b'\n_START_ARTICLE_\nAdam Tarnowski (senior)\n_START_SECTION_\nW austro-w\xc4\x99gierskiej dyplomacji\n_START_PARAGRAPH_\nAdam Tarnowski urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 jako syn Jana Dzier\xc5\xbcys\xc5\x82awa i Zofii Zamoyskiej z Wysocka, m\xc5\x82odszy brat Zdzis\xc5\x82awa i Juliusza Tarnowskiego. Studiowa\xc5\x82 w Wiedniu. Do s\xc5\x82u\xc5\xbcby dyplomatycznej Austro-W\xc4\x99gier wst\xc4\x85pi\xc5\x82 w 1897. W latach 1899-1901 by\xc5\x82 sekretarzem w ambasadzie austriackiej w Waszyngtonie. 10 wrze\xc5\x9bnia 1901 po\xc5\x9blubi\xc5\x82 ksi\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85 Mari\xc4\x99 \xc5\x9awiatope\xc5\x82k-Czetwerty\xc5\x84sk\xc4\x85. W latach 1901-1903 pracowa\xc5\x82 w ambasadzie w Pary\xc5\xbcu, od pocz\xc4\x85tku 1903 do 1905 w Dre\xc5\xbanie. w latach 1905-1907 w Brukseli. Nast\xc4\x99pnie (1907-1909) w Madrycie. W okresie 1909-1911 by\xc5\x82 radc\xc4\x85 w ambasadzie w Londynie i ambasadorem w Bu\xc5\x82garii (30 kwietnia 1911-listopad 1916), tj. w kluczowym okresie wojen ba\xc5\x82ka\xc5\x84skich i na pocz\xc4\x85tku I wojny \xc5\x9bwiatowej. By\xc5\x82 autorem projektu uk\xc5\x82adu o handlu i \xc5\xbcegludze mi\xc4\x99dzy Austro-W\xc4\x99grami a Bu\xc5\x82gari\xc4\x85 przed\xc5\x82o\xc5\xbconego jako projekt rz\xc4\x85dowy w roku 1912 parlamentowi w Wiedniu. Dzi\xc4\x99ki \xc5\x82agodzeniu napi\xc4\x99\xc4\x87 mi\xc4\x99dzy kr\xc3\xb3lem Ferdynandem I a austriackim nast\xc4\x99pc\xc4\x85 tronu arcyks. Franciszkiem Ferdynandem zaanga\xc5\xbcowaniu \xc5\xbcony Marii w pomoc ofiarom wojen ba\xc5\x82ka\xc5\x84skich w latach 1912-1913, oraz naciskom Adama Tarnowskiego na rzecz zmniejszenia strat Bu\xc5\x82garii w czasie negocjowania pokoju bukareszte\xc5\x84skiego (1913), b\xc4\x99d\xc4\x85c ambasadorem w Bu\xc5\x82garii zyska\xc5\x82 pewien wp\xc5\x82yw na Ferdynanda I oraz gabinet premiera Wasyla Rados\xc5\x82awowa. Adamowi Tarnowskiemu jako ambasadorowi Austro-W\xc4\x99gier uda\xc5\x82o si\xc4\x99 sk\xc5\x82oni\xc4\x87 Bu\xc5\x82gari\xc4\x99 do przyst\xc4\x85pienia do sojuszu z Austro-W\xc4\x99grami i Niemcami m.in. wykorzystuj\xc4\x85c napi\xc4\x99te stosunki Bu\xc5\x82garii z Serbi\xc4\x85 i wskazuj\xc4\x85c na korzy\xc5\x9bci oparcia si\xc4\x99 Bu\xc5\x82garii o Pa\xc5\x84stwa Centralne dla zmiany niekorzystnego dla Bu\xc5\x82garii traktatu bukareszta\xc5\x84skiego z 10 sierpnia 1913 r. Wp\xc5\x82yw kt\xc3\xb3ry uzyska\xc5\x82 Tarnowski na w\xc5\x82adze Bu\xc5\x82garii zosta\xc5\x82 zmarnowany w 1917 i pocz\xc4\x85tku 1918 r. 9 listopada 1916, gdy by\xc5\x82 jeszcze ambasadorem w Sofii, zosta\xc5\x82 mianowany ambasadorem w USA, decyzj\xc4\x99 t\xc4\x99 Adam Tarnowski spointowa\xc5\x82 s\xc5\x82owami: \xe2\x80\x9eWysy\xc5\x82aj\xc4\x85 mnie na stracon\xc4\x85 pozycj\xc4\x99\xe2\x80\x9d. Wskutek nieprzyznania mu listu \xc5\xbcelaznego przez Wielk\xc4\x85 Brytani\xc4\x99, co utrudnia\xc5\x82o przep\xc5\x82yni\xc4\x99cie przez blokad\xc4\x99 morsk\xc4\x85 Ententy, przyby\xc5\x82 do USA dopiero 31 stycznia 1917. Stanowisko ambasadora w USA pe\xc5\x82ni\xc5\x82 jedynie przej\xc5\x9bciowo (od 3 lutego do 1 maja 1917), gdy\xc5\xbc USA otrzyma\xc5\x82y not\xc4\x99, \xc5\xbce Niemcy 1 lutego 1917 wznawiaj\xc4\x85 nieograniczon\xc4\x85 wojn\xc4\x99 podwodn\xc4\x85, 3 lutego 1917 w czasie spotkania Tarnowski zapewni\xc5\x82 sekretarza stanu Roberta Lansinga, na polecenie ministra Ottokara Czernina, \xc5\xbce Austro-W\xc4\x99gry nie przy\xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85 si\xc4\x99 do wszcz\xc4\x99tej przez Niemcy wojny podwodnej, a zaraz po rozstaniu si\xc4\x99 z Tarnowskim sekretarz stanu Robert Lansing otrzyma\xc5\x82 telegram z Wiednia z wiadomo\xc5\x9bci\xc4\x85 od ministra Ottokara Czernina, \xc5\xbce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Austro-W\xc4\x99gry rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y wojn\xc4\x99 podmorsk\xc4\x85. W konsekwencji nigdy nie zosta\xc5\x82 przyj\xc4\x99ty przez prezydenta Woodrowa Wilsona i nie z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 list\xc3\xb3w uwierzytelniaj\xc4\x85cych, ale uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 przekona\xc4\x87, \xc5\xbce Austro-W\xc4\x99gry wszcz\xc4\x99\xc5\x82y wojn\xc4\x99 podmorsk\xc4\x85 pod naciskiem Niemiec, dzi\xc4\x99ki czemu USA zerwa\xc5\x82y 3 lutego 1917 stosunki z Niemcami, ale nie z Austro-W\xc4\x99grami. Po wypowiedzeniu 8 kwietnia 1917 wojny Niemcom przez USA, Austro-W\xc4\x99gry zdecydowa\xc5\x82y si\xc4\x99 zerwa\xc4\x87 stosunki dyplomatyczne z USA, wskutek czego jego misja w Waszyngtonie zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 1 maja 1917. W r. 1917, po powrocie z USA w Wiedniu rozwa\xc5\xbcano jego mianowanie na ambasadora w Sztokholmie, ale ze wzgl\xc4\x99du na wydarzenia w Polsce i proponowanie go do sk\xc5\x82adu Rady Regencyjnej nigdy nie przyj\xc4\x85\xc5\x82 tej pozycji. W grudniu 1917 r. minister Ottokar Czernin uniemo\xc5\xbcliwi\xc5\x82 mu udzia\xc5\x82 w rokowaniach pokojowych w Brze\xc5\x9bciu. Po ust\xc4\x85pieniu ministra spraw zagranicznych Ottokara Czernina w kwietniu 1918 Adam Tarnowski by\xc5\x82 kandydatem na jego nast\xc4\x99pc\xc4\x99, jednak ministrem zosta\xc5\x82 Istv\xc3\xa1n Buri\xc3\xa1n.\n_START_SECTION_\nZa Rady Regencyjnej\n_START_PARAGRAPH_\nW porozumieniu z rz\xc4\x85dem austriackim nak\xc5\x82ania\xc5\x82 Zdzis\xc5\x82awa Lubomirskiego do wej\xc5\x9bcia w sk\xc5\x82ad Rady Regencyjnej. Zreszt\xc4\x85 samego Tarnowskiego wysuwano na cz\xc5\x82onka Rady Regencyjnej, ale wycofa\xc5\x82 swoj\xc4\x85 kandydatur\xc4\x99 wobec sprzeciwu Niemiec, a po zaprzysi\xc4\x99\xc5\xbceniu 27 pa\xc5\xbadziernika 1917 Rady Regencyjnej w sk\xc5\x82adzie ks. arcybiskup Aleksander Kakowski, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Zdzis\xc5\x82aw Lubomirski i J\xc3\xb3zef Ostrowski. Adam Tarnowski zosta\xc5\x82 29 pa\xc5\xbadziernika 1917 mianowany przez ni\xc4\x85 na premiera, jednak wobec sprzeciwu Berlina zosta\xc5\x82 nim historyk Jan Kucharzewski. Potem proponowano Tarnowskiego na stanowisko ministra spraw wewn\xc4\x99trznych w rz\xc4\x85dzie Kucharzewskiego, ale to tak\xc5\xbce nie dosz\xc5\x82o do skutku. Powodem sprzeciwiania si\xc4\x99 kandydaturom Adama Tarnowskiego na cz\xc5\x82onka Rady Regencyjnej, premiera i ministra spraw wewn\xc4\x99trznych by\xc5\x82a jego pozycja w Wiedniu i zmierzanie przez rz\xc4\x85dy Georga Michaelisa i Georga von Hertlinga w Berlinie do os\xc5\x82abienia Austro-W\xc4\x99gier i uzale\xc5\xbcnienia osobno zar\xc3\xb3wno ich, jak i Polski od siebie, wi\xc4\x99c zar\xc3\xb3wno przeciw \xe2\x80\x9erozwi\xc4\x85zaniu austro-polskiemu\xe2\x80\x9d, jak i \xc5\x9bci\xc5\x9blejszym stosunkom Wiednia i Warszawy. Tak\xc5\xbce cz\xc5\x82onkowie Rady Regencyjnej byli zwolennikami proponowania Tarnowskiego na r\xc3\xb3\xc5\xbcne stanowiska, ale nie forsowania jego kandydatury. Poza tym by\xc5\x82 nieformalnym \xc5\x82\xc4\x85cznikiem mi\xc4\x99dzy Rad\xc4\x85 Regencyjn\xc4\x85 i ko\xc5\x82em polskim a MSZ i cesarzem w Wiedniu, oraz niemieckim genera\xc5\x82em gubernatorem Beselerem, a tak\xc5\xbce premierem W\xc4\x99gier Istvanem Tisz\xc4\x85 i Rad\xc4\x85 Regencyjn\xc4\x85 a Legionami, oraz Wiedniem a Legionami. Adam Tarnowski wbrew licznym zapisom pami\xc4\x99tnikarskim nie wierzy\xc5\x82 \xc5\x9blepo w zwyci\xc4\x99stwo Niemiec w I wojnie \xc5\x9bwiatowej, ani w nieprzyst\xc4\x85pienie do niej USA, jednak tai\xc5\x82 swoje prognozy militarne i polityczne m.in. przed Zdzis\xc5\x82awem Lubomirskim jako regentem. Gdy w pa\xc5\xbadzierniku 1918 Radzie Regencyjnej dano uprawnienie mianowania genera\xc5\x82-gubernatora lubelskiego rozwa\xc5\xbcano kandydatur\xc4\x99 Tarnowskiego, ale tak\xc5\xbce bez powierzenia urz\xc4\x99du.\n_START_SECTION_\nZa II Rzeczypospolitej\n_START_PARAGRAPH_\nPo I wojnie \xc5\x9bwiatowej (i bezskutecznym ubieganiu si\xc4\x99 o tyle urz\xc4\x99d\xc3\xb3w) nie chcia\xc5\x82 powr\xc3\xb3ci\xc4\x87 ani do polityki ani przyj\xc4\x85\xc4\x87 urz\xc4\x99du proponowanego mu przez rz\xc4\x85d II Rzeczypospolitej, cho\xc4\x87 zachowa\xc5\x82 poprawne stosunki z J\xc3\xb3zefem Pi\xc5\x82sudskim. W roku 1918 zakupi\xc5\x82 maj\xc4\x85tek w \xc5\x9awier\xc5\xbcach ko\xc5\x82o Dorohuska i tam sp\xc4\x99dza\xc5\x82 okresy letnie, zimy za\xc5\x9b w Warszawie. 17 kwietnia 1919 Adam Tarnowski przekaza\xc5\x82 I. Paderewskiemu informacj\xc4\x99 o gotowo\xc5\x9bci Symona Petlury do porozumienia z Polsk\xc4\x85. Na pro\xc5\x9bb\xc4\x99 premiera Ignacego Paderewskiego przekazan\xc4\x85 przez wiceministra W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Wr\xc3\xb3blewskiego 9 sierpnia 1919 o projekt przekszta\xc5\x82cenia Polskiej Agencji Telegraficznej z urz\xc4\x99dowej agencji prasowej na prywatn\xc4\x85, ale wype\xc5\x82niaj\xc4\x85c\xc4\x85 zadania zlecone przez rz\xc4\x85d, sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 wst\xc4\x99pny projekt 4 pa\xc5\xbadziernika 1919, oraz zapewni\xc5\x82 konsorcjum o wymaganym kapitale i sk\xc5\x82adzie, jednak\xc5\xbce I. Paderewski projekt od\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82. Po proklamowaniu Wolnego Miasta 9 listopada 1919, na mocy Traktatu wersalskiego z 28 czerwca 1919, Adam Tarnowski sta\xc5\x82 si\xc4\x99 jednym z kandydat\xc3\xb3w na stanowisko Komisarza z ramienia Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Gda\xc5\x84sku, kt\xc3\xb3remu sir Reginald Tower Wysoki Komisarz Ligi Narod\xc3\xb3w w Gda\xc5\x84sku zwierzy\xc5\x82 si\xc4\x99 z zamiaru umi\xc4\x99dzynarodowienia portu w Gda\xc5\x84sku, aby tak Polska jak i Gda\xc5\x84sk korzystali z niego na r\xc3\xb3wni z innymi, (tj. wy\xc5\x82\xc4\x85czenia ze sk\xc5\x82adu terytorium celnego Polski i odej\xc5\x9bcia od zapewnieniem Polsce szerokich uprawnie\xc5\x84 w porcie gda\xc5\x84skim co przewidywa\xc5\x82 niedawno zawarty Traktat wersalski), czego p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na konferencji z premierem L. Skulskim, Mieczys\xc5\x82awem Ja\xc5\x82owieckim, ministrami Stanis\xc5\x82awem Patkiem i Teodorem Soba\xc5\x84skim, oraz Adamem Tarnowskim, w wyniku czego, po oburzeniu premiera i ministr\xc3\xb3w, nieprzyj\xc4\x99ciu przez Pi\xc5\x82sudskiego oraz wizycie sekundant\xc3\xb3w Tarnowskiego, sir Reginald Tower nast\xc4\x99pnego dnia listownie przeprosi\xc5\x82 Tarnowskiego za incydent kt\xc3\xb3rego si\xc4\x99 dopu\xc5\x9bci\xc5\x82 i uczyniony nietakt. Na tym sko\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 pomys\xc5\x82y sir Reginalda Towera odej\xc5\x9bcia od Traktatu, ale te\xc5\xbc Tarnowski zrezygnowa\xc5\x82 z ubiegania si\xc4\x99 o stanowisko Komisarza z ramienia Polski. 16 maja 1926 (tj. ju\xc5\xbc po przewrocie majowym z 12-14 maja 1926), Adam Tarnowski wraz z Kazimierzem i Zdzis\xc5\x82awem Lubomirskim spotkali si\xc4\x99 z Pi\xc5\x82sudskim. kt\xc3\xb3remu zadeklarowali poparcie, ale pod warunkiem naprawy pa\xc5\x84stwa, zaprowadzenia w Polsce silnego rz\xc4\x85du, porz\xc4\x85dku i sprawiedliwo\xc5\x9bci, gdy\xc5\xbc w przeciwnym razie \xe2\x80\x9eprzysz\xc5\x82e pokolenia przeklina\xc4\x87 b\xc4\x99d\xc4\x85 sprawc\xc3\xb3w walk bratob\xc3\xb3jczych\xe2\x80\x9d. Wraz z ks. Kazimierzem i Zdzis\xc5\x82awem Lubomirskimi, Eustachym Sapieh\xc4\x85 pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie nak\xc5\x82oni\xc4\x87 swego brata, szefa Stronnictwa Prawicy Narodowej Zdzis\xc5\x82awa Tarnowskiego do spotkania z Pi\xc5\x82sudskim w Warszawie, do czego jednak w 1926 r. nie dosz\xc5\x82o. Adam Tarnowski by\xc5\x82 jeszcze przez jaki\xc5\x9b czas mediatorem mi\xc4\x99dzy Pi\xc5\x82sudskim a konserwatystami, Pozytywnie ocenia\xc5\x82 przygotowanie i kwalifikacj\xc4\x99 dyplomat\xc3\xb3w II Rzeczypospolitej.\n_START_SECTION_\nII wojna \xc5\x9bwiatowa i schy\xc5\x82ek \xc5\xbcycia\n_START_PARAGRAPH_\nW pocz\xc4\x85tku II wojny \xc5\x9bwiatowej by\xc5\x82 jedn\xc4\x85 z os\xc3\xb3b zabiegaj\xc4\x85cych u w\xc5\x82adz okupacyjnych o zmniejszenie uci\xc4\x85\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci okupacji, ale bez rezultatu. W czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej, w swej kamienicy na ul. Pi\xc4\x99knej 1b zwanej ul. Piusa XI, ukrywa\xc5\x82 na 2 pi\xc4\x99trze Stanis\xc5\x82awa Jasiukowicza, cz\xc5\x82onka podziemnego rz\xc4\x85du, w oficynie tej\xc5\xbce kamiennicy na parterze odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 czasami szkolenia AK, m.in. dla podchor\xc4\x85\xc5\xbcych. Po powstaniu i wysiedleniu ludno\xc5\x9bci Warszawy wyjecha\xc5\x82 do Ojcowa, tam 26 marca 1945 Adama pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 aresztowa\xc4\x87 oficer MO, a gdy mu si\xc4\x99 to nie uda\xc5\x82o aresztowa\xc5\x82 jego \xc5\xbcon\xc4\x99 Mari\xc4\x99, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 po przes\xc5\x82uchaniu przez NKWD stosunkowo szybko zwolniono. Aresztowanie \xc5\xbcony sk\xc5\x82oni\xc5\x82o Adama do wyjazdu do Warszawy, a w roku 1946 do Szwajcarii dla spotkania si\xc4\x99 z synem Andrzejem, tam zapad\xc5\x82 na kolejne zapalenie p\xc5\x82uc. Na \xc5\x82o\xc5\xbcu \xc5\x9bmierci wym\xc3\xb3g\xc5\x82 na \xc5\xbconie \xc5\xbceby zamieszka\xc5\x82a z synem i jego rodzin\xc4\x85 w Brazylii. Zmar\xc5\x82 w wyniku zapalenia p\xc5\x82uc 16 pa\xc5\xbadziernika 1946 w Lozannie w Szwajcarii.'