b'\n_START_ARTICLE_\nJo\xc3\xa3o Bernardo Vieira\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 wojskowa\n_START_PARAGRAPH_\nJo\xc3\xa3o Bernardo Vieira urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1939 w Bissau w \xc3\xb3wczesnej Gwinei Portugalskiej. Z wykszta\xc5\x82cenia elektryk, w 1960 do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do uformowanej cztery lata wcze\xc5\x9bniej Afryka\xc5\x84skiej Partii Niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci Gwinei i Zielonego Przyl\xc4\x85dka (PAIGC, Partido Africano da Independ\xc3\xaancia da Guin\xc3\xa9 e Cabo Verde), organizacji dowodzonej przez Am\xc3\xadlcara Cabrala i d\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cej do uzyskania niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci przez Gwine\xc4\x99 Portugalsk\xc4\x85 i Wyspy Zielonego Przyl\xc4\x85dka od Portugalii._NEWLINE_W latach 1963-1974 PAIGC prowadzi\xc5\x82a wojn\xc4\x99 partyzanck\xc4\x85 z Portugali\xc4\x85. Vieira odgrywa\xc5\x82 w trakcie jej trwania kluczow\xc4\x85 rol\xc4\x99. Zyska\xc5\x82 sobie pseudonim wojenny Nino. W 1964 zosta\xc5\x82 dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 frontu po\xc5\x82udniowego. Od 1965 do 1967 by\xc5\x82 wiceprzewodnicz\xc4\x85cym Rady Wojennej PAIGC. Nast\xc4\x99pnie delegatem Biura Politycznego na froncie po\xc5\x82udniowym (1967-1970). W 1973 zosta\xc5\x82 zast\xc4\x99pc\xc4\x85 sekretarza generalnego PAIGC. We wrze\xc5\x9bniu 1973 PAIGC og\xc5\x82osi\xc5\x82 niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 nowego pa\xc5\x84stwa Gwinei Bissau, kt\xc3\xb3ra we wrze\xc5\x9bniu 1974 zosta\xc5\x82a uznana przez Portugali\xc4\x99. Pierwszym prezydentem zosta\xc5\x82 brat zamordowanego Amilcara Cabrala, Lu\xc3\xads Cabral. W latach 1973-1978 Vieira pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 przewodnicz\xc4\x85cego Ludowego Zgromadzenia Narodowego. Od 28 wrze\xc5\x9bnia 1978 do 14 listopada 1980 by\xc5\x82 premierem Gwinei Bissau.\n_START_SECTION_\nZamach stanu i obj\xc4\x99cie w\xc5\x82adzy\n_START_PARAGRAPH_\nM\xc5\x82ode pa\xc5\x84stwo od pocz\xc4\x85tku swego istnienia znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 w trudnej sytuacji gospodarczej. Pozbawione surowc\xc3\xb3w, by\xc5\x82o najbardziej zacofan\xc4\x85 koloni\xc4\x85 portugalsk\xc4\x85 w Afryce, co wzbudza\xc5\x82o nastroje antyrz\xc4\x85dowe. Dodatkowo w szeregach PAIGC dochodzi\xc5\x82o do konflikt\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzy Gwinejczykami z kontynentu a Kabowerdyjczykami z wysp, stanowi\xc4\x85cymi elit\xc4\x99 polityczn\xc4\x85. Jo\xc3\xa3o Bernardo Vieira, kt\xc3\xb3ry w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od prezydenta Cabrala by\xc5\x82 Gwinejczykiem, wykorzysta\xc5\x82 niech\xc4\x99\xc4\x87 do Kabowerdyjczyk\xc3\xb3w i spo\xc5\x82eczne niezadowolenie z polityki rz\xc4\x85du i 14 listopada 1980 dokona\xc5\x82 w Bissau bezkrwawego zamachu stanu. Prezydent Cabral zosta\xc5\x82 zatrzymany na 13 miesi\xc4\x99cy, a nast\xc4\x99pnie wygnany. Vieira przej\xc4\x85\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99 i stan\xc4\x85\xc5\x82 na czele 9-osobowej Rady Rewolucyjnej. Zamach stanu Vieiry doprowadzi\xc5\x82 do ostatecznego podzia\xc5\x82u PAIGC na cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 gwinejsk\xc4\x85 i kabowerdyjsk\xc4\x85 oraz po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 kres planom stworzenia wsp\xc3\xb3lnego pa\xc5\x84stwa._NEWLINE_W 1984 w kraju przyj\xc4\x99ta zosta\xc5\x82a nowa konstytucja, kt\xc3\xb3ra przywraca\xc5\x82a rz\xc4\x85dy cywilne. Na trzy dni, od 14 do 16 maja 1984, jako tymczasowy prezydent w\xc5\x82adz\xc4\x99 w kraju przej\xc4\x99\xc5\x82a przewodnicz\xc4\x85ca Ludowego Zgromadzenia Narodowego, Carmen Pereira. 16 maja 1984 Joao Bernardo Vieira obj\xc4\x85\xc5\x82 now\xc4\x85 funkcj\xc4\x99 przewodnicz\xc4\x85cego Rady Pa\xc5\x84stwa (szef pa\xc5\x84stwa). W 1985 Vieira brutalnie spacyfikowa\xc5\x82 pr\xc3\xb3b\xc4\x99 przeprowadzenia w kraju zamachu stanu._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku lat 90. w Gwinei Bissau rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 okres demokratyzacji \xc5\xbcycia politycznego. W 1991 Vieira zni\xc3\xb3s\xc5\x82 zakaz funkcjonowania partii politycznych. Zosta\xc5\x82a opracowana nowa konstytucja, ustanawiaj\xc4\x85ca demokratyczne wybory i stanowisko prezydenta jako szefa pa\xc5\x84stwa. W 1994 odby\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze w historii wybory prezydenckie. W pierwszej turze wybor\xc3\xb3w 3 lipca 1994 Vieira zdoby\xc5\x82 46,2% g\xc5\x82os\xc3\xb3w. Poniewa\xc5\xbc \xc5\xbcaden z o\xc5\x9bmiu kandydat\xc3\xb3w nie zdoby\xc5\x82 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci 50% g\xc5\x82os\xc3\xb3w, 9 sierpnia 1994 odby\xc5\x82a si\xc4\x99 druga tura wybor\xc3\xb3w. Vieira pokona\xc5\x82 w niej Kumb\xc4\x99 Ial\xc4\x99, by\xc5\x82ego cz\xc5\x82onka PAIGC i przyw\xc3\xb3dc\xc4\x99 Partii na rzecz Odnowy Spo\xc5\x82ecznej (PRS), zdobywaj\xc4\x85c 52% g\xc5\x82os\xc3\xb3w poparcia. Wybory uznane zosta\xc5\x82y za wolne i demokratyczne. 29 wrze\xc5\x9bnia 1994 Vieira zosta\xc5\x82 zaprzysi\xc4\x99\xc5\xbcony na stanowisku prezydenta Gwinei Bissau._NEWLINE_W czasie swej prezydentury Vieira zdo\xc5\x82a\xc5\x82 utrzyma\xc4\x87 wp\xc5\x82ywy i pozycj\xc4\x99 w partii. W maju 1998 zosta\xc5\x82 wybrany przewodnicz\xc4\x85cym PAIGC na kolejn\xc4\x85 kadencj\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nZamach stanu i utrata w\xc5\x82adzy\n_START_PARAGRAPH_\n6 czerwca 1998 Joao Bernanrdo Vieira odwo\xc5\x82a\xc5\x82 ze stanowiska szefa sztabu genera\xc5\x82a Ansumane Man\xc3\xa9. Zosta\xc5\x82 on bowiem oskar\xc5\xbcony o niedope\xc5\x82nienie swoich obowi\xc4\x85zk\xc3\xb3w i przymykanie oczu na szmuglowanie broni z Gwinei Bissau do rebeliant\xc3\xb3w w senegalskiej prowincji Casamance. 7 czerwca gen. Mane zbuntowa\xc5\x82 si\xc4\x99 i dokona\xc5\x82 w Bissau zamachu stanu. Wraz ze swoimi oddzia\xc5\x82ami zaj\xc4\x85\xc5\x82 koszary i najwa\xc5\xbcniejsze miejsca stolicy, w tym lotnisko. W kraju rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 walka wojsk lojalnych prezydentowi z si\xc5\x82ami rebeliant\xc3\xb3w. Poparcia prezydentowi Vieirze udzieli\xc5\x82 s\xc4\x85siedni Senegal oraz Gwinea, kt\xc3\xb3rzy przys\xc5\x82ali swoje wojska. Walki rozla\xc5\x82y si\xc4\x99 na ca\xc5\x82y kraj, powoduj\xc4\x85c du\xc5\xbce zniszczenia i wojn\xc4\x99 domow\xc4\x85. 1 listopada 1998 obie strony podpisa\xc5\x82y porozumienie w Abud\xc5\xbcy w Nigerii, zgadzaj\xc4\x85c si\xc4\x99 na powo\xc5\x82anie rz\xc4\x85du jedno\xc5\x9bci narodowej, zast\xc4\x85pienie senegalskich i gwinejskich wojsk si\xc5\x82ami pokojowymi ECOWAS oraz na przeprowadzenie wybor\xc3\xb3w parlamentarnych do marca 1999._NEWLINE_Jednak\xc5\xbce wycofywanie obcych wojsk i organizacja wybor\xc3\xb3w oddala\xc5\x82y si\xc4\x99 w czasie. W maju 1999 prezydent Vieira og\xc5\x82osi\xc5\x82 przesuni\xc4\x99cie wybor\xc3\xb3w z marca na koniec grudnia 1999. Spowodowa\xc5\x82o to wybuch nowych walk w Bissau 6 maja 1999. Ju\xc5\xbc nast\xc4\x99pnego dnia wojska prezydenckie podda\xc5\x82y si\xc4\x99, a Vieira szuka\xc5\x82 schronienia w ambasadzie portugalskiej. Tymczasowym prezydentem zosta\xc5\x82 przewodnicz\xc4\x85cy parlamentu, Malam Bacai Sanh\xc3\xa1._NEWLINE_12 maja 1999 Joao Bernardo Vieira zosta\xc5\x82 pozbawiony funkcji przewodnicz\xc4\x85cego PAIGC. W czerwcu 1999 opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Gwine\xc4\x99 Bissau i wyjecha\xc5\x82 do Portugalii celem podj\xc4\x99cia leczenia. Obiecywa\xc5\x82 sw\xc3\xb3j powr\xc3\xb3t, jednak ju\xc5\xbc na miejscu poprosi\xc5\x82 o azyl i pozosta\xc5\x82 zagranic\xc4\x85. We wrze\xc5\x9bniu 1999 Vieira zosta\xc5\x82 wydalony z PAIGC za "zdradzieckie przest\xc4\x99pstwa, popieranie i podburzanie do wojny oraz praktyki niezgodne ze statutem partii".\n_START_SECTION_\nPowr\xc3\xb3t do kraju i do prezydentury\n_START_PARAGRAPH_\n7 kwietnia 2005 Joao Bernardo Vieira powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Gwinei Bissau, po niespe\xc5\x82na 6 latach nieobecno\xc5\x9bci. Na stadionie w stolicy wita\xc5\x82o go 5 tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b. 16 kwietnia 2005 og\xc5\x82osi\xc5\x82 sw\xc3\xb3j start w wyborach prezydenckich w czerwcu 2005 jako kandydat niezale\xc5\xbcny._NEWLINE_W pierwszej turze wybor\xc3\xb3w 19 czerwca 2005 Vieira z wynikiem 28,9% g\xc5\x82os\xc3\xb3w zaj\xc4\x85\xc5\x82 drugie miejsce, za Malamem Bacia Sanh\xc4\x85 (35,5%), kandydatem jego dawnej partii PAIGC. 2 lipca 2005 Kumba Ial\xc3\xa1 z Partii na rzecz Odnowy Spo\xc5\x82ecznej (PRS), kt\xc3\xb3ry zaj\xc4\x85\xc5\x82 trzecie miejsce udzieli\xc5\x82 poparcia Vieirze, uznaj\xc4\x85c go za symbol niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci i jedno\xc5\x9bci kraju. W drugiej turze wybor\xc3\xb3w 24 lipca 2005 Vieira zdoby\xc5\x82 53,35% g\xc5\x82os\xc3\xb3w i z przewag\xc4\x85 niespe\xc5\x82na 20 tysi\xc4\x99cy g\xc5\x82os\xc3\xb3w pokona\xc5\x82 kandydata PAIGC. 1 pa\xc5\xbadziernika 2005 zosta\xc5\x82 zaprzysi\xc4\x99\xc5\xbcony na stanowisku prezydenta Gwinei Bissau, po ponad 6 latach od utraty w\xc5\x82adzy._NEWLINE_28 pa\xc5\xbadziernika 2005 prezydent Vieira zdymisjonowa\xc5\x82 rz\xc4\x85d premiera Carlosa Gomesa J\xc3\xbaniora z PAIGC, uzasadniaj\xc4\x85c to potrzeb\xc4\x85 utrzymania stabilno\xc5\x9bci w rz\xc4\x85dzeniu krajem. 2 listopada 2005 nowym szefem rz\xc4\x85du mianowa\xc5\x82 swojego politycznego wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownika, Aristidesa Gomesa._NEWLINE_W marcu 2007 PAIGC zawar\xc5\x82a sojusz z Parti\xc4\x85 na rzecz Odnowy Spo\xc5\x82ecznej (PRS) oraz Zjednoczon\xc4\x85 Parti\xc4\x85 Socjaldemokratyczn\xc4\x85 (PUSD) i wsp\xc3\xb3lnie z nimi przeg\xc5\x82osowa\xc5\x82a wotum nieufno\xc5\x9bci wobec rz\xc4\x85du Gomesa. 9 kwietnia 2007 nowym szefem rz\xc4\x85du zosta\xc5\x82 Martinho Ndafa Kabiz PAIGC._NEWLINE_5 sierpnia 2008, po wycofaniu si\xc4\x99 PAIGC z koalicji rz\xc4\x85dz\xc4\x85cej prezydent Vieira rozwi\xc4\x85za\xc5\x82 parlament i rozpisa\xc5\x82 nowe wybory parlamentarne na listopad 2008, kt\xc3\xb3re wygra\xc5\x82a PAIGC._NEWLINE_23 listopada 2008 Vieira prze\xc5\xbcy\xc5\x82 nocny atak zamachowc\xc3\xb3w na sw\xc3\xb3j dom. Zamachowcy po trzygodzinnej walce ze stra\xc5\xbc\xc4\x85 prezydenck\xc4\x85, w kt\xc3\xb3rej zgin\xc4\x85\xc5\x82 jeden \xc5\xbco\xc5\x82nierz, zdo\xc5\x82ali wtargn\xc4\x85\xc4\x87 do posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci prezydenta. Vieira zdo\xc5\x82a\xc5\x82 jednak opu\xc5\x9bci\xc4\x87 dom, a zamachowcy zostali ostatecznie schwytani. W swoim przem\xc3\xb3wieniu telewizyjnym Vieira stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce celem zamachowc\xc3\xb3w by\xc5\x82a fizyczna eliminacja jego osoby. Zapewni\xc5\x82 jednak o przej\xc4\x99ciu kontroli nad sytuacj\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nZamach wojskowy i \xc5\x9bmier\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\n2 marca 2009 prezydent Jo\xc3\xa3o Bernardo Vieira zgin\xc4\x85\xc5\x82 w czasie ataku wojskowego na pa\xc5\x82ac prezydencki. Posiad\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 prezydenta zosta\xc5\x82a zaatakowana przez grup\xc4\x99 zbuntowanych \xc5\xbco\xc5\x82nierzy obwiniaj\xc4\x85cych Vieir\xc4\x99 o zaplanowanie zamachu na szefa sztabu si\xc5\x82 zbrojnych genera\xc5\x82a Tagne Na Waie. Gen. Tagne Na Waie zgin\xc4\x85\xc5\x82 dzie\xc5\x84 wcze\xc5\x9bniej w zamachu na siedzib\xc4\x99 sztabu wojskowego w wyniku wybuchu bomby na klatce schodowej, prowadz\xc4\x85cej do jego gabinetu. Poniewa\xc5\xbc genera\xc5\x82 i prezydent Vieira byli od pewnego czasu ze sob\xc4\x85 skonfliktowani, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wojskowych uzna\xc5\x82a prezydenta za wsp\xc3\xb3\xc5\x82winnego tego zamachu._NEWLINE_Wczesnym rankiem \xc5\xbco\xc5\x82nierze zwi\xc4\x85zani z zabitym genera\xc5\x82em Na Waie wtargn\xc4\x99li do posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci prezydenta i otworzyli ogie\xc5\x84. W trakcie ucieczki prezydent Vieira zosta\xc5\x82 \xc5\x9bmiertelnie ranny. Rzecznik armii komandor Zamora Induta oficjalnie poinformowa\xc5\x82 o \xc5\x9bmierci prezydenta, stwierdzaj\xc4\x85c jednak przy tym, \xc5\xbce w kraju nie dosz\xc5\x82o do zamachu stanu. Zaprzeczy\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, \xc5\xbce atak by\xc5\x82 zemst\xc4\x85 i odwetem za zamach na szefa sztabu. Poinformowa\xc5\x82, \xc5\xbce armia nie zamierza przejmowa\xc4\x87 w\xc5\x82adzy i respektuje porz\xc4\x85dek konstytucyjny. Zgodnie z konstytucj\xc4\x85 funkcja pe\xc5\x82ni\xc4\x85cego obowi\xc4\x85zki szefa pa\xc5\x84stwa przypad\xc5\x82a przewodnicz\xc4\x85cemu parlamentu Raimundo Pereirze ._NEWLINE_10 marca 2009 w Bissau odby\xc5\x82 si\xc4\x99 pogrzeb prezydenta. W uroczysto\xc5\x9bciach poza prezydentem Senegalu Abdoulayem Wade, nie uczestniczy\xc5\x82 \xc5\xbcaden inny szef pa\xc5\x84stwa. By\xc5\x82o to wyrazem dezaprobaty dla zab\xc3\xb3jstwa.'