b'\n_START_ARTICLE_\nStowarzyszenie Os\xc3\xb3b Eleganckich i Wprowadzaj\xc4\x85cych Dobry Nastr\xc3\xb3j\n_START_PARAGRAPH_\nStowarzyszenie Os\xc3\xb3b Eleganckich i Wprowadzaj\xc4\x85cych Dobry Nastr\xc3\xb3j (SAPE) reprezentuje styl ubierania si\xc4\x99 pochodz\xc4\x85cy z Konga (Republiki Konga i Demokratycznej Republiki Konga). Pr\xc4\x85d ten jest por\xc3\xb3wnywany do dandyzmu. Zwolennik\xc3\xb3w tej mody, ubieraj\xc4\x85cych si\xc4\x99 w ten spos\xc3\xb3b u cenionych krawc\xc3\xb3w, nazywa si\xc4\x99 sapeurs.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nDba\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 o wygl\xc4\x85d by\xc5\x82a obecna w kulturze Konga ju\xc5\xbc od XVI wieku. Lud Ba-Kongo, zajmuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 tkactwem, bardzo wcze\xc5\x9bnie zacz\xc4\x85\xc5\x82 przywi\xc4\x85zywa\xc4\x87 du\xc5\xbc\xc4\x85 wag\xc4\x99 do sztuki ubioru. Str\xc3\xb3j r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 si\xc4\x99 w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od statusu spo\xc5\x82ecznego i okoliczno\xc5\x9bci. _NEWLINE_Pochodzenie SAPE jest ma\xc5\x82o znane. Sapeurs, mniej lub bardziej, uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 za spadkobierc\xc3\xb3w europejskich dandys\xc3\xb3w z XIX wieku. Na\xc5\x9bladowanie kolonizatora poprzez przej\xc4\x99cie jego stylu ubioru i zachowa\xc5\x84, z jednej strony mia\xc5\x82o na celu wej\xc5\x9bcie do wy\xc5\xbcszych sfer, a z drugiej strony wyra\xc5\xbca\xc5\x82o ch\xc4\x99\xc4\x87 bycia podziwianym przez pozosta\xc5\x82\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa. SAPE zacz\xc4\x99\xc5\x82o stawa\xc4\x87 si\xc4\x99 popularne w latach 60. XX wieku w Brazzaville i Kinszasie, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej spopularyzowa\xc5\x82o si\xc4\x99 w diasporze kongijskiej we Francji i w Belgii. _NEWLINE_SAPE ma tak\xc5\xbce wymiar polityczny. Po uzyskaniu niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci przez Kongo Belgijskie, dyktator DRK, Mobutu Sese Seko, wprowadzi\xc5\x82 \xe2\x80\x9epolityk\xc4\x99 autentyczno\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ra zak\xc5\x82ada\xc5\x82a uwolnienie si\xc4\x99 od zachodnich praktyk. Tak zwana polityka abacost (dos\xc5\x82. precz z garniturem) promowa\xc5\x82a ubranie bez ko\xc5\x82nierza i krawata, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y uznawane za oznak\xc4\x99 poddania si\xc4\x99 kulturze kolonialnej. Zniesiono j\xc4\x85 dopiero w 1990 roku. W ten spos\xc3\xb3b pojawienie si\xc4\x99 SAPE w latach siedemdziesi\xc4\x85tych XX w. sta\xc5\x82o si\xc4\x99 ponownym przej\xc4\x99ciem kod\xc3\xb3w kulturowych kolonizatora (kolorowe ubrania, garnitury z krawatem, itp.), w celu podwa\xc5\xbcenia autorytarnej w\xc5\x82adzy Mobutu, zw\xc5\x82aszcza w\xc5\x9br\xc3\xb3d uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w z diaspory w Ch\xc3\xa2teau-Rouge, w 18. dzielnicy Pary\xc5\xbca. _NEWLINE_Za tw\xc3\xb3rc\xc4\x99 s\xc5\x82owa "SAPE" uznaje si\xc4\x99 Christiana Loubakiego, kt\xc3\xb3ry pracowa\xc5\x82 jako z\xc5\x82ota r\xc4\x85czka w luksusowej 16. dzielnicy Pary\xc5\xbca. Loubaki obserwowa\xc5\x82, jak ubieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 jego pracodawcy i korzysta\xc5\x82 ze starych ubra\xc5\x84, kt\xc3\xb3re od nich dostawa\xc5\x82. W 1978 roku Christian Loubaki, razem z Koffinem Massamb\xc4\x85, otworzy\xc5\x82  w Bacongo (najbardziej zdominowanej przez kultur\xc4\x99 SAPE dzielnicy Brazzaville) pierwszy sklep, La Saperie. Innym znanym przedstawicielem sapologii jest Stervos Niarcos, za\xc5\x82o\xc5\xbcyciel kultu Kitendi (w j\xc4\x99zyku lingala "tkanina" lub "materia\xc5\x82"). _NEWLINE_Papa Wemba, cz\xc5\x82onek ruchu Kitendist\xc3\xb3w, jest uwa\xc5\xbcany przez mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Kinszasy za ostatniego lidera. Ju\xc5\xbc w 1979 roku jego piosenka Matebo m\xc3\xb3wi\xc5\x82a o kulturze SAPE. _NEWLINE_Pierwsze badanie socjologiczne zosta\xc5\x82o przeprowadzone w 1984 r. przez Justina-Danuela Gandoulou. W filmie Black Mic-Mac z 1986 roku jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc fragment ukazuj\xc4\x85cy konkurs sapeurs w Pary\xc5\xbcu, zatytu\xc5\x82owany \xe2\x80\x9eProklamacja\xe2\x80\x9d, zorganizowany przez Pap\xc4\x99 Wemb\xc4\x99 i Stervosa Niarcosa, m.in. z udzia\xc5\x82em Dra Limane\'a i \xe2\x80\x9eRoi de la Sape\xe2\x80\x9d (\xe2\x80\x9eKr\xc3\xb3la SAPE\xe2\x80\x9d), Djo Balarda.\n_START_SECTION_\nSapologia\n_START_PARAGRAPH_\nRozr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 dwa typy sapeurs: ruch Christiana Loubaki, z cechami bur\xc5\xbcuazyjnego dandyzmu z XIX i pocz\xc4\x85tku XX wieku, oraz Stowarzyszenie Os\xc3\xb3b Eleganckich i Wprowadzaj\xc4\x85cych Dobry Nastr\xc3\xb3j, kt\xc3\xb3re Ley Mamadou opisywa\xc5\x82 w latach 1983-84. Dla tych pierwszych, spos\xc3\xb3b bycia definiuje si\xc4\x99 poprzez spos\xc3\xb3b ubierania si\xc4\x99 w stylu zachodnim. Je\xc5\x9bli chodzi o drugi typ sapeurs, jest to moda ekstrawagancka, na pokaz, cz\xc4\x99sto w jaskrawych kolorach. _NEWLINE_SAPE to prawdziwa subkultura, posiadaj\xc4\x85ca w\xc5\x82asne standardy i warto\xc5\x9bci. Podczas gdy niekt\xc3\xb3rzy postrzegaj\xc4\x85 ten ruch bardziej jako pe\xc5\x82noprawn\xc4\x85 ideologi\xc4\x99 ni\xc5\xbc jako zwyk\xc5\x82\xc4\x85 subkultur\xc4\x99, inni, na przyk\xc5\x82ad jeden z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych przedstawicieli ruchu, Ben Mukasha, uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85 sapologi\xc4\x99 za "nauk\xc4\x99, sztuk\xc4\x99 i kultur\xc4\x99". _NEWLINE_Sapeurs rozpoznaje si\xc4\x99 po wyrafinowanych i barwnych strojach, jak i ekstrawaganckim zachowaniu. Nosz\xc4\x85 ubrania i akcesoria luksusowych marek, mimo \xc5\xbce wielu z nich do\xc5\x9bwiadcza ub\xc3\xb3stwa: chodzi o to by po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc4\x87 sw\xc3\xb3j poziom \xc5\xbcycia, aby wygl\xc4\x85da\xc4\x87 elegancko. Celem jest bycie tak widocznym i rozpoznawalnym jak to tylko mo\xc5\xbcliwe. Nawet niekt\xc3\xb3rzy afryka\xc5\x84scy prezydenci i politycy pod\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85 za ideologi\xc4\x85 SAPE, chocia\xc5\xbc si\xc4\x99 do tego nie przyznaj\xc4\x85. Modne ubieranie si\xc4\x99 jest ostentacyjnym oznak\xc4\x85 presti\xc5\xbcu. _NEWLINE_Sapologii towarzyszy konkurencja pomi\xc4\x99dzy jej zwolennikami. Ka\xc5\xbcdy musi umie\xc4\x87 uzasadni\xc4\x87 sw\xc3\xb3j styl ubierania i broni\xc4\x87 go przed konkurentami. Sapeurs dos\xc5\x82ownie staj\xc4\x85 si\xc4\x99 aktorami i kreuj\xc4\x85 swoj\xc4\x85 karykaturaln\xc4\x85 posta\xc4\x87, wymy\xc5\x9blaj\xc4\x85 dla siebie pseudonimy i nazwiska sceniczne. Wa\xc5\xbcnym aspektem ruchu SAPE jest sztuka aktorska: nietypowe pozy, spos\xc3\xb3b poruszania si\xc4\x99, gestykulacja i wyszukane s\xc5\x82ownictwo. _NEWLINE_Jednocze\xc5\x9bnie sapeurs s\xc4\x85 bardzo krytykowani w spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci kongijskiej, uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 ich za oderwanych od rzeczywisto\xc5\x9bci. Kult ubioru praktykowany przez sapeurs wydaje si\xc4\x99 ca\xc5\x82kowicie niew\xc5\x82a\xc5\x9bciwy ze wzgl\xc4\x99du na ich cz\xc4\x99sto trudn\xc4\x85 sytuacj\xc4\x99 materialn\xc4\x85. Oskar\xc5\xbca si\xc4\x99 ich tak\xc5\xbce o robienie wok\xc3\xb3\xc5\x82 siebie widowiska i wydawanie niebotycznych sum na ubrania w spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie, kt\xc3\xb3re ma wiele innych zmartwie\xc5\x84 natury ekonomicznej. Wytyka si\xc4\x99 im okazywan\xc4\x85 pr\xc3\xb3\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87, pych\xc4\x99 i pretensjonalno\xc5\x9b\xc4\x87. Nawet w swoim \xc5\x9brodowisku bywaj\xc4\x85 oskar\xc5\xbcani o ekstrawagancj\xc4\x99 przez bardziej pow\xc5\x9bci\xc4\x85gliwych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w ruchu.\n_START_SECTION_\nSza\xc5\x82 medialny\n_START_PARAGRAPH_\nKultura SAPE staje si\xc4\x99 coraz bardziej znana, szczeg\xc3\xb3lnie we Francji i w Belgii, krajach, w kt\xc3\xb3rych odsetek ludno\xc5\x9bci pochodzenia kongijskiego jest wysoki. Zainteresowanie tym ruchem jest szeroko rozpowszechniane przez zachodnie media, kt\xc3\xb3re przejmuj\xc4\x85 t\xc4\x99 pochodz\xc4\x85c\xc4\x85 z daleka kultur\xc4\x99. Reporta\xc5\xbc Enqu\xc3\xaate Exclusive wyemitowany na kanale M6 w 2011 roku znacznie przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do rozpowszechnienia tej subkultury w\xc5\x9br\xc3\xb3d francuskich odbiorc\xc3\xb3w. Osobisto\xc5\x9bci takie jak Antoine de Caunes czy raper Ma\xc3\xaetre Gims, kt\xc3\xb3ry zdoby\xc5\x82 pierwsz\xc4\x85 nagrod\xc4\x99 na Victoires de la musique ze swoim przebojem \xe2\x80\x9eSap\xc3\xa9s comme jamais,\xe2\x80\x9d znacz\xc4\x85co przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do popularyzacji sapologii w latach 2015 i 2016. Piosenkarz Stromae da\xc5\x82 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce wci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 w zabaw\xc4\x99 sapeurs daj\xc4\x85c si\xc4\x99 ubra\xc4\x87 przez kilku z nich podczas jednej z tras w Kongo Brazzaville. W tamtych latach popularne by\xc5\x82y tak\xc5\xbce programy telewizyjne takie jak \xe2\x80\x9eC\xe2\x80\x99est mon choix\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ry go\xc5\x9bci\xc5\x82 czo\xc5\x82ow\xc4\x85 posta\xc4\x87 paryskiego ruchu SAPE, Jocelyn Bachelor, czy \xe2\x80\x9eLes Rois du shopping\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3rego pierwsz\xc4\x85 edycj\xc4\x99 wygra\xc5\x82 Norbat de Paris. _NEWLINE_Na fali popularno\xc5\x9bci SAPE w 2015 roku odby\xc5\x82a si\xc4\x99 wystawa w Palais de Tokyo. "SAPE jest jak zakonnica, kt\xc3\xb3ra chce, aby sapeur by\xc5\x82 kim\xc5\x9b, kto my\xc5\x9bli i anga\xc5\xbcuje si\xc4\x99. Jest to wi\xc4\x99c forma oporu politycznego przeciwko swojej materialnej kondycji."- skomentowa\xc5\x82a Rebecca Lamarche, kurator wystawy. _NEWLINE_H\xc3\xa9ctor Mediavilla sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 osiem lat swojego \xc5\xbcycia fotografuj\xc4\x85c kluczowe postaci tego fenomenu kongijskiego, kt\xc3\xb3ry przedstawi\xc5\x82 w swoim cyklu \xe2\x80\x9eSAPE: Society of Ambiancers and Elegant People\xe2\x80\x9d. Alain Mabanckou, kongijski pisarz, w nast\xc4\x99puj\xc4\x85cy spos\xc3\xb3b analizuje prac\xc4\x99 fotografa: _NEWLINE_\xe2\x80\x9eNiekt\xc3\xb3rzy postrzegaj\xc4\x85 SAPE jako zwyk\xc5\x82y ruch m\xc5\x82odych Kongijczyk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy ubieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 ostentacyjnie luksusowo, jednak zjawisko to wykracza poza nieuzasadnion\xc4\x85 ekstrawagancj\xc4\x99. Wed\xc5\x82ug samych sapeurs jest to estetyka ca\xc5\x82ej osoby, inny spos\xc3\xb3b postrzegania \xc5\x9bwiata i, do pewnego stopnia, spo\xc5\x82eczne \xc5\xbc\xc4\x85danie m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy poszukuj\xc4\x85cej punktu odniesienia. Cia\xc5\x82o staje si\xc4\x99 wi\xc4\x99c wyra\xc5\xbcaniem sztuki \xc5\xbcycia.\xe2\x80\x9d'