b'\n_START_ARTICLE_\nAl-Andalus\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW 711 r. muzu\xc5\x82ma\xc5\x84ska armia Maur\xc3\xb3w z p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Afryki najecha\xc5\x82a chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich Wizygot\xc3\xb3w z Hiszpanii. Ich dow\xc3\xb3dca, Tariq ibn Ziyad, podbi\xc5\x82 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 Hiszpanii w trakcie swojej o\xc5\x9bmioletniej kampanii wojskowej. Wojska pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przekroczy\xc4\x87 Pireneje, ale zosta\xc5\x82y pokonane przez Frank\xc3\xb3w dowodzonych przez Karola M\xc5\x82ota podczas bitwy pod Poitiers w 732. P\xc3\xb3\xc5\x82wysep Iberyjski, z wyj\xc4\x85tkiem niewielkich teren\xc3\xb3w na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym zachodzie oraz baskijskich rejon\xc3\xb3w pirenejskich, sta\xc5\x82 si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 rozwijaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 Imperium Umajjad\xc3\xb3w nazywan\xc4\x85 al-Andalus. W Muzeum Archeologii w Madrycie znajduje si\xc4\x99 dinar wytworzony pi\xc4\x99\xc4\x87 lat po podboju (716), posiada dwa napisy \xe2\x80\x93 arabskie Al-Andalus na jednej stronie i \xc5\x82aci\xc5\x84skie Span(ica) na drugiej. Jest to prawdopodobnie najwcze\xc5\x9bniejsze \xc5\x9bwiadectwo podboj\xc3\xb3w Maur\xc3\xb3w._NEWLINE_Kiedy Imperium Umajjad\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o zast\xc4\x85pione przez Imperium Abbasyd\xc3\xb3w w 750 r., lenna muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skie zjednoczy\xc5\x82y si\xc4\x99 w niezale\xc5\xbcny emirat Kordowy (Emirat Kordoby), rz\xc4\x85dz\xc4\x85cy Al-Andalus i cz\xc4\x99\xc5\x9bciami p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniej Afryki; dokona\xc5\x82 tego Abd ar-Rahman I z rodu Umajjad\xc3\xb3w. W 929 r. emir Abd ar-Rahman III og\xc5\x82osi\xc5\x82 si\xc4\x99 kalifem (wyst\xc4\x99puj\xc4\x85c jawnie przeciwko kalifowi Abbasyd\xc3\xb3w z Damaszku), podnosz\xc4\x85c emirat do znacznie bardziej presti\xc5\xbcowego statusu kalifatu (Kalifat Kordoby)._NEWLINE_Okres emiratu i kalifatu jest powszechnie znany z akceptowania i tolerowania si\xc4\x99 nawzajem chrze\xc5\x9bcijan, muzu\xc5\x82man\xc3\xb3w i \xc5\xbcyd\xc3\xb3w, \xc5\xbcyj\xc4\x85cych na tych samych terenach. Pogl\xc4\x85d ten jest jednak krytykowany przez cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 historyk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy twierdz\xc4\x85 \xc5\xbce w rzeczywisto\xc5\x9bci taki stan rzeczy utrzymywa\xc5\x82 si\xc4\x99 tylko okresowo i ogranicza\xc5\x82 si\xc4\x99 do kr\xc4\x99g\xc3\xb3w dworskich i elit intelektualnych. Popularno\xc5\x9b\xc4\x87 tego rodzaju pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w jest t\xc5\x82umaczona tym \xc5\xbce ludzie szukaj\xc4\x85 w historii tego za czym sami t\xc4\x99skni\xc4\x85, co w dzisiejszych, wielokulturowych spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwach zachodu nie jest niczym dziwnym. W kulturze muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skiej za\xc5\x9b Al-Andalus jest do dzisiaj w du\xc5\xbcym stopniu nostalgicznym symbolem z\xc5\x82otej ery islamu._NEWLINE_Po rozpadzie kalifatu w 1031 r. kraj zmieni\xc5\x82 si\xc4\x99 na dziesi\xc4\x85tki ma\xc5\x82ych, niepodleg\xc5\x82ych muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skich pa\xc5\x84stw, nazywanych taifami (ar. taifa \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eugrupowanie, od\xc5\x82am\xe2\x80\x9d). Kraje chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skie po\xc5\x82o\xc5\xbcone na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy i zachodzie powi\xc4\x99ksza\xc5\x82y swe w\xc5\x82adztwa terytorialne na P\xc3\xb3\xc5\x82wyspie, by\xc5\x82y to: Asturia, Nawarra, Le\xc3\xb3n, Galicja i Katalonia (Asturia mia\xc5\x82a sw\xc3\xb3j pocz\xc4\x85tek tu\xc5\xbc po arabskim podboju wi\xc4\x99kszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci P\xc3\xb3\xc5\x82wyspu, za\xc5\x9b Katalonia by\xc5\x82a franko\xc5\x84skim, pokaroli\xc5\x84skim lennem, wykszta\xc5\x82conym z Hrabstwa Barcelony i Marchii Hiszpa\xc5\x84skiej; kr\xc3\xb3lestwa Aragonii i Kastylii uformowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w kr\xc3\xb3tkim czasie po rozpadzie kalifatu). Rozpad kalifatu przyspieszy\xc5\x82 post\xc4\x99py rekonkwisty._NEWLINE_Kurcz\xc4\x85ce si\xc4\x99 terytoria muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skie zosta\xc5\x82y zjednoczone przez berberyjskie dynastie: Almorawid\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 od 1086 do 1145 r. \xe2\x80\x93 a nast\xc4\x99pnie, od 1146 r. \xe2\x80\x93 Almohad\xc3\xb3w. W 1212 r. koalicja chrze\xc5\x9bcijan pod przyw\xc3\xb3dztwem Alfonsa VIII z Kastylii zada\xc5\x82a kl\xc4\x99sk\xc4\x99 almohadzkiej armii pod Las Navas de Tolosa. Do po\xc5\x82owy XIII w. muzu\xc5\x82manie zostali wyparci ze \xc5\x9brodkowej Hiszpanii; pod ich rz\xc4\x85dami pozosta\xc5\x82a jedynie taifa Granady, kt\xc3\xb3ra przetrwa\xc5\x82a jeszcze trzy nast\xc4\x99pne wieki. 2 stycznia 1492 r. Boabdil z Granady, w\xc3\xb3dz emiratu Granady (ar. Gharnata) ostatniej twierdzy islamu na P\xc3\xb3\xc5\x82wyspie Iberyjskim, podda\xc5\x82 si\xc4\x99 armiom katolickiej Hiszpanii, \xc5\x9bwie\xc5\xbco zjednoczonej po \xc5\x9blubie Izabeli I Kastylijskiej i Ferdynanda II Arago\xc5\x84skiego. Al-Andalus przesta\xc5\x82a istnie\xc4\x87 jako byt polityczny, przetrwa\xc5\x82a jednak\xc5\xbce w literaturze arabskiej, za\xc5\x9b jej legenda trwa do dnia dzisiejszego w kulturze arabsko-muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skiej.\n_START_SECTION_\nEtymologia\n_START_PARAGRAPH_\nZazwyczaj uznaje si\xc4\x99, \xc5\xbce s\xc5\x82owo to pochodzi od Wandal\xc3\xb3w, germa\xc5\x84skiego plemienia osiad\xc5\x82ego w po\xc5\x82udniowej Iberii i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Afryce, jednak uczeni nie mog\xc4\x85 znale\xc5\xba\xc4\x87 porozumienia. Istniej\xc4\x85 trzy teorie sugeruj\xc4\x85ce etymologi\xc4\x99 \xe2\x80\x9eAl-Andalus\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Vandal\xc3\xadcia \xe2\x80\x93 Reinhardt Dozy (1820-1883), holenderski autor znanej Historii Muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skiej Hiszpanii (wydanej w czterech tomach w 1984 r.) przedstawi\xc5\x82 teori\xc4\x99, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rej \xe2\x80\x9eAl-Andalus\xe2\x80\x9d jest arabskim t\xc5\x82umaczeniem Vandalicia lub Vandalucia, twierdz\xc4\x85c tym samym, \xc5\xbce te tereny mog\xc5\x82y otrzyma\xc4\x87 t\xc4\x99 nazw\xc4\x99 nie w Iberii, ale w\xc5\x9br\xc3\xb3d Arab\xc3\xb3w z Maghrebu._NEWLINE_Atlantida \xe2\x80\x93 Hiszpa\xc5\x84ski filolog Joaquin Vallve Bermejo w swojej ksi\xc4\x85\xc5\xbcce Terytorialny Podzia\xc5\x82 Muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skiej Hiszpanii (CSIC, 1986) zasugerowa\xc5\x82, \xc5\xbce \xe2\x80\x9eAl-Andalus\xe2\x80\x9d jest bezpo\xc5\x9brednim t\xc5\x82umaczeniem \xe2\x80\x9eAtlantydy\xe2\x80\x9d (Atlantis) lub \xe2\x80\x9ewyspy Atlantyku\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Landahlauts \xe2\x80\x93 H. Halm, niemiecki badacz i historyk, zarzuci\xc5\x82 wszelkie powi\xc4\x85zania z Wandalami. Twierdzi natomiast, \xc5\xbce \xe2\x80\x9eAl-Andalus\xe2\x80\x9d jest t\xc5\x82umaczeniem wizygockiej nazwy na rzymsk\xc4\x85 prowincj\xc4\x99 Baetica. Wizygoci, zgodnie ze zwyczajem swoich germa\xc5\x84skich przodk\xc3\xb3w, przydzielali podbite ziemie ci\xc4\x85gn\xc4\x85c losy, a gockie s\xc5\x82owo Landahlauts (losowana ziemia) dla arabskiego ucha brzmi jak Al-Andalus.'