b'\n_START_ARTICLE_\nOkn\xc3\xb3wka zwyczajna\n_START_SECTION_\nSystematyka\n_START_PARAGRAPH_\nJask\xc3\xb3\xc5\x82ka okn\xc3\xb3wka zosta\xc5\x82a po raz pierwszy opisana przez Linneusza w Systema Naturae, w roku 1758, jako Hirundo urbica, jednak to Thomas Horsfield i Frederic Moore umie\xc5\x9bcili j\xc4\x85 w obecnym rodzaju Delichon w 1854. S\xc5\x82owo Delichon to anagram terminu \xcf\x87\xce\xb5\xce\xbb\xce\xb9\xce\xb4\xcf\x8e\xce\xbd (chel\xc4\xabd\xc5\x8dn), pochodz\xc4\x85cego z greki klasycznej i znacz\xc4\x85cego: \xe2\x80\x9ejask\xc3\xb3\xc5\x82ka\xe2\x80\x9d, a nazwa gatunkowa urbicum (urbica do 2004 z powodu nieporozumienia zwi\xc4\x85zanego z gramatyk\xc4\x85 \xc5\x82aci\xc5\x84sk\xc4\x85) oznacza po \xc5\x82acinie: \xe2\x80\x9ez miasta\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Wszystkie trzy gatunki z rodzaju Delichon wygl\xc4\x85daj\xc4\x85 podobnie. Maj\xc4\x85 ubarwione na niebiesko g\xc3\xb3rne cz\xc4\x99\xc5\x9bci cia\xc5\x82a, z kt\xc3\xb3rymi kontrastuje bia\xc5\x82y kuper oraz bia\xc5\x82awe dolne partie. W przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci czasami uwa\xc5\xbcano jask\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99 okn\xc3\xb3wk\xc4\x99 za ten sam gatunek, co okn\xc3\xb3wka wschodnia (D. dasypus), kt\xc3\xb3ra gniazduje w g\xc3\xb3rach centralnej i wschodniej Azji i zimuje w Azji Po\xc5\x82udniowo-Wschodniej. Jask\xc3\xb3\xc5\x82ka okn\xc3\xb3wka jest podobna te\xc5\xbc do okn\xc3\xb3wki nepalskiej (D. nipalense), zasiedlaj\xc4\x85cej g\xc3\xb3ry po\xc5\x82udniowej Azji. Pomimo \xc5\xbce wszystkie trzy jask\xc3\xb3\xc5\x82ki s\xc4\x85 do siebie podobne pod wzgl\xc4\x99dem wygl\xc4\x85du, to tylko D. urbicum ma zupe\xc5\x82nie bia\xc5\x82e kuper i dolne partie cia\xc5\x82a._NEWLINE_Wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 dwa podgatunki okn\xc3\xb3wki: zachodni, nominatywny \xe2\x80\x93 D. u. urbicum oraz wschodni \xe2\x80\x93 D. u. lagopodum, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 opisany przez niemieckiego zoologa Petera Simona Pallasa w 1811. Zosta\xc5\x82y opisane tak\xc5\xbce inne rzekome podgatunki, jak np. meridionalis zasiedlaj\xc4\x85cy tereny wok\xc3\xb3\xc5\x82 Morza \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnego, jednak stwierdzone r\xc3\xb3\xc5\xbcnice pomi\xc4\x99dzy nimi, a ras\xc4\x85 nominatywn\xc4\x85 s\xc4\x85 klinalne.\n_START_SECTION_\nWyst\xc4\x99powanie\n_START_PARAGRAPH_\nPodgatunek D. u . urbicum gniazduje na terenach od umiarkowanej, wschodniej Eurazji po centraln\xc4\x85 Mongoli\xc4\x99 i rzek\xc4\x99 Jenisej, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Maroku, Tunezji i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Algierii. Na zim\xc4\x99 migruje szerokim frontem do subsaharyjskiej Afryki. D. u. lagopodum odbywa l\xc4\x99gi na wsch\xc3\xb3d od Jenisej po obszar ko\xc5\x82o rzeki Ko\xc5\x82yma i na po\xc5\x82udniu po p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 Mongoli\xc4\x99 i p\xc3\xb3\xc5\x82nocne Chiny. Zimuje w po\xc5\x82udniowych Chinach i Azji Po\xc5\x82udniowo-Wschodniej._NEWLINE_W Polsce wyst\xc4\x99puje jako liczny ptak l\xc4\x99gowy, lokalnie nawet bardzo liczny. Spotyka si\xc4\x99 j\xc4\x85 w wysokich g\xc3\xb3rach, w polskich warunkach do 1200 m n.p.m. Licznie wyst\xc4\x99puje w ca\xc5\x82ym kraju w trakcie migracji. Przeloty od kwietnia i maja, a odloty od ko\xc5\x84ca sierpnia do po\xc5\x82owy pa\xc5\xbadziernika. Ostatnie jask\xc3\xb3\xc5\x82ki s\xc4\x85 widywane jeszcze w listopadzie. Nie s\xc4\x85 spotykane podczas zimy. W przeciwie\xc5\x84stwie do innych jask\xc3\xb3\xc5\x82ek w Europie \xc5\x9arodkowej, populacje okn\xc3\xb3wek s\xc4\x85 na sta\xc5\x82ym poziomie liczebno\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 na wsiach wprawdzie ich liczno\xc5\x9b\xc4\x87 maleje, ale w miastach tych jask\xc3\xb3\xc5\x82ek znacznie przybywa. Na niekt\xc3\xb3rych terenach ich sytuacj\xc4\x99 poprawia budowa sztucznych gniazd.\n_START_SECTION_\nCechy gatunku\n_START_PARAGRAPH_\nBrak dymorfizmu p\xc5\x82ciowego \xe2\x80\x93 obie p\xc5\x82ci tego samego rozmiaru. Ogon znacznie mniej wci\xc4\x99ty ni\xc5\xbc u dym\xc3\xb3wki. Upierzenie \xe2\x80\x93 wierzch cia\xc5\x82a czarny z metalicznym po\xc5\x82yskiem, sp\xc3\xb3d, brzuch i kuper bia\xc5\x82y (nad ogonem znajduje si\xc4\x99 du\xc5\xbca prostok\xc4\x85tna bia\xc5\x82a plama), szare podgardle. Ma czarny dzi\xc3\xb3b i ciemnobr\xc4\x85zowe oczy. M\xc5\x82ode pozbawione s\xc4\x85 po\xc5\x82ysku \xe2\x80\x93 bardziej matowe od g\xc3\xb3ry, a od spodu bia\xc5\x82awe z br\xc4\x85zowym odcieniem. Wielko\xc5\x9bci\xc4\x85 dor\xc3\xb3wnuje prawie wr\xc3\xb3blowi, a wyra\xc5\xbaniej mniejsza jest od jerzyka._NEWLINE_Cho\xc4\x87 mylona czasem z dym\xc3\xb3wk\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcni si\xc4\x99 od niej na pierwszy rzut oka. Okn\xc3\xb3wka w przeciwie\xc5\x84stwie do dym\xc3\xb3wki ma nogi pokryte bia\xc5\x82ymi pi\xc3\xb3rami a\xc5\xbc do pazurk\xc3\xb3w. Poza tym jest nieco mniejsza, bardziej kr\xc4\x99pa, ma metalicznie niebieski wierzch cia\xc5\x82a, a sp\xc3\xb3d czysto bia\xc5\x82y. W locie r\xc3\xb3\xc5\xbcnic\xc4\x99 wida\xc4\x87 po p\xc5\x82ytszym wci\xc4\x99ciu ogona i bia\xc5\x82ym kuprze. Nieco inaczej wygl\xc4\x85da gniazdo jask\xc3\xb3\xc5\x82ki okn\xc3\xb3wki i czasem odmienna jest jego lokalizacja.\n_START_SECTION_\nZachowanie\n_START_PARAGRAPH_\nOkn\xc3\xb3wka, podobnie jak inne jask\xc3\xb3\xc5\x82ki, \xc5\x9bwietnie, zwinnie lata i w powietrzu sp\xc4\x99dza ka\xc5\xbcdego dnia wiele godzin. Wznosi si\xc4\x99 wy\xc5\xbcej ni\xc5\xbc dym\xc3\xb3wki, rzadziej szybuje, a cz\xc4\x99\xc5\x9bciej trzepoce skrzyd\xc5\x82ami i w powietrzu przelatuje od nich szybciej. Rzadziej natomiast leci tu\xc5\xbc nad ziemi\xc4\x85. Na ziemi\xc4\x99 zlatuje tylko po to, by zebra\xc4\x87 materia\xc5\x82 budulcowy (b\xc5\x82oto) na gniazdo. Chodzi po niej niezgrabnymi krokami. Nocuje w gromadach w koronach drzew i krzewach. Migruje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zwykle grupowo._NEWLINE_Nie boi si\xc4\x99 cz\xc5\x82owieka (w bezpo\xc5\x9bredniej jego obecno\xc5\x9bci zak\xc5\x82ada gniazda), cho\xc4\x87 pozostaje wobec niego ostro\xc5\xbcna.\n_START_SECTION_\nWymiary \xc5\x9brednie\n_START_PARAGRAPH_\nDoros\xc5\x82a jask\xc3\xb3\xc5\x82ka z zachodniego podgatunku nominatywnego mierzy 13 cm. Rozpi\xc4\x99to\xc5\x9b\xc4\x87 skrzyde\xc5\x82 od 26 do 29 cm, jej waga to \xc5\x9brednio 18,3 g.\n_START_SECTION_\nG\xc5\x82os\n_START_PARAGRAPH_\nJej \xc5\x9bpiew s\xc5\x82ycha\xc4\x87 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na dachach i gdy leci w powietrzu. Jej cichy \xc5\x9bwiergot jest mniej melodyjny ni\xc5\xbc u dym\xc3\xb3wki. G\xc5\x82os wabi\xc4\x85cy brzmi jak \xe2\x80\x9eczrr czrr sier sier\xe2\x80\x9d, a w locie \xe2\x80\x9ecrip\xe2\x80\x9d. Zawo\xc5\x82anie alarmowe to przenikliwe \xe2\x80\x9etsir\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nBiotop\n_START_PARAGRAPH_\nGatunek uleg\xc5\x82 silnej synantropizacji. Pojawia si\xc4\x99 na najbardziej zurbanizowanych terenach \xe2\x80\x93 zamieszkuje osiedla ludzkie (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie miasta), \xc5\x9br\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcia, w tym miejskie blokowiska (dym\xc3\xb3wka tak zaludnione obszary pomija). Preferuje okolice zbiornik\xc3\xb3w wodnych. Wi\xc4\x99ksza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 populacji zasiedla budowle oddalone od teren\xc3\xb3w bardzo zaludnionych. Widuje si\xc4\x99 j\xc4\x85 te\xc5\xbc w g\xc3\xb3rach. Na obszarach rolniczych zag\xc4\x99szczenie znacznie mo\xc5\xbce si\xc4\x99 waha\xc4\x87 \xe2\x80\x93 wynosi od kilku do kilkunastu par l\xc4\x99gowych przypadaj\xc4\x85cych na 1\xc2\xa0km\xc2\xb2. W miastach te warto\xc5\x9bci s\xc4\x85 zupe\xc5\x82nie inne \xe2\x80\x93 w niekt\xc3\xb3rych na badanych powierzchniach naliczono nawet ponad 500 par l\xc4\x99gowych. Latem nad wi\xc4\x99kszymi zbiornikami widuje si\xc4\x99 koncentracje okn\xc3\xb3wek licz\xc4\x85ce setki osobnik\xc3\xb3w, a nawet rzadko tysi\xc4\x85ce. W pobli\xc5\xbcu l\xc4\x99gowisk wymagaj\xc4\x85 obecno\xc5\x9bci szlamistych ka\xc5\x82u\xc5\xbc (mog\xc4\x85 te\xc5\xbc by\xc4\x87 sztuczne) sk\xc4\x85d bior\xc4\x85 materia\xc5\x82 do budowy gniazd.\n_START_SECTION_\nOkres l\xc4\x99gowy\n_START_PARAGRAPH_\nNa l\xc4\x99gowiska wraca w kwietniu i maju. Okres l\xc4\x99gowy trwa od maja do sierpnia. Tworzone s\xc4\x85 pary monogamiczne.\n_START_SECTION_\nGniazdo\n_START_PARAGRAPH_\nGnie\xc5\xbadzi si\xc4\x99 w osiedlach ludzkich, cho\xc4\x87 pierwotnymi miejscami l\xc4\x99g\xc3\xb3w by\xc5\x82y \xc5\x9bciany skalne, z niszami oraz szczelinami, i urwiska, podobnie jak w przypadku dym\xc3\xb3wki. Obecnie l\xc4\x99gn\xc4\x85 si\xc4\x99 tam tylko wyj\xc4\x85tkowo, zw\xc5\x82aszcza w Europie \xc5\x9arodkowej. W przeciwie\xc5\x84stwie jednak do swojej bliskiej krewniaczki nie buduje gniazd wewn\xc4\x85trz budynk\xc3\xb3w. Na zewn\xc4\x99trznych \xc5\x9bcianach budynk\xc3\xb3w zar\xc3\xb3wno murowanych jak i drewnianych, blisko poddasza, gzyms\xc3\xb3w lub framug okiennych (sk\xc4\x85d nazwa). Czasami jej l\xc4\x99gowe budowle spotyka si\xc4\x99 poza siedliskami ludzkimi \xe2\x80\x93 pod mostami, budowlami technicznymi, na silosach w pobli\xc5\xbcu zbiornik\xc3\xb3w wodnych, a w g\xc3\xb3rach na \xc5\x9bcianach dom\xc3\xb3w wypoczynkowych. Zbudowane z gliny i b\xc5\x82ota zlepionego \xc5\x9blin\xc4\x85, czasem z domieszk\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci ro\xc5\x9blin. Konstrukcja ma kszta\xc5\x82t \xc4\x87wiartki kuli z ma\xc5\x82ym, owalnym wej\xc5\x9bciem z boku (inaczej ni\xc5\xbc u dym\xc3\xb3wki), a jej stworzenie zajmuje ptakom oko\xc5\x82o tygodnia. Budowa ko\xc5\x84czy si\xc4\x99 wy\xc5\x9bcieleniem mi\xc4\x99kkimi pi\xc3\xb3rami, w\xc5\x82osiem i traw\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra nigdy nie wysuwa si\xc4\x99 poza otw\xc3\xb3r wej\xc5\x9bciowy._NEWLINE_Zaleca si\xc4\x99 budow\xc4\x99 specjalnych skrzynek l\xc4\x99gowych, u\xc5\x82atwiaj\xc4\x85cych zasiedlanie nowych miejsc i pozwalaj\xc4\x85cych wyprowadzi\xc4\x87 l\xc4\x99gi z miejsc niepo\xc5\xbc\xc4\x85danych (np. wej\xc5\x9bcia na dworzec kolejowy). W takich miejscach mo\xc5\xbcna te\xc5\xbc zamocowa\xc4\x87 os\xc5\x82ony dla przechodz\xc4\x85cych (najlepiej 50\xc2\xa0cm pod gniazdem) i aby uchroni\xc4\x87 budynek od zabrudzenia. _NEWLINE_W por\xc3\xb3wnaniu z dym\xc3\xb3wk\xc4\x85 okn\xc3\xb3wki cz\xc4\x99\xc5\x9bciej gniazduj\xc4\x85 w koloniach. Bardzo cz\xc4\x99sto kilka gniazd przy kraw\xc4\x99dzi okna przytwierdzonych jest jedno obok drugiego. Widywano nawet kolonie z\xc5\x82o\xc5\xbcone z 350 takich jask\xc3\xb3\xc5\x82czych konstrukcji. Oboje partnerzy wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 \xe2\x80\x9emurarsk\xc4\x85\xe2\x80\x9d zdolno\xc5\x9bci\xc4\x85, a w ich gniazdach, staranniej wykonanych ni\xc5\xbc u dym\xc3\xb3wki, nie ma materia\xc5\x82u ro\xc5\x9blinnego. Kolejne l\xc4\x99gi s\xc4\x85 zwykle prowadzone w tym samym gnie\xc5\xbadzie. Gdy ulegnie ono uszkodzeniu, partnerzy naprawiaj\xc4\x85 je i wykorzystuj\xc4\x85 przez wiele lat. Cz\xc4\x99sto mog\xc4\x85 je zasiedla\xc4\x87 wr\xc3\xb3ble domowe i wida\xc4\x87 to wtedy po wystaj\xc4\x85cych z otworu gniazda pi\xc3\xb3rach i \xc5\xbad\xc5\xbab\xc5\x82ach s\xc5\x82omy.\n_START_SECTION_\nJaja\n_START_PARAGRAPH_\nJeden lub dwa (czasem nawet 3) l\xc4\x99gi w roku od maja do pocz\xc4\x85tku lipca. Samica znosi bia\xc5\x82e jaja w liczbie 3 do 5.\n_START_SECTION_\nPo\xc5\xbcywienie\n_START_PARAGRAPH_\nDrobne owady chwytane w locie. Rzadziej zbiera je w locie z powierzchni wody lub z ziemi. Preferuje tak\xc4\x85 sam\xc4\x85 diet\xc4\x99 jak dym\xc3\xb3wka._NEWLINE_Cz\xc4\x99sto poluj\xc4\x85 w grupach nad otwartymi obszarami. Nad zbiornikami wodnymi okn\xc3\xb3wki wsp\xc3\xb3lnie \xc5\xbceruj\xc4\x85 z jask\xc3\xb3\xc5\x82kami dym\xc3\xb3wkami.\n_START_SECTION_\nOchrona\n_START_PARAGRAPH_\nJask\xc3\xb3\xc5\x82ka okn\xc3\xb3wka wyst\xc4\x99puje na rozleg\xc5\x82ym obszarze, szacowanym na 10 milion\xc3\xb3w kilometr\xc3\xb3w kwadratowych. Populacj\xc4\x99 europejsk\xc4\x85 szacuje si\xc4\x99 na 20\xe2\x80\x9348 milion\xc3\xb3w osobnik\xc3\xb3w. Cho\xc4\x87 istniej\xc4\x85 dowody na wahania liczebno\xc5\x9bci pewnych populacji, to tendencje zmiany liczebno\xc5\x9bci gatunku w skali globalnej nie by\xc5\x82y poddawane szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owym badaniom. Z tego w\xc5\x82a\xc5\x9bnie powodu gatunek jest klasyfikowany jako najmniejszej troski w Czerwonej Ksi\xc4\x99dze Gatunk\xc3\xb3w Zagro\xc5\xbconych z 2007 i nie ma specjalnego statusu w ramach Konwencji o mi\xc4\x99dzynarodowym handlu dzikimi zwierz\xc4\x99tami i ro\xc5\x9blinami gatunk\xc3\xb3w zagro\xc5\xbconych wygini\xc4\x99ciem (CITES), kt\xc3\xb3ra reguluje mi\xc4\x99dzynarodowy handel okazami dzikich zwierz\xc4\x85t i ro\xc5\x9blin. Jednak w Europie liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 populacji wykazuje trend zni\xc5\xbckuj\xc4\x85cy, dlatego g\xc5\x82\xc3\xb3wne brytyjskie organizacje, zajmuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 ochron\xc4\x85 przyrody zaktualizowa\xc5\x82y poziom ochrony na \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82te \xc5\x9bwiat\xc5\x82o, co oznacza \xc5\x9bredni stopie\xc5\x84 ochrony._NEWLINE_Gatunek bardzo skorzysta\xc5\x82 na wycinaniu las\xc3\xb3w, gdy\xc5\xbc spowodowa\xc5\x82o to wytworzenie otwartych siedlisk kt\xc3\xb3re on preferuje. Skorzysta\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na zasiedleniu rozleg\xc5\x82ych teren\xc3\xb3w przez ludzi, gdy\xc5\xbc zyska\xc5\x82 mn\xc3\xb3stwo odpowiednich i bezpiecznych miejsc na gniazda. Liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 populacji mo\xc5\xbce ulega\xc4\x87 wahaniom jedynie lokalnie. Nowoczesne domy dostarczaj\xc4\x85 wi\xc4\x99cej miejsc na gniazda, a ustawodawstwo dotycz\xc4\x85ce czystego powietrza umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o gniazdowanie w centrach miast, takich jak Londyn. Na przyk\xc5\x82ad, populacja okn\xc3\xb3wki w Sheffield, w centralnej cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Wielkiej Brytanii, zosta\xc5\x82a oszacowana na 12\xc2\xa0353 osobnik\xc3\xb3w. I przeciwnie \xe2\x80\x93 z\xc5\x82a pogoda, zatruwanie \xc5\x9brodowiska pestycydami, stosowanymi w rolnictwie, zbyt ma\xc5\x82a ilo\xc5\x9b\xc4\x87 b\xc5\x82ota na gniazdo oraz rywalizacja z wr\xc3\xb3blem zwyczajnym mo\xc5\xbce ich liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 obni\xc5\xbca\xc4\x87. Powszechny spadek liczebno\xc5\x9bci okn\xc3\xb3wki jest odnotowywany w centralnej i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Europie od 1970. Ze wzgl\xc4\x99du na chwytanie owad\xc3\xb3w lataj\xc4\x85cych, ptak ten jest zwykle tolerowany przez ludzi, gdy zak\xc5\x82ada gniazdo na budynkach, cho\xc4\x87 odchody gromadz\xc4\x85ce si\xc4\x99 poni\xc5\xbcej gniazda mog\xc4\x85 powodowa\xc4\x87 pewne niedogodno\xc5\x9bci dla ludzi, kt\xc3\xb3rzy czasem z tego powodu gniazda niszcz\xc4\x85. Na terenie Polski gatunek ten jest obj\xc4\x99ty \xc5\x9bcis\xc5\x82\xc4\x85 ochron\xc4\x85 gatunkow\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nZnaczenie w kulturze cz\xc5\x82owieka\n_START_PARAGRAPH_\nGatunek ten nie ma tak cz\xc4\x99stych odniesie\xc5\x84 literackich, w por\xc3\xb3wnaniu do jask\xc3\xb3\xc5\x82ki dym\xc3\xb3wki, cho\xc4\x87 niekt\xc3\xb3re starsze wzmianki mog\xc4\x85 odnosi\xc4\x87 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie dobrze do okn\xc3\xb3wki, co dym\xc3\xb3wki. William Szekspir wyra\xc5\xbanie opisuje okn\xc3\xb3wk\xc4\x99, gdy Banko wskazuje na gniazda tych ptak\xc3\xb3w, na zamku Makbeta:_NEWLINE_"Go\xc5\x9b\xc4\x87 wiosenny,_NEWLINE_Jask\xc3\xb3\xc5\x82ka, owdzie u blank si\xc4\x99 gnie\xc5\xbcd\xc5\xbc\xc4\x85ca,_NEWLINE__NEWLINE_Wskazuje swoim pobytem, \xc5\xbce niebo_NEWLINE__NEWLINE_Tchnie tu przyja\xc5\xbanie: nie ma gzymsu, \xc5\x82uku,_NEWLINE__NEWLINE_Zak\xc4\x85ta, gdzie by ten ptak nie przyczepi\xc5\x82_NEWLINE__NEWLINE_Dla swoich piskl\xc4\x85t wisz\xc4\x85cej ko\xc5\x82yski._NEWLINE__NEWLINE_Zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82em, \xc5\xbce gdzie te ptaszyny_NEWLINE__NEWLINE_Najch\xc4\x99tniej goszcz\xc4\x85, tam powietrze bywa_NEWLINE__NEWLINE_Najczystsze."_NEWLINE_(Makbet, Akt I, scena VI).'