b'\n_START_ARTICLE_\nArabska Karta Praw Cz\xc5\x82owieka\n_START_PARAGRAPH_\nArabska Karta Praw Cz\xc5\x82owieka (ang.\xc2\xa0Arab Charter on Human Rights) \xe2\x80\x93 deklaracja uchwalona w Tunisie 22 maja 2004 przez Rad\xc4\x99 Ligi Pa\xc5\x84stw Arabskich w nowej wersji (poprzednia pochodzi z 15 wrze\xc5\x9bnia 1994). Wesz\xc5\x82a w\xc2\xa0\xc5\xbcycie w 15 marca 2008 r., po ratyfikowaniu przez dziesi\xc4\x99\xc4\x87 pa\xc5\x84stw: Algieri\xc4\x99, Bahrajn, Jordani\xc4\x99, Libi\xc4\x99, Palestyn\xc4\x99, Katar, Arabi\xc4\x99 Saudyjsk\xc4\x85, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Syri\xc4\x99 i\xc2\xa0Jemen. W styczniu 2009\xc2\xa0r. zosta\xc5\x82 powo\xc5\x82any komitet, maj\xc4\x85cy nadzorowa\xc4\x87 proces wdra\xc5\xbcania postanowie\xc5\x84 Karty w\xc2\xa0oparciu o\xc2\xa0system sprawozda\xc5\x84 kierowanych do\xc2\xa0komitetu przez pa\xc5\x84stwa - strony wedle art. 45._NEWLINE_Preambu\xc5\x82a odrzuca wszelkie formy rasizmu i syjonizmu, kt\xc3\xb3re stanowi\xc4\x85 naruszenie praw cz\xc5\x82owieka i zagro\xc5\xbcenie dla mi\xc4\x99dzynarodowego pokoju i bezpiecze\xc5\x84stwa, uznaj\xc4\x85c, \xc5\xbce istnieje \xc5\x9bcis\xc5\x82y zwi\xc4\x85zek pomi\xc4\x99dzy prawami cz\xc5\x82owieka i mi\xc4\x99dzynarodowego pokoju i bezpiecze\xc5\x84stwa, potwierdzaj\xc4\x85c zasady Karty Narod\xc3\xb3w Zjednoczonych, Powszechna Deklaracja Praw Cz\xc5\x82owieka oraz przepis\xc3\xb3w Mi\xc4\x99dzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Mi\xc4\x99dzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Spo\xc5\x82ecznych i Kulturalnych, oraz uwzgl\xc4\x99dniaj\xc4\x85c Kairsk\xc4\x85 Deklaracj\xc4\x99 Praw Cz\xc5\x82owieka w Islamie._NEWLINE_Prawa i swobody s\xc4\x85 sformu\xc5\x82owane podobnie jak czyni\xc4\x85 to Mi\xc4\x99dzynarodowe Pakty Praw Cz\xc5\x82owieka, Ameryka\xc5\x84ska konwencja praw cz\xc5\x82owieka czy Europejska konwencja praw cz\xc5\x82owieka, z kilkoma istotnymi wyj\xc4\x85tkami._NEWLINE_Karta zawiera 53 artyku\xc5\x82y._NEWLINE_Art. 1 g\xc5\x82osi m.in. wszystkie prawa cz\xc5\x82owieka s\xc4\x85 uniwersalne, niepodzielne, wsp\xc3\xb3\xc5\x82zale\xc5\xbcne i wzajemnie powi\xc4\x85zane._NEWLINE_Art. 2 m\xc3\xb3wi o prawie wszystkich narod\xc3\xb3w do samostanowienia, swobodnego wyboru systemu politycznego, suwerenno\xc5\x9bci i integralno\xc5\x9bci terytorialnej, wszystkie formy rasizmu, syjonizmu i obcej okupacji i dominacji stanowi\xc4\x85 przeszkod\xc4\x99 dla ludzkiej godno\xc5\x9bci i g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 barier\xc4\x99 w korzystaniu z praw podstawowych ludno\xc5\x9bci; wszystkie takie praktyki musz\xc4\x85 by\xc4\x87 pot\xc4\x99pione i wysi\xc5\x82ki musz\xc4\x85 by\xc4\x87 stosowane do ich eliminacji. Wszystkie narody maj\xc4\x85 prawo do odparcia obcej okupacji._NEWLINE_Art. 3. 1. Ka\xc5\xbcde Pa\xc5\x84stwo-Strona niniejszej Karty zobowi\xc4\x85zuje si\xc4\x99 zapewni\xc4\x87 wszystkim osobom, kt\xc3\xb3re podlegaj\xc4\x85 jego jurysdykcji prawo do korzystania z praw i wolno\xc5\x9bci wymienionych w niniejszym dokumencie, bez rozr\xc3\xb3\xc5\xbcnienia ze wzgl\xc4\x99du na ras\xc4\x99, kolor sk\xc3\xb3ry, p\xc5\x82ci, j\xc4\x99zyka, wyznania, pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w, my\xc5\x9bli, pochodzenie narodowe lub spo\xc5\x82eczne, maj\xc4\x85tek, urodzenie, niepe\xc5\x82nosprawno\xc5\x9b\xc4\x87 fizyczn\xc4\x85 lub umys\xc5\x82ow\xc4\x85. (...) 3. Kobiety i m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani s\xc4\x85 r\xc3\xb3wni w godno\xc5\x9bci ludzkiej szacunku, praw i obowi\xc4\x85zk\xc3\xb3w w ramach pozytywnej dyskryminacji ustanowionej na rzecz kobiet przez prawo szariatu, innych praw boskich i obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cych przepis\xc3\xb3w i akt\xc3\xb3w prawnych._NEWLINE_Art. 4 reguluje zawieszanie praw w sytuacjach nadzwyczajnych pod warunkiem, \xc5\xbce \xc5\x9brodki te nie s\xc4\x85 sprzeczne z innymi zobowi\xc4\x85zaniami wynikaj\xc4\x85cymi z prawa mi\xc4\x99dzynarodowego i nie poci\xc4\x85gaj\xc4\x85 za sob\xc4\x85 dyskryminacji wy\xc5\x82\xc4\x85cznie z powodu rasy, koloru sk\xc3\xb3ry, p\xc5\x82ci, j\xc4\x99zyka, religii lub pochodzenia spo\xc5\x82ecznego._NEWLINE_Art. 5 m\xc3\xb3wi o prawie do \xc5\xbcycia. Art. 6 Kara \xc5\x9bmierci mo\xc5\xbce by\xc4\x87 stosowana tylko w sprawach najpowa\xc5\xbcniejszych przest\xc4\x99pstw, zgodnie z przepisami obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cymi w chwili pope\xc5\x82nienia zbrodni na podstawie prawomocnego wyroku wydanego przez w\xc5\x82a\xc5\x9bciwy s\xc4\x85d. Ka\xc5\xbcdy skazany na \xc5\x9bmier\xc4\x87 ma prawo ubiega\xc4\x87 si\xc4\x99 o u\xc5\x82askawienie lub z\xc5\x82agodzenie kary. Art. 7 kara ta nie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 nak\xc5\x82adana na osoby poni\xc5\xbcej lat 18 chyba \xc5\xbce co innego wynika z przepis\xc3\xb3w prawa obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cych w chwili pope\xc5\x82nienia przest\xc4\x99pstwa. Art. 8 zakazane s\xc4\x85 tortury i traktowanie okrutne b\xc4\x85d\xc5\xba poni\xc5\xbcaj\xc4\x85ce. Art. 9 zakazuje eksperyment\xc3\xb3w na ludziach wbrew ich woli oraz handlu ludzkimi organami._NEWLINE_W art. 10 zakazane s\xc4\x85 niewolnictwo, niewolnictwo seksualne, handel lud\xc5\xbami, roboty przymusowe i wykorzystywanie dzieci w konfliktach zbrojnych._NEWLINE_W art. 11 wszyscy s\xc4\x85 r\xc3\xb3wni wobec prawa, art. 12 Strony gwarantuj\xc4\x85 niezawis\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc4\x85downictwa, art. 13 ka\xc5\xbcdy ma prawo do sprawiedliwego procesu przed w\xc5\x82a\xc5\x9bciwym, niezawis\xc5\x82ym i bezstronnym s\xc4\x85dem, proces jest jawny, z wyj\xc4\x85tkiem szczeg\xc3\xb3lnych przypadk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re mog\xc4\x85 by\xc4\x87 uzasadnione interesem wymiaru sprawiedliwo\xc5\x9bci w spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie, kt\xc3\xb3re respektuje wolno\xc5\x9bci i prawa cz\xc5\x82owieka. Art. 14 zabrania samowolnego aresztowania, art. 15 stosowania prawa wstecz. Art. 16 m\xc3\xb3wi o domniemaniu niewinno\xc5\x9bci, prawie do obrony, wnoszenia apelacji czy do poszanowania bezpiecze\xc5\x84stwa osobistego oskar\xc5\xbconego i jego prywatno\xc5\x9bci w ka\xc5\xbcdych okoliczno\xc5\x9bciach._NEWLINE_Zakazane jest pozbawianie wolno\xc5\x9bci jedynie z powodu niemo\xc5\xbcno\xc5\x9bci wywi\xc4\x85zania si\xc4\x99 z zobowi\xc4\x85za\xc5\x84 umownych (art. 18), dwukrotne s\xc4\x85dzenie za to samo przest\xc4\x99pstwo (art. 19), wi\xc4\x99\xc5\xbaniowie powinni by\xc4\x87 traktowani humanitarnie (art. 20). Ka\xc5\xbcdy ma prawo do ochrony prawnej przeciwko bezprawnej ingerencji do jego \xc5\xbcycia prywatnego, rodzinnego lub domowego (art. 21) i do uznawania jego osobowo\xc5\x9bci prawnej (art. 22). Pa\xc5\x84stwa - Strony zobowi\xc4\x85zuj\xc4\x85 si\xc4\x99 zapewni\xc4\x87, \xc5\xbce ka\xc5\xbcda osoba, kt\xc3\xb3rej prawa lub wolno\xc5\x9bci uznane w Karcie zosta\xc5\x82y naruszone, ma prawo do skutecznego \xc5\x9brodka, nawet gdy naruszenie to zosta\xc5\x82o dokonane przez osoby dzia\xc5\x82aj\xc4\x85ce w charakterze urz\xc4\x99dowym (art. 23)._NEWLINE_Art. 24 ka\xc5\xbcdy obywatel ma prawo do uczestniczenia w kierowaniu sprawami publicznymi bezpo\xc5\x9brednio lub za po\xc5\x9brednictwem swobodnie wybranych przedstawicieli, kandydowania na stanowiska zgodnie z zasad\xc4\x85 r\xc3\xb3wno\xc5\x9bci szans, swobody zrzesze\xc5\x84 i zgromadze\xc5\x84. Art. 25 osoby nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do mniejszo\xc5\x9bci nie mog\xc4\x85 by\xc4\x87 pozbawione prawa do korzystania z w\xc5\x82asnej kultury, do u\xc5\xbcywania w\xc5\x82asnego j\xc4\x99zyka i praktykowania w\xc5\x82asnej religii._NEWLINE_Art. 26 m\xc3\xb3wi o swobodzie poruszania si\xc4\x99 zgodnie z obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cymi przepisami prawa. Wydalenie cudzoziemca wymaga decyzji podj\xc4\x99tej zgodnie z prawem, wydalony mo\xc5\xbce z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 skarg\xc4\x99 chyba \xc5\xbce wa\xc5\xbcne wzgl\xc4\x99dy bezpiecze\xc5\x84stwa narodowego wykluczaj\xc4\x85 to. Wydalenia zbiorowe s\xc4\x85 zakazane we wszelkich okoliczno\xc5\x9bciach. Art. 27 zabrania samowolnego lub bezprawnego zakazu opuszczenia kraju lub zmuszenia do przebywania w jakiej\xc5\x9b jego cz\xc4\x99\xc5\x9bci, a tak\xc5\xbce banicji i zakazu powrotu._NEWLINE_Art. 28 m\xc3\xb3wi o prawie azylu, art. 29 do posiadania obywatelstwa._NEWLINE_Wolno\xc5\x9b\xc4\x87 uzewn\xc4\x99trzniania wyznania lub przekona\xc5\x84 lub do wykonywania praktyk religijnych, samodzielnie lub wsp\xc3\xb3lnie z innymi, b\xc4\x99dzie podlega\xc4\x87 tylko takim ograniczeniom, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 przewidziane przez ustaw\xc4\x99 i niezb\xc4\x99dne w spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie tolerancyjnym kt\xc3\xb3re szanuje prawa cz\xc5\x82owieka i wolno\xc5\x9bci dla ochrony bezpiecze\xc5\x84stwa publicznego, porz\xc4\x85dku publicznego, zdrowia lub moralno\xc5\x9bci publicznej albo podstawowych praw i wolno\xc5\x9bci innych os\xc3\xb3b (art. 30)._NEWLINE_Art. 31 gwarantuje prawo w\xc5\x82asno\xc5\x9bci prywatnej. Art. 32 prawo do informacji i do wolno\xc5\x9bci opinii i wypowiedzi, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc prawo do poszukiwania, otrzymywania i przekazywania informacji i idei za po\xc5\x9brednictwem dowolnego medium, bez wzgl\xc4\x99du na granice geograficzne zgodnie z podstawowymi warto\xc5\x9bciami spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa podlegaj\xc4\x85c jedynie takim ograniczeniom, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 wymagane w celu zapewnienia poszanowania praw lub reputacji innych os\xc3\xb3b lub ochrony bezpiecze\xc5\x84stwa narodowego, porz\xc4\x85dku publicznego i zdrowia publicznego lub moralno\xc5\x9bci publicznej._NEWLINE_Artyku\xc5\x82 33 m\xc3\xb3wi o prawie zawarcia ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa m\xc4\x99\xc5\xbcczyzny i kobiety za zgod\xc4\x85 obu stron, pozostawiaj\xc4\x85c bez sprecyzowania wiek wymagany do tej czynno\xc5\x9bci (szczeg\xc3\xb3\xc5\x82y pozostawione s\xc4\x85 prawu obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cemu w konkretnym pa\xc5\x84stwie - stronie). Zakaz wszelkich form przemocy i wykorzystywania w stosunkach mi\xc4\x99dzy cz\xc5\x82onkami rodziny, a szczeg\xc3\xb3lnie wobec kobiet i dzieci._NEWLINE_Art. 34 m\xc3\xb3wi o powszechnym prawie do pracy, art. 35 o prawie do tworzenia zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w zawodowych i do strajku w granicach okre\xc5\x9blonych przez ustawy, art. 36 do ubezpiecze\xc5\x84 spo\xc5\x82ecznych, art. 37 do rozwoju gospodarczego, spo\xc5\x82ecznego, kulturalnego i politycznego, art. 38 do odpowiedniego standardu \xc5\xbcycia dla siebie i swojej rodziny, art. 39 do ochrony zdrowia. Art. 40 m\xc3\xb3wi o prawach niepe\xc5\x82nosprawnych, art. 41 o likwidacji analfabetyzmu, art. 42 o prawie do udzia\xc5\x82u w \xc5\xbcyciu kulturalnym i wolno\xc5\x9bci bada\xc5\x84 naukowych i dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci tw\xc3\xb3rczej._NEWLINE_Art. 43 \xc5\xbbadne z postanowie\xc5\x84 niniejszej Karty nie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 interpretowane jako naruszaj\xc4\x85ce prawa i wolno\xc5\x9bci chronione przez prawo krajowe Pa\xc5\x84stw-Stron lub ustalone w mi\xc4\x99dzynarodowych i regionalnych instrument\xc3\xb3w w zakresie praw cz\xc5\x82owieka, kt\xc3\xb3re Pa\xc5\x84stwa Strony przyj\xc4\x99\xc5\x82y lub ratyfikowa\xc5\x82y, w tym praw kobiet, prawa dziecka i prawa os\xc3\xb3b nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do mniejszo\xc5\x9bci. Art. 44 zobowi\xc4\x85zuje strony do realizacji Karty. Art. 45 powo\xc5\x82uje Komitet nadzoruj\xc4\x85cy realizacj\xc4\x99, art. 47 gwarantuje immunitet dla cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w Komitetu. Art. 48 zobowi\xc4\x85zuje strony do sk\xc5\x82adania okresowych sprawozda\xc5\x84, ko\xc5\x84cowy raport Komitetu ma by\xc4\x87 og\xc5\x82aszany. Brak mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci sk\xc5\x82adania skarg indywidualnych. Brak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Trybuna\xc5\x82u podobnego do tych jakie funkcjonuj\xc4\x85 w innych systemach regionalnych (cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w Ligi nale\xc5\xbcy r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie do Unii Afryka\xc5\x84skiej gdzie powo\xc5\x82ano Trybuna\xc5\x82 Praw Cz\xc5\x82owieka)._NEWLINE_Art. 49 depozytariuszem jest Sekretarz Generalny Ligi. Do wej\xc5\x9bcia w \xc5\xbcycie potrzeba siedmiu ratyfikacji, nast\xc4\x99puje to po 2 miesi\xc4\x85cach od z\xc5\x82o\xc5\xbcenia. Art. 50 dozwala by strony zg\xc5\x82asza\xc5\x82y projekty zmian w Karcie, wed\xc5\x82ug art. 51 zmiany wchodz\xc4\x85 w \xc5\xbcycie po ich zatwierdzeniu przez dwie trzecie stron, dla tych kt\xc3\xb3re je zatwierdzi\xc5\x82y. Art. 52 to samo dotyczy projekt\xc3\xb3w protoko\xc5\x82\xc3\xb3w fakultatywnych. Art. 53 ka\xc5\xbcda ze stron przy podpisaniu, ratyfikacji lub przyst\xc4\x85pieniu mo\xc5\xbce uczyni\xc4\x87 zastrze\xc5\xbcenia zgodne z podstawowymi celami Karty. Zastrze\xc5\xbcenie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 wycofane._NEWLINE_24 stycznia 2008 Wysoki Komisarz Narod\xc3\xb3w Zjednoczonych do spraw Praw Cz\xc5\x82owieka Louise Arbour uzna\xc5\x82a, \xc5\xbce cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Karty jest sprzeczna z uniwersalnymi prawami cz\xc5\x82owieka. Amnesty International i inne organizacje praw cz\xc5\x82owieka maj\xc4\x85 zastrze\xc5\xbcenia np. w sprawie kary \xc5\x9bmierci'