b'\n_START_ARTICLE_\nPaleta (przyrz\xc4\x85d)\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci (np. w Egipcie) paletami najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej by\xc5\x82y du\xc5\xbce muszle, lecz s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y zwykle do rozcierania farb. W XV w. palety mia\xc5\x82y przewa\xc5\xbcnie kszta\xc5\x82t prostok\xc4\x85tny i uchwyt, a rzadziej otw\xc3\xb3r na kciuk. U\xc5\xbcywanie palet ciemnych, w kolorze naturalnego drewna datuje si\xc4\x99 dopiero od XVII w., kiedy to zacz\xc4\x99to malowa\xc4\x87 prawie wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na barwionych zaprawach malarskich, tzw. bolusowych. W XVIII w. przewa\xc5\xbca\xc5\x82y drewniane palety owalne, do\xc5\x9b\xc4\x87 du\xc5\xbcych rozmiar\xc3\xb3w, z otworem na kciuk. Olbrzymie palety ze spiczastym wybiegiem si\xc4\x99gaj\xc4\x85cym arty\xc5\x9bcie a\xc5\xbc na plecy s\xc4\x85 wynalazkiem XIX w.\n_START_SECTION_\nSpos\xc3\xb3b u\xc5\xbcycia\n_START_PARAGRAPH_\nFarby na palecie k\xc5\x82adzione s\xc4\x85 wed\xc5\x82ug ustalonego porz\xc4\x85dku, czasem indywidualnego dla poszczeg\xc3\xb3lnych artyst\xc3\xb3w. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej stosuje si\xc4\x99 system, w kt\xc3\xb3rym biel zajmuje miejsce \xc5\x9brodkowe przy kraw\xc4\x99dzi palety, na prawo od niej umieszcza si\xc4\x99 farby o ciep\xc5\x82ych barwach (\xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82cie, czerwienie i br\xc4\x85zy), a na lewo o barwach ch\xc5\x82odnych (zielenie, b\xc5\x82\xc4\x99kity, czer\xc5\x84). Mo\xc5\xbcna r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc stosowa\xc4\x87 uk\xc5\x82ad farb od jasnych do ciemnych. Farby olejne, akryle i tempery mo\xc5\xbcna nast\xc4\x99pnie nak\xc5\x82ada\xc4\x87 na obraz bezpo\xc5\x9brednio lub po ich zmieszaniu i uzyskaniu w\xc5\x82a\xc5\x9bciwej barwy. Mo\xc5\xbcna te\xc5\xbc je najpierw po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 z r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi malarskimi mediami dla osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia odpowiedniej w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci lub konsystencji. Farby te miesza si\xc4\x99 na palecie za pomoc\xc4\x85 szpachelki malarskiej lub p\xc4\x99dzla. Farby wodne rozcie\xc5\x84cza si\xc4\x99 na palecie wod\xc4\x85 dla uzyskania w\xc5\x82a\xc5\x9bciwej intensywno\xc5\x9bci pigmentu, a tak\xc5\xbce miesza p\xc4\x99dzlem dla uzyskania odpowiedniego odcienia barwy.\n_START_SECTION_\nRodzaje palet\n_START_PARAGRAPH_\nW zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od wykorzystania, palety mog\xc4\x85 by\xc4\x87 r\xc4\x99czne (zwykle owalne, z otworem na kciuk, wyprofilowane dla os\xc3\xb3b prawo- lub lewor\xc4\x99cznych) i sto\xc5\x82owe (du\xc5\xbce, prostok\xc4\x85tne). W malarstwie akwarelowym u\xc5\xbcywa si\xc4\x99 cz\xc4\x99sto sk\xc5\x82adanych palet podr\xc3\xb3\xc5\xbcnych (kieszonkowych) wykorzystywanych podczas plener\xc3\xb3w. Rozmiar palety dobiera si\xc4\x99 w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od ilo\xc5\x9bci farby u\xc5\xbcywanej podczas jednej sesji malarskiej.\n_START_SECTION_\nPalety drewniane\n_START_PARAGRAPH_\nDo wykonywania palet drewnianych najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej stosowane jest drewno gruszy, buku, jab\xc5\x82oni i jaworu. Nowa paleta wymaga nas\xc4\x85czenia olejem lnianym, b\xc4\x85d\xc5\xba pomalowania kilkoma warstwami werniksu poliuretanowego, by nie ch\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82a spoiwa z farb. Drewniane palety u\xc5\xbcywa si\xc4\x99 do malowania farbami olejnymi lub temperami t\xc5\x82ustymi. Ich naturalny kolor drewna (odcienie br\xc4\x85zu) mo\xc5\xbce zak\xc5\x82amywa\xc4\x87 faktyczn\xc4\x85 barw\xc4\x99 mieszanych farb, zw\xc5\x82aszcza przy r\xc3\xb3\xc5\xbcnym o\xc5\x9bwietleniu p\xc5\x82\xc3\xb3tna i palety. Czyszczenie palet drewnianych, konieczne do zachowania czysto\xc5\x9bci barw, bywa \xc5\xbcmudne i k\xc5\x82opotliwe.\n_START_SECTION_\nPalety plastikowe\n_START_PARAGRAPH_\nSzeroko wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie stosowane palety plastikowe s\xc4\x85 wykorzystywane przy malowaniu farbami wodnymi \xe2\x80\x93 akwarel\xc4\x85, gwaszem, czasem te\xc5\xbc chudymi temperami. S\xc4\x85 rodzajem p\xc5\x82ytkiej kuwety z wg\xc5\x82\xc4\x99bieniami na farby i wydzielonymi komorami do ich mieszania. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej s\xc4\x85 bia\xc5\x82e, w kolorze podobrazia stosowanego w akwareli. Maj\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcne rozmiary i kszta\xc5\x82ty (okr\xc4\x85g\xc5\x82e, owalne, kwadratowe, prostok\xc4\x85tne), bywaj\xc4\x85 z otworem na kciuk i z pojemnikiem na wod\xc4\x99. Cz\xc4\x99sto s\xc4\x85 sk\xc5\x82adane, stanowi\xc4\x85c r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie zamykan\xc4\x85 kasetk\xc4\x99 na farby.\n_START_SECTION_\nJednorazowe palety papierowe\n_START_PARAGRAPH_\nJest to blok specjalnie zaimpregnowanego nieprzemakalnego papieru w kolorze bia\xc5\x82ym, czasem z wyci\xc4\x99ciem na kciuk. Blok zawiera kilkadziesi\xc4\x85t arkuszy w formacie A4 lub A3. Ka\xc5\xbcdy arkusz to jednorazowa paleta, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 po zako\xc5\x84czeniu sesji mo\xc5\xbcna wyrwa\xc4\x87 z bloku i wyrzuci\xc4\x87. Takie palety s\xc4\x85 przeznaczone dla farb olejnych i akrylowych. Doskonale sprawdzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 podczas plener\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nPalety \xe2\x80\x9eStay Wet\xe2\x80\x9d\n_START_PARAGRAPH_\nInn\xc4\x85 odmian\xc4\x85 jednorazowych palet papierowych, s\xc4\x85 palety zapewniaj\xc4\x85ce wilgo\xc4\x87 szybkoschn\xc4\x85cym farbom akrylowym. Jest to rodzaj plastikowej kuwety z wilgotnym podk\xc5\x82adem (z papieru lub z g\xc4\x85bki) przykrytym papierem pergaminowym, kt\xc3\xb3ry umo\xc5\xbcliwia powoln\xc4\x85 absorpcj\xc4\x99 wilgoci z podk\xc5\x82adu. Dzi\xc4\x99ki temu wyd\xc5\x82u\xc5\xbca si\xc4\x99 czas wysychania farb na pergaminie i mo\xc5\xbcna malowa\xc4\x87 bez po\xc5\x9bpiechu.\n_START_SECTION_\nPalety szklane i z pleksi\n_START_PARAGRAPH_\nCoraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciej stosowane przez artyst\xc3\xb3w palety z hartowanego szk\xc5\x82a lub z pleksiglasu maj\xc4\x85 dwie podstawowe zalety: s\xc4\x85 przezroczyste i \xc5\x82atwe do czyszczenia. Dzi\xc4\x99ki przezroczysto\xc5\x9bci palet\xc4\x99 mo\xc5\xbcna po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 na papierze w dogodnym dla artysty kolorze, a nawet na wydrukowanym wzorniku barw zaplanowanych w obrazie. Dzi\xc4\x99ki temu uzyskanie w\xc5\x82a\xc5\x9bciwych odcieni mieszanych na palecie farb jest znacznie \xc5\x82atwiejsze. G\xc5\x82adk\xc4\x85 i tward\xc4\x85 powierzchni\xc4\x99 szk\xc5\x82a lub pleksi mo\xc5\xbcna w kilka minut oczy\xc5\x9bci\xc4\x87 z zaschni\xc4\x99tej farby za pomoc\xc4\x85 szpachli.\n_START_SECTION_\nInne palety\n_START_PARAGRAPH_\nW\xc5\x9br\xc3\xb3d palet, kt\xc3\xb3re wysz\xc5\x82y ju\xc5\xbc z u\xc5\xbcycia, wyparte przez palety plastikowe, s\xc4\x85 rozk\xc5\x82adane, emaliowane na bia\xc5\x82o palety metalowe s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ce g\xc5\x82\xc3\xb3wnie jako kasetki podr\xc3\xb3\xc5\xbcne na akwarele. A tak\xc5\xbce bia\xc5\x82e palety ceramiczne lub zast\xc4\x99puj\xc4\x85ce je p\xc5\x82ytkie talerze bez ozd\xc3\xb3b \xe2\x80\x93 wykorzystywane do przygotowania wi\xc4\x99kszych ilo\xc5\x9bci rozcie\xc5\x84czonego pigmentu potrzebnego do pokrycia du\xc5\xbcych fragment\xc3\xb3w akwareli (lawowanie).'