b"\n_START_ARTICLE_\nKampania francuska w Tonkinie\n_START_SECTION_\nHanoi, Nam \xc4\x90\xe1\xbb\x8bnh i C\xe1\xba\xa7u Gi\xe1\xba\xa5y (kwiecie\xc5\x84 1882-lipiec 1883 r.)\n_START_PARAGRAPH_\nDziewi\xc4\x99\xc4\x87 lat po nieudanej pr\xc3\xb3bie zdobycia Tonkinu przez Francisa Garniera (1873), w prowincji dosz\xc5\x82o do kolejnych zatarg\xc3\xb3w, po tym gdy oficer francuski Henri Rivi\xc3\xa8re na czele niewielkiego oddzia\xc5\x82u marynarzy zdoby\xc5\x82 cytadel\xc4\x99 w Hanoi (25 kwietnia 1882 r.). Co prawda Francuzi wycofali si\xc4\x99 szybko ze zdobytego bastionu, przepraszaj\xc4\x85c nawet za ten czyn, jednak Rivi\xc3\xa8re obawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 reakcji Wietnamczyk\xc3\xb3w zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 do rz\xc4\x85du francuskiego o przys\xc5\x82anie posi\xc5\x82k\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re gwarantowa\xc5\x82yby utworzenie w Tonkinie francuskiego protektoratu, podobnie jak to mia\xc5\x82o miejsce w Annamie w roku 1874._NEWLINE_Po dotarciu oczekiwanych posi\xc5\x82k\xc3\xb3w w lutym 1883 r. Rivi\xc3\xa8re rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 przygotowania do zaj\xc4\x99cia miasta Nam \xc4\x90\xe1\xbb\x8bnh i przej\xc4\x99cia kontroli nad liniami komunikacyjnymi w rejonie nadmorskim. Francuzom uda\xc5\x82o si\xc4\x99 zrealizowa\xc4\x87 zamierzone cele po zdobyciu cytadeli w Nam \xc4\x90\xe1\xbb\x8bnh w dniu 27 marca 1883 r._NEWLINE_Staraj\xc4\x85c si\xc4\x99 wykorzysta\xc4\x87 nieobecno\xc5\x9b\xc4\x87 si\xc5\x82 Rivi\xc3\xa8re'a, armia wietnamska na czele kt\xc3\xb3rej sta\xc5\x82 genera\xc5\x82 Ho\xc3\xa0ng K\xe1\xba\xbf Vi\xc3\xaam, podj\xc4\x99\xc5\x82a pr\xc3\xb3by zdobycia pozycji francuskich pod Hanoi. W dniach 27-28 marca dosz\xc5\x82o do bitwy pod Gia C\xc3\xbac, w wyniku kt\xc3\xb3rej Francuzi odparli atak wietnamski, zadaj\xc4\x85c przeciwnikowi znaczne straty._NEWLINE_W czerwcu 1883 r. rz\xc4\x85d francuski zatwierdzi\xc5\x82 wys\xc5\x82anie kolejnych oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w do Tonkinu. Sta\xc5\x82o si\xc4\x99 to po pora\xc5\xbcce Francuz\xc3\xb3w i \xc5\x9bmierci Rivi\xc3\xa8re'a dnia 19 maja tego roku w bitwie pod C\xe1\xba\xa7u Gi\xe1\xba\xa5y (na Papierowym mo\xc5\x9bcie) z oddzia\xc5\x82ami Czarnych Flag dowodzonych przez Liu Yongfu. Ze stacjonuj\xc4\x85cych w Tonkinie wojsk, wzmocnionych nowymi oddzia\xc5\x82ami sformowano wkr\xc3\xb3tce Korpus Ekspedycyjny, na czele kt\xc3\xb3rego stan\xc4\x85\xc5\x82 genera\xc5\x82 brygady Alexandre-Eug\xc3\xa8ne Bou\xc3\xabt - najwy\xc5\xbcszy rang\xc4\x85 oficer stacjonuj\xc4\x85cy w Kochinchinie._NEWLINE_Do momentu przybycia genera\xc5\x82a, sytuacja Francuz\xc3\xb3w w Tonkinie by\xc5\x82a bardzo trudna. Posiadali oni niewielkie garnizony w Hanoi, Hajfong i w Nam \xc4\x90\xe1\xbb\x8bnh oraz odizolowane plac\xc3\xb3wki w Hon Gai i Quy Nh\xc6\xa1n w Annamie, jednak ich za\xc5\x82ogi nie by\xc5\x82y w stanie przeprowadzi\xc4\x87 skutecznej ofensywy przeciwko si\xc5\x82om Liu Yongfu i genera\xc5\x82a Ho\xc3\xa0ng K\xe1\xba\xbf Vi\xc3\xaam. Pierwsz\xc4\x85 decyzj\xc4\x85 Bou\xc3\xabt'a by\xc5\x82o opuszczenie stanowisk w Quy Nh\xc6\xa1n i H\xc3\xb2n Gai oraz wzmocnienie garnizonu w Nam \xc4\x90\xe1\xbb\x8bnh. W czerwcu Francuzi wzmocnili obron\xc4\x99 garnizon\xc3\xb3w, odpieraj\xc4\x85c bez problemu wietnamskie ataki skierowane na posterunki w Hanoi i Nam \xc4\x90\xe1\xbb\x8bnh. W po\xc5\x82owie lipca si\xc5\x82y francuskie wzmocnione posi\xc5\x82kami z Francji i Nowej Kaledonii oraz sprzymierzonych oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w z Kochinchiny i Tonkinu przesz\xc5\x82y do ofensywy. 19 lipca \xc5\xbco\xc5\x82nierze z garnizonu Nam \xc4\x90\xe1\xbb\x8bnh przypu\xc5\x9bcili atak na stacjonuj\xc4\x85ce w rejonie oddzia\xc5\x82y wietnamskie, rozbijaj\xc4\x85c je i rozpraszaj\xc4\x85c.\n_START_SECTION_\nUtworzenie francuskiego protektoratu (sierpie\xc5\x84 1883 r.)\n_START_PARAGRAPH_\nPrzybycie posi\xc5\x82k\xc3\xb3w francuskich pod dow\xc3\xb3dztwem admira\xc5\x82a Am\xc3\xa9d\xc3\xa9e-Anatole Courbeta w lipcu 1883 r. powa\xc5\xbcnie wzmocni\xc5\x82o pozycj\xc4\x99 Francuz\xc3\xb3w w Tonkinie. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym celem nowego dow\xc3\xb3dcy sta\xc5\x82o si\xc4\x99 ustanowienie francuskiego protektoratu w Tonkinie i porozumienie si\xc4\x99 z dworem wietnamskim w Hu\xe1\xba\xbf w celu wsp\xc3\xb3lnej walki z Czarnymi Flagami._NEWLINE_Dnia 30 lipca dosz\xc5\x82o do spotkania admira\xc5\x82a Courbeta z genera\xc5\x82em Bou\xc3\xabtem i nowo mianowanym cywilnym komisarzem w Tonkinie Fran\xc3\xa7ois-Jules'em Harmandem w celu om\xc3\xb3wienia dalszego post\xc4\x99powania w Hajfongu. Na spotkaniu uzgodniono, \xc5\xbce Bou\xc3\xabt tak szybko jak to tylko mo\xc5\xbcliwe przypu\xc5\x9bci atak na pozycje Czarnych Flag w Ph\xe1\xbb\xa7 Ho\xc3\xa0i. Poniewa\xc5\xbc dw\xc3\xb3r wietnamski w dalszym ci\xc4\x85gu popiera\xc5\x82 Czarne Flagi, dow\xc3\xb3dcy uprawnili Harmanda do zabiegania u rz\xc4\x85du francuskiego o pozwolenie na zaatakowanie linii obronnych Wietnamczyk\xc3\xb3w pod Hu\xe1\xba\xbf. Francuzi zamierzali okr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc4\x87 miasto, a nast\xc4\x99pnie wys\xc5\x82a\xc4\x87 ultimatum, w kt\xc3\xb3rym mieli si\xc4\x99 domaga\xc4\x87 uznania protektoratu w Tonkinie._NEWLINE_Dnia 11 sierpnia rz\xc4\x85d wyda\xc5\x82 zgod\xc4\x99 na propozycj\xc4\x99 oficer\xc3\xb3w, wobec czego dnia 18 sierpnia eskadra admira\xc5\x82a Courbeta rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a ostrza\xc5\x82 fortu Thu\xe1\xba\xadn An broni\xc4\x85cego wej\xc5\x9bcia do Hu\xe1\xba\xbf. 20 sierpnia dwie kompanie francuskiej piechoty wspierane przez marynarzy trzech okr\xc4\x99t\xc3\xb3w wojennych, dokona\xc5\x82y desantu, staczaj\xc4\x85c zwyci\xc4\x99sk\xc4\x85 bitw\xc4\x99 o twierdz\xc4\x99. Po po\xc5\x82udniu tego samego dnia kanonierki Lynx oraz Vip\xc3\xa8re wp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82y do delty Rzeki Perfumowej celem os\xc5\x82ony oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w piechoty zmierzaj\xc4\x85cych do Hu\xe1\xba\xbf._NEWLINE_Wietnamczycy nie posiadaj\xc4\x85c wystarczaj\xc4\x85cych si\xc5\x82 do obrony miasta, zwr\xc3\xb3cili si\xc4\x99 z pro\xc5\x9bb\xc4\x85 o zawarcie zawieszenia broni. Dnia 25 sierpnia dw\xc3\xb3r wietnamski uzna\xc5\x82 francusk\xc4\x85 za\xc5\x82og\xc4\x99 Kochinchiny oraz francuski protektorat w Annamie i Tonkinie, zobowi\xc4\x85zuj\xc4\x85c si\xc4\x99 wycofa\xc4\x87 w\xc5\x82asne wojska. Mimo to, Wietnamczycy utrzymali formaln\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x99 na tym terenie. Francuzi wyznaczyli za to swojego rezydenta, kt\xc3\xb3ry spe\xc5\x82nia\xc5\x82 rol\xc4\x99 doradcy cesarskiego w Hu\xe1\xba\xbf. W celu zabezpieczenia si\xc4\x99 przed kolejnymi atakami powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w, wojska francuskie zaj\xc4\x99\xc5\x82y Fort w Thu\xe1\xba\xadn An. Tak\xc5\xbce prowincja B\xc3\xacnh Thu\xe1\xba\xadn przesz\xc5\x82a pod zarz\xc4\x85d francuski w Kochinchinie. Ostatni punkt porozumienia gwarantowa\xc5\x82 obu stronom wolny handel nad Rzek\xc4\x85 Czerwon\xc4\x85. Francuzi zobowi\xc4\x85zali si\xc4\x99 przy tym wyp\xc4\x99dzi\xc4\x87 z regionu bandy Czarnych Flag oraz zapewni\xc4\x87 wewn\xc4\x99trzn\xc4\x85 integralno\xc5\x9b\xc4\x87 kraju.\n_START_SECTION_\nPh\xe1\xbb\xa7 Ho\xc3\xa0i, Palan i H\xe1\xba\xa3i D\xc6\xb0\xc6\xa1ng (sierpie\xc5\x84-listopad 1883 r.)\n_START_PARAGRAPH_\nW mi\xc4\x99dzyczasie genera\xc5\x82 Bou\xc3\xabt, w my\xc5\x9bl postanowie\xc5\x84 konferencji z Hajfong rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 ofensyw\xc4\x99 przeciwko Czarnym Flagom Liu Yongfu. W dniach 15 sierpnia i 1 wrze\xc5\x9bnia zaatakowa\xc5\x82 on linie obronne przeciwnika nad rzek\xc4\x85 \xc4\x90\xc3\xa1y, staczaj\xc4\x85c nierozstrzygni\xc4\x99te bitwy pod Ph\xe1\xbb\xa7 Ho\xc3\xa0i oraz pod Palan. 13 sierpnia Francuzi wsparci jednostkami piechoty morskiej oraz oddzia\xc5\x82ami pomocniczymi z Kochinchiny podj\xc4\x99li atak na wietnamskie pozycje obronne w prowincji H\xe1\xba\xa3i D\xc6\xb0\xc6\xa1ng. Potyczka znana jest przede wszystkim z okrucie\xc5\x84stw jakich dopuszcza\xc5\x82y si\xc4\x99 obie strony. W trakcie szturmu Francuzi natkn\xc4\x99li si\xc4\x99 na zw\xc5\x82oki wielu zaginionych wcze\xc5\x9bniej francuskich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy oraz ich sojusznik\xc3\xb3w z Kochinchiny, kt\xc3\xb3re nosi\xc5\x82y \xc5\x9blady tortur. W akcie zemsty po bitwie Francuzi zakuli bagnetami wszystkich wietnamskich je\xc5\x84c\xc3\xb3w. Po zdobyciu miasta Francuzi zaj\xc4\x99li miejscow\xc4\x85 cytadel\xc4\x99, po czym skierowali si\xc4\x99 kilka kilometr\xc3\xb3w na p\xc3\xb3\xc5\x82noc na G\xc3\xb3r\xc4\x99 S\xc5\x82oni, gdzie utworzyli posterunek zabezpieczaj\xc4\x85cy linie komunikacyjn\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy Hajfongiem i Hanoi. W listopadzie 1883 r. Francuzi zaj\xc4\x99li Ninh B\xc3\xacnh, H\xc6\xb0ng Y\xc3\xaan oraz Qu\xe1\xba\xa3ng Y\xc3\xaan, umacniaj\xc4\x85c pozycje w delcie Rzeki Czerwonej._NEWLINE_Walki potwierdzi\xc5\x82y, \xc5\xbce porozumienie z Hu\xe1\xba\xbf w Tonkinie okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 bezwarto\xc5\x9bciowe. Wietnamscy urz\xc4\x99dnicy, kt\xc3\xb3rych wys\xc5\x82ano do wspierania Francuz\xc3\xb3w okazywali si\xc4\x99 ca\xc5\x82kowicie nieprzydatni lub po prostu odmawiali wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy. Na dodatek ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Ho\xc3\xa0ng, na pomoc kt\xc3\xb3rego liczyli Francuzi wyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do Czarnych Flag z apelem o aktywniejsze dzia\xc5\x82ania, co doprowadzi\xc5\x82o jesieni\xc4\x85 1883 r. do kolejnej fali atak\xc3\xb3w na pozycje francuskie. Zaatakowano m.in. garnizony w Palan i Batang. Dnia 17 listopada dwutysi\xc4\x99czne si\xc5\x82y zwolennik\xc3\xb3w Czarnych Flag przy wsparciu wojsk ksi\xc4\x99cia Ho\xc3\xa0ng uderzy\xc5\x82y na H\xe1\xba\xa3i D\xc6\xb0\xc6\xa1ng. W ostatniej chwili z pomoc\xc4\x85 kanonierki Lynx Francuzom uda\xc5\x82o si\xc4\x99 odeprze\xc4\x87 atak.\n_START_SECTION_\nS\xc6\xa1n T\xc3\xa2y (grudzie\xc5\x84 1883 r.)\n_START_PARAGRAPH_\nW grudniu 1883 r. dow\xc3\xb3dztwo nad wojskami francuskimi przesz\xc5\x82o w r\xc4\x99ce admira\xc5\x82a Courbet'a, kt\xc3\xb3ry z miejsca przeszed\xc5\x82 do ofensywy wydzielaj\xc4\x85c 9000 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy do walki z Czarnymi Flagami w rejonie S\xc6\xa1n T\xc3\xa2y. Decyzja mia\xc5\x82a tak\xc5\xbce znaczenie polityczne, gdy\xc5\xbc po raz pierwszy Francuzi mieli zmierzy\xc4\x87 si\xc4\x99 w Tonkinie z chi\xc5\x84skimi wojskami. Chiny od wielu miesi\xc4\x99cy wspiera\xc5\x82y mniej lub bardziej oficjalnie bandy Czarnych Flag, celem powstrzymania ewentualnego marszu Francuz\xc3\xb3w na p\xc3\xb3\xc5\x82noc w kierunku granicy z Chinami. Rz\xc4\x85d francuski obawia\xc5\x82 si\xc4\x99, \xc5\xbce atak na S\xc6\xa1n T\xc3\xa2y m\xc3\xb3g\xc5\x82by przerodzi\xc4\x87 si\xc4\x99 w niepewn\xc4\x85 wojn\xc4\x99 z Chinami, mimo to mia\xc5\x82 nadziej\xc4\x99, \xc5\xbce szybki marsz i zwyci\xc4\x99stwo nad Chi\xc5\x84czykami zmusz\xc4\x85 przeciwnika do wycofania si\xc4\x99 z Wietnamu. Gdy dnia 10 grudnia fiaskiem zako\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 rozmowy z Chi\xc5\x84czykami, Courbet podj\xc4\x85\xc5\x82 decyzj\xc4\x99 o zdobyciu S\xc6\xa1n T\xc3\xa2y._NEWLINE_Walki o S\xc6\xa1n T\xc3\xa2y zaliczane s\xc4\x85 do najci\xc4\x99\xc5\xbcszych jakie przysz\xc5\x82o stoczy\xc4\x87 Francuzom w Tonkinie. Pomimo niewielkiej aktywno\xc5\x9bci oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w wietnamskich i chi\xc5\x84skich, bardzo mocny op\xc3\xb3r sprawi\xc5\x82y atakuj\xc4\x85cym Czarne Flagi. Dnia 14 grudnia niepowodzeniem zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 atak francuski na zewn\xc4\x99trzne linie obronne wroga pod Ph\xc3\xb9 Sa. Po wycofaniu si\xc4\x99 Francuz\xc3\xb3w, nast\xc4\x99pnej nocy Liu Yongfu przypu\xc5\x9bci\xc5\x82 kontratak. Atak Czarnych Flag zosta\xc5\x82 odparty. Po dniu spokoju dnia 16 grudnia Courbet zarz\xc4\x85dzi\xc5\x82 kolejny atak, poprzedzony intensywnym ostrza\xc5\x82em artyleryjskim. Oko\xc5\x82o godziny 17, batalion Legii Cudzioziemskiej i oddzia\xc5\x82 piechoty morskiej uderzy\xc5\x82y na zachodni\xc4\x85 bram\xc4\x99 S\xc6\xa1n T\xc3\xa2y, przebijaj\xc4\x85c si\xc4\x99 do miasta. Czarne Flagi wycofa\xc5\x82y si\xc4\x99 do cytadeli, a kilka godzin p\xc3\xb3\xc5\xbaniej pod os\xc5\x82on\xc4\x85 nocy opu\xc5\x9bci\xc5\x82y miasto. Straty francuskie wynios\xc5\x82y 83 zabitych oraz 320 rannych, straty Czarnych Flag w ludziach i wyposa\xc5\xbceniu okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 tak powa\xc5\xbcne, \xc5\xbce w kolejnych miesi\xc4\x85cach przesta\xc5\x82y one stanowi\xc4\x87 wi\xc4\x99ksze zagro\xc5\xbcenie dla wojsk francuskich.\n_START_SECTION_\nB\xe1\xba\xafc Ninh i H\xc6\xb0ng H\xc3\xb3a (stycze\xc5\x84-lipiec 1884 r.)\n_START_PARAGRAPH_\nTego samego dnia, w kt\xc3\xb3rym Francuzi zdobyli S\xc6\xa1n T\xc3\xa2y, stanowisko dow\xc3\xb3dcy Korpusu Ekspedycyjnego obj\xc4\x85\xc5\x82 genera\xc5\x82 dywizji Charles-Th\xc3\xa9odore Millot, kt\xc3\xb3ry zast\xc4\x85pi\xc5\x82 admira\xc5\x82a Courbet'a. Powodem zmiany by\xc5\x82o zwi\xc4\x99kszenie liczby wojsk francuskich w Tonkinie a Millot lepiej radzi\xc5\x82 sobie z tak znacznymi si\xc5\x82ami. Pierwszym celem genera\xc5\x82a by\xc5\x82o zabezpieczenie si\xc4\x99 przed chi\xc5\x84sk\xc4\x85 interwencj\xc4\x85 w Tonkinie. Po zako\xc5\x84czonych niepowodzeniem zabiegach dyplomatycznych, rz\xc4\x85d francuski udzieli\xc5\x82 Millotowi zezwolenia na militarn\xc4\x85 akcj\xc4\x99 przeciwko zaj\xc4\x99tej w 1882 r. przez Chi\xc5\x84czyk\xc3\xb3w twierdzy B\xe1\xba\xafc Ninh. 12 marca 1884 r. 11 000 francuskich, algierskich i wietnamskich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy przypu\xc5\x9bci\xc5\x82o decyduj\xc4\x85cy atak, w wyniku kt\xc3\xb3rego si\xc5\x82y chi\xc5\x84skie zosta\xc5\x82y wyparte z B\xe1\xba\xafc Ninh._NEWLINE_Po tym zwyci\xc4\x99stwie Millot skierowa\xc5\x82 si\xc4\x99 przeciwko pozosta\xc5\x82ym chi\xc5\x84skim garnizonom w Tonkinie. Na pocz\xc4\x85tku kwietnia stan\xc4\x85\xc5\x82 przed silnie umocnion\xc4\x85 twierdz\xc4\x85 Czarnych Flag w H\xc6\xb0ng H\xc3\xb3a. 11 kwietnia flankuj\xc4\x85cy atak Francuz\xc3\xb3w przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do wyparcia Czarnych Flag z H\xc6\xb0ng H\xc3\xb3a. Sukces by\xc5\x82 znaczny, na dodatek Francuzi nie stracili w bitwie ani jednego \xc5\xbco\xc5\x82nierza._NEWLINE_Po kl\xc4\x99sce pod H\xc6\xb0ng H\xc3\xb3a, resztki oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w Czarnych Flag wycofa\xc5\x82y si\xc4\x99 na zach\xc3\xb3d w kierunku Qu\xe1\xba\xa3n Th\xc3\xa0nh, natomiast oddzia\xc5\x82y wietnamskie ruszy\xc5\x82y w kierunku po\xc5\x82udniowej prowincji Thanh H\xc3\xb3a przy granicy Tonkinu z Annamem. W pogoni za wycofuj\xc4\x85cym si\xc4\x99 przeciwnikiem, genera\xc5\x82 Millot podzieli\xc5\x82 swoje oddzia\xc5\x82y na kilka cz\xc4\x99\xc5\x9bci. Dwa bataliony piechoty pod dow\xc3\xb3dztwem porucznika Letelliera podj\xc4\x99\xc5\x82y po\xc5\x9bcig za Czarnymi Flagami. Reszta oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w 1 Brygady pod dow\xc3\xb3dztwem genera\xc5\x82a Bri\xc3\xa8re de l\xe2\x80\x99Isle ruszy\xc5\x82a za uchodz\xc4\x85cym ksi\xc4\x99ciem wietnamskim. Do po\xc5\x82owy maja oddzia\xc5\x82om tym uda\xc5\x82o si\xc4\x99 okr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc4\x87 nieprzyjaciela pod Phu Ng\xc3\xb4. Do ataku jednak nie dosz\xc5\x82o, gdy\xc5\xbc w tym czasie Chiny zadeklarowa\xc5\x82y dyplomatyczne rozwi\xc4\x85zanie problemu przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci Tonkinu._NEWLINE_11 maja si\xc5\x82y francuskie zaatakowa\xc5\x82y chi\xc5\x84ski garnizon w Th\xc3\xa1i Nguy\xc3\xaan, wypieraj\xc4\x85c jego obro\xc5\x84c\xc3\xb3w. W tym samym czasie piechota morska admira\xc5\x82a Courbet'a likwidowa\xc5\x82a bazy pirat\xc3\xb3w w rejonie Zatoce Tonki\xc5\x84skiej. W czasie gdy Francuzi atakowali Th\xc3\xa1i Nguy\xc3\xaan, przedstawiciele Francji i Chin: Fran\xc3\xa7ois-Ernest Fournier oraz Li Hongzhang zawarli ugod\xc4\x99 w Tiencinie. Przewidywa\xc5\x82a ona natychmiastowe wycofanie si\xc4\x99 chi\xc5\x84skich oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w z Tonkinu i uznanie przez Chi\xc5\x84czyk\xc3\xb3w wszystkich punkt\xc3\xb3w traktatu z Hu\xe1\xba\xbf. Oznacza\xc5\x82o to w praktyce uznanie przez Chiny francuskiej w\xc5\x82adzy w Tonkinie. Porozumienie z Tiencinu pozwoli\xc5\x82o Francji umocni\xc4\x87 swoj\xc4\x85 pozycj\xc4\x99 w znacznej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Tonkinu w maju i czerwcu 1884 roku. Pod koniec czerwca postawiono lub rozbudowano posterunki w H\xc6\xb0ng H\xc3\xb3a, Tuy\xc3\xaan Quang, Ph\xe1\xbb\xa7 L\xe1\xba\xa1ng Th\xc6\xb0\xc6\xa1ng i Th\xc3\xa1i Nguy\xc3\xaan. Wraz z garnizonami w H\xe1\xba\xa3i D\xc6\xb0\xc6\xa1ng i Qu\xe1\xba\xa3ng Y\xc3\xaan, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y utworzone na pocz\xc4\x85tku jesieni poprzedniego roku, utworzono zesp\xc3\xb3\xc5\x82 pozycji obronnych, co dodatkowo wzmocni\xc5\x82o francusk\xc4\x85 kontrol\xc4\x99 nad delt\xc4\x85 Rzeki Czerwonej. Dalej na po\xc5\x82udnie pozycje w S\xc6\xa1n T\xc3\xa2y, Hanoi, Nam \xc4\x90\xe1\xbb\x8bnh, Ninh B\xc3\xacnh i B\xe1\xba\xafc Ninh r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zosta\xc5\x82y znacznie rozbudowane. Zajmowanie chi\xc5\x84skich pozycji zak\xc5\x82\xc3\xb3ci\xc5\x82 incydent w B\xe1\xba\xafc L\xe1\xbb\x87 w dniu 23 czerwca. Stoczona tu batalia zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 zwyci\xc4\x99stwem Chi\xc5\x84czyk\xc3\xb3w. Straty francuskie wynios\xc5\x82y ok. 90 zabitych i rannych. Incydent ten jak i odmowa Chin wyp\xc5\x82aty odszkodowania za zerwanie umowy, by\xc5\x82y jedn\xc4\x85 z przyczyn wybuchu wojny francusko-chi\xc5\x84skiej dwa miesi\xc4\x85ce p\xc3\xb3\xc5\xbaniej._NEWLINE_W pa\xc5\xbadzierniku 1884 r. oddzia\xc5\x82y francuskie pod dow\xc3\xb3dztwem Oscara de N\xc3\xa9griera rozbi\xc5\x82y Chi\xc5\x84czyk\xc3\xb3w pod K\xc3\xa9p, a w ko\xc5\x84cowej fazie kampanii przekszta\xc5\x82caj\xc4\x85c miejscowo\xc5\x9bci Chu i K\xc3\xa9p w baz\xc4\x99 do dalszych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 przeciwko L\xe1\xba\xa1ng S\xc6\xa1n. W zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Delty, gdzie rozbudowane przez Francuz\xc3\xb3w stanowisko Tuy\xc3\xaan Quang by\xc5\x82o zagro\xc5\xbcone przez robi\xc4\x85c\xc4\x85 post\xc4\x99py armi\xc4\x99 Yunnan, Francuzi poszerzyli obszar okupacji jesieni\xc4\x85 1884 r., zak\xc5\x82adaj\xc4\x85c garnizony w Ph\xe1\xbb\xa7 \xc4\x90oan i Vi\xe1\xbb\x87t Tr\xc3\xac nad Rzek\xc4\x85 Jasn\xc4\x85._NEWLINE_W lutym 1885 Bri\xc3\xa8re de l'Isle pokona\xc5\x82 chi\xc5\x84sk\xc4\x85 Armi\xc4\x99 Guangxi w trakcie kampanii przeciwko L\xe1\xba\xa1ng S\xc6\xa1n. Francuska okupacja Dong Song w dniu 6 lutego zagrozi\xc5\x82a linii odwrotu prawego skrzyd\xc5\x82a armii Guangxi i zmusi\xc5\x82a Chi\xc5\x84czyk\xc3\xb3w do wycofania si\xc4\x99 z pozycji w dolinie S\xc3\xb4ng Th\xc6\xb0\xc6\xa1ng na zach\xc3\xb3d od L\xe1\xba\xa1ng S\xc6\xa1n. Zaj\xc4\x99cie L\xe1\xba\xa1ng S\xc6\xa1n w dniu 13 lutego da\xc5\x82o Francuzom kontrol\xc4\x99 nad Drog\xc4\x85 Mandaryn\xc3\xb3w od L\xe1\xba\xa1ng S\xc6\xa1n przez ca\xc5\x82\xc4\x85 drog\xc4\x99 powrotn\xc4\x85 do Hanoi, przez co Bri\xc3\xa8re de l'Isle by\xc5\x82 w stanie wykorzysta\xc4\x87 t\xc4\x99 drog\xc4\x99 do zaniesienia natychmiastowej pomocy garnizonowi Tuy\xc3\xaan Quang. W drugiej po\xc5\x82owie lutego 1 Brygada Pu\xc5\x82kownika Laurenta Giovanninelliego przemaszerowa\xc5\x82a Drog\xc4\x85 Mandaryn\xc3\xb3w do Hanoi, a nast\xc4\x99pnie przewieziona rzekami - Czerwon\xc4\x85 i Jasn\xc4\x85 do Ph\xe1\xbb\xa7 \xc4\x90oan na pok\xc5\x82adzie flotylli kanonierek. 2 marca 1885 r. Giovanninelli pokona\xc5\x82 Czarne Flagi Liu Yongfu w bitwie pod H\xc3\xb2a M\xe1\xbb\x99c, odci\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85c obl\xc4\x99\xc5\xbcenie Tuy\xc3\xaan Quang.\n_START_SECTION_\nPacyfikacja Tonkinu (kwiecie\xc5\x84 1885-kwiecie\xc5\x84 1886 r.)\n_START_PARAGRAPH_\nMimo \xc5\xbce wojna francusko-chi\xc5\x84ska nie wy\xc5\x82oni\xc5\x82a zwyci\xc4\x99zcy, dnia 9 czerwca 1885 r. Chiny ostatecznie zaakceptowa\xc5\x82y postanowienia porozumienia z Tiencinu, uznaj\xc4\x85c francuski protektorat. Nie oznacza\xc5\x82o to jeszcze jednak zako\xc5\x84czenia walk. Latem 1885 r. liczba \xc5\xbco\xc5\x82nierzy francuskich w Tonkinie wzros\xc5\x82a do 35 000 ludzi. Oznacza\xc5\x82o to utworzenie kolejnej dywizji i podzia\xc5\x82 dow\xc3\xb3dztwa. Podczas gdy genera\xc5\x82 Bri\xc3\xa8re de l\xe2\x80\x99Isle sta\xc5\x82 na czele pierwszej dywizji francuskiej, dow\xc3\xb3dztwo nad Korpusem Ekspedycyjnym przej\xc4\x85\xc5\x82 dnia 1 czerwca genera\xc5\x82 Philippe-Marie-Henri Roussel de Courcy. Na czele drugiej dywizji sta\xc5\x82 genera\xc5\x82 N\xc3\xa9grier. W tym czasie wr\xc3\xb3s\xc5\x82 op\xc3\xb3r ludno\xc5\x9bci cywilnej skierowany przeciwko w\xc5\x82adzy francuskiej w Annamie i Tonkinie. Latem i jesieni\xc4\x85 1885 r. mia\xc5\x82 miejsce wybuch epidemii cholery, kt\xc3\xb3ry poci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 za sob\xc4\x85 wiele ofiar w\xc5\x9br\xc3\xb3d \xc5\xbco\xc5\x82nierzy Korpusu._NEWLINE_Dnia 2 lipca 1885 mia\xc5\x82 miejsce atak wietnamski na wojska francuskie pod Hu\xe1\xba\xbf. W odpowiedzi, Courcy przeprowadzi\xc5\x82 skierowan\xc4\x85 przeciwko powsta\xc5\x84com, operacj\xc4\x99 l\xc4\x85dow\xc4\x85 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc wybrze\xc5\xbca, celem utrzymania wa\xc5\xbcnych strategicznie pozycji nadmorskich. Pretekstem do rozpocz\xc4\x99cia tej operacji by\xc5\x82o zabicie kilku wietnamskich katolik\xc3\xb3w i potrzeba ich ochrony._NEWLINE_Si\xc5\x82y powsta\xc5\x84cze zasilili w tym czasie liczni dezerterzy chi\xc5\x84scy, kt\xc3\xb3rzy wcze\xc5\x9bniej opu\xc5\x9bcili Tonkin. Dostarczaj\xc4\x85c bro\xc5\x84 i przy\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c si\xc4\x99 do miejscowych band, Chi\xc5\x84czycy przyczynili si\xc4\x99 do odzyskania kilku pozycji w regionie. To spowodowa\xc5\x82o, \xc5\xbce wp\xc5\x82ywy francuskie latem 1885 r. zosta\xc5\x82y ograniczone do bezpo\xc5\x9bredniego s\xc4\x85siedztwa ich baz. De Courcy nie podj\xc4\x85\xc5\x82 ponownej pr\xc3\xb3by zdobycia L\xe1\xba\xa1ng S\xc6\xa1n, ewakuowanego przez Chi\xc5\x84czyk\xc3\xb3w w maju, ani nie podj\xc4\x85\xc5\x82 pr\xc3\xb3by zabezpieczenia fort\xc3\xb3w zbudowanych przez armi\xc4\x99 Yunnan wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Rzeki Czerwonej, aby chroni\xc4\x87 swoj\xc4\x85 lini\xc4\x99 zaopatrzenia podczas obl\xc4\x99\xc5\xbcenia Tuy\xc3\xaan Quang. Grupy bandyt\xc3\xb3w przej\xc4\x99\xc5\x82y te forty, zaraz po tym jak zosta\xc5\x82y opuszczone przez Chi\xc5\x84czyk\xc3\xb3w. Jedynym wi\xc4\x99kszym sukcesem francuskim by\xc5\x82o wyparcie wi\xc4\x99kszej grupy powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w ze wzg\xc3\xb3rz Tam \xc4\x90\xe1\xba\xa3o i zaj\xc4\x99cie garnizonu w Li\xc3\xaan S\xc6\xa1n przez oddzia\xc5\x82y Algierczyk\xc3\xb3w. Wietnamczycy wycofali si\xc4\x99 do prowincji Th\xc3\xa1i Nguy\xc3\xaan, gdzie dokonali przegrupowania._NEWLINE_Z nastaniem jesieni 1885 r., po mini\xc4\x99ciu fali upa\xc5\x82\xc3\xb3w, Courcy na czele kilku kolumn wojska wyruszy\xc5\x82 w kierunku Thanh M\xc3\xa1y, gdzie natkn\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 na silny op\xc3\xb3r powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w. 7000 Francuz\xc3\xb3w otoczy\xc5\x82o miasto, przygotowuj\xc4\x85c atak. Obro\xc5\x84cy nie kwapili si\xc4\x99 jednak do walki, opuszczaj\xc4\x85c twierdz\xc4\x99 i uciekaj\xc4\x85c do Th\xc3\xa0nh Qu\xe1\xba\xa3n._NEWLINE_W lutym 1886 r. dwie kolumny wojska dowodzone przez genera\xc5\x82a Jamota wyruszy\xc5\x82y w kierunku Th\xc3\xa0nh Qu\xe1\xba\xa3n, gdzie schroni\xc5\x82y si\xc4\x99 resztki oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w powsta\xc5\x84czych. Wietnamczycy nie podj\xc4\x99li walki, wycofuj\xc4\x85c si\xc4\x99 do niedost\xc4\x99pnych las\xc3\xb3w. 17 lutego Francuzi zaj\xc4\x99li V\xc4\x83n b\xe1\xba\xa3n Ch\xc3\xa2u a 29 marca po\xc5\x82o\xc5\xbcone w pobli\xc5\xbcu granicy L\xc3\xa0o Cai. Dow\xc3\xb3dztwo nad wojskami operuj\xc4\x85cymi na terenach p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnich obj\xc4\x85\xc5\x82 genera\xc5\x82 de Maussion._NEWLINE_Na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym wschodzie operowa\xc5\x82 tymczasem genera\xc5\x82 Sevi\xc3\xa8re, kt\xc3\xb3ry nie napotka\xc5\x82 tu wi\xc4\x99kszego oporu ze strony powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w. W tej sytuacji Francuzi przej\xc4\x99li kontrol\xc4\x99 na granicznym regionem z chi\xc5\x84sk\xc4\x85 prowincj\xc4\x85 Kuangsi. W kwietniu 1886 r. genera\xc5\x82 Wernet zast\xc4\x85pi\xc5\x82 genera\xc5\x82a Courcy na stanowisku g\xc5\x82\xc3\xb3wnodowodz\xc4\x85cego. Mimo trwaj\xc4\x85cej jeszcze kilka miesi\xc4\x99cy kampanii, Francja formalnie przej\xc4\x99\xc5\x82a kontrol\xc4\x99 w Tonkinie, zajmuj\xc4\x85c wszystkie wa\xc5\xbcniejsze miejscowo\xc5\x9bci."