b'\n_START_ARTICLE_\nMi-1\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW ZSRR w roku 1947 powo\xc5\x82ano specjalne biuro konstrukcyjno-do\xc5\x9bwiadczalne (OKB) do bada\xc5\x84 nad \xc5\x9bmig\xc5\x82owcami. Dyrektorem tej plac\xc3\xb3wki zosta\xc5\x82 dr in\xc5\xbc. Michai\xc5\x82 Mil. Wkr\xc3\xb3tce po powstaniu biura rozpocz\xc4\x99to prac\xc4\x99 nad pierwsz\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x85 \xc5\x9bmig\xc5\x82owca oznaczonego jako GM-1 (\xd0\x93\xd0\x9c-1, \xd0\x93\xd0\xb5\xd0\xbb\xd0\xb8\xd0\xba\xd0\xbe\xd0\xbf\xd1\x82\xd0\xb5\xd1\x80 \xd0\x9c\xd0\xb8\xd0\xbb\xd1\x8f-1, Gielikoptier Mila). Mia\xc5\x82a to by\xc4\x87 lekka, wielozadaniowa maszyna z jednym wirnikiem g\xc5\x82\xc3\xb3wnym._NEWLINE_Pierwszy prototyp zbudowano we wrze\xc5\x9bniu 1948 roku. Oblot maszyny nast\xc4\x85pi\xc5\x82 30 wrze\xc5\x9bnia 1948 roku, a za sterami zasiad\xc5\x82 pilot M. K. Bajka\xc5\x82ow. Nast\xc4\x99pnie rozpocz\xc4\x99to intensywne pr\xc3\xb3by fabryczne, podczas kt\xc3\xb3rych zniszczono dwa prototypy. Jeden stracono 24 listopada 1948 roku podczas lotu na pu\xc5\x82ap dynamiczny na wysoko\xc5\x9bci 5200 m. Przyczyn\xc4\x85 tego by\xc5\x82o zamarzni\xc4\x99cie smaru w mechanizmach uk\xc5\x82adu sterowania, pilot Bajka\xc5\x82ow, uratowa\xc5\x82 si\xc4\x99, skacz\xc4\x85c ze spadochronem. Drugi prototyp zosta\xc5\x82 rozbity podczas lotu nad lotniskiem 7 marca 1949 roku. W pewnym momencie \xc5\x9bmig\xc5\x82owiec niespodziewanie przeszed\xc5\x82 w gwa\xc5\x82towny obr\xc3\xb3t i spad\xc5\x82 na ziemi\xc4\x99, zabijaj\xc4\x85c pilota Bajka\xc5\x82owa. Przyczyn\xc4\x85 katastrofy by\xc5\x82o nieprawid\xc5\x82owe wykonanie wa\xc5\x82u \xc5\x9bmig\xc5\x82a ogonowego. Pr\xc3\xb3by zak\xc5\x82adowe zako\xc5\x84czono w roku 1949, a po nich \xc5\x9bmig\xc5\x82owiec skierowano do test\xc3\xb3w pa\xc5\x84stwowych. Pr\xc3\xb3by wypad\xc5\x82y pomy\xc5\x9blnie, wobec czego w 15 lutego 1950 roku, Rada Ministr\xc3\xb3w ZSRR zatwierdzi\xc5\x82a \xc5\x9bmig\xc5\x82owiec do produkcji seryjnej, jednocze\xc5\x9bnie nadaj\xc4\x85c mu oznaczenie Mi-1._NEWLINE_W tym samym czasie w biurze konstrukcyjnym Jakowlewa prowadzono prace nad konkurencyjnym \xc5\x9bmig\xc5\x82owcem oznaczonym Jak-100. Maszyn\xc4\x99 t\xc4\x85 oblatano w roku 1948, a nast\xc4\x99pnie skierowano do test\xc3\xb3w zak\xc5\x82adowych. Op\xc3\xb3\xc5\xbanienia wynik\xc5\x82e z problem\xc3\xb3w technicznych spowodowa\xc5\x82y, \xc5\xbce \xc5\x9bmig\xc5\x82owiec Jak-100 skierowano do pr\xc3\xb3b pa\xc5\x84stwowych dopiero w po\xc5\x82owie 1950 roku, a w tym czasie trwa\xc5\x82a ju\xc5\xbc produkcja pierwszej serii \xc5\x9bmig\xc5\x82owc\xc3\xb3w Mi-1. Wobec tego w\xc5\x82adze radzieckie zrezygnowa\xc5\x82y z dalszych prac nad t\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x85, daj\xc4\x85c priorytet konstrukcji Mila._NEWLINE_W Zak\xc5\x82adach nr 3 w Moskwie wyprodukowano najpierw seri\xc4\x99 15 sztuk. Seryjne Mi-1 w por\xc3\xb3wnaniu do prototyp\xc3\xb3w otrzyma\xc5\x82y m.in. poprawiony wirnik no\xc5\x9bny i uproszczony uk\xc5\x82ad sterowania. \xc5\x9amig\xc5\x82owce z pierwszej serii zaprezentowano w roku 1951 na pokazie lotniczym w Tuszynie. Mimo to \xc5\x9bmig\xc5\x82owce nie cieszy\xc5\x82y si\xc4\x99 zaufaniem radzieckich wojskowych i dzia\xc5\x82aczy polityczno-gospodarczych. Mil postanowi\xc5\x82, wi\xc4\x99c zademonstrowa\xc4\x87 swoj\xc4\x85 maszyn\xc4\x99 Stalinowi. W wyniku tego pokazu oraz wykorzystania przez Amerykan\xc3\xb3w \xc5\x9bmig\xc5\x82owc\xc3\xb3w podczas wojny korea\xc5\x84skiej zwi\xc4\x99kszono produkcj\xc4\x99 Mi-1._NEWLINE_Wraz z rozpocz\xc4\x99ciem produkcji seryjnej zainicjowano prace nad unowocze\xc5\x9bnieniem konstrukcji. Pierwsz\xc4\x85 modernizacj\xc4\x99 wielkoseryjn\xc4\x85 oznaczono jako Mi-1T. Obejmowa\xc5\x82a ona zastosowanie nowego silnika, powi\xc4\x99kszenie drzwi do kabiny oraz wprowadzenie instalacji antyoblodzeniowej. \xc5\x9amig\xc5\x82owce w tej wersji produkowano w latach 1954\xe2\x80\x931958 w Zak\xc5\x82adzie nr 47 w Orenburgu. Og\xc3\xb3\xc5\x82em wyprodukowano 597 maszyn w tym wariancie. Kolejn\xc4\x85 modernizacj\xc4\x85 by\xc5\x82 opracowany w roku 1957 \xc5\x9bmig\xc5\x82owiec Mi-1A o zwi\xc4\x99kszonym resursie i przystosowany do monta\xc5\xbcu dodatkowych zbiornik\xc3\xb3w paliwa. W tym samym roku powsta\xc5\x82a g\xc5\x82\xc4\x99boka modernizacja Mi-1M z mocniejszym silnikiem, przekonstruowanym kad\xc5\x82ubem i nowymi \xc5\x82opatami wirnika g\xc5\x82\xc3\xb3wnego. \xc5\x9amig\xc5\x82owce Mi-1A i Mi-1M produkowano w latach 1957\xe2\x80\x931960 w Zak\xc5\x82adach nr 168 w Rostowie w ilo\xc5\x9bci 370 sztuk._NEWLINE_Og\xc3\xb3\xc5\x82em w ZSRR w latach 1952\xe2\x80\x931961 wyprodukowano ponad 1000 \xc5\x9bmig\xc5\x82owc\xc3\xb3w Mi-1. Produkcja odbywa\xc5\x82a si\xc4\x99 w trzech fabrykach: Zak\xc5\x82adzie nr 387 w Kazaniu, Zak\xc5\x82adzie nr 47 w Orenburgu i Zak\xc5\x82adzie nr 168 w Rostowie nad Donem._NEWLINE_Na \xc5\x9bmig\xc5\x82owcu Mi-1 pobito wiele rekord\xc3\xb3w \xc5\x9bwiata, zatwierdzonych przez Mi\xc4\x99dzynarodow\xc4\x85 Federacj\xc4\x99 Lotnicz\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nProdukcja licencyjna w Polsce\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1954 podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99, \xc5\xbce zak\xc5\x82ad WSK \xc5\x9awidnik, produkuj\xc4\x85cy dot\xc4\x85d podzespo\xc5\x82y lotnicze dla WSK Mielec, b\xc4\x99dzie producentem \xc5\x9bmig\xc5\x82owc\xc3\xb3w. Dokumentacj\xc4\x99 \xc5\x9bmig\xc5\x82owca Mi-1T otrzymano w roku 1955. W tym samym roku z pomoc\xc4\x85 biura konstrukcyjnego Mila wdro\xc5\xbcono now\xc4\x85 technologi\xc4\x99 oraz przeszkolono pracownik\xc3\xb3w. Na prze\xc5\x82omie 1955 i 1956 roku rozpocz\xc4\x99to monta\xc5\xbc pierwszych \xc5\x9bmig\xc5\x82owc\xc3\xb3w Mi-1. Jednocze\xc5\x9bnie nadano im polskie oznaczenie SM-1. Pocz\xc4\x85tkowo maszyny montowano z cz\xc4\x99\xc5\x9bci dostarczonych z ZSRR kolej\xc4\x85. Oblot pierwszego \xc5\x9bmig\xc5\x82owca zmontowanego w \xc5\x9awidniku nast\xc4\x85pi\xc5\x82 23 marca 1956 roku, pilotem oblatywaczem by\xc5\x82 Wsiewo\xc5\x82od Winnicki. Od roku 1957 \xc5\x9bmig\xc5\x82owce produkowano ju\xc5\xbc od podstaw w WSK \xc5\x9awidnik. Pocz\xc4\x85tkowo silniki AI-26W dostarczane by\xc5\x82y z ZSRR, ale pod koniec 1957 roku ich licencyjn\xc4\x85 produkcj\xc4\x99 rozpocz\xc4\x99to w WSK Rzesz\xc3\xb3w. Nadano im polskie oznaczenie Lit-3. Oblot pierwszego \xc5\x9bmig\xc5\x82owca wyprodukowanego ca\xc5\x82kowicie w \xc5\x9awidniku nast\xc4\x85pi\xc5\x82 22 marca 1957 roku, za sterami maszyny zasiad\xc5\x82 kpt. Janusz Ochalik. Seryjne \xc5\x9bmig\xc5\x82owce SM-1 po raz pierwszy zaprezentowano publicznie 8 wrze\xc5\x9bnia 1957 roku na lotnisku Babice/Bemowo, przy okazji centralnych obchod\xc3\xb3w \xc5\x9awi\xc4\x99ta Lotnictwa._NEWLINE_W \xc5\x9awidniku w oparciu o Mi-1 opracowano kilka wariant\xc3\xb3w specjalistycznych (m.in. wersja d\xc5\xbawigowa, sanitarna, szkolna), a tak\xc5\xbce skonstruowano ich zmodernizowane wersje (SM-1W, SM-1Wb i SM-2). Produkcja r\xc3\xb3\xc5\xbcnych wariant\xc3\xb3w SM-1 w \xc5\x9awidniku trwa\xc5\x82a w latach 1956\xe2\x80\x931965._NEWLINE_\xc5\x9amig\xc5\x82owce SM-1 w du\xc5\xbcej mierze wykorzystywano w ludowym Wojsku Polskim. Poza tym eksportowano je do ZSRR (90% wyprodukowanych \xc5\x9bmig\xc5\x82owc\xc3\xb3w), Czechos\xc5\x82owacji (53), NRD (25), W\xc4\x99gier (24), Indonezji (5), Finlandii (2) i Bu\xc5\x82garii._NEWLINE_W lotnictwie wojskowym NRD u\xc5\xbcywano 25 \xc5\x9bmig\xc5\x82owc\xc3\xb3w, w tym 17 SM-1 i 8 Mi-1, w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych wersjach, w latach 1957\xe2\x80\x931973.\n_START_SECTION_\nOpis konstrukcji\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9amig\xc5\x82owiec Mi-1/SM-1 jest lekk\xc4\x85, jednosilnikow\xc4\x85 maszyn\xc4\x85 w uk\xc5\x82adzie klasycznym z tr\xc3\xb3j\xc5\x82opatowym wirnikiem no\xc5\x9bnym i tr\xc3\xb3j\xc5\x82opatowym \xc5\x9bmig\xc5\x82em ogonowym. Konstrukcja jest ca\xc5\x82kowicie metalowa, \xc5\x9bmig\xc5\x82owiec posiada tr\xc3\xb3jko\xc5\x82owe, sta\xc5\x82e podwozie._NEWLINE_Kad\xc5\x82ub sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z trzech podstawowych cz\xc4\x99\xc5\x9bci: g\xc5\x82\xc3\xb3wnej z kabin\xc4\x85, belki ogonowej oraz belki ko\xc5\x84cowej. Kad\xc5\x82ub w cz\xc4\x99\xc5\x9bci g\xc5\x82\xc3\xb3wnej wykonany jest z kratownicy przestrzennej wykonanej ze spawanych rur stalowych, pokrytej blach\xc4\x85 duralow\xc4\x85. Podzielona ona jest na cztery cz\xc4\x99\xc5\x9bci: kabin\xc4\x99, przedzia\xc5\x82 silnikowy, przedzia\xc5\x82 g\xc3\xb3rny i przedzia\xc5\x82 tylny. W kabinie jest miejsce dla pilota oraz trzech pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w. W celu zapewnienia dobrej widoczno\xc5\x9bci zastosowano bogate oszklenie, z bocznymi, wypuk\xc5\x82ymi szybami. W tylnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kad\xc5\x82uba umieszczony jest zbiornik paliwa o pojemno\xc5\x9bci 240 l i odbiornik radiowysoko\xc5\x9bciomierza. Belka ogonowa ma konstrukcj\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\x82skorupow\xc4\x85. Na ko\xc5\x84cu zamocowano ma\xc5\x82y statecznik._NEWLINE_W cz\xc4\x99\xc5\x9bci g\xc3\xb3rnej umieszczono zesp\xc3\xb3\xc5\x82 nap\xc4\x99dowy sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 z jednego, gwiazdowego, siedmiocylindrowego, silnika t\xc5\x82okowego AI-26GR, ch\xc5\x82odzonego powietrzem o mocy 550 KM. Moc silnika przekazywana jest na wirnik no\xc5\x9bny i \xc5\x9bmig\xc5\x82o ogonowe za pomoc\xc4\x85 przek\xc5\x82adni oraz wa\xc5\x82\xc3\xb3w (g\xc5\x82\xc3\xb3wnego i tylnego). Zbiornik oleju ma pojemno\xc5\x9b\xc4\x87 32 l, a do ch\xc5\x82odzenia oleju zastosowano dwie ch\xc5\x82odnice umieszczone po obu stronach kad\xc5\x82uba. Przedzia\xc5\x82 nap\xc4\x99dowy odizolowany jest od kabiny pasa\xc5\xbcerskiej za pomoc\xc4\x85 przegrody przeciwpo\xc5\xbcarowej wykonanej z blach duralowych o grubo\xc5\x9bci 0,6 mm. Aby zapewni\xc4\x87 izolacj\xc4\x99 d\xc5\xbawi\xc4\x99kow\xc4\x85 i ciepln\xc4\x85 przegrod\xc4\x99 oklejono materia\xc5\x82em izolacyjnym i tkanin\xc4\x85 ognioodporn\xc4\x85._NEWLINE_Podwozie sta\xc5\x82e jest tr\xc3\xb3jpodporowe, tr\xc3\xb3jko\xc5\x82owe. W ich konstrukcji zastosowano amortyzatory olejowo-powietrzne. Podwozie przednie jest jednogoleniowe, samonastawne. Do belki ogonowej zamocowano p\xc5\x82oz\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra dzia\xc5\x82a jak zderzak chroni\xc4\x85c \xc5\x9bmig\xc5\x82o ogonowe przed zetkni\xc4\x99ciem z ziemi\xc4\x85._NEWLINE_Cieczow\xc4\x85 instalacj\xc4\x99 przeciwoblodzeniow\xc4\x85 wprowadzono dopiero w \xc5\x9bmig\xc5\x82owcu Mi-1T. Chroni ona wirnik g\xc5\x82\xc3\xb3wny, \xc5\x9bmig\xc5\x82o ogonowe oraz szyb\xc4\x99 przedni\xc4\x85. Jako czynnik odladzaj\xc4\x85cy zastosowano spirytus rektyfikowany umieszczony w zbiorniku o pojemno\xc5\x9bci 28 l. W przypadku \xc5\x82opat \xc5\x9bmigie\xc5\x82 \xc5\x9brodek wyp\xc5\x82ywa\xc5\x82 na kraw\xc4\x99dzie natarcia przez ma\xc5\x82e otworki w stalowych okuciach. Natomiast w przypadku szyby przedniej wyp\xc5\x82ywa\xc5\x82 on opadowo na szyby od zewn\xc4\x85trz. \xc5\x9amig\xc5\x82owiec nie mia\xc5\x82 sygnalizatora oblodzenia i pilot w\xc5\x82\xc4\x85cza\xc5\x82 instalacj\xc4\x99 kiedy zobaczy\xc5\x82 l\xc3\xb3d na przedniej szybie._NEWLINE_W przypadku \xc5\x9bmig\xc5\x82owca SM-1 wyposa\xc5\xbcenie radiowo-nawigacyjne sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z radiostacji pok\xc5\x82adowej UKF, automatycznego radiokompasu ARK-5, busoli \xc5\xbcyroindukcyjnej GIK-1 oraz radiowysoko\xc5\x9bciomierza RW-2.\n_START_SECTION_\nUskrzydlony SM-1\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1971 na zlecenie WSK \xc5\x9awidnik w Instytucie Lotnictwa rozpocz\xc4\x99to badania wersji \xc5\x9bmig\xc5\x82owca SM-1 z dodatkowymi skrzyd\xc5\x82ami. Badania mia\xc5\x82y na celu zweryfikowa\xc4\x87 w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci \xc5\x9bmig\xc5\x82owca wyposa\xc5\xbconego w takie skrzyd\xc5\x82a. W przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci planowano wykorzystanie skrzyde\xc5\x82 jako wysi\xc4\x99gnik\xc3\xb3w na dodatkowe wyposa\xc5\xbcenie, albo integralnych zbiornik\xc3\xb3w paliwa.\n_START_SECTION_\nHolowanie szybowca SM-1\n_START_PARAGRAPH_\nW Polsce w 1958 r. przeprowadzono pierwsz\xc4\x85 w Polsce i na \xc5\x9bwiecie, pr\xc3\xb3b\xc4\x99 holu_NEWLINE_szybowca \xc5\x9bmig\xc5\x82owcem podj\xc4\x99t\xc4\x85 przez polski Instytut Lotnictwa. Udane pr\xc3\xb3by_NEWLINE_przeprowadzili piloci Stanis\xc5\x82aw Wielgus i Ryszard Witkowski, holowanie \xc5\x9bmig\xc5\x82owcem SM-1 szybowca SZD-8 Jask\xc3\xb3\xc5\x82ka. Holowanie odbywa\xc5\x82o si\xc4\x99 na linie 50m, lina do \xc5\x9bmig\xc5\x82owca zaczepiona by\xc5\x82a do goleni przedniej i przechodzi\xc5\x82a przez po\xc5\x82\xc4\x85k w \xc5\x9brodku ci\xc4\x99\xc5\xbcko\xc5\x9bci \xc5\x9bmig\xc5\x82owca pomi\xc4\x99dzy goleniami podwozia g\xc5\x82\xc3\xb3wnego. Pilot \xc5\x9bmig\xc5\x82owca podczas holu musia\xc5\x82 utrzymywa\xc4\x87 \xc5\x9bmig\xc5\x82owiec nieco z boku aby zapobiec obci\xc4\x99ciu liny przez \xc5\x9bmig\xc5\x82o ogonowe. Start zespo\xc5\x82u holuj\xc4\x85cego nast\xc4\x99powa\xc5\x82 z minimalnym rozbiegiem szybowca do pi\xc4\x99ciu metr\xc3\xb3w i szybkim wznoszeniem._NEWLINE_Na VII Szybowcowych Mistrzostwach \xc5\x9awiata w Lesznie w 1958 r. podczas uroczysto\xc5\x9bci otwarcia zawod\xc3\xb3w pilot Jerzy Adamek zademonstrowa\xc5\x82 start \xc5\x9bmig\xc5\x82owca SM-1 i holowanego_NEWLINE_szybowca, zawis \xc5\x9bmig\xc5\x82owca i szybowca wraz z szybowcem na linie holowniczej do pozycji_NEWLINE_pionowej i wyczepienie szybowca z pozycji pionowej i przej\xc5\x9bcie do lotu poziomego.\n_START_SECTION_\nU\xc5\xbcytkownicy\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnymi u\xc5\xbcytkownikami Mi-1 i SM-1 by\xc5\x82y pa\xc5\x84stwa bloku wschodniego. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym odbiorc\xc4\x85 by\xc5\x82 ZSRR (zar\xc3\xb3wno wojsko, jak i s\xc5\x82u\xc5\xbcby cywilne). Innymi pa\xc5\x84stwami socjalistycznymi by\xc5\x82y Polska, Czechos\xc5\x82owacja, Kuba, Albania, W\xc4\x99gry, NRD i Bu\xc5\x82garii. Poza tym kilkadziesi\xc4\x85t \xc5\x9bmig\xc5\x82owc\xc3\xb3w Mi-1 i SM-1 eksportowano m.in. do kraj\xc3\xb3w bliskiego wschodu: Iraku, Syrii i Jemenu, a tak\xc5\xbce do Finlandii, Indonezji i Afganistanu._NEWLINE_W latach 60. XX wieku rozpocz\xc4\x99to zast\xc4\x99powanie maszyn z silnikami t\xc5\x82okowymi, nowszymi \xc5\x9bmig\xc5\x82owcami wyposa\xc5\xbconymi w silniki turbinowe (np. Mi-2). Maszyny Mi-1 zosta\xc5\x82y ostatecznie wyparte w latach 80. XX wieku.\n_START_SECTION_\nSM-1 jako symbol \xc5\x9awidnika\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1979 z okazji 25 lecia nadania Miastu \xc5\x9awidnik praw miejskich przy ulicy Przodownik\xc3\xb3w Pracy (obecna ul. Lotnik\xc3\xb3w Polskich, przy rondzie im. \xc5\x9awidnickiego Lipca) na metalowym stela\xc5\xbcu ustawiono SM-1. Pomnik w postaci pierwszego \xc5\x9bmig\xc5\x82owca produkowanego w zak\xc5\x82adach lotniczych w \xc5\x9awidniku z biegiem lat sta\xc5\x82 si\xc4\x99 wizyt\xc3\xb3wk\xc4\x85 i punktem charakterystycznym miasta.'