b'\n_START_ARTICLE_\nRekonstrukcja (Stany Zjednoczone)\n_START_PARAGRAPH_\nRekonstrukcja (ang. Reconstruction) \xe2\x80\x93 historyczna dla Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych nazwa okresu odbudowy pa\xc5\x84stwa w latach 1865\xe2\x80\x931877._NEWLINE_Po zako\xc5\x84czonej wojnie secesyjnej nale\xc5\xbca\xc5\x82o ustabilizowa\xc4\x87 trudn\xc4\x85 sytuacj\xc4\x99 polityczn\xc4\x85 w kraju dotychczas stanowczo podzielonym. Jeszcze przed zako\xc5\x84czeniem dzia\xc5\x82a\xc5\x84 zbrojnych zacz\xc4\x99\xc5\x82y narasta\xc4\x87 spory co do przysz\xc5\x82ych los\xc3\xb3w pokonanych Skonfederowanych Stan\xc3\xb3w Ameryki. Radykalni Republikanie opowiadali si\xc4\x99 za modelem zbli\xc5\xbconym do okupacji wojskowej, bardziej pojednawcze stanowisko zajmowa\xc5\x82 Abraham Lincoln, og\xc5\x82aszaj\xc4\x85c 8 grudnia 1863, wraz z dorocznym or\xc4\x99dziem do Kongresu, Proklamacj\xc4\x99 amnestii i odbudowy. Amnesti\xc4\x85 obj\xc4\x99ci mieli by\xc4\x87 wszyscy mieszka\xc5\x84cy stan\xc3\xb3w ogarni\xc4\x99tych secesj\xc4\x85 pod warunkiem z\xc5\x82o\xc5\xbcenia przysi\xc4\x99gi o przestrzeganiu Konstytucji Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych oraz wszystkich akt\xc3\xb3w prawnych wydanych w czasie wojny, a dotycz\xc4\x85cych likwidacji niewolnictwa. Z amnestii mieli by\xc4\x87 wy\xc5\x82\xc4\x85czeni cz\xc5\x82onkowie Kongresu Konfederacji i wy\xc5\xbcsi jej funkcjonariusze cywilni i wojskowi oraz ci zawodowi oficerowie, kt\xc3\xb3rzy w latach 1860 i 1861 ze s\xc5\x82u\xc5\xbcby w Armii Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych przeszli do Armii Stan\xc3\xb3w Skonfederowanych (lub odpowiednio Floty Stan\xc3\xb3w Skonfederowanych). Ponadto plan przewidywa\xc5\x82, \xc5\xbce je\xc5\x9bli 10% uprawnionych do g\xc5\x82osowania mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w danego stanu z\xc5\x82o\xc5\xbcy wspomnian\xc4\x85 przysi\xc4\x99g\xc4\x99, stan ten b\xc4\x99dzie mia\xc5\x82 prawo wybra\xc4\x87 swoje w\xc5\x82adze. Po potwierdzeniu ich legalno\xc5\x9bci przez Kongres stan mia\xc5\x82 wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do Unii na zasadzie pe\xc5\x82noprawnego cz\xc5\x82onkostwa. Na powy\xc5\xbcszych zasadach nowe konstytucje stanowe Arkansas i Luizjany zosta\xc5\x82y opracowane jeszcze w okresie wojny._NEWLINE_Republika\xc5\x84ska wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 Kongresu uzna\xc5\x82a te warunki za zbyt \xc5\x82agodne. Z kontrprojektem wyst\xc4\x85pili pose\xc5\x82 Henry Winter Davis i senator Benjamin Wade. Projekt zak\xc5\x82ada\xc5\x82 podwy\xc5\xbcszenie liczby zobowi\xc4\x85zanych do z\xc5\x82o\xc5\xbcenia przysi\xc4\x99gi z 10 do 50%. Tylko oni mogliby nast\xc4\x99pnie wzi\xc4\x85\xc4\x87 udzia\xc5\x82 w wyborze nowych w\xc5\x82adz stanowych. Te za\xc5\x9b po uformowaniu si\xc4\x99 mia\xc5\x82y nada\xc4\x87 wolno\xc5\x9b\xc4\x87 wszystkim niewolnikom, nie przyznaj\xc4\x85c im wszak praw politycznych. Wade-Davis Bill zosta\xc5\x82 przyj\xc4\x99ty 2 lipca 1864 przez obie izby i od razu przedstawiony do podpisu prezydentowi. Lincoln skorzysta\xc5\x82 z weta kieszonkowego i zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 z proklamacj\xc4\x85 do spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa, wyja\xc5\x9bniaj\xc4\x85c, \xc5\xbce w sprawie odbudowy nie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 zwi\xc4\x85zany planem kongresowym, kt\xc3\xb3ry anulowa\xc5\x82by uchwalone ju\xc5\xbc na podstawie jego planu nowe konstytucje Arkansas i Luizjany oraz ich zarz\xc4\x85dy._NEWLINE_Po zamachu na Lincolna w kwietniu 1865 jego polityk\xc4\x99 w tym zakresie pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 kontynuowa\xc4\x87 kolejny prezydent Andrew Johnson. Cz\xc4\x99sto nie by\xc5\x82 jednak w stanie przeciwstawi\xc4\x87 si\xc4\x99 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci dzia\xc5\x82a\xc5\x84 Republikan\xc3\xb3w._NEWLINE_W lutym 1866, odrzucaj\xc4\x85c weto Johnsona, Kongres uchwali\xc5\x82 ustaw\xc4\x99 o Biurze Wyzwole\xc5\x84c\xc3\xb3w (Freedmens Bureau Bill) przed\xc5\x82u\xc5\xbcaj\xc4\x85c\xc4\x85 okres funkcjonowania powsta\xc5\x82ej 3 marca 1865 agendy, zwanej Biurem Uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w, Wyzwole\xc5\x84c\xc3\xb3w i Opuszczonych Ziem (Bureau of Refugees, Freedmen and Abandoned Lands). Wchodzi\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad Departamentu Wojny, zajmowa\xc5\x82a si\xc4\x99 pomoc\xc4\x85 medyczn\xc4\x85 i aprowizacyjn\xc4\x85 oraz zak\xc5\x82adaniem szk\xc3\xb3\xc5\x82. W marcu tego samego roku uchwalono ustaw\xc4\x99 o prawach obywatelskich (Civil Rights Act\') nakazuj\xc4\x85c\xc4\x85  r\xc3\xb3wne w sensie prawnym traktowanie bia\xc5\x82ych i czarnych. W marcu 1867 ustawa o uprawnieniach wojskowych (Army Appropriation Act) ogranicza\xc5\x82a uprawnienia prezydenta jako naczelnego wodza, wzmacniaj\xc4\x85c jednocze\xc5\x9bnie pozycj\xc4\x99 genera\xc5\x82a armii (sprawowan\xc4\x85 w\xc3\xb3wczas przez p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszego prezydenta gen. Granta). Kongres pragn\xc4\x85\xc5\x82 wy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 wprowadzony system rz\xc4\x85d\xc3\xb3w wojskowych na Po\xc5\x82udniu (p. ni\xc5\xbcej) spod gestii prezydenta. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w marcu 1867 Kongres przeg\xc5\x82osowa\xc5\x82 odrzucenie prezydenckiego weto w sprawie ustawy o piastowaniu urz\xc4\x99d\xc3\xb3w (Tenure of Office Act). Ustawa ta zabrania\xc5\x82a prezydentowi dymisjonowa\xc4\x87 urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w cywilnych, w tym tak\xc5\xbce cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w rz\xc4\x85du, bez zgody Senatu. Chodzi\xc5\x82o o ochron\xc4\x99 sekretarza wojny, Edwina M. Stantona, kt\xc3\xb3ry reprezentowa\xc5\x82 pogl\xc4\x85dy partii republika\xc5\x84skiej. Gdy Johnson zdymisjonowa\xc5\x82 sekretarza wojny, w przekonaniu o niekonstytucyjno\xc5\x9bci tego posuni\xc4\x99cia wszcz\xc4\x99to  procedur\xc4\x99 impeachmentu. 13 marca 1868 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 przes\xc5\x82uchiwanie prezydenta przez Senat, lecz do usuni\xc4\x99cia go z urz\xc4\x99du zabrak\xc5\x82o jednego g\xc5\x82osu (za usuni\xc4\x99ciem Johnsona opowiedzia\xc5\x82o si\xc4\x99 35 senator\xc3\xb3w, przeciwko 19). Po tym wydarzeniu nast\xc4\x85pi\xc5\x82o swego rodzaju zawieszenie broni \xe2\x80\x93 Johnson przez ostatni rok swej kadencji nie pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 ju\xc5\xbc blokowa\xc4\x87 kongresowej rekonstrukcji, Kongres za\xc5\x9b nie wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 przeciwko niemu z nowymi ostrymi atakami._NEWLINE_Na podstawie uchwalonej 4 marca 1867 ustawy o odbudowie wojskowej (Military Reconstruction Act) obszar Po\xc5\x82udnia podzielono na 5 okr\xc4\x99g\xc3\xb3w wojskowych, obejmuj\xc4\x85cych 10 tamtejszych stan\xc3\xb3w. Wyj\xc4\x85tkiem by\xc5\x82o Tennessee, kt\xc3\xb3re bez opor\xc3\xb3w ratyfikowa\xc5\x82o 14. poprawk\xc4\x99. Dow\xc3\xb3dcami okr\xc4\x99g\xc3\xb3w zostali: gen. John McAllister Schofield (Wirginia), gen. Daniel E. Sickles (obie Karoliny), gen. John Pope (Georgia, Floryda i Alabama), gen. Edward O.C. Ord (Missisipi i Arkansas) i gen. Philip H. Sheridan (Luizjana i Teksas). Przyznano im na podstawie osobnej ustawy z 23 marca 1867 uprawnienia gubernator\xc3\xb3w, a zatem sprawowali w\xc5\x82adz\xc4\x99 wykonawcz\xc4\x85 nie tylko w sensie wojskowym, ale i cywilnym._NEWLINE_Byli to najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej weterani poprzednich zmaga\xc5\x84 wojennych przybyli z P\xc3\xb3\xc5\x82nocy. Przybywali na Po\xc5\x82udnie wraz z rzeszami poplecznik\xc3\xb3w kt\xc3\xb3rzy dzia\xc5\x82aj\xc4\x85c na pograniczu prawa zbijali ogromne maj\xc4\x85tki, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na sprzeda\xc5\xbcy urz\xc4\x99d\xc3\xb3w i skonfiskowanych ziem. Miejscowa ludno\xc5\x9b\xc4\x87 nazywa\xc5\x82a ich carpetbaggerami (ang. cz\xc5\x82owiek z du\xc5\xbc\xc4\x85 torb\xc4\x85 podr\xc3\xb3\xc5\xbcn\xc4\x85), poniewa\xc5\xbc zjawiali si\xc4\x99 na Po\xc5\x82udniu tylko ze swoimi torbami podr\xc3\xb3\xc5\xbcnymi \xe2\x80\x93 nape\xc5\x82niaj\xc4\x85c je podczas urz\xc4\x99dowania. Bia\xc5\x82ych Po\xc5\x82udniowc\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3\xc5\x82dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cych z nimi zwano scalawags (ang. nicponie). Gdy w 1869 na czele pa\xc5\x84stwa stan\xc4\x85\xc5\x82 republikanin Ulysses Grant, bohater P\xc3\xb3\xc5\x82nocy z czas\xc3\xb3w wojny secesyjnej, dosz\xc5\x82o dalszego nasilenia represji wobec mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Po\xc5\x82udnia, gdy\xc5\xbc nowy prezydent, w przeciwie\xc5\x84stwie do poprzednika, nie pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 nawet pow\xc5\x9bci\xc4\x85ga\xc4\x87 republika\xc5\x84skiego radykalizmu. Sama mocna pozycja partii republika\xc5\x84skiej w tym okresie by\xc5\x82a wynikiem nie tylko wygranej wojny, ale poparcia Afroamerykan\xc3\xb3w, o kt\xc3\xb3rych prawa wyborcze konsekwentnie walczyli republikanie._NEWLINE_Jeszcze w 1865 og\xc5\x82oszono amnesti\xc4\x99 dla uczestnik\xc3\xb3w walk po stronie Konfederacji, pod warunkiem z\xc5\x82o\xc5\xbcenia przysi\xc4\x99gi na wierno\xc5\x9b\xc4\x87 Unii. Powo\xc5\x82ano do \xc5\xbcycia Zjednoczony Komitet ds. Rekonstrukcji Kongresu Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, w kt\xc3\xb3rym obradowa\xc5\x82y oba "Domy" Republikan\xc3\xb3w i by\xc5\x82ych Konfederat\xc3\xb3w. Komitet pod przewodnictwem senatora z Maine Williama Pitta Fessendena zaj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 opracowywaniem nowych konstytucji stanowych. Wprowadzenie do nich postanowie\xc5\x84 wynikaj\xc4\x85cych z ustawy o prawach obywatelskich oraz XIV poprawki by\xc5\x82o warunkiem wst\xc4\x99pnym uznania owych konstytucji za podstaw\xc4\x99 prawn\xc4\x85 dzia\xc5\x82ania przysz\xc5\x82ych sta\xc5\x82ych legislatur stanowych. Dopiero po zaakceptowaniu przez Kongres nowych konstytucji stany mog\xc5\x82y powr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do Unii. Najwcze\xc5\x9bniej (w 1867) zosta\xc5\x82a przyj\xc4\x99ta Alabama, najp\xc3\xb3\xc5\xbaniej za\xc5\x9b (w 1870) Wirginia, Missisipi i Teksas. Zwyci\xc4\x99zcy Republikanie ca\xc5\x82kowicie znie\xc5\x9bli prawa wprowadzone na szczeblu centralnym przez Konfederat\xc3\xb3w. Dla sytuacji spo\xc5\x82ecznej czarnej ludno\xc5\x9bci (\xc5\xbcyj\xc4\x85cej nie tylko na terenie stan\xc3\xb3w wchodz\xc4\x85cych wcze\xc5\x9bniej w sk\xc5\x82ad Konfederacji) najwi\xc4\x99ksze znaczenie mia\xc5\x82a znosz\xc4\x85ca niewolnictwo 13. poprawka do Konstytucji Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, kt\xc3\xb3ra wesz\xc5\x82a w \xc5\xbcycie 18 grudnia 1865. Tym niemniej rzeczywista sytuacja czarnosk\xc3\xb3rej ludno\xc5\x9bci nie uleg\xc5\x82a wi\xc4\x99kszym zmianom; w tym samym czasie powsta\xc5\x82 bowiem Ku Klux Klan, a odpowiedzi\xc4\x85 legislatur stanowych po\xc5\x82udnia na nowe porz\xc4\x85dki by\xc5\x82o uchwalanie tzw. Czarnych Kodeks\xc3\xb3w (Prawa Jima Crowa), kt\xc3\xb3re dyskryminacyjnie regulowa\xc5\x82y sytuacje ludno\xc5\x9bci murzy\xc5\x84skiej po odzyskaniu przez ni\xc4\x85 wolno\xc5\x9bci. W zakresie praw wyborczych kres dyskryminacji rasowej po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82a 15. poprawka do konstytucji, kt\xc3\xb3ra wesz\xc5\x82a w \xc5\xbcycie w 1870; w innych dziedzinach \xc5\xbcycia dyskryminacja w wi\xc4\x99kszym lub mniejszym stopniu utrzyma\xc5\x82a si\xc4\x99 a\xc5\xbc do lat 60. XX wieku, a niekiedy nawet d\xc5\x82u\xc5\xbcej._NEWLINE_Rekonstrukcja nie by\xc5\x82a okresem szczeg\xc3\xb3lnej pomy\xc5\x9blno\xc5\x9bci. Prezydentura Johnsona up\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a pod znakiem spor\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzy prezydentem demokrat\xc4\x85 a republika\xc5\x84sk\xc4\x85 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci\xc4\x85 w kongresie, dotycz\xc4\x85cych opr\xc3\xb3cz spraw czysto personalnych polityki wobec pokonanych stan\xc3\xb3w po\xc5\x82udnia. Czas rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Ulyssesa Granta kojarzony jest g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z nieudolno\xc5\x9bci\xc4\x85 polityczn\xc4\x85 by\xc5\x82ego wodza naczelnego i aferami, kt\xc3\xb3re szczeg\xc3\xb3lnie zawa\xc5\xbcy\xc5\x82y na obrazie jego drugiej kadencji. Odbudowa gospodarcza po wojnie totalnej, jak\xc4\x85 by\xc5\x82a wojna secesyjna by\xc5\x82a procesem d\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82ym, mimo pocz\xc4\x85tk\xc3\xb3w dynamicznej industrializacji, dopiero w 1871 zbiory bawe\xc5\x82ny powr\xc3\xb3ci\xc5\x82y do poziomu sprzed 10 lat. Era rekonstrukcji by\xc5\x82a okresem r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wa\xc5\xbcnych wydarze\xc5\x84 w USA takich jak uko\xc5\x84czenie budowy kolei transkontynentalnej, ostatnie zwyci\xc4\x99stwo Indian nad armi\xc4\x85 USA, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82o miejsce 25 czerwca 1876 nad Little Bighorn czy zakup Alaski._NEWLINE_Okres rekonstrukcji ko\xc5\x84czy zawarcie w 1877 umowy, nazwanej p\xc3\xb3\xc5\xbaniej od tej daty kompromisem 1877. By\xc5\x82o to porozumienie zawarte przed ostatecznym ustaleniem wynik\xc3\xb3w wybor\xc3\xb3w prezydenckich przez specjaln\xc4\x85 Komisj\xc4\x99 Kongresu mi\xc4\x99dzy przyw\xc3\xb3dcami Partii Demokratycznej i Partii Republika\xc5\x84skiej. Republikanie zobowi\xc4\x85zali si\xc4\x99 do zako\xc5\x84czenia okupacji stan\xc3\xb3w Po\xc5\x82udnia w razie zwyci\xc4\x99stwa ich kandydata, Rutherforda Hayesa nad demokrat\xc4\x85 Samuelem J. Tildenem, kt\xc3\xb3ry w 1876 zdoby\xc5\x82 przewag\xc4\x99 w g\xc5\x82osowaniu powszechnym, a mimo to komitet elektor\xc3\xb3w wybra\xc5\x82 na prezydenta Hayesa, kt\xc3\xb3ry dotrzyma\xc5\x82 umowy i wycofa\xc5\x82 wojska okupuj\xc4\x85ce Po\xc5\x82udnie.'