b'\n_START_ARTICLE_\nL\xc3\xb3d amorficzny\n_START_PARAGRAPH_\nL\xc3\xb3d amorficzny \xe2\x80\x93 amorficzna (bezpostaciowa) forma lodu, w kt\xc3\xb3rej nie wyst\xc4\x99puje struktura krystaliczna.\n_START_SECTION_\nCharakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nW warunkach typowo spotykanych na Ziemi woda krzepnie tworz\xc4\x85c krystaliczny l\xc3\xb3d heksagonalny. Istniej\xc4\x85 jednak r\xc3\xb3\xc5\xbcne metody, kt\xc3\xb3re uniemo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85 krystalizacj\xc4\x99. Przy bardzo szybkim och\xc5\x82adzaniu ciek\xc5\x82ej wody, b\xc4\x85d\xc5\xba powolnym osadzaniu pary na bardzo zimnej (<120 K, tj. <\xe2\x88\x92150 \xc2\xb0C) powierzchni, cz\xc4\x85steczki wody mog\xc4\x85 nie mie\xc4\x87 czasu na utworzenie sieci krystalicznej i utrzymany zostaje nieporz\xc4\x85dek charakterystyczny dla cieczy: woda przechodzi w stan szklisty. Temperatura zeszklenia wody to \xe2\x88\x92137 \xc2\xb0C (136 K). Amorficzny l\xc3\xb3d nie jest stabilny termodynamicznie, jednak w temperaturze ciek\xc5\x82ego azotu (\xe2\x88\x92196 \xc2\xb0C/77 K) pod normalnym ci\xc5\x9bnieniem bezpostaciowy l\xc3\xb3d jest metastabilny i mo\xc5\xbce istnie\xc4\x87 przez czas rz\xc4\x99du miesi\xc4\x99cy.\n_START_SECTION_\nOdmiany\n_START_PARAGRAPH_\nR\xc3\xb3\xc5\xbcne techniki uzyskiwania bezpostaciowego lodu prowadz\xc4\x85 do powstania jego odmian o r\xc3\xb3\xc5\xbcnej g\xc4\x99sto\xc5\x9bci, co jest zwi\xc4\x85zane z u\xc5\x82o\xc5\xbceniem cz\xc4\x85steczek i obecno\xc5\x9bci\xc4\x85 pustek w strukturze. Generalnie wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniane s\xc4\x85 trzy odmiany: LDA, HDA i VHDA o odpowiednio niskiej, wysokiej i bardzo wysokiej g\xc4\x99sto\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nLDA\n_START_PARAGRAPH_\nL\xc3\xb3d amorficzny o niskiej g\xc4\x99sto\xc5\x9bci (LDA, z ang. low-density amorphous ice) mo\xc5\xbce by\xc4\x87 otrzymywany z ciek\xc5\x82ej wody lub przez ogrzanie lodu HDA tu\xc5\xbc powy\xc5\xbcej 120 K pod ci\xc5\x9bnieniem atmosferycznym. Ma on g\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 0,94 g/cm\xc2\xb3. W 150\xe2\x80\x93160 K nast\xc4\x99puje przemiana fazowa w krystaliczny l\xc3\xb3d Ic. Struktura tego lodu nie jest znana, ale przypuszczalnie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w niej du\xc5\xbce, lu\xc5\xbane klastry moleku\xc5\x82 wody, podobne do postulowanych w przech\xc5\x82odzonej wodzie. Przewodnictwo cieplne tych substancji jest jednak r\xc3\xb3\xc5\xbcne, w przypadku LDA przy zmianie parametr\xc3\xb3w stanu wykazuje zachowanie bardziej podobne do substancji krystalicznej.\n_START_SECTION_\nHDA\n_START_PARAGRAPH_\nL\xc3\xb3d amorficzny o wysokiej g\xc4\x99sto\xc5\x9bci (HDA, z ang. high-density amorphous ice) mo\xc5\xbce by\xc4\x87 otrzymywany przez poddanie niskoci\xc5\x9bnieniowych odmian lodu (I\xe2\x82\x95, Ic, XI, LDA) dzia\xc5\x82aniu wysokiego ci\xc5\x9bnienia w niskiej temperaturze (~100 K). Ma on g\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 1,17 g/cm\xc2\xb3. Struktura tego lodu nie jest znana, ale dane obserwacyjne nie przecz\xc4\x85 modelowi lodu z\xc5\x82o\xc5\xbconego g\xc5\x82\xc3\xb3wnie ze \xe2\x80\x9ezgniecionych\xe2\x80\x9d klastr\xc3\xb3w cz\xc4\x85steczek wody. Model ten wyja\xc5\x9bnia trudno\xc5\x9b\xc4\x87 odtworzenia struktury lodu LDA z HDA w niskich temperaturach (~77 K), podczas gdy przemiana w przeciwnym kierunku (LDA\xe2\x86\x92HDA) jest \xc5\x82atwa. Poprzez wy\xc5\xbcarzanie w 0,2 GPa wytworzono jego stabilniejsz\xc4\x85 form\xc4\x99, e-HDA (expanded HDA; 1,13 g/cm\xc2\xb3, 0,1 MPa). Forma ta po ogrzaniu do ~170 K w 100 MPa krystalizuje, tworz\xc4\x85c l\xc3\xb3d IX o uporz\xc4\x85dkowanych wi\xc4\x85zaniach wodorowych. Przy ogrzewaniu od 100 K w ci\xc5\x9bnieniu 0,2 GPa, oko\xc5\x82o 140 K przechodzi on w ultralepk\xc4\x85, wysoce przech\xc5\x82odzon\xc4\x85 ciecz, zanim skrystalizuje w l\xc3\xb3d-IX.\n_START_SECTION_\nVHDA\n_START_PARAGRAPH_\nL\xc3\xb3d amorficzny o bardzo wysokiej g\xc4\x99sto\xc5\x9bci (VHDA, z ang. very-high density amorphous ice) mo\xc5\xbce by\xc4\x87 otrzymywany przez izobaryczne ogrzewanie lodu HDA od 77 do 160 K w ci\xc5\x9bnieniu 1,15 GPa. Ma on g\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 1,25 g/cm\xc2\xb3 w 0,1 MPa. Odmiana ta wykazuje wi\xc4\x99kszy stopie\xc5\x84 uporz\xc4\x85dkowania ni\xc5\xbc HDA. L\xc3\xb3d VHDA ogrzewany w ci\xc5\x9bnieniu od 0,3 do 2 GPa krystalizuje, tworz\xc4\x85c r\xc3\xb3\xc5\xbcne odmiany lodu (zale\xc5\xbcnie od ci\xc5\x9bnienia), ale wy\xc5\x82\xc4\x85cznie te charakteryzuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 brakiem uporz\xc4\x85dkowania wi\xc4\x85za\xc5\x84 wodorowych.\n_START_SECTION_\nWyst\xc4\x99powanie\n_START_PARAGRAPH_\nZe wzgl\xc4\x99du na warunki panuj\xc4\x85ce w przestrzeni kosmicznej poza lini\xc4\x85 \xc5\x9bniegu, para wodna kondensuj\xc4\x85ca na zimnych ziarnach skalnych przypuszczalnie tworzy l\xc3\xb3d amorficzny. Komety kr\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85ce daleko od swoich macierzystych gwiazd mog\xc4\x85 zawiera\xc4\x87 du\xc5\xbce ilo\xc5\x9bci lodu bezpostaciowego i dopiero gdy trafiaj\xc4\x85 one na orbity o peryheliach bli\xc5\xbcszych gwiazdy, ulega on krystalizacji. Jest to proces egzoenergetyczny, kt\xc3\xb3ry mo\xc5\xbce przebiega\xc4\x87 w spos\xc3\xb3b eksplozywny po przekroczeniu temperatury \xe2\x88\x92120 \xc2\xb0C (153 K), co odpowiada zbli\xc5\xbceniu si\xc4\x99 komety do S\xc5\x82o\xc5\x84ca na odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 5,5 au lub mniejsz\xc4\x85. Jest to mo\xc5\xbcliwe wyja\xc5\x9bnienie obserwowanych rozb\xc5\x82ysk\xc3\xb3w komet; zjawisko to mo\xc5\xbce mie\xc4\x87 du\xc5\xbce znaczenie dla komet jednopojawieniowych, natomiast dla komet kr\xc3\xb3tkookresowych efekt jest znacznie s\xc5\x82abszy, ze wzgl\xc4\x99du na wcze\xc5\x9bniejsz\xc4\x85 krystalizacj\xc4\x99 zewn\xc4\x99trznych warstw.'