b'\n_START_ARTICLE_\nEwangelicko-Lutera\xc5\x84ski Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Litwy\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW XIII wieku zakon krzy\xc5\xbcacki z \xc5\x9awi\xc4\x99tego Cesarstwa Rzymskiego podbi\xc5\x82 region zwany p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Prusami Wschodnimi, b\xc4\x99d\xc4\x85cy zachodnim s\xc4\x85siadem Wielkiego Ksi\xc4\x99stwa Litewskiego. Zamieszkiwa\xc5\x82y go r\xc3\xb3\xc5\xbcne grupy etniczne, w tym du\xc5\xbca populacja Litwin\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy stanowili wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w jego wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci zwanego Ma\xc5\x82\xc4\x85 Litw\xc4\x85. Na obszarze tym szybko rozprzestrzeni\xc5\x82y si\xc4\x99 idee reformacyjne, a wielki mistrz zakonu krzy\xc5\xbcackiego Albrecht Hohenzollern spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z Marcinem Lutrem w Wittenberdze, gdzie by\xc5\x82 zach\xc4\x99cany przez Lutra do utworzenia \xc5\x9bwieckiego pa\xc5\x84stwa. W wyniku ho\xc5\x82du pruskiego w 1525 r. powsta\xc5\x82y Prusy Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99ce, b\xc4\x99d\xc4\x85ce lennem Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego. By\xc5\x82y one pierwszym pa\xc5\x84stwem, kt\xc3\xb3re przyj\xc4\x99\xc5\x82o luteranizm jako religi\xc4\x99 pa\xc5\x84stwow\xc4\x85._NEWLINE_Przed reformacj\xc4\x85 Litwini nie posiadali j\xc4\x99zyka pisanego, a wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa stanowili analfabeci. \xc5\x81acina by\xc5\x82a j\xc4\x99zykiem u\xc5\xbcywanym przez wykszta\xc5\x82con\xc4\x85 elit\xc4\x99 i ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82. Luteranie jednak promowali religijn\xc4\x85 edukacj\xc4\x99 wszystkich klas spo\xc5\x82ecznych i druk ksi\xc4\x85\xc5\xbcek religijnych, hymn\xc3\xb3w i pism teologicznych w j\xc4\x99zyku miejscowym. Pierwsz\xc4\x85 drukowan\xc4\x85 publikacj\xc4\x85 w j\xc4\x99zyku litewskim zosta\xc5\x82 Katechizm, przet\xc5\x82umaczony przez Martynasa Ma\xc5\xbevydasa. Pierwsze t\xc5\x82umaczenie fragment\xc3\xb3w Biblii ukaza\xc5\x82o si\xc4\x99 w 1579 r. W latach 1579-1580 opracowano przek\xc5\x82ad ca\xc5\x82ego Pisma \xc5\x9awietego, jednak nie zosta\xc5\x82 on opublikowany._NEWLINE_Reformacja zacz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc rozprzestrzenia\xc4\x87 na tereny Wielkiego Ksi\xc4\x99stwa Litewskiego. W 1530 r. miasto Kowno przyj\xc4\x99\xc5\x82o Wyznanie augsburskie. Wywo\xc5\x82a\xc5\x82o to jednak konflikt z katolikami, protestanci nie mogli wyznawa\xc4\x87 swojej wiary w swobodny spos\xc3\xb3b. W wyniku kontrreformacji ich prawa zosta\xc5\x82y ograniczone, a mienie ewangelik\xc3\xb3w by\xc5\x82o konfiskowane. Pomimo tego luteranie przetrwali i na terenie Wielkiego Ksi\xc4\x99stwa Litewskiego zosta\xc5\x82y za\xc5\x82o\xc5\xbcone kolejne zbory._NEWLINE_W 1725 r. w Kr\xc3\xb3lewcu opublikowane zosta\xc5\x82o pierwsze t\xc5\x82umaczenie Biblii na j\xc4\x99zyk litewski._NEWLINE_Po I wojnie \xc5\x9bwiatowej jedynie dziewi\xc4\x99\xc4\x87 parafii prowadzi\xc5\x82o nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwa w j\xc4\x99zyku litewskim na terenach pozostaj\xc4\x85cych cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Republiki Weimarskiej jako Prusy Wschodnie. By\xc5\x82y to zbory po\xc5\x82o\xc5\xbcone w po\xc5\x82udniowej i centralnej Ma\xc5\x82ej Litwie. Dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 litewskoj\xc4\x99zycznych zbor\xc3\xb3w zosta\xc5\x82a w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci zakazana po przej\xc4\x99ciu w\xc5\x82adzy przez nazist\xc3\xb3w w 1933 r._NEWLINE_30 lipca 1919 r. wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 delegat\xc3\xb3w na Synod z Okr\xc4\x99gu K\xc5\x82ajpedy zdecydowa\xc5\x82a o pozostaniu wiernych z tego regionu w strukturach Ko\xc5\x9bcielnej Prowincji Prus Wschodnich. Wierni litewskoj\xc4\x99zyczni, zach\xc4\x99cani przez rz\xc4\x85d Republiki Litewskiej, postanowili o organizacji nieoficjalnego Ewangelickiego Synodu Krajowego K\xc5\x82ajpedy i domagali si\xc4\x99 utworzenia nowego, niezale\xc5\xbcnego zwi\xc4\x85zku wyznaniowego._NEWLINE_W 1925 r. w\xc5\x82adze w K\xc5\x82ajpedzie wys\xc5\x82a\xc5\x82y delegacj\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a negocjowa\xc4\x87 z Ewangelickim Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em Unii Staropruskiej w Berlinie. 23 lipca podpisano Umow\xc4\x99 dotycz\xc4\x85c\xc4\x85 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ewangelickiego na Terytorium K\xc5\x82ajpedy. Obie strony postanowi\xc5\x82y, \xc5\xbce zbory lutera\xc5\x84skie na terenie okr\xc4\x99gu wraz z jedynym po\xc5\x82o\xc5\xbconym tam zborem reformowanym utworzy\xc5\x82y Regionaln\xc4\x85 Federacj\xc4\x99 Synodaln\xc4\x85 Terytorium K\xc5\x82ajpedy z w\xc5\x82asnym konsystorzem, kt\xc3\xb3ry wybiera\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnego superintendenta. Federacja utworzy\xc5\x82a odr\xc4\x99bn\xc4\x85 prowincj\xc4\x99 ko\xc5\x9bcieln\xc4\x85, niezale\xc5\xbcn\xc4\x85 od ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a w Prusach Wschodnich, a tak\xc5\xbce od wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w w\xc5\x82adz Litwy i okr\xc4\x99gu. W 1926 r. odby\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze wybory do Synodu Regionalnego, uczestnicy wybrali Franza Gregora na pierwszego superintendenta generalnego. Powo\xc5\x82ano te\xc5\xbc cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w konsystorza, kt\xc3\xb3ry rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej. Franz Gregor przeszed\xc5\x82 na emerytur\xc4\x99 w 1933 r., na stanowisku superintendenta zast\xc4\x85pi\xc5\x82 go Otto Obereigner._NEWLINE_J\xc4\x99zyk niemiecki i litewski mia\xc5\x82y takie same prawa w ko\xc5\x9bciele, by\xc5\x82y w r\xc3\xb3wnym stopniu u\xc5\xbcywane w jego dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci, a ka\xc5\xbcdy duchowny mia\xc5\x82 obowi\xc4\x85zek zna\xc4\x87 oba. Do 1 stycznia 1932 r. do pracy w ko\xc5\x9bciele przyjmowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zagranicznych ksi\xc4\x99\xc5\xbcy. Jednak w 1923 r. j\xc4\x99zykiem ojczystym 37 spo\xc5\x9br\xc3\xb3d 40 duchownych z okr\xc4\x99gu by\xc5\x82 niemiecki, a tylko trzech z nich - litewski. W 1936 r. liczba litewskich ksi\xc4\x99\xc5\xbcy skurczy\xc5\x82a si\xc4\x99 do dw\xc3\xb3ch, a niemieccy duchowni w\xc5\x82adali j\xc4\x99zykiem litewskim w stopniu umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cym jedynie bierne rozumienie i czytanie litewskich pism._NEWLINE_W dwudziestoleciu mi\xc4\x99dzywojennym Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Ewangelicko-Lutera\xc5\x84ski zrzesza\xc5\x82 80 zbor\xc3\xb3w na terenie Litwy, s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82o w nim 72 duchownych oraz posiada\xc5\x82 oko\xc5\x82o 25.000 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w. Natomiast w Okr\xc4\x99gu K\xc5\x82ajpedy w 1930 r. zamieszkiwa\xc5\x82o oko\xc5\x82o 137.750 wiernych._NEWLINE_Wraz z utworzeniem Niemieckiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Ewangelickiego 14 lipca 1933 r., jednocz\xc4\x85cego wszystkie niemieckie protestanckie ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y regionalne pod rz\xc4\x85dami nazistowskimi i doktryn\xc4\x85 Niemieckich Chrze\xc5\x9bcijan, cz\xc5\x82onkowie konsystorza z K\xc5\x82ajpedy zgodzili si\xc4\x99 na dalsz\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 z niemieckim ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em w ramach nowej federacji, podczas gdy litewski rz\xc4\x85d centralny odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 miejscowym protestantom przy\xc5\x82\xc4\x85czenia si\xc4\x99 do nowej formacji religijnej. Rz\xc4\x85d republiki w\xc4\x85tpi\xc5\x82 w dalsz\xc4\x85 wa\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 umowy pomi\xc4\x99dzy ko\xc5\x9bcio\xc5\x82ami z 1925 r., uznaj\xc4\x85c, \xc5\xbce Ewangelicki Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Unii Staropruskiej zmieni\xc5\x82 swoj\xc4\x85 to\xc5\xbcsamo\xc5\x9b\xc4\x87 prawn\xc4\x85. Jednak 26 sierpnia 1933 r. ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 pruski zapewni\xc5\x82, \xc5\xbce dzia\xc5\x82a w dalszym ci\xc4\x85gu bez zmian, a rz\xc4\x85d powstrzyma\xc5\x82 si\xc4\x99 od anulowania umowy._NEWLINE_W 1934 r. gubernator, mianowany w Okr\xc4\x99gu K\xc5\x82ajpedy przez rz\xc4\x85d centralny, wydali\xc5\x82 dziewi\xc4\x99ciu ksi\xc4\x99\xc5\xbcy maj\xc4\x85cych niemieckie obywatelstwo, co spowodowa\xc5\x82o protesty rz\xc4\x85du III Rzeszy. Po 1935 r. Litwa zda\xc5\x82a sobie spraw\xc4\x99 z rosn\xc4\x85cej mocy w\xc5\x82adz nazistowskich i nie powodowa\xc5\x82a kontrowersji w sprawie Okr\xc4\x99gu K\xc5\x82ajpedy._NEWLINE_Po niemieckim ultimatum wobec Litwy i przy\xc5\x82\xc4\x85czeniu Okr\xc4\x99gu K\xc5\x82ajpedy do III Rzeszy 22 marca 1939 r., wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w miejscowych zbor\xc3\xb3w przyj\xc4\x99\xc5\x82a powr\xc3\xb3t do Niemiec z zadowoleniem. Ewangelicki Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Unii Staropruskiej wysy\xc5\x82a\xc5\x82 telegramy do poszczeg\xc3\xb3lnych parafii, dzi\xc4\x99kuj\xc4\x85c im za utrzymywanie zwi\xc4\x85zku z pruskim ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em w poprzednich latach i sugeruj\xc4\x85c, \xc5\xbce zwi\xc4\x85zek ten potwierdzi\xc5\x82 ich niemieck\xc4\x85 postaw\xc4\x99. 1 maja 1939 r. zniesiono Regionaln\xc4\x85 Federacj\xc4\x99 Synodaln\xc4\x85 Terytorium K\xc5\x82ajpedy, a jej parafie ponownie w\xc5\x82\xc4\x85czono do Prowincji Ko\xc5\x9bcielnej Prus Wschodnich._NEWLINE_Podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej zar\xc3\xb3wno w\xc5\x82adze nazistowskie, jak i radzieckie, prowadzi\xc5\x82y na terenie Litwy czystki etniczne oraz ludob\xc3\xb3jstwa, wielu duchownych ponios\xc5\x82o \xc5\x9bmier\xc4\x87. Tereny Litwy Mniejszej z K\xc5\x82ajped\xc4\x85 zosta\xc5\x82y nast\xc4\x99pnie przy\xc5\x82\xc4\x85czone do Litwy, kt\xc3\xb3ra wesz\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad ZSRR. W Zwi\xc4\x85zku Radzieckim prowadzono prze\xc5\x9bladowania luteran, co odbi\xc5\x82o si\xc4\x99 na stanie ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a._NEWLINE_Pierwsze parafie w rejonie K\xc5\x82ajpedy by\xc5\x82y po wojnie uruchamiane przez osoby \xc5\x9bwieckie z racji braku duchownych. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ksi\xc4\x99\xc5\xbcy zgin\xc4\x99\xc5\x82a podczas wojny, reszt\xc4\x99 przesiedlono na zach\xc3\xb3d. Pierwsze zarejestrowane nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwo powojenne odby\xc5\x82o si\xc4\x99 9 stycznia 1945 r. w Prekule. Z czasem powsta\xc5\x82o 27 parafii lutera\xc5\x84skich na terenie Litewskiej Socjalistycznej Republik Radzieckiej, z czego 12 zlokalizowanych by\xc5\x82o w regionie K\xc5\x82ajpedy._NEWLINE_W 1991 Litwa odzyska\xc5\x82a niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, a ewangelicy uzyskali swobod\xc4\x99 wyznawania swojej wiary. W 2000 r. Ewangelicko-Lutera\xc5\x84ski Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Litwy zadeklarowa\xc5\x82 pe\xc5\x82n\xc4\x85 wsp\xc3\xb3lnot\xc4\x99 z Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em Lutera\xc5\x84skim Synodu Missouri.\n_START_SECTION_\nWiara\n_START_PARAGRAPH_\nEwangelicko-Lutera\xc5\x84ski Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Litwy okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 jako cz\xc5\x82onek Cia\xc5\x82a Chrystusa, a jego misj\xc4\x85 jest g\xc5\x82oszenie ewangelii oraz sprawowanie sakrament\xc3\xb3w._NEWLINE_Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 uznaje, \xc5\xbce Biblia jest natchnionym s\xc5\x82owem Bo\xc5\xbcym oraz ustala ona normy doktryny i \xc5\xbcycia chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiego. Przyjmuje Apostolski symbol wiary, Nicejsko-konstantynopolita\xc5\x84skie wyznanie wiary i Atanazja\xc5\x84skie wyznanie wiary jako doktrynalnie poprawne streszczenie nauki zawartej w Biblii. Nauczanie ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a i jego wiara s\xc4\x85 regulowane przez Ksi\xc4\x99g\xc4\x99 zgody, pisma w niej zawarte s\xc4\x85 uwa\xc5\xbcane za dok\xc5\x82adne i stosowne podsumowanie nauk s\xc5\x82owa Bo\xc5\xbcego. Metody interpretacji Biblii, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 sprzeczne z t\xc4\x85 doktrynaln\xc4\x85 pozycj\xc4\x85, s\xc4\x85 odrzucane.\n_START_SECTION_\nOrganizacja i stosunki z pa\xc5\x84stwem\n_START_PARAGRAPH_\nKo\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 ewangelicki jest niezale\xc5\xbcnym zwi\xc4\x85zkiem wyznaniowym, wolnym od rz\xc4\x85dowej kontroli i regulacji w zakresie nauczania, wyznania i sprawowania kultu religijnego. Jest zarejestrowany i w pe\xc5\x82ni uznany za historyczny ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84ski posiadaj\xc4\x85cy pe\xc5\x82ni\xc4\x99 praw w Republice Litewskiej._NEWLINE_Jest on ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em o ustroju episkopalno-synodalnym. Synod, reprezentuj\xc4\x85cy wszystkie parafie oraz duchowie\xc5\x84stwo, zwo\xc5\x82ywany jest raz na pi\xc4\x99\xc4\x87 lat. Konsystorz, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 z duchownych i \xc5\x9bwieckich wybranych do s\xc5\x82u\xc5\xbcby przez biskupa i Synod, reguluje we wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z biskupem wszelk\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a pomi\xc4\x99dzy spotkaniami Synodu._NEWLINE_Wszystkie zbory lutera\xc5\x84skie na terenie kraju s\xc4\x85 zrzeszone w Ewangelicko-Lutera\xc5\x84skim Ko\xc5\x9bciele Litwy, utrzymuje on tak\xc5\xbce relacje z wiernymi poza granicami pa\xc5\x84stwa. Parafie ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a maj\xc4\x85 charakter geograficzny i nie s\xc4\x85 one uwa\xc5\xbcane za autonomiczne, niezale\xc5\xbcne wsp\xc3\xb3lnoty wiernych, ale za Ewangelicko-Lutera\xc5\x84ski Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Litwy dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cy w danym miejscu. _NEWLINE_Jakiekolwiek zwi\xc4\x85zki z innymi grupami, zar\xc3\xb3wno w kraju, jak i za granic\xc4\x85, nie mog\xc4\x85 w \xc5\xbcaden spos\xc3\xb3b modyfikowa\xc4\x87 ani negowa\xc4\x87 doktryny ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a i jego praktyk religijnych._NEWLINE_Do ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a nale\xc5\xbc\xc4\x85 54 parafie na terenie Litwy oraz cztery poza jej granicami (dwie w Chicago, po jednej w Toronto i w Hagen).'