b'\n_START_ARTICLE_\nManuskrypty z jaski\xc5\x84 w Dunhuang\n_START_PARAGRAPH_\nManuskrypty z jaski\xc5\x84 w Dunhuang \xe2\x80\x93 zbiory staro\xc5\xbcytnych manuskrypt\xc3\xb3w odkryte w kompleksie buddyjskich jaski\xc5\x84 w pustynnym mie\xc5\x9bcie Dunhuang w p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnich Chinach._NEWLINE_Manuskrypty z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych okres\xc3\xb3w historii buddyzmu zbierane by\xc5\x82y do oko\xc5\x82o XI wieku w jaskiniach umiejscowionych na \xc3\xb3wczesnych miejscach postojowych jedwabnego szlaku. Znacz\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 w odkryciu tych zbior\xc3\xb3w odegra\xc5\x82 Marc Aurel Stein, kt\xc3\xb3ry w 1907 roku napotka\xc5\x82 miejsce Dunhuang, znane \xc3\xb3wcze\xc5\x9bnie jako jaskinia-biblioteka; odkryte przez mnicha Wanga Yuanlu, kt\xc3\xb3rego Stein nam\xc3\xb3wi\xc5\x82 do sprzeda\xc5\xbcy manuskrypt\xc3\xb3w. Od tego czasu wiele zbior\xc3\xb3w trafi\xc5\x82o do muze\xc3\xb3w w Londynie, Pary\xc5\xbcu, w Chinach, Rosji, Japonii i innych miejscach._NEWLINE_Obecnie, w ramach mi\xc4\x99dzynarodowego projektu, opublikowane zosta\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w internecie. Projekt ten udost\xc4\x99pnia ponad 70 000 pozycji: manuskrypty, malowid\xc5\x82a, rze\xc5\xbaby, tekstylia, mapy i inne. Wchodz\xc4\x85ce w sk\xc5\x82ad zbior\xc3\xb3w manuskrypty napisane s\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w j\xc4\x99zykach: chi\xc5\x84skim, tybeta\xc5\x84skim, w sanskrycie, j\xc4\x99zyku chota\xc5\x84skim i tocharskim; datuje si\xc4\x99 je na okres od kilku wiek\xc3\xb3w przed nasz\xc4\x85 er\xc4\x85, a\xc5\xbc do ok. 1200 roku naszej ery. Na uwag\xc4\x99 zas\xc5\x82uguje fakt, \xc5\xbce manuskrypty pochodz\xc4\x85 z okres\xc3\xb3w stosowania papieru w Chinach zanim u\xc5\xbcyto go w innych rejonach, np. Indiach._NEWLINE_Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d wielu archeologicznych zwoj\xc3\xb3w szczeg\xc3\xb3lnie wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 sutry mahajany oraz tantry i komentarze z bardzo wczesnej historii buddyzmu tybeta\xc5\x84skiego. Dop\xc3\xb3ki nie znano tych tekst\xc3\xb3w, wielu uczonych uwa\xc5\xbca\xc5\x82o, \xc5\xbce dzogczen by\xc5\x82 tybeta\xc5\x84sk\xc4\x85 innowacj\xc4\x85 pochodz\xc4\x85c\xc4\x85 z o wiele p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszego okresu (tzw. odkrywania term) i by\xc5\x82o przekonanych o jego pochodzeniu z autochtonicznej szama\xc5\x84skiej tradycji tybeta\xc5\x84skiej b\xc3\xb6n. Jednak odkrycia w Dunhuangu udowodni\xc5\x82y pochodzenie buddyjskie staro\xc5\xbcytnej tradycji dzogczen od pocz\xc4\x85tku istnienia buddyzmu w Tybecie. T\xc5\x82umaczone obecnie przez uczonych manuskrypty zawieraj\xc4\x85 stosowany do dzi\xc5\x9b podzia\xc5\x82 buddyjskich tantr na Maha Jog\xc4\x99, Anu Jog\xc4\x99 i Ati Jog\xc4\x99 oraz przytaczaj\xc4\x85 posta\xc4\x87 mistrza Padmasambhawy._NEWLINE_Znalezione teksty zwi\xc4\x85zane z histori\xc4\x85 chanu, rzuci\xc5\x82y nowe \xc5\x9bwiat\xc5\x82o na jego rozw\xc3\xb3j w Chinach, kszta\xc5\x82towanie si\xc4\x99 praktyki, ideologii i linii przekazu Dharmy zwanej patriarchatem chanu._NEWLINE_Poza tym w\xc5\x9br\xc3\xb3d manuskrypt\xc3\xb3w odnaleziono najstarsz\xc4\x85 astronomiczn\xc4\x85 map\xc4\x99 z VII wieku. Mapa ta zawiera chi\xc5\x84skie gwiazdozbiory oraz gwiazdy znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 w pobli\xc5\xbcu bieguna.'