b'\n_START_ARTICLE_\nMacierzanka zwyczajna\n_START_SECTION_\nRozmieszczenie geograficzne\n_START_PARAGRAPH_\nNaturalny zasi\xc4\x99g macierzanki zwyczajnej obejmuje wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Europy: od Wielkiej Brytanii na wsch\xc3\xb3d przez Dani\xc4\x99, Norwegi\xc4\x99 i Szwecj\xc4\x99, na po\xc5\x82udnie przez Litw\xc4\x99, \xc5\x81otw\xc4\x99 i Estoni\xc4\x99 i dalej a\xc5\xbc po Ukrain\xc4\x99. Na po\xc5\x82udniu zasi\xc4\x99g obejmuje teren od Bu\xc5\x82garii, przez Albani\xc4\x99, W\xc5\x82ochy, Francj\xc4\x99, po Hiszpani\xc4\x99 i Portugali\xc4\x99. Gatunek jest notowany jako obcy (uciekinier z upraw) we florze Kanady (prowincje: Kolumbia Brytyjska, Manitoba, Nowy Brunszwik, Ontario, Wyspa Ksi\xc4\x99cia Edwarda, Quebec) oraz USA (stany: Connecticut, Delaware, Massachusetts, Maine, Michigan, Karolina P\xc3\xb3\xc5\x82nocna, New Hampshire, Nowy Jork, Oregon, Pensylwania, Rhode Island, Wirginia, Wirginia Zachodnia, Vermont). Jako zdzicza\xc5\x82y ro\xc5\x9bnie te\xc5\xbc w Nowej Zelandii._NEWLINE_W Polsce gatunek jest rozpowszechniony niemal w ca\xc5\x82ym kraju, przy czym pospolicie spotykany jest w cz\xc4\x99\xc5\x9bci po\xc5\x82udniowej. Lokalnie na Mazowszu, Podlasiu i w pasie nadmorskim bywa rzadki.\n_START_SECTION_\nWymagania siedliskowe\n_START_PARAGRAPH_\nMacierzanka ta ro\xc5\x9bnie na s\xc5\x82onecznych, suchych miejscach, na ubogich \xc5\x82\xc4\x85kach i pastwiskach, przydro\xc5\xbcach, skarpach i ska\xc5\x82ach. Poza  naturalnymi stanowiskami utrzymuje si\xc4\x99 tak\xc5\xbce jako pozosta\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 po uprawie, na trawnikach czy w parkach. Mimo to nie rozprzestrzenia si\xc4\x99 zbyt ch\xc4\x99tnie w \xc5\x9brodowisku antropogenicznym. Ro\xc5\x9bnie zwykle na glebach wapiennych, toleruje odczyn kwa\xc5\x9bny, neutralny lub zasadowy. Nie toleruje zacienienia. W g\xc3\xb3rach si\xc4\x99ga po pi\xc4\x99tro regla dolnego, rzadko po pi\xc4\x99tro subalpejskie.\n_START_SECTION_\nOddzia\xc5\x82ywania mi\xc4\x99dzygatunkowe\n_START_PARAGRAPH_\nWypasanie owiec w miejscach, gdzie ro\xc5\x9bnie macierzanka zwyczajna, jest dla niej korzystne, poniewa\xc5\xbc zwierz\xc4\x99ta unikaj\xc4\x85 tego gatunku, r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie zgryzaj\xc4\x85c ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 konkurencyjn\xc4\x85._NEWLINE_Grzyby z gatunku Puccinia thymi (Fuckel) P. Karst., nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do rodziny rdzowatych, paso\xc5\xbcytuj\xc4\x85 na \xc5\x82odygach macierzanki zwyczajnej._NEWLINE_Ro\xc5\x9bliny tego gatunku s\xc4\x85 wa\xc5\xbcnym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em pokarmu dla wielu bezkr\xc4\x99gowc\xc3\xb3w. Obecno\xc5\x9b\xc4\x87 tego gatunku determinuje m.in. wyst\xc4\x99powanie modraszka ariona, dla kt\xc3\xb3rego jest ro\xc5\x9blin\xc4\x85 \xc5\xbcywicielsk\xc4\x85, zar\xc3\xb3wno na etapie larwalnym, jak i po przepoczwarzeniu._NEWLINE_W fitosocjologii ma status gatunku wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85cego dla zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w zespo\xc5\x82\xc3\xb3w Vicio lathyroidis-Potentillion argenteae i Violion caninae oraz gatunku charakterystycznego dla zespo\xc5\x82u przelotu pospolitego i koniczyny pag\xc3\xb3rkowej (Anthyllidi-Trifolietum montani).\n_START_SECTION_\nSystematyka i zmienno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nGatunek opisany zosta\xc5\x82 przez Karola Linneusza w Species Plantarum w 1753 roku (jako lektotyp wskazany zosta\xc5\x82 jeden z okaz\xc3\xb3w zbieranych przez Linneusza). Zaliczany jest do sekcji Serpyllum. W obr\xc4\x99bie gatunku tradycyjnie wyodr\xc4\x99bniano podgatunki r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85ce si\xc4\x99 takimi cechami morfologicznymi jak d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 li\xc5\x9bci, proporcja d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci do szeroko\xc5\x9bci li\xc5\x9bci i d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 kwiatostanu. Eksperyment, w kt\xc3\xb3rym wegetatywnie namna\xc5\xbcano ro\xc5\x9bliny r\xc3\xb3\xc5\xbcnych podgatunk\xc3\xb3w, wykaza\xc5\x82, \xc5\xbce cechy uwa\xc5\xbcane za diagnostyczne w istocie zale\xc5\xbc\xc4\x85 od warunk\xc3\xb3w \xc5\x9brodowiskowych i nie maj\xc4\x85 podstaw genetycznych. W efekcie uznaje si\xc4\x99 obecnie, \xc5\xbce jest to polimorficzny gatunek, w obr\xc4\x99bie kt\xc3\xb3rego mo\xc5\xbcna wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 co najwy\xc5\xbcej r\xc3\xb3\xc5\xbcne odmiany. Ze wzgl\xc4\x99du na z\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 systematyk\xc4\x99 rodzaju i wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniane liczne r\xc3\xb3\xc5\xbcne taksony wewn\xc4\x85trzgatunkowe lista synonim\xc3\xb3w jest bardzo d\xc5\x82uga._NEWLINE_Krzy\xc5\xbcuje si\xc4\x99 cz\xc4\x99sto z Thymus serpyllum, tworz\xc4\x85c miesza\xc5\x84ce o nazwie Thymus \xc3\x97 oblongifolius Opiz, poza tym z: Thymus pycnotrichus (Uechtr.) Ronniger tworz\xc4\x85c Thymus \xc3\x97 henryi Ronniger, 1924, T. alpestris, T. austriacus, T. carpaticus, T. glabrescens, T. kosteleckyanus, T. marschallianus i T. pulcherrimus. Wci\xc4\x85\xc5\xbc uznawany za takson miesza\xc5\x84cowy jest Thymus \xc3\x97 citriodorus (Pers.) Schreb. \xe2\x80\x93 efekt skrzy\xc5\xbcowania macierzanki zwyczajnej z macierzank\xc4\x85 tymiankiem Thymus vulgaris. W 2005 roku wnioskowano o uznanie tego taksonu za odr\xc4\x99bny gatunek na podstawie analizy DNA.\n_START_SECTION_\nRo\xc5\x9blina przyprawowa\n_START_PARAGRAPH_\nPrzypraw\xc4\x99 stanowi \xc5\x9bwie\xc5\xbce lub suszone ziele zebrane na pocz\xc4\x85tku kwitnienia, najlepiej przed rozwini\xc4\x99ciem si\xc4\x99 kwiat\xc3\xb3w. Najbardziej aromatyczne s\xc4\x85 ro\xc5\x9bliny rosn\xc4\x85ce na stanowiskach silnie nas\xc5\x82onecznionych. Macierzanka zwyczajna mo\xc5\xbce stanowi\xc4\x87 sk\xc5\x82adnik mieszanek przyprawowych, dodatek do zup i sos\xc3\xb3w mi\xc4\x99snych, warzyw, grzyb\xc3\xb3w czy cukinii. Ma bardzo aromatyczny zapach i korzenny, gorzki smak. Jest przypraw\xc4\x85 u\xc5\xbcywan\xc4\x85 przede wszystkim w kuchni \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorskiej, bardzo zbli\xc5\xbcon\xc4\x85 do tymianku, stosowan\xc4\x85 podobnie i tak jak to ziele nadaje si\xc4\x99 szczeg\xc3\xb3lnie do przyprawiania potraw t\xc5\x82ustych i ci\xc4\x99\xc5\xbckostrawnych. Stare ksi\xc4\x99gi zielarskie radz\xc4\x85 dodawa\xc4\x87 macierzank\xc4\x99 do potraw mi\xc4\x99snych i rybnych, poniewa\xc5\xbc regulowa\xc4\x87 ma trawienie.\n_START_SECTION_\nInne zastosowania\n_START_PARAGRAPH_\nOlejek eteryczny pozyskiwany z li\xc5\x9bci jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc stosowany w przemy\xc5\x9ble perfumeryjnym i produkcji p\xc5\x82ynu do p\xc5\x82ukania ust._NEWLINE_Jest to dobra ro\xc5\x9blina miododajna, chocia\xc5\xbc w mniejszym stopniu ni\xc5\xbc macierzanka piaskowa._NEWLINE_Uznawana by\xc5\x82a tak\xc5\xbce za ro\xc5\x9blin\xc4\x99 magiczn\xc4\x85 \xe2\x80\x93 mia\xc5\x82a pomaga\xc4\x87 kobietom przyci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 m\xc4\x99\xc5\xbca oraz wspomaga\xc4\x87 egzorcyzmy.\n_START_SECTION_\nUprawa\n_START_PARAGRAPH_\nRo\xc5\x9blinom uprawianym nale\xc5\xbcy zapewni\xc4\x87 stanowisko w pe\xc5\x82ni nas\xc5\x82onecznione, najlepiej na przepuszczalnej, wapiennej glebie. Uprawa udaje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w miejscach suchych, na murkach, w ogr\xc3\xb3dkach skalnych, a tak\xc5\xbce mi\xc4\x99dzy kamieniami ogrodowych \xc5\x9bcie\xc5\xbcek (toleruje lekkie wydeptywanie). Macierzanka zwyczajna nie lubi mokrych stanowisk, zw\xc5\x82aszcza w zimie. Warstwa \xc5\xbcwiru wok\xc3\xb3\xc5\x82 ro\xc5\x9blin pomaga chroni\xc4\x87 li\xc5\x9bcie przed wilgotn\xc4\x85 gleb\xc4\x85._NEWLINE_Gatunek w uprawie rozmna\xc5\xbcany jest przez wysiew nasion wiosn\xc4\x85 do inspektu lub jesieni\xc4\x85 w szklarni. Siewki nale\xc5\xbcy rozsadzi\xc4\x87 do pojemnik\xc3\xb3w i wysadza\xc4\x87 do gruntu p\xc3\xb3\xc5\xban\xc4\x85 wiosn\xc4\x85 lub wczesnym latem, po ostatnich prognozowanych przymrozkach. Podzia\xc5\x82 k\xc4\x99py wykonuje si\xc4\x99 wiosn\xc4\x85 lub jesieni\xc4\x85, przy czym du\xc5\xbce fragmenty mo\xc5\xbcna wysadza\xc4\x87 od razu w docelowe miejsce, za\xc5\x9b mniejsze warto najpierw przetrzyma\xc4\x87 w pojemnikach w inspekcie lub szklarni w lekkim zacienieniu, a\xc5\xbc podrosn\xc4\x85. Nast\xc4\x99pnie wysadzi\xc4\x87 latem lub kolejnej wiosny.'