b'\n_START_ARTICLE_\nBitwa na Marston Moor\n_START_SECTION_\nKampania\n_START_PARAGRAPH_\nNa pocz\xc4\x85tku 1644 angielska wojna domowa rozszerza\xc5\x82a si\xc4\x99, gdy szkocka armia pod wodz\xc4\x85 hrabiego Leven najecha\xc5\x82a p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 Angli\xc4\x99, b\xc4\x99d\xc4\x85c po stronie Parlamentu. Armia rojalist\xc3\xb3w pod wodz\xc4\x85 markiza Newcastle przekroczy\xc5\x82a granic\xc4\x99 kraju, jednak musia\xc5\x82a szybko wycofa\xc4\x87 si\xc4\x99 do Yorku, gdy\xc5\xbc miasto to zosta\xc5\x82o zagro\xc5\xbcone przez armi\xc4\x99 parlamentu dowodzon\xc4\x85 przez lorda Fairfaxa i jego syna Thomasa Fairfaxa._NEWLINE_Leven i Fairfax rozpocz\xc4\x99li obl\xc4\x99\xc5\xbcenie Yorku 22 kwietnia. Kawaleria Newcastle\xe2\x80\x99a pod wodz\xc4\x85 lorda Goringa usz\xc5\x82a z obl\xc4\x99\xc5\xbconego miasta i uda\xc5\x82a si\xc4\x99 do Lancashire._NEWLINE_3 czerwca do oblegaj\xc4\x85cych do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a inna armia parlamentu dowodzona przez hrabiego Manchesteru, i dzia\xc5\x82ania obl\xc4\x99\xc5\xbcnicze zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 na ca\xc5\x82ego. Za wsp\xc3\xb3ln\xc4\x85 zgod\xc4\x85 wodzem wszystkich trzech po\xc5\x82\xc4\x85czonych armii zosta\xc5\x82 do\xc5\x9bwiadczony hrabia Leven._NEWLINE_Dopiero 16 maja ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Rupert, siostrzeniec kr\xc3\xb3la Karola I, ruszy\xc5\x82 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc spod Shrewsbury maj\xc4\x85c na celu uwolnienie Yorku od obl\xc4\x99\xc5\xbcenia._NEWLINE_Dot\xc4\x85d zaj\xc4\x99ty by\xc5\x82 zaci\xc4\x85ganiem \xc5\x9bwie\xc5\xbcych rekrut\xc3\xb3w, \xc5\x9bci\xc4\x85ganiem posi\xc5\x82k\xc3\xb3w (w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c kawaleri\xc4\x99 Goringa) i przywracaniem maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w rojalist\xc3\xb3w w Lancashire. 14 czerwca Karol I listownie rozkaza\xc5\x82 mu uwolnienie Yorku, a nast\xc4\x99pnie powr\xc3\xb3t na po\xc5\x82udnie dla po\xc5\x82\xc4\x85czenia z oddzia\xc5\x82ami kr\xc3\xb3la. Rozkazy te by\xc5\x82y pisane w po\xc5\x9bpiechu, gdy\xc5\xbc kr\xc3\xb3l r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc by\xc5\x82 bardzo naciskany przez armie parlamentu, wi\xc4\x99c list zawiera\xc5\x82 pewn\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 niejasnych sformu\xc5\x82owa\xc5\x84.\n_START_SECTION_\n\xe2\x80\x9eMarsz na York\xe2\x80\x9d\n_START_PARAGRAPH_\nRupert maszerowa\xc5\x82 przez G\xc3\xb3ry Penni\xc5\x84skie z armi\xc4\x85 licz\xc4\x85c\xc4\x85 6 tys. jazdy i 8 tys. piechoty. Dnia 30 czerwca dotar\xc5\x82 do Knaresborough, dzie\xc5\x84 marszu na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny zach\xc3\xb3d od Yorku. Sprzymierzeni mieli nadziej\xc4\x99 na posi\xc5\x82ki ze \xc5\x9brodkowej Anglii dowodzone przez Johna Meldruma i hrabiego Denbigh, jednak wkr\xc3\xb3tce dotar\xc5\x82a do nich wie\xc5\x9b\xc4\x87, \xc5\xbce te wojska nie zd\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85 na czas. Dlatego porzucili obl\xc4\x99\xc5\xbcenie i skoncentrowali swe si\xc5\x82y na Marston Moor, na skrzydle spodziewanego kierunku marszu armii Ruperta na York (wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Ermine Street \xe2\x80\x93 starej rzymskiej drogi wiod\xc4\x85cej z Londynu przez Lincoln do Yorku). Jednak Rupert maszerowa\xc5\x82 przez Boroughbridge i Thornton Bridge, co sprawi\xc5\x82o, \xc5\xbce mi\xc4\x99dzy nim a armi\xc4\x85 sprzymierzonych znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 rzeka Ouse. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej 1 lipca jego wojska pobi\xc5\x82y dragon\xc3\xb3w Manchestera, zostawionego dla strze\xc5\xbcenia mostu pontonowego przez rzek\xc4\x99 Ouse k. wioski Poppleton (kilka mil na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Yorku). Tymczasem Goring skomunikowa\xc5\x82 si\xc4\x99 z garnizonem Yorku i wszed\xc5\x82 do miasta przez XIV-wieczn\xc4\x85 bram\xc4\x99 Bootham Bar.\n_START_SECTION_\nPrzygotowania do bitwy\n_START_PARAGRAPH_\nPo uwolnieniu Yorku by\xc5\x82o niemal pewne, \xc5\xbce Szkoci, Machester oraz Fairfax wycofaj\xc4\x85 si\xc4\x99 i rozdziel\xc4\x85 swe si\xc5\x82y, jednak Rupert nalega\xc5\x82, \xc5\xbce jego rozkazy od kr\xc3\xb3la (kt\xc3\xb3rych Newcastle nie widzia\xc5\x82 na oczy) nakazywa\xc5\x82y mu pobicie wroga w polu. Dnia 2 lipca armie sprzymierzonych w\xc5\x82a\xc5\x9bnie wyrusza\xc5\x82y z Marston Moor, gdy ich tylne stra\xc5\xbce da\xc5\x82y zna\xc4\x87, \xc5\xbce rojali\xc5\x9bci przeprawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 przez zdobyty most pontonowy i posuwaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w kierunku Marston Moor. Wojska sprzymierzonych zacz\xc4\x99\xc5\x82y po\xc5\x9bpiesznie szykowa\xc4\x87 si\xc4\x99 do obrony, jednak Rupert nie zaatakowa\xc5\x82 natychmiast. Rozkaza\xc5\x82, by Newcastle do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do niego z cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 garnizonu z Yorku, lecz wojska te opiera\xc5\x82y si\xc4\x99 z powodu niezap\xc5\x82aconego \xc5\xbco\xc5\x82du, w wyniku czego z powodu d\xc5\x82ugich negocjacji przyby\xc5\x82y p\xc3\xb3\xc5\xbano._NEWLINE_Gdy obie armie spotka\xc5\x82y si\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbanym popo\xc5\x82udniem, uszykowa\xc5\x82y si\xc4\x99 do bitwy nast\xc4\x99puj\xc4\x85co:\n_START_SECTION_\nSzkoci i parlamentarzy\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nParlamentarzy\xc5\x9bci zaj\xc4\x99li Marston Hill, niewielk\xc4\x85 wynios\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 w dolinie Yorku, po\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy wsiami Long Marston i Tockwith. Korzystna by\xc5\x82a dla nich sama wzgl\xc4\x99dna wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 tego stanowiska, cho\xc4\x87 pola rozci\xc4\x85gaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy wsiami utrudnia\xc5\x82y rozmieszczenie szyku._NEWLINE_Ich lewe skrzyd\xc5\x82o pod wodz\xc4\x85 Olivera Cromwella sk\xc5\x82ada\xc5\x82o si\xc4\x99 z 3 tys. je\xc5\xbad\xc5\xbac\xc3\xb3w ze Zwi\xc4\x85zku Wschodniego (Eastern Association), w\xc5\x82\xc4\x85cznie z w\xc5\x82asnym regimentem Cromwella (tzw. Ironsides) oraz 600 oddzielnymi muszkieterami. Na ty\xc5\x82ach Cromwella stan\xc4\x99\xc5\x82o 1 tys. lekkiej jazdy szkockiej pod wodz\xc4\x85 Davida Leslie, a na skraju lewego skrzyd\xc5\x82a \xe2\x80\x93 500 szkockich dragon\xc3\xb3w._NEWLINE_Centrum (pod komend\xc4\x85 kilku genera\xc5\x82\xc3\xb3w, bez g\xc5\x82\xc3\xb3wnego wodza) sk\xc5\x82ada\xc5\x82o si\xc4\x99 z 14 tys. piechoty i 30 do 40 dzia\xc5\x82. R\xc3\xb3\xc5\xbcne regimenty stan\xc4\x99\xc5\x82y tak jak przyby\xc5\x82y, kompletnie pomieszane, lecz wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 piechoty Manchestera pod wodz\xc4\x85 genera\xc5\x82a (Sergeant Major General) Crawforda znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 na lewo od frontowej linii, podczas gdy wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 piechoty Lorda Fairfaxa w stan\xc4\x99\xc5\x82a w centrum. Szkockie brygady obsadzi\xc5\x82y praw\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 linii frontowej (pod wodz\xc4\x85 genera\xc5\x82a (Lieutenant General) Baillie\xe2\x80\x99a, a tak\xc5\xbce linie drugiego i trzeciego rzutu pod wodz\xc4\x85 genera\xc5\x82a (Sergeant Major General) Lumsdena)._NEWLINE_Prawe skrzyd\xc5\x82o dowodzone przez Thomasa Fairfaxa liczy\xc5\x82o 2 tys. jazdy z Yorkshire i Lancashire, 600 muszkieter\xc3\xb3w oraz 1000 jazdy szkockiej na ty\xc5\x82ach. \xc5\x81\xc4\x85cznie ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 wojska liczy\xc5\x82a 21 500 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, w tym 14 tys. piechoty, 500 dragonii, 7 tys. jazdy i 30\xe2\x80\x9340 dzia\xc5\x82.\n_START_SECTION_\nWojska rojalist\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nRojali\xc5\x9bci zaj\xc4\x99li pozycje na nisko le\xc5\xbc\xc4\x85cym wrzosowisku, za kana\xc5\x82em odp\xc5\x82ywowym. Gdy kontyngent z Yorku przyby\xc5\x82 z op\xc3\xb3\xc5\xbanieniem, rozkazy Ruperta zosta\xc5\x82y skrytykowanie przez Lord Eythina, jednego z bardziej do\xc5\x9bwiadczonych oficer\xc3\xb3w Newcastle\xe2\x80\x99a, kt\xc3\xb3ry twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce rojali\xc5\x9bci uszykowali si\xc4\x99 zbyt blisko linii nieprzyjacielskich. Jednak Eythin m\xc3\xb3wi\xc5\x82 tak\xc5\xbce, \xc5\xbce jest ju\xc5\xbc za p\xc3\xb3\xc5\xbano na atak lub zmian\xc4\x99 szyk\xc3\xb3w, wi\xc4\x99c armia rojalist\xc3\xb3w nie cofn\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99._NEWLINE_Ich lewe skrzyd\xc5\x82o sk\xc5\x82ada\xc5\x82o si\xc4\x99 z 2 100 je\xc5\xbad\xc5\xbac\xc3\xb3w, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z \xe2\x80\x9eNorthern Horse\xe2\x80\x9d, oraz 500 muszkieter\xc3\xb3w pod Goringiem. Centrum nominalnie podlega\xc5\x82o Eythinowi, pomimo tego, \xc5\xbce wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 wojsk przyprowadzi\xc5\x82 genera\xc5\x82 (Sergeant-Major General) Henry Tillier. Lini\xc4\x99 kana\xc5\x82u obsadzili muszkieterzy z oddzia\xc5\x82u tzw. strace\xc5\x84c\xc3\xb3w (forlorn hope). Jednostki piechoty armii Ruperta w sile 7 tys. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, zosta\xc5\x82y uszykowane w pierwszej linii. W drugiej linii stan\xc4\x99\xc5\x82o 3 tys. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy piechoty z armii Newcastle\xe2\x80\x99a wraz z brygad\xc4\x85 \xe2\x80\x9eNorthern Horse\xe2\x80\x9d licz\xc4\x85c\xc4\x85 600 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy pod Williamem Blakistonem. W centrum ustawiono tak\xc5\xbce artyleri\xc4\x99 z\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 z 14 dzia\xc5\x82._NEWLINE_Prawe skrzyd\xc5\x82o dowodzone przez Lorda Byrona, liczy\xc5\x82o 2,6 tys. jazdy i 500 muszkieter\xc3\xb3w. Rupert dowodzi\xc5\x82 odwodami z\xc5\x82o\xc5\xbconymi z 600 jazdy, wliczaj\xc4\x85c w to jego elitarn\xc4\x85 gwardi\xc4\x99 (Lifeguard of Horse). \xc5\x81\xc4\x85cznie armia rojalist\xc3\xb3w liczy\xc5\x82a 17 tys. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, w tym 6 tys. jazdy i 14 dzia\xc5\x82.\n_START_SECTION_\nFaza pocz\xc4\x85tkowa\n_START_PARAGRAPH_\nChocia\xc5\xbc podczas popo\xc5\x82udnia dochodzi\xc5\x82o ju\xc5\xbc do kr\xc3\xb3tkich wymian ognia artyleryjskiego i potyczek pomi\xc4\x99dzy wysuni\xc4\x99tymi plac\xc3\xb3wkami obu armii, Rupert s\xc4\x85dzi\xc5\x82 \xc5\xbce wci\xc4\x85\xc5\xbc ma inicjatyw\xc4\x99 i \xc5\xbce bitwa zacznie si\xc4\x99 dopiero nast\xc4\x99pnego dnia. Jednak oko\xc5\x82o 19:30 Leven nagle zaatakowa\xc5\x82 pod os\xc5\x82on\xc4\x85 gwa\xc5\x82townego deszczu, ca\xc5\x82kowicie zaskakuj\xc4\x85c wojska rojalist\xc3\xb3w._NEWLINE_Na lewym skrzydle sprzymierzonych powoli post\xc4\x99puj\xc4\x85cy Cromwell, wspierany przez Lawrence\xe2\x80\x99a Crawforda, zdruzgota\xc5\x82 skrzyd\xc5\x82o Byrona. Byron spr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 kontratakowa\xc4\x87 szar\xc5\xbc\xc4\x85 jazdy, tratuj\xc4\x85c w ten spos\xc3\xb3b w\xc5\x82asne wojska i nie pozwalaj\xc4\x85c w\xc5\x82asnym muszkieterom otworzy\xc4\x87 ognia, co Rupert p\xc3\xb3\xc5\xbaniej uzna\xc5\x82 za jedn\xc4\x85 z przyczyn pora\xc5\xbcki. W centrum wi\xc4\x99ksza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 linii sprzymierzonych z\xc5\x82o\xc5\xbcona z piechoty ruszy\xc5\x82a przez kana\xc5\x82 odp\xc5\x82ywowy. Na prawym skrzydle Thomasowi Fairfaxowi wiod\xc5\x82o si\xc4\x99 znacznie gorzej. Jego kawaleria zosta\xc5\x82a pomieszana zar\xc3\xb3wno przez kana\xc5\x82, jak i ogie\xc5\x84 muszkiet\xc3\xb3w Rojalist\xc3\xb3w. Gdy Goring ruszy\xc5\x82 do kontrnatarcia, \xc5\xbco\xc5\x82nierze Fairfaxa zostali odrzuceni._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 wojsk Goringa ruszy\xc5\x82a na rabunek do tabor\xc3\xb3w wojsk sprzymierzonych, jednak cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pod wodz\xc4\x85 Lucasa zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82a si\xc4\x99, by zaatakowa\xc4\x87 prawe skrzyd\xc5\x82o piechoty sprzymierzonych. W tym samym czasie, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 piechoty Newcastle\xe2\x80\x99a i brygada konna Blakistona ruszyli do kontrataku i uderzyli na nich od frontu. W\xc5\x9bciek\xc5\x82e ataki oraz zapadaj\xc4\x85cy zmrok spowodowa\xc5\x82y wielkie zamieszanie w centrum sprzymierzonych. Ponad po\xc5\x82owa piechoty szkockiej i parlamentu uciek\xc5\x82a. Leven i lord Fairfax tak\xc5\xbce uciekli z pola bitwy, w przekonaniu, \xc5\xbce bitwa jest ju\xc5\xbc przegrana. Manchester pozosta\xc5\x82, lecz dowodzi\xc5\x82 jedynie w\xc5\x82asnym regimentem piechoty w pobli\xc5\xbcu ty\xc5\x82\xc3\xb3w Sprzymierzonych. Jednak szkocka brygada pod wodz\xc4\x85 hrabiego Crawforda-Lindsaya i wicehrabiego Maitlanda sta\xc5\x82y niewzruszenie naprzeciw Lucasa, a za nimi szkocki genera\xc5\x82 (Sergeant Major General) James Lumsden, pr\xc3\xb3buj\xc4\x85cy zreorganizowa\xc4\x87 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 centrum Sprzymierzonych._NEWLINE_W mi\xc4\x99dzyczasie Rupert zebra\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ludzi Byrona (w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c w to jego w\xc5\x82asny regiment kawalerii) i poprowadzi\xc5\x82 ich wraz z odwodem przeciwko Cromwellowi._NEWLINE_Dosz\xc5\x82o do za\xc5\xbcartej walki wr\xc4\x99cz, kt\xc3\xb3rej rojali\xc5\x9bci nie wytrzymali. Rozgromiona kawaleria Ruperta rzuci\xc5\x82a si\xc4\x99 do ucieczki. Nawet sam Rupert ledwie unikn\xc4\x85\xc5\x82 niewoli.\n_START_SECTION_\nZwyci\xc4\x99stwo Cromwella\n_START_PARAGRAPH_\nZapad\xc5\x82a noc. Pole bitwy by\xc5\x82o scen\xc4\x85 przedstawiaj\xc4\x85c\xc4\x85 dziki chaos, a tysi\xc4\x85ce uciekinier\xc3\xb3w z obu stron rozproszy\xc5\x82o si\xc4\x99 po okolicach. Wszystkie 5 armii straci\xc5\x82y swoich naczelnych dow\xc3\xb3dc\xc3\xb3w. Bitwa najprawdopodobniej by\xc5\x82aby nierozstrzygni\xc4\x99ta, gdyby nie zdyscyplinowana kawaleria Cromwella, kt\xc3\xb3ra zebra\xc5\x82a si\xc4\x99 i sta\xc5\x82a si\xc4\x99 kluczem do zwyci\xc4\x99stwa. Cromwell poprowadzi\xc5\x82 ja tak, \xc5\xbce obszed\xc5\x82 wojska rojalist\xc3\xb3w wychodz\xc4\x85c na ich ty\xc5\x82y, by zaatakowa\xc4\x87 skrzyd\xc5\x82o Goringa od najmniej spodziewanej strony. Goring pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 zebra\xc4\x87 swoje utrudzone wojska, by stawi\xc4\x87 czo\xc5\x82a nag\xc5\x82emu niebezpiecze\xc5\x84stwu, zosta\xc5\x82 jednak rozbity._NEWLINE_Cromwell i Crawford zwr\xc3\xb3cili si\xc4\x99 teraz przeciwko resztkom centrum rojalist\xc3\xb3w, gromi\xc4\x85c ich oddzia\xc5\x82y jeden po drugim. Na koniec cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 piechoty Newcastle\xe2\x80\x99a, tzw. \xe2\x80\x9eBiali\xe2\x80\x9d (Whitecoats), zebra\xc5\x82y si\xc4\x99 dla stawienia ostatniego oporu, i przez moment wydawa\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce odepr\xc4\x85 wszystkie ataki Cromwella. Odm\xc3\xb3wili poddania si\xc4\x99 i w ko\xc5\x84cu zostali wyci\xc4\x99ci niemal do nogi \xe2\x80\x93 tylko garstka prze\xc5\xbcy\xc5\x82a._NEWLINE_Rojali\xc5\x9bci stracili 4 tys. zabitych (w tym wielu w ostatniej walce \xe2\x80\x9eBia\xc5\x82ych\xe2\x80\x9d), 1500 je\xc5\x84c\xc3\xb3w, w\xc5\x82\xc4\x85cznie z  Charlesem Lucasem i Henrym Tillierem. Straty Szkot\xc3\xb3w i parlamentarzyst\xc3\xb3w by\xc5\x82y znacznie mniejsze \xe2\x80\x93 prawdopodobnie tylko 300 zabitych (i to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z armii Fairfaxa). Brat Thomasa Fairfaxa, Charles, zosta\xc5\x82 \xc5\x9bmiertelnie ranny.\n_START_SECTION_\nSkutki bitwy\n_START_PARAGRAPH_\nDwa dni po bitwie Rupert zgromadzi\xc5\x82 w Yorku 5 tys. kawalerii i kilkaset piechoty. Uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce konieczny jest powr\xc3\xb3t na po\xc5\x82udnie, by po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 si\xc4\x99 z kr\xc3\xb3lem, i ruszy\xc5\x82 z powrotem przez Penniny. W mi\xc4\x99dzyczasie markiz Newcastle (kt\xc3\xb3ry wyda\xc5\x82 ca\xc5\x82\xc4\x85 swoj\xc4\x85 wielk\xc4\x85 fortun\xc4\x99 na spraw\xc4\x99 rojalist\xc3\xb3w) i jego oficerowie wyjechali na wygnanie za morze. Wraz z odej\xc5\x9bciem Ruperta i Newcastle\xe2\x80\x99a rojali\xc5\x9bci ostatecznie opu\xc5\x9bcili p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 Angli\xc4\x99._NEWLINE_Sprzymierzeni przegrupowali si\xc4\x99 i wznowili obl\xc4\x99\xc5\xbcenie Yorku. Garnizon skapitulowa\xc5\x82 na honorowych warunkach 16 lipca. Przez nast\xc4\x99pne kilka miesi\xc4\x99cy Szkoci i parlamentarzy\xc5\x9bci powoli usuwali pozosta\xc5\x82e garnizony rojalist\xc3\xb3w w ca\xc5\x82ej p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Anglii._NEWLINE_Pierwszy raz w tej wojnie, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Rupert zosta\xc5\x82 zdecydowanie pobity, i straci\xc5\x82 swoj\xc4\x85 reputacj\xc4\x99 niezwyci\xc4\x99\xc5\xbconego._NEWLINE_Natomiast Oliver Cromwell zyska\xc5\x82 sobie dzi\xc4\x99ki tej bitwie miano znakomitego dow\xc3\xb3dcy kawalerii. W nast\xc4\x99pnych miesi\xc4\x85cach zacz\xc4\x85\xc5\x82 narasta\xc4\x87 jego wp\xc5\x82yw zar\xc3\xb3wno w Izbie Ni\xc5\xbcszej parlamentu, jak i w polu \xe2\x80\x93 w armii parlamentu.'