b'\n_START_ARTICLE_\nFormu\xc5\x82a Radbrucha\n_START_PARAGRAPH_\nFormu\xc5\x82a Radbrucha \xe2\x80\x93 formu\xc5\x82a filozoficznoprawna autorstwa niemieckiego prawnika i filozofa Gustava Radbrucha. G\xc5\x82osi ona, \xc5\xbce je\xc5\x9bli norma prawna w drastyczny spos\xc3\xb3b \xc5\x82amie podstawowe normy moralne, to nie obowi\xc4\x85zuje (\xc5\x82ac. lex iniustissima non est lex). Taka norma nie dost\xc4\x99puje godno\xc5\x9bci bycia prawem, mo\xc5\xbce by\xc4\x87 odrzucona i tym samym obywatele nie maj\xc4\x85 obowi\xc4\x85zku jej przestrzegania, a administracja pa\xc5\x84stwowa i s\xc4\x85downictwo jej stosowania. Jest ona jedn\xc4\x85 z czo\xc5\x82owych wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych koncepcji zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85cych do siebie pozytywizm prawniczy i prawnonaturalizm._NEWLINE_Formu\xc5\x82a zosta\xc5\x82a zaprezentowana po raz pierwszy w 1945 w audycji \xe2\x80\x9ePi\xc4\x99\xc4\x87 minut filozofii prawa\xe2\x80\x9d, a rozwini\xc4\x99ta w klasycznej formie w artykule z 1946 Ustawowe bezprawie i ponadustawowe prawo, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 reakcj\xc4\x85 na degeneracj\xc4\x99 systemu prawnego w czasach Trzeciej Rzeszy. Wed\xc5\x82ug Radbrucha prawnicy niemieccy przez silne przywi\xc4\x85zanie do pozytywizmu prawnego nie byli w stanie przeciwstawi\xc4\x87 si\xc4\x99 instrumentalizacji prawa przez nazist\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nFormu\xc5\x82a Radbrucha w orzecznictwie s\xc4\x85d\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nDo formu\xc5\x82y Radbrucha wielokrotnie odwo\xc5\x82ywa\xc5\x82y si\xc4\x99 niemieckie s\xc4\x85dy, szczeg\xc3\xb3lnie Federalny Trybuna\xc5\x82 Konstytucyjny._NEWLINE_Dzi\xc4\x99ki niej mo\xc5\xbcliwe by\xc5\x82o podwa\xc5\xbcenie wielu krzywdz\xc4\x85cych akt\xc3\xb3w prawnych, wyrok\xc3\xb3w i decyzji wydanych w czasach Trzeciej Rzeszy. Za bezprawne uznano m.in. rozporz\xc4\x85dzenie nr 11 do Ustawy o Obywatelstwie Rzeszy z 25 listopada 1941 r, pozbawiaj\xc4\x85ce maj\xc4\x85tku i obywatelstwa emigrant\xc3\xb3w pochodzenia \xc5\xbcydowskiego. Wyroki powo\xc5\x82uj\xc4\x85ce si\xc4\x99 na formu\xc5\x82\xc4\x99 Radbrucha zapada\xc5\x82y tak\xc5\xbce w sprawach cywilnych i karnych prowadzonych przed Trybuna\xc5\x82em Federalnym._NEWLINE_Po formu\xc5\x82\xc4\x99 si\xc4\x99gni\xc4\x99to ponownie w latach 90. w tzw. procesach strzelc\xc3\xb3w, czyli procesach stra\xc5\xbcnik\xc3\xb3w granicznych strzelaj\xc4\x85cych do uciekaj\xc4\x85cych przez Mur Berli\xc5\x84ski do Berlina Zachodniego. G\xc5\x82\xc3\xb3wny wyrok w tej sprawie zapad\xc5\x82 przed BVerfG 3 listopada 1992 r., w kt\xc3\xb3rym uznano za nieobowi\xc4\x85zuj\xc4\x85ce okoliczno\xc5\x9bci wy\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85ce bezprawno\xc5\x9b\xc4\x87 u\xc5\xbcycia broni wobec os\xc3\xb3b bezprawnie przekraczaj\xc4\x85cych granic\xc4\x99 niemiecko-niemieck\xc4\x85._NEWLINE_Chocia\xc5\xbc koncepcja Radbrucha jest szeroko znana i dyskutowana, poza Niemcami brak jest bezpo\xc5\x9brednich odwo\xc5\x82a\xc5\x84 do niej w orzecznictwie s\xc4\x85dowym (cho\xc4\x87 mo\xc5\xbcna znale\xc5\xba\xc4\x87 wyroki uzasadniane w podobny spos\xc3\xb3b).'