b'\n_START_ARTICLE_\nChoroba niedokrwienna serca\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze opisy choroby pochodz\xc4\x85 ze staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci i znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 w papirusie Ebersa, jednak objawy te \xc5\x82\xc4\x85czono z dolegliwo\xc5\x9bciami \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x85dka. Hipokrates jako pierwszy opisa\xc5\x82 dok\xc5\x82adnie objawy tej choroby. W tych czasach by\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nazywana mediatio mortis (przygotowanie do \xc5\x9bmierci). W czasach nowo\xc5\xbcytnych, w 1628 William Harvey opisa\xc5\x82 uk\xc5\x82ad kr\xc4\x85\xc5\xbcenia cz\xc5\x82owieka, a w 1761 Giovanni Battista Morgagni \xe2\x80\x9eskleroz\xc4\x99 naczy\xc5\x84 wie\xc5\x84cowych\xe2\x80\x9d. Pierwsze dzie\xc5\x82o autorstwa Wiliama Heberdena o objawach angina pectoris powsta\xc5\x82o w 1772. Pierwszy raz objawy choroby niedokrwiennej i mia\xc5\xbcd\xc5\xbcycy po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 w 1809 A. Burns. W 1867 Thomas Lauder Brunton, w swej publikacji w czasopi\xc5\x9bmie The Lancet, zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82, \xc5\xbce nitraty uwalniaj\xc4\x85 od b\xc3\xb3lu wie\xc5\x84cowego. W 1912 opisano morfologi\xc4\x99 zawa\xc5\x82u (James Herrick) i jego kryteria elektrokardiograficzne (G. Bousfield). W Polsce pierwszy opis dusznicy bolesnej pochodzi z 1812, kiedy na Uniwersytecie Wile\xc5\x84skim przedstawiono prac\xc4\x99 De angore pectoris._NEWLINE_W XX wieku uznana zosta\xc5\x82a za chorob\xc4\x99 cywilizacyjn\xc4\x85, co zaowocowa\xc5\x82o rozwini\xc4\x99ciem bada\xc5\x84 nad etiologi\xc4\x85, klasyfikacj\xc4\x85 i leczeniem choroby niedokrwiennej, zmieniaj\xc4\x85c praktycznie ca\xc5\x82kowicie podej\xc5\x9bcie do tej choroby.\n_START_SECTION_\nNazewnictwo\n_START_PARAGRAPH_\nRozw\xc3\xb3j bada\xc5\x84 nad chorob\xc4\x85 niedokrwienn\xc4\x85 serca doprowadzi\xc5\x82 do du\xc5\xbcego zamieszania w nazewnictwie tej choroby. Ze wzgl\xc4\x99du na objawy kliniczne (b\xc3\xb3l w klatce piersiowej i duszno\xc5\x9b\xc4\x87) choroba by\xc5\x82a nazywana dusznic\xc4\x85 bolesn\xc4\x85 (ale te\xc5\xbc d\xc5\x82awic\xc4\x85 piersiow\xc4\x85, \xc5\x82ac. angina pectoris, gr. ankhone \xe2\x80\x93 duszenie, \xc5\x82ac. pectus \xe2\x80\x93 klatka piersiowa), natomiast z uwagi na patofizjologi\xc4\x99 choroby nazywana jest chorob\xc4\x85 wie\xc5\x84cow\xc4\x85 (\xc5\x82ac. morbus coronarius) lub niewydolno\xc5\x9bci\xc4\x85 wie\xc5\x84cow\xc4\x85 (\xc5\x82ac. insufficientia coronaria). Poniewa\xc5\xbc choroba mo\xc5\xbce przebiega\xc4\x87 w postaci ostrej i przewlek\xc5\x82ej, dodatkowo u\xc5\xbcywano sformu\xc5\x82owa\xc5\x84: stabilna (odpowiadaj\xc4\x85ca dzisiejszemu poj\xc4\x99ciu przewlek\xc5\x82ej choroby niedokrwiennej serca) i niestabilna (odpowiadaj\xc4\x85ca dzisiejszemu poj\xc4\x99ciu ostrego zespo\xc5\x82u wie\xc5\x84cowego). W postaci niestabilnej dodatkowo rozr\xc3\xb3\xc5\xbcniano poj\xc4\x99cia zawa\xc5\x82u serca (lub \xc5\x9bci\xc5\x9blej zawa\xc5\x82u mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego), zawa\xc5\x82u serca zagra\xc5\xbcaj\xc4\x85cego (zwanego niestabiln\xc4\x85 chorob\xc4\x85 wie\xc5\x84cow\xc4\x85). To zamieszanie zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 z ko\xc5\x84cem XX wieku, kiedy to chorob\xc4\x99 niedokrwienn\xc4\x85 zacz\xc4\x99to kwalifikowa\xc4\x87 jako przewlek\xc5\x82\xc4\x85 chorob\xc4\x99 niedokrwienn\xc4\x85 serca oraz ostre zespo\xc5\x82y wie\xc5\x84cowe. Ta druga posta\xc4\x87 przyczyni\xc5\x82a si\xc4\x99 zreszt\xc4\x85 do powstania nowych specjalno\xc5\x9bci lekarskich, takich jak kardiologia inwazyjna czy kardiochirurgia. Obecnie choroba nazywana jest chorob\xc4\x85 niedokrwienn\xc4\x85 serca. Nazwa ta wskazuje na jej mechanizm, niezale\xc5\xbcnie od jego przyczyny.\n_START_SECTION_\nEpidemiologia\n_START_PARAGRAPH_\nWyniki m.in. projektu badawczego POL-MONICA, b\xc4\x99d\xc4\x85cego cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 \xc5\x9bwiatowego badania koordynowanego przez WHO \xe2\x80\x93 The WHO MONICA Project, wykaza\xc5\x82y \xc5\x9bcis\xc5\x82\xc4\x85 korelacj\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy rozwojem choroby niedokrwiennej serca a obecno\xc5\x9bci\xc4\x85 czynnik\xc3\xb3w ryzyka tej choroby. Badania te, prowadzone na du\xc5\xbcych populacjach, dowiod\xc5\x82y sta\xc5\x82ego wzrostu cz\xc4\x99sto\xc5\x9bci wyst\xc4\x99powania choroby niedokrwiennej serca w Polsce. Dla Polski cz\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 zachorowania wynosi \xc5\x9brednio 620 przypadk\xc3\xb3w na 100 tysi\xc4\x99cy dla m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn i 220 przypadk\xc3\xb3w na 100 tysi\xc4\x99cy u kobiet. Zapadalno\xc5\x9b\xc4\x87 jest mniejsza na wsiach ni\xc5\xbc w du\xc5\xbcych miastach._NEWLINE_Cz\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 wyst\xc4\x99powania d\xc5\x82awicy ro\xc5\x9bnie gwa\xc5\x82townie z wiekiem u obojga p\xc5\x82ci: od 0,1\xe2\x80\x931% u kobiet w wieku 45\xe2\x80\x9354 lat do 10\xe2\x80\x9315% u kobiet w wieku 65\xe2\x80\x9374 lat oraz od 2\xe2\x80\x935% u m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn w wieku 45\xe2\x80\x9354 lat do 10\xe2\x80\x9320% u m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn w wieku 65\xe2\x80\x9374 lat._NEWLINE_W Polsce obserwuje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wzrost wyst\xc4\x99powania tej choroby w\xc5\x9br\xc3\xb3d kobiet i ludzi m\xc5\x82odych: obserwuje si\xc4\x99 zwi\xc4\x99kszon\xc4\x85 zachorowalno\xc5\x9b\xc4\x87 w\xc5\x9br\xc3\xb3d 20- i 30-latk\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nFazy niedokrwiennego uszkodzenia mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego\n_START_PARAGRAPH_\nW odpowiedzi na chwilowe, trwaj\xc4\x85ce kilka minut, niedokrwienie i nast\xc4\x99powy powr\xc3\xb3t kr\xc4\x85\xc5\xbcenia (reperfuzja) dochodzi do zjawiska ischaemic preconditioning czyli hartowania mi\xc4\x99\xc5\x9bnia przez niedokrwienie, kt\xc3\xb3re polega na utrzymywaniu si\xc4\x99 przez 1\xe2\x80\x932 godziny po incydencie niedokrwienia zwi\xc4\x99kszonej tolerancji na ewentualne kolejne niedokrwienie. Uwa\xc5\xbcane jest obecnie za najskuteczniejszy mechanizm obronny serca przed skutkami niedokrwienia. Niestety ten mechanizm jest wydolny w przypadku niedokrwienia kr\xc3\xb3tkotrwa\xc5\x82ego. W przypadkach d\xc5\x82ugiego (kilkana\xc5\x9bcie minut) utrzymywania si\xc4\x99 niedokrwienia dochodzi do rozwoju tak zwanego og\xc5\x82uszenia mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego (stunned myocardium), czyli zjawiska upo\xc5\x9bledzenia czynno\xc5\x9bci mechanicznej serca trwaj\xc4\x85cego nawet kilka tygodni. Ten mechanizm funkcjonuje g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w odpowiedzi na ostre niedokrwienie. W przypadkach przewlek\xc5\x82ego niedokrwienia pojawia si\xc4\x99 natomiast stan zwany hibernacj\xc4\x85 mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego (hibernating myocardium), kt\xc3\xb3ry jest potencjalnie odwracalny po reperfuzji, ale w jego przebiegu pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 zaburzenia takie jak dyskineza, hipokineza lub akineza niedokrwionego segmentu mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego. Niedokrwienie trwaj\xc4\x85ce d\xc5\x82u\xc5\xbcej ni\xc5\xbc 20 minut doprowadza do rozwoju martwicy znanej jako zawa\xc5\x82 mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego.\n_START_SECTION_\nModyfikacja czynnik\xc3\xb3w ryzyka\n_START_PARAGRAPH_\nW ramach prewencji choroby niedokrwiennej serca nale\xc5\xbcy ograniczy\xc4\x87 jak najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 liczb\xc4\x99 czynnik\xc3\xb3w. W ramach szeroko rozumianej profilaktyki choroby niedokrwiennej mo\xc5\xbcna wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 cele spo\xc5\x82eczne i indywidualne.\n_START_SECTION_\nDiagnostyka\n_START_PARAGRAPH_\nRozpoznanie choroby niedokrwiennej serca opiera si\xc4\x99 na danych z wywiadu oraz bada\xc5\x84 nieinwazyjnych i inwazyjnych bada\xc5\x84 kardiologicznych. Jako uzupe\xc5\x82nienie konieczne jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wykonanie bada\xc5\x84 laboratoryjnych, maj\xc4\x85cych g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na celu wykrycie wsp\xc3\xb3\xc5\x82istniej\xc4\x85cych czynnik\xc3\xb3w ryzyka.\n_START_SECTION_\nSzczeg\xc3\xb3lne sytuacje podczas leczenia\n_START_PARAGRAPH_\nNa prze\xc5\x82omie XX i XXI wieku opisano 1473 przypadki powa\xc5\xbcnych skutk\xc3\xb3w ubocznych, z tego 522 zako\xc5\x84czonych \xc5\x9bmierci\xc4\x85 u pacjent\xc3\xb3w z chorob\xc4\x85 niedokrwienn\xc4\x85 serca stosuj\xc4\x85cych sildenafil (Viagra). Zgon nast\xc4\x99powa\xc5\x82 z przyczyn sercowo-naczyniowych 4\xe2\x80\x935 godzin od momentu za\xc5\xbcycia Viagry. Po dok\xc5\x82adnych badaniach, od 2001 zabroniono stosowania Viagry \xc5\x82\xc4\x85cznie z nitratami.\n_START_SECTION_\nRehabilitacja w chorobie niedokrwiennej serca\n_START_PARAGRAPH_\nRehabilitacja ruchowa powoduje obni\xc5\xbcenie umieralno\xc5\x9bci z powodu choroby niedokrwiennej serca, zmniejszenie liczby hospitalizacji i poprawienie jako\xc5\x9bci \xc5\xbcycia.\n_START_SECTION_\nDusznica bolesna naczynioskurczowa\n_START_PARAGRAPH_\nDusznica bolesna naczynioskurczowa \xe2\x80\x93 inaczej zwana dusznic\xc4\x85 bolesn\xc4\x85 Prinzmetala (\xc5\x82ac. variant angina) \xe2\x80\x93 jest to niedokrwienie fragmentu mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego spowodowane skurczem t\xc4\x99tnicy wie\xc5\x84cowej. W przeciwie\xc5\x84stwie do innych typ\xc3\xb3w choroby niedokrwiennej serca, cz\xc4\x99sto wyst\xc4\x99puje podczas spoczynku i nie nasila si\xc4\x99 wraz z wysi\xc5\x82kiem. Mo\xc5\xbce wyst\xc4\x99powa\xc4\x87 u ludzi m\xc5\x82odych, bez cech mia\xc5\xbcd\xc5\xbcycy naczy\xc5\x84. Wynik badania EKG mo\xc5\xbce sugerowa\xc4\x87 dokonywanie si\xc4\x99 zawa\xc5\x82u serca, ze wzgl\xc4\x99du na charakterystyczne, \xc5\x82ukowate uniesienie odcink\xc3\xb3w ST. Objawy niedokrwienne ust\xc4\x99puj\xc4\x85 zazwyczaj samoistnie lub po podaniu nitrogliceryny. W leczeniu stosuje si\xc4\x99 leki z grupy antagonist\xc3\xb3w kana\xc5\x82\xc3\xb3w wapniowych (np. nifedypina, werapamil, diltiazem). Stosowanie lek\xc3\xb3w z grupy beta-bloker\xc3\xb3w jest przeciwwskazane, gdy\xc5\xbc blokowanie receptor\xc3\xb3w beta-adrenergicznych mo\xc5\xbce nasili\xc4\x87 skurcz t\xc4\x99tnicy.\n_START_SECTION_\nAsymptomatyczna choroba niedokrwienna serca (tzw. nieme niedokrwienie)\n_START_PARAGRAPH_\nTa posta\xc4\x87 choroby niedokrwiennej serca (ang. Silent angina) charakteryzuje si\xc4\x99 brakiem wyst\xc4\x99powania b\xc3\xb3lu wie\xc5\x84cowego, czyli podstawowego objawu pozwalaj\xc4\x85cego na podejrzenie i rozpoznanie niedokrwienia serca. W trakcie wykonywania bada\xc5\x84 stwierdza si\xc4\x99 wyniki, ewidentnie \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85ce o niedokrwieniu (np. obni\xc5\xbcenia odcinka ST w 24-godzinnym badaniu EKG metod\xc4\x85 Holtera). Ten skryty przebieg choroby powoduje, \xc5\xbce niejednokrotnie u tych chorych pierwszym objawem choroby jest nag\xc5\x82a \xc5\x9bmier\xc4\x87 sercowa._NEWLINE_Do tego typu zaburze\xc5\x84 cz\xc4\x99sto dochodzi (szacuje si\xc4\x99 \xc5\xbce u ponad 20%) os\xc3\xb3b chorych na cukrzyc\xc4\x99 w zwi\xc4\x85zku z wyst\xc4\x99powaniem u nich neuropatii autonomicznej.'