b'\n_START_ARTICLE_\nSynagoga Wielka w Chrzanowie\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nSynagoga zosta\xc5\x82a zbudowana w latach 1786-1787, za zgod\xc4\x85 arcybiskupa gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skiego Micha\xc5\x82a Jerzego Poniatowskiego z 20 lipca 1785. Parcel\xc4\x99 pod synagog\xc4\x99 nabyto za 144 z\xc5\x82otych od Antoniego Sajdaczka w 1786 i natychmiast rozpocz\xc4\x99to prace budowlane, kt\xc3\xb3re trwa\xc5\x82y do 1787._NEWLINE_W latach 30. XIX wieku synagoga ze wzgl\xc4\x99du na z\xc5\x82y stan techniczny zosta\xc5\x82a rozbudowana i wyremontowana wed\xc5\x82ug projektu krakowskiego architekta i budowniczego Feliksa Radwa\xc5\x84skiego juniora. W\xc3\xb3wczas przed\xc5\x82u\xc5\xbcono synagog\xc4\x99 w kierunku zachodnim o oko\xc5\x82o 10 metr\xc3\xb3w, przedsionek i babiniec zosta\xc5\x82y przesuni\xc4\x99te ku zachodowi, na dobudowany fragment budynku. Na parterze wydzielono sie\xc5\x84, a po jej bokach usytuowano dwie osobne klatki schodowe, prowadz\xc4\x85ce na babiniec._NEWLINE_Na prze\xc5\x82omie XIX i XX wieku synagoga przesz\xc5\x82a sw\xc3\xb3j ostatni remont, podczas kt\xc3\xb3rego znacznie uproszczono fasad\xc4\x99, z kt\xc3\xb3rej usuni\xc4\x99to detale klasycystyczne i neorenesansowe oraz zwie\xc5\x84czono j\xc4\x85 schodkowym szczytem i wyremontowano dach. W XX wieku po stronie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej dobudowano betonowe schody oraz przybud\xc3\xb3wk\xc4\x99._NEWLINE_Podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej hitlerowcy zdewastowali synagog\xc4\x99. Po zako\xc5\x84czeniu wojny przez wiele lat budynek synagogi sta\xc5\x82 opuszczony i popada\xc5\x82 w ruin\xc4\x99. W grudniu 1950 Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Chrzanowie podj\xc4\x99\xc5\x82o uchwa\xc5\x82\xc4\x99 przebudowania synagogi na sal\xc4\x99 teatraln\xc4\x85, co wzbudzi\xc5\x82o liczne protesty lokalnej spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci \xc5\xbcydowskiej._NEWLINE_Wkr\xc3\xb3tce jednak okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce w\xc5\x82adze miejskie nie otrzyma\xc5\x82y funduszy na przebudow\xc4\x99 i zrezygnowa\xc5\x82y z budynku synagogi. W 1973 na polecenie \xc3\xb3wczesnych w\xc5\x82adz miejskich synagoga zosta\xc5\x82a wysadzona w powietrze, mimo i\xc5\xbc Muzeum w Chrzanowie czyni\xc5\x82o w\xc3\xb3wczas starania dla pozyskania jej do ekspozycji muzealnej. Obecnie plac po niej do dnia dzisiejszego nie zosta\xc5\x82 zabudowany.\n_START_SECTION_\nArchitektura\n_START_PARAGRAPH_\nMurowany budynek synagogi wzniesiono na planie prostok\xc4\x85ta o wymiarach 21,45 na 14,30 metr\xc3\xb3w. W jej wn\xc4\x99trzu we wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 obszerna sala modlitewna, do kt\xc3\xb3rej wchodzi\xc5\x82o si\xc4\x99 przez przedsionek, nad kt\xc3\xb3rym na pi\xc4\x99trze znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 babiniec, otwarty na sal\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 arkadami z filarami. Prowadzi\xc5\x82y do niego dwie osobne klatki schodowe z osobnymi wej\xc5\x9bciami._NEWLINE_W g\xc5\x82\xc3\xb3wnej sali modlitewnej na wschodniej \xc5\x9bcianie znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 bogato zdobiony Aron ha-kodesz, a na \xc5\x9brodku o\xc5\x9bmioboczna bima. Ca\xc5\x82\xc4\x85 sal\xc4\x99 o\xc5\x9bwietla\xc5\x82y, umieszczone na wysoko\xc5\x9bci pi\xc4\x99tra 8 wysokich, p\xc3\xb3\xc5\x82okr\xc4\x85gle zako\xc5\x84czonych okien._NEWLINE_Pierwotnie fasada g\xc5\x82\xc3\xb3wna mia\xc5\x82a symetryczn\xc4\x85, tr\xc3\xb3josiow\xc4\x85 kompozycj\xc4\x99. Jej parti\xc4\x99 \xc5\x9brodkow\xc4\x85 stanowi\xc5\x82 wg\xc5\x82\xc4\x99bny portyk z par\xc4\x85 kolumn na parterze i czteroarkadow\xc4\x85 loggi\xc4\x85 na pi\xc4\x99trze.'