b'\n_START_ARTICLE_\nJezioro G\xc3\xb3rne\n_START_SECTION_\nCharakterystyka fizyczna\n_START_PARAGRAPH_\nPowierzchnia lustra wody wynosi 82\xc2\xa0100 km\xc2\xb2 (z czego 28,8 tys. km\xc2\xb2 znajduje si\xc4\x99 w Kanadzie), a ca\xc5\x82kowita powierzchnia jest ponad dwa razy wi\xc4\x99ksza i wynosi 209,8 tys. km\xc2\xb2 (81 tys. mil\xc2\xb2). Linia brzegowa Jeziora G\xc3\xb3rnego wynosi 4385 km._NEWLINE_D\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 jeziora wynosi 563\xc2\xa0km, a szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 257\xc2\xa0km. \xc5\x9arednia g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 to 147 m, z maksymaln\xc4\x85 g\xc5\x82\xc4\x99bin\xc4\x85 406 m. Jezioro G\xc3\xb3rne zawiera 12 100 km\xc2\xb3 wody. D\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 linii brzegowej wynosi 4385 km, wliczaj\xc4\x85c lini\xc4\x99 brzegow\xc4\x85 wyspy. Po\xc5\x82o\xc5\xbcone na wysoko\xc5\x9bci 183 m n.p.m., jezioro ma najczystsz\xc4\x85 wod\xc4\x99 z Wielkich Jezior._NEWLINE_Jezioro G\xc3\xb3rne jest najwi\xc4\x99kszym (pod wzgl\xc4\x99dem powierzchni) na \xc5\x9bwiecie jeziorem s\xc5\x82odkowodnym. Bajka\xc5\x82 jest wi\xc4\x99kszy pod wzgl\xc4\x99dem zasob\xc3\xb3w s\xc5\x82odkiej wody, podobnie jezioro Tanganika. Morze Kaspijskie jest wi\xc4\x99ksze pod wzgl\xc4\x99dem powierzchni, ale jest s\xc5\x82onowodne. Jego du\xc5\xbca obj\xc4\x99to\xc5\x9b\xc4\x87 przy stosunkowo niewielkim wyp\xc5\x82ywie wody sprawia \xc5\xbce hipotetyczny czas opr\xc3\xb3\xc5\xbcniania jeziora przy braku dop\xc5\x82ywu wyni\xc3\xb3s\xc5\x82by 191 lat. Tak du\xc5\xbca obj\xc4\x99to\xc5\x9b\xc4\x87 sprawia ponadto \xc5\xbce wahania roczne s\xc4\x85 niewielkie i ograniczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do 30\xc2\xa0cm.\n_START_SECTION_\nWyspy\n_START_PARAGRAPH_\nNa Jeziorze G\xc3\xb3rnym znajduje si\xc4\x99 kilka archipelag\xc3\xb3w wysp, z kt\xc3\xb3rych najwi\xc4\x99kszymi s\xc4\x85 Apostle Islands (23 wyspy wok\xc3\xb3\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Bayfield w Wisconsin) oraz archipelag le\xc5\xbc\xc4\x85cy wzd\xc5\x82u\xc5\xbc p\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Black Bay w Kanadzie._NEWLINE_Na jeziorze le\xc5\xbc\xc4\x85 1763 wyspy z kt\xc3\xb3rych wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 (1273 wyspy) znajduje si\xc4\x99 na wodach kanadyjskich. Znacznie r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85 si\xc4\x99 wielko\xc5\x9bci\xc4\x85 i maj\xc4\x85 rozmiary od niewielkich ska\xc5\x82 wystaj\xc4\x85cych z wody do wyspy Royale, kt\xc3\xb3rej d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 wynosi 71 km. Wielko\xc5\x9b\xc4\x87 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci z nich (71%) nie przekracza powierzchni jednego hektara, lecz reprezentuj\xc4\x85 one tylko 0,2% ca\xc5\x82kowitej powierzchni wysp. Trzy najwi\xc4\x99ksze: Isle Royale, St. Ignace Island oraz Michipicoten reprezentuj\xc4\x85 62% ca\xc5\x82kowitej powierzchni wysp. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 wysp ma status obszar\xc3\xb3w chronionych o r\xc3\xb3\xc5\xbcnym stopniu dost\xc4\x99pu. S\xc4\x85 one siedliskiem wielu gatunk\xc3\xb3w ro\xc5\x9blin i zwierz\xc4\x85t, a tak\xc5\xbce wa\xc5\xbcnymi puntami przystankowym w czasie migracji ptak\xc3\xb3w._NEWLINE_Najwa\xc5\xbcniejszymi wyspami na Jeziorze G\xc3\xb3rnym s\xc4\x85: Isle Royale (555\xc2\xa0km\xc2\xb2), St. Ignace Island (274\xc2\xa0km\xc2\xb2), Michipicoten (184\xc2\xa0km\xc2\xb2), Simpson Island (73\xc2\xa0km\xc2\xb2), Madeline Island (62,2\xc2\xa0km\xc2\xb2), Stockton Island (40\xc2\xa0km\xc2\xb2), Outer Island (31,8\xc2\xa0km\xc2\xb2), Patterson Island (22\xc2\xa0km\xc2\xb2), Oak Island (20,3\xc2\xa0km\xc2\xb2), Sand Island (11,6\xc2\xa0km\xc2\xb2), Pic Island (11\xc2\xa0km\xc2\xb2), Wilson Islan (19\xc2\xa0km\xc2\xb2), Edward Island (16\xc2\xa0km\xc2\xb2), Fluor Island (14\xc2\xa0km\xc2\xb2), Caribou Island (12\xc2\xa0km\xc2\xb2), Vein Island (10\xc2\xa0km\xc2\xb2) i Mortimer Island (8\xc2\xa0km\xc2\xb2).\n_START_SECTION_\nRzeki\n_START_PARAGRAPH_\nNa wschodnim ko\xc5\x84cu jezioro jest po\xc5\x82\xc4\x85czone z jeziorem Huron rzek\xc4\x85 St. Marys, kt\xc3\xb3ra stanowi g\xc5\x82\xc3\xb3wne uj\xc5\x9bcie. Woda wp\xc5\x82ywa do jeziora 1525 dop\xc5\x82ywami (840 po stronie USA oraz 685 po stronie Kanady). Dop\xc5\x82ywami, kt\xc3\xb3re dostarczaj\xc4\x85 najwi\xc4\x99cej wody, s\xc4\x85 rzeki: Nipigon (331\xc2\xa0m\xc2\xb3/s), St. Louis (288\xc2\xa0m\xc2\xb3/s), Pic (65\xc2\xa0m\xc2\xb3/s), Kaministiquia (61\xc2\xa0m\xc2\xb3/s), Michipicoten (36\xc2\xa0m\xc2\xb3/s), Little Pic (19\xc2\xa0m\xc2\xb3/s), Black Sturgeon (19\xc2\xa0m\xc2\xb3/s).\n_START_SECTION_\nOdkrycie i nazwa\n_START_PARAGRAPH_\nJezioro powsta\xc5\x82o oko\xc5\x82o 10 tys. lat temu po ust\xc4\x85pieniu l\xc4\x85dolodu. Pierwszymi lud\xc5\xbami maj\xc4\x85cymi kontakt z jeziorem byli rdzenni Amerykanie. Nazwa jeziora w j\xc4\x99zyku zamieszkuj\xc4\x85cych te tereny Indian Od\xc5\xbcibwej\xc3\xb3w brzmi Kitchi-gummi i oznacza Wielkie Jezioro. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesna nazwa pochodzi od Francuz\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy pod\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85c od wschodu, napotkali za jeziorem Huron nast\xc4\x99pne jezioro, wy\xc5\xbcej po\xc5\x82o\xc5\xbcone, i st\xc4\x85d nazwali je Lac Sup\xc3\xa9rieur. Nazw\xc4\x99 t\xc4\x99 przej\xc4\x99to p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w j\xc4\x99zyku angielskim (Lake Superior)._NEWLINE_Pierwszym Europejczykiem nad Jeziorem G\xc3\xb3rnym by\xc5\x82 prawdopodobnie w 1622 r. francuski podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik \xc3\x89tienne Br\xc3\xbbl\xc3\xa9.'