b'\n_START_ARTICLE_\nLimanowa\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nWedle dominuj\xc4\x85cych pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w, Limanowa zosta\xc5\x82a za\xc5\x82o\xc5\xbcona w XV w., aczkolwiek istniej\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc hipotezy przesuwaj\xc4\x85ce t\xc4\x99 dat\xc4\x99 w wiek XIV, zwalczane w okresie PRL ze wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w politycznych, gdy\xc5\xbc wi\xc4\x85za\xc5\x82yby si\xc4\x99 z konieczno\xc5\x9bci\xc4\x85 przyj\xc4\x99cia, \xc5\xbce miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 za\xc5\x82o\xc5\xbcyli osadnicy niemieccy. W okresie polokacyjnym wyst\xc4\x99puje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pod niemieck\xc4\x85 nazw\xc4\x85 niem. Hilman, Ilmenau. W \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach pisanych nazwa miejscowo\xc5\x9bci wyst\xc4\x99puje jako Ilmanowa w 1493 r. lub Hilmanowa od nazwiska osad\xc5\xbacy o niemieckim nazwisku Ilman, czyli Hildiman, Illmann (na pobliskim terenie podg\xc3\xb3rskim nie brak nazw miejscowych o niemieckim pochodzeniu jak Grywa\xc5\x82d/Gr\xc3\xbcnewald, Szaflary/Sch\xc3\xa4fer). Spolszczenie na Limanowa pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 w 1680 r._NEWLINE_Limanowa otrzyma\xc5\x82a prawa miejskie w 1565 r. od Zygmunta II Augusta (dzi\xc5\x9b jedna z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych ulic nosi jego imi\xc4\x99). Od tego czasu nast\xc4\x99powa\xc5\x82 sta\xc5\x82y rozw\xc3\xb3j gospodarczy i kulturalny, przerwany wiek p\xc3\xb3\xc5\xbaniej potopem szwedzkim i wielkim po\xc5\xbcarem miasta, kt\xc3\xb3re nie podnios\xc5\x82o si\xc4\x99 z upadku a\xc5\xbc do doby rozbiorowej._NEWLINE_W 1770 r., kiedy w\xc5\x82adze cesarskie rozszerzy\xc5\x82y zasi\xc4\x99g kordonu sanitarnego, kt\xc3\xb3rym obj\xc4\x99to rok wcze\xc5\x9bniej cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 S\xc4\x85decczyzny, Limanowa znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 w bezpo\xc5\x9brednim s\xc4\x85siedztwie granicy austriackiej. Samo miasto nie znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 po stronie zagarni\xc4\x99tej przez Mari\xc4\x99 Teres\xc4\x99._NEWLINE_W przeciwie\xc5\x84stwie do reszty Galicji, pierwsze lata rz\xc4\x85d\xc3\xb3w austriackich przynios\xc5\x82y Limanowej pewne o\xc5\xbcywienie gospodarcze, do kt\xc3\xb3rego przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 przywileje nadane miastu przez cesarza Leopolda II._NEWLINE_W 1846 r. w czasie rzezi galicyjskiej na Limanow\xc4\x85 uderzy\xc5\x82 du\xc5\xbcy oddzia\xc5\x82 ch\xc5\x82opski. W mie\xc5\x9bcie obecnych by\xc5\x82o wtedy tylko kilku \xc5\xbco\xc5\x82nierzy austriackich, jednak dzi\xc4\x99ki ich wsp\xc3\xb3\xc5\x82dzia\xc5\x82aniu z mieszka\xc5\x84cami atak zosta\xc5\x82 odparty._NEWLINE_Od lat 80. XIX w. miasto pocz\xc4\x99\xc5\x82o rozwija\xc4\x87 si\xc4\x99 szybciej dzi\xc4\x99ki budowie Galicyjskiej Kolei Transwersalnej, rafinerii ropy naftowej i nowoczesnego browaru. Limanowa znana te\xc5\xbc by\xc5\x82a z targ\xc3\xb3w koni, na kt\xc3\xb3rych w 1900 r. zawarto co czwart\xc4\x85 galicyjsk\xc4\x85 umow\xc4\x99 kupna-sprzeda\xc5\xbcy tych zwierz\xc4\x85t._NEWLINE_W grudniu 1914 r. w bitwie pod Limanow\xc4\x85 wojska austro-w\xc4\x99gierskie wsparte posi\xc5\x82kami niemieckimi zatrzyma\xc5\x82y ofensyw\xc4\x99 oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w rosyjskich. W czasie walk cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miasta sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82a w wyniku bombardowania przeprowadzonego przez artyleri\xc4\x99 rosyjsk\xc4\x85, dla kt\xc3\xb3rej punktem orientacyjnym by\xc5\x82a wie\xc5\xbca nowo wznoszonego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a._NEWLINE_Skutkiem I wojny \xc5\x9bwiatowej by\xc5\x82y dla miasta nie tylko zniszczenia, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc utrata austriackich rynk\xc3\xb3w zbytu. Z drugiej strony okres powojenny sprzyja\xc5\x82 rozwojowi inicjatyw lokalnej spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci, czego przyk\xc5\x82adem by\xc5\x82o za\xc5\x82o\xc5\xbcenie w 1924 r. pierwszego klubu pi\xc5\x82karskiego \xe2\x80\x93 Limanovii._NEWLINE_Wielki kryzys gospodarczy by\xc5\x82 dla miasta brzemienny w skutkach: og\xc3\xb3lne zubo\xc5\xbcenie ludno\xc5\x9bci, pot\xc4\x99gowane charakterystycznym dla b. zaboru austriackiego przeludnieniem agrarnym, w po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z likwidacj\xc4\x85 i tak nielicznych zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w przemys\xc5\x82owych (rafineri\xc4\x99 zamkni\xc4\x99to w 1933 r.), zintensyfikowa\xc5\x82o napi\xc4\x99cia spo\xc5\x82eczne, prowadz\xc4\x85c w okolicach Limanowej do powa\xc5\xbcnych strajk\xc3\xb3w ch\xc5\x82opskich. Tak jak na pozosta\xc5\x82ym obszarze Polski, pewn\xc4\x85 popraw\xc4\x99 sytuacji da\xc5\x82o si\xc4\x99 odczu\xc4\x87 dopiero od 1936 r. W 1938 r. powa\xc5\xbcnie zmodyfikowano herb miasta, kt\xc3\xb3ry zyska\xc5\x82 obecn\xc4\x85 posta\xc4\x87._NEWLINE_6 wrze\xc5\x9bnia 1939 r. do miasta wkroczy\xc5\x82y wojska niemieckie, a tym samym rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 okres okupacji niemieckiej, od pocz\xc4\x85tku naznaczonej licznymi egzekucjami cywil\xc3\xb3w. W wyniku reformy administracyjnej, zwi\xc4\x85zanej z utworzeniem GG, Limanowa utraci\xc5\x82a status miasta powiatowego. Ukszta\xc5\x82towanie terenu w okolicach Limanowej sprzyja\xc5\x82o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci partyzanckiej, kt\xc3\xb3ra te\xc5\xbc intensywnie si\xc4\x99 tam rozwin\xc4\x99\xc5\x82a i obejmowa\xc5\x82a oddzia\xc5\x82y AK (du\xc5\xbce zgrupowanie w rejonie masywu Mogielicy) i BCh, za\xc5\x9b w 1944 r. pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 tak\xc5\xbce dywersyjne oddzia\xc5\x82y sowieckie._NEWLINE_W ramach przyj\xc4\x99tej przez III Rzesz\xc4\x99 polityki wykorzystania obszaru GG na potrzeby wojenne i w oparciu o urz\xc4\x85dzenia zamkni\xc4\x99tej rafinerii, zorganizowano w Limanowej du\xc5\xbc\xc4\x85 baz\xc4\x99 prze\xc5\x82adunkow\xc4\x85 paliw p\xc5\x82ynnych dla frontu wschodniego. Miasto, tak jak ca\xc5\x82y teren zlikwidowanego powiatu limanowskiego, obj\xc4\x99te te\xc5\xbc by\xc5\x82o akcj\xc4\x85 tzw. Goralenvolku, kt\xc3\xb3ra \xe2\x80\x93 inaczej ni\xc5\xbc na terenie Podhala \xe2\x80\x93 nie przynios\xc5\x82a \xc5\xbcadnych rezultat\xc3\xb3w. Limanowa zosta\xc5\x82a wyzwolona spod okupacji niemieckiej 19 stycznia 1945 r. przez jednostki 38 armii IV Frontu Ukrai\xc5\x84skiego. Ku czci tych jednostek w 1957 roku zosta\xc5\x82 ods\xc5\x82oni\xc4\x99ty w Parku Miejskim Pomnik Wdzi\xc4\x99czno\xc5\x9bci Armii Czerwonej._NEWLINE_W okresie powojennym w mie\xc5\x9bcie silne by\xc5\x82o poparcie dla opozycji antykomunistycznej, w tym miko\xc5\x82ajczykowskiego PSL. Okres po sfa\xc5\x82szowanych wyborach w 1947 r. to czas intensywnej stalinizacji, czego symbolem sta\xc5\x82o si\xc4\x99 przemianowanie ulicy Pi\xc5\x82sudskiego na ulic\xc4\x99 J\xc3\xb3zefa Stalina._NEWLINE_Intensywny rozw\xc3\xb3j Limanowej zosta\xc5\x82 zapocz\xc4\x85tkowany w drugiej po\xc5\x82owie lat 60. Rozpocz\xc4\x99to wtedy \xe2\x80\x93 w du\xc5\xbcej mierze w oparciu o \xe2\x80\x9eczyn spo\xc5\x82eczny\xe2\x80\x9d mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 gruntown\xc4\x85 przebudow\xc4\x99 centrum, kt\xc3\xb3re zyska\xc5\x82o m.in. ca\xc5\x82kowicie now\xc4\x85 p\xc5\x82yt\xc4\x99 Rynku i dwa du\xc5\xbce domy towarowe. W po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta ruszy\xc5\x82a z kolei budowa os. Zygmunta Augusta, kt\xc3\xb3re wkr\xc3\xb3tce sta\xc5\x82o si\xc4\x99 najwi\xc4\x99kszym miejscowym blokowiskiem._NEWLINE_W ramach obchod\xc3\xb3w milenium chrztu Polski w 1966 r. odby\xc5\x82y si\xc4\x99 w Limanowej uroczysto\xc5\x9bci pod przewodnictwem abp. Karola Wojty\xc5\x82y, gromadz\xc4\x85c przesz\xc5\x82o 100 tys. os\xc3\xb3b. Z tej okazji na zlecenie Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a nakr\xc4\x99cono dokument, b\xc4\x99d\xc4\x85cy najprawdopodobniej pierwszym kolorowym filmem uwieczniaj\xc4\x85cym miasto. Nie zmienia\xc5\x82o to negatywnego nastawienia lokalnych w\xc5\x82adz PZPR do religii \xe2\x80\x93 pod pozorem przebudowy Rynku usuni\xc4\x99to stamt\xc4\x85d figur\xc4\x99 \xc5\x9bw. Floriana, zast\xc4\x85pion\xc4\x85 wkr\xc3\xb3tce du\xc5\xbc\xc4\x85 rze\xc5\xbab\xc4\x85 plenerow\xc4\x85 (tzw. Buzodromem), ustawion\xc4\x85 celowo w taki spos\xc3\xb3b, by \xe2\x80\x93 na potrzeby propagandowych fotografii \xe2\x80\x93 zas\xc5\x82oni\xc4\x87 w miar\xc4\x99 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci budynek ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a._NEWLINE_Lata 70. XX w. przynios\xc5\x82y kontynuacj\xc4\x99 rozbudowy osiedli i zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w przemys\xc5\x82owych oraz medialn\xc4\x85 s\xc5\x82aw\xc4\x99 miasta, zwi\xc4\x85zan\xc4\x85 z sukcesami w telewizyjnych \xe2\x80\x9eturniejach miast\xe2\x80\x9d. Jednak w zwi\xc4\x85zku z budow\xc4\x85 i modernizacj\xc4\x85 alternatywnych po\xc5\x82\xc4\x85cze\xc5\x84 kolejowych Nowego S\xc4\x85cza z reszt\xc4\x85 kraju, straci\xc5\x82a powa\xc5\xbcniejsze znaczenie jedyna linia kolejowa przebiegaj\xc4\x85ca przez Limanow\xc4\x85. W rezultacie linia ta nie zosta\xc5\x82a nawet zelektryfikowana, a z czasem ruch na niej praktycznie zamar\xc5\x82._NEWLINE_1 czerwca 1975 r. w zwi\xc4\x85zku z reform\xc4\x85 administracji powiaty zosta\xc5\x82y zniesione, a Limanowa znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 w woj. nowos\xc4\x85deckim. Degradacj\xc4\x99 pozycji miasta w minimalnym tylko stopniu zrekompensowa\xc5\x82o to, \xc5\xbce zosta\xc5\x82o ono siedzib\xc4\x85 Wojew\xc3\xb3dzkiego Urz\xc4\x99du Statystycznego._NEWLINE_Kryzys gospodarczy narastaj\xc4\x85cy w drugiej po\xc5\x82owie lat 70. i marazm lat. 80. XX w. by\xc5\x82y odczuwalne dla mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w miasta, cho\xc4\x87 nawet w latach 80. kontynuowano budow\xc4\x99 osiedli mieszkaniowych i pewne inwestycje infrastrukturalne._NEWLINE_Transformacja ustrojowa w 1989 r. poci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a za sob\xc4\x85 upad\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, wzgl\xc4\x99dnie przekszta\xc5\x82cenia w\xc5\x82asno\xc5\x9bciowe i ograniczenie dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci kilku najwi\xc4\x99kszych zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w pracy (m.in. zak\xc5\x82ady przemys\xc5\x82u drzewnego w \xc5\x81ososinie G\xc3\xb3rnej), kt\xc3\xb3re niejednokrotnie odby\xc5\x82y si\xc4\x99 w nie do ko\xc5\x84ca jasnych okoliczno\xc5\x9bciach. Niemniej, poniewa\xc5\xbc Limanowa \xe2\x80\x93 w przeciwie\xc5\x84stwie do wielu miast podobnej wielko\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 nie by\xc5\x82a uzale\xc5\xbcniona od jednego du\xc5\xbcego zak\xc5\x82adu przemys\xc5\x82owego, transformacja przebieg\xc5\x82a stosunkowo \xc5\x82agodnie._NEWLINE_1 stycznia 1999 r. miasto na powr\xc3\xb3t sta\xc5\x82o si\xc4\x99 siedzib\xc4\x85 powiatu, a w 2004 r. otrzyma\xc5\x82o nagrod\xc4\x99 za najlepsze w Polsce wykorzystanie funduszy unijnych w kategorii miast do 40 000 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Do chwili obecnej nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 jednak rozwi\xc4\x85za\xc4\x87 kluczowego dla dalszego rozwoju Limanowej problemu, jakim jest niedostatek dogodnych po\xc5\x82\xc4\x85cze\xc5\x84 drogowych z reszt\xc4\x85 kraju, przy praktycznym braku kolejowych. Bezpo\xc5\x9brednia linia kolejowa do Krakowa i obwodnica miasta od ponad 30 lat pozostaj\xc4\x85 w sferze projekt\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nAtrakcje turystyczne i zabytki\n_START_PARAGRAPH_\nOd p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej strony miasta wznosi si\xc4\x99 d\xc5\x82ugi grzbiet Pasma \xc5\x81ososi\xc5\x84skiego, od po\xc5\x82udniowej wysokie wzniesienie Lipowe. Z pobliskiej, g\xc3\xb3ruj\xc4\x85cej nad miastem Miejskiej G\xc3\xb3ry bardzo rozleg\xc5\x82a panorama widok\xc3\xb3w. Stoi na niej najwy\xc5\xbcszy w Polsce stalowy krzy\xc5\xbc (rekordowa jest wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 samego krzy\xc5\xbca, a nie po\xc5\x82o\xc5\xbcenie \xe2\x80\x93 najwy\xc5\xbcej po\xc5\x82o\xc5\xbcony jest krzy\xc5\xbc na Giewoncie)._NEWLINE_Na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym stoku \xc5\x81ysej G\xc3\xb3ry znajduje si\xc4\x99 Stacja Narciarska \xe2\x80\x9eLimanowa-Ski\xe2\x80\x9d z czteroosobowym wyci\xc4\x85giem krzese\xc5\x82kowym oraz dwoma wyci\xc4\x85gami orczykowymi. Trasy narciarskie wyposa\xc5\xbcone s\xc4\x85 w system sztucznego na\xc5\x9bnie\xc5\xbcania i o\xc5\x9bwietlenie.'