b'\n_START_ARTICLE_\nChoroba niebieskiego j\xc4\x99zyka\n_START_PARAGRAPH_\nChoroba niebieskiego j\xc4\x99zyka \xe2\x80\x93 zaka\xc5\xbana lecz niezara\xc5\xbaliwa wirusowa choroba prze\xc5\xbcuwaczy. Choruj\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie owce, rzadziej byd\xc5\x82o, kozy, wielb\xc5\x82\xc4\x85dy jednogarbne, s\xc5\x82onie i dzikie prze\xc5\xbcuwacze. W Polsce choroba bywa nazywana tak\xc5\xbce pryszczyc\xc4\x85 rzekom\xc4\x85. Jest chorob\xc4\x85 zwalczan\xc4\x85 z urz\xc4\x99du w Polsce.\n_START_SECTION_\nWyst\xc4\x99powanie\n_START_PARAGRAPH_\nChoroba po raz pierwszy zosta\xc5\x82o rozpoznana w Po\xc5\x82udniowej Afryce pod koniec XIX wieku. Obecnie wyst\xc4\x99puje na obszarach le\xc5\xbc\xc4\x85cych w pasie ograniczonym r\xc3\xb3wnole\xc5\xbcnikami 40\xc2\xb0N i 35\xc2\xb0S (Afryka, obie Ameryki, Australia, po\xc5\x82udniowa Azja, Oceania, niekt\xc3\xb3re kraje Europy po\xc5\x82udniowej, a ostatnio tak\xc5\xbce p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniej). Wed\xc5\x82ug OIE Polska by\xc5\x82a krajem wolnym od choroby niebieskiego j\xc4\x99zyka do 2006 roku, kiedy to zanotowano pierwszy przypadek tej choroby.\n_START_SECTION_\nEtiologia\n_START_PARAGRAPH_\nCzynnikiem chorobotw\xc3\xb3rczym jest wirus oznaczany skr\xc3\xb3tem BTV (Bluetongue virus). Wirus ten nale\xc5\xbcy do rodziny Reoviridae i rodzaju Orbivirus. Cz\xc4\x85steczka wirusa choroby niebieskiego j\xc4\x99zyka jest \xc5\x9brednicy oko\xc5\x82o 68-70 nm, posiada kszta\xc5\x82t dwudziesto\xc5\x9bcianu. Wirus zawiera 2 kapsydy otaczaj\xc4\x85ce rdze\xc5\x84 sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 z 10 segment\xc3\xb3w dwuniciowego RNA, kt\xc3\xb3ry koduje 4 bia\xc5\x82ka niestrukturalne (NS1, NS2, NS3 i NS3A) i 7 bia\xc5\x82ek strukturalnych (VP1-VP7). Obecnie znane s\xc4\x85 24 serotypy wirusa od BLU1 do BLU24. Serotypy BTV 1, 2, 3, 4, 6 i 10 maj\xc4\x85 wysoki wska\xc5\xbanik chorobotw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci. Serotypy 1, 2, 4, 9 oraz 16 wyst\xc4\x99powa\xc5\x82y na terenie Europy \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnomorskiej w latach 1998 do 2006. Serotyp 8 by\xc5\x82 odpowiedzialny za epidemi\xc4\x99 w Europie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej w roku 2006._NEWLINE_Obecnie stwierdzono, i\xc5\xbc ponad 20 gatunk\xc3\xb3w owad\xc3\xb3w ss\xc4\x85co-k\xc5\x82uj\xc4\x85cych z rz\xc4\x99du much\xc3\xb3wek rodzaju Culicoides (kuczmany) przenosi wirusa choroby niebieskiego j\xc4\x99zyka. W USA g\xc5\x82\xc3\xb3wnym wektorem jest Culicoides variipennis oraz Culicoides insignis. W Australii Culicoides brevitarsis. W Afryce, Europie i \xc5\x9arodkowym Wschodzie Culicoides imicola oraz w samej Europie Culicoides obsoletus, Culicoides pulicaris, Culicoides scoticus i Culicoides dewulfi.\n_START_SECTION_\nPatogeneza\n_START_PARAGRAPH_\nWra\xc5\xbcliwe na zara\xc5\xbcenie s\xc4\x85 owce wszystkich ras. Jednak rasy afryka\xc5\x84skie i azjatyckie, na przyk\xc5\x82ad karaku\xc5\x82, s\xc4\x85 bardziej odporne na zaka\xc5\xbcenie i zachorowanie. Stwierdzono, \xc5\xbce ponad 14 gatunk\xc3\xb3w owad\xc3\xb3w przenosi chorob\xc4\x99 b\xc4\x85d\xc5\xba z owiec na owce, b\xc4\x85d\xc5\xba z owiec na byd\xc5\x82o lub inne prze\xc5\xbcuwacze. U ci\xc4\x99\xc5\xbcarnych samic wirus przechodzi przez \xc5\x82o\xc5\xbcysko do p\xc5\x82odu i mo\xc5\xbce powodowa\xc4\x87 jego zamieranie lub powstawanie wad rozwojowych. U samc\xc3\xb3w wirus mo\xc5\xbce wyst\xc4\x99powa\xc4\x87 w nasieniu.\n_START_SECTION_\nObraz kliniczny\n_START_PARAGRAPH_\nByd\xc5\x82o zara\xc5\xbca si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bciej ni\xc5\xbc owce, jednak choruje rzadko, a sam przebieg choroby jest z regu\xc5\x82y \xc5\x82agodny. Przebieg choroby jest r\xc3\xb3\xc5\xbcny u prze\xc5\xbcuwaczy dzikich, od ostrej postaci krwotocznej, kt\xc3\xb3ra cechuje si\xc4\x99 wysok\xc4\x85 \xc5\x9bmiertelno\xc5\x9bci\xc4\x85, obserwowan\xc4\x85 u jeleni wirginijskich (Odocoileus virginianus), do przebiegu bezobjawowego spotykanego u wapiti (Cervus canadensis).\n_START_SECTION_\nByd\xc5\x82o\n_START_PARAGRAPH_\nU byd\xc5\x82a z regu\xc5\x82y brak objaw\xc3\xb3w klinicznych. Okres wyl\xc4\x99gania choroby mo\xc5\xbce by\xc4\x87 d\xc5\x82ugi i objawy kliniczne mog\xc4\x85 pojawi\xc4\x87 si\xc4\x99 nawet po 60\xe2\x80\x9380 dniach po zaka\xc5\xbceniu. Objawy je\xc5\xbceli wyst\xc4\x85pi\xc4\x85 to ograniczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej do gor\xc4\x85czki, \xc5\x9blinotoku, zaczerwienienia i obrz\xc4\x99ku b\xc5\x82ony \xc5\x9bluzowej jamy ustnej oraz obecno\xc5\x9bci p\xc4\x99cherzy i owrzodze\xc5\x84 w okolicy przyz\xc4\x99bia, rzadziej na ko\xc5\x84cu j\xc4\x99zyka. Czasami mo\xc5\xbce wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 zapalenie koronki i tworzywa racic. U kr\xc3\xb3w mlecznych mo\xc5\xbce mie\xc4\x87 miejsce \xc5\x82uszczenie si\xc4\x99 nask\xc3\xb3rka strzyk\xc3\xb3w i powstawanie strup\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nZmiany anatomopatologiczne\n_START_PARAGRAPH_\nSekcyjnie stwierdza si\xc4\x99 przekrwienie bierne. Nad\xc5\xbcerki b\xc5\x82ony \xc5\x9bluzowej w obr\xc4\x99bie jamy ustnej, dotycz\xc4\x85ce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc j\xc4\x99zyka. Obrz\xc4\x99ki i przekrwienia narz\xc4\x85d\xc3\xb3w wewn\xc4\x99trznych takich jak: w\xc4\x85troba, nerki, serce. Dotycz\xc4\x85 one r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mi\xc4\x99\xc5\x9bni.\n_START_SECTION_\nZwalczanie\n_START_PARAGRAPH_\nPoniewa\xc5\xbc leczenie objawowe jest praktycznie nieskuteczne, zwalczanie choroby w g\xc5\x82\xc3\xb3wnej mierze polega na szczepieniach ochronnych owiec i byd\xc5\x82a. Dodatkowo mo\xc5\xbcna zapobiega\xc4\x87 chorobie poprzez zwalczanie wektor\xc3\xb3w. Byd\xc5\x82o po przechorowaniu mo\xc5\xbce sta\xc4\x87 si\xc4\x99 nosicielem, a wyst\xc4\x99powanie przewlek\xc5\x82ej wiremii umo\xc5\xbcliwia zaka\xc5\xbcenie kuczman\xc3\xb3w i przeniesienie wirusa za ich po\xc5\x9brednictwem na zwierz\xc4\x99ta zdrowe.'