b'\n_START_ARTICLE_\nNietoperze\n_START_SECTION_\nOdg\xc5\x82osy\n_START_PARAGRAPH_\nOdg\xc5\x82osy nietoperzy \xe2\x80\x93 plik audio\n_START_SECTION_\nEcholokacja\n_START_PARAGRAPH_\nWi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 nietoperzy \xc5\xbcyje w \xc5\x9bwiecie d\xc5\xbawi\xc4\x99ku \xe2\x80\x93 stwierdzono to dopiero w 1941 roku. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej echolokacj\xc4\x99 wykryto r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc u innych ssak\xc3\xb3w, ptak\xc3\xb3w i ryb. Echolokacja nietoperzy polega na wysy\xc5\x82aniu przez nie ultrad\xc5\xbawi\xc4\x99k\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re odbite od przeszk\xc3\xb3d czy zdobyczy wracaj\xc4\x85 jako echo do ucha, informuj\xc4\x85c o \xc5\x9bwiecie zewn\xc4\x99trznym. Zakres emitowanych przez nietoperze sygna\xc5\x82\xc3\xb3w echolokacyjnych to 11 kHz u Euderma maculatum, do 212\xc2\xa0kHz u Cloeotis percivali.\n_START_SECTION_\nHibernacja\n_START_PARAGRAPH_\nOpisywane ssaki s\xc4\x85 wybitnie ciep\xc5\x82olubne \xe2\x80\x93 termofilne. Du\xc5\xbc\xc4\x85 rol\xc4\x99 odgrywa termoregulacja socjalna, poniewa\xc5\xbc wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 gatunk\xc3\xb3w prowadzi \xc5\xbcycie w koloniach. \xc5\x9api\xc4\x85c przylegaj\xc4\x85 do siebie cia\xc5\x82ami, co zmniejsza straty ciep\xc5\x82a. Inne sposoby utrzymania wysokiej temperatury tanim kosztem to: wyszukiwanie nagrzanych s\xc5\x82o\xc5\x84cem strych\xc3\xb3w, obsiadanie ciep\xc5\x82ych komin\xc3\xb3w, zajmowanie najwy\xc5\xbcszych miejsc w r\xc3\xb3\xc5\xbcnego typu kryj\xc3\xb3wkach. Termofilno\xc5\x9bci nietoperzy dowodzi fakt zamieszkiwania wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci rodzin w tropikach. Z 18 rodzin tylko dwie s\xc4\x85 szerzej rozmieszczone w klimacie umiarkowanym: mroczkowate i podkowcowate, zdolne do pe\xc5\x82nej hibernacji. Wykazuj\xc4\x85 one najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 zmiennocieplno\xc5\x9b\xc4\x87. Same decyduj\xc4\x85 o temperaturze swojego cia\xc5\x82a. Zmiennocieplno\xc5\x9b\xc4\x87 powoduje, \xc5\xbce w stan obni\xc5\xbconej aktywno\xc5\x9bci mog\xc4\x85 one zapada\xc4\x87, w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od pozosta\xc5\x82ych nietoperzy i od innych ssak\xc3\xb3w, nawet latem, codziennie, na kilka godzin lub d\xc5\x82u\xc5\xbcej, tzw. torpor i estywacja. Obni\xc5\xbcaj\xc4\x85 temperatur\xc4\x99 cia\xc5\x82a szybciej ni\xc5\xbc inne ssaki podobnej wielko\xc5\x9bci i r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc szybciej potrafi\xc4\x85 j\xc4\x85 z powrotem podnie\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_Zima jest krytycznym okresem w \xc5\xbcyciu nietoperzy, gdy\xc5\xbc owady b\xc4\x99d\xc4\x85ce ich po\xc5\xbcywieniem s\xc4\x85 przez tych kilka miesi\xc4\x99cy nieaktywne. By przetrwa\xc4\x87 do wiosny mimo braku pokarmu, nietoperze zapadaj\xc4\x85 w stan hibernacji. Dzi\xc4\x99ki obni\xc5\xbceniu temperatury cia\xc5\x82a o ponad 30\xc2\xa0\xc2\xb0C i znacznemu spowolnieniu czynno\xc5\x9bci \xc5\xbcyciowych, mog\xc4\x85 prze\xc5\xbcy\xc4\x87, korzystaj\xc4\x85c jedynie z podsk\xc3\xb3rnych zapas\xc3\xb3w t\xc5\x82uszczu. Aby je zgromadzi\xc4\x87, ju\xc5\xbc od wczesnej jesieni bardzo intensywnie \xc5\xbceruj\xc4\x85. Zimowymi schronieniami nietoperzy s\xc4\x85 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej r\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju podziemia, jak\xc2\xa0: jaskinie, sztolnie, piwnice, schrony, forty, a nawet studnie czy szczeliny w budynkach. Niekt\xc3\xb3re gatunki hibernuj\xc4\x85 w dziuplach, a kilka migruje w celu znalezienia dogodnych zimowisk w cieplejsze rejony Europy, pokonuj\xc4\x85c dystanse przekraczaj\xc4\x85ce niekiedy 2000\xc2\xa0km._NEWLINE_Hibernuj\xc4\x85ce nietoperze budz\xc4\x85 si\xc4\x99 co jaki\xc5\x9b czas spontanicznie, aby napi\xc4\x87 si\xc4\x99 wody, za\xc5\x82atwi\xc4\x87 pilne potrzeby fizjologiczne, czy te\xc5\xbc zmieni\xc4\x87 miejsce pobytu. Blisko 90% zgromadzonego t\xc5\x82uszczu zu\xc5\xbcywane jest podczas zimy tylko na takie przebudzenia. Podniesienie temperatury cia\xc5\x82a do temperatury normalnej aktywno\xc5\x9bci wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 z konieczno\xc5\x9bci\xc4\x85 wydatkowania znacznej, jak na tak ma\xc5\x82e zwierz\xc4\x99, ilo\xc5\x9bci energii. Sygna\xc5\x82em do nadprogramowego przebudzenia mo\xc5\xbce by\xc4\x87 nag\xc5\x82y wzrost lub spadek temperatury otoczenia, ha\xc5\x82as, dotyk, \xc5\x9bwiat\xc5\x82o czy podmuch powietrza. Je\xc5\x9bli dodatkowe przebudzenia spowoduj\xc4\x85 wyczerpanie si\xc4\x99 zapas\xc3\xb3w t\xc5\x82uszczu przed nastaniem wiosny, ko\xc5\x84czy si\xc4\x99 to \xc5\x9bmierci\xc4\x85 g\xc5\x82odow\xc4\x85 zwierz\xc4\x99cia.\n_START_SECTION_\nPo\xc5\xbcywienie\n_START_PARAGRAPH_\nWi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 gatunk\xc3\xb3w nietoperzy \xc5\xbcywi si\xc4\x99 owadami, ale s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc gatunki mi\xc4\x99so\xc5\xbcerne, ro\xc5\x9blino\xc5\xbcerne i owoco\xc5\xbcerne. Niekt\xc3\xb3re ro\xc5\x9bliny (np. mango, dzikie bananowce, kakaowiec w\xc5\x82a\xc5\x9bciwy, niekt\xc3\xb3re kaktusowate) s\xc4\x85 nawet zapylane przez nietoperze spijaj\xc4\x85ce ich nektar. Trzy gatunki nietoperzy z Ameryki Po\xc5\x82udniowej od\xc5\xbcywiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 krwi\xc4\x85 ptak\xc3\xb3w i ssak\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nRozr\xc3\xb3d\n_START_PARAGRAPH_\nNietoperze przychodz\xc4\x85 na \xc5\x9bwiat p\xc3\xb3\xc5\xban\xc4\x85 wiosn\xc4\x85. W tym czasie samice tworz\xc4\x85 tzw. kolonie rozrodcze, w kt\xc3\xb3rych rodz\xc4\x85 i wychowuj\xc4\x85 swoje m\xc5\x82ode. Kolonie takie mog\xc4\x85 liczy\xc4\x87 od kilku do kilkuset osobnik\xc3\xb3w, zale\xc5\xbcnie od gatunku. Samce natomiast \xc5\xbcyj\xc4\x85 w tym czasie samotnie. Samica rodzi zwykle tylko jedno m\xc5\x82ode w roku, za\xc5\x9b bli\xc5\xbaniaczki lub trojaczki nale\xc5\xbc\xc4\x85 do rzadko\xc5\x9bci. M\xc5\x82ode przychodz\xc4\x85 na \xc5\x9bwiat nieporadne, ale ju\xc5\xbc w pe\xc5\x82ni ukszta\xc5\x82towane. Do czasu uzyskania samodzielno\xc5\x9bci, karmione s\xc4\x85 przez troskliwe matki mlekiem. Ta niska, jak na tak ma\xc5\x82e zwierz\xc4\x99, rozrodczo\xc5\x9b\xc4\x87, rekompensowana jest d\xc5\x82ugowieczno\xc5\x9bci\xc4\x85. Krajowy rekord nale\xc5\xbcy do podkowca ma\xc5\x82ego, kt\xc3\xb3ry prze\xc5\xbcy\xc5\x82 21 lat, za\xc5\x9b \xc5\x9bwiatowy rekord \xc5\xbcycia nietoperza w og\xc3\xb3le nale\xc5\xbcy do nocka Brandta i wynosi 38 lat._NEWLINE_Nietoperze nie buduj\xc4\x85 gniazd ani innych schronie\xc5\x84, lecz korzystaj\xc4\x85 z ju\xc5\xbc istniej\xc4\x85cych kryj\xc3\xb3wek, przy czym wybieraj\xc4\x85 przede wszystkim miejsca ciep\xc5\x82e i zaciszne. Kryj\xc3\xb3wkami zajmowanymi przez kolonie rozrodcze s\xc4\x85 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej strychy lub inne zakamarki budynk\xc3\xb3w oraz dziuple drzew, a cz\xc4\x99sto r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc budki o specjalnej konstrukcji, wieszane na \xc5\x9bcianach budynk\xc3\xb3w lub pniach drzew._NEWLINE_Po wychowaniu m\xc5\x82odych, p\xc3\xb3\xc5\xbanym latem i jesieni\xc4\x85, dla nietoperzy nastaje czas god\xc3\xb3w. \xc5\xbbyj\xc4\x85ce dot\xc4\x85d samotnie samce zaczynaj\xc4\x85 odwiedza\xc4\x87 miejsca przebywania samic, lub \xe2\x80\x93 zajmuj\xc4\x85c pobliskie kryj\xc3\xb3wki \xe2\x80\x93 przywabiaj\xc4\x85 je swoistymi pie\xc5\x9bniami godowymi. Nietoperze nie s\xc4\x85 monogamistami. Samiec w czasie god\xc3\xb3w mo\xc5\xbce kopulowa\xc4\x87 z kilkoma samicami. Ciekawe jest to, i\xc5\xbc samica jest w stanie regulowa\xc4\x87 czas zap\xc5\x82odnienia i rozw\xc3\xb3j zarodka. Nasienie przechowywane jest ca\xc5\x82\xc4\x85 zim\xc4\x99 w drogach rodnych samicy, a zap\xc5\x82odnienie nast\xc4\x99puje dopiero na wiosn\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nZagro\xc5\xbcenia i ochrona\n_START_PARAGRAPH_\nZbyt cz\xc4\x99ste przebudzenia hibernuj\xc4\x85cych nietoperzy mog\xc4\x85 spowodowa\xc4\x87 u nich \xc5\x9bmier\xc4\x87 g\xc5\x82odow\xc4\x85, dlatego ju\xc5\xbc sama obecno\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc5\x82owieka jest powa\xc5\xbcnym niebezpiecze\xc5\x84stwem, na kt\xc3\xb3re, cz\xc4\x99sto nie\xc5\x9bwiadomie, nara\xc5\xbcamy zimuj\xc4\x85ce w podziemiach nietoperze. Zimowa turystyka w jaskiniach powa\xc5\xbcnie zwi\xc4\x99ksza to ryzyko._NEWLINE_Cz\xc4\x99sto \xc5\x9bmiertelnym zagro\xc5\xbceniem dla nietoperzy zamieszkuj\xc4\x85cych strychy s\xc4\x85 remonty, zw\xc5\x82aszcza prowadzone w czasie gdy m\xc5\x82ode nie s\xc4\x85 jeszcze samodzielne. Dodatkowym niebezpiecze\xc5\x84stwem s\xc4\x85 stosowane w ich trakcie bardzo toksyczne \xc5\x9brodki owado- i grzybob\xc3\xb3jcze do konserwacji i ochrony drewna budowlanego. Obecnie w sprzeda\xc5\xbcy dost\xc4\x99pnych jest wiele \xc5\x9brodk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych dzia\xc5\x82anie ogranicza si\xc4\x99 tylko do organizm\xc3\xb3w przeciwko kt\xc3\xb3rym s\xc4\x85 stosowane. Tak wi\xc4\x99c, s\xc4\x85 one bezpieczne zar\xc3\xb3wno dla nietoperzy, jak i dla cz\xc5\x82owieka._NEWLINE_Ewentualne problemy z gromadz\xc4\x85cym si\xc4\x99 na strychach guanem, czyli odchodami nietoperzy, mo\xc5\xbcna \xc5\x82atwo rozwi\xc4\x85za\xc4\x87, instaluj\xc4\x85c folie lub specjalne podesty. W ten spos\xc3\xb3b mo\xc5\xbcemy zebra\xc4\x87 dobry naw\xc3\xb3z pochodzenia naturalnego, kt\xc3\xb3ry mo\xc5\xbcna potem wykorzysta\xc4\x87 w przydomowym ogr\xc3\xb3dku lub doniczce._NEWLINE_Ch\xc4\x99tnie wykorzystywanymi przez nietoperze kryj\xc3\xb3wkami s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc specjalnie dla nich konstruowane budki, kt\xc3\xb3re wiesza si\xc4\x99 na \xc5\x9bcianach budynk\xc3\xb3w lub pniach drzew. Nale\xc5\xbcy jednak pami\xc4\x99ta\xc4\x87, \xc5\xbce \xc5\xbcadna budka nie zast\xc4\x85pi w pe\xc5\x82ni naturalnej dziupli, zapewniaj\xc4\x85cej bezpiecze\xc5\x84stwo i optymalny mikroklimat. To jeszcze jeden pow\xc3\xb3d dla kt\xc3\xb3rego nale\xc5\xbcy otacza\xc4\x87 ochron\xc4\x85 dziuplaste drzewa, stare aleje i parki._NEWLINE_Wszystkie gatunki nietoperzy wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce w Polsce podlegaj\xc4\x85 \xc5\x9bcis\xc5\x82ej ochronie.\n_START_SECTION_\nRozmieszczenie\n_START_PARAGRAPH_\nZamieszkuj\xc4\x85 ca\xc5\x82\xc4\x85 kul\xc4\x99 ziemsk\xc4\x85 z wyj\xc4\x85tkiem Antarktydy, najliczniej stref\xc4\x99 tropik\xc3\xb3w. W Polsce stwierdzono dot\xc4\x85d 25 gatunk\xc3\xb3w.'