b'\n_START_ARTICLE_\nHelena Bychowska\n_START_PARAGRAPH_\nHelena Bychowska, tak\xc5\xbce Bychowska-Iwanow, pseud. Jan Wujek (ur. 1 sierpnia 1909 w Ramienskoje, zm. 21 sierpnia 1959 w Toruniu) \xe2\x80\x93 polska pisarka i t\xc5\x82umaczka, kierownik literacki toru\xc5\x84skiego oddzia\xc5\x82u Pa\xc5\x84stwowych Teatr\xc3\xb3w Ziemi Pomorskiej.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nUrodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 w rosyjskim mie\xc5\x9bcie Ramienskoje (Ramenskoje) jako c\xc3\xb3rka Sergiusza, aktora i re\xc5\xbcysera, oraz Olgi Kowalskiej-Szabelnikowej, aktorki i \xc5\x9bpiewaczki operetkowej, z pochodzenia Rosjanki. Opu\xc5\x9bci\xc5\x82a Rosj\xc4\x99 wraz z matk\xc4\x85 po wydarzeniach rewolucji pa\xc5\xbadziernikowej. Do szko\xc5\x82y \xc5\x9bredniej ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82a w Warszawie. Zdolno\xc5\x9bci j\xc4\x99zykowe \xe2\x80\x94 pozna\xc5\x82a w ci\xc4\x85gu \xc5\xbcycia biegle osiem j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w \xe2\x80\x94 sprawi\xc5\x82y, \xc5\xbce jako kierunek studi\xc3\xb3w wybra\xc5\x82a filologi\xc4\x99 roma\xc5\x84sk\xc4\x85; dyplom Wydzia\xc5\x82u Humanistycznego Uniwersytetu Warszawskiego uzyska\xc5\x82a w 1936, b\xc4\x99d\xc4\x85c ju\xc5\xbc w\xc3\xb3wczas od trzech lat t\xc5\x82umaczk\xc4\x85 w poselstwie hiszpa\xc5\x84skim w Warszawie. W tym charakterze pracowa\xc5\x82a do wybuchu wojny; w czasie okupacji by\xc5\x82a sekretark\xc4\x85 kolonii hiszpa\xc5\x84skiej, wraz z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 w 1944 ewakuowa\xc5\x82a si\xc4\x99 do Pragi czeskiej. W latach 1945\xe2\x80\x931946 pracowa\xc5\x82a w dyrekcji uzdrowiska w Karlowych Warach, a w latach 1946\xe2\x80\x931948 by\xc5\x82a sekretark\xc4\x85 poselstwa Argentyny i Peru w Pradze._NEWLINE_W 1948 powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do Polski. Osiad\xc5\x82a w Toruniu, gdzie do 1950 i ponownie od 1956 pracowa\xc5\x82a jako lektorka j\xc4\x99zyka hiszpa\xc5\x84skiego w Studium J\xc4\x99zyk\xc3\xb3w Obcych Uniwersytetu Miko\xc5\x82aja Kopernika. Od 1 czerwca 1956 by\xc5\x82a jednocze\xc5\x9bnie kierownikiem literackim Pa\xc5\x84stwowych Teatr\xc3\xb3w Ziemi Pomorskiej w Toruniu. Nale\xc5\xbca\xc5\x82a do Zwi\xc4\x85zku Literat\xc3\xb3w Polskich i wchodzi\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad w\xc5\x82adz oddzia\xc5\x82u toru\xc5\x84skiego, wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82a z miejscow\xc4\x85 pras\xc4\x85 i rozg\xc5\x82o\xc5\x9bni\xc4\x85 Polskiego Radia, organizowa\xc5\x82a imprezy kulturalne, szczeg\xc3\xb3lnie zwi\xc4\x85zane z kultur\xc4\x85 bu\xc5\x82garsk\xc4\x85._NEWLINE_Dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 literack\xc4\x85 Bychowska rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a w latach 30.; pisywa\xc5\x82a w\xc3\xb3wczas poezje, ju\xc5\xbc po \xc5\x9bmierci autorki zgromadzone i opublikowane w tomiku Poezje (1969), wydanym nak\xc5\x82adem Towarzystwa Bibliofil\xc3\xb3w im. Joachima Lelewela w Toruniu. Tomik ten zdominowa\xc5\x82y wiersze powsta\xc5\x82e w latach 1931\xe2\x80\x931933, w klimacie niespe\xc5\x82nionej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci i zawiedzionych nadziei, co by\xc5\x82o zwi\xc4\x85zane z nieudanym ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwem; Konrad G\xc3\xb3rski zwraca\xc5\x82 uwag\xc4\x99 na analogie do wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej._NEWLINE_W latach powojennych Bychowska publikowa\xc5\x82a felietony, humoreski (pod pseudonimem Jan Wujek), korespondencje zagraniczne (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z Bu\xc5\x82garii), opowiadania, utwory sceniczne, recenzje teatralne, przek\xc5\x82ady. Na potrzeby sceniczne pisa\xc5\x82a zar\xc3\xb3wno dla doros\xc5\x82ych, jak i dla dzieci. By\xc5\x82a m.in. autork\xc4\x85 \xe2\x80\x94 z Tadeuszem Petrykowskim \xe2\x80\x94 sztuki historycznej Krzy\xc5\xbc i jaszczurka, po\xc5\x9bwi\xc4\x99conej toru\xc5\x84skim wydarzeniom poprzedzaj\xc4\x85cym wojn\xc4\x99 trzynastoletni\xc4\x85; prapremiera sztuki mia\xc5\x82a miejsce w styczniu 1955 (niemal dok\xc5\x82adnie w 500-lecie opisywanych wydarze\xc5\x84) w Bydgoszczy, w re\xc5\xbcyserii Irmy Czaykowskiej. Na scenie lalkowego teatru toru\xc5\x84skiego "Baj Pomorski" prezentowane by\xc5\x82y sztuki Bychowskiej Pszcz\xc3\xb3\xc5\x82ka leniuszka (1955, na motywach Horacio Quirogi) oraz O dziadku rybaku i lisie \xc5\x82ajdaku (1957, przek\xc5\x82ad i adaptacja sztuki N. Trendafi\xc5\x82owej); sztuki Pi\xc3\xb3rko bia\xc5\x82ego go\xc5\x82\xc4\x99bia i Zaczarowana z\xc5\x82ot\xc3\xb3wka wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniono na og\xc3\xb3lnopolskich konkursach literackich na przedstawienia dla teatr\xc3\xb3w lalkowych. Tu\xc5\xbc przed \xc5\x9bmierci\xc4\x85 autorki w lipcu 1959 w Teatrze Ziemi Pomorskiej w Toruniu zaprezentowano komediofars\xc4\x99 Tr\xc3\xb3jgraniasty kapelusz, b\xc4\x99d\xc4\x85c\xc4\x85 przer\xc3\xb3bk\xc4\x85 powie\xc5\x9bci Pedro de Alarc\xc3\xb3na. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 utwor\xc3\xb3w dramatycznych Bychowskiej, m.in. Oszustka, Sprawa Janka Kotuby, pozosta\xc5\x82o w r\xc4\x99kopisie._NEWLINE_W opowiadaniach Bychowska cz\xc4\x99sto porusza\xc5\x82a w\xc4\x85tki autobiograficzne, m.in. zwi\xc4\x85zane z prze\xc5\xbcyciami wojennymi (List w sprawie Aldony). Drukowa\xc5\x82a je w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci w czasopismach. Opowiadaniu U w\xc3\xb3d Karlsbadu, po\xc5\x9bwi\xc4\x99conemu pobytowi Adama Mickiewicza w tym znanym uzdrowisku (bliskiemu te\xc5\xbc autorce z racji powojennej pracy), przyznano nagrod\xc4\x99 w og\xc3\xb3lnopolskim konkursie mickiewiczowskim w 1955. Inne opowiadania Bychowskiej to m.in. Powr\xc3\xb3t, Turystka, Pierwsza suknia balowa; wiele opowiada\xc5\x84 pozosta\xc5\x82o nieopublikowanych (r\xc4\x99kopisy w zbiorach Ksi\xc4\x85\xc5\xbcnicy Miejskiej w Toruniu)._NEWLINE_Helena Bychowska mia\xc5\x82a w dorobku liczne przek\xc5\x82ady literatury bu\xc5\x82garskiej, rosyjskiej, hiszpa\xc5\x84skiej, latynoameryka\xc5\x84skiej. T\xc5\x82umaczy\xc5\x82a utwory m.in. Jordana Jowkowa, Iwana Wazowa, Dimityra Dimowa, Christo Botewa, Maksyma Gorkiego, Konstantina Simonowa, Miguela Unamuno, Juana Ram\xc3\xb3na Jim\xc3\xa9neza. Odebra\xc5\x82a nagrody Ministerstwa Kultury i Sztuki (1952), Zarz\xc4\x85du G\xc5\x82\xc3\xb3wnego Zwi\xc4\x85zku Literat\xc3\xb3w Polskich, nagrod\xc4\x99 artystyczn\xc4\x85 I stopnia Wojew\xc3\xb3dzkiej Rady Narodowej za ca\xc5\x82okszta\xc5\x82t tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci. Odznaczona zosta\xc5\x82a te\xc5\xbc Z\xc5\x82otym Krzy\xc5\xbcem Zas\xc5\x82ugi._NEWLINE_W latach 30. zawar\xc5\x82a zwi\xc4\x85zek ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84ski z rosyjskim emigrantem Iwanowem, starszym od niej o 20 lat; ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo rych\xc5\x82o si\xc4\x99 rozpad\xc5\x82o, ale pisarka jeszcze po wojnie pos\xc5\x82ugiwa\xc5\x82a si\xc4\x99 podw\xc3\xb3jnym nazwiskiem Bychowska-Iwanow. Zmar\xc5\x82a 20 sierpnia 1959 w Toruniu i pochowana zosta\xc5\x82a tam\xc5\xbce na cmentarzu komunalnym nr 1 (by\xc5\x82ym garnizonowym), w kwaterze dla os\xc3\xb3b wyznania prawos\xc5\x82awnego.'