b'\n_START_ARTICLE_\nProcesor\n_START_PARAGRAPH_\nProcesor, CPU (ang.\xc2\xa0central processing unit) \xe2\x80\x93 sekwencyjne urz\xc4\x85dzenie cyfrowe, kt\xc3\xb3re pobiera dane z pami\xc4\x99ci operacyjnej, interpretuje je i wykonuje jako rozkazy. Procesory wykonuj\xc4\x85 ci\xc4\x85gi prostych operacji matematyczno-logicznych ze zbioru operacji podstawowych._NEWLINE_Procesory wykonywane s\xc4\x85 zwykle jako uk\xc5\x82ady scalone zamkni\xc4\x99te w hermetycznej obudowie, cz\xc4\x99sto posiadaj\xc4\x85cej z\xc5\x82ocone wyprowadzenia (stosowane ze wzgl\xc4\x99du na odporno\xc5\x9b\xc4\x87 na utlenianie) i w takiej postaci nazywa si\xc4\x99 je mikroprocesorami \xe2\x80\x93 w mowie potocznej poj\xc4\x99cia procesor i mikroprocesor u\xc5\xbcywane s\xc4\x85 zamiennie. Sercem procesora jest monokryszta\xc5\x82 krzemu, na kt\xc3\xb3ry naniesiono technik\xc4\x85 fotolitografii szereg warstw p\xc3\xb3\xc5\x82przewodnikowych, tworz\xc4\x85cych, w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od zastosowania, sie\xc4\x87 od kilku tysi\xc4\x99cy do kilku miliard\xc3\xb3w tranzystor\xc3\xb3w. Jego obwody wykonywane s\xc4\x85 z metali o dobrym przewodnictwie elektrycznym, takich jak aluminium czy mied\xc5\xba._NEWLINE_Jedn\xc4\x85 z podstawowych cech procesora jest okre\xc5\x9blona d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 (liczba bit\xc3\xb3w) s\xc5\x82owa, na kt\xc3\xb3rym wykonuje on podstawowe operacje obliczeniowe. Je\xc5\x9bli przyk\xc5\x82adowo s\xc5\x82owo tworz\xc4\x85 64 bity, to taki procesor okre\xc5\x9blany jest jako 64-bitowy. Innym wa\xc5\xbcnym parametrem okre\xc5\x9blaj\xc4\x85cym procesor jest szybko\xc5\x9b\xc4\x87, z jak\xc4\x85 wykonuje on rozkazy. Przy danej architekturze procesora, szybko\xc5\x9b\xc4\x87 ta w znacznym stopniu zale\xc5\xbcy od czasu trwania pojedynczego taktu, a wi\xc4\x99c g\xc5\x82\xc3\xb3wnie od cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci jego taktowania.\n_START_SECTION_\nNazwa\n_START_PARAGRAPH_\nProcesor bywa te\xc5\xbc nazywany jednostk\xc4\x85 centraln\xc4\x85, centraln\xc4\x85 jednostk\xc4\x85 obliczeniow\xc4\x85 lub centraln\xc4\x85 jednostk\xc4\x85 przetwarzaj\xc4\x85c\xc4\x85 (poprzez t\xc5\x82umaczenie angielskiego wyra\xc5\xbcenia central processing unit w spos\xc3\xb3b niemal dos\xc5\x82owny). Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 u\xc5\xbcytkownik\xc3\xb3w \xe2\x80\x9ejednostk\xc4\x99 centraln\xc4\x85\xe2\x80\x9d kojarzy jednak z handlowym terminem okre\xc5\x9blaj\xc4\x85cym jednostk\xc4\x99 systemow\xc4\x85 komputera \xe2\x80\x93 z\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 z procesora, p\xc5\x82yty g\xc5\x82\xc3\xb3wnej, kart rozszerze\xc5\x84, pami\xc4\x99ci operacyjnej, dysk\xc3\xb3w twardych i innych element\xc3\xb3w zamkni\xc4\x99tych we wsp\xc3\xb3lnej obudowie \xe2\x80\x93 nieobejmuj\xc4\x85cym urz\xc4\x85dze\xc5\x84 peryferyjnych (monitora, klawiatury, drukarki).\n_START_SECTION_\nRozmiary element\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nJednym z parametr\xc3\xb3w procesora jest rozmiar element\xc3\xb3w buduj\xc4\x85cych jego struktur\xc4\x99. Im s\xc4\x85 one mniejsze, tym ni\xc5\xbcsze jest zu\xc5\xbcycie energii, napi\xc4\x99cie pracy oraz wy\xc5\xbcsza mo\xc5\xbcliwa do osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 pracy. W roku 2012 firma Intel wprowadzi\xc5\x82a procesory wykonane w procesie technologicznym (fotolitografii) 22 nm (Ivy Bridge), a w czwartym kwartale 2014 by\xc5\x82o to 14 nm (Core M). W 2019 roku firma AMD wprowadzi\xc5\x82a na rynek pierwsze procesory o mikroarchitekturze Zen 2 wykonane w litografii 7 nm w fabrykach TSMC. _NEWLINE_Aby ograniczy\xc4\x87 straty zwi\xc4\x85zane z powstawaniem defekt\xc3\xb3w w tak ma\xc5\x82ych strukturach, fabryki procesor\xc3\xb3w musz\xc4\x85 posiada\xc4\x87 pomieszczenia o niezwyk\xc5\x82ej czysto\xc5\x9bci, co jest bardzo kosztownym przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99ciem.\n_START_SECTION_\nWielordzeniowo\xc5\x9b\xc4\x87 i procesory pomocnicze\n_START_PARAGRAPH_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 procesor\xc3\xb3w ma wielordzeniow\xc4\x85 budow\xc4\x99. Pierwszym procesorem wielordzeniowym og\xc3\xb3lnego przeznaczenia by\xc5\x82 procesor Power 4 firmy IBM wprowadzony na rynek w roku 2001. Pierwszymi procesorami wielordzeniowymi architektury x86 by\xc5\x82y wersje procesor\xc3\xb3w Opteron firmy AMD i Pentium Extreme Edition firmy Intel wprowadzone w kwietniu 2005 roku._NEWLINE_Popularnym modelem firmy Intel, kt\xc3\xb3ry kontynuowa\xc5\x82 ten trend by\xc5\x82 Intel Pentium D. Du\xc5\xbc\xc4\x85 popularno\xc5\x9b\xc4\x87 zyska\xc5\x82 dopiero Intel Core 2 Duo zbudowany na bazie architektury Conroe (65 nm)._NEWLINE_CPU maj\xc4\x85 rdzenie taktowane zegarem nawet 4,4 GHz (np. AMD A10-6800K i i7-4790k), lecz nie wyst\xc4\x99puje ju\xc5\xbc wyra\xc5\xbany wzrost taktowania w kolejnych generacjach procesor\xc3\xb3w. Szybko\xc5\x9b\xc4\x87 oblicze\xc5\x84 jednak wzrasta dzi\xc4\x99ki zwi\xc4\x99kszaniu ilo\xc5\x9bci tranzystor\xc3\xb3w i rdzeni w procesorach._NEWLINE_Najwi\xc4\x99kszy konkurent Intela, czyli AMD, wprowadzi\xc5\x82 do sprzeda\xc5\xbcy popularny model procesora dwurdzeniowego o nazwie Athlon 64 X2. Obie firmy maj\xc4\x85 dzi\xc5\x9b w ofercie tak\xc5\xbce modele czterordzeniowe (niekt\xc3\xb3re Core i5 oraz Core i7 Intela i AMD Athlon II X4 oraz Phenom II X4 AMD) oraz sze\xc5\x9bciordzeniowe (Phenom II X6 oraz Core i7 serii 9x0) przeznaczone do komputer\xc3\xb3w klasy desktop. AMD jako pierwsze wprowadzi\xc5\x82o na rynek procesory o\xc5\x9bmiordzeniowe. Od niedawna Intel r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc posiada tak\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x99 w ofercie. Jest to procesor i7 5960X o bazowym taktowaniu wynosz\xc4\x85cym 3 GHz. Jednostka ta zosta\xc5\x82a wykonana w technologii 22 nm, powsta\xc5\x82a na bazie architektury Haswell (znanej z modeli o oznaczeniach serii 4xxx) i zosta\xc5\x82a wydana w trzecim kwartale 2014. Procesory do zastosowa\xc5\x84 serwerowych maj\xc4\x85 nawet 16 (AMD Opteron) \xe2\x80\x93 24 rdzenie (Intel Xeon Processor E7 v4 w 2016)._NEWLINE_Projektanci procesor\xc3\xb3w pr\xc3\xb3buj\xc4\x85 tak\xc5\xbce innych metod zwi\xc4\x99kszania wydajno\xc5\x9bci procesor\xc3\xb3w, na przyk\xc5\x82ad hyper-threading, gdzie ka\xc5\xbcdy rdze\xc5\x84 mo\xc5\xbce si\xc4\x99 zachowywa\xc4\x87 jak dwa procesory logiczne, dziel\xc4\x85ce mi\xc4\x99dzy siebie zasoby pami\xc4\x99ci podr\xc4\x99cznej i jednostek wykonawczych. Gdy jeden z konkuruj\xc4\x85cych ze sob\xc4\x85 proces\xc3\xb3w pozostawia niewykorzystane zasoby, proces przypisany do drugiego procesora logicznego mo\xc5\xbce ich u\xc5\xbcy\xc4\x87, co w sprzyjaj\xc4\x85cych okoliczno\xc5\x9bciach mo\xc5\xbce prowadzi\xc4\x87 do sumarycznego wzrostu wydajno\xc5\x9bci od kilku do kilkunastu procent._NEWLINE_W roku 2007 Intel zaprezentowa\xc5\x82 testy uk\xc5\x82adu scalonego Intel Polaris wyposa\xc5\xbconego w 80 rdzeni og\xc3\xb3lnego przeznaczenia, kt\xc3\xb3ry osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 wydajno\xc5\x9b\xc4\x87 1,01 TFLOPS._NEWLINE_Komputer (w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci komputer osobisty) opr\xc3\xb3cz procesora g\xc5\x82\xc3\xb3wnego (CPU) ma zwykle procesory pomocnicze: obrazu (GPU, najnowsze konstrukcje pozwalaj\xc4\x85 na integracj\xc4\x99 CPU z GPU w APU), d\xc5\xbawi\xc4\x99ku, koprocesory arytmetyczne (od lat 90. na og\xc3\xb3\xc5\x82 s\xc4\x85 zintegrowane z CPU).\n_START_SECTION_\nProducenci procesor\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnymi producentami procesor\xc3\xb3w s\xc4\x85: Fujitsu, AMD, Intel, Toshiba, Sony, IBM, Freescale (dawniej jako Motorola), Texas Instruments, VIA Technologies.'