b'\n_START_ARTICLE_\nShort Stirling\n_START_SECTION_\nU\xc5\xbcycie w lotnictwie\n_START_PARAGRAPH_\nSamoloty Short Stirling wesz\xc5\x82y na uzbrojenie Royal Air Force od sierpnia 1940 roku, pocz\xc4\x85tkowo w ma\xc5\x82ej liczbie, jako pierwsze bombowce czterosilnikowe. Pierwszy otrzyma\xc5\x82 je 7 Dywizjon RAF i po raz pierwszy trzy samoloty zosta\xc5\x82y u\xc5\xbcyte w dniu 10 lutego 1941 roku w nalocie na zbiorniki paliwa w Rotterdamie. Z uwagi na niewielk\xc4\x85 liczb\xc4\x99 maszyn i wykrywane usterki pierwszego okresu eksploatacji, u\xc5\xbcywane by\xc5\x82y pocz\xc4\x85tkowo jedynie w grupach po kilka samolot\xc3\xb3w. Pierwszy Stirling zosta\xc5\x82 zestrzelony 3 marca 1941 (przez artyleri\xc4\x99 przeciwlotnicz\xc4\x85). Od 11 kwietnia 1941, Stirling\xc3\xb3w u\xc5\xbcywa\xc5\x82 tak\xc5\xbce 15 Dywizjon RAF, od pa\xc5\xbadziernika 149 Dywizjon i od grudnia 218 Dywizjon, nast\xc4\x99pnie kilka dalszych jednostek. Operuj\xc4\x85c z Wielkiej Brytanii, Stirlingi u\xc5\xbcywane by\xc5\x82y w nalotach dziennych i nocnych na miasta, zak\xc5\x82ady produkcyjne i porty Niemiec, Holandii i Francji m.in. Brest, Berlin, Emden, a nawet na miasta W\xc5\x82och i Czech (zak\xc5\x82ady w Pil\xc5\xbanie). Od marca 1942 bra\xc5\x82y tak\xc5\xbce udzia\xc5\x82 w lotach na minowanie w\xc3\xb3d przybrze\xc5\xbcnych, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y niebezpieczne i przynosz\xc4\x85ce szczeg\xc3\xb3lnie du\xc5\xbce straty. Najwi\xc4\x99ksza do tamtej pory liczba Stirling\xc3\xb3w - 88, wzi\xc4\x99\xc5\x82a udzia\xc5\x82 w nocnym nalocie 1000 samolot\xc3\xb3w na Koloni\xc4\x99 30/31 maja 1942 (stracono dwa). W nalocie na Hamburg w nocy z 28 na 29 lipca wzi\xc4\x99\xc5\x82o udzia\xc5\x82 71 Stirling\xc3\xb3w, lecz utracono 9. _NEWLINE_W kwietniu 1943 wesz\xc5\x82a do s\xc5\x82u\xc5\xbcby wersja Mk.III i od maja 1943 w wielkich nalotach zacz\xc4\x99\xc5\x82o bra\xc4\x87 udzia\xc5\x82 po 100-120 samolot\xc3\xb3w tego typu (m.in. 24 lipca 1943 w nalocie na Hamburg wzi\xc4\x99\xc5\x82o udzia\xc5\x82 125 Stirling\xc3\xb3w). Ponosi\xc5\x82y one jednak du\xc5\xbce straty, proporcjonalnie wy\xc5\xbcsze, ni\xc5\xbc inne ci\xc4\x99\xc5\xbckie bombowce. W zwi\xc4\x85zku z tym, z uwagi na wzrastaj\xc4\x85ce dostawy nowocze\xc5\x9bniejszych bombowc\xc3\xb3w czterosilnikowych Avro Lancaster i Handley Page Halifax, jesieni\xc4\x85 1943 dow\xc3\xb3dztwo lotnictwa bombowego zdecydowa\xc5\x82o stopniowo wycofa\xc4\x87 Stirlingi z jednostek pierwszoliniowych. Od grudnia 1943 bombowe Stirlingi by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane g\xc5\x82\xc3\xb3wnie do minowania oraz bombardowania wyrzutni V-1 we Francji. Stosowano je tak\xc5\xbce do dokonywania zrzut\xc3\xb3w ludzi i zaopatrzenia dla ruchu oporu, na bli\xc5\xbcszych dystansach, m.in. we Francji (do lot\xc3\xb3w dalszych u\xc5\xbcywano g\xc5\x82\xc3\xb3wnie Halifax\xc3\xb3w). Ostatni lot bojowy Stirling\xc3\xb3w mia\xc5\x82 miejsce 8 sierpnia 1944 na Hawr. Bombowce Stirling odby\xc5\x82y w czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej 18 840 lot\xc3\xb3w bojowych, podczas kt\xc3\xb3rych zrzuci\xc5\x82y 27 821 ton bomb i postawi\xc5\x82y ok. 2000 min, przy stracie 769 samolot\xc3\xb3w. Wed\xc5\x82ug innych danych, Stirlingi w sk\xc5\x82adzie Bomber Command zrzuci\xc5\x82y 31\xc2\xa0065 ton bomb (2,9% og\xc3\xb3\xc5\x82u), zajmuj\xc4\x85c czwarte miejsce pod tym wzgl\xc4\x99dem po Lancasterach, Halifaxach i Wellingtonach. W 1941 roku zrzuci\xc5\x82y 2606 ton bomb (wi\xc4\x99cej od Halifax\xc3\xb3w), a najwi\xc4\x99cej w swojej karierze w 1943 roku \xe2\x80\x93 16\xc2\xa0240 ton. \xc5\x9aredni \xc5\x82adunek bomb zrzucony ze Stirlinga w przeliczeniu na samoloty bior\xc4\x85ce udzia\xc5\x82 w misjach, wynosi\xc5\x82 2552 kg. Dw\xc3\xb3ch pilot\xc3\xb3w Stirling\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o po\xc5\x9bmiertnie odznaczonych krzy\xc5\xbcem Victoria Cross._NEWLINE_W lotnictwie transportowym, samoloty Stirling holowa\xc5\x82y szybowce desantowe podczas operacji powietrznodesantowych. Obok samolot\xc3\xb3w Halifax, Stirlingi by\xc5\x82y jedynymi samolotami, kt\xc3\xb3re holowa\xc5\x82y ci\xc4\x99\xc5\xbckie szybowce Hamilcar. Holowa\xc5\x82y te\xc5\xbc \xc5\x9brednie szybowce Airspeed Horsa i transportowa\xc5\x82y spadochroniarzy. W tym charakterze Stirlingi by\xc5\x82y u\xc5\xbcyte podczas l\xc4\x85dowania w Normandii, operacji Market-Garden oraz operacji uchwycenia most\xc3\xb3w na Renie._NEWLINE_Po zako\xc5\x84czeniu dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych 12 samolot\xc3\xb3w Short Stirling T Mk.V by\xc5\x82o u\xc5\xbcywane od 1947 w lotnictwie cywilnym w belgijskiej linii lotniczej Trans-Air (znaki: OO-XAK do OO-XAV), po czym cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 sprzedano do Egiptu. Wed\xc5\x82ug cz\xc4\x99\xc5\x9bci publikacji, przerobiono je nast\xc4\x99pnie na bombowce i u\xc5\xbcyto podczas wojny z Izraelem.\n_START_SECTION_\nCechy lotno-pilota\xc5\xbcowe\n_START_PARAGRAPH_\nSamolot Stirling uznawany jest na og\xc3\xb3\xc5\x82 za ma\xc5\x82o udan\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x99, co jednak wynika z por\xc3\xb3wnania go z nowszymi udanymi bombowcami Handley Page Halifax, a zw\xc5\x82aszcza Avro Lancaster. G\xc5\x82\xc3\xb3wne wady Stirlinga wzi\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 z narzuconych odg\xc3\xb3rnie wymaga\xc5\x84 projektowych, przede wszystkim ograniczenia rozpi\xc4\x99to\xc5\x9bci do 30 m w celu zmieszczenia samolotu w hangarach typu B, mimo \xc5\xbce Brytyjczycy planowali ju\xc5\xbc budow\xc4\x99 wi\xc4\x99kszych hangar\xc3\xb3w typu C. Efektem tego by\xc5\x82o ma\xc5\x82e wyd\xc5\x82u\xc5\xbcenie p\xc5\x82ata i jego gorsza no\xc5\x9bno\xc5\x9b\xc4\x87. Dodatkowo pocz\xc4\x85tkowe zastosowanie zbyt s\xc5\x82abych silnik\xc3\xb3w powodowa\xc5\x82o pogorszenie charakterystyk startu i l\xc4\x85dowania. Na skutek konieczno\xc5\x9bci skr\xc3\xb3cenia drogi startowej przez zwi\xc4\x99kszenie k\xc4\x85ta natarcia skrzyd\xc5\x82a, w samolocie zastosowano wysokie i ci\xc4\x99\xc5\xbckie chowane podwozie g\xc5\x82\xc3\xb3wne o skomplikowanej konstrukcji, kt\xc3\xb3re dodatkowo powodowa\xc5\x82o awarie.  Stirlingi mia\xc5\x82y gorsz\xc4\x85 aerodynamik\xc4\x99 i by\xc5\x82y nieco wolniejsze w locie, lata\xc5\x82y te\xc5\xbc na ni\xc5\xbcszym pu\xc5\x82apie ni\xc5\xbc nowsze ci\xc4\x99\xc5\xbckie bombowce, co by\xc5\x82o jedn\xc4\x85 z przyczyn ich wi\xc4\x99kszych strat, a w konsekwencji wycofania. Zalet\xc4\x85 Stirlinga by\xc5\x82 du\xc5\xbcy ud\xc5\xbawig bomb (wi\xc4\x99kszy, ni\xc5\xbc u Halifaksa i por\xc3\xb3wnywalny z Lancasterem), lecz dzielona pod\xc5\x82u\xc5\xbcnie komora bombowa nie pozwala\xc5\x82a zabiera\xc4\x87 bomb ci\xc4\x99\xc5\xbcszych, ni\xc5\xbc 907 kg. Stateczno\xc5\x9b\xc4\x87 podczas lotu by\xc5\x82a dobra, pilota\xc5\xbc niem\xc4\x99cz\xc4\x85cy. Drug\xc4\x85 zalet\xc4\x85, wymienian\xc4\x85 przez pilot\xc3\xb3w, by\xc5\x82 bardzo \xc5\x82atwy pilota\xc5\xbc (poza startem i l\xc4\x85dowaniem) oraz dobra manewrowo\xc5\x9b\xc4\x87, lepsze, ni\xc5\xbc w Halifaksie, a przez niekt\xc3\xb3rych stawiane nawet wy\xc5\xbcej od charakterystyk Lancastera.\n_START_SECTION_\nOpis techniczny\n_START_PARAGRAPH_\nCzterosilnikowy \xc5\x9bredniop\xc5\x82at o konstrukcji ca\xc5\x82kowicie metalowej. Kad\xc5\x82ub p\xc3\xb3\xc5\x82skorupowy, wielosegmentowy, o przekroju prostok\xc4\x85tnym. W wersjach bombowych (Mk.I i Mk.III) z przodu kad\xc5\x82uba w dolnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 oszklone stanowisko bombardiera, nad nim wie\xc5\xbcyczka strzelecka FN5 z dwoma karabinami maszynowymi. Za cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 nosow\xc4\x85, na grzbiecie kad\xc5\x82uba znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 przeszklona kabina pilot\xc3\xb3w. Na grzbiecie, w \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci samolotu umieszczona by\xc5\x82a wie\xc5\xbcyczka strzelecka (w wersjach bombowych Mk.I Series III i Mk.III). W dolnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kad\xc5\x82uba znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 zamykana komora bombowa d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 12,8 m, podzielona wzd\xc5\x82u\xc5\xbc na trzy przedzia\xc5\x82y. G\xc5\x82\xc3\xb3wny luk wej\xc5\x9bciowy dla za\xc5\x82ogi znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 po lewej stronie tylnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kad\xc5\x82uba. Na ko\xc5\x84cu kad\xc5\x82uba, wie\xc5\xbcyczka strzelecka z czterema karabinami maszynowymi (z wyj\xc4\x85tkiem wersji Mk.V). P\xc5\x82at tr\xc3\xb3jdzielny, wielod\xc5\xbawigarowy. Usterzenie pionowe klasyczne, pojedyncze. Podwozie samolotu klasyczne, g\xc5\x82\xc3\xb3wne podw\xc3\xb3jne golenie z pojedynczymi ko\xc5\x82ami sk\xc5\x82adane i wci\xc4\x85gane do gondol wewn\xc4\x99trznych silnik\xc3\xb3w, na ko\xc5\x84cu kad\xc5\x82uba dwa wci\xc4\x85gane k\xc3\xb3\xc5\x82ka ogonowe. Za\xc5\x82oga: zazwyczaj 7 ludzi (dw\xc3\xb3ch pilot\xc3\xb3w, mechanik pok\xc5\x82adowy - g\xc3\xb3rny strzelec, nawigator - bombardier - przedni strzelec, radiotelegrafista i strzelec ogonowy). Niekt\xc3\xb3re samoloty wersji bombowych posiada\xc5\x82y radar H2S do obserwacji powierzchni ziemi w celu u\xc5\x82atwienia celowania. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 posiada\xc5\x82a radar ostrzegawczy Monica._NEWLINE_Uzbrojenie (wersje bombowe): g\xc5\x82\xc3\xb3wne uzbrojenie ofensywne stanowi\xc5\x82y bomby przenoszone w komorze bombowej w kad\xc5\x82ubie i komorach w przykad\xc5\x82ubowych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach skrzyde\xc5\x82. Ud\xc5\xbawig maksymalny 6356 kg bomb. Maksymalny wagomiar bomb: 907 kg (7 bomb); stosowano te\xc5\xbc m.in. bomby 626 kg, 454 kg, 226 kg i magnetyczne miny morskie. Uzbrojenie obronne stanowi\xc5\x82o 8 karabin\xc3\xb3w maszynowych kaliber 7,7 mm Browning w wie\xc5\xbcach strzeleckich (wersje Mk.I Series III i Mk.III): 2 km w wie\xc5\xbcyczce nosowej FN5, 2 km w wie\xc5\xbcyczce grzbietowej FN7A lub FN50, 4 km w wie\xc5\xbcyczce ogonowej FN4 lub FN20 (wed\xc5\x82ug cz\xc4\x99\xc5\x9bci publikacji pocz\xc4\x85tkowo samoloty mia\xc5\x82y 2 km-y w wie\xc5\xbcyczce ogonowej). Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 samolot\xc3\xb3w Mk.III mia\xc5\x82a zamontowany dodatkowo karabin maszynowy pod tyln\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 kad\xc5\x82uba, do walki z my\xc5\x9bliwcami nocnymi._NEWLINE_Nap\xc4\x99d: 4 silniki gwiazdowe Bristol Hercules. Zbiorniki paliwa w skrzyd\xc5\x82ach o pojemno\xc5\x9bci (w wersji Mk.III) 10 246 l. Samoloty mog\xc5\x82y przenosi\xc4\x87 dodatkowe zbiorniki w komorze bombowej, zamiast cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xc5\x82adunku bomb. \xc5\x9amig\xc5\x82a tr\xc3\xb3j\xc5\x82opatowe, przestawialne, dwuzakresowe.'