b'\n_START_ARTICLE_\nWojna angielsko-hiszpa\xc5\x84ska (1587\xe2\x80\x931604)\n_START_SECTION_\nGeneza\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 60. XVI wieku Filip II Habsburg, w\xc5\x82adca Hiszpanii stan\xc4\x85\xc5\x82 w obliczu narastaj\xc4\x85cych konflikt\xc3\xb3w religijnych, zwi\xc4\x85zanych z rosn\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x85 protestantyzmu w Niderlandach. Jako obro\xc5\x84ca wiary katolickiej, d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do usuni\xc4\x99cia herezji z terytorium jego pa\xc5\x84stwa, co ostatecznie doprowadzi\xc5\x82o do wybuchu otwartej rebelii w 1566 r. W tym samym czasie pogarsza\xc5\x82y si\xc4\x99 dalej stosunki angielsko-hiszpa\xc5\x84skie, co zwi\xc4\x85zane by\xc5\x82o z d\xc4\x85\xc5\xbceniami El\xc5\xbcbiety I do przywr\xc3\xb3cenia w\xc5\x82adzy kr\xc3\xb3lewskiej nad Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em anglika\xc5\x84skim poprzez uchwalenie Aktu Supremacji w 1559 r. Przez Katolik\xc3\xb3w wydarzenie to zosta\xc5\x82o poczytane jako definitywne zerwanie Anglii z papiestwem. Nawo\xc5\x82ywanie przez angielskich Protestant\xc3\xb3w do podj\xc4\x99cia odsieczy niderlandzkim rebeliantom jeszcze bardziej pogorszy\xc5\x82y stosunki Anglii z monarchi\xc4\x85 hiszpa\xc5\x84sk\xc4\x85, podobnie jak wojny religijne we Francji, w kt\xc3\xb3rych to oba pa\xc5\x84stwa wspomaga\xc5\x82y przeciwne strony konfliktu._NEWLINE_Aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 brytyjskich \xc5\xbceglarzy, zapocz\xc4\x85tkowana przez Johna Hawkinsa w 1562 r., otrzyma\xc5\x82a milcz\xc4\x85ce poparcie El\xc5\xbcbiety I. Hiszpanie twierdzili natomiast, i\xc5\xbc handel Hawkinsa z koloniami Hiszpanii stanowi przemyt. We wrze\xc5\x9bniu 1568 r. ekspedycja prowadzona przez Hawkinsa oraz Francisa Drake\xe2\x80\x99a zosta\xc5\x82a zaskoczona przez hiszpa\xc5\x84sk\xc4\x85 flot\xc4\x99. Podczas bitwy pod San Juan de Ul\xc3\xbaa w okolicach Veracruz (Meksyk) znaczna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 floty Hawkinsa zosta\xc5\x82a zdobyta lub zatopiona. Spowodowa\xc5\x82o to dalsze pogorszenie stosunk\xc3\xb3w hiszpa\xc5\x84sko-angielskich. W kolejnym roku w ramach rewan\xc5\xbcu, Anglicy zatrzymali du\xc5\xbc\xc4\x85 liczb\xc4\x99 statk\xc3\xb3w hiszpa\xc5\x84skich, p\xc5\x82yn\xc4\x85cych do Niderland\xc3\xb3w w celu wsparcia armii. Ponadto Hawkins i Drake zintensyfikowali swoje dzia\xc5\x82ania korsarskie poprzez wielokrotne napadanie na hiszpa\xc5\x84skie statki handlowe. Mia\xc5\x82o to spowodowa\xc4\x87 os\xc5\x82abienie monopolu Hiszpanii na handel atlantycki._NEWLINE_W kolejnych latach si\xc5\x82y angielskie wspomog\xc5\x82y si\xc5\x82y Antoniego de Crato podczas wojny o sukcesj\xc4\x99 portugalsk\xc4\x85. W tym samym czasie Filip II popar\xc5\x82 irlandzk\xc4\x85 rebeli\xc4\x99, sprzeciwiaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 reformom religijnym El\xc5\xbcbiety I. W 1584 r. hiszpa\xc5\x84ski w\xc5\x82adca podpisa\xc5\x82 traktat w Joinville z francusk\xc4\x85 Lig\xc4\x85 Katolick\xc4\x85, maj\xc4\x85cy na celu zwalczanie protestantyzmu we Francji. W kolejnym roku El\xc5\xbcbieta I zawar\xc5\x82a z Holendrami traktat w Nonsuch, oferuj\xc4\x85c im wsparcie wojskowe. Filip II uzna\xc5\x82 ten akt za wypowiedzenie wojny Hiszpanii.\n_START_SECTION_\nWybuch\n_START_PARAGRAPH_\nW sierpniu 1585 r. Anglia w\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a si\xc4\x99 do wojny osiemdziesi\xc4\x99cioletniej po stronie holenderskich rebeliant\xc3\xb3w. Francis Drake wyruszy\xc5\x82 do Indii Zachodnich, gdzie zdoby\xc5\x82 Santo Domingo, Cartagena de Indias i St. Augustine. Na pocz\xc4\x85tku pa\xc5\xbadziernika brytyjskie si\xc5\x82y wyl\xc4\x85dowa\xc5\x82y w Galicji i zaj\xc4\x99\xc5\x82y Vigo oraz Baion\xc4\x99. Filip II planowa\xc5\x82 inwazj\xc4\x99 Anglii, jednak jego plany spali\xc5\x82y na panewce w kwietniu 1587, kiedy Francis Drake spali\xc5\x82 w Kadyksie 37 hiszpa\xc5\x84skich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w. W tym samym roku \xc5\x9bci\xc4\x99ta zosta\xc5\x82a w Anglii Maria I Stuart, co spowodowa\xc5\x82o wzrost poparcia dla Filipa II w\xc5\x9br\xc3\xb3d katolickich w\xc5\x82adc\xc3\xb3w Europy.\n_START_SECTION_\nInwazja\n_START_PARAGRAPH_\nW ramach odwetu za egzekucj\xc4\x99 Marii, Filip II przyrzek\xc5\x82 organizacj\xc4\x99 wyprawy do Anglii w celu osadzenia na jej tronie Katolika. Na Wyspy Brytyjskie wys\xc5\x82a\xc5\x82 wi\xc4\x99c 130 statk\xc3\xb3w wraz z 8 tys. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy i 18 tys. \xc5\xbceglarzy. W celu sfinansowania wyprawy papie\xc5\xbc Sykstus V zezwoli\xc5\x82 na wprowadzenie specjalnego podatku. Sykstus obieca\xc5\x82 tak\xc5\xbce dodatkowe wsparcie finansowe, je\xc5\xbceli wojskom hiszpa\xc5\x84skim uda si\xc4\x99 zej\xc5\x9b\xc4\x87 na l\xc4\x85d angielski. 28 maja 1588 r. armada podnios\xc5\x82a \xc5\xbcagle i ruszy\xc5\x82a w kierunku Niderland\xc3\xb3w, gdzie mia\xc5\x82y si\xc4\x99 do niej przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 dodatkowe oddzia\xc5\x82y. Zanim statki dotar\xc5\x82y do celu, si\xc5\x82y angielskie pokona\xc5\x82y armad\xc4\x99 podczas bitwy pod Gravelines, co zmusi\xc5\x82o Hiszpan\xc3\xb3w do skierowania si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc. Armada pop\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a wok\xc3\xb3\xc5\x82 Szkocji, gdzie z powodu sztorm\xc3\xb3w zosta\xc5\x82a ostatecznie zniszczona. Pokonanie Wielkiej Armady zrewolucjonizowa\xc5\x82o morsk\xc4\x85 sztuk\xc4\x99 wojskow\xc4\x85 i by\xc5\x82o cennym do\xc5\x9bwiadczeniem dla angielskich marynarzy. Ponadto Anglicy mogli utrzyma\xc4\x87 pomoc wojskow\xc4\x85 dla przeciwnik\xc3\xb3w Hiszpan\xc3\xb3w, a samo wydarzenie zosta\xc5\x82o poczytane jako znak, i\xc5\xbc B\xc3\xb3g wspomaga reformacj\xc4\x99 w Anglii._NEWLINE_Angielska Armada pod wodz\xc4\x85 Francisa Drake\xe2\x80\x99a i Johna Norreysa zosta\xc5\x82a wys\xc5\x82ana do Hiszpanii w celu zniszczenia hiszpa\xc5\x84skiej floty atlantyckiej, kt\xc3\xb3ra przebywa\xc5\x82a w portach w Santanderze, A Coru\xc3\xb1a oraz San Sebasti\xc3\xa1n. Ponadto mieli oni zdoby\xc4\x87 nadp\xc5\x82ywaj\xc4\x85c\xc4\x85 hiszpa\xc5\x84sk\xc4\x85 flot\xc4\x99 skarb\xc3\xb3w oraz wyprze\xc4\x87 si\xc5\x82y hiszpa\xc5\x84skie z Portugalii na rzecz Antoniego de Crato. Wyprawa zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak niepowodzeniem. W A Coru\xc3\xb1a Anglikom uda\xc5\x82o si\xc4\x99 zdoby\xc4\x87 wiele statk\xc3\xb3w hiszpa\xc5\x84skich, jednak gdy podczas oczekiwania na sprzyjaj\xc4\x85cy wiatr zaatakowali cytadel\xc4\x99, zostali odparci. Ze wzgl\xc4\x99du na s\xc5\x82ab\xc4\x85 organizacj\xc4\x99 nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 tak\xc5\xbce zdoby\xc4\x87 Lizbony. Nast\xc4\x99pnie zaatakowa\xc5\x82a choroba, a w okolicy Azor\xc3\xb3w cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 floty zosta\xc5\x82a rozproszona przez sztorm.\n_START_SECTION_\nDalszy przebieg wojny\n_START_PARAGRAPH_\nW kolejnym roku nast\xc4\x85pi\xc5\x82o chwilowe wytchnienie, podczas kt\xc3\xb3rego Hiszpanie mogli odbudowa\xc4\x87 i ponownie uzbroi\xc4\x87 swoj\xc4\x85 armi\xc4\x99. Dum\xc4\x85 ich odtworzonej floty by\xc5\x82o dwana\xc5\x9bcie nowych galeon\xc3\xb3w, zwanych Dwunastoma Aposto\xc5\x82ami. Marynarka wojenna Hiszpanii okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 bardziej efektywna ni\xc5\xbc w 1588 r. i szybko rozprawi\xc5\x82a si\xc4\x99 z angielskimi korsarzami, napadaj\xc4\x85cymi na ich statki. Niepowodzeniem zako\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 wi\xc4\x99c ekspedycje Martina Frobishera, Johna Hawkinsa oraz Georga Clifforda, hrabiego Cumberland, zorganizowane na pocz\xc4\x85tku ostatniej dekady XVI wieku. W 1591 r. uda\xc5\x82o si\xc4\x99 natomiast Hiszpanom pokona\xc4\x87 statki dowodzone przez Effinghama, kt\xc3\xb3ry zamierza\xc5\x82 wci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 ich w zasadzk\xc4\x99 w okolicach Azor\xc3\xb3w. Sprawna ochrona statk\xc3\xb3w handlowych pozwoli\xc5\x82a na przyk\xc5\x82ad na dostarczenie na P\xc3\xb3\xc5\x82wysep Iberyjski w latach 1591-1600 trzy razy wi\xc4\x99cej srebra ni\xc5\xbc w poprzedniej dekadzie._NEWLINE_W 1590 r. Hiszpanie wysadzili znacz\xc4\x85ce si\xc5\x82y w Bretanii, gdzie trwa\xc5\x82 sp\xc3\xb3r pomi\xc4\x99dzy Lig\xc4\x85 Katolick\xc4\x85 a po\xc5\x82\xc4\x85czonymi si\xc5\x82ami Anglik\xc3\xb3w i francuskich Hugenot\xc3\xb3w. Uda\xc5\x82o im si\xc4\x99 wyprze\xc4\x87 Protestant z tego regionu, cho\xc4\x87 w r\xc4\x99kach hugenockich pozosta\xc5\x82 Brest. Zar\xc3\xb3wno Hawkins, jak i Drake zgin\xc4\x99li z powodu choroby podczas zgubnej ekspedycji z lat 1595-1596 przeciwko Portoryko, Panamie oraz innym regionom w Ameryce \xc5\x9arodkowej, nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do Hiszpanii. Anglia ponios\xc5\x82a podczas tej wyprawy dotkliwe straty. W 1595 r. natomiast Hiszpanie z Carlosem de Am\xc3\xa9squita na czele, najechali Penzance (Kornwalia) i kilka okolicznych wsi._NEWLINE_W nast\xc4\x99pnym roku angielsko-holenderska wyprawa pod wodz\xc4\x85 Robertem Devereux, m\xc5\x82odego faworyta El\xc5\xbcbiety I, z\xc5\x82upi\xc5\x82a Kadyks, zadaj\xc4\x85c dotkliwe straty hiszpa\xc5\x84skiej flocie, pozostawiaj\xc4\x85c za sob\xc4\x85 ruiny miasta i uniemo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85c dokonania planowanego desantu si\xc5\x82 hiszpa\xc5\x84skich w Anglii. Devereux nie zdoby\xc5\x82 jednak zbyt wielu kosztowno\xc5\x9bci, gdy\xc5\xbc hiszpa\xc5\x84ski dow\xc3\xb3dca w por\xc4\x99 zatopi\xc5\x82 statki, na kt\xc3\xb3rych by\xc5\x82y one przewo\xc5\xbcone. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej skarb zosta\xc5\x82 wydobyty z dna portu. W Anglii zwyci\xc4\x99stwo w Kadyksie odebrano jako wielki triumf, por\xc3\xb3wnywalny do pokonania Wielkiej Armady._NEWLINE_Na mocy podpisania przymierza pomi\xc4\x99dzy Angli\xc4\x85, Francj\xc4\x85 i Holandi\xc4\x85, El\xc5\xbcbieta I wys\xc5\x82a\xc5\x82a do Francji 2 tys. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy po tym, jak Hiszpanie zdobyli Calais. Walki trwa\xc5\x82y do 1598 r., kiedy to poprzez konwersj\xc4\x99 na Katolicyzm Henryk IV Burbon zyska\xc5\x82 szerokie poparcie ludno\xc5\x9bci francuskiej dla obj\xc4\x99cia przez niego tronu. Straci\xc5\x82a te\xc5\xbc sens religijna wojna domowa we Francji, w kt\xc3\xb3r\xc4\x85 wmieszani byli tak\xc5\xbce Hiszpanie. Podpisano wi\xc4\x99c pok\xc3\xb3j w Vervins, ko\xc5\x84cz\xc4\x85cy wojny religijne z hugenotami._NEWLINE_Wojna angielsko-hiszpa\xc5\x84ska toczy\xc5\x82a si\xc4\x99 tak\xc5\xbce w Irlandii. W 1594 r. wybuch\xc5\x82a tu irlandzka wojna dziewi\xc4\x99cioletnia, kiedy tutejsze spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo wyst\xc4\x85pi\xc5\x82o z pomoc\xc4\x85 si\xc5\x82 hiszpa\xc5\x84skich przeciwko w\xc5\x82adzy angielskiej, co odzwierciedla\xc5\x82o ingerencj\xc4\x99 Anglii w konflikt niderlandzko-hiszpa\xc5\x84ski. Kiedy si\xc5\x82y angielskie by\xc5\x82y zaanga\xc5\xbcowane w konflikt w Irlandii, Hiszpanie wys\xc5\x82ali przeciwko nim dwie kolejne wyprawy: w 1596 i 1597 r. Pierwsz\xc4\x85 z nich pokona\xc5\x82 sztorm na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Hiszpanii, a druga zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 z powodu niesprzyjaj\xc4\x85cej pogody w okolicy wybrze\xc5\xbca Wielkiej Brytanii. W 1598 r. zmar\xc5\x82 Filip II, a wojn\xc4\x99 kontynuowa\xc5\x82 Filip III Habsburg, cho\xc4\x87 z mniejsz\xc4\x85 determinacj\xc4\x85._NEWLINE_Pod koniec 1601 r. w kierunku Wysp Brytyjskich pos\xc5\x82ana zosta\xc5\x82a ostatnia hiszpa\xc5\x84ska wyprawa. Jej uczestnicy mieli wspom\xc3\xb3c rebeli\xc4\x99 w Irlandii. Hiszpanie wkroczyli do miasta Kinsale w liczbie 3 tys., po czym zostali otoczeni przez Anglik\xc3\xb3w. Mimo \xc5\xbce z odsiecz\xc4\x85 przybyli Irlandczycy, brak komunikacji pomi\xc4\x99dzy oboma sprzymierze\xc5\x84cami doprowadzi\xc5\x82 do ostatecznego zwyci\xc4\x99stwa Anglik\xc3\xb3w w bitwie pod Kinsale. Wojska hiszpa\xc5\x84skie powr\xc3\xb3ci\xc5\x82y do kraju, a rebelia zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 w 1603 r., nied\xc5\x82ugo po \xc5\x9bmierci El\xc5\xbcbiety I. Kolejnym kr\xc3\xb3lem Anglii zosta\xc5\x82 Jakub I Stuart, kt\xc3\xb3ry uzna\xc5\x82 si\xc4\x99 za obro\xc5\x84c\xc4\x99 pokoju w Europie i jako priorytet uwa\xc5\xbca\xc5\x82 zawarcie ugody pomi\xc4\x99dzy Angli\xc4\x85 a Hiszpani\xc4\x85. Pok\xc3\xb3j londy\xc5\x84ski podpisany w 1604 r. uznawa\xc5\x82 zasad\xc4\x99 status quo ante bellum.'