b'\n_START_ARTICLE_\nRafael Santi\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nDaty jego urodzin i \xc5\x9bmierci (obie wypad\xc5\x82y w Wielki Pi\xc4\x85tek) przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 poniek\xc4\x85d do uznania go przez Giorgio Vasariego za boskiego artyst\xc4\x99 \xe2\x80\x93 boga sztuki. Urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1483 w mie\xc5\x9bcie Urbino w \xc5\x9brodkowych W\xc5\x82oszech. Jego rodzicami byli Giovanni Santi, malarz nadworny ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cej rodziny Montefeltro oraz Maria di Ciarla, c\xc3\xb3rka kupca. W latach dzieci\xc4\x99cych uczy\xc5\x82 si\xc4\x99 u ojca, kt\xc3\xb3ry chocia\xc5\xbc sam nie by\xc5\x82 artyst\xc4\x85 wysokiej rangi, by\xc5\x82 cz\xc5\x82owiekiem wykszta\xc5\x82conym i wcze\xc5\x9bnie dostrzeg\xc5\x82 ponadprzeci\xc4\x99tne zdolno\xc5\x9bci syna. W 1491 m\xc5\x82ody Rafael prze\xc5\xbcy\xc5\x82 \xc5\x9bmier\xc4\x87 matki; trzy lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej (1494) zmar\xc5\x82 jego ojciec. Opiek\xc4\x99 nad Rafaelem przej\xc4\x85\xc5\x82 wtedy formalnie jego stryj, lecz najwi\xc4\x99cej pomocy i \xc5\xbcyczliwo\xc5\x9bci okaza\xc5\x82 mu wuj, Simone Ciarla, brat zmar\xc5\x82ej matki. To on wymusi\xc5\x82 na rodzinie oddanie ch\xc5\x82opca na dalsze kszta\xc5\x82cenie malarskie, za co Rafael pozosta\xc5\x82 mu wdzi\xc4\x99czny do ko\xc5\x84ca \xc5\xbcycia._NEWLINE_Oko\xc5\x82o 1494 wyjecha\xc5\x82 do Perugii, gdzie pocz\xc4\x85tkowo uczy\xc5\x82 si\xc4\x99 artystycznego rzemios\xc5\x82a u malarza Timoteo Viti, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zosta\xc5\x82 uczniem znanego malarza, Pietro Vannucciego zwanego Pietro Perugino. Podczas nauki u Perugina zacz\xc4\x85\xc5\x82 wykonywa\xc4\x87 pierwsze obrazy na zam\xc3\xb3wienie._NEWLINE_W 1500 Rafael zosta\xc5\x82 ju\xc5\xbc malarzem cechowym miasta Urbino. Wcze\xc5\x9bnie przyswoi\xc5\x82 sobie styl mistrza i wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82 z Peruginem przy dekoracji m.in. ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a \xc5\x9bw. Franciszka w Perugii, a w 1503 rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 kr\xc3\xb3tk\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 z innym wybitnym malarzem \xe2\x80\x93 Pinturicchio, przy zdobieniu sali biblioteki w Sienie na zam\xc3\xb3wienie papie\xc5\xbca Piusa III. Wkr\xc3\xb3tce Rafael przer\xc3\xb3s\xc5\x82 swoich nauczycieli i w 1504 wyjecha\xc5\x82 do Florencji, aby podziwia\xc4\x87 dzie\xc5\x82a Leonarda da Vinci i Micha\xc5\x82a Anio\xc5\x82a. Powsta\xc5\x82y wtedy znakomite dzie\xc5\x82a malarskie dojrza\xc5\x82ego ju\xc5\xbc stylu Rafaela jak Madonna w zieleni czy Madonna ze szczyg\xc5\x82em. Szybko zyska\xc5\x82 ogromn\xc4\x85 s\xc5\x82aw\xc4\x99 i zacz\xc4\x99li u niego zamawia\xc4\x87 us\xc5\x82ugi artystyczne najwi\xc4\x99ksi wielmo\xc5\xbce Italii._NEWLINE_Ok. 1507 Rafael powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Urbino i pracowa\xc5\x82 intensywnie w swym rodzinnym mie\xc5\x9bcie \xe2\x80\x93 z tego okresu pochodz\xc4\x85 m.in. obrazy Madonny i Chrystusa w Ogr\xc3\xb3jcu namalowane dla dow\xc3\xb3dcy wojsk florenckich Guidobaldo di Montefeltro. Wkr\xc3\xb3tce uda\xc5\x82 si\xc4\x99 do Perugii, gdzie udekorowa\xc5\x82 freskami m.in. tamtejszy ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Kamedu\xc5\x82\xc3\xb3w._NEWLINE_W 1508 Rafael, po stworzeniu wielu wybitnych dzie\xc5\x82 malarskich w Perugii oraz Florencji wyruszy\xc5\x82 do Rzymu. Wyjazd ten zaproponowa\xc5\x82 mu pracuj\xc4\x85cy na us\xc5\x82ugach papie\xc5\xbca Juliusza II architekt Donato Bramante. Rafael zainteresowa\xc5\x82 si\xc4\x99 prac\xc4\x85 dla papie\xc5\xbca do tego stopnia, \xc5\xbce wyjecha\xc5\x82 natychmiast z Florencji nie uko\xc5\x84czywszy malowide\xc5\x82 we florenckiej kaplicy \xc5\x9bw. Ducha._NEWLINE_Papie\xc5\xbc \xc5\xbcyczliwie przyj\xc4\x85\xc5\x82 Rafaela i zleci\xc5\x82 mu na pocz\xc4\x85tek ozdobienie papieskiej sali urz\xc4\x99dowej i s\xc4\x85dowej zwanej Stanza della Segnatura. Prac\xc4\x99 t\xc4\x99 uko\xc5\x84czy\xc5\x82 w 1511. Jednocze\xc5\x9bnie tworzy\xc5\x82 wiele innych dzie\xc5\x82, a tak\xc5\xbce mia\xc5\x82 okazj\xc4\x99 zapozna\xc4\x87 si\xc4\x99 z najlepszymi dzie\xc5\x82ami swojego znakomitego rywala, Micha\xc5\x82a Anio\xc5\x82a, kt\xc3\xb3ry r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pracowa\xc5\x82 dla papie\xc5\xbca i w\xc5\x82a\xc5\x9bnie tworzy\xc5\x82 freski na sklepieniu Kaplicy Syksty\xc5\x84skiej._NEWLINE_W 1513 zmar\xc5\x82 papie\xc5\xbc Juliusz II. Jego nast\xc4\x99pca, Leon X r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc by\xc5\x82 mecenasem sztuki i ceni\xc5\x82 talent Rafaela, kt\xc3\xb3remu zleci\xc5\x82 kontynuacj\xc4\x99 prac nad zdobieniem Pa\xc5\x82acu Watyka\xc5\x84skiego. Po \xc5\x9bmierci Bramantego w 1514 Rafael przej\xc4\x85\xc5\x82 nadz\xc3\xb3r nad budow\xc4\x85 nowej Bazyliki \xc5\x9bw. Piotra w Rzymie._NEWLINE_Ju\xc5\xbc za \xc5\xbcycia zosta\xc5\x82 okrzykni\xc4\x99ty geniuszem, po jego \xc5\x9bmierci op\xc5\x82akiwali go w swych wierszach wybitni poeci. Rafael by\xc5\x82 zaprzyja\xc5\xbaniony z wielkimi humanistami swojej epoki jak Baldassare Castiglione czy Bernardo Dovizi da Bibbiena. Przyja\xc5\xbani\xc5\x82 si\xc4\x99 i rywalizowa\xc5\x82 z innym artystami, prowadzi\xc5\x82 te\xc5\xbc \xc5\xbcyw\xc4\x85 korespondencj\xc4\x99 z Albrechtem D\xc3\xbcrerem. W swoich wielkich dzie\xc5\x82ach stara\xc5\x82 si\xc4\x99 pogodzi\xc4\x87 warto\xc5\x9bci chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skie z optymizmem epoki odrodzenia oraz z poga\xc5\x84sk\xc4\x85 filozofi\xc4\x85 antyczn\xc4\x85, odkrywan\xc4\x85 przez ludzi renesansu. Wida\xc4\x87 to w takich jego dzie\xc5\x82ach jak np. Szko\xc5\x82a ate\xc5\x84ska, gdzie Rafael w papieskiej sali przedstawi\xc5\x82 grup\xc4\x99 uczonych, skupionych wed\xc5\x82ug najwi\xc4\x99kszych filozof\xc3\xb3w antyku, kt\xc3\xb3rych autorytet uznawa\xc5\x82 tak\xc5\xbce Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 katolicki \xe2\x80\x93 Platona i Arystotelesa._NEWLINE_By\xc5\x82 cz\xc5\x82owiekiem bardzo religijnym. Od 1514 nale\xc5\xbca\xc5\x82 do Bractwa Cia\xc5\x82a Chrystusowego w Urbino i do tajnego stowarzyszenia ludzi \xc5\x9bwieckich Oratorium Boskiej Mi\xc5\x82o\xc5\x9bci w Rzymie. Zmar\xc5\x82 przedwcze\xc5\x9bnie po ataku febry w wieku 37 lat. Zgodnie z \xc5\xbcyczeniem pochowany zosta\xc5\x82 w rzymskim Panteonie. Epitafium wyryte na grobowcu brzmi: \xe2\x80\x9eTu spoczywa Rafael. Ba\xc5\x82em si\xc4\x99 tego, co niezg\xc5\x82\xc4\x99bione, pokona\xc5\x82em zwyczajne, wielkim r\xc3\xb3wny, tylko \xc5\x9bmiertelne zmar\xc5\x82o ze mn\xc4\x85\xe2\x80\x9d. Madonn\xc4\x99 nad grobem (Madonna del Sasso) wyrze\xc5\xbabi\xc5\x82 Lorenzo Lotti (Lorenzetto).\n_START_SECTION_\nStyl, malarstwo\n_START_PARAGRAPH_\nWe wczesnej tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci styl Rafaela jest na\xc5\x9bladownictwem, a czasem niemal mistrzowskim kopiowaniem stylu Perugina. Jednak nawet w dzie\xc5\x82ach niew\xc4\x85tpliwie wzorowanych na nim mo\xc5\xbcna uchwyci\xc4\x87 r\xc3\xb3\xc5\xbcnic\xc4\x99. Przyk\xc5\x82adem jest obraz Za\xc5\x9blubiny Marii z J\xc3\xb3zefem (Lo Sposalizio), wzorowany na powstaj\xc4\x85cym w tym samym czasie obrazie Perugina pod tym samym tytu\xc5\x82em. Oba obrazy posiadaj\xc4\x85 niemal jednakow\xc4\x85 sceneri\xc4\x99 i podobne roz\xc5\x82o\xc5\xbcenie postaci, jednak obraz Rafaela r\xc3\xb3\xc5\xbcni si\xc4\x99 od obrazu jego mistrza gi\xc4\x99tko\xc5\x9bci\xc4\x85 i naturalno\xc5\x9bci\xc4\x85 ruch\xc3\xb3w. Podczas gdy Perugino stosuje ju\xc5\xbc nieco przestarza\xc5\x82\xc4\x85 manier\xc4\x99 izokefalii (umieszczania g\xc5\x82\xc3\xb3w postaci na jednym poziomie), u Rafaela analogiczne postacie s\xc4\x85 wy\xc5\xbcsze lub ni\xc5\xbcsze, stoj\xc4\x85 swobodnie i nie wygl\xc4\x85daj\xc4\x85 jak ustawione w jednym rz\xc4\x99dzie. Wkr\xc3\xb3tce Rafael porzuci\xc5\x82 wzorowanie si\xc4\x99 na dzie\xc5\x82ach konserwatywnego mistrza i stworzy\xc5\x82 nowy styl. Niew\xc4\x85tpliwie na rozw\xc3\xb3j stylu malarskiego Rafaela mia\xc5\x82y wielki wp\xc5\x82yw dzie\xc5\x82a Micha\xc5\x82a Anio\xc5\x82a, a zw\xc5\x82aszcza Leonarda da Vinci. Z dzie\xc5\x82 Leonarda przyswoi\xc5\x82 sobie Rafael manier\xc4\x99 sfumato, cho\xc4\x87 stosowa\xc5\x82 j\xc4\x85 bardziej umiarkowanie ni\xc5\xbc sam Leonardo._NEWLINE_Do najbardziej znanych dzie\xc5\x82 malarskich Rafaela nale\xc5\xbcy s\xc5\x82ynna Madonna Syksty\xc5\x84ska. Zosta\xc5\x82a namalowana w latach 1513\xe2\x80\x931514. Pierwotnie obraz ten by\xc5\x82 prawdopodobnie przeznaczony dla ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a \xc5\x9bw. Sykstusa w Piacenzy, jak Nico pisze Giorgio Vasari, pierwszy biograf Rafaela i wielu innych artyst\xc3\xb3w renesansu. Istniej\xc4\x85 hipotezy, \xc5\xbce mia\xc5\x82 by\xc4\x87 to obraz zdobi\xc4\x85cy nagrobek Juliusza II. Jako Madonna zosta\xc5\x82a przedstawiona urodziwa kochanka Rafaela Margherita Luti, zwana La Fornarina. Po lewej stronie adoruj\xc4\x85cy j\xc4\x85 \xc5\x9bw. Sykstus ma twarz papie\xc5\xbca Juliusza II. Po prawej stronie obrazu stoi \xc5\x9bwi\xc4\x99ta Barbara, patronka umieraj\xc4\x85cych. Obraz, b\xc4\x99d\xc4\x85cy pierwotnie w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 zakonnik\xc3\xb3w klasztoru \xc5\x9bwi\xc4\x99tego Sykstusa zosta\xc5\x82 w 1754 zakupiony (zreszt\xc4\x85 za pieni\xc4\x85dze z bud\xc5\xbcetu Rzeczypospolitej) przez Augusta III Sasa i dzi\xc5\x9b jest ozdob\xc4\x85 drezde\xc5\x84skiej Gem\xc3\xa4ldegalerie._NEWLINE_R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc s\xc5\x82ynne s\xc4\x85 freski Rafaela w Stanzach Watyka\xc5\x84skich, a zw\xc5\x82aszcza najbardziej z nich znana i kojarzona z imieniem Rafaela Szko\xc5\x82a Ate\xc5\x84ska. Jest to monumentalny fresk na \xc5\x9bcianie, ograniczony \xc5\x82ukiem sklepienia, przedstawiaj\xc4\x85cy spotkanie najwybitniejszych filozof\xc3\xb3w staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci. Dzie\xc5\x82o Rafaela jest alegori\xc4\x85 Rozumu jako drogi wiod\xc4\x85cej do poznania Prawdy._NEWLINE_Rafael nader cz\xc4\x99sto portretowa\xc5\x82 na swoich obrazach samego siebie oraz osoby sobie znane. Tak te\xc5\xbc jest w Szkole Ate\xc5\x84skiej, gdzie Platon (lewa z postaci centralnych) posiada twarz Leonarda da Vinci, siedz\xc4\x85cy na schodach Heraklit to sportretowany Micha\xc5\x82 Anio\xc5\x82, natomiast kre\xc5\x9bl\xc4\x85cy znaki cyrklem Euklides posiada fizjonomi\xc4\x99 Donata Bramante. Sam Rafael tak\xc5\xbce jest widoczny \xe2\x80\x93 stoi nieco na uboczu jako drugi od prawej strony, obok Klaudiusza Ptolemeusza._NEWLINE_Pod koniec \xc5\xbcycia (1518) namalowa\xc5\x82 2 obrazy ofiarowane przez Watykan kr\xc3\xb3lowi Francji, Franciszkowi I: \xc5\x9awi\xc4\x99ta Rodzina Franciszka I oraz \xc5\x9awi\xc4\x99ty Micha\xc5\x82. Ostatnim dzie\xc5\x82em artysty by\xc5\x82 obraz o\xc5\x82tarzowy Przemienienie Pa\xc5\x84skie.'