b'\n_START_ARTICLE_\nTransport kolejowy\n_START_PARAGRAPH_\nTransport kolejowy \xe2\x80\x93 ga\xc5\x82\xc4\x85\xc5\xba transportu l\xc4\x85dowego obejmuj\xc4\x85ca trzy podsektory: pasa\xc5\xbcerski transport kolejowy, towarowy transport kolejowy i infrastruktur\xc4\x99 transportu kolejowego._NEWLINE_Kolejowy system transportowy obejmuje infrastruktur\xc4\x99, czyli linie kolejowe, stacje (dworce, przystanki), zaplecze techniczne. Drugim elementem systemu jest tabor kolejowy, czyli \xc5\x9brodki transportu (np. lokomotywy i wagony). W systemie tym operuj\xc4\x85 instytucje kolejowe, do kt\xc3\xb3rych zaliczy\xc4\x87 mo\xc5\xbcna przewo\xc5\xbanik\xc3\xb3w kolejowych i zarz\xc4\x85dc\xc3\xb3w infrastruktury (zarz\xc4\x85dy kolejowe). W uj\xc4\x99ciu gospodarczym przewo\xc5\xbanicy \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 us\xc5\x82ugi transportowe (zaspokajaj\xc4\x85 popyt) z wykorzystaniem infrastruktury kolejowej. Infrastruktura ta jest natomiast zarz\xc4\x85dzana i udost\xc4\x99pniana przewo\xc5\xbanikom przez zarz\xc4\x85dc\xc3\xb3w infrastruktury._NEWLINE_W w\xc4\x99\xc5\xbcszym znaczeniu transport kolejowy to przemieszczenie towar\xc3\xb3w lub pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w przy u\xc5\xbcyciu pojazd\xc3\xb3w kolejowych w obr\xc4\x99bie danej sieci kolejowej._NEWLINE_W potocznym u\xc5\xbcyciu termin kolej mo\xc5\xbce odnosi\xc4\x87 si\xc4\x99 do ka\xc5\xbcdego z tych g\xc5\x82\xc3\xb3wnych element\xc3\xb3w, zw\xc5\x82aszcza linii kolejowej albo przedsi\xc4\x99biorstwa kolejowego._NEWLINE_Kolejowe \xc5\x9brodki transportu poruszaj\xc4\x85 si\xc4\x99 po trasie wytyczonej torem kolejowym albo lin\xc4\x85, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 poruszaj\xc4\x85 si\xc4\x99 poci\xc4\x85gi lub pojedyncze wagony, czy kabiny. Kolej jest form\xc4\x85 transportu sztywnotorowego, tzn. jej pojazdy mog\xc4\x85 porusza\xc4\x87 si\xc4\x99 tylko charakterystycznym dla danej technologii torem. Do autobusu torowego zatem termin \xe2\x80\x9ekolej\xe2\x80\x9d si\xc4\x99 nie odnosi._NEWLINE_Najszerzej rozpowszechniona w krajach rozwini\xc4\x99tych jest kolej na torze dwuszynowym (kolej konwencjonalna), zwykle o rozstawie 1435\xc2\xa0mm, zwana te\xc5\xbc normalnotorow\xc4\x85. Kolej konwencjonalna o nap\xc4\x99dzie mechanicznym rozwija\xc5\x82a si\xc4\x99 od II\xc2\xa0\xc4\x87wierci XIX wieku i stanowi form\xc4\x99 przemieszczania, kt\xc3\xb3rej rozw\xc3\xb3j poprzedzi\xc5\x82 upowszechnienie si\xc4\x99 wszystkich innych mechanicznych \xc5\x9brodk\xc3\xb3w transportu.\n_START_SECTION_\nRodzaje kolei\n_START_PARAGRAPH_\nTerminologia okre\xc5\x9blaj\xc4\x85ca rodzaje kolei jest do\xc5\x9b\xc4\x87 \xe2\x80\x9enieostra\xe2\x80\x9d, a w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych krajach przyj\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 specyficzne terminy i formy ich interpretacji, funkcjonuj\xc4\x85ce si\xc5\x82\xc4\x85 tradycji j\xc4\x99zykowej i form organizacyjnych. Poni\xc5\xbcsza lista jest pr\xc3\xb3b\xc4\x85 ujednolicenia podj\xc4\x99t\xc4\x85 z perspektywy uniwersalnej.\n_START_SECTION_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wne elementy kolei\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnym elementem infrastruktury kolejowej jest linia kolejowa, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 prowadzi droga kolejowa, z\xc5\x82o\xc5\xbcona z jednego lub wi\xc4\x99cej tor\xc3\xb3w szlakowych i ich podsypki, tworz\xc4\x85cych nawierzchni\xc4\x99 kolejow\xc4\x85, u\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 na podtorzu (nasypy lub przekopy). Poszczeg\xc3\xb3lne tory u\xc5\x82o\xc5\xbcone s\xc4\x85 z zachowaniem skrajni umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cej przejazd poci\xc4\x85gu, a ca\xc5\x82e torowisko umieszczone jest w pasie kolejowym wy\xc5\x82\xc4\x85czonym z u\xc5\xbcytkowania innego ni\xc5\xbc s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ce kolei. Droga kolejowa obejmuje budowle in\xc5\xbcynierskie, takie jak mosty, wiadukty, tunele i zaopatrzona jest w urz\xc4\x85dzenia sygnalizacji, b\xc4\x99d\xc4\x85ce elementem systemu sterowania ruchem kolejowym. Koleje \xe2\x80\x9elekkie\xe2\x80\x9d mog\xc4\x85 jednak stosowa\xc4\x87 w normalnym ruchu jazd\xc4\x99 \xe2\x80\x9ena widoczno\xc5\x9b\xc4\x87\xe2\x80\x9d albo \xe2\x80\x9ena rozk\xc5\x82ad\xe2\x80\x9d. Koleje trakcji elektrycznej w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci wypadk\xc3\xb3w wymagaj\xc4\x85 sieci trakcyjnej lub \xe2\x80\x9etrzeciej szyny\xe2\x80\x9d, doprowadzaj\xc4\x85cych pr\xc4\x85d elektryczny._NEWLINE_Elementem linii kolejowej s\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnego typu stacje kolejowe: osobowe, towarowe lub techniczne. Ruch pasa\xc5\xbcerski obs\xc5\x82uguj\xc4\x85 dworce (stacje, na kt\xc3\xb3rych zatrzymuj\xc4\x85 si\xc4\x99 poci\xc4\x85gi pasa\xc5\xbcerskie) i przystanki kolejowe (miejsca zatrzymania na torach szlakowych). Na liniach dwu- i wi\xc4\x99cejtorowych poci\xc4\x85gi poruszaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w normalnej eksploatacji zgodnie z obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cym kierunkiem ruchu._NEWLINE_Pojazdy poruszaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 lini\xc4\x85 kolejow\xc4\x85 stanowi\xc4\x85 tabor kolejowy, kt\xc3\xb3ry dzieli si\xc4\x99 na pojazdy trakcyjne i wagony. Pojazdy trakcyjne maj\xc4\x85 zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 samodzielnego poruszania si\xc4\x99 (s\xc4\x85 to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie zespo\xc5\x82y trakcyjne, wagony motorowe/silnikowe lub lokomotywy). W normalnej eksploatacji ruch poci\xc4\x85g\xc3\xb3w zorganizowany jest wed\xc5\x82ug rozk\xc5\x82adu jazdy._NEWLINE_Eksploatacj\xc4\x85 poci\xc4\x85g\xc3\xb3w zajmuje si\xc4\x99 przewo\xc5\xbanik kolejowy, a utrzymaniem linii i organizacj\xc4\x85 ruchu \xe2\x80\x93 zarz\xc4\x85dca infrastruktury kolejowej. Eksploatacj\xc4\x85 budynk\xc3\xb3w dworcowych i przestrzeni obs\xc5\x82ugi pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w mo\xc5\xbce zajmowa\xc4\x87 si\xc4\x99 ka\xc5\xbcdy z nich, zale\xc5\xbcnie od umowy albo osobna, wyspecjalizowana instytucja. W wielu wypadkach wszystkie one stanowi\xc4\x85 to samo przedsi\xc4\x99biorstwo.'