b'\n_START_ARTICLE_\nArboretum Wirty\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW szk\xc3\xb3\xc5\x82ce drzew owocowych w latach 1875\xe2\x80\x931880 nadle\xc5\x9bniczy nadle\xc5\x9bnictwa Wirty Adam Putrich wprowadzi\xc5\x82 szpalerowe nasadzenie drzew owocowych, w latach 1890\xe2\x80\x931898 przy wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy prof. Adama Schwappacha, za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 29 powierzchni do\xc5\x9bwiadczalnych badaj\xc4\x85cych sposoby naturalizacji i aklimatyzacji oraz mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci wykorzystania gospodarczego drzew obcego pochodzenia. Za\xc5\x82o\xc5\xbcono ksi\xc4\x99gi, w kt\xc3\xb3rych zapisywano obserwacje, a do wybuchu I wojny \xc5\x9bwiatowej wyniki bada\xc5\x84 publikowano w fachowych pismach. W zapisach tych brak jest informacji o pochodzeniu materia\xc5\x82u szk\xc3\xb3\xc5\x82karskiego. Na prze\xc5\x82omie XIX i XX zgromadzono tu wielk\xc4\x85 kolekcj\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbc._NEWLINE_W tym czasie przy wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z ogrodami botanicznymi w Berlinie i Eberswalde powsta\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ogrodu stanowi\xc4\x85ca zacz\xc4\x85tek ogrodu botanicznego z kolekcj\xc4\x85 dendrologiczn\xc4\x85. Pierwsz\xc4\x85 inwentaryzacj\xc4\x99 ogrodu i charakterystyk\xc4\x99 gatunk\xc3\xb3w przeprowadzono w 1924. Kolejny spis zosta\xc5\x82 dokonany w latach 1955\xe2\x80\x931958. Zarejestrowano 90 gatunk\xc3\xb3w drzew li\xc5\x9bciastych i 140 iglastych._NEWLINE_Do lat pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych XX w. staraniem nadle\xc5\x9bniczych Kazimierza Szulis\xc5\x82awskiego i J\xc3\xb3zefa Pozorskiego wzbogacono kolekcj\xc4\x99 o now\xc4\x85 alej\xc4\x99 drzew egzotycznych i zajmuj\xc4\x85ce oko\xc5\x82o 0,44 ha alpinarium. Wielkie zniszczenia w drzewostanach spowodowa\xc5\x82 huragan z 2 listopada 1981 r., kt\xc3\xb3ry powali\xc5\x82 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 najstarszych daglezji. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 nasadze\xc5\x84 zniszczy\xc5\x82y mro\xc5\xbane zimy w latach 50. XX w. i w latach 1987\xe2\x80\x931988, kiedy to w styczniu temperatury dochodzi\xc5\x82y do -30 stopni._NEWLINE_W latach 1984\xe2\x80\x931988 zasadzono m.in. wiele drzew dalekowschodnich oraz rozpocz\xc4\x99to prace projektowe nowego uk\xc5\x82adu przestrzennego. Obecnie powi\xc4\x99kszono powierzchni\xc4\x99 ogrodu w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c tereny dawnych szk\xc3\xb3\xc5\x82ek i rozbudowano skalny ogr\xc3\xb3d. W utrzymaniu i rozbudowie ogrodu oraz w pracach badawczych czynnie uczestniczy, obok s\xc5\x82u\xc5\xbcby le\xc5\x9bnej, Instytut Dendrologii PAN w K\xc3\xb3rniku.\n_START_SECTION_\nKolekcja\n_START_PARAGRAPH_\nObecnie na terenie 39 kwater (33,61 ha) ro\xc5\x9bnie blisko 145 gatunk\xc3\xb3w, odmian i form ro\xc5\x9blin iglastych i 310 li\xc5\x9bciastych, a tak\xc5\xbce oko\xc5\x82o 150 gatunk\xc3\xb3w runa le\xc5\x9bnego. W arboretum znajduje si\xc4\x99 jedyny w Polsce okaz orzecha po\xc5\x9bredniego._NEWLINE_Ogr\xc3\xb3d podzielony jest na cztery cz\xc4\x99\xc5\x9bci: ogr\xc3\xb3d dendrologiczny, ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 europejska, ameryka\xc5\x84ska i azjatycka. Poszczeg\xc3\xb3lne cz\xc4\x99\xc5\x9bci dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 na kwatery poprzedzielane drogami i oznaczone cyframi._NEWLINE_Kolekcja arboretum dzieli si\xc4\x99 na dwie cz\xc4\x99\xc5\x9bci. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 parkowa obejmuje kolekcj\xc4\x99 drzew iglastych i li\xc5\x9bciastych wysadzanych rz\xc4\x99dami wzd\xc5\x82u\xc5\xbc \xc5\x9bcie\xc5\xbcek. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 le\xc5\x9bna przylegaj\xc4\x85ca bezpo\xc5\x9brednio do jeziora Borzechowskiego, poprzecinana jest dolinkami z okazami drzew egzotycznych i blisko dwustuletnich drzew krajowych._NEWLINE_Zaplecze gospodarcze sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z budynku administracyjno-biurowego, wy\xc5\x82uszczarni szyszek, kom\xc3\xb3r do sortowania i przechowywania nasion, magazynu szyszek, tuneli foliowych i szklarni.\n_START_SECTION_\nEdukacja\n_START_PARAGRAPH_\nW lesie powsta\xc5\x82a \xc5\x9bcie\xc5\xbcka dydaktyczna o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci oko\xc5\x82o 2,7 km, pozwalaj\xc4\x85ca pozna\xc4\x87 r\xc3\xb3\xc5\xbcne typy las\xc3\xb3w oraz sposoby ich zagospodarowania oraz ochrony.\n_START_SECTION_\nGr\xc3\xb3b\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie arboretum znajduje si\xc4\x99 gr\xc3\xb3b syna za\xc5\x82o\xc5\xbcyciela ogrodu Adama Putricha.'