b'\n_START_ARTICLE_\nProces o morderstwo z Nippur\n_START_PARAGRAPH_\nProces o morderstwo z Nippur \xe2\x80\x93 najstarsza znana rozprawa s\xc4\x85dowa, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a miejsce w Nippur w XIX wieku p.n.e. Spisany j\xc4\x99zykiem sumeryjskim na tabliczce glinianej protok\xc3\xb3\xc5\x82 procesu zosta\xc5\x82 odcyfrowany przez Samuela Kramera. Og\xc5\x82oszony wyrok prawdopodobnie by\xc5\x82 precedensem dla podobnych przypadk\xc3\xb3w, poniewa\xc5\xbc znane s\xc4\x85 dwie kopie dokumentu.\n_START_SECTION_\nAnaliza dokumentu\n_START_PARAGRAPH_\nProces mia\xc5\x82 miejsce w po\xc5\x82owie XIX wieku p.n.e. Sumer upad\xc5\x82 ponad stulecie wcze\xc5\x9bniej, a z Isin rz\xc4\x85dzili kr\xc3\xb3lowie semiccy. Mimo to w s\xc4\x85downictwie i \xc5\x9bwi\xc4\x85tyniach nadal u\xc5\xbcywano j\xc4\x99zyka sumeryjskiego, tradycje sumeryjskie by\xc5\x82y silne w spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie. W\xc5\x82adcy semiccy po opanowaniu obszar\xc3\xb3w, niegdy\xc5\x9b zamieszka\xc5\x82ych przez Sumer\xc3\xb3w, korzystali z ich dorobku kulturowego, dostosowuj\xc4\x85c go do nowych reali\xc3\xb3w politycznych._NEWLINE_Sprawa z po\xc5\x82owy XIX wieku p.n.e. nale\xc5\xbca\xc5\x82a do bardzo trudnych, gdy\xc5\xbc kr\xc3\xb3l \xe2\x80\x93 przypuszczalnie odwo\xc5\x82uj\xc4\x85c si\xc4\x99 do obyczaj\xc3\xb3w sumeryjskich \xe2\x80\x93 przekaza\xc5\x82 j\xc4\x85 Zgromadzeniu w Nippur, \xc5\x9bwi\xc4\x99tym mie\xc5\x9bcie Sumer\xc3\xb3w. W powa\xc5\xbcnych sprawach Zgromadzenie pe\xc5\x82ni\xc5\x82o funkcj\xc4\x99 s\xc4\x85du i by\xc5\x82o uprawnione do wydania wyroku \xc5\x9bmierci. Spisany podczas rozprawy protok\xc3\xb3\xc5\x82 prawdopodobnie by\xc5\x82 traktowany jako precedens w wyrokowaniach w podobnych przypadkach, gdy\xc5\xbc odnaleziono jego kopie. Sprzeciw Szu... liluma i Urbarsina w zas\xc4\x85dzeniu kary \xc5\x9bmierci dla Nindady opiera\xc5\x82 si\xc4\x99 na czynnikach psychologicznych. \xe2\x80\x9ePrzysi\xc4\x99gli\xe2\x80\x9d nie widzieli powodu, by uzna\xc4\x87 j\xc4\x85 za winn\xc4\x85, gdy\xc5\xbc nie bra\xc5\x82a udzia\xc5\x82u w morderstwie, a milczenie po tym, jak si\xc4\x99 dowiedzia\xc5\x82a o \xc5\x9bmierci m\xc4\x99\xc5\xbca, nie powinno by\xc4\x87 karane._NEWLINE_Protok\xc3\xb3\xc5\x82 jest najstarszym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em, po\xc5\x9bwiadczaj\xc4\x85cym prawdopodobnie istnienie w staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci instytucji, przypominaj\xc4\x85cej s\xc4\x85d przysi\xc4\x99g\xc5\x82ych. Przypuszczenie to opiera si\xc4\x99 na dw\xc3\xb3ch czynnikach. Po pierwsze, jedenastu wypowiadaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 w sprawie nie zosta\xc5\x82o nazwanych \xc5\x9bwiadkami. Nie s\xc4\x85 anonimowi \xe2\x80\x93 odnotowano ich imiona, pochodzenie lub profesj\xc4\x99. Zgromadzenie i \xe2\x80\x9eprzysi\xc4\x99gli\xe2\x80\x9d zwracaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do siebie bezpo\xc5\x9brednio. Po drugie, w gronie \xe2\x80\x9eprzysi\xc4\x99g\xc5\x82ych\xe2\x80\x9d nast\xc4\x85pi\xc5\x82a rozbie\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 opinii o winie \xc5\xbcony zabitego.'