b'\n_START_ARTICLE_\nP\xc5\x82onica\n_START_SECTION_\nEtiologia\n_START_PARAGRAPH_\nStreptococcus pyogenes - paciorkowiec \xce\xb2-hemolizuj\xc4\x85cy z grupy A wg Lancefield, wytwarzaj\xc4\x85cy toksyn\xc4\x99 erytrogenn\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nWyst\xc4\x99powanie p\xc5\x82onicy\n_START_PARAGRAPH_\nSzkarlatyna po raz pierwszy zosta\xc5\x82a zdiagnozowana w 1675 r.  Zosta\xc5\x82a ona wyodr\xc4\x99bniona i opisana przez angielskiego lekarza \xe2\x80\x93 Sydenhama. Epidemia tej choroby w Tours w 1824 r. przynios\xc5\x82a wiele ofiar \xc5\x9bmiertelnych. P\xc5\x82onica jest rozpowszechniona na ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiecie. Przed drug\xc4\x85 wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85 by\xc5\x82a najcz\xc4\x99stsz\xc4\x85 chorob\xc4\x85 wieku dzieci\xc4\x99cego o bardzo ci\xc4\x99\xc5\xbckim przebiegu. \xc5\x9amiertelno\xc5\x9b\xc4\x87 wynosi\xc5\x82a 25% (obecnie poni\xc5\xbcej 1%). Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 zachorowa\xc5\x84 wyst\xc4\x99puje jesieni\xc4\x85 i zim\xc4\x85. W Polsce zapadalno\xc5\x9b\xc4\x87 wynosi 149 przypadk\xc3\xb3w na 100 000 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nPatogeneza\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82em zaka\xc5\xbcenia jest cz\xc5\x82owiek chory na zaka\xc5\xbcenie paciorkowcowe, ozdrowieniec lub nosiciel paciorkowca. Osoba doros\xc5\x82a, kt\xc3\xb3ra choruje na angin\xc4\x99 paciorkowcow\xc4\x85, mo\xc5\xbce by\xc4\x87 \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em zaka\xc5\xbcenia dla dziecka. Zaka\xc5\xbcenie jest przekazywane drog\xc4\x85 kropelkow\xc4\x85. Wrota zaka\xc5\xbcenia: b\xc5\x82ony \xc5\x9bluzowe gard\xc5\x82a, uszkodzona sk\xc3\xb3ra (p\xc5\x82onica przyranna, jako nadka\xc5\xbcenie).\n_START_SECTION_\nObjawy\n_START_PARAGRAPH_\nPo bezobjawowym okresie wyl\xc4\x99gania trwaj\xc4\x85cym 2-5 dni, choroba zaczyna si\xc4\x99 nagle. Do wst\xc4\x99pnych objaw\xc3\xb3w klinicznych zalicza si\xc4\x99 gor\xc4\x85czk\xc4\x99, b\xc3\xb3le brzucha, wymioty oraz b\xc3\xb3l gard\xc5\x82a. Lekarz badaj\xc4\x85cy dziecko w tym okresie stwierdza angin\xc4\x99 (stan zapalny gard\xc5\x82a lub jamy nosowo-gard\xc5\x82owej) o r\xc3\xb3\xc5\xbcnym nasileniu oraz powi\xc4\x99kszenie w\xc4\x99z\xc5\x82\xc3\xb3w ch\xc5\x82onnych, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie szyjnych._NEWLINE_Wysypka pojawia si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie z gor\xc4\x85czk\xc4\x85 lub 24 godz. p\xc3\xb3\xc5\xbaniej. Jest ona drobnoplamista, czerwona, zlewaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 na tu\xc5\x82owiu, w zgi\xc4\x99ciach \xc5\x82okciowych i podkolanowych. Najwyra\xc5\xbaniejsza jest na piersiach, brzuchu, po\xc5\x9bladkach i w pachwinach. Wysypka wygl\xc4\x85da tak, jakby kto\xc5\x9b pokaleczy\xc5\x82 sk\xc3\xb3r\xc4\x99 uderzaj\xc4\x85c w ni\xc4\x85 szczotk\xc4\x85. Na policzkach widoczny jest rumie\xc5\x84, jednak sk\xc3\xb3ra wok\xc3\xb3\xc5\x82 ust i nosa pozostaje blada (tzw. tr\xc3\xb3jk\xc4\x85t Fi\xc5\x82atowa). Ponadto stwierdza si\xc4\x99 wzmo\xc5\xbcon\xc4\x85 \xc5\x82amliwo\xc5\x9b\xc4\x87 drobnych naczy\xc5\x84, co wyra\xc5\xbca si\xc4\x99 liniami Pastii w naturalnych fa\xc5\x82dach (pachy, pachwiny, podbrzusze). Intensywno\xc5\x9b\xc4\x87 i czas trwania wysypki jest r\xc3\xb3\xc5\xbcny (od 24 godz. do kilku dni)._NEWLINE_J\xc4\x99zyk pocz\xc4\x85tkowo ob\xc5\x82o\xc5\xbcony (pokryty \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tawobia\xc5\x82ym nalotem), potem przybiera wygl\xc4\x85d "malinowy" (\xc5\xbcywoczerwone, powi\xc4\x99kszone brodawki smakowe). Po kilku dniach od ust\xc4\x85pienia wysypki wyst\xc4\x99puje grubop\xc5\x82atowe \xc5\x82uszczenie si\xc4\x99 sk\xc3\xb3ry, najwyra\xc5\xbaniejsze na stopach i d\xc5\x82oniach (gdy nie zauwa\xc5\xbcono wysypki, to charakterystyczne \xc5\x82uszczenie si\xc4\x99 sk\xc3\xb3ry pozwala na wsteczne rozpoznanie p\xc5\x82onicy)._NEWLINE_Gdy przebieg p\xc5\x82onicy jest bardziej toksyczny, to poza wysypk\xc4\x85 mog\xc4\x85 wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 zaburzenia uk\xc5\x82adu kr\xc4\x85\xc5\xbcenia, zapalenie mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego, utrata przytomno\xc5\x9bci, nad sercem stwierdza si\xc4\x99 szmer skurczowy; w\xc4\x85troba i \xc5\x9bledziona powi\xc4\x99kszone. Zmiany zapalne w gardle s\xc4\x85 s\xc5\x82abo wyra\xc5\xbcone._NEWLINE_P\xc5\x82onica o przebiegu septycznym charakteryzuje si\xc4\x99 du\xc5\xbcymi zmianami w gardle, zapaleniem w\xc4\x99z\xc5\x82\xc3\xb3w ch\xc5\x82onnych szyjnych. Mo\xc5\xbce doj\xc5\x9b\xc4\x87 do martwicy tkanek dna jamy ustnej (angina Ludwiga), bakteriemii i posocznicy._NEWLINE_P\xc5\x82onica przyranna \xe2\x80\x93 zaka\xc5\xbcenie przez uszkodzon\xc4\x85 sk\xc3\xb3r\xc4\x99. Charakterystyczna cecha \xe2\x80\x93 brak anginy. Wysypka i przebieg jak wy\xc5\xbcej.\n_START_SECTION_\nRozpoznanie\n_START_PARAGRAPH_\nW badaniach dodatkowych, w ostrym okresie choroby, w morfologii stwierdza si\xc4\x99 podwy\xc5\xbcszon\xc4\x85 liczb\xc4\x99 leukocyt\xc3\xb3w. Tak\xc5\xbce podwy\xc5\xbcszone jest ASO (powy\xc5\xbcej miana 1:200) i OB. Sam wymaz z gard\xc5\x82a wykazuje ma\xc5\x82e znaczenie diagnostyczne, poniewa\xc5\xbc bakteria Streptococcus pyogenes mo\xc5\xbce by\xc4\x87 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 naturalnej flory bakteryjnej jamy ustnej. _NEWLINE_Streptococcus pyogenes mo\xc5\xbcna odr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 od Streptococcus agalactiae (obie bakterie s\xc4\x85 \xce\xb2-hemolizuj\xc4\x85ce na pod\xc5\x82o\xc5\xbcu agar z krwi\xc4\x85) testem dyfuzyjno-kr\xc4\x85\xc5\xbckowym na bacytracyn\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rym S. pyogenes ma wynik dodatni.\n_START_SECTION_\nLeczenie\n_START_PARAGRAPH_\nP\xc5\x82onica wymaga bezwzgl\xc4\x99dnie leczenia antybiotykiem (penicylina krystaliczna, cefalosporyny). Je\xc5\x9bli jest podejrzenie uczulenia dziecka na pochodne penicyliny, to stosuje si\xc4\x99 makrolidy) przez 10-14 dni.'