b'\n_START_ARTICLE_\nDemokracja ate\xc5\x84ska\n_START_PARAGRAPH_\nDemokracja ate\xc5\x84ska \xe2\x80\x93 forma ustroju polis ate\xc5\x84skiej, po\xc5\x82o\xc5\xbconej w greckiej krainie Attyce.  Zazwyczaj uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce trwa\xc5\x82a od pocz\xc4\x85tk\xc3\xb3w VI do po\xc5\x82owy IV wieku p.n.e., z przerwami w V wieku p.n.e. Wed\xc5\x82ug niekt\xc3\xb3rych ocen, w Atenach okresu Peryklesa, obywatele z prawem g\xc5\x82osu (demotes) stanowili oko\xc5\x82o 40 tysi\xc4\x99cy, spo\xc5\x9br\xc3\xb3d oko\xc5\x82o 120 tysi\xc4\x99cy og\xc3\xb3\xc5\x82u ludno\xc5\x9bci. By\xc5\x82o to jedno z wi\xc4\x99kszych miast, gdy\xc5\xbc w tamtych czasach sporej wielko\xc5\x9bci miasta liczy\xc5\x82y ok. 10 tys. obywateli. Pa\xc5\x84stwo to by\xc5\x82o pierwsz\xc4\x85 i w czasach staro\xc5\xbcytnych najwa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 z demokracji. W j\xc4\x99zyku greckim s\xc5\x82owo \xe2\x80\x9edemokracja\xe2\x80\x9d od staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci do dzi\xc5\x9b pe\xc5\x82ni te\xc5\xbc funkcj\xc4\x99 okre\xc5\x9blenia \xe2\x80\x9erepublika\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wne cechy\n_START_PARAGRAPH_\nPodstaw\xc4\x85 demokracji ate\xc5\x84skiej by\xc5\x82y rz\xc4\x85dy wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci, rotacyjno\xc5\x9b\xc4\x87 urz\xc4\x99d\xc3\xb3w i masowe uczestnictwo. Na zgromadzeniach wszyscy pe\xc5\x82noprawni obywatele p\xc5\x82ci m\xc4\x99skiej brali udzia\xc5\x82 w g\xc5\x82osowaniu (demokracja bezpo\xc5\x9brednia). Wszystkie najwa\xc5\xbcniejsze decyzje o znaczeniu pa\xc5\x84stwowym podejmowane by\xc5\x82y przez Zgromadzenie Ludowe. G\xc5\x82osowanie odbywa\xc5\x82o si\xc4\x99 w miejscach publicznych (agora, pnyks) zwykle przez podniesienie r\xc4\x85k, czasem przez fizyczny podzia\xc5\x82 (\xe2\x80\x9eWszyscy, kt\xc3\xb3rzy s\xc4\x85 za, id\xc4\x85 na lewo\xe2\x80\x9d). W sytuacjach szczeg\xc3\xb3lnej wagi stosowano tak\xc5\xbce inne metody, np.: wrzucenie kamieni. G\xc5\x82osowa\xc4\x87 mogli tylko doro\xc5\x9bli m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani, maj\xc4\x85cy status obywatela. \xc5\x81\xc4\x85cznie uprawnionych by\xc5\x82o ok. 30 tys. os\xc3\xb3b. Kobiety, dzieci, niewolnicy oraz obcokrajowcy, kt\xc3\xb3rych wielu zamieszkiwa\xc5\x82o w Atenach, nie mieli prawa g\xc5\x82osu. Prawem g\xc5\x82osu nie dysponowali metojkowie. Istnia\xc5\x82o kilka przepis\xc3\xb3w i ogranicze\xc5\x84 dotycz\xc4\x85cych w\xc5\x82adzy zgromadzenia, z wartym odnotowania Graphe Paranomon (tak\xc5\xbce ustalonym przez zgromadzenie), kt\xc3\xb3re nie pozwala\xc5\x82o na przyj\xc4\x99cie prawa sprzecznego z innym. Demokracja dla Ate\xc5\x84czyk\xc3\xb3w znaczy\xc5\x82a r\xc3\xb3wno\xc5\x9b\xc4\x87 w podejmowaniu decyzji, nie za\xc5\x9b wyb\xc3\xb3r os\xc3\xb3b (demokracja po\xc5\x9brednia). Przeciwnicy demokracji nazywali j\xc4\x85 ochlokracj\xc4\x85 (gr. ochlos \xe2\x80\x93 t\xc5\x82um, mot\xc5\x82och), co odnosi si\xc4\x99 szczeg\xc3\xb3lnie do jej formy p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszej, po Peryklesie.\n_START_SECTION_\nZgromadzenie Ludowe\n_START_PARAGRAPH_\nZgromadzenie Ludowe (Ekklesia) to centralny organ demokracji ate\xc5\x84skiej. Zajmowa\xc5\x82o si\xc4\x99 wszystkimi sprawami kluczowymi dla polis. Rocznie odbywa\xc5\x82o si\xc4\x99 30-40 zgromadze\xc5\x84 (sesji). Sesje mog\xc5\x82y by\xc4\x87 zwyczajne, czyli z g\xc3\xb3ry zaplanowane w kalendarzu, lub te\xc5\xbc zwo\xc5\x82ywane w trybie nag\xc5\x82ym.\n_START_SECTION_\nUczestnictwo\n_START_PARAGRAPH_\nW wieku 18-20 lat ka\xc5\xbcdy obywatel przechodzi\xc5\x82 dwustopniowe szkolenie obywatelskie. Szkolenie to by\xc5\x82o obowi\xc4\x85zkiem, ale i warunkiem uzyskania praw do uczestnictwa w obradach zgromadzenia. Przed uzyskaniem takich praw uczestnictwo w zgromadzeniach by\xc5\x82o zakazane. Bezprawny udzia\xc5\x82 grozi\xc5\x82 s\xc4\x85dem, co mog\xc5\x82o nawet sko\xc5\x84czy\xc4\x87 si\xc4\x99 \xc5\x9bmierci\xc4\x85. Niekt\xc3\xb3rzy obywatele byli wykluczeni z uczestnictwa na podstawie atimii - rodzaju kary s\xc4\x85dowej pozbawiaj\xc4\x85cej cz\xc4\x99\xc5\x9bci praw obywatelskich. Do udzia\xc5\x82u w g\xc5\x82osowaniu mia\xc5\x82 prawo tylko rdzenny obywatel Aten.\n_START_SECTION_\nObrady i g\xc5\x82osowania\n_START_PARAGRAPH_\nWszyscy uprawnieni obywatele mogli bra\xc4\x87 udzia\xc5\x82 w debacie i w g\xc5\x82osowaniach. G\xc5\x82os ka\xc5\xbcdego obywatela wa\xc5\xbcy\xc5\x82 tyle samo, przynajmniej teoretycznie. Najwa\xc5\xbcniejsze decyzje wymaga\xc5\x82y quorum, minimum 6000 i jednego obywatela. Pozosta\xc5\x82e uchwa\xc5\x82y wymaga\xc5\x82y wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci g\xc5\x82os\xc3\xb3w spo\xc5\x9br\xc3\xb3d oddanych.G\xc5\x82osowano najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej przez podniesienie r\xc4\x85k. W sprawach mniejszej wagi czasem decydowa\xc5\x82a wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 optyczna, gdy prowadz\xc4\x85cy prytani nie chcieli marnowa\xc4\x87 czasu i wysi\xc5\x82ku na dok\xc5\x82adne liczenie g\xc5\x82os\xc3\xb3w. Mo\xc5\xbce to wydawa\xc4\x87 si\xc4\x99 kpin\xc4\x85 z demokracji, ale w niekt\xc3\xb3rych wypadkach by\xc5\x82o to funkcjonalne, na przyk\xc5\x82ad gdy jednemu stronnictwu zale\xc5\xbca\xc5\x82o na jakim\xc5\x9b rozstrzygni\xc4\x99ciu, podczas gdy przeciwnicy, cho\xc4\x87 byli w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci, nie byli a\xc5\xbc tak zdeterminowani. Ci pierwsi mogli zwi\xc4\x99kszy\xc4\x87 wag\xc4\x99 swoich g\xc5\x82os\xc3\xb3w stwarzaj\xc4\x85c wizualne wra\xc5\xbcenie wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci. Nie robiono tak nigdy w sprawach najwy\xc5\xbcszej wagi. Wtedy skrupulatnie liczono g\xc5\x82osy i decydowa\xc5\x82a wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 formalna. Wtedy te\xc5\xbc cz\xc4\x99\xc5\x9bciej zdarza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce zamiast podniesienia r\xc4\x85k k\xc5\x82adziono kamienie albo g\xc5\x82osowano na pi\xc5\x9bmie. Za udzia\xc5\x82 w Zgromadzeniu obywatel pobiera\xc5\x82 niewielkie wynagrodzenie pieni\xc4\x99\xc5\xbcne. By\xc5\x82o to wa\xc5\xbcne ze wzgl\xc4\x99du na cel, jakim by\xc5\x82o szerokie uczestnictwo obywateli w sprawowaniu w\xc5\x82adzy. Wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 tego wynagrodzenia by\xc5\x82a wyznaczona tak, by cho\xc4\x87 cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zrekompensowa\xc4\x87 opuszczony dzie\xc5\x84 w pracy.\n_START_SECTION_\nAgora i Pnyks\n_START_PARAGRAPH_\nWszystkich uprawnionych do udzia\xc5\x82u w obradach i g\xc5\x82osowaniach by\xc5\x82o 30-40 tys. doros\xc5\x82ych obywateli. Przy takiej liczbie os\xc3\xb3b istotnym ograniczeniem by\xc5\x82y rozmiary miejsc obradowania. Pocz\xc4\x85tkowo zgromadzenia odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 na Agorze, w pobli\xc5\xbcu pos\xc4\x85g\xc3\xb3w Harmodiosa i Aristogejtona - zamachowc\xc3\xb3w, tyranob\xc3\xb3jc\xc3\xb3w. Potem obrady przeniesiono na Pnyks. Pnyks m\xc3\xb3g\xc5\x82 pomie\xc5\x9bci\xc4\x87 ok. 6000 obywateli, po rozbudowie (I po\xc5\x82. IV w p.n.e.) 8000. Zatem wszyscy uprawnieni nie mogli naraz uczestniczy\xc4\x87 w obradach. Praktycznie jednak nie ogranicza\xc5\x82o to demokracji, bo nie ka\xc5\xbcdy obywatel by\xc5\x82 zaanga\xc5\xbcowany w ka\xc5\xbcd\xc4\x85 spraw\xc4\x99. Wielu przedk\xc5\x82ada\xc5\x82o inne zaj\xc4\x99cia nad obrady. Uczestnictwo nie by\xc5\x82o obowi\xc4\x85zkowe i zwykle starcza\xc5\x82o miejsca. Po przeniesieniu miejsca obrad na Pnyks, Agora pozosta\xc5\x82a miejscem koncentracji \xc5\xbcycia publicznego Aten. Mie\xc5\x9bci\xc5\x82y si\xc4\x99 tu najwa\xc5\xbcniejsze obiekty publiczne, w tym Tolos, mieszcz\xc4\x85cy Prytanejon.\n_START_SECTION_\nRada Pi\xc4\x99ciuset\n_START_PARAGRAPH_\nRada Pi\xc4\x99ciuset (Boule) nadawa\xc5\x82a rytm wszystkim oficjalnym dzia\xc5\x82aniom ate\xc5\x84skiej demokracji. Na zgromadzeniach w ka\xc5\xbcdym ze 139 dem\xc3\xb3w zg\xc5\x82aszali si\xc4\x99 kandydaci do Rady. Wiek kandydata minimum 30 lat. W centralnym losowaniu wy\xc5\x82aniano 1000 os\xc3\xb3b. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d nich losowano 500 radnych (bouleutes), pozostali byli jako zmiennicy. W ten spos\xc3\xb3b ka\xc5\xbcdy radny mia\xc5\x82 swojego zmiennika, na wypadek \xc5\x9bmierci lub niepowodzenia w procedurze dokimazji. W Radzie ka\xc5\xbcda z fyl by\xc5\x82a reprezentowana po r\xc3\xb3wno, ka\xc5\xbcdy dem by\xc5\x82 reprezentowany proporcjonalnie do liczby jego obywateli. Kadencja Rady trwa\xc5\x82a rok. Og\xc3\xb3ln\xc4\x85 zasad\xc4\x85 obsadzania ate\xc5\x84skich urz\xc4\x99d\xc3\xb3w by\xc5\x82o, \xc5\xbce nie wolno powt\xc3\xb3rnie obsadzi\xc4\x87 urz\xc4\x99du t\xc4\x85 sam\xc4\x85 osob\xc4\x85. W przypadku Rady czasem pozwalano pe\xc5\x82ni\xc4\x87 urz\xc4\x85d radnego dwa razy, lecz nie z rz\xc4\x99du, bo z racji du\xc5\xbcej liczebno\xc5\x9bci Rady mog\xc5\x82oby zabrakn\xc4\x85\xc4\x87 ch\xc4\x99tnych. Rada by\xc5\x82a podzielona na 10  prytanii, po 50 os\xc3\xb3b ka\xc5\xbcda. Prytanie odpowiada\xc5\x82y fylom (jednostkom administracji terenowej) - 10 prytanii odpowiada\xc5\x82o 10 fylom. Rok urz\xc4\x99dowego kalendarza dzieli\xc5\x82 si\xc4\x99 na 12 miesi\xc4\x99cy, niezale\xc5\xbcnie od tego na 10 prytanii. Prytania kalendarzowa to okres sprawowania przewodnictwa w Radzie przez jedn\xc4\x85 prytani\xc4\x99-podgrup\xc4\x99. O kolejno\xc5\x9bci nast\xc4\x99puj\xc4\x85cych po sobie prytanii decydowa\xc5\x82 los. 1/3 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w ka\xc5\xbcdej prytanii urz\xc4\x99dowa\xc5\x82a permanentnie w Tholosie. Przewodnicz\xc4\x85cym, Rady z Tolosu (epistates) mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o by\xc4\x87 tylko przez jeden dzie\xc5\x84 i tylko raz w \xc5\xbcyciu. Funkcje epistatesa by\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie reprezentacyjne, by\xc5\x82 tak\xc5\xbce powiernikiem piecz\xc4\x99ci, kluczy do pa\xc5\x84stwowych skarbc\xc3\xb3w i archiw\xc3\xb3w. By\xc5\x82 to urz\xc4\x85d jakby g\xc5\x82owy pa\xc5\x84stwa. W ten spos\xc3\xb3b wcielano jedn\xc4\x85 z kluczowych zasad funkcjonowania polis, polegaj\xc4\x85cej na rotacyjno\xc5\x9bci obywateli w sprawowaniu urz\xc4\x99d\xc3\xb3w. _NEWLINE_Rada obradowa\xc5\x82a codziennie, z wyj\xc4\x85tkiem wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci \xc5\x9bwi\xc4\x85t i tzw. dni zakazanych. Szczeg\xc3\xb3lnym tematem obrad Rady by\xc5\x82y finanse i polityka zewn\xc4\x99trzna. W Radzie m\xc3\xb3g\xc5\x82 wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 ka\xc5\xbcdy obywatel za zgod\xc4\x85 prytan\xc3\xb3w, lecz bez formalnego prawa wniesienia wniosku. M\xc3\xb3g\xc5\x82 to zrobi\xc4\x87 za niego buleuta. Wyj\xc4\x85tek to stratedzy, kt\xc3\xb3rzy mogli zabiera\xc4\x87 g\xc5\x82os z w\xc5\x82asnej inicjatywy i zg\xc5\x82asza\xc4\x87 wnioski. _NEWLINE_Zadaniem Rady by\xc5\x82o wyznacza\xc4\x87 porz\xc4\x85dek obrad Zgromadzenia, ustala\xc4\x87 hierarchi\xc4\x99 spraw do debaty, w porozumieniu z urz\xc4\x99dnikami czuwa\xc5\x82a nad wykonaniem uchwa\xc5\x82. Szczeg\xc3\xb3lne uprawnienia mia\xc5\x82a w sferze finans\xc3\xb3w, polityki zagranicznej (ale nie mog\xc5\x82a wypowiada\xc4\x87 wojen), nadzoru administracji, s\xc4\x85dzenia obywateli. De facto mi\xc4\x99dzy sesjami Ekklezji rozstrzygano w Radzie wiele kwestii le\xc5\xbc\xc4\x85cych w kompetencji Zgromadzenia, ale wymagaj\xc4\x85cych rozstrzygni\xc4\x99\xc4\x87 na bie\xc5\xbc\xc4\x85co. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 decyzji i dzia\xc5\x82a\xc5\x84 Rady wymaga\xc5\x82a akceptacji Zgromadzenia, ale i tak mog\xc5\x82a ona prowadzi\xc4\x87 wiele dzia\xc5\x82a\xc5\x84 samodzielnie, a jej (Rady) uprawnienia i faktyczny zakres prac by\xc5\x82y szerokie. _NEWLINE_W Radzie Pi\xc4\x99ciuset sporz\xc4\x85dzano uchwa\xc5\x82\xc4\x99 wst\xc4\x99pn\xc4\x85 (probouleuma). Zgromadzeniu Ludowemu nie wolno by\xc5\x82o nic uchwala\xc4\x87 bez uchwa\xc5\x82y wst\xc4\x99pnej. Ka\xc5\xbcdy wniosek, zanim trafi\xc5\x82 przed Zgromadzenie, by\xc5\x82 dyskutowany w Radzie. Rada mog\xc5\x82a sformu\xc5\x82owa\xc4\x87 wniosek w spos\xc3\xb3b zamkni\xc4\x99ty albo otwarty. Je\xc5\x9bli wniosek by\xc5\x82 otwarty, Zgromadzenie w drodze debaty mog\xc5\x82o dokonywa\xc4\x87 swobodnie zmian w pierwotnej wersji, dopracowywa\xc4\x87 go. W przypadku wniosku zamkni\xc4\x99tego, Zgromadzenie mog\xc5\x82o wniosek tylko przyj\xc4\x85\xc4\x87 lub odrzuci\xc4\x87. To by\xc5\x82o oczywiste pole do manipulacji ze strony Rady, ale ewentualna pr\xc3\xb3ba manipulacji mog\xc5\x82a spotka\xc4\x87 si\xc4\x99 z ostrym sprzeciwem ze strony uczestnik\xc3\xb3w Zgromadzenia, dlatego roli Rady nie mo\xc5\xbcna traktowa\xc4\x87 jako faktycznego ograniczenia demokracji. Pozycja Rady w ustroju Aten by\xc5\x82a pot\xc4\x99\xc5\xbcna, jednak w praktyce nie stanowi\xc5\x82a zaprzeczenia demokracji, zw\xc5\x82aszcza \xc5\xbce sama by\xc5\x82a organem bardzo demokratycznym, tak od strony rekrutacji cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w, jak i funkcjonowania.\n_START_SECTION_\nS\xc4\x85d Ludowy\n_START_PARAGRAPH_\nS\xc4\x85dy, a \xc5\x9bci\xc5\x9ble trybuna\xc5\x82y (dikasteria), odgrywa\xc5\x82y wa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w ate\xc5\x84skiej demokracji, tak\xc5\xbce polityczn\xc4\x85. Ate\xc5\x84ski system s\xc4\x85dowy cechowa\xc5\x82 wysoki poziom demokracji i ca\xc5\x82kowity brak profesjonalizmu. S\xc4\x99dziami byli wy\xc5\x82onieni w drodze losowania obywatele. Wszystkich s\xc4\x99dzi\xc3\xb3w by\xc5\x82o 6000. Losowano ich spo\xc5\x9br\xc3\xb3d ch\xc4\x99tnych na roczn\xc4\x85 kadencj\xc4\x99. Trzymano si\xc4\x99 proporcji, \xc5\xbceby reprezentowana by\xc5\x82a po r\xc3\xb3wno ka\xc5\xbcda z 10 fyl. Dolny limit wieku s\xc4\x99dziego wynosi\xc5\x82 30 lat. Nie by\xc5\x82o s\xc4\x99dzi\xc3\xb3w zawodowych. Wy\xc5\x82onieni s\xc4\x99dziowie sk\xc5\x82adali obwarowan\xc4\x85 kl\xc4\x85tw\xc4\x85 \xe2\x80\x9eprzysi\xc4\x99g\xc4\x99 heliest\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d. Przysi\xc4\x99gano na Zeusa, Demeter i Apollona. Dieta s\xc4\x99dziego wynosi\xc5\x82a 3 obole dziennie._NEWLINE_W systemie s\xc4\x85downiczym Aten zwraca uwag\xc4\x99 ogromna liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 trybuna\xc5\x82\xc3\xb3w. W skrajnym wypadku mogli obradowa\xc4\x87 nawet wszyscy s\xc4\x99dziowie, tj w liczbie 6000. Zwykle spraw\xc4\x85 zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 trybuna\xc5\x82 o mniejszej liczebno\xc5\x9bci. W doborze liczebno\xc5\x9bci bazowano na liczbie 500 lub jej wielokrotno\xc5\x9bci +1, czyli 501, 1001, 1501, etc. Du\xc5\xbca liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 trybuna\xc5\x82\xc3\xb3w wynika\xc5\x82a z za\xc5\x82o\xc5\xbcenia budowniczych ustroju, \xc5\xbce du\xc5\xbc\xc4\x85 liczb\xc4\x99 os\xc3\xb3b trudniej skorumpowa\xc4\x87. Do prostych, prywatnych spraw zwo\xc5\x82ywano trybuna\xc5\x82y mniejsze, tj 201 lub 401 s\xc4\x99dzi\xc3\xb3w. Sk\xc5\x82ad trybuna\xc5\x82u losowano, a w ka\xc5\xbcdym trybunale po r\xc3\xb3wno reprezentowana by\xc5\x82a ka\xc5\xbcda z 10 fyl. Stosowano przy tym r\xc3\xb3\xc5\xbcne wymy\xc5\x9blne metody losowania i przetasowania sk\xc5\x82ad\xc3\xb3w dla wyeliminowania ryzyka korupcji. _NEWLINE_Nie by\xc5\x82o sta\xc5\x82ego miejsca odbywania s\xc4\x85d\xc3\xb3w. Zbierano si\xc4\x99 w budynkach publicznych, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y w stanie pomie\xc5\x9bci\xc4\x87 obrady. Nie by\xc5\x82o oskar\xc5\xbcyciela publicznego, a ka\xc5\xbcda ze stron wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a (musia\xc5\x82a wyst\xc4\x99powa\xc4\x87) we w\xc5\x82asnym imieniu. Samo s\xc4\x85downictwo by\xc5\x82o zupe\xc5\x82nie nieprofesjonalne, ale pobocznie funkcjonowali profesjonali\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3rzy mogli odp\xc5\x82atnie lub po przyjacielsku \xc5\x9bwiadczy\xc4\x87 stronom us\xc5\x82ugi s\xc4\x85dowe, byli to pisarze m\xc3\xb3w (logograf), wsp\xc3\xb3\xc5\x82m\xc3\xb3wcy (synegoros), czy doradcy. _NEWLINE_Do czas\xc3\xb3w reform Solona mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o wnosi\xc4\x87 oskar\xc5\xbcenie tylko z pozycji pokrzywdzonego. Solon wprowadzi\xc5\x82 tryb wniosku o nazwie graphe, kt\xc3\xb3ry pozwala\xc5\x82 osobie prywatnej wnosi\xc4\x87 o rozpatrzenie krzywdy ca\xc5\x82ej wsp\xc3\xb3lnoty czy innej osoby. Przed trafieniem do trybuna\xc5\x82u wniosek w trybie graphe rozpatrywali urz\xc4\x99dnicy. W przypadku oskar\xc5\xbce\xc5\x84 prywatnych (dike), wst\xc4\x99pnie spraw\xc4\x99 usi\xc5\x82owa\xc5\x82 rozwi\xc4\x85za\xc4\x87 urz\xc4\x99dnik-rozjemca. Dopiero gdy mu si\xc4\x99 to nie uda\xc5\x82o, sprawa trafia\xc5\x82a przed trybuna\xc5\x82. Przegrana w s\xc4\x85dzie niczym nie grozi\xc5\x82a oskar\xc5\xbcycielowi, co sprzyja\xc5\x82o s\xc4\x85dowemu pieniactwu, kt\xc3\xb3re uwa\xc5\xbcano za prawo obywatela. W przypadku oskar\xc5\xbce\xc5\x84 publicznych (graphe) by\xc5\x82a przewidziana kara (grzywna, atimia) dla ewentualnego pieniacza. Oba tryby graphe i dike nie by\xc5\x82y \xc5\x9bci\xc5\x9ble rozgraniczone. Graphe wnosi\xc5\x82a prywatna osoba na swoj\xc4\x85 odpowiedzialno\xc5\x9b\xc4\x87, cho\xc4\x87 by\xc5\x82 to faktycznie wniosek w imieniu polis. W ramach graphe wolno by\xc5\x82o oskar\xc5\xbcy\xc4\x87 tylko osob\xc4\x99 prywatn\xc4\x85, nie wolno by\xc5\x82o oskar\xc5\xbca\xc4\x87 demosu, ani instytucji polis. Czyli, gdy kto\xc5\x9b uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce ustawa Zgromadzenia godzi w dobro publiczne, to musia\xc5\x82 oskar\xc5\xbcy\xc4\x87 wnioskodawc\xc4\x99 a nie cia\xc5\x82o ustawodawcze. Zatem wszystkie sprawy mia\xc5\x82y charakter prywatny, mimo \xc5\xbce niekt\xc3\xb3re dotyczy\xc5\x82y spraw publicznych. Praktyka graphe mia\xc5\x82a ciemn\xc4\x85 stron\xc4\x99, gdy\xc5\xbc umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82a praktyk\xc4\x99 zwan\xc4\x85 sykofanti\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra by\xc5\x82a powa\xc5\xbcn\xc4\x85 patologi\xc4\x85 ate\xc5\x84skiego systemu s\xc4\x85downiczego.\n_START_SECTION_\nUrz\xc4\x99dnicy\n_START_PARAGRAPH_\nStandardow\xc4\x85 procedur\xc4\x85 wyboru urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w by\xc5\x82a procedura losowania. Takie rozwi\xc4\x85zanie uznawano za najbardziej demokratyczne. Rozwi\xc4\x85zanie wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne, \xc5\xbce rz\xc4\x85dy w imieniu wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci sprawuj\xc4\x85 wybierani urz\xc4\x99dnicy nie by\xc5\x82o uznawane przez staro\xc5\xbcytnych za demokracj\xc4\x99, lecz za oligarchi\xc4\x99. Mimo to, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w pochodzi\xc5\x82a z wyboru. Stanowili oni mniejsz\xc4\x85 grup\xc4\x99, lecz piastowali zwykle odpowiedzialniejsze funkcje, w tym przyw\xc3\xb3dcy wojskowi, czy powiernicy du\xc5\xbcych ilo\xc5\x9bci publicznych pieni\xc4\x99dzy.\n_START_SECTION_\nRada Areopagu\n_START_PARAGRAPH_\nAreopag (gr. \xe1\xbd\x81 \xe1\xbc\x8c\xcf\x81\xce\xb5\xce\xb9\xce\xbf\xcf\x82 \xcf\x80\xce\xac\xce\xb3\xce\xbf\xcf\x82 ho Areios pagos - "wzg\xc3\xb3rze Aresa") \xe2\x80\x93 w staro\xc5\xbcytnych Atenach najwy\xc5\xbcsza rada z\xc5\x82o\xc5\xbcona z by\xc5\x82ych archont\xc3\xb3w. Nazwa rady pochodzi od miejsca obrad \xe2\x80\x93 wzg\xc3\xb3rza Aresa, kt\xc3\xb3re po\xc5\x9bwi\xc4\x99cone by\xc5\x82o bogu wojny i Eryniom, ich \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia u st\xc3\xb3p wzg\xc3\xb3rza by\xc5\x82a azylem dla zab\xc3\xb3jc\xc3\xb3w. Nie jest znany dok\xc5\x82adny czas powstania rady areopagu._NEWLINE_W sk\xc5\x82ad Areopagu do czas\xc3\xb3w reform demokratycznych wchodzili wy\xc5\x82\xc4\x85cznie przedstawiciele arystokracji. Areopagici mieli najwy\xc5\xbcsz\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x99 s\xc4\x85downicz\xc4\x85 i polityczn\xc4\x85 w staro\xc5\xbcytnej Grecji. W gestii Areopagu le\xc5\xbca\xc5\x82o prowadzenie polityki oraz decydowanie o wojnie i pokoju. W sprawach wielkiej wagi pa\xc5\x84stwowej zajmowali si\xc4\x99 wymierzaniem kar za najci\xc4\x99\xc5\xbcsze przest\xc4\x99pstwa i kontrolowaniem wszelkich urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w, w tym archont\xc3\xb3w. Areopag mia\xc5\x82 prawo odwo\xc5\x82a\xc4\x87 ich z urz\xc4\x99du.\n_START_SECTION_\nAtimia i ostracyzm\n_START_PARAGRAPH_\nW Atenach obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82o prawo pozwalaj\xc4\x85ce wygna\xc4\x87 z miasta cz\xc5\x82owieka uwa\xc5\xbcanego za wroga demokracji. Podczas obrad zgromadzenia ludowego ka\xc5\xbcdy obywatel m\xc3\xb3g\xc5\x82 wydrapa\xc4\x87 na glinianych skorupkach imi\xc4\x99 Ate\xc5\x84czyka, kt\xc3\xb3rego uzna\xc5\x82 za niebezpiecznego dla polis. Ten, kto otrzyma\xc5\x82 najwi\xc4\x99cej g\xc5\x82os\xc3\xb3w, musia\xc5\x82 opu\xc5\x9bci\xc4\x87 Ateny na 10 lat. Od greckiego s\xc5\x82owa \xe2\x80\x9eostrakon\xe2\x80\x9d, oznaczaj\xc4\x85cego skorup\xc4\x99, pochodzi nazwa tego rodzaju g\xc5\x82osowania.\n_START_SECTION_\nPowstanie demokracji ate\xc5\x84skiej\n_START_PARAGRAPH_\nCzasem pierwsze formy demokracji widzi si\xc4\x99 ju\xc5\xbc w prehistorii - m\xc3\xb3wi si\xc4\x99 wtedy o demokracji plemiennej. Na terenie staro\xc5\xbcytnej Grecji pewne cechy demokracji plemiennej przejawia\xc5\x82a kultura myke\xc5\x84ska. _NEWLINE_Oko\xc5\x82o roku 1000 p.n.e. na terenie dzisiejszej Grecji, po d\xc5\x82ugich i zawzi\xc4\x99tych walkach, zacz\xc4\x99\xc5\x82y formowa\xc4\x87 si\xc4\x99 zr\xc4\x99by przysz\xc5\x82ych miast-pa\xc5\x84stw (polis). Dosz\xc5\x82o do podzia\xc5\x82u Grecji na cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 doryck\xc4\x85 (np. Sparta), achajsk\xc4\x85 (Arkadia, Cypr) oraz jo\xc5\x84sk\xc4\x85 (Attyka, Jonia). Zamieszkiwana przez Etol\xc3\xb3w i Tesal\xc3\xb3w Grecja p\xc3\xb3\xc5\x82nocna pozosta\xc5\x82a na uboczu g\xc5\x82\xc3\xb3wnych wydarze\xc5\x84 historii politycznej Grek\xc3\xb3w. Plemiona doryckie charakteryzowa\xc5\x82y si\xc4\x99 wi\xc4\x99kszym konserwatyzmem i - szczeg\xc3\xb3lnie w przypadku Sparty - militaryzmem ni\xc5\xbc plemiona jo\xc5\x84skie.\n_START_SECTION_\nAteny\n_START_PARAGRAPH_\nZa ojczyzn\xc4\x99 demokracji uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 Ateny, staro\xc5\xbcytn\xc4\x85 greck\xc4\x85 polis po\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 w Attyce. Oko\xc5\x82o XI \xe2\x80\x93 VII wieku p.n.e. na po\xc5\x82udnie i p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Akropolu powsta\xc5\x82o miasto z agor\xc4\x85, otoczone w V wieku p.n.e. murami obronnymi - wed\xc5\x82ug mit\xc3\xb3w ca\xc5\x82\xc4\x85 Attyk\xc4\x99 pod panowaniem ate\xc5\x84skim zjednoczy\xc5\x82 Tezeusz. Pierwszy kodeks prawa karnego i cywilnego  Ate\xc5\x84czycy zawdzi\xc4\x99czaj\xc4\x85 Drakonowi.\n_START_SECTION_\nSolon\n_START_PARAGRAPH_\nR\xc3\xb3wnolegle z Drakonem dzia\xc5\x82a\xc5\x82 w Atenach, jeden z siedmiu m\xc4\x99drc\xc3\xb3w i poeta Solon. W 594 p.n.e. zosta\xc5\x82 on wybrany na pierwszego archonta. By\xc5\x82 to najwy\xc5\xbcszy urz\xc4\x99dnik pa\xc5\x84stwowy, jego tytu\xc5\x82 - archont eponymus - podkre\xc5\x9bla\xc5\x82 pierwsze\xc5\x84stwo w zgromadzeniu 9 archont\xc3\xb3w. Archonci wybierani byli tylko na rok, sprawowali w\xc5\x82adz\xc4\x99 wykonawcz\xc4\x85, s\xc4\x85downicz\xc4\x85, dowodzili wojskiem i pe\xc5\x82nili funkcje kap\xc5\x82a\xc5\x84skie. G\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 zas\xc5\x82ug\xc4\x85 Solona jako archonta by\xc5\x82o to, \xc5\xbce przygotowa\xc5\x82 grunt pod zmiany ustrojowe Aten. Po pierwsze dokona\xc5\x82 on podzia\xc5\x82u obywateli na cztery klasy wed\xc5\x82ug cenzusu maj\xc4\x85tkowego, ustanowi\xc5\x82 tzw. Rad\xc4\x99 Czterystu, s\xc4\x85d przysi\xc4\x99g\xc5\x82ych, ujednolici\xc5\x82 system miar i wag, nada\xc5\x82 prawa obywatelskie metojkom, kt\xc3\xb3rzy od dawna zamieszkiwali Attyk\xc4\x99 oraz znacznie poszerzy\xc5\x82 uprawnienia eklezji - zgromadzenia pe\xc5\x82noprawnych obywateli Aten, kt\xc3\xb3rzy uko\xc5\x84czyli 20 lat. Od momentu pierwszego zgromadzenia by\xc5\x82 to najwy\xc5\xbcszy organ w\xc5\x82adzy, decyduj\xc4\x85cy o polityce wewn\xc4\x99trznej i zagranicznej. Miejscem spotka\xc5\x84 by\xc5\x82a agora (miejsce spotka\xc5\x84 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Aten) teatr lub wzg\xc3\xb3rze Pnyks. G\xc5\x82osowano na og\xc3\xb3\xc5\x82 jawnie, poprzez podniesienie r\xc4\x85k cho\xc4\x87 niekiedy odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc g\xc5\x82osowania tajne.'