xc3\xb3rzy korzystali przede wszystkim z jego wiedzy prawniczej. Na synodach w Polsce oraz prawdopodobnie podczas obrad soboru latera\xc5\x84skiego, Wincenty popiera\xc5\x82 daleko id\xc4\x85c\xc4\x85 reform\xc4\x99 Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a.\n_START_SECTION_\nUczestnictwo w soborze latera\xc5\x84skim\n_START_PARAGRAPH_\nAni sam kronikarz, ani \xc5\xbcadne inne polskie \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o \xc5\x9bredniowieczne, nie wspominaj\xc4\x85 o wyprawie Kad\xc5\x82ubka z 1215 roku na IV sob\xc3\xb3r latera\xc5\x84ski do Rzymu. Na pocz\xc4\x85tku XX wieku francuski uczony Achille Luchaire(fr.) odnalaz\xc5\x82 w bibliotece kantonalnej w Zurychu XIII-wieczny dokument zawieraj\xc4\x85cy spis uczestnik\xc3\xb3w obrad. Znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 na nim imi\xc4\x99 biskupa Wincentego z Krakowa.\n_START_SECTION_\nRezygnacja z urz\xc4\x99du biskupa\n_START_PARAGRAPH_\nWincenty oficjalnie ust\xc4\x85pi\xc5\x82 z urz\xc4\x99du biskupa latem 1218 roku. Musia\xc5\x82 wcze\xc5\x9bniej uzyska\xc4\x87 dyspens\xc4\x99 papiesk\xc4\x85, wi\xc4\x99c historycy przypuszczaj\xc4\x85, \xc5\xbce og\xc5\x82osi\xc5\x82 zamiar ust\xc4\x85pienia i wys\xc5\x82a\xc5\x82 pro\xc5\x9bb\xc4\x99 do Rzymu latem lub jesieni\xc4\x85 1217 roku. Mniej wi\xc4\x99cej w tym czasie Wincenty zwo\xc5\x82a\xc5\x82 kapitu\xc5\x82\xc4\x99 krakowsk\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra przeprowadzi\xc5\x82a elekcj\xc4\x99 nowego biskupa. Kanonicy wybrali nast\xc4\x99pc\xc4\x85 Wincentego Iwona Odrow\xc4\x85\xc5\xbca. Najprawdopodobniej wi\xc4\x99c list do papie\xc5\xbca zawiera\xc5\x82 nie tylko rezygnacj\xc4\x99 Kad\xc5\x82ubka, ale pro\xc5\x9bb\xc4\x99 o nominacj\xc4\x99 biskupi\xc4\x85 Iwona. Po elekcji i wys\xc5\x82aniu listu do Rzymu, Kad\xc5\x82ubek przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do J\xc4\x99drzejowa, nie czekaj\xc4\x85c na decyzj\xc4\x99 papiesk\xc4\x85._NEWLINE_Iwo przebywa\xc5\x82 latem 1217 roku w Pary\xc5\xbcu. \xc5\x9alubowa\xc5\x82 tam wst\xc4\x85pi\xc4\x87 do paryskiego opactwa \xc5\x9bwi\xc4\x99tego Wiktora(fr.)  kanonik\xc3\xb3w regularnych. Musia\xc5\x82 wi\xc4\x99c, podobnie jak Wincenty, uzyska\xc4\x87 dyspens\xc4\x99 papiesk\xc4\x85. Na tej podstawie uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce Odrow\xc4\x85\xc5\xbc wraca\xc5\x82 z Francji przez Rzym i przywi\xc3\xb3z\xc5\x82 niezb\xc4\x99dne dokumenty do Polski. Zosta\xc5\x82 konsekrowany na nowego biskupa krakowskiego najp\xc3\xb3\xc5\xbaniej we wrze\xc5\x9bniu 1218 roku.\n_START_SECTION_\nPrzyczyny ust\xc4\x85pienia z biskupstwa\n_START_PARAGRAPH_\nW literaturze naukowej sformu\xc5\x82owano wiele r\xc3\xb3\xc5\xbcnych hipotez dotycz\xc4\x85cych przyczyn ust\xc4\x85pienia kronikarza z biskupstwa krakowskiego. Chocia\xc5\xbc w\xc5\x9br\xc3\xb3d badaczy panuje zgoda, \xc5\xbce powa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w podj\xc4\x99ciu tej decyzji odegra\xc5\x82y podesz\xc5\x82y wiek i cechy charakterologiczne Kad\xc5\x82ubka, to cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 uczonych jest zdania, \xc5\xbce kluczowe znaczenie mia\xc5\x82y inne czynniki._NEWLINE_Dawniejsi uczeni podzielali zdanie Jana D\xc5\x82ugosza, kt\xc3\xb3ry uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce impulsem jaki pchn\xc4\x85\xc5\x82 biskupa do z\xc5\x82o\xc5\xbcenia rezygnacji, by\xc5\x82 po\xc5\xbcar skarbca katedry krakowskiej od uderzenia pioruna. Wincenty mia\xc5\x82 odczyta\xc4\x87 to jako znak i postanowi\xc4\x87 o ust\xc4\x85pieniu z biskupstwa. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 uczonych wskazywa\xc5\x82a na bunt, jaki wybuch\xc5\x82 w\xc5\x9br\xc3\xb3d krakowskiego duchowie\xc5\x84stwa i doprowadzi\xc5\x82 do usuni\xc4\x99cia biskupa. Marcin Bielski twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce przyczyn\xc4\x85 tego buntu by\xc5\x82 udzia\xc5\x82 Wincentego w wyprawach wojennych Leszka Bia\xc5\x82ego. J\xc3\xb3zef Maksymilian Ossoli\xc5\x84ski i Micha\xc5\x82 Wiszniewski byli zdania, \xc5\xbce duchowni zbuntowali si\xc4\x99 przeciwko nak\xc5\x82adanym przez biskupa podatkom, przeznaczonym na prowadzone przez ksi\xc4\x99cia wojny._NEWLINE_W 1966 roku Julia Tazbirowa, analizuj\xc4\x85c sytuacj\xc4\x99 polityczn\xc4\x85 w Polsce roku 1217, dosz\xc5\x82a do wniosku, \xc5\xbce zmieni\xc5\x82 si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas uk\xc5\x82ad polityczno-ko\xc5\x9bcielny. Rok wcze\xc5\x9bniej zmar\xc5\x82 Innocenty III, kt\xc3\xb3ry popiera\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 reformistyczn\xc4\x85 arcybiskupa gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skiego Henryka Kietlicza oraz Kad\xc5\x82ubka. Nast\xc4\x99pca Innocentego, Honoriusz III, odebra\xc5\x82 Kietliczowi funkcj\xc4\x99 legata papieskiego dla Polski i Prus oraz skierowa\xc5\x82 do arcybiskupa ostr\xc4\x85 reprymend\xc4\x99. Honoriusz by\xc5\x82 bliskim znajomym Iwona Odrow\xc4\x85\xc5\xbca. Kilka miesi\xc4\x99cy po obj\xc4\x99ciu w\xc5\x82adzy przez nowego papie\xc5\xbca, Leszek Bia\xc5\x82y zacz\xc4\x85\xc5\x82 popiera\xc4\x87 Odrow\xc4\x85\xc5\xbc\xc3\xb3w i nominowa\xc4\x87 na stanowiska pa\xc5\x84stwowe i ko\xc5\x9bcielne osoby popierane przez ten r\xc3\xb3d. Tazbirowa uzna\xc5\x82a, \xc5\xbce ust\xc4\x85pienie Wincentego z biskupstwa krakowskiego zwi\xc4\x85zane by\xc5\x82o z intryg\xc4\x85 polityczn\xc4\x85 Odrow\xc4\x85\xc5\xbc\xc3\xb3w i zosta\xc5\x82o wymuszone przez Leszka Bia\xc5\x82ego, po odwr\xc3\xb3ceniu sojuszy politycznych, do kt\xc3\xb3rego dosz\xc5\x82o podczas spotkania Henryka Brodatego, W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Laskonogiego i Leszka Bia\xc5\x82ego w Dankowie pod Cz\xc4\x99stochow\xc4\x85._NEWLINE_Z koncepcj\xc4\x85 Julii Tazbirowej polemizowa\xc5\x82y mi\xc4\x99dzy innymi Zofia Koz\xc5\x82owska-Budkowa, Jadwiga Stabi\xc5\x84ska czy Brygida K\xc3\xbcrbis. Nie kwestionowa\xc5\x82y one faktu, \xc5\xbce Wincenty z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 rezygnacj\xc4\x99 w niekorzystnej dla niego sytuacji politycznej, jednak\xc5\xbce \xe2\x80\x93 ich zdaniem \xe2\x80\x93 nie ma dowod\xc3\xb3w na tez\xc4\x99, \xc5\xbce ust\xc4\x85pi\xc5\x82 wskutek nacisk\xc3\xb3w Leszka Bia\xc5\x82ego i Odrow\xc4\x85\xc5\xbc\xc3\xb3w. Ze \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 \xc5\x9bredniowiecznych wynika bowiem, \xc5\xbce stosunki mi\xc4\x99dzy Kad\xc5\x82ubkiem a Iwonem Odrow\xc4\x85\xc5\xbcem by\xc5\x82y dobre, a gdy pierwszy ust\xc4\x99powa\xc5\x82 ze stolicy biskupiej, drugiego nie by\xc5\x82o w Polsce. Zdaniem Brygidy K\xc3\xbcrbis Iwo by\xc5\x82 najprawdopodobniej protegowanym Wincentego. To Kad\xc5\x82ubek \xe2\x80\x93 jej zdaniem \xe2\x80\x93 wys\xc5\x82a\xc5\x82 Iwona na studia, poleci\xc5\x82 go na stanowisko kanclerza Leszka Bia\xc5\x82ego oraz upatrzy\xc5\x82 na w\xc5\x82asnego nast\xc4\x99pc\xc4\x99. Zofia Koz\xc5\x82owska-Budkowa stwierdzi\xc5\x82a: wypadki roku 1217 wyja\xc5\x9bniaj\xc4\x85 wystarczaj\xc4\x85co, dlaczego s\xc4\x99dziwy ju\xc5\xbc biskup, bezradny wobec tocz\xc4\x85cych si\xc4\x99 walk i narastaj\xc4\x85cej opozycji przeciw arcybiskupowi, m\xc3\xb3g\xc5\x82 doj\xc5\x9b\xc4\x87 do wniosku, \xc5\xbce wi\xc4\x99cej zdzia\xc5\x82a nieustann\xc4\x85 modlitw\xc4\x85 w klasztorze, ni\xc5\xbc akcj\xc4\x85 bezpo\xc5\x9bredni\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nW J\xc4\x99drzejowie\n_START_PARAGRAPH_\nJesieni\xc4\x85 1217 roku lub najp\xc3\xb3\xc5\xbaniej na pocz\xc4\x85tku 1218 roku, Wincenty przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do klasztoru cysters\xc3\xb3w w J\xc4\x99drzejowie. Przyj\xc4\x85\xc5\x82 go tam opat Teodoryk. Poniewa\xc5\xbc imi\xc4\x99 Kad\xc5\x82ubka nie pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 od tego wydarzenia a\xc5\xbc do \xc5\x9bmierci na \xc5\xbcadnym dokumencie, przyjmuje si\xc4\x99, \xc5\xbce kronikarz nie opu\xc5\x9bci\xc5\x82 ju\xc5\xbc klasztoru._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug XVII-wiecznej legendy Wincenty przeszed\xc5\x82 pieszo z Krakowa do J\xc4\x99drzejowa. Na jego spotkanie mia\xc5\x82 na granice posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci klasztornych wyj\xc5\x9b\xc4\x87 ca\xc5\x82y konwent. Na miejscu domniemanego powitania usypano w 1918 roku kopiec spotkania, na kt\xc3\xb3rym ustawiono kamienn\xc4\x85 figur\xc4\x99 b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionego. Wincenty mia\xc5\x82 poprosi\xc4\x87 o przyj\xc4\x99cie do zakonu i zosta\xc4\x87 nowicjuszem jako pierwszy cysters Polak._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 historyk\xc3\xb3w odrzuca wiarygodno\xc5\x9b\xc4\x87 tych p\xc3\xb3\xc5\xbanych informacji. \xc5\xbbadne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o z XIII i XIV wieku nie wspomnia\xc5\x82o o zakonnej profesji Wincentego. Dopiero w po\xc5\x82owie XV wieku S\xc4\x99dziwoj z Czech\xc5\x82a doda\xc5\x82 do notatki przepisanej z XIII-wiecznego Rocznika kapitu\xc5\x82y krakowskiej uwag\xc4\x99: \xe2\x80\x9ei zosta\xc5\x82 zakonnikiem\xe2\x80\x9d (et factus est monachus)._NEWLINE_We wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej nauce dominuje pogl\xc4\x85d, \xc5\xbce Kad\xc5\x82ubek nie zosta\xc5\x82 cystersem, ale by\xc5\x82 jedynie rezydentem w klasztorze j\xc4\x99drzejowskim tego zakonu. W tym okresie benedyktyni i cystersi go\xc5\x9bcili niekiedy przez lata nieprofesjonalist\xc3\xb3w, wypracowano te\xc5\xbc zakonne zasady traktowania tego typu rezydent\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9amier\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nDo XVII wieku obchodzono w Polsce dwie kommemoracje zgonu Wincentego \xe2\x80\x93 8 marca i 4 kwietnia. W \xc3\xb3wczesnych \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach mo\xc5\xbcna znale\xc5\xba\xc4\x87 obie daty dzienne. Szymon Starowolski wybra\xc5\x82 si\xc4\x99 w roku 1614 do opactwa w J\xc4\x99drzejowie, gdzie w tamtejszej bibliotece przeczyta\xc5\x82 najstarszy r\xc4\x99kopis Nekrologu j\xc4\x99drzejowskiego, wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie zaginiony. Przepisa\xc5\x82 z niego informacj\xc4\x99, \xc5\xbce Kad\xc5\x82ubek umar\xc5\x82 8 marca 1223 roku. Potwierdza jego relacj\xc4\x99 notatka z XIII-wiecznego Kalendarza katedry krakowskiej, w kt\xc3\xb3rej podano, \xc5\xbce biskup Wincenty zmar\xc5\x82 8 marca 1223 roku w J\xc4\x99drzejowie. Ta data dzienna znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 w aktach beatyfikacyjnych i jest uznawana za wiarygodn\xc4\x85 przez wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych uczonych._NEWLINE_Wincenty zosta\xc5\x82 pochowany na honorowym miejscu w ko\xc5\x9bciele klasztornym opactwa cysters\xc3\xb3w w J\xc4\x99drzejowie \xe2\x80\x93 w prezbiterium, pomi\xc4\x99dzy stallami, naprzeciwko tzw. wielkiego o\xc5\x82tarza. Najwcze\xc5\x9bniej w XV wieku, ale raczej w wieku XVI, na p\xc5\x82ycie grobowej wyryto napis: Hic iacet Vincentius Kadlubek, episcopus Cracoviensis, monachus Andreoviensis.\n_START_SECTION_\nCel i forma\n_START_PARAGRAPH_\nJak wynika z tekstu, Kad\xc5\x82ubek napisa\xc5\x82 Kronik\xc4\x99 z mi\xc5\x82o\xc5\x9bci do ojczyzny i literatury staro\xc5\xbcytnej. Sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 z czterech ksi\xc4\x85g dzie\xc5\x82o, dla okresu mi\xc4\x99dzy rz\xc4\x85dami Mieszka I a Boles\xc5\x82awa Krzywoustego opar\xc5\x82 w du\xc5\xbcej cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 cho\xc4\x87 z wieloma korektami \xe2\x80\x93 na Kronice Galla Anonima. Wincenty doda\xc5\x82 do informacji zaczerpni\xc4\x99tych z Galla obszerne, literackie \xe2\x80\x9edzieje bajeczne\xe2\x80\x9d a tak\xc5\xbce samodzielnie napisa\xc5\x82 o wydarzeniach z okresu rozbicia dzielnicowego._NEWLINE_W XIX i XX wieku historycy podwa\xc5\xbcyli wiarygodno\xc5\x9b\xc4\x87 tzw. poda\xc5\x84 wincenty\xc5\x84skich o pocz\xc4\x85tkach historii Polski a tak\xc5\xbce autorytet Kad\xc5\x82ubka jako kronikarza. Jednocze\xc5\x9bnie bardzo wysoko ocenili jego umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci literackie, wiedz\xc4\x99 prawnicz\xc4\x85, retoryczn\xc4\x85 czy filozoficzn\xc4\x85. Ich badania wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce Wincenty by\xc5\x82 przedstawicielem XII-wiecznej szko\xc5\x82y dziejopisarskiej, kt\xc3\xb3ra wyk\xc5\x82ad historii pojmowa\xc5\x82a nie jako relacj\xc4\x99 o faktach, ale zestawienie i obja\xc5\x9bnienie literackich przyk\xc5\x82ad\xc3\xb3w. Celem takiego zestawienia by\xc5\x82o wyja\xc5\x9bnienie czytelnikowi wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej mu rzeczywisto\xc5\x9bci poprzez aktualizuj\xc4\x85cy histori\xc4\x99 mora\xc5\x82._NEWLINE_We wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej nauce nie uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 dzie\xc5\x82a Kad\xc5\x82ubka za kronik\xc4\x99 sensu stricto, ale za traktat historyczny, w kt\xc3\xb3rym informacje o faktach z przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci zosta\xc5\x82y przemieszane z fikcyjnymi w\xc4\x85tkami literackimi. Zgodnie z XII-wiecznymi zasadami tworzenia tego typu traktatu, Wincenty napisa\xc5\x82 swoje dzie\xc5\x82o z wyra\xc5\xban\xc4\x85 my\xc5\x9bl\xc4\x85 przewodni\xc4\x85. Uzasadni\xc5\x82 tez\xc4\x99, \xc5\xbce najwy\xc5\xbcsz\xc4\x85 warto\xc5\x9bci\xc4\x85 w \xc5\xbcyciu tak ka\xc5\xbcdego cz\xc5\x82owieka, jak i ca\xc5\x82ej spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci, jest dobro ojczyzny (salus patriae). Dowodzi\xc5\x82 tego twierdzenia u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c misternie powi\xc4\x85zanych argument\xc3\xb3w. Argumenty te czerpa\xc5\x82 z literatury i historii, mieszaj\xc4\x85c mi\xc4\x99dzy sob\xc4\x85 oraz \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85c r\xc3\xb3\xc5\xbcne w\xc4\x85tki literackie i historyczne, stosuj\xc4\x85c przy tym zasady retoryki oraz dialektyki. Chocia\xc5\xbc jego rozwa\xc5\xbcania nad histori\xc4\x85 ojczyzny wype\xc5\x82nione zosta\xc5\x82y moralistyk\xc4\x85, to zgodnie z regu\xc5\x82ami dialektyki nigdy nie poucza\xc5\x82 wprost, ale poddawa\xc5\x82 pod rozwag\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbcne oceny, z kt\xc3\xb3rych ka\xc5\xbcd\xc4\x85 szeroko uzasadnia\xc5\x82._NEWLINE_Kad\xc5\x82ubek pisa\xc5\x82 \xc5\x82acin\xc4\x85 zbli\xc5\xbcon\xc4\x85 do klasycznej, umiej\xc4\x99tnie rozk\xc5\x82adaj\xc4\x85c w tek\xc5\x9bcie akcenty i kadencje rytmiczne. Budowa\xc5\x82 zdania wielokrotnie z\xc5\x82o\xc5\xbcone, obficie wype\xc5\x82nione figurami retorycznymi \xe2\x80\x93 d\xc5\xbawi\xc4\x99kowymi, gramatycznymi i my\xc5\x9blowymi. Tekst ozdobi\xc5\x82 w kilku miejscach wierszowanymi przerywnikami o r\xc3\xb3\xc5\xbcnym metrum \xe2\x80\x93 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej by\xc5\x82y to dystychy elegijne.\n_START_SECTION_\nCzas i fazy napisania\n_START_PARAGRAPH_\nZdaniem wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych badaczy wszystkie dotychczasowe ustalenia na temat czasu i faz pisania przez Kad\xc5\x82ubka Kroniki przynios\xc5\x82y w\xc4\x85tpliwe wyniki. Jak o tym wspomnia\xc5\x82 dwukrotnie sam autor, otrzyma\xc5\x82 polecenie napisania dziej\xc3\xb3w Polski od niewymienionego z imienia \xe2\x80\x9enajdzielniejszego z ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t\xe2\x80\x9d. Dlatego w\xc5\x9br\xc3\xb3d wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci uczonych panuje przekonanie, \xc5\xbce praca nie mog\xc5\x82a zosta\xc4\x87 rozpocz\xc4\x99ta wcze\xc5\x9bniej, ni\xc5\xbc w roku 1190. Narracja Kroniki urywa si\xc4\x99 nagle na wydarzeniach z roku 1202. W tek\xc5\x9bcie znajduje si\xc4\x99 aluzja do bitwy pod Zawichostem z roku 1205, wi\xc4\x99c pewne jest, \xc5\xbce Kad\xc5\x82ubek zako\xc5\x84czy\xc5\x82 prac\xc4\x99 nad tekstem nie wcze\xc5\x9bniej, ni\xc5\xbc w tym\xc5\xbce roku._NEWLINE_W nauce sformu\xc5\x82owano kilka hipotez dotycz\xc4\x85cych tego, w kt\xc3\xb3rym okresie \xc5\xbcycia Kad\xc5\x82ubek tworzy\xc5\x82 swoje dzie\xc5\x82o. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 badaczy uwa\xc5\xbca, \xc5\xbce pisa\xc5\x82 Kronik\xc4\x99 w Krakowie jako kapelan Kazimierza Sprawiedliwego i Leszka Bia\xc5\x82ego a przerwa\xc5\x82 prac\xc4\x99 najp\xc3\xb3\xc5\xbaniej przed wyborem na biskupa \xe2\x80\x93 czyli dzie\xc5\x82o powsta\xc5\x82o mniej wi\xc4\x99cej w latach 1190-1206. Jest to teza mi\xc4\x99dzy innymi Adama Naruszewicza, Augusta Bielowskiego, Mariana Plezi, Brygidy K\xc3\xbcrbis, Edwarda Skibi\xc5\x84skiego czy Czes\xc5\x82awa Deptu\xc5\x82y._NEWLINE_Grupa uczonych, kt\xc3\xb3rzy nie zgadzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z powy\xc5\xbcsz\xc4\x85 hipotez\xc4\x85, jest zdania, \xc5\xbce Kad\xc5\x82ubek pisa\xc5\x82 Kronik\xc4\x99 dopiero po ust\xc4\x85pieniu z biskupstwa, w klasztorze j\xc4\x99drzejowskim \xe2\x80\x93 mniej wi\xc4\x99cej w latach 1217-1223 \xe2\x80\x93 a prac\xc4\x99 przerwa\xc5\x82a mu choroba lub \xc5\x9bmier\xc4\x87. Jest to pogl\xc4\x85d mi\xc4\x99dzy innymi Heinricha Zeissberga(niem.), Heleny Hofman-Dadejowej, Danuty Borawskiej czy Jana Powierskiego._NEWLINE_Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 badaczy wysun\xc4\x99\xc5\x82a hipotez\xc4\x99 kompromisow\xc4\x85, zgodnie z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 pierwsze trzy ksi\xc4\x99gi dzia\xc5\x82a powsta\xc5\x82y w latach 1190-1206, natomiast ksi\xc4\x99ga czwarta mi\xc4\x99dzy rokiem 1217 a 1223. Twierdzili tak mi\xc4\x99dzy innymi Roman Grodecki i J\xc3\xb3zef Szyma\xc5\x84ski. Natomiast Janusz Bieniak sformu\xc5\x82owa\xc5\x82 tez\xc4\x99, zgodnie z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 czas pisania Kroniki by\xc5\x82 d\xc5\x82ugi, obejmowa\xc5\x82 okres od studi\xc3\xb3w Wincentego a\xc5\xbc do jego \xc5\x9bmierci. Jednak przeciwnicy koncepcji, zgodnie z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 Kad\xc5\x82ubek pisa\xc5\x82 Kronik\xc4\x99 jeszcze w J\xc4\x99drzejowie, podnosz\xc4\x85 argument, \xc5\xbce czwarta ksi\xc4\x99ga nie mog\xc5\x82a by\xc4\x87 pisana z oddalenia, gdy\xc5\xbc opowiada ona o wydarzeniach z lat 1177-1202 w spos\xc3\xb3b bardzo \xc5\xbcywy i zaanga\xc5\xbcowany, rejestruj\xc4\x85c charakterystyczne dla tego okresu polemiki polityczne, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej ju\xc5\xbc nieaktualne._NEWLINE_Zarzucono we wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej nauce dwie dawne hipotezy. Zgodnie z pierwsz\xc4\x85 z nich autorem trzech ksi\xc4\x85g Kroniki by\xc5\x82 biskup Mateusz, zmar\xc5\x82y w roku 1166, a Wincenty napisa\xc5\x82 jedynie ksi\xc4\x99g\xc4\x99 ostatni\xc4\x85. Pogl\xc4\x85d taki g\xc5\x82osili w XV wieku Jan z D\xc4\x85br\xc3\xb3wki, a w wieku XIX m.in. Joachim Lelewel i J\xc3\xb3zef Maksymilian Ossoli\xc5\x84ski. Natomiast wed\xc5\x82ug drugiej z tych odrzuconych hipotez, Kad\xc5\x82ubek spisa\xc5\x82 Kronik\xc4\x99 w okresie sprawowania biskupstwa, czyli w latach 1208-1218. Twierdzili tak mi\xc4\x99dzy innymi Jan D\xc5\x82ugosz w wieku XV i Maciej Miechowita w wieku XVI.\n_START_SECTION_\nPa\xc5\x84stwo\n_START_PARAGRAPH_\nKad\xc5\x82ubek by\xc5\x82 tw\xc3\xb3rc\xc4\x85 okre\xc5\x9blenia pa\xc5\x84stwa polskiego mianem Rzeczypospolitej (res publica). Kronik\xc4\x99 rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 od cytatu z Pierwszej katylinarki Cycerona, kre\xc5\x9bl\xc4\x85c dalej idealny obraz silnego i praworz\xc4\x85dnego pa\xc5\x84stwa: By\xc5\x82a, by\xc5\x82a ongi cnota w tej Rzeczypospolitej, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 senatorowie niby jakowe\xc5\x9b \xc5\x9bwieczniki niebieskie opromienili nie zapisaniem pergaminowych kart wprawdzie, ale naj\xc5\x9bwietniejszych czyn\xc3\xb3w blaskiem. Znaczenie terminu rzeczpospolita, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zwi\xc4\x85zane z nim pogl\xc4\x85dy na polityk\xc4\x99, zaczerpn\xc4\x85\xc5\x82 Wincenty g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z prac Cycerona. Przystosowuj\xc4\x85c republika\xc5\x84skie pogl\xc4\x85dy rzymskiego pisarza do reali\xc3\xb3w XII-wiecznych, twierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce Polska nie jest w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 monarchy, lecz spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa rz\xc4\x85dz\xc4\x85cego si\xc4\x99 prawem stanowionym i wybieraj\xc4\x85cego sobie w\xc5\x82adc\xc3\xb3w. Tak rozumiana Rzeczpospolita powinna si\xc4\x99 sta\xc4\x87 \xe2\x80\x93 wed\xc5\x82ug Kad\xc5\x82ubka \xe2\x80\x93 ojczyzn\xc4\x85 (patria) ludzi wolnych, bronion\xc4\x85 m\xc4\x99stwem swych obywateli (cives) tworz\xc4\x85cych jeden nar\xc3\xb3d (identitas est mater societatis)._NEWLINE_Spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo zorganizowane w pa\xc5\x84stwo opiera si\xc4\x99 \xe2\x80\x93 zdaniem kronikarza \xe2\x80\x93 na sprawiedliwo\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 wyra\xc5\xbca\xc4\x87 powinien system prawny. Parafrazuj\xc4\x85c Owidiusza, Jana Chryzostoma oraz prawo rzymskie, Kad\xc5\x82ubek skonstruowa\xc5\x82 w\xc5\x82asn\xc4\x85 definicj\xc4\x99 sprawiedliwo\xc5\x9bci: Et dicta est iustutia quae plurimum prodest ei qui minimum potest (\xe2\x80\x9eSprawiedliwo\xc5\x9b\xc4\x87 oznacza to, co najbardziej sprzyja temu [obywatelowi], kt\xc3\xb3ry mo\xc5\xbce najmniej\xe2\x80\x9c)._NEWLINE_Pogl\xc4\x85dy na pa\xc5\x84stwo Wincenty wyrazi\xc5\x82 przede wszystkim w formie, w jakiej napisa\xc5\x82 o historii w\xc5\x82asnej ojczyzny, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 za Cyceronem nazywa\xc5\x82 matk\xc4\x85. Jego dzie\xc5\x82o to apoteoza wolnej i niepodleg\xc5\x82ej Polski. Jednak\xc5\xbce zdaniem Kad\xc5\x82ubka, ojczyzna jest nie tylko matk\xc4\x85 Polak\xc3\xb3w, ale zarazem tych\xc5\xbce Polak\xc3\xb3w podopieczn\xc4\x85. Dlatego najwa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 z wszystkich cn\xc3\xb3t jest patriotyzm, okre\xc5\x9blany w Kronice najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 ojczyzny. Dobro kraju usprawiedliwia nawet \xe2\x80\x93 w pewnych sytuacjach \xe2\x80\x93 zastosowanie niemoralnego podst\xc4\x99pu. Patriotyzm sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 \xe2\x80\x93 wed\xc5\x82ug Wincentego \xe2\x80\x93 z gotowo\xc5\x9bci do zbrojnej obrony niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci Polski w razie niebezpiecze\xc5\x84stwa oraz z codziennej obrony wolno\xc5\x9bci Polak\xc3\xb3w. Wolno\xc5\x9b\xc4\x87 ta zasadza si\xc4\x99 na przestrzeganiu przez obywateli i w\xc5\x82adze praworz\xc4\x85dno\xc5\x9bci. Dla Wincentego starodawna wolno\xc5\x9b\xc4\x87 Polak\xc3\xb3w jest warto\xc5\x9bci\xc4\x85 najwy\xc5\xbcsz\xc4\x85. Najwi\xc4\x99kszym nikczemnikiem jest ten, kto nie \xc5\xbca\xc5\x82uje utraconej wolno\xc5\x9bci a najgorszym w\xc5\x82adc\xc4\x85 taki, kt\xc3\xb3ry odbiera wolno\xc5\x9b\xc4\x87 obywatelom Rzeczypospolitej._NEWLINE_Teori\xc4\x99, \xc5\xbce pa\xc5\x84stwo wspiera si\xc4\x99 na dw\xc3\xb3ch filarach \xe2\x80\x93 wojsku i prawie \xe2\x80\x93 zaczerpn\xc4\x85\xc5\x82 Kad\xc5\x82ubek od pisarzy staro\xc5\xbcytnych, celowo kszta\xc5\x82tuj\xc4\x85c swoj\xc4\x85 wizj\xc4\x99 Polski na wz\xc3\xb3r republiki rzymskiej.\n_START_SECTION_\nReligia\n_START_PARAGRAPH_\nWincenty w swojej Kronice podj\xc4\x85\xc5\x82 ma\xc5\x82o w\xc4\x85tk\xc3\xb3w religijnych, co by\xc5\x82o nietypowe dla pi\xc5\x9bmiennictwa europejskiego ko\xc5\x84ca XII i pocz\xc4\x85tku XIII wieku. Bibli\xc4\x99 zacytowa\xc5\x82 lub sparafrazowa\xc5\x82 rzadziej ni\xc5\xbc dzie\xc5\x82a pisarzy staro\xc5\xbcytnych, zaledwie oko\xc5\x82o 100 razy \xe2\x80\x93 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie by\xc5\x82 to Stary Testament, w kilkunastu miejscach Nowy Testament. Pisz\xc4\x85c o Bogu (poza kilkoma dok\xc5\x82adnymi cytatami z Wulgaty, gdzie przytoczy\xc5\x82 s\xc5\x82owo Dominus) stosowa\xc5\x82 konsekwentnie termin Numen, kt\xc3\xb3ry zapo\xc5\xbcyczy\xc5\x82 od poga\xc5\x84skich pisarzy rzymskich. Nie wspomnia\xc5\x82 o Tr\xc3\xb3jcy \xc5\x9awi\xc4\x99tej, zaledwie trzykrotnie wzmiankowa\xc5\x82 Chrystusa a dwukrotnie Maryj\xc4\x99. Wyra\xc5\xbanie unika\xc5\x82 opis\xc3\xb3w cud\xc3\xb3w, pomijaj\xc4\x85c wiele z tych, o kt\xc3\xb3rych wcze\xc5\x9bniej informowa\xc5\x82 Gall. Samodzielnie napisa\xc5\x82 tylko o jednym cudzie \xe2\x80\x93 zro\xc5\x9bni\xc4\x99ciu cia\xc5\x82a \xc5\x9bwi\xc4\x99tego Stanis\xc5\x82awa. Nie dopatrywa\xc5\x82 si\xc4\x99 w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych zjawiskach naturalnych, takich jak pogoda, czynnik\xc3\xb3w nadprzyrodzonych._NEWLINE_Szczeg\xc3\xb3lnie rozumia\xc5\x82 Kad\xc5\x82ubek samo poj\xc4\x99cie religii \xe2\x80\x93 pos\xc5\x82ugiwa\xc5\x82 si\xc4\x99 nim w znaczeniu wi\xc4\x99zi i zobowi\xc4\x85zania. Uwa\xc5\xbca\xc5\x82 religi\xc4\x99 za pradawny obyczaj spo\xc5\x82eczny, oparty na racjonalnych podstawach. Przestrzega\xc5\x82 te\xc5\xbc przed jego odrzucaniem: niezbo\xc5\xbcn\xc4\x85 bowiem jest rzecz\xc4\x85 nie czci\xc4\x87 tego, co rozum ustanowi\xc5\x82, co ma we czci bogobojny obyczaj przodk\xc3\xb3w. Dlatego \xe2\x80\x93 jak w Kronice zosta\xc5\x82 pouczony Boles\xc5\x82aw Chrobry \xe2\x80\x93 prawo boskie okre\xc5\x9bla prawo ludzkie._NEWLINE_W literaturze naukowej trwa od lat dyskusja na temat \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 \xe2\x80\x93 specyficznego w jego epoce \xe2\x80\x93 stosunku Kad\xc5\x82ubka do chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 badaczy uwa\xc5\xbca, \xc5\xbce pogl\xc4\x85dy kronikarza nale\xc5\xbcy \xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 z wp\xc5\x82ywem, jaki wywar\xc5\x82 na niego mistycyzm Bernarda z Clairvaux. Inni wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85 stosunek Wincentego do religii z r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi pr\xc4\x85dami umys\xc5\x82owymi, obecnymi pod koniec XII wieku na zachodnioeuropejskich uniwersytetach. Wincenty jest przez tych uczonych uwa\xc5\xbcany za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli humanizmu chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiego ko\xc5\x84ca XII i pocz\xc4\x85tk\xc3\xb3w XIII wieku. By\xc5\x82 ich zdaniem w du\xc5\xbcym stopniu nowatorem \xe2\x80\x93 jego religijno\xc5\x9b\xc4\x87 by\xc5\x82a otwarta, pe\xc5\x82na afirmacji ziemskiej rzeczywisto\xc5\x9bci, kojarz\xc4\x85ca warto\xc5\x9bci teologiczne z pozareligijnymi. Dla Wincentego Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 by\xc5\x82 przede wszystkim opiekunem ubogich i prze\xc5\x9bladowanych. Z pogard\xc4\x85 wypowiada\xc5\x82 si\xc4\x99 o pieni\xc4\x85dzach, za najwa\xc5\xbcniejsze cnoty uwa\xc5\xbca\xc5\x82 m\xc4\x85dro\xc5\x9b\xc4\x87, ub\xc3\xb3stwo, pokor\xc4\x99 i wierno\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_Natomiast zgodnie z duchem epoki, dla Kad\xc5\x82ubka chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwo by\xc5\x82o jedyn\xc4\x85 prawdziw\xc4\x85 religi\xc4\x85, kt\xc3\xb3rej trzeba broni\xc4\x87 i rozszerza\xc4\x87 na ca\xc5\x82y \xc5\x9bwiat. Dlatego Wincenty popiera\xc5\x82 krucjaty \xe2\x80\x93 w Kronice wspomnia\xc5\x82 z entuzjazmem o planowanej wyprawie Fryderyka Barbarossy przeciwko muzu\xc5\x82manom i Saladynowi, pochwala\xc5\x82 te\xc5\xbc walk\xc4\x99 z poga\xc5\x84skimi Prusami. Za jedyn\xc4\x85 wa\xc5\xbcn\xc4\x85 przysi\xc4\x99g\xc4\x99 niedobrowoln\xc4\x85 uwa\xc5\xbca\xc5\x82 obietnic\xc4\x99 przyj\xc4\x99cia chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa, gdy\xc5\xbc by\xc5\x82a ona dobrodziejstwem, z kt\xc3\xb3rego przymuszeni nie zdawali sobie sprawy.\n_START_SECTION_\nSzkolnictwo\n_START_PARAGRAPH_\nWincenty wywar\xc5\x82 olbrzymi wp\xc5\x82yw na kultur\xc4\x99 polsk\xc4\x85, przede wszystkim dlatego, \xc5\xbce jego dzie\xc5\x82o by\xc5\x82o przez wieki powszechnie u\xc5\xbcywane w szkolnictwie. Ju\xc5\xbc najprawdopodobniej od XIII wieku by\xc5\x82o podr\xc4\x99cznikiem stosowanym podczas nauki w szkole katedralnej krakowskiej. U\xc5\xbcywano go te\xc5\xbc w innych \xc5\x9bredniowiecznych szko\xc5\x82ach katedralnych na ziemiach polskich. W XIV wieku sta\xc5\x82o si\xc4\x99 podr\xc4\x99cznikiem na Akademii Krakowskiej. Kronik\xc4\x99 wyk\xc5\x82adano tam od pocz\xc4\x85tku istnienia tej uczelni. Wielokrotny jej rektor, Jan z D\xc4\x85br\xc3\xb3wki, napisa\xc5\x82 w XV wieku komentarz analizuj\xc4\x85cy dzie\xc5\x82o Kad\xc5\x82ubka zdanie po zdaniu._NEWLINE_Absolwenci Akademii Krakowskiej przeprowadzali do XIX wieku lekcje dziej\xc3\xb3w Polski na podstawie Kroniki Kad\xc5\x82ubka, wprowadzaj\xc4\x85c j\xc4\x85 jako podstaw\xc4\x99 programu nauczania historii dla szkolnictwa ni\xc5\xbcszego, a\xc5\xbc po szko\xc5\x82y parafialne. Dzi\xc4\x99ki temu mistrz Wincenty oddzia\xc5\x82a\xc5\x82 w znaczny spos\xc3\xb3b na poznanie tradycji historycznej a w konsekwencji na ukszta\xc5\x82towanie \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci narodowej i patriotyzmu w spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie polskim._NEWLINE_Popularno\xc5\x9b\xc4\x87 Wincentego i potrzeba korzystania z jego dzie\xc5\x82a na lekcjach spowodowa\xc5\x82a, \xc5\xbce powsta\xc5\x82y liczne \xc5\x82aci\xc5\x84skie skr\xc3\xb3ty, przer\xc3\xb3bki czy parafrazy Kroniki, wykorzystywane przez nauczycieli i wyk\xc5\x82adowc\xc3\xb3w. Z nich do j\xc4\x99zyka potocznego wesz\xc5\x82y mi\xc4\x99dzy innymi przys\xc5\x82owia, zaczerpni\xc4\x99te przez Kad\xc5\x82ubka z literatury staro\xc5\xbcytnej, kt\xc3\xb3rych stosowanie w j\xc4\x99zyku polskim wywodzi si\xc4\x99 z powszechnej przez wieki znajomo\xc5\x9bci tekstu Kroniki \xe2\x80\x93 na przyk\xc5\x82ad rzadko kruk krukowi oko wydziobuje (IV, 11), ryby \xc5\x82atwiej \xc5\x82owi si\xc4\x99 w m\xc4\x99tnej wodzie (IV, 23), czy gdzie dw\xc3\xb3ch si\xc4\x99 k\xc5\x82\xc3\xb3ci, tam trzeci korzysta (IV, 23).\n_START_SECTION_\nW j\xc4\x99zyku polskim\n_START_PARAGRAPH_\nPoniewa\xc5\xbc kunsztown\xc4\x85 stylistyk\xc4\x99 Kad\xc5\x82ubka trudno jest wyrazi\xc4\x87 w j\xc4\x99zyku polskim, to wraz z zanikiem znajomo\xc5\x9bci \xc5\x82aciny w\xc5\x9br\xc3\xb3d ludzi wykszta\xc5\x82conych w XX wieku, stopniowo zanik\xc5\x82a te\xc5\xbc znajomo\xc5\x9b\xc4\x87 samego tekstu Kroniki. Za przyk\xc5\x82ad oprawy literackiej, w jak\xc4\x85 ubra\xc5\x82 Wincenty sw\xc3\xb3j traktat historyczny i jak\xc4\x85 zachwyca\xc5\x82 czytelnik\xc3\xb3w przez wieki, s\xc5\x82u\xc5\xbcy zazwyczaj kr\xc3\xb3tki fragment, w kt\xc3\xb3rym Boles\xc5\x82aw \xc5\x9amia\xc5\x82y uskar\xc5\xbca si\xc4\x99 na biskupa Stanis\xc5\x82awa. Fragment ten zosta\xc5\x82 oparty na nieprzet\xc5\x82umaczalnej na j\xc4\x99zyk polski grze \xc5\x82aci\xc5\x84skich s\xc5\x82\xc3\xb3w (II, 20):_NEWLINE_Potificem illum, non pontificem,_NEWLINE_pistorem, non pastorem vocat;_NEWLINE_pressulem, non presulem,_NEWLINE_opiscopum, non episcopum,_NEWLINE_spiculatorem, non speculatorem fuisse (...)_NEWLINE_et de rerum scrutare, renum scortatorem._NEWLINE_Opojem go, nie biskupem,_NEWLINE_piekarzem, nie pasterzem nazywa;_NEWLINE_ciemi\xc4\x99\xc5\xbcc\xc4\x85, nie wysokim duchownym,_NEWLINE_zbieraczem bogactw, nie biskupem,_NEWLINE_szpiegiem, nie str\xc3\xb3\xc5\xbcem by\xc5\x82 m\xc3\xb3wi (...)_NEWLINE_a z badacza spraw \xc5\x9bwi\xc4\x99tych sta\xc5\x82 si\xc4\x99 badaczem l\xc4\x99d\xc5\xbawi._NEWLINE_Polskie \xe2\x80\x9earcydzie\xc5\x82o \xc5\x82aci\xc5\x84skiego oratorstwa\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 jak okre\xc5\x9blano dzie\xc5\x82o Kad\xc5\x82ubka przez wieki \xe2\x80\x93 odstrasza\xc5\x82o od t\xc5\x82umaczenia na j\xc4\x99zyk polski. Wynika\xc5\x82o to z bogatego s\xc5\x82ownictwa Wincentego, kt\xc3\xb3ry u\xc5\xbcy\xc5\x82 ponad 6000 odr\xc4\x99bnych s\xc5\x82\xc3\xb3w, jego pasji s\xc5\x82owotw\xc3\xb3rczej wyra\xc5\xbcaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 w poszukiwaniu niecodziennych wyra\xc5\xbce\xc5\x84 \xc5\x82aci\xc5\x84skich i greckich, a tak\xc5\xbce XII-wiecznej stylistyki. Pierwsze pr\xc3\xb3by przek\xc5\x82adu podj\xc4\x99to dopiero w XIX wieku, ale \xc3\xb3wcze\xc5\x9bni t\xc5\x82umacze skracali tekst, obchodzili go lub parafrazowali. Dok\xc5\x82adne t\xc5\x82umaczenie ca\xc5\x82ej Kroniki na j\xc4\x99zyk polski, kt\xc3\xb3rego autorami byli Kazimierz Abgarowicz i Brygida K\xc3\xbcrbis, zosta\xc5\x82o opublikowane, po wielu latach \xc5\xbcmudnej pracy translatorskiej i redakcyjnej, dopiero w 1974 roku.\n_START_SECTION_\nHistoriografia\n_START_PARAGRAPH_\nOcena Kad\xc5\x82ubka sta\xc5\x82a si\xc4\x99 w XIX i XX wieku przyczyn\xc4\x85 najwi\xc4\x99kszego i najd\xc5\x82u\xc5\xbcszego sporu naukowego w dziejach polskiej historiografii, w kt\xc3\xb3rym wzi\xc4\x99\xc5\x82o udzia\xc5\x82 kilkudziesi\xc4\x99ciu najwybitniejszych badaczy. Polemiki mi\xc4\x99dzy nimi przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82y si\xc4\x99 stopniowo w bardzo ostr\xc4\x85 dyskusj\xc4\x99 publicystyczn\xc4\x85 toczon\xc4\x85 przez kilka dziesi\xc4\x99cioleci. W toku tych polemik Tadeusz Wojciechowski sformu\xc5\x82owa\xc5\x82 jako pierwszy tez\xc4\x99, zgodnie z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 Polacy dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 na dwa obce sobie i zwalczaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 plemiona. Wojciechowski nazwa\xc5\x82 je \xe2\x80\x9eplemieniem Kad\xc5\x82ubka\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eplemieniem Galla\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Jako pierwszy Adam Naruszewicz, na wie\xc5\x9b\xc4\x87, \xc5\xbce jeden z historyk\xc3\xb3w \xe2\x80\x9ezamierza grzeba\xc4\x87 w pr\xc3\xb3chnie Kad\xc5\x82ubka\xe2\x80\x9d, a nie opiera\xc4\x87 si\xc4\x99 w swoich pracach o wczesnym \xc5\x9bredniowieczu wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na Gallu Anonimie, postulowa\xc5\x82 aby w pracy naukowej polega\xc4\x87 jedynie na miarodajnych \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach. Z tego typu \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 wykluczy\xc5\x82 Naruszewicz Kronik\xc4\x99 mistrza Wincentego. Stanowisko Naruszewicza skrytykowali Joachim Lelewel, August Bielowski i Oswald Balzer. Domagali si\xc4\x99 oni bezstronnej oceny autora Kroniki. Natomiast tez\xc4\x99 Naruszewicza poparli Tadeusz Czacki, Maksymilian Gumplowicz i Franciszek Stefczyk._NEWLINE_W roku 1904 Tadeusz Wojciechowski w Szkicach historycznych, id\xc4\x85c w \xc5\x9blady Naruszewicza, zakwestionowa\xc5\x82 warto\xc5\x9b\xc4\x87 Kad\xc5\x82ubka jako dziejopisarza w og\xc3\xb3le. W \xc3\xb3smym szkicu, Faktum \xc5\x9bw. Stanis\xc5\x82awa dowodzi\xc5\x82, \xc5\xbce dzie\xc5\x82o Wincentego nie ma \xe2\x80\x9epowagi \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82owego \xc5\x9bwiadectwa\xe2\x80\x9d. Kronika \xe2\x80\x93 podsumowa\xc5\x82 swoje badania Wojciechowski \xe2\x80\x93 jest to ksi\xc4\x85\xc5\xbcka, kt\xc3\xb3rej nie mo\xc5\xbcna traktowa\xc4\x87 serjo, a ju\xc5\xbc najmniej jako \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o do dziej\xc3\xb3w jedynastego wieku. (...) Kad\xc5\x82ubek nie umia\xc5\x82 poda\xc4\x87 czytelnikowi ani jednej trze\xc5\xbawo wypowiedzianej wiadomo\xc5\x9bci o dziejach ojczystych, tak natomiast umia\xc5\x82 doskonale tworzy\xc4\x87 i wymy\xc5\x9bla\xc4\x87 przer\xc3\xb3\xc5\xbcne historje. Ale, co gorsza, mo\xc5\xbcna wykaza\xc4\x87 na kilkunastu przyk\xc5\x82adach, \xc5\xbce k\xc5\x82ama\xc5\x82 \xc5\x9bwiadomie i rozmy\xc5\x9blnie._NEWLINE_Praca Wojciechowskiego wywo\xc5\x82a\xc5\x82a burz\xc4\x99 w \xc5\x9brodowiskach ko\xc5\x9bcielnym, literackim i naukowym. Redakcja Przegl\xc4\x85du Powszechnego zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82a si\xc4\x99 ze specjaln\xc4\x85 ankiet\xc4\x85 do filolog\xc3\xb3w i historyk\xc3\xb3w prosz\xc4\x85c ich o ustosunkowanie si\xc4\x99 do twierdze\xc5\x84 zawartych w Szkicach. Odpowiedzieli na ni\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy innymi Kazimierz Krotoski, Wojciech K\xc4\x99trzy\xc5\x84ski, Wiktor Czermak, Antoni Prochaska, Adam Miodo\xc5\x84ski i Stanis\xc5\x82aw Smolka. Wszyscy oni uznali tezy Wojciechowskiego za nieudowodnione i bronili wiarygodno\xc5\x9bci mistrza Wincentego. Odpowiedzi na ankiet\xc4\x99, pocz\xc4\x85tkowo drukowane systematyczni na \xc5\x82amach czasopisma, zosta\xc5\x82y zebrane p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w jednej pracy naukowej, opublikowanej w roku 1909. Z kolei Wojciechowski zaatakowa\xc5\x82 swoich adwersarzy w ostrej polemice zatytu\xc5\x82owanej Plemi\xc4\x99 Kad\xc5\x82ubka. Poparli jego twierdzenia i stanowisko w nast\xc4\x99pnych latach mi\xc4\x99dzy innymi W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Abraham, Aleksander Br\xc3\xbcckner, Stanis\xc5\x82aw Zakrzewski czy Karol Maleczy\xc5\x84ski. Ten ostatni stwierdzi\xc5\x82: wiadomo\xc5\x9bci mog\xc4\x85cych zainteresowa\xc4\x87 historyka Kad\xc5\x82ubek podaje bardzo ma\xc5\x82o.\n_START_SECTION_\nLiteratura\n_START_PARAGRAPH_\nLiteratura polska rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej rozwija\xc5\x82a ze \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a, kt\xc3\xb3rym by\xc5\x82a Kronika. Nawi\xc4\x85zywali do Kad\xc5\x82ubka mi\xc4\x99dzy innymi Kochanowski, Morsztyn, Potocki, Krasicki, Mickiewicz, Norwid, Wyspia\xc5\x84ski czy Sienkiewicz. Wincenty opar\xc5\x82 si\xc4\x99 na pisarzach greckich i rzymskich, wprowadzaj\xc4\x85c do Polski tradycj\xc4\x99 antyczn\xc4\x85 \xe2\x80\x93 co sta\xc5\x82o si\xc4\x99 trwa\xc5\x82ym elementem kultury polskiej. Sam mistrz Wincenty, \xc5\x9bwiadomy tego, \xc5\xbce by\xc5\x82 prekursorem, do swoich na\xc5\x9bladowc\xc3\xb3w i kontynuator\xc3\xb3w zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 z pro\xc5\x9bb\xc4\x85 i ostrze\xc5\xbceniem: wypraszam sobie u wszystkich, aby nie ka\xc5\xbcdemu pozwalano nas os\xc4\x85dza\xc4\x87, lecz tylko tym, kt\xc3\xb3rych zaleca wytworny umys\xc5\x82 lub wybitna og\xc5\x82ada, zanim nas najsumienniej nie rozpoznaj\xc4\x85._NEWLINE_Ignacy Krasicki opublikowa\xc5\x82 w roku 1775 parodi\xc4\x99 Kroniki, Myszeid\xc4\x99, pisz\xc4\x85c o kronikarzu mi\xc4\x99dzy innymi: Wielki Kad\xc5\x82ubku, kt\xc3\xb3\xc5\xbc ci\xc4\x99 wielbi\xc4\x87 zdo\xc5\x82a? Ty\xc5\x9bto nam pierwszy te dziwy objawi\xc5\x82 i \xc5\xbce\xc5\x9b pracowa\xc5\x82 w pocie twego czo\xc5\x82a, wiek ci\xc4\x99 potomny b\xc4\x99dzie b\xc5\x82ogos\xc5\x82awi\xc5\x82. (...) Czy\xc5\x9b bajki pisa\xc5\x82, czy\xc5\x9b prawd\xc4\x99 okry\xc5\x9bli\xc5\x82, wiem, \xc5\xbce\xc5\x9b w prostocie ducha twego my\xc5\x9bli\xc5\x82. A my, kt\xc3\xb3rzy te powie\xc5\x9bci s\xc5\x82yszemy, dobrego m\xc4\x99\xc5\xbca wszyscy wychwalajmy._NEWLINE_Podczas krakowskiej sesji naukowej w 2000 roku, po\xc5\x9bwi\xc4\x99conej roli Kad\xc5\x82ubka w historii kultury polskiej, rektor Uniwersytetu Jagiello\xc5\x84skiego Franciszek Ziejka podsumowa\xc5\x82 debat\xc4\x99 uczonych s\xc5\x82owami: Czy mo\xc5\xbcna wyobrazi\xc4\x87 sobie dzi\xc5\x9b literatur\xc4\x99 polsk\xc4\x85 bez rozlicznych poemat\xc3\xb3w, dramat\xc3\xb3w, tragedii czy powie\xc5\x9bci o Wandzie i Krakusie, kt\xc3\xb3rych na karty naszej legendowej przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci wprowadzi\xc5\x82 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie Kad\xc5\x82ubek? Czy\xc5\xbc jeste\xc5\x9bmy w stanie wyobrazi\xc4\x87 sobie literatur\xc4\x99 polsk\xc4\x85 bez Kr\xc3\xb3la-Ducha i Lilii Wenedy S\xc5\x82owackiego, bez Wandy i Krakusa Cypriana Kamila Norwida, bez Wandy Teofila Lenartowicza, bez Legendy Stanis\xc5\x82awa Wyspia\xc5\x84skiego? Bez dziesi\xc4\x85tek i setek innych utwor\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych autorzy bezpo\xc5\x9brednio lub po\xc5\x9brednio czerpali w\xc4\x85tki i inspiracj\xc4\x99 z bogactwa Kroniki Kad\xc5\x82ubka? Zaiste, wiele zawdzi\xc4\x99czamy b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionemu Mistrzowi Wincentemu.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki kultu\n_START_PARAGRAPH_\nW sprawie pocz\xc4\x85tk\xc3\xb3w kultu Wincentego funkcjonuj\xc4\x85 w literaturze dwie opinie. Zdaniem hagiograf\xc3\xb3w kult ten rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 wraz ze \xc5\x9bmierci\xc4\x85 Kad\xc5\x82ubka. Natomiast mediewi\xc5\x9bci wskazuj\xc4\x85, \xc5\xbce nie ma na tak\xc4\x85 tez\xc4\x99 \xc5\xbcadnych \xc5\x9bredniowiecznych przekaz\xc3\xb3w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82owych \xe2\x80\x93 lecz jedynie legendarne, pochodz\xc4\x85ce dopiero z XVII wieku. Wed\xc5\x82ug opinii tych badaczy pocz\xc4\x85tki kultu nale\xc5\xbcy datowa\xc4\x87 najwcze\xc5\x9bniej na XVI wiek._NEWLINE_Cystersi jako zakon nastawiony eschatologicznie, nie zabiegali o kanonizacj\xc4\x99 swoich cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w. Mnisi po\xc5\x9bwi\xc4\x99cali si\xc4\x99 modlitwie i kontemplacji a ich ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y by\xc5\x82y, przynajmniej do XVI wieku, niedost\xc4\x99pne dla \xc5\x9bwieckich. Wierni nie mogli wi\xc4\x99c pielgrzymowa\xc4\x87 do grobu Wincentego czy te\xc5\xbc si\xc4\x99 przy nim modli\xc4\x87. Dopiero po soborze trydenckim cystersi stopniowo \xc5\x82agodzili regu\xc5\x82\xc4\x99, podejmowali si\xc4\x99 zada\xc5\x84 duszpasterskich i otwierali dla \xc5\x9bwieckich swoje ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y. Przed XVII wiekiem do grobu Wincentego w J\xc4\x99drzejowie tamtejsi mnisi dopuszczali jedynie \xe2\x80\x93 na mocy specjalnego pozwolenia \xe2\x80\x93 w\xc5\x82adc\xc3\xb3w, wysokich dostojnik\xc3\xb3w pa\xc5\x84stwowych i duchownych. Raczej przygodnymi p\xc4\x85tnikami byli Konrad Mazowiecki, Kazimierz Wielki i Kazimierz Jagiello\xc5\x84czyk z kr\xc3\xb3low\xc4\x85 Zofi\xc4\x85. Natomiast celowo do grobu Kad\xc5\x82ubka pielgrzymowali Jan D\xc5\x82ugosz i Jakub z Parady\xc5\xbca, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85c ho\xc5\x82d uczonemu kronikarzowi. W czasach p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych w J\xc4\x99drzejowie modlili si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy innymi Jan Zamoyski czy Micha\xc5\x82 Zebrzydowski._NEWLINE_Najstarszym \xc5\x9bwiadectwem kultu Wincentego jest notatka w katalogu \xc5\x9bwi\xc4\x99tych i b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionych, pi\xc3\xb3ra Macieja Ubiszewskiego i Marcina Boroniusza, wydanym w Krakowie w roku 1609. Kad\xc5\x82ubka tytu\xc5\x82owano w niej b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionym: B. Wincenty Kad\xc5\x82ubek, Biskup Krakowski w Konwencie Andrzejewskim Regu\xc5\x82\xc4\x99 przyj\xc4\x85wszy pochowan 1223. Natomiast najstarsze znane \xc5\x9bwiadectwo o pielgrzymkach wiernych do J\xc4\x99drzejowa pochodzi z roku 1688. Musia\xc5\x82y one odbywa\xc4\x87 si\xc4\x99 ju\xc5\xbc od d\xc5\x82u\xc5\xbcszego czasu, gdy\xc5\xbc przy grobie Wincentego modlili si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas nawet \xc5\x9al\xc4\x85zacy i Rusini._NEWLINE_Pierwszym \xc5\xbcywotem Wincentego by\xc5\x82o dzie\xc5\x82o Szymona Starowolskiego Vita et miracula servi Dei Vincentii Cadlubkonis, wydane w Krakowie w roku 1642. Wszystkie p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze \xc5\xbcywoty opiera\xc5\x82y si\xc4\x99 na tej pracy hagiograficznej, jedynie rozwijaj\xc4\x85c niekt\xc3\xb3re jej w\xc4\x85tki. Starowolski przypisa\xc5\x82 wstawiennictwu Wincentego ponad 150 cud\xc3\xb3w, w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich wiele wskrzesze\xc5\x84 z martwych.\n_START_SECTION_\nEkshumacja i elewacja\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1633 \xe2\x80\x93 z inicjatywy biskupa che\xc5\x82mskiego i opata komendatoryjnego klasztoru cysters\xc3\xb3w Remigiusza Koniecpolskiego \xe2\x80\x93 w J\xc4\x99drzejowie podj\xc4\x99to poszukiwania szcz\xc4\x85tk\xc3\xb3w Kad\xc5\x82ubka. Pozwolenie na otwarcie grobu, identyfikacj\xc4\x99 i przeniesienie zw\xc5\x82ok wyda\xc5\x82 administrator diecezji krakowskiej Piotr Gembicki, pod warunkiem, \xc5\xbce czynno\xc5\x9bci te b\xc4\x99d\xc4\x85 mia\xc5\x82y charakter prywatny. 26 kwietnia dokonano ekshumacji domniemanych szcz\xc4\x85tk\xc3\xb3w kronikarza. W protokole ekshumacji, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 nadzorowa\xc5\x82 superior krakowskich jezuit\xc3\xb3w Fryderyk Szembek, zapisano \xc5\xbce o identyfikacji zw\xc5\x82ok przes\xc4\x85dzi\xc5\x82 dobrze zachowany paliusz \xe2\x80\x93 insygnium, kt\xc3\xb3re przys\xc5\x82ugiwa\xc5\x82o od XI wieku biskupom krakowskim. Na podstawie ogl\xc4\x99dzin szkieletu stwierdzono w protokole, \xc5\xbce w grobie pochowano m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn\xc4\x99 s\xc5\x82usznego wzrostu o wysoko sklepionej czaszce._NEWLINE_19 sierpnia 1633 roku biskup Remigiusz Koniecpolski dokona\xc5\x82 elewacji szcz\xc4\x85tk\xc3\xb3w Wincentego. Relikwie wyniesiono spod posadzki do nowego grobowca w \xc5\x9bcianie (in pariete) ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a klasztornego. Nowy grobowiec wyposa\xc5\xbcono w d\xc5\x82u\xc5\xbcsze epitafium, skromniejszy napis wyryto w posadzce, na miejscu dawniejszego poch\xc3\xb3wku. Napis na \xc5\x9bcianie g\xc5\x82osi\xc5\x82: Tu Wz\xc3\xb3r pokory chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej wielebny s\xc5\x82uga Bo\xc5\xbcy Wincenty Kad\xc5\x82ubek spoczywa w pokoju, kt\xc3\xb3rego prochy i czcigodne ko\xc5\x9bci staraniem Remigjusza Koniecpolskiego bpa che\xc5\x82mskiego i opata j\xc4\x99drzejowskiego i zakonnik\xc3\xb3w tego\xc5\xbc klasztoru po 410 latach z pierwszego grobu na \xc5\x9brodku ch\xc3\xb3ru i z prochu ziemi przez publiczn\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x99 podniesione, w tym miejscu uczciwie z\xc5\x82o\xc5\xbcono. Roku 1633 miesi\xc4\x85ca sierpnia 19.\n_START_SECTION_\nStarania o beatyfikacj\xc4\x99\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1634 biskupi polscy, zebrani na synodzie w Warszawie, uchwalili pro\xc5\x9bb\xc4\x99 do Stolicy Apostolskiej o kanonizacj\xc4\x99 Wincentego Kad\xc5\x82ubka. W roku 1649 kr\xc3\xb3l Jan Kazimierz zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 z podobn\xc4\x85 pro\xc5\x9bb\xc4\x85 do Rzymu, tym razem jednak o beatyfikacj\xc4\x99. W zwi\xc4\x85zku z tym, w roku 1650, biskup krakowski Piotr Gembicki powo\xc5\x82a\xc5\x82 trybuna\xc5\x82 celem przes\xc5\x82uchania \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w odno\xc5\x9bnie dawno\xc5\x9bci kultu i \xc5\x9bwi\xc4\x99to\xc5\x9bci Wincentego. Proces nie zosta\xc5\x82 jednak przeprowadzony._NEWLINE_W 1680 roku prokurator polskiej prowincji cysters\xc3\xb3w przy Stolicy Apostolskiej Bernard Bogdanowicz z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 wniosek o wszcz\xc4\x99cie procesu informacyjnego w sprawie \xc5\xbcycia i cn\xc3\xb3t Wincentego. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej podobn\xc4\x85 petycj\xc4\x99 z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 w Rzymie kr\xc3\xb3l Jan Sobieski. W 1683 roku, po uzyskaniu indultu Innocentego XI, Kongregacja Obrz\xc4\x99d\xc3\xb3w zleci\xc5\x82a przeprowadzenie procesu kanonizacyjnego biskupowi krakowskiemu Janowi Ma\xc5\x82achowskiemu. Proces ten odby\xc5\x82 si\xc4\x99 w latach 1688-1692 i zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 wyrokiem, w kt\xc3\xb3rym wskazano, \xc5\xbce zabrak\xc5\x82o wiarygodnych dowod\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82yby udowodnienie heroiczno\xc5\x9bci cn\xc3\xb3t Kad\xc5\x82ubka._NEWLINE_W roku 1734 po\xc5\xbcar zniszczy\xc5\x82 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 i klasztor w J\xc4\x99drzejowie. Odbudowa trwa\xc5\x82a oko\xc5\x82o dwudziestu lat. W jej trakcie, najp\xc3\xb3\xc5\xbaniej w roku 1741, wzniesiono dwie kaplice dobudowane do \xc5\x9bciany po\xc5\x82udniowej ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. Jedn\xc4\x85 z nich przeznaczono na nowe miejsce poch\xc3\xb3wku Wincentego, po jego ewentualnym wyniesieniu na o\xc5\x82tarze. Plan uj\xc4\x99cia jednego z ramion transeptu kaplicami kopu\xc5\x82owymi nada\xc5\x82 tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a znami\xc4\x99 monumentalizmu i wyznaczy\xc5\x82 o\xc5\x9b poprzeczn\xc4\x85, po\xc5\x9bwi\xc4\x99con\xc4\x85 Kad\xc5\x82ubkowi. By\xc5\x82o to na\xc5\x9bladownictwo rozwi\xc4\x85zania zastosowanego w katedrze krakowskiej, kt\xc3\xb3rej po\xc5\x82udniowe rami\xc4\x99 transeptu jest flankowane przez kaplice._NEWLINE_Synod biskup\xc3\xb3w polskich ponowi\xc5\x82 w roku 1734 pro\xc5\x9bb\xc4\x99 do Stolicy Apostolskiej o kanonizacj\xc4\x99 Wincentego. W roku 1761 wniosek ten popar\xc5\x82 kr\xc3\xb3l August III, kt\xc3\xb3ry wystosowa\xc5\x82 dwa uroczyste listy do Klemensa XIII z pro\xc5\x9bb\xc4\x85 o kanonizacj\xc4\x99 Kad\xc5\x82ubka. W odpowiedzi papie\xc5\xbc nakaza\xc5\x82 uzupe\xc5\x82ni\xc4\x87 post\xc4\x99powanie dowodowe z lat 1688-1692._NEWLINE_W roku 1762 senat Rzeczypospolitej przyj\xc4\x85\xc5\x82 uchwa\xc5\x82\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej popar\xc5\x82 wyniesienie na o\xc5\x82tarze Kad\xc5\x82ubka. 22 wrze\xc5\x9bnia 1762 roku biskup pomocniczy Franciszek Podka\xc5\x84ski wyda\xc5\x82 dekret stwierdzaj\xc4\x85cy, \xc5\xbce z materia\xc5\x82u procesowego wynika, i\xc5\xbc kult Wincentego trwa od wiek\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nUroczysto\xc5\x9bci beatyfikacyjne\n_START_PARAGRAPH_\n11 lutego 1764 Kongregacja Obrz\xc4\x99d\xc3\xb3w stwierdzi\xc5\x82a pradawno\xc5\x9b\xc4\x87 kultu Kad\xc5\x82ubka, ale nie heroiczno\xc5\x9b\xc4\x87 jego cn\xc3\xb3t \xe2\x80\x93 co pozwala\xc5\x82o jedynie na beatyfikacj\xc4\x99. Na tej podstawie 18 lutego 1764 roku Klemens XIII wyda\xc5\x82 dekret beatyfikacyjny, potwierdzaj\xc4\x85cy kult Wincentego (confirmatio cultus). 9 czerwca 1764 roku papie\xc5\xbc og\xc5\x82osi\xc5\x82 bull\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej zezwoli\xc5\x82 na odprawianie mszy ku czci b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionego Wincentego w diecezji krakowskiej i zakonie cysters\xc3\xb3w._NEWLINE_10 kwietnia 1765 roku biskup krakowski Kajetan So\xc5\x82tyk wyda\xc5\x82 uroczyst\xc4\x85 odezw\xc4\x99 do duchowie\xc5\x84stwa i wiernych, w kt\xc3\xb3rej poinformowa\xc5\x82 o wyniesieniu na o\xc5\x82tarze Wincentego. Uroczysto\xc5\x9bci beatyfikacyjne odby\xc5\x82y si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy 26 a 28 maja 1765 roku w J\xc4\x99drzejowie. W ich trakcie opat Wojciech Ziemnicki dokona\xc5\x82 otwarcia trumny umieszczonej w \xc5\x9bcianie ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a i przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 relikwie b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionego do nowo wybudowanej kaplicy. Uroczysto\xc5\x9bci mia\xc5\x82y charakter hucznego festynu. Ich naoczni \xc5\x9bwiadkowie przekazali opowie\xc5\x9bci o mo\xc5\xbadzierzach bij\xc4\x85cych na salut, fajerwerkach, bramach tryumfalnych, graj\xc4\x85cych przez trzy dni orkiestrach, prezentowaniu broni przez liczne oddzia\xc5\x82y wojskowe i t\xc5\x82umach wiernych._NEWLINE_Kaplica grobowa b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionego w cysterskim ko\xc5\x9bciele j\xc4\x99drzejowskim zosta\xc5\x82a oddzielona od nawy bocznej rokokow\xc4\x85 krat\xc4\x85, ozdobion\xc4\x85 w g\xc3\xb3rnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci herbami Gryf i Z\xc5\x82ota Wolno\xc5\x9b\xc4\x87 opata Wojciecha Ziemnickiego. Mensa o\xc5\x82tarzowa po\xc5\x82\xc4\x85czona zosta\xc5\x82a ze \xc5\x9bcianami a\xc5\xbcurowymi bramkami, nad kt\xc3\xb3rymi przerzucono pot\xc4\x99\xc5\xbcne rocaille. Na mensie ustawiono dwie pary stiukowych anio\xc5\x82\xc3\xb3w wskazuj\xc4\x85cych na umieszczon\xc4\x85 na schodkowej podstawie trumn\xc4\x99 ze szcz\xc4\x85tkami kronikarza. XVIII-wieczn\xc4\x85 trumn\xc4\x99 zast\xc4\x85piono w 1923 roku now\xc4\x85, autorstwa Jana Podg\xc3\xb3ralskiego. Nad trumn\xc4\x85 powieszono obraz przedstawiaj\xc4\x85cy Kad\xc5\x82ubka en pied, z ascetyczn\xc4\x85 twarz\xc4\x85 pooran\xc4\x85 zmarszczkami. Wizerunek nakryto baldachimem z p\xc4\x85sowego aksamitu, kt\xc3\xb3ry szybko uleg\xc5\x82 zniszczeniu. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej przystrojono obraz w srebrn\xc4\x85 sukienk\xc4\x99, ufundowan\xc4\x85 po roku 1771 przez opata Bernarda Niegolewskiego. Wizerunek by\xc5\x82\xc2\xa0wielokrotnie przemalowywany, jego pierwotn\xc4\x85 wersj\xc4\x99 trudno datowa\xc4\x87. Przypuszczalnie jest to jedno z przedstawie\xc5\x84 sporz\xc4\x85dzonych w trakcie stara\xc5\x84 o beatyfikacj\xc4\x99; pochodzi prawdopodobnie z pierwszej po\xc5\x82owy XVIII wieku.\n_START_SECTION_\nSandomierz\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1845, za pozwoleniem administratora diecezji krakowskiej biskupa Ludwika \xc5\x81\xc4\x99towskiego, dokonano translacji cz\xc4\x99\xc5\x9bci  szcz\xc4\x85tk\xc3\xb3w Wincentego z J\xc4\x99drzejowa do Sandomierza. Relikwie w\xc4\x99drowa\xc5\x82y wpierw przez parafie diecezji a nast\xc4\x99pnie zosta\xc5\x82y z\xc5\x82o\xc5\xbcone w katedrze sandomierskiej. Przy tej okazji Wincenty zosta\xc5\x82 og\xc5\x82oszony patronem miasta \xe2\x80\x93 patronus civitatis episcopalis.\n_START_SECTION_\nWawel\n_START_PARAGRAPH_\nPo sprowadzeniu szcz\xc4\x85tk\xc3\xb3w Adama Mickiewicza na Wawel w roku 1890, zdecydowano, \xc5\xbce nast\xc4\x99pnym przedstawicielem kultury polskiej, kt\xc3\xb3rego zw\xc5\x82oki zostan\xc4\x85 pochowane w katedrze krakowskiej, b\xc4\x99dzie Kad\xc5\x82ubek. Biskup Jan Puzyna, po kilkuletnich negocjacjach, uzyska\xc5\x82 jedynie zgod\xc4\x99 na translacj\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci relikwii. Wcze\xc5\x9bniej, pomi\xc4\x99dzy rokiem 1766 a 1769, zmieniono dedykacj\xc4\x99 wawelskiego o\xc5\x82tarza Micha\xc5\x82a Archanio\xc5\x82a, przydaj\xc4\x85c mu za nowego patrona b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionego Wincentego. Umieszczono w nim obraz zakonnika kontempluj\xc4\x85cego w zachwyceniu Matk\xc4\x99 Bosk\xc4\x85, wykonany w Rzymie, a datowany na rok 1767. O\xc5\x82tarz ten usuni\xc4\x99to w czasie renowacji._NEWLINE_W roku 1903 dokonano translacji cz\xc4\x99\xc5\x9bci szcz\xc4\x85tk\xc3\xb3w Kad\xc5\x82ubka z J\xc4\x99drzejowa na Wawel i umieszczono je w srebrnej trumience, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 wraz z wieczn\xc4\x85 lamp\xc4\x85 zaprojektowa\xc5\x82 Stanis\xc5\x82aw Barabasz, odla\xc5\x82 Franciszek Kopaczy\xc5\x84ski, a opracowa\xc5\x82 krakowski cyzler Mieczys\xc5\x82aw Ziembowski. Relikwiarz ten uroczy\xc5\x9bcie z\xc5\x82o\xc5\xbcono w katedralnej kaplicy Jana Olbrachta, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 biskup Puzyna zamierza\xc5\x82 przekszta\xc5\x82ci\xc4\x87 w g\xc5\x82\xc3\xb3wne miejsce kultu Kad\xc5\x82ubka. W oknie umieszczono witra\xc5\xbc autorstwa J\xc3\xb3zefa Mehoffera, ukazuj\xc4\x85cy Wincentego pisz\xc4\x85cego kronik\xc4\x99 w zaciszu klasztoru otoczonego puszcz\xc4\x85 le\xc5\x9bn\xc4\x85. W tle symbolicznie przedstawiona zosta\xc5\x82a \xc3\xb3wczesna sytuacja Polski, nadaj\xc4\x85c witra\xc5\xbcowi kontekst polityczny i patriotyczny. Witra\xc5\xbc opatrzony by\xc5\x82\xc2\xa0napisem: Ku czci b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionego Mistrza Wincentego Kad\xc5\x82ubka, dziejopisa, kt\xc3\xb3ry patrza\xc5\x82 na pierwsz\xc4\x85 straszn\xc4\x85 burz\xc4\x99, poczynaj\xc4\x85c\xc4\x85 szale\xc4\x87 nad ojczyzn\xc4\x85. Witra\xc5\xbc ten, wraz z cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 kaplicy Jana Olbrachta, uleg\xc5\x82 zniszczeniu w styczniu 1945 roku a relikwiarz ze szcz\xc4\x85tkami przeniesiono tymczasowo do kaplicy Gamrata. Biskup Puzyna zleci\xc5\x82 tak\xc5\xbce W\xc5\x82odzimierzowi Tetmajerowi wykonanie polichromii wawelskiej kaplicy \xc5\x9awi\xc4\x99tej Tr\xc3\xb3jcy, na kt\xc3\xb3rej Wincenty przedstawiony zosta\xc5\x82 jako jeden z czterech najwybitniejszych tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w kultury i nauki polskiej \xe2\x80\x93 obok Jana D\xc5\x82ugosza, Miko\xc5\x82aja Kopernika i Jana Kochanowskiego._NEWLINE_Podczas obchod\xc3\xb3w rocznicy 750-lecia \xc5\x9bmierci Kad\xc5\x82ubka, arcybiskup Karol Wojty\xc5\x82a przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 uroczy\xc5\x9bcie wawelsk\xc4\x85 trumienk\xc4\x99 ze szcz\xc4\x85tkami kronikarza na sta\xc5\x82e do specjalnie przygotowanego miejsca w kaplicy biskupa Piotra Tomickiego.\n_START_SECTION_\nStarania o kanonizacj\xc4\x99\n_START_PARAGRAPH_\nStarania o ponowne wszcz\xc4\x99cie procesu kanonizacyjnego Wincentego rozpocz\xc4\x99li w latach pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych XX wieku opat klasztoru cysterskiego w Szczyrzycu Benedykt Biros oraz biskup kielecki Czes\xc5\x82aw Kaczmarek. W roku 1959, w imieniu polskiej kongregacji cysters\xc3\xb3w, opat klasztoru w Mogile Augustyn Ciesielski wyznaczy\xc5\x82 przebywaj\xc4\x85cego w Rzymie ksi\xc4\x99dza Piotra Naruszewicza postulatorem kanonizacji. Naruszewicz wni\xc3\xb3s\xc5\x82 spraw\xc4\x99 do Kongregacji Obrz\xc4\x99d\xc3\xb3w oraz mianowa\xc5\x82 wiecpostulatorem cystersa j\xc4\x99drzejowskiego Klemensa \xc5\x9awi\xc5\xbcka. W roku 1961 kanonizacj\xc4\x99 Kad\xc5\x82ubka popar\xc5\x82a Konferencja Episkopatu Polski; poinformowa\xc5\x82 o tym pisemnie Stolic\xc4\x99 Apostolsk\xc4\x85 prymas Stefan Wyszy\xc5\x84ski. List postulacyjny w imieniu Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego wystosowa\xc5\x82 do Rzymu rektor Marian Rechowicz. W odpowiedzi na te trzy pro\xc5\x9bby Kongregacja Obrz\xc4\x99d\xc3\xb3w wyda\xc5\x82a w 1962 roku oficjalny dokument, na mocy kt\xc3\xb3rego wznowiono proces kanonizacyjny Wincentego \xe2\x80\x93 Positio super reasumptione cauasae._NEWLINE_Wznawiaj\xc4\x85c proces Kongregacja Obrz\xc4\x99d\xc3\xb3w poleci\xc5\x82a utworzy\xc4\x87 w Polsce komisj\xc4\x99 historyczn\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a za zadanie zebra\xc4\x87 wszystkie dokumenty dotycz\xc4\x85ce Wincentego. Wed\xc5\x82ug opinii kongregacji, w Rzymie brakowa\xc5\x82o bowiem istotnych dowod\xc3\xb3w \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85cych o \xc5\xbcyciu i heroiczno\xc5\x9bci cn\xc3\xb3t b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionego, co uniemo\xc5\xbcliwia\xc5\x82o dalsze post\xc4\x99powanie procesowe. W sk\xc5\x82ad komisji weszli Antoni S\xc5\x82omkowski z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, cysters Stanis\xc5\x82aw Kie\xc5\x82tyka oraz historycy ko\xc5\x9bcielni J\xc3\xb3zef Milewski i Jan Koceniak._NEWLINE_Podczas uroczysto\xc5\x9bci dwusetnej rocznicy beatyfikacji Wincentego, na kt\xc3\xb3rej w 1964 roku w J\xc4\x99drzejowie zebra\xc5\x82 si\xc4\x99 ca\xc5\x82y episkopat polski, prymas Wyszy\xc5\x84ski wyg\xc5\x82osi\xc5\x82\xc2\xa0kazanie popieraj\xc4\x85ce kanonizacj\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rym nazwa\xc5\x82 kronikarza wychowawc\xc4\x85 narodu polskiego. Arcybiskup krakowski Karol Wojty\xc5\x82a, w li\xc5\x9bcie wydanym z tej okazji, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wspar\xc5\x82 kanonizacj\xc4\x99: Uwa\xc5\xbcam za sw\xc3\xb3j obowi\xc4\x85zek (...) przypomnie\xc4\x87 wielk\xc4\x85 posta\xc4\x87 b\xc5\x82ogos\xc5\x82awionego Wincentego Kad\xc5\x82ubka, ojca kultury polskiej. Wszak by\xc5\x82 on w swoich czasach, w pierwszych stuleciach naszych dziej\xc3\xb3w, tym w\xc5\x82a\xc5\x9bnie nowym cz\xc5\x82owiekiem w Jezusie Chrystusie. Tworzy\xc5\x82 on \xc5\xbcycie w\xc5\x82asne i \xc5\xbcycie swoich rodak\xc3\xb3w wedle ducha Ewangelii. Przez to wskazuje nam r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w czasach dzisiejszych, \xc5\xbce kultura chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84ska oraz jej nieustaj\xc4\x85ca odnowa opiera si\xc4\x99 o cz\xc5\x82owieka, kt\xc3\xb3ry ca\xc5\x82\xc4\x85 dusz\xc4\x85 stara si\xc4\x99 zakorzeni\xc4\x87 w Jezusie Chrystusie. Owocem tego zakorzenienia jest szlachetne cz\xc5\x82owiecze\xc5\x84stwo, a najpe\xc5\x82niejszym \xe2\x80\x93 \xc5\x9bwi\xc4\x99to\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_Proces w Rzymie toczy\xc5\x82\xc2\xa0si\xc4\x99 do roku 1971. W\xc3\xb3wczas to Kongregacja Obrz\xc4\x99d\xc3\xb3w wyda\xc5\x82a dokument Positio super vita et vitutibus ex officio concinnata, w kt\xc3\xb3rym orzek\xc5\x82a, \xc5\xbce w aktach kanonizacyjnych brakuje dokumentacji, kt\xc3\xb3ra potwierdza\xc5\x82aby cnoty heroiczne Kad\xc5\x82ubka. Na tej podstawie w 1972 roku wydano wyrok, w kt\xc3\xb3rym reasumpcja sprawy kanonizacji Wincentego zosta\xc5\x82a oddalona._NEWLINE_Decyzja Kongregacji Obrz\xc4\x99d\xc3\xb3w zosta\xc5\x82a uznana za ostateczn\xc4\x85, a Jan Pawe\xc5\x82 II nie kanonizowa\xc5\x82 Kad\xc5\x82ubka, mimo \xc5\xbce postulowa\xc5\x82 to przed wyborem na papie\xc5\xbca._NEWLINE_Wbrew decyzji Rzymu, podczas uroczysto\xc5\x9bci osiemsetlecia nominacji biskupiej Kad\xc5\x82ubka oraz 790 rocznicy przybycia Wincentego do J\xc4\x99drzejowa, kt\xc3\xb3re obchodzono w roku 2008, arcybiskup krakowski Stanis\xc5\x82aw Dziwisz konsekwentnie tytu\xc5\x82owa\xc5\x82 kronikarza \xe2\x80\x9e\xc5\x9bwi\xc4\x99tym\xe2\x80\x9d. W okoliczno\xc5\x9bciowym kazaniu powiedzia\xc5\x82 mi\xc4\x99dzy innymi: W wielkim sercu \xc5\x9bwi\xc4\x99tego pasterza, wybitnego historyka, wielkim przez mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 Boga i cz\xc5\x82owieka, nie zabrak\xc5\x82o miejsca na mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 ojczyzny \xe2\x80\x93\xc2\xa0\xc5\x9bwiadectwo tej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci utrwali\xc5\x82 w czterech ksi\xc4\x99gach swojej Kroniki. (...) Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 krakowski, kielecki i sandomierski pielgrzymuje dzisiaj do grobu \xc5\x9bwi\xc4\x99tego Wincentego Kad\xc5\x82ubka, by modli\xc4\x87 si\xc4\x99 o \xc5\x9bwi\xc4\x99to\xc5\x9b\xc4\x87\xc2\xa0kanonizowan\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nUpami\xc4\x99tnienie\n_START_PARAGRAPH_\n26 lutego 2013 Rada Miasta J\xc4\x99drzejowa ustanowi\xc5\x82a Kad\xc5\x82ubka patronem miasta. Jest on tak\xc5\xbce drugim patronem diecezji kieleckiej (wspomnienie 9 pa\xc5\xbadziernika), a dwie parafie \xe2\x80\x93 w J\xc4\x99drzejowie i Domaszowicach s\xc4\x85 pod jego wezwaniem. W Karwowie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 kapliczka i \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o jego imienia, kt\xc3\xb3re wed\xc5\x82ug tradycji uznawane jest za cudowne. Jego imi\xc4\x99 nosz\xc4\x85 ulice m.in. w Warszawie, Kielcach, Krakowie, \xc5\x81odzi czy Poznaniu.'