b'\n_START_ARTICLE_\nEnergia geotermalna\n_START_PARAGRAPH_\nEnergia geotermalna (energia geotermiczna, geotermia) \xe2\x88\x92 energia cieplna ska\xc5\x82, wody i gruntu pod powierzchni\xc4\x85 Ziemi, zaliczana do odnawialnych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 energii. Proces odnawiania \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 geotermalnych jest jednak powolny, st\xc4\x85d przy ma\xc5\x82ym strumieniu ciep\xc5\x82a geotermalnego pobieranie du\xc5\xbcej ilo\xc5\x9bci ciep\xc5\x82a mo\xc5\xbce doprowadzi\xc4\x87 do wych\xc5\x82odzenia ska\xc5\x82 lub spadku ci\xc5\x9bnienia w zbiorniku. Energia geotermalna jest udost\xc4\x99pniana za pomoc\xc4\x85 wierce\xc5\x84 zbli\xc5\xbconych technologi\xc4\x85 wykonania do odwiert\xc3\xb3w naftowych, jednak odbiegaj\xc4\x85cych od nich w szczeg\xc3\xb3\xc5\x82ach wykonania i umiejscowienia. Energia geotermalna mo\xc5\xbce by\xc4\x87 pobierana za pomoc\xc4\x85 gruntowych pomp ciep\xc5\x82a lub g\xc5\x82\xc4\x99bszych odwiert\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re z regu\xc5\x82y s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85 eksploatacji g\xc5\x82\xc4\x99boko po\xc5\x82o\xc5\xbconych warstw wodono\xc5\x9bnych z gor\xc4\x85c\xc4\x85 wod\xc4\x85. Alternatywnie, mo\xc5\xbcliwe jest wykorzystanie energii cieplnej ska\xc5\x82 nieprzepuszczalnych lub s\xc5\x82abo zawodnionych, do kt\xc3\xb3rych wt\xc5\x82aczana jest ch\xc5\x82odna woda i po nagrzaniu odbierana gor\xc4\x85ca. Jednym z przejaw\xc3\xb3w obecno\xc5\x9bci energii geotermalnej s\xc4\x85 \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a termalne._NEWLINE_Energi\xc4\x99 geotermaln\xc4\x85 wykorzystuje si\xc4\x99 w 64 krajach, a \xc5\x82\xc4\x85czna moc dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cych elektrowni geotermalnych wynosi 11,4 GW (2012 rok). Jest ona najistotniejszym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em energii na Islandii i Filipinach. W Unii Europejskiej z energii geotermalnej pochodzi 0,84% produkowanej energii pierwotnej. W Polsce instalacje geotermalne dostarczaj\xc4\x85ce ciep\xc5\x82o do systemu ciep\xc5\x82owniczego dzia\xc5\x82aj\xc4\x85 w sze\xc5\x9bciu miejscach, m.in. na obszarze Podhala i odpowiadaj\xc4\x85 za 0,03% produkowanej energii pierwotnej.\n_START_SECTION_\nDost\xc4\x99pno\xc5\x9b\xc4\x87 energii geotermalnej\n_START_PARAGRAPH_\nTemperatura Ziemi ro\xc5\x9bnie wraz z g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci\xc4\x85, osi\xc4\x85gaj\xc4\x85c 6600\xc2\xa0\xc2\xb0C w samym j\xc4\x85drze. Oko\xc5\x82o 20% energii cieplnej wn\xc4\x99trza Ziemi pochodzi z kontrakcji grawitacyjnej w okresie formowania si\xc4\x99 planety, pozosta\xc5\x82e 80% pochodzi z rozpadu radioaktywnych izotop\xc3\xb3w potasu (\xe2\x81\xb4\xe2\x81\xb0K), uranu (\xc2\xb2\xc2\xb3\xe2\x81\xb8U i \xc2\xb2\xc2\xb3\xe2\x81\xb5U) i toru (\xc2\xb2\xc2\xb3\xc2\xb2Th), kt\xc3\xb3ry zachodzi w p\xc5\x82aszczu. Niewielki wk\xc5\x82ad w ciep\xc5\x82o skorupy ziemskiej ma te\xc5\xbc tarcie wewn\xc4\x99trzne wywo\xc5\x82ane si\xc5\x82ami p\xc5\x82ywowymi i zmianami w pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci obrotu Ziemi. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 energii termicznej j\xc4\x85dra transportowana jest do skorupy ziemskiej poprzez pi\xc3\xb3ropusze p\xc5\x82aszcza, kt\xc3\xb3re mog\xc4\x85 powodowa\xc4\x87 powstawanie plam gor\xc4\x85ca i pokryw lawowych._NEWLINE_Energia geotermalna naturalnie wydostaje si\xc4\x99 na powierzchni\xc4\x99 Ziemi z moc\xc4\x85 oko\xc5\x82o 46 TW._NEWLINE_\xc5\x9aredni strumie\xc5\x84 geotermalny to oko\xc5\x82o 0,063 W/m\xc2\xb2 \xe2\x80\x93 nie jest on zbyt du\xc5\xbcy, ale zasoby tej energii s\xc4\x85 praktycznie niewyczerpywalne, ze wzgl\xc4\x99du na ogromn\xc4\x85 obj\xc4\x99to\xc5\x9b\xc4\x87 Ziemi. Strumie\xc5\x84 ten daje \xc5\x9bredni gradient temperatury (wzrost w kierunku \xc5\x9brodka) 25 K/km. Jest to niewystarczaj\xc4\x85ce do eksploatacji bezpo\xc5\x9bredniej, dlatego w geotermii istotne s\xc4\x85 tzw. rejony hipertermiczne (gradient wi\xc4\x99kszy od 80 K/km) i semitermiczne (od 40 do 80 K/km). Rejony hipertermiczne to przede wszystkim obszary radiogeniczne (du\xc5\xbca zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 pierwiastk\xc3\xb3w radioaktywnych), obszary wysokiego strumienia ciep\xc5\x82a (ska\xc5\x82y o bardzo du\xc5\xbcej przewodno\xc5\x9bci cieplnej) i punktowe \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a ciep\xc5\x82a (zasoby magmy, wody geotermalne). W tych rejonach zasoby geotermalne wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 jako petrotermiczne (energia zgromadzona w ska\xc5\x82ach) i hydrotermiczne (w wodzie).\n_START_SECTION_\nUzyskiwanie energii\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnym sposobem pozyskiwania energii geotermalnej jest tworzenie odwiert\xc3\xb3w do zbiornik\xc3\xb3w gor\xc4\x85cych w\xc3\xb3d geotermalnych. W pewnej odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci od otworu czerpalnego wykonuje si\xc4\x99 drugi otw\xc3\xb3r, kt\xc3\xb3rym wod\xc4\x99 geotermaln\xc4\x85 po odebraniu od niej ciep\xc5\x82a, wt\xc5\x82acza si\xc4\x99 z powrotem do z\xc5\x82o\xc5\xbca. Wody geotermiczne s\xc4\x85 z regu\xc5\x82y mocno zasolone, jest to powodem szczeg\xc3\xb3lnie trudnych warunk\xc3\xb3w pracy wymiennik\xc3\xb3w ciep\xc5\x82a i innych element\xc3\xb3w armatury instalacji geotermicznych. Energi\xc4\x99 geotermiczn\xc4\x85 wykorzystuje si\xc4\x99 w uk\xc5\x82adach centralnego ogrzewania jako podstawowe \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o energii cieplnej. Drugim zastosowaniem energii geotermicznej jest produkcja energii elektrycznej. Jest to op\xc5\x82acalne jedynie w przypadkach \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 szczeg\xc3\xb3lnie gor\xc4\x85cych. Zagro\xc5\xbcenie jakie niesie za sob\xc4\x85 produkcja energii geotermicznej to zanieczyszczenia w\xc3\xb3d g\xc5\x82\xc4\x99binowych, uwalnianie radonu, siarkowodoru i innych gaz\xc3\xb3w._NEWLINE_Gor\xc4\x85ce \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a tzw. gejzery s\xc4\x85 charakterystycznym elementem krajobrazu Islandii, kt\xc3\xb3ra wykorzystuje je jako \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o ogrzewania i ciep\xc5\x82ej wody. Nie wp\xc5\x82ywa to ujemnie na \xc5\x9brodowisko naturalne.\n_START_SECTION_\nEnergia geotermalna w Polsce\n_START_PARAGRAPH_\nPolska ma bardzo dobre warunki geotermalne, gdy\xc5\xbc 80% powierzchni kraju jest pokryte przez 3 prowincje geotermalne: centralnoeuropejsk\xc4\x85, przedkarpack\xc4\x85 i karpack\xc4\x85. Temperatura wody dla tych obszar\xc3\xb3w wynosi od 30-130\xc2\xa0\xc2\xb0C (a lokalnie nawet 200\xc2\xa0\xc2\xb0C), a g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 wyst\xc4\x99powania w ska\xc5\x82ach osadowych od 1 do 10 km. Naturalny wyp\xc5\x82yw zdarza si\xc4\x99 bardzo rzadko (Sudety \xe2\x80\x93 Cieplice, L\xc4\x85dek Zdr\xc3\xb3j). Mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci wykorzystania w\xc3\xb3d geotermalnych dotycz\xc4\x85 40% obszaru kraju (wydobycie jest op\xc5\x82acalne, gdy do g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci 2 km temperatura osi\xc4\x85ga 65\xc2\xa0\xc2\xb0C, zasolenie nie przekracza 30 g/l a tak\xc5\xbce gdy wydajno\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a jest odpowiednia)._NEWLINE_Powsta\xc5\x82 atlas w\xc3\xb3d geotermalnych wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych na terenie Polski pod redakcj\xc4\x85 prof. Wojciecha G\xc3\xb3reckiego z Wydzia\xc5\x82u Geologii, Geofizyki i Ochrony \xc5\x9arodowiska, Akademii G\xc3\xb3rniczo-Hutniczej, wskazuj\xc4\x85cy obszary wyst\xc4\x99powania w\xc3\xb3d geotermalnych na terenie Polski_NEWLINE_Pierwszy w Polsce Zak\xc5\x82ad Geotermalny w Ba\xc5\x84skiej-Bia\xc5\x82ym Dunajcu powsta\xc5\x82 w latach 1989-1993. Od 2001 z odwiert\xc3\xb3w i instalacji korzysta PEC Geotermia Podhala\xc5\x84ska SA, kt\xc3\xb3ra pokrywa 35% zapotrzebowania na ciep\xc5\x82o w Zakopanem._NEWLINE_Koszt wybudowania instalacji o mocy oko\xc5\x82o 10 MW wystarczaj\xc4\x85cej do pod\xc5\x82\xc4\x85czenia oko\xc5\x82o 1000 dom\xc3\xb3w jednorodzinnych wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 w przypadku jednego z odwiert\xc3\xb3w na Podhalu 20 mln z\xc5\x82 w 2012 .\n_START_SECTION_\nWykorzystanie p\xc5\x82ytkiej geotermii\n_START_PARAGRAPH_\nW Polsce funkcjonuje 35 tys. instalacji p\xc5\x82ytkiej geotermii wykorzystywanych do ogrzewania dom\xc3\xb3w jednorodzinnych oraz obiekt\xc3\xb3w publicznych. Moc tych  instalacji to 390 MW. W ci\xc4\x85gu roku wytwarzaj\xc4\x85 one 2000 TJ energii.'