b'\n_START_ARTICLE_\nDefinicja i klasyfikacja hinduizmu\n_START_PARAGRAPH_\nW\xc5\x9br\xc3\xb3d religioznawc\xc3\xb3w nie ma zgody co do definicji hinduizmu - cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc4\x85dzi nawet, \xc5\xbce odpowied\xc5\xba taka nie jest mo\xc5\xbcliwa. Rozbie\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 panuje tak\xc5\xbce co do pogl\xc4\x85du o czas powstania hinduizmu - jednym z najbardziej rozpowszechnionych pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w g\xc5\x82osi, \xc5\xbce s\xc5\x82owa "hinduizm" nale\xc5\xbcy u\xc5\xbcywa\xc4\x87 w odniesieniu do ca\xc5\x82ego okresu od dynastii Gupt\xc3\xb3w (ok. IV w.) w\xc5\x82\xc4\x85cznie, dla okres\xc3\xb3w dawniejszych rezerwuj\xc4\x85c takie terminy jak "wedyzm", "braminizm" itp. Niekt\xc3\xb3rzy wol\xc4\x85 jednak ujmowa\xc4\x87 hinduizm jako ca\xc5\x82o\xc5\x9bciowy proces si\xc4\x99gaj\xc4\x85cy a\xc5\xbc do cywilizacji doliny Indusu, w pewien spos\xc3\xb3b religi\xc4\x99 odwieczn\xc4\x85, pierwotn\xc4\x85 i rdzenn\xc4\x85 dla Indii. Eugeniusz S\xc5\x82uszkiewicz w Pradziejach i religiach Indii (1980) podaje okre\xc5\x9blenie, kt\xc3\xb3re uznaje za klasyczne - L. de la Valle\xc3\xa9 Pouisne nazwa\xc5\x82 hinduizm "cette colluvies religionum" (sp\xc5\x82ywaniem r\xc3\xb3\xc5\xbcnych element\xc3\xb3w religijnych do wsp\xc3\xb3lnego koryta).\n_START_SECTION_\nSanatana dharma\n_START_PARAGRAPH_\nOkre\xc5\x9blenie sanatanadharma, u\xc5\xbcywane przez samych hindus\xc3\xb3w, nie pokrywa si\xc4\x99 dok\xc5\x82adnie z tym, co rozumie si\xc4\x99 przez hinduizm na Zachodzie. Odnosi si\xc4\x99 ono przede wszystkim do "odwiecznego" (sanatana) porz\xc4\x85dku religijno-spo\xc5\x82ecznego (dharma), spajaj\xc4\x85cego wszystkie r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodne nurty hinduizmu, ni\xc5\xbc do wszystkich aspekt\xc3\xb3w religii takiej, jak ujmuj\xc4\x85 j\xc4\x85 zachodni religioznawcy. Okre\xc5\x9blenie Wielka Tradycja czy Odwieczny \xc5\x81ad przeciwstawia si\xc4\x99 wi\xc4\x99c w pewien spos\xc3\xb3b wszystkiemu, co w hinduizmie lokalne, historyczne, przej\xc5\x9bciowe, a podkre\xc5\x9bla to, co w nim wsp\xc3\xb3lne, i to w odniesieniu do aspektu kosmologicznego, wszech\xc5\x9bwiata i wieczno\xc5\x9bci. Reprezentantami tego \xc5\x82adu s\xc4\x85 w Indiach bramini (a tak\xc5\xbce w\xc4\x99drowni asceci), kt\xc3\xb3rzy rozpropagowali w Indiach to, co jest w nich pomimo r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9bci tego kraju jednolite - z tego aspektu ich dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci, realizuj\xc4\x85cego si\xc4\x99 tak\xc5\xbce w ich dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci historycznej, wywodzi si\xc4\x99 ich wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniona pozycja spo\xc5\x82eczna. Czynnikiem jednocz\xc4\x85cym Indie by\xc5\x82a (i w pewnej mierze pozostaje nadal) tak\xc5\xbce tradycja sanskrytu i literatury wedyjsko-sanskryckiej, ca\xc5\x82a kultura sanskrycka, kt\xc3\xb3rej nosicielami byli r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc bramini. Pomimo wielkich r\xc3\xb3\xc5\xbcnic mi\xc4\x99dzy regionami Indii ( wyra\xc5\xbanych zw\xc5\x82aszcza w hinduizmie ludowym i w ni\xc5\xbcszych warnach ) jedno\xc5\x9b\xc4\x87 propagowana przez bramin\xc3\xb3w umo\xc5\xbcliwia wyznawcom hinduizmu w miar\xc4\x99 swobodne uczestnictwo w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych formach kultu, sztuki religijnej i w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych zasadach teologicznych ponad podzia\xc5\x82ami etnicznymi, j\xc4\x99zykowymi a nawet kastowymi. Mimo tej wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cej funkcji "Wielkiej Tradycji", rzeczywista r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9b\xc4\x87 wewn\xc4\x99trzna hinduizmu nie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 jednak negowana, istnieje wi\xc4\x99c tendencja, by w badaniach religioznawczych koncentrowa\xc4\x87 si\xc4\x99 na konkretnych wsp\xc3\xb3lnotach religijnych (sampradaja), ale nie w oderwaniu, tylko w ich relacjach do dharmy - samrapadaja jest wi\xc4\x99c pewnym \xc5\x82a\xc5\x84cuchem przekazywania Wielkiej Tradycji (st\xc4\x85d w hinduizmie du\xc5\xbca rola guru, g\xc5\x82\xc3\xb3wnego no\xc5\x9bnika tego \xc5\x82a\xc5\x84cucha)._NEWLINE_Poczucie wsp\xc3\xb3lnoty w\xc5\x9br\xc3\xb3d wszystkich hinduist\xc3\xb3w jest jednak p\xc3\xb3\xc5\xbane. Indie by\xc5\x82y krajem stosunkowo zamkni\xc4\x99tym, oddzielonym geograficznie i gospodarczo od innych region\xc3\xb3w \xc5\x9bwiata - poczucie wsp\xc3\xb3lnoty nie by\xc5\x82o wi\xc4\x99c im d\xc5\x82ugo potrzebne, mo\xc5\xbcna je okre\xc5\x9bli\xc4\x87 jako "\xc5\x9bwiat sam dla siebie". Poczucie wsp\xc3\xb3lnoty religijnej (a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej tak\xc5\xbce etnicznej) hinduist\xc3\xb3w kszta\xc5\x82towa\xc5\x82o si\xc4\x99 w XIII-VI wieku, pod wp\xc5\x82ywem najazd\xc3\xb3w muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skich i u\xc5\x9bwiadomienia sobie odr\xc4\x99bno\xc5\x9bci od wyznawc\xc3\xb3w islamu. Proces ten nasili\xc5\x82 si\xc4\x99 jeszcze bardziej na prze\xc5\x82omie XVIII i XIX wieku wraz z rosn\xc4\x85cymi wp\xc5\x82ywami Europejczyk\xc3\xb3w (zw\xc5\x82aszcza Imperium Brytyjskiego) i zwi\xc4\x85zanych z nimi misjami chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skimi._NEWLINE_Religia indyjska kszta\xc5\x82towa\xc5\x82a si\xc4\x99 jako kontynuacja religii Ari\xc3\xb3w, wedyzmu i braminizmu (zobacz Historia hinduizmu), pod znacznym wp\xc5\x82ywem ludno\xc5\x9bci rdzennej, zwanej Adiwasami. Ludno\xc5\x9b\xc4\x87 rdzenna wprowadzi\xc5\x82a do hinduizmu elementy szama\xc5\x84skie, animistyczne i kulty p\xc5\x82odno\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3re pod wp\xc5\x82ywem brami\xc5\x84skim uleg\xc5\x82y sublimacji i spekulatywnemu uj\xc4\x99ciu, przekszta\xc5\x82caj\xc4\x85c si\xc4\x99 we wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne kulty indyjskie i struktury takie jak joga. Ludno\xc5\x9b\xc4\x87 ta mia\xc5\x82a znaczny wp\xc5\x82yw na powstanie kultu Rudry/\xc5\x9aiwy, pierwsze redakcje Upaniszad oraz prawdopodobnie na rozw\xc3\xb3j praktyk medytacyjnych. Sublimacja ta jednak nie obj\xc4\x99\xc5\x82a w pe\xc5\x82ni ludu indyjskiego, a zamieszkuj\xc4\x85ce Indie ludy pierwotne do dzi\xc5\x9b wyznaj\xc4\x85 animizm (czasem z elementami hinduizmu). Ponadto warto zaznaczy\xc4\x87, \xc5\xbce ludno\xc5\x9b\xc4\x87 po\xc5\x82udnia Indii (mniej podatna na wp\xc5\x82ywy aryjskie) a\xc5\xbc do czasu odrodzenia hinduizmu po okresie islamskim wyznawa\xc5\x82a bardziej pierwotn\xc4\x85 form\xc4\x99 hinduizmu z wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 ilo\xc5\x9bci\xc4\x85 pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci animistycznych.\n_START_SECTION_\nFormy religijno\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nR\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9b\xc4\x87 form hinduizmu wykszta\xc5\x82cona przez z\xc5\x82o\xc5\xbcono\xc5\x9b\xc4\x87 jego dziej\xc3\xb3w spowodowa\xc5\x82a, \xc5\xbce nie mo\xc5\xbcna m\xc3\xb3wi\xc4\x87 o hinduistycznej ortodoksji, mo\xc5\xbcna jednak m\xc3\xb3wi\xc4\x87 o du\xc5\xbcej roli ortopraksji (praktyce, zewn\xc4\x99trznych formach religijno\xc5\x9bci). Funkcj\xc4\x99 scalaj\xc4\x85c\xc4\x85 wiele nurt\xc3\xb3w hinduizmu ma tak\xc5\xbce koncepcja trimurti. Koncepcja trimutri oraz to, \xc5\xbce bogowie wchodz\xc4\x85cy w jej sk\xc5\x82ad s\xc4\x85 przeciwstawiani Aditjom, bogom skupionym wok\xc3\xb3\xc5\x82 Indry, g\xc5\x82\xc3\xb3wnego b\xc3\xb3stwa wedyzmu, bywa uznawana za o\xc5\x9b oddzielaj\xc4\x85c\xc4\x85 hinduizm od dawniejszych religii Indii a zarazem za zwornik hinduizmu wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnego. Dzi\xc4\x99ki trimutri powsta\xc5\x82a silniejsza ni\xc5\xbc w wedyzmie i braminizmie hierarchizacja panteonu, dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3rej bramini mogli w\xc5\x82\xc4\x85cza\xc4\x87 w jego sk\xc5\x82ad b\xc3\xb3stwa lokalne za pomoc\xc4\x85 rozmaitych uto\xc5\xbcsamie\xc5\x84 i po\xc5\x82\xc4\x85cze\xc5\x84 (np. ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stw bog\xc3\xb3w i bogi\xc5\x84, uto\xc5\xbcsamienia Murugana z Kartikej\xc4\x85). Uto\xc5\xbcsamienia te okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 cz\xc4\x99sto mianem sanskrytyzacji religii indyjskiej. Sanskrytyzacja umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82a w\xc5\x82\xc4\x85czenie do indyjskiego panteonu i znaczn\xc4\x85 sublimacj\xc4\x99 dawnych kult\xc3\xb3w rzek (zw\xc5\x82aszcza Gangi), g\xc3\xb3r, zwierz\xc4\x85t (sublimacja widoczna jest tu zw\xc5\x82aszcza w kulcie Hanumana, prawdopodobnie dawnym przedaryjskim kulcie ma\xc5\x82py) czy ro\xc5\x9blin (a\xc5\x9bwattha, tulsi, banjan). \xc5\xbbywa w\xc5\x9br\xc3\xb3d ludu tradycja astrologiczna zosta\xc5\x82a zsanskrytyzowana jako kult b\xc3\xb3stw czasu i b\xc3\xb3stw planet.'