b'\n_START_ARTICLE_\nTimna (Tel Batasz)\n_START_SECTION_\nWzmianki w \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach\n_START_PARAGRAPH_\nNazwa Timna zosta\xc5\x82a po\xc5\x9bwiadczona przez Ksi\xc4\x99g\xc4\x99 Jozuego (Joz 15,10; 19,43), wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rej miasto nale\xc5\xbca\xc5\x82o do plemienia Judy, nast\xc4\x99pnie wymieniono je jako w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 pokolenia Dana (Joz 19,43). Wed\xc5\x82ug Ksi\xc4\x99gi S\xc4\x99dzi\xc3\xb3w (Sdz 1,1; 2,5; 15,6) o w\xc5\x82adz\xc4\x99 w Timnie walczyli Filistyni i Izraelici. To st\xc4\x85d pochodzi\xc5\x82a \xc5\xbcona s\xc4\x99dziego Samsona (Sdz 14:1-2.10).  Za panowania Achaza wed\xc5\x82ug 2 Ksi\xc4\x99gi Kronik (2 Krn 28,18) miasto zosta\xc5\x82o podbite przez Filistyn\xc3\xb3w. Wymieniona w Ksi\xc4\x99dze Rodzaju (Rdz 38,12; 38,14) miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 Timna najprawdopodobniej jest to\xc5\xbcsama z Timn\xc4\x85 w Tel Batasz. W kronikach asyryjskich Timna zosta\xc5\x82a wymieniona jako jedna ze zdobyczy Sennacheryba. Informacja ta jest datowana na 701 rok p.n.e.\n_START_SECTION_\nLokalizacja\n_START_PARAGRAPH_\nPocz\xc4\x85tkowo \xe2\x80\x93 ze wzgl\xc4\x99du na podobie\xc5\x84stwo wymowy \xe2\x80\x93 Timny szukano na obszarze wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej miejscowo\xc5\x9bci arabskiej Chirbet Tibna, oddalonej o 3,2 km na po\xc5\x82udniowy wsch\xc3\xb3d od Bet Szemesz. Badania jednak nie potwierdzi\xc5\x82y teorii, \xc5\xbce Chirbet Tibna ma staro\xc5\xbcytn\xc4\x85 metryk\xc4\x99. W zwi\xc4\x85zku z tym pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 hipoteza, \xc5\xbce ruiny Timny kryje wzg\xc3\xb3rze Tel Batasz, po\xc5\x82o\xc5\xbcone w dolinie Sorek oko\xc5\x82o 6 km na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny zach\xc3\xb3d od Bet Szemesz, gdzie w 1977 roku rozpocz\xc4\x99to wykopaliska pod kierunkiem George\xe2\x80\x99a L. Kelma i Amichaja Mazara.\n_START_SECTION_\nBadania archeologiczne\n_START_PARAGRAPH_\nNajstarsza warstwa Tel Bakasz datowana jest na okres \xc5\x9brodkowego br\xc4\x85zu (I po\xc5\x82owa II tysi\xc4\x85clecia p.n.e.). Odkryto w niej osad\xc4\x99 na planie kwadratu, otoczon\xc4\x85 ziemnym obwa\xc5\x82owaniem, i mur z suszonej ceg\xc5\x82y. W warstwach X\xe2\x80\x93VI, datowanych na p\xc3\xb3\xc5\xbany br\xc4\x85z (XVII\xe2\x80\x93XIII wiek p.n.e.), odnotowano \xc5\x9blady obecno\xc5\x9bci Kananejczyk\xc3\xb3w. Brak \xc5\x9blad\xc3\xb3w po murach miejskich, funkcj\xc4\x99 mur\xc3\xb3w pe\xc5\x82ni\xc5\x82y zewn\xc4\x99trzne \xc5\x9bciany domostw. W p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kopca odkryto pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci po wielkich zabudowaniach. Po zniszczeniach z XVI wieku p.n.e. miasto zosta\xc5\x82o otoczone murami obronnymi. W warstwie VII, datowanej na XIV wiek p.n.e., znaleziono budynek, niespotykany dot\xc4\x85d w budownictwie bliskowschodnim. Parter budowli by\xc5\x82 oparty na dw\xc3\xb3ch szeregach kolumn i przykryty dachem. Z tego okresu pochodz\xc4\x85 te\xc5\xbc \xc5\x9blady bogatych domostw. W ka\xc5\xbcdej warstwie kananejskiej znaleziono importowan\xc4\x85 ceramik\xc4\x99, skarabeusze, piecz\xc4\x99cie i wyroby z metalu oraz \xc5\x9blady po po\xc5\xbcarach na skutek najazd\xc3\xb3w._NEWLINE_Najstarsze \xc5\x9blady obecno\xc5\x9bci Filistyn\xc3\xb3w w Tel Batasz znaleziono w warstwie V, datowanej na XII wiek p.n.e. W okresie filisty\xc5\x84skim budowle wznoszono z kamienia i ceg\xc5\x82y. Na otwartych placach znaleziono piece kuchenne i zasobniki. W\xc5\x9br\xc3\xb3d zabytk\xc3\xb3w ruchomych natrafiono na filisty\xc5\x84sk\xc4\x85 ceramik\xc4\x99, piecz\xc4\x99cie i ich odciski, odcisk w glinie piecz\xc4\x99ci z filisty\xc5\x84sk\xc4\x85 inskrypcj\xc4\x85._NEWLINE_W okresie XI\xe2\x80\x93X wiek p.n.e. miasto by\xc5\x82o na zmian\xc4\x99 rujnowane i odbudowywane. W warstwie IV odkryto pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci (przypuszczalnie) po pa\xc5\x82acu. Na obszarze C w okolicach miejskich bram znaleziono ruiny dw\xc3\xb3ch kwadratowych wie\xc5\xbc. Po zrujnowaniu miasta w drugiej po\xc5\x82owie X wieku p.n.e. nast\xc4\x85pi\xc5\x82a oko\xc5\x82o stuletnia przerwa w osadnictwie._NEWLINE_W rezultacie bada\xc5\x84 nad III warstw\xc4\x85 ustalono, \xc5\xbce w VIII wieku p.n.e. rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 odrodzenie miasta, kt\xc3\xb3re odbudowano na nowym planie. W po\xc5\x82owie VIII wieku p.n.e. wzniesiono mury obronne z kamiennych blok\xc3\xb3w. Droga do miasta wiod\xc5\x82a przez bramy zewn\xc4\x99trzn\xc4\x85 i wewn\xc4\x99trzn\xc4\x85, wzmocnion\xc4\x85 bastionem. W obr\xc4\x99bie mur\xc3\xb3w odkryto magazyn z judzkimi dzbanami zasobowymi typu lamelek. Niekt\xc3\xb3re z nich by\xc5\x82y zapiecz\xc4\x99towane piecz\xc4\x99ci\xc4\x85 Judy, jeden mia\xc5\x82 odcisk prywatnej piecz\xc4\x99ci. W 701 roku p.n.e. miasto z III warstwy zosta\xc5\x82o zdobyte i zrujnowane przez Sennacheryba._NEWLINE_Kolejna odbudowa miasta wraz z murami i bram\xc4\x85 nast\xc4\x85pi\xc5\x82a w VII wieku p.n.e. Badania nad II warstw\xc4\x85 ustali\xc5\x82y, \xc5\xbce przestrze\xc5\x84 miejska zosta\xc5\x82a podzielona za pomoc\xc4\x85 monolitycznych filar\xc3\xb3w. Odnotowano staranne planowanie budynk\xc3\xb3w i grupowanie ich w bloki. W zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wzg\xc3\xb3rza odkryto domostwa, kt\xc3\xb3rych zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 wskazuje, \xc5\xbce by\xc5\x82a to przemys\xc5\x82owa dzielnica miasta, znaleziono w nich bowiem \xc5\xbcelazne prasy do t\xc5\x82oczenia oliwy. Prawdopodobnie wskutek najazdu babilo\xc5\x84skiego oko\xc5\x82o 600 roku p.n.e. dzielnica sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82a. W p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta wzniesiono fort lub gmach. Zabytki kultury materialnej reprezentuj\xc4\x85 wyroby ceramiczne o po\xc5\x82\xc4\x85czonych cechach ceramiki filisty\xc5\x84skiej i judzkiej._NEWLINE_Najm\xc5\x82odsza I warstwa, datowana na okres perski (VI\xe2\x80\x93IV wiek p.n.e.), zawiera pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci po ubogiej osadzie z wykopanymi w ziemi jamami zasobowymi.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nOsadnictwo w Tel Batasz istnia\xc5\x82o niemal nieprzerwanie od okresu \xc5\x9brodkowego br\xc4\x85zu. W XVII\xe2\x80\x93XIII wieku p.n.e. miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 zamieszkiwali Kananejczycy. Wskutek wojen wielokrotnie by\xc5\x82o zdobywane i palone. W po\xc5\x82owie XVI wieku p.n.e. miasto pad\xc5\x82o na skutek najazdu faraona Ahmose._NEWLINE_W po\xc5\x82owie XIII wieku p.n.e. miasto zdoby\xc5\x82y Ludy Morza, w XII wieku p.n.e. osiedlili si\xc4\x99 tu Filistyni. Ich miasto jako Timna zosta\xc5\x82o kilkakrotnie wymienione w Biblii. W czasach Zjednoczonego Kr\xc3\xb3lestwa Izraela (XI\xe2\x80\x93X wiek p.n.e.) Timna na zmian\xc4\x99 nale\xc5\xbca\xc5\x82a do Filistyn\xc3\xb3w i Izraelit\xc3\xb3w, z tego wzgl\xc4\x99du w wyniku walk by\xc5\x82a kilkakrotnie rujnowana. W X wieku p.n.e. cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zosta\xc5\x82a odbudowana i umocniona. Przypuszczalnie w drugiej po\xc5\x82owie X wieku p.n.e. Timna pad\xc5\x82a na skutek najazdu Szeszonka I._NEWLINE_W VIII wieku p.n.e. Timn\xc4\x99 na nowo rozplanowano i zacz\xc4\x99to jej odbudow\xc4\x99. Pocz\xc4\x85tkowo by\xc5\x82a to pomniejsza miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 z 500\xe2\x80\x931000 mieszka\xc5\x84cami. W po\xc5\x82owie VIII wieku p.n.e., prawdopodobnie gdy region znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 pod rz\xc4\x85dami Ozjasza, wzniesiono mury obronne, a w czasach panowania Ezechiasza zmagazynowano tu \xc5\xbcywno\xc5\x9b\xc4\x87 na wypadek wojny z Asyri\xc4\x85. W 701 roku p.n.e. miasto zosta\xc5\x82o zrujnowane przez Sennacheryba. _NEWLINE_Po naje\xc5\xbadzie asyryjskim Timna nie odzyska\xc5\x82a swojej \xc5\x9bwietno\xc5\x9bci, mimo \xc5\xbce w VII wieku p.n.e. zosta\xc5\x82a odbudowana. Oko\xc5\x82o 600 roku p.n.e. zosta\xc5\x82a zniszczona wskutek najazdu babilo\xc5\x84skiego, a w okresie okres perskim (VI\xe2\x80\x93IV wiek p.n.e.) istnia\xc5\x82a jako niewielka osada.'