b'\n_START_ARTICLE_\nStatek wielorybniczy\n_START_PARAGRAPH_\nStatek wielorybniczy lub wielorybnik \xe2\x80\x93 statek specjalnego przeznaczenia, u\xc5\xbcywany do polowania i/lub sprawiania waleni. Jest to statek z silnikiem parowym lub spalinowym z dzia\xc5\x82em harpunniczym na dziobie. Statkom wielorybniczym, kt\xc3\xb3re operowa\xc5\x82y na morzach i oceanach od XVI do po\xc5\x82owy XX wieku, towarzyszy\xc5\x82y w ostatnim okresie jednostki b\xc4\x99d\xc4\x85ce odpowiednikami dzisiejszych trawler\xc3\xb3w-przetw\xc3\xb3rni. Pod koniec XIX wieku pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 statki \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85ce obie te funkcje.\n_START_SECTION_\nRys historyczny\n_START_PARAGRAPH_\nW dobie \xc5\xbceglugi \xc5\xbcaglowej nie przekraczaj\xc4\x85ce 100 m d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci i 300 t wyporno\xc5\x9bci statki wielorybnicze by\xc5\x82y wyposa\xc5\xbcane w kilka szybkich, wios\xc5\x82owych \xc5\x82odzi wielorybniczych u\xc5\xbcywanych do polowania na wieloryby. Za\xc5\x82ogi tych \xc5\x82odzi doholowywa\xc5\x82y zabite wieloryby do statku, gdzie nast\xc4\x99powa\xc5\x82o sk\xc3\xb3rowanie i rozbieranie ofiary. T\xc5\x82uszcz zwierz\xc4\x99cia by\xc5\x82 przetapiany w dw\xc3\xb3ch, trzech wielkich kadziach na tran._NEWLINE_W przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci \xc5\x82owcy zaci\xc4\x85gali zabitego walenia do nabrze\xc5\xbcnej stacji wielorybniczej, wzgl\xc4\x99dnie do statku zakotwiczonego w dobrze os\xc5\x82oni\xc4\x99tej zatoce. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej, gdy zacz\xc4\x99to stosowa\xc4\x87 rufowe pochylnie, wielorybnicy mogli dostarcza\xc4\x87 sw\xc3\xb3j po\xc5\x82\xc3\xb3w wprost na pok\xc5\x82ad statku operuj\xc4\x85cego na pe\xc5\x82nym morzu._NEWLINE_\xc5\xbbeglarze i mieszka\xc5\x84cy nadmorskich miejscowo\xc5\x9bci Starego \xc5\x9awiata polowali na walenie od niepami\xc4\x99tnych czas\xc3\xb3w. Cz\xc4\x99sto przy tym dochodzi\xc5\x82o do zatarg\xc3\xb3w. Na przyk\xc5\x82ad w latach 1613\xe2\x80\x931638 za\xc5\x82ogi statk\xc3\xb3w wielorybniczych stacza\xc5\x82y cz\xc4\x99ste potyczki, by utrzyma\xc4\x87 lub przej\xc4\x85\xc4\x87 kontrol\xc4\x99 nad bogatymi w walenie wodami Spitsbergenu._NEWLINE_Na prze\xc5\x82omie XVIII i XIX wieku w\xc5\x82a\xc5\x9bciciele statk\xc3\xb3w wielorybniczych uzbrajali je cz\xc4\x99sto w dzia\xc5\x82a dla obrony przed piratami, a w czasie wojny korsarzami. Gdy w roku 1793 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 francuskie wojny rewolucyjne, brytyjscy korsarze schwytali i zaj\xc4\x99li kilka francuskich statk\xc3\xb3w wielorybniczych, takich jak Necker, Deux Amis czy Anne, za\xc5\x9b holenderscy Port de Paix i Penn._NEWLINE_Niekt\xc3\xb3re statki wielorybnicze otrzymywa\xc5\x82y listy kaperskie, kt\xc3\xb3re pozwala\xc5\x82y im zatrzymywa\xc4\x87 statki nieprzyjaciela. W lipcu 1793 roku brytyjski statek wielorybniczy Liverpool, uzbrojony w 20 dzia\xc5\x82, zatrzyma\xc5\x82 francuskiego wielorybnika Chardon. Rado\xc5\x9b\xc4\x87 Anglik\xc3\xb3w nie trwa\xc5\x82a jednak d\xc5\x82ugo, bo za\xc5\x82oga Chardona zdo\xc5\x82a\xc5\x82a odbi\xc4\x87 sw\xc3\xb3j statek. Rok wcze\xc5\x9bniej uzbrojony brytyjski wielorybnik schwyta\xc5\x82 francuski statek wielorybniczy H\xc3\xa9b\xc3\xa9 w pobli\xc5\xbcu Walvis Bay._NEWLINE_W czasie wojny roku 1812 US Navy zarekwirowa\xc5\x82a dwa statki wielorybnicze. Jednym z nich by\xc5\x82 Atlantic, szybko przerobiony na slup wojenny Essex Junior. Poniewa\xc5\xbc Atlantic by\xc5\x82 przystosowany do zamontowania dwudziestu dzia\xc5\x82, ale mia\xc5\x82 ich tylko sze\xc5\x9b\xc4\x87, dozbrojono statek czterema dzia\xc5\x82ami 6-funtowymi i dodatkowo dziesi\xc4\x99cioma 18-funtowymi karonadami. Zaokr\xc4\x99towano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc 60 oficer\xc3\xb3w i marynarzy._NEWLINE_W latach 1815\xe2\x80\x931860 zapanowa\xc5\x82 \xe2\x80\x9ez\xc5\x82oty wiek\xe2\x80\x9d wielorybnictwa w Stanach Zjednoczonych. Wiele tysi\xc4\x99cy m\xc5\x82odych i bardzo m\xc5\x82odych Amerykan\xc3\xb3w ryzykowa\xc5\x82o \xc5\xbcyciem, poluj\xc4\x85c na te wielkie ssaki. Wieloryby zapewnia\xc5\x82y znaczne profity: olej wytopiony z ich tkanki t\xc5\x82uszczowej p\xc5\x82on\xc4\x85\xc5\x82 w lampach i smarowa\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9bci maszyn, za\xc5\x9b fiszbiny s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y za rusztowania damskich sukien. Je\xc5\x9bli po\xc5\x82owy by\xc5\x82y udane, statek od po\xc5\x82owy rejsu intensywnie pachnia\xc5\x82 tranem. XIX-wieczni marynarze mawiali: \xe2\x80\x9eStatek wielorybniczy poczujesz, jeszcze nim go zobaczysz\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Brytyjskie korwety typu Flower z okresu II wojny \xc5\x9bwiatowej zosta\xc5\x82y zaprojektowane w oparciu o plany konstrukcyjne statku wielorybniczego Southern Pride._NEWLINE_Po wojnie \xe2\x80\x93 tak\xc5\xbce z powodu drastycznie zmniejszaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 pog\xc5\x82owia wielkich waleni \xe2\x80\x93 zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 g\xc5\x82o\xc5\x9bne protesty przeciw wielorybnictwu, stosuj\xc4\x85cemu okrutne metody, m.in. eksploduj\xc4\x85ce harpuny. W listopadzie 1946 roku czterdzie\xc5\x9bci dwa kraje podpisa\xc5\x82y Mi\xc4\x99dzynarodow\xc4\x85 Konwencj\xc4\x99 w sprawie Regulacji Wielorybnictwa (ICRW) i powo\xc5\x82ano Mi\xc4\x99dzynarodow\xc4\x85 Komisj\xc4\x99 Wielorybnictwa (IWC), kt\xc3\xb3ra w roku 1986 og\xc5\x82osi\xc5\x82a 5-letnie moratorium na po\xc5\x82owy waleni. Moratorium to \xe2\x80\x93 mimo sprzeciw\xc3\xb3w kilku kraj\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 jest sukcesywnie przed\xc5\x82u\xc5\xbcane.'