b'\n_START_ARTICLE_\nOsuwiska w Lipowicy\n_START_PARAGRAPH_\nOsuwiska w Lipowicy \xe2\x80\x93 zesp\xc3\xb3\xc5\x82 trzech s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cych ze sob\xc4\x85 osuwisk gruntu w masywie Kielanowskiej G\xc3\xb3ry w Beskidzie Niskim, na terenie wsi Lipowica, ok. 3 km na po\xc5\x82udnie od centrum Dukli. Jeden z najbardziej efektownych kompleks\xc3\xb3w osuwisk w strefie fliszu karpackiego w polskich Beskidach._NEWLINE_Osuwiska powsta\xc5\x82y na wschodnich i po\xc5\x82udniowo-wschodnich zboczach Kielanowskiej G\xc3\xb3ry, na wysoko\xc5\x9bci ok. 360-480 m n.p.m., w grubo\xc5\x82awicowych piaskowcach cergowskich, nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do zewn\xc4\x99trznego fa\xc5\x82du jednostki dukielskiej._NEWLINE_Tzw. obecnie \xe2\x80\x9eOsuwisko p\xc3\xb3\xc5\x82nocne\xe2\x80\x9d powsta\xc5\x82o na wschodnim stoku Kielanowskiej G\xc3\xb3ry, ponad \xc5\x9bcian\xc4\x85 nieczynnego, starego kamienio\xc5\x82omu w dniu 13 maja 1957 r. Mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 zaistnienia w tym miejscu ruch\xc3\xb3w masowych o du\xc5\xbcej skali by\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwa do przewidzenia znacznie wcze\xc5\x9bniej, bowiem ju\xc5\xbc w 1955 r. obserwowano ponad wyrobiskiem szczeliny o szeroko\xc5\x9bci 0,8 m i g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci do 9 m. Elementem inicjuj\xc4\x85cym osuwisko m\xc3\xb3g\xc5\x82 by\xc4\x87 wstrz\xc4\x85s tektoniczny, kt\xc3\xb3ry 13 maja o godzinie 7.30 rano zanotowa\xc5\x82y stacje sejsmograficzne w Krakowie i Bratys\xc5\x82awie. Jego powstanie przyspieszy\xc5\x82y d\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82e opady deszczu oraz \xe2\x80\x93 najprawdopodobniej \xe2\x80\x93 intensywne prace eksploatacyjne w pobliskim czynnym kamienio\xc5\x82omie._NEWLINE_Osuwanie si\xc4\x99 gruntu trwa\xc5\x82o d\xc5\x82ugo, bo do godziny 13.00. Osuni\xc4\x99ciu podleg\xc5\x82o kilkana\xc5\x9bcie tysi\xc4\x99cy metr\xc3\xb3w sze\xc5\x9bciennych materia\xc5\x82u. Osuwisko by\xc5\x82o tak wielkie, \xc5\xbce bloki skalne, rumosz i ziemia zatarasowa\xc5\x82y na d\xc5\x82u\xc5\xbcszy czas drog\xc4\x99 z Dukli ku Prze\xc5\x82\xc4\x99czy Dukielskiej. J\xc4\x99zor osuwiska usuwano z drogi przez wiele dni, przeznaczaj\xc4\x85c kamie\xc5\x84 na cele budowlane i do budowy dr\xc3\xb3g bitych w ca\xc5\x82ym regionie. W 1970 r. zbocze ponownie \xe2\x80\x9eo\xc5\xbcy\xc5\x82o\xe2\x80\x9d. Powsta\xc5\x82y w\xc3\xb3wczas kolejne g\xc5\x82\xc4\x99bokie szczeliny i kilka widocznych jaski\xc5\x84, kt\xc3\xb3re jednak zacz\xc4\x99to eksplorowa\xc4\x87 dopiero z g\xc3\xb3r\xc4\x85 20 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej._NEWLINE_Osuwisko ma obecnie kszta\xc5\x82t pod\xc5\x82u\xc5\xbcnej rynny o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci ponad 200 m i szeroko\xc5\x9bci ok. 80 m. Obejmuje powierzchni\xc4\x99 ok. 2 ha. Od po\xc5\x82udniowego zachodu ogranicza je pionowa \xc5\x9bciana skalna o wysoko\xc5\x9bci dochodz\xc4\x85cej do 16 m. Zwraca uwag\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc po\xc5\x82o\xc5\xbcona w \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci osuwiska g\xc5\x82\xc4\x99boka szczelina. Od p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego zachodu posiada ona \xc5\x9bcian\xc4\x99 kilkunastometrowej wysoko\xc5\x9bci, znan\xc4\x85 jako Gangusiowa Turnia, natomiast po przeciwnej stronie szczelina ograniczona jest wa\xc5\x82em okalaj\xc4\x85cym nisz\xc4\x99 osuwiska._NEWLINE_\xe2\x80\x9eOsuwisko po\xc5\x82udniowe\xe2\x80\x9d po\xc5\x82o\xc5\xbcone jest kilkaset metr\xc3\xb3w na po\xc5\x82udnie od \xe2\x80\x9eOsuwiska p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego\xe2\x80\x9d, nad znajduj\xc4\x85cym si\xc4\x99 tam wi\xc4\x99kszym, lecz m\xc5\x82odszym wyrobiskiem kamienio\xc5\x82omu. Obszar osuwiska jest wybitnie zaburzony, posiada liczne poprzeczne oraz pod\xc5\x82u\xc5\xbcne szczeliny i rowy._NEWLINE_Trzecie z osuwisk, najmniejsze \xe2\x80\x93 tzw. \xe2\x80\x9eOsuwisko zachodnie\xe2\x80\x9d - znajduje si\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy dwoma wy\xc5\xbcej wymienionymi, nieco na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny zach\xc3\xb3d od \xe2\x80\x9eOsuwiska po\xc5\x82udniowego\xe2\x80\x9d. Oddzielone jest od niego niewielkim grzbietem, a tworzy je nisza osuwiskowa z wysok\xc4\x85 \xc5\x9bcian\xc4\x85 skaln\xc4\x85 i po\xc5\x82o\xc5\xbcony na po\xc5\x82udnie od niej spory r\xc3\xb3w rozpadlinowy.\n_START_SECTION_\nJaskinie w osuwiskach\n_START_PARAGRAPH_\nWe wszystkich trzech osuwiskach odkryto wiele jaski\xc5\x84, kt\xc3\xb3rych powstanie jest zwi\xc4\x85zane zar\xc3\xb3wno z wcze\xc5\x9bniejszymi ruchami masowymi w rejonie Kilanowskiej G\xc3\xb3ry jak i z wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesn\xc4\x85 eksploatacj\xc4\x85 kamienio\xc5\x82om\xc3\xb3w i b\xc4\x99d\xc4\x85c\xc4\x85 jej wynikiem dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 osuwiskow\xc4\x85. W 2002 r. na Kilanowskiej istnia\xc5\x82o 57 jaski\xc5\x84 i schronisk podskalnych o \xc5\x82\xc4\x85cznej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 920 m. S\xc4\x85 to w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci jaskinie typu szczelinowego. Mniejszy procent to jaskinie typu osuwiskowego lub mieszane. W \xe2\x80\x9eOsuwisku p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym\xe2\x80\x9d zinwentaryzowano w\xc3\xb3wczas 24 jaskinie i schroniska podskalne, w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 najd\xc5\x82u\xc5\xbcsze w\xc3\xb3wczas i najg\xc5\x82\xc4\x99bsze jaskinie Kilanowskiej G\xc3\xb3ry: Gangusiowa Jama (190 m d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci, 11 m g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci), Szczelina Lipowicka (105 m d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci, 10 m deniwelacji) i Lodowa Szczelina (65 m d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci). W \xe2\x80\x9eOsuwisku po\xc5\x82udniowym\xe2\x80\x9d znanych by\xc5\x82o 26 jaski\xc5\x84 i schronisk podskalnych, a najd\xc5\x82u\xc5\xbcszymi w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich by\xc5\x82y Jaskinia \xc5\x9aw. Jana (53 m d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci) i Jaskinia Kacza (49 m d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci). W najmniejszym \xe2\x80\x9eOsuwisku zachodnim\xe2\x80\x9d znaleziono 7 niewielkich jaski\xc5\x84 i schronisk podskalnych, w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych najd\xc5\x82u\xc5\xbcsz\xc4\x85 by\xc5\x82a Jaskinia G\xc3\xb3rna (18 m d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci)._NEWLINE_Po kolejnych odkryciach w 2011 r. znanych by\xc5\x82o tu ju\xc5\xbc 69 jaski\xc5\x84, o \xc5\x82\xc4\x85cznej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci korytarzy wynosz\xc4\x85cej 1755 m, w tym odkryta w 2003 r. najd\xc5\x82u\xc5\xbcsza jaskinia w tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Beskid\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Jaskinia S\xc5\x82owia\xc5\x84ska-Drwali. Ma ona aktualnie 601 m d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci, posiada skromn\xc4\x85 szat\xc4\x99 naciekow\xc4\x85 i zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowany mikroklimat: w g\xc3\xb3rnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 dynamiczny, a w dolnej - statyczny zimny z pokryw\xc4\x85 lodow\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nOchrona\n_START_PARAGRAPH_\nOsuwiska w Lipowicy o \xc5\x82\xc4\x85cznej powierzchni 13,5 ha z racji istniej\xc4\x85cych tu jaski\xc5\x84 zosta\xc5\x82y w\xc5\x82\xc4\x85czone w ramy sieci Natura 2000 jako specjalny obszar ochrony siedlisk (dyrektywa siedliskowa; Kod obszaru: PLH180044 w jaskiniach bytuj\xc4\x85 nietoperze \xe2\x80\x93 2 gatunki z za\xc5\x82\xc4\x85cznika II dyrektywy siedliskowej \xe2\x80\x93 podkowiec ma\xc5\x82y i nocek du\xc5\xbcy).'