b'\n_START_ARTICLE_\nT-34-85\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW 1943 roku pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 problem niewystarczaj\xc4\x85cego uzbrojenia g\xc5\x82\xc3\xb3wnego czo\xc5\x82gu Armii Czerwonej \xe2\x80\x93 T-34. Niemcy wprowadzili w tym czasie do akcji nowe typy czo\xc5\x82g\xc3\xb3w. By\xc5\x82y to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie wozy typu Panther i Tiger z nowymi armatami kal. 75 i 88 mm. Tak\xc5\xbce popularny na froncie czo\xc5\x82g Panzerkampfwagen IV, otrzyma\xc5\x82 now\xc4\x85 d\xc5\x82ugolufow\xc4\x85 armat\xc4\x99 kal. 75 mm. Dow\xc3\xb3dztwo radzieckie dosz\xc5\x82o do wniosku, \xc5\xbce tak\xc5\xbce T-34 nale\xc5\xbcy wyposa\xc5\xbcy\xc4\x87 w dzia\xc5\x82o o wi\xc4\x99kszej sile ognia. Rozpatrywano przede wszystkim uzbrojenie czo\xc5\x82gu w armat\xc4\x99 o wi\xc4\x99kszym kalibrze. Rozpocz\xc4\x99to prac\xc4\x99 nad uzbrojeniem wozu w dzia\xc5\x82o o kalibrze 85 mm. Nad jego konstrukcj\xc4\x85 pracowa\xc5\x82o kilka zespo\xc5\x82\xc3\xb3w konstruktor\xc3\xb3w._NEWLINE_Nowy czo\xc5\x82g wszed\xc5\x82 do produkcji seryjnej na pocz\xc4\x85tku 1944. Od swojego poprzednika r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie dzia\xc5\x82em o wi\xc4\x99kszym kalibrze i now\xc4\x85 trzyosobow\xc4\x85 wie\xc5\xbc\xc4\x85. Pierwsze serie czo\xc5\x82g\xc3\xb3w by\xc5\x82y uzbrojone w dzia\xc5\x82o konstrukcji zespo\xc5\x82u gen. F. Pietrowa (D-5T). Od marca 1944 rozpocz\xc4\x99to produkcj\xc4\x99 woz\xc3\xb3w uzbrojonych w dzia\xc5\x82o ZiS-S-53 konstrukcji zespo\xc5\x82u in\xc5\xbc. S. Grabina. Produkcja szybko si\xc4\x99 rozwija\xc5\x82a. Wkr\xc3\xb3tce prowadzona by\xc5\x82a w wielu zak\xc5\x82adach. Nowy czo\xc5\x82g wypar\xc5\x82 z produkcji poprzedni\xc4\x85 wersj\xc4\x99 T-34. Wozy produkcji r\xc3\xb3\xc5\xbcnych fabryk r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82y si\xc4\x99 szczeg\xc3\xb3\xc5\x82ami budowy (kszta\xc5\x82tem wie\xc5\xbcy, konstrukcj\xc4\x85 k\xc3\xb3\xc5\x82 no\xc5\x9bnych itp.)._NEWLINE_W ZSRR produkcja czo\xc5\x82gu T-34-85 trwa\xc5\x82a do 1950 roku. W tym czasie zbudowano 44 000 egzemplarzy. Po zako\xc5\x84czeniu II wojny \xc5\x9bwiatowej produkcj\xc4\x99 tych woz\xc3\xb3w rozpocz\xc4\x99to tak\xc5\xbce w Czechos\xc5\x82owacji (w latach 1951\xe2\x80\x931957 zbudowano 3000 sztuk) i Polsce (w latach 1951\xe2\x80\x931957 zbudowano 1400 sztuk)._NEWLINE_Czo\xc5\x82gi T-34-85 pozostaj\xc4\x85ce w radzieckiej rezerwie mobilizacyjnej by\xc5\x82y pod koniec lat 60. XX w. modernizowane. Powsta\xc5\x82 wtedy wariant T-34-85M. Zainstalowano w nich silniki wysokopr\xc4\x99\xc5\xbcne V-54 o mocy 520 KM oraz ko\xc5\x82a typu stosowanego w czo\xc5\x82gach T-55. Ostatecznie z wyposa\xc5\xbcenia armii radzieckiej wycofano je na pocz\xc4\x85tku lat 90. XX w.\n_START_SECTION_\nOpis konstrukcji\n_START_PARAGRAPH_\nCzo\xc5\x82g T-34-85 zbudowany by\xc5\x82 w tzw. klasycznym uk\xc5\x82adzie konstrukcyjnym. Kad\xc5\x82ub o pochy\xc5\x82ych \xc5\x9bcianach, zmniejszaj\xc4\x85cych ryzyko przebicia przez pociski przeciwpancerne, wykonany zosta\xc5\x82 z walcowanych p\xc5\x82yt pancernych o maksymalnej grubo\xc5\x9bci 60 mm. Wie\xc5\xbca zrobiona by\xc5\x82a z element\xc3\xb3w odlewanych po\xc5\x82\xc4\x85czonych metod\xc4\x85 spawania. Wn\xc4\x99trze pojazdu podzielone by\xc5\x82o na trzy przedzia\xc5\x82y: kierowania, bojowy i nap\xc4\x99dowy. W przedziale kierowania, rozmieszczonym z przodu kad\xc5\x82uba, znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 stanowiska mechanika-kierowcy i strzelca pok\xc5\x82adowego-radiotelegrafisty (od wersji T-34-85M1 i M2 zrezygnowano ze strzelca pok\xc5\x82adowego, montuj\xc4\x85c tzw. kursowy karabin maszynowy. By\xc5\x82 on zamocowany nieruchomo w kad\xc5\x82ubie czo\xc5\x82gu. Kierowanie jego ogniem odbywa\xc5\x82o si\xc4\x99 poprzez zwroty ca\xc5\x82ego pojazdu. Obs\xc5\x82ug\xc4\x99 radiostacji przej\xc4\x85\xc5\x82 dow\xc3\xb3dca czo\xc5\x82gu). W przedziale bojowym, obejmuj\xc4\x85cym wn\xc4\x99trze wie\xc5\xbcy i \xc5\x9brodkow\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 kad\xc5\x82uba, znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 stanowiska dla dow\xc3\xb3dcy czo\xc5\x82gu i dzia\xc5\x82onowego (z lewej strony wie\xc5\xbcy) oraz \xc5\x82adowniczego (z prawej strony wie\xc5\xbcy)._NEWLINE_Czo\xc5\x82g by\xc5\x82 nap\xc4\x99dzany silnikiem wysokopr\xc4\x99\xc5\xbcnym, widlastym, ch\xc5\x82odzonym ciecz\xc4\x85. Mechaniczny uk\xc5\x82ad przeniesienia mocy sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z: wielotarczowego sprz\xc4\x99g\xc5\x82a g\xc5\x82\xc3\xb3wnego, skrzyni przek\xc5\x82adniowej o 5 biegach do przodu i 1 w ty\xc5\x82, dw\xc3\xb3ch mechanizm\xc3\xb3w skr\xc4\x99tu typu sprz\xc4\x99g\xc5\x82owego i dw\xc3\xb3ch przek\xc5\x82adni bocznych._NEWLINE_Uk\xc5\x82ad bie\xc5\xbcny obejmowa\xc5\x82 10 k\xc3\xb3\xc5\x82 no\xc5\x9bnych, 2 ko\xc5\x82a napinaj\xc4\x85ce z przodu i 2 ko\xc5\x82a nap\xc4\x99dzaj\xc4\x85ce z ty\xc5\x82u. Zawieszenie k\xc3\xb3\xc5\x82 no\xc5\x9bnych niezale\xc5\xbcne na wahaczach i resorach spr\xc4\x99\xc5\xbcynowych._NEWLINE_Zasadnicze uzbrojenie stanowi\xc5\x82a 85 mm armata typu ZiS-S-53 o szybkostrzelno\xc5\x9bci 6\xe2\x80\x937 strz./min. i maksymalnej dono\xc5\x9bno\xc5\x9bci: 5200 m (ogniem bezpo\xc5\x9brednim) i 13 730 m (ogniem po\xc5\x9brednim). Z armaty strzelano pociskami przeciwpancernymi zwyk\xc5\x82ymi typu BR-365 i 365K lub podkalibrowymi typu BR-365P. Maksymalna przebijalno\xc5\x9b\xc4\x87 pancerza pociskiem zwyk\xc5\x82ym wynosi\xc5\x82a \xe2\x80\x93 102 mm z odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci 1000 m, pociskiem podkalibrowym \xe2\x80\x93 138 mm z odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci 500 m. Do niszczenia cel\xc3\xb3w nieopancerzonych stosowano pociski od\xc5\x82amkowo-burz\xc4\x85ce typu O-365._NEWLINE_Z armat\xc4\x85 sprz\xc4\x99\xc5\xbcony by\xc5\x82 7,62 mm karabin maszynowy DTM o szybkostrzelno\xc5\x9bci 100\xe2\x80\x93120 strz./min i dono\xc5\x9bno\xc5\x9bci do 1500 m. W kad\xc5\x82ubie znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 drugi karabin tego samego typu, kt\xc3\xb3ry w wersji czo\xc5\x82gu T-34-85M1 i M2 by\xc5\x82 karabinem kursowym._NEWLINE_Do prowadzenia ognia z armaty i sprz\xc4\x99\xc5\xbconego z ni\xc4\x85 karabinu maszynowego wykorzystywano celownik typu TSz-16 o powi\xc4\x99kszeniu 4x. Do obserwacji przedpola przez za\xc5\x82og\xc4\x99 s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y: dwa peryskopy typu Mk-4 dla dzia\xc5\x82onowego i \xc5\x82adowniczego, wie\xc5\xbcyczka obserwacyjna dow\xc3\xb3dcy czo\xc5\x82gu z peryskopem Mk-4 i 5 szczelinami obserwacyjnymi oraz dwa peryskopy w pokrywie w\xc5\x82azu mechanika-kierowcy._NEWLINE_Czo\xc5\x82g wyposa\xc5\xbcony by\xc5\x82 w radiostacj\xc4\x99 typu 10RT-26, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie zast\xc4\x85piono radiostacj\xc4\x85 typu R-113. Zasi\xc4\x99g \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9bci obu radiostacji do 20 km na postoju. Do \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9bci pomi\xc4\x99dzy cz\xc5\x82onkami za\xc5\x82ogi s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 czo\xc5\x82gowy telefon wewn\xc4\x99trzny typu TPU-47, zast\xc4\x85piony potem czo\xc5\x82gowym telefonem wewn\xc4\x99trznym typu R-120.\n_START_SECTION_\nS\xc5\x82u\xc5\xbcba\n_START_PARAGRAPH_\nNowe czo\xc5\x82gi zacz\xc4\x99\xc5\x82y trafia\xc4\x87 do jednostek pancernych w po\xc5\x82owie 1944. Pocz\xc4\x85tkowo otrzymywa\xc5\x82y je jednostki gwardyjskie. W miar\xc4\x99 rozwoju produkcji, nast\xc4\x99powa\xc5\x82a stopniowa wymiana sprz\xc4\x99tu w innych oddzia\xc5\x82ach wyposa\xc5\xbconych dotychczas w wozy T-34-76 Do ko\xc5\x84ca wojny nie zosta\xc5\x82a ona jednak zako\xc5\x84czona. Pe\xc5\x82na wymiana, w Armii Radzieckiej, nast\xc4\x85pi\xc5\x82a dopiero w po\xc5\x82owie lat 50._NEWLINE_W 1945 T-34-85 zacz\xc4\x99\xc5\x82y wypiera\xc4\x87 poprzedni model tego czo\xc5\x82gu tak\xc5\xbce z jednostek polskich, czechos\xc5\x82owackich i innych. W krajach tych sta\xc5\x82 si\xc4\x99 on podstawowym typem czo\xc5\x82gu._NEWLINE_Po wojnie by\xc5\x82 eksportowany do wielu kraj\xc3\xb3w \xc5\x9bwiata. Bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w wielu konfliktach zbrojnych, np. wojnie korea\xc5\x84skiej, wietnamskiej, wojnach na Bliskim Wschodzie. W Europie po raz ostatni T-34-85 zosta\xc5\x82y u\xc5\xbcyte w walce w czasie wojny w Bo\xc5\x9bni w latach 1992\xe2\x80\x931995. W uzbrojeniu niekt\xc3\xb3rych kraj\xc3\xb3w (np. Jemenu) znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 do dzi\xc5\x9b._NEWLINE_W nieoczekiwany spos\xc3\xb3b T-34-85 zosta\xc5\x82 wykorzystany w Budapeszcie 23 pa\xc5\xbadziernika 2006 roku. Trwaj\xc4\x85cy ponad miesi\xc4\x85c kryzys wok\xc3\xb3\xc5\x82 gabinetu Ferenca Gyurcs\xc3\xa1nya zaowocowa\xc5\x82 ulicznymi zamieszkami podczas obchod\xc3\xb3w 50. rocznicy powstania w\xc4\x99gierskiego w 1956 roku. Protestuj\xc4\x85cym uda\xc5\x82o si\xc4\x99 uruchomi\xc4\x87 muzealny czo\xc5\x82g T-34 b\xc4\x99d\xc4\x85cy elementem rocznicowej wystawy i u\xc5\xbcy\xc4\x87 go w walkach z policj\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nS\xc5\x82u\xc5\xbcba w Wojsku Polskim\n_START_PARAGRAPH_\nPo zako\xc5\x84czeniu wojny czo\xc5\x82gi T-34-85 znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 pocz\xc4\x85tkowo na uzbrojeniu samodzielnych pu\xc5\x82k\xc3\xb3w czo\xc5\x82g\xc3\xb3w Wojska Polskiego. Od 1949 r. by\xc5\x82y one zasadniczym typem czo\xc5\x82gu dywizji pancernych i zmechanizowanych. Po wprowadzeniu nowych typ\xc3\xb3w czo\xc5\x82g\xc3\xb3w, od drugiej po\xc5\x82owy lat 50., przesuwano je stopniowo najpierw do dywizji II rzutu, a nast\xc4\x99pnie do dywizji skadrowanych i rezerwowych, gdzie pe\xc5\x82ni\xc5\x82y rol\xc4\x99 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w bezpo\xc5\x9bredniego wsparcia piechoty. Z uzbrojenia wycofano je dopiero w 1986 r. w ramach procesu redukcji Wojska Polskiego._NEWLINE_W 1956 r. w czasie wydarze\xc5\x84 czerwcowych w Poznaniu, dwa czo\xc5\x82gi T-34-85 znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na uzbrojeniu interweniuj\xc4\x85cych jednostek WP dosta\xc5\x82y si\xc4\x99 w r\xc4\x99ce demonstrant\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy wykorzystali je do ostrza\xc5\x82u Wojew\xc3\xb3dzkiego Urz\xc4\x99du Bezpiecze\xc5\x84stwa Publicznego.\n_START_SECTION_\nProdukcja w Polsce\n_START_PARAGRAPH_\nCzo\xc5\x82g T-34-85 by\xc5\x82 pierwszym wozem bojowym produkowanym w Polsce na skal\xc4\x99 masow\xc4\x85. W 1951 r. Polska zakupi\xc5\x82a licencj\xc4\x99 na jego produkcj\xc4\x99. Docelowo planowano produkowa\xc4\x87 3 tys. woz\xc3\xb3w rocznie. Producentem pojazd\xc3\xb3w by\xc5\x82y Zak\xc5\x82ady Mechaniczne \xe2\x80\x9e\xc5\x81ab\xc4\x99dy\xe2\x80\x9d w \xc5\x81ab\xc4\x99dach ko\xc5\x82o Gliwic. Armaty czo\xc5\x82gowe produkowa\xc5\x82a Huta Stalowa Wola, a silniki Zak\xc5\x82ady Mechaniczne nr 2 w Warszawie. Produkcj\xc4\x99 seryjn\xc4\x85 uruchomiono w 1952 r. Do chwili jej zako\xc5\x84czenia w 1956 r. zbudowano \xc5\x82\xc4\x85cznie 1380 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rych 1108 przekazano jednostkom Wojska Polskiego. Pozosta\xc5\x82e 272 wozy przeznaczono na eksport. W czasie eksploatacji w Wojsku Polskim cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w T-34-85 zosta\xc5\x82a zmodernizowana do wersji T-34-85M1 (podgrzewacz silnika, za\xc5\x82oga 4 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, wzmocnione zawieszenie) i M2 (dodatkowo przystosowany do pokonywania przeszk\xc3\xb3d wodnych po dnie). Modernizacji dokonywano w Wojskowych Zak\xc5\x82adach Mechanicznych w Siemianowicach \xc5\x9al\xc4\x85skich.\n_START_SECTION_\nNomenklatura\n_START_PARAGRAPH_\nPoprawne oznaczenie to T-34-85. Cz\xc4\x99sto spotykany jest b\xc5\x82\xc4\x99dny zapis T-34/85. W dokumentach nie widnieje nigdzie oznaczenie T-34/85, a T-34-85.\n_START_SECTION_\nW kulturze popularnej\n_START_PARAGRAPH_\nW ksi\xc4\x85\xc5\xbcce \xe2\x80\x9eCzterej pancerni i pies\xe2\x80\x9d czo\xc5\x82giem \xe2\x80\x9eRudy\xe2\x80\x9d by\xc5\x82 pocz\xc4\x85tkowo pojazd typu T-34-76, a nast\xc4\x99pnie T-34-85. W serialu ca\xc5\x82y czas w roli \xe2\x80\x9eRudego\xe2\x80\x9d wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 czo\xc5\x82g typu T-34-85.'