b'\n_START_ARTICLE_\nPowiat bialski\n_START_SECTION_\nWarunki naturalne\n_START_PARAGRAPH_\nWschodni\xc4\x85 i p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 granic\xc4\x99 powiatu stanowi\xc4\x85c\xc4\x85 jednocze\xc5\x9bnie granic\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy Polsk\xc4\x85 a Bia\xc5\x82orusi\xc4\x85, wyznacza najwi\xc4\x99ksza rzeka regionu, jak\xc4\x85 jest Bug. Na odcinku przy gminie Konstantyn\xc3\xb3w rozdziela on r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wojew\xc3\xb3dztwa lubelskie z podlaskim. Na terenie powiatu przebiega granica mi\xc4\x99dzy: Europ\xc4\x85 Zachodni\xc4\x85 a Europ\xc4\x85 Wschodni\xc4\x85, za\xc5\x9b przep\xc5\x82ywaj\xc4\x85ca przez centraln\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 powiatu Krzna dzieli go na cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zachodnio- i wschodnioeuropejsk\xc4\x85._NEWLINE_Powiat bialski to tak\xc5\xbce region pogranicza klimatycznego, gdzie walk\xc4\x99 o wp\xc5\x82yw tocz\xc4\x85 masy powietrza atlantyckiego z kontynentalnym._NEWLINE_Fizjograficzne mezoregiony powiatu to: R\xc3\xb3wnina \xc5\x81ukowska \xe2\x80\x93 na zachodzie i p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, Zakl\xc4\x99s\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x81omaska i R\xc3\xb3wnina Kode\xc5\x84ska oraz fragmenty R\xc3\xb3wniny Parczewskiej \xe2\x80\x93 na po\xc5\x82udniu, a tak\xc5\xbce skrawek Polesia Brzeskiego \xe2\x80\x93 na wschodzie. Wszystkie one z wyj\xc4\x85tkiem R\xc3\xb3wniny \xc5\x81ukowskiej wchodz\xc4\x85 w sk\xc5\x82ad makroregionu Polesie Zachodnie, natomiast tereny R\xc3\xb3wniny \xc5\x81ukowskiej na kt\xc3\xb3rej znajduje si\xc4\x99 lewobrze\xc5\xbcna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 stolicy powiatu, \xc5\x9br\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcie Bia\xc5\x82ej Podlaskiej, wchodz\xc4\x85 w sk\xc5\x82ad Niziny Po\xc5\x82udniowopodlaskiej. Dwoma megaregionami wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cymi na terenie powiatu s\xc4\x85 Ni\xc5\xbc Wschodnioeuropejski i Ni\xc5\xbc \xc5\x9arodkowoeuropejski kt\xc3\xb3rych  granica biegnie Krzn\xc4\x85. Do tego drugiego nale\xc5\xbcy R\xc3\xb3wnina \xc5\x81ukowska._NEWLINE_Najwi\xc4\x99ksze rzeki powiatu to: Bug, Krzna, Zielawa, Rudka, i Kluk\xc3\xb3wka, gdzie na rozleg\xc5\x82ych \xc5\x82\xc4\x85kach wzd\xc5\x82u\xc5\xbc tych rzek wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 koloniami: czajki, rycki, rzadkie w kraju kuliki wielkie._NEWLINE_Przez powiat przep\xc5\x82ywa tak\xc5\xbce Kana\xc5\x82 Wieprz-Krzna, kt\xc3\xb3ry zasila najwi\xc4\x99kszy w powiecie 650-hektarowy zbiornik retencyjny \xe2\x80\x9e\xc5\xbbelizna\xe2\x80\x9d. Po\xc5\x9br\xc3\xb3d przybrze\xc5\xbcnych szuwar\xc3\xb3w, gniazduj\xc4\x85: perkozy, rdzawoszyie, mewy \xc5\x9bmieszki, r\xc3\xb3\xc5\xbcne gatunki kaczek, b\xc5\x82otniaki stawowe, kureczki, \xc5\x82ab\xc4\x99dzie nieme oraz jedne z najliczniejszych w kraju skupiska bociana bia\xc5\x82ego i rzadkiego bociana czarnego i wiele innych ptak\xc3\xb3w._NEWLINE_Starorzecza porastaj\xc4\x85 ko\xc5\xbcuchy grzybieni bia\xc5\x82ych, osoki aloesowatej, rdest\xc3\xb3w i gr\xc4\x85\xc5\xbceli \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tych urozmaicaj\xc4\x85cych faun\xc4\x99 i flor\xc4\x99. Przy brzegach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85, za\xc5\x9b pa\xc5\x82ki szerokolistnej trzciny, turzyc, a tak\xc5\xbce kosa\xc4\x87ce \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82te.\n_START_SECTION_\nRezerwaty przyrody\n_START_PARAGRAPH_\nChmielinne \xe2\x80\xa2 _NEWLINE_Czapli St\xc3\xb3g \xe2\x80\xa2 _NEWLINE_Dobry\xc5\x84 \xe2\x80\xa2 _NEWLINE_Liski \xe2\x80\xa2 _NEWLINE_\xc5\x81\xc4\x99g D\xc4\x99bowy \xe2\x80\xa2 _NEWLINE_Omelno \xe2\x80\xa2 _NEWLINE_Stary Las \xe2\x80\xa2 _NEWLINE_Szwajcaria Podlaska\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nObszar powiatu znajduje si\xc4\x99 w obr\xc4\x99bie klimatu przej\xc5\x9bciowego umiarkowanego i zaliczany jest do podlasko-poleskiego regionu klimatycznego. Jest to jeden z ch\xc5\x82odniejszych region\xc3\xb3w klimatycznych, cz\xc4\x99\xc5\x9bciej ni\xc5\xbc w innych regionach zjawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w nim dni z pogod\xc4\x85 do\xc5\x9b\xc4\x87 mro\xc5\xban\xc4\x85, s\xc5\x82oneczn\xc4\x85 i bez opadu. Charakteryzuje si\xc4\x99 on \xc5\x9brednio ok. 175 dniami w roku z pogod\xc4\x85 umiarkowanie ciep\xc5\x82\xc4\x85 (w tym kilka, kilkana\xc5\x9bcie z upaln\xc4\x85) z czego 70 dni jest pochmurnych, a 55 z opadem. Inne cechy charakterystyczne klimatu to: kr\xc3\xb3tsze ni\xc5\xbc w zachodniej Polsce przedwio\xc5\x9bnie i przedzimie oraz okres wegetacyjny trwaj\xc4\x85cy ok. 205 dni. Notuje si\xc4\x99 du\xc5\xbc\xc4\x85 roczn\xc4\x85 amplitud\xc4\x99 temperatury mi\xc4\x99dzy latem a zim\xc4\x85 (\xc5\x9br. 22\xc2\xa0\xc2\xb0C). Miesi\xc4\x85cami najcieplejszymi s\xc4\x85 lipiec i sierpie\xc5\x84 \xe2\x80\x93 ze \xc5\x9br. temperatur\xc4\x85 18,2\xc2\xa0\xc2\xb0C, za\xc5\x9b najzimniejszymi stycze\xc5\x84 i grudzie\xc5\x84 \xe2\x80\x93 ze \xc5\x9bredni\xc4\x85 ok. 4\xc2\xa0\xc2\xb0C. Rocznie wyst\xc4\x99puje ok. 210 dni z temperatur\xc4\x85 dobow\xc4\x85 powy\xc5\xbcej 5\xc2\xa0\xc2\xb0C. \xc5\x9arednia roczna temperatura dla ca\xc5\x82ego powiatu to ok. 7\xc2\xa0\xc2\xb0C._NEWLINE_Opady przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 w okresie letnim, a roczna ich suma wynosi \xc5\x9br. 547\xc2\xa0mm z tego 351\xc2\xa0mm w p\xc3\xb3\xc5\x82roczu letnim i 196\xc2\xa0mm w p\xc3\xb3\xc5\x82roczu zimowym. Mniejsze opady wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 na terenach zachodnich a wi\xc4\x99ksze we wschodnich (najwi\xc4\x99cej w dolinie Bugu ok. 560\xc2\xa0mm). Pokrywa \xc5\x9bnie\xc5\xbcna na terenie powiatu tworzy si\xc4\x99 zazwyczaj ju\xc5\xbc w listopadzie, a zanika w marcu, zalegaj\xc4\x85c \xc5\x9brednio 70 do 90 dni w roku (lecz w ostatnich latach obserwuje si\xc4\x99 o wiele ni\xc5\xbcsze wska\xc5\xbaniki)._NEWLINE_Wiatry przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 z kierunk\xc3\xb3w zachodnich nios\xc4\x85c (w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od wiatr\xc3\xb3w wschodnich wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w okresie zimowym) ch\xc5\x82odniejsze powietrze latem a cieplejsze zim\xc4\x85. \xc5\x9arednia pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 wiatru notowana w roku to 3\xc2\xa0m/s. \xc5\x9arednio notowanych jest 12 dni w roku w kt\xc3\xb3rych wiej\xc4\x85 bardzo silne wiatry, tj. powy\xc5\xbcej 15\xc2\xa0m/s, ma\xc5\x82a jest liczba dni zupe\xc5\x82nie bezwietrznych.\n_START_SECTION_\nCzasy piastowskie\n_START_PARAGRAPH_\nW czasach piastowskich tereny obecnego powiatu bialskiego wchodzi\xc5\x82y w sk\xc5\x82ad \xc3\xb3wczesnego Podlasia rozci\xc4\x85gaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas od (obecnych miast) Augustowa \xe2\x80\x93 na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, Parczewa \xe2\x80\x93 na po\xc5\x82udniu, Nowogr\xc3\xb3dka \xe2\x80\x93 na wschodzie i Siedlec \xe2\x80\x93 na zachodzie. By\xc5\x82y to tereny, na kt\xc3\xb3rych styka\xc5\x82y si\xc4\x99 ze sob\xc4\x85 wp\xc5\x82ywy Polski, Litwy, Rusi, a tak\xc5\xbce Ja\xc4\x87wing\xc3\xb3w, a nawet Krzy\xc5\xbcak\xc3\xb3w. By\xc5\x82 to obszar raczej p\xc5\x82aski pokryty licznymi lasami, borami i bagnami._NEWLINE_W X wieku nadbu\xc5\xbca\xc5\x84skie tereny powiatu bialskiego jako pierwsze zaludni\xc5\x82y s\xc5\x82owia\xc5\x84skie plemiona Bu\xc5\xbcan i Duleb\xc3\xb3w. Plemiona te ju\xc5\xbc za czas\xc3\xb3w Mieczys\xc5\x82awa I by\xc5\x82y stopniowo wypierane, a\xc5\xbc w ko\xc5\x84cu ca\xc5\x82kowicie wyparte przez nap\xc5\x82ywaj\xc4\x85ce z p\xc3\xb3\xc5\x82nocy dzikie plemi\xc4\x99 Ja\xc4\x87wing\xc3\xb3w. Ja\xc4\x87wingowie na terenach powiatu panowali do XIII wieku, kiedy to ich przep\xc4\x99dzenia dokonali Polacy od zachodu i Rusini od wschodu. Obecne \xc5\x9blady po Ja\xc4\x87wingach pozosta\xc5\x82y w nazwach niekt\xc3\xb3rych wsi (jak cho\xc4\x87by Ja\xc5\xbawiny), a w mniejszym stopniu w nazwiskach rodowych (np. Koma, Nabit), jednak ju\xc5\xbc nie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych na terenie powiatu bialskiego._NEWLINE_Terytorium obecnego powiatu bialskiego w czasach piastowskich, jako \xc5\xbce le\xc5\xbca\xc5\x82o na pograniczu trzech dopiero si\xc4\x99 formu\xc5\x82uj\xc4\x85cych pa\xc5\x84stw, pe\xc5\x82ni\xc5\x82o donios\xc5\x82e znaczenie strategiczne. Z tego te\xc5\xbc powodu na ziemiach tych toczy\xc5\x82y si\xc4\x99 liczne walki mi\xc4\x99dzy Polakami, Rusinami i Litwinami, kt\xc3\xb3rych skutkiem by\xc5\x82o okresowe przechodzenie tych ziem z jednej strony na drug\xc4\x85._NEWLINE_Polskiego panowania na tych terenach mo\xc5\xbcemy dopatrze\xc4\x87 si\xc4\x99 ju\xc5\xbc w 981 roku, kiedy to kronikarz ruski w swej kronice pisze: nad rzek\xc4\x85 Krzn\xc4\x85 w okolicy Nepli by\xc5\x82a bitwa W\xc5\x82odzimierza Wielkiego z Polakami, b\xc4\x85d\xc5\xba te\xc5\xbc zapis z 1016 r. Poszed\xc5\x82 W\xc5\x82odzimierz ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Ruski na Lach\xc3\xb3w i zaj\xc4\x85\xc5\x82 ich grody \xe2\x80\x93 tj. tereny z lewej strony Bugu. Bezsprzecznie terytorium obecnego powiatu nale\xc5\xbca\xc5\x82o do Polski od 1020 roku, kiedy to Boles\xc5\x82aw Chrobry zdoby\xc5\x82 ziemi\xc4\x99 brzesk\xc4\x85, kt\xc3\xb3rej cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 sk\xc5\x82adow\xc4\x85 by\xc5\x82 dzisiejszy powiat bialski. W roku 1038 na skutek panuj\xc4\x85cej anarchii w Polsce, ziemia brzeska zostaje podbita przez ksi\xc4\x99cia kijowskiego Jaros\xc5\x82awa M\xc4\x85drego. Kroniki ruskie tak pisz\xc4\x85 o tym fakcie: Jaros\xc5\x82aw ci\xc4\x85gn\xc4\x85c \xc5\x82odziami z wojskiem z po\xc5\x82udnia ku p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, ku ziemiom polskim, rzek\xc4\x85 Bug, opanowa\xc5\x82 ziemi\xc4\x99 nad Bugiem a\xc5\xbc do Mazowsza, zabra\xc5\x82 st\xc4\x85d gromady niewolnik\xc3\xb3w spo\xc5\x9br\xc3\xb3d miejscowej ludno\xc5\x9bci, rozsadzaj\xc4\x85c na terenach zdobytych, sprowadzonych z Rusi \xe2\x80\x93 Rusin\xc3\xb3w._NEWLINE_W 1071 roku na skutek or\xc4\x99\xc5\xbca Boles\xc5\x82awa Szczodrego ziemia brzeska na pewien czas wraca do Polski. Nast\xc4\x99pnie panowanie nad ziemi\xc4\x85 brzesk\xc4\x85 dzier\xc5\xbc\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcni ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99ta ruscy w tym pi\xc5\x84sko-turowscy. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej za\xc5\x9b powstaje oddzielne ksi\xc4\x99stwo brzeskie, kt\xc3\xb3rego ziemie wraz z Brze\xc5\x9bciem w 1164 r. przej\xc5\x9bciowo zdoby\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 litewski Skirmunt. Ponownie ziemi\xc4\x99 brzesk\xc4\x85 przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do Polski Kazimierz Sprawiedliwy w roku 1182, po 12 dniach obl\xc4\x99\xc5\xbcenia Brze\xc5\x9bcia. Nie mog\xc4\x85c sprawowa\xc4\x87 osobistej w\xc5\x82adzy nad tymi dalekimi terenami, kr\xc3\xb3l odda\xc5\x82 j\xc4\x85 swoim starostom, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej (swemu kuzynowi) Romanowi, z obowi\xc4\x85zkiem ho\xc5\x82du. Roman nie mog\xc4\x85c znie\xc5\x9b\xc4\x87 obowi\xc4\x85zku lennego, podni\xc3\xb3s\xc5\x82 bunt przeciwko kr\xc3\xb3lowi, co w. w konsekwencji doprowadzi\xc5\x82o to do jego \xc5\x9bmierci w bitwie z Polakami pod Zawichostem w 1205 r. W XIII wieku nast\xc4\x99pcy Kazimierza Sprawiedliwego nie umieli ju\xc5\xbc tych ziem utrzyma\xc4\x87 dla Polski. W czasie os\xc5\x82abienia pa\xc5\x84stwa polskiego spowodowanego rozbiciem dzielnicowym ziemiami powiatu na przemian w\xc5\x82adali r\xc3\xb3\xc5\xbcni ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99ta ruscy z rodu Rurykowicz\xc3\xb3w._NEWLINE_Sk\xc5\x82\xc3\xb3conej i wojuj\xc4\x85cej mi\xc4\x99dzy sob\xc4\x85 Rusi, jak i Polsce od ok. 1240, zacz\xc4\x99li zagra\xc5\xbca\xc4\x87 Tatarzy, kt\xc3\xb3rzy wykorzystuj\xc4\x85c os\xc5\x82abienie obydwu kraj\xc3\xb3w w wielkim marszu z 1241 r. niszczyli wszystko, co sta\xc5\x82o na ich drodze, zabijaj\xc4\x85c lub bior\xc4\x85c w jasyr miejscow\xc4\x85 ludno\xc5\x9b\xc4\x87. Po nawale tatarskich zagon\xc3\xb3w na teren powiatu w 1242 r. weszli Litwini, zagarniaj\xc4\x85c Podlasie wraz z ziemi\xc4\x85 brzesk\xc4\x85 i powiatem bialskim \xe2\x80\x93 dla siebie. W\xc3\xb3wczas to ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Erdziwi\xc5\x82\xc5\x82 wzi\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 za odbudowywanie spalonych przez Tatar\xc3\xb3w grod\xc3\xb3w, osad i wsi. W po\xc5\x82owie XIII w. w\xc5\x82ada tymi ziemiami syn Mendoga (w\xc5\x82adcy Litwy) \xe2\x80\x93 Wojsie\xc5\x82k. Jednak\xc5\xbce po otrz\xc4\x85\xc5\x9bni\xc4\x99ciu si\xc4\x99 Polski z tatarskiej nawa\xc5\x82nicy w 1282 roku, ziemie powiatu bialskiego Leszek Czarny z powrotem przywraca dla Polski._NEWLINE_O ca\xc5\x82e Podlasie, a wraz z nim ziemi\xc4\x99 brzesk\xc4\x85 i jej cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 sk\xc5\x82adow\xc4\x85, jak\xc4\x85 by\xc5\x82 powiat bialski, ro\xc5\x9bcili sobie prawo nie tylko Litwini, ale i Krzy\xc5\xbcacy. \xc5\xbb\xc4\x85dania te by\xc5\x82y skierowane zar\xc3\xb3wno do Polak\xc3\xb3w, jak i Litwin\xc3\xb3w w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od tego, kto posiada\xc5\x82 w danej chwili te ziemie. Kres \xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x84 krzy\xc5\xbcackich mia\xc5\x82a po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 bulla papie\xc5\xbca Urbana IV z 1264 r., przyznaj\xc4\x85ca ca\xc5\x82e Podlasie wraz z ziemi\xc4\x85 brzesk\xc4\x85 Polakom na zasadzie praw wojennych. Mimo to Krzy\xc5\xbcacy nie wyrzekli si\xc4\x99 definitywnie pretensji do tych ziem. Dowodzi tego najazd z sierpnia 1379 r., kiedy to Krzy\xc5\xbcacy id\xc4\x85c z zachodu (czyli przez teren obecnego powiatu), zniszczyli i zrabowali Brze\xc5\x9b\xc4\x87. Pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 po Krzy\xc5\xbcakach grasuj\xc4\x85cych na terenie obecnego powiatu, by\xc5\x82a nazwa Le\xc5\x9bnej Podlaskiej, kt\xc3\xb3ra do XVII wieku nazywa\xc5\x82a si\xc4\x99 Okopami Krzy\xc5\xbcackimi._NEWLINE_Okres panowania ostatnich Piast\xc3\xb3w, to czas w kt\xc3\xb3rym stopniowo pa\xc5\x84stwo polskie zacz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 jednoczy\xc4\x87, podnosz\xc4\x85c si\xc4\x99 z upadku spowodowanego rozbiciem dzielnicowym. Pierwszy rok kr\xc3\xb3lowania W\xc5\x82adys\xc5\x82awa \xc5\x81okietka dowodzi jeszcze o niestabilno\xc5\x9bci pa\xc5\x84stwa. W\xc3\xb3wczas to w roku 1320 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 litewski Giedymin zajmuj\xc4\x85c ca\xc5\x82e Polesie i cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Podlasia zagarn\xc4\x85\xc5\x82 ziemie powiatu z powrotem dla Litwy. Po \xc5\x9bmierci Giedymina ziemie powiatu przej\xc4\x85\xc5\x82 jego syn Kiejstut, lecz nie na d\xc5\x82ugo, bowiem syn \xc5\x81okietka \xe2\x80\x93 Kazimierz zacz\xc4\x85\xc5\x82 na nowo ubiega\xc4\x87 si\xc4\x99 o nie. Po 15 latach swego panowania Kazimierz Wielki spe\xc5\x82ni\xc5\x82 swe zamiary, zdobywaj\xc4\x85c w roku 1349 Wo\xc5\x82y\xc5\x84, a wraz z nim ksi\xc4\x99stwo brzeskie i Brze\xc5\x9b\xc4\x87 po 9 dniach jego obl\xc4\x99\xc5\xbcenia. Kr\xc3\xb3l postanowi\xc5\x82 osadzi\xc4\x87 w ksi\xc4\x99stwie brzeskim na prawach lennych \xe2\x80\x93 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t litewskich, pod nadzorem swych wojsk. Jednak\xc5\xbce ju\xc5\xbc w 1350 r., ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99ta litewscy podnie\xc5\x9bli bunt przeciwko Polsce, wyp\xc4\x99dzaj\xc4\x85c kr\xc3\xb3lewskie za\xc5\x82ogi. Na skutek dwuletniej wojny mi\xc4\x99dzy Polsk\xc4\x85 a Litw\xc4\x85, ksi\xc4\x99ciu Olgierdowi uda\xc5\x82o si\xc4\x99 odebra\xc4\x87 ziemi\xc4\x99 brzesk\xc4\x85 i przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 j\xc4\x85 w 1351 r. do Litwy.\n_START_SECTION_\nCzasy jagiello\xc5\x84skie\n_START_PARAGRAPH_\nCzasy panowania Jagiellon\xc3\xb3w w ko\xc5\x84cu XIV wieku, oznacza\xc5\x82y dominacj\xc4\x99 Litwy na tych terenach. Mimo to ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99ta polscy nie zaprzestali dzia\xc5\x82a\xc5\x84 maj\xc4\x85cych na celu przywr\xc3\xb3cenie tych ziem dla Polski. Dowodzi to fakt z roku 1382, kiedy to zi\xc4\x99\xc4\x87 Kiejstuta, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 mazowiecki Janusz I Starszy, opanowa\xc5\x82 po\xc5\x82udniow\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Podlasia (w tym ziemi\xc4\x99 brzesk\xc4\x85) i przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 j\xc4\x85 do Mazowsza. Jednak ju\xc5\xbc w rok potem odebra\xc5\x82 te ziemie od Mazowsza i zagarn\xc4\x85\xc5\x82 dla Litwy wielki ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 litewski W\xc5\x82adys\xc5\x82aw, oddaj\xc4\x85c rz\xc4\x85dy nad prowincj\xc4\x85 Witoldowi. Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Witold wpisa\xc5\x82 si\xc4\x99 histori\xc4\x99 ziemi bialskiej jako jej m\xc4\x85dry zarz\xc4\x85dca, kt\xc3\xb3ry doprowadzi\xc5\x82 j\xc4\x85 do znacznego rozkwitu._NEWLINE_Kres odwiecznych walk mi\xc4\x99dzy Polakami a Litwinami o te ziemie po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82a unia polsko-litewska zawarta 14 sierpnia 1385 r. w Krewie. Wtedy to na skutek unii personalnej obu narod\xc3\xb3w, ziemia brzeska przesta\xc5\x82a by\xc4\x87 zarzewiem spor\xc3\xb3w i sta\xc5\x82a si\xc4\x99 terenem wsp\xc3\xb3lnotowym. Ostatecznie status tych ziem zosta\xc5\x82 okre\xc5\x9blony w roku 1452, kiedy to Ksi\xc4\x99stwo Brzeskie zosta\xc5\x82o w\xc5\x82\xc4\x85czone wraz z ca\xc5\x82ym Podlasiem do wojew\xc3\xb3dztwa trockiego, a nast\xc4\x99pnie w 1460 roku przyznane Wielkiemu Ksi\xc4\x99stwu Litewskiemu przez Kazimierza Jagiello\xc5\x84czyka. Zbyt wielki rozmiar wojew\xc3\xb3dztwa trockiego powoduj\xc4\x85cy trudno\xc5\x9bci w jego administrowaniu spowodowa\xc5\x82 konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 wyodr\xc4\x99bnienia po\xc5\x82udniowych jego teren\xc3\xb3w (w tym obszaru dzisiejszego powiatu) i utworzenia wojew\xc3\xb3dztwa podlaskiego. Dokona\xc5\x82 tego w 1513 roku, kr\xc3\xb3l Zygmunt Stary._NEWLINE_Polacy nigdy nie pogodzili si\xc4\x99 z utrat\xc4\x85 Podlasia i domagali si\xc4\x99 sprawiedliwego jego podzia\xc5\x82u. Dokona\xc5\x82 tego na sejmie w Lublinie w 1569 r. kr\xc3\xb3l Zygmunt August, przyznaj\xc4\x85c Koronie jego cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zachodni\xc4\x85, podczas gdy cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wschodnia (a w tym ziemie obecnego powiatu) wesz\xc5\x82y w sk\xc5\x82ad Litwy._NEWLINE_Dokument ten opatrzony dat\xc4\x85 5 marca 1569 rok, wskazywa\xc5\x82, \xc5\xbce: ,,(...) Ziemia podlaska odwiecznie nale\xc5\xbca\xc5\x82a do Polski (...) my Litwini ku pierwszemu cia\xc5\x82u w tytu\xc5\x82 Korony na wieczne czasy j\xc4\x85 przywracamy (...)\xe2\x80\x9d.  Z ziem Podlasia wschodniego, kt\xc3\xb3re przypad\xc5\x82y Litwie, Litwini utworzyli wojew\xc3\xb3dztwo brzeskie w kt\xc3\xb3rego sk\xc5\x82ad wesz\xc5\x82y ziemie obecnego powiatu bialskiego. Wojew\xc3\xb3dztwo brzeskolitewskie mia\xc5\x82o stolic\xc4\x99 w Brze\xc5\x9bciu i dzieli\xc5\x82o si\xc4\x99 na powiaty: brzeski (zachodni) i pi\xc5\x84ski (wschodni). Ziemie obecnego powiatu bialskiego, wesz\xc5\x82y w sk\xc5\x82ad powiatu zachodniego, kt\xc3\xb3ry posiada\xc5\x82 kasztelana i wybiera\xc5\x82 jednego pos\xc5\x82a, senatora i deputata. Granica zachodnia wojew\xc3\xb3dztwa brzeskolitewskiego by\xc5\x82a jednocze\xc5\x9bnie granic\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy Polsk\xc4\x85 a Wielkim Ksi\xc4\x99stwem Lubelskim. Przebiega\xc5\x82a przez miejscowo\xc5\x9bci: Stary Bubel \xe2\x80\x93 na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy poprzez Swory, Rogo\xc5\xbaniczka \xe2\x80\x93 w centrum oraz Kolembrody, Wisznice- na po\xc5\x82udniu. Z wa\xc5\xbcniejszych miejscowo\xc5\x9bci obecnego powiatu bialskiego, do strony polskiej nale\xc5\xbca\xc5\x82y: Konstantyn\xc3\xb3w, Le\xc5\x9bna Podlaska, Mi\xc4\x99dzyrzec Podlaski, Drel\xc3\xb3w, Rossosz, a do litewskiej: Jan\xc3\xb3w Podlaski, Pratulin, Terespol, \xc5\x81omazy, Wisznice._NEWLINE_W po\xc5\x82owie XVI wieku, na terytorium obecnego powiatu bialskiego istnia\xc5\x82o 9 wydzier\xc5\xbcawionych d\xc3\xb3br kr\xc3\xb3lewskich obejmuj\xc4\x85cych okoliczne wsie. W\xc5\x9br\xc3\xb3d nich wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniamy miasta \xc5\x81omazy i Piszczac, oraz wioski D\xc4\x85browica, Huszcza, Kijowiec, Kobylany, Micha\xc5\x82ki, Ortel i Wohy\xc5\x84. W tym \xc5\xbce czasie dotar\xc5\x82 na te tereny ustr\xc3\xb3j sejmikowy, kt\xc3\xb3ry nie cieszy\xc5\x82 si\xc4\x99 znaczn\xc4\x85 popularno\xc5\x9bci\xc4\x85. By\xc5\x82o to spowodowane niskim poziomem umys\xc5\x82owym \xc3\xb3wczesnej szlachty, dla kt\xc3\xb3rej nowinki ustrojowe by\xc5\x82y niezrozumia\xc5\x82e i niepotrzebne. O du\xc5\xbcym poziome analfabetyzmu, \xc5\x9bwiadczy bardzo cz\xc4\x99sty spos\xc3\xb3b aprobowania uchwa\xc5\x82 sejmikowych przez zaznaczenie krzy\xc5\xbcyka. By\xc5\x82o to spowodowane m.in. tym \xc5\xbce na terytorium wojew\xc3\xb3dztwa brzeskolitewskiego obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82o niejasne ustawodawstwo litewskie, a j\xc4\x99zykiem urz\xc4\x99dowym by\xc5\x82 niechciany bia\xc5\x82oruski. W\xc5\x82adz\xc4\x99 s\xc4\x85downicz\xc4\x85 na tych terenach reprezentowa\xc5\x82 S\xc4\x85d Kopny. By\xc5\x82 to s\xc4\x85d ludowy sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 z 60 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w kt\xc3\xb3rych wyroki zapada\xc5\x82y wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci\xc4\x85 g\xc5\x82os\xc3\xb3w i by\xc5\x82y ostateczne.\n_START_SECTION_\nCzasy I Rzeczypospolitej (po Unii Lubelskiej)\n_START_PARAGRAPH_\nDruga po\xc5\x82owa XVI wieku to czas wewn\xc4\x99trznej stabilizacji Rzeczypospolitej Obojga Narod\xc3\xb3w, a co za tym idzie i wojew\xc3\xb3dztwa brzeskiego litewskiego. Najwa\xc5\xbcniejszym wydarzeniem jakie mia\xc5\x82o miejsce na tym\xc5\xbce terytorium w ko\xc5\x84cu XVI w., by\xc5\x82a Unia brzeska zawarta w 1596 r. mi\xc4\x99dzy Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em Rzymskokatolickim a Cerkwi\xc4\x85 Prawos\xc5\x82awn\xc4\x85. Inne donios\xc5\x82e wydarzenie o charakterze sakralnym, mia\xc5\x82o miejsce 15 wrze\xc5\x9bnia 1631 r., kiedy to w kaplicy zamkowej ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t Sapieh\xc3\xb3w w Kodniu, w spos\xc3\xb3b niezwykle uroczysty zosta\xc5\x82 umieszczony cudowny obraz Matki Bo\xc5\xbcej de Guadaluppe._NEWLINE_Niezmiernie trudnym okresem dla ziem powiatu bialskiego by\xc5\x82 rok 1657, w kt\xc3\xb3rym to na skutek potopu szwedzkiego i rabunk\xc3\xb3w wojsk Rakoczego, znaczna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ziemi brzeskiej zosta\xc5\x82a zniszczona. Szczeg\xc3\xb3lnie dotkliwie w wyniku tych zaj\xc5\x9b\xc4\x87 ucierpia\xc5\x82y \xc3\xb3wczesne miasta Jan\xc3\xb3w Biskupi (Podlaski) oraz Kode\xc5\x84 (utraci\xc5\x82 dach \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni i dzwony), kt\xc3\xb3re ju\xc5\xbc nigdy nie d\xc5\xbawign\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 z upadku._NEWLINE_Czasy panowania Jana III Sobieskiego spowodowa\xc5\x82y nap\xc5\x82yw ludno\xc5\x9bci tatarskiej, dla kt\xc3\xb3rej na terenie powiatu, by\xc5\x82y nadawane kr\xc3\xb3lewszczyzny. Tatarzy w zamian za s\xc5\x82u\xc5\xbcb\xc4\x99 u boku kr\xc3\xb3la polskiego otrzymali posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci m.in. w Kobylanach, Lebiedziewie, Ma\xc5\x82aszewiczach, Ortelu i Studziance. Tatarszczyzny na terenie obecnego powiatu pod koniec XVIII w. zajmowa\xc5\x82y ju\xc5\xbc rozleg\xc5\x82y obszar 360 w\xc5\x82\xc3\xb3k litewskich ziemi. Wrzesie\xc5\x84 roku 1683 by\xc5\x82 znamienny nie tylko w historii Polski, ale i ca\xc5\x82ego Po\xc5\x82udniowego Podlasia. Wtedy to pr\xc3\xb3cz s\xc5\x82awetnego zwyci\xc4\x99stwa wojski Sobieskiego pod Wiedniem, mia\xc5\x82o miejsce inne znamienne wydarzenie. Na terenie dzisiejszej Le\xc5\x9bnej Podlaskiej dw\xc3\xb3m ch\xc5\x82opcom pas\xc4\x85cym byd\xc5\x82o ukaza\xc5\x82 si\xc4\x99 na gruszy obraz Matki Bo\xc5\xbcej, wyryty na kamiennym kole. Zosta\xc5\x82 on uznany za cudowny dekretem biskupa \xc5\x82uckiego Pra\xc5\xbcmowskiego z 24 pa\xc5\xbadziernika 1700 roku. Wydarzenie to rozszerzy\xc5\x82o kult maryjny na terenie powiatu na dwa o\xc5\x9brodki, p\xc3\xb3\xc5\x82nocny \xe2\x80\x93 le\xc5\x9bnia\xc5\x84ski i po\xc5\x82udniowy \xe2\x80\x93 kode\xc5\x84ski._NEWLINE_Czasy saskie, przynosi\xc5\x82y stopniowe zubo\xc5\xbcenie mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w ziem powiatu brzeskiego. Wykorzystuj\xc4\x85c os\xc5\x82abienie Rzeczypospolitej, w 1706\xc2\xa0r. wojska szwedzkie ponownie wkraczy\xc5\x82y w granice powiatu, niszcz\xc4\x85c na nowo miasta i wsie oraz nak\xc5\x82adaj\xc4\x85c na ich mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w kontrybucje. W roku 1752 przybyli z Cz\xc4\x99stochowy do Le\xc5\x9bnej oo. Paulini za\xc5\x82o\xc5\xbcyli sw\xc3\xb3j klasztor, kt\xc3\xb3ry sta\xc5\x82 si\xc4\x99 ostoj\xc4\x85 jedno\xc5\x9bci i wiary katolickiej na zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 lata zabor\xc3\xb3w.'