b'\n_START_ARTICLE_\nArme\xc5\x84ska Federacja Rewolucyjna\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPod koniec XIX wieku Armenii znajduj\xc4\x85cej si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas w granicach Imperium Rosyjskiego i Imperium Osma\xc5\x84skiego dzia\xc5\x82a\xc5\x82o kilka niezale\xc5\xbcnych i niepowi\xc4\x85zanych ze sob\xc4\x85 grup socjalistycznych. W 1890 lewicowi dzia\xc5\x82acze na czele Kristapor Mikaelian, Stepan Zorian, i Simon Zawarian za\xc5\x82o\xc5\xbcyli Ormia\xc5\x84sk\xc4\x85 Federacj\xc4\x99 Rewolucyjn\xc4\x85._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo partia domaga\xc5\x82a si\xc4\x99 szerokiej autonomii dla Armenii na terenie Rosji i Imperium Osma\xc5\x84skiego. W 1892 roku odby\xc5\x82o si\xc4\x99 pierwsze znacz\xc4\x85ce spotkanie dzia\xc5\x82aczy partii, odby\xc5\x82o si\xc4\x99 one w Tyflisie w Imperium Rosyjskim. Partia d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82a do utworzenia spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa opartego na zasadach demokratycznych, wolno\xc5\x9bci s\xc5\x82owa, wolno\xc5\x9bci religijnej, wolno\xc5\x9bci s\xc5\x82owa i reformy agrarnej. Do nowego ugrupowania pocz\xc4\x85tkowo do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a Socjaldemokratyczna Partia Hunchakian, szybko wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a jednak z sojuszu poniewa\xc5\xbc zdaniem dzia\xc5\x82aczy tej\xc5\xbce partii nowe ugrupowanie nie by\xc5\x82o wystarczaj\xc4\x85ce marksistowskie.\n_START_SECTION_\nW Imperium Rosyjskim\n_START_PARAGRAPH_\nAFR stopniowa uzyska\xc5\x82a znacz\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99 i poparcie w\xc5\x9br\xc3\xb3d rosyjskich Ormian. G\xc5\x82\xc3\xb3wnie z powodu postawy partii wobec Imperium Osma\xc5\x84skiego, partia cieszy\xc5\x82a si\xc4\x99 poparciem administracji Rosyjskiej. Program ARF w dziedzinie polityki zagranicznej by\xc5\x82 zbli\xc5\xbcony do tego prowadzonego przez w\xc5\x82adze carskie. Sytuacja zmieni\xc5\x82a si\xc4\x99 12 czerwca 1903. Namiestnik Kaukazu Grigorij Golicyn wyda\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas rozporz\xc4\x85dzenie w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85ce nieruchomo\xc5\x9bci Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Ormia\xc5\x84skiego pod kontrol\xc4\x99 carsk\xc4\x85. AFR stan\xc4\x99\xc5\x82a wtedy w obronie ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a uznaj\xc4\x85c edykt carski za zagro\xc5\xbcenie dla ormia\xc5\x84skiej to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci narodowej. W rezultacie kierownictwo organizacji zorganizowa\xc5\x82o masowe demonstracje a partyjnych milicjant\xc3\xb3w wys\xc5\x82a\xc5\x82o do obrony ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w._NEWLINE_W latach 1905\xe2\x80\x931907 dosz\xc5\x82o do 1905\xe2\x80\x931907 dosz\xc5\x82o do walk ormia\xc5\x84sko-azerskich (tatarskich), AFR po raz pierwszy zaanga\xc5\xbcowa\xc5\x82o si\xc4\x99 w dzia\xc5\x82ania zbrojne. Niekt\xc3\xb3re \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a twierdz\xc4\x85, \xc5\xbce rosyjski rz\xc4\x85d pod\xc5\xbcega\xc5\x82 do masakry w celu wzmocnienia swojej w\xc5\x82adzy w czasie rewolucji 1905 roku. Do pierwszego wybuchu przemocy dosz\xc5\x82o w Baku, w lutym 1905 roku. ARF oskar\xc5\xbcy\xc5\x82o w\xc5\x82adze rosyjskie za bezczynno\xc5\x9b\xc4\x87 i pod\xc5\xbceganie do masakr, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y by\xc4\x87 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 wi\xc4\x99kszej polityki antyormia\xc5\x84skiej. W dniu 11 maja 1905 bojownik dasznak\xc3\xb3w Drastamat Kanajan zabi\xc5\x82 ksi\xc4\x99cia Nakaszydze, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 by\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnym inspiratorem nienawi\xc5\x9bci i konfrontacji mi\xc4\x99dzy Ormianami i Tatarami. Nie mog\xc4\x85c liczy\xc4\x87 na si\xc5\x82y rz\xc4\x85dowe, ormia\xc5\x84ska bur\xc5\xbcuazja zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82a si\xc4\x99 do ARF o ochron\xc4\x99. Przyw\xc3\xb3dcy dasznak\xc3\xb3w uznali \xc5\xbce ze wzgl\xc4\x99du na dyskryminacj\xc4\x99 pracownik\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich przez nieormia\xc5\x84skie koncerny, ochrona narodowej bur\xc5\xbcuazji stworzy szans\xc4\x99 na wi\xc4\x99ksze zatrudnienie ormia\xc5\x84skich robotnik\xc3\xb3w. Wys\xc5\x82annik cara Rosji na Kaukazie, Woroncow-Daszow, oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 ARF o udzia\xc5\x82 w starciach na tle etnicznym. ARF, natomiast zadeklarowa\xc5\x82o \xc5\xbce pomaga jedynie organizowa\xc4\x87 samoobron\xc4\x99 ludno\xc5\x9bci ormia\xc5\x84skiej przed atakami ze strony muzu\xc5\x82man\xc3\xb3w. ARF uzna\xc5\x82o walk\xc4\x99 zbrojn\xc4\x85 za niezb\xc4\x99dn\xc4\x85 do realizacji cel\xc3\xb3w politycznych. W odpowiedzi na zorganizowanie si\xc4\x99 militarne dasznak\xc3\xb3w dosz\xc5\x82o do konsolidacji spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci muzu\xc5\x82ma\xc5\x84skiej Kaukazu._NEWLINE_W styczniu 1912, 159 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w partii wywodz\xc4\x85cych si\xc4\x99 ze sfer intelektualnych by\xc5\x82o s\xc4\x85dzonych przez w\xc5\x82adze carskie za dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 wywrotow\xc4\x85, broni\xc5\x82 ich w\xc3\xb3wczas p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy premier Rosji Aleksander Kiere\xc5\x84ski. Zdaniem Kiere\xc5\x84skiego lokalna administracja korzysta\xc5\x82a ze wszelkich dost\xc4\x99pnych \xc5\x9brodk\xc3\xb3w aby skaza\xc4\x87 oskar\xc5\xbconych. 94 oskar\xc5\xbconych zosta\xc5\x82o uniewinnionych, reszta trafi\xc5\x82a do wi\xc4\x99zie\xc5\x84 lub na zes\xc5\x82anie.\n_START_SECTION_\nW Imperium Perskim\n_START_PARAGRAPH_\nDasznacy 26 kwietnia 1907 zwo\xc5\x82ali IV Walny Zjazd, na kt\xc3\xb3rym liderzy AFR tacy jak Aram Manukian , Hamo Ohanjanyan i Stepana Stepanian udzielili poparcia ira\xc5\x84skiej rewolucji konstytucyjnej. Uznali \xc5\xbce rewolucja to ruch w stron\xc4\x99 poprawy interes\xc3\xb3w ludzi pracy i praw cz\xc5\x82owieka. Dzia\xc5\x82acze partii uznali \xc5\xbce b\xc4\x99d\xc4\x85 dzia\xc5\x82a\xc4\x87 na rzecz interes\xc3\xb3w ormia\xc5\x84sko-perskich. Za przyj\xc4\x99ciem uchwa\xc5\x82y popieraj\xc4\x85cej rewolucj\xc4\x99 opowiedzia\xc5\x82o si\xc4\x99 25 delegat\xc3\xb3w a jeden nie wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82u w g\xc5\x82osowaniu._NEWLINE_Od 1907 do 1908 w czasie gdy \xe2\x80\x9eM\xc5\x82odzi Turcy\xe2\x80\x9d doszli do w\xc5\x82adzy w Imperium Osma\xc5\x84skim, Ormianie z Kaukazu, Zachodniej Armenii i Iranie rozpocz\xc4\x99li wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 z ira\xc5\x84skimi konstytucjonalistami i rewolucjonistami. Partie polityczne zw\xc5\x82aszcza dasznacy chcieli mie\xc4\x87 wp\xc5\x82yw na kierunek rewolucji w wi\xc4\x99kszej demokracji. Udzia\xc5\x82 partii by\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie wojskowy, dasznacy wys\xc5\x82ali kilka oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w partyzanckich do Iranu. Jeprem Chan utworzy\xc5\x82 oddzia\xc5\x82 partii w tym kraju. Chan odegra\xc5\x82 te\xc5\xbc bardzo du\xc5\xbc\xc4\x85 rol\xc4\x99 w ira\xc5\x84skiej rewolucji konstytucyjnej. Po zbombardowaniu parlamentu perskiego przez Rosjan na czele z pu\xc5\x82kownikiem W\xc5\x82adimirem Liakowem (car wspar\xc5\x82 perskiego szacha Mohhameda Ali Szaha Kad\xc5\xbcara walcz\xc4\x85cego z konstytucjonalistami - szach w 1907 roku zni\xc3\xb3s\xc5\x82 konstytucj\xc4\x99 kt\xc3\xb3r\xc4\x85 uzna\xc5\x82 za sprzeczn\xc4\x85 z prawem islamskim), Jeprem Chan nawi\xc4\x85za\xc5\x82 kontakt z liderem rewolucji ira\xc5\x84skiej Sattarem Chanem. Relacj\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy Sattarem Chanem i Jeprem oscylowa\xc5\x82y mi\xc4\x99dzy wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x85 a uraz\xc4\x85. Czasami Sattar okre\xc5\x9bla\xc5\x82 go jako ignorant, a innym razem nazwa\xc5\x82 go wielkim bohaterem. Niemniej jednak ARF i konstytucjonali\xc5\x9bci dokonali razem wiele zwyci\xc4\x99skich posuni\xc4\x99\xc4\x87 w tym zdobycie Reszt w lutym 1909 roku. Na koniec czerwca 1909 roku, konstytucjonali\xc5\x9bci wkroczyli do Teheranu i po kilku starciach, zaj\xc4\x99li meczet Sepahsalar i Mad\xc5\xbclis (parlament). Jeprem po zwyci\xc4\x99stwie zosta\xc5\x82 mianowany szefem tehera\xc5\x84skiej policji co spowodowa\xc5\x82o napi\xc4\x99cia mi\xc4\x99dzy nim a pozosta\xc5\x82ymi dasznakami.\n_START_SECTION_\nOkres Abdul Hamida II (1894 - 1907)\n_START_PARAGRAPH_\nAFR mia\xc5\x82a swoje sekcje tak\xc5\xbce na terenie Imperium Osma\xc5\x84skim. Dasznacy uczestniczyli tam w agitacji rewolucyjnej. W 1894 brali udzia\xc5\x82 w powstaniu w Sasun, dostarczaj\xc4\x85c bro\xc5\x84 dla miejscowej ludno\xc5\x9bci. W czerwcu 1896, dasznacy zorganizowali obron\xc4\x99 Wan gdy osma\xc5\x84scy \xc5\xbco\xc5\x82nierze zaatakowali miasto. W walkach wzi\xc4\x99\xc5\x82a grupa bojowc\xc3\xb3w AFR pod sztandarem \xe2\x80\x9eAzatutjun gam mah\xe2\x80\x9d (Wolno\xc5\x9b\xc4\x87 albo \xc5\x9amier\xc4\x87). Aby podnie\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 na temat masakry Ormian 1895-96 dasznacy przeprowadzili w dniu 26 sierpnia 1896 akcje zaj\xc4\x99cia tureckich bank\xc3\xb3w._NEWLINE_25 lipca 1897 dosz\xc5\x82o do tzw. ekspedycji Chanasor, przeprowadzi\xc5\x82a j\xc4\x85 milicja kurdyjskiego plemienia Mazrik. Podczas obrony Wan Kurdowie zorganizowali zasadzk\xc4\x99 na ormia\xc5\x84skich obro\xc5\x84c\xc3\xb3w i zmasakrowali ich, wyprawa Kurd\xc3\xb3w doprowadzi\xc5\x82a do reakcji Ormian. Niekt\xc3\xb3rzy Ormianie uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85 \xc5\xbce bitwa by\xc5\x82a pierwszym zwyci\xc4\x99stwem nad Imperium Osma\xc5\x84skim i co rok \xc5\x9bwi\xc4\x99tuj\xc4\x85 pami\xc4\x99\xc4\x87 uczestnik\xc3\xb3w walk._NEWLINE_AFR zorganizowa\xc5\x82a ataki odwetowe. W 1904 odegra\xc5\x82a wa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w powstaniu Sasun. AFR wys\xc5\x82a\xc5\x82 swoje oddzia\xc5\x82y po raz drugi w celu obrony miasta. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d 500 fedain\xc3\xb3w bior\xc4\x85cych udzia\xc5\x82 w bitwie szczeg\xc3\xb3lnie wykazali si\xc4\x99 Kevork Chavush , Murad Sepasdatsi i Hrayr Djoghk. Pomimo braku \xc5\xbco\xc5\x82nierzy i broni uda\xc5\x82o si\xc4\x99 im powstrzymywa\xc4\x87 si\xc5\x82y osma\xc5\x84skie przez kilka miesi\xc4\x99cy._NEWLINE_W 1905 cz\xc5\x82onkowie Federacji Rewolucyjnej zorganizowali nieudany zamach na su\xc5\x82tana Abdula Hamida II w Konstantynopolu. Pr\xc3\xb3ba zabicia su\xc5\x82tana nieuda\xc5\x82a si\xc4\x99 poniewa\xc5\xbc bomba czasowa sp\xc3\xb3\xc5\xbani\xc5\x82a si\xc4\x99 o kilka minut. W czasie pr\xc3\xb3by zamachy zgin\xc4\x85\xc5\x82 jednak z za\xc5\x82o\xc5\xbcycieli ARF, Kristapor Mikaelian.\n_START_SECTION_\nRewolucja m\xc5\x82odoturecka (1908-1914)\n_START_PARAGRAPH_\nDwoma z najwi\xc4\x99kszych grup rewolucyjnych pr\xc3\xb3buj\xc4\x85cych obali\xc4\x87 su\xc5\x82tana Abdula Hamida II by\xc5\x82y AFR i Komitet Jedno\xc5\x9bci i Post\xc4\x99pu \xe2\x80\x93 grupa wykszta\xc5\x82conych w Europie Turk\xc3\xb3w. W 1907 roku, ormia\xc5\x84ska AFR i tureccy rewolucjoni\xc5\x9bci og\xc5\x82osili \xc5\xbce maj\xc4\x85 te same cele. Reformy Tanzimat da\xc5\x82y Ormianom wi\xc4\x99cej praw i miejsc w parlamencie, ARF domaga\xc5\x82o si\xc4\x99 jednak wi\xc4\x99kszej niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci i utworzenia na ormia\xc5\x84skich obszarach Imperium Osma\xc5\x84skiego szerokiej arme\xc5\x84skiej autonomii zwanej jako \xe2\x80\x9epa\xc5\x84stwo w pa\xc5\x84stwie\xe2\x80\x9d. W 1907 roku, w Pary\xc5\xbcu odby\xc5\x82 si\xc4\x99 Drugi kongres opozycji tureckiej. W konferencji udzia\xc5\x82 wzi\xc4\x99li przyw\xc3\xb3dcy opozycji antysu\xc5\x82ta\xc5\x84skiej - Ahmed Riza (libera\xc5\x82owie), Sabahheddin Bey i cz\xc5\x82onek ARF Khachatur Maloumian. Podczas spotkania podpisano porozumieniu o wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy mi\xc4\x99dzy ARF a Komitetem Jedno\xc5\x9bci i Post\xc4\x99pu._NEWLINE_Gdy w 1908 roku Abdul Hamid II zosta\xc5\x82 obalony podczas  rewolucji m\xc5\x82odotureckiej, dasznacy poparli nowe w\xc5\x82adze widz\xc4\x85c w nich potencjalnych sojusznik\xc3\xb3w Ormian, liczyli na to \xc5\xbce dzi\xc4\x99ki ich staraniom Armenia uzyska szerok\xc4\x85 autonomi\xc4\x99 w ramach Imperium Osma\xc5\x84skiego. W wyborach parlamentarnych w 1908 roku Ormianie zdobyli wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 liczb\xc4\x99 mandat\xc3\xb3w, jednak reformy nie spe\xc5\x82ni\xc5\x82y \xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x84 ARF kt\xc3\xb3ra domaga\xc5\x82a si\xc4\x99 wi\xc4\x99kszej autonomii. Masakra w Adanie w 1909 roku wzmocni\xc5\x82a niech\xc4\x99\xc4\x87 mi\xc4\x99dzy Ormianami a Turkami a kontakty AFR z m\xc5\x82odoturkami zerwano w 1912 roku.\n_START_SECTION_\nI wojna \xc5\x9bwiatowa i ludob\xc3\xb3jstwo Ormian\n_START_PARAGRAPH_\nW 1915 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w dasznak\xc3\xb3w przebywaj\xc4\x85cych w Turcji wywieziono i zabito obok innych ormia\xc5\x84skich intelektualist\xc3\xb3w. Dasznacy pr\xc3\xb3bowali zorganizowa\xc4\x87 op\xc3\xb3r wobec ludob\xc3\xb3jstwa organizuj\xc4\x85c udane powstanie w Van kt\xc3\xb3re by\xc5\x82o przez Turk\xc3\xb3w brutalnie t\xc5\x82amszone, t\xc5\x82umieniem powstania dowodzi\xc5\x82 Jedwen Bej kt\xc3\xb3ry zagrozi\xc5\x82 \xc5\xbce wymorduje wszystkich muzu\xc5\x82man\xc3\xb3w kt\xc3\xb3rzy pomagali eksterminowanym Ormianom. Pod koniec I wojny \xc5\x9bwiatowej, AFR przeprowadzi\xc5\x82a \xe2\x80\x9eoperacj\xc4\x99 Nemesis\xe2\x80\x9d maj\xc4\x85c\xc4\x85 na celu eliminacje tureckich urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w odpowiedzialnych za ludob\xc3\xb3jstwo Ormian._NEWLINE_W Vaspurakan mieszka\xc5\x82o 185.000 Ormian, w Wan oko\xc5\x82o 30.000 Ormian, do Wan do\xc5\x82\xc4\x85czyli te\xc5\xbc Ormianie z okolicznych wiosek kt\xc3\xb3rzy uciekli do miasta w czasie tureckiej ofensywy. Bitwa Turk\xc3\xb3w z ormia\xc5\x84skimi powsta\xc5\x84cami rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 20 kwietnia 1915 roku, na czele powstania stan\xc4\x85\xc5\x82 Aram Manukian. Rebelia trwa\xc5\x82a przez dwa miesi\xc4\x85ce. W maju, ormia\xc5\x84skie i rosyjskie bataliony skutecznie wypar\xc5\x82y wojska osma\xc5\x84skie z miasta. Dasznacy zorganizowali ruch oporu w miejscowo\xc5\x9bciach Zeitun, Shabin-Karahisar, Urfa i Musa Dagh. Po pokonaniu Imperium Osma\xc5\x84skiego, lider AFR, Aram Manukian zosta\xc5\x82 gubernatorem Administracji Zachodniej Armenii._NEWLINE_Pod koniec I wojny \xc5\x9bwiatowej, cz\xc5\x82onkowie tureckiej administracji odpowiedzialni za ludob\xc3\xb3jstwo Ormian, zostali zabici przez ARF w czasie operacji Nemesis.\n_START_SECTION_\nDemokratyczna Republika Armenii\n_START_PARAGRAPH_\nW wyniku upadku Imperium Rosyjskiego w 1917, ormia\xc5\x84scy, gruzi\xc5\x84scy, i muzu\xc5\x82ma\xc5\x84scy przyw\xc3\xb3dcy Kaukazu utworzyli Zakaukask\xc4\x85 Demokratyczn\xc4\x85 Republik\xc4\x99 Federacyjn\xc4\x85. Traktat brzeski mia\xc5\x82 fatalne dla Armenii skutki; Turcy ponownie rozpocz\xc4\x99li okupacj\xc4\x99 Armenii Zachodniej. Federacja rozpad\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak po trzech miesi\xc4\x85cach, 28 maja 1918 z federacji od\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a si\xc4\x99 Armenia (negocjatorzy wywodzili si\xc4\x99 z ARF) i Azerbejd\xc5\xbcan._NEWLINE_Wraz z upadkiem Federacji Zakaukaskiej, Ormianie zostali pozostawieni sami sobie, gdy armia turecka zbli\xc5\xbca\xc5\x82a si\xc4\x99 do stolicy, Erywania, pocz\xc4\x85tkowo dasznacy obawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 masakry ludno\xc5\x9bci i kl\xc4\x99ski militarnej chcieli ewakuowa\xc4\x87 miasto. Rada Wojskowa kierowana przez pu\xc5\x82kownika Pirumiana zdecydowa\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak na konfrontacj\xc4\x99 z armi\xc4\x85 tureck\xc4\x85. Bitwa rozegra\xc5\x82a si\xc4\x99 28 maja 1918 roku w pobli\xc5\xbcu Sardarapat. Bitwa okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 wa\xc5\xbcnym sukcesem militarnym ormia\xc5\x84skiej armii a dzi\xc4\x99ki sukcesowi militarnemu Armenii uda\xc5\x82o si\xc4\x99 powstrzyma\xc4\x87 inwazj\xc4\x99 tureckich si\xc5\x82 zbrojnych. Ormianie wygrali te\xc5\xbc bitwy o Kara Killisse oraz pod Bash Abar\xc3\xa1n. 28 maja og\xc5\x82oszono utworzenie Pierwszej Republiki Armenii, w nowej republice ARF sta\xc5\x82a si\xc4\x99 parti\xc4\x85 rz\xc4\x85dz\xc4\x85c\xc4\x85._NEWLINE_ARF, kierowana przez genera\xc5\x82a Andranika Ozaniana, pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82a kilkakrotnie zaj\xc4\x85\xc4\x87 miasto \xc5\x9eu\xc5\x9fa w Karabachu. Wojska Ozaniana zbli\xc5\xbcy\xc5\x82y si\xc4\x99 do miasta na 42 km w chwili gdy I wojna \xc5\x9bwiatowa sko\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 a Turcja wraz z Niemcami i Austro-W\xc4\x99grami podda\xc5\x82y si\xc4\x99 aliantami. Si\xc5\x82y brytyjskie za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82y od ARF aby powstrzyma\xc5\x82 si\xc4\x99 od wszelkich zaczepek wojskowych i zapewnili Ormian \xc5\xbce konflikt zostanie rozwi\xc4\x85zany na paryskiej konferencji pokojowej w 1919 roku. Ozanian, nie chc\xc4\x85c wdawa\xc4\x87 si\xc4\x99 w walki z Brytyjczykami, wycofa\xc5\x82 si\xc4\x99 do Gorin w G\xc3\xb3rach Zangezurskich._NEWLINE_Wi\xc4\x99ksza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 stanowisk pa\xc5\x84stwowych w nowo powsta\xc5\x82ej republice kontrolowali dasznacy (min. urz\xc4\x85d premiera, ministra obrony i ministra spraw wewn\xc4\x99trznych). Pod koniec listopada 1920 do republiki wkroczy\xc5\x82a Armia Czerwona. 4 grudnia 1920 zdobyty zosta\xc5\x82 Erywa\xc5\x84. Dzie\xc5\x84 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na terenie Armenii powo\xc5\x82ano Arme\xc5\x84sk\xc4\x85 Socjalistyczn\xc4\x85 Republik\xc4\x99 Radzieck\xc4\x85. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dzia\xc5\x82aczy AFR kontynuowa\xc5\x82a dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 na wygnaniu.\n_START_SECTION_\nNa emigracji, diaspora\n_START_PARAGRAPH_\nGdy bolszewicy przej\xc4\x99li w\xc5\x82adze w Armenii, liderzy ARF zostali wygnani a dasznacy przenie\xc5\x9bli swoj\xc4\x85 baz\xc4\x99 operacyjn\xc4\x85 w miejsce gdzie dzia\xc5\x82a\xc5\x82a diaspora ormia\xc5\x84ska. W zwi\xc4\x85zku z du\xc5\xbcym nap\xc5\x82ywem uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w ormia\xc5\x84skich do kraj\xc3\xb3w Lewantu, ARF utworzy\xc5\x82o silne struktury polityczne na terenie Libanu, oraz w mniejszym stopniu, w Syrii. Od 1921 do 1990, struktury polityczne ARF powsta\xc5\x82y w ponad 200 krajach, w tym USA, w kt\xc3\xb3rych dosz\xc5\x82o do du\xc5\xbcego nap\xc5\x82ywu Ormian._NEWLINE_Wraz z podzia\xc5\x82em politycznym i geograficznym dosz\xc5\x82o te\xc5\xbc do podzia\xc5\x82u religijnego. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ormia\xc5\x84skiego d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od g\xc5\x82owy Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a w Eczmiadzyn w Ormia\xc5\x84skiej SRR - niekt\xc3\xb3rzy Ormianie w USA uwa\xc5\xbcali \xc5\xbce ASRR pr\xc3\xb3buje u\xc5\xbcy\xc4\x87 Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ormia\xc5\x84skiego do promowania pomys\xc5\x82\xc3\xb3w swojego rz\xc4\x85du poza granicami kraju. W rezultacie Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 ormia\xc5\x84ski podzieli\xc5\x82 si\xc4\x99 na dwie ga\xc5\x82\xc4\x99zie w Eczmiadzynie i Cilician i zacz\xc4\x85\xc5\x82 dzia\xc5\x82a\xc4\x87 oddzielnie. W Stanach Zjednoczonych, wierny g\xc5\x82owie Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a z Eczmiadzyn, Ormia\xc5\x84ski Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Apostolski nie zezwala\xc5\x82 cz\xc5\x82onkom ARF na przyst\xc4\x99powanie do Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. By\xc5\x82 to jeden z powod\xc3\xb3w strategii kierownictwa ARF kt\xc3\xb3re zniech\xc4\x99ca\xc5\x82o Ormian do uczestnictwa w ko\xc5\x9bcio\xc5\x82ach wiernych Eczmiadzynowi i postulowali przeniesienie si\xc4\x99 do konkurencyjnego skrzyd\xc5\x82a ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. W 1933 roku grupa cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w AFR w Nowym Jorku zosta\xc5\x82o skazanych za zab\xc3\xb3jstwo ormia\xc5\x84skiego arcybiskupa Leona Touriana, Tourian oskar\xc5\xbcony zosta\xc5\x82 przez dzia\xc5\x82aczy AFR za sympatie proradzieckie. Kierownictwo AFR odci\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 od zab\xc3\xb3jstwa arcybiskupa._NEWLINE_W okresie II wojny \xc5\x9bwiatowej, niekt\xc3\xb3rzy cz\xc5\x82onkowie niemieckiego ARF widzieli w inwazji Niemc\xc3\xb3w na ZSRR szans\xc4\x99 na uzyskanie niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci przez Armeni\xc4\x99. Z inicjatywy Drastamata Kanayana utworzono Legion Arme\xc5\x84ski sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z by\xc5\x82ych je\xc5\x84c\xc3\xb3w radzieckich. Legion bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w okupacji P\xc3\xb3\xc5\x82wyspku Krymskiego. Z kolei oddzia\xc5\x82y ARF z siedzib\xc4\x85 w Holandii i Francji pozostawa\xc5\x82y w opozycji do proniemieckiej berli\xc5\x84skiej siedziby partii._NEWLINE_W latach 50., dosz\xc5\x82o do zwi\xc4\x99kszenia napi\xc4\x99\xc4\x87 mi\xc4\x99dzy ARF a Ormia\xc5\x84sk\xc4\x85 SRR. \xc5\x9amier\xc4\x87 Katolikosa Garegin ze Stolicy Apostolskiej w Cyilicji wywo\xc5\x82a\xc5\x82o walk\xc4\x99 o sukcesj\xc4\x99. Narodowe Zgromadzenie Duchownych, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82o w du\xc5\xbcej mierze pod wp\xc5\x82ywem ARF, na nowego katolikosa wybra\xc5\x82o Zareha z Aleppo. Decyzja ta zosta\xc5\x82a odrzucana przez w\xc5\x82adze ko\xc5\x9bcielne w Eczmiadzin. Zareh rozszerzy\xc5\x82 swoj\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x99 administracyjn\xc4\x85 nad du\xc5\xbc\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 ormia\xc5\x84skiej diaspory (utraconej na skutek wcze\xc5\x9bniejszego roz\xc5\x82amu). Wydarzenia te podzieli\xc5\x82y spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 ormia\xc5\x84sk\xc4\x85 Libanu gdzie w tym czasie dochodzi\xc5\x82o do sporadycznych star\xc4\x87 mi\xc4\x99dzy zwolennikami i przeciwnikami katolikosa Zareha_NEWLINE_Konflikt religijny by\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 wi\xc4\x99kszego konfliktu, kt\xc3\xb3ry szala\xc5\x82 pomi\xc4\x99dzy dwoma obozami ormia\xc5\x84skiej diaspory. AFR pot\xc4\x99pia\xc5\x82a przej\xc4\x99cie przez Armi\xc4\x99 Czerwon\xc4\x85 w\xc5\x82adzy nad terenami dawnej Demokratycznej Republiki Armenii a przyw\xc3\xb3dcy partii popierali utworzenie \xe2\x80\x9ewolnej, niezale\xc5\xbcnej i zjednoczonej Armenii\xe2\x80\x9d, wolnej od hegemonii zar\xc3\xb3wno tureckiej jak i radzieckiej. Przeciwnego zdania by\xc5\x82a Socjaldemokratyczna partia Hunchakian i Arme\xc5\x84ska Liberalna Partia Demokratyczna kt\xc3\xb3ra popiera\xc5\x82a rz\xc4\x85dy radzieckie Armenii.\n_START_SECTION_\nW niepodleg\xc5\x82ej Armenii\n_START_PARAGRAPH_\nARF zawsze utrzymywa\xc5\x82a ideologiczne przywi\xc4\x85zanie do \xe2\x80\x9ewolnej, niezale\xc5\xbcnej i Wielkiej Armenii\xe2\x80\x9d. Termin Wielka Armenia odnosi si\xc4\x99 do granic Armenii uznanych przez prezydenta USA Woodrowa Wilsona w traktacie z S\xc3\xa8vres 1920 roku. Od 1920 roku gdy wschodnia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Armenii utworzy\xc5\x82a republik\xc4\x99 radzieck\xc4\x85, ARF reprezentowa\xc5\x82a w\xc5\x9br\xc3\xb3d diaspory ormia\xc5\x84skiej tendencj\xc4\x99 antyradzieck\xc4\x85 i niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciow\xc4\x85. Partia zorganizowa\xc5\x82a spo\xc5\x82eczn\xc4\x85 i kulturaln\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 Ormian maj\xc4\x85c\xc4\x85 na celu zachowanie to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci narodowej na obczy\xc5\xbanie. Ze wzgl\xc4\x99du na niech\xc4\x99\xc4\x87 komunistycznego rz\xc4\x85du Armenii, ARF do 1991 roku nie mog\xc5\x82a swobodnie dzia\xc5\x82a\xc4\x87 na terenie kraju._NEWLINE_Gdy w 1991 roku ASRR od\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a si\xc4\x99 od ZSRR, AFR szybko sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jedn\xc4\x85 z najwa\xc5\xbcniejszych i najbardziej aktywnych partii politycznych. Rywalizowa\xc5\x82a g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z libera\xc5\x82ami z Panormia\xc5\x84skiego Ruchu Narodowego. 28 grudnia 1994 roku, prezydent Lewon Ter-Petrosjan wywodz\xc4\x85cy si\xc4\x99 z Panormia\xc5\x84skiego Ruchu Narodowym zabroni\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci AFR (wtedy tworz\xc4\x85cej opozycj\xc4\x99) i zakaza\xc5\x82 publikacji organu partii Yerkir, w\xc3\xb3wczas najwi\xc4\x99kszej ormia\xc5\x84skiej gazety codziennej. Ter-Petrosjan] oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w ARF o rzekom\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 terrorystyczn\xc4\x85 skierowan\xc4\x85 przeciwko jego administracji i pr\xc3\xb3b\xc4\x99 dokonania przewrotu. W ci\xc4\x85gu wieczora, s\xc5\x82u\xc5\xbcby bezpiecze\xc5\x84stwa aresztowa\xc5\x82y czo\xc5\x82owych dzia\xc5\x82aczy ARF, a policja przej\xc4\x99\xc5\x82a komputery, faksy i inne materia\xc5\x82y znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 w biurach partii. Opr\xc3\xb3cz Yerkir, rz\xc4\x85d zakaza\xc5\x82 wydawania kilku innych czasopism o charakterze kobiecym, kulturalnym czy m\xc5\x82odzie\xc5\xbcowym._NEWLINE_Bliski doradca prezydenta Ter-Petrosjana, stwierdzi\xc5\x82 w wywiadzie \xc5\xbce by\xc5\x82 pewien \xc5\xbce dowody s\xc4\x85 prawdziwe i odrzuci\xc5\x82 tez\xc4\x99 jakoby partia mia\xc5\x82a zosta\xc4\x87 zdelegalizowana celowo aby pozby\xc4\x87 si\xc4\x99 jej na czas wybor\xc3\xb3w w wyborach parlamentarnych w lipcu 1995 roku. Dopiero kilka miesi\xc4\x99cy po wyborach, okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 \xc5\xbce aresztowani dzia\xc5\x82acze AFR s\xc4\x85 niewinni. Zakaz dzia\xc5\x82ania partii zosta\xc5\x82 zniesiony, a po nie ca\xc5\x82ym tygodniu upad\xc5\x82 rz\xc4\x85d Ter-Petrosjana. Nowy rz\xc4\x85d utworzy\xc5\x82 Robert Koczarian a jego gabinet poparty zosta\xc5\x82 przez AFR._NEWLINE_Od 2007 roku Federacja Rewolucyjna nie nale\xc5\xbca\xc5\x82a do koalicji rz\xc4\x85dowej jednak zgodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 na podpisanie umow\xc4\x99 o wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z koalicj\xc4\x85 rz\xc4\x85dow\xc4\x85 tworzon\xc4\x85 przez narodowo-konserwatywne ugrupowanie Republika\xc5\x84ska Partia Armenii i konserwatywno-liberaln\xc4\x85 Parti\xc4\x85 Dostatniej Armenii. AFR posiada\xc5\x82a w\xc3\xb3wczas 16 (na 131 miejsc) w Zgromadzeniu Narodowym Armenii, tym samym AFR tworzy\xc5\x82a najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 parti\xc4\x99 socjalistyczn\xc4\x85 kraju oraz trzeci\xc4\x85 co do wielko\xc5\x9bci parti\xc4\x99 w parlamencie._NEWLINE_Opr\xc3\xb3cz mandat\xc3\xb3w, partia w ramach wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z konserwatystami uzyska\xc5\x82a kilka resort\xc3\xb3w rz\xc4\x85dowych, Davit Lokian zosta\xc5\x82 ministrem rolnictwa, Levon Mkrtchian zosta\xc5\x82 ministrem edukacji i nauki z kolei Aghvan Vardanian ministrem pracy i spraw socjalnych. 13 lipca 2007 roku w Erywaniu otwarto Muzeum Historii ARF, muzeum przedstawia histori\xc4\x99 partii i \xc5\xbcyciorysy jej wybitnych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w._NEWLINE_W 2007 roku partia zapowiedzia\xc5\x82a wy\xc5\x82onienie swojego kandydata na wybory prezydenckie zaplanowane w lutym 2008 roku. 24-25 listopada 2007 roku odby\xc5\x82y si\xc4\x99 w partii prawybory. W prawowyborach udzia\xc5\x82 wzi\xc4\x99\xc5\x82a dw\xc3\xb3jka kandydat\xc3\xb3w - Vahan Hovhannisyan i Armen Rustamyan. W prawyborach wzi\xc4\x99\xc5\x82o udzia\xc5\x82 prawie 300.000 os\xc3\xb3b kt\xc3\xb3re odda\xc5\x82y swoje g\xc5\x82osy w prowizorycznych biurach wyborczych lub mobilnych urnach. Najwi\xc4\x99cej g\xc5\x82os\xc3\xb3w uzyska\xc5\x82 Vahan Hovannisyan, tym samym zosta\xc5\x82 on nominowany do udzia\xc5\x82u w wyborach prezydenckich z ramienia AFR. W wyborach prezydenckich, Hovhannisyan zaj\xc4\x85\xc5\x82 czwarte miejsce i 6,2% g\xc5\x82os\xc3\xb3w. W 2008 roku, AFR do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a do koalicji rz\xc4\x85dowej Armenii. Partia opu\xc5\x9bci\xc5\x82a koalicj\xc4\x99 i ponownie przesz\xc5\x82a do opozycji w 2009 roku, cho\xc4\x87 jej relacje z pozosta\xc5\x82ymi ugrupowaniami opozycji pozosta\xc5\x82y ch\xc5\x82odne. W wyborach parlamentarnych w 2012 roku partia zdoby\xc5\x82a 5 mandat\xc3\xb3w, tym samym w por\xc3\xb3wnaniu do wybor\xc3\xb3w w 2007 roku utraci\xc5\x82a 11 miejsc parlamentarnych.\n_START_SECTION_\nG\xc3\xb3rski Karabach\n_START_PARAGRAPH_\nPo tym gdy ZSRR rozszerzy\xc5\x82o swoje tereny o Po\xc5\x82udniowy Kaukaz, w 1923 roku na spornych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach Azerskiej SRR utworzono Nagorno-Karabachski Obw\xc3\xb3d Autonomiczny. W ostatnich latach istnienia ZSRR, w G\xc3\xb3rskim Karabachu dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 oddzia\xc5\x82 AFR. W styczniu 1991 roku dasznacy wygrali wybory parlamentarne i jako partia rz\xc4\x85dz\xc4\x85ca sprawowali w\xc5\x82adz\xc4\x99 w czasie konfliktu o G\xc3\xb3rski Karabach mi\xc4\x99dzy Azerbejd\xc5\xbcanem i Armeni\xc4\x85. AFR wys\xc5\x82a\xc5\x82 na front uzbrojonych ochotnik\xc3\xb3w oraz dostarcza\xc5\x82 broni, \xc5\xbcywno\xc5\x9bci, lek\xc3\xb3w i wsparcia moralnego. Dow\xc3\xb3dca ochotnik\xc3\xb3w czecze\xc5\x84skich walcz\xc4\x85cych po stronie Azer\xc3\xb3w, Szamil Basajew, twierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce jego batalion przegra\xc5\x82 jedynie jedn\xc4\x85 bitw\xc4\x99, a pora\xc5\xbcka nast\xc4\x85pi\xc5\x82a w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w walce przeciwko batalionowi Federacji Rewolucyjnej. W wyborach parlamentarnych w 1999 roku, AFR zdoby\xc5\x82a 9 na 33 mandat\xc3\xb3w w Zgromadzeniu Narodowym. W czerwcu 2005 roku, AFR by\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 sojuszu wyborczego Ruch 88, kt\xc3\xb3ry zdoby\xc5\x82 3 z 33 miejsc.\n_START_SECTION_\nOrganizacja afiliowane\n_START_PARAGRAPH_\nAFR jest uwa\xc5\xbcana za przede wszystkim organizacj\xc4\x99 diaspory ormia\xc5\x84skiej, AFR na ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiecie za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82a liczne ormia\xc5\x84skie szko\xc5\x82y, o\xc5\x9brodki kulturalne, harcerskie i sportowe, stowarzyszenia pomocy, grupy m\xc5\x82odzie\xc5\xbcowe etc. AFR patronuje Ormia\xc5\x84skiemu Towarzystwu Pomocy czy Homenetmen (organizacja atletyczna). AFR utworzy\xc5\x82a Federacj\xc4\x99 M\xc5\x82odzie\xc5\xbcy Ormian, partia dysonuje te\xc5\xbc sekcjami studenckimi._NEWLINE_AFR dysponuje najsilniejsz\xc4\x85 ormia\xc5\x84sk\xc4\x85 organizacj\xc4\x85 lobbystyczn\xc4\x85 w USA - Arme\xc5\x84skim Komitetem Narodowym Ameryki. Siostrzan\xc4\x85 organizacj\xc4\x85 AKNA jest Arme\xc5\x84ski Komitet Narodowy Kanady._NEWLINE_Sekcje AFR w Argentynie, Australii, Bu\xc5\x82garii, Kanadzie, Cyprze, Egipcie, Wielkiej Brytanii, Francji, Gruzji, Niemczech, Grecji, Iranie, Izraelu, Rosji, Szwajcarii, Syrii i Urugwaju odegra\xc5\x82y znacz\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 w kampanii na rzecz uznania ludob\xc3\xb3jstwa Ormian w tych krajach.\n_START_SECTION_\nMedia\n_START_PARAGRAPH_\nAFR i jej organizacje partnerskie na ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiecie publikuj\xc4\x85 11 gazet: 4 codzienne i 7 tygodnik\xc3\xb3w. Ponadto, istniej\xc4\x85 dwa kana\xc5\x82y telewizyjne, w tym jedna internetowa. Dwie stacje radiowe nadaj\xc4\x85 program codziennie (w tym jedna w internecie).'