b'\n_START_ARTICLE_\nCommodore 64\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nKomputer C64 powsta\xc5\x82 w styczniu 1982 r. jako nast\xc4\x99pca modelu VIC-20. Pocz\xc4\x85tkowo sprzedawany by\xc5\x82 w cenie 595\xc2\xa0USD, jednak cena ta by\xc5\x82a znacznie wy\xc5\xbcsza od ceny produkt\xc3\xb3w konkurencji (ZX Spectrum), st\xc4\x85d nie przynios\xc5\x82a popularno\xc5\x9bci modelowi._NEWLINE_Firma Commodore, b\xc4\x99d\xc4\x85c w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem firmy MOS Technology, produkuj\xc4\x85cej wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 podzespo\xc5\x82\xc3\xb3w do C64, oszacowa\xc5\x82a koszt produkcji ka\xc5\xbcdego modelu na 135\xc2\xa0USD. Cena maszyny znacznie spad\xc5\x82a, a firma rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a agresywn\xc4\x85 polityk\xc4\x99 marketingow\xc4\x85, kieruj\xc4\x85c komputer w stron\xc4\x99 rynku gier. Wkr\xc3\xb3tce model C64 sta\xc5\x82 si\xc4\x99 najpopularniejszym komputerem._NEWLINE_Komputer, cho\xc4\x87 o wysokich mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bciach technicznych, by\xc5\x82 jednak stosunkowo s\xc5\x82aby. BASIC v.2 (stworzony przez firm\xc4\x99 Microsoft) by\xc5\x82 poprawny logicznie, ale nie pozwala\xc5\x82 na pe\xc5\x82n\xc4\x85 kontrol\xc4\x99 nad maszyn\xc4\x85: by\xc5\x82 zbyt powolny, nie zawiera\xc5\x82 \xc5\xbcadnych instrukcji do generowania d\xc5\xbawi\xc4\x99ku, grafiki, czy te\xc5\xbc obs\xc5\x82ugi d\xc5\xbcojstika. Firma zdecydowa\xc5\x82a si\xc4\x99 wypu\xc5\x9bci\xc4\x87 w 1984\xc2\xa0r. nast\xc4\x99pc\xc4\x99 C64, komputer Commodore Plus/4, z nowsz\xc4\x85 wersj\xc4\x85 BASIC-a i wbudowanymi w ROM aplikacjami (np. arkusz kalkulacyjny), ale z braku kompatybilno\xc5\x9bci z C64, nowy produkt nie zdoby\xc5\x82 przychylno\xc5\x9bci rynku._NEWLINE_Po nieudanych pr\xc3\xb3bach z Commodore Plus/4, a tak\xc5\xbce z Commodore 16, firma wypu\xc5\x9bci\xc5\x82a w roku 1985 model Commodore 128. C128 mia\xc5\x82 lepsze osi\xc4\x85gi w por\xc3\xb3wnaniu z C64, dodatkowo projektanci, nie chc\xc4\x85c utraci\xc4\x87 ju\xc5\xbc zdobytego rynku, wyposa\xc5\xbcyli go w mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 pe\xc5\x82nej emulacji C64. Jednak komputer ten nie zdoby\xc5\x82 popularno\xc5\x9bci C64, by\xc4\x87 mo\xc5\xbce z powodu ceny, przesycenia rynku i starzej\xc4\x85cych si\xc4\x99 technologii._NEWLINE_Wersja C64C, wprowadzona w 1986 r. r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82a si\xc4\x99 od poprzednich wersji wygl\xc4\x85dem, zaprojektowanym na wz\xc3\xb3r Commodore 128._NEWLINE_Trzecia wersja komputera  o nazwie C64G \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a obudow\xc4\x99 C64 (w tym przypadku kolor jasny) z klawiatur\xc4\x85 C64C. G\xc5\x82\xc3\xb3wne zmiany zasz\xc5\x82y wewn\xc4\x85trz urz\xc4\x85dzenia: z poprzedniej wersji pozosta\xc5\x82 uk\xc5\x82ad 6526 oraz pami\xc4\x99\xc4\x87 ROM, procesor zamieniono na uk\xc5\x82ad 8500 R4 o identycznej w stosunku do 6510 li\xc5\x9bcie rozkaz\xc3\xb3w. Uk\xc5\x82ad graficzny VIC 6569 oraz d\xc5\xbawi\xc4\x99kowy SID 6581 zamieniono na (odpowiednio) 8569 i 8580 (decyzja podyktowana by\xc5\x82a kwestiami zwi\xc4\x85zanymi z zasilaniem \xe2\x80\x93 tylko uk\xc5\x82ad SID 8580 by\xc5\x82 zasilany napi\xc4\x99ciem +12V._NEWLINE_Zmierzch komputera nast\xc4\x85pi\xc5\x82 pod koniec lat 80. Oficjalnie firma zako\xc5\x84czy\xc5\x82a produkcj\xc4\x99 w 1993\xc2\xa0r., sprzedawszy ok. 17-25\xc2\xa0mln egzemplarzy (oficjalny rekord Guinnessa). Najwi\xc4\x99cej komputer\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o sprzedanych w czasie, gdy na rynku pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 ju\xc5\xbc Amiga. W Polsce komputery Commodore 64 sprzedawa\xc5\x82a Baltona._NEWLINE_Du\xc5\xbc\xc4\x85 zalet\xc4\x85 Commodore 64 by\xc5\x82y jego mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci graficzne i muzyczne. Na tym komputerze wzi\xc4\x99\xc5\x82a sw\xc3\xb3j pocz\xc4\x85tek tzw. demoscena, czyli spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 fascynat\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy tworzyli prezentacje swoich programistycznych i artystycznych umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci, nierzadko wykraczaj\xc4\x85cych poza ograniczenia na\xc5\x82o\xc5\xbcone przez samych projektant\xc3\xb3w C64. Konsekwencj\xc4\x85 koncentracji entuzjast\xc3\xb3w na Commodore 64 by\xc5\x82o pojawienie si\xc4\x99 wielu modyfikacji sprz\xc4\x99towych, pozwalaj\xc4\x85cych na przyspieszenie pracy (odczyt, zapis na no\xc5\x9bniku/pami\xc4\x99ci zewn\xc4\x99trznej) oraz popraw\xc4\x99 charakterystyki d\xc5\xbawi\xc4\x99ku i obrazu. By\xc5\x82y to mi\xc4\x99dzy innymi modu\xc5\x82y zewn\xc4\x99trzne (cartridge) takie jak Final, Action, Snapshot, SIO2SD czy w ko\xc5\x84cu uniwersalne rozwi\xc4\x85zanie Ultimate1541II. Wielu u\xc5\xbcytkownik\xc3\xb3w komputera \xe2\x80\x93 o ile tylko pozwoli\xc5\x82y im na to zasoby finansowe \xe2\x80\x93 zakupi\xc5\x82a nowsz\xc4\x85 produkcj\xc4\x99 Commodore: Amig\xc4\x99 500._NEWLINE_Komputer sta\xc5\x82 si\xc4\x99 popularny dzi\xc4\x99ki du\xc5\xbcej liczbie gier, ale jego mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82y tak\xc5\xbce prac\xc4\x99 biurow\xc4\x85. Dost\xc4\x99pne by\xc5\x82y proste (z dzisiejszego punktu widzenia) arkusze kalkulacyjne, edytory tekstu, kompilatory j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w programowania. O mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bciach C64 \xc5\x9bwiadczy okres jego zmierzchu: gdy wychodzi\xc5\x82y pierwsze powa\xc5\xbcne gry na Amig\xc4\x99 i PC, wiele firm ci\xc4\x85gle tworzy\xc5\x82o wersje dla C64 (Pirates!, North & South i inne)._NEWLINE_Na pa\xc5\xbadziernik 2019 zapowiedziano now\xc4\x85 wersj\xc4\x99 \xe2\x80\x93 The C64, kt\xc3\xb3ra ma generowa\xc4\x87 obraz o rozdzielczo\xc5\x9bci 720p i dzia\xc5\x82a\xc4\x87 w trybach 50 Hz i 60 Hz.\n_START_SECTION_\nProcesor\n_START_PARAGRAPH_\nKomputer C64 jest wyposa\xc5\xbcony w 8-bitowy mikroprocesor MOS Technology 6510 (w nowszych wersjach 8500), kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 kompatybilny (ale nie sprz\xc4\x99towo, procesor 6510 wyposa\xc5\xbcono w dodatkowe mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci np. sterowanie magnetofonem do zapisu programu) z mikroprocesorem MOS Technology 6502 (u\xc5\xbcywanym mi\xc4\x99dzy innymi w komputerach Atari, Apple i konsolach Nintendo). Procesor taktowany by\xc5\x82 zegarem oko\xc5\x82o 1 MHz (dok\xc5\x82adnie 0,985\xc2\xa0MHz w wersji PAL oraz 1,023\xc2\xa0MHz w przypadku NTSC)._NEWLINE_Pami\xc4\x99\xc4\x87 RAM sk\xc5\x82ada\xc5\x82a si\xc4\x99 z 64\xc2\xa0kB (st\xc4\x85d nazwa komputera), za\xc5\x9b ROM \xe2\x80\x93 ok. 20\xc2\xa0kB (zawarto tam j\xc4\x85dro systemu, interpreter j\xc4\x99zyka BASIC w wersji 2.0 przygotowany przez Microsoft oraz tablic\xc4\x99 znak\xc3\xb3w). Standardowo, po w\xc5\x82\xc4\x85czeniu, komputer oferowa\xc5\x82 ok. 38\xc2\xa0kB na programy w BASIC. Reszta pami\xc4\x99ci by\xc5\x82a zaj\xc4\x99ta poprzez zmapowane na ni\xc4\x85 obszary ROM. Pozwala\xc5\x82o to m.in. na \xe2\x80\x9eprzepisanie\xe2\x80\x9d systemu operacyjnego ze sta\xc5\x82ej pami\xc4\x99ci ROM do pami\xc4\x99ci RAM, umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85c u\xc5\xbcytkownikowi jego modyfikacje. Mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o od\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 pami\xc4\x99\xc4\x87 ROM, uzyskuj\xc4\x85c prawie pe\xc5\x82ne 64\xc2\xa0kB (bez obs\xc5\x82ugi BASIC). By\xc5\x82 to pierwszy komputer domowy, kt\xc3\xb3ry dawa\xc5\x82 tak\xc4\x85 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nGrafika\n_START_PARAGRAPH_\nUk\xc5\x82ad grafiki VIC-II, udost\xc4\x99pnia\xc5\x82 tryb tekstowy: 40 kolumn \xc3\x97 25 wierszy, a tak\xc5\xbce tryby graficzne \xe2\x80\x93 w rozdzielczo\xc5\x9bci 320\xc3\x97200 pikseli z 1 bitem na piksel (tzw. tryb hi-res \xe2\x80\x93 wysokiej rozdzielczo\xc5\x9bci) oraz tryb wielokolorowy (tzw. multicolor) w rozdzielczo\xc5\x9bci 160\xc3\x97200 pikseli z 2 bitami na piksel \xe2\x80\x93 ka\xc5\xbcde dwa piksele trybu hi-res tworzy\xc5\x82y jeden piksel w trybie multicolor. Uk\xc5\x82ad oferowa\xc5\x82 fabrycznie zdefiniowan\xc4\x85 palet\xc4\x99 16 barw. Zar\xc3\xb3wno w trybie tekstowym, jak i w trybach graficznych, wyb\xc3\xb3r kolor\xc3\xb3w by\xc5\x82 przypisany do obszaru r\xc3\xb3wnemu jednemu znakowi. Dla ca\xc5\x82ego ekranu wsp\xc3\xb3lny by\xc5\x82 natomiast kolor t\xc5\x82a. W trybie tekstowym oraz hi-res dost\xc4\x99pny by\xc5\x82 jeden kolor (plus kolor t\xc5\x82a) na ka\xc5\xbcde 8x8 pikseli. W trybie multicolor dost\xc4\x99pne by\xc5\x82y trzy kolory (plus kolor t\xc5\x82a) na ka\xc5\xbcde 4\xc3\x978 pikseli._NEWLINE_Dodatkowo, VIC obs\xc5\x82ugiwa\xc5\x82 8 duszk\xc3\xb3w (sprajt\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 ang. sprites). By\xc5\x82y to niezale\xc5\xbcne od wy\xc5\x9bwietlanego trybu graficznego, dowolnie definiowalne, ruchome obiekty o rozmiarze 24\xc3\x9721 pikseli (lub 12\xc3\x9721 pikseli w przypadku duszk\xc3\xb3w wielokolorowych). Mog\xc5\x82y by\xc4\x87 one dodatkowo niezale\xc5\xbcnie rozci\xc4\x85gane wzd\xc5\x82u\xc5\xbc obu wymiar\xc3\xb3w do podw\xc3\xb3jnego rozmiaru._NEWLINE_Dzi\xc4\x99ki du\xc5\xbcym mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bciom uk\xc5\x82adu graficznego VIC-II (np. licznikowi wy\xc5\x9bwietlanych linii rastra) oraz innych uk\xc5\x82ad\xc3\xb3w komputera, zaawansowani koderzy (najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej cz\xc5\x82onkowie demosceny) mogli uzyskiwa\xc4\x87 efekty daleko wykraczaj\xc4\x85ce poza podstawow\xc4\x85 specyfikacj\xc4\x99. Mo\xc5\xbcliwa by\xc5\x82a np. zmiana atrybut\xc3\xb3w (kolor\xc3\xb3w wykorzystywanych w obr\xc4\x99bie obszaru znaku) przy ka\xc5\xbcdej wy\xc5\x9bwietlanej linii (tzw. tryb FLI \xe2\x80\x93 ang. Flexible Line Interpretation) tak, \xc5\xbce zamiast kolor\xc3\xb3w zdefiniowanych dla obszaru 8\xc3\x978 (lub 4\xc3\x978) pikseli, by\xc5\x82y one ograniczone do obszar\xc3\xb3w 8\xc3\x971 (4\xc3\x971) pikseli._NEWLINE_Za pomoc\xc4\x85 wy\xc5\x9bwietlania dw\xc3\xb3ch r\xc3\xb3\xc5\xbcnych obraz\xc3\xb3w na zmian\xc4\x99 w nast\xc4\x99puj\xc4\x85cych po sobie od\xc5\x9bwie\xc5\xbceniach ekranu (tzw. interlace lub inaczej przeplot), mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o zwi\xc4\x99kszy\xc4\x87 palet\xc4\x99 postrzeganych barw do 128 kolor\xc3\xb3w. Dodatkowo, przy wykorzystaniu przeplotu, w trybie multicolor (160\xc3\x97200) pikseli, mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o uzyska\xc4\x87 pozorn\xc4\x85 rozdzielczo\xc5\x9b\xc4\x87 320\xc3\x97200 pikseli. Dokonywano tego poprzez przesuni\xc4\x99cie ekranu w jednym z przeplatanych obraz\xc3\xb3w o jeden piksel w bok (czyli o p\xc3\xb3\xc5\x82 piksela trybu multicolor), co dawa\xc5\x82o wra\xc5\xbcenie wy\xc5\xbcszej ni\xc5\xbc faktyczna rozdzielczo\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 oczywi\xc5\x9bcie wci\xc4\x85\xc5\xbc utrzymuj\xc4\x85c wra\xc5\xbcenie korzystania z palety 128 barw._NEWLINE_Dzi\xc4\x99ki podobnym trikom, mo\xc5\xbcliwe by\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, teoretycznie niemo\xc5\xbcliwe, wy\xc5\x9bwietlanie duszk\xc3\xb3w na normalnie niedost\xc4\x99pnej dla grafiki ramce ekranu lub zwi\xc4\x99kszenie liczby duszk\xc3\xb3w ze standardowych 8 do nawet kilkudziesi\xc4\x99ciu._NEWLINE_Powsta\xc5\x82y tak\xc5\xbce tryby graficzne, o nazwach takich jak np. Super Hires Interlace FLI, wynikaj\xc4\x85cy ze skrzy\xc5\xbcowania wszystkich mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci podanych uprzednio \xe2\x80\x93 czyli trybu multicolor, techniki FLI oraz przeplotu, a tak\xc5\xbce nak\xc5\x82adanych na taki obraz sprajt\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nD\xc5\xbawi\xc4\x99k\n_START_PARAGRAPH_\nZa syntez\xc4\x99 d\xc5\xbawi\xc4\x99ku odpowiedzialny by\xc5\x82 uk\xc5\x82ad scalony 6581 SID. Uk\xc5\x82ad by\xc5\x82 monofoniczny i mia\xc5\x82 3 syntezatory d\xc5\xbawi\xc4\x99kowe pod\xc5\x82\xc4\x85czone do jednego filtra. Umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82 wyb\xc3\xb3r spo\xc5\x9br\xc3\xb3d czterech kszta\xc5\x82t\xc3\xb3w fali \xe2\x80\x93 tr\xc3\xb3jk\xc4\x85tnej, pi\xc5\x82okszta\xc5\x82tnej, prostok\xc4\x85tnej ze zmiennym wype\xc5\x82nieniem oraz szumu. Mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 generowania fali prostok\xc4\x85tnej ze zmiennym wype\xc5\x82nieniem nadaje muzyce pochodz\xc4\x85cej z tego uk\xc5\x82adu charakterystyczne brzmienie. Uk\xc5\x82ad nie umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82 generowania fali o kszta\xc5\x82cie sinusoidalnym, ale da\xc5\x82o si\xc4\x99 ten kszta\xc5\x82t w du\xc5\xbcym przybli\xc5\xbceniu symulowa\xc4\x87 poprzez na\xc5\x82o\xc5\xbcenie filtra dolnoprzepustowego na fal\xc4\x99 prostok\xc4\x85tn\xc4\x85 z wype\xc5\x82nieniem 50%. Kolejn\xc4\x85 cech\xc4\x85 uk\xc5\x82adu SID by\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 kszta\xc5\x82towania obwiedni d\xc5\xbawi\xc4\x99ku poprzez 4 parametry \xe2\x80\x93 ADSR (Attack \xe2\x80\x93 narastanie, Decay \xe2\x80\x93 opadanie, Sustain \xe2\x80\x93 trwanie oraz Release \xe2\x80\x93 wybrzmienie), z kt\xc3\xb3rych ka\xc5\xbcdy m\xc3\xb3g\xc5\x82 przyjmowa\xc4\x87 jedn\xc4\x85 z 16 warto\xc5\x9bci. SID umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc miksowanie d\xc5\xbawi\xc4\x99k\xc3\xb3w i syntez\xc4\x99 mowy._NEWLINE_W swojej pracy C64 u\xc5\xbcywa\xc5\x82 np. popularny polski zesp\xc3\xb3\xc5\x82 tego okresu, Kombi. S\xc5\x82awomir \xc5\x81osowski korzysta\xc5\x82 z niego jako sekwencera dla syntezator\xc3\xb3w, co wida\xc4\x87 na archiwalnych zapisach z koncert\xc3\xb3w. Wbrew powszechnej opinii nie s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 on do generowania d\xc5\xbawi\xc4\x99ku. Ponadto niemiecka grupa muzyczna Welle: Erdball u\xc5\xbcywa go do tej pory jako g\xc5\x82\xc3\xb3wny instrument, aczkolwiek by\xc5\x82 ten komputer wykorzystywany g\xc5\x82\xc3\xb3wnie jako sekwencer, steruj\xc4\x85c profesjonalnymi syntezatorami poprzez MIDI. Do tej pory wielu fascynat\xc3\xb3w tworzy muzyk\xc4\x99 na tym komputerze._NEWLINE_Mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci d\xc5\xbawi\xc4\x99kowego procesora SID zosta\xc5\x82y docenione po latach \xe2\x80\x93 w 1996 roku komputerowy magazyn Byte umie\xc5\x9bci\xc5\x82 go w dwudziestce najwa\xc5\xbcniejszych wynalazk\xc3\xb3w w historii komputeryzacji.\n_START_SECTION_\nOprogramowanie\n_START_PARAGRAPH_\nPodstawowym oprogramowaniem by\xc5\x82 wbudowany interpreter j\xc4\x99zyka BASIC. Umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82 on pisanie program\xc3\xb3w oraz wczytywanie oprogramowania z magnetofonu lub stacji dysk\xc3\xb3w. Kontrol\xc4\x99 nad d\xc5\xbawi\xc4\x99kiem i grafik\xc4\x85 dodawa\xc5\x82 SIMONS BASIC, rozprowadzany w formie kartrid\xc5\xbca lub \xc5\x82adowany z no\xc5\x9bnika. Powsta\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc graficzny system operacyjny o nazwie GEOS. Istnieje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc polski system WARSAW BASIC wyposa\xc5\xbcony w procedury i modu\xc5\x82y zapami\xc4\x99tywane na no\xc5\x9bniku np. dyskietce. Programy napisane we wbudowanym BASIC mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o skompilowa\xc4\x87, znacznie przyspieszaj\xc4\x85c ich dzia\xc5\x82anie._NEWLINE_R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie rozwijane jest oprogramowanie na platform\xc4\x99 C64 \xe2\x80\x93 takimi projektami s\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy innymi LUnix, WINGS oraz Contiki (pierwszy system operacyjny dla C64 z wielow\xc4\x85tkowo\xc5\x9bci\xc4\x85 i obs\xc5\x82ug\xc4\x85 TCP/IP).'