b'\n_START_ARTICLE_\nSzk\xc5\x82o weneckie\n_START_SECTION_\nHistoria szklarstwa na Murano\n_START_PARAGRAPH_\nPocz\xc4\x85tki szklarstwa na Murano si\xc4\x99gaj\xc4\x85 1291 roku, gdy w\xc5\x82adze Republiki Weneckiej - z obawy przed po\xc5\xbcarem i zniszczeniem miasta zabudowanego g\xc5\x82\xc3\xb3wnie drewnianymi budynkami - zarz\xc4\x85dzi\xc5\x82y przeniesienie wszystkich wytw\xc3\xb3rni szk\xc5\x82a na wysepk\xc4\x99. Szklarze z Murano stali si\xc4\x99 wkr\xc3\xb3tce najbardziej szanowanymi jej mieszka\xc5\x84cami. Od XIV wieku mieli prawo noszenia mieczy, posiadali immunitet s\xc4\x85dowy wobec w\xc5\x82adz Republiki Weneckiej, a tak\xc5\xbce mogli koligaci\xc4\x87 si\xc4\x99 z zamo\xc5\xbcnymi rodami weneckimi. Przywileje te mia\xc5\x82y jeden warunek - zakaz opuszczania terytorium republiki. Jednak wielu rzemie\xc5\x9blnik\xc3\xb3w podejmowa\xc5\x82o ryzyko i przenosi\xc5\x82o si\xc4\x99 nie tylko do s\xc4\x85siednich, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do odleg\xc5\x82ych, jak Anglia czy Niderlandy - kraj\xc3\xb3w._NEWLINE_Mura\xc5\x84scy szklarze przez stulecia mieli monopol na wysokojako\xc5\x9bciowe wytwarzanie szk\xc5\x82a, rozwijali lub doskonalili technologie otrzymywania kryszta\xc5\x82\xc3\xb3w (szk\xc5\x82o kryszta\xc5\x82owe), szk\xc5\x82a emaliowanego (smalto), szk\xc5\x82a z pasemkami z\xc5\x82ota (aventurine), szk\xc5\x82a kolorowego (millefiori), szk\xc5\x82a mlecznego (lattimo), szklanych imitacji gemm. Obecnie rzemie\xc5\x9blnicy mura\xc5\x84scy nadal wykorzystuj\xc4\x85 techniki sprzed stuleci do wytwarzania ca\xc5\x82ej gamy wyrob\xc3\xb3w od szk\xc5\x82a artystycznego i bi\xc5\xbcuterii szklanej do mura\xc5\x84skich \xc5\xbcyrandoli i kork\xc3\xb3w do wina._NEWLINE_Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie na Murano ma siedzib\xc4\x99 Muzeum Szk\xc5\x82a (Museo Vetrario) w Palazzo Giustinian, w kt\xc3\xb3rym jest prezentowana historia wytwarzania szk\xc5\x82a oraz okazy wyrob\xc3\xb3w od czas\xc3\xb3w staro\xc5\xbcytnego Egiptu do dzisiaj.\n_START_SECTION_\nMura\xc5\x84ska sztuka szklarska\n_START_PARAGRAPH_\nProces wytwarzania szk\xc5\x82a weneckiego (mura\xc5\x84skiego) jest z\xc5\x82o\xc5\xbcony. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 wyrob\xc3\xb3w jest wyrabiana z wykorzystaniem techniki lampowej (obecnie palnikowej) do roztapiania krzemionki, a nast\xc4\x99pnie nadawania kszta\xc5\x82tu w procesie och\xc5\x82adzania si\xc4\x99 masy maj\xc4\x85cej w okre\xc5\x9blonym zakresie temperatur w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci plastyczne. Ko\xc5\x84cowy produkt uzyskuje si\xc4\x99 w kilku etapach. Po utworzeniu pr\xc4\x99ta szklanego o \xc5\x9brednicy wybranej przez rzemie\xc5\x9blnika jest on po zakrzepni\xc4\x99ciu ci\xc4\x99ty na odpowiednie warstwy, po czym ponownie jest poddawany obr\xc3\xb3bce cieplnej, np. dla zaokr\xc4\x85glenia lub wprowadzenia dodatk\xc3\xb3w._NEWLINE_Poza krzemionk\xc4\x85 w procesie szklarskim s\xc4\x85 u\xc5\xbcywane topniki obni\xc5\xbcaj\xc4\x85ce temperatur\xc4\x99 przej\xc5\x9bcia masy w stan plastyczny oraz plastyfikatory, jak np. tlenek sodu, przed\xc5\x82u\xc5\xbcaj\xc4\x85ce czas utrzymywania si\xc4\x99 tego stanu. Jest to bardzo wa\xc5\xbcne dla r\xc4\x99kodzie\xc5\x82a - pozwala rzemie\xc5\x9blnikowi na d\xc5\x82u\xc5\xbcszy czas obr\xc3\xb3bki. Inne surowce stosowane w procesie produkcji to s\xc3\xb3d do uzyskania nieprzejrzystej powierzchni, azotany lub arsen dla wyeliminowania p\xc4\x99cherzy oraz materia\xc5\x82y nadaj\xc4\x85ce kolor. Na przyk\xc5\x82ad kolor akwamarynowy uzyskuje si\xc4\x99 u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w miedzi i kobaltu, natomiast rubinowy - roztwor\xc3\xb3w z\xc5\x82ota._NEWLINE_Do wyko\xc5\x84czenia stosuje si\xc4\x99 takie techniki, jak filigran, incalmo (\xc5\x82\xc4\x85czenie dw\xc3\xb3ch r\xc3\xb3\xc5\xbcnokolorowych kawa\xc5\x82k\xc3\xb3w), emaliowanie, grawerowanie, z\xc5\x82ocenie, pr\xc4\x85\xc5\xbckowanie, i inne._NEWLINE_Narz\xc4\x99dzia u\xc5\xbcywane w produkcji to szczypce i kleszcze (borselle) u\xc5\xbcywane do r\xc4\x99cznej obr\xc3\xb3bki szk\xc5\x82a rozgrzanego do czerwono\xc5\x9bci, dmuchawy (canna da soffio), metalowe pr\xc4\x99ty (pontello) do nanizania cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyrobu dla wykonania ko\xc5\x84cowych czynno\xc5\x9bci, obcinacze szk\xc5\x82a (tagianti). Ca\xc5\x82y proces odbywa si\xc4\x99 przy stole warsztatowym (scagno).'