b"\n_START_ARTICLE_\nHarry Houdini\n_START_SECTION_\nM\xc5\x82odo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nHoudini urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 jako Erik Weisz, 24 marca 1874 w Budapeszcie, na W\xc4\x99grzech, ale od przybycia do USA znany by\xc5\x82 jako Ehrich Weiss. Pocz\xc4\x85wszy od 1900 roku zacz\xc4\x85\xc5\x82 podawa\xc4\x87 w wywiadach jako miejsce urodzenia Appleton w stanie Wisconsin i dat\xc4\x99 6 kwietnia 1874, lecz po jego \xc5\x9bmierci badacze odnale\xc5\xbali jego w\xc4\x99gierski akt urodzenia. Houdini by\xc5\x82 \xc5\xbbydem, jego ojcem by\xc5\x82 rabin Rabbi Mayer Samuel Weisz (1829-1892), a matk\xc4\x85 Cecilia Steiner (1841\xe2\x80\x931913). W 1878 roku jego rodzina wyemigrowa\xc5\x82a do USA, gdzie wymawiano jego nazwisko jako Ehrich Weiss, lecz przyjaciele nazywali go \xe2\x80\x9eErie\xe2\x80\x9d lub \xe2\x80\x9eHarry\xe2\x80\x9d. Zadebiutowa\xc5\x82 publicznie w wieku 9 lat pokazem wyst\xc4\x99p\xc3\xb3w na trapezie, ka\xc5\xbc\xc4\x85c si\xc4\x99 nazywa\xc4\x87 \xe2\x80\x9eEhrich, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 powietrza\xe2\x80\x9d. Oficjalnie zmieni\xc5\x82 nazwisko na Harry Houdini w roku 1913._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo \xc5\xbcy\xc5\x82 wraz z rodzin\xc4\x85 w Appleton w stanie Wisconsin, gdzie jego ojciec by\xc5\x82 rabinem w Zion Reform Jewish Congregation. 6 czerwca 1882, Rabbi Weisz uzyska\xc5\x82 obywatelstwo USA, po czym rodzina opu\xc5\x9bci\xc5\x82a Appleton, przenosz\xc4\x85c si\xc4\x99 do Nowego Jorku wraz z Ehrichem. Zamieszkali na ulicy 79. Wschodniej w drewnianym domu. Rabbi Weisz do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do rodziny p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, gdy znalaz\xc5\x82 dla niej lepszy i trwalszy dom. Jako dziecko Ehrich podejmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbcnych prac, jedn\xc4\x85 z nich by\xc5\x82a praktyka u \xc5\x9blusarza. To wyja\xc5\x9bnia\xc5\x82oby, w jaki spos\xc3\xb3b nauczy\xc5\x82 si\xc4\x99 otwiera\xc4\x87 zamki bez u\xc5\xbcywania klucza.\n_START_SECTION_\nKariera\n_START_PARAGRAPH_\nW 1891 roku Weiss rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 karier\xc4\x99 jako profesjonalny iluzjonista i zacz\xc4\x85\xc5\x82 u\xc5\xbcywa\xc4\x87 nazwiska Harry Houdini z powodu podobie\xc5\x84stwa nazwiska do znanego francuskiego iluzjonisty Jeana Eug\xc3\xa8ne\xe2\x80\x99a Robert-Houdina, co doradzi\xc5\x82 mu przyjaciel twierdz\xc4\x85c, \xc5\xbce w j\xc4\x99zyku francuskim dodanie \xe2\x80\x9ei\xe2\x80\x9d do nazwiska Houdin da w efekcie znaczenie \xe2\x80\x9eb\xc4\x99d\xc4\x85cy jak Houdin\xe2\x80\x9d. Na pocz\xc4\x85tku kariera iluzjonisty nie przynios\xc5\x82a mu wielkiego sukcesu, dop\xc3\xb3ki nie spotka\xc5\x82 na swej drodze artystki Wilhelminy Beatrice (Bess) Rahner w roku 1893, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 po\xc5\x9blubi\xc5\x82 po trzech tygodniach znajomo\xc5\x9bci. Przez ca\xc5\x82\xc4\x85 jego dalsz\xc4\x85 karier\xc4\x99 Bess pracowa\xc5\x82a jako jego sceniczna asystentka._NEWLINE_Houdini pocz\xc4\x85tkowo koncentrowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na tradycyjnych sztuczkach z kartami. W ko\xc5\x84cu \xe2\x80\x9ezaszufladkowa\xc5\x82\xe2\x80\x9d siebie jako \xe2\x80\x9eKr\xc3\xb3la kart\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eKr\xc3\xb3la uwalniania si\xc4\x99 z zaku\xc4\x87\xe2\x80\x9d. Jedna z jego najs\xc5\x82ynniejszych sztuczek (poza ucieczkami) by\xc5\x82a przedstawiona na londy\xc5\x84skim hipodromie: spowodowa\xc5\x82 znikni\xc4\x99cie ogromnego s\xc5\x82onia (wraz z treserem) ze sceny, pod kt\xc3\xb3r\xc4\x85 znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 basen._NEWLINE_Szybko zacz\xc4\x85\xc5\x82 eksperymentowa\xc4\x87 ze sztukami ucieczek. \xe2\x80\x9eWielki prze\xc5\x82om\xe2\x80\x9d dla Houdiniego nast\xc4\x85pi\xc5\x82 w roku 1899, gdy spotka\xc5\x82 showmana Martina Becka. B\xc4\x99d\xc4\x85c pod wra\xc5\xbceniem umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci Houdiniego uwalniania si\xc4\x99 z wi\xc4\x99z\xc3\xb3w, Beck nak\xc5\x82oni\xc5\x82 go do doskonalenia si\xc4\x99 w sztuce ucieczek i zaanga\xc5\xbcowa\xc5\x82 go w objazdowym wodewilu Orpheum. W ci\xc4\x85gu kilku miesi\xc4\x99cy Orpheum sta\xc5\x82 si\xc4\x99 jednym z najbardziej znanych wodewili w kraju. W 1900 roku Houdini uda\xc5\x82 si\xc4\x99 do Europy ze swymi wyst\xc4\x99pami. Po powrocie w 1904 jego wyst\xc4\x99py zosta\xc5\x82y okrzykni\xc4\x99te sensacj\xc4\x85._NEWLINE_Od 1904 i latach 1910-1920 Houdini wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 z wielkimi sukcesami w Stanach Zjednoczonych. Uwalnia\xc5\x82 si\xc4\x99 z kajdan, \xc5\x82a\xc5\x84cuch\xc3\xb3w, wi\xc4\x99z\xc3\xb3w i kaftan\xc3\xb3w bezpiecze\xc5\x84stwa, nawet gdy by\xc5\x82 zawieszony na linie i znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 pod wod\xc4\x85. W 1913 roku przedstawi\xc5\x82 by\xc4\x87 mo\xc5\xbce sw\xc4\x85 najbardziej znan\xc4\x85 sztuczk\xc4\x99, \xe2\x80\x9ewodn\xc4\x85 komor\xc4\x99 chi\xc5\x84skich tortur\xe2\x80\x9d, w kt\xc3\xb3rej umieszczony by\xc5\x82 w pozycji \xe2\x80\x9edo g\xc3\xb3ry nogami\xe2\x80\x9d w zamkni\xc4\x99tej skrzyni ze stali i szk\xc5\x82a do pe\xc5\x82na zalanej wod\xc4\x85. Powstrzymywa\xc5\x82 w niej oddech przez 3 minuty._NEWLINE_Niekt\xc3\xb3re swoje sztuczki wyja\xc5\x9bnia\xc5\x82 w ksi\xc4\x85\xc5\xbckach, publikowanych jeszcze w czasie trwania jego kariery. W \xe2\x80\x9eHandcuff Secrets\xe2\x80\x9d (1909) wyja\xc5\x9bnia\xc5\x82, jak wiele zamk\xc3\xb3w i kajdanek mo\xc5\xbcna otworzy\xc4\x87 stosuj\xc4\x85c odpowiednio dobran\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99, nawet pos\xc5\x82uguj\xc4\x85c si\xc4\x99 sznur\xc3\xb3wk\xc4\x85. W innych przypadkach, ukrywa\xc5\x82 w gardle wytrychy lub klucze, a nast\xc4\x99pnie zwraca\xc5\x82 je, b\xc4\x99d\xc4\x85c np. pod wod\xc4\x85. Potrafi\xc5\x82 uwolni\xc4\x87 si\xc4\x99 z ba\xc5\x84ki na mleko dok\xc5\x82adnie zamkni\xc4\x99tej z zewn\xc4\x85trz, gdy\xc5\xbc w tym jej typie by\xc5\x82o mo\xc5\xbcliwe odkr\xc4\x99cenie wieczka od \xc5\x9brodka. Gdy wisia\xc5\x82 na linie odziany w kaftan bezpiecze\xc5\x84stwa, podczas jego zak\xc5\x82adania nabiera\xc5\x82 maksymaln\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 powietrza i napina\xc5\x82 na ile zdo\xc5\x82a\xc5\x82 wszystkie mi\xc4\x99\xc5\x9bnie, co powodowa\xc5\x82o, i\xc5\xbc po wypuszczeniu powietrza i rozlu\xc5\xbanieniu mi\xc4\x99\xc5\x9bni kaftan by\xc5\x82 za\xc5\x82o\xc5\xbcony na tyle lu\xc5\xbano, by mo\xc5\xbcna si\xc4\x99 by\xc5\x82o wyswobodzi\xc4\x87. Pierwotnie ucieczki z kaftanu bezpiecze\xc5\x84stwa przedstawia\xc5\x82 ukrywaj\xc4\x85c si\xc4\x99 za kurtyn\xc4\x85, zza kt\xc3\xb3rej wy\xc5\x82ania\xc5\x82 si\xc4\x99 ju\xc5\xbc uwolniony. Brat Houdiniego, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc iluzjonista \xe2\x80\x93 specjalista od ucieczek u\xc5\xbcywaj\xc4\x85cy pseudonimu Theodore Hardeen, pewnego razu wyzwa\xc5\x82 go do zaprezentowania tej sztuczki bez kurtyny, przekonuj\xc4\x85c go, \xc5\xbce uczyni to jeszcze wi\xc4\x99ksze wra\xc5\xbcenie na widzach, gdy b\xc4\x99d\xc4\x85 mogli obserwowa\xc4\x87 w jaki spos\xc3\xb3b si\xc4\x99 uwalnia. Nieraz obydwaj prezentowali uwalnianie si\xc4\x99 z kaftan\xc3\xb3w bezpiecze\xc5\x84stwa zwisaj\xc4\x85c g\xc5\x82ow\xc4\x85 w d\xc3\xb3\xc5\x82 na linach. Uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 sztuczek z uwalnianiem si\xc4\x99 kaftan\xc3\xb3w bezpiecze\xc5\x84stwa nies\xc5\x82usznie przypisuje si\xc4\x99 Harry\xe2\x80\x99emu Houdini, podczas gdy rzeczywistym ich wykonawc\xc4\x85 by\xc5\x82 jego brat, Hardeen._NEWLINE_W 1919 roku Houdini zostaje szefem Martinka & Co., najstarszej firmy w bran\xc5\xbcy iluzjonistycznej w USA. Firma ta dzia\xc5\x82a do dnia dzisiejszego._NEWLINE_W 1910 roku, na tourn\xc3\xa9e w Australii Houdini zabra\xc5\x82 ze sob\xc4\x85 samolot dwup\xc5\x82atowy, kt\xc3\xb3rym wykona\xc5\x82 pierwszy kontrolowany lot w historii Australii, nad Diggers Rest w australijskim stanie Wiktoria.\n_START_SECTION_\nDemaskator spirytyst\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 20. XX w., po \xc5\x9bmierci matki, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 bardzo kocha\xc5\x82, Houdini po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 swoj\xc4\x85 energi\xc4\x99 na demaskowanie samozwa\xc5\x84czych parapsycholog\xc3\xb3w i medi\xc3\xb3w. Do podobnych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 zainspirowa\xc5\x82 te\xc5\xbc innych iluzjonist\xc3\xb3w: Jamesa Randi i P.C. Sorcara, a nawet Penn i Teller. Praktyka Houdiniego w sztuce iluzji pozwala\xc5\x82a mu ujawnia\xc4\x87 oszustwa, kt\xc3\xb3rym dawali si\xc4\x99 zwie\xc5\x9b\xc4\x87 nawet uznani naukowcy. Zosta\xc5\x82 cz\xc5\x82onkiem komitetu przy Scientific American, oferuj\xc4\x85cego du\xc5\xbc\xc4\x85 nagrod\xc4\x99 pieni\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85 ka\xc5\xbcdemu, kto zademonstruje swe paranormalne zdolno\xc5\x9bci. Dzi\xc4\x99ki wiedzy Houdiniego i pozosta\xc5\x82ych iluzjonist\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w komitetu (w sumie komitet liczy\xc5\x82 pi\xc4\x99ciu cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w), nagroda ta nigdy nie zosta\xc5\x82a wyp\xc5\x82acona. Korzystaj\xc4\x85c z rosn\xc4\x85cej s\xc5\x82awy \xe2\x80\x9epogromcy duch\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, Houdini zacz\xc4\x85\xc5\x82 ujawnia\xc4\x87 oszustwa w owych seansach, w towarzystwie reportera i oficera policji. Prawdopodobnie najs\xc5\x82ynniejszym medium tak zdemaskowanym by\xc5\x82a Mina Crandon, znana te\xc5\xbc jako medium Margery z Bostonu. Houdini spisa\xc5\x82 swoje do\xc5\x9bwiadczenia z demaskowaniem spirytyst\xc3\xb3w w ksi\xc4\x85\xc5\xbcce A Magician Among the Spirits._NEWLINE_Ta aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 kosztowa\xc5\x82a Houdiniego utrat\xc4\x99 przyja\xc5\xbani sir Arthura Conana Doyle\xe2\x80\x99a, tw\xc3\xb3rcy postaci Sherlocka Holmesa. Doyle, gor\xc4\x85cy wyznawca spirytyzmu pod koniec swego \xc5\xbcycia, nie dawa\xc5\x82 wiary o\xc5\x9bwiadczeniom Houdiniego na ten temat. Doyle s\xc4\x85dzi\xc5\x82, \xc5\xbce sam Houdini jest pot\xc4\x99\xc5\xbcnym medium spirytystycznym, uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85c wiele jego sztuczek za przejawy dzia\xc5\x82ania si\xc5\x82 paranormalnych, a jego demaskatorska dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 jest po prostu pozbywaniem si\xc4\x99 konkurencji (zobacz: Na skraju nieznanego Doyle\xe2\x80\x99a, opublikowana po \xc5\x9bmierci Houdiniego, w 1931 roku). Sprawa ta uczyni\xc5\x82a z tych dw\xc3\xb3ch niegdysiejszych przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82 publicznych wrog\xc3\xb3w._NEWLINE_W swym testamencie Houdini zapisa\xc5\x82 ogromn\xc4\x85 bibliotek\xc4\x99 Ameryka\xc5\x84skiemu Towarzystwu Bada\xc5\x84 Psychiki pod warunkiem, \xc5\xbce jej szef dzia\xc5\x82u bada\xc5\x84 i wydawca czasopisma ASPR, J. Malcolm Bird, z\xc5\x82o\xc5\xbcy dymisj\xc4\x99. Po odmowie Wenta ksi\xc4\x99gozbi\xc3\xb3r przekazano Bibliotece Kongresu Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych._NEWLINE_S\xc5\x82awa Harry\xe2\x80\x99ego Houdiniego jako demaskatora spirytyst\xc3\xb3w dor\xc3\xb3wnywa\xc5\x82a tej, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 zdoby\xc5\x82 jako iluzjonista.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9amier\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nOstatni wyst\xc4\x99p Houdiniego mia\xc5\x82 miejsce w teatrze Garrick Theatre w Detroit w stanie Michigan dnia 24 pa\xc5\xbadziernika 1926. Nast\xc4\x99pnego dnia zosta\xc5\x82 hospitalizowany w Detroit's Grace Hospital. Houdini zmar\xc5\x82 na zapalenie otrzewnej w nast\xc4\x99pstwie przechodzonego zapalenia wyrostka robaczkowego, 31 pa\xc5\xbadziernika 1926 roku, w wieku 52 lat._NEWLINE_Szeroko znana legenda miejska g\xc5\x82osi, i\xc5\xbc chorob\xc4\x99 spowodowa\xc5\x82 student Uniwersytetu McGill J. Gordon Whitehead, 22 pa\xc5\xbadziernika 1926 w Montrealu zadaj\xc4\x85c mu wielokrotne ciosy w podbrzusze. Naocznymi \xc5\x9bwiadkami tego zdarzenia mieli by\xc4\x87 studenci owego uniwersytetu, Jacques Price i Sam Smilovitz (w innej wersji: Jack Price i Sam Smiley). Ich relacje s\xc4\x85 w zasadzie zgodne. Ta poni\xc5\xbcej jest relacj\xc4\x85 Price\xe2\x80\x99a._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug Price\xe2\x80\x99a, Houdini le\xc5\xbca\xc5\x82 na swej kanapie po wyst\xc4\x99pie, pozuj\xc4\x85c pewnemu studentowi sztuki. W\xc3\xb3wczas wszed\xc5\x82 Whitehead i spyta\xc5\x82, czy to prawda, \xc5\xbce Houdini mo\xc5\xbce przyj\xc4\x85\xc4\x87 dowolnie silny cios w brzuch. Houdini potwierdzi\xc5\x82. Zanim Price zd\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 zaprotestowa\xc4\x87, Houdini zosta\xc5\x82 powalony i Whiteahead przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do zadawania mu cios\xc3\xb3w w brzuch, dop\xc3\xb3ki ten nie zacz\xc4\x85\xc5\x82 okazywa\xc4\x87 oznak b\xc3\xb3lu. Price opowiada, \xc5\xbce Houdini po prostu nie mia\xc5\x82 czasu w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie si\xc4\x99 przygotowa\xc4\x87 do przyj\xc4\x99cia cios\xc3\xb3w, nie by\xc5\x82 te\xc5\xbc w odpowiedniej pozycji, by m\xc3\xb3c to zrobi\xc4\x87._NEWLINE_Na podstawie relacji Price\xe2\x80\x99a i Smileya firma ubezpieczeniowa orzek\xc5\x82a, \xc5\xbce do \xc5\x9bmierci dosz\xc5\x82o w wyniku incydentu w garderobie i wyp\xc5\x82aci\xc5\x82a podw\xc3\xb3jn\xc4\x85 sum\xc4\x99 ubezpieczenia. Wersj\xc4\x99 t\xc4\x99 podwa\xc5\xbca jednak wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesna medycyna, zaprzeczaj\xc4\x85c, by pobicie mog\xc5\x82o by\xc4\x87 przyczyn\xc4\x85 choroby takiej, jak ta Houdiniego._NEWLINE_Pogrzeb Houdiniego odby\xc5\x82 si\xc4\x99 4 listopada w Nowym Jorku, w kondukcie przesz\xc5\x82y tysi\xc4\x85ce \xc5\xbca\xc5\x82obnik\xc3\xb3w. Houdini zosta\xc5\x82 odprowadzony na cmentarz Machpelach w Queens, a na jego pomniku wyryto herb Ameryka\xc5\x84skiego Towarzystwa Iluzjonist\xc3\xb3w. Jego cz\xc5\x82onkowie do dzi\xc5\x9b odbywaj\xc4\x85 rytua\xc5\x82 \xe2\x80\x9e\xc5\x82amania czarodziejskiej r\xc3\xb3\xc5\xbcd\xc5\xbcki\xe2\x80\x9d przy grobie Houdiniego w ka\xc5\xbcd\xc4\x85 rocznic\xc4\x99 jego \xc5\x9bmierci."