b'\n_START_ARTICLE_\nCamilla Collett\n_START_PARAGRAPH_\nCamilla Collett z domu Wergeland (ur. 23 stycznia 1813 w Kristiansand, zm. 6 marca 1895 w Christianii) \xe2\x80\x93 norweska pisarka i bojowniczka o prawa kobiet._NEWLINE_Rodzicami Camilli Collet byli Nicolai Wergeland i jego \xc5\xbcona Alette Dorothea Wergeland, z domu Thaulow. Jej starszym o pi\xc4\x99\xc4\x87 lat bratem by\xc5\x82 poeta Henrik Wergeland. Dorasta\xc5\x82a w Eidsvoll. Poniewa\xc5\xbc pochodzi\xc5\x82a z wy\xc5\xbcszych sfer, odebra\xc5\x82a staranne wykszta\xc5\x82cenie, du\xc5\xbco lepsze od tego, jakie mia\xc5\x82y dziewcz\xc4\x99ta w tamtych czasach. Poza tym pobiera\xc5\x82a m.in. lekcje muzyki i j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w obcych, umia\xc5\x82a \xc5\x9bpiewa\xc4\x87 i gra\xc4\x87. W 1826\xe2\x80\x931827 uczy\xc5\x82a si\xc4\x99 na pensji w Christianii. Od 1827 przez dwa lata ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82a do szko\xc5\x82y w Christiansfeld w Danii, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82o o\xc5\x9brodkiem braci morawskich. Po powrocie do kraju ponownie zamieszka\xc5\x82a w Eidsvoll. Latem i jesieni\xc4\x85 1834 ojciec zabra\xc5\x82 j\xc4\x85 w podr\xc3\xb3\xc5\xbc po Francji, Niemczech i Niderlandach. Mia\xc5\x82o to wp\xc5\x82yw na jej \xc5\xbcycie \xe2\x80\x93 kiedy Collett zosta\xc5\x82a wdow\xc4\x85, niemal bez przerwy podr\xc3\xb3\xc5\xbcowa\xc5\x82a z jednego europejskiego miasta do drugiego.\n_START_SECTION_\nRomans z Welhavenem\n_START_PARAGRAPH_\n24 stycznia 1830 u kupca Herre w Christianii Camilla Wergeland spotka\xc5\x82a po raz pierwszy Johana Sebastiana Welhavena. Welhaven by\xc5\x82 guwernerem, a potem cz\xc4\x99stym go\xc5\x9bciem kupca. Camill\xc4\x99 i Welhavena po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82o burzliwe i skomplikowane uczucie. Spotykali si\xc4\x99 ze sob\xc4\x85 przy okazji pobyt\xc3\xb3w Camilli w stolicy, widywano ich na tych samych koncertach, przedstawieniach, balach, spacerowali tymi samymi ulicami. W tamtych czasach miasto by\xc5\x82o niewielkie i \xc5\x82atwo by\xc5\x82o o plotki na temat m\xc5\x82odych ludzi. Camilla ze wszystkich si\xc5\x82 stara\xc5\x82a si\xc4\x99 unikn\xc4\x85\xc4\x87 zainteresowania os\xc3\xb3b postronnych, cz\xc4\x99sto mimo swojego zaanga\xc5\xbcowania z dystansem traktuj\xc4\x85c Welhavena. Ponadto ojca i brata Camilli por\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 konflikt z Welhavenem. Kiedy latem 1830 ukaza\xc5\x82 si\xc4\x99 poemat Henrika Wergelanda Skabelsen, Mennesket og Messias, Welhaven ostro go skrytykowa\xc5\x82. Tak samo zareagowa\xc5\x82 na wydane w 1832 m\xc5\x82odzie\xc5\x84cze wiersze Wergelanda. Ojciec Wergelanda, Nicolai, rzeczowo i wnikliwie odpar\xc5\x82 rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zarzuty Welhavena. W ten spos\xc3\xb3b zar\xc3\xb3wno ojciec, jak i brat Camilli stan\xc4\x99li przeciwko cz\xc5\x82owiekowi, kt\xc3\xb3rego pokocha\xc5\x82a. Aby zaj\xc4\x85\xc4\x87 Camill\xc4\x99 czym innym, ojciec zabra\xc5\x82 j\xc4\x85 w czerwcu 1834 w podr\xc3\xb3\xc5\xbc do Pary\xc5\xbca i innych europejskich miast. Po powrocie jednak sytuacja nie uleg\xc5\x82a poprawie. Do czasu, gdy Welhaven zakocha\xc5\x82 si\xc4\x99 w przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82ce Camilli Idzie Kjerluf. Ostatecznie w 1837 Camilla Wergeland postanowi\xc5\x82a na zawsze uwolni\xc4\x87 si\xc4\x99 od zauroczenia Welhavenem, zwracaj\xc4\x85c mu jego listy. W tym czasie Welhaven by\xc5\x82 ju\xc5\xbc zar\xc4\x99czony z Id\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra zmar\xc5\x82a na gru\xc5\xbalic\xc4\x99 w 1840. Welhaven o\xc5\xbceni\xc5\x82 si\xc4\x99 dopiero w 1845 z inn\xc4\x85 przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x85 Camilli Jos\xc3\xa9phine Bidoulac.\n_START_SECTION_\nMa\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo i wdowie\xc5\x84stwo\n_START_PARAGRAPH_\nEdvard Beyer, badacz literatury norweskiej, podsumowa\xc5\x82 zwi\xc4\x85zek Collett i Welhavena w ten spos\xc3\xb3b: \xc2\xabDla Welhavena zwi\xc4\x85zek z Camill\xc4\x85 by\xc5\x82 \xe2\x80\x9eepizodem\xe2\x80\x9d. Dla niej sta\xc5\x82 si\xc4\x99 jej losem.\xc2\xbb. Zawiedziona mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 do Welhavena sprawi\xc5\x82a, \xc5\xbce Camilla Wergeland spojrza\xc5\x82a \xc5\xbcyczliwszym okiem na staraj\xc4\x85cego si\xc4\x99 od dawna o jej wzgl\xc4\x99dy Petera Jonasa Colletta, polityka, krytyka literatury, prawnika, w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym czasie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc profesora uniwersyteckiego. Camilla wysz\xc5\x82a za m\xc4\x85\xc5\xbc za Colletta w 1841, wydaj\xc4\x85c wkr\xc3\xb3tce na \xc5\x9bwiat czterech syn\xc3\xb3w. Po \xc5\x9bmierci m\xc4\x99\xc5\xbca w 1851 Camilla znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 w bardzo z\xc5\x82ej sytuacji finansowej. Mia\xc5\x82a niewielk\xc4\x85 wdowi\xc4\x85 pensj\xc4\x99, z kt\xc3\xb3rej ci\xc4\x99\xc5\xbcko by\xc5\x82o utrzyma\xc4\x87 czworo dzieci. Zmuszona by\xc5\x82a sprzeda\xc4\x87 dom i odda\xc4\x87 dzieci pod opiek\xc4\x99 krewnym m\xc4\x99\xc5\xbca. Sama niemal do ko\xc5\x84ca \xc5\xbcycia podr\xc3\xb3\xc5\xbcowa\xc5\x82a po Europie, mieszkaj\xc4\x85c w hotelach i pensjonatach. Dopiero pod koniec \xc5\xbcycia osiad\xc5\x82a w Christianii.\n_START_SECTION_\nPisarstwo\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze swoje utwory Camilla Collett opublikowa\xc5\x82a w latach 40. M\xc4\x85\xc5\xbc zach\xc4\x99ca\xc5\x82 j\xc4\x85 do pisania i by\xc5\x82 dla niej krytykiem i doradc\xc4\x85. W roku 1842 wysz\xc5\x82y anonimowo Nogle Strikket\xc3\xb8isbetragtninger b\xc4\x99d\xc4\x85ce krytyk\xc4\x85 tzw. wykszta\xc5\x82conych warstw spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa. W tym czasie Collett wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z pisarzem Peterem Christenem Asbj\xc3\xb8rnsenem._NEWLINE_Prze\xc5\x82omow\xc4\x85 w jej karierze okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 powie\xc5\x9b\xc4\x87 Amtmandens D\xc3\xb8tre (C\xc3\xb3rki wojewody) wydana w dw\xc3\xb3ch cz\xc4\x99\xc5\x9bciach i 1854 i 1855. Ksi\xc4\x85\xc5\xbcka ta sta\xc5\x82a si\xc4\x99 wa\xc5\xbcnym wydarzeniem w historii literatury norweskiej zar\xc3\xb3wno pod wzgl\xc4\x99dem formy, jak i poruszanej w niej problematyki. Chocia\xc5\xbc powsta\xc5\x82a w nurcie poetyckiego realizmu, mia\xc5\x82a ju\xc5\xbc w sobie elementy modernistycznego prze\xc5\x82omu. By\xc5\x82a to pierwsza norweska tzw. tendencyjna powie\xc5\x9b\xc4\x87 z kluczem. Opisywa\xc5\x82a smutne losy kobiet w latach 40. XIX wieku nara\xc5\xbconych na dyskryminacj\xc4\x99 spo\xc5\x82eczn\xc4\x85, zak\xc5\x82amanie i podporz\xc4\x85dkowanie woli m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn. Chocia\xc5\xbc cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pierwsza powie\xc5\x9bci wysz\xc5\x82a anonimowo, wkr\xc3\xb3tce dla wszystkich sta\xc5\x82o si\xc4\x99 jasne, kto jest jej autork\xc4\x85. Wiele postaci przedstawionych w ksi\xc4\x85\xc5\xbcce nosi cechy os\xc3\xb3b z kr\xc4\x99gu Camilli Collett, zw\xc5\x82aszcza jej brata i ojca._NEWLINE_I de lange N\xc3\xa6tter (D\xc5\x82ugie noce) z 1862 to wspomnienia dotycz\xc4\x85ce \xc5\xbcycia na plebanii w Eidsvoll, doskonale portretuj\xc4\x85ce jej mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, zw\xc5\x82aszcza rodzic\xc3\xb3w Collett i jej brata Henrika. Jednak w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci swoich utwor\xc3\xb3w pisarka skupi\xc5\x82a si\xc4\x99 na tematyce praw kobiet, ich roli w spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie i konwenansom stawiaj\xc4\x85cym m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn w lepszej pozycji. Tej kwestii po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82a wiele esej\xc3\xb3w i artyku\xc5\x82\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re ukaza\xc5\x82y si\xc4\x99 m.in. w zbiorach Fra de stummes Leir (Ob\xc3\xb3z niemych) z 1877 i Mod Str\xc3\xb8mmen (Pod pr\xc4\x85d) z 1879\xe2\x80\x931885.\n_START_SECTION_\nListy i pami\xc4\x99tniki\n_START_PARAGRAPH_\nCamilla Collett ju\xc5\xbc od najm\xc5\x82odszych lat prowadzi\xc5\x82a zapiski, rozwijaj\xc4\x85c w ten spos\xc3\xb3b nie\xc5\x9bwiadomie sw\xc3\xb3j warsztat pisarski. Po jej \xc5\x9bmierci jej pami\xc4\x99tniki i listy ukaza\xc5\x82y si\xc4\x99 w wielotomowym wydaniu, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 wa\xc5\xbcnym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em informacji o \xc5\xbcyciu pisarki i wielu znanych os\xc3\xb3b z jej kr\xc4\x99gu. Jedna z cz\xc4\x99\xc5\x9bci tego wydania dotycz\xc4\x85ca romansu z Welhavenem nosi tytu\xc5\x82 \xe2\x80\x9eOptegnelser fra Ungdoms\xc3\xa5rene\xe2\x80\x9d (Zapiski z lat m\xc5\x82odo\xc5\x9bci) i stanowi jedyn\xc4\x85 w swoim rodzaju powie\xc5\x9b\xc4\x87 o mi\xc5\x82o\xc5\x9bci zbudowan\xc4\x85 z list\xc3\xb3w, notatek i przemy\xc5\x9ble\xc5\x84 pisarki. \xe2\x80\x9eOptegnelser fra Ungdoms\xc3\xa5rene\xe2\x80\x9d odkrywa te\xc5\xbc przed czytelnikiem prywatne w\xc4\x85tki zawarte w powie\xc5\x9bci Amtmandens D\xc3\xb8tre.\n_START_SECTION_\nZnaczenie Camilli Collett\n_START_PARAGRAPH_\nCamilla Collett sta\xc5\x82a si\xc4\x99 pierwsz\xc4\x85 znacz\xc4\x85c\xc4\x85 norwesk\xc4\x85 pisark\xc4\x85. Tacy uznani wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bni jej pisarze, jak Jonas Lie, Alexander Kielland czy Henrik Ibsen, byli pod g\xc5\x82\xc4\x99bokim wra\xc5\xbceniem jej tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci i cz\xc4\x99sto odnosili si\xc4\x99 do niej w swoich utworach. Collett by\xc5\x82a pionierk\xc4\x85 w walce o prawa kobiet, w tej kwestii na\xc5\x9bladowa\xc5\x82y j\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej pisarki Amalie Skram czy Sigrid Undset. Collett do dzi\xc5\x9b porywa swoich czytelnik\xc3\xb3w sposobem uj\xc4\x99cia tematu, stylem i zaanga\xc5\xbcowaniem. Norweski artysta Gustav Vigeland wyrze\xc5\xbabi\xc5\x82 w br\xc4\x85zie pomnik pisarki, kt\xc3\xb3ry obecnie znajduje si\xc4\x99 w Parku Pa\xc5\x82acowym w Oslo. Jej portret widnia\xc5\x82 na norweskim banknocie o nominale 100 koron b\xc4\x99d\xc4\x85cym w obiegu w latach 1979\xe2\x80\x931997, za\xc5\x9b w 1963 twarz pisarki zdobi\xc5\x82a norweskie znaczki pocztowe.'