b'\n_START_ARTICLE_\nArcheologia prawna\n_START_SECTION_\nHistoria archeologii prawnej\n_START_PARAGRAPH_\nW XIX wieku powsta\xc5\x82 termin \xe2\x80\x9earcheologia\xe2\x80\x9d. Wywodzi si\xc4\x99 on z greckich s\xc5\x82\xc3\xb3w \xe1\xbc\x80\xcf\x81\xcf\x87\xce\xb1\xe1\xbf\x96\xce\xbf\xcf\x82 (archa\xc4\xabos \xe2\x80\x93 dawny, stary) i -\xce\xbb\xce\xbf\xce\xb3\xce\xaf\xce\xb1 (-logi\xc4\x81 \xe2\x80\x93 mowa, nauka). Do \xe2\x80\x9earcheologii\xe2\x80\x9d dodawano przymiotniki, takie jak: wojskowa, gospodarcza, kultowa, chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84ska, a tak\xc5\xbce prawna. Okre\xc5\x9blenie \xe2\x80\x9earcheologia prawna\xe2\x80\x9d pochodzi od tw\xc3\xb3rcy dyscypliny, niemieckiego uczonego Karla von Amira. Po raz pierwszy u\xc5\xbcy\xc5\x82 on go w postaci \xe2\x80\x9edie Rechtsarch\xc3\xa4ologie\xe2\x80\x9d w roku 1889. K. von Amira zebra\xc5\x82 bogate materia\xc5\x82y, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y opracowane i wydane przez Klaudiusza von Schwerina w roku 1943 pod tytu\xc5\x82em Rechtsarch\xc3\xa4ologie. Zastosowana przez K. von Amira i K. von Schwerina nazwa przyj\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 najpierw w krajach j\xc4\x99zyka niemieckiego, a nast\xc4\x99pnie w t\xc5\x82umaczeniu tak\xc5\xbce w innych krajach europejskich._NEWLINE_W Polsce, pocz\xc4\x85tkowo u\xc5\xbcywano sformu\xc5\x82owania \xe2\x80\x9earcheologia prawnicza\xe2\x80\x9d, a obecnie \xe2\x80\x9earcheologia prawna\xe2\x80\x9d. Pierwsza z nazw nie zosta\xc5\x82a przyj\xc4\x99ta, poniewa\xc5\xbc nies\xc5\x82usznie k\xc5\x82ad\xc5\x82a akcent na zwi\xc4\x85zek z prawnikami, zamiast z instytucjami prawnymi.\n_START_SECTION_\nZakres rzeczowy i czasowy bada\xc5\x84\n_START_PARAGRAPH_\nArcheolog prawny zajmuje si\xc4\x99 badaniem obiekt\xc3\xb3w odpowiadaj\xc4\x85cych definicji, a wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych w praktyce wszystkich system\xc3\xb3w prawnych (prawo rzymskie, litewskie, ruskie, r\xc3\xb3\xc5\xbcne odmiany prawa niemieckiego i wiele innych, a tak\xc5\xbce wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych). Archeologia prawna znajduje przedmioty bada\xc5\x84 dopiero od momentu powstania pa\xc5\x84stwa, pozostawiaj\xc4\x85c badanie zwyczaj\xc3\xb3w \xe2\x80\x9eprawnych\xe2\x80\x9d, przedpa\xc5\x84stwowych, etnografii prawnej. W przypadku archeologii prawnej Polski, za pocz\xc4\x85tkow\xc4\x85 cezur\xc4\x99 bada\xc5\x84 przyjmuje si\xc4\x99 rok 966, gdy\xc5\xbc wraz z przyj\xc4\x99ciem chrztu przez pa\xc5\x84stwo Mieszka I, powsta\xc5\x82o szereg instytucji pa\xc5\x84stwowych. Moment ko\xc5\x84cowy bada\xc5\x84 zwi\xc4\x85zany jest z kolei z likwidacj\xc4\x85 poprzedniego porz\xc4\x85dku ustrojowo-prawnego, co z regu\xc5\x82y \xc5\x82\xc4\x85czy si\xc4\x99 z uchwaleniem nowej konstytucji. W przypadku polskiej archeologii prawnej badania prowadzi si\xc4\x99 do roku 1997. Granica ta ulegnie w przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci przesuni\xc4\x99ciu, w momencie gdy wejdzie w \xc5\xbcycie nowa konstytucja.\n_START_SECTION_\nSystematyka \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 (zabytk\xc3\xb3w)\n_START_PARAGRAPH_\nR\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9b\xc4\x87 zabytk\xc3\xb3w archeologicznoprawnych powoduje konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 uj\xc4\x99cia ich w ramy systematyki._NEWLINE_Podstawowym kryterium jest funkcja pe\xc5\x82niona przez zabytki w dawnym \xc5\xbcyciu prawnym spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa. Kryterium dodatkowe stanowi z kolei posta\xc4\x87 zewn\xc4\x99trzna, forma zabytku. Stosuj\xc4\x85c powy\xc5\xbcsze kryteria dzieli si\xc4\x99 og\xc3\xb3\xc5\x82 zabytk\xc3\xb3w archeologicznoprawnych na dwie klasy: A \xe2\x80\x93 obiekty o charakterze wy\xc5\x82\xc4\x85cznie us\xc5\x82ugowym w stosunku do funkcji stanowienia i realizowania norm prawnych, oraz B \xe2\x80\x93 obiekty i symboliczne formy rytua\xc5\x82u prawnego o charakterze mieszanym \xe2\x80\x93 us\xc5\x82ugowym, a zarazem uzmys\xc5\x82awiaj\xc4\x85cym poj\xc4\x99cia, instytucje, stosunki i czynno\xc5\x9bci prawne lub te\xc5\xbc czynno\xc5\x9bci\xc4\x85 tym towarzysz\xc4\x85ce. Ka\xc5\xbcda klasa dzieli si\xc4\x99 na dzia\xc5\x82y. W klasie A wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce dzia\xc5\x82y: I. Miejsca, budynki (lub ich cz\xc4\x99\xc5\x9bci), urz\xc4\x85dzenia sta\xc5\x82e nie b\xc4\x99d\xc4\x85ce budynkami; II. Narz\xc4\x99dzia i sprz\xc4\x99ty. Klasa B rozpada si\xc4\x99 na dzia\xc5\x82y: I. Stroje stanowe i mundury s\xc5\x82u\xc5\xbcbowe; II. Insygnia i odznaki urz\xc4\x99dowe; III. Znaki i symbole prawne. Dalsza specyfikacja nast\xc4\x99puje w ramach poddzia\xc5\x82\xc3\xb3w, grup, podgrup, tytu\xc5\x82\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nArcheologia prawna w Polsce\n_START_PARAGRAPH_\nZa prekursora polskiej archeologii prawnej mo\xc5\xbcna uzna\xc4\x87 Jana D\xc5\x82ugosza, kt\xc3\xb3ry opracowa\xc5\x82 w roku 1448 inwentarz sztandar\xc3\xb3w krzy\xc5\xbcackich, zdobytych w czasie bitwy pod Grunwaldem, pt. Banderia Prutenorum. W XIX wieku Joachim Lelewel bada\xc5\x82 nagrobki kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w polskich, a w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci nagrobek Boles\xc5\x82awa Chrobrego i nagrobek Boles\xc5\x82awa \xc5\x9amia\xc5\x82ego. Aleksander Narcyz Przezdziecki podda\xc5\x82 analizie w\xc5\x82\xc3\xb3czni\xc4\x99 \xc5\x9bw. Maurycego ze skarbca wawelskiego. W pierwszej po\xc5\x82owie XX wieku ukaza\xc5\x82y si\xc4\x99 gruntowne opracowania los\xc3\xb3w insygni\xc3\xb3w kr\xc3\xb3lewskich i skarbca koronnego autorstwa F. Kopery, O. Balcera, M. Morelowskiego i K. Estreichera. W 1909 roku Stanis\xc5\x82aw Kutrzeba opublikowa\xc5\x82 materia\xc5\x82y \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82owe dotycz\xc4\x85ce rytua\xc5\x82u koronacji pt. Ordo coronandi regis Poloniae. Naukowe uprawianie archeologii prawnej w Polsce zainicjowa\xc5\x82 historyk prawa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Witold Maisel. Jego praca \xe2\x80\x9eArcheologia prawna. Zarys problematyki\xe2\x80\x9d, stanowi pr\xc3\xb3b\xc4\x99 przeszczepienia na polski grunt dorobku nauki zachodnioeuropejskiej. Obecnie badania nad archeologi\xc4\x85 prawn\xc4\x85 prowadzi prawnik i profesor prawa Andrzej Gulczy\xc5\x84ski. Kszta\xc5\x82ci on tak\xc5\xbce student\xc3\xb3w prawa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z zakresu archeologii prawnej.\n_START_SECTION_\nArcheologia prawna jako nauka pomocnicza historii\n_START_PARAGRAPH_\nArcheologia prawna jest nauk\xc4\x85 pomocnicz\xc4\x85 historii pa\xc5\x84stwa i prawa, a szerzej rzecz ujmuj\xc4\x85c, nauk\xc4\x85 pomocnicz\xc4\x85 historii. Ma ona za zadanie s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 pomoc\xc4\x85 historykom pa\xc5\x84stwa i prawa na wst\xc4\x99pnym etapie ich pracy, kt\xc3\xb3rej celem jest ustalenie warto\xc5\x9bci historycznoprawnej danego zabytku._NEWLINE_Brygida K\xc3\xbcrbis w przeprowadzonej przez siebie systematyce nauk pomocniczych historii, zalicza archeologi\xc4\x99 prawn\xc4\x85 do grupy nauk pomocniczych, kt\xc3\xb3re zajmuj\xc4\x85 si\xc4\x99 \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ami obja\xc5\x9bniaj\xc4\x85cymi przedmioty i wizerunki symboliczne.'