b'\n_START_ARTICLE_\nSawannik rudy\n_START_SECTION_\nSystematyka\n_START_PARAGRAPH_\nTakson po raz pierwszy opisany przez W. E. de Wintona w 1896 roku pod nazw\xc4\x85 Mus chrysophilus. Jako lokalizacj\xc4\x99 holotypu autor opisu wskaza\xc5\x82 dystrykt Mazowe w prowincji Maszona \xc5\x9arodkowa we wschodnim Zimbabwe.\n_START_SECTION_\nOpis\n_START_PARAGRAPH_\nDoros\xc5\x82e osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 12 do 17 cm d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci cia\xc5\x82a i 13 do 20 cm d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci ogona. Ich masa waha si\xc4\x99 do 40 do 114 g. Samce nie s\xc4\x85 wyra\xc5\xbanie wi\xc4\x99ksze od samic. Sier\xc5\x9b\xc4\x87 na grzbietowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci cia\xc5\x82a i po bokach g\xc5\x82\xc3\xb3wnie rudo-br\xc4\x85zowa, ale zmieszana z ciemnobr\xc4\x85zowymi i czarnymi w\xc5\x82osami, co daje efekt barwy od pomara\xc5\x84czowo-\xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tej lub cynamonowej po br\xc4\x85zow\xc4\x85. Spodnia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 cia\xc5\x82a bia\xc5\x82a lub bardzo jasno szara z wyra\xc5\xban\xc4\x85 lini\xc4\x85 oddzielaj\xc4\x85c\xc4\x85 j\xc4\x85 sier\xc5\x9bci na reszcie cia\xc5\x82a. G\xc5\x82owa masywna z du\xc5\xbcym pyskiem. Samice posiadaj\xc4\x85 trzy pary sutk\xc3\xb3w._NEWLINE_Chocia\xc5\xbc A. chrysophilus jest rozr\xc3\xb3\xc5\xbcnialny od wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci innych gatunk\xc3\xb3w rodzaju Aethomys dzi\xc4\x99ki rozmiarom i proporcjom cia\xc5\x82a, to wygl\xc4\x85da zasadniczo identycznie do Aethomys ineptus i mo\xc5\xbce by\xc4\x87 od niego odr\xc3\xb3\xc5\xbcniony jedynie dzi\xc4\x99ki analizie genetycznej lub kszta\xc5\x82cie plemnik\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nWyst\xc4\x99powanie\n_START_PARAGRAPH_\nGryzo\xc5\x84 ten jest szeroko rozprzestrzeniony w po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Afryki, chocia\xc5\xbc w RPA i Suazi wyznaczenie jego zasi\xc4\x99gu jest trudne ze wzgl\xc4\x99du na fizyczne podobie\xc5\x84stwo do wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cego tam A. ineptus. Niemniej jednak pewne jest jego wyst\xc4\x99powanie od po\xc5\x82udniowej Kenii na wschodzie, przez wschodni\xc4\x85 Tanzani\xc4\x99, Malawi, Mozambik i Zimbabwe po p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnie RPA oraz dalej na zachodzie w Zambii, Botswanie, p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Namibii i po\xc5\x82udniowo-zachodniej Angoli._NEWLINE_Na obszarze tym A. chrysophilus zamieszkuje sawanny i tereny zadrzewione pokryte g\xc4\x99st\xc4\x85 ro\xc5\x9blinno\xc5\x9bci\xc4\x85 lub ska\xc5\x82ami do wysoko\xc5\x9bci 1000 m n.p.m.. Zwi\xc4\x85zany jest zwykle z lasami miombo i mopanowymi, ale jego zakres tolerancji odno\xc5\x9bnie do habitatu jest szeroki_NEWLINE_Chocia\xc5\xbc wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniono 7 podgatunk\xc3\xb3w A. chrysophilus, to poprawno\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc4\x99\xc5\x9bci z nich jest kwestionowana. Skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci nierozr\xc3\xb3\xc5\xbcnialne z wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie \xc5\xbcyj\xc4\x85cymi gatunkami znajdowane s\xc4\x85 od 3,7 mln lat wstecz (p\xc3\xb3\xc5\xbany pliocen) w RPA.\n_START_SECTION_\nBiologia i zachowanie\n_START_PARAGRAPH_\nA. chrysophilus jest prowadz\xc4\x85cym nocny tryb \xc5\xbcycia wszystko\xc5\xbcerc\xc4\x85, jednak \xc5\xbcywi si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie ro\xc5\x9blinami: nasionami, owocami, zielonymi li\xc5\x9b\xc4\x87mi i korzeniami. W ci\xc4\x85gu dnia chroni si\xc4\x99 w kubkowatego kszta\xc5\x82tu gnie\xc5\xbadzie zbudowanym w norze, szczelinie skalnej lub termitierze. Na wolno\xc5\x9bci jest gatunkiem terytorialnym, agresywnie odp\xc4\x99dzaj\xc4\x85cym intruz\xc3\xb3w nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do tego samego gatunku. W niewoli przejawie jednak cz\xc4\x99\xc5\x9bciow\xc4\x85 tolerancj\xc4\x99 i potrafi tworzy\xc4\x87 grupy oparte o sta\xc5\x82\xc4\x85 hierarchi\xc4\x99 dominacji._NEWLINE_Na danym obszarze wyst\xc4\x99puje niezbyt licznie, ale jego liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 potrafi gwa\xc5\x82townie wzrasta\xc4\x87 podczas pory deszczowej. G\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 populacji ro\xc5\x9bnie w\xc3\xb3wczas do 6/ha by w gor\xc4\x85cej porze suchej spa\xc5\x9b\xc4\x87 do 0,2/ha lub mniej._NEWLINE_Na wolno\xc5\x9bci rozmna\xc5\xbca si\xc4\x99 w porze deszczowej, zwykle mi\xc4\x99dzy pa\xc5\xbadziernikiem a styczniem, w niewoli natomiast przez ca\xc5\x82y rok. Ci\xc4\x85\xc5\xbca trwa 29 dni. W miocie wyst\xc4\x99puje os 1 do 5 m\xc5\x82odych. M\xc5\x82ode rodz\xc4\x85 si\xc4\x99 \xc5\x9blepe i bezradne, z cienk\xc4\x85 czarn\xc4\x85 sier\xc5\x9bci\xc4\x85 na g\xc3\xb3rze i po bokach cia\xc5\x82a, a nagie pod spodem. Z\xc4\x99by wy\xc5\xbcynaj\xc4\x85 si\xc4\x99 ju\xc5\xbc w czasie urodzin, a oczy otwieraj\xc4\x85 po 14 dniach. Noworodki wa\xc5\xbc\xc4\x85 ok. 5 g i mierz\xc4\x85 4 cm d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci bez ogona. Szybko jednak rosn\xc4\x85 i mi\xc4\x99dzy 24 a 33 dniem przestaj\xc4\x85 ssa\xc4\x87 i przypominaj\xc4\x85 wygl\xc4\x85dem doros\xc5\x82e._NEWLINE_Doros\xc5\x82e wymiary cia\xc5\x82a osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 oko\xc5\x82o si\xc3\xb3dmego tygodnia, cho\xc4\x87 mog\xc4\x85 by\xc4\x87 wtedy jeszcze ja\xc5\x9bniejsze ni\xc5\xbc w pe\xc5\x82ni dojrza\xc5\x82e osobniki. Dojrza\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 seksualn\xc4\x85 osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 ok. 82 dnia, jednak pierwszy miot mog\xc4\x85 da\xc4\x87 dopiero po p\xc3\xb3\xc5\x82 roku.'