b'\n_START_ARTICLE_\nKultura Cucuteni-Trypole\n_START_PARAGRAPH_\nKultura Cucuteni-Trypole, zwana te\xc5\xbc kultur\xc4\x85 ceramiki malowanej; wydzielona w latach siedemdziesi\xc4\x85tych XIX w. eneolityczna kultura archeologiczna (zob. te\xc5\xbc Kultura trypolska).\n_START_SECTION_\nHistoria odkrycia\n_START_PARAGRAPH_\nW wyniku bada\xc5\x84 w Mo\xc5\x82dawii wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniono pocz\xc4\x85tkowo grup\xc4\x99 Cucuteni (Diamandi 1899), za\xc5\x9b nied\xc5\x82ugo p\xc3\xb3\xc5\xbaniej nad \xc5\x9brodkowym Dnieprem wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniono grup\xc4\x99 Trypole (Chvojko 1901). Do lat siedemdziesi\xc4\x85tych XX w. traktowano je jako osobne, niezale\xc5\xbcne od siebie kultury (Dumitrescu 1963). Mimo \xc5\xbce aktualnie przyjmuje si\xc4\x99, \xc5\xbce grupy Cucuteni i Trypole nale\xc5\xbca\xc5\x82oby traktowa\xc4\x87 jako jeden kompleks kulturowy, niekt\xc3\xb3rzy badacze (jak na przyk\xc5\x82ad L.W. \xc4\x86wiek, T.G. Mowsza) wci\xc4\x85\xc5\xbc podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnice (dla przyk\xc5\x82adu w grupie Cucuteni dominuj\xc4\x85c\xc4\x85 jest ceramika malowana, w grupie Trypole \xe2\x80\x93 taka wyst\xc4\x99puje w bardzo niewielkich ilo\xc5\x9bciach), czego efektem jest mi\xc4\x99dzy innymi osobny system periodyzacyjny.\n_START_SECTION_\nKryteria wydzielenia\n_START_PARAGRAPH_\nPodstaw\xc4\x85 wydzielenia kultury by\xc5\x82 nietypowy w tym okresie system osadniczy, charakteryzuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 brakiem osad tellowych, a tak\xc5\xbce bogata wytw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 krzemieniarska, ceramiczna i miedziana.\n_START_SECTION_\nChronologia, geneza i zanik\n_START_PARAGRAPH_\nKompleks Cucuteni-Trypole formuje si\xc4\x99 w 4500 p.n.e., w epoce miedzi/chalkolitu, na pod\xc5\x82o\xc5\xbcu wcze\xc5\x9bniejszych kultur Boian-Giule\xc5\x9fti i Precucuteni I-III. Zanik kultury Cucuteni-Trypole zwi\xc4\x85zany z ekspansj\xc4\x85 z po\xc5\x82udniowego wschodu stepowej kultury Sredni Stog i z migracj\xc4\x85 KAK z p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego zachodu wzd\xc5\x82u\xc5\xbc \xc5\x82uku Karpat. Najp\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze znaleziska pochodz\xc4\x85 z 2750 p.n.e.\n_START_SECTION_\nObszar wyst\xc4\x99powania i kontekst kulturowy\n_START_PARAGRAPH_\nKompleks Cucuteni-Trypole umiejscawia si\xc4\x99, na rdzennym obszarze eneolitycznych kultur z ceramik\xc4\x85 malowan\xc4\x85 \xe2\x80\x93 na terenie dzisiejszej Mo\xc5\x82dawii i Ukrainy. Graniczy on z kulturami: dniepro-donieck\xc4\x85, ceramiki grzebykowej, Gumelnita-Karanowo VI, tiszapolgarsk\xc4\x85, bodrogkeresztursk\xc4\x85, bade\xc5\x84sk\xc4\x85 oraz kultur\xc4\x85 wo\xc5\x82y\xc5\x84sko-lubelsk\xc4\x85 ceramiki malowanej. Zasi\xc4\x99g wyst\xc4\x99powania stanowisk kultury zamykaj\xc4\x85 rzeki Seret, Prut, Dniestr i Dniepr.\n_START_SECTION_\nCharakterystyczne wytwory kulturowe\n_START_PARAGRAPH_\nW kulturze Cucuteni-Trypole mo\xc5\xbcna wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 trzy podstawowe grupy. Ceramika \xe2\x80\x9ekuchenna\xe2\x80\x9d by\xc5\x82a wytwarzana z dodatkiem gruboziarnistego t\xc5\x82ucznia ceramicznego i piasku. Prawie zawsze zdobiono j\xc4\x85 ornamentem szczypanym, na ca\xc5\x82ej powierzchni naczynia. Ceramika \xe2\x80\x9esto\xc5\x82owa\xe2\x80\x9d, by\xc5\x82a ceramik\xc4\x85 cienko\xc5\x9bcienn\xc4\x85, ornamentowan\xc4\x85 kanelurami, liniami rytymi i odciskami grzebienia. Grupa ceramiki \xe2\x80\x9edekoracyjnej\xe2\x80\x9d o starannie g\xc5\x82adzonej powierzchni charakteryzuje si\xc4\x99 zwykle ornamentem wycinanym negatywowo-pozytywowo (tzw. \xe2\x80\x9ewilcze z\xc4\x99by\xe2\x80\x9d i uk\xc5\x82ad szachownicowy) lub w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie ornamentem spiralnym. Dwa rodzaje zdobienia \xc5\x82\xc4\x85czono zwykle z ornamentem krzywolinijnym i inkrustowano bia\xc5\x82\xc4\x85 lub czerwon\xc4\x85 mas\xc4\x85 wapienn\xc4\x85. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 naczynia cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo lub ca\xc5\x82kowicie malowane czerwon\xc4\x85 farb\xc4\x85, a tak\xc5\xbce malowane dwubarwnie (czerwie\xc5\x84 i biel) i tr\xc3\xb3jbarwnie (czerwie\xc5\x84, czer\xc5\x84 i biel). W najp\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych okresach pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 malowane przedstawienia zoomorficzne i antropomorficzne._NEWLINE_Najbardziej rozpowszechnionymi formami ceramiki dla kultury Cucuteni-Trypole by\xc5\x82y dwusto\xc5\xbckowe wazy, wazy na pustych n\xc3\xb3\xc5\xbckach, puchary, misy i pokrywki z grzybowatym uchwytem, a tak\xc5\xbce gliniane statuetki o antropomorficznych lub zoomorficznych kszta\xc5\x82tach. Odnaleziono te\xc5\xbc ceramiczne modele dom\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nOsadnictwo\n_START_PARAGRAPH_\nCharakterystyczn\xc4\x85 form\xc4\x85 osadnictwa kultury Cucuteni-Trypole by\xc5\x82y rozleg\xc5\x82e osady (nawet do 150 ha \xe2\x80\x93 stanowisko Wese\xc5\x82yj Kut) na tarasach rzek. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie zak\xc5\x82adano te\xc5\xbc osady na skraju wysoczyzn \xe2\x80\x93 miejscach o naturalnych walorach obronnych. Siedliska z\xc5\x82o\xc5\xbcone by\xc5\x82y z prostok\xc4\x85tnych, d\xc5\x82ugich budynk\xc3\xb3w, wspartych na masywnych s\xc5\x82upach, z glinianymi \xc5\x9bcianami (zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 po nich charakterystyczne zwa\xc5\x82y polepy). Domy te otacza\xc5\x82y zwykle p\xc3\xb3\xc5\x82koli\xc5\x9bcie lub koli\xc5\x9bcie plac, na kt\xc3\xb3rym czasami znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 wi\xc4\x99kszy budynek._NEWLINE_Bardzo cz\xc4\x99sto udaje si\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d budynk\xc3\xb3w wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 warsztaty, co wskazuje na istnienie w\xc5\x9br\xc3\xb3d ludno\xc5\x9bci wyodr\xc4\x99bnionej grupy rzemie\xc5\x9blnik\xc3\xb3w._NEWLINE_W pocz\xc4\x85tkowych fazach kultury nie odnaleziono \xc5\xbcadnych konstrukcji obronnych, kt\xc3\xb3re pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym etapie \xe2\x80\x93 a wi\xc4\x99c row\xc3\xb3w, wa\xc5\x82\xc3\xb3w i palisad (stanowiska Polywaniw Jar III, Cucuteni A, Trusesti).\n_START_SECTION_\nObrz\xc4\x85dek pogrzebowy\n_START_PARAGRAPH_\nNie odnaleziono \xc5\xbcadnych cmentarzy, kt\xc3\xb3re mo\xc5\xbcna powi\xc4\x85za\xc4\x87 z kultur\xc4\x85 Cucuteni-Trypole. Odnotowano tylko kilka pojedynczych poch\xc3\xb3wk\xc3\xb3w na terenie osad. Wyj\xc4\x85tkiem ponad 20 cia\xc5\x82opalnych grob\xc3\xb3w ceg\xc5\x82owych z Bilcze Z\xc5\x82ote, Podole, Ukraina..  W roku 1900 W. Demetrykiewicz wykaza\xc5\x82 jednak, \xc5\xbce nie s\xc4\x85 to groby, a pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci po konstrukcjach mieszkalnych zwi\xc4\x85zanych z osad\xc4\x85 kultury trypolskiej.'