b'\n_START_ARTICLE_\nFilioque\n_START_SECTION_\nReakcja teolog\xc3\xb3w Wschodu\n_START_PARAGRAPH_\nJednym z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych wschodnich oponent\xc3\xb3w Filioque w IX w. by\xc5\x82 patriarcha Konstantynopola Focjusz, swe argumenty przedstawi\xc5\x82 w dziele Mistagogia (13:338 AB; PG 102,279-392). Opr\xc3\xb3cz przedstawienia argument\xc3\xb3w z pogranicza metafizyki i dogmatyki, patriarcha uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce Zach\xc3\xb3d, modyfikuj\xc4\x85c Credo nicejsko-konstantynopolita\xc5\x84skie, jest niewierny wobec uchwa\xc5\x82 Soboru z 381 r. Szeroko polemizowa\xc5\x82 z tezami teolog\xc3\xb3w zachodnich, nie zna\xc5\x82 on jednak\xc5\xbce w og\xc3\xb3le pism i argument\xc3\xb3w wcze\xc5\x9bniejszych Ojc\xc3\xb3w \xc5\x82aci\xc5\x84skich: ani Augustyna w jego kontrowersji z arianizmem, ani Hieronima, ani te\xc5\xbc Ambro\xc5\xbcego.\n_START_SECTION_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie\n_START_PARAGRAPH_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie wielu teolog\xc3\xb3w, w \xc5\x9blad za Yvesem Congarem sugeruje, \xc5\xbce w nauczaniu Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w o pochodzeniu Ducha \xc5\x9awi\xc4\x99tego stawia si\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbcne akcenty, ale zasadnicza tre\xc5\x9b\xc4\x87 ich wiary jest ta sama. Proponuj\xc4\x85 oni ekumeniczne formu\xc5\x82y wyznania wiary, w kt\xc3\xb3rych Filioque jest interpretowane jako przez Syna.\n_START_SECTION_\nStrona protestancka\n_START_PARAGRAPH_\nTeologia reformacyjna, silnie zorientowana na nauk\xc4\x99 Augustyna, bez zastrze\xc5\xbce\xc5\x84 przyj\xc4\x99\xc5\x82a Filioque, cho\xc4\x87 dostrzegano niew\xc5\x82a\xc5\x9bciwy spos\xc3\xb3b jej przyj\xc4\x99cia. Reformowany teolog Fran\xc3\xa7ois Turretin nie uwa\xc5\xbca\xc5\x82 pogl\xc4\x85du Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a wschodniego za herezj\xc4\x99, jednak uwa\xc5\xbca\xc5\x82 nauk\xc4\x99 Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a zachodniego za w\xc5\x82a\xc5\x9bciwsz\xc4\x85._NEWLINE_Zdecydowanym obro\xc5\x84c\xc4\x85 Filioque by\xc5\x82 Karl Barth. Dostrzega\xc5\x82 on w nauce Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a wschodniego dwa b\xc5\x82\xc4\x99dy, formalny i materialny. B\xc5\x82\xc4\x85d formalny dotyczy prawos\xc5\x82awnego pogl\xc4\x85du na temat relacji Tr\xc3\xb3jcy immanentnej i ekonomicznej. Zdaniem Bartha nie mo\xc5\xbcna powiedzie\xc4\x87 nic na temat Boga samego w sobie poza jego objawieniem, a wi\xc4\x99c jego ekonomi\xc4\x85. Po drugie wszelkie objawienie Bo\xc5\xbce ugruntowane jest w jego wiecznej naturze, B\xc3\xb3g nie objawia nic poza tym, kim w istocie jest \xe2\x80\x93 nie jest wi\xc4\x99c w\xc5\x82a\xc5\x9bciwy pogl\xc4\x85d, \xc5\xbce Duch \xc5\x9awi\xc4\x99ty pochodzi zar\xc3\xb3wno od Ojca i Syna w ekonomii zbawienia, ale nie w Bo\xc5\xbcej istocie. Zdaniem Bartha werset J 15,26, przytaczany przez stron\xc4\x99 prawos\xc5\x82awn\xc4\x85, nie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 interpretowany w oderwaniu od innych fragment\xc3\xb3w Biblii, kt\xc3\xb3re nazywaj\xc4\x85 Ducha \xc5\x9awi\xc4\x99tego Duchem Syna._NEWLINE_B\xc5\x82\xc4\x85d materialny, zdaniem Bartha, le\xc5\xbcy w oderwaniu kwestii pochodzenia Ducha \xc5\x9awi\xc4\x99tego od jego istoty jako wi\xc4\x99zi, relacji mi\xc5\x82o\xc5\x9bci wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cej Ojca i Syna. Syn jest \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em tej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci w nie mniejszym stopniu, ni\xc5\xbc Ojciec. Dzia\xc5\x82anie Ducha \xc5\x9awi\xc4\x99tego polega na w\xc5\x82\xc4\x85czeniu cz\xc5\x82owieka w t\xc4\x99 wzajemn\xc4\x85 relacj\xc4\x99 \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85c\xc4\x85 Ojca i Syna. Uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85c Ojca za jedyne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o Ducha, podwa\xc5\xbca si\xc4\x99 wzajemno\xc5\x9b\xc4\x87 tej relacji, a przez przeniesienie tej relacji wy\xc5\x82\xc4\x85cznie w sfer\xc4\x99 ekonomii podwa\xc5\xbca si\xc4\x99 ugruntowanie jedno\xc5\x9bci Tr\xc3\xb3jcy, a tak\xc5\xbce spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka z Bogiem, w wiecznej istocie Boga. Barth dostrzega w nauce Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a wschodniego pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci subordynacjonizmu Orygenesa, a tak\xc5\xbce sk\xc5\x82onno\xc5\x9bci do tryteizmu._NEWLINE_Krytykiem Filioque by\xc5\x82 natomiast Wolfhart Pannenberg. Jego zdaniem Duch pochodzi od Ojca i jest otrzymywany przez Syna.\n_START_SECTION_\nFilozofia analityczna\n_START_PARAGRAPH_\nSpo\xc5\x9br\xc3\xb3d wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich filozof\xc3\xb3w analitycznych, problem Filioque podj\xc4\x85\xc5\x82 mi\xc4\x99dzy innymi Richard Swinburne, kt\xc3\xb3ry w ksi\xc4\x85\xc5\xbcce The Christian God przedstawia argument a priori na rzecz pochodzenia Ducha \xc5\x9awi\xc4\x99tego od Ojca i Syna.'