b'\n_START_ARTICLE_\nAntropologia feministyczna\n_START_PARAGRAPH_\nAntropologia feministyczna \xe2\x80\x93 dzia\xc5\x82 antropologii le\xc5\xbc\xc4\x85cy na pograniczu antropologii kulturowej, fizycznej oraz archeologii i lingwistyki, maj\xc4\x85cy na celu odej\xc5\x9bcie od dotychczasowego androcentryzmu obecnego w badaniach etnograficznych, antropologicznych praktykach zatrudnienia i tworzeniu wiedzy naukowej._NEWLINE_Antropologia feministyczna podwa\xc5\xbcy\xc5\x82a wiele esencjalistycznych tez stawianych przez teorie feministyczne powsta\xc5\x82e w euroameryka\xc5\x84skim kontek\xc5\x9bcie akademickim. W latach 70. XX wieku zosta\xc5\x82a formalnie uznana za subdyscyplin\xc4\x99 antropologii, co doprowadzi\xc5\x82o do powstania Feminist Anthropologist Association (sekcji Ameryka\xc5\x84skiego Towarzystwa Antropologicznego) wydaj\xc4\x85cego pismo - Voices.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nAntropologia feministyczna rozwija\xc5\x82a si\xc4\x99 w trzech kolejnych fazach historycznych pocz\xc4\x85wszy od lat 70. XX wieku: antropologia kobiet, antropologia p\xc5\x82ci kulturowej i \xe2\x80\x93 w ko\xc5\x84cu \xe2\x80\x93 w\xc5\x82a\xc5\x9bciwa antropologia feministyczna._NEWLINE_Jej korzeni mo\xc5\xbcna si\xc4\x99 doszukiwa\xc4\x87 ju\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej, w ko\xc5\x84cu XIX wieku. Erminnie A. Smith, Alice Cunningham Fletcher, Matilda Coxe Stevenson, Frances Densmore by\xc5\x82y antropolo\xc5\xbckami, ale ich edukacja w zakresie tej dyscypliny cz\xc4\x99sto by\xc5\x82a pozaakademicka. Z tej przyczyny przez d\xc5\x82ugi czas ich osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia ignorowano, zw\xc5\x82aszcza w sytuacji profesjonalizacji antropologii kulturowej na pocz\xc4\x85tku XX wieku. Pierwsze antropolo\xc5\xbcki cz\xc4\x99sto by\xc5\x82y \xc5\xbconami "profesjonalnych" antropolog\xc3\xb3w i pomaga\xc5\x82y m\xc4\x99\xc5\xbcom, pracuj\xc4\x85c dla nich jako t\xc5\x82umaczki lub stenotypistki. Np. Margery Wolf napisa\xc5\x82a swoj\xc4\x85 klasyczn\xc4\x85 monografi\xc4\x99 pt. "The House of Lim" (1960) na podstawie do\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84 i obserwacji, kt\xc3\xb3re przeprowadzi\xc5\x82a przebywaj\xc4\x85c z m\xc4\x99\xc5\xbcem na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym Tajwanie._NEWLINE_Za najbardziej znane reprezentantki tego wst\xc4\x99pnego okresu rozwoju dyscypliny uznaje si\xc4\x99 Margaret Mead i Ruth Benedict. Wa\xc5\xbcniejszy wk\xc5\x82ad w jej podstawy teoretyczne wnios\xc5\x82y jednak inne badaczki: Hortense Powdermaker czy Zora Neale Hurston. Hortense Powdermaker kierowa\xc5\x82a projektami badawczymi o rozwijaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 dopiero problematyce p\xc5\x82ci kulturowej w kontek\xc5\x9bcie produkcji w Hollywood (Hollywood, the Dream Factory, 1950) czy intersekcjonalno\xc5\x9bci klasy, p\xc5\x82ci i rasy w afryka\xc5\x84skich kopalniach miedzi (Copper Town: Changing Africa, 1962). Z kolei Afroamerykanka Zora Neale Hurston, uczennica Franza Boasa, znana jest z eksperyment\xc3\xb3w nad formami narracyjnymi w pisarstwie etnograficznym. Wa\xc5\xbcne dla p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszego rozwoju antropologii feministycznej oraz jej wp\xc5\x82ywu na inne subdyscypliny poza antropologi\xc4\x85 kulturow\xc4\x85 by\xc5\x82y tak\xc5\xbce antropolo\xc5\xbcka fizyczna Caroline Bond Day oraz archeolo\xc5\xbcka Mary Leakey._NEWLINE_Dopiero jednak w latach 70. XX wieku zacz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 wyodr\xc4\x99bnia\xc4\x87 feministyczny nurt antropologii. Za wa\xc5\xbcne prace za\xc5\x82o\xc5\xbcycielskie uznaje si\xc4\x99 Women in Field Peggy Golde (1986) oraz Women, culture, and society (1974) Michelle Rosaldo i Louise Lamphere. Antropolo\xc5\xbcki te podj\xc4\x99\xc5\x82y pr\xc3\xb3b\xc4\x99 odzyskania przez kobiety statusu odr\xc4\x99bnych aktorek spo\xc5\x82ecznych i kulturowych. Dot\xc4\x85d kobiety nie gra\xc5\x82y istotnej roli w opracowaniach i badaniach etnograficznych. Antropolodzy skupiali si\xc4\x99 na \xc5\xbcyciu m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn, traktuj\xc4\x85c ich jako podmioty uniwersalne. Golde argumentowa\xc5\x82a, \xc5\xbce badacze-m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani rzadko mieli dost\xc4\x99p do kobiet w badanych przez nich plemionach i spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwach ze wzgl\xc4\x99du na spo\xc5\x82eczne normy reguluj\xc4\x85ce kontakty mi\xc4\x99dzyp\xc5\x82ciowe. O kobietach opowiadali wy\xc5\x82\xc4\x85cznie m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani. W efekcie ich \xc5\xbcycie oraz ich opinie nie by\xc5\x82y znane. Brak wiedzy antropolog\xc3\xb3w oraz miejscowa dominacja m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn utrwala\xc5\x82y asymetri\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy pozycj\xc4\x85 m\xc4\x99\xc5\xbcczyzny a pozycj\xc4\x85 kobiety w spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie. Antropologia kobiet czerpa\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z filozofii Fryderyka Engelsa, kt\xc3\xb3ry w ksi\xc4\x85\xc5\xbcce Pochodzenie rodziny, w\xc5\x82asno\xc5\x9bci prywatnej i pa\xc5\x84stwa (1884) twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce asymetria mi\xc4\x99dzy kobietami i m\xc4\x99\xc5\xbcczyznami nie jest ponadczasowa, lecz jest produktem stosunk\xc3\xb3w kapitalistycznych, kt\xc3\xb3ry rozpowszechni\xc5\x82 si\xc4\x99 na \xc5\x9bwiecie za spraw\xc4\x85 kolonializmu. W miar\xc4\x99 jak krytyka jednostronno\xc5\x9bci opis\xc3\xb3w antropolog\xc3\xb3w-m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn ros\xc5\x82a w si\xc5\x82\xc4\x99, spopularyzowa\xc5\x82o si\xc4\x99 podej\xc5\x9bcie add women and mix, kt\xc3\xb3re polega\xc5\x82o na wspominaniu \xe2\x80\x93 cz\xc4\x99sto powierzchownym \xe2\x80\x93 kobiet w opisie danego spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa._NEWLINE_Antropologia kobiet przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82a si\xc4\x99 nast\xc4\x99pnie w antropologi\xc4\x99 p\xc5\x82ci kulturowej. Czo\xc5\x82ow\xc4\x85 antropolo\xc5\xbck\xc4\x85 zwi\xc4\x85zan\xc4\x85 z tym przej\xc5\x9bciem jest Gayle Rubin, autorka koncepcji gender/sex system. Zgodnie z ni\xc4\x85 p\xc5\x82e\xc4\x87 kulturowa jest zwi\xc4\x85zana z p\xc5\x82ci\xc4\x85 biologiczn\xc4\x85, ale nie jest to zwi\xc4\x85zek determinuj\xc4\x85cy i \xc5\x9bcis\xc5\x82y. Id\xc4\x85c w \xc5\x9blady feminizmu koloru, antropologia p\xc5\x82ci kulturowej uzna\xc5\x82a postulaty pierwszej fali feministek i antropolo\xc5\xbcek za zbyt skoncentrowane na warto\xc5\x9bciach mieszcza\xc5\x84skich. Sta\xc5\x82o si\xc4\x99 tak dzi\xc4\x99ki przej\xc5\x9bciu od dokumentowania do\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84 kobiet jako uniwersalnej populacji do interpretacji miejsca p\xc5\x82ci we wzorach znacze\xc5\x84, spo\xc5\x82ecznych relacjach oraz hierarchii w\xc5\x82adzy. Obejmuje to prac\xc4\x99 antropolo\xc5\xbcek Henrietty Moore i Ethel Albert. Moore utrzymywa\xc5\x82a, \xc5\xbce antropologia, nawet prowadzona przez kobiety, ma tendencj\xc4\x99 do "porz\xc4\x85dkowania \xc5\x9bwiata w m\xc4\x99ski idiom [...] poniewa\xc5\xbc badacze s\xc4\x85 albo m\xc4\x99\xc5\xbcczyznami, albo kobietami przeszkolonymi w dyscyplinie zorientowanej na m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn". Jak argumentuje Moore, teoretyczna architektura antropologii oraz jej metody badawcze by\xc5\x82y tak przyt\xc5\x82aczaj\xc4\x85co zdominowane przez ideologi\xc4\x99 seksistowsk\xc4\x85, \xc5\xbce bez powa\xc5\xbcnej autorefleksji oraz \xc5\x9bwiadomego wysi\xc5\x82ku podj\xc4\x99tego w celu przeciwdzia\xc5\x82ania temu nastawieniu antropologia nie mog\xc5\x82aby sensownie reprezentowa\xc4\x87 kobiecych do\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84._NEWLINE_Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesna antropologia feministyczna wyrasta z antropologii p\xc5\x82ci kulturowej, zajmuj\xc4\x85c si\xc4\x99 relacjami mi\xc4\x99dzy kobiecym cia\xc5\x82em a kulturowymi, medycznymi i ekonomicznymi aspektami spo\xc5\x82ecznymi. Obejmuje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc rozszerzenie polityk feministycznych poza antropologi\xc4\x99 kulturow\xc4\x85 do antropologii fizycznej, antropolingwistyki i archeologii. Antropologia feministyczna staje si\xc4\x99 stanowiskiem interdyscyplinarnym, \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85c ze sob\xc4\x85 studia kulturowe, histori\xc4\x99, literaturoznawstwo czy studia etniczne.\n_START_SECTION_\nPowi\xc4\x85zanie z feminizmem\n_START_PARAGRAPH_\nPowi\xc4\x85zania antropologii feministycznej z innymi nurtami feminizmu akademickiego s\xc4\x85 trudne do jednoznacznego uchwycenia. Antropologia jest miejscem spotka\xc5\x84 feministek z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych kultur. Ten kontakt mi\xc4\x99dzy zachodnimi i niezachodnimi tradycjami intelektualnymi ukazuje stronniczo\xc5\x9b\xc4\x87 i partykularyzm wielu nurt\xc3\xb3w feminizmu. Poniewa\xc5\xbc r\xc3\xb3\xc5\xbcne kultury postrzegaj\xc4\x85 p\xc5\x82e\xc4\x87 kulturow\xc4\x85 na r\xc3\xb3\xc5\xbcne sposoby, niekt\xc3\xb3re antropolo\xc5\xbcki feministyczne zwracaj\xc4\x85 uwag\xc4\x99, \xc5\xbce opresja kobiet nie musi by\xc4\x87 uniwersalna. Moore uwa\xc5\xbca, \xc5\xbce poj\xc4\x99cie "kobieta" jest niedostatecznie uniwersalne, by zosta\xc4\x87 kategori\xc4\x85 analityczn\xc4\x85 w dziedzinie antropologii; idea "kobiety" jest w\xc5\x82a\xc5\x9bciwa pewnym kulturom, ale nie og\xc3\xb3\xc5\x82owi ludzko\xc5\x9bci. Zdaniem Michelle Rosaldo ta teza przeczy podstawowym przekonaniom wielu feministek. Jak wskazuje Marilyn Strathern, teza o nieuniwersalno\xc5\x9bci asymetrii seksualnej w kulturach jest \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em oporu wobec dyscypliny ze strony ruchu feministycznego._NEWLINE_Feminizm nieustannie stanowi wyzwanie dla androcentrycznej ortodoksji, z kt\xc3\xb3rej wy\xc5\x82ania si\xc4\x99 antropologia; antropologia podwa\xc5\xbca etnocentryzm feminizmu. Poniewa\xc5\xbc feministyczne teoretyczki przewa\xc5\xbcnie s\xc4\x85 reprezentantkami kultury zachodniej i s\xc4\x85 obce wobec kultur, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 badaj\xc4\x85, ich wyobra\xc5\xbcenia o feminizmie mog\xc4\x85 zawiera\xc4\x87 za\xc5\x82o\xc5\xbcenia w\xc5\x82a\xc5\x9bciwe dla kultury Zachodu, kt\xc3\xb3re nie maj\xc4\x85 zastosowania w zg\xc5\x82\xc4\x99bianej kulturze. Rosaldo krytykuje tendencj\xc4\x99 feministek do traktowania innych wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych kultur jako anachroniczne. Z kolei Moore twierdzi, \xc5\xbce antropologia powinna m\xc3\xb3wi\xc4\x87 o kobietach, a nie w ich imieniu.\n_START_SECTION_\nAntropologia feministyczna a antropologia\n_START_PARAGRAPH_\nJak twierdzi Rayna Repp, antropologia feministyczna jest przyk\xc5\x82adem "podw\xc3\xb3jnej odmienno\xc5\x9bci" wzgl\xc4\x99dem nauki uniwersyteckiej. Pierwszy rodzaj odmienno\xc5\x9bci wynika z tego, \xc5\xbce jest to tradycja feministyczna, w wersji inspirowanej postmodernizmem i dekonstrukcjonizmem. Jako taka \xe2\x80\x93 jest marginalizowana na uniwersytetach. Druga odmienno\xc5\x9b\xc4\x87 wynika z zajmowania si\xc4\x99 niezachodnimi kulturami, przez co jest marginalna wobec nauki i kultury zachodniej. Moore uwa\xc5\xbca, \xc5\xbce ta marginalizacja b\xc4\x99dzie si\xc4\x99 utrzymywa\xc4\x87, jako \xc5\xbce dyscyplina opiera si\xc4\x99 na badaniu "kobiecego punktu widzenia" definiowanego jako "nie-m\xc4\x99ski" (i poza-g\xc5\x82\xc3\xb3wnonurtowy). W efekcie antropologia feministyczna sama podda\xc5\x82a si\xc4\x99 izolacji. Strathern uwa\xc5\xbca, \xc5\xbce antropologia feministyczna jako tradycja stanowi wyzwanie dla g\xc5\x82\xc3\xb3wnego nurtu, nigdy si\xc4\x99 w pe\xc5\x82ni z nim nie zintegruje. Antropologia feministyczna istnieje, by krytykowa\xc4\x87, dekonstruowa\xc4\x87 oraz rzuca\xc4\x87 wyzwanie.'