b'\n_START_ARTICLE_\nEdward (Czarny Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99)\n_START_SECTION_\nKsi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Walii\n_START_PARAGRAPH_\nKsi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Edward urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1330 r. i by\xc5\x82 pierwszym z trzyna\xc5\x9bciorga dzieci jakimi kr\xc3\xb3lowa Filipa obdarzy\xc5\x82a Edwarda III. W 1333 r. otrzyma\xc5\x82 tytu\xc5\x82 hrabiego Chester (Earl of Chester), w 1337 r. ksi\xc4\x99cia Kornwalii (Duke of Cornwall, by\xc5\x82 to pierwszy tytu\xc5\x82 diuka w historii Anglii), wreszcie w 1343 r. ksi\xc4\x99ciem Walii (Prince of Wales). Jego narodziny zmotywowa\xc5\x82y kr\xc3\xb3la Edwarda do energiczniejszych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 przeciw kochankowi swej matki Izabeli, Rogerowi Mortimerowi, 1. hrabiemu Marchii, kt\xc3\xb3re zako\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 uwi\xc4\x99zieniem i straceniem wszechw\xc5\x82adnego barona._NEWLINE_W czasie licznych kampanii wojennych kr\xc3\xb3la, m\xc5\x82ody ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 sprawowa\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 oficjalnego regenta w latach 1339, 1340 i 1342. Wcze\xc5\x9bnie te\xc5\xbc zacz\xc4\x85\xc5\x82 uczestniczy\xc4\x87 w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych dzia\xc5\x82aniach dyplomatycznych, m.in. w rozmowach z papiestwem o wojnie z Francj\xc4\x85 w 1337 r._NEWLINE_Podobnie jak ojciec Edward mia\xc5\x82 zaci\xc4\x99cie do wojaczki i przedk\xc5\x82ada\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w turniejach nad nauk\xc4\x99. Jego ulubionymi kolorami by\xc5\x82y czerwony i purpurowy. W takich barwach wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 na turniejach i ubiera\xc5\x82 si\xc4\x99 na co dzie\xc5\x84. Mia\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc poci\xc4\x85g do hazardu i wiecznie brakowa\xc5\x82o mu pieni\xc4\x99dzy.\n_START_SECTION_\nDo\xc5\x9bwiadczenia wojenne\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsz\xc4\x85 kampani\xc4\x85 Edwarda by\xc5\x82a wyprawa wojenna do Flandrii w 1345 r. Edward przebywa\xc5\x82 tam 3 tygodnie i nie uczestniczy\xc5\x82 aktywnie w dzia\xc5\x82aniach wojennych. Sw\xc3\xb3j w\xc5\x82a\xc5\x9bciwy chrzest bojowy Edward przeszed\xc5\x82 26 sierpnia 1346 r. pod Cr\xc3\xa9cy. Zaimponowa\xc5\x82a mu wtedy postawa Jana Luksemburskiego, kr\xc3\xb3la Czech, kt\xc3\xb3ry ca\xc5\x82kowicie \xc5\x9blepy ruszy\xc5\x82 do strace\xc5\x84czej szar\xc5\xbcy podczas kt\xc3\xb3rej poni\xc3\xb3s\xc5\x82 \xc5\x9bmier\xc4\x87. Wed\xc5\x82ug p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszej (i nieprawdziwej) legendy, Edward w dow\xc3\xb3d uznania mia\xc5\x82 przej\xc4\x85\xc4\x87 jego klejnot herbowy (trzy bia\xc5\x82e pawie pi\xc3\xb3ra) i zawo\xc5\x82anie "ich dien" ("s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x99"). W rzeczywisto\xc5\x9bci god\xc5\x82o to najprawdopodobniej pochodzi\xc5\x82o od rodu jego matki, hrabi\xc3\xb3w Hainaut. Po bitwie pod Crecy ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w obl\xc4\x99\xc5\xbceniu Calais._NEWLINE_Szczyt wojennej s\xc5\x82awy Czarny Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 w 1356 r. Latem zorganizowa\xc5\x82 rajd z Akwitanii do centralnej Francji, aby wesprze\xc4\x87 obl\xc4\x99\xc5\xbcone angielskie garnizony. Edward dotar\xc5\x82 a\xc5\xbc do Tours, gdzie dowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99, \xc5\xbce maszeruje przeciw niemu armia, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 dowodzi sam kr\xc3\xb3l Francji, Jan II Dobry. Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na odwr\xc3\xb3t. Francuzi do\xc5\x9bcign\xc4\x99li go jednak w okolicach Poitiers. 19 wrze\xc5\x9bnia dosz\xc5\x82o do bitwy, kt\xc3\xb3ra zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 kolejn\xc4\x85 ju\xc5\xbc, po Crecy, masakr\xc4\x85 francuskiego rycerstwa i niewol\xc4\x85 kr\xc3\xb3la Jana. Edward jednak, w dow\xc3\xb3d uznania dla m\xc4\x99stwa kr\xc3\xb3la Francji, osobi\xc5\x9bcie s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 mu podczas uczty wydanej w wiecz\xc3\xb3r po bitwie._NEWLINE_Zwyci\xc4\x99stwo Edwarda wp\xc4\x99dzi\xc5\x82o Francj\xc4\x99 w stan chaosu politycznego i umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o zawarcie korzystnego dla Anglii traktatu w Bretigny. W 1361 r. Czarny Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 zosta\xc5\x82 uhonorowany tytu\xc5\x82em ksi\xc4\x99cia Akwitanii i zosta\xc5\x82 rz\xc4\x85dc\xc4\x85 angielskich posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci we Francji._NEWLINE_Czarny Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 kontynuowa\xc5\x82 taktyk\xc4\x99 swojego ojca, kt\xc3\xb3ra g\xc5\x82\xc3\xb3wny nacisk w walce k\xc5\x82ad\xc5\x82a na wsp\xc3\xb3\xc5\x82dzia\xc5\x82anie \xc5\x82ucznik\xc3\xb3w, piechoty i spieszonego rycerstwa. Dysponuj\xc4\x85c w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci przypadk\xc3\xb3w si\xc5\x82ami daleko mniejszymi od francuskich, Edward organizowa\xc5\x82 rajdy, tzw. chevauch\xc3\xa9e, podczas kt\xc3\xb3rych niszczono i pl\xc4\x85drowano prowincje podleg\xc5\x82e kr\xc3\xb3lowi Francji. Edward r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc prowokowa\xc5\x82 wewn\xc4\x99trzne niepokoje u przeciwnika, jakby chcia\xc5\x82 pokaza\xc4\x87 Francuzom, \xc5\xbce ich kr\xc3\xb3l jest s\xc5\x82aby i nie da im dostatecznej ochrony. Sam przy tym nie stroni\xc5\x82 od okrucie\xc5\x84stwa wobec ludno\xc5\x9bci cywilnej, cz\xc4\x99sto wydaj\xc4\x85c rozkaz masakry zdobywanego miasta.\n_START_SECTION_\nKampania hiszpa\xc5\x84ska\n_START_PARAGRAPH_\nEdward sprawnie rz\xc4\x85dzi\xc5\x82 Akwitani\xc4\x85 i z coraz wi\xc4\x99kszym niepokojem obserwowa\xc5\x82 wydarzania we Francji, gdzie nowy kr\xc3\xb3l, Karol V M\xc4\x85dry, syn Jana II, stopniowo zaprowadza\xc5\x82 porz\xc4\x85dek w kraju. Konetabl Francji, Bertrand du Guesclin, mia\xc5\x82 za zadanie pozby\xc4\x87 si\xc4\x99 z Francji oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w niesp\xc5\x82aconych najemnik\xc3\xb3w, tzw. Ma\xc5\x82ych Kompanii. Kiedy pr\xc3\xb3by zbrojnego ich rozp\xc4\x99dzenia nie da\xc5\x82y rezultatu, Guesclin zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 je wykorzysta\xc4\x87 w interesie Francji w wojnie domowej w kr\xc3\xb3lestwie Kastylii._NEWLINE_W 1353 r. za zgod\xc4\x85 kr\xc3\xb3la Kastylii Piotra I Okrutnego zamordowana zosta\xc5\x82a wieloletnia kochanka jego ojca Alfonsa XI, Eleonora de Guzman. Na wie\xc5\x9b\xc4\x87 o tym zbuntowali si\xc4\x99 dwaj synowie Eleonory i kr\xc3\xb3la Alfonsa Henryk i Fadryk Trastamarowie. Zostali oni jednak rych\xc5\x82o pokonani, ale po ich stronie opowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 kr\xc3\xb3l Aragonii Piotr IV Ceremonialny. Tzw. "wojna dw\xc3\xb3ch Piotr\xc3\xb3w" toczy\xc5\x82a si\xc4\x99 do 1365 r. i by\xc5\x82a tylko wewn\xc4\x99trzn\xc4\x85 spraw\xc4\x85 Hiszpanii. Henryk pozyska\xc5\x82 jednak dla swojej sprawy Guesclina, kt\xc3\xb3ry zebra\xc5\x82 wszystkie ma\xc5\x82e kompanie najemnik\xc3\xb3w w jedn\xc4\x85 Wielk\xc4\x85 Kompani\xc4\x99 i na jej czele wyruszy\xc5\x82 do Hiszpanii._NEWLINE_Czarny Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 przygl\xc4\x85da\xc4\x87 si\xc4\x99 bezczynnie temu, jak Francuzi zdobywaj\xc4\x85 pot\xc4\x99\xc5\xbcnego sojusznika. Zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 wspom\xc3\xb3c Piotra I i wraz z armi\xc4\x85 przekroczy\xc5\x82 Pireneje. Pomoc nadesz\xc5\x82a latem 1366 r., kiedy kompanie Guesclina od roku pustoszy\xc5\x82y kraj unikaj\xc4\x85c bitwy. Czarny Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 postanowi\xc5\x82 zmusi\xc4\x87 Francuz\xc3\xb3w do walnego starcia. Uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 do w kwietniu 1367 r. pod Najer\xc4\x85, gdzie dzi\xc4\x99ki wydatnej pomocy angielskich \xc5\x82ucznik\xc3\xb3w armia Guesclina zosta\xc5\x82a rozbita, za\xc5\x9b sam konetabl trafi\xc5\x82 (ju\xc5\xbc po raz drugi w swojej karierze) do niewoli, sk\xc4\x85d wkr\xc3\xb3tce, nie \xc5\xbca\xc5\x82uj\xc4\x85c pieni\xc4\x99dzy, wykupi\xc5\x82 go kr\xc3\xb3l Karol._NEWLINE_Rz\xc4\x85dy Piotra nie trwa\xc5\x82y d\xc5\x82ugo. W 1369 r. Henryk zabi\xc5\x82 kr\xc3\xb3la podczas rozm\xc3\xb3w pokojowych i obj\xc4\x85\xc5\x82 tron Kastylii do ko\xc5\x84ca pozostaj\xc4\x85c wiernym sojusznikiem Francji.\n_START_SECTION_\nOstatnie lata\n_START_PARAGRAPH_\nWyprawa hiszpa\xc5\x84ska zrujnowa\xc5\x82a zar\xc3\xb3wno zdrowie (prawdopodobnie zarazi\xc5\x82 si\xc4\x99 tam ameb\xc4\x85), jak i finanse Czarnego Ksi\xc4\x99cia. Zmusi\xc5\x82o go to do oddania w 1372 r. namiestnictwa Akwitanii i powrotu do Anglii. Pomimo choroby usi\xc5\x82owa\xc5\x82 znale\xc5\xba\xc4\x87 dla siebie jakie\xc5\x9b miejsce na krajowej scenie politycznej, ale choroba zmusi\xc5\x82a go do rezygnacji zar\xc3\xb3wno z polityki jak i spraw wojennych._NEWLINE_Czarny Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 zmar\xc5\x82 w niedziel\xc4\x99 \xc5\x9awi\xc4\x99tej Tr\xc3\xb3jcy, 8 czerwca 1376 r. w Westminsterze i zosta\xc5\x82 pochowany w katedrze w Canterbury. Nast\xc4\x99pc\xc4\x85 tronu zosta\xc5\x82 jego syn Ryszard, p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy Ryszard II._NEWLINE_Po Edwardzie pozosta\xc5\x82y w pami\xc4\x99ci potomnych w znacznej mierze zas\xc5\x82u\xc5\xbcona pami\xc4\x99\xc4\x87 znakomitego wodza i rycerskiego przeciwnika.'