b'\n_START_ARTICLE_\nTorpedowce typu 1939\n_START_SECTION_\nHistoria rozwoju\n_START_PARAGRAPH_\nNiemiecka marynarka wojenna (Kriegsmarine) przed II wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85, opr\xc3\xb3cz budowy niszczycieli, rozwija\xc5\x82a te\xc5\xbc w dalszym ci\xc4\x85gu klas\xc4\x99 torpedowc\xc3\xb3w. Po skonstruowaniu dw\xc3\xb3ch zbli\xc5\xbconych serii niewielkich torpedowc\xc3\xb3w ze s\xc5\x82abym uzbrojeniem artyleryjskim typ\xc3\xb3w 1935 i 1937, zaprojektowano ca\xc5\x82kiem nowy, powi\xc4\x99kszony typ 1939, zaklasyfikowany w Niemczech jako \xe2\x80\x9etorpedowiec floty\xe2\x80\x9d (Flottentorpedoboot). Dzi\xc4\x99ki znacznemu wzrostowi wielko\xc5\x9bci, mia\xc5\x82 on bardziej zr\xc3\xb3wnowa\xc5\xbcone charakterystyki i by\xc5\x82 okr\xc4\x99tem w pe\xc5\x82ni uniwersalnym. Jako jego podstawowe zadania przewidziano obron\xc4\x99 wi\xc4\x99kszych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w przed okr\xc4\x99tami podwodnymi, lotnictwem i kutrami torpedowymi, a tak\xc5\xbce rozpoznanie i dozorowanie, przy czym obszarem dzia\xc5\x82a\xc5\x84 mia\xc5\x82o by\xc4\x87 Morze Ba\xc5\x82tyckie i Morze P\xc3\xb3\xc5\x82nocne. Przez swoje przeznaczenie, stosunkowo silne uzbrojenie i wielko\xc5\x9b\xc4\x87, okr\xc4\x99ty te w zasadzie odpowiada\xc5\x82y ma\xc5\x82ym niszczycielom. Wype\xc5\x82nia\xc5\x82y w ten spos\xc3\xb3b luk\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy niemieckimi torpedowcami starszych typ\xc3\xb3w a wielkimi niszczycielami, jaka powsta\xc5\x82a po rezygnacji z budowy \xc5\x9brednich niszczycieli typu 1938B (mia\xc5\x82y by\xc4\x87 one uzbrojone w 4 dzia\xc5\x82a 127 mm)._NEWLINE_10 listopada 1939 zam\xc3\xb3wiono pierwsze 9 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w typu 1939 w stoczni Schichau w Elbl\xc4\x85gu (\xc3\xb3wczesny niem. Elbing), znanej z budowy torpedowc\xc3\xb3w. Otrzyma\xc5\x82y one numery T22 \xe2\x80\x93 T30, w miejsce zam\xc3\xb3wionych wcze\xc5\x9bniej i nie rozpocz\xc4\x99tych torpedowc\xc3\xb3w typu 1937. 20 stycznia 1941 zam\xc3\xb3wiono w stoczni Schichau dalsze 6 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w T31 \xe2\x80\x93 T36. Pierwsze 4 zbudowano w 1942, dalsze 5 w 1943 i ostatnie 6 w 1944. Od miejsca budowy, okre\xc5\x9blane by\xc5\x82y w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach alianckich typem \xe2\x80\x9eElbing\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo planowano budow\xc4\x99 du\xc5\xbcej serii torpedowc\xc3\xb3w tego typu, lecz jeszcze w pa\xc5\xbadzierniku 1939 zrezygnowano z budowy nie rozpocz\xc4\x99tych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w T37 \xe2\x80\x93 T60. Opracowano nast\xc4\x99pnie ulepszony typ \xe2\x80\x9etorpedowca floty\xe2\x80\x9d 1941 i w latach 1942\xe2\x80\x931944 zam\xc3\xb3wiono okr\xc4\x99ty tego typu o numerach T37 \xe2\x80\x93 T51, lecz z powodu utrudnie\xc5\x84 wojennych i deficyt\xc3\xb3w materia\xc5\x82\xc3\xb3w, tylko 4 pierwsze wodowano w 1944 (T37 \xe2\x80\x93 T40), ale nie uko\xc5\x84czono ich przed zako\xc5\x84czeniem wojny.\n_START_SECTION_\nOcena i opis konstrukcji\n_START_PARAGRAPH_\nKad\xc5\x82ub: Torpedowce typu 1939 mia\xc5\x82y charakterystyczn\xc4\x85, ma\xc5\x82o typow\xc4\x85 architektur\xc4\x99 i sylwetk\xc4\x99. Kad\xc5\x82ub by\xc5\x82 g\xc5\x82adkopok\xc5\x82adowy, z silnym wzniosem dziobu. Okr\xc4\x99ty mia\xc5\x82y dwie kot\xc5\x82ownie i dwie maszynownie na \xc5\x9br\xc3\xb3dokr\xc4\x99ciu w uk\xc5\x82adzie przemiennym, co zwi\xc4\x99ksza\xc5\x82o odporno\xc5\x9b\xc4\x87 zespo\xc5\x82u nap\xc4\x99dowego na uszkodzenia (od dziobu: kot\xc5\x82ownia, maszynownia, przedzia\xc5\x82 kot\xc5\x82a pomocniczego, kot\xc5\x82ownia, maszynownia). Spaliny z kot\xc5\x82owni by\xc5\x82y odprowadzane przez dwa kominy. Okr\xc4\x99ty zachowa\xc5\x82y niekt\xc3\xb3re cechy konstrukcyjne torpedowc\xc3\xb3w typ\xc3\xb3w 1935 i 1937, przede wszystkim tak\xc4\x85 sam\xc4\x85 si\xc5\x82owni\xc4\x99, mimo zwi\xc4\x99kszenia wyporno\xc5\x9bci, przez co osi\xc4\x85ga\xc5\x82y ni\xc5\xbcsz\xc4\x85 pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 33 w. Pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 ta w praktyce okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak wystarczaj\xc4\x85ca do pe\xc5\x82nienia przewidzianych zada\xc5\x84. Na skutek zwi\xc4\x99kszenia zapasu paliwa, zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82 si\xc4\x99 natomiast zasi\xc4\x99g okr\xc4\x99t\xc3\xb3w. Kad\xc5\x82ub dzieli\xc5\x82 si\xc4\x99 poprzecznie na 13 przedzia\xc5\x82\xc3\xb3w wodoszczelnych. Jak na swoj\xc4\x85 umiarkowan\xc4\x85 wielko\xc5\x9b\xc4\x87, okr\xc4\x99ty te cechowa\xc5\x82y si\xc4\x99 spor\xc4\x85 \xc5\xbcywotno\xc5\x9bci\xc4\x85; zwykle nie ton\xc4\x99\xc5\x82y od jednej torpedy lub miny._NEWLINE_Uzbrojenie: Uzbrojenie artyleryjskie by\xc5\x82o silniejsze od wszystkich wcze\xc5\x9bniejszych niemieckich torpedowc\xc3\xb3w. G\xc5\x82\xc3\xb3wne uzbrojenie stanowi\xc5\x82y 4 dzia\xc5\x82a uniwersalne kalibru 105 mm, w pojedynczych stanowiskach w osi pod\xc5\x82u\xc5\xbcnej okr\xc4\x99tu na pok\xc5\x82adzie dziobowym, \xc5\x9br\xc3\xb3dokr\xc4\x99ciu, nadbud\xc3\xb3wce rufowej i pok\xc5\x82adzie rufowym. Dzia\xc5\x82o nr 2 umiejscowione by\xc5\x82o nietypowo na platformie przed drugim kominem, przez co dysponowa\xc5\x82o nieco mniejszymi k\xc4\x85tami ostrza\xc5\x82u. Artyleria odpowiada\xc5\x82a kalibrem torpedowcom budowanym na \xc5\x9bwiecie, aczkolwiek by\xc5\x82a liczniejsza (standardem by\xc5\x82y 2-3 dzia\xc5\x82a), natomiast by\xc5\x82a s\xc5\x82absza od wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci niszczycieli, kt\xc3\xb3re na og\xc3\xb3\xc5\x82 mia\xc5\x82y dzia\xc5\x82a kalibru 120 mm. Torpedowce mia\xc5\x82y do\xc5\x9b\xc4\x87 zaawansowany system kierowania ogniem artylerii, zbli\xc5\xbcony do niemieckich niszczycieli._NEWLINE_Okr\xc4\x99ty dysponowa\xc5\x82y silnym uzbrojeniem przeciwlotniczym, kt\xc3\xb3re stanowi\xc5\x82y uniwersalne dzia\xc5\x82a g\xc5\x82\xc3\xb3wnego kalibru oraz liczna artyleria ma\xc5\x82okalibrowa. Standardowo mia\xc5\x82y one dwa podw\xc3\xb3jnie sprz\xc4\x99\xc5\xbcone p\xc3\xb3\xc5\x82automatyczne dzia\xc5\x82ka 37 mm C/30 na platformach po obu stronach drugiego komina, wysoce skuteczne poczw\xc3\xb3rnie sprz\xc4\x99\xc5\xbcone dzia\xc5\x82ko 20 mm (2 cm Flakvierling 38) na platformie na nadbud\xc3\xb3wce rufowej nad dzia\xc5\x82em nr 3, dysponuj\xc4\x85ce du\xc5\xbcym k\xc4\x85tem ostrza\xc5\x82u oraz 2 pojedyncze dzia\xc5\x82ka 20 mm na skrzyd\xc5\x82ach mostka (uzbrojenie ma\xc5\x82okalibrowe by\xc5\x82o por\xc3\xb3wnywalne z niemieckimi niszczycielami). Dzia\xc5\x82ka 37 mm by\xc5\x82y stabilizowane, lecz ich wad\xc4\x85 by\xc5\x82a niska szybkostrzelno\xc5\x9b\xc4\x87 z powodu pojedynczego \xc5\x82adowania._NEWLINE_W toku wojny uzbrojenie przeciwlotnicze by\xc5\x82o dodatkowo zwi\xc4\x99kszane, w r\xc3\xb3\xc5\xbcny spos\xc3\xb3b. W 1943-1944 pojedyncze dzia\xc5\x82ka 20 mm na skrzyd\xc5\x82ach mostka zamieniano na podw\xc3\xb3jne, a na torpedowcach T-22, 23, 24, 27, 31 na poczw\xc3\xb3rne. Niekt\xc3\xb3re otrzyma\xc5\x82y tak\xc5\xbce dwa pojedyncze dzia\xc5\x82ka przed nadbud\xc3\xb3wk\xc4\x85. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 otrzyma\xc5\x82a dzia\xc5\x82ka Bofors 40 mm. Pod koniec 1944, w ramach programu Barbara, cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo wzmocniono i wymieniono na ocala\xc5\x82ych torpedowcach uzbrojenie przeciwlotnicze, kt\xc3\xb3re stanowi\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie nowe bardziej szybkostrzelne automatyczne dzia\xc5\x82ka 37 mm, w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych konfiguracjach. Wed\xc5\x82ug za\xc5\x82o\xc5\xbce\xc5\x84, prawdopodobnie nie realizowanych w pe\xc5\x82ni, mia\xc5\x82y je stanowi\xc4\x87: 8 dzia\xc5\x82ek 37 mm M/42 (4xII) w miejscu dotychczasowych 37 mm i rufowego Flakvierlinga, 2 dzia\xc5\x82ka 37 mm 43\xd0\x9c (2xI) na skrzyd\xc5\x82ach mostka, 8 dzia\xc5\x82ek 20 mm LM/44 (4xII) na burtach, na platformach przed nadbud\xc3\xb3wk\xc4\x85 dziobow\xc4\x85 i na torach minowych._NEWLINE_Podobnie jak w poprzednich typach niemieckich torpedowc\xc3\xb3w, uzbrojenie torpedowe by\xc5\x82o do\xc5\x9b\xc4\x87 silne dla tej klasy okr\xc4\x99t\xc3\xb3w (przeci\xc4\x99tne dla niszczycieli) i sk\xc5\x82ada\xc5\x82o si\xc4\x99 z 6 wyrzutni torped typowego kalibru 533 mm w dw\xc3\xb3ch aparatach. Uniwersalno\xc5\x9b\xc4\x87 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w zwi\xc4\x99ksza\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 stawiania 50 min oraz uzbrojenie przeciwpodwodne w postaci zrzutni i miotaczy bomb g\xc5\x82\xc4\x99binowych, wraz ze stacj\xc4\x85 hydrolokacyjn\xc4\x85 do wykrywania okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych._NEWLINE_Ocena: Torpedowce typu 1939 odpowiada\xc5\x82y w zasadzie swoimi charakterystykami i zastosowaniem ma\xc5\x82ym i \xc5\x9brednim niszczycielom, u\xc5\xbcywanym przez inne pa\xc5\x84stwa, od kt\xc3\xb3rych wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci odbiega\xc5\x82y jedynie kalibrem artylerii. Ich wielko\xc5\x9b\xc4\x87 odpowiada\xc5\x82a niszczycielom z pocz\xc4\x85tku lat 30., przewy\xc5\xbcsza\xc5\x82a natomiast nieco niszczyciele eskortowe (brytyjskie niszczyciele eskortowe typu Hunt, z kt\xc3\xb3rymi cz\xc4\x99sto si\xc4\x99 \xc5\x9bciera\xc5\x82y, mia\xc5\x82y zreszt\xc4\x85 por\xc3\xb3wnywalne uzbrojenie artyleryjskie \xe2\x80\x93 4 dzia\xc5\x82a uniwersalne 102 mm, przy znacznie s\xc5\x82abszym torpedowym (2 wyrzutnie) i ni\xc5\xbcsz\xc4\x85 pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 lub wi\xc4\x99cej o 2 dzia\xc5\x82a przy braku uzbrojenia torpedowego, zatem Elbingi by\xc5\x82y bardziej uniwersalne)._NEWLINE_Wad\xc4\x85 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w z punktu widzenia eksploatacji, podobnie jak niemieckich niszczycieli, okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 wykorzystanie niedopracowanych si\xc5\x82owni z kot\xc5\x82ami pracuj\xc4\x85cymi pod wysokim ci\xc5\x9bnieniem roboczym pary, co teoretycznie mia\xc5\x82o zwi\xc4\x99kszy\xc4\x87 ich wydajno\xc5\x9b\xc4\x87, lecz w praktyce prowadzi\xc5\x82o do licznych awarii, obni\xc5\xbcaj\xc4\x85cych sprawno\xc5\x9b\xc4\x87 nap\xc4\x99du. Si\xc5\x82ownie te okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 przy tym ma\xc5\x82o ekonomiczne, na skutek m.in. du\xc5\xbcego rozchodu pary na mechanizmy pomocnicze, co zmniejsza\xc5\x82o te\xc5\xbc w praktyce pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 do 31 w.\n_START_SECTION_\nS\xc5\x82u\xc5\xbcba\n_START_PARAGRAPH_\nZ 15 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w, dwa zaton\xc4\x99\xc5\x82y w 1943, 8 w 1944, jeden w 1945, cztery przetrwa\xc5\x82y wojn\xc4\x99. Cztery z nich zaton\xc4\x99\xc5\x82y na minach, z czego a\xc5\xbc trzy na niemieckich (18 sierpnia 1944). Cztery zatopiono artyleri\xc4\x85 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w nawodnych zachodnich aliant\xc3\xb3w, jeden przez radzieckie kutry torpedowe, dwa zatopi\xc5\x82o lotnictwo.\n_START_SECTION_\nS\xc5\x82u\xc5\xbcba u wybrze\xc5\xbcy Francji\n_START_PARAGRAPH_\nOkr\xc4\x99ty typu 1939 zacz\xc4\x99\xc5\x82y wchodzi\xc4\x87 do s\xc5\x82u\xc5\xbcby od jesieni 1942. Pocz\xc4\x85tkowo by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane wraz ze starszymi torpedowcami z baz zachodniej Francji, do eskortowania w Zatoce Biskajskiej wychodz\xc4\x85cych na Atlantyk i powracaj\xc4\x85cych okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych i statk\xc3\xb3w przerywaj\xc4\x85cych blokad\xc4\x99 (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie przed atakami brytyjskiego lotnictwa) oraz do eskorty konwoj\xc3\xb3w przybrze\xc5\xbcnych. W pa\xc5\xbadzierniku skierowano tam pierwszy torpedowiec T 22, nast\xc4\x99pnie T 23. Ich pierwsz\xc4\x85 akcj\xc4\x85 by\xc5\x82o eskortowanie 29\xe2\x80\x9330 listopada 1942 \xc5\x82amacza blokady \xe2\x80\x9eCortellazzo\xe2\x80\x9d kieruj\xc4\x85cego si\xc4\x99 do Japonii (przechwyconego mimo to 1 grudnia przez Brytyjczyk\xc3\xb3w)._NEWLINE_W lutym 1943 sformowano w Bre\xc5\x9bcie dla okr\xc4\x99t\xc3\xb3w typu 1939 4. Flotyll\xc4\x99 Torpedowc\xc3\xb3w. W maju-czerwcu 1943 T 22 i T 23 bra\xc5\x82y udzia\xc5\x82 kilkakrotnie w stawianiu zagr\xc3\xb3d minowych w kanale La Manche, wraz ze starszymi torpedowcami. W lipcu do Francji przebazowano T 24 i T 25, bezskutecznie atakowane w drodze przez brytyjskie baterie nadbrze\xc5\xbcne, kutry torpedowe i lotnictwo. Po drodze, w nocy na 10 lipca wzi\xc4\x99\xc5\x82y one udzia\xc5\x82 w walce niemieckiego konwoju przybrze\xc5\xbcnego p\xc5\x82yn\xc4\x85cego do Brestu pod os\xc5\x82on\xc4\x85 5 tra\xc5\x82owc\xc3\xb3w (M 9, M 12, M 10, M 84, M 153), zaatakowanego przez 3 alianckie niszczyciele eskortowe ko\xc5\x82o Ushant. W walce Elbingi powa\xc5\xbcnie uszkodzi\xc5\x82y niszczyciel HMS \xe2\x80\x9eMelbreak\xe2\x80\x9d i lekko \xe2\x80\x9eWensleydale\xe2\x80\x9d, przy czym T 25 odni\xc3\xb3s\xc5\x82 niewielkie uszkodzenia (w walce zaton\xc4\x85\xc5\x82 te\xc5\xbc tra\xc5\x82owiec M 153). Podczas dalszych akcji, m.in. 29-31 sierpnia torpedowce eskortowa\xc5\x82y do Lorient japo\xc5\x84ski okr\xc4\x99t podwodny I-8. 30 sierpnia do flotylli do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y T 26 i T 27._NEWLINE_W nocy 3/4 pa\xc5\xbadziernika 1943 dosz\xc5\x82o do starcia T 22, T 23, T 25 i T 27 z 2 brytyjskimi niszczycielami i 3 niszczycielami eskortowymi w kanale La Manche, w wyniku czego lekko uszkodzono artyleri\xc4\x85 niszczyciele HMS \xe2\x80\x9eGrenville\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eUlster\xe2\x80\x9d. W nocy 22/23 pa\xc5\xbadziernika dosz\xc5\x82o do kolejnego starcia torpedowc\xc3\xb3w T 22, T 23, T 25, T 26 i T 27 eskortuj\xc4\x85cych konw\xc3\xb3j z silnym brytyjskim zespo\xc5\x82em w sk\xc5\x82adzie kr\xc4\x85\xc5\xbcownika przeciwlotniczego HMS \xe2\x80\x9eCharybdis\xe2\x80\x9d, 2 niszczycieli \xe2\x80\x9eGrenville\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eRocket\xe2\x80\x9d i 4 niszczycieli eskortowych, w wyniku kt\xc3\xb3rego Niemcy torpedami zatopili \xe2\x80\x9eCharybdis\xe2\x80\x9d i niszczyciel eskortowy HMS \xe2\x80\x9eLimbourne\xe2\x80\x9d._NEWLINE_28 grudnia 1943 dosz\xc5\x82o do boju spotkaniowego w Zatoce Biskajskiej wszystkich 6 torpedowc\xc3\xb3w oraz 5 niszczycieli 8. Flotylli Niszczycieli (Z 27, Z 23, Z 24, Z 32, Z 37) z dwoma lekkimi kr\xc4\x85\xc5\xbcownikami brytyjskimi HMS \xe2\x80\x9eGlasgow\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eEnterprise\xe2\x80\x9d, w kt\xc3\xb3rym, mimo niemieckiej przewagi liczebnej, w ci\xc4\x99\xc5\xbckich warunkach atmosferycznych \xe2\x80\x93 podczas sztormu utrudniaj\xc4\x85cego u\xc5\xbcycie uzbrojenia przez mniejsze okr\xc4\x99ty, alianci zatopili Z 27 oraz torpedowce T 25 i T 26._NEWLINE_Do 4. Flotylli do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y p\xc3\xb3\xc5\xbaniej nowe torpedowce T 28 i T 29, lecz T 22 i T 23 wycofano na remont do Niemiec. W nocy 25/26 kwietnia 1944 T 24, T 27, T 29 podczas operacji minowania natkn\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 na silny zesp\xc3\xb3\xc5\x82 aliancki w sk\xc5\x82adzie kr\xc4\x85\xc5\xbcownika przeciwlotniczego HMS \xe2\x80\x9eBlack Prince\xe2\x80\x9d i du\xc5\xbcych niszczycieli typu Tribal: HMCS \xe2\x80\x9eHaida\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eHuron\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eAthabaskan\xe2\x80\x9d i HMS \xe2\x80\x9eAshanti\xe2\x80\x9d, u brzeg\xc3\xb3w Bretanii. W starciu zaton\xc4\x85\xc5\x82 T 29 i uszkodzono T 24 i T 27. Podczas kolejnego starcia w nocy na 29 kwietnia z niszczycielami HMCS \xe2\x80\x9eHaida\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eAthabaskan\xe2\x80\x9d, T 27 zosta\xc5\x82 ci\xc4\x99\xc5\xbcko uszkodzony artyleri\xc4\x85 \xe2\x80\x9eHaidy\xe2\x80\x9d, po czym opuszczony przez za\xc5\x82og\xc4\x99 i wyrzucony na mielizn\xc4\x99 wyspy Baz, lecz T 24 zatopi\xc5\x82 torped\xc4\x85 \xe2\x80\x9eAthabaskan\xe2\x80\x9d. Wrak T-27 zosta\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie 4 maja zniszczony przez kuter torpedowy MTB-673 i lotnictwo._NEWLINE_Na skutek strat, 4. Flotyll\xc4\x99 rozformowano, a T 28 w\xc5\x82\xc4\x85czono do 5. Flotylli. T 24 zosta\xc5\x82 uszkodzony na minie i po remoncie w\xc5\x82\xc4\x85czony w sk\xc5\x82ad 8. Flotylli Niszczycieli. Po inwazji w Normandii, 6 czerwca 1944 T 28 wraz z torpedowcami \xe2\x80\x9eM\xc3\xb6we\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eFalke\xe2\x80\x9d zaatakowa\xc5\x82y flot\xc4\x99 inwazyjn\xc4\x85 na odcinku Sword i, mimo mia\xc5\xbcd\xc5\xbc\xc4\x85cej przewagi aliant\xc3\xb3w, zatopi\xc5\x82y norweski niszczyciel \xe2\x80\x9eSvenner\xe2\x80\x9d, o ma\xc5\x82o nie trafiaj\xc4\x85c brytyjskich pancernik\xc3\xb3w, po czym pomy\xc5\x9blnie wycofa\xc5\x82y si\xc4\x99. W ci\xc4\x85gu kolejnych dni podejmowa\xc5\x82y jeszcze bezskuteczne pr\xc3\xb3by akcji. Mi\xc4\x99dzy 21 a 27 lipca, po zatopieniu pozosta\xc5\x82ych torpedowc\xc3\xb3w przez lotnictwo, T 28 zosta\xc5\x82 wycofany do Niemiec. T 24 wraz z niszczycielami Z 32, Z 24 i ZH1 zosta\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wys\xc5\x82any w celu atakowania floty inwazyjnej i w nocy na 9 czerwca 1944 wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w bitwie pod Ushant z o\xc5\x9bmioma niszczycielami brytyjskiej 10. Flotylli (w tym polskie OORP \xe2\x80\x9eB\xc5\x82yskawica\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9ePiorun\xe2\x80\x9d), lecz zdo\xc5\x82a\xc5\x82 si\xc4\x99 wycofa\xc4\x87 bez strat. T 24 by\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie ma\xc5\x82o aktywnie u\xc5\xbcywany, a 24 sierpnia 1944 zosta\xc5\x82 zatopiony wraz z niszczycielem Z 24 przez samoloty Bristol Beaufighter 236. dywizjonu RAF i 404. dywizjonu RCAF u uj\xc5\x9bcia \xc5\xbbyrondy.\n_START_SECTION_\nS\xc5\x82u\xc5\xbcba na Ba\xc5\x82tyku\n_START_PARAGRAPH_\nW miar\xc4\x99 post\xc4\x99p\xc3\xb3w wojsk radzieckich, okr\xc4\x99t niemieckie rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y aktywne dzia\xc5\x82ania na wschodnim Ba\xc5\x82tyku. T 30 w marcu 1944 przebazowano do Tallinna, czasowo przydzielaj\xc4\x85c do 6. Flotylli Niszczycieli. Od 14 do 26 kwietnia uczestniczy\xc5\x82 w 6 operacjach stawiania min, stawiaj\xc4\x85c miny w 4 z nich. W nocy 19/20 czerwca T 30 i T 31 natkn\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 na radzieckie si\xc5\x82y dokonuj\xc4\x85ce desantu na wysp\xc4\x99 Nerwa (Narvi) w Zatoce Fi\xc5\x84skiej i w toku walki lekko uszkodzi\xc5\x82y kutry artyleryjskie MO-106, MBK-503, MBK-505 i kutry torpedowe TK-53, TK-63, TK-153, TK-101 i TK-103, nast\xc4\x99pnie jednak kutry torpedowe TK-37 i TK-60 (typu D-3) zdo\xc5\x82a\xc5\x82y zatopi\xc4\x87 T 31 dwoma torpedami. Do si\xc5\x82 w Zatoce Fi\xc5\x84skiej do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y nast\xc4\x99pnie T 22, T 23 i T 32, tworz\xc4\x85c 6. Flotyll\xc4\x99 Torpedowc\xc3\xb3w. Podczas operacji stawiania min w nocy na 18 sierpnia 1944, flotylla omy\xc5\x82kowo wesz\xc5\x82a na niemieck\xc4\x85 zagrod\xc4\x99 minow\xc4\x85 Zeeigel IXb, nieprecyzyjnie postawion\xc4\x85 z barek desantowych, na skutek czego na niemieckich minach zaton\xc4\x99\xc5\x82y T 22, T 30 i T 32, jedynie T 23 ocala\xc5\x82._NEWLINE_Z ocala\xc5\x82ych torpedowc\xc3\xb3w T 23, T 28, T 33, T 34, do kt\xc3\xb3rych do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y T 35 i T 36, sformowano now\xc4\x85 5. Flotyll\xc4\x99 Torpedowc\xc3\xb3w. Torpedowce kilkakrotnie ostrzeliwa\xc5\x82y pozycje radzieckie i eskortowa\xc5\x82y w misjach tego typu kr\xc4\x85\xc5\xbcowniki, eskortowa\xc5\x82y te\xc5\xbc konwoje przybrze\xc5\xbcne, w tym ewakuacyjne. 18-20 listopada T 23 i T 28 ostrzeliwa\xc5\x82y pozycje na p\xc3\xb3\xc5\x82wyspie Sworbe. 20 listopada 1944 \xc5\x9bwie\xc5\xbco uko\xc5\x84czony T 34 podczas \xc4\x87wicze\xc5\x84 artyleryjskich zaton\xc4\x85\xc5\x82 na minie, postawionej prawdopodobnie przez radziecki okr\xc4\x99t podwodny \xc5\x81-3 lub brytyjskie lotnictwo. 7 stycznia 1945 T 33 atakowa\xc5\x82 okr\xc4\x99t podwodny (by\xc4\x87 mo\xc5\xbce radziecki S-4, kt\xc3\xb3ry zagin\xc4\x85\xc5\x82 w tym okresie). 30 stycznia 1945 T 36 uratowa\xc5\x82 545 rozbitk\xc3\xb3w ze storpedowanego statku \xe2\x80\x9eWilhelm Gustloff\xe2\x80\x9d. 3 maja 1945 T 36 zosta\xc5\x82 uszkodzony na brytyjskiej minie lotniczej, a nast\xc4\x99pnie 4 maja 1945 zatopiony przez radzieckie samoloty I\xc5\x82-2 z 7. pu\xc5\x82ku szturmowego. W nocy 7/8 maja 1945 T 23, a 8/9 maja 1945 T 23, T 28 i T 35, wraz z niszczycielami ewakuowa\xc5\x82y wojsko i ludno\xc5\x9b\xc4\x87 z obl\xc4\x99\xc5\xbconego P\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Helskiego do Kopenhagi. 10 maja 1945, ju\xc5\xbc po poddaniu floty, dow\xc3\xb3dcy T 23 i T 28 zostali za to odznaczeni Krzy\xc5\xbcami Rycerskimi._NEWLINE_Wojn\xc4\x99 przetrwa\xc5\x82y tylko 4 okr\xc4\x99ty, z kt\xc3\xb3rych w ramach podzia\xc5\x82u niemieckiej floty T 23 i T 28 przekazano w 1945 Wielkiej Brytanii, T 33 ZSRR i T 35 \xe2\x80\x93 USA.\n_START_SECTION_\nS\xc5\x82u\xc5\xbcba po wojnie\n_START_PARAGRAPH_\nObie brytyjskie jednostki zosta\xc5\x82y 4 lutego 1946 przekazane Francji, gdzie wesz\xc5\x82y do s\xc5\x82u\xc5\xbcby: T 23 jako \xe2\x80\x9eL\xe2\x80\x99Alsacien\xe2\x80\x9d 16 maja 1946 (T07, od 1952 D604), a T 28 jako \xe2\x80\x9eLe Lorrain\xe2\x80\x9d 1 czerwca 1946 (T08, od 1952 D605). Zaklasyfikowane zosta\xc5\x82y jako niszczyciele (franc. Torpilleur). Przesz\xc5\x82y nast\xc4\x99pnie ok. trzyletni remont, po\xc5\x82\xc4\x85czony z modernizacj\xc4\x85 uzbrojenia i wyposa\xc5\xbcenia. Dzia\xc5\x82ka 37 mm zamieniono na 4 pojedyncze 40 mm Boforsa i 2 podw\xc3\xb3jne dzia\xc5\x82ka 20 mm Oerlikon, zachowano poza tym poczw\xc3\xb3rne dzia\xc5\x82ka 20 mm, dzia\xc5\x82a 105 mm i wyrzutnie torped. Zamontowano ameryka\xc5\x84skie radary SC-1 i SG oraz zamieniono wyposa\xc5\xbcenie do wykrywania i zwalczania okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych. Oba torpedowce bazowa\xc5\x82y w Tulonie, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85c na Morzu \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnym w sk\xc5\x82adzie si\xc5\x82 przeciwpodwodnych. 9 czerwca 1954 \xe2\x80\x9eAlsacien\xe2\x80\x9d wycofano i przekszta\xc5\x82cono w hulk Q-11, a w lutym 1955 oddano na z\xc5\x82om. 1 maja 1955 \xe2\x80\x9eLorrain\xe2\x80\x9d wycofano do rezerwy, a w pa\xc5\xbadzierniku przemianowano na Q-59, po czym 21 lipca 1959 oddano na z\xc5\x82om._NEWLINE_T 33 wszed\xc5\x82 do radzieckiej s\xc5\x82u\xc5\xbcby w lutym 1946 pod nazw\xc4\x85 \xe2\x80\x9ePrimiernyj\xe2\x80\x9d (\xd0\x9f\xd1\x80\xd0\xb8\xd0\xbc\xd0\xb5\xd1\x80\xd0\xbd\xd1\x8b\xd0\xb9), w sk\xc5\x82adzie Floty P\xc3\xb3\xc5\x82nocnoba\xc5\x82tyckiej. Wycofano go ze s\xc5\x82u\xc5\xbcby 30 listopada 1954 i przekszta\xc5\x82cono w hulk koszarowy PKZ-63, a w listopadzie 1956 oddano na z\xc5\x82om._NEWLINE_Amerykanie wcielili T 35 do s\xc5\x82u\xc5\xbcby jako niszczyciel, pod numerem DD-935 i w lipcu 1946 przep\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 on do USA (wraz z poniemieckim niszczycielem DD-939 \xe2\x80\x93 dawnym Z-39). Po zbadaniu konstrukcji, zosta\xc5\x82 w listopadzie 1947 przekazany Francji na cz\xc4\x99\xc5\x9bci zamienne.'