b'\n_START_ARTICLE_\nSzwajcarskie Si\xc5\x82y Powietrzne\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW 2011 roku ostatnie A\xc3\xa9rospatiale Alouette III przekazano Pakistanowi. Obecnie Szwajcaria dysponuje my\xc5\x9bliwcami F-18 Hornet oraz Northrop F-5 Tiger II, kt\xc3\xb3re planowano zast\xc4\x85pi\xc4\x87 22 nowymi Saab JAS 39 Gripen. Zakup ten zosta\xc5\x82 jednak odrzucony przez Szwajcar\xc3\xb3w w referendum 18 maja 2014 roku. Szwajcaria planuje eksploatowa\xc4\x87 F-18 do 2025 roku. W\xc5\x82adze kraju wyznaczy\xc5\x82y zadanie przygotowania nowego przetargu w postaci opracowania warunk\xc3\xb3w taktyczno-technicznych. Planowane do og\xc5\x82oszenia w 2017 roku zam\xc3\xb3wienie obejmie nast\xc4\x99pc\xc3\xb3w F-5 jak i F-18.\n_START_SECTION_\nF-5 Tiger II w Szwajcarskich Si\xc5\x82ach Powietrznych\n_START_PARAGRAPH_\nNa wyposa\xc5\xbceniu jednostek w latach 70 XX w. znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 samoloty my\xc5\x9bliwsko-bombowe Venom, w liczbie 200 sztuk, o \xc3\xb3wcze\xc5\x9bnie niskich mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bciach bojowych i modernizacji. Wzmocnienie obrony powietrznej kraju, polega\xc5\x82o na podzieleniu przestrzeni powietrznej na dwie cz\xc4\x99\xc5\x9bci. Do wysoko\xc5\x9bci 6000 m operowa\xc4\x87 mia\xc5\x82y my\xc5\x9bliwce przewagi lokalnej, a powy\xc5\xbcej tego pu\xc5\x82apu samoloty Mirage. Na podstawie analiz wojen arabsko-izraelskich i wojnie w Wietnamie wytyczono wymagania dla nowego samolotu w dokumencie "Prowadzenie walki powietrznej w latach 80." wydanym 9 pa\xc5\xbadziernika 1973 roku._NEWLINE_Samolot mia\xc5\x82 mie\xc4\x87 dobre parametry dynamiczne, bez skomplikowanych system\xc3\xb3w walki, co u\xc5\x82atwi\xc5\x82o by szkolenie za\xc5\x82\xc3\xb3g. Wymaganiem gabarytowym by\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 operowania na g\xc3\xb3rskich lotniskach i hangarach. Zapotrzebowanie zosta\xc5\x82o okre\xc5\x9blone na 60-80 samolot\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nKonkurs\n_START_PARAGRAPH_\nPrzy rozpisaniu konkurent\xc3\xb3w do przetargu brano pod uwag\xc4\x99 takie maszyny jak: YF-16, YF-17(p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy F/A-18) jednak by\xc5\x82y to dopiero prototypy. Do wytw\xc3\xb3rni lotniczych wys\xc5\x82ano delegacje w celu zapoznania si\xc4\x99 z oferowanymi samolotami i na podstawie ich rekomendacji wysy\xc5\x82ano zaproszenia do konkursu. Odrzucony zosta\xc5\x82 brytyjski samolot Harrier GR.1. Decyzj\xc4\x99 spowodowa\xc5\x82a katastrofa maszyny podczas oblotu. Na ko\xc5\x84cu udzia\xc5\x82 w konkursie wzi\xc4\x99\xc5\x82y cztery samoloty: francuski - Dassault Mirage F1, ameryka\xc5\x84skie - Northrop F-5E Tiger II,  F-4E Phantom II, szwedzki - Saab Ja37 Viggen. Rozstrzygni\xc4\x99cie konkursu zapad\xc5\x82o po testach wszystkich maszyn, jednak znakomite osi\xc4\x85gi, \xc5\x82atwo\xc5\x9b\xc4\x87 szkolenia pilot\xc3\xb3w oraz atrakcyjna cena zadecydowa\xc5\x82y o wyborze F-5E Tiger II._NEWLINE_Dok\xc5\x82adne wyliczanie koszt\xc3\xb3w wi\xc4\x85za\xc5\x82o si\xc4\x99 z tym, \xc5\xbce zakup my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w stanowi\xc5\x82 tylko cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 programu modernizacji armii na lata 1975-1979 (R\xc3\xbcstungsprogramm 1975). Wynegocjowany offset zam\xc3\xb3wienia wynosi\xc5\x82 30% warto\xc5\x9bci oraz uruchomienie produkcji w zak\xc5\x82adach F + W Emmen. 16 marca 1976 po d\xc5\x82ugich debatach parlamentarnych wyra\xc5\xbcono zgod\xc4\x99 na zawarcie kontraktu.\n_START_SECTION_\nF-18 w Szwajcarskich Si\xc5\x82ach Powietrznych\n_START_PARAGRAPH_\nKonkurs na nast\xc4\x99pc\xc4\x99 Mirage IIIS rozpisany zosta\xc5\x82 ju\xc5\xbc w 1985 roku. Francuskie samoloty bojowe mimo i\xc5\xbc uwa\xc5\xbcane za wielozadaniowe u\xc5\xbcywane by\xc5\x82y wy\xc5\x82\xc4\x85cznie do zada\xc5\x84 obrony powietrznej. Za\xc5\x82o\xc5\xbceniem by\xc5\x82o, aby ich nast\xc4\x99pca r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc by\xc5\x82 maszyn\xc4\x85 przechwytuj\xc4\x85c\xc4\x85 o dobrych parametrach dynamicznych, wyposa\xc5\xbcon\xc4\x85 w zaawansowany radar, przystosowan\xc4\x85 do dzia\xc5\x82a\xc5\x84 w ka\xc5\xbcdych warunkach atmosferycznych i w \xc5\x9brodowisku silnych zak\xc5\x82\xc3\xb3ce\xc5\x84 elektronicznych z sporym zapasem paliwa. Zapotrzebowanie szacowano na 40-60 maszyn._NEWLINE_Pod uwag\xc4\x99 brano a\xc5\xbc 6 konstrukcji: F-16, F/A-18, F-20, JAS 39, IAI, Dassault Mirage 2000C. Z proponowanych maszyn w stadium prototypowym znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 F-20 Tigershark, a prototypowym JAS 39 Gripen i IAI Lavi, co z g\xc3\xb3ry przekre\xc5\x9bli\xc5\x82o ich szanse. Z pozosta\xc5\x82ych maszyn po dok\xc5\x82adnej analizie parametr\xc3\xb3w i wst\xc4\x99pnym oblataniu przez pilot\xc3\xb3w testowych do etapu intensywnych pr\xc3\xb3b dopuszczono wy\xc5\x82\xc4\x85cznie F-16 Fighting Falcon i F/A-18 Hornet. Czterodniowe testy odby\xc5\x82y si\xc4\x99 w maju 1988 roku. Wykaza\xc5\x82y one jednoznaczn\xc4\x85 przewag\xc4\x99 Horneta w za\xc5\x82o\xc5\xbconej roli. Wysoko zosta\xc5\x82 oceniony komfort kabiny pilota oraz \xc5\x82atwo\xc5\x9b\xc4\x87 hangarowania maszyn. Parametry l\xc4\x85dowania kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y dostosowane do lotniskowc\xc3\xb3w doskonale nadawa\xc5\x82y si\xc4\x99 do wykorzystania w g\xc3\xb3rzystych alpejskich lotniskach._NEWLINE_3 pa\xc5\xbadziernika 1988 roku podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o zakupie 34 sztuk, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 jednak wstrzymano po pojawieniu si\xc4\x99 nowej konkurencji w postaci samolot\xc3\xb3w wschodnich po rozpadzie Bloku Wschodniego i zjednoczeniu Niemiec. Jedn\xc4\x85 z najwy\xc5\xbcej ocenianych konstrukcji by\xc5\x82 MiG-29, kt\xc3\xb3ry uzyska\xc5\x82 w Szwajcarskim parlamencie sporo zwolennik\xc3\xb3w. Drugim samolotem by\xc5\x82a nowsza wersja Mirage 2000 oznaczona jako 2000-5. Z powodu kr\xc3\xb3tkiego resursu p\xc5\x82atowca i niestabilno\xc5\x9bci rynku radzieckiego odrzucono propozycj\xc4\x99 MiG-a, to konstrukcja francuska zosta\xc5\x82a skonfrontowana z F/A-18 z kt\xc3\xb3rej ponownie wyszed\xc5\x82 zwyci\xc4\x99sko. Przewag\xc4\x85 okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 wi\xc4\x99ksze zbiorniki wewn\xc4\x99trzne, kt\xc3\xb3re pozwala\xc5\x82y na znacznie szybsze reagowanie co w skali wielko\xc5\x9bci kraju ma kluczowe znaczenie._NEWLINE_Oficjalne potwierdzenie wyboru Horneta, nast\xc4\x85pi\xc5\x82o 26 czerwca 1991 roku, a niemal rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej 17 czerwca 1992 roku podpisano kontakt na dostaw\xc4\x99 34 sztuk: 26 samolot\xc3\xb3w w wersji jednomiejscowej C i 8 w dwumiejscowej D. Szwajcarskie \xc5\x9brodowiska pacyfistyczne jednak zablokowa\xc5\x82y zakup domagaj\xc4\x85c si\xc4\x99 referendum w tej sprawie. W g\xc5\x82osowaniu 6 czerwca 1993 roku wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa odpowiedzia\xc5\x82a si\xc4\x99 za kontynuowaniem programu modernizacji lotnictwa. Op\xc3\xb3\xc5\xbanienie dostaw mia\xc5\x82o dobre strony, gdy\xc5\xbc przeprowadzono w samolotach wszelkie udoskonalenia wynikaj\xc4\x85ce z ich eksploatacji. Zamontowano nowy radar AN/APG-73, system zak\xc5\x82\xc3\xb3ce\xc5\x84 AN/ALQ-165, ponadto wzmocniono konstrukcj\xc4\x99 wr\xc4\x99gami stopu tytanowego. Podnios\xc5\x82o to \xc5\xbcywotno\xc5\x9b\xc4\x87 z 3000 do 5000 godzin, jakie przewidywane by\xc5\x82y przy forsowanym u\xc5\xbcytkowaniu podczas start\xc3\xb3w i l\xc4\x85dowa\xc5\x84.\n_START_SECTION_\nDostawy i szkolenie\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsz\xc4\x85 jednostk\xc4\x85 wytypowan\xc4\x85 do przezbrojenia by\xc5\x82a Fliegerstaffel 17. Piloci tej eskadry zostali wys\xc5\x82ani na szkolenia we wrze\xc5\x9bniu 1995 roku do USA. Jako pierwszy 20 stycznia 1996 roku w powietrze wzbi\xc5\x82 si\xc4\x99 dwumiejscowy samolot nr J-5231. Tylko pierwsze dwie maszyny zosta\xc5\x82y zbudowane ca\xc5\x82kowicie w USA gdy\xc5\xbc pozosta\xc5\x82e zmontowane by\xc5\x82y w szwajcarskich zak\xc5\x82adach RUAG w Emmen. Pierwszy samolot by\xc5\x82 got\xc3\xb3w do lotu ju\xc5\xbc w pa\xc5\xbadzierniku tego samego roku. Uroczysto\xc5\x9b\xc4\x87 przekazania maszyny w r\xc4\x99ce pilot\xc3\xb3w Schweizer Luftwaffe mia\xc5\x82a miejsce 23 stycznia 1997 roku. Posiadaj\xc4\x85c 19 przeszkolonych pilot\xc3\xb3w, wst\xc4\x99pn\xc4\x85 gotowo\xc5\x9b\xc4\x87 bojow\xc4\x85 jednostka Fliegerstaffel 17 uzyska\xc5\x82a w grudniu 1997 roku. Wkr\xc3\xb3tce nast\xc4\x85pi\xc5\x82o przezbrojenie dw\xc3\xb3ch pozosta\xc5\x82ych eskadr. Wiosn\xc4\x85 1998 roku pierwsze F/A-18 otrzyma\xc5\x82a Fliegerstaffel 18, a w kolejnym roku Fliegerstaffel 11. Ostatni samolot przekazano u\xc5\xbcytkownikowi 22 pa\xc5\xbadziernika 1999 roku.\n_START_SECTION_\nS\xc5\x82u\xc5\xbcba\n_START_PARAGRAPH_\nPo uzyskaniu gotowo\xc5\x9bci operacyjnej Fliegerstaffel 17 i 18 pozosta\xc5\x82y w swoich bazach operacyjnych. Jedynie Fliegerstaffel 11 po otrzymaniu nowych my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w pocz\xc4\x85tkowo stacjonowa\xc5\x82a w D\xc3\xbcbendorfie, ale po zamkni\xc4\x99ciu bazy dla odrzutowc\xc3\xb3w w 2005 roku przeniesiono jednostk\xc4\x99 do Meiringen. Jedynej bazy gdzie funkcjonuj\xc4\x85 skalne tunele w kt\xc3\xb3rych chowane s\xc4\x85 odrzutowce. W latach 2005-2009 system ten zosta\xc5\x82 znacznie rozbudowany i unowocze\xc5\x9bniony w celu obs\xc5\x82ugi samolot\xc3\xb3w. Charakterystyczny jest brak przydzia\xc5\x82u samolot\xc3\xb3w do poszczeg\xc3\xb3lnych jednostek, wi\xc4\x99c co za tym idzie brak jest oznacze\xc5\x84 eskadr._NEWLINE_W wyniku wypadk\xc3\xb3w utracono dwie maszyny. Pierwsza katastrofa mia\xc5\x82a miejsce na pocz\xc4\x85tku eksploatacji, 7 kwietnia 1998 roku gdzie dwumiejscowy F/A-18D nr J-5231 wystartowa\xc5\x82 do lotu treningowego z zamiarem przechwycenia drugiego Horneta. Wskutek mg\xc5\x82y i opadu \xc5\x9bniegu doprowadzi\xc5\x82o to do utraty orientacji i rozbicia samolotu w Crans-sur-Sierre. Obaj piloci mimo pr\xc3\xb3by katapultowania si\xc4\x99 zgin\xc4\x99li. Druga katastrofa mia\xc5\x82a miejsce 23 pa\xc5\xbadziernika 2013 roku kiedy F/A-18D nr J-5237 wystartowa\xc5\x82 wraz z drug\xc4\x85 maszyn\xc4\x85 na lot treningowy walki powietrznej. Za\xc5\x82amanie pogody zmusi\xc5\x82o samoloty do zawr\xc3\xb3cenia. Przy z\xc5\x82ej ocenie odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci do tego manewru samolot uderzy\xc5\x82 w g\xc3\xb3r\xc4\x99 Pilatus. Obaj piloci zgin\xc4\x99li. Ostatni wypadek wydarzy\xc5\x82 si\xc4\x99 14 pa\xc5\xbadziernika 2015 roku, kiedy z lotniska w Payerne w towarzystwie dw\xc3\xb3ch F-5 z niewyja\xc5\x9bnionych przyczyn rozbi\xc5\x82 si\xc4\x99 dwumiejscowy Hornet. Lekko rannego pilota przewieziono do szpitala. 29 sierpnia 2016 roku oko\xc5\x82o godziny 14:30 dosz\xc5\x82o do wypadku jednoosobowego my\xc5\x9bliwca F/A-18C. Obecnie flota F/A-18 liczy 25 sztuk z czego tylko 5 w wersji D.\n_START_SECTION_\nZadania bie\xc5\xbc\xc4\x85ce\n_START_PARAGRAPH_\nW pierwszej po\xc5\x82owie 2015 roku szwajcarskie F/A-18 bra\xc5\x82y udzia\xc5\x82 w mi\xc4\x99dzynarodowych \xc4\x87wiczeniach NATO Tigermeet 2015. Chocia\xc5\xbc pa\xc5\x84stwo nie jest cz\xc5\x82onkiem NATO korzysta od 2004 roku z przywileju uczestnika. Delegacja sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 z 40 os\xc3\xb3b i 3 Hornet\xc3\xb3w zaj\xc4\x99\xc5\x82a 3 miejsce w kategorii najlepsza jednostka lataj\xc4\x85ca na 6 ekip. Pomi\xc4\x99dzy 22 maja, a 5 czerwca Szwajcarzy uczestniczyli w manewrach Arctic Challenge Exercise. Na czas \xc4\x87wicze\xc5\x84 wys\xc5\x82ano do Szwecji 8 Hornet\xc3\xb3w, 15 pilot\xc3\xb3w i 45 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w ekipy naziemnej. Ostatnimi \xc4\x87wiczeniami by\xc5\x82 TLP Flying Course 2015-3. Od 14 wrze\xc5\x9bnia do 9 pa\xc5\xbadziernika 5 Horent\xc3\xb3w i blisko 100 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w personelu przebazowano do Hiszpanii na \xc4\x87wiczenia obrony powietrznej. Wa\xc5\xbcn\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x85 jest dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 z Austriackimi si\xc5\x82ami powietrznymi.\n_START_SECTION_\nModernizacje\n_START_PARAGRAPH_\nW przeciwie\xc5\x84stwie do przestarza\xc5\x82ych F-5, my\xc5\x9bliwce F/A-18 regularnie poddawane s\xc4\x85 pracom modernizacyjnym, zapewniaj\xc4\x85cym wysoki stopie\xc5\x84 nowoczesno\xc5\x9bci. Na pocz\xc4\x85tku 2002 roku wyposa\xc5\xbcone zosta\xc5\x82y w specjalnie zaprojektowane dla nich pod skrzyd\xc5\x82owe pylony na pojedynczy pocisk AIM-120B lub AIM-9P. Zast\xc4\x85pi\xc5\x82y uniwersalne pylony o du\xc5\xbcym ci\xc4\x99\xc5\xbcarze i oporze. Przejmuj\xc4\x85c uzbrojenie po poprzednikach w postaci rakiet AIM-9P-5 by\xc5\x82o to tymczasowe rozwi\xc4\x85zanie. W grudniu 2007 roku zakupiono nowe rakiety AIM-9X. Przeprowadzono modernizacj\xc4\x99 awioniki zwan\xc4\x85 Upgrade 21 w latach 2004-2009. Kolejnym programem by\xc5\x82 Upgrade 25, kt\xc3\xb3rego prace rozpocz\xc4\x99to grudzie\xc5\x84 2012 maj\xc4\x85 si\xc4\x99 zako\xc5\x84czy\xc4\x87 wiosn\xc4\x85 2016 roku.'