b'\n_START_ARTICLE_\nAntwerpia\n_START_SECTION_\nDane og\xc3\xb3lne\n_START_PARAGRAPH_\nCentrum przemys\xc5\x82owe, handlowe, finansowe i naukowe, m.in. uniwersytetu (w 2003 roku po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y si\xc4\x99 trzy niezale\xc5\xbcne instytucje o randze uniwersyteckiej), Akademia Sztuk Pi\xc4\x99knych, Konserwatorium Kr\xc3\xb3lewskie, Instytut Medycyny Tropikalnej, Akademia Morska. Siedziba 40 bank\xc3\xb3w, wielu towarzystw ubezpieczeniowych, sp\xc3\xb3\xc5\x82ek akcyjnych, gie\xc5\x82dy._NEWLINE_W mie\xc5\x9bcie dzia\xc5\x82a polski konsulat honorowy.\n_START_SECTION_\nDo XV wieku\n_START_PARAGRAPH_\nDzi\xc4\x99ki wykopaliskom wiadomo, \xc5\xbce zakole rzeki tak jak wiele miast flamandzkich by\xc5\x82o zamieszkiwane ju\xc5\xbc w czasach roma\xc5\x84skich, czyli w II i III wieku. Antwerpia wyros\xc5\x82a z dw\xc3\xb3ch osad: aanwerp i Caloes, po\xc5\x82o\xc5\xbconych 500 metr\xc3\xb3w na po\xc5\x82udnie. Fortyfikacja zosta\xc5\x82a zbudowana w VII wieku. W tym samym czasie rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 te\xc5\xbc chrystianizacja tego obszaru. W IX wieku Antwerpia zosta\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Lotaryngii._NEWLINE_Pod koniec X wieku Antwerpia zosta\xc5\x82a margrabiostwem (prowincj\xc4\x85 graniczn\xc4\x85) \xc5\x9awi\xc4\x99tego Cesarstwa Rzymskiego. Granic\xc4\x85 by\xc5\x82a rzeka Skalda. Hrabstwo Flandrii le\xc5\xbca\xc5\x82o po drugiej stronie rzeki. W XII wieku \xc5\x9awi\xc4\x99ty Norbert ufundowa\xc5\x82 opactwo \xc5\x9bwi\xc4\x99tego Micha\xc5\x82a w Caloes. Kanonicy z ma\xc5\x82ego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, kt\xc3\xb3ry znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w Caloes przenie\xc5\x9bli si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc i utworzyli now\xc4\x85 parafi\xc4\x99 w kaplicy Naszej Pani, kt\xc3\xb3ra z czasem zosta\xc5\x82a przekszta\xc5\x82cona w katedr\xc4\x99._NEWLINE_Miasto, kt\xc3\xb3re nale\xc5\xbca\xc5\x82o w\xc3\xb3wczas do ksi\xc4\x99stwa Brabancji rozwija\xc5\x82o si\xc4\x99 do\xc5\x9b\xc4\x87 szybko. W XIV wieku Antwerpia sta\xc5\x82a si\xc4\x99 najwa\xc5\xbcniejszym centrum handlowym i finansowym zachodniej Europy \xe2\x80\x93 zyska\xc5\x82a ona t\xc4\x99 reputacj\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie dzi\xc4\x99ki portowi morskiemu i we\xc5\x82nie._NEWLINE_W 1356 roku miasto zosta\xc5\x82o w\xc5\x82\xc4\x85czone do hrabstwa Flandrii i przez to straci\xc5\x82o wiele przywilej\xc3\xb3w, przewa\xc5\xbcnie na korzy\xc5\x9b\xc4\x87 Brugii. Pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85t lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej fortuna si\xc4\x99 odwr\xc3\xb3ci\xc5\x82a i rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 z\xc5\x82ota era dla Antwerpii \xe2\x80\x93 sta\xc5\x82a si\xc4\x99 ona wa\xc5\xbcnym centrum \xc3\xb3wczesnego \xc5\x9bwiata. Miasto by\xc5\x82o centrum handlowym i kulturalnym. najbardziej znane osobisto\xc5\x9bci tej epoki to malarze Quinten Metsys i Pieter Bruegel, drukarz Christophe Plantin, humani\xc5\x9bci i naukowcy: Justus Lipsius, Merkator, Rembert Dodoens i Abraham Ortelius.\n_START_SECTION_\nXVI-XXI wiek\n_START_PARAGRAPH_\nJednak\xc5\xbce druga po\xc5\x82owa XVI wieku to polityczno-religijno walka pomi\xc4\x99dzy protestantami z p\xc3\xb3\xc5\x82nocy i katolick\xc4\x85 Hiszpani\xc4\x85. Mamy wtedy do czynienia z ikonoklazmem (1566), Hiszpa\xc5\x84sk\xc4\x85 Furi\xc4\x85 (1576) i ostatecznie upadkiem Antwerpii (1585). Po upadku miasta, znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 ono ponownie pod rz\xc4\x85dami Filipa II i p\xc3\xb3\xc5\x82nocne Niderlandy zamkn\xc4\x99\xc5\x82y rzek\xc4\x99 Skald\xc4\x99. Z ekonomicznego punktu widzenia by\xc5\x82a to kl\xc4\x99ska. Co wi\xc4\x99cej nie tylko protestanci opu\xc5\x9bcili miasto, ale tak\xc5\xbce handlarze i elita intelektualna. Miasto, kt\xc3\xb3re w 1570 liczy\xc5\x82o 100000 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, w 1590 mia\xc5\x82o ich tylko 40000._NEWLINE_Jednak\xc5\xbce miasto rozwija\xc5\x82o si\xc4\x99 kulturalnie do po\xc5\x82owy XVII wieku, dzi\xc4\x99ki malarzom taki jak Rubens, Antoon van Dyck, Jacob Jordaens i Dawid Teniers, rze\xc5\xbabiarskim rodzinom Quellin\xc3\xb3w i Verbrugghen\xc3\xb3w, drukarzom takim jak Jan Moretus itd._NEWLINE_Niewiele dzia\xc5\x82o si\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy rokiem 1650 i XIX stuleciem \xe2\x80\x93 rzeka Skalda pozostawa\xc5\x82a ci\xc4\x85gle zamkni\xc4\x99ta i Antwerpia sta\xc5\x82a si\xc4\x99 prowincjonalnym miasteczkiem. Pod rz\xc4\x85dami Austrii (1715-1792) J\xc3\xb3zef II pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 si\xc5\x82\xc4\x85 uwolni\xc4\x87 rzek\xc4\x99, ale plan si\xc4\x99 nie powi\xc3\xb3d\xc5\x82. W 1795, pod okupacj\xc4\x85 francusk\xc4\x85, uda\xc5\x82o si\xc4\x99 uwolni\xc4\x87 rzek\xc4\x99, ale statki natkn\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 na angielsk\xc4\x85 blokad\xc4\x99, poniewa\xc5\xbc Napoleon Bonaparte uwa\xc5\xbca\xc5\x82 port w Antwerpii za pistolet wymierzony w serce Anglii. Cho\xc4\x87 prawd\xc4\x85 by\xc5\x82o \xc5\xbce w tym okresie miasto posiada\xc5\x82o do\xc5\x9b\xc4\x87 nowoczesny jak na tamte czasy port, w tym samym czasie kulturalne dziedzictwo by\xc5\x82o rozgrabiane i niszczone jak nigdy przedtem. Planowano nawet zburzy\xc4\x87 katedr\xc4\x99._NEWLINE_Po pora\xc5\xbcce Napoleona pod Waterloo (1815), Antwerpia na kr\xc3\xb3tko zosta\xc5\x82a przy\xc5\x82\xc4\x85czona do P\xc3\xb3\xc5\x82nocnych Niderland\xc3\xb3w i cieszy\xc5\x82a si\xc4\x99 dobr\xc4\x85 pass\xc4\x85 a\xc5\xbc do rewolucji belgijskiej w (1830) roku i ponownego zamkni\xc4\x99cia Skaldy. Ostatecznie rzeka zosta\xc5\x82a otwarta w 1863 roku. Wtedy rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 trzeci dobry okres dla miasta. Ponowny rozw\xc3\xb3j ekonomiczny spowodowa\xc5\x82 tak\xc5\xbce rozw\xc3\xb3j kulturalny i wzrost mi\xc4\x99dzynarodowego znaczenia miasta. W 1993 roku Antwerpia zosta\xc5\x82a wybrana Europejsk\xc4\x85 Stolic\xc4\x85 Kultury._NEWLINE_Podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej Antwerpia zosta\xc5\x82a wyzwolona 4 wrze\xc5\x9bnia 1944 przez oddzia\xc5\x82y brytyjskie. Wraz z miastem zosta\xc5\x82 zdobyty wielki port w nieuszkodzonym stanie. Po wyparciu oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w niemieckich z uj\xc5\x9bcia Skaldy i otwarciu drogi do portu, miasto sta\xc5\x82o si\xc4\x99 wa\xc5\xbcnym centrum zaopatrzeniowym dla si\xc5\x82 alianckich w Europie Zachodniej. Jako takie by\xc5\x82o celem atak\xc3\xb3w rakiet V-2 (w miasto trafi\xc5\x82o ponad 1600 tych rakiet, oko\xc5\x82o 50% z wszystkich wystrzelonych kt\xc3\xb3re dotar\xc5\x82y do cel\xc3\xb3w) i pocisk\xc3\xb3w V-1. Miasto by\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc celem nieudanej niemieckiej ofensywy w Ardenach w grudniu 1944.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nJest to najwi\xc4\x99ksze miasto portowe tego kraju i drugie po Rotterdamie miasto portowe Europy z \xc5\x82\xc4\x85cznym prze\xc5\x82adunkiem 110 mln ton rocznie, g\xc5\x82. ropa naftowa i rudy metali; kompleks rafinerii, hut. Antwerpia jest najwi\xc4\x99kszym na \xc5\x9bwiecie o\xc5\x9brodkiem szlifierstwa diament\xc3\xb3w (np. na Pelikaanstraat). Wa\xc5\xbcny o\xc5\x9brodek przemys\xc5\x82owy m.in. do 2010 istnia\xc5\x82y zak\xc5\x82ady General Motors (produkcja m.in. modelu Opel Astra) i Forda, produkcja silnik\xc3\xb3w okr\xc4\x99towych, nawoz\xc3\xb3w sztucznych, maszyn, hutnictwo miedzi.\n_START_SECTION_\nTransport\n_START_PARAGRAPH_\nWielki w\xc4\x99ze\xc5\x82 drogowy (A1, A12, A13, A14), kolejowy, morski (nale\xc5\xbcy \xe2\x80\x93 jako wiod\xc4\x85cy \xe2\x80\x93 do ESPO) i lotniczy (mi\xc4\x99dzynarodowy port lotniczy). Sze\xc5\x9bciopasmowa obwodnica otacza wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 centrum miasta i przebiega przez mieszkalne dzielnice Antwerpii.'