b"\n_START_ARTICLE_\nHistoria paleontologii\n_START_PARAGRAPH_\nHistoria paleontologii \xe2\x80\x93 dzieje nauki o historii \xc5\xbcycia na Ziemi i organizmach kopalnych, obejmuj\xc4\x85cej kilka wyodr\xc4\x99bnionych dziedzin, tj. paleozoologia, paleobotanika, paleoantropologia i \xc5\x9bci\xc5\x9ble zwi\xc4\x85zanej z innymi naukami przyrodniczymi (np. geologia). Jej nazwa \xe2\x80\x93 paleontologia \xe2\x80\x93 pochodzi od greckich s\xc5\x82\xc3\xb3w palaios (stary), ontos \xe2\x80\x93 \xc5\xbcycie oraz logos \xe2\x80\x93 nauka._NEWLINE_Paleontologia jako samodzielna nauka zacz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 rozwija\xc4\x87 w XIX wieku, jednak\xc5\xbce skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci budzi\xc5\x82y zainteresowanie ju\xc5\xbc w czasach prehistorycznych i w staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci. W miejscach poch\xc3\xb3wku ludzi pierwotnych znaleziono liczne artefakty wykonane ze skamienia\xc5\x82ych muszli oraz cz\xc5\x82on\xc3\xb3w \xc5\x82odyg liliowc\xc3\xb3w. Od XVIII w. rozwijaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 geologia dostarcza\xc5\x82a coraz to nowych dowod\xc3\xb3w nast\xc4\x99pstwa okres\xc3\xb3w geologicznych i towarzysz\xc4\x85cego mu nast\xc4\x99pstwa zwierz\xc4\x85t i ro\xc5\x9blin. Sam termin paleontologia pierwszy u\xc5\xbcy\xc5\x82 Blainville w 1822 r. Jako tw\xc3\xb3rc\xc4\x99 paleontologii i paleozoologii jako odr\xc4\x99bnej nauki wymienia si\xc4\x99 zazwyczaj Georges\xe2\x80\x99a Cuviera lub Williama Smitha, a w przypadku paleobotaniki \xe2\x80\x93 Adolphe\xe2\x80\x99a Brongniarta.\n_START_SECTION_\nWiek XVII\n_START_PARAGRAPH_\nZnacz\xc4\x85cy prze\xc5\x82om dokona\xc5\x82 si\xc4\x99 w wieku XVII. W 1665 roku Robert Hooke opublikowa\xc5\x82 swe dzie\xc5\x82o Micrographia, w kt\xc3\xb3rym zamie\xc5\x9bci\xc5\x82 ilustracje skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci obserwowanych pod mikroskopem. Jedna z nich dotyczy\xc5\x82a skamienia\xc5\x82ego drewna, inna normalnego drewna dla por\xc3\xb3wnania. Doszed\xc5\x82 do wniosku, \xc5\xbce spetryfikowane drewno by\xc5\x82o niegdy\xc5\x9b normalnym drewnem, jego zdaniem zosta\xc5\x82y one nas\xc4\x85czone przez wod\xc4\x99 cz\xc4\x85stkami kamienia i ziemi. Sugerowa\xc5\x82, \xc5\xbce podobny proces przesz\xc5\x82y skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci morskie. W 1668 roku Hooke wyrazi\xc5\x82 pogl\xc4\x85d, \xc5\xbce skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci dokumentuj\xc4\x85 histori\xc4\x99 \xc5\xbcycia na Ziemi. Jako pierwszy uzna\xc5\x82, \xc5\xbce amonity s\xc4\x85 skamienia\xc5\x82ymi szcz\xc4\x85tkami dawnych zwierz\xc4\x85t, podobnych do wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych \xc5\x82odzik\xc3\xb3w. Bada\xc5\x82 skamienia\xc5\x82e \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82wie, sformu\xc5\x82owa\xc5\x82 przy tej okazji wniosek, \xc5\xbce niekt\xc3\xb3re rodzaje skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci mog\xc4\x85 by\xc4\x87 wska\xc5\xbanikiem paleo\xc5\x9brodowiska._NEWLINE_Nicolaus Steno by\xc5\x82 propagatorem tezy, \xc5\xbce skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci s\xc4\x85 pochodzenia organicznego. Wykaza\xc5\x82 te\xc5\xbc, \xc5\xbce cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ska\xc5\x82 powstaje na drodze sedymentacji i s\xc4\x85 to ska\xc5\x82y osadowe. W 1667 roku sformu\xc5\x82owa\xc5\x82, obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85ce do dzi\xc5\x9b, cztery podstawowe zasady stratygrafii: zasad\xc4\x99 pierwotnie poziomego po\xc5\x82o\xc5\xbcenia warstw skalnych, ci\xc4\x85g\xc5\x82o\xc5\x9bci obocznej warstw, zasad\xc4\x99 superpozycji oraz zasad\xc4\x99 przecinania. Wprowadzi\xc5\x82 podzia\xc5\x82 dziej\xc3\xb3w Ziemi na epoki geologiczne. Steno, podobnie jak wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 mu wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych, by\xc5\x82 przekonany, \xc5\xbce skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci s\xc4\x85 rezultatem potopu og\xc3\xb3lno\xc5\x9bwiatowego. W 1669 r. w swoim kolejnym dziele, Forerunner to a Dissertation on a solid naturally enclosed in a solid, dowodzi\xc5\x82 \xc5\xbce nie wszystkie skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci s\xc4\x85 organicznego pochodzenia. Opisa\xc5\x82 w nim efekty bada\xc5\x84 krystalograficzne odkrywaj\xc4\x85c prawo sta\xc5\x82o\xc5\x9bci k\xc4\x85t\xc3\xb3w w kryszta\xc5\x82ach._NEWLINE_Martin Lister (1638\xe2\x80\x931712) i John Ray (1627\xe2\x80\x931705) kontynuowali dyskusj\xc4\x99 o organicznym pochodzeniu skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci. Wyrazili pogl\xc4\x85d, \xc5\xbce amonity, kt\xc3\xb3re wed\xc5\x82ug Hooke\xe2\x80\x99a s\xc4\x85 organicznego pochodzenia, nie przypominaj\xc4\x85 \xc5\xbcadnej z \xc5\xbcyj\xc4\x85cej istot. Gdyby wi\xc4\x99c przyj\xc4\x85\xc4\x87 tez\xc4\x99 o biologicznej genezie amonit\xc3\xb3w, to trzeba by zaakceptowa\xc4\x87 wymieranie grup organizm\xc3\xb3w. Ich zdaniem by\xc5\x82o to trudne do zaakceptowania z filozoficznych i teologicznych powod\xc3\xb3w. Z tego powodu uznali amonity za twory nieorganicznego pochodzenia. Lister zreszt\xc4\x85 w og\xc3\xb3le zanegowa\xc5\x82 organiczne pochodzenie skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nWiek XVIII\n_START_PARAGRAPH_\nWiek XVIII przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 dalszy rozkwit wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci nauk przyrodniczych, a mniemanie, \xc5\xbce skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci s\xc4\x85 szcz\xc4\x85tkami starodawnych zwierz\xc4\x85t i ro\xc5\x9blin utrwali\xc5\x82o si\xc4\x99 na dobre, co wida\xc4\x87 ju\xc5\xbc w dzie\xc5\x82ach Linneusza. Powstanie skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci t\xc5\x82umaczono zwykle w oparciu o biblijn\xc4\x85 opowie\xc5\x9b\xc4\x87 o potopie (\xc5\x82ac. diluvium), kt\xc3\xb3ry \xe2\x80\x93 jak s\xc4\x85dzono w\xc3\xb3wczas \xe2\x80\x93 po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 kres \xc5\xbcyciu tych wszystkich dziwnych form zwierz\xc4\x99cych. By\xc5\x82a to tak zwana teoria dyluwialna, a jej zwolennik\xc3\xb3w zwano dyluwialistami. Jednym z bardziej znanych dyluwialist\xc3\xb3w by\xc5\x82 szwajcarski uczony Johann Jakob Scheuchzer, kt\xc3\xb3ry ws\xc5\x82awi\xc5\x82 si\xc4\x99 tym, \xc5\xbce opisa\xc5\x82 szkielet kopalnej salamandry jako szcz\xc4\x85tki grzesznika zatopionego przez zes\xc5\x82any przez Boga potop. Tym niemniej Scheuzcher jest autorem pierwszej w dziejach monografii naukowej na temat flory kopalnej (Herbarium diluvianum, 1709). Teorie dyluwialist\xc3\xb3w by\xc5\x82y krytykowane przez Buffona i \xc5\x81omonosowa._NEWLINE_Georges Buffon, w swej opublikowanej w 1778 roku pracy Epochs of Nature, odni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do odkrycia w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Europie skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci tropikalnych gatunk\xc3\xb3w, takich jak s\xc5\x82onie i nosoro\xc5\xbcce. Uzna\xc5\x82 to za dow\xc3\xb3d, \xc5\xbce dawniej klimat na Ziemi by\xc5\x82 znacznie cieplejszy i \xc5\xbce dokonuje si\xc4\x99 sta\xc5\x82e, stopniowe och\xc5\x82adzanie Ziemi._NEWLINE_William Smith pracuj\xc4\x85c jako in\xc5\xbcynier w kopalni w\xc4\x99gla kamiennego w Somerset zaobserwowa\xc5\x82, \xc5\xbce skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci zawarte w ska\xc5\x82ach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w profilu pionowym w okre\xc5\x9blonym i sta\xc5\x82ym porz\xc4\x85dku, tzn. \xc5\xbce w starszych warstwach s\xc4\x85 inne zespo\xc5\x82y skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci ni\xc5\xbc w m\xc5\x82odszych. Zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82 tym samym metod\xc4\x99 biostratygraficzn\xc4\x85 do okre\xc5\x9blania wieku wzgl\xc4\x99dnego ska\xc5\x82 na podstawie kolejno\xc5\x9bci warstw geologicznych. Smith sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 pierwsz\xc4\x85 geologiczn\xc4\x85 map\xc4\x99 Anglii._NEWLINE_W 1739 roku dokonano pierwszego od czas\xc3\xb3w Corteza istotnego odkrycia paleontologicznego w Ameryce: w rzece Ohio odkryto du\xc5\xbce ko\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3re wys\xc5\x82ano do zbadania do Francji (badali je m.in. Jean-\xc3\x89tienne Guettard, Louis Jean Daubenton i Georges Buffon). W 1766 roku odkryto kolejne szcz\xc4\x85tki, kt\xc3\xb3re tym razem wys\xc5\x82ano do Londynu. Pod koniec XVIII wieku ustalono, \xc5\xbce nale\xc5\xbca\xc5\x82y one do mastodonta, obecnie znanego pod nazw\xc4\x85 Mammut americanum. Skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bciami interesowali si\xc4\x99 wybitni \xc3\xb3wcze\xc5\x9bni Amerykanie, tacy jak Benjamin Franklin, Thomas Jefferson czy Caspar Wistar, okre\xc5\x9blany jako pierwszy w pe\xc5\x82ni profesjonalny ameryka\xc5\x84ski paleontolog._NEWLINE_W 1742 pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 Historia succinorium corpora aliena involventium \xe2\x80\x93 pionierskie opracowanie inkluzji zwierz\xc4\x99cych i ro\xc5\x9blinnych z bursztynu ba\xc5\x82tyckiego, oparte na drezde\xc5\x84skiej kolekcji Augusta II, a napisane przez N. Sendeliusa.\n_START_SECTION_\nNarodziny wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej paleontologii\n_START_PARAGRAPH_\nNa prze\xc5\x82omie XVIII i XIX w. pogl\xc4\x85d o tym, \xc5\xbce skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci s\xc4\x85 pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bciami zwierz\xc4\x85t lub ro\xc5\x9blin by\xc5\x82 ju\xc5\xbc powszechny. W zwi\xc4\x85zku z uznaniem organicznej genezy skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci wa\xc5\xbcna sta\xc5\x82a si\xc4\x99 kwestia czy skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci reprezentuj\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne gatunki, a je\xc5\x9bli s\xc4\x85 to gatunki wymar\xc5\x82e, to jaki jest zwi\xc4\x85zek mi\xc4\x99dzy nimi a wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnymi. Zarysowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w zwi\xc4\x85zku z tym trzy wa\xc5\xbcne koncepcje: 1 \xe2\x80\x93 gatunki s\xc4\x85 niezmienne w czasie; 2 \xe2\x80\x93 gatunki co pewien czas masowo wymieraj\xc4\x85 w wyniku nag\xc5\x82ych, kr\xc3\xb3tkotrwa\xc5\x82ych wydarze\xc5\x84 geologicznych, na ich miejsce nagle pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 nowe gatunki (katastrofizm), 3 \xe2\x80\x93 gatunki powstaj\xc4\x85 z innych gatunk\xc3\xb3w poprzez stopniowe przemiany (ewolucjonizm). Tezy o ewolucyjnym rozwoju \xc5\x9bwiata organicznego sformu\xc5\x82owa\xc5\x82 \xc3\x89tienne Geoffroy Saint-Hilaire, a zw\xc5\x82aszcza Jean-Baptiste de Lamarck (1809). Teoria katastrofizmu, w swojej najprostszej wersji, zak\xc5\x82adaj\xc4\x85cej zag\xc5\x82ad\xc4\x99 wielu zwierz\xc4\x85t w czasie biblijnego potopu by\xc5\x82a g\xc5\x82oszona ju\xc5\xbc przez dyluwialist\xc3\xb3w, jednak wzrastaj\xc4\x85ca wiedza o zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowaniu i zmienno\xc5\x9bci skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci doprowadzi\xc5\x82a niekt\xc3\xb3rych paleontolog\xc3\xb3w z I po\xc5\x82owy XIX w. do wniosku, \xc5\xbce w dziejach Ziemi katastrofalne wydarzenia powtarza\xc5\x82y si\xc4\x99 wielokrotnie, a za ka\xc5\xbcdym razem gin\xc4\x99\xc5\x82a w nich znaczna wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 \xc3\xb3wcze\xc5\x9bnie \xc5\xbcyj\xc4\x85cych organizm\xc3\xb3w. Tw\xc3\xb3rc\xc4\x85 takiej koncepcji by\xc5\x82 Georges Cuvier (1769\xe2\x80\x931832), francuski anatom i paleontolog, kt\xc3\xb3ry katastrofom geologicznym nadawa\xc5\x82 wielkie znaczenie w przemianach \xc5\x9bwiata organicznego. Sukcesj\xc4\x99 organizm\xc3\xb3w uzgadnia\xc5\x82 z kolejno\xc5\x9bci\xc4\x85 warstw w zapisie kopalnym. Odrzuca\xc5\x82 istnienie \xe2\x80\x9ecz\xc5\x82owieka kopalnego\xe2\x80\x9d. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 przyrodnik\xc3\xb3w z pocz\xc4\x85tku XIX w. przychyli\xc5\x82a si\xc4\x99 do katastroficznych pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w Cuviera, co by\xc5\x82o m.in. wynikiem wygrania przez niego debaty z Geoffroyem we Francuskiej Akademii Nauk._NEWLINE_Charles Lyell by\xc5\x82 propagatorem uniformistycznej geologii, g\xc5\x82osz\xc4\x85cej, \xc5\xbce czynniki fizyczne i chemiczne oddzia\xc5\x82uj\xc4\x85ce na skorup\xc4\x99 ziemsk\xc4\x85, by\xc5\x82y w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci podobne do dzisiejszych. Odrzuca\xc5\x82 katastrofizm i przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do ugruntowania pogl\xc4\x85du o niezmiernie d\xc5\x82ugim czasie trwania okres\xc3\xb3w geologicznych. Zasad\xc4\x99 t\xc4\x99 rozwin\xc4\x85\xc5\x82 i uzasadni\xc5\x82 w swoim podstawowym dziele Principles of Geology (1830\xe2\x80\x931833). Lyell by\xc5\x82 zdania, \xc5\xbce niekt\xc3\xb3re dowody przemawiaj\xc4\x85ce na rzecz katastroficznych zmian w zapisie kopalnym, a nawet dowody na rzecz bezpo\xc5\x9bredniej sukcesji w historii \xc5\xbcycia, s\xc4\x85 iluzj\xc4\x85 spowodowan\xc4\x85 przez niedoskona\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 tego zapisu. Jako przyk\xc5\x82ad podawa\xc5\x82, \xc5\xbce brak ptak\xc3\xb3w oraz ssak\xc3\xb3w w najwcze\xc5\x9bniejszych warstwach geologicznych s\xc4\x85 po cz\xc4\x99\xc5\x9bci rezultatem niedoskona\xc5\x82ej fosylizacji, spowodowanej tym, \xc5\xbce morskie organizmy \xc5\x82atwiej ulegaj\xc4\x85 fosylizacji._NEWLINE_Pierwsza katedra paleontologii powsta\xc5\x82a w 1853 w Muzeum Historii Naturalnej w Pary\xc5\xbcu utworzona przez Alcide\xe2\x80\x99a d\xe2\x80\x99Orbigny\xe2\x80\x99ego._NEWLINE_W 1854 r. powsta\xc5\x82a pierwsza monografia po\xc5\x9bwi\xc4\x99cona mikropaleontologii Mikrogeologie, autorstwa Ehrenberga, daj\xc4\x85c pocz\xc4\x85tek tej dziedzinie paleontologii._NEWLINE_Szwajcar Louis Agassiz bada\xc5\x82 skamienia\xc5\x82e organizmy ryb oraz organizm\xc3\xb3w s\xc5\x82odkowodnych, jest tw\xc3\xb3rc\xc4\x85 paleoichtiologii. Agassiz emigrowa\xc5\x82 do Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych i zosta\xc5\x82 wyk\xc5\x82adowc\xc4\x85 na Uniwersytecie Harwardzkim (1846). Uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce gatunki nie ulega\xc5\x82y przekszta\xc5\x82ceniu, ale by\xc5\x82y niszczone w kolejnych katastrofach._NEWLINE_Prze\xc5\x82omowym wydarzeniem by\xc5\x82o opublikowanie przez Darwina jego dzie\xc5\x82a O powstawaniu gatunk\xc3\xb3w (1859). Paleontologia zacz\xc4\x99\xc5\x82a odt\xc4\x85d zajmowa\xc4\x87 si\xc4\x99 m.in. odtworzeniem filogenetycznej kolejno\xc5\x9bci i odtworzeniem \xc5\x9bcie\xc5\xbcek ewolucji organizm\xc3\xb3w._NEWLINE_W 1861 roku odkryto skamienia\xc5\x82e szcz\xc4\x85tki Archaeopteryx._NEWLINE_W XIX w. rozpocz\xc4\x99to te\xc5\xbc badanie szcz\xc4\x85tk\xc3\xb3w hominid\xc3\xb3w, w tym Homo sapiens i jego linii filogenetycznej. Pierwsza skamienia\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 oznaczona jeszcze w 1726 r. przez Scheuchzera, jako szkielet cz\xc5\x82owieka kopalnego zosta\xc5\x82a zweryfikowana negatywnie przez Cuviera, jednak w 1856 r. odkryto w Niemczech szcz\xc4\x85tki ludzkie, co zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82o dyskusj\xc4\x99 nad neandertalczykiem i nad kopalnymi przodkami cz\xc5\x82owieka. W 1891 r. Eug\xc3\xa8ne Dubois natrafi\xc5\x82 na Jawie na ko\xc5\x9bci innego gatunku hominida, znanego dzi\xc5\x9b jako Homo erectus, a w 1925 r. Raymond Dart opisa\xc5\x82 z Afryki pierwszego przedstawiciela australopitek\xc3\xb3w._NEWLINE_W drugiej po\xc5\x82owie XIX wieku nast\xc4\x85pi\xc5\x82 gwa\xc5\x82towny rozw\xc3\xb3j paleontologii w Ameryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. W 1858 Joseph Leidy opisa\xc5\x82 hadrozaura, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 pierwszym dinozaurem znanym z Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. Po wojnie secesyjnej nast\xc4\x85pi\xc5\x82a gwa\xc5\x82towna rozbudowa linii kolejowych, budowa baz wojskowych oraz osad na Dzikim Zachodzie, co zaowocowa\xc5\x82o wzrostem kolekcji skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci. Prze\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82o si\xc4\x99 to na poznanie naturalnej historii Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, w\xc5\x82\xc4\x85cznie z odkryciem dowod\xc3\xb3w istnienia w kredzie Morza \xc5\x9arodkowego Zachodu. Odkryto wiele wa\xc5\xbcnych skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci dawnych ptak\xc3\xb3w i koni oraz nieptasich dinozaur\xc3\xb3w, w tej liczbie Allosaurus, Stegosaurus i Triceratops. Znaczna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 tych odkry\xc4\x87 by\xc5\x82a wynikiem rywalizacji pomi\xc4\x99dzy dwoma uczonymi: Othnielem Marshem i Edwardem Cope'em. Przesz\xc5\x82a ona do historii jako wojna o ko\xc5\x9bci."