b'\n_START_ARTICLE_\nIluminacja (film)\n_START_SECTION_\nOpis fabu\xc5\x82y\n_START_PARAGRAPH_\nBohaterem filmu jest Franciszek Retman, m\xc5\x82ody intelektualista z Pu\xc5\x82tuska, kt\xc3\xb3ry pocz\xc4\x85tkowo studiuje fizyk\xc4\x99 na Uniwersytecie Warszawskim. Jako student wik\xc5\x82a si\xc4\x99 w romans z Ma\xc5\x82gorzat\xc4\x85; na wakacje wyje\xc5\xbcd\xc5\xbca w Tatry, gdzie mocno prze\xc5\xbcywa \xc5\x9bmier\xc4\x87 swojego przyjaciela, taternika. Gdy okazuje si\xc4\x99, \xc5\xbce Ma\xc5\x82gorzata jest w ci\xc4\x85\xc5\xbcy, Retman musi si\xc4\x99 z ni\xc4\x85 o\xc5\xbceni\xc4\x87. Stypendium studenckie nie pozwala mu utrzyma\xc4\x87 rodziny, tote\xc5\xbc Franciszek bierze urlop dzieka\xc5\x84ski i rozpoczyna prac\xc4\x99 w wytw\xc3\xb3rni sprz\xc4\x99tu medycznego. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej przenosi si\xc4\x99 do kliniki psychiatrycznej, gdzie poddaje si\xc4\x99 p\xc5\x82atnym badaniom sn\xc3\xb3w. Rozczarowany niemo\xc5\xbcno\xc5\x9bci\xc4\x85 zg\xc5\x82\xc4\x99bienia tajemnicy \xc5\x9bmierci cz\xc5\x82owieka, Franciszek poszukuje prawdy w klasztorze kamedu\xc5\x82\xc3\xb3w. Ostatecznie Franciszek wraca do Warszawy, ko\xc5\x84czy przerwane studia i zostaje asystentem. Otwiera przew\xc3\xb3d doktorski w marcu 1968 roku, jednak\xc5\xbce w\xc3\xb3wczas daje o sobie zna\xc4\x87 nadwer\xc4\x99\xc5\xbcone serce.\n_START_SECTION_\nProdukcja\n_START_PARAGRAPH_\nPo sukcesie \xc5\xbbycia rodzinnego Krzysztof Zanussi zapragn\xc4\x85\xc5\x82 wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do eksperyment\xc3\xb3w formalnych zastosowanych w Strukturze kryszta\xc5\x82u. My\xc5\x9bla\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas o stworzeniu \xe2\x80\x9efilmu z pogranicza gatunk\xc3\xb3w: fabu\xc5\x82y, filmu dokumentalnego i eseju, po\xc5\x9bwi\xc4\x99conego rozwa\xc5\xbcaniom o pewnych problemach \xc5\x9bwiatopogl\xc4\x85dowych, kt\xc3\xb3re stawia przed dzisiejszym cz\xc5\x82owiekiem nauka\xe2\x80\x9d. Temat przysz\xc5\x82ego filmu podsun\xc4\x99li mu widzowie w trakcie dyskusji po\xc5\x9bwi\xc4\x99conej Strukturze kryszta\xc5\x82u. Re\xc5\xbcyser, staj\xc4\x85c przed postawionym sobie wyzwaniem, mia\xc5\x82 \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 ryzyka niepowodzenia projektu. O samym tytule filmu Zanussi wypowiada\xc5\x82 si\xc4\x99 nast\xc4\x99puj\xc4\x85co:_NEWLINE_U\xc5\xbcywaj\xc4\x85c w tytule s\xc5\x82owa \xe2\x80\x9eiluminacja\xe2\x80\x9d, chc\xc4\x99 podkre\xc5\x9bli\xc4\x87, \xc5\xbce wysi\xc5\x82ki umys\xc5\x82u nie s\xc4\x85 warunkiem wystarczaj\xc4\x85cym dla osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia o\xc5\x9bwiecenia. Cz\xc5\x82owiek musi przeby\xc4\x87 wiele chor\xc3\xb3b i do\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84, aby przybli\xc5\xbcy\xc4\x87 si\xc4\x99 do prawdy, sama wiedza mu nie wystarcza. Do\xc5\x9bwiadczenia \xc5\xbcycia s\xc4\x85 tak samo jedn\xc4\x85 z postaci prawdy, jak nauka i jej poszukiwania._NEWLINE_O ile fabularne zdarzenia w Iluminacji koncentruj\xc4\x85 si\xc4\x99 na losach fikcyjnej postaci Franciszka Retmana (odgrywanego przez Stanis\xc5\x82awa Lata\xc5\x82\xc5\x82\xc4\x99), o tyle wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 uwag\xc4\x99 Zanussi przywi\xc4\x85zywa\xc5\x82 do cz\xc4\x99\xc5\x9bci dokumentalnej, na kt\xc3\xb3r\xc4\x85 sk\xc5\x82ada\xc5\x82a si\xc4\x99 na ekranie obecno\xc5\x9b\xc4\x87 mi\xc4\x99dzy innymi profesor\xc3\xb3w W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Tatarkiewicza oraz Iwa Bia\xc5\x82ynickiego-Biruli. Jak twierdzi\xc5\x82 Zanussi: \xe2\x80\x9eKorzysta\xc5\x82em ze wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy ludzi spoza \xc5\x9brodowiska aktorskiego, aby zachowa\xc4\x87 wsp\xc3\xb3lny mianownik warstwy inscenizowanej i dokumentalnej\xe2\x80\x9d. Do ka\xc5\xbcdego wa\xc5\xbcnego wydarzenia w \xc5\xbcyciu bohatera dopisane zosta\xc5\x82y naukowe interpretacje \xe2\x80\x93 zdj\xc4\x99cia, dokumenty, schematy, rysunki, wyk\xc5\x82ady o\xc5\x9bwiatowe tudzie\xc5\xbc fragmenty film\xc3\xb3w naukowych, a tak\xc5\xbce dyskusje naukowe. Zdj\xc4\x99cia do filmu Zanussiego zrealizowa\xc5\x82 Edward K\xc5\x82osi\xc5\x84ski, u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c do tego celu na przemian klasycznej kamery 35 mm oraz lekkiej kamery 16 mm, tak aby film jak najbardziej przypomina\xc5\x82 reporta\xc5\xbc. Muzyk\xc4\x99 do Iluminacji napisa\xc5\x82 Wojciech Kilar, w szczeg\xc3\xb3lnych dla postaci Retmana momentach u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c sygna\xc5\x82\xc3\xb3w d\xc5\xbawi\xc4\x99kowych w postaci fletu, \xc5\x9bpiewu ch\xc3\xb3ralnego, skrzypiec oraz fortepianu, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y szczeg\xc3\xb3lnie poruszy\xc4\x87 widza.\n_START_SECTION_\nOdbi\xc3\xb3r\n_START_PARAGRAPH_\nIluminacja spotka\xc5\x82a si\xc4\x99 z entuzjastycznym przyj\xc4\x99ciem ze strony polskiej inteligencji, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 dla niej filmem kultowym. Jak pisa\xc5\x82 po latach ksi\xc4\x85dz Andrzej Luter, film Zanussiego na tle ideologii obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cej w\xc3\xb3wczas w polskiej kinematografii by\xc5\x82 ewenementem:_NEWLINE_Na zewn\xc4\x85trz wiadoma ideologia, zak\xc5\x82amanie, wszystko zgodne z lini\xc4\x85 partii i oto wchodz\xc4\x99 na prawie pust\xc4\x85 sal\xc4\x99 tego komunistycznego kina [Robotnik] i oczom nie wierz\xc4\x99. Ol\xc5\x9bnienie, na ekranie obraz antymaterialistyczny, metafizyczny, transcendentny wr\xc4\x99cz, z elementami onirycznymi, zrealizowany w formie eseju [...]. Doskonale pami\xc4\x99tam, \xc5\xbce ogl\xc4\x85daj\xc4\x85c w tym marnym kinie Robotnik dzie\xc5\x82o Zanussiego, widzia\xc5\x82em odwzorowanie moich \xc3\xb3wczesnych wybor\xc3\xb3w i poszukiwa\xc5\x84 [...]. Posta\xc4\x87 Franciszka sta\xc5\x82a si\xc4\x99 dla mnie najwa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 figur\xc4\x85 artystyczn\xc4\x85 tamtego czasu, przez kt\xc3\xb3r\xc4\x85 patrzy\xc5\x82em na w\xc5\x82asne \xc5\xbcycie._NEWLINE_Zdaniem Ryszarda Ciarki \xe2\x80\x9eIluminacja jest filmem dziwnym, kt\xc3\xb3ry z jednej strony, zdawa\xc5\x82oby si\xc4\x99, sugeruje proste do odgadni\xc4\x99cia przes\xc5\x82anie [...], z drugiej za\xc5\x9b strony pozostawia do dzi\xc5\x9b wiele pyta\xc5\x84 i frapuje swoj\xc4\x85 niezwyk\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85\xe2\x80\x9d. Jerzy Uszy\xc5\x84ski twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce w Iluminacji ukazana zosta\xc5\x82a \xe2\x80\x9eswoista nieprzystawalno\xc5\x9b\xc4\x87 refleksji do materii \xc5\xbcycia\xe2\x80\x9d, a Zanussi \xe2\x80\x9eods\xc5\x82oni\xc5\x82 niewydolno\xc5\x9b\xc4\x87 wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej kultury\xe2\x80\x9d w obliczu pyta\xc5\x84 ostatecznych. S\xc5\x82awomir Bobowski uzna\xc5\x82 film Zanussiego za \xe2\x80\x9eniezwyk\xc5\x82y [...] ekranowy esej, kt\xc3\xb3ry pozostaje jednak utworem fabularnym o m\xc5\x82odym polskim Fau\xc5\x9bcie szukaj\xc4\x85cym wiedzy absolutnej\xe2\x80\x9d. Robert Birkholc zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82, \xc5\xbce \xe2\x80\x9eporuszaj\xc4\x85c tak fundamentalne kwestie Zanussi m\xc3\xb3g\xc5\x82 \xc5\x82atwo popa\xc5\x9b\xc4\x87 w patos, ale lekko ironiczna forma eseju oraz bezpretensjonalna kreacja Stanis\xc5\x82awa Lata\xc5\x82\xc5\x82y chroni\xc4\x85 film przed intelektualnym bana\xc5\x82em\xe2\x80\x9d. Mi\xc5\x82osz Stelmach opisywa\xc5\x82 Iluminacj\xc4\x99 jako wzorcowy przyk\xc5\x82ad eseju filmowego, w kt\xc3\xb3rym \xe2\x80\x9edestabilizacja fikcyjnego \xc5\x9bwiata przejawia si\xc4\x99 [...] w autotematycznych zabiegach, eliptycznej narracji czy poluzowaniu przyczynowo\xe2\x80\x93skutkowych wi\xc4\x99z\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w eksponowaniu autorskiej wypowiedzi. Jakub Majmurek, analizuj\xc4\x85c konflikt nauki i wiary w Iluminacji, twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce u Zanussiego \xe2\x80\x9epewno\xc5\x9b\xc4\x87, jakiej szuka nowoczesny podmiot (w akcie zawierzenia religijnemu dogmatowi lub metodzie naukowej) zawsze zawiera w sobie swoje w\xc5\x82asne przeciwie\xc5\x84stwo\xe2\x80\x9d._NEWLINE_R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc poza Polsk\xc4\x85 Iluminacja wywo\xc5\x82a\xc5\x82a szeroki odd\xc5\xbawi\xc4\x99k. Ben Sachs dla magazynu \xe2\x80\x9eChicago Reader\xe2\x80\x9d por\xc3\xb3wna\xc5\x82 film Zanussiego do prac Jean-Luca Godarda, a nag\xc5\x82e ci\xc4\x99cia monta\xc5\xbcowe w Iluminacji \xe2\x80\x93 do \xe2\x80\x9eprzedzierania si\xc4\x99 przez stos artyku\xc5\x82\xc3\xb3w naukowych\xe2\x80\x9d. Zdaniem czasopisma \xe2\x80\x9eTime Out\xe2\x80\x9d nag\xc5\x82e ci\xc4\x99cia monta\xc5\xbcowe oraz \xe2\x80\x9eautotematyczne zabiegi s\xc4\x85 miejscami irytuj\xc4\x85ce, lecz cz\xc4\x99\xc5\x9bciej wystarczaj\xc4\x85co prowokuj\xc4\x85 do uwa\xc5\xbcno\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d. Bardziej sceptyczny wobec Iluminacji by\xc5\x82 Dan Sullivan z \xe2\x80\x9eFilm Comment\xe2\x80\x9d, nazywaj\xc4\x85c technik\xc4\x99 Zanussiego \xe2\x80\x9egwa\xc5\x82townym monta\xc5\xbcem melodramatycznych teledysk\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, a przes\xc5\x82anie samego filmu \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9er\xc3\xb3wnie \xc5\x9bliskim jak wiedza, za kt\xc3\xb3r\xc4\x85 pod\xc4\x85\xc5\xbca g\xc5\x82\xc3\xb3wny bohater\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nScorsese: Masterpieces of Polish Cinema\n_START_PARAGRAPH_\nMartin Scorsese uzna\xc5\x82 Iluminacj\xc4\x99 za jedno z arcydzie\xc5\x82 polskiej kinematografii i w 2014 roku wytypowa\xc5\x82 j\xc4\x85 do prezentacji w Stanach Zjednoczonych oraz Kanadzie w ramach festiwalu polskich film\xc3\xb3w Martin Scorsese Presents: Masterpieces of Polish Cinema.\n_START_SECTION_\nNawi\xc4\x85zania\n_START_PARAGRAPH_\nZanussi kontynuowa\xc5\x82 motyw duchowych poszukiwa\xc5\x84 wiary przez naukowca w filmie Imperatyw (1982). Bohater Imperatywu, matematyk Augustyn \xe2\x80\x93 imi\xc4\x99 stanowi odwo\xc5\x82anie do \xc5\x9bw. Augustyna \xe2\x80\x93 przyja\xc5\xbani si\xc4\x99 z prawos\xc5\x82awnym profesorem teologii, zadr\xc4\x99czaj\xc4\x85c si\xc4\x99 pytaniami o Boga.'