b'\n_START_ARTICLE_\nHistoria Rosji\n_START_SECTION_\nPradzieje ruskie\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug teorii kurhanowej ludno\xc5\x9b\xc4\x87 praindoeuropejska uformowa\xc5\x82a si\xc4\x99 na po\xc5\x82udniu dzisiejszej Rosji oko\xc5\x82o 10\xc2\xa0000 lat temu, a nast\xc4\x99pnie migruj\xc4\x85c do Europy da\xc5\x82a pocz\xc4\x85tek m.in. Grekom, Germanom, Celtom, Ba\xc5\x82tom i S\xc5\x82owianom. Przypuszczalnie ok. 6000\xe2\x80\x937000 lat temu plemiona ugrofi\xc5\x84skie zasiedla\xc5\x82y wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 europejskiej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Rosji. Od ok. IX w. p.n.e. obszary wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej Rosji zamieszkiwa\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ludy ira\xc5\x84skie, m.in. Sarmaci i Scytowie. Dorzecze Dniepru by\xc5\x82o zasiedlone przez S\xc5\x82owian ju\xc5\xbc w V w. n.e. Niekt\xc3\xb3re ziemie p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszego Wielkiego Ksi\xc4\x99stwa Moskiewskiego, zw\xc5\x82aszcza obszary p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnie, zosta\xc5\x82y zasiedlone przez ludno\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc5\x82owia\xc5\x84sk\xc4\x85 po 1000 r._NEWLINE_W V w. p.n.e. powsta\xc5\x82o nad Morzem Azowskim Kr\xc3\xb3lestwo Bospora\xc5\x84skie. Staro\xc5\xbcytni Grecy za\xc5\x82o\xc5\xbcyli wiele kolonii na rosyjskim wybrze\xc5\xbcu Morza Azowskiego i Czarnego (m.in. Tanais, Fanagoria, Hermonassa, Gorgippia), kt\xc3\xb3re p\xc3\xb3\xc5\xbaniej znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 w strefie wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w Cesarstwa rzymskiego, a nast\xc4\x99pnie Bizancjum._NEWLINE_W okresie staro\xc5\xbcytnym i we wczesnym \xc5\x9bredniowieczu przez terytorium dzisiejszej Rosji w\xc4\x99drowa\xc5\x82y liczne ludy r\xc3\xb3\xc5\xbcnego pochodzenia, m.in. Hunowie, Alanowie, Awarowie, Bu\xc5\x82garzy, Chazarowie, Po\xc5\x82owcy i W\xc4\x99grzy. Oko\xc5\x82o 632 roku powsta\xc5\x82o na po\xc5\x82udniu dzisiejszej Rosji pierwsze pa\xc5\x84stwo bu\xc5\x82garskie, tzw. Stara Wielka Bu\xc5\x82garia, kt\xc3\xb3re upad\xc5\x82o oko\xc5\x82o 671 r. na skutek poniesionej kl\xc4\x99ski w wojnie z Chazarami. Bu\xc5\x82garzy emigrowali w\xc3\xb3wczas do Europy daj\xc4\x85c pocz\xc4\x85tek dzisiejszemu pa\xc5\x84stwu bu\xc5\x82garskiemu oraz nad Wo\xc5\x82g\xc4\x99, gdzie utworzyli Bu\xc5\x82gari\xc4\x99 Kamsk\xc4\x85 (VII-XIII w.). W po\xc5\x82owie VII w. na terenach P\xc3\xb3\xc5\x82nocnego Kaukazu powsta\xc5\x82 Kaganat Chazarski (ok. 650\xe2\x80\x93969) \xe2\x80\x93\xe2\x80\x93 jedyne znane pa\xc5\x84stwo judaistyczne, kt\xc3\xb3rego mieszka\xc5\x84cy nie byli etnicznymi \xc5\xbbydami. Chazarowie opanowali w VIII w. znaczne obszary po\xc5\x82udniowej dzisiejszej Rosji i Ukrainy podporz\xc4\x85dkowuj\xc4\x85c sobie cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wschodniej S\xc5\x82owia\xc5\x84szczyzny (m.in. plemi\xc4\x99 Polan).\n_START_SECTION_\nJarzmo tatarskie\n_START_PARAGRAPH_\nW XIII w. ros\xc5\x82o zagro\xc5\xbcenie ksi\xc4\x99stw ruskich ze strony Z\xc5\x82otej Ordy tatarskiej. Po kl\xc4\x99sce si\xc5\x82 rusko-po\xc5\x82owieckich w bitwie nad Ka\xc5\x82k\xc4\x85 (1223) Batu-chan podbi\xc5\x82 wszystkie ziemie ruskie z wyj\xc4\x85tkiem ksi\xc4\x99stw Po\xc5\x82ockiego i Pi\xc5\x84skiego oraz Republiki Nowogrodzkiej, kt\xc3\xb3ra jednak zmuszona by\xc5\x82a uzna\xc4\x87 zwierzchno\xc5\x9b\xc4\x87 Z\xc5\x82otej Ordy i op\xc5\x82aca\xc4\x87 trybut. Tatarzy nie przej\xc4\x99li bezpo\xc5\x9brednich rz\xc4\x85d\xc3\xb3w w podbitych ksi\xc4\x99stwach, zadowolili si\xc4\x99 ka\xc5\xbcdorazowym zatwierdzaniem kandydata do tronu ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cego we W\xc5\x82odzimierzu, kt\xc3\xb3ry z kolei pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcje zwierzchnie nad reszt\xc4\x85 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t i mia\xc5\x82 prawo zwracania si\xc4\x99 o pomoc do chana. Z p\xc5\x82acenia haraczu zwolniona by\xc5\x82a cerkiew (immunitet tarchan, ustanowiony w nadziei, i\xc5\xbc cerkiew b\xc4\x99dzie sprzyja\xc5\x82a rz\xc4\x85dom tatarskim na Rusi). Utworzono oddzia\xc5\x82y podlegaj\xc4\x85ce baskakom, poborcom haraczu, kt\xc3\xb3re jednocze\xc5\x9bnie szachowa\xc5\x82y poszczeg\xc3\xb3lne ksi\xc4\x99stwa. W 1262 wybuch\xc5\x82y st\xc5\x82umione bunty przeciwko w\xc5\x82adzy mongolskiej (Suzdal, W\xc5\x82odzimierz, Jaros\xc5\x82awl). W 1299 r. podczas wojny pomi\xc4\x99dzy chanami z\xc5\x82otoordyjskimi Tokt\xc4\x85 i Nogajem metropolita kijowski Maksym przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 sw\xc4\x85 siedzib\xc4\x99 ze zniszczonego Kijowa do W\xc5\x82odzimierza nad Kla\xc5\xbam\xc4\x85, w wyniku czego miasto to sta\xc5\x82o si\xc4\x99 zar\xc3\xb3wno g\xc5\x82\xc3\xb3wnym o\xc5\x9brodkiem politycznym, jak i religijnym Rusi._NEWLINE_W XIII i XIV w. niekt\xc3\xb3re z zachodnich, mniejszych ksi\xc4\x99stw ruskich przesz\xc5\x82y w stref\xc4\x99 wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w nabieraj\xc4\x85cej znaczenia Litwy. Litwa korzystaj\xc4\x85c z rozbicia dzielnicowego i os\xc5\x82abienia Rusi walkami z Tatarami, wielokrotnie naje\xc5\xbcd\xc5\xbca\xc5\x82a ziemie ruskie podporz\xc4\x85dkowuj\xc4\x85c sobie ksi\xc4\x99stwa Po\xc5\x82ockie i Pi\xc5\x84skie. Po kl\xc4\x99sce poniesionej przez Ksi\xc4\x99stwo Kijowskie w bitwie z wojskami litewskimi nad Irpieniem (ok. 1320) Kijowszczyzna sta\xc5\x82a si\xc4\x99 zale\xc5\xbcna od Litwy, a w 1362 bezpo\xc5\x9brednio do niej wcielona. Z inicjatywy ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t litewskich Rurykowicze kijowscy zostali pozbawieni w\xc5\x82adzy na Ukrainie, po czym emigrowali do Riazania. W wyniku wojny polsko-litewskiej (1340\xe2\x80\x931392) zosta\xc5\x82o zlikwidowane Ksi\xc4\x99stwo Halicko-Wo\xc5\x82y\xc5\x84skie a jego terytorium rozdzielone pomi\xc4\x99dzy Polsk\xc4\x99 i Litw\xc4\x99._NEWLINE_W okresie panowania tatarskiego wodzem du\xc5\xbcej rangi i zr\xc4\x99cznym politykiem okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 nowogrodzki Aleksander Newski. 1240 pokona\xc5\x82 Szwed\xc3\xb3w (bitwa nad New\xc4\x85), 1242 wojska inflanckiej ga\xc5\x82\xc4\x99zi zakonu krzy\xc5\xbcackiego (bitwa na jeziorze Pejpus) i powstrzyma\xc5\x82 naje\xc5\xbcd\xc5\xbcaj\xc4\x85ce Ru\xc5\x9b wojska litewskie. 1252 otrzyma\xc5\x82 od chana Sartaka Wielkie Ksi\xc4\x99stwo W\xc5\x82odzimierskie, a wraz z nim zwierzchnictwo nad wszystkimi ksi\xc4\x99stwami ruskimi.\n_START_SECTION_\nRosja w XVII wieku\n_START_PARAGRAPH_\nW 1613 Sob\xc3\xb3r Ziemski osadzi\xc5\x82 na tronie dynasti\xc4\x99 Romanow\xc3\xb3w. Pierwszym jej w\xc5\x82adc\xc4\x85 by\xc5\x82 Micha\xc5\x82 I Romanow. W latach 1632\xe2\x80\x931634 prowadzi\xc5\x82 on wojn\xc4\x99 z Rzecz\xc4\x85pospolit\xc4\x85 o Smole\xc5\x84sk. Wojn\xc4\x99 zako\xc5\x84czy\xc5\x82 pok\xc3\xb3j w Polanowie, na mocy kt\xc3\xb3rego car zrzek\xc5\x82 si\xc4\x99 Inflant, a tak\xc5\xbce wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci ziem odst\xc4\x85pionych na mocy rozejmu w Deulinie za\xc5\x9b W\xc5\x82adys\xc5\x82aw IV Waza zrzek\xc5\x82 si\xc4\x99 pretensji do korony Rosji._NEWLINE_Powstania kozak\xc3\xb3w w Polsce oraz uchwa\xc5\x82a ugoda perejas\xc5\x82awska da\xc5\x82y mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 podboju ziem uznawanych w Moskwie za historycznie ruskie. Prowadzona w latach 1654\xe2\x80\x931667 wojna z Rzecz\xc4\x85pospolit\xc4\x85 zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 trzynastoletnim rozejmem andruszowskim na skutek kt\xc3\xb3rego w sk\xc5\x82ad Rosji wesz\xc5\x82y ziemie: smole\xc5\x84ska, siewierska i czernihowska, Ukraina Lewobrze\xc5\xbcna oraz Kij\xc3\xb3w (ten ostatni formalnie tylko czasowo). Postanowienia te potwierdzi\xc5\x82 zawarty w 1686 traktat Grzymu\xc5\x82towskiego._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku XVII wieku zosta\xc5\x82y przezwyci\xc4\x99\xc5\xbcone skutki kryzysu wewn\xc4\x99trznego spowodowanego polityk\xc4\x85 Iwana IV Gro\xc5\xbanego. Nast\xc4\x85pi\xc5\x82a poprawa w gospodarce, a szlachta zyska\xc5\x82a stabilizacj\xc4\x99 prawn\xc4\x85. Po nieudanej pr\xc3\xb3bie uzyskania niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci przez cerkiew zosta\xc5\x82a ona podporz\xc4\x85dkowana carowi. Pa\xc5\x84stwo rosyjskie opieraj\xc4\x85c si\xc4\x99 na szlachcie, cerkwi i biurokracji sta\xc5\x82o si\xc4\x99 monarchi\xc4\x85 absolutn\xc4\x85. Jej szczyt przypad\xc5\x82 na panowanie Piotra I Wielkiego. Pod jego rz\xc4\x85dami na wz\xc3\xb3r zachodnioeuropejski zreorganizowano armi\xc4\x99, zbudowano flot\xc4\x99 wojenn\xc4\x85, oraz uruchomiono przemys\xc5\x82 wojenny. Dzi\xc4\x99ki tym posuni\xc4\x99ciom Rosja odnios\xc5\x82a zwyci\xc4\x99stwo w wojnie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i uzyska\xc5\x82a trwa\xc5\x82\xc4\x85 pozycj\xc4\x99 na morzu ba\xc5\x82tyckim i sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jednym z wa\xc5\xbcniejszych uczestnik\xc3\xb3w polityki w Europie. W gospodarce zosta\xc5\x82 wprowadzony merkantylizm. Car sprawowa\xc5\x82 opiek\xc4\x99 nad miastami oraz mieszczanami i rozwija\xc5\x82 przemys\xc5\x82 metalurgiczny. Reorganizacja spotka\xc5\x82a tak\xc5\xbce rad\xc4\x99 bojarsk\xc4\x85 kt\xc3\xb3ra w roku 1711 zosta\xc5\x82a zast\xc4\x85piona przez Senat Rz\xc4\x85dz\xc4\x85cy, a prikazy zast\xc4\x85pi\xc5\x82 kolegiami. Zmiany dotkn\xc4\x99\xc5\x82y tak\xc5\xbce ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 prawos\xc5\x82awny, na czele kt\xc3\xb3rego stan\xc4\x85\xc5\x82 sam car, oraz dziedziny o\xc5\x9bwiaty i kultury. Wprowadzone zosta\xc5\x82y \xc5\x9bwieckie szko\xc5\x82y, powsta\xc5\x82a pierwsza gazeta, zreformowano alfabet i kalendarz.\n_START_SECTION_\nXIX wiek\n_START_PARAGRAPH_\nNast\xc4\x99pcy Katarzyny II Pawe\xc5\x82 I oraz Aleksander I prowadzili (z przerwami) od 1796 do 1814 wojny z Francj\xc4\x85. W tym czasie Rosja by\xc5\x82a uczestnikiem II, III i IV koalicji antyfrancuskiej. Dwie ostatnie koalicje zako\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 dla Rosji podpisaniem pokoju w Tyl\xc5\xbcy na mocy kt\xc3\xb3rego z teren\xc3\xb3w zagarni\xc4\x99tych przez Austri\xc4\x99 w III oraz Prusy w II i III rozbiorze Polski postanowiono utworzy\xc4\x87 Ksi\xc4\x99stwo Warszawskie.\n_START_SECTION_\nPartie polityczne\n_START_PARAGRAPH_\nW 1898 powsta\xc5\x82a Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (SDPRR), a w latach 1901\xe2\x80\x931902 Partia Socjalist\xc3\xb3w-Rewolucjonist\xc3\xb3w (eserowc\xc3\xb3w). W roku 1903 Lenin dokona\xc5\x82 roz\xc5\x82amu w SDPRR. W 1912 bolszewicy byli ju\xc5\xbc samodzieln\xc4\x85 parti\xc4\x85 polityczn\xc4\x85. W 1905 po kl\xc4\x99sce Rosji podczas wojny z Japoni\xc4\x85 dosz\xc5\x82o do wybuchu rewolucji. Pod naporem rewolucji 1905 roku opublikowano manifest pa\xc5\xbadziernikowy Miko\xc5\x82aja II, zapowiadaj\xc4\x85cy nadanie Rosji konstytucji. Stwarza\xc5\x82 on tak\xc5\xbce mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 funkcjonowania partii politycznych; mo\xc5\xbcna w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich wymieni\xc4\x87 Zwi\xc4\x85zek 17 Pa\xc5\xbadziernika, Partia Konstytucyjnych Demokrat\xc3\xb3w (kadet\xc3\xb3w), czy Nacjonalistyczny Zwi\xc4\x85zek Narodu Rosyjskiego. Ruch ten zosta\xc5\x82 zinterpretowany jako manewr taktyczny, a walki by\xc5\x82y kontynuowane. W grudniu 1905 wybuch\xc5\x82o powstanie w Moskwie. W 1906 zosta\xc5\x82a wybrana I Duma Pa\xc5\x84stwowa. Zosta\xc5\x82a ona zbojkotowana przez bolszewik\xc3\xb3w i kilka miesi\xc4\x99cy p\xc3\xb3\xc5\xbaniej rozwi\xc4\x85zana. Po nast\xc4\x99pnych wyborach parlamentarnych nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 wy\xc5\x82oni\xc4\x87 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci rz\xc4\x85dz\xc4\x85cej. Kolejne wybory zosta\xc5\x82y przeprowadzone wed\xc5\x82ug ordynacji kt\xc3\xb3ra zapewni\xc5\x82a zwyci\xc4\x99stwo zwolennikom rz\xc4\x85du. W 1910 Duma zatwierdzi\xc5\x82a reform\xc4\x99 agrarn\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra zezwala\xc5\x82a na wyst\xc4\x99powanie ch\xc5\x82opom z obszczny. Zamo\xc5\xbcni ch\xc5\x82opi uzyskali tak\xc5\xbce mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 handlu ziemi\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPolityka zagraniczna w okresie mi\xc4\x99dzywojennym\n_START_PARAGRAPH_\nW polityce zagranicznej g\xc5\x82\xc3\xb3wnym za\xc5\x82o\xc5\xbceniem bolszewik\xc3\xb3w do czasu kl\xc4\x99ski poniesionej w wojnie polsko-bolszewickiej 1919\xe2\x80\x931921 by\xc5\x82o wywo\xc5\x82anie \xc5\x9bwiatowej rewolucji. W 1922 Republika Weimarska i ZSRR podpisa\xc5\x82y Uk\xc5\x82ad w Rapallo, kt\xc3\xb3ry przewidywa\xc5\x82 tajn\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 wojskow\xc4\x85 w celu podwa\xc5\xbcenia ustalonego po I wojnie \xc5\x9bwiatowej traktatu wersalskiego. W 1919 roku utworzono Mi\xc4\x99dzynarod\xc3\xb3wk\xc4\x99 Komunistyczn\xc4\x85. By\xc5\x82a ona instrumentem do tworzenia i wykorzystania ruch\xc3\xb3w komunistycznych poza granicami ZSRR oraz do walki dywersyjnej._NEWLINE_Chi\xc5\x84ski przyw\xc3\xb3dca Sun Jat-sen zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 ku ZSRR, ju\xc5\xbc w 1922 dyplomata Adolf Joffe odwiedzi\xc5\x82 Szanghaj. ZSRR w 1923 roku zrezygnowa\xc5\x82o z roszcze\xc5\x84 do Mongolii Zewn\xc4\x99trznej, a w styczniu spisano Manifest Sun-Joffe reguluj\xc4\x85cy stosunki mi\xc4\x99dzy krajami. Po namowach dyplomat\xc3\xb3w radzieckich chi\xc5\x84scy komuni\xc5\x9bci zdecydowali si\xc4\x99 na wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 z nacjonalistycznym Kuomintangiem sprawuj\xc4\x85cym w\xc5\x82adz\xc4\x99 w kraju. W pa\xc5\xbadzierniku 1923 r. przyjecha\xc5\x82 do Szanghaju Michai\xc5\x82 Borodin. Na pocz\xc4\x85tku 1924 r. Sun Jat-sen zreorganizowa\xc5\x82 i scali\xc5\x82 Kuomintang w struktur\xc4\x99, wzorowan\xc4\x85 na partii bolszewik\xc3\xb3w. Delegaci Kuomintangu wybrali do jego Komitetu Wykonawczego trzech przedstawicieli komunist\xc3\xb3w i zgodzili si\xc4\x99 na powo\xc5\x82anie akademii wojskowej (na czele kt\xc3\xb3rej stan\xc4\x85\xc5\x82 Czang Kaj-szek). Sun korzystaj\xc4\x85c z pomocy Sowiet\xc3\xb3w rozwin\xc4\x85\xc5\x82 wojsko rz\xc4\x85du po\xc5\x82udniowego i zorganizowa\xc5\x82 ekspedycj\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 skierowan\xc4\x85 przeciwko rz\xc4\x85dom na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy kraju. W po\xc5\x82owie lat 20. przeszkolenie na Uniwersytecie im. Sun Jat-sena w Moskwie przesz\xc5\x82o 28 bolszewik\xc3\xb3w, sk\xc4\x85d nast\xc4\x99pnie zostali oni skierowani jako wys\xc5\x82annicy Kominternu do Chin. Ciesz\xc4\x85c si\xc4\x99 poparciem Stalina, zdo\xc5\x82ali w styczniu 1931 roku przej\xc4\x85\xc4\x87 kontrol\xc4\x99 nad KPCh, cztery lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej jednak Stalin utraci\xc5\x82 wp\xc5\x82ywy w KPCh z powodu zwyci\xc4\x99stwa w partii zwolennik\xc3\xb3w tendencji maoistycznych._NEWLINE_W 1934 roku Armia Czerwona i niedobitki wojsk Bia\xc5\x82ych (kt\xc3\xb3re ewakuowa\xc5\x82y si\xc4\x99 na tereny Chin) dokona\xc5\x82y inwazji na islamski Sinciang gdzie utworzy\xc5\x82y prorosyjski, sekularystyczny rz\xc4\x85d. Do ponownej interwencji bia\xc5\x82ych i ZSRR dosz\xc5\x82o w 1937 roku gdy st\xc5\x82umili oni w Sinciangu rebeli\xc4\x99 islamistyczn\xc4\x85._NEWLINE_Po doj\xc5\x9bciu w Niemczech do w\xc5\x82adzy Adolfa Hitlera wsp\xc3\xb3\xc5\x82praca niemiecko-radziecka zosta\xc5\x82a zast\xc4\x85piona przez ideologiczna walk\xc4\x99 dw\xc3\xb3ch ustroj\xc3\xb3w totalitarnych. W 1934 ZSRR wst\xc4\x85pi\xc5\x82 do Ligi Narod\xc3\xb3w i podejmowa\xc5\x82 propagandowe inicjatywy na rzecz stworzenia systemu zbiorowego bezpiecze\xc5\x84stwa. W 1932 zosta\xc5\x82 podpisany z II Rzecz\xc4\x85pospolit\xc4\x85 Polsk\xc4\x85 pakt o nieagresji. W drugiej po\xc5\x82owie lat trzydziestych Stalin ponownie zacz\xc4\x85\xc5\x82 szuka\xc4\x87 zbli\xc5\xbcenia z Niemcami. Decyzja zapad\xc5\x82a na skutek niezdecydowanej polityki mocarstw zachodnich w stosunku do zaj\xc4\x99cia przez III Rzesz\xc4\x99 Nadrenii. Rozbicie przez wojska sowieckie w 1939 si\xc5\x82 japo\xc5\x84skich nad po\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 w Mongolii rzek\xc4\x85 Cha\xc5\x82chin-Go\xc5\x82 przyspieszy\xc5\x82o decyzj\xc4\x99 o rozpocz\xc4\x99ciu tajnych rokowa\xc5\x84 niemiecko-sowieckich. Zako\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 one podpisaniem 23 sierpnia 1939 paktu Ribbentrop-Mo\xc5\x82otow. Po napadzie Niemiec na Polsk\xc4\x99 ZSRR og\xc5\x82osi\xc5\x82o mobilizacj\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nPieriestrojka i g\xc5\x82asnost\n_START_PARAGRAPH_\n11 marca 1985 na I sekretarza generalnego KPZR wybrano Michai\xc5\x82a Gorbaczowa. Na skutek wy\xc5\x9bcigu zbroje\xc5\x84 i ogromnych koszt\xc3\xb3w interwencji w Afganistanie gospodarka pa\xc5\x84stwa znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w stanie kryzysu. Niepokoje wewn\xc4\x99trzne podsyca\xc5\x82o prze\xc5\x9bladowanie dysydent\xc3\xb3w krytykuj\xc4\x85cych ZSRR. Projekty reform przeprowadzonych przez Gorbaczowa mia\xc5\x82y by\xc4\x87 remedium na kryzys. Wzrost aspiracji narodowych i demokratycznych sk\xc5\x82oni\xc5\x82 Gorbaczowa do og\xc5\x82oszenia pieriestrojki i g\xc5\x82asnosti. Posuni\xc4\x99cia te przyspieszy\xc5\x82y rozpad ZSRR, bowiem ujawnienie ciemnych stron sowieckiego systemu doprowadzi\xc5\x82o do kompromitacji ustroju. W tym samym czasie Gorbaczow odnosi\xc5\x82 sukcesy na arenie mi\xc4\x99dzynarodowej, pokazuj\xc4\x85c si\xc4\x99 jako demokrata oraz zwolennik trwa\xc5\x82ego i realnego pokoju. Pa\xc5\x84stwo radzieckie zosta\xc5\x82o skompromitowane przez katastrof\xc4\x99 atomow\xc4\x85 w Czarnobylu. W 1989 zorganizowano zjazd delegat\xc3\xb3w ludowych, na kt\xc3\xb3rym dosz\xc5\x82o do krytyki rzeczywisto\xc5\x9bci komunistycznej. 4 marca 1990 odby\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze w historii demokratyczne wybory parlamentarne. 17 marca 1991 w referendum mieszka\xc5\x84cy ZSRR opowiedzieli si\xc4\x99 w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci (76%) za kontynuacj\xc4\x85 pa\xc5\x84stwa zwi\xc4\x85zkowego. 10 lipca tego samego roku Borys Jelcyn zosta\xc5\x82 prezydentem Rosji. W sierpniu tego samego roku grupa twardog\xc5\x82owych polityk\xc3\xb3w zorganizowa\xc5\x82a pucz maj\xc4\x85cy na celu przywr\xc3\xb3cenie ustroju komunistycznego. 8 grudnia Borys Jelcyn, Leonid Krawczuk i Stanis\xc5\x82au Szuszkiewicz podpisali uk\xc5\x82ad bia\xc5\x82owieski. 25 grudnia 1991 zdj\xc4\x99to z masztu flag\xc4\x99 ZSRR, a w nast\xc4\x99pnych dniach ZSRR przesta\xc5\x82o istnie\xc4\x87 z mocy prawa.\n_START_SECTION_\nFederacja Rosyjska\n_START_PARAGRAPH_\nPo upadku ZSRR dosz\xc5\x82o do og\xc5\x82oszenia niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci przez by\xc5\x82e republiki radzieckie. Powo\xc5\x82a\xc5\x82y one Wsp\xc3\xb3lnot\xc4\x99 Niepodleg\xc5\x82ych Pa\xc5\x84stw, a Rosja, pozostaj\xc4\x85c nadal supermocarstwem atomowym zacz\xc4\x99\xc5\x82a przejmowanie strategicznych pozycji po ZSRR oraz d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82a do odtworzenia imperium. Na skutek wprowadzenia reform wolnorynkowych upad\xc5\x82 rz\xc4\x85d Jegora Gajdara kt\xc3\xb3rego nast\xc4\x99pc\xc4\x85 zosta\xc5\x82 Wiktor Czernomyrdin. Przy poparciu Borysa Jelcyna prowadzi ostro\xc5\xbcn\xc4\x85 polityk\xc4\x99. W grudniu 1993 odby\xc5\x82y si\xc4\x99 wybory parlamentarne (poprzedzone kryzysem konstytucyjnym), kt\xc3\xb3re wygra\xc5\x82o ugrupowanie Jegora Gajdara Wyb\xc3\xb3r Rosji._NEWLINE_W 1994 Borys Jelcyn podj\xc4\x85\xc5\x82 decyzj\xc4\x99 o wojnie w Czeczenii. Wybory parlamentarne w 1995 r. wygra\xc5\x82a Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej zdobywaj\xc4\x85c 158 mandat\xc3\xb3w w Dumie Pa\xc5\x84stwowej._NEWLINE_Kolejne wybory prezydenckie przynios\xc5\x82y reelekcj\xc4\x99 Borysa Jelcyna. W 1996 roku podj\xc4\x85\xc5\x82 decyzj\xc4\x99 o wycofaniu wojsk z Czeczenii i zawarciu pokoju w Chasawjurcie. Podczas drugiej kadencji pi\xc4\x99ciokrotnie zmienia\xc5\x82 premier\xc3\xb3w, a w grudniu 1999 rozpisa\xc5\x82 wybory parlamentarne, kt\xc3\xb3re ponownie zosta\xc5\x82y wygrane przez Komunistyczn\xc4\x85 Parti\xc4\x99 Federacji Rosyjskiej. W tym samym roku dosz\xc5\x82o do rozpocz\xc4\x99cia II wojny czecze\xc5\x84skiej. 31 grudnia 1999 Borys Jelcyn ust\xc4\x85pi\xc5\x82 ze stanowiska i przekaza\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99 W\xc5\x82adimirowi Putinowi. W przyspieszonych wyborach prezydenckich 26 marca 2000 premier Rosji pe\xc5\x82ni\xc4\x85cy obowi\xc4\x85zki prezydenta wygra\xc5\x82 w pierwszej turze. Przez osiem lat prezydentury nie doprowadzi\xc5\x82 do rozwi\xc4\x85zania konfliktu w Czeczenii._NEWLINE_Za jego rz\xc4\x85d\xc3\xb3w dosz\xc5\x82o do serii wypadk\xc3\xb3w i akt\xc3\xb3w terrorystycznych, m.in. do zatoni\xc4\x99cia okr\xc4\x99tu K-141 Kursk, ataku na moskiewski teatr na Dubrowce, ataku na szko\xc5\x82\xc4\x99 w Bies\xc5\x82anie. Podczas prezydentury Putina dosz\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do serii zab\xc3\xb3jstw, m.in. Anny Politkowskiej, Aleksandra Litwinienki. W\xc5\x82adimir Putin r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wygra\xc5\x82 walk\xc4\x99 o reelekcj\xc4\x99 w wyborach prezydenckich w 2004 r. zdobywaj\xc4\x85c ponad 71,31\xc2\xa0procent g\xc5\x82os\xc3\xb3w._NEWLINE_Putin podpisa\xc5\x82 18 pa\xc5\xbadziernika 2004 w Duszanbe protok\xc3\xb3\xc5\x82 o przyst\xc4\x85pieniu Rosji do \xc5\x9arodkowoazjatyckiej Organizacji Wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy (powo\xc5\x82anej 28 lutego 2002). W jej sk\xc5\x82ad wchodz\xc4\x85 tak\xc5\xbce dawne kraje kt\xc3\xb3re wchodzi\xc5\x82y w sk\xc5\x82ad ZSRR: Kazachstan, Kirgistan, Tad\xc5\xbcykistan i Uzbekistan. 4 listopada 2004 Rosja ratyfikowa\xc5\x82a Protok\xc3\xb3\xc5\x82 z Kioto._NEWLINE_Rosja uczestniczy\xc5\x82a te\xc5\xbc w szczycie APEC w Santiago de Chile (20\xe2\x80\x9321 listopada 2004) oraz na szczycie Organizacji Wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy Gospodarczej Pa\xc5\x84stw Morza Czarnego w Stambule 25 czerwca 2007. 25 listopada 2004 na szczycie UE-Rosja w Hadze obie strony podpisa\xc5\x82y tzw. porozumienie haskie._NEWLINE_8 wrze\xc5\x9bnia 2005 Rosja podpisa\xc5\x82a z Niemcami umow\xc4\x99 o budow\xc4\x99 do 2010 roku Gazoci\xc4\x85gu P\xc3\xb3\xc5\x82nocnego. Dobre relacje Rosji z UE zepsu\xc5\x82y si\xc4\x99 10 pa\xc5\xbadziernika 2005, kiedy to Rosja wprowadzi\xc5\x82a embargo na polskie mi\xc4\x99so. Kreml w\xc3\xb3wczas oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 Polsk\xc4\x99 o sfa\xc5\x82szowanie certyfikat\xc3\xb3w i bada\xc5\x84 weterynaryjnych. W listopadzie 2006 polski rz\xc4\x85d og\xc5\x82osi\xc5\x82 weto wobec porozumienia Rosja-UE. Polska zyska\xc5\x82a w tej sytuacji poparcie wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci kraj\xc3\xb3w europejskich. Ostatecznie pod koniec 2007 Rosja anulowa\xc5\x82a embargo. Solidarno\xc5\x9b\xc4\x87 z krajami dawnego imperium Putin wyrazi\xc5\x82 poprzez powo\xc5\x82anie 22 czerwca 2006 kazachsko-rosyjskiego banku gospodarczego oraz podj\xc4\x99cie dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci komisji mi\xc4\x99dzyrz\xc4\x85dowej mi\xc4\x99dzy Rosj\xc4\x85 i Ukrain\xc4\x85, podpisanej 22 grudnia 2006._NEWLINE_26 lipca 2007 wybuch\xc5\x82a wojna domowa w Inguszetii wywo\xc5\x82ana przez tamtejszych separatyst\xc3\xb3w._NEWLINE_2 marca 2008 odby\xc5\x82y wybory prezydenckie wybory wygra\xc5\x82 Dmitrij Miedwiediew zdobywaj\xc4\x85c 70,28% g\xc5\x82os\xc3\xb3w._NEWLINE_7 maja zosta\xc5\x82 zaprzysi\xc4\x99\xc5\xbcony Miedwiediew na prezydenta Rosji, natomiast dzie\xc5\x84 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej W\xc5\x82adimir Putin og\xc5\x82oszony zosta\xc5\x82 premierem Rosji._NEWLINE_W sierpniu 2008 Rosja podj\xc4\x99\xc5\x82a zbrojn\xc4\x85 interwencj\xc4\x99 na ziemie Osetii Po\xc5\x82udniowej, podczas ostrza\xc5\x82u tego separatystycznego regionu Gruzji 7 sierpnia przez ten w\xc5\x82a\xc5\x9bnie kraj. O godzinie 16.00 8 sierpnia si\xc5\x82y rosyjskich batalion\xc3\xb3w z 58 Armii Federalnej osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y Cchinwali. Rosjanie bombardowali ca\xc5\x82\xc4\x85 Gruzj\xc4\x99, zaj\xc4\x99li miasta Gori, Senaki, a tak\xc5\xbce port w Poti. Walczyli wraz z Abchazami o W\xc4\x85w\xc3\xb3z Kodori._NEWLINE_Podczas kilkudniowych zmaga\xc5\x84 Rosja straci\xc5\x82a na polu walki 74 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. 16 sierpnia 2008 prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew podpisa\xc5\x82 sze\xc5\x9bciopunktowy plan uregulowania konfliktu. 26 sierpnia 2008 Rosja uzna\xc5\x82a niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 Osetii Po\xc5\x82udniowej i Abchazji._NEWLINE_1 stycznia 2009 Gazprom, rosyjski gigant gazowy odci\xc4\x85\xc5\x82 Ukrainie dostawy gazu. W wyniku tego konfliktu gazowego dostawy gazu do kraj\xc3\xb3w europejskich zmala\xc5\x82y \xc5\x9brednio o 70%, a do niekt\xc3\xb3rych kraj\xc3\xb3w ba\xc5\x82ka\xc5\x84skich gaz wcale nie dociera\xc5\x82. 19 stycznia podpisano porozumienie pomi\xc4\x99dzy szefami Gazpromu Aleksiejem Millerem i Naftohazu O\xc5\x82ehem Dubyn\xc4\x85 na dostaw\xc4\x99 rosyjskiego gazu na Ukrain\xc4\x99 i tranzyt do Europy przez terytorium Ukrainy. Porozumienie na tranzyt obejmowa\xc5\x82o okres 10 lat (2009\xe2\x80\x932019). W uroczysto\xc5\x9bci kt\xc3\xb3ra odby\xc5\x82a si\xc4\x99 w siedzibie rz\xc4\x85du brali udzia\xc5\x82 premierzy obu pa\xc5\x84stw W\xc5\x82adimir Putin i Julia Tymoszenko._NEWLINE_16 kwietnia 2009 Moskwa og\xc5\x82osi\xc5\x82a zako\xc5\x84czenie zwyci\xc4\x99skiej wojny w Czeczenii. W\xc3\xb3wczas w tym regionie rosyjskim uaktywnili si\xc4\x99 czecze\xc5\x84scy separaty\xc5\x9bci, zmuszaj\xc4\x85c w\xc5\x82adze rosyjskie do podj\xc4\x99cia dzia\xc5\x82a\xc5\x84 w regionie, gdzie formalnie panowa\xc5\x82 pok\xc3\xb3j. W wyniku tego tydzie\xc5\x84 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, 23 kwietnia og\xc5\x82oszono wznowienie operacji wojskowej w Czeczenii._NEWLINE_Kolejne wybory parlamentarne w grudniu 2011 ponownie wygra\xc5\x82a Jedna Rosja. Wybory prezydenckie z 2 marca 2012 roku wygra\xc5\x82 W\xc5\x82adimir Putin. 18\xc2\xa0marca\xc2\xa02014 Rosja dokona\xc5\x82a aneksji Krymu. Od 2014 roku trwa konflikt na Ukrainie pomi\xc4\x99dzy rz\xc4\x85dem w Kijowie a wspieranymi przez Rosj\xc4\x99 separatystami._NEWLINE_W 2011 roku w wojnie domowej w Syrii Rosja wyrazi\xc5\x82a poparcie prezydentowi Baszarowi al-Asadowi. We wrze\xc5\x9bniu 2015 roku Rosja rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a naloty w Syrii na Pa\xc5\x84stwo Islamskie i na Syryjsk\xc4\x85 Opozycje na pro\xc5\x9bb\xc4\x99 Prezydenta Assada.'