b'\n_START_ARTICLE_\nNapoleon Bonaparte\n_START_SECTION_\nM\xc5\x82odo\xc5\x9b\xc4\x87 i pocz\xc4\x85tki kariery wojskowej\n_START_PARAGRAPH_\nUrodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 jako Napoleone di Buonaparte w Ajaccio na Korsyce w szlacheckiej rodzinie pochodzenia w\xc5\x82oskiego, Carla Marii Buonapartego i jego \xc5\xbcony Letycji. Mia\xc5\x82 liczne rodze\xc5\x84stwo: braci J\xc3\xb3zefa, Ludwika, Lucjana i Hieronima, oraz trzy siostry: Karolin\xc4\x99 Bonaparte-Murat, Paulin\xc4\x99 Bonaparte-Borghese i Eliz\xc4\x99 Bonaparte-Baciocchi. 21 lipca 1771 roku zosta\xc5\x82 ochrzczony jako katolik, w katedrze Ajaccio. Buonapartowie mieszkali w swoim rodzinnym domu zwanym Maison Bonaparte._NEWLINE_W styczniu 1779 roku zosta\xc5\x82 zapisany do seminarium duchownego w Autun, gdzie uczy\xc5\x82 si\xc4\x99 j\xc4\x99zyka francuskiego. Ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 do niego trzy miesi\xc4\x85ce. Rektor seminarium, ksi\xc4\x85dz Chardon wspomina\xc5\x82 go jako powa\xc5\xbcnego i zamy\xc5\x9blonego. Nie nauczy\xc5\x82 si\xc4\x99 jednak poprawnej wymowy francuskiej i m\xc3\xb3wi\xc5\x82 z korsyka\xc5\x84skim akcentem. Dzi\xc4\x99ki protekcji gubernatora Korsyki, 23 kwietnia 1779 roku zosta\xc5\x82 przyj\xc4\x99ty do szko\xc5\x82y wojskowej w Brienne-le-Ch\xc3\xa2teau. By\xc5\x82 jednym z pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x99ciu kr\xc3\xb3lewskich stypendyst\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 na \xc5\x82\xc4\x85czn\xc4\x85 liczb\xc4\x99 stu dziesi\xc4\x99ciu uczni\xc3\xb3w. Wyk\xc5\x82adane przedmioty to mi\xc4\x99dzy innymi matematyka, \xc5\x82acina, francuski, niemiecki, historia, geografia, fizyka, budowa fortyfikacji, uzbrojenie, szermierka, taniec i muzyka. Tam zyska\xc5\x82 opini\xc4\x99 samotnika, kt\xc3\xb3ry wola\xc5\x82 nauk\xc4\x99 od towarzystwa lepiej sytuowanych koleg\xc3\xb3w. Jego ulubionym zaj\xc4\x99ciem by\xc5\x82o czytanie ksi\xc4\x85\xc5\xbcek. Cz\xc4\x99sto zaszywa\xc5\x82 si\xc4\x99 w bibliotece i studiowa\xc5\x82 dzie\xc5\x82a Polibiusza, Plutarcha, Flawiusza Arriana i Kwintusa Rufusa. Od 1784 roku kontynuowa\xc5\x82 nauk\xc4\x99 w l\xe2\x80\x99\xc3\x89cole Militaire w Pary\xc5\xbcu. Po zako\xc5\x84czeniu nauki w 1786 roku, ze stopniem podporucznika, zosta\xc5\x82 przydzielony do s\xc5\x82u\xc5\xbcby w artylerii. Po \xc5\x9bmierci ojca, maj\xc4\x85c 16 lat, zaj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 bratem Ludwikiem, kt\xc3\xb3ry odt\xc4\x85d z nim mieszka\xc5\x82 w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych koszarach i pobiera\xc5\x82 od niego nauki._NEWLINE_Po wybuchu rewolucji francuskiej nie od razu opowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 po jej stronie. Zg\xc5\x82osi\xc5\x82 si\xc4\x99 do korsyka\xc5\x84skich powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w Paolego, ten go jednak nie przyj\xc4\x85\xc5\x82, wi\xc4\x99c przeszed\xc5\x82 na stron\xc4\x99 francusk\xc4\x85. W kwietniu 1791 roku zosta\xc5\x82 awansowany na porucznika. Kiedy Paoli w maju 1793 roku wywo\xc5\x82a\xc5\x82 antyfrancuskie powstanie rodzina Bonapartych musia\xc5\x82a ucieka\xc4\x87 z wyspy.\n_START_SECTION_\n13 Vend\xc3\xa9miaire\n_START_PARAGRAPH_\nPo upadku jakobin\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rymi by\xc5\x82 zwi\xc4\x85zany, znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 chwilowo w wi\xc4\x99zieniu, a potem przez kilkana\xc5\x9bcie miesi\xc4\x99cy pozostawa\xc5\x82 bez przydzia\xc5\x82u. Dopiero lider Dyrektoriatu Paul Barras, kt\xc3\xb3ry pami\xc4\x99ta\xc5\x82 Napoleona z okresu obl\xc4\x99\xc5\xbcenia Tulonu, powo\xc5\x82a\xc5\x82 go do obj\xc4\x99cia dow\xc3\xb3dztwa nad oddzia\xc5\x82ami broni\xc4\x85cymi Republiki w czasie rojalistycznego powstania 13 Vend\xc3\xa9miaire (5 pa\xc5\xbadziernika 1795 roku). Pozwoli\xc5\x82o to Napoleonowi kolejny raz wykaza\xc4\x87 si\xc4\x99 skuteczno\xc5\x9bci\xc4\x85, przez zastosowanie w walkach ulicznych artylerii. Po tym wydarzeniu zosta\xc5\x82 mianowany dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 wojsk wewn\xc4\x99trznych i genera\xc5\x82em dywizji. 9 marca 1796 roku, maj\xc4\x85c 27 lat, po\xc5\x9blubi\xc5\x82 owdowia\xc5\x82\xc4\x85 arystokratk\xc4\x99 J\xc3\xb3zefin\xc4\x99 de Beauharnais, kt\xc3\xb3ra po \xc5\x9bmierci swojego m\xc4\x99\xc5\xbca by\xc5\x82a kochank\xc4\x85 Barrasa i kilku innych wp\xc5\x82ywowych polityk\xc3\xb3w. To w\xc3\xb3wczas zmieni\xc5\x82 nazwisko, nadaj\xc4\x85c mu francusk\xc4\x85 pisowni\xc4\x99 i wymow\xc4\x99. Kilka dni po \xc5\x9blubie z J\xc3\xb3zefin\xc4\x85, Napoleon obj\xc4\x85\xc5\x82 dow\xc3\xb3dztwo nad wojskami francuskimi walcz\xc4\x85cymi z Austriakami na terytorium p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Italii i spekulowano, \xc5\xbce sta\xc5\x82o si\xc4\x99 tak dzi\xc4\x99ki znajomo\xc5\x9bciom J\xc3\xb3zefiny.\n_START_SECTION_\nAbdykacja\n_START_PARAGRAPH_\nPod wp\xc5\x82ywem nalega\xc5\x84 cz\xc4\x99\xc5\x9bci swoich marsza\xc5\x82k\xc3\xb3w Napoleon abdykowa\xc5\x82 6 kwietnia, zrzekaj\xc4\x85c si\xc4\x99 w\xc5\x82adzy na rzecz syna, powierzaj\xc4\x85c regencj\xc4\x99 swej \xc5\xbconie Marii Ludwice. Koalicja pa\xc5\x84stwa zawi\xc4\x85zana przeciwko Napoleonowi za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82a jednak bezwarunkowej kapitulacji i zrzeczenia si\xc4\x99 tronu. Bonaparte, wobec zdrady marsza\xc5\x82ka Marmonta, bezwarunkow\xc4\x85 abdykacj\xc4\x99 podpisa\xc5\x82 6 kwietnia 1814 roku, co zosta\xc5\x82o potwierdzone konwencj\xc4\x85 z 11 kwietnia (tzw. traktat z Fontainebleau, kt\xc3\xb3ry wszed\xc5\x82 w \xc5\xbcycie 13 kwietnia). Zes\xc5\x82ano go na wysp\xc4\x99 Elb\xc4\x99, po\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 na Morzu \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnym, 20\xc2\xa0km od wybrze\xc5\xbca W\xc5\x82och.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbycie prywatne\n_START_PARAGRAPH_\nMimo wielu kontrowersji, Napoleon jest z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 postaci\xc4\x85 inspiruj\xc4\x85c\xc4\x85 ca\xc5\x82e pokolenia artyst\xc3\xb3w i historyk\xc3\xb3w. Je\xc5\x9bli chodzi o jego matk\xc4\x99, Letycj\xc4\x99, Bonaparte ca\xc5\x82e \xc5\xbcycie by\xc5\x82 pe\xc5\x82en szacunku i pewnego typowo korsyka\xc5\x84skiego pietyzmu dla rodzicielki, jednak zupe\xc5\x82nie inaczej przedstawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 jego stosunki z rodze\xc5\x84stwem. Jego starszy brat, J\xc3\xb3zef, nigdy nie mia\xc5\x82 szczeg\xc3\xb3lnych ambicji do przewodzenia rodzin\xc4\x85, dlatego te\xc5\xbc funkcj\xc4\x99 t\xc4\x99 przej\xc4\x85\xc5\x82 Napoleon. Zahorski okre\xc5\x9bla J\xc3\xb3zefa jako \xe2\x80\x9ezero\xe2\x80\x9d, co wydaje si\xc4\x99 by\xc4\x87 tez\xc4\x85 nieco przesadzon\xc4\x85, jednak daj\xc4\x85c\xc4\x85 pewne wyobra\xc5\xbcenie o J\xc3\xb3zefie. Sam Napoleon nigdy nie mia\xc5\x82 skrupu\xc5\x82\xc3\xb3w, by ca\xc5\x82kowicie opanowa\xc4\x87 \xc5\xbcycie zar\xc3\xb3wno J\xc3\xb3zefa, jak i ca\xc5\x82ej reszty rodze\xc5\x84stwa, traktuj\xc4\x85c ich szorstko i autorytatywnie (wyj\xc4\x85tkiem tu mo\xc5\xbce by\xc4\x87 Paulina Bonaparte, co do kt\xc3\xb3rej cesarz odnosi\xc5\x82 si\xc4\x99 z wielk\xc4\x85 mi\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85)._NEWLINE_Mo\xc5\xbcna by wi\xc4\x99c s\xc4\x85dzi\xc4\x87, \xc5\xbce Napoleon by\xc5\x82 w\xc5\x82adcz\xc4\x85 i nie znosz\xc4\x85c\xc4\x85 sprzeciwu osobowo\xc5\x9bci\xc4\x85, jednak jednostronna ocena w tym przypadku z ca\xc5\x82\xc4\x85 pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 jest b\xc5\x82\xc4\x99dna. Ju\xc5\xbc markiz Armand Caulaincourt wspomina o tym, \xc5\xbce Napoleon by\xc5\x82 \xe2\x80\x9ejedynym w\xc5\x82adc\xc4\x85, kt\xc3\xb3rego mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o tak otwarcie krytykowa\xc4\x87\xe2\x80\x9d. Wydaje si\xc4\x99 by\xc4\x87 jasnym, \xc5\xbce Napoleon zdawa\xc5\x82 sobie spraw\xc4\x99 z konieczno\xc5\x9bci korzystania z cudzych rad, mimo swojej autorytatywno\xc5\x9bci. Cesarz by\xc5\x82 z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc osob\xc4\x85 cierpliw\xc4\x85 \xe2\x80\x93 sam posiada\xc5\x82 \xc5\xbcelazn\xc4\x85 wytrzyma\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 na wszelkie trudy i tego samego wymaga\xc5\x82 od swojego otoczenia._NEWLINE_Przegl\xc4\x85daj\xc4\x85c list\xc4\x99 kochanek Napoleona mo\xc5\xbce si\xc4\x99 wyda\xc4\x87 oczywist\xc4\x85 jego rozwi\xc4\x85z\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, nale\xc5\xbcy jednak spojrze\xc4\x87 na niego przez pryzmat jego ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa z J\xc3\xb3zefin\xc4\x85, kt\xc3\xb3re mimo \xc5\xbce nieudane, by\xc5\x82o dla Napoleona bardzo wa\xc5\xbcne w wielu momentach \xc5\xbcycia (i ostatecznie to J\xc3\xb3zefina zacz\xc4\x99\xc5\x82a zdradza\xc4\x87 jako pierwsza). Bonaparte nie przywi\xc4\x85zywa\xc5\x82 si\xc4\x99 do ludzi, z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 jednak mo\xc5\xbcna wymieni\xc4\x87 w jego \xc5\xbcyciu kilka os\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3re bez w\xc4\x85tpienia by\xc5\x82y dla\xc5\x84 wa\xc5\xbcne \xe2\x80\x93 jak cho\xc4\x87by J\xc3\xb3zefina, Napoleon II, Maria Walewska, Lannes, Duroc._NEWLINE_Niew\xc4\x85tpliw\xc4\x85 cech\xc4\x85 charakteryzuj\xc4\x85c\xc4\x85 Bonapartego by\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jego pracowito\xc5\x9b\xc4\x87 i nieprzeci\xc4\x99tna inteligencja oraz wyj\xc4\x85tkowo wyostrzony zmys\xc5\x82 przestrzenny, kt\xc3\xb3ry stanowi\xc5\x82 o jego geniuszu militarnym._NEWLINE_Swoje ostatnie chwile na wyspie \xc5\x9bw. Heleny, sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 z niewielk\xc4\x85 grup\xc4\x85 oddanych towarzyszy broni, kt\xc3\xb3rzy zostali zobligowani przez gubernatora wyspy Hudsona Lowe do pozostania z by\xc5\x82ym Cesarzem do samego ko\xc5\x84ca. Uniemo\xc5\xbcliwiono mu przyjmowanie podarunk\xc3\xb3w mog\xc4\x85cych wskazywa\xc4\x87 na jego cesarsk\xc4\x85 godno\xc5\x9b\xc4\x87 oraz ograniczono wydatki do minimum. Czas wygnania dzieli\xc5\x82 mi\xc4\x99dzy dyktowanie wspomnie\xc5\x84 oraz samotne spacery brzegiem Oceanu.\n_START_SECTION_\nCharakterystyka historiograficzna\n_START_PARAGRAPH_\nNapoleon Bonaparte nale\xc5\xbcy do pocztu najbardziej kontrowersyjnych postaci historycznych. Jest uwa\xc5\xbcany z jednej strony za jednego z najwybitniejszych m\xc4\x99\xc5\xbc\xc3\xb3w stanu, wodz\xc3\xb3w, strateg\xc3\xb3w, reformator\xc3\xb3w ustroju pa\xc5\x84stwowego i systemu prawa (Kodeks Napoleona, Code p\xc3\xa9nal), a z drugiej strony \xe2\x80\x93 za tyrana i agresora._NEWLINE_W polskiej tradycji niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciowej XIX wieku, z uwagi na wi\xc4\x85zanie z osob\xc4\x85 Napoleona w okresie pierwszych dw\xc3\xb3ch dekad XIX wieku ogromnych nadziei spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa polskiego na odzyskanie niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci (zobacz: Ksi\xc4\x99stwo Warszawskie), szacunek dla osoby Napoleona by\xc5\x82 przejawem patriotyzmu, mi\xc5\x82o\xc5\x9bci do ojczyzny i wyrazem poczucia to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci narodowej (zobacz: bonapartyzm).\n_START_SECTION_\nUpami\xc4\x99tnienie\n_START_PARAGRAPH_\nW Warszawie na placu Powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w Warszawy znajduje si\xc4\x99 pomnik Napoleona. W Polsce jego imi\xc4\x99 nadano ulicom m.in. w Warszawie (dzielnica Wawer), Olsztynie ko\xc5\x82o Cz\xc4\x99stochowy, Miedznej i Koby\xc5\x82ce. W Szczecinie znajduje si\xc4\x99 Wzg\xc3\xb3rze Napoleona.'