b"\n_START_ARTICLE_\nFizjonomika\n_START_SECTION_\nStaro\xc5\xbcytno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nJe\xc5\xbceli chodzi o usystematyzowanie przemy\xc5\x9ble\xc5\x84 w dziedzinie fizjonomiki, to w pierwszej kolejno\xc5\x9bci zwr\xc3\xb3ci\xc4\x87 si\xc4\x99 trzeba ku Arystotelesowi. To on zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82, \xc5\xbce mo\xc5\xbcna okre\xc5\x9bli\xc4\x87 charakter zwierz\xc4\x99cia_NEWLINE_czy te\xc5\xbc cz\xc5\x82owieka na podstawie jego postury, jak i rys\xc3\xb3w twarzy. W dziele Arystotelesa Analityki pierwsze mo\xc5\xbcna znale\xc5\xba\xc4\x87 liczne nawi\xc4\x85zania do tej teorii. Cia\xc5\x82o i dusza wsp\xc3\xb3\xc5\x82istniej\xc4\x85c oddzia\xc5\x82uj\xc4\x85 na siebie i cho\xc4\x87 jak\xc4\x85\xc5\x9b rol\xc4\x99 w \xc5\xbcyciu cz\xc5\x82owieka odgrywa kultura i sztuka, to jednak pierwotny zwi\xc4\x85zek ma decyduj\xc4\x85ce znaczenie dla fizjonomii i charakteru. Tego samego autora Fizjonomika, po\xc5\x9bwi\xc4\x99cona wy\xc5\x82\xc4\x85cznie tej problematyce, sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z dw\xc3\xb3ch cz\xc4\x99\xc5\x9bci. W pierwszej autor analizuje ludzkie zachowania w konkretnych \xc5\xbcyciowych sytuacjach. W drugiej analizuje zachowania samic i samc\xc3\xb3w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych gatunk\xc3\xb3w zwierz\xc4\x85t. Ich znacznie \xc5\x82atwiejsze do wyt\xc5\x82umaczenia zachowania bierze za wz\xc3\xb3r i podobne cechy znajduje u ludzi._NEWLINE_Fizjonomik\xc4\x85 zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Teofrast, Cyceron, Kwintylian, Pliniusz Starszy, Seneka M\xc5\x82odszy i Galen. Zdarzy\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce Pitagoras, pewnego razu nie przyj\xc4\x85\xc5\x82 do grona swych uczni\xc3\xb3w niejakiego Cylona tylko dlatego, \xc5\xbce nie spodoba\xc5\x82 mu si\xc4\x99 jego wygl\xc4\x85d, \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85cy, zgodnie z fizjonomik\xc4\x85, o z\xc5\x82ym charakterze kandydata\n_START_SECTION_\n\xc5\x9aredniowiecze\n_START_PARAGRAPH_\nW \xc5\x9bredniowieczu wiara w charakterologiczne skutki posiadania okre\xc5\x9blonej fizjonomii znacznie si\xc4\x99 rozpowszechni\xc5\x82a. Id\xc4\x85cy na pielgrzymk\xc4\x99 do Canterbury Anglicy z Opowie\xc5\x9bci Kanterberyjskich, zazwyczaj opisuj\xc4\x85 bohater\xc3\xb3w swoich opowiada\xc5\x84 stosownie do ich charakteru. Nic dziwnego \xe2\x80\x93 fizjonomika by\xc5\x82a w Anglii przedmiotem wyk\xc5\x82adowym od dawna i dopiero Henryk VIII Tudor w roku 1531 zabroni\xc5\x82 prowadzania takich nauk. Na kontynencie za spraw\xc4\x85 scholastyki fizjonomika podupad\xc5\x82a. Do najwybitniejszych przedstawicieli tego okresu nale\xc5\xbcy Joannis ab Indagine zalecaj\xc4\x85cy dokonywanie przepowiedni na podstawie znak\xc3\xb3w uzyskanych na podstawie chiromancji, fizjonomiki oraz astrologii. Girolamo Cardano, w\xc5\x82oski matematyk, astrolog i lekarz powi\xc4\x85za\xc5\x82 uk\xc5\x82ad zmarszczek na czole z okre\xc5\x9blonymi planetami i metalami. Doprowadzi\xc5\x82o go to do wniosku, \xc5\xbce dzi\xc4\x99ki wnikliwemu poznaniu wygl\xc4\x85du twarzy mo\xc5\xbcna rozczyta\xc4\x87 nie tylko charakter cz\xc5\x82owieka, ale nawet postawi\xc4\x87 lekarsk\xc4\x85 diagnoz\xc4\x99. Jego spostrze\xc5\xbcenia popar\xc5\x82 Paracelsus. W XVI wieku p\xc4\x99tla inkwizycji zacie\xc5\x9bni\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak wok\xc3\xb3\xc5\x82 nauki i sztuki. Wiele wybitnych dzie\xc5\x82 trafi\xc5\x82o do pierwszego oficjalnego indeksu ksi\xc4\x85g zakazanych przez Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82, a w\xc5\x9br\xc3\xb3d_NEWLINE_nich i te traktuj\xc4\x85ce o fizjonomice. W 1559 roku decyzj\xc4\x85 papie\xc5\xbca Paw\xc5\x82a IV dzie\xc5\x82a dotycz\xc4\x85ce fizjonomiki, jako dopuszczaj\xc4\x85ce wp\xc5\x82yw na cz\xc5\x82owieka innych si\xc5\x82 ni\xc5\xbc boskie, trafi\xc5\x82y na list\xc4\x99 ksi\xc4\x85g zakazanych. Odt\xc4\x85d, przez d\xc5\x82ugi czas literatura fizjonomiczna rozpowszechnia\xc5\x82a si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie drog\xc4\x85 powielania (przedruki i t\xc5\x82umaczenia) w krajach nieuznaj\xc4\x85cych w\xc5\x82adzy papie\xc5\xbca. Girolamo Cardano stworzy\xc5\x82 odmian\xc4\x99 fizjonomiki o nazwie metoposkopia. Tu w diagnostyce kluczow\xc4\x85 rol\xc4\x99 odgrywa\xc5\x82 przebieg bruzd i zmarszczek na czole badanego. Odpowiada\xc5\x82y one okre\xc5\x9blonym planetom (metalom) maj\xc4\x85cym i przekazuj\xc4\x85cym okre\xc5\x9blone cechy, z dawien dawna zbadane i opisane przez alchemik\xc3\xb3w. Zwolennikiem tego kierunku by\xc5\x82 Paracelsus.\n_START_SECTION_\nRenesans\n_START_PARAGRAPH_\nPodej\xc5\x9bcie do ludzkiej twarzy zmieni\xc5\x82o si\xc4\x99 z nadej\xc5\x9bciem renesansu, kiedy wyraz oczu nabra\xc5\x82 znaczenia. To w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w oczy s\xc4\x85 zwierciad\xc5\x82em duszy, co podkre\xc5\x9bla\xc5\x82 w swoich dzie\xc5\x82ach Rafael Santi. My\xc5\x9bl ta towarzyszy nam po dzi\xc5\x9b dzie\xc5\x84 cho\xc4\x87by za spraw\xc4\x85 Amedeo Modiglianiego, kt\xc3\xb3ry obdarowuje malowane postaci jednobarwnymi, niezgodnymi z anatomi\xc4\x85, bezosobowymi oczami, je\xc5\xbceli nie zna ich duszy.\n_START_SECTION_\nNowo\xc5\xbcytno\xc5\x9b\xc4\x87 i czasy wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne\n_START_PARAGRAPH_\nPonowny rozkwit fizjonomika zawdzi\xc4\x99cza postaci szwajcarskiego pastora Lavatera (1741-1801) zainspirowanego pismami lekarzy i filozof\xc3\xb3w: G. B. della Porty (1535-1615) oraz Browne\xe2\x80\x99a. Pisma Browne\xe2\x80\x99a zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82y uwag\xc4\x99 Lavatera na odr\xc4\x99bno\xc5\x9bci narodowe, maj\xc4\x85ce odzwierciedlenie zw\xc5\x82aszcza w kszta\xc5\x82cie nos\xc3\xb3w, warg i oprawy oczu, natomiast pisma della Porty podkre\xc5\x9bli\xc5\x82y konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 oddzielenia cech wynik\xc5\x82ych z natury od cech nabytych, chocia\xc5\xbcby przez edukacj\xc4\x99. Zagadnienie to della Porta zilustrowa\xc5\x82 w swojej De humana physiognomia (1586) drzeworytami zwierz\xc4\x85t b\xc4\x99d\xc4\x85cych uosobieniem okre\xc5\x9blonych cech (cz\xc5\x82owiek maj\xc4\x85cy wzrok owcy ma te\xc5\xbc jej cechy charakteru i umys\xc5\x82u). Zar\xc3\xb3wno W\xc5\x82och, jak i Anglik byli zwolennikami koncepcji sygnatur Paracelsusa. Z tego wyp\xc5\x82ywa\xc5\x82a pewno\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc5\x82uszno\xc5\x9bci koncepcji fizjonomiki \xe2\x80\x93 odpowiednie znaki s\xc4\x85 dane, fizjonomikowi pozostaje je rozpozna\xc4\x87 i zinterpretowa\xc4\x87. Ludzie maj\xc4\x85cy podobne cechy twarzy musz\xc4\x85 mie\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc podobne charaktery. Von der Physiognomik Lavatera opublikowana po niemiecku w 1772 r. przynios\xc5\x82a mu wielk\xc4\x85 popularno\xc5\x9b\xc4\x87, tak\xc5\xbce w Anglii i Francji, gdzie pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 jej przek\xc5\x82ady. Nast\xc4\x99pne, czterotomowe dzie\xc5\x82o Physiognomische Fragmente z lat 1775-78 ugruntowa\xc5\x82o s\xc5\x82aw\xc4\x99 Lavatera. Zamie\xc5\x9bci\xc5\x82 w nim liczne portrety i analizy charakterologiczne mn\xc3\xb3stwa znanych postaci wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych i historycznych (szlachty, mieszczan, pisarzy, prostych ch\xc5\x82op\xc3\xb3w, zbrodniarzy a nawet zwierz\xc4\x85t)._NEWLINE_Wszystkie siedemnastowieczne badania i wnioski sprawi\xc5\x82y, \xc5\xbce ludzie bardziej si\xc4\x99 kontrolowali, poznawali siebie samych. Tym dziwniejszym mo\xc5\xbce wydawa\xc4\x87 si\xc4\x99 fakt, \xc5\xbce w po\xc5\x82owie tego stulecia fizjonomika podzieli\xc5\x82a los wr\xc3\xb3\xc5\xbcbiarstwa oraz astrologii i powoli zacz\xc4\x99\xc5\x82a znika\xc4\x87 z naukowych ksi\xc4\x85g. Zosta\xc5\x82a wyparta przez my\xc5\x9blenie racjonalne, stopniowo zacz\xc4\x99\xc5\x82a znika\xc4\x87 z encyklopedii, a nawet je\xc5\x9bli has\xc5\x82a z ni\xc4\x85 zwi\xc4\x85zane pozostawa\xc5\x82y, to opatrzono je przestrogami, aby nauk tych nie traktowa\xc4\x87 zbyt powa\xc5\xbcnie, a ju\xc5\xbc na pewno aby nie wydawa\xc4\x87 s\xc4\x85d\xc3\xb3w o cz\xc5\x82owieku na podstawie tych spostrze\xc5\xbce\xc5\x84. Zacz\xc4\x99to zwraca\xc4\x87 uwag\xc4\x99 na poznawanie bli\xc5\xbcej ludzi zanim wyda si\xc4\x99 o nich s\xc4\x85d. Na scen\xc4\x99 poznania zacz\xc4\x99\xc5\x82y wi\xc4\x99c wkracza\xc4\x87 inne metody wykazuj\xc4\x85ce, \xc5\xbce zbli\xc5\xbcenie si\xc4\x99 do cz\xc5\x82owieka mo\xc5\xbce ca\xc5\x82kowicie zmieni\xc4\x87 nasz\xc4\x85 ocen\xc4\x99 zewn\xc4\x99trznego wygl\xc4\x85du. Courtine i Haroche okre\xc5\x9blili to pi\xc4\x99knie \xe2\x80\x9ezemst\xc4\x85 Sokratesa\xe2\x80\x9d Po publikacjach Marcusa de la Colombi\xc3\xa8re'a, a\xc5\xbc do lat siedemdziesi\xc4\x85tych XVIII wieku nie pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 we Francji ani jedno dzie\xc5\x82o traktuj\xc4\x85ce o fizjonomice. Badacze zaj\xc4\x99li si\xc4\x99 jednak dziedzinami pokrewnymi. Po pierwsze pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 patognomika, po drugie powsta\xc5\x82a frenologia.\n_START_SECTION_\nPatognomika\n_START_PARAGRAPH_\nPatognomika to nauka o ruchach muskulatury twarzy, b\xc4\x99d\xc4\x85cych uzewn\xc4\x99trznieniem prze\xc5\xbcy\xc4\x87 cz\xc5\x82owieka. Zagadnienie odczytywania sposobu poruszania si\xc4\x99 cz\xc5\x82owieka nie pozostawa\xc5\x82y rzecz jasna niezauwa\xc5\xbcone, a\xc5\xbc do XVIII wieku. Ju\xc5\xbc w staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci obserwowano je i analizowano. \xc5\x9awiadcz\xc4\x85 o tym chocia\xc5\xbcby opracowania Kwintyliana, traktuj\xc4\x85ce o sposobach u\xc5\xbcywania mimiki i gest\xc3\xb3w przez retor\xc3\xb3w. Termin \xe2\x80\x9epatognomika\xe2\x80\x9d ukuty zosta\xc5\x82 jednak przez Lichtenberga i jest do dzi\xc5\x9b cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 sk\xc5\x82adow\xc4\x85 psychologii wyrazu.\n_START_SECTION_\nFrenologia\n_START_PARAGRAPH_\nFrenologi\xc4\x99 opracowali j\xc4\x85 Gall i Spurzheim. Twierdzili, \xc5\xbce kora m\xc3\xb3zgu cz\xc5\x82owieka jest podzielona na strefy, z kt\xc3\xb3rych ka\xc5\xbcda odpowiada za okre\xc5\x9blone zjawiska psychiczne, a te z kolei \xe2\x80\x93 za dane uzdolnienia i cechy charakterologiczne cz\xc5\x82owieka. Uznano zatem, \xc5\xbce po kszta\xc5\x82cie czaszki cz\xc5\x82owieka mo\xc5\xbcna okre\xc5\x9bli\xc4\x87 jakie dana osoba posiada zdolno\xc5\x9bci, a jakie u\xc5\x82omno\xc5\x9bci. Frenolodzy por\xc3\xb3wnywali czaszki r\xc3\xb3\xc5\xbcnych ludzi mi\xc4\x99dzy sob\xc4\x85, analizowali podobie\xc5\x84stwa i r\xc3\xb3\xc5\xbcnice u obu p\xc5\x82ci, a tak\xc5\xbce u r\xc3\xb3\xc5\xbcnych ras, co z kolei doprowadzi\xc5\x82o do postania pewnych stereotyp\xc3\xb3w. Gall, kt\xc3\xb3ry pozosta\xc5\x82 jednym z najbardziej znanych badaczy frenologicznych, poszukiwa\xc5\x82 wypuk\xc5\x82o\xc5\x9bci na czaszce cz\xc5\x82owieka i pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 na podstawie ich obecno\xc5\x9bci b\xc4\x85d\xc5\xba braku okre\xc5\x9bli\xc4\x87 dyspozycje intelektualne i moralne badanego._NEWLINE_Pogl\xc4\x85dy te zosta\xc5\x82y_NEWLINE_bardzo ostro potraktowane r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przez Lichtenberga, a Hegel w swej \xe2\x80\x9eFenomenologii ducha\xe2\x80\x9d otwarcie wy\xc5\x9bmia\xc5\x82 ca\xc5\x82\xc4\x85 frenologi\xc4\x99 oraz Lavatera. Cho\xc4\x87 niejednokrotnie bardzo \xc5\xbale przyj\xc4\x99ta, co z reszt\xc4\x85 nie powinno nikogo dziwi\xc4\x87, odbi\xc5\x82a si\xc4\x99 echem jeszcze w XIX wieku._NEWLINE_W XX wieku pogl\xc4\x85dy te przynios\xc5\x82y now\xc4\x85 teori\xc4\x99, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dotycz\xc4\x85c\xc4\x85 temperamentu, a mianowicie genetyczn\xc4\x85 teori\xc4\x99 typ\xc3\xb3w, wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 struktur\xc4\x99 psychiczn\xc4\x85 i fizyczn\xc4\x85 cz\xc5\x82owieka z uwarunkowaniami genetycznymi. Przekonanie to zbyt ma\xc5\x82\xc4\x85 wag\xc4\x99 przywi\xc4\x85zywa\xc5\x82o jednak do czynnik\xc3\xb3w \xc5\x9brodowiskowych, jakie bezdyskusyjnie wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85 na cz\xc5\x82owieka w bardzo du\xc5\xbcym stopniu. Frenologia, cho\xc4\x87 by\xc5\x82a teori\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a ogromny wp\xc5\x82yw na rozw\xc3\xb3j prawdziwych nauk, takich jak neurologia, b\xc4\x85d\xc5\xba neurochirurgia._NEWLINE_Wp\xc5\x82yw fizjonomiki najbardziej uwidacznia si\xc4\x99 w dzie\xc5\x82ach Balzaka, Dickensa, Hardy\xe2\x80\x99ego oraz Bront\xc3\xab. Zwi\xc4\x85zek wygl\xc4\x85du twarzy z charakterem i czynami jest g\xc5\x82\xc3\xb3wnym motywem powie\xc5\x9bci Wilde\xe2\x80\x99a Portret Doriana Graya. W Ameryce ten nurt reprezentuj\xc4\x85 nowele Poego. Do fizjonomiki bardzo praktycznie podchodzi\xc5\x82 Cesare Lombroso. Jako lekarz-kryminolog bada\xc5\x82 twarze w kontek\xc5\x9bcie sk\xc5\x82onno\xc5\x9bci do pope\xc5\x82niania okre\xc5\x9blonych przest\xc4\x99pstw (Genio e follia, 1864). W badaniach posi\xc5\x82kowa\xc5\x82 si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie kraniometri\xc4\x85 (robi\xc5\x82 pomiary czaszek) i st\xc4\x85d przyj\xc4\x85\xc5\x82 koncepcj\xc4\x99 dziedzicznej sk\xc5\x82onno\xc5\x9bci do pope\xc5\x82niania okre\xc5\x9blonych przest\xc4\x99pstw._NEWLINE_W XXI wieku fizjonomika i jej dziedzictwo wci\xc4\x85\xc5\xbc funkcjonuj\xc4\x85. Jej \xc5\x9blady znajdziemy w antropometrii i ortodoncji, w technikach rekrutacyjnych, w psychologii wyrazu, osteologii, miologii, organologii, kryminologii oraz wielu innych dziedzinach._NEWLINE_Jako pierwszy do nowo\xc5\xbcytnej fizjonomiki inaczej podszed\xc5\x82 na pocz\xc4\x85tku XX wieku H.W. Merton. Za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 on w 1918 r. w Nowym Jorku instytut us\xc5\x82ugowy, okre\xc5\x9blaj\xc4\x85cy na podstawie twarzy cechy charakteru kandydat\xc3\xb3w do pracy, przysy\xc5\x82anych na badania przez ich potencjalnych pracodawc\xc3\xb3w. Orzeczenia instytutu cieszy\xc5\x82y si\xc4\x99 wielkim powodzeniem. Wed\xc5\x82ug Mertona twarz dzieli\xc5\x82a si\xc4\x99 na 16 g\xc5\x82\xc3\xb3wnych stref, te na podstrefy i cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 razem 1296 punkt\xc3\xb3w okre\xc5\x9blaj\xc4\x85cych cechy charakteru i umys\xc5\x82u._NEWLINE_W latach 1936-1945 departament lotnictwa japo\xc5\x84skiej marynarki wojennej zatrudnia\xc5\x82 fizjonomika Yoshito Mizuno z zadaniem sprawdzania przydatno\xc5\x9bci kandydat\xc3\xb3w na pilot\xc3\xb3w. Ku zaskoczeniu sceptyk\xc3\xb3w ze sztabu admira\xc5\x82a Yamamoto a\xc5\xbc 80% pozytywnie zaopiniowanych przez Mizuno zosta\xc5\x82o pilotami. Ten zaskakuj\xc4\x85cy wynik r\xc3\xb3wnie dobrze mo\xc5\xbcna jednak wyt\xc5\x82umaczy\xc4\x87 pozytywnymi zmianami jakie w tym czasie zasz\xc5\x82y w armii japo\xc5\x84skiej."