b"\n_START_ARTICLE_\nEdward Teller\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nOpu\xc5\x9bci\xc5\x82 W\xc4\x99gry, gdzie obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82a zasada numerus clausus, w roku 1926 i wyjecha\xc5\x82 do Niemiec, gdzie sko\xc5\x84czy\xc5\x82 studia doktoranckie z dziedziny fizyki w roku 1930 na uniwersytecie w Lipsku._NEWLINE_Sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 dwa lata na uniwersytecie w Getyndze, po czym opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Niemcy w 1934 roku. Przebywa\xc5\x82 kr\xc3\xb3tko w Wielkiej Brytanii, a nast\xc4\x99pnie przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 na rok do Kopenhagi, gdzie by\xc5\x82 uczniem Nielsa Bohra._NEWLINE_W roku 1935 Teller wyemigrowa\xc5\x82 do USA. Do roku 1941 wyk\xc5\x82ada\xc5\x82 na George Washington University, gdzie spotka\xc5\x82 George'a Gamowa. W 1942 roku Teller zosta\xc5\x82 w\xc5\x82\xc4\x85czony do prac w ramach projektu Manhattan. Podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej by\xc5\x82 cz\xc5\x82onkiem dzia\xc5\x82u fizyki teoretycznej w Los Alamos Scientific Laboratory i gor\xc4\x85co popiera\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j broni nuklearnej w postaci superbomby opartej na zasadzie syntezy j\xc4\x85drowej (bomby wodorowej), zamiast bomby atomowej dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cej na zasadzie rozszczepienia j\xc4\x85dra atomowego. Z powodu swojego zainteresowania bomb\xc4\x85 H, Teller odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 udzia\xc5\x82u w pracach nad obliczeniami implozji bomby atomowej. By\xc5\x82o to \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em napi\xc4\x99\xc4\x87 z innymi badaczami i spowodowa\xc5\x82o konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 zatrudnienia dodatkowych naukowc\xc3\xb3w. W 1946 roku Teller opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Los Alamos, aby obj\xc4\x85\xc4\x87 stanowisko profesora na University of Chicago._NEWLINE_Po dokonaniu przez ZSRR w 1949 r. pr\xc3\xb3bnej eksplozji atomowej Teller powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Los Alamos w 1950 r., aby wzi\xc4\x85\xc4\x87 udzia\xc5\x82 w programie budowy bomby wodorowej rozpocz\xc4\x99tym przez prezydenta Trumana z inicjatywy samego Tellera. W ci\xc4\x85gu tego roku ros\xc5\x82a niecierpliwo\xc5\x9b\xc4\x87 Tellera w stosunku do post\xc4\x99p\xc3\xb3w programu, co wywo\xc5\x82a\xc5\x82o jego nalegania na zatrudnienie wi\xc4\x99kszej liczby teoretyk\xc3\xb3w oraz zarzucanie kolegom braku wyobra\xc5\xbani. To jeszcze bardziej pogorszy\xc5\x82o jego stosunki z pozosta\xc5\x82ymi badaczami. Gdy wraz ze Stanis\xc5\x82awem Ulamem uko\xc5\x84czy\xc5\x82 ostateczny projekt bomby H, Teller nie zosta\xc5\x82 wybrany szefem projektu. Opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Los Alamos i w 1952 r. przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 si\xc4\x99 do Lawrence Livermore, nowo za\xc5\x82o\xc5\xbconego oddzia\xc5\x82u University of California Radiation Laboratory. R\xc3\xb3\xc5\xbcnice mi\xc4\x99dzy Tellerem i wieloma spo\xc5\x9br\xc3\xb3d jego koleg\xc3\xb3w zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82y si\xc4\x99 jeszcze bardziej, gdy w 1954 r. wyst\xc4\x85pi\xc5\x82 on przeciwko Robertowi Oppenheimerowi._NEWLINE_W latach 1958-1960 Teller by\xc5\x82 dyrektorem Lawrence Livermore National Laboratory oraz profesorem fizyki na University of California w Berkeley. By\xc5\x82 niestrudzonym or\xc4\x99downikiem silnego programu nuklearnego i przekonywa\xc5\x82 do jego testowania i rozwijania; gdy program tzw. \xe2\x80\x9egwiezdnych wojen\xe2\x80\x9d mia\xc5\x82 zosta\xc4\x87 przerwany, Teller okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 jednym z jego najwi\xc4\x99kszych zwolennik\xc3\xb3w._NEWLINE_Wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 te\xc5\xbc z wieloma propozycjami pokojowego wykorzystania broni nuklearnej, jak np. projekt budowy portu na Alasce za pomoc\xc4\x85 detonacji bomby wodorowej na dnie morskim. W czasie swojej pracy dla Komisji Energii Atomowej (Atomic Energy Commission) zaproponowa\xc5\x82 \xe2\x80\x9eprojekt Chariot\xe2\x80\x9d, w kt\xc3\xb3rym bomby wodorowe mia\xc5\x82yby zosta\xc4\x87 u\xc5\xbcyte do wyg\xc5\x82\xc4\x99bienia g\xc5\x82\xc4\x99bokowodnego portu o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci ponad mili o szeroko\xc5\x9bci p\xc3\xb3\xc5\x82 mili nieopodal z\xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbc w\xc4\x99gla przy Point Hope. R\xc3\xb3\xc5\xbcne czynniki, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie protesty Eskimos\xc3\xb3w Inupiat zamieszkuj\xc4\x85cych tereny niedaleko Point Hope oraz fakt, \xc5\xbce port by\xc5\x82by skuty lodem przez dziewi\xc4\x99\xc4\x87 miesi\xc4\x99cy w roku, spowodowa\xc5\x82y zaniechanie projektu._NEWLINE_W 1975 r. przeszed\xc5\x82 na emerytur\xc4\x99, otrzyma\xc5\x82 tytu\xc5\x82 Director Emeritus przez Livermore Laboratory, zosta\xc5\x82 tak\xc5\xbce cz\xc5\x82onkiem seniorem (Senior Research Fellow) w Hoover Institution._NEWLINE_W 1991 wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniony \xe2\x80\x9epokojow\xc4\x85 nagrod\xc4\x85 Ig Nobla\xe2\x80\x9d za \xe2\x80\x9eca\xc5\x82okszta\xc5\x82t mozolnych wysi\xc5\x82k\xc3\xb3w zmiany sposobu rozumienia przez wszystkich poj\xc4\x99cia pok\xc3\xb3j\xe2\x80\x9d (lifelong efforts to change the meaning of peace as we know it)._NEWLINE_Teller zmar\xc5\x82 na wylew 9 wrze\xc5\x9bnia 2003 r. w wieku 95 lat w swoim domu w kampusie uniwersyteckim w Stanford, w Kalifornii. W\xc5\x9br\xc3\xb3d wielu wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnie\xc5\x84, jakie otrzyma\xc5\x82, by\xc5\x82y: nagroda Alberta Einsteina (Albert Einstein Award), nagroda Enrico Fermiego oraz Narodowy Medal Nauki (National Medal of Science). Na dwa miesi\xc4\x85ce przed \xc5\x9bmierci\xc4\x85 zosta\xc5\x82 odznaczony przez prezydenta George\xe2\x80\x99a W. Busha Prezydenckim Medalem Wolno\xc5\x9bci (Presidential Medal of Freedom)."