b'\n_START_ARTICLE_\n\xc5\x81ata niwelacyjna\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x81ata niwelacyjna (geodezyjna) \xe2\x80\x93 przyrz\xc4\x85d geodezyjny stosowany w niwelacji._NEWLINE_W zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od wymaganej dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci wykonania pomiaru (niwelacji) wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 \xc5\x82aty do niwelacji technicznej lub precyzyjnej._NEWLINE_Z uwagi na potrzeby transportowe \xe2\x80\x93 przewo\xc5\xbcenie a przede wszystkim noszenie w terenie, \xc5\x82aty musz\xc4\x85 by\xc4\x87 stosunkowo lekkie, a r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie dostatecznie sztywne. Tradycyjne \xc5\x82aty by\xc5\x82y wykonywane z pustych wewn\xc4\x85trz profili drewnianych sk\xc5\x82adanych najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej w po\xc5\x82owie d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci (3 i 4 metrowe). Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie \xc5\x82aty do niwelacji technicznej s\xc4\x85 wykonywane z profili aluminiowych, wysuwanych teleskopowo co znacznie u\xc5\x82atwia pomiary \xe2\x80\x93 dostosowanie d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci \xc5\x82aty do potrzeb terenowych. \xc5\x81aty aluminiowe maj\xc4\x85 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 3 - 4 - 5 - 6 metr\xc3\xb3w. \xc5\x81aty do niwelacji precyzyjnej wykonuje si\xc4\x99 z inwaru._NEWLINE_\xc5\x81ata na obu ko\xc5\x84cach ma odpowiednie okucia. Okucie dolne, kt\xc3\xb3rym opiera si\xc4\x99 \xc5\x82at\xc4\x99 na mierzonym punkcie, nazywa si\xc4\x99 stop\xc4\x85 \xc5\x82aty. Stopa powinna by\xc4\x87 p\xc5\x82aska i prostopad\xc5\x82a do osi pod\xc5\x82u\xc5\xbcnej \xc5\x82aty, aby wynik pomiaru nie zale\xc5\xbca\xc5\x82 od tego, kt\xc3\xb3rym miejscem stopy oprze si\xc4\x99 \xc5\x82at\xc4\x99 na punkcie._NEWLINE_Na przedniej stronie \xc5\x82aty naniesiony jest podzia\xc5\x82 \xe2\x80\x93 grafika wykonana w kontrastowych kolorach (najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej czerwona lub czarna na bia\xc5\x82ym lub \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tym tle) umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85ca odczytanie odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci od stopy \xc5\x82aty do osi celowej niwelatora (poziomej kreski krzy\xc5\xbca nitek). Pocz\xc4\x85tek (zero) podzia\xc5\x82u winien pokrywa\xc4\x87 si\xc4\x99 z powierzchni\xc4\x85 stopy. _NEWLINE_ Tradycyjne niwelatory libellowe dawa\xc5\x82y obraz odwr\xc3\xb3cony, wi\xc4\x99c na \xc5\x82atach przeznaczonych do pomiar\xc3\xb3w tymi niwelatorami cyfry nanoszono "do g\xc3\xb3ry nogami", co u\xc5\x82atwia\xc5\x82o obserwatorowi ich odczytanie. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne niwelatory automatyczne daj\xc4\x85 obraz prosty, wi\xc4\x99c cyfry w opisie podzia\xc5\x82u \xc5\x82aty umieszcza si\xc4\x99 w normalnej pozycji. Odczyty z \xc5\x82at ustawionych na kolejnych punktach umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85 obliczenie r\xc3\xb3\xc5\xbcnicy wysoko\xc5\x9bci pomi\xc4\x99dzy tymi punktami a je\xc5\x9bli jednym z tych punkt\xc3\xb3w jest reper \xe2\x80\x93 obliczenie wysoko\xc5\x9bci bezwzgl\xc4\x99dnej drugiego punktu._NEWLINE_Przy pomiarach na nieutwardzonym gruncie wykorzystuje si\xc4\x99 \xc5\xbcabki niwelacyjne \xe2\x80\x93 \xc5\xbceliwne podstawki umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85ce stabilne i powtarzalne ustawienie \xc5\x82aty. _NEWLINE_Do ustawienia \xc5\x82aty w pionie wykorzystuje si\xc4\x99 libell\xc4\x99 okr\xc4\x85g\xc5\x82\xc4\x85. Libella zazwyczaj montowana jest na sta\xc5\x82e na korpusie \xc5\x82aty, ale bywa te\xc5\xbc przyk\xc5\x82adana na czas pomiaru (libella taka ma obudow\xc4\x99 przed\xc5\x82u\xc5\xbcon\xc4\x85 w kszta\xc5\x82t k\xc4\x85townika)._NEWLINE_W przypadkach konieczno\xc5\x9bci realizacji du\xc5\xbcej liczby lub zapewnienia wysokiej dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci pomiar\xc3\xb3w coraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciej stosowane s\xc4\x85 niwelatory cyfrowe. \xc5\x81aty niwelacyjne u\xc5\xbcywane przy takich automatycznych pomiarach maj\xc4\x85 opis wykonany w formie kodu kreskowego. Cz\xc4\x99sto \xc5\x82aty "cyfrowe" maj\xc4\x85 naniesiony po drugiej stronie podzia\xc5\x82 klasyczny - dzi\xc4\x99ki temu mo\xc5\xbcliwe jest wykonanie klasycznej niwelacji te\xc5\xbc niwelatorem cyfrowym (maj\xc4\x85 one identyczny uk\xc5\x82ad optyczny). Na odwrocie klasycznych \xc5\x82at teleskopowych cz\xc4\x99sto umieszczany jest dodatkowo podzia\xc5\x82 centymetrowy - identyczny z wygl\xc4\x85dem linijki czy ta\xc5\x9bmy mierniczej, umo\xc5\xbcliwia to wykonanie pomiaru np. wysoko\xc5\x9bci pomieszczenia itp.\n_START_SECTION_\nOdczyt z \xc5\x82aty niwelacyjnej\n_START_PARAGRAPH_\nPo spoziomowaniu instrumentu, wycelowaniu na \xc5\x82at\xc4\x99, oraz ustawieniu ostro\xc5\x9bci widzenia krzy\xc5\xbca nitek i obrazu \xc5\x82aty, geodeta odczytuje potrzebne warto\xc5\x9bci z \xc5\x82aty._NEWLINE_Rysunek przedstawia widok w lunecie fragmentu \xc5\x82aty ustawionej na punkcie, na kt\xc3\xb3rym ma by\xc4\x87 wykonany odczyt. Odczyt wykonuje si\xc4\x99 nast\xc4\x99puj\xc4\x85co: 23 (gdy\xc5\xbc pozioma, \xc5\x9brodkowa, kreska krzy\xc5\xbca nitek lunety jest na polu decymetra opisanego jako 23) oznacza to, \xc5\xbce odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 od stopy \xc5\x82aty jest wi\xc4\x99ksza od 23 decymetr\xc3\xb3w, 7 gdy\xc5\xbc \xc5\x9brodkowa pozioma linia krzy\xc5\xbca nitek jest na czerwonym polu \xc3\xb3smego centymetra na \xc5\x82acie (czyli siedem pe\xc5\x82nych centymetr\xc3\xb3w), oraz 5 gdy\xc5\xbc kreska jest w po\xc5\x82owie tego pola, czyli na pi\xc4\x85tym milimetrze. Odczyty milimetr\xc3\xb3w na \xc5\x82acie s\xc4\x85 szacowane z dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci\xc4\x85 do 1-2 mm._NEWLINE_Daje to odczyt 2 m, 3 dm, 7 cm i 5 mm, czyli wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 2375 mm od punktu, na kt\xc3\xb3rym ustawiono \xc5\x82at\xc4\x99 (g\xc5\x82owicy repera, bolca \xc5\xbcabki po\xc5\x82o\xc5\xbconej na ziemi, elementu konstrukcyjnego, np. powierzchni kraw\xc4\x99\xc5\xbcnika itp.) do poziomej \xc5\x9brodkowej linii krzy\xc5\xbca nitek.\n_START_SECTION_\nPomiar odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nDodatkowo, wykorzystuj\xc4\x85c dwie poziome, mniejsze kreski (doln\xc4\x85 i g\xc3\xb3rn\xc4\x85) krzy\xc5\xbca nitek i wykonuj\xc4\x85c przy ich pomocy dodatkowe odczyty z \xc5\x82aty mo\xc5\xbcna obliczy\xc4\x87 odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 pomi\xc4\x99dzy instrumentem a \xc5\x82at\xc4\x85 (dalmierz optyczny). Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej nale\xc5\xbcy obliczon\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnic\xc4\x99 odczyt\xc3\xb3w pomno\xc5\xbcy\xc4\x87 przez 100. Na powy\xc5\xbcszym przyk\xc5\x82adzie odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 na \xc5\x82acie pomi\xc4\x99dzy pomocniczymi kreskami wynosi 2405 \xe2\x80\x93 2345 = 60 mm, zatem odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 od dalmierza do \xc5\x82aty: 60 mm \xc3\x97 100 = 6 metr\xc3\xb3w. Dok\xc5\x82adno\xc5\x9b\xc4\x87 takiego pomiaru odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci jest konsekwencj\xc4\x85 dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci odczytu 1 mm x 100 = 0,1 metra, co w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci przypadk\xc3\xb3w wystarcza do jednoznacznego okre\xc5\x9blenia po\xc5\x82o\xc5\xbcenia mierzonego punktu (pikiety) oczywi\xc5\x9bcie przy r\xc3\xb3wnoczesnym wykonaniu pomiaru (odczytu) azymutu z ko\xc5\x82a poziomego. Taki kompleksowy pomiar jest wykonywany w ramach niwelacji punkt\xc3\xb3w rozproszonych.'