b"\n_START_ARTICLE_\nAtlanta\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nRegion, w kt\xc3\xb3rym le\xc5\xbcy Atlanta i jej przedmie\xc5\x9bcia nale\xc5\xbca\xc5\x82 wcze\xc5\x9bniej do Indian z plemienia Krik\xc3\xb3w i Czirokez\xc3\xb3w (rdzennych Amerykan\xc3\xb3w). Ziemia Krik\xc3\xb3w (cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wschodnia aglomeracji) zosta\xc5\x82a przekazana bia\xc5\x82ym ludziom pod zabudow\xc4\x99 w 1823. W 1835 przyw\xc3\xb3dcy Czirokez\xc3\xb3w odst\xc4\x85pili w\xc5\x82asn\xc4\x85 ziemi\xc4\x99 w zamian za ziemie na zachodzie na zasadach Traktatu z New Echota, co p\xc3\xb3\xc5\xbaniej doprowadzi\xc5\x82o do wydarzenia zwanego \xe2\x80\x9eSzlakiem \xc5\x82ez\xe2\x80\x9d (wymuszonego wysiedlenia Indian na zach\xc3\xb3d kraju w 1838)._NEWLINE_W 1836 Generalne Zgromadzenie Stanu Georgia zag\xc5\x82osowa\xc5\x82o za budow\xc4\x85 Zachodniej i Atlantyckiej Linii Kolejowej, aby stworzy\xc4\x87 tras\xc4\x99 handlow\xc4\x85 pomi\xc4\x99dzy \xc5\x9arodkowym Zachodem i terenami wok\xc3\xb3\xc5\x82 Atlanty \xe2\x80\x93 wtedy zwanej \xe2\x80\x9eTerminus\xe2\x80\x9d (s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cej jako terminal). Terminus oryginalnie planowany by\xc5\x82 dla Decatur, jednak jego mieszka\xc5\x84cy nie zgodzili si\xc4\x99 na budow\xc4\x99. Opr\xc3\xb3cz Decatur, kilka innych dzielnic podmiejskich Atlanty powsta\xc5\x82o kilka lat wcze\xc5\x9bniej ni\xc5\xbc samo miasto, w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c w to miejscowo\xc5\x9bci takie jak Marietta czy Lawrenceville._NEWLINE_Terminus rozrasta\xc5\x82o si\xc4\x99 jako miasto kolejowe. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej zosta\xc5\x82o przemianowane na Marthasville (po c\xc3\xb3rce \xc3\xb3wczesnego gubernatora Wilsona Lumpkina, Marcie). Marthasville zmieni\xc5\x82o nazw\xc4\x99 na Atlanta w 1845 (\xc5\xbce\xc5\x84ska forma nazwy \xe2\x80\x9eAtlantycki\xe2\x80\x9d, zasugerowana przez J. Edgara Thomsona) i zosta\xc5\x82o zarejestrowane pod t\xc4\x85 nazw\xc4\x85 w 1847._NEWLINE_Podczas wojny secesyjnej Atlanta odegra\xc5\x82a wa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 jako centrum zaopatrzenia kolejowego i militarnego. W 1864 miasto sta\xc5\x82o si\xc4\x99 celem g\xc5\x82\xc3\xb3wnej inwazji Unii (kt\xc3\xb3ra to jest tematem filmu Przemin\xc4\x99\xc5\x82o z wiatrem z 1939). Obszar, kt\xc3\xb3ry dzi\xc5\x9b zajmuje miasto, by\xc5\x82 miejscem wielu bitew, w tym bitwy pod Peachtree Creek, bitwy pod Atlant\xc4\x85 oraz bitwy pod Ezra Church. 1 wrze\xc5\x9bnia 1864 genera\xc5\x82 Konfederacji John Bell Hood ewakuowa\xc5\x82 Atlant\xc4\x99 po czteromiesi\xc4\x99cznym obl\xc4\x99\xc5\xbceniu prowadzonym przez genera\xc5\x82a Unii Williama T. Shermana i nakaza\xc5\x82 zniszczy\xc4\x87 wszystkie budynki publiczne i ka\xc5\xbcdy mo\xc5\xbcliwy warto\xc5\x9bciowy \xc5\x82up dla Unii. Nast\xc4\x99pnego dnia burmistrz James Calhoun podda\xc5\x82 miasto, a 7 wrze\xc5\x9bnia Sherman rozkaza\xc5\x82 ewakuowa\xc4\x87 ludno\xc5\x9b\xc4\x87 cywiln\xc4\x85. Nast\xc4\x99pnie, 11 listopada, nakaza\xc5\x82 on spali\xc4\x87 miasto w przygotowaniu do marszu na po\xc5\x82udnie._NEWLINE_Po pro\xc5\x9bbie ojca Thomasa O\xe2\x80\x99Reilly z Katolickiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Niepokalanego Pocz\xc4\x99cia, Sherman nie spali\xc5\x82 miejskich ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w i szpitali. Pozosta\xc5\x82e zasoby wojenne zosta\xc5\x82y zniszczone podczas marszu Shermana nad morze. Upadek Atlanty by\xc5\x82 krytycznym punktem wojny secesyjnej. Wzmocni\xc5\x82 on wiar\xc4\x99 w siebie mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w p\xc3\xb3\xc5\x82nocy i razem ze skutkami bitwy nad Zatok\xc4\x85 Mobile doprowadzi\xc5\x82 do reelekcji Abrahama Lincolna i ostatecznego ust\xc4\x85pienia Konfederacji._NEWLINE_Miasto powsta\xc5\x82o z popio\xc5\x82\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 st\xc4\x85d te\xc5\xbc herbem miasta jest Feniks \xe2\x80\x93 i zosta\xc5\x82o powoli odbudowane. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej sta\xc5\x82o si\xc4\x99 przemys\xc5\x82owym i handlowym centrum po\xc5\x82udnia. Od 1867 a\xc5\xbc do 1888 \xc5\xbco\xc5\x82nierze armii ameryka\xc5\x84skiej okupowali Baraki McPhersona (p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przemianowane na Fort McPherson) w po\xc5\x82udniowo-wschodniej Atlancie, aby zapewni\xc4\x87 reformy Rekonstrukcji Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych. Aby pom\xc3\xb3c \xc5\x9bwie\xc5\xbco wyzwolonym niewolnikom, rz\xc4\x85d federalny powo\xc5\x82a\xc5\x82 Biuro Uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w, Wyzwole\xc5\x84c\xc3\xb3w i Opuszczonych Ziem (Bureau of Refugees, Freedmen, and Abandoned Lands), kt\xc3\xb3re pomog\xc5\x82o za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 magisterski Atlanta University (w 1865) i licencjacki (czteroletni) Clark College (w 1869). Obie te uczelnie w 1988 po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y si\xc4\x99 w Clark Atlanta University._NEWLINE_W 1868 Atlanta zosta\xc5\x82a pi\xc4\x85tym miastem, kt\xc3\xb3re s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82o jako stolica stanowa (poprzedni\xc4\x85 stolic\xc4\x85 by\xc5\x82o Milledgeville). Henry W. Grady, redaktor gazety Atlanta Constitution, reklamowa\xc5\x82 miasto dla inwestor\xc3\xb3w jako \xe2\x80\x9eNowe Po\xc5\x82udnie\xe2\x80\x9d. Pod poj\xc4\x99ciem tym Grady rozumia\xc5\x82 urozmaicenie ekonomii, rozdzia\xc5\x82 jej od rolnictwa oraz od\xc5\x82\xc4\x85czenie si\xc4\x99 od \xe2\x80\x9eStarego Po\xc5\x82udniowego\xe2\x80\x9d nastawienia niewolniczego i buntowniczego. Aby wykona\xc4\x87 plan modernizacji miasta, Grady i wielu innych popar\xc5\x82o budow\xc4\x99 uniwersytetu technicznego Georgia School of Technology (dzisiejsza nazwa to Georgia Institute of Technology), kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 zbudowany na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych przedmie\xc5\x9bciach w 1885._NEWLINE_W 1880 Siostra Cecilia Carroll, RSM, wraz z trzema innymi siostrami przyby\xc5\x82a z Savannah do Atlanty, by pomaga\xc4\x87 chorym. Maj\xc4\x85c jedynie 50 cent\xc3\xb3w, siostrom uda\xc5\x82o si\xc4\x99 otworzy\xc4\x87 szpital, pierwszy zak\xc5\x82ad opieki medycznej po wojnie secesyjnej. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych latach szpital nazwano szpitalem \xc5\x9bw. J\xc3\xb3zefa._NEWLINE_Wraz z rozrostem Atlanty pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 spi\xc4\x99cia na tle etnicznym i rasowym. W 1906, w zamieszkach rasowych w Atlancie, zgin\xc4\x99\xc5\x82o 27 ludzi, a 70 zosta\xc5\x82o rannych. W 1913 Leo Frank, \xc5\xbcydowski kierownik fabryki w Atlancie, zosta\xc5\x82 pos\xc4\x85dzony o gwa\xc5\x82t i morderstwo 13-letniej bia\xc5\x82ej pracowniczki z Marietty, przedmie\xc5\x9bcia Atlanty. Poniewa\xc5\xbc w\xc5\x82adze nie by\xc5\x82y pewne co do winy Franka, jego kara \xc5\x9bmierci zosta\xc5\x82a cofni\xc4\x99ta w 1915, co doprowadzi\xc5\x82o do wybuchu zamieszek, skutkiem kt\xc3\xb3rych Frank zosta\xc5\x82 porwany z wi\xc4\x99zienia (dzi\xc4\x99ki spiskowi stra\xc5\xbcnik\xc3\xb3w) i przetransportowany do Marietty, gdzie zosta\xc5\x82 zlinczowany._NEWLINE_W latach 30. wielka depresja dotar\xc5\x82a do Atlanty. Lokalne w\xc5\x82adze by\xc5\x82y na skraju bankructwa, dlatego te\xc5\xbc Coca-Cola musia\xc5\x82a pom\xc3\xb3c zmniejszy\xc4\x87 deficyt bud\xc5\xbcetu miejskiego. W 1935 rz\xc4\x85d ameryka\xc5\x84ski wprowadzi\xc5\x82 w \xc5\xbcycie projekt \xe2\x80\x9eTechwood Homes\xe2\x80\x9d, maj\xc4\x85cy na celu zlikwidowanie slums\xc3\xb3w i pomoc biednym przez wybudowanie nowych dom\xc3\xb3w._NEWLINE_Wraz z przyst\xc4\x85pieniem Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych do II wojny \xc5\x9bwiatowej, w Atlancie, w Forcie McPherson, szkolono \xc5\xbco\xc5\x82nierzy z ca\xc5\x82ej po\xc5\x82udniowo-zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci pa\xc5\x84stwa. Rozw\xc3\xb3j firm powi\xc4\x85zanych z przemys\xc5\x82em wojennym, takich jak Bell Aircraft, przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do zwi\xc4\x99kszenia liczby mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Atlanty i polepszenia warunk\xc3\xb3w ekonomicznych miasta. Zaraz po wojnie, w 1946, otwarto Centrum Kontroli i Prewencji Chor\xc3\xb3b (CDC)._NEWLINE_Z powodu decyzji S\xc4\x85du Najwy\xc5\xbcszego w sprawie \xe2\x80\x9eBrown przeciwko Komisji Edukacji miasta Topeka\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ra pomog\xc5\x82a powstaniu ruchu walcz\xc4\x85cego o r\xc3\xb3wne prawa obywatelskie Afroamerykan\xc3\xb3w, w Atlancie zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 brutalne rozruchy na tle rasowym. 12 pa\xc5\xbadziernika 1958 \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia reformowanego judaizmu w Atlancie, kt\xc3\xb3rej rabbi Jacob Rothschild otwarcie popiera\xc5\x82 integracj\xc4\x99 rasow\xc4\x85, zosta\xc5\x82a wysadzona. Do tego czynu przyzna\xc5\x82a si\xc4\x99 bia\xc5\x82a organizacja antysemicka \xe2\x80\x9ePodziemie Konfederat\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W latach 60. Atlanta by\xc5\x82a g\xc5\x82\xc3\xb3wnym centrum organizacji ruchu na rzecz praw obywatelskich, kierowanej przez Martina Luthera Kinga oraz student\xc3\xb3w z uniwersytet\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re historycznie by\xc5\x82y dla czarnych. Dwie najwa\xc5\xbcniejsze organizacje, Konferencja Przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w Chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich Po\xc5\x82udnia (ang.\xc2\xa0Southern Christian Leadership Conference, SCLC) i Pokojowy Komitet Koordynacyjny Student\xc3\xb3w (ang.\xc2\xa0Student Nonviolent Coordinating Committee, SNCC), mia\xc5\x82y tam swoje pa\xc5\x84stwowe siedziby. W kwietniu 1960 czarni studenci opublikowali \xe2\x80\x9eApel o prawa obywatelskie\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ry pot\xc4\x99pia\xc5\x82 segregacj\xc4\x99 i usprawiedliwia\xc5\x82 akcje przeciwko niej. Nast\xc4\x99pstwem apelu by\xc5\x82a fala akcji okupacyjnych, kt\xc3\xb3ra doprowadzi\xc5\x82a do ponad 100 aresztowa\xc5\x84. 19 pa\xc5\xbadziernika 1960 okupacje bar\xc3\xb3w w wielu centrach handlowych Atlanty doprowadzi\xc5\x82y do aresztowania Kinga i ponad 50 student\xc3\xb3w, co skupi\xc5\x82o uwag\xc4\x99 krajowych medi\xc3\xb3w i kandydata na prezydenta Johna F. Kennedy\xe2\x80\x99ego. Okupacje i inne formy protest\xc3\xb3w organizowanych przez student\xc3\xb3w przeciwko segregacji rasowej w miejscach publicznych i handlowych, takich jak okupacja sto\xc5\x82\xc3\xb3wki Urz\xc4\x99du Miasta czy te\xc5\xbc lotniska w Atlancie, trwa\xc5\x82y nadal a\xc5\xbc do wprowadzenia Ustawy o prawach obywatelskich (Civil Rights Act) w 1964._NEWLINE_Pomimo tych incydent\xc3\xb3w, w\xc5\x82adze Atlanty stara\xc5\x82y si\xc4\x99 nadal propagowa\xc4\x87 obraz miasta jako \xe2\x80\x9ezbyt zaj\xc4\x99tego, by nienawidzi\xc4\x87\xe2\x80\x9d. W 1961 burmistrz Ivan Allen Jr. zosta\xc5\x82 jednym z niewielu po\xc5\x82udniowych bia\xc5\x82ych burmistrz\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy popierali desegragacj\xc4\x99 w szko\xc5\x82ach publicznych Atlanty._NEWLINE_W 1996 Atlanta zorganizowa\xc5\x82a Letnie Igrzyska Olimpijskie, za\xc5\x9b w 1998 port lotniczy Atlanta \xe2\x80\x93 Hartsfield-Jackson uzyska\xc5\x82 tytu\xc5\x82 najwi\xc4\x99kszego lotniska \xc5\x9bwiata. W XXI wieku miasto nawiedzi\xc5\x82y kl\xc4\x99ski \xc5\xbcywio\xc5\x82owe: w 2008 w centrum uderzy\xc5\x82o tornado, za\xc5\x9b w 2009 w regionie zmagano si\xc4\x99 z powodziami. Jednocze\xc5\x9bnie w Atlancie post\xc4\x99powa\xc5\x82a gentryfikacja, widoczna przede wszystkim w rozwoju, jaki przesz\xc5\x82o \xc5\x9br\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcie i poszczeg\xc3\xb3lne dzielnice Atlanty. Ponadto w\xc5\x82adze miasta przyj\xc4\x99\xc5\x82y plan zwi\xc4\x99kszenia \xe2\x80\x9ezielonej\xe2\x80\x9d przestrzeni o 40%, za\xc5\x9b Delta zosta\xc5\x82y najwi\xc4\x99kszymi liniami lotniczymi \xc5\x9bwiata.\n_START_SECTION_\nTopografia\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug United States Census Bureau, miasto zajmuje powierzchni\xc4\x99 342,9\xc2\xa0km\xc2\xb2, z czego 341,1\xc2\xa0km\xc2\xb2 to l\xc4\x85d, za\xc5\x9b 1,8\xc2\xa0km\xc2\xb2 to woda. Po\xc5\x82o\xc5\xbcona na wysoko\xc5\x9bci ok. 320 metr\xc3\xb3w powy\xc5\xbcej poziomu morza, Atlanta znajduje si\xc4\x99 na szczycie grzbietu g\xc3\xb3rskiego, na po\xc5\x82udnie od rzeki Chattahoochee._NEWLINE_Linia wschodniego zlewiska kontynentalnego wkracza do Atlanty z po\xc5\x82udnia, docieraj\xc4\x85c do centrum. Nast\xc4\x99pnie biegnie na wsch\xc3\xb3d, wzd\xc5\x82u\xc5\xbc DeKalb Avenue i linii kolejowych CSX, a\xc5\xbc do Decatur. Opady deszczu, kt\xc3\xb3re spadaj\xc4\x85 po po\xc5\x82udniowej i wschodniej stronie wpadaj\xc4\x85 do Oceanu Atlantyckiego, podczas gdy opady z p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i zachodniej strony, za po\xc5\x9brednictwem Chattahoochee, trafiaj\xc4\x85 do Zatoki Meksyka\xc5\x84skiej. W\xc5\x82a\xc5\x9bnie z Chattahoochee, kt\xc3\xb3ra jest cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 dorzecza AFC (Apalachicola/Chattahoochee/Flint), Atlanta i wiele okolicznych miejscowo\xc5\x9bci, czerpie wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 zasob\xc3\xb3w wodnych. Jako \xc5\xbce rzeka p\xc5\x82ynie przez odleg\xc5\x82\xc4\x85, p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodni\xc4\x85 stron\xc4\x99 miasta, du\xc5\xbca cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 jej naturalnego \xc5\x9brodowiska pozosta\xc5\x82a nienaruszona. Jednak\xc5\xbce ekstensywne zu\xc5\xbcycie wody rzecznej podczas susz i zanieczyszcze\xc5\x84, jakie wyst\xc4\x99powa\xc5\x82y w trakcie powodzi, doprowadza\xc5\x82o do konflikt\xc3\xb3w i spor\xc3\xb3w prawnych z s\xc4\x85siednimi stanami: Alabam\xc4\x85 i Floryd\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPanorama i zabudowa miasta\n_START_PARAGRAPH_\nArchitektura Atlanty zdominowana jest przez styl modernistyczny i postmodernistyczny, ze znacz\xc4\x85cym wp\xc5\x82ywem lokalnego architekta, Johna Portmana. W mie\xc5\x9bcie przetrwa\xc5\x82o kilka budynk\xc3\xb3w z lat 80. XIX wieku, jednak\xc5\xbce z pocz\xc4\x85tkowej ery istnienia Atlanty nie osta\xc5\x82 si\xc4\x99 ani jeden obiekt; wszystkie zosta\xc5\x82y spalone przez armi\xc4\x99 Unii w 1864. Architektura mieszkalna w centralnych dzielnicach Atlanty, powsta\xc5\x82a w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci w okresie pomi\xc4\x99dzy latami 80. XIX wieku i 20. XX wieku, obejmuje mi\xc4\x99dzy innymi domy w stylu wiktoria\xc5\x84skim, a tak\xc5\xbce rzemie\xc5\x9blnicze bungalowy; z kolei osiedla mieszkalne po\xc5\x82o\xc5\xbcone dalej od \xc5\x9br\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcia, na obrze\xc5\xbcach miasta, maj\xc4\x85 charakter typowy dla powojennego stylu architektonicznego przedmie\xc5\x9b\xc4\x87. Wzd\xc5\x82u\xc5\xbc historycznych linii kolejowych, kt\xc3\xb3re docieraj\xc4\x85 do centrum ze wszystkich stron, a tak\xc5\xbce mijaj\xc4\x85 dzielnice mieszkalne, ulokowane s\xc4\x85 zabytkowe struktury przemys\xc5\x82owe, cz\xc4\x99sto przekszta\xc5\x82cone we wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie wykorzystywane obiekty._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 infrastruktury Atlanty sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82a podczas wojny secesyjnej, pozbawiaj\xc4\x85c miasto architektury antebellum. Jednak\xc5\xbce Atlanta nigdy nie reprezentowa\xc5\x82a klasycznego stylu \xe2\x80\x9epo\xc5\x82udniowego\xe2\x80\x9d. Jako \xc5\xbce pierwotnie by\xc5\x82o to miasto kolejowe, a nie patrycjuszowski port morski pokroju Savannah lub Charleston, obiekty z Atlanty wpasowywa\xc5\x82y si\xc4\x99 w architektur\xc4\x99 z p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego wschodu lub zachodu. Po wojnie Atlanta stan\xc4\x99\xc5\x82a w roli wiod\xc4\x85cego miasta w procesie budowy \xe2\x80\x9enowego po\xc5\x82udnia\xe2\x80\x9d, sk\xc5\x82aniaj\xc4\x85c si\xc4\x99 ku konstrukcji nowoczesnych struktur._NEWLINE_Atlanta zdominowana jest przez stosunkowo m\xc5\x82ode style architektoniczne, na czele z budynkami konstruowanymi przez wiod\xc4\x85ce ameryka\xc5\x84skie przedsi\xc4\x99biorstwa i architekt\xc3\xb3w nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do czo\xc5\x82\xc3\xb3wki XX wieku, w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c w to Michaela Gravesa, Richarda Meiera, Marcela Breuera i Renzo Piano. W latach 60. zacz\xc4\x99to budowa\xc4\x87 na szerok\xc4\x85 skal\xc4\x99 wie\xc5\xbcowce oraz obiekty o \xc5\x9brednich wysoko\xc5\x9bciach. Obecnie najwy\xc5\xbcszy budynek w mie\xc5\x9bcie, a zarazem 9. co do wysoko\xc5\x9bci w Stanach Zjednoczonych i 54. na \xc5\x9bwiecie, stanowi mierz\xc4\x85cy 312 metr\xc3\xb3w Bank of America Plaza._NEWLINE_D\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85c do nadania miastu jak najbardziej modernistycznego i postmodernistycznego stylu, wyburzano historyczne obiekty, takie jak Equitable Building (pierwszy wie\xc5\xbcowiec w Atlancie z 1892), Terminal Station i Carnegie Library. Ten sam los spotka\xc5\x82by jedn\xc4\x85 z kulturalnych ikon Atlanty, Fox Theatre, gdyby nie wielkie sprzeciwy z lat 70._NEWLINE_Atlanta sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z ponad 40 historycznych dzielnic (dystrykt\xc3\xb3w), z kt\xc3\xb3rych niemal\xc5\xbce wszystkie zosta\xc5\x82y wpisane do ameryka\xc5\x84skiego rejestru miejsc zabytkowych. Do najwa\xc5\xbcniejszych mieszkalnych dzielnic historycznych nale\xc5\xbc\xc4\x85: Druid Hills (z licznymi parkami projektu Fredericka Law Olmsteda), Inman Park (z wiktoria\xc5\x84skimi posiad\xc5\x82o\xc5\x9bciami) oraz Virginia-Highland (z rzemie\xc5\x9blniczymi bungalowami). Miasto podzielone jest ponadto na 25 tzw. jednostek s\xc4\x85siednich, kt\xc3\xb3re to z kolei dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 na 242 oficjalnie zdefiniowane dzielnice._NEWLINE_Najwi\xc4\x99cej wie\xc5\xbcowc\xc3\xb3w znajduje si\xc4\x99 w trzech dzielnicach, kt\xc3\xb3re le\xc5\xbc\xc4\x85 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc ulicy Peachtree: Downtown, Midtown i Buckhead. Wok\xc3\xb3\xc5\x82 nich znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 za\xc5\x9b dzielnice mieszkalne, z\xc5\x82o\xc5\xbcone g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z domk\xc3\xb3w jednorodzinnych. W Downtown usytuowanych jest kilka najwa\xc5\xbcniejszych drapaczy chmur w mie\xc5\x9bcie, najwi\xc4\x99cej przestrzeni biurowej w Metro Area oraz szereg urz\xc4\x99d\xc3\xb3w miejskich. Midtown stanowi miejsce pracy dla tysi\xc4\x99cy mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Atlanty; tutaj swoje siedziby ma mi\xc4\x99dzy innymi wiele biur prawnych. W okresie 1990-2010 panorama miasta, z\xc5\x82o\xc5\xbcona z wie\xc5\xbc mieszkalnych i biurowych, nabra\xc5\x82a kszta\xc5\x82t\xc3\xb3w. Ponadto w Atlancie powstaj\xc4\x85 kolejne luksusowe butiki i s\xc4\x85siedztwa; Buckhead, po\xc5\x82o\xc5\xbcony w odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci 13 kilometr\xc3\xb3w od Downtown, jest zamo\xc5\xbcn\xc4\x85 dzielnic\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra ewoluowa\xc5\x82a w centrum komercyjne i finansowe miasta po otwarciu galerii Lenox Square w 1959. Wok\xc3\xb3\xc5\x82 centrum handlowego powsta\xc5\x82y wie\xc5\xbcowce i hotele, za\xc5\x9b ten komercyjny rdze\xc5\x84 otaczaj\xc4\x85 osiedla domk\xc3\xb3w jednorodzinnych, zamieszkiwanych przez osoby reprezentuj\xc4\x85ce upper middle class oraz najzamo\xc5\xbcniejszych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Atlanty._NEWLINE_Wschodnia strona miasta naznaczona jest swoj\xc4\x85 histori\xc4\x85 jako przedmie\xc5\x9b\xc4\x87, wybudowanych w okresie 1890-1930 z my\xc5\x9bl\xc4\x85 o upper middle class. Ka\xc5\xbcda ze znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 tam dzielnic jest wyj\xc4\x85tkowa, z\xc5\x82o\xc5\xbcona z pojedynczych domk\xc3\xb3w, otoczonych przez uliczki obsadzone drzewami i zieleni\xc4\x85. Stare magazyny i fabryki, kt\xc3\xb3re istnia\xc5\x82y w West Midtown zosta\xc5\x82y przekszta\xc5\x82cone w apartamenty, przestrze\xc5\x84 handlow\xc4\x85, galerie sztuki oraz restauracje. Proces gentryfikacji, wywo\xc5\x82any Letnimi Igrzyskami Olimpijskimi z 1996, znacz\xc4\x85co zmieni\xc5\x82 struktur\xc4\x99 miasta. Downtown, Midtown i West Midtown by\xc5\x82y najszybciej rozwijaj\xc4\x85cymi si\xc4\x99 obszarami Atlanty w okresie 2000-2010._NEWLINE_Dzielnice, w kt\xc3\xb3rych dominuje ludno\xc5\x9b\xc4\x87 czarnosk\xc3\xb3ra zajmuj\xc4\x85 60% powierzchni miasta; w sekcjach p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej, po\xc5\x82udniowo-wschodniej i po\xc5\x82udniowo-zachodniej w 2010 Afroamerykanie stanowili 92% populacji. W okresie powojennym, na przedmie\xc5\x9bciach po\xc5\x82udniowo-zachodniej Atlanty ukszta\xc5\x82towa\xc5\x82y si\xc4\x99 osiedla, kt\xc3\xb3re zamieszkiwa\xc5\x82a afroameryka\xc5\x84ska elita. Z biegiem lat w Atlancie powstawa\xc5\x82y nowsze s\xc4\x85siedztwa, w kt\xc3\xb3rych czarnosk\xc3\xb3rzy przedstawiciele klasy \xc5\x9bredniej oraz wy\xc5\xbcszej zacz\xc4\x99li budowa\xc4\x87 swoje domy._NEWLINE_W okresie 2000-2010 w p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniej (\xe2\x88\x9224,1%) i po\xc5\x82udniowo-wschodniej (\xe2\x88\x9220,5%) Atlancie zaobserwowano gwa\xc5\x82towne spadki populacji, podczas gdy rozkwit prze\xc5\xbcywa\xc5\x82y odleg\xc5\x82e, zachodnie obszary, takie jak Ben Hill, gdzie liczba mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wzros\xc5\x82a o 45,8%._NEWLINE_Ludno\xc5\x9b\xc4\x87 aglomeracji Atlanty zamieszkuje w sumie obszar 21 694\xc2\xa0km\xc2\xb2 \xe2\x80\x93 wi\xc4\x99kszy, ni\xc5\xbc powierzchnia stanu Massachusetts. Jako \xc5\xbce stan Georgia jest drugim pod wzgl\xc4\x99dem liczby hrabstw w skali kraju, mieszka\xc5\x84cy regionu \xc5\xbcyj\xc4\x85 w silnie zdecentralizowanej spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci pod wzgl\xc4\x99dem administracyjnym. W 2000 roku statystycznie mniej ni\xc5\xbc jeden na dwunastu mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w aglomeracji \xc5\xbcy\xc5\x82 w granicach miasta Atlanta.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nAtlanta jest jednym z dziesi\xc4\x99ciu miast ameryka\xc5\x84skich, sklasyfikowanych jako metropolia globalna klasy Alfa przez Loughborough University. Zajmuje ponadto 4. miejsce na li\xc5\x9bcie miast, kt\xc3\xb3re skupiaj\xc4\x85 najwi\xc4\x99cej korporacji z listy Fortune 500, tu\xc5\xbc za Nowym Jorkiem, Houston i Dallas. Kilka wiod\xc4\x85cych mi\xc4\x99dzynarodowych firm posiada swoje centrale w Atlancie, w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c w to notowane w zestawieniu Fortune 100: The Coca-Cola Company, Home Depot, United Parcel Service, Delta Air Lines, AT&T Mobility oraz Newell Rubbermaid. W sumie, ponad 75% korporacji z Fortune 100 jest w mniejszym lub wi\xc4\x99kszym stopniu obecnych w Atlancie. W regionie dzia\xc5\x82aj\xc4\x85 biura oko\xc5\x82o 1 250 korporacji \xc5\x9bwiatowych. W 2006 obszar metropolitalny Atlanty zajmowa\xc5\x82 10. miejsce w rankingu najwi\xc4\x99kszych cybermiast (centr\xc3\xb3w technologicznych) w Stanach Zjednoczonych, z ponad 126 tysi\xc4\x85cami os\xc3\xb3b zatrudnionych w bran\xc5\xbcach technologicznych._NEWLINE_Linie lotnicze Delta Air Lines s\xc4\x85 najwi\xc4\x99kszym pracodawc\xc4\x85 regionu. Delta zarz\xc4\x85dza najwi\xc4\x99kszym w\xc4\x99z\xc5\x82em lotniczym na \xc5\x9bwiecie, umiejscowionym w porcie Hartsfield-Jackson Atlanta i, wraz z w\xc4\x99z\xc5\x82em konkurencyjnych AirTran Airways, pomog\xc5\x82a zdoby\xc4\x87 Hartsfield-Jackson tytu\xc5\x82 najbardziej ruchliwego lotniska \xc5\x9bwiata, zar\xc3\xb3wno pod wzgl\xc4\x99dem liczby obs\xc5\x82ugiwanych pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w, jak i wykonywanych operacji lotniczych. Lotnisko, odk\xc4\x85d rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 w latach 50. XX wieku, pe\xc5\x82ni kluczow\xc4\x85 rol\xc4\x99 w gospodarczym rozwoju miasta._NEWLINE_Znacz\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 w skali krajowej i mi\xc4\x99dzynarodowej pe\xc5\x82ni sektor finansowy Atlanty. Siedziba g\xc5\x82\xc3\xb3wna SunTrust Banks, si\xc3\xb3dmego banku ameryka\xc5\x84skiego pod wzgl\xc4\x99dem wielko\xc5\x9bci aktyw\xc3\xb3w, znajduje si\xc4\x99 przy Peachtree Street. Swoje siedziby w mie\xc5\x9bcie posiada tak\xc5\xbce regionalny oddzia\xc5\x82 Systemu Rezerwy Federalnej Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych oraz Foundation Financial Group i Federal Reserve Bank of Atlanta._NEWLINE_Silny rozw\xc3\xb3j prze\xc5\xbcywa sektor biotechnologiczny w Atlancie, o czym \xc5\x9bwiadczy organizacja wydarze\xc5\x84 pokroju Mi\xc4\x99dzynarodowej Konwencji Biotechnologicznej w 2009. W Atlancie znajduje si\xc4\x99 jedna z agencji rz\xc4\x85dowych, Centers for Disease Control and Prevention, kt\xc3\xb3ra zatrudnia ponad 15 tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b i zajmuje si\xc4\x99 zagadnieniami zdrowotnymi, zwi\xc4\x85zanymi ze \xc5\x9brodowiskiem naturalnym, \xc5\x9brodowiskiem pracy, a tak\xc5\xbce szeroko poj\xc4\x99t\xc4\x85 profilaktyk\xc4\x85 i popraw\xc4\x85 stanu zdrowia spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa._NEWLINE_Miasto odgrywa wa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 jako centrum nadawcze telewizji kablowych. Ted Turner rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 budow\xc4\x99 swojego medialnego imperium Turner Broadcasting System w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w Atlancie, gdzie za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 siedzib\xc4\x99 Cable News Network w CNN Center. Wraz z rozwojem jego dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci, w Atlancie powstawa\xc5\x82y kolejne stacje telewizyjne TBS. W 2008 Tyler Perry utworzy\xc5\x82 tu w\xc5\x82asne studia. Ponadto w Atlancie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 siedziby EUE/Screen Gems i The Weather Channel, a tak\xc5\xbce centrum dowodzenia Cox Communications, trzeciej pod wzgl\xc4\x99dem liczby abonent\xc3\xb3w telewizji kablowej w Stanach Zjednoczonych.\n_START_SECTION_\nKultura\n_START_PARAGRAPH_\nAtlanta, mimo \xc5\xbce geograficznie znajduje si\xc4\x99 na po\xc5\x82udniu Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, posiada kultur\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra nie wpisuje si\xc4\x99 w klasyczne kanony stylu po\xc5\x82udniowego. Po\xc5\x9bredni wp\xc5\x82yw na to ma fakt, \xc5\xbce ponad po\xc5\x82owa mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w obszaru metropolitalnego Atlanty urodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 poza granicami stanu Georgia. Kultura miasta znajduje odzwierciedlenie w kompleksie Woodruff Arts Center, w sk\xc5\x82ad kt\xc3\xb3rego wchodzi mi\xc4\x99dzy innymi muzeum High Museum of Art, sklepach w stylu bohemy Little Five Points, a tak\xc5\xbce podczas lokalnych festiwali.\n_START_SECTION_\nSztuka i rozrywka\n_START_PARAGRAPH_\nNa przestrzeni lat w Atlancie rozkwit prze\xc5\xbcywa\xc5\x82a muzyka, sztuka i scena teatralna; miasto sta\xc5\x82o si\xc4\x99 tak\xc5\xbce najwa\xc5\xbcniejszym regionalnym rynkiem telewizyjnym i filmowym._NEWLINE_W dziedzinie muzyki, Atlanta zyska\xc5\x82a przydomek centrum muzyki hip-hopowej, w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c w to gatunek southern hip-hop, stanowi\xc4\x85c ponadto wa\xc5\xbcny o\xc5\x9brodek dla muzyki R&B i neo soulu. W mie\xc5\x9bcie urodzili si\xc4\x99 lub mieszkaj\xc4\x85 obecnie tacy arty\xc5\x9bci, jak Lil Jon, Ludacris i Usher. W Atlancie pr\xc4\x99\xc5\xbcnie dzia\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc scena gospelowa; tutaj ma miejsce coroczna ceremonia rozdania nagr\xc3\xb3d Gospel Music Association Dove Awards. Ponadto w\xc5\x9br\xc3\xb3d innych wiod\xc4\x85cych gatunk\xc3\xb3w w mie\xc5\x9bcie s\xc4\x85: pop, rock, indie-rock, country, blues i jazz, w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c w to mi\xc4\x99dzy innymi Indigo Girls oraz OutKast. W okresie od lat 20. do 50. XX wieku pracownicy okolicznego m\xc5\x82yna, wywodz\xc4\x85cy si\xc4\x99 z regionu Appalachia, spopularyzowali w Atlancie muzyk\xc4\x99 country._NEWLINE_Fox Theatre to historyczny obiekt i jednocze\xc5\x9bnie jeden z najbardziej dochodowych, najpopularniejszych i najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej ucz\xc4\x99szczanych teatr\xc3\xb3w w przedziale 3-5 tysi\xc4\x99cy miejsc w Stanach Zjednoczonych. W mie\xc5\x9bcie dzia\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kilka budynk\xc3\xb3w koncertowych r\xc3\xb3\xc5\xbcnych rozmiar\xc3\xb3w, w kt\xc3\xb3rych odbywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 koncerty \xc5\x9bwiatowych artyst\xc3\xb3w._NEWLINE_High Museum of Art stanowi z kolei najpopularniejsze muzeum sztuki na po\xc5\x82udniu Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych. Do innych instytucji artystycznych w mie\xc5\x9bcie nale\xc5\xbc\xc4\x85 m.in.: Museum of Design Atlanta (MODA), Atlanta Contemporary Art Center, Museum of Contemporary Art of Georgia oraz Michael C. Carlos Museum, dysponuj\xc4\x85ce najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 kolekcj\xc4\x85 sztuki antycznej w po\xc5\x82udniowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych._NEWLINE_Atlanta Symphony Orchestra gra swoje koncerty w Woodruff Arts Center w Midtown, w sk\xc5\x82ad kt\xc3\xb3rego wchodzi poza tym High Museum of Art i Alliance Theatre. Atlanta Opera i Atlanta Ballet wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 zazwyczaj w Cobb Energy Performing Arts Centre, po\xc5\x82o\xc5\xbconym na p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnim kra\xc5\x84cu miasta._NEWLINE_W dziedzinie literatury, w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w Atlancie mieszka\xc5\x82a Margaret Mitchell, autorka Przemin\xc4\x99\xc5\x82o z wiatrem, jednej z najlepiej sprzedaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 ksi\xc4\x85\xc5\xbcek wszech czas\xc3\xb3w; Alfred Uhry, scenarzysta filmu Wo\xc5\xbc\xc4\x85c pani\xc4\x85 Daisy; a tak\xc5\xbce Joel Chandler Harris, autor opowiada\xc5\x84 dla dzieci._NEWLINE_Atlanta zyska\xc5\x82a status najwa\xc5\xbcniejszego centrum filmowego i telewizyjnego regionu. W mie\xc5\x9bcie dzia\xc5\x82aj\xc4\x85 studia Tyler Perry Studios, TurnerStudios i EUE/Screen Gems, a tak\xc5\xbce rozgrywa si\xc4\x99 akcja kilku popularnych produkcji, a w tym Jej Szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 Afrodyta, \xc5\xbbywe trupy i Pami\xc4\x99tniki wampir\xc3\xb3w. Atlanta zas\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a jako miejsce kr\xc4\x99cenia szeregu horror\xc3\xb3w oraz film\xc3\xb3w o tematyce zombie; w zwi\xc4\x85zku z tym, magazyn Atlanta nada\xc5\x82 jej nawet przydomek \xe2\x80\x9eZombie-owej Stolicy \xc5\x9awiata\xe2\x80\x9d. W Atlancie powstawa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc s\xc5\x82ynny obraz Przemin\xc4\x99\xc5\x82o z wiatrem, podczas gdy miejscowe CDC cz\xc4\x99sto uwzgl\xc4\x99dniane jest w powie\xc5\x9bciach fantasy.\n_START_SECTION_\nTurystyka\n_START_PARAGRAPH_\nW 2010 Atlanta by\xc5\x82a 7. miastem ameryka\xc5\x84skim pod wzgl\xc4\x99dem liczby odwiedzin przez turyst\xc3\xb3w b\xc4\x99d\xc4\x85cych mieszka\xc5\x84cami Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, b\xc4\x99d\xc4\x85c celem podr\xc3\xb3\xc5\xbcy ponad 35 milion\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich turyst\xc3\xb3w rocznie, a tak\xc5\xbce 12. miastem ameryka\xc5\x84skim pod wzgl\xc4\x99dem liczby odwiedzin przez turyst\xc3\xb3w zza oceanu (712 tysi\xc4\x99cy turyst\xc3\xb3w). Jednocze\xc5\x9bnie zainteresowanie Atlant\xc4\x85 po\xc5\x9br\xc3\xb3d turyst\xc3\xb3w ze \xc5\x9bwiata wzros\xc5\x82o o 25% w por\xc3\xb3wnaniu z 2009 rokiem, kiedy to odwiedzi\xc5\x82o j\xc4\x85 520 tysi\xc4\x99cy go\xc5\x9bci._NEWLINE_Do najpopularniejszych atrakcji miasta nale\xc5\xbc\xc4\x85 liczne muzea Atlanty, a zw\xc5\x82aszcza the High, obiekty historyczne, zwi\xc4\x85zane z dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 Martina Luthera Kinga, Georgia Aquarium (najwi\xc4\x99ksze kryte akwarium na \xc5\x9bwiecie), a tak\xc5\xbce World of Coca-Cola. Do innych muze\xc3\xb3w w mie\xc5\x9bcie zaliczy\xc4\x87 mo\xc5\xbcna m.in.: Atlanta Cyclorama & Civil War Museum, Carter Center and Presidential Library oraz Margaret Mitchell House and Museum (gdzie Mitchell napisa\xc5\x82a powie\xc5\x9b\xc4\x87 Przemin\xc4\x99\xc5\x82o z wiatrem). W Atlancie istniej\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc muzea skierowane przede wszystkim do dzieci, takie jak Fernbank Science Center i Imagine It! The Children's Museum of Atlanta._NEWLINE_W Atlanta Botanical Garden, po\xc5\x82o\xc5\xbconym tu\xc5\xbc obok Piedmont Park, znajduje si\xc4\x99 jedyna w Stanach Zjednoczonych podwieszana \xc5\x9bcie\xc5\xbcka spacerowa, si\xc4\x99gaj\xc4\x85ca poziomu koron (o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 180 metr\xc3\xb3w). Z kolei Zoo Atlanta jest jednym z zaledwie czterech zoo w kraju, kt\xc3\xb3re zamieszkuj\xc4\x85 pandy wielkie.\n_START_SECTION_\nKuchnia\n_START_PARAGRAPH_\nKuchnia Atlanty obejmuje jednocze\xc5\x9bnie lokalne, po\xc5\x82udniowe wp\xc5\x82ywy oraz znacznie szersze inspiracje. W mie\xc5\x9bcie dzia\xc5\x82aj\xc4\x85 zar\xc3\xb3wno najwy\xc5\xbcszej klasy luksusowe restauracje, jak i restauracje specjalizuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 w kuchni poszczeg\xc3\xb3lnych kraj\xc3\xb3w wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Buford Highway oraz tradycyjne, po\xc5\x82udniowe jad\xc5\x82odajnie._NEWLINE_Od pocz\xc4\x85tku XXI wieku Atlanta zacz\xc4\x99\xc5\x82a przekszta\xc5\x82ca\xc4\x87 si\xc4\x99 w miasto dysponuj\xc4\x85ce wyszukanymi, ekskluzywnymi restauracjami. Wiele z nich rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 w dzielnicach, kt\xc3\xb3re przechodzi\xc5\x82y procesy gentryfikacji. New York Times uzna\xc5\x82 w 2011, \xc5\xbce dwie z nich, Empire State South i Miller Union, \xe2\x80\x9eodzwierciedlaj\xc4\x85 nowy rodzaj wyrafinowanej, po\xc5\x82udniowej wra\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci, skupionej wok\xc3\xb3\xc5\x82 klimatu farm, ale i do\xc5\x9bwiadczonej w miejskim stylu\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Buford Highway, rozci\xc4\x85gaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 od dzielnicy Buckhead do hrabstwa Gwinnett, stanowi skupisko mi\xc4\x99dzynarodowej kuchni w regionie, z etnicznymi restauracjami, serwuj\xc4\x85cymi dania wietnamskie, hinduskie, kuba\xc5\x84skie, korea\xc5\x84skie, meksyka\xc5\x84skie, chi\xc5\x84skie oraz etiopskie._NEWLINE_Jednym z najstarszych i jednocze\xc5\x9bnie najpopularniejszych lokali restauracyjnych w Atlancie jest otwarty w 1928 The Varsity, czyli najwi\xc4\x99ksza na \xc5\x9bwiecie pod wzgl\xc4\x99dem zajmowanej powierzchni restauracja fast foodowa.\n_START_SECTION_\nJ\xc4\x99zyk i dialekt\n_START_PARAGRAPH_\nW 2008 83,3% populacji miasta pos\xc5\x82ugiwa\xc5\x82o si\xc4\x99 w domu wy\xc5\x82\xc4\x85cznie j\xc4\x99zykiem angielskim, 8,8% hiszpa\xc5\x84skim, 3,9% innym j\xc4\x99zykiem europejskim, za\xc5\x9b 2,8% j\xc4\x99zykami azjatyckimi._NEWLINE_Tradycyjny dialekt z regionu Atlanty stanowi wariacj\xc4\x99 po\xc5\x82udniowoameryka\xc5\x84skiej odmiany j\xc4\x99zyka angielskiego. Rzeka Chattahoochee uformowa\xc5\x82a naturaln\xc4\x85 granic\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy dwoma popularnymi dialektami: tzw. Coastal Southern i Southern Appalachian. Generalnie akcenty po\xc5\x82udniowe s\xc4\x85 mniej rozpowszechnione w\xc5\x9br\xc3\xb3d ludno\xc5\x9bci bia\xc5\x82ej, m\xc5\x82odszych os\xc3\xb3b oraz na osiedlach mieszkalnych niedaleko centrum, podczas gdy cz\xc4\x99\xc5\x9bciej pos\xc5\x82uguj\xc4\x85 si\xc4\x99 nimi osoby starsze oraz mieszka\xc5\x84cy bardziej odleg\xc5\x82ych od \xc5\x9br\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcia dzielnic; ten akcent koegzystuje obok po\xc5\x82udniowych wersji afroameryka\xc5\x84skiej odmiany j\xc4\x99zyka angielskiego.\n_START_SECTION_\nSport\n_START_PARAGRAPH_\nAtlanta Braves z Major League Baseball (MLB) rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 w 1871 jako Boston Red Stockings i obecnie stanowi najstarsz\xc4\x85 zawodow\xc4\x85, nieprzerwanie funkcjonuj\xc4\x85c\xc4\x85 dru\xc5\xbcyn\xc4\x99 sportow\xc4\x85 w Stanach Zjednoczonych. The Braves wygrali World Series w 1995, a tak\xc5\xbce maj\xc4\x85 na swoim koncie bezprecedensowych, kolejnych 14 zwyci\xc4\x99stw w dywizji (1991-2005)._NEWLINE_Atlanta Falcons z National Football League (NFL) gra w Atlancie od 1966, a domowy obiekt dru\xc5\xbcyny stanowi Georgia Dome. Falcons czterokrotnie zwyci\xc4\x99\xc5\xbcy\xc5\x82a w dywizji (1980, 1998, 2004, 2010), za\xc5\x9b w 1999 wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a w finale Super Bowl XXXIII, w kt\xc3\xb3rym jednak uleg\xc5\x82a Denver Broncos._NEWLINE_Atlanta Hawks reprezentuje miasto w lidze National Basketball Association (NBA) od 1969, za\xc5\x9b Atlanta Dream w Women\xe2\x80\x99s National Basketball Association (WNBA). Miasto nie posiada swojego przedstawiciela w National Hockey League (NHL). Dwie dru\xc5\xbcyny o nazwie Atlanta Silverbacks graj\xc4\x85 w North American Soccer League (m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani) oraz W-League (kobiety)._NEWLINE_Dru\xc5\xbcyny atletyczne Georgia State Panthers reprezentuj\xc4\x85 16 mi\xc4\x99dzyuczelnianych sport\xc3\xb3w, a w tym futbol i koszyk\xc3\xb3wk\xc4\x99, rywalizuj\xc4\x85c aktualnie w Colonial Athletic Association; 1 lipca 2013 wszystkie dru\xc5\xbcyny Panthers przenios\xc4\x85 si\xc4\x99 do konferencji FBS Sun Belt Conference. Team futbolu ameryka\xc5\x84skiego Georgia State Panthers rozgrywa mecze domowe w Georgia Dome._NEWLINE_Georgia Tech Yellow Jackets uczestnicz\xc4\x85 w 17 mi\xc4\x99dzyuczelnianych sportach, wyst\xc4\x99puj\xc4\x85c w Atlantic Coast Conference._NEWLINE_Do lokalnych tor\xc3\xb3w wy\xc5\x9bcigowych nale\xc5\xbc\xc4\x85 Atlanta Motor Speedway (tor NASCAR) oraz Road Atlanta._NEWLINE_W Atlancie odby\xc5\x82y si\xc4\x99 Letnie Igrzyska Olimpijskie 1996, a tak\xc5\xbce fina\xc5\x82y Super Bowl XXVIII (1994) i Super Bowl XXXIV (2000). Miasto organizuje ponadto coroczny mecz futbolowy Chick-fil-A Bowl, rozgrywany ju\xc5\xbc po zako\xc5\x84czeniu w\xc5\x82a\xc5\x9bciwego sezonu, i Peachtree Road Race, czyli najd\xc5\x82u\xc5\xbcszy bieg uliczny na \xc5\x9bwiecie (o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 10 kilometr\xc3\xb3w).\n_START_SECTION_\nParki i rekreacja\n_START_PARAGRAPH_\n343 parki miejskie, rezerwaty przyrody i ogrody zajmuj\xc4\x85 \xc5\x82\xc4\x85czn\xc4\x85 powierzchni\xc4\x99 3622 hektar\xc3\xb3w (14,66\xc2\xa0km\xc2\xb2). Piedmont Park, symbol zielonej przestrzeni miasta, zosta\xc5\x82 poddany gruntownym przebudowom i rozbudowom w 2010. Park ten przyci\xc4\x85ga osoby z ca\xc5\x82ego regionu, b\xc4\x99d\xc4\x85c ponadto miejscem organizacji szeregu wydarze\xc5\x84 kulturalnych. Centennial Olympic Park jest najwa\xc5\xbcniejszym parkiem w centrum miasta, podczas gdy pobliski Woodruff Park ma wiod\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 w dzielnicy finansowej. W Grant Park dzia\xc5\x82a miejskie zoo, a tak\xc5\xbce wystawy cykloram, podczas gdy w Chastain Park w dzielnicy Buckhead zbudowany jest amfiteatr. W p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniej sekcji miasta znajduje si\xc4\x99 natomiast Chattahoochee River National Recreation Area._NEWLINE_W Atlanta Botanical Garden, przylegaj\xc4\x85cym do Piedmont Park, znajduje si\xc4\x99 podwieszana, jedyna w Stanach Zjednoczonych \xc5\x9bcie\xc5\xbcka turystyczna si\xc4\x99gaj\xc4\x85ca poziomu koron drzew._NEWLINE_BeltLine, dawny korytarz kolejowy, tworzy 35-kilometrow\xc4\x85 p\xc4\x99tl\xc4\x99 wok\xc3\xb3\xc5\x82 rdzenia Atlanty, kt\xc3\xb3ra obecnie przekszta\xc5\x82cana jest w wielofunkcyjn\xc4\x85 \xc5\x9bcie\xc5\xbck\xc4\x99 dla pieszych i rowerzyst\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rej kilka segment\xc3\xb3w dzia\xc5\x82a\xc5\x82o ju\xc5\xbc w 2012. Projekty powi\xc4\x85zane z BeltLine zwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 zielon\xc4\x85 powierzchni\xc4\x99 miasta o 40%, w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c w to nowy Westside Park, czyli najwi\xc4\x99kszy park w Atlancie. Za BeltLine, a tak\xc5\xbce inne \xc5\x9bcie\xc5\xbcki dla pieszych i rowerzyst\xc3\xb3w odpowiada PATH Foundation._NEWLINE_Pocz\xc4\x85wszy od dzielnicy biznesowej, w Atlancie nad ulicami rozpo\xc5\x9bciera si\xc4\x99 baldachim drzew, kt\xc3\xb3ry dociera a\xc5\xbc do przedmie\xc5\x9b\xc4\x87 miasta. Mi\xc4\x99dzy innymi z tego powodu jest ona okre\xc5\x9blana mianem \xe2\x80\x9emiasta w lesie\xe2\x80\x9d; zadrzewione jest w sumie 36% powierzchni miasta, czyli najwi\xc4\x99cej spo\xc5\x9br\xc3\xb3d wszystkich najwa\xc5\xbcniejszych miast ameryka\xc5\x84skich. Ka\xc5\xbcdego kwietnia, gdy rozpoczyna si\xc4\x99 okres rozkwitu dereni, w Atlancie odbywa si\xc4\x99 festiwal sztuki i rzemios\xc5\x82a Atlanta Dogwood Festival.\n_START_SECTION_\nW\xc5\x82adze miasta\n_START_PARAGRAPH_\nW Atlancie obowi\xc4\x85zuje system rz\xc4\x85d\xc3\xb3w burmistrz-rada miejska, z\xc5\x82o\xc5\xbcona z 15 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w, reprezentuj\xc4\x85cych 12 dystrykt\xc3\xb3w. Burmistrz ma prawo zawetowa\xc4\x87 ustaw\xc4\x99 przyj\xc4\x99t\xc4\x85 przez rad\xc4\x99, jednak rada mo\xc5\xbce odrzuci\xc4\x87 to weto wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci\xc4\x85 2/3 g\xc5\x82os\xc3\xb3w swoich cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w. Obecnie funkcj\xc4\x99 burmistrza miasta pe\xc5\x82ni Kasim Reed._NEWLINE_Ka\xc5\xbcdy kolejny burmistrz miasta, pocz\xc4\x85wszy od 1973, jest czarnosk\xc3\xb3ry. W 2001 Shirley Franklin zosta\xc5\x82a pierwsz\xc4\x85 kobiet\xc4\x85-burmistrzem w historii Atlanty, a zarazem pierwsz\xc4\x85 Afroamerykank\xc4\x85 na tym stanowisku w wa\xc5\xbcnym po\xc5\x82udniowym mie\xc5\x9bcie. Reputacja polityk\xc3\xb3w miejskich zosta\xc5\x82a powa\xc5\xbcnie nadszarpni\xc4\x99ta zarzutami o korupcj\xc4\x99 za rz\xc4\x85d\xc3\xb3w burmistrza Billa Campbella w latach 90. Campbell zosta\xc5\x82 w 2006 uznany przez s\xc4\x85d federalny winnym pope\xc5\x82nienia trzech przest\xc4\x99pstw podatkowych i skazany na kar\xc4\x99 30 miesi\xc4\x99cy pozbawienia wolno\xc5\x9bci._NEWLINE_Jako stolica stanu, Atlanta mie\xc5\x9bci wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z przedstawicielstw w\xc5\x82adz stanowych. W po\xc5\x82o\xc5\xbconym w centrum Georgia State Capitol urz\xc4\x99duje gubernator, gubernator porucznika, sekretarz stanu oraz walne zgromadzenie. W mie\xc5\x9bcie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 ponadto cztery wa\xc5\xbcne budynki federalne, a tak\xc5\xbce S\xc4\x85d Apelacyjny Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych dla jedenastego Okr\xc4\x99gu, S\xc4\x85d Rejonowy Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych dla P\xc3\xb3\xc5\x82nocnego Okr\xc4\x99gu Georgii i Bank Rezerwy Federalnej._NEWLINE_Atlanta stanowi historyczn\xc4\x85 ostoj\xc4\x99 Partii Demokratycznej. Pomimo \xc5\xbce wybory samorz\xc4\x85dowe s\xc4\x85 oficjalnie bezpartyjne, niemal\xc5\xbce wszyscy wybrani oficjele byli znani jako zwolennicy Demokrat\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nPrzest\xc4\x99pczo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nPrzest\xc4\x99pczo\xc5\x9b\xc4\x87 w Atlancie systematycznie maleje; w okresie 2001-2009 spad\xc5\x82a o 40%. Wed\xc5\x82ug danych FBI, liczba pope\xc5\x82nionych zab\xc3\xb3jstw zmniejszy\xc5\x82a si\xc4\x99 o 57%, gwa\xc5\x82t\xc3\xb3w o 72%, za\xc5\x9b og\xc3\xb3lnych brutalnych przest\xc4\x99pstw o 55%. Wska\xc5\xbaniki przest\xc4\x99pczo\xc5\x9bci malej\xc4\x85 co prawda w ca\xc5\x82ych Stanach Zjednoczonych, jednak w Atlancie tempo jest ponad dwukrotnie wy\xc5\xbcsze, ni\xc5\xbc w skali krajowej. Za porz\xc4\x85dek i bezpiecze\xc5\x84stwo w mie\xc5\x9bcie odpowiada 1 700 funkcjonariuszy Atlanta Police Department.\n_START_SECTION_\nEdukacja\n_START_PARAGRAPH_\nW Atlancie dzia\xc5\x82a ponad 30 uczelni, na czele z Emory University, uznanym przez magazyn U.S. News & World Report za jeden z dwudziestu najlepszych uniwersytet\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich; Georgia Institute of Technology, czyli uczelni\xc4\x85 badawcz\xc4\x85, wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnion\xc4\x85 przez U.S. News & World Report w\xc5\x9br\xc3\xb3d dziesi\xc4\x99ciu najlepszych uniwersytet\xc3\xb3w publicznych w kraju; Georgia State University; dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cy w Atlancie kampus Savannah College of Art and Design, czyli prywatnej uczelni zwi\xc4\x85zanej ze sztuk\xc4\x85; kampus Mercer University; oraz Atlanta University Center._NEWLINE_Z kolei do znacz\xc4\x85cych college\xe2\x80\x99\xc3\xb3w i uniwersytet\xc3\xb3w na obszarze metropolitalnym Atlanty zaliczy\xc4\x87 mo\xc5\xbcna m.in.: Oglethorpe University, Agnes Scott College i Kennesaw State University, czyli trzeci pod wzgl\xc4\x99dem wielko\xc5\x9bci uniwersytet w stanie Georgia._NEWLINE_Szko\xc5\x82y publiczne w Atlancie, do kt\xc3\xb3rych ucz\xc4\x99szcza ponad 55 tysi\xc4\x99cy uczni\xc3\xb3w, wchodz\xc4\x85 w sk\xc5\x82ad systemu Atlanta Public Schools. W 2009 dosz\xc5\x82o do wybuchu wielkiego skandalu; okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 bowiem, \xc5\xbce 178 os\xc3\xb3b (nauczycieli i dyrektor\xc3\xb3w) z 44 z 56 szk\xc3\xb3\xc5\x82 wchodz\xc4\x85cych w sk\xc5\x82ad APS poprawia\xc5\x82o b\xc5\x82\xc4\x99dne odpowiedzi uczni\xc3\xb3w podczas test\xc3\xb3w o skali stanowej i krajowej. Podobnie jak w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci miast ameryka\xc5\x84skich, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Atlancie funkcjonuje szerokie grono szk\xc3\xb3\xc5\x82 prywatnych.\n_START_SECTION_\nTransport\n_START_PARAGRAPH_\nTransport na terenie Atlanty obejmuje kompleksow\xc4\x85 infrastruktur\xc4\x99 kilku r\xc3\xb3\xc5\xbcnych system\xc3\xb3w, w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c w to 4 linie metra, 91 tras autobusowych, 1 600 licencjonowanych taks\xc3\xb3wek, rozbudowan\xc4\x85 sie\xc4\x87 autostrad, porty lotnicze, a tak\xc5\xbce ponad 45 mil \xc5\x9bcie\xc5\xbcek rowerowych._NEWLINE_Atlanta by\xc5\x82a pierwotnie miastem kolejowym i do dzi\xc5\x9b pozostaje znacz\xc4\x85cym w\xc4\x99z\xc5\x82em kolejowym, mieszcz\xc4\x85c stacje rozrz\xc4\x85dowe Norfolk Southern Railway i CSX. Amtrak oferuje jedyne w mie\xc5\x9bcie pasa\xc5\xbcerskie po\xc5\x82\xc4\x85czenie kolejowe za spraw\xc4\x85 codziennego poci\xc4\x85gu Crescent, kursuj\xc4\x85cego pomi\xc4\x99dzy Nowym Orleanem a Nowym Jorkiem._NEWLINE_W 2011 r. Brookings Institute umie\xc5\x9bci\xc5\x82 Atlant\xc4\x99 na 91. miejscu listy obszar\xc3\xb3w metropolitalnych pod wzgl\xc4\x99dem dost\xc4\x99pno\xc5\x9bci \xc5\x9brodk\xc3\xb3w transportu. Metro w Atlancie, zarz\xc4\x85dzane przez MARTA, stanowi 8. co do cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci po\xc5\x82\xc4\x85cze\xc5\x84 system metra w Stanach Zjednoczonych. MARTA oferuje ponadto po\xc5\x82\xc4\x85czenia autobusowe na terenie miasta; system autobusowy w Atlancie jest czternastym co do cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci po\xc5\x82\xc4\x85cze\xc5\x84 w Stanach Zjednoczonych._NEWLINE_Dzi\xc4\x99ki kompleksowej, rozbudowanej sieci autostrad, mieszka\xc5\x84cy Atlanty wskazuj\xc4\x85 samoch\xc3\xb3d jako podstawowy \xc5\x9brodek transportu po regionie. Miasto otacza autostrada mi\xc4\x99dzystanowa nr 285, czyli obwodnica znana lokalnie jako \xe2\x80\x9ethe Perimeter\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ra ponadto zosta\xc5\x82a symboliczn\xc4\x85 granic\xc4\x85 pomi\xc4\x99dzy Atlant\xc4\x85 a najodleglejszymi przedmie\xc5\x9bciami. Popularno\xc5\x9b\xc4\x87 aut jako dominuj\xc4\x85cych \xc5\x9brodk\xc3\xb3w przemieszczania si\xc4\x99 prowadzi do du\xc5\xbcych kork\xc3\xb3w miejskich, a tak\xc5\xbce czyni Atlant\xc4\x99 jednym z miast o najbardziej zanieczyszczonym powietrzu w Stanach Zjednoczonych. Z tego powodu, w 1996 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 kampania The Clean Air Campaign, maj\xc4\x85ca na celu ograniczanie zanieczyszczenia powietrza. Od 2008 obszar metropolitalny Atlanty zajmowa\xc5\x82 albo pierwsze miejsca, albo te\xc5\xbc lokowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w czo\xc5\x82\xc3\xb3wce miast ameryka\xc5\x84skich o najd\xc5\x82u\xc5\xbcszym czasie dojazdu do pracy oraz najgorszego ruchu miejskiego._NEWLINE_Port lotniczy Atlanta \xe2\x80\x93 Hartsfield-Jackson, czyli najruchliwsze lotnisko \xc5\x9bwiata, zar\xc3\xb3wno pod wzgl\xc4\x99dem liczby obs\xc5\x82ugiwanych pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w, jak i lot\xc3\xb3w, oferuje po\xc5\x82\xc4\x85czenia do ponad 150 lokacji ameryka\xc5\x84skich oraz ponad 80 miast \xc5\x9bwiata w 52 pa\xc5\x84stwach, z ponad 2 700 przylot\xc3\xb3w i odlot\xc3\xb3w dziennie. Swoje najwi\xc4\x99ksze w\xc4\x99z\xc5\x82y lotnicze w porcie posiadaj\xc4\x85 linie Delta Air Lines i AirTran Airways.\n_START_SECTION_\nRelacje mi\xc4\x99dzynarodowe\n_START_PARAGRAPH_\nAtlanta, jako siedziba 24 konsulat\xc3\xb3w generalnych, jest si\xc3\xb3dmym w Stanach Zjednoczonych miastem pod wzgl\xc4\x99dem liczby misji dyplomatycznych. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 ulokowana jest w dzielnicach Buckhead, Midtown i Peachtree Center. W mie\xc5\x9bcie dzia\xc5\x82a ponadto 36 konsulat\xc3\xb3w honorowych. Atlanta posiada 20 miast partnerskich."