b'\n_START_ARTICLE_\nAlicja w Krainie Czar\xc3\xb3w\n_START_SECTION_\nGeneza i wydanie\n_START_PARAGRAPH_\n4 lipca 1862 roku odby\xc5\x82a si\xc4\x99 wycieczka \xc5\x82odzi\xc4\x85 po Tamizie, w kt\xc3\xb3rej uczestniczyli Charles Dodgson, wielebny Robinson Duckworth i trzy ma\xc5\x82e dziewczynki Lorina Charlotte Liddell (13 lat; Prima w wierszu rozpoczynaj\xc4\x85cym ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99), Alice Pleasance Liddell (10 lat; Sekunda w wierszu), Edith Mary Liddell (8 lat; Tercja w wierszu). Wycieczka rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 od Folly Bridge niedaleko Oksfordu i zako\xc5\x84czy\xc5\x82a pi\xc4\x99\xc4\x87 mil dalej w wiosce Godstow. W czasie rejsu, wielebny Dodgson opowiada\xc5\x82 histori\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 rol\xc4\x99 gra\xc5\x82a Alicja. Opowie\xc5\x9b\xc4\x87 bardzo spodoba\xc5\x82o si\xc4\x99 dziewczynkom, a ma\xc5\x82a Alice Liddell poprosi\xc5\x82a Dodgsona o jej spisanie. 26 listopada 1864 roku, m\xc4\x99\xc5\xbcczyzna podarowa\xc5\x82 Alicji manuskrypt Przyg\xc3\xb3d Alicji pod ziemi\xc4\x85 (ang. Alice\xe2\x80\x99s Adventures Under Ground). Niekt\xc3\xb3rzy, w tym Martin Gardner, spekulowali, \xc5\xbce istnia\xc5\x82a wcze\xc5\x9bniejsza wersja, zniszczona przez samego autora, gdy napisa\xc5\x82 lepsz\xc4\x85, bardziej rozbudowan\xc4\x85 wersj\xc4\x99. Nie ma jednak na to dowod\xc3\xb3w._NEWLINE_Zgodnie z dziennikami Dodgsona, na wiosn\xc4\x99 1863 da\xc5\x82 on nieuko\xc5\x84czony manuskrypt Przyg\xc3\xb3d Alicji pod ziemi\xc4\x85 znajomemu bajkopisarzowi Henry\xe2\x80\x99emu Kingsleyowi, kt\xc3\xb3ry zachwycony sk\xc5\x82oni\xc5\x82 pani\xc4\x85 Liddell, aby nam\xc3\xb3wi\xc5\x82a Dodgsona do publikacji. Zaskoczony autor pokazywa\xc5\x82 utw\xc3\xb3r kolejnym znajomym, mi\xc4\x99dzy innymi swemu przyjacielowi i mentorowi George\xe2\x80\x99owi MacDonaldowi (r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc autorowi literatury dzieci\xc4\x99cej), kt\xc3\xb3rego dzieciom Alicja si\xc4\x99 spodoba\xc5\x82a. MacDonald tak\xc5\xbce poradzi\xc5\x82 Dodgsonowi, aby ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 opublikowa\xc5\x82. Zanim jeszcze zosta\xc5\x82 uko\xc5\x84czony egzemplarz dla Alicji Liddell, oryginalny utw\xc3\xb3r rozr\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 z 18 do 35 tysi\xc4\x99cy s\xc5\x82\xc3\xb3w, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie dzi\xc4\x99ki dodaniu epizod\xc3\xb3w o Kocie z Cheshire i Ob\xc5\x82\xc4\x85kanej Herbatce. 4 lipca 1865 (dok\xc5\x82adnie trzy lata po wycieczce) opowie\xc5\x9b\xc4\x87 Dodgsona zosta\xc5\x82a opublikowana pod znanym tytu\xc5\x82em Alice\xe2\x80\x99s Adventures in Wonderland, z ilustracjami Johna Tenniela. W tym samym roku powsta\xc5\x82o pierwsze wydanie ameryka\xc5\x84skie Alicji. Jak wiele \xc3\xb3wczesnych ksi\xc4\x85\xc5\xbcek, zosta\xc5\x82a wydana bez tantiem dla autora._NEWLINE_Autor przyj\xc4\x85\xc5\x82 pseudonim Lewis Carroll. Trzyma\xc5\x82 si\xc4\x99 go przez ca\xc5\x82e \xc5\xbcycie, wyra\xc5\xbanie oddzielaj\xc4\x85c matematyczne dzie\xc5\x82a naukowe i popularnonaukowe prace o matematyce i grach logicznych (kt\xc3\xb3re sygnowa\xc5\x82 prawdziwym nazwiskiem) od literatury pi\xc4\x99knej, wydawanej pod pseudonimem. By\xc5\x82 do tego stopnia konsekwentny, \xc5\xbce odsy\xc5\x82a\xc5\x82 nieprzeczytane listy, kt\xc3\xb3re przychodzi\xc5\x82y do Lewisa Carrolla na adres uniwersytetu._NEWLINE_Pierwsze wydanie ksi\xc4\x85\xc5\xbcki liczy\xc5\x82o 2 tys. egzemplarzy, zosta\xc5\x82o jednak zniszczone, gdy\xc5\xbc Tenniel mia\xc5\x82 w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci co do jako\xc5\x9bci druku (dzi\xc5\x9b znane s\xc4\x85 tylko 23 ocala\xc5\x82e egzemplarze; 18 jest w posiadaniu du\xc5\xbcych archiw\xc3\xb3w lub bibliotek, takich jak Harry Ransom Humanities Research Center, a pozosta\xc5\x82e 5 jest w r\xc4\x99kach prywatnych). Szybko powsta\xc5\x82o nowe wydanie, wydrukowane w grudniu tego samego roku, lecz nosz\xc4\x85ce dat\xc4\x99 1866. Ca\xc5\x82y nak\xc5\x82ad szybko wyprzedano. Alicja by\xc5\x82a rozchwytywan\xc4\x85 sensacj\xc4\x85, docenion\xc4\x85 zar\xc3\xb3wno przez dzieci, jak i doros\xc5\x82ych. Za \xc5\xbcycia autora sprzeda\xc5\x82o si\xc4\x99 ok. 180 tys. egzemplarzy. W\xc5\x9br\xc3\xb3d pierwszych czytelnik\xc3\xb3w byli m.in. m\xc5\x82ody Oscar Wilde i kr\xc3\xb3lowa Wiktoria Hanowerska. Ksi\xc4\x85\xc5\xbcka do dzi\xc5\x9b zosta\xc5\x82a przet\xc5\x82umaczona na 125 j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w, w\xc5\x82\xc4\x85cznie z esperanto i j\xc4\x99zykiem farerskim. Mia\xc5\x82a po angielsku ponad 100 wyda\xc5\x84. Powsta\xc5\x82y niezliczone adaptacje teatralne i filmowe._NEWLINE_W 1871 Dodgson podczas pobytu w Londynie spotka\xc5\x82 inn\xc4\x85 Alicj\xc4\x99, Raikes, rozmawia\xc5\x82 z ni\xc4\x85 o jej odbiciu w lustrze, co doprowadzi\xc5\x82o do powstania kolejnej ksi\xc4\x85\xc5\xbcki Alicja po drugiej stronie lustra. W 1886 Carroll opublikowa\xc5\x82 faksymile r\xc4\x99kopisu Przyg\xc3\xb3d Alicji pod ziemi\xc4\x85, a w 1890 \xe2\x80\x93 The Nursery \xe2\x80\x9eAlice\xe2\x80\x9d, specjalne wydanie do czytania dzieciom w wieku od zera do pi\xc4\x99ciu lat. Pierwsze t\xc5\x82umaczenie na j\xc4\x99zyk japo\xc5\x84ski ukaza\xc5\x82o si\xc4\x99 w 1908 roku. W 1960 ameryka\xc5\x84ski pisarz Martin Gardner opublikowa\xc5\x82 specjalne wydanie The Annotated Alice (dos\xc5\x82. Alicja z przypisami). Po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 on teksty Przyg\xc3\xb3d Alicji w Krainie Czar\xc3\xb3w oraz Alicji po drugiej stronie lustra i doda\xc5\x82 przypisy wyja\xc5\x9bniaj\xc4\x85ce aluzje, a tak\xc5\xbce poda\xc5\x82 oryginalne tre\xc5\x9bci wiktoria\xc5\x84skich poemat\xc3\xb3w parodiowanych w ksi\xc4\x85\xc5\xbckach. Wersja po \xc5\x82acinie powsta\xc5\x82a w 1964 roku pod tytu\xc5\x82em Alicia in Terra Mirabili.\n_START_SECTION_\nFabu\xc5\x82a\n_START_PARAGRAPH_\nIlustracje oryginalne Johna Tenniela nie oddaj\xc4\x85 wygl\xc4\x85du Alicji Liddell, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a ciemne w\xc5\x82osy i kr\xc3\xb3tk\xc4\x85 grzywk\xc4\x99. Carroll wys\xc5\x82a\xc5\x82 Tennielowi fotografi\xc4\x99 Mary Hilton Babcock, innej zaprzyja\xc5\xbanionej dziewczynki, nie wiadomo jednak, czy Tenniel rzeczywi\xc5\x9bcie wzorowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na niej. Ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 rozpoczyna wiersz, wyja\xc5\x9bniaj\xc4\x85cy genez\xc4\x99 jej powstania i opisuj\xc4\x85cy wycieczk\xc4\x99 po Tamizie._NEWLINE_Alicja, sp\xc4\x99dzaj\xc4\x85c leniwie czas ze swoj\xc4\x85 siostr\xc4\x85, widzi Bia\xc5\x82ego Kr\xc3\xb3lika w ubraniu, nios\xc4\x85cego zegarek kieszonkowy. Pod\xc4\x85\xc5\xbca za nim w g\xc5\x82\xc4\x85b kr\xc3\xb3liczej nory i spada g\xc5\x82\xc4\x99bok\xc4\x85 studni\xc4\x85, mijaj\xc4\x85c p\xc3\xb3\xc5\x82ki pe\xc5\x82ne dziwnych przedmiot\xc3\xb3w. Po bezpiecznym l\xc4\x85dowaniu w d\xc5\x82ugim przedsionku znajduje szklany st\xc3\xb3\xc5\x82 ze z\xc5\x82otym kluczem. Szukaj\xc4\x85c dziurki, do kt\xc3\xb3rej by pasowa\xc5\x82 klucz, znajduje ma\xc5\x82e drzwiczki, a za nimi pi\xc4\x99kny ogr\xc3\xb3d. Jest jednak za du\xc5\xbca, by si\xc4\x99 przez nie przecisn\xc4\x85\xc4\x87. W ko\xc5\x84cu znajduje ma\xc5\x82\xc4\x85 butelk\xc4\x99 z etykiet\xc4\x85 WYPIJ MNIE, wypija i zmniejsza si\xc4\x99. Niestety klucz zostawi\xc5\x82a na stole i teraz nie mo\xc5\xbce go dosi\xc4\x99gn\xc4\x85\xc4\x87. W ko\xc5\x84cu odkrywa i zjada ciastko z napisem ZJEDZ MNIE._NEWLINE_Na skutek zjedzenia ciastka Alicja ro\xc5\x9bnie na wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 9 st\xc3\xb3p. P\xc5\x82acze, jej \xc5\x82zy zbieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 w ka\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x99. Bia\xc5\x82y Kr\xc3\xb3lik przebiega przez sie\xc5\x84 i jest tak przestraszony widokiem Alicji, \xc5\xbce upuszcza swoje r\xc4\x99kawiczki i wachlarz. Alicja wachluje si\xc4\x99 nim, co powoduje jej ponowne zmniejszanie, ale szcz\xc4\x99\xc5\x9bliwie przerywa przed zupe\xc5\x82nym znikni\xc4\x99ciem. P\xc5\x82ywa w ka\xc5\x82u\xc5\xbcy \xc5\x82ez i spotyka Mysz, kt\xc3\xb3ra \xc5\x9bmiertelnie boi si\xc4\x99 kot\xc3\xb3w. Dop\xc5\x82ywaj\xc4\x85 do brzegu, gdzie spotykaj\xc4\x85 mn\xc3\xb3stwo ptak\xc3\xb3w i innych zwierz\xc4\x85t. One tak\xc5\xbce s\xc4\x85 przemoczone._NEWLINE_Jeden z ptak\xc3\xb3w, Dodo, decyduje, \xc5\xbce zwierz\xc4\x99ta powinny si\xc4\x99 osuszy\xc4\x87 w Wy\xc5\x9bcigu Kumotr\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ry nie ma \xc5\xbcadnych regu\xc5\x82 opr\xc3\xb3cz biegania w k\xc3\xb3\xc5\x82ko. Wy\xc5\x9bcig trwa p\xc3\xb3\xc5\x82 godziny i ka\xc5\xbcdy wygrywa, wi\xc4\x99c ka\xc5\xbcdy powinien dosta\xc4\x87 nagrod\xc4\x99. Alicja oddaje swoje s\xc5\x82odycze na nagrody, sama dostaje w nagrod\xc4\x99 sw\xc3\xb3j naparstek, a Mysz opowiada jej swoj\xc4\x85 d\xc5\x82ug\xc4\x85 i smutn\xc4\x85 histori\xc4\x99 prze\xc5\x9bladowa\xc5\x84 przez koty. Rozdzia\xc5\x82 ko\xc5\x84czy si\xc4\x99, gdy Alicja opuszcza uczestnik\xc3\xb3w wy\xc5\x9bcigu._NEWLINE_Bia\xc5\x82y Kr\xc3\xb3lik myli Alicj\xc4\x99 ze swoj\xc4\x85 s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85, ka\xc5\xbc\xc4\x85c jej przynie\xc5\x9b\xc4\x87 par\xc4\x99 r\xc4\x99kawiczek i wachlarz. Alicja idzie do jego domu i znajduje butelk\xc4\x99. Wypija jej zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 i w efekcie ro\xc5\x9bnie tak bardzo, \xc5\xbce wype\xc5\x82nia sob\xc4\x85 ca\xc5\x82y dom. Bia\xc5\x82y Kr\xc3\xb3lik nie mo\xc5\xbce dosta\xc4\x87 si\xc4\x99 do \xc5\x9brodka, wi\xc4\x99c wysy\xc5\x82a tam swego s\xc5\x82ug\xc4\x99, jaszczurk\xc4\x99 imieniem Bill. Bill pr\xc3\xb3buje wej\xc5\x9b\xc4\x87 przez komin, ale Alicja go wykopuje na zewn\xc4\x85trz. Bia\xc5\x82y Kr\xc3\xb3lik wrzuca do \xc5\x9brodka kamyki, kt\xc3\xb3re zamieniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w ciastka. Alicja zjada ciastka, co sprawia, \xc5\xbce znowu si\xc4\x99 zmniejsza. Wychodzi na zewn\xc4\x85trz, gdzie natyka si\xc4\x99 na t\xc5\x82um zwierz\xc4\x85t. Spotyka olbrzymie szczeni\xc4\x85tko, od kt\xc3\xb3rego musi si\xc4\x99 op\xc4\x99dza\xc4\x87. W ko\xc5\x84cu widzi G\xc4\x85sienic\xc4\x99, siedz\xc4\x85cego na grzybie i pal\xc4\x85cego fajk\xc4\x99 wodn\xc4\x85._NEWLINE_Alicja pyta, jak sta\xc4\x87 si\xc4\x99 wi\xc4\x99ksz\xc4\x85, ale G\xc4\x85sienica ka\xc5\xbce jej recytowa\xc4\x87 wierszyk. Alicja robi to (zmieniaj\xc4\x85c tekst w parodi\xc4\x99). Gdy w ko\xc5\x84cu zawiedziona ju\xc5\xbc odchodzi, G\xc4\x85sienica wreszcie podpowiada jej, \xc5\xbce jedna strona grzyba powi\xc4\x99ksza, a druga zmniejsza. G\xc4\x85sienica zostawia j\xc4\x85 sam\xc4\x85. Alicja najpierw pr\xc3\xb3buje prawej strony, co sprawia \xc5\xbce zmniejsza si\xc4\x99, uderzaj\xc4\x85c g\xc5\x82ow\xc4\x85 o w\xc5\x82asne stopy. Potem pr\xc3\xb3buje lewej strony i jej szyja ro\xc5\x9bnie do olbrzymich rozmiar\xc3\xb3w. Wysoko w koronach drzew atakuje j\xc4\x85 Go\xc5\x82\xc4\x85b, kt\xc3\xb3ry jest przekonany, \xc5\xbce broni si\xc4\x99 przed w\xc4\x99\xc5\xbcem. Alicja pr\xc3\xb3buje go przekona\xc4\x87, \xc5\xbce jest ma\xc5\x82\xc4\x85 dziewczynk\xc4\x85. W ko\xc5\x84cu nadgryzaj\xc4\x85c raz jeden, raz drugi kawa\xc5\x82ek grzyba, wraca do swoich normalnych rozmiar\xc3\xb3w._NEWLINE_Alicja trafia na progi domu, gdzie stoj\xc4\x85 s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cy: \xc5\xbbaba i Ryba. Mimo ostrze\xc5\xbce\xc5\x84 jednego z nich, Alicja wchodzi do domu i spotyka Ksi\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85, Kuchark\xc4\x99, Dziecko i Kota z Cheshire. Kucharka gotuje zup\xc4\x99 i rzuca talerzami. W zupie jest za wiele pieprzu, co sprawia, \xc5\xbce Alicja ci\xc4\x85gle kicha. Stale rozz\xc5\x82oszczona Ksi\xc4\x99\xc5\xbcna podrzuca dziecko, recytuj\xc4\x85c mu wiersz Do synka swego gro\xc5\xbanie m\xc3\xb3w i bij go kiedy kicha... Kiedy ko\xc5\x84czy, daje dziecko Alicji, a sama idzie gra\xc4\x87 w krokieta z Kr\xc3\xb3low\xc4\x85. Ku zdumieniu Alicji dziecko zamienia si\xc4\x99 w prosiaka, wi\xc4\x99c go wypuszcza do lasu. Kot z Cheshire ci\xc4\x85gle znika i pojawia si\xc4\x99. Opowiada jej o Zwariowanym Kapeluszniku i Marcowym Zaj\xc4\x85cu. W ko\xc5\x84cu znika powoli, zostawiaj\xc4\x85c tylko sw\xc3\xb3j u\xc5\x9bmiech._NEWLINE_Alicja jest go\xc5\x9bciem na ob\xc5\x82\xc4\x85kanej herbatce, wraz z Zwariowanym Kapelusznikiem, Marcowym Zaj\xc4\x85cem i Sus\xc5\x82em. Wszyscy zadaj\xc4\x85 Alicji mn\xc3\xb3stwo logicznych zagadek i wytykaj\xc4\x85 najmniejsze nielogiczno\xc5\x9bci jej wypowiedzi. Alicja czuje si\xc4\x99 obra\xc5\xbcona i odchodzi, twierdz\xc4\x85c, \xc5\xbce to najg\xc5\x82upsza herbatka, na jakiej kiedykolwiek by\xc5\x82a. Znajduje drzwi w pniu drzewa i wchodzi do \xc5\x9brodka. W ten spos\xc3\xb3b trafia znowu do d\xc5\x82ugiego przedsionka, do kt\xc3\xb3rego wpad\xc5\x82a na pocz\xc4\x85tku. Tym razem najpierw otwiera male\xc5\x84kie drzwi, zjada zachowany kawa\xc5\x82ek grzyba i wkracza do pi\xc4\x99knego ogrodu._NEWLINE_W ogrodzie trafia na trzy karty do gry \xe2\x80\x93 ogrodnik\xc3\xb3w przemalowuj\xc4\x85cych r\xc3\xb3\xc5\xbce na krzewie, gdy\xc5\xbc omy\xc5\x82kowo posadzili bia\xc5\x82e r\xc3\xb3\xc5\xbce w miejsce czerwonych. Wkracza procesja kart, kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w i kr\xc3\xb3lowych (wraz z Bia\xc5\x82ym Kr\xc3\xb3likiem). Alicja spotyka bezlitosn\xc4\x85 Kr\xc3\xb3low\xc4\x85 Kier, a tak\xc5\xbce Kr\xc3\xb3la Kier. Kr\xc3\xb3lowa ka\xc5\xbce \xc5\x9bci\xc4\x85\xc4\x87 trzech ogrodnik\xc3\xb3w. Do \xc5\x9bci\xc4\x99cia jednak nie dochodzi. Rozpoczyna si\xc4\x99 gra w krokieta, z flamingami w roli kij\xc3\xb3w i je\xc5\xbcami jako pi\xc5\x82kami. Kr\xc3\xb3lowa skazuje kolejne postaci na \xc5\x9bci\xc4\x99cie (cho\xc4\x87 jej polecenia nie s\xc4\x85 wykonywane), a Alicja spotyka kolejny raz Kota z Cheshire. Kr\xc3\xb3lowa nakazuje \xc5\x9bci\xc4\x85\xc4\x87 mu g\xc5\x82ow\xc4\x99, co napotyka na trudno\xc5\x9bci, gdy\xc5\xbc Kot akurat postanowi\xc5\x82 ukaza\xc4\x87 si\xc4\x99 jako sama g\xc5\x82owa. Kot jest w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 Ksi\xc4\x99\xc5\xbcnej, wi\xc4\x99c Kr\xc3\xb3lowa ka\xc5\xbce wypu\xc5\x9bci\xc4\x87 Ksi\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85 z wi\xc4\x99zienia i przyprowadzi\xc4\x87._NEWLINE_Ksi\xc4\x99\xc5\xbcna zostaje przyprowadzona na pola krykietowe. Jest ju\xc5\xbc mniej rozz\xc5\x82oszczona. Twierdzi, \xc5\xbce to pieprz j\xc4\x85 denerwowa\xc5\x82. Kr\xc3\xb3lowa Kier pokazuje Alicji Gryfona, kt\xc3\xb3ry zabiera j\xc4\x85 do \xc5\xbb\xc3\xb3\xc5\x82wiciela. \xc5\xbb\xc3\xb3\xc5\x82wiciel jest bardzo smutny, mimo \xc5\xbce nie ma ku temu powod\xc3\xb3w. Pr\xc3\xb3buje opowiedzie\xc4\x87 swoj\xc4\x85 sm\xc4\x99tn\xc4\x85 histori\xc4\x99 o tym, jak by\xc5\x82 \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82wiem, jednak przerywa mu Gryfon, gdy\xc5\xbc nadesz\xc5\x82a ich kolej w krokiecie._NEWLINE_\xc5\xbb\xc3\xb3\xc5\x82wiciel i Gryfon ta\xc5\x84cz\xc4\x85 kadryla z homarami, \xc5\x9bpiewaj\xc4\x85c Oto jest g\xc5\x82os homara. Potem \xc5\xbb\xc3\xb3\xc5\x82wiciel \xc5\x9bpiewa Pi\xc4\x99kn\xc4\x85 zup\xc4\x99, ale Alicja i Gryfon musz\xc4\x85 w trakcie odej\xc5\x9b\xc4\x87, gdy\xc5\xbc rozpoczyna si\xc4\x99 proces s\xc4\x85dowy._NEWLINE_S\xc4\x85dzony jest Walet Kier, oskar\xc5\xbcony o kradzie\xc5\xbc ciastek. \xc5\x81awnikami jest dwana\xc5\x9bcie zwierz\xc4\x85t, w tym jaszczurka Bill, s\xc4\x99dzi\xc4\x85 Kr\xc3\xb3l Kier, a wo\xc5\xbanym s\xc4\x85dowym Bia\xc5\x82y Kr\xc3\xb3lik. Pierwszym \xc5\x9bwiadkiem jest Kapelusznik, kt\xc3\xb3ry ani troch\xc4\x99 nie pomaga w procesie. Nast\xc4\x99pnie zeznaje Kucharka, a kolejnym \xc5\x9bwiadkiem ma by\xc4\x87 Alicja, kt\xc3\xb3ra ju\xc5\xbc od pocz\xc4\x85tku procesu zaczyna zn\xc3\xb3w rosn\xc4\x85\xc4\x87._NEWLINE_Sporo ju\xc5\xbc wi\xc4\x99ksza Alicja przypadkowo kopie \xc5\x82awnik\xc3\xb3w, nast\xc4\x99pnie stara si\xc4\x99 wykaza\xc4\x87 bezsens procesu. Kr\xc3\xb3lowa Kier skazuje j\xc4\x85 na \xc5\x9bmier\xc4\x87. Alicja nazywa ich wszystkich tali\xc4\x85 kart, co sprawia, \xc5\xbce jako zwyk\xc5\x82e karty wiruj\xc4\x85 wok\xc3\xb3\xc5\x82 niej. Siostra Alicji budzi j\xc4\x85. Wszystko okazuje si\xc4\x99 snem. Alicja wraca do swego domu. Siostra Alicji \xc5\x9bni sen o dzieci\xc5\x84stwie, o Krainie Czar\xc3\xb3w z opowie\xc5\x9bci Alicji.\n_START_SECTION_\nAluzje do os\xc3\xb3b wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych Carrollowi\n_START_PARAGRAPH_\nUczestnicy wycieczki \xc5\x82odzi\xc4\x85 po Tamizie s\xc4\x85 ukazani w ten czy inny spos\xc3\xb3b w rozdziale 3. zatytu\xc5\x82owanym Ka\xc5\x82u\xc5\xbca \xc5\x82ez. Oczywi\xc5\x9bcie jest tam Alicja, autor ksi\xc4\x85\xc5\xbcki skarykaturowa\xc5\x82 si\xc4\x99 jako Dodo, Kaczor odgrywa wielebnego Robinsona Duckwortha, Lora to Lorina Liddell, a Orl\xc4\x85tko to Edith Liddell._NEWLINE_Imi\xc4\x99 Billa (w oryginale Bill the Lizard) stanowi zapewne gr\xc4\x99 s\xc5\x82\xc3\xb3w z nazwiskiem Benjamina Disraeli, brytyjskiego polityka. Ilustracje lwa i jednoro\xc5\xbcca, pojawiaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 na kartach ksi\xc4\x85\xc5\xbcki, przypominaj\xc4\x85 dzie\xc5\x82a Tenniela dla magazynu Punch pokazuj\xc4\x85ce dw\xc3\xb3ch brytyjskich polityk\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 liberalnego Gladstone\xe2\x80\x99a i konserwatywnego Disraeli. Sk\xc4\x85din\xc4\x85d lew i jednoro\xc5\xbcec to symbole Wielkiej Brytanii._NEWLINE_Kapelusznik jest najprawdopodobniej odniesieniem do Theophilusa Cartera, sprzedawcy mebli znanego w Oksfordzie ze swoich nieortodoksyjnych pomys\xc5\x82\xc3\xb3w. Tenniel ewidentnie stara\xc5\x82 si\xc4\x99 rysowa\xc4\x87 Kapelusznika tak, aby przypomina\xc5\x82 Cartera, zgodnie z sugestiami autora._NEWLINE_Suse\xc5\x82 opowiada histori\xc4\x99 o trzech siostrach, zwanych w oryginale Elsie, Lacie, i Tillie. Dwie z nich to siostry Alicji Liddell: Elsie to Lorina Charlotte (L.C. brzmi po angielsku identycznie) a Tillie to Edith (w rodzinie nazywano j\xc4\x85 Matilda). Lacie to anagram imienia samej Alice (Alicji)._NEWLINE_\xc5\xbb\xc3\xb3\xc5\x82wiciel opowiada o \xe2\x80\x9estarym \xc5\xbcar\xc5\x82aczu\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ry przyp\xc5\x82ywa\xc5\x82 raz w tygodniu, aby uczy\xc4\x87 \xe2\x80\x9erybunku, szprycowania i falowania\xe2\x80\x9d (ang. Drawling, Stretching and Fainting in Coils). Jest to odniesienie do krytyka sztuki Johna Ruskina, kt\xc3\xb3ry raz w tygodniu uczy\xc5\x82 dzieci Liddell\xc3\xb3w rysunku, szkicowania i malowania (ang. drawing, sketching, and painting in oils)._NEWLINE_\xc5\xbb\xc3\xb3\xc5\x82wiciel \xc5\x9bpiewa piosenk\xc4\x99 pt. Zupa \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82wiowa (ang. Turtle Soup). Jest to parodia piosenki Star of the Evening, Beautiful Star, \xc5\x9bpiewanej przez trio Loriny, Alicji i Edyty Liddell dla Lewisa Carrolla w domu Liddell\xc3\xb3w tego samego lata, gdy po raz pierwszy opowiadano histori\xc4\x99 Alicji pod ziemi\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nIlustracje\n_START_PARAGRAPH_\n92 ilustracje Johna Tenniela do pierwszego wydania ksi\xc4\x85\xc5\xbcki sta\xc5\x82y si\xc4\x99 kanoniczne i wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 wyda\xc5\x84, tak\xc5\xbce w Polsce, zawiera jego rysunki. Tenniel by\xc5\x82 w czasach Carrolla znanym ilustratorem, jednak na\xc5\x9bladowa\xc5\x82 styl francuskiego grafika Ignace Isidore Gererda, podpisuj\xc4\x85cego si\xc4\x99 Grandville. Carroll, jako pedant, dawa\xc5\x82 Tennielowi drobiazgowe instrukcje. Przes\xc5\x82a\xc5\x82 zdj\xc4\x99cia znajomej dziewczynki (cho\xc4\x87 nie Alicji Liddell) na wz\xc3\xb3r. Zaproponowa\xc5\x82 mu nawet pewn\xc4\x85 dziewczynk\xc4\x99 jako modelk\xc4\x99, na co jednak Tenniel si\xc4\x99 nie zgodzi\xc5\x82. \xc5\xbb\xc4\x85da\xc5\x82 te\xc5\xbc, aby nie ilustrowano Alicji w niedziel\xc4\x99._NEWLINE_Rysownik upiera\xc5\x82 si\xc4\x99 przy swojej wersji. Jego Alicja by\xc5\x82a zdaniem Carrolla sztywna, nieproporcjonalna i o rozd\xc4\x99tej g\xc5\x82owie, mimo to ilustracje pozosta\xc5\x82y niezmienione. Carroll zam\xc3\xb3wi\xc5\x82 jeszcze u Tenniela ilustracje do Alicji po drugiej stronie lustra, aby cz\xc4\x99\xc5\x9bci nie odbiega\xc5\x82y od siebie stylem i mo\xc5\xbcna je by\xc5\x82o wydawa\xc4\x87 razem. Tenniel wym\xc3\xb3g\xc5\x82 na Carrollu zniszczenie pierwszego wydania Alicji w Krainie Czar\xc3\xb3w (ze wzgl\xc4\x99du na jako\xc5\x9b\xc4\x87 druku), a z drugiej cz\xc4\x99\xc5\x9bci nawet usuni\xc4\x99cie ca\xc5\x82ego epizodu w VII rozdziale, gdy\xc5\xbc upar\xc5\x82 si\xc4\x99, \xc5\xbce nie narysuje osy w peruce._NEWLINE_Potem ich drogi si\xc4\x99 rozesz\xc5\x82y, z czego obydwaj byli zadowoleni. Kolejnemu ilustratorowi swoich ksi\xc4\x85\xc5\xbcek Carroll liczy\xc5\x82 kreski przypadaj\xc4\x85ce na cal kwadratowy, zestawia\xc5\x82 z ilustracjami Tenniela i odsy\xc5\x82a\xc5\x82 matematyczn\xc4\x85 analiz\xc4\x99 problemu._NEWLINE_Tenniel mia\xc5\x82 pocz\xc4\x85tkowo wy\xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9b\xc4\x87 na ilustrowanie Alicji. W 1907 jego prawa wygas\xc5\x82y i swoje wersje opublikowa\xc5\x82o 12 r\xc3\xb3\xc5\xbcnych ilustrator\xc3\xb3w._NEWLINE_Chocia\xc5\xbc w wydaniach na ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiecie nadal dominuj\xc4\x85 ilustracje Tenniela, zdarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dzie\xc5\x82a innych artyst\xc3\xb3w. W Polsce np. popularno\xc5\x9b\xc4\x87 zdoby\xc5\x82o wydanie z 1986 roku w przek\xc5\x82adzie Stillera z ilustracjami Du\xc5\xa1ana K\xc3\xa1llaya. W Finlandii Alicj\xc4\x99 ilustrowa\xc5\x82a Tove Jansson (autorka ksi\xc4\x85\xc5\xbcek o Muminkach) Znane s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ilustracje Arthura Rackhama i Harry\xe2\x80\x99ego Rountree. Ilustracje do Alicji wykonywa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc sam Carroll.\n_START_SECTION_\nPrzedstawienia\n_START_PARAGRAPH_\nKsi\xc4\x85\xc5\xbcka Lewisa Carrolla zainspirowa\xc5\x82a wielu tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w sztuk teatralnych, oper, balet\xc3\xb3w, a nawet pantomimy. Dzie\xc5\x82a te stanowi\xc4\x85 pe\xc5\x82ne spektrum od sztuk w pe\xc5\x82ni zgodnych z orygina\xc5\x82em, a\xc5\xbc do utwor\xc3\xb3w lu\xc5\xbano nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85cych do ksi\xc4\x85\xc5\xbcki. Dobrym przyk\xc5\x82adem tych drugich jest musical The Eighth Square \xe2\x80\x93 krymina\xc5\x82 oparty na w\xc4\x85tku zagadkowego morderstwa pope\xc5\x82nionego w Krainie Czar\xc3\xb3w_NEWLINE_Jednym z wczesnych przyk\xc5\x82ad\xc3\xb3w utwor\xc3\xb3w opartych na ksi\xc4\x85\xc5\xbcce jest musical teatralny, H. Saville Clarka (tekst) i Waltera Slaughtera (muzyka), grany w 1886 na scenie Prince of Wales Theatre w Londynie._NEWLINE_Z up\xc5\x82ywem lat, coraz wi\xc4\x99cej znanych aktor\xc3\xb3w wciela\xc5\x82o si\xc4\x99 w postaci z Alicji. Jednym z nich by\xc5\x82 Joseph Papp, kt\xc3\xb3ry w 1980 gra\xc5\x82 w Alice in Concert (autorstwa Elizabeth Swados) na deskach Public Theater w Nowym Jorku. Opieraj\xc4\x85c si\xc4\x99 na obydwu ksi\xc4\x85\xc5\xbckach o Alicji, Papp i Swados wcze\xc5\x9bniej pokazali wersj\xc4\x99 tej sztuki na New York Shakespeare Festival. Meryl Streep gra\xc5\x82a Alicj\xc4\x99, Bia\xc5\x82\xc4\x85 Kr\xc3\xb3low\xc4\x85 (posta\xc4\x87 z drugiej ksi\xc4\x85\xc5\xbcki) i Humpty Dumpty (tak\xc5\xbce z Alicji po drugiej stronie lustra). Postaci z Alicji w Krainie Czar\xc3\xb3w grali r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Debbie Allen, Michael Jeter, i Mark Linn-Baker._NEWLINE_Scenariusz teatralny Przyg\xc3\xb3d Alicji w Krainie Czar\xc3\xb3w do u\xc5\xbcytku przez ka\xc5\xbcdego zainteresowanego jest dost\xc4\x99pny w FunAntics Theater Scripts. Zawiera oryginalne wiersze, sparodiowane przez Carrolla._NEWLINE_W 1992 powsta\xc5\x82a operetka Alice, inspirowana obydwiema ksi\xc4\x85\xc5\xbckami. Zawiera ona tak\xc5\xbce sceny z Charles\xe2\x80\x99em Dodgsonem, m\xc5\x82od\xc4\x85 Alice Liddell i doros\xc5\x82\xc4\x85 Alice Liddell, kt\xc3\xb3re tworz\xc4\x85 ram\xc4\x99 ca\xc5\x82ej opowie\xc5\x9bci. Autorem libretta jest Paul Schmidt, Tom Waits i Kathleen Brennan skomponowali muzyk\xc4\x99. Jakkolwiek oryginalny utw\xc3\xb3r, grany w Hamburgu mia\xc5\x82 niewielk\xc4\x85 widowni\xc4\x99, jednak album Toma Waitsa pt. Alice z 2002 roku zdoby\xc5\x82 znacznie wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 popularno\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_30 czerwca 2007 mia\xc5\x82a miejsce premiera zrealizowana przez korea\xc5\x84skiego kompozytora Unsuk China, z librettem w j\xc4\x99zyku angielskim autorstwa Davida Henry\xe2\x80\x99ego Hwanga._NEWLINE_Oczywi\xc5\x9bcie, opr\xc3\xb3cz profesjonalnych aktor\xc3\xb3w, sztuki oparte na Alicji w Krainie Czar\xc3\xb3w s\xc4\x85 grane w szko\xc5\x82ach i college\xe2\x80\x99ach na ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiecie. Nadaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do tego dzi\xc4\x99ki fantazyjnej fabule i du\xc5\xbcej liczbie postaci.\n_START_SECTION_\nWp\xc5\x82yw na j\xc4\x99zyk angielski\n_START_PARAGRAPH_\nS\xc5\x82owo Wonderland wesz\xc5\x82o na sta\xc5\x82e do j\xc4\x99zyka angielskiego jako cudowne wymy\xc5\x9blone miejsce, albo miejsce rzeczywiste, kt\xc3\xb3re kto\xc5\x9b odbiera jako co\xc5\x9b cudownego, niby ze snu._NEWLINE_Down the Rabbit-Hole (\xe2\x80\x9ew g\xc5\x82\xc4\x85b kr\xc3\xb3liczej nory\xe2\x80\x9d), tytu\xc5\x82 pierwszego rozdzia\xc5\x82u, sta\xc5\x82 si\xc4\x99 popularnym zwrotem oznaczaj\xc4\x85cym rzucenie si\xc4\x99 w wir przygody, lub znalezienie si\xc4\x99 w surrealistycznej sytuacji. W grach komputerowych, rabbit hole mo\xc5\xbce oznacza\xc4\x87 intro, wprowadzaj\xc4\x85ce gracza w \xc5\x9bwiat danej gry.\n_START_SECTION_\nWp\xc5\x82yw ksi\xc4\x85\xc5\xbcki na inne dzie\xc5\x82a\n_START_PARAGRAPH_\nIstnieje wiele dzie\xc5\x82 zwi\xc4\x85zanych w ten czy inny spos\xc3\xb3b z Alicj\xc4\x85 w Krainie Czar\xc3\xb3w. Ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x85 by\xc5\x82y inspirowane inne formy literackie, filmy, muzyka, malarstwo w wielu kulturach \xc5\x9bwiata.\n_START_SECTION_\nKrytyka\n_START_PARAGRAPH_\nOpinia publiczna na przestrzeni lat ocenia\xc5\x82a ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 pozytywnie, mimo wielu krytycznych g\xc5\x82os\xc3\xb3w dotycz\xc4\x85cych fabu\xc5\x82y. Jednym z najbardziej znanych krytyk\xc3\xb3w jest autor fantasy, Terry Pratchett, kt\xc3\xb3ry otwarcie m\xc3\xb3wi\xc5\x82 o swojej niech\xc4\x99ci do tej powie\xc5\x9bci._NEWLINE_W 1931 Alicja trafi\xc5\x82a na list\xc4\x99 ksi\xc4\x85\xc5\xbcek zakazanych w chi\xc5\x84skiej prowincji Hunan, poniewa\xc5\xbc stwierdzono, \xc5\xbce zwierz\xc4\x99ta nie mog\xc4\x85 m\xc3\xb3wi\xc4\x87 ludzkim g\xc5\x82osem, a ludzie i zwierz\xc4\x99ta nie powinni by\xc4\x87 sprowadzani do tego samego poziomu._NEWLINE_Krytycy zwracaj\xc4\x85 uwag\xc4\x99 tak\xc5\xbce na podobie\xc5\x84stwo \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85ce do\xc5\x9bwiadczenia zmiany kszta\xc5\x82tu i wielko\xc5\x9bci Alicji pod wp\xc5\x82ywem zjadania grzyba z odczuciami po za\xc5\xbcyciu halucynogennych grzyb\xc3\xb3w. Niekt\xc3\xb3rzy sugeruj\xc4\x85 nawet, \xc5\xbce sam autor m\xc3\xb3g\xc5\x82 napisa\xc4\x87 ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 b\xc4\x99d\xc4\x85c pod wp\xc5\x82ywem popularnego w\xc3\xb3wczas opium._NEWLINE_Okultysta Aleister Crowley okre\xc5\x9bla\xc5\x82 powie\xc5\x9b\xc4\x87 jako warto\xc5\x9bciow\xc4\x85 dla tych, kt\xc3\xb3rzy znaj\xc4\x85 Kaba\xc5\x82\xc4\x99, Bibli\xc4\x99, Kima Rudyarda Kiplinga i kilkadziesi\xc4\x85t innych ksi\xc4\x85\xc5\xbcek, przez co w kr\xc4\x99gach konserwatywnych bywa uwa\xc5\xbcana za okultystyczn\xc4\x85 i deprawuj\xc4\x85c\xc4\x85 m\xc5\x82odzie\xc5\xbc._NEWLINE_Dyskusje wzbudza tak\xc5\xbce stosunek autora do ma\xc5\x82ych dziewczynek, ocieraj\xc4\x85cy si\xc4\x99 o pedofili\xc4\x99. Mimo \xc5\xbce za \xc5\xbcycia autora poj\xc4\x99cie to jeszcze nie istnia\xc5\x82o, kontrowersyjne wydaj\xc4\x85 si\xc4\x99 organizowane przez niego wielkie kinderbale dla ponad setki ma\xc5\x82ych dziewczynek, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc utrzymywane z nimi przyja\xc5\xbanie i brak zainteresowania (z wyj\xc4\x85tkiem kilku przypadk\xc3\xb3w) po okresie dojrzewania. Carroll domaga\xc5\x82 si\xc4\x99 od rodzic\xc3\xb3w praw do fotografowania ich c\xc3\xb3rek bez jakichkolwiek \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w. Nie ma dowod\xc3\xb3w, \xc5\xbce mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 autora do dzieci nie by\xc5\x82a ca\xc5\x82kowicie platoniczna, nie znaleziono tak\xc5\xbce \xc5\xbcadnych seksualnych aluzji w jego ksi\xc4\x85\xc5\xbckach dla najm\xc5\x82odszych.'