b'\n_START_ARTICLE_\nMango (owoc)\n_START_PARAGRAPH_\nMango \xe2\x80\x93 soczyste owoce w typie pestkowca pochodz\xc4\x85ce z licznych gatunk\xc3\xb3w tropikalnych drzew nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do rodzaju mango (Mangifera), uprawianych g\xc5\x82\xc3\xb3wnie dla swoich jadalnych owoc\xc3\xb3w._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich wyst\xc4\x99puje dziko w naturze. Rodzaj Mangifera nale\xc5\xbcy do rodziny nanerczowatych (Anacardiaceae). Mango w naturze wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w Azji Po\xc5\x82udniowej, sk\xc4\x85d pochodzi mango indyjskie (Mangifera indica), rozprzestrzenione na \xc5\x9bwiecie jako jedno z najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej uprawianych w strefach tropikalnych drzew owocowych. Inne gatunki Mangifera (m.in. Mangifera foetida) uprawiane s\xc4\x85 bardziej lokalne._NEWLINE_Jest to narodowy owoc Indii, Pakistanu i Filipin, ponadto znajduje si\xc4\x99 na li\xc5\x9bcie narodowych drzew Bangladeszu.\n_START_SECTION_\nBudowa owocu\n_START_PARAGRAPH_\nDojrza\xc5\x82e owoce mango cechuje zmienno\xc5\x9b\xc4\x87 w kolorze i rozmiarach. W zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od kultywaru mog\xc4\x85 by\xc4\x87 z zewn\xc4\x85trz \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tawe, pomara\xc5\x84czowe, czerwone lub zielone, przed dojrzeniem s\xc4\x85 ciemnozielone. Sk\xc3\xb3rka jest cienka i twarda. Wewn\xc4\x85trz owocu znajduje si\xc4\x99 silnie sp\xc5\x82aszczone nasiono o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 4\xe2\x80\x937 cm, zawieraj\xc4\x85ce zarodek ro\xc5\x9bliny. Nasiona mango nie s\xc4\x85 wytrzyma\xc5\x82e na mro\xc5\xbcenie i suszenie. Nasiono kryte jest endokarpem o grubo\xc5\x9bci 1\xe2\x80\x932 mm i w\xc5\x82\xc3\xb3knistej lub ow\xc5\x82osionej powierzchni, kt\xc3\xb3ry nie oddziela si\xc4\x99 \xc5\x82atwo od mi\xc4\x85\xc5\xbcszu. Pierwotnie i u odmian prymitywnych twarde w\xc5\x82\xc3\xb3kna przechodzi\xc5\x82y przez ca\xc5\x82y mi\xc4\x85\xc5\xbcsz owocu, u szlachetnych odmian przytulone s\xc4\x85 one do pestki. Mi\xc4\x85\xc5\xbcsz jest soczysty i aromatyczny, barwy pomara\xc5\x84czowo-\xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tej. Owoc osi\xc4\x85ga rozmiary od 0,1 do 0,2 kg, ale u najpopularniejszych odmian uprawnych od 0,3 do 0,5 kg. U niekt\xc3\xb3rych odmian owoce wa\xc5\xbc\xc4\x85 ponad 1 kg, ale kosztem ni\xc5\xbcszej plenno\xc5\x9bci._NEWLINE_Dojrza\xc5\x82e, nieobrane mango wydaje charakterystyczny s\xc5\x82odki, \xc5\xbcywiczny zapach.\n_START_SECTION_\nEtymologia\n_START_PARAGRAPH_\nS\xc5\x82owo \xe2\x80\x9emango\xe2\x80\x9d pochodzi od wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cego w j\xc4\x99zyku malajalam s\xc5\x82owa m\xc4\x81\xe1\xb9\x85\xe1\xb9\x85a. Do j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w europejskich przesz\xc5\x82o ono pod wp\xc5\x82ywem zmodyfikowanej formy portugalskiej (manga). Portugalczycy zapoznali si\xc4\x99 z mango ze wzgl\xc4\x99du na handel przyprawami w Kerali (od 1498 roku). _NEWLINE_Pierwsze znane \xc5\x9bwiadectwa pisane potwierdzaj\xc4\x85ce wyst\xc4\x99powanie s\xc5\x82owa "mango" (jeszcze w formie "manga") w j\xc4\x99zykach europejskich pochodz\xc4\x85 z 1510 roku (tekst Ludovico di Varthema w j\xc4\x99zyku w\xc5\x82oskim). Wczesne u\xc5\xbcycia tego wyrazu w kolejnych j\xc4\x99zykach, jak francuski i \xc5\x82acina poklasyczna, wyst\xc4\x85pi\xc5\x82y prawdopodobnie pod wp\xc5\x82ywem tego tekstu. Pochodzenie ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki \xe2\x80\x9e-o\xe2\x80\x9d w nazwie owocu nie jest wyja\xc5\x9bnione. Mango wspomnia\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Hendrik van Rheede w pracy Hortus Malabaricus, stanowi\xc4\x85cej kompendium ro\xc5\x9blin o znaczeniu gospodarczym i medycznym z Malabaru, opublikowanej w 1678. _NEWLINE_Owoce mango dotar\xc5\x82y do trzynastu kolonii w XVII wieku \xe2\x80\x93 ze wzgl\xc4\x99du na d\xc5\x82ug\xc4\x85 drog\xc4\x99 transportu wymaga\xc5\x82y konserwacji, kiszenia. Pod wp\xc5\x82ywem tego faktu inne owoce poddawane kiszeniu r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przyj\xc4\x99\xc5\x82y w j\xc4\x99zyku angielskim nazw\xc4\x99 mango, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci papryki. Od XVIII wieku s\xc5\x82owo mango zacz\xc4\x99\xc5\x82o funkcjonowa\xc4\x87 tak\xc5\xbce jako czasownik znacz\xc4\x85cy \xe2\x80\x9ekisi\xc4\x87\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nUprawa\n_START_PARAGRAPH_\nMango by\xc5\x82y uprawiane w Azji Po\xc5\x82udniowej przez tysi\xc4\x85ce lat; do Azji Po\xc5\x82udniowo-Wschodniej dotar\xc5\x82y mi\xc4\x99dzy V a IV wiekiem p.n.e. Do X wieku n.e. rozpowszechni\xc5\x82y si\xc4\x99 we Wschodniej Afryce. XIV-wieczny maroka\xc5\x84ski podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik Ibn Battuta wspomnia\xc5\x82 o uprawie tych drzew w Mogadiszu. Nast\xc4\x99pnie uprawy mango dotar\xc5\x82y do Brazylii, na Bermudy i Karaiby oraz do Meksyku, gdzie panowa\xc5\x82 sprzyjaj\xc4\x85cy uprawom klimat._NEWLINE_Mango uprawiane jest obecnie w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci region\xc3\xb3w wolnych od przymrozk\xc3\xb3w, w strefach tropikalnych i subtropikalnych; oko\xc5\x82o po\xc5\x82owy \xc5\x9bwiatowych upraw znajduje si\xc4\x99 w Indiach, kolejnym producentem s\xc4\x85 za\xc5\x9b Chiny. Mango uprawiane s\xc4\x85 tak\xc5\xbce w Andaluzji (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie prowincja Malaga) ze wzgl\xc4\x99du na odpowiedni do uprawy ro\xc5\x9blin tropikalnych klimat, w\xc5\x82a\xc5\x9bciwy dla tylko kilku miejsc w Europie. Innym znacz\xc4\x85cym regionem Hiszpanii, w kt\xc3\xb3rym produkuje si\xc4\x99 mango, s\xc4\x85 Wyspy Kanaryjskie. Pozosta\xc5\x82e uprawy znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w Ameryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej (po\xc5\x82udniowa Floryda oraz Coachella Valley w Kalifornii), Ameryce Po\xc5\x82udniowej i Centralnej, na Karaibach, Hawajach, w po\xc5\x82udniowej, zachodniej i \xc5\x9brodkowej Afryce, w Australii, Korei Po\xc5\x82udniowej, Pakistanie, Bangladeszu i Azji Po\xc5\x82udniowo-Wschodniej. Cho\xc4\x87 Indie s\xc4\x85 najwi\xc4\x99kszym producentem, na kraj ten przypada mniej ni\xc5\xbc 1% \xc5\x9bwiatowej wymiany handlowej; wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 mango konsumowanych jest przez mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w._NEWLINE_Wiele dochodowych kultywar\xc3\xb3w pochodzi od odpornego na ch\xc5\x82\xc3\xb3d kultywaru Gomera-1, wyselekcjonowanego na Kubie. Jego system korzeniowy jest dobrze przystosowany do \xc5\xbcycia na wybrze\xc5\xbcach w strefie klimatu \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorskiego._NEWLINE_Drzewa uprawiane s\xc4\x85 w rozstawie 8 \xc3\x97 15 m lub g\xc4\x99\xc5\x9bciej. Odmiany szlachetne s\xc4\x85 ni\xc5\xbcsze ni\xc5\xbc drzewa w naturze (osi\xc4\x85gaj\xc4\x85ce 20 m) i bardziej roz\xc5\x82o\xc5\xbcyste. Plon u poszczeg\xc3\xb3lnych odmian bywa bardzo zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowany. Na skuteczno\xc5\x9b\xc4\x87 zapylania istotny wp\xc5\x82yw ma pogoda \xe2\x80\x93 znacznie mniejsze plony uzyskuje si\xc4\x99 podczas pogody deszczowej lub nawet podczas wyst\xc4\x99powania silnej rosy. Na wielko\xc5\x9b\xc4\x87 plonowania wp\xc5\x82ywa tak\xc5\xbce proporcja kwiat\xc3\xb3w m\xc4\x99skich do obup\xc5\x82ciowych \xe2\x80\x93 u niekt\xc3\xb3rych odmian te drugie, mog\xc4\x85ce zawi\xc4\x85zywa\xc4\x87 owoce stanowi\xc4\x85 tylko 5% kwiat\xc3\xb3w. Plonowanie jest tak\xc5\xbce zmienne w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych latach \xe2\x80\x93 poszczeg\xc3\xb3lne drzewa silniej owocuj\xc4\x85 co drugi rok, a przy niedoborach azotu nawet tylko co trzy\xe2\x80\x93cztery lata. _NEWLINE_Owoce dojrzewaj\xc4\x85 w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od odmiany w ci\xc4\x85gu 2 do 4 miesi\xc4\x99cy. Standardowo jest jeden okres kwitnienia i owocowania w ci\xc4\x85gu roku, kt\xc3\xb3ry bywa przy\xc5\x9bpieszany np. za pomoc\xc4\x85 wypalania ognisk pod drzewami. Dojrza\xc5\x82e owoce \xc5\x82atwo same spadaj\xc4\x85 z drzew, dlatego zbierane s\xc4\x85 przed dojrzeniem \xe2\x80\x93 dojrzewaj\xc4\x85 po zbiorze. Owoce cechuj\xc4\x85 si\xc4\x99 stosunkowo kr\xc3\xb3tkim okresem przechowalniczym, np. u odmiany \'Alphonso\' wynosi on maksymalnie 30 dni. Zwi\xc4\x85zane jest to z wra\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 owoc\xc3\xb3w na niskie temperatury \xe2\x80\x93 ju\xc5\xbc poni\xc5\xbcej 11 \xc2\xb0C \xc5\x82atwo i szybko si\xc4\x99 psuj\xc4\x85._NEWLINE_Trudno\xc5\x9bci w uprawie zwi\xc4\x85zane s\xc4\x85 te\xc5\xbc z tym, \xc5\xbce mango \xc5\xbale rozmna\xc5\xbca si\xc4\x99 wegetatywnie (ukorzenia si\xc4\x99 czasem tylko niewielka cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 sadzonek), rozmna\xc5\xbcanie z nasion daje efekt w postaci ro\xc5\x9blin nie powtarzaj\xc4\x85cych korzystnych cech z punktu widzenia u\xc5\xbcytkowego. Drzewa te \xc5\xbale te\xc5\xbc znosz\xc4\x85 przesadzanie.\n_START_SECTION_\nKultywary\n_START_PARAGRAPH_\nIstniej\xc4\x85 setki nazwanych kultywar\xc3\xb3w mango. W sadach, gdzie si\xc4\x99 je uprawia, cz\xc4\x99sto ro\xc5\x9bnie ich po kilka celem zwi\xc4\x99kszenia skuteczno\xc5\x9bci zapylania, poprzez zapylenie krzy\xc5\xbcowe. Odmiany znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 w uprawie, podobnie jak odmiany innych gatunk\xc3\xb3w sadowniczych, rozmna\xc5\xbca si\xc4\x99 wegetatywnie stosuj\xc4\x85c okulizacj\xc4\x99 lub inn\xc4\x85 metod\xc4\x99 szczepienia. Przez d\xc5\x82ugi czas jako podk\xc5\x82adki wykorzystywano przypadkowe siewki, jednak ze wzgl\xc4\x99du na ich silny wzrost ch\xc4\x99tniej by\xc5\x82y stosowane ro\xc5\x9bliny powsta\xc5\x82e w wyniku poliembrionii. Dopiero od niedawna (pierwsze wyniki prac w 2008 roku) prowadzone s\xc4\x85 badania maj\xc4\x85ce na celu wyselekcjonowanie podk\xc5\x82adek o s\xc5\x82abym wzro\xc5\x9bcie (zmniejszaj\xc4\x85ce rozmiary drzew w sadzie), kt\xc3\xb3rych uprawa pozwoli na zwi\xc4\x99kszenie g\xc4\x99sto\xc5\x9bci drzew w sadzie. _NEWLINE_Poszczeg\xc3\xb3lne kultywary mo\xc5\xbcna uprawia\xc4\x87 jedynie w konkretnych klimatach. Przyk\xc5\x82adowo, kultywary indyjskie, np. \xe2\x80\x98Julie\xe2\x80\x99, z powodzeniem uprawiane na Jamajce, ale na Florydzie wymagaj\xc4\x85 u\xc5\xbcywania fungicyd\xc3\xb3w, by chroni\xc4\x87 je przed antraknoz\xc4\x85._NEWLINE_Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie rynek mango zdominowany jest przez kultywar \'Tommy Atkins\', wywodz\xc4\x85cy si\xc4\x99 od mango \'Haden\'. Po raz pierwszy drzewko tego kultywaru wyda\xc5\x82o owoce w 1940 w po\xc5\x82udniowej Florydzie. Pocz\xc4\x85tkowo nie pok\xc5\x82adano w nim nadziei na dochodowo\xc5\x9b\xc4\x87. Sadownicy i importerzy zainteresowali si\xc4\x99 tym kultywarem ze wzgl\xc4\x99du na jego ogromn\xc4\x85 wydajno\xc5\x9b\xc4\x87, odporno\xc5\x9b\xc4\x87 na choroby, trwa\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 (tak\xc5\xbce podczas przewozu), rozmiar i atrakcyjny kolor.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbywno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nMango przewa\xc5\xbcnie s\xc4\x85 s\xc5\x82odkie, niekiedy kwaskowate, jednak smak i tekstura mi\xc4\x85\xc5\xbcszu r\xc3\xb3\xc5\xbcni si\xc4\x99 w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od odmiany uprawnej; niekt\xc3\xb3re s\xc4\x85 mi\xc4\x99kkie, inne s\xc4\x85 za\xc5\x9b twardsze. Zmienna jest tak\xc5\xbce zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 w\xc5\x82\xc3\xb3kien, od ich zupe\xc5\x82nego braku, poprzez zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 drobnych w\xc5\x82\xc3\xb3kienek, a\xc5\xbc po odmiany w\xc5\x82\xc3\xb3kniste. Spo\xc5\xbcywany jest mi\xc4\x85\xc5\xbcsz, twarda sk\xc3\xb3rka i nasiono s\xc4\x85 przed spo\xc5\xbcyciem usuwane. Poza owocami spo\xc5\xbcywane s\xc4\x85 tak\xc5\xbce m\xc5\x82ode li\xc5\x9bcie mango w formie sa\xc5\x82atek.\n_START_SECTION_\nKulinaria\n_START_PARAGRAPH_\nMango maj\xc4\x85 szerokie zastosowanie w sztuce kulinarnej. Kwa\xc5\x9bne, niedojrza\xc5\x82e okazy s\xc4\x85 sk\xc5\x82adnikiem sos\xc3\xb3w chutney, athanu, kiszonek i przystawek. Mog\xc4\x85 by\xc4\x87 te\xc5\xbc podawane na surowo z sol\xc4\x85, chili lub sosem sojowym. Na mango oparty jest nap\xc3\xb3j aam panna. Mi\xc4\x85\xc5\xbcsz mango jako sk\xc5\x82adnik galarety lub ugotowany z dalem z czerwonej fasoli oraz zielonymi chili mo\xc5\xbce by\xc4\x87 podawany z gotowanym ry\xc5\xbcem. Lassi z mango jest popularne w Azji Po\xc5\x82udniowej, sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z kawa\xc5\x82k\xc3\xb3w dojrza\xc5\x82ych mango lub ich roztartego mi\xc4\x85\xc5\xbcszu, ma\xc5\x9blanki i cukru. Dojrza\xc5\x82e mango s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85 tak\xc5\xbce do przyrz\xc4\x85dzania curry. Aamras to popularny, g\xc4\x99sty sok z mango wymieszany z cukrem lub mlekiem, spo\xc5\xbcywany z \xc4\x87apati lub puri. Mi\xc4\x85\xc5\xbcsz mango jest sk\xc5\x82adnikiem d\xc5\xbcemu zwanego mangada. Andhra aavakaaya to kiszonka z roztartych surowych, niedojrza\xc5\x82ych, kwa\xc5\x9bnych mango wymieszanych ze sproszkowanym chili, nasionami kozieradki i gorczycy, sol\xc4\x85 i olejem arachidowym. W Andhra Pradesh mango wchodzi w sk\xc5\x82ad dalu. Mieszka\xc5\x84cy stanu Gud\xc5\xbaarat u\xc5\xbcywaj\xc4\x85 mango do przygotowywania chundy (prostego przysmaku ze startego mango)._NEWLINE_Mango wykorzystywane s\xc4\x85 tak\xc5\xbce do wytwarzania murabby (konserw owocowych), muramby (s\xc5\x82odkiego przecieru z mango), amchuru (suszonego, sproszkowanego niedojrza\xc5\x82ego mango), kiszonek (tak\xc5\xbce ostrych z dodatkiem oleju gorczycowego) i alkoholu. Dojrza\xc5\x82e mango mo\xc5\xbcna r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc poci\xc4\x85\xc4\x87 na cienkie warstwy, wysuszy\xc4\x87, z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 i poci\xc4\x85\xc4\x87 ponownie na wz\xc3\xb3r pask\xc3\xb3w suszonej gujawy sprzedawanych w niekt\xc3\xb3rych krajach. Mango dodawane s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do niekt\xc3\xb3rych produkt\xc3\xb3w zbo\xc5\xbcowych, jak musli i granola. Na Hawajach podaje si\xc4\x99 lekko przypalone mango._NEWLINE_Niedojrza\xc5\x82e mango spo\xc5\xbcywane s\xc4\x85 z bagoongiem (past\xc4\x85 krewetkow\xc4\x85; w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci na Filipinach), sosem rybnym, octem, sosem sojowym lub z sol\xc4\x85. Popularne s\xc4\x85 tak\xc5\xbce suszone mango, niekiedy w po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z pozbawionym nasion owocem tamaryndowca. Mango stosowane s\xc4\x85 tak\xc5\xbce w sokach oraz jako sk\xc5\x82adnik lod\xc3\xb3w i sorbet\xc3\xb3w. Zielone mango wchodz\xc4\x85 w sk\xc5\x82ad sa\xc5\x82atek z sosem rybnym i suszonymi krewetkami. Podane z mlekiem kondensowanym wchodz\xc4\x85 w sk\xc5\x82ad deseru opartego o odpowiednio przyci\xc4\x99ty l\xc3\xb3d (shave ice).\n_START_SECTION_\nWarto\xc5\x9b\xc4\x87 od\xc5\xbcywcza\n_START_PARAGRAPH_\nStugramowa porcja mango ma warto\xc5\x9b\xc4\x87 energetyczn\xc4\x85 250 kJ (60 kcal), dla odmiany apple mango jest ona nieco wy\xc5\xbcsza (79 kcal/100 g). \xc5\x9awie\xc5\xbce mango zawiera wiele r\xc3\xb3\xc5\xbcnych sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w od\xc5\xbcywczych, ale znacz\xc4\x85ce s\xc4\x85 tylko ilo\xc5\x9bci witaminy C i kwasu foliowego, pokrywaj\xc4\x85ce odpowiednio 44% i 11% zalecanego dziennego spo\xc5\xbcycia.\n_START_SECTION_\nFitochemia\n_START_PARAGRAPH_\nW sk\xc3\xb3rce i mi\xc4\x85\xc5\xbcszu mango obecne s\xc4\x85 liczne fitochemikalia, w tym triterpeny i lupeol, b\xc4\x99d\xc4\x85cy przedmiotem bada\xc5\x84 podstawowych dotycz\xc4\x85cych jego dzia\xc5\x82ania na organizmy. Ekstrakt z kory mango, zwany Vimang, kt\xc3\xb3ry zawiera liczne polifenole, by\xc5\x82 obiektem bada\xc5\x84 nad zastosowaniem go u ludzi starszych._NEWLINE_Sk\xc3\xb3rka mango zawiera karotenoidy, w tym prowitamin\xc4\x99 A, \xce\xb2-karoten, lutein\xc4\x99 i \xce\xb1-karoten oraz polifenole, jak kwercetyna, kemferol, kwas galusowy, kwas kawowy, katechiny i taniny. Mango zawiera r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc unikatowy ksantonoid \xe2\x80\x93 mangiferyn\xc4\x99._NEWLINE_Zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 fitochemikali\xc3\xb3w i sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w od\xc5\xbcywczych s\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcne w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od kultywaru mango. W jego mi\xc4\x85\xc5\xbcszu odnotowywano do 25 karotenoid\xc3\xb3w, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie beta-karoten, odpowiedzialny za \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82topomara\xc5\x84czowy kolor wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci z odmian uprawnych. Li\xc5\x9bcie mango tak\xc5\xbce wykazuj\xc4\x85 si\xc4\x99 znacz\xc4\x85c\xc4\x85 zawarto\xc5\x9bci\xc4\x85 polifenoli, w tym ksantonoid\xc3\xb3w, mangiferyny i kwasu galusowego.\n_START_SECTION_\nSmak\n_START_PARAGRAPH_\nSmak mango jest efektem zawierania kilku lotnych zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w organicznych, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie terpen\xc3\xb3w, furanon\xc3\xb3w, lakton\xc3\xb3w i estr\xc3\xb3w. Ich sk\xc5\x82ad i proporcje r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85 si\xc4\x99 w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od kultywaru. U kultywar\xc3\xb3w z Nowego \xc5\x9awiata dominuje 3-karen (patrz: karany); u tych ze Starego \xc5\x9awiata przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 inne monoterpeny, np. (Z)-ocymeny i mircen oraz laktony i furanony. W Indiach \xe2\x80\x98Alphonso\xe2\x80\x99 jest jednym z popularniejszych kultywar\xc3\xb3w. Laktony i furanony powstaj\xc4\x85 u niego podczas dojrzewania, za\xc5\x9b terpeny i inne substancje wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85ce na smak s\xc4\x85 obecne podczas ca\xc5\x82ego rozwoju owocu. Badania wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce etylen, zastosowany jako sk\xc5\x82adnik atmosfery w trakcie dojrzewania owoc\xc3\xb3w, zachowuje si\xc4\x99 jak naturalny hormon przyspieszaj\xc4\x85cy dojrzewanie, kt\xc3\xb3ry powoduje zmian\xc4\x99 ich smaku. Cho\xc4\x87 zwi\xc4\x85zki wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85ce na smak u mango s\xc4\x85 dobrze poznane, niewiele jest bada\xc5\x84 dotycz\xc4\x85cych biosyntezy tych zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w; odkryto jedynie kilka gen\xc3\xb3w koduj\xc4\x85cych enzymy odpowiedzialne za drogi syntezy zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85cych na smak tych owoc\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nPowodowanie alergii sk\xc3\xb3rnej\n_START_PARAGRAPH_\nKontakt z olejkami zawartymi w li\xc5\x9bciach, ga\xc5\x82\xc4\x99ziach, \xc5\xbcywicy i sk\xc3\xb3rce mango mo\xc5\xbce powodowa\xc4\x87 podra\xc5\xbcnienie sk\xc3\xb3ry i wstrz\xc4\x85s anafilaktyczny u wra\xc5\xbcliwych os\xc3\xb3b. Ludzie, kt\xc3\xb3rzy reaguj\xc4\x85 w ten spos\xc3\xb3b na urushiol (alergen zawarty w tzw. truj\xc4\x85cych bluszczach, czyli ro\xc5\x9blinach z rodzaju Toxicodendron) prawdopodobnie b\xc4\x99d\xc4\x85 tak reagowa\xc4\x87 tak\xc5\xbce na kontakt z mango. By\xc4\x87 mo\xc5\xbce substancje zawarte w mango oraz uroshiol s\xc4\x85 alergenami krzy\xc5\xbcowymi. Podczas sezonu na dojrzewanie mango na Hawajach jest to najcz\xc4\x99stszy alergen ro\xc5\x9blinny. Osoby wra\xc5\xbcliwe na te alergeny s\xc4\x85 jednak w stanie bezpiecznie spo\xc5\xbcywa\xc4\x87 obrane mango i sok z tego owocu.'