b'\n_START_ARTICLE_\nWojna jugurty\xc5\x84ska\n_START_SECTION_\nPrzyczyny wojny\n_START_PARAGRAPH_\nPowodem wojny domowej, w kt\xc3\xb3r\xc4\x85 nast\xc4\x99pnie zaanga\xc5\xbcowa\xc5\x82 si\xc4\x99 Rzym, by\xc5\x82 konflikt o w\xc5\x82adz\xc4\x99, kt\xc3\xb3ry wybuch\xc5\x82 w 118 p.n.e. pomi\xc4\x99dzy synami zmar\xc5\x82ego kr\xc3\xb3la Numidii Micypsy \xe2\x80\x93 Hiempsalem i Adherbalem, a trzecim spadkobierc\xc4\x85 tronu, do\xc5\x9bwiadczonym dow\xc3\xb3dc\xc4\x85, adoptowanym przez kr\xc3\xb3la, Jugurt\xc4\x85. Zamordowa\xc5\x82 on Hiempasala, wobec czego Adherbal musia\xc5\x82 ratowa\xc4\x87 si\xc4\x99 ucieczk\xc4\x85, pocz\xc4\x85tkowo do rzymskiej prowincji Afryka, a nast\xc4\x99pnie do samego Rzymu. Zyska\xc5\x82 tam przychylno\xc5\x9b\xc4\x87 senatu, kt\xc3\xb3rego wojna z ubogim i ci\xc4\x99\xc5\xbckim dla prowadzenia walk krajem nie interesowa\xc5\x82a, i narzucono Jugurcie kompromis, na mocy kt\xc3\xb3rego podzielono kraj, przydzielaj\xc4\x85c Adherbalowi stolic\xc4\x99 \xe2\x80\x93 Cirt\xc4\x99. Jednak ju\xc5\xbc wkr\xc3\xb3tce Jugurta z\xc5\x82ama\xc5\x82 postanowienia owego kompromisu i zaatakowa\xc5\x82 kraj swojego przybranego brata. Ten schroni\xc5\x82 si\xc4\x99 w Circie; rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 obl\xc4\x99\xc5\xbcenie. Rzym odebra\xc5\x82 kwesti\xc4\x99 ataku bez szczeg\xc3\xb3lnego oburzenia, jednak fakt istnienia do\xc5\x9b\xc4\x87 du\xc5\xbcej spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci italskiej w owym mie\xc5\x9bcie oraz do\xc5\x9b\xc4\x87 du\xc5\xbcych kontakt\xc3\xb3w handlowych doprowadzi\xc5\x82o do wys\xc5\x82ania komisji pod przewodnictwem Skaurusa, maj\xc4\x85cej na celu osi\xc4\x85gni\xc4\x99cie kompromisu z Jugurt\xc4\x85. Jednak kompromisu nie osi\xc4\x85gni\xc4\x99to, a raczej Jugurta nie chcia\xc5\x82 go osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87, gdy\xc5\xbc by\xc5\x82 \xc5\x9bwiadomy, \xc5\xbce Skaurus nie mo\xc5\xbce mu wypowiedzie\xc4\x87 wojny, a senat tego pomys\xc5\x82u nie poprze. Powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 wi\xc4\x99c do obl\xc4\x99\xc5\xbcenia miasta, kt\xc3\xb3re po pewnym czasie zdoby\xc5\x82. Kaza\xc5\x82 wymordowa\xc4\x87 wszystkich m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn wraz z Adherbalem. Jednak jego pewno\xc5\x9b\xc4\x87 co do oboj\xc4\x99tno\xc5\x9bci senatu nie sprawdzi\xc5\x82a si\xc4\x99. Mord na mieszka\xc5\x84cach Cirty doprowadzi\xc5\x82 do wypowiedzenia w 111 p.n.e. wojny, zwanej dzi\xc5\x9b wojn\xc4\x85 jugurty\xc5\x84sk\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPrzebieg dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych\n_START_PARAGRAPH_\nDow\xc3\xb3dztwo obj\xc4\x85\xc5\x82 konsul Lucjusz Kalpurniusz Bestia. Osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 on kilkakrotnie powodzenie, ale fakt trudnych warunk\xc3\xb3w do prowadzenia wojny na suchym i niedogodnym do walk terytorium Afryki doprowadzi\xc5\x82 do podj\xc4\x99cia rokowa\xc5\x84 pokojowych, na mocy kt\xc3\xb3rych Jugurta zobowi\xc4\x85zywa\xc5\x82 si\xc4\x99 do wyp\xc5\x82acenia kontrybucji, wydania zbieg\xc3\xb3w i s\xc5\x82oni bojowych._NEWLINE_Fakt ten w Rzymie odebrano jako ewidentne przekupstwo Bestii. Wys\xc5\x82ano do Jugurty pretora z zaproszeniem do Rzymu i pro\xc5\x9bb\xc4\x85 z\xc5\x82o\xc5\xbcenia wyja\xc5\x9bnie\xc5\x84. Jugurta przyby\xc5\x82 do Rzymu, ale w chwili, kiedy zamierza\xc5\x82 z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 zeznania przed s\xc4\x85dem ludowym, trybun ludowy z mocy przys\xc5\x82uguj\xc4\x85cej mu intercesji rozkaza\xc5\x82 mu zamilcze\xc4\x87. By\xc5\x82o to oczywistym faktem na przekupienie, tak\xc5\xbce owego trybuna, co jednak by\xc5\x82o dla Jugurty kolejnym jego sukcesem. Wkr\xc3\xb3tce jednak musia\xc5\x82 ucieka\xc4\x87 z Rzymu, gdy\xc5\xbc rozkaza\xc5\x82 zamordowa\xc4\x87 wnuka Masynissy, Massiw\xc4\x99, kt\xc3\xb3ry zacz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 stara\xc4\x87 o obj\xc4\x99cie korony numidyjskiej._NEWLINE_Rok 110 p.n.e. by\xc5\x82 dla Rzymu niepomy\xc5\x9blny; armia rzymska pod dow\xc3\xb3dztwem legata Aulusa zosta\xc5\x82a rozbita pod Suthul i \xc5\xbceby unikn\xc4\x85\xc4\x87 wyci\xc4\x99cia w pie\xc5\x84, zmuszona do ha\xc5\x84bi\xc4\x85cego przej\xc5\x9bcia pod jarzmem.\n_START_SECTION_\nDow\xc3\xb3dztwo Gajusza Mariusza i zako\xc5\x84czenie wojny jugurty\xc5\x84skiej\n_START_PARAGRAPH_\nSenat owego pokoju nie przyj\xc4\x85\xc5\x82 i w 109 p.n.e. wybrano na konsula, a jednocze\xc5\x9bnie na dow\xc3\xb3dc\xc4\x99 w wojnie z Jugurt\xc4\x85, Kwintusa Cecyliusza Metellusa. Jego zadanie by\xc5\x82o bardzo trudne, gdy\xc5\xbc obj\xc4\x85\xc5\x82 w dow\xc3\xb3dztwo armi\xc4\x99 o niskim morale. W latach 109 p.n.e.-107 p.n.e. zdo\xc5\x82a\xc5\x82 podbi\xc4\x87 ca\xc5\x82\xc4\x85 Numidi\xc4\x99, jednak nie uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 pojma\xc4\x87 samego Jugurty. Wtedy jego oficer, Gajusz Mariusz zacz\xc4\x85\xc5\x82 zjednywa\xc4\x87 lokalnych ekwit\xc3\xb3w przeciwko nieudolnemu dow\xc3\xb3dcy i dzi\xc4\x99ki ich poparciu w Rzymie doprowadzi\xc5\x82 do wybrania go na konsula w roku 107 p.n.e. i do obj\xc4\x99cia dow\xc3\xb3dztwa w wojnie. Lecz tak\xc5\xbce jemu nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 pojma\xc4\x87 Jugurty, wywo\xc5\x82a\xc5\x82 nawet konflikt z jego te\xc5\x9bciem, kr\xc3\xb3lem Mauretanii Bokchusem. Ten jednak po pewnym czasie zda\xc5\x82 sobie spraw\xc4\x99 o wy\xc5\xbcszo\xc5\x9bci sojuszu z Rzymem ni\xc5\xbc z bratob\xc3\xb3jczym Jugurt\xc4\x85. Zaproponowa\xc5\x82 wi\xc4\x99c porozumienie z Rzymem i poprosi\xc5\x82 o przys\xc5\x82anie kwestora i najdzielniejszego oficera, za kt\xc3\xb3rego uznano Lucjusza Korneliusza Sull\xc4\x99. Jednocze\xc5\x9bnie Bokchus zaprosi\xc5\x82 do siebie Jugurt\xc4\x99 i wtedy stan\xc4\x85\xc5\x82 przed problemem kogo zdradzi\xc4\x87. Wybra\xc5\x82 zdrad\xc4\x99 Jugurty jako stronnika niepewnego. Bokchus pojma\xc5\x82 Jugurt\xc4\x99, a nast\xc4\x99pnie wyda\xc5\x82 go na pocz\xc4\x85tku 106 p.n.e. Mariuszowi. Wojna jugurty\xc5\x84ska dobieg\xc5\x82a ko\xc5\x84ca.\n_START_SECTION_\nSytuacja po wojnie jugurty\xc5\x84skiej i triumf Mariusza\n_START_PARAGRAPH_\nPrzez dwa kolejne lata Mariusz pozostawa\xc5\x82 w Afryce porz\xc4\x85dkuj\xc4\x85c sytuacj\xc4\x99 po wojnie. Nie utworzono jednak z Numidii kolejnej prowincji rzymskiej. Jej zachodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 oddano Bokchusowi w zamian za jego ust\xc4\x99pliwo\xc5\x9b\xc4\x87, wschodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ofiarowano wnukowi Masynissy, Gaudzie. W roku 104 p.n.e. Mariusz powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Rzymu, gdzie odby\xc5\x82 si\xc4\x99 uroczysty triumf, podczas kt\xc3\xb3rego przeprowadzono w kajdanach przed wielotysi\xc4\x99cznym t\xc5\x82umem Rzymian pojmanego Jugurt\xc4\x99. Po zako\xc5\x84czeniu uroczysto\xc5\x9bci zosta\xc5\x82 zamordowany w wi\xc4\x99zieniu.'