b'\n_START_ARTICLE_\nHugo Ch\xc3\xa1vez\n_START_SECTION_\nDzieci\xc5\x84stwo, rodzina\n_START_PARAGRAPH_\nHugo Ch\xc3\xa1vez urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 28 lipca 1954 roku w miejscowo\xc5\x9bci Sabaneta na nizinach andyjskich, w ubogiej rodzinie nauczycielskiej, jako drugi syn Hugo de los Reyes Ch\xc3\xa1veza i Eleny Fr\xc3\xadas de Ch\xc3\xa1vez. Hugo Ch\xc3\xa1vez wywodzi si\xc4\x99 z rodziny o korzeniach afro-wenezuelskich, hiszpa\xc5\x84skich i india\xc5\x84skich. Mia\xc5\x82 pi\xc4\x99cioro rodze\xc5\x84stwa, najstarszy by\xc5\x82 jego brat Ad\xc3\xa1n._NEWLINE_Rodzina Ch\xc3\xa1vez\xc3\xb3w pochodzi z Llanos w centralnej Wenezueli. Hugo by\xc5\x82 prawnukiem jednego z organizator\xc3\xb3w powstania z roku 1922, Pedro Pereza Delgado (1881-1924), pos\xc5\x82uguj\xc4\x85cego si\xc4\x99 pseudonimem Maisanta. Rozleg\xc5\x82e obszary ziemskie nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do rodziny Maisanta, znane pod nazw\xc4\x85 La Marquesena, po st\xc5\x82umieniu powstania zosta\xc5\x82y skonfiskowane przez w\xc5\x82adze federalne. Ponad osiemdziesi\xc4\x85t lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej te same tereny zosta\xc5\x82y wyw\xc5\x82aszczone przez rz\xc4\x85d Ch\xc3\xa1vez._NEWLINE_Ch\xc3\xa1vez dorasta\xc5\x82 w ma\xc5\x82ym, trzypokojowym domu zbudowanym z li\xc5\x9bci palmowych po\xc5\x82o\xc5\xbconych na go\xc5\x82ej ziemi. Razem z rodze\xc5\x84stwem zosta\xc5\x82 pos\xc5\x82any do miasta w celu edukacji. Rodzina Ch\xc3\xa1vez\xc3\xb3w by\xc5\x82a pobo\xc5\xbcna; pocz\xc4\x85tkowo jego matka chcia\xc5\x82a aby zosta\xc5\x82 on ksi\xc4\x99dzem katolickim; przez rok s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 on jako ministrant. Okres pe\xc5\x82nienia tej funkcji Ch\xc3\xa1vez opisa\xc5\x82 negatywnie w swoich wspomnieniach. Zrazi\xc5\x82 si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas do hierarch\xc3\xb3w religijnych, a szczeg\xc3\xb3lnie mocno razi\xc5\x82 go fakt przedstawiania Jezusa w formie prostych figurek. Jego zdaniem w ten spos\xc3\xb3b czyniono z Jezusa \xe2\x80\x9eidiot\xc4\x99\xe2\x80\x9d, a nie \xe2\x80\x9ebuntownika\xe2\x80\x9d, za jakiego on go uwa\xc5\xbca\xc5\x82._NEWLINE_Wraz z bratem Ad\xc3\xa1nem, rodzice wys\xc5\x82ali go do babki ze strony ojca, Rosy Ines Ch\xc3\xa1vez, z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 zamieszkali w rodzinnej Sabanecie. Spowodowa\xc5\x82o to \xc5\xbce Ch\xc3\xa1vez sta\xc5\x82 si\xc4\x99 bardziej zwi\xc4\x85zany z babci\xc4\x85, ni\xc5\xbc z matk\xc4\x85. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej rodzice Ch\xc3\xa1veza wraz z dzie\xc4\x87mi przeprowadzili si\xc4\x99 do domu znajduj\xc4\x85cego si\xc4\x99 nieopodal domu Rosy. Obaj bracia pozostali z babci\xc4\x85 i utrzymywali sta\xc5\x82y kontakt z rodzicami. Hugon ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 do szko\xc5\x82y Juli\xc3\xa1n Pino. Pobiera\xc5\x82 te\xc5\xbc nauk\xc4\x99 malarstwa i \xc5\x9bpiewu. W wieku 12\xe2\x80\x9313 lat by\xc5\x82 nazywany przez r\xc3\xb3wie\xc5\x9bnik\xc3\xb3w \xe2\x80\x9eTribilin\xe2\x80\x9d (hiszpa\xc5\x84ska nazwa Goofy\xe2\x80\x99ego z kresk\xc3\xb3wek Disneya); pseudonim ten przylgn\xc4\x85\xc5\x82 do niego ze wzgl\xc4\x99du na jego wygl\xc4\x85d \xe2\x80\x93 wysoki wzrost i szczup\xc5\x82\xc4\x85 sylwetk\xc4\x99. Po szkole Ch\xc3\xa1vez sprzedawa\xc5\x82 cukierki wytwarzane przez babci\xc4\x99._NEWLINE_Ch\xc3\xa1vez wspomina\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, \xc5\xbce wychowuj\xc4\x85c si\xc4\x99 w pobli\xc5\xbcu rzeki Guanare nauczy\xc5\x82 si\xc4\x99 szanowa\xc4\x87 natur\xc4\x99. W wolnym czasie uczy\xc5\x82 si\xc4\x99 \xc5\x82owi\xc4\x87 ryby w towarzystwie ojca, a w czasie \xc5\x9bwi\xc4\x85t takich jak Wielkanoc rodzina Ch\xc3\xa1vez\xc3\xb3w organizowa\xc5\x82a pikniki na brzegu rzeki. Interesowa\xc5\x82 go r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc baseball, jako dziecko marzy\xc5\x82 o tym, aby zosta\xc4\x87 zawodnikiem ameryka\xc5\x84skiej dru\xc5\xbcyny San Francisco Giants. Jego idolem by\xc5\x82 zawodnik Isa\xc3\xadas \xe2\x80\x9eL\xc3\xa1tigo\xe2\x80\x9d Ch\xc3\xa1vez (mimo tego samego nazwiska nie byli spokrewnieni). Gdy \xe2\x80\x9eL\xc3\xa1tigo\xe2\x80\x9d zgin\xc4\x85\xc5\x82 w katastrofie lotniczej 16 marca 1969 roku, Ch\xc3\xa1vez tak g\xc5\x82\xc4\x99boko przej\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 \xc5\x9bmierci\xc4\x85 lubianego sportowca, \xc5\xbce gdy ten zmar\xc5\x82, poprosi\xc5\x82 rodzic\xc3\xb3w, by w ramach \xc5\xbca\xc5\x82oby pozwolili mu opu\xc5\x9bci\xc4\x87 dwa dni w szkole. Jeszcze pi\xc4\x99\xc4\x87 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Ch\xc3\xa1vez dalej pisa\xc5\x82 o sportowcu w swoim osobistym pami\xc4\x99tniku. W baseball gra\xc5\x82 nadal przez ca\xc5\x82e doros\xc5\x82e \xc5\xbcycie. Sport ten, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc softball, uprawia\xc5\x82 w dru\xc5\xbcynie Criollitos de Venezuela, kt\xc3\xb3ra wzi\xc4\x99\xc5\x82a udzia\xc5\x82 w krajowych mistrzostwach baseballu z 1969 roku. Ch\xc3\xa1vez po\xc5\x9bwi\xc4\x99ca\xc5\x82 si\xc4\x99 te\xc5\xbc hobby literackiemu, pisa\xc5\x82 wiersze, opowiadania i dramaty._NEWLINE_Od wczesnego dzieci\xc5\x84stwa Ch\xc3\xa1vez interesowa\xc5\x82 si\xc4\x99 \xc5\xbcyciorysem i ideologi\xc4\x85 Simona Bolivara. Fascynacja jego osob\xc4\x85 by\xc5\x82a u niego tak du\xc5\xbca, \xc5\xbce ju\xc5\xbc we wczesnym dzieci\xc5\x84stwie wi\xc4\x85za\xc5\x82 kluczowe daty swojego \xc5\xbcycia z wa\xc5\xbcnymi rocznicami zwi\xc4\x85zanymi z dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 Bolivara._NEWLINE_Ch\xc3\xa1vez przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do wi\xc4\x99kszego miasta, Barinas, gdzie ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 do liceum Daniela Florencio O\xe2\x80\x99Leary. W okresie edukacji w liceum najlepszymi przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82mi Ch\xc3\xa1vez zostali bracia \xe2\x80\x93 synowie Jose Ruiza \xe2\x80\x93 komunisty, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 uwi\xc4\x99ziony przez wojskowy rz\xc4\x85d \xc3\xb3wczesnego dyktatora, Marcosa P\xc3\xa9reza Jim\xc3\xa9neza. To w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w bibliotece rodziny Ruiz\xc3\xb3w Ch\xc3\xa1vez po raz pierwszy zetkn\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 z ksi\xc4\x85\xc5\xbckami po\xc5\x9bwi\xc4\x99conymi socjalizmowi i komunizmowi. W wieku siedemnastu lat Ch\xc3\xa1vez wst\xc4\x85pi\xc5\x82 do wenezuelskich si\xc5\x82 zbrojnych. Jak p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wspomina\xc5\x82, wst\xc4\x85pi\xc5\x82 do wojska, gdy\xc5\xbc fakt ten uprawnia\xc5\x82 go do gry w ligach wojskowych baseballu. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 studia na Akademii Nauk Wojskowych Wenezueli jako kadet.\n_START_SECTION_\nJako kadet\n_START_PARAGRAPH_\nStudiuj\xc4\x85c na Akademii Wojskowej, Ch\xc3\xa1vez czyta\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbcki historyczne i dyskutowa\xc5\x82 z kolegami ze szko\xc5\x82y. W latach 1971 i 1973 do Akademii przyby\xc5\x82a grupa kadet\xc3\xb3w z Panamy. Od nich Ch\xc3\xa1vez dowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 o przyw\xc3\xb3dcy tego kraju, Omarze Torrijosie i niedawnej rewolucji lewicowej w Panamie. Zainteresowanie Ch\xc3\xa1veza wzbudzi\xc5\x82y wysi\xc5\x82ki Torrijosa w celu odzyskania kontroli nad Kana\xc5\x82em Panamskim i jego stref\xc4\x85 od Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej Ch\xc3\xa1vez widzia\xc5\x82 w Torrijosie model przyw\xc3\xb3dcy pa\xc5\x84stwa._NEWLINE_W 1974 roku Ch\xc3\xa1vez wraz z innymi kadetami wyjecha\xc5\x82 do Ayacucho w Peru, aby uczci\xc4\x87 150. rocznic\xc4\x99 bitwy o to miasto. Osobi\xc5\x9bcie powita\xc5\x82 ich lewicowy prezydent Peru, Juan Velasco Alvarado, kt\xc3\xb3ry wr\xc4\x99czy\xc5\x82 ka\xc5\xbcdemu z nich ksi\xc4\x85\xc5\xbceczk\xc4\x99 La Revoluci\xc3\xb3n Nacional Peruana (\xe2\x80\x9ePeruwia\xc5\x84ska Rewolucja Narodowa\xe2\x80\x9d). Kadeci byli pod wra\xc5\xbceniem bliskich zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w armii Peru ze spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwem. Ch\xc3\xa1vez zachowa\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 i stale nosi\xc5\x82 j\xc4\x85 przy sobie; odebrano mu j\xc4\x85 dopiero przy aresztowaniu po obaleniu zamachu stanu z 1992 roku. Dwadzie\xc5\x9bcia lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, ju\xc5\xbc jako prezydent, Ch\xc3\xa1vez zdecydowa\xc5\x82 o wydrukowaniu milion\xc3\xb3w egzemplarzy Konstytucji Boliwaria\xc5\x84skiej \xe2\x80\x93 by\xc5\x82 to po cz\xc4\x99\xc5\x9bci ho\xc5\x82d dla daru Velasco. Jednak w przeciwie\xc5\x84stwie do obydwu wymienionych przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w by\xc5\x82 mocno krytyczny wobec Augusto Pinocheta, dyktatora Chile, kt\xc3\xb3ry przej\xc4\x85\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99 z pomoc\xc4\x85 CIA i obali\xc5\x82 demokratycznie wybranego prezydenta, socjalist\xc4\x99 Salvadora Allende._NEWLINE_Z biegiem lat Ch\xc3\xa1vez i jego wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownicy opracowali lewicowo-narodow\xc4\x85 doktryn\xc4\x99 nazwan\xc4\x85 \xe2\x80\x9eboliwarianizmem\xe2\x80\x9d. Chocia\xc5\xbc w g\xc5\x82\xc3\xb3wnej mierze wywodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 ona od idea\xc5\x82\xc3\xb3w Simona Bolivara, du\xc5\xbcy wp\xc5\x82yw na ni\xc4\x85 mia\xc5\x82 marksistowski historyk Federico Brito Figueroa, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pogl\xc4\x85dy dzia\xc5\x82aczy takich jak Jorge Eli\xc3\xa9cer Gait\xc3\xa1n, Fidel Castro, Ernesto Guevara, Salvador Allende i innych przedstawicieli latynoameryka\xc5\x84skiego ruchu socjalistycznego i komunistycznego. Du\xc5\xbcy wp\xc5\x82yw mia\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pogl\xc4\x85dy Sim\xc3\xb3na Rodr\xc3\xadgueza i Ezequiela Zamory. W armii drugiego z nich walczy\xc5\x82 jego prapradziadek. Wszyscy ci dzia\xc5\x82acze mieli kluczowy wp\xc5\x82yw na filozofi\xc4\x99 polityczn\xc4\x85 Ch\xc3\xa1veza i jego styl rz\xc4\x85dzenia. Jak sam p\xc3\xb3\xc5\xbaniej m\xc3\xb3wi\xc5\x82 \xe2\x80\x9eZa Torijosa, sta\xc5\x82em si\xc4\x99 Torrijist\xc4\x85, za Velasco zosta\xc5\x82em Velascoist\xc4\x85, a za Pinocheta, zosta\xc5\x82em antypinochetyst\xc4\x85\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Podczas studi\xc3\xb3w Ch\xc3\xa1vez unika\xc5\x82 wszelkich dyskusji o polityce z rodzin\xc4\x85, zw\xc5\x82aszcza gdy przebywa\xc5\x82 z ni\xc4\x85 na wakacjach. Lubi\xc5\x82 jednak dyskusje polityczne z ojcem, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas cz\xc5\x82onkiem chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84sko-demokratycznej partii politycznej, COPEI (Comit\xc3\xa9 de Organizaci\xc3\xb3n Pol\xc3\xadtica Electoral Independiente). Jego ojciec w okresie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w chadeckiego prezydenta Luisa Herrery Campinsa zosta\xc5\x82 Dyrektorem Edukacji Barinas. Ch\xc3\xa1vez nie porusza\xc5\x82 temat\xc3\xb3w politycznych tak\xc5\xbce w trakcie wizyt w domu zaprzyja\xc5\xbanionych Ruiz\xc3\xb3w. Przez kilka miesi\xc4\x99cy w 1974 roku prowadzi\xc5\x82 sw\xc3\xb3j osobisty pami\xc4\x99tnik. Pisa\xc5\x82 w nim o swojej lewicowej orientacji politycznej, niech\xc4\x99ci do polityki zagranicznej USA i Wenezueli, o tym, \xc5\xbce jego zdaniem Wenezuela nie wykorzystywa\xc5\x82a swojej odr\xc4\x99bno\xc5\x9bci narodowej i kulturowej. Jako przyk\xc5\x82ad poda\xc5\x82 to, \xc5\xbce zar\xc3\xb3wno narodowy sport Wenezueli (baseball), jak i muzyka popularna w kraju by\xc5\x82y pochodzenia ameryka\xc5\x84skiego._NEWLINE_Jako tzw. provinciano (prowincjusz), Ch\xc3\xa1vez by\xc5\x82 postrzegany przez r\xc3\xb3wie\xc5\x9bnik\xc3\xb3w jako osoba nie\xc5\x9bmia\xc5\x82a i uprzejma. Jako m\xc5\x82ody cz\xc5\x82owiek mia\xc5\x82 dwie przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82ki, kt\xc3\xb3re uznawane by\xc5\x82y przez innych student\xc3\xb3w za nieatrakcyjne. Sam r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc uwa\xc5\xbcany by\xc5\x82 za osob\xc4\x99 nieatrakcyjn\xc4\x85, a przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82ki r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc by\xc5\x82y bardziej zainteresowane bra\xc4\x87mi Ruiz, ni\xc5\xbc Ch\xc3\xa1vezem. Pewnego razu, gdy zakocha\xc5\x82 si\xc4\x99 w pewnej dziewczynie, a ta nie zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82a na niego uwagi, podrzuci\xc5\x82 pod jej domem znalezion\xc4\x85 przypadkowo g\xc5\x82ow\xc4\x99 os\xc5\x82a. Do uko\xc5\x84czenia szko\xc5\x82y Ch\xc3\xa1vez prowadzi\xc5\x82 konkurs pi\xc4\x99kno\xc5\x9bci, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zaj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 prowadzeniem w\xc5\x82asnego programu radiowego. Ch\xc3\xa1vez p\xc3\xb3\xc5\xbaniej pozna\xc5\x82 Marksman\xc4\x99 Herme, z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 uczestniczy\xc5\x82 w przygotowaniach do pracy magisterskiej. W wieku 23 lat o\xc5\xbceni\xc5\x82 si\xc4\x99 z ni\xc4\x85. Zwi\xc4\x85zek ten przetrwa\xc5\x82 dziewi\xc4\x99\xc4\x87 lat, ale Ch\xc3\xa1vez r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie spotyka\xc5\x82 si\xc4\x99 z Nancy Colmenares._NEWLINE_5 lipca 1975 roku uko\xc5\x84czy\xc5\x82 szko\xc5\x82\xc4\x99 ze stopniem podporucznika. Po otrzymaniu na corocznej paradzie miecza oficerskiego, z r\xc4\x85k prezydenta Carlosa Andr\xc3\xa9sa P\xc3\xa9reza, wszed\xc5\x82 do regularnej s\xc5\x82u\xc5\xbcby wojskowej. Ch\xc3\xa1vez by\xc5\x82 jednym z najlepszych absolwent\xc3\xb3w akademii \xe2\x80\x93 w swoim roczniku zaj\xc4\x85\xc5\x82 8. miejsce na 75 os\xc3\xb3b.\n_START_SECTION_\nKariera wojskowa\n_START_PARAGRAPH_\nPo uko\xc5\x84czeniu w 1975 roku studi\xc3\xb3w licencjackich wszed\xc5\x82 do czynnej s\xc5\x82u\xc5\xbcby wojskowej. Jego pierwszym zadaniem by\xc5\x82o dowodzenie plutonem \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9bci walcz\xc4\x85cym z marksistowsko-leninowskimi rebeliantami. Oddzia\xc5\x82 Ch\xc3\xa1veza otrzyma\xc5\x82 pod dow\xc3\xb3dztwo Batalion Piechoty G\xc3\xb3rskiej Manuela Cede\xc3\xb1o, z siedzib\xc4\x85 w Barinas i Cumanie. W 1976 roku oddzia\xc5\x82 bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w t\xc5\x82umieniu wyst\xc4\x85pie\xc5\x84 rebeliant\xc3\xb3w z hod\xc5\xbcystowskiej Partii Czerwonej Flagi. Po raz pierwszy wzi\xc4\x85\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas udzia\xc5\x82 w prawdziwych dzia\xc5\x82aniach zbrojnych; aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w w regionie, w kt\xc3\xb3rym dzia\xc5\x82a\xc5\x82, by\xc5\x82a jednak niewielka. Ch\xc3\xa1vez ponadto gra\xc5\x82 w lokalnej dru\xc5\xbcynie baseballowej, pisa\xc5\x82 kolumn\xc4\x99 dla miejscowej gazety, organizowa\xc5\x82 konkursy pi\xc4\x99kno\xc5\x9bci i gry bingo. W pewnym momencie w opuszczonym i podziurawionym kulami samochodzie znalaz\xc5\x82 zapas literatury marksistowskiej, kt\xc3\xb3ra najprawdopodobniej wiele lat wcze\xc5\x9bniej nale\xc5\xbca\xc5\x82a do powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w. Ch\xc3\xa1vez zatrzyma\xc5\x82 te ksi\xc4\x85\xc5\xbcki. By\xc5\x82y w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich prace Karola Marksa, W\xc5\x82odzimierza Lenina i Mao Zedonga. Jego ulubionym tekstem sta\xc5\x82 si\xc4\x99 \xe2\x80\x9eCzas\xe2\x80\x9d autorstwa Ezequiela Zamory, po\xc5\x9bwi\xc4\x99cony XIX-wiecznemu feudalizmowi. Te ksi\xc4\x85\xc5\xbcki przekona\xc5\x82y Ch\xc3\xa1veza do potrzeby utworzenia w Wenezueli lewicowego rz\xc4\x85du. Polityk twierdzi\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie, \xc5\xbce cz\xc5\x82owiekiem lewicy sta\xc5\x82 si\xc4\x99 w wieku 21\xe2\x80\x9322 lat._NEWLINE_P\xc3\xb3\xc5\xbaniej, w 1977 roku, Ch\xc3\xa1vez zosta\xc5\x82 powo\xc5\x82any na oficera \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9bci Centrum Operacji Taktycznych w San Mateo. Uko\xc5\x84czy\xc5\x82 tam szkolenie w dziedzinie taktyki zwalczania wojsk partyzanckich. P\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy prezydent wspomina\xc5\x82 po latach, \xc5\xbce w tym okresie ros\xc5\x82a jego sympatia dla ruch\xc3\xb3w partyzanckich, z kt\xc3\xb3rymi walczy\xc5\x82 jako wojskowy. Ponadto \xc5\xbcywi\xc5\x82 rosn\xc4\x85c\xc4\x85 niech\xc4\x99\xc4\x87 do tego, co postrzega\xc5\x82 jako korupcj\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d wojskowej hierarchii, a jako oficer widzia\xc5\x82 problem korupcji politycznej. W czasie walk z partyzantami, interweniowa\xc5\x82, aby zapobiec pobiciu domniemanego powsta\xc5\x84ca przez innych \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Zacz\xc4\x85\xc5\x82 mie\xc4\x87 w\xc3\xb3wczas w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci co do metod stosowanych przez armi\xc4\x99 \xe2\x80\x93 w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci tortur._NEWLINE_W tym samym roku Ch\xc3\xa1vez o\xc5\xbceni\xc5\x82 si\xc4\x99 z Nancy Colmenares, kt\xc3\xb3ra podobnie jak on pochodzi\xc5\x82a z Barinas i by\xc5\x82a silnie zakorzeniona w kulturze r\xc3\xb3wnin Wenezueli. Przyjaciele Colmenares plotkowali, \xc5\xbce by\xc5\x82a ona ju\xc5\xbc w ci\xc4\x85\xc5\xbcy i urodzi\xc5\x82a pierwsz\xc4\x85 c\xc3\xb3rk\xc4\x99 przed \xc5\x9blubem. Ch\xc3\xa1vez prowadzi\xc5\x82 \xe2\x80\x9epodw\xc3\xb3jne \xc5\xbcycie\xe2\x80\x9d; w rodzinie i wojsku sprawia\xc5\x82 wra\xc5\xbcenie neutralnego politycznie i zdyscyplinowanego wojskowego, r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie w tajemnicy spotyka\xc5\x82 si\xc4\x99 ze znanymi socjalistami, komunistami i innymi aktywistami lewicy._NEWLINE_Od 1978 do 1979 by\xc5\x82 dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 batalionu czo\xc5\x82gist\xc3\xb3w Bravos de Apure AMX-30. Szybko awansowa\xc5\x82 i zosta\xc5\x82 mianowany dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 kompanii oraz szefem Wydzia\xc5\x82u Wychowania Fizycznego na Akademii Wojskowej Wenezueli, pe\xc5\x82ni\xc5\x82 to stanowisko na prze\xc5\x82omie lat 1980/81. W 1982 roku zosta\xc5\x82 kierownikiem Wydzia\xc5\x82u Kultury Akademii Wojskowej. By\xc5\x82 pierwszym dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 (1983-1984) i za\xc5\x82o\xc5\xbcycielem kompanii Jos\xc3\xa9 Antonio P\xc3\xa1ez Akademii. Jako wyk\xc5\x82adowca, pos\xc5\x82uguj\xc4\x85cy si\xc4\x99 \xe2\x80\x9eprzyjaznym\xe2\x80\x9d sposobem mowy, uzyska\xc5\x82 du\xc5\xbce uznanie w\xc5\x9br\xc3\xb3d student\xc3\xb3w. Przez ca\xc5\x82\xc4\x85 jego karier\xc4\x99 w wojsku ros\xc5\x82o u niego zainteresowanie polityk\xc4\x85._NEWLINE_Ch\xc3\xa1vez otrzyma\xc5\x82 liczne odznaczenia: Gwiazd\xc4\x99 Karaib\xc3\xb3w (Estrella de Carabobo), Krzy\xc5\xbc Wojsk L\xc4\x85dowych (Cruz de las Fuerzas Terrestres), Order Francisca de Mirandy, Order Rafaela Urdanety i Wojskowy Order Wyzwoliciela V Klasy. W 1976 roku wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w Narodowych Mistrzostwach Baseballowych, kt\xc3\xb3re odby\xc5\x82y si\xc4\x99 w Barinas, i gra\xc5\x82 w wojskowych turniejach baseballowych, z kt\xc3\xb3rych najwa\xc5\xbcniejsze by\xc5\x82y te, kt\xc3\xb3re odby\xc5\x82 si\xc4\x99 w Cumanie w 1977 roku i na Dominikanie w 1980. Opr\xc3\xb3cz tego rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 karier\xc4\x99 pisarsk\xc4\x85, w 1980 roku napisa\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 Sombra de Guerra en el Golfo (\xe2\x80\x9eCienie wojny w Zatoce\xe2\x80\x9d).\n_START_SECTION_\nReakcja na Caracazo (1989)\n_START_PARAGRAPH_\nW okresie m\xc5\x82odo\xc5\x9bci Ch\xc3\xa1veza Wenezuela by\xc5\x82a krajem ekonomicznie stabilnym, demokratycznym, co by\xc5\x82o ewenementem w \xc3\xb3wczesnej Ameryce Po\xc5\x82udniowej. Stabilno\xc5\x9b\xc4\x87 ta by\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo oparta na wysokich dochodach, jakie przynosi\xc5\x82 krajowi eksport ropy naftowej. Cz\xc4\x99sto by\xc5\x82 on okre\xc5\x9blany jako Wenezuela Saudyjska (nawi\xc4\x85zanie do Arabii Saudyjskiej, kt\xc3\xb3rej gospodarka oparta jest na ropie naftowej). Kiedy jednak Arabia Saudyjska i Stany Zjednoczone zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82y produkcj\xc4\x99 ropy, jej ceny osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y najni\xc5\xbcszy pu\xc5\x82ap w historii, przez co wenezuelskie zyski z ropy naftowej i stabilno\xc5\x9b\xc4\x87 spo\xc5\x82eczno-gospodarcza zosta\xc5\x82y zagro\xc5\xbcone. W 1980 roku produkt krajowy brutto (PKB) na jednego mieszka\xc5\x84ca kraju zmniejszy\xc5\x82 si\xc4\x99 o ponad 20%, a w 1989 roku p\xc5\x82ace realne spad\xc5\x82y o dwie trzecie. Nar\xc3\xb3d stan\xc4\x85\xc5\x82 w obliczu kryzysu bilansu p\xc5\x82atniczego._NEWLINE_W 1989 roku wybory prezydenckie wygra\xc5\x82 Carlos Andr\xc3\xa9s P\xc3\xa9rez z centrowej Akcji Demokratycznej. W odpowiedzi na kryzys, prezydencka administracja wprowadzi\xc5\x82a w tym samym roku inspirowany przez Mi\xc4\x99dzynarodowy Fundusz Walutowy program reform neoliberalnych. Reformy te by\xc5\x82y niepopularne w\xc5\x9br\xc3\xb3d ubogich i klasy robotniczej Wenezueli. Rz\xc4\x85d ograniczy\xc5\x82 wydatki socjalne, przeprowadzi\xc5\x82 rozleg\xc5\x82\xc4\x85 prywatyzacj\xc4\x99 pa\xc5\x84stwowych przedsi\xc4\x99biorstw, zrezygnowa\xc5\x82 z kontroli cen na wiele towar\xc3\xb3w. Zmiany te przynios\xc5\x82y mieszane rezultaty spo\xc5\x82eczne i gospodarcze. Zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82y si\xc4\x99 dysproporcje mi\xc4\x99dzy biedn\xc4\x85 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci\xc4\x85 a bogat\xc4\x85 mniejszo\xc5\x9bci\xc4\x85, a biedni ucierpieli na skutek zmniejszenia podatk\xc3\xb3w dla os\xc3\xb3b najbogatszych \xe2\x80\x93 zamiast tego rz\xc4\x85d obarczy\xc5\x82 wy\xc5\xbcszymi podatkami najubo\xc5\xbcszych. Zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82y si\xc4\x99 zjawiska takie jak g\xc5\x82\xc3\xb3d, prostytucja czy morderstwa. Wzrasta\xc5\x82 te\xc5\xbc d\xc5\x82ug narodowy Wenezueli._NEWLINE_Niezadowolenie z kryzysu gospodarczego i neoliberalnej polityki rz\xc4\x85du doprowadzi\xc5\x82o do wybuchu 27 lutego 1989 roku gwa\xc5\x82townych zamieszek zwanych Caracazo. Zamieszki te by\xc5\x82y najwi\xc4\x99kszym tego typu wydarzeniem w historii Wenezueli. Wed\xc5\x82ug rz\xc4\x85du zgin\xc4\x99\xc5\x82o 372 os\xc3\xb3b, cho\xc4\x87 jego krytycy podawali liczby wy\xc5\xbcsze ni\xc5\xbc dwa tysi\xc4\x85ce zabitych (liczba ofiar zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a si\xc4\x99 pod odnalezieniu masowych grob\xc3\xb3w ofiar represji ze strony rz\xc4\x85du). Do st\xc5\x82umieniu protest\xc3\xb3w P\xc3\xa9rez wys\xc5\x82a\xc5\x82 wojsko i oddzia\xc5\x82y policji politycznej DISIP. W ci\xc4\x85gu kilku dni wojsko przywr\xc3\xb3ci\xc5\x82o porz\xc4\x85dek. W tym momencie Ch\xc3\xa1vez by\xc5\x82 chory na osp\xc4\x99 wietrzn\xc4\x85 i przebywa\xc5\x82 w szpitalu, przez co nie zosta\xc5\x82 wezwany do uczestniczenia w t\xc5\x82umieniu zamieszek, kt\xc3\xb3re wybucha\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w biednych dzielnicach. \xc5\xbba\xc5\x82owa\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, \xc5\xbce z powodu choroby nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w\xc3\xb3wczas przeprowadzi\xc4\x87 zamachu stanu. Zamieszki postrzega\xc5\x82 jako nieodwracalny koniec tradycyjnego systemu znanego jako System Punto Fijo._NEWLINE_Po Caracazo Ch\xc3\xa1vez zawsze okre\xc5\x9bla\xc5\x82 neoliberalizm w stylu praktykowanym przez Pereza jako \xe2\x80\x9edziki neoliberalizm\xe2\x80\x9d. W odpowiedzi na narzucony przez Stany Zjednoczone populacjom Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej pakiet dziesi\xc4\x99ciu punkt\xc3\xb3w \xe2\x80\x9eKonsensusu Waszyngto\xc5\x84skiego\xe2\x80\x9d i program reform przedstawiony przez Mi\xc4\x99dzynarodowy Fundusz Walutowy, a sporz\xc4\x85dzony przez Johna Williamsona, Ch\xc3\xa1vez zintensyfikowa\xc5\x82 przygotowania do boliwaria\xc5\x84skiego zamachu stanu.\n_START_SECTION_\nZamach stanu w 1992 roku\n_START_PARAGRAPH_\nTydzie\xc5\x84 po zamieszkach Caracazo Ch\xc3\xa1vez powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do pracy w Miraflores. Ch\xc3\xa1vez wspomnia\xc5\x82, \xc5\xbce w Pa\xc5\x82acu Prezydenckim stra\xc5\xbcnicy zapytali go, czy prawd\xc4\x85 jest \xc5\xbce ruch boliwaria\xc5\x84ski szykuje zamach stanu, po czym zadeklarowali ch\xc4\x99\xc4\x87 wzi\xc4\x99cia w nim udzia\xc5\x82u. Plan obalenia rz\xc4\x85du nabiera\xc5\x82 tempa, pod koniec 1989 roku do ERB-200 do\xc5\x82\xc4\x85czyli pierwsi cywile. Organizacja przyj\xc4\x99\xc5\x82a w\xc3\xb3wczas nazw\xc4\x99 Boliwaria\xc5\x84ski Ruch Rewolucyjny-200 (Movimiento Bolivariano Revolucionario-200) \xe2\x80\x93 okre\xc5\x9blenie \xe2\x80\x9earmia\xe2\x80\x9d (Ej\xc3\xa9rcito) zast\xc4\x85piono nazw\xc4\x85 \xe2\x80\x9eruch\xe2\x80\x9d (Movimiento)._NEWLINE_6 grudnia 1989 roku Ch\xc3\xa1vez wraz z innymi wy\xc5\xbcszymi oficerami zosta\xc5\x82 niespodziewanie aresztowany. Zostali postawieni przed dow\xc3\xb3dztwem wojskowym pod zarzutem spiskowania. Rz\xc4\x85d podejrzewa\xc5\x82 \xc5\xbce spiskowcy zaplanowali zamach na dzie\xc5\x84 Bo\xc5\xbcego Narodzenia. Zostali oni oskar\xc5\xbceni o planowanie zab\xc3\xb3jstwa wysokich urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w pa\xc5\x84stwowych, w tym prezydenta, zostali jednak zwolnieni z powodu braku dowod\xc3\xb3w. Tak\xc5\xbce rz\xc4\x85d by\xc5\x82 daleki od oskar\xc5\xbce\xc5\x84 wobec oficer\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy cieszyli si\xc4\x99 w wojsku bardzo du\xc5\xbcym uznaniem. Po zwolnieniu Hugo Ch\xc3\xa1vez zosta\xc5\x82 przeniesiony na posterunek z dala od rz\xc4\x85du federalnego w Caracas. W 1990 roku wys\xc5\x82ano go do Maturin, gdzie zosta\xc5\x82 mianowany urz\xc4\x99dnikiem odpowiedzialnym za sprawy cywilne Brygady Cazadoresa. Nast\xc4\x99pnie zda\xc5\x82 egzamin wst\xc4\x99pny na Uniwersytet Simona Boliwara w Caracas (Universidad Sim\xc3\xb3n Bol\xc3\xadvar)i napisa\xc5\x82 prac\xc4\x99 dyplomow\xc4\x85 w dziedzinie nauk politycznych. Opu\xc5\x9bci\xc5\x82 jednak Uniwersytet, nie uzyskuj\xc4\x85c stopnia naukowego._NEWLINE_Gdy Ch\xc3\xa1vez powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do s\xc5\x82u\xc5\xbcby wojskowej, zosta\xc5\x82 oddelegowany do Cumany, gdzie czeka\xc5\x82a go praca biurowa. Wspomina\xc5\x82 \xc5\xbce cho\xc4\x87 by\xc5\x82a ona pozornie nudna, czu\xc5\x82 si\xc4\x99 w niej dobrze. Od 1991 do 4 lutego 1992 roku s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 w 42. Brygadzie Spadochroniarzy. Oddzia\xc5\x82 okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 kluczowy w realizacji ambicji politycznych przysz\xc5\x82ego prezydenta. Gdy dow\xc3\xb3dca brygady odszed\xc5\x82 na emerytur\xc4\x99, Ch\xc3\xa1vez go zast\xc4\x85pi\xc5\x82. W czasie s\xc5\x82u\xc5\xbcby w Maracay znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 stosunkowo blisko krajowych struktur w\xc5\x82adzy w Caracas, tote\xc5\xbc plan\xc3\xb3w puczu nie utrudnia\xc5\x82a ju\xc5\xbc izolacja geograficzna. Jeszcze przed przeniesieniem Ch\xc3\xa1veza do Maracay, pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 dokumentacja wszystkich dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wywrotowych H. Ch\xc3\xa1veza. Dokument zosta\xc5\x82 zignorowany przez wywiad wojskowy, a jego g\xc5\x82\xc3\xb3wny autor zosta\xc5\x82 odes\xc5\x82any na badania psychiatryczne._NEWLINE_Do 1991 roku Ch\xc3\xa1vez i inni liderzy MBR-200 stworzyli plan zamachu o kryptonimie Plan Zamora (na cze\xc5\x9b\xc4\x87 Ezequiela Zamory). Dopiero w ko\xc5\x84cu 1991 roku Ch\xc3\xa1vez i inni liderzy ruchu nakre\xc5\x9blili wst\xc4\x99pne ramy prawne ich przysz\xc5\x82ego rz\xc4\x85du. Przyw\xc3\xb3dcy MBR-200 zaproponowali kilka r\xc3\xb3\xc5\xbcnych dat zamachu. Grozili oni samodzielnym dokonaniem puczu, je\xc5\x9bli Ch\xc3\xa1vez nie wybierze najwcze\xc5\x9bniejszego proponowanego terminu. Ch\xc3\xa1vez odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 jednak przyst\xc4\x85pienia do dzia\xc5\x82ania w grudniu 1991 roku, a oficerowie przekonali si\xc4\x99, \xc5\xbce bez jego udzia\xc5\x82u, pucz si\xc4\x99 nie uda. Ch\xc3\xa1vez utrzymywa\xc5\x82, \xc5\xbce ruch powinien skupi\xc4\x87 si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na celach wojskowych. Spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z nim by\xc5\x82y dow\xc3\xb3dca partyzantki z lat 60. i 70., Douglas Bravo. Spotkanie to mia\xc5\x82o miejsce w ci\xc4\x85gu roku przed zamachem stanu i odby\xc5\x82o si\xc4\x99 bez wiedzy innych czo\xc5\x82owych dzia\xc5\x82aczy MBR-200. Bravo sugerowa\xc5\x82 Ch\xc3\xa1vezowi, aby ten nie ufa\xc5\x82 cywilom i sugerowa\xc5\x82, by pucz przeprowadzili sami \xc5\xbco\xc5\x82nierze._NEWLINE_Pod koniec stycznia 1992 roku przyw\xc3\xb3dca MBR-200 zda\xc5\x82 sobie spraw\xc4\x99 z tego, \xc5\xbce ruch mo\xc5\xbce zanikn\xc4\x85\xc4\x87. Otrzyma\xc5\x82 bowiem zawiadomienie, w kt\xc3\xb3rym zagro\xc5\xbcono, \xc5\xbce 14 lutego zostanie przeniesiony do ma\xc5\x82ej miejscowo\xc5\x9bci na granicy ze zniszczon\xc4\x85 wojn\xc4\x85 Kolumbi\xc4\x85. Ch\xc3\xa1vez zda\xc5\x82 sobie spraw\xc4\x99, \xc5\xbce takie przenosiny zagrozi\xc5\x82yby jego udzia\xc5\x82owi w zamachu, granice kolumbijsko-wenezuelskie znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 bowiem z dala najwi\xc4\x99kszych miast i o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w energetycznych p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, nadmorskiej Wenezueli. Zaniepokojony t\xc4\x85 perspektyw\xc4\x85, zorganizowa\xc5\x82 kolejne spotkanie cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w ruchu. Cz\xc5\x82onkowie MBR-200 opowiedzieli si\xc4\x99 za tym, aby pucz przeprowadzi\xc4\x87 w czasie, gdy Perez wyjedzie na \xc5\x9awiatowe Forum Ekonomiczne 1992 w Szwajcarii. Si\xc5\x82y MBR-200 nadal ros\xc5\x82y. Ostatecznie do grupy przyst\xc4\x85pi\xc5\x82o 5 pu\xc5\x82kownik\xc3\xb3w, 14 major\xc3\xb3w, 54 kapitan\xc3\xb3w, 67 porucznik\xc3\xb3w, 65 chor\xc4\x85\xc5\xbcych i podoficer\xc3\xb3w personelu technicznego, 101 sier\xc5\xbcant\xc3\xb3w i 2056 kaprali i szeregowc\xc3\xb3w. MRB-200 dysponowa\xc5\x82 wi\xc4\x99c 2367 \xc5\xbco\xc5\x82nierzami z 10 batalion\xc3\xb3w armii. Termin zamachu ustalono na wtorek, 4 lutego 1992 roku._NEWLINE_Zgodnie z wcze\xc5\x9bniejszym planem do zamachu dosz\xc5\x82o w nocy 4 lutego. Wojsko otoczy\xc5\x82o kluczowe obiekty rz\xc4\x85dowe, w tym pa\xc5\x82ac prezydencki, Ministerstwo Obrony, Muzeum Wojska i lotnisko wojskowe La Carlota. Bezpo\xc5\x9brednim celem puczyst\xc3\xb3w by\xc5\x82o zatrzymanie prezydenta, kt\xc3\xb3ry wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Miraflores ze Szwajcarii. Pomimo wielu lat planowania, przewr\xc3\xb3t nie odby\xc5\x82 si\xc4\x99 z powodzeniem. W czasie zamachu stanu, Ch\xc3\xa1vez mia\xc5\x82 poparcie mniej ni\xc5\xbc 10% jednostek wojskowych Wenezueli, a ruch os\xc5\x82abiony zosta\xc5\x82 na skutek licznych zdrad i dezercji. Ponadto sojusznikom puczyst\xc3\xb3w nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 wyemitowa\xc4\x87 na krajowych cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bciach radiowych nagra\xc5\x84 ruchu (Ch\xc3\xa1vez planowa\xc5\x82 emisje zach\xc4\x99caj\xc4\x85ce do powstania antyrz\xc4\x85dowego). Si\xc5\x82om wiernym Ch\xc3\xa1vezowi nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 te\xc5\xbc pojma\xc4\x87 Pereza. W czasie walk zgin\xc4\x99\xc5\x82o czternastu \xc5\xbco\xc5\x82nierzy._NEWLINE_Gdy by\xc5\x82o ju\xc5\xbc jasne \xc5\xbce pucz si\xc4\x99 nie uda\xc5\x82, Ch\xc3\xa1vez podda\xc5\x82 si\xc4\x99 i odda\xc5\x82 w r\xc4\x99ce rz\xc4\x85du pod warunkiem, \xc5\xbce na uczestnik\xc3\xb3w zamachu stanu nie spadn\xc4\x85 represje i b\xc4\x99d\xc4\x85 oni mogli wypowiedzie\xc4\x87 si\xc4\x99 w mediach. W przemowie do spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci Wenezueli stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce ruchowi \xe2\x80\x9ena razie\xe2\x80\x9d nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 dokona\xc4\x87 przewrotu. Natychmiast po tym Ch\xc3\xa1vez znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 w centrum uwagi, a wielu Wenezuelczyk\xc3\xb3w, zw\xc5\x82aszcza tych biedniejszych, zacz\xc4\x99\xc5\x82o postrzega\xc4\x87 go jako osob\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra mo\xc5\xbce zlikwidowa\xc4\x87 korupcj\xc4\x99 w rz\xc4\x85dzie i kleptokracj\xc4\x99._NEWLINE_Ch\xc3\xa1vez zosta\xc5\x82 aresztowany i osadzony w wi\xc4\x99zieniu w San Carlos. W kraju wybuch\xc5\x82y prochavistowskie demonstracje, w rezultacie w\xc5\x82adze przenios\xc5\x82y Ch\xc3\xa1veza do wi\xc4\x99zienia w Yare. Rz\xc4\x85d zacz\xc4\x85\xc5\x82 prze\xc5\x9bladowania medi\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re popar\xc5\x82y Ch\xc3\xa1veza i zamach. W listopadzie dosz\xc5\x82o do kolejnego zamachu stanu, kt\xc3\xb3ry ponownie zosta\xc5\x82 st\xc5\x82umiony przez si\xc5\x82y wierne rz\xc4\x85dowi. Perez rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zosta\xc5\x82 odwo\xc5\x82any z urz\xc4\x99du ze wzgl\xc4\x99du na sprzeniewierzenie funduszy na rzecz nielegalnych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 i inne przest\xc4\x99pstwa.\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 polityczna\n_START_PARAGRAPH_\nCh\xc3\xa1vez i inni starsi cz\xc5\x82onkowie MBR-200 byli w wi\xc4\x99zieniu, jego zwi\xc4\x85zek z Herm\xc4\x85 Marksman rozpad\xc5\x82 si\xc4\x99 w lipcu 1993 roku. Zosta\xc5\x82a ona p\xc3\xb3\xc5\xbaniej krytykiem Ch\xc3\xa1veza. W 1994 roku wybrany na prezydenta zosta\xc5\x82 chadek Rafael Caldera (1916-2009) z Partii Narodowej. Zrealizowa\xc5\x82 on przedwyborcz\xc4\x85 obietnic\xc4\x99 i wypu\xc5\x9bci\xc5\x82 z wi\xc4\x99zienia Ch\xc3\xa1veza i innych wi\xc4\x99zionych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w MBR-200. Caldera zobowi\xc4\x85za\xc5\x82 ich jednak do tego \xc5\xbce nie powr\xc3\xb3c\xc4\x85 do wojska, gdzie mogliby potencjalnie zorganizowa\xc4\x87 kolejny zamach. Po zwolnieniu Ch\xc3\xa1vez zosta\xc5\x82 przywitany przez t\xc5\x82umy zwolennik\xc3\xb3w. Uda\xc5\x82 si\xc4\x99 na 100-dniow\xc4\x85 tras\xc4\x99 po kraju, gdzie promowa\xc5\x82 swoj\xc4\x85 boliwaria\xc5\x84sk\xc4\x85 wersj\xc4\x99 rewolucji spo\xc5\x82ecznej. W tym czasie \xc5\xbcy\xc5\x82 z niewielkiej emerytury wojskowej, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc darowizn ze strony swoich zwolennik\xc3\xb3w, finansowo wspiera\xc5\x82 tr\xc3\xb3jk\xc4\x99 swoich dzieci i swoj\xc4\x85 by\xc5\x82\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x99 Nancy Colmenarese. W czasie wycieczek po kraju, spotyka\xc5\x82 si\xc4\x99 z Marisabel Rodriguez, kt\xc3\xb3ra urodzi\xc5\x82a mu kolejn\xc4\x85 c\xc3\xb3rk\xc4\x99, a w 1997 roku zosta\xc5\x82a jego \xc5\xbcon\xc4\x85._NEWLINE_W poszukiwaniu pomocy zagranicznej dla ruchu boliwaria\xc5\x84skiego rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 te\xc5\xbc tras\xc4\x99 po krajach Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej, odwiedzi\xc5\x82 Argentyn\xc4\x99, Urugwaj, Chile, Kolumbi\xc4\x99, a na ko\xc5\x84cu Kub\xc4\x99, gdzie spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z Fidelem Castro. Po sp\xc4\x99dzeniu ze sob\xc4\x85 kilku dni Ch\xc3\xa1vez i Castro zaprzyja\xc5\xbanili si\xc4\x99 ze sob\xc4\x85, a Ch\xc3\xa1vez m\xc3\xb3wi\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej o tym, \xc5\xbce kuba\xc5\x84ski przyw\xc3\xb3dca jest dla niego jak ojciec. Po powrocie do Wenezueli, Ch\xc3\xa1vezowi nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 zdoby\xc4\x87 uwagi medi\xc3\xb3w g\xc5\x82\xc3\xb3wnego nurtu. Zamiast tego zyska\xc5\x82 rozg\xc5\x82os w ma\xc5\x82ych, lokalnych gazetach i innych mediach. Sta\xc5\x82 si\xc4\x99 zagorza\xc5\x82ym krytykiem prezydenta Caldery, kt\xc3\xb3rego neoliberalna polityka gospodarcza spowodowa\xc5\x82a inflacj\xc4\x99. W tym czasie prezydent zawiesi\xc5\x82 konstytucj\xc4\x99 i aresztowa\xc5\x82 wielu zwolennik\xc3\xb3w Ch\xc3\xa1veza. Wed\xc5\x82ug ONZ, od 1997 roku doch\xc3\xb3d Wenezuelczyk\xc3\xb3w na osob\xc4\x99 spad\xc5\x82 do 2858 dolar\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich z 5192 dolar\xc3\xb3w w 1990 roku, poziom ub\xc3\xb3stwa zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82 si\xc4\x99 od 1980 roku o 17,65%. Dwukrotnie od 1986 roku, wzros\xc5\x82y te\xc5\xbc wska\xc5\xbaniki zab\xc3\xb3jstw, szczeg\xc3\xb3lnie w stolicy kraju, Caracas._NEWLINE_Wewn\xc4\x85trz ruchu boliwaria\xc5\x84skiego toczy\xc5\x82a si\xc4\x99 debata nt. jego przysz\xc5\x82ej strategii. Jedna z grup dzia\xc5\x82aczy uwa\xc5\xbca\xc5\x82a, \xc5\xbce ruch powinien przej\xc4\x85\xc4\x87 w\xc5\x82adz\xc4\x99 w wyborach, druga wychodzi\xc5\x82a z za\xc5\x82o\xc5\xbcenia, \xc5\xbce jedynym skutecznym sposobem doprowadzenia do zmian politycznych jest akcja militarna. Ch\xc3\xa1vez by\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas zapalonym zwolennikiem tego drugiego punktu widzenia, uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce oligarchia nie pozwoli na sukces wyborczy jego opcji politycznej. Tymczasem by\xc5\x82y towarzysz Ch\xc3\xa1veza z ruchu MBR-200, Francisco Arias C\xc3\xa1rdenas, opowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 za pe\xc5\x82n\xc4\x85 realizacj\xc4\x85 zasad demokracji przedstawicielskiej i do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do socjalistycznej partii, Radykalna Zmiana. W grudniu 1995 roku, partia ta, wygra\xc5\x82a wybory w bogatej w rop\xc4\x99 prowincji Zulia, a C\xc3\xa1rdenas zosta\xc5\x82 jej gubernatorem. Zwyci\xc4\x99stwo to by\xc5\x82o jednym z czynnik\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re sk\xc5\x82oni\xc5\x82o Ch\xc3\xa1veza do zmiany zdania. Chavi\xc5\x9bci za\xc5\x82o\xc5\xbcyli w lipcu 1997 roku w\xc5\x82asn\xc4\x85 parti\xc4\x99 polityczn\xc4\x85 \xe2\x80\x93 Ruch Pi\xc4\x85tej Republiki (MRV), utworzony w celu poparcia kandydatury Ch\xc3\xa1veza w zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 wyborach prezydenckich.\n_START_SECTION_\nWybory w 1998 roku\n_START_PARAGRAPH_\nWi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 sonda\xc5\xbcy dawa\xc5\x82a zwyci\xc4\x99stwo Irene S\xc3\xa1ez, burmistrzowi najbogatszej dzielnicy Caracas, Chacao. Chocia\xc5\xbc by\xc5\x82a to kandydatka niezale\xc5\xbcna, mia\xc5\x82a poparcie jednej z dw\xc3\xb3ch g\xc5\x82\xc3\xb3wnych partii politycznych, COPEI. W opozycji do jej prawicowych i proestablishmentowych pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w, stan\xc4\x85\xc5\x82 Ch\xc3\xa1vez i jego organizacja. Boliwariani\xc5\x9bci okre\xc5\x9blali sw\xc3\xb3j cel jako \xe2\x80\x9ebudow\xc4\x99 Nowej Republiki\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a zast\xc4\x85pi\xc4\x87 dotychczas istniej\xc4\x85c\xc4\x85 republik\xc4\x99 Wenezueli i likwidacj\xc4\x99 systemu Punto Fijo. Ta rewolucyjna retoryka przechyli\xc5\x82a na korzy\xc5\x9b\xc4\x87 Ch\xc3\xa1veza i MRV, poparcie pozosta\xc5\x82ych partii lewicowych, w tym Ojczyzny dla Wszystkich, Komunistycznej Partii Wenezueli i Ruchu na rzecz Socjalizmu. Partie te skupi\xc5\x82y si\xc4\x99 w koalicji Polo Patriotic._NEWLINE_Obietnice rozleg\xc5\x82ych reform spo\xc5\x82ecznych i gospodarczych sk\xc5\x82adane przez Ch\xc3\xa1veza zdoby\xc5\x82y du\xc5\xbce poparcie w\xc5\x9br\xc3\xb3d wyborc\xc3\xb3w z klasy robotniczej i biedniejszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa. W maju 1998 roku sonda\xc5\xbcowe poparcie dla Ch\xc3\xa1veza wzros\xc5\x82o do 30%, a w sierpniu ju\xc5\xbc do 39%. Du\xc5\xbce poparcie Ch\xc3\xa1vez zawdzi\xc4\x99cza\xc5\x82 m.in. charyzmie i wizerunkowi \xe2\x80\x9emocarza\xe2\x80\x9d. Wzrost popularno\xc5\x9bci kandydata lewicy zmartwi\xc5\x82 jego konkurent\xc3\xb3w, a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 medi\xc3\xb3w rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a ataki na kandydata. Niekt\xc3\xb3re z zarzut\xc3\xb3w sam oskar\xc5\xbcony odrzuca\xc5\x82 jako \xc5\x9bmieszne \xe2\x80\x93 zarzucono mu m.in. \xc5\xbce by\xc5\x82 kanibalem, kt\xc3\xb3ry po\xc5\xbcera\xc5\x82 dzieci. Gdy poparcie dla S\xc3\xa1ez topnia\xc5\x82o kosztem Ch\xc3\xa1veza, dwie g\xc5\x82\xc3\xb3wne partie \xe2\x80\x93 COPEI i Akcja Demokratyczna \xe2\x80\x93 popar\xc5\x82y kandydata centroprawicowej partii Projekt Wenezuela, Henrique Salas R\xc3\xb6mera, ekonomist\xc4\x99 wykszta\xc5\x82conego na Uniwersytecie Yale\xe2\x80\x99a._NEWLINE_W wyborach prezydenckich Ch\xc3\xa1vez zdoby\xc5\x82 56,20% g\xc5\x82os\xc3\xb3w, drugi by\xc5\x82 Salas R\xc3\xb6mer z wynikiem 39,97%, pozostali kandydaci uzyskali nieznaczne poparcie. Akademicka analiza wybor\xc3\xb3w wykaza\xc5\x82a, \xc5\xbce poparcie dla Ch\xc3\xa1veza pochodzi\xc5\x82o g\xc5\x82\xc3\xb3wnie ze strony ubo\xc5\xbcszych i rozczarowanej klasy \xc5\x9bredniej, kt\xc3\xb3rej poziom \xc5\xbcycia w poprzedniej dekadzie gwa\xc5\x82townie spad\xc5\x82. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 g\xc5\x82os\xc3\xb3w oddanych na jego kontrkandydata pad\xc5\x82o natomiast ze strony z klasy \xc5\x9bredniej i wy\xc5\xbcszej.\n_START_SECTION_\nPierwsza prezydencja\n_START_PARAGRAPH_\nZaprzysi\xc4\x99\xc5\xbcenie Ch\xc3\xa1veza na prezydenta odby\xc5\x82o si\xc4\x99 2 lutego 1999. Sk\xc5\x82adaj\xc4\x85c przysi\xc4\x99g\xc4\x99, Ch\xc3\xa1vez zmieni\xc5\x82 jej s\xc5\x82owa, dodaj\xc4\x85c sformu\xc5\x82owanie m\xc3\xb3wi\xc4\x85ce o nowej konstytucji i dalszych przemianach demokratycznych. Do nowego rz\xc4\x85du przyst\xc4\x85pili r\xc3\xb3\xc5\xbcni przedstawiciele wenezuelskiej lewicy; jeden z za\xc5\x82o\xc5\xbcycieli MBR, Jes\xc3\xbas Urdaneta, zosta\xc5\x82 szefem wywiadu Wenezueli (Servicio Bolivariano de Inteligencia Nacional), a Hern\xc3\xa1n Gr\xc3\xbcber \xc3\x93dreman \xe2\x80\x93 jeden z przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w puczu z 1992 roku \xe2\x80\x93 zosta\xc5\x82 gubernatorem Dystryktu Federalnego Caracas. Mianowani zostali tak\xc5\xbce politycy ze \xc5\x9brodowisk konserwatywnych, centrum i centroprawicy. Biznesmen Roberto Mandini zosta\xc5\x82 prezesem pa\xc5\x84stwowego koncernu naftowego Petroleos de Venezuela, a ministrem gospodarki \xe2\x80\x93 Maritza Izaquirre zasiadaj\xc4\x85ca wcze\xc5\x9bniej w rz\xc4\x85dzie centroprawicowego Caldery. Jego krytycy okre\xc5\x9blali t\xc4\x99 grup\xc4\x99 urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w jako \xe2\x80\x9eBoliburgues\xc3\xada\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eBoliwaria\xc5\x84ska bur\xc5\xbcuazja\xe2\x80\x9d. Ch\xc3\xa1vez zrezygnowa\xc5\x82 z kilku przywilej\xc3\xb3w prezydenckich \xe2\x80\x93 zez\xc5\x82omowa\xc5\x82 prezydenck\xc4\x85 limuzyn\xc4\x99, rozda\xc5\x82 ca\xc5\x82\xc4\x85 swoj\xc4\x85 prezydenck\xc4\x85 pensj\xc4\x99 (1200 dolar\xc3\xb3w miesi\xc4\x99cznie) na fundusz stypendialny, sprzeda\xc5\x82 tak\xc5\xbce wiele rz\xc4\x85dowych samolot\xc3\xb3w. W czerwcu 2000 roku rozsta\xc5\x82 si\xc4\x99 z \xc5\xbcon\xc4\x85 Marisabel, a ich rozw\xc3\xb3d zosta\xc5\x82 sfinalizowany w styczniu 2004 roku._NEWLINE_Cho\xc4\x87 od pocz\xc4\x85tku prezydentury Ch\xc3\xa1vez wykorzystywa\xc5\x82 siln\xc4\x85 retoryk\xc4\x99 rewolucyjn\xc4\x85, jego rz\xc4\x85d przyj\xc4\x85\xc5\x82 w tym okresie polityk\xc4\x99 centrolewicow\xc4\x85, kapitalistyczn\xc4\x85 i umiarkowan\xc4\x85, maj\xc4\x85c\xc4\x85 wiele wsp\xc3\xb3lnego z \xc3\xb3wczesnymi rz\xc4\x85dami lewicy latynoameryka\xc5\x84skiej, np. w Brazylii prezydenta Luli da Silvy. Ch\xc3\xa1vez pocz\xc4\x85tkowo wierzy\xc5\x82, \xc5\xbce kapitalizm jest nadal najlepszym modelem gospodarczym dla Wenezueli, uwa\xc5\xbca\xc5\x82 jednak, \xc5\xbce nie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 to neoliberalizm wprowadzony przez wcze\xc5\x9bniejsze ekipy za namow\xc4\x85 rz\xc4\x85du USA. Rz\xc4\x85d Ch\xc3\xa1veza stosowa\xc5\x82 si\xc4\x99 do wytycznych Mi\xc4\x99dzynarodowego Funduszu Walutowego i zach\xc4\x99ca\xc5\x82 zagraniczne korporacje do inwestycji w Wenezueli. Nawet w czasie wizyty w New York Stock Exchange prezydent zach\xc4\x99ca\xc5\x82 inwestor\xc3\xb3w do inwestowania w jego pa\xc5\x84stwie. W celu zwi\xc4\x99kszenia popularno\xc5\x9bci za granic\xc4\x85, pierwsze pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85t dwa dni prezydentury sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 poza Wenezuel\xc4\x85, odbywaj\xc4\x85c szereg spotka\xc5\x84 ze \xc5\x9bwiatowymi liderami, m.in. z ameryka\xc5\x84skim prezydentem Billem Clintonem, gubernatorem Teksasu Georgem W. Bushem i przewodnicz\xc4\x85cym ChRL Jiang Zeminem._NEWLINE_Ch\xc3\xa1vez przerwa\xc5\x82 prywatyzacj\xc4\x99 pa\xc5\x84stwowych gospodarstw rolnych, systemu ubezpiecze\xc5\x84 spo\xc5\x82ecznych, przemys\xc5\x82u aluminiowego i sektora naftowego. Ograniczy\xc5\x82 wydobycie wenezuelskiej ropy, maj\xc4\x85c nadziej\xc4\x99, \xc5\xbce doprowadzi to do podwy\xc5\xbcszenia jej cen, a tym samym zwi\xc4\x99kszy uzyskiwane t\xc4\x85 drog\xc4\x85 dochody. Lobbowa\xc5\x82 o zmniejszenie produkcji tak\xc5\xbce w\xc5\x9br\xc3\xb3d innych pa\xc5\x84stw OPEC. W wyniku tych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 Ch\xc3\xa1vez zyska\xc5\x82 przydomek \xe2\x80\x9ejastrz\xc4\x85b cen\xe2\x80\x9d w kontaktach z przemys\xc5\x82em naftowym i OPEC. Podj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 te\xc5\xbc pr\xc3\xb3by kompleksowej renegocjacji 60-letniej umowy z koncernami Philips Petroleum i ExxonMobil._NEWLINE_Cho\xc4\x87 pod wzgl\xc4\x99dem fiskalnym pozostawa\xc5\x82 konserwatyst\xc4\x85, wprowadzi\xc5\x82 \xc5\x9brodki, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y z\xc5\x82agodzi\xc4\x87 ub\xc3\xb3stwo w\xc5\x9br\xc3\xb3d wenezuelskiej klasy robotniczej. Uruchomi\xc5\x82 program spo\xc5\x82eczny pod nazw\xc4\x85 Plan Bolivar 2000, rozpocz\xc4\x99ty w dniu 27 lutego 1999 roku, w dziesi\xc4\x85t\xc4\x85 rocznic\xc4\x99 Caracazo. Kosztowa\xc5\x82 on 113 mln dolar\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich, a udzia\xc5\x82 w nim wzi\xc4\x99\xc5\x82o 70 tys. oficer\xc3\xb3w armii, kt\xc3\xb3rzy remontowali drogi i szpitale, oferowali bezp\xc5\x82atn\xc4\x85 opiek\xc4\x99 medyczn\xc4\x85 i szczepienia, a tak\xc5\xbce sprzedawali \xc5\xbcywno\xc5\x9b\xc4\x87 po niskich cenach._NEWLINE_Prezydent rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc prowadzenie w\xc5\x82asnej audycji radiowej, Al\xc3\xb3 Presidente, w kt\xc3\xb3rej wyja\xc5\x9bnia\xc5\x82 najnowsze plany rz\xc4\x85du. Emisja programu odbywa\xc5\x82a si\xc4\x99 co rano w niedziele w radiu pa\xc5\x84stwowym. Ruszy\xc5\x82 tak\xc5\xbce prowadzony przez prezydenta show telewizyjny, De Frente con el Presidente (Twarz\xc4\x85 w twarz z prezydentem), emitowany w czwartki wieczorem. W lipcu prezydent utworzy\xc5\x82 w\xc5\x82asn\xc4\x85 gazet\xc4\x99 El Correo del Presidente, kt\xc3\xb3rej zosta\xc5\x82 redaktorem naczelnym, pismo zosta\xc5\x82o jednak do\xc5\x9b\xc4\x87 szybko zamkni\xc4\x99te. We w\xc5\x82asnym programie telewizyjnym i audycjach radiowych odpowiada\xc5\x82 na telefony od obywateli, przedstawia\xc5\x82 swoje najnowsze pomys\xc5\x82y, \xc5\x9bpiewa\xc5\x82 piosenki i opowiada\xc5\x82 dowcipy, co by\xc5\x82o wyj\xc4\x85tkowe nie tylko w Ameryce \xc5\x81aci\xc5\x84skiej, ale i w skali \xc5\x9bwiatowej.\n_START_SECTION_\nReforma konstytucyjna\n_START_PARAGRAPH_\nCh\xc3\xa1vez wezwa\xc5\x82 do publicznego referendum (do tej pory referenda nie by\xc5\x82y w Wenezueli organizowane), w kt\xc3\xb3rym obywatele mieli wypowiedzie\xc4\x87 si\xc4\x99 na temat planu utworzenia zgromadzenia konstytucyjnego. W sk\xc5\x82ad zgromadzenia weszli przedstawiciele ca\xc5\x82ego spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa Wenezueli, w tym miejscowe grupy plemienne. Referendum odby\xc5\x82o si\xc4\x99 w dniu 25 kwietnia 1999 roku i by\xc5\x82o wielkim sukcesem prezydenta, gdy\xc5\xbc a\xc5\xbc 80% obywateli opowiedzia\xc5\x82o si\xc4\x99 za projektem rz\xc4\x85du._NEWLINE_Na 25 lipca zaplanowano wybory do zgromadzenia konstytucyjnego. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d 1171 kandydat\xc3\xb3w startuj\xc4\x85cych w wyborach do zgromadzenia, ponad 900 z nich by\xc5\x82o przeciwnikami Ch\xc3\xa1veza, mimo to jego zwolennicy uzyskali kolejne przyt\xc5\x82aczaj\xc4\x85ce zwyci\xc4\x99stwo wyborcze i zdobyli 125 mandat\xc3\xb3w (95% og\xc3\xb3\xc5\x82u), w tym wszystkie nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do grup plemiennych, podczas gdy opozycja zdoby\xc5\x82a tylko 6 miejsc. Zesp\xc3\xb3\xc5\x82 konstytucyjny sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z 21 komisji do pracy na konkretne tematy; w\xc5\x82adzy obywatelskiej, praw rdzennych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, suwerenno\xc5\x9bci, kwestii gospodarczych, obrony edukacji, zdrowia, \xc5\x9brodowiska, praw cz\xc5\x82owieka, kobiet, sportu, kultury i sprawiedliwo\xc5\x9bci._NEWLINE_Cz\xc5\x82onkowie zgromadzenia konstytucyjnego u\xc5\x82o\xc5\xbcyli now\xc4\x85 konstytucj\xc4\x99, a referendum w sprawie jej uchwalenia odby\xc5\x82o si\xc4\x99 w grudniu 1999 roku. 72% g\xc5\x82osuj\xc4\x85cych opowiedzia\xc5\x82o si\xc4\x99 za przyj\xc4\x99ciem nowej ustawy zasadniczej. Zwi\xc4\x99ksza\xc5\x82a ona ochron\xc4\x99 ludno\xc5\x9bci tubylczej i kobiet, ustanawia\xc5\x82a powszechne prawo do edukacji, mieszka\xc5\x84, opieki zdrowotnej i \xc5\xbcywno\xc5\x9bci. Wzros\xc5\x82y wymogi przejrzysto\xc5\x9bci rz\xc4\x85du oraz zwi\xc4\x99kszono ochron\xc4\x99 \xc5\x9brodowiska. Konstytucja wyd\xc5\x82u\xc5\xbca\xc5\x82a kadencj\xc4\x99 prezydenta z pi\xc4\x99ciu do sze\xc5\x9bciu lat, lecz pozwoli\xc5\x82a spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwu odwo\xc5\x82ywa\xc4\x87 prezydenta w referendum w trakcie kadencji. Dwuizbowy parlament \xe2\x80\x93 Izb\xc4\x99 Deputowanych i Senat \xe2\x80\x93 po\xc5\x82\xc4\x85czono w jednoizbowy parlament o nazwie Zgromadzenie Narodowe. Konstytucja przyzna\xc5\x82a wi\xc4\x99ksze uprawnienia prezydentowi. Zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 stanowienia przez niego prawa w zakresie praw obywatelskich, spraw gospodarczych i finansowych. Konstytucja da\xc5\x82a wojskowym mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 uczestniczenia w rz\xc4\x85dzie, co mia\xc5\x82o zapewni\xc4\x87 zapewnienie porz\xc4\x85dku publicznego i wspomaganie rozwoju kraju. W ramach nowej konstytucji na wniosek prezydenta, kraj wcze\xc5\x9bniej znany oficjalnie jako Republika Wenezueli, przemianowany zosta\xc5\x82 na Boliwaria\xc5\x84sk\xc4\x85 Republik\xc4\x99 Wenezueli (Rep\xc3\xbablica Bolivariana de Venezuela), co mia\xc5\x82o nawi\xc4\x85zywa\xc4\x87 do ideologii boliwarianizmu.\n_START_SECTION_\nDruga kadencja Ch\xc3\xa1veza\n_START_PARAGRAPH_\n30 lipca 2000 roku, zgodnie z now\xc4\x85 konstytucj\xc4\x85, odby\xc5\x82y si\xc4\x99 przedterminowe wybory do nowego, jednoizbowego Zgromadzenia Narodowego. Tego samego dnia g\xc5\x82osowano na prezydenta, kongresmen\xc3\xb3w, burmistrz\xc3\xb3w i radnych. Zwolennicy Ch\xc3\xa1veza obawiali si\xc4\x99, \xc5\xbce prezydent utraci\xc5\x82 poparcie w\xc5\x9br\xc3\xb3d klasy \xc5\x9bredniej i hierarchii Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a katolickiego, kt\xc3\xb3ra dawniej wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a po jego stronie. Koalicja Ch\xc3\xa1veza zdoby\xc5\x82a jednak wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 dw\xc3\xb3ch trzecich mandat\xc3\xb3w, a Ch\xc3\xa1vez ponownie zosta\xc5\x82 wybrany na prezydenta z wynikiem 59,76% g\xc5\x82os\xc3\xb3w (odpowiednik 3757\xc2\xa0000\xc2\xa0os\xc3\xb3b), uzyska\xc5\x82 wi\xc4\x99c wi\xc4\x99ksze poparcie, ni\xc5\xbc w roku 1998. Na Ch\xc3\xa1veza sw\xc3\xb3j g\xc5\x82os odda\xc5\x82a wi\xc4\x99ksza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ubo\xc5\xbcszych obywateli. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym konkurentem Ch\xc3\xa1veza, okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 Francisco Arias Cardenas, jeden ze spiskowc\xc3\xb3w z 1992 roku, kt\xc3\xb3ry od obj\xc4\x99cia urz\xc4\x99du gubernatora Zuli zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 w stron\xc4\x99 politycznego centrum. Monitoruj\xc4\x85ca wybory ameryka\xc5\x84ska agencja Carter Center stwierdzi\xc5\x82a, \xc5\xbce wybory prezydenckie wyrazi\xc5\x82y wol\xc4\x99 narodu. Zarazem skrytykowano rz\xc4\x85d za polityczn\xc4\x85 presj\xc4\x99 rz\xc4\x85du, kt\xc3\xb3ra doprowadzi\xc5\x82a do przedterminowych wybor\xc3\xb3w._NEWLINE_W tym samym roku wzmocni\xc5\x82 geopolityczne i ideologiczne powi\xc4\x85zania z kuba\xc5\x84skim rz\xc4\x85dem Fidela Castro. Wenezuela podpisa\xc5\x82a umow\xc4\x99 na mocy kt\xc3\xb3rej dostarcza\xc5\x82a dziennie 53 tys. bary\xc5\x82ek ropy po preferencyjnych cenach, w zamian otrzyma\xc5\x82a 2 tys. wyszkolonych kuba\xc5\x84skich lekarzy i nauczycieli. W nast\xc4\x99pnej dekadzie liczb\xc4\x99 bary\xc5\x82ek zwi\xc4\x99kszono do 90 tys. dziennie w zamian za przyjazd do Wenezueli 40 tys. kuba\xc5\x84skich lekarzy i nauczycieli. Znacznie wspomog\xc5\x82o to gospodark\xc4\x99 karaibskiej wyspy i poziom \xc5\xbcycia jej mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w po kryzysie \xe2\x80\x9eokresu Specjalnego\xe2\x80\x9d z lat 90., zwi\xc4\x85zanego z upadkiem ZSRR. Sojusz Wenezueli z Kub\xc4\x85 nast\xc4\x85pi\xc5\x82, gdy pogorszy\xc5\x82a si\xc4\x99 stosunki wenezuelsko-ameryka\xc5\x84skie. Pod koniec 2001 roku, gdy ameryka\xc5\x84skie wojska zaatakowa\xc5\x82y Afganistan w odwecie za zamachy z 11 wrze\xc5\x9bnia, Ch\xc3\xa1vez w swoim telewizyjnym show pokaza\xc5\x82 zdj\xc4\x99cia afga\xc5\x84skich dzieci, kt\xc3\xb3re zgin\xc4\x99\xc5\x82y w bombardowaniu. Powiedzia\xc5\x82 \xe2\x80\x9eOne nie s\xc4\x85 winne terroryzmu Osamy Bin Ladena, ani nikogo innego\xe2\x80\x9d i wezwa\xc5\x82 rz\xc4\x85d USA do zako\xc5\x84czenia \xe2\x80\x9erzezi niewini\xc4\x85tek\xe2\x80\x9d, oznajmiaj\xc4\x85c, i\xc5\xbc \xe2\x80\x9eterroryzmu nie mo\xc5\xbcna zwalcza\xc4\x87 terroryzmem\xe2\x80\x9d. Komentarz Ch\xc3\xa1veza zosta\xc5\x82 podchwycony przez media na ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiecie, na co negatywnie zareagowa\xc5\x82 rz\xc4\x85d USA._NEWLINE_Po wyborczych zwyci\xc4\x99stwach z maja i lipca 2000 roku, rz\xc4\x85d Wenezueli przeg\xc5\x82osowa\xc5\x82 ustaw\xc4\x99 Ley Habilitante. Pozwoli\xc5\x82a ona przez rok wdra\xc5\xbca\xc4\x87 reformy drog\xc4\x85 dekret\xc3\xb3w. Korzystaj\xc4\x85c z tego, w listopadzie 2001 roku, rz\xc4\x85d wdro\xc5\xbcy\xc5\x82 49 dekret\xc3\xb3w, w\xc5\x9br\xc3\xb3d z nich reguluj\xc4\x85ce prawo nieruchomo\xc5\x9bciowe i zu\xc5\xbcycie w\xc4\x99glowodor\xc3\xb3w. Reforma nieruchomo\xc5\x9bciowa da\xc5\x82a ziemi\xc4\x99 na w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 tym Wenezuelczykom, kt\xc3\xb3rzy mieszkali w prowizorycznych domach na przedmie\xc5\x9bciach najwi\xc4\x99kszych miast. Wprowadzono te\xc5\xbc przepisy dotycz\xc4\x85ce reformy rolnej, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z nich mia\xc5\x82a zach\xc4\x99ci\xc4\x87 ludzi do powrotu na wie\xc5\x9b i uprawiania gospodarstw rolnych, wprowadzono m.in. na\xc5\x82o\xc5\xbcenie kar dla w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli nieu\xc5\xbcywanych u\xc5\xbcytk\xc3\xb3w. Mia\xc5\x82o to s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 zach\xc4\x99ceniu takich w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli do sprzeda\xc5\xbcy ziemi osobom, kt\xc3\xb3re chc\xc4\x85 prowadzi\xc4\x87 w\xc5\x82asne gospodarstwa, wyw\xc5\x82aszczono nieu\xc5\xbcywane cz\xc4\x99\xc5\x9bci latyfundi\xc3\xb3w i podzielono je mi\xc4\x99dzy biednych rolnik\xc3\xb3w. Niekt\xc3\xb3re z dekret\xc3\xb3w zosta\xc5\x82y oprotestowane przez opozycj\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra zagrozi\xc5\x82a, \xc5\xbce je\xc5\x9bli dekrety nie zostan\xc4\x85 zmienione, to odpowiedzi\xc4\x85 na nie b\xc4\x99d\xc4\x85 protesty. Nast\xc4\x99pnie za\xc5\xbc\xc4\x85dano wr\xc4\x99cz cofni\xc4\x99cia reform, rz\xc4\x85d odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 jednak zmiany prawa._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku XXI wieku Wenezuela by\xc5\x82a pi\xc4\x85tym na \xc5\x9bwiecie eksporterem ropy naftowej. Wska\xc5\xbanik eksportu ropy wynosi\xc5\x82 85,3% ca\xc5\x82ego eksportu, w zwi\xc4\x85zku z tym sta\xc5\x82a si\xc4\x99 ona dominuj\xc4\x85cym elementem gospodarki kraju. O ile poprzednia administracja d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82a do prywatyzacji tego przemys\xc5\x82u, a wiele firm naftowych trafi\xc5\x82o w r\xc4\x99ce ameryka\xc5\x84skie, administracja Ch\xc3\xa1veza chcia\xc5\x82a ograniczy\xc4\x87 obc\xc4\x85 kontrol\xc4\x99 nad zasobami naturalnymi kraju. Szereg firm naftowych znacjonalizowano i w\xc5\x82\xc4\x85czono do koncernu pa\xc5\x84stwowego, Petroleos de Venezuela SA (PDVSA). W 2001 roku rz\xc4\x85d wprowadzi\xc5\x82 now\xc4\x85 ustaw\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a kontrol\xc4\x99 pa\xc5\x84stwa nad przemys\xc5\x82em naftowym, wprowadzono \xe2\x80\x9emieszane przedsi\xc4\x99biorstwa\xe2\x80\x9d i zwi\xc4\x99kszono podatki dla koncern\xc3\xb3w naftowych. Do 2006 roku pod kontrol\xc4\x85 PDVSA by\xc5\x82o ju\xc5\xbc 51% firm._NEWLINE_Pod koniec trzeciego roku prezydentury z powodzeniem rozpocz\xc4\x99to program parcelacji grunt\xc3\xb3w i wprowadzono szereg reform maj\xc4\x85cych na celu popraw\xc4\x99 opieki spo\xc5\x82ecznej. W tym czasie obni\xc5\xbceniu uleg\xc5\x82 np. wska\xc5\xbanik umieralno\xc5\x9bci niemowl\xc4\x85t. Ch\xc3\xa1vez wdro\xc5\xbcy\xc5\x82 bezp\xc5\x82atny, finansowany przez rz\xc4\x85d system opieki zdrowotnej oraz bezp\xc5\x82atn\xc4\x85 edukacj\xc4\x99 na poziomie uniwersyteckim. W grudniu 2001 roku inflacja spad\xc5\x82a do poziomu 12,3%, by\xc5\x82 to wska\xc5\xbanik najni\xc5\xbcszy od 1986 roku, podczas gdy wzrost gospodarczy by\xc5\x82 na sta\xc5\x82ym poziomie czterech procent. W tym okresie odnotowano wzrost liczby student\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 na wenezuelskie uczelnie przyby\xc5\x82o milion nowych s\xc5\x82uchaczy.\n_START_SECTION_\nKonflikt z opozycj\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nDo pierwszego zorganizowanego protestu opozycji przeciwko rz\xc4\x85dowi boliwaria\xc5\x84skiemu dosz\xc5\x82o w styczniu 2001 roku, gdy administracja Ch\xc3\xa1veza pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82a wdro\xc5\xbcy\xc4\x87 reform\xc4\x99 edukacyjn\xc4\x85. Ruch protestu zosta\xc5\x82 utworzony przede wszystkim przez rodzic\xc3\xb3w z klasy \xc5\x9bredniej, kt\xc3\xb3ra posy\xc5\x82a\xc5\x82a swoje dzieci do szk\xc3\xb3\xc5\x82 prywatnych. Odby\xc5\x82 si\xc4\x99 on w centrum Caracas pod has\xc5\x82em \xe2\x80\x9eNie zadzieraj z moimi dzie\xc4\x87mi\xe2\x80\x9d. Ch\xc3\xa1vez okre\xc5\x9bli\xc5\x82 protestuj\xc4\x85cych jako \xe2\x80\x9esamolubnych\xe2\x80\x9d, jednak zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 wycofa\xc4\x87 z proponowanej reformy i zamiast tego wprowadzi\xc5\x82 ustaw\xc4\x99 opart\xc4\x85 na konsensusie z opozycj\xc4\x85. W tym samym roku, za\xc5\x82o\xc5\xbcona zosta\xc5\x82a organizacja znana jako Coordinadora Democr\xc3\xa1tica de Acci\xc3\xb3n Civica (CD). Zrzesza\xc5\x82a ona wenezuelskie partie opozycyjne, korporacje, wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 medi\xc3\xb3w, Federacj\xc4\x99 Izb Handlowych, Frente Institucional Militar i Centraln\xc4\x85 Uni\xc4\x99 Robotnicz\xc4\x85. Liderem grupy zosta\xc5\x82 biznesmen Pedro Carmona. 23 stycznia odby\xc5\x82 si\xc4\x99 du\xc5\xbcy marsz opozycji, 4 lutego natomiast w kilku miastach Wenezueli maszerowali zwolennicy rz\xc4\x85du._NEWLINE_CD i inni przeciwnicy rz\xc4\x85du oskar\xc5\xbcali prezydenta o zbytni\xc4\x85 centralizacj\xc4\x99 w\xc5\x82adzy i krytykowali go za osobist\xc4\x85 przyja\xc5\xba\xc5\x84 z Fidelem Castro. Zarzucali mu, \xc5\xbce chce stworzy\xc4\x87 zbli\xc5\xbcony do Kuby jednopartyjny rz\xc4\x85d socjalistyczny. Pozostali przeciwnicy Ch\xc3\xa1veza nie byli a\xc5\xbc tak radykalni, formu\xc5\x82uj\xc4\x85c oskar\xc5\xbcenia o populizm i rozdawanie pieni\xc4\x99dzy ze szkod\xc4\x85 dla kraju. Zwolennicy prezydenta uwa\xc5\xbcali, \xc5\xbce rz\xc4\x85d Ch\xc3\xa1veza by\xc5\x82 bardziej demokratyczny ni\xc5\xbc poprzednie; \xc5\x9bwiadczy\xc4\x87 o tym mia\xc5\x82a zwi\xc4\x99kszona kontrola spo\xc5\x82eczna wprowadzona na mocy konstytucji z 1999 roku oraz utworzenie rad robotniczych._NEWLINE_Prochavistowski politolog Gregory Wilpert w swoich pracach o administracji boliwaria\xc5\x84skiej pisa\xc5\x82, \xc5\xbce opozycja by\xc5\x82a zdominowana przede wszystkim przez cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w klasy \xc5\x9bredniej i wy\xc5\xbcszej. Jego zdaniem, bogata elita by\xc5\x82a szczeg\xc3\xb3lnie oburzona na rz\xc4\x85d, poniewa\xc5\xbc sama na skutek wprowadzenia nowej konstytucji straci\xc5\x82a wiele wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w i dominacj\xc4\x99 na scenie politycznej. Jego zdaniem to ta warstwa wykorzysta\xc5\x82a kontrol\xc4\x99 nad mediami, aby zainicjowa\xc4\x87 kampani\xc4\x99 antychavistowsk\xc4\x85 skierowan\xc4\x85 przede wszystkim do klasy \xc5\x9bredniej, a kampania \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a si\xc4\x99 z zakorzenionymi w kulturze Wenezueli w\xc4\x85tkami rasistowskimi i klasowymi. Przytacza on jedn\xc4\x85 z najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej stosowanych przez przeciwnik\xc3\xb3w Ch\xc3\xa1veza, obelg \xe2\x80\x93 ese mono (\xe2\x80\x9eta ma\xc5\x82pa\xe2\x80\x9d), kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a charakter jednoznacznie rasistowski. Prezydent cz\xc4\x99sto oskar\xc5\xbcany by\xc5\x82 o wulgarno\xc5\x9b\xc4\x87, a media okre\xc5\x9bla\xc5\x82y kr\xc4\x99gi boliwaria\xc5\x84skie jako \xe2\x80\x9e\xc5\x9brodowiska terrorystyczne\xe2\x80\x9d lub \xe2\x80\x9ehordy\xe2\x80\x9d. Opozycja i cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 medi\xc3\xb3w zachodnich twierdzi\xc5\x82a, \xc5\xbce zwolennicy chavizmu byli w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci lud\xc5\xbami m\xc5\x82odymi i biednymi. Tezy te obala badacz Crist\xc3\xb3bal Valencia Ram\xc3\xadrez; wed\xc5\x82ug jego bada\xc5\x84 zwolennicy Ch\xc3\xa1veza wywodzili si\xc4\x99 z wielu warstw spo\xc5\x82ecznych, w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci s\xc4\x85 wykszta\xc5\x82ceni i nie toleruj\xc4\x85 u\xc5\xbcywania przemocy (cz\xc4\x99sto opozycja przypisywa\xc5\x82a jego zwolennikom przywi\xc4\x85zanie do przemocy politycznej). Tak\xc5\xbce chavistowskie organizacje oskar\xc5\xbca\xc5\x82y grupy opozycyjne o u\xc5\xbcywanie przemocy. Narodowa Koordynacja Farmer\xc3\xb3w Ezequila Zamory szacuje, \xc5\xbce 50 przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w chavistowskich zaanga\xc5\xbcowanych w reformy gruntowne zosta\xc5\x82o zamordowanych na prze\xc5\x82omie 2002 i 2003 roku.\n_START_SECTION_\nKontrowersje wok\xc3\xb3\xc5\x82 zamachu\n_START_PARAGRAPH_\nGdy w kwietniu 2002 wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do swej prezydencji, nakaza\xc5\x82 on przeprowadzenie kilku bada\xc5\x84, kt\xc3\xb3rych celem by\xc5\x82o zbadanie kulis\xc3\xb3w zamachu. Oficjalne wyniki wykaza\xc5\x82y \xc5\xbce zamach by\xc5\x82 sponsorowany przez Stany Zjednoczone. Ju\xc5\xbc 16 kwietnia Ch\xc3\xa1vez stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce w czasie gdy zosta\xc5\x82 on uwi\xc4\x99ziony, w bazie lotniczej na wyspie Orchilla wyl\xc4\x85dowa\xc5\x82 samolot na numerach ameryka\xc5\x84skich. 14 maja 2002 roku potwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce dysponuje potwierdzeniem ameryka\xc5\x84skiego zaanga\xc5\xbcowania militarnego w pucz. Twierdzi\xc5\x82 on, \xc5\xbce w czasie puczu wenezuelski system radarowy poinformowa\xc5\x82 o obecno\xc5\x9bci na wenezuelskich wodach i przestrzeni powietrznej, ameryka\xc5\x84skich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w i samolot\xc3\xb3w. Brytyjskie pismo The Guardian opublikowa\xc5\x82o artyku\xc5\x82 autorstwa Wayne Madsen, zgodnie z tezami artyku\xc5\x82u, pucz mia\xc5\x82 zosta\xc4\x87 wsparty militarne przez ameryka\xc5\x84sk\xc4\x85 marynark\xc4\x99. Podobnego zdania jest ameryka\xc5\x84ski senator Chris Dodd, wyszed\xc5\x82 on wnioskiem o zbadanie kwestii ameryka\xc5\x84skiego zaanga\xc5\xbcowania w puczu, Dodd domaga\xc5\x82 si\xc4\x99 informacji na temat ewentualnego wsparcia logistycznego puczu ze strony ameryka\xc5\x84skiej marynarki i tego czy ameryka\xc5\x84scy urz\xc4\x99dnicy dzia\xc5\x82ali w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie i nie zach\xc4\x99cali do dokonaniu kwietniowego zamachu. Democracy Now!, podaje \xc5\xbce wed\xc5\x82ug dokument\xc3\xb3w CIA, administracja Busha wiedzia\xc5\x82a o zamachu jeszcze w miesi\xc4\x85c przed jego dokonaniem. Wed\xc5\x82ug ambsadora USA w Wenezueli, Williama Brownfielda, ambasada jeszcze w kwietniu zd\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82a poinformowa\xc4\x87 Ch\xc3\xa1veza o planowanym puczu. Ameryka\xc5\x84ski Departament Stanu i dochodzenie Urz\xc4\x99du Inspektora Generalnego nie znalaz\xc5\x82o dowod\xc3\xb3w na to \xc5\xbce finansowanie wenezuelskiej opozycji przez National Endowment for Democracy (NED) by\xc5\x82o niezgodne z prawem i mog\xc5\x82o si\xc4\x99 przyczyni\xc4\x87 do zamachu stanu. P\xc5\x82atno\xc5\x9bci dokonywane przez NED zosta\xc5\x82y zintensyfikowane w tygodniach poprzedzaj\xc4\x85cych pucz, wed\xc5\x82ug The Observer zamach zosta\xc5\x82 zatwierdzony przez rz\xc4\x85d Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cy przez wy\xc5\xbcszych urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w, w tym Otto Reicha i Eliliota Abramsa, kt\xc3\xb3rzy ju\xc5\xbc w latach 80. byli zaanga\xc5\xbcowani w tzw. \xe2\x80\x9ebrudne wojny\xe2\x80\x9d w Ameryce \xc5\x81aci\xc5\x84skiej. The Observer podaje, \xc5\xbce na miesi\xc4\x85c przed zamachem Pedro Carmona z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 wizyt\xc4\x99 w Bia\xc5\x82ym Domu i spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z lud\xc5\xbami prezydenta Georga Busha. Carmona spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 jeszcze z sekretarzem stanu Colinem Powellem w Bogocie, w drugim dniu strajku olejowego 2002-2003, i cz\xc4\x99sto spotyka\xc5\x82 si\xc4\x99 z ambasadorem USA w Kolumbii, Ann Paterson._NEWLINE_W kr\xc3\xb3tkim czasie po zamachu stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce USA d\xc4\x85\xc5\xbcy do jego obalenia. W dniu 6 pa\xc5\xbadziernika 2002 roku og\xc5\x82osi\xc5\x82 \xc5\xbce ma dowody na pr\xc3\xb3b\xc4\x99 przeprowadzenia nowego zamachu, a w dniu 20 pa\xc5\xbadziernika 2002 roku stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce ledwo unikn\xc4\x85\xc5\x82 puczu w czasie powrotu z podr\xc3\xb3\xc5\xbcy po Europie.\n_START_SECTION_\nPowr\xc3\xb3t na urz\xc4\x85d\n_START_PARAGRAPH_\nPo likwidacji puczu, rz\xc4\x85d wdro\xc5\xbcy\xc5\x82 nowy zesp\xc3\xb3\xc5\x82 ekonomiczny, kt\xc3\xb3ry wydawa\xc5\x82 si\xc4\x99 by\xc4\x87 bardziej centrowy i przywr\xc3\xb3ci\xc5\x82 star\xc4\x85 rad\xc4\x99 zarz\xc4\x85dzaj\xc4\x85c\xc4\x85 pa\xc5\x84stwowym koncernem naftowym Petroleos de Venezuela SA (PDVSA). Aby zapobiec potencjalnym puczom lub inwazji Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych, rz\xc4\x85d znacznie zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82 potencja\xc5\x82 militarny kraju \xe2\x80\x93 w Rosji zakupiono 100 tys. karabin\xc3\xb3w szturmowych AK-47 i kilka \xc5\x9bmig\xc5\x82owc\xc3\xb3w oraz kupiono od Brazylijczyk\xc3\xb3w kilka samolot\xc3\xb3w Embraer EMB 314 Super Tucano. W 2005 roku, Ch\xc3\xa1vez og\xc5\x82osi\xc5\x82, \xc5\xbce zamierza zwi\xc4\x99kszy\xc4\x87 liczb\xc4\x99 rezerw wojskowych z 50 tys. do 2 mln. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Ch\xc3\xa1vez zaprosi\xc5\x82 do kraju r\xc3\xb3\xc5\xbcne organizacje mi\xc4\x99dzynarodowe, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y pom\xc3\xb3c w mediacjach mi\xc4\x99dzy rz\xc4\x85dem a opozycj\xc4\x85._NEWLINE_Mimo podj\xc4\x99tych przez Ch\xc3\xa1veza \xc5\x9brodk\xc3\xb3w, konflikt trwa\xc5\x82 przez ca\xc5\x82y 2002 rok. W dniu 22 pa\xc5\xbadziernika, za udzia\xc5\x82 w zamachu stanu, zawieszono 14 oficer\xc3\xb3w na czele z genera\xc5\x82em Enrique Medin\xc4\x85 G\xc3\xb3mezem, zaj\xc4\x99li oni Francia de Altamira Plaza w zamo\xc5\xbcnej dzielnicy wschodniego Caracas i o\xc5\x9bwiadczyli \xc5\xbce obszar ten jest \xe2\x80\x9ewyzwolonym terytorium\xe2\x80\x9d. Na pocz\xc4\x85tku listopada, w \xc5\x9br\xc3\xb3dmie\xc5\x9bciu Caracas, dosz\xc5\x82o do star\xc4\x87 mi\xc4\x99dzy zwolennikami rz\xc4\x85du i jego przeciwnikami, kolejne starcia w \xc5\x9brodku miesi\xc4\x85ca w Plaza Bolivar w Caracas, doprowadzi\xc5\x82y do trzech zgon\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nBlokada olejowa\n_START_PARAGRAPH_\nFedec\xc3\xa1maras i CTV wezwa\xc5\x82y do czwartej ju\xc5\xbc fali protest\xc3\xb3w. 2 grudnia 2002 roku rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 strajk olejowy. Kluczowym elementem strajku by\xc5\x82o zatrzymanie produkcji w Petroleos de Venezuela. Wed\xc5\x82ug niekt\xc3\xb3rych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 dosz\xc5\x82o do tego na skutek zmiany hase\xc5\x82 komputerowych i wy\xc5\x82\xc4\x85czeniu sprz\xc4\x99tu oraz jeszcze innych akt\xc3\xb3w sabota\xc5\xbcu. Na skutek tych dzia\xc5\x82a\xc5\x84, produkcja ropy naftowej spad\xc5\x82a o jedn\xc4\x85 trzeci\xc4\x85. Na skutek dzia\xc5\x82a\xc5\x84 opozycji, Wenezuela mia\xc5\x82a problem ze spe\xc5\x82nieniem zagranicznych zobowi\xc4\x85za\xc5\x84 a benzyna sta\xc5\x82a si\xc4\x99 praktycznie nieosi\xc4\x85galna, wiele stacji zamkni\xc4\x99to, a w innych ustawia\xc5\x82y si\xc4\x99 d\xc5\x82ugie kolejki. Wiele firm prywatnych zosta\xc5\x82o zamkni\xc4\x99tych lub ich dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 zawieszono, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z powodu braku paliwa i parali\xc5\xbcu gospodarczego, niekt\xc3\xb3re z nich do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y do strajku. Protesty popar\xc5\x82y te\xc5\xbc media prywatne, symbolicznie zawiesi\xc5\x82y one nadawanie regularnych program\xc3\xb3w i reklam oraz przekazywa\xc5\x82y darowizny na rzecz opozycji._NEWLINE_9 grudnia odby\xc5\x82y si\xc4\x99 du\xc5\xbce marsze zwolennik\xc3\xb3w i przeciwnik\xc3\xb3w rz\xc4\x85du. Opozycja opowiedzia\xc5\x82a si\xc4\x99 za blokad\xc4\x85 olejow\xc4\x85 na czas nieokre\xc5\x9blony. Blokada, kt\xc3\xb3ra doprowadzi\xc5\x82a do powa\xc5\xbcnych trudno\xc5\x9bci gospodarczych, zacz\xc4\x99\xc5\x82a ust\xc4\x99powa\xc4\x87 w lutym 2003. Wed\xc5\x82ug doniesie\xc5\x84 na skutek blokady, miliony obywateli, nawet w centralnym Caracas, w celu przygotowywania posi\xc5\x82k\xc3\xb3w powr\xc3\xb3ci\xc5\x82o do korzystania z ognisk. Blokada poskutkowa\xc5\x82a 15% bezrobociem, kt\xc3\xb3re w marcu 2003 roku osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o 20,35%, produkcja ropy spad\xc5\x82a o 5%, a dochody z niej wynios\xc5\x82y o 17% mniej._NEWLINE_Blokada zacz\xc4\x99\xc5\x82a upada\xc4\x87 w lutym 2003 roku, gdy opozycja doznawa\xc5\x82a coraz wi\xc4\x99kszej niech\xc4\x99ci ze strony ma\xc5\x82ych i \xc5\x9brednich przedsi\xc4\x99biorc\xc3\xb3w, w kt\xc3\xb3rych najbardziej uderzy\xc5\x82a blokada. Rz\xc4\x85d przywr\xc3\xb3ci\xc5\x82 kontrol\xc4\x99 nad PDVSA, produkcja ropy powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do poziomu z kwietnia 2003 roku (przed blokad\xc4\x85). W wyniku strajku zwolniono 18 000 pracownik\xc3\xb3w PDVSA (40% pracownik\xc3\xb3w przedsi\xc4\x99biorstwa) odpowiedzialnych za zaniedbania okresu blokady.\n_START_SECTION_\nZwrot w polityce zagranicznej\n_START_PARAGRAPH_\nNa skutek zamachu stanu z 2002 w du\xc5\xbcym stopniu zmieni\xc5\x82a si\xc4\x99 polityka mi\xc4\x99dzynarodowa Wenezueli. Kraj, kosztem relacji z USA, zbli\xc5\xbcy\xc5\x82 si\xc4\x99 do pozosta\xc5\x82ych pa\xc5\x84stw Ameryki Po\xc5\x82udniowej (z wyj\xc4\x85tkiem Kolumbii, z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 do 2010 pozostawa\xc5\x82 w napi\xc4\x99tych stosunkach). W 2004 Ch\xc3\xa1vez zainicjowa\xc5\x82 utworzenie bloku pa\xc5\x84stw Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej i Karaib\xc3\xb3w, ALBA._NEWLINE_W ci\xc4\x85gu lat 2004 i 2005 Wenezuela ograniczy\xc5\x82a wi\xc4\x99zi militarne z USA. Wenezuela zamiast tego coraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciej kupowa\xc5\x82a bro\xc5\x84 z innych pa\xc5\x84stw, takich jak Brazylia, Chiny i Hiszpania. Zmniejszenie sprzeda\xc5\xbcy ameryka\xc5\x84skiej broni do Wenezueli spowodowa\xc5\x82o tarcia na linii USA-Wenezuela, w odpowiedzi Ch\xc3\xa1vez zawiesi\xc5\x82 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy si\xc5\x82ami zbrojnymi obu pa\xc5\x84stw. W swoich wypowiedziach poruszy\xc5\x82 te\xc5\xbc temat opuszczenia przez ameryka\xc5\x84skich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy terenu Wenezueli. W 2005 roku Ch\xc3\xa1vez og\xc5\x82osi\xc5\x82 \xe2\x80\x9eMisj\xc4\x99 Miranda\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 program maj\xc4\x85cy na celu zwi\xc4\x99kszenie rezerwy wojskowej do 1 500 000 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Mia\xc5\x82o to pos\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 ochronie Wenezueli przed obc\xc4\x85 interwencj\xc4\x85 lub inwazj\xc4\x85. Dodatkowo, w pa\xc5\xbadzierniku 2005 roku, rz\xc4\x85d Wenezueli nakaza\xc5\x82 opu\xc5\x9bci\xc4\x87 kraj przedstawicielom ameryka\xc5\x84skiej organizacji New Tribes Mission. New Tribes Mission oskar\xc5\xbcona zosta\xc5\x82a o \xe2\x80\x9eimperialistyczn\xc4\x85 infiltracj\xc4\x99\xe2\x80\x9d i ukrywanie powi\xc4\x85za\xc5\x84 z CIA._NEWLINE_W 2005 Ch\xc3\xa1vez za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82 od USA, ekstradycji Luisa Posady Carrilesa, terrorysty i by\xc5\x82ego agenta CIA, oskar\xc5\xbconego o dokonanie w 1976 roku zamachu na samolot Cubana de Aviaci\xc3\xb3n Flight 455. Ekstradycj\xc4\x99 zablokowa\xc5\x82 jednak teksa\xc5\x84ski s\xc4\x99dzia, argumentuj\xc4\x85c to tym \xc5\xbce terrory\xc5\x9bcie mog\xc4\x85 grozi\xc4\x87 tortury. Decyzj\xc4\x99 t\xc4\x99 zaskar\xc5\xbcy\xc5\x82a Ambasada Wenezueli w USA. Ch\xc3\xa1vez wnosi\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc o ekstradycj\xc4\x99 by\xc5\x82ych oficer\xc3\xb3w i cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w grupy Militares democraticos, porucznik\xc3\xb3w Rodolfa Varele i Jose Antonio Colina, poszukiwanych za zamachy bombowe na ambasady Hiszpanii i Kolumbii._NEWLINE_W 2005 prezydent Ch\xc3\xa1vez zainicjowa\xc5\x82 program zapewnienia ta\xc5\x84szego paliwa grzewczego dla ubogich w kilku obszarach Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych. Program zosta\xc5\x82 rozszerzony we wrze\xc5\x9bniu 2006 i obj\xc4\x85\xc5\x82 cztery z pi\xc4\x99ciu dzielnic Nowego Jorku. Na pomoc biednym mieszka\xc5\x84com metropolii przeznaczono 25 mln galon\xc3\xb3w paliwa o 40% zni\xc5\xbckach na ceny hurtowe. Program obj\xc4\x85\xc5\x82 200 tysi\xc4\x99cy nowojorczyk\xc3\xb3w, 70 000 mieszka\xc5\x84 i zapewnia\xc5\x82 dostateczn\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 gazu na ca\xc5\x82\xc4\x85 zim\xc4\x99. Ch\xc3\xa1vez wys\xc5\x82a\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc olej opa\xc5\x82owy do biednych w odleg\xc5\x82ych wioskach na Alasce. Niekt\xc3\xb3rzy ameryka\xc5\x84scy politycy i media kwestionowali motywy tej hojno\xc5\x9bci. Lokalni republika\xc5\x84scy politycy z Maine poprosili gubernatora stanu, aby odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 przyjmowania pomocy ze strony Wenezueli a New York Daily News okre\xc5\x9bli\xc5\x82 Ch\xc3\xa1veza jako \xe2\x80\x9eolejowego alfonsa\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W tym okresie Ch\xc3\xa1vez k\xc5\x82ad\xc5\x82 znacznie wi\xc4\x99kszy nacisk na rozw\xc3\xb3j gospodarczy i budow\xc4\x99 alternatywnych modeli handlu mi\xc4\x99dzynarodowego, w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci w postaci um\xc3\xb3w o pomocy mi\xc4\x99dzynarodowej. Na przyk\xc5\x82ad w dniu 20 sierpnia 2005 podpisano porozumienie z Kub\xc4\x85, na mocy kt\xc3\xb3rego zapewniono bezp\xc5\x82atne szkolenia medyczne. Koszt projektu wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 od 20 do 30 miliard\xc3\xb3w i obj\xc4\x85\xc5\x82 ponad 100 tysi\xc4\x99cy lekarzy, kt\xc3\xb3rzy zobowi\xc4\x85zali si\xc4\x99 do pracy w najbiedniejszych spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bciach Globalnego Po\xc5\x82udnia. Zapowiedziano, \xc5\xbce projekt b\xc4\x99dzie prowadzony przez kolejn\xc4\x85 dekad\xc4\x99, i \xc5\xbce nowa szko\xc5\x82a medyczna ma przyj\xc4\x85\xc4\x87 co najmniej 30 tys. ubogich student\xc3\xb3w, zar\xc3\xb3wno z Ameryki Po\xc5\x82udniowej, jak i Karaib\xc3\xb3w._NEWLINE_Ch\xc3\xa1vez pozostawa\xc5\x82 te\xc5\xbc aktywny na arenie mi\xc4\x99dzynarodowej poprzez udzia\xc5\x82 w pracach organizacji tj. ONZ, w swoich przem\xc3\xb3wieniach cz\xc4\x99sto pot\xc4\x99pia\xc5\x82 model funkcjonowania neoliberalnej globalizacji. W swoim przem\xc3\xb3wieniu na \xc5\x9awiatowym Szczycie ONZ z 2005 roku, pot\xc4\x99pi\xc5\x82 neoliberalny model rozwoju, usuwanie barier handlowych, prywatyzacj\xc4\x99 i liberalny przep\xc5\x82yw kapita\xc5\x82u. Prezydent okre\xc5\x9bli\xc5\x82 te zjawiska jako powoduj\xc4\x85ce ubo\xc5\xbcenie kraj\xc3\xb3w rozwijaj\xc4\x85cych si\xc4\x99. Ch\xc3\xa1vez ostrzeg\xc5\x82 przed kryzysem energetycznym spowodowanym wyczerpywaniem si\xc4\x99 w\xc4\x99glowodor\xc3\xb3w. 7 listopada 2005 roku, w czasie IV Szczytu Ameryk, kt\xc3\xb3ry odby\xc5\x82 si\xc4\x99 w Mar del Plata w Argentynie, Ch\xc3\xa1vez skrytykowa\xc5\x82 dzia\xc5\x82anie Strefy Wolnego Handlu Obu Ameryk. W dniu 14 grudnia 2004 roku, Wenezuela i Kuba powo\xc5\x82a\xc5\x82y Alianza Bolivariana para los Pueblos de Nuestra Am\xc3\xa9rica (ALBA), organizacja ta stanowi\xc5\x82a przeciwwag\xc4\x99 dla FTAA. Powstanie ALBA, prezydent Wenezueli okre\xc5\x9bli\xc5\x82 jako wielk\xc4\x85 przegran\xc4\x85 George\xe2\x80\x99a Busha._NEWLINE_W 2006 Ch\xc3\xa1vez og\xc5\x82osi\xc5\x82, \xc5\xbce Wenezuela zamierza zdoby\xc4\x87 sta\xc5\x82e miejsce w Radzie Bezpiecze\xc5\x84stwa ONZ. Urz\xc4\x99dnicy Waszyngtonu zach\xc4\x99cali kraje Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej i Karaib\xc3\xb3w do g\xc5\x82osowania na proameryka\xc5\x84sk\xc4\x85 Gwatemal\xc4\x99 i odrzucenia kandydatury Wenezueli. W rezultacie Wenezuela nie by\xc5\x82a w stanie uzyska\xc4\x87 wi\xc4\x99cej g\xc5\x82os\xc3\xb3w od Gwatemali. Ze wzgl\xc4\x99du na to, jako kandydata konsensowego wybrano Panam\xc4\x99. W tym samym roku Wenezuela przeznaczy\xc5\x82a du\xc5\xbce dotacje na rzecz pomocy dla walcz\xc4\x85cej z powodziami Argentyny i oskar\xc5\xbcy\xc5\x82a USA o pomoc militarn\xc4\x85 dla skonfliktowanej z Wenezuel\xc4\x85 Kolumbii._NEWLINE_20 wrze\xc5\x9bnia 2006 Ch\xc3\xa1vez w swoim przem\xc3\xb3wieniu do Zgromadzenia Og\xc3\xb3lnego Organizacji Narodowych Zjednoczonych okre\xc5\x9bli\xc5\x82 prezydenta USA, George\xe2\x80\x99a Busha jako diab\xc5\x82a (diabe\xc5\x82 przyszed\xc5\x82 tu wczoraj  \xe2\x80\x93 Bush przemawia\xc5\x82 w Zgromadzeniu Og\xc3\xb3lnym dzie\xc5\x84 przez Ch\xc3\xa1vezem), zarzuci\xc5\x82 rz\xc4\x85dowi USA dominacj\xc4\x99, wyzyskiwanie i ograbianie narod\xc3\xb3w \xc5\x9bwiata. Wezwa\xc5\x82 Amerykan\xc3\xb3w do powstrzymanie tego zagro\xc5\xbcenia, kt\xc3\xb3re jest jak miecz, wisz\xc4\x85cy nad naszymi g\xc5\x82owami. Mimo \xc5\xbce wypowied\xc5\xba ta by\xc5\x82a powszechnie pot\xc4\x99piana przez ameryka\xc5\x84skie media i polityk\xc3\xb3w, mowa otrzyma\xc5\x82a w Zgromadzeniu \xe2\x80\x9edziki aplauz\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nDzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 ALBA i Banku Po\xc5\x82udniowego\n_START_PARAGRAPH_\nBoliwaria\xc5\x84ski rz\xc4\x85d po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 du\xc5\xbcy nacisk na zapewnienie finansowej i medycznej pomocy pozosta\xc5\x82ym pa\xc5\x84stwom Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej. Realizowano to poprzez du\xc5\xbce zyski z wydobywanej przez Wenezuel\xc4\x99 ropy. W ci\xc4\x85gu pierwszych o\xc5\x9bmiu miesi\xc4\x99cy 2007 roku Wenezuela na cele pomocowe wyda\xc5\x82a 8 800 000 000. Pod wzgl\xc4\x99dem skali pomocy jest to precedens w\xc5\x9br\xc3\xb3d kraj\xc3\xb3w Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej. Administracja Ch\xc3\xa1veza szuka\xc5\x82a porozumie\xc5\x84 i sojuszy politycznych, gospodarczych i wojskowych, z tymi krajami latynoameryka\xc5\x84skimi, w kt\xc3\xb3rych w\xc5\x82adze sprawowa\xc5\x82y rz\xc4\x85dy lewicowe, a w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci socjalistyczne wybrane na pocz\xc4\x85tku XXI wieku. Powszechne sukcesy latynoskich kandydat\xc3\xb3w lewicy w tym okresie zyska\xc5\x82y miano \xe2\x80\x9er\xc3\xb3\xc5\xbcowej fali\xe2\x80\x9d. Wewn\xc4\x85trz lewicy Ameryki Po\xc5\x82udniowej i \xc5\x9arodkowej istnia\xc5\x82y jednak wewn\xc4\x99trzne podzia\xc5\x82y i trendy. Najbli\xc5\xbcszymi sojusznikami boliwaria\xc5\x84skiej Wenezueli stali si\xc4\x99 Evo Morales i jego Ruch na rzecz Socjalizmu (Morales wygra\xc5\x82 w 2005 roku wybory prezydenckie) oraz Rafael Correa i jego Sojusz PAIS (wygra\xc5\x82 wybory w Ekwadorze w 2006 roku)._NEWLINE_W 2007 wybory w Nikaragui wygra\xc5\x82 socjalista Daniel Ortega i jego Sandinistowski Front Wyzwolenia Narodowego. Administracja sandinist\xc3\xb3w natychmiast zawar\xc5\x82a umow\xc4\x99 z Wenezuel\xc4\x85. W pierwszym dniu urz\xc4\x99dowania Ortegi, Ch\xc3\xa1vez zapowiedzia\xc5\x82 pomoc dla zubo\xc5\xbca\xc5\x82ych kraj\xc3\xb3w Ameryki Centralnej wynosz\xc4\x85c\xc4\x85 30 mln. dolar\xc3\xb3w i zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na dostarczenie im dalszych 10 mln. dolar\xc3\xb3w i zapewnienie 20 milion\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w kredytu z niewielkimi odsetkami._NEWLINE_W listopadzie 2007 na szczycie iberoameryka\xc5\x84skim w Santiago de Chile dosz\xc5\x82o do wymiany zda\xc5\x84 mi\xc4\x99dzy socjalistycznym premierem Hiszpanii Jos\xc3\xa9 Luisem Rodr\xc3\xadguezem Zapatero oraz kr\xc3\xb3lem tego kraju a prezydentem Ch\xc3\xa1vezem. Ch\xc3\xa1vez okre\xc5\x9bli\xc5\x82 jako \xe2\x80\x9efaszyst\xc4\x99\xe2\x80\x9d, by\xc5\x82ego konserwatywnego premiera Hiszpanii, Jos\xc3\xa9 Mar\xc3\xade Aznara, kt\xc3\xb3ry popar\xc5\x82 wojn\xc4\x99 w Iraku i by\xc5\x82 jednym z bli\xc5\xbcszych sojusznik\xc3\xb3w George\xe2\x80\x99a Busha. Jose Luis Rodriguez Zapatero wezwa\xc5\x82 Ch\xc3\xa1veza aby okaza\xc5\x82 wi\xc4\x99cej szacunku innym przyw\xc3\xb3dcom i wra\xc5\xbca\xc5\x82 si\xc4\x99 w spos\xc3\xb3b bardziej dyplomatyczny. Ch\xc3\xa1vez chcia\xc5\x82 si\xc4\x99 odci\xc4\x85\xc4\x87 Zapatero jednak mia\xc5\x82 od\xc5\x82\xc4\x85czony mikrofon. W ko\xc5\x84cu kr\xc3\xb3l Hiszpanii Juan Carlos zaapelowa\xc5\x82 do prezydenta Wenezueli aby \xe2\x80\x9esi\xc4\x99 zamkn\xc4\x85\xc5\x82\xe2\x80\x9d. Ch\xc3\xa1vez odpowiedzia\xc5\x82 na oskar\xc5\xbcenia ze strony Zapatero i Juana Carlosa dzi\xc4\x99ki czasowi, kt\xc3\xb3ry przekaza\xc5\x82 mu prezydent Nikaragui, Daniel Ortega. Ch\xc3\xa1vez poparty zosta\xc5\x82 te\xc5\xbc przez wiceprezydenta Kuby, Carlosa Lage D\xc3\xa1vila. Stwierdzi\xc5\x82 on \xc5\xbce \xe2\x80\x9eprawomocno\xc5\x9b\xc4\x87 premiera wyrasta nie tylko z poparcia wyborc\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, lecz musi si\xc4\x99 ona wykaza\xc4\x87 \xe2\x80\x9eprawomocnym sprawowaniem w\xc5\x82adzy\xe2\x80\x9d (Zapatero stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce liderzy Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej nie mog\xc4\x85 atakowa\xc4\x87 Aznara, gdy\xc5\xbc zosta\xc5\x82 on w demokratyczny spos\xc3\xb3b wybrany przez wyborc\xc3\xb3w)._NEWLINE_26 wrze\xc5\x9bnia 2009 Ch\xc3\xa1vez wraz z sojusznikami, takimi jak Argentyna, Brazylia i Boliwia, za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 regionalny Bank Po\xc5\x82udnia, z siedzib\xc4\x85 w Caracas. Celem instytucji by\xc5\x82o zdystansowanie si\xc4\x99 od globalnych instytucji finansowych, tj. Mi\xc4\x99dzynarodowego Funduszu Walutowego. Ch\xc3\xa1vez po raz pierwszy wspomnia\xc5\x82 o takim projekcie jeszcze przed wygraniem wybor\xc3\xb3w prezydenckich z 1998 roku. Ch\xc3\xa1vez utrzymywa\xc5\x82, \xc5\xbce w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od innych organizacji finansowych, Bank Po\xc5\x82udnia b\xc4\x99dzie zarz\xc4\x85dzany i finansowany przez kraje regionu, z zamiarem finansowania rozwoju spo\xc5\x82ecznego i gospodarczego bez \xc5\xbcadnych politycznych warunk\xc3\xb3w tych inwestycji. Projekt zosta\xc5\x82 poparty przez laureata Nagrody Nobla i by\xc5\x82\xc4\x99go ekonomist\xc4\x99 Banku \xc5\x9awiatowego, ameryka\xc5\x84skiego ekonomist\xc4\x99 Josepha Stiglitza._NEWLINE_Gdy w Afryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i na Bliskim Wschodzie w 2010 wybucha\xc5\x82a arabska wiosna, Ch\xc3\xa1vez otwarcie skrytykowa\xc5\x82 tych przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy zostali wsparci przez USA (tj. Husni Mubarak w Egipcie), jeszcze broni\xc5\x82 tych, kt\xc3\xb3rych uwa\xc5\xbca\xc5\x82 za reprezentant\xc3\xb3w idea\xc5\x82\xc3\xb3w arabskiego socjalizmu (tj. Baszszar al-Asad w Syrii). Przed arabsk\xc4\x85 wiosn\xc4\x85 Wenezuela utrzymywa\xc5\x82a do\xc5\x9b\xc4\x87 dobre stosunki z Libi\xc4\x85. Po wybuchu libijskiej wojny domowej, Ch\xc3\xa1vez zaproponowa\xc5\x82 po\xc5\x9bredniczenie w rozmowach mi\xc4\x99dzy rz\xc4\x85dem Muammara al-Kaddafiego a Narodow\xc4\x85 Rad\xc4\x85 Tymczasow\xc4\x85, propozycja ta zosta\xc5\x82a jednak odrzucona. Ch\xc3\xa1vez skrytykowa\xc5\x82 \xe2\x80\x9emasowe bombardowania\xe2\x80\x9d kraju maj\xc4\x85ce miejsce w czasie zachodniej interwencji w 2011 roku, prezydent oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 Stany Zjednoczone o ch\xc4\x99\xc4\x87 przyw\xc5\x82aszczenia sobie libijskiej ropy naftowej.\n_START_SECTION_\nLeczenie na Kubie\n_START_PARAGRAPH_\nW czerwcu 2011 poinformowano, \xc5\xbce Hugo Ch\xc3\xa1vez jest chory na raka prostaty. W zwi\xc4\x85zku z chorob\xc4\x85 Ch\xc3\xa1vez wyjecha\xc5\x82 na leczenie na Kub\xc4\x99, gdzie przeszed\xc5\x82 operacje chirurgiczne. 17 lipca 2011 w wiadomo\xc5\x9bciach wenezuelskich stacji telewizyjnych poinformowano, \xc5\xbce prezydent powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 na Kub\xc4\x99, gdzie b\xc4\x99dzie kontynuowa\xc5\x82 leczenie. W lutym 2012 przeszed\xc5\x82 na Kubie kolejn\xc4\x85 operacj\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nWybory i prezydentura\n_START_PARAGRAPH_\nOperacje, kt\xc3\xb3rym podda\xc5\x82 si\xc4\x99 Ch\xc3\xa1vez w ci\xc4\x85gu tego roku stawia\xc5\x82y, zdaniem analityk\xc3\xb3w, pod znakiem zapytania jego szanse ubiegania si\xc4\x99 o reelekcj\xc4\x99 w pa\xc5\xbadzierniku 2012. Prezydent Boliwaria\xc5\x84skiej Republiki Wenezueli, po kilkunastomiesi\xc4\x99cznej chemio- i radioterapii, zapewni\xc5\x82, \xc5\xbce nie ma ju\xc5\xbc raka, a zdrowie pozwala mu w pe\xc5\x82ni na udzia\xc5\x82 w zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 wyborach._NEWLINE_Odby\xc5\x82y si\xc4\x99 one 7 pa\xc5\xbadziernika 2012, a g\xc5\x82\xc3\xb3wnym rywalem Ch\xc3\xa1veza by\xc5\x82 39-letni Henrique Capriles Radonski. Pomimo \xc5\xbce sonda\xc5\xbce dawa\xc5\x82y urz\xc4\x99duj\xc4\x85cemu prezydentowi znaczn\xc4\x85 przewag\xc4\x99, Hugo Ch\xc3\xa1vez podczas swojego przem\xc3\xb3wienia 2 lipca w Hawanie wezwa\xc5\x82 swoich stronnik\xc3\xb3w, aby przygotowali si\xc4\x99 do ofensywy i nie pod\xc4\x85\xc5\xbcali za triumfalizmem z powodu jego dwudziestoprocentowej przewagi nad przeciwnikiem. Po raz kolejny odni\xc3\xb3s\xc5\x82 zwyci\xc4\x99stwo w wyborach, uzyskuj\xc4\x85c 55% g\xc5\x82os\xc3\xb3w poparcia, podczas gdy Capriles Radonski zdoby\xc5\x82 44% g\xc5\x82os\xc3\xb3w i zaakceptowa\xc5\x82 swoj\xc4\x85 przegran\xc4\x85. Frekwencja wynios\xc5\x82a 80%. 10 pa\xc5\xbadziernika 2012 Ch\xc3\xa1vez mianowa\xc5\x82 Nicol\xc3\xa1sa Madura na stanowisko wiceprezydenta Wenezueli._NEWLINE_Przed wyborami Ch\xc3\xa1vez spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z dwukrotnym zdobywc\xc4\x85 Oscara, ameryka\xc5\x84skim aktorem i re\xc5\xbcyserem Seanem Pennem. Do spotkania dosz\xc5\x82o w wenezuelskiej Valencii. Prezydent w trakcie spotkania przywita\xc5\x82 aktora s\xc5\x82owami: \xe2\x80\x9edzi\xc4\x99kujemy bardzo, \xc5\xbce nas zn\xc3\xb3w odwiedzasz, drogi przyjacielu. Wszyscy jeste\xc5\x9bmy Amerykanami \xe2\x80\x93 z p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, po\xc5\x82udnia, \xc5\x9brodka. Niech \xc5\xbcyje kontynent ameryka\xc5\x84ski!\xe2\x80\x9d. Penn znany jest z aktywno\xc5\x9bci politycznej, prowadzi dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 w organizacjach na rzecz praw cz\xc5\x82owieka i jest znanym krytykiem ameryka\xc5\x84skiej polityki zagranicznej. Do podobnych spotka\xc5\x84 dosz\xc5\x82o wcze\xc5\x9bniej kilkakrotnie, prezydent Wenezueli wspar\xc5\x82 organizacj\xc4\x99 za\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 przez Penna zajmuj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 pomoc\xc4\x85 dla ofiar trz\xc4\x99sienia ziemi na Haiti w 2010 r., a dzi\xc4\x99ki przyja\xc5\xbani z Pennem, Ch\xc3\xa1vez wstawi\xc5\x82 si\xc4\x99 za dwoma Amerykanami aresztowanymi w Iranie, przez co zostali oni uwolnieni i mogli wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do kraju._NEWLINE_10 grudnia 2012 Ch\xc3\xa1vez wyjecha\xc5\x82 na Kub\xc4\x99, gdzie przeszed\xc5\x82 czwart\xc4\x85 ju\xc5\xbc operacj\xc4\x99 usuni\xc4\x99cia nowotworu okolic miednicy. 18 lutego 2013 zosta\xc5\x82 przewieziony z powrotem do Caracas i od tamtej pory, wed\xc5\x82ug oficjalnych komunikat\xc3\xb3w, pozostawa\xc5\x82 w szpitalu wojskowym, gdzie zmar\xc5\x82 5 marca tego samego roku, o 16:25 czasu lokalnego. Zgodnie z konstytucj\xc4\x85 obowi\xc4\x85zki prezydenta do czasu organizacji nowych wybor\xc3\xb3w przej\xc4\x85\xc5\x82 wiceprezydent Nicol\xc3\xa1s Maduro.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbycie prywatne\n_START_PARAGRAPH_\nBy\xc5\x82 dwukrotnie \xc5\xbconaty. Jego pierwsz\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x85 by\xc5\x82a Nancy Colmenares pochodz\xc4\x85ca z biednej rodziny z Sabanety \xe2\x80\x93 rodzinnej miejscowo\xc5\x9bci Ch\xc3\xa1veza. Hugo i Nancy mieli razem tr\xc3\xb3jk\xc4\x99 dzieci: Ros\xc4\x99 Virgini\xc4\x99, Mar\xc3\xade Gabriele i Hugo Rafaela. Para rozsta\xc5\x82a si\xc4\x99 wkr\xc3\xb3tce po zamachu stanu z 1992 roku. W czasie pierwszego ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa, Ch\xc3\xa1vez mia\xc5\x82 romans z historyczk\xc4\x85 Herm\xc4\x85 Marksman a ich zwi\xc4\x85zek trwa\xc5\x82 dziewi\xc4\x99\xc4\x87 lat. Drug\xc4\x85 \xc5\xbcon\xc4\x85 Ch\xc3\xa1veza by\xc5\x82a dziennikarka Marisabela Rodr\xc3\xadguez de Ch\xc3\xa1vez z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 rozwi\xc3\xb3d\xc5\x82 si\xc4\x99 w 2000 roku. Z tego zwi\xc4\x85zku ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo mia\xc5\x82o jedn\xc4\x85 c\xc3\xb3rk\xc4\x99, Rosin\xc3\xa9s._NEWLINE_By\xc5\x82 katolikiem, w m\xc5\x82odo\xc5\x9bci chcia\xc5\x82 zosta\xc4\x87 ksi\xc4\x99dzem. Uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce jego socjalistyczne pogl\xc4\x85dy maj\xc4\x85 korzenie w naukach Jezusa Chrystusa (teologia wyzwolenia).\n_START_SECTION_\nPolityka gospodarcza\n_START_PARAGRAPH_\nOd czasu jego wyboru w 1998 do zamachu stanu w 2002 jego administracja prowadzi\xc5\x82a polityk\xc4\x99 zbli\xc5\xbcon\xc4\x85 do trzeciej drogi. A\xc5\xbc do \xc5\x9bmierci w marcu 2013 administracja skierowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w stron\xc4\x99 demokratycznego socjalizmu. Polityka ta dotyczy\xc5\x82a redystrybucji bogactw, reformy rolnej, demokratyzacji dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci gospodarczej za po\xc5\x9brednictwem samorz\xc4\x85d\xc3\xb3w i tworzenie sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielni. Biograf prezydenta, Nicholas Kozloff stwierdzi\xc5\x82 i\xc5\xbc Ch\xc3\xa1vez nie zlikwidowa\xc5\x82 kapitalizmu natomiast zrobi\xc5\x82 wiele aby powstrzyma\xc4\x87 najbardziej ekstremalne modele rozwoju neoliberalnego._NEWLINE_Na arenie mi\xc4\x99dzynarodowej jego administracja pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82a zwi\xc4\x99kszy\xc4\x87 niezale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 kraju poprzez uniezale\xc5\xbcnienie wenezuelskiej ropy od wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w pa\xc5\x84stw europejskich i USA, w zamian za to rz\xc4\x85d boliwaria\xc5\x84ski promowa\xc5\x82 integracj\xc4\x99 gospodarcz\xc4\x85 i polityczn\xc4\x85 z innymi narodami Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug Iana Jamesa, powo\xc5\x82uj\xc4\x85cego si\xc4\x99 na szacunki Banku Centralnego Wenezueli, rz\xc4\x85d kontrolowa\xc5\x82 ten sam procent gospodarki co przed wyborem Ch\xc3\xa1veza w 1998 a sektor prywatny zajmowa\xc5\x82 dwie trzecie gospodarki._NEWLINE_W 2009 wraz ze \xc5\x9bwiatowym kryzysem finansowym gospodarka Wenezueli skurczy\xc5\x82a si\xc4\x99 o 2,9%._NEWLINE_W czerwcu 2010 Mark Weisbrot poda\xc5\x82, i\xc5\xbc w 2009 bezrobocie wynios\xc5\x82o 8%, podczas gdy w 1999 wynosi\xc5\x82o ono 15%. Wed\xc5\x82ug danych przedstawionych przez Weisbrota w tym czasie liczba lekarzy zatrudnionych w sektorze publicznym wzros\xc5\x82a dziesi\xc4\x99ciokrotnie a liczba nauczycieli podwoi\xc5\x82a si\xc4\x99. Statystyki te zosta\xc5\x82y potwierdzone przez ONZ i Bank \xc5\x9awiatowy._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug Centrum Bada\xc5\x84 Ekonomicznych i Politycznych (CEPR) wenezuelska gospodarka w latach 2004\xe2\x80\x932007 \xc5\x9brednio ros\xc5\x82a o 11,85%._NEWLINE_W okresie rz\xc4\x85du Ch\xc3\xa1veza Wenezuela zgromadzi\xc5\x82a rekordowe rezerwy walutowe, kt\xc3\xb3ra w 2006 osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a 35 mld dolar\xc3\xb3w (czyli tyle samo co Kanada, kt\xc3\xb3ra ma nieco wy\xc5\xbcsz\xc4\x85 populacj\xc4\x99). W przeliczeniu na mieszka\xc5\x84ca rezerwa jest znacznie wi\xc4\x99ksza od Niemiec (55 mld dolar\xc3\xb3w).\n_START_SECTION_\nSp\xc3\xb3\xc5\x82dzielczo\xc5\x9b\xc4\x87, demokratyzacja gospodarki\n_START_PARAGRAPH_\nPo 1998 z pomoc\xc4\x85 pa\xc5\x84stwa (szkolenia techniczne i kredyty) powsta\xc5\x82o wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc 100 tysi\xc4\x99cy sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielni, kt\xc3\xb3re zapewnia\xc5\x82y prac\xc4\x99 dla p\xc3\xb3\xc5\x82tora miliona os\xc3\xb3b. W 2005 roku oko\xc5\x82o 16% obywateli by\xc5\x82o zatrudnionych w sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielniach._NEWLINE_W sk\xc5\x82ad rad komunalnych wchodzi 150-200 lub wi\xc4\x99cej rodzin na obszarze miejskim lub 15-20 na obszarze wiejskim. Rady stanowi\xc4\x85 jedn\xc4\x85 z form demokracji bezpo\xc5\x9bredniej. Decyzje rad s\xc4\x85 wi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85ce dla w\xc5\x82adz lokalnych. W 2007 utworzono 21\xc2\xa0000 takich grup, a w 2009 ju\xc5\xbc 30\xc2\xa0179. Pocz\xc4\x85wszy od roku 2007, oko\xc5\x82o 30% funduszy pa\xc5\x84stwowych by\xc5\x82o bezpo\xc5\x9brednio kontrolowanych przez rady komunalne (za\xc5\x82o\xc5\xbcono \xc5\xbce ostatecznie maj\xc4\x85 one kontrolowa\xc4\x87 50% funduszy)._NEWLINE_W 2007 utworzono 300 bank\xc3\xb3w komunalnych, kt\xc3\xb3re otrzyma\xc5\x82y od rz\xc4\x85du 70 mln. dolar\xc3\xb3w. Celem bank\xc3\xb3w jest udzielanie lokalnych mikrokredyt\xc3\xb3w. Z tych funduszy rady zrealizowa\xc5\x82y tysi\xc4\x85ce projekt\xc3\xb3w spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bciowych, tj. brukowanie ulic, tworzenie obiekt\xc3\xb3w sportowych, budowa centr\xc3\xb3w medycznych i budowa system\xc3\xb3w kanalizacyjnych i wodoci\xc4\x85gowych. Do 2008 roku by\xc5\x82o ponad 3500 takich bank\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re otrzyma\xc5\x82y 140 mln. dolar\xc3\xb3w. W 2009 roku banki te otrzyma\xc5\x82y 1600 mln. dolar\xc3\xb3w._NEWLINE_W 2009 powo\xc5\x82ano ministerstwo komunalne nadzoruj\xc4\x85ce wszystkie projekty komunalne. Od wrze\xc5\x9bnia 2010 roku utworzono 30 tys. rad komunalnych. W 2010 roku wybudowano 184 komuny i tysi\xc4\x85ce mieszka\xc5\x84 rodzinnych, na projekt ten wydano 23 mln. dolar\xc3\xb3w. Niekt\xc3\xb3re z nowo utworzonych gmin produkowa\xc5\x82y w\xc5\x82asne jedzenie i by\xc5\x82y w stanie wsp\xc3\xb3\xc5\x82decydowa\xc4\x87 o zarz\xc4\x85dzaniu funduszami rz\xc4\x85dowymi. We wrze\xc5\x9bniu na projekty socjalne rad komunalnych prezydent przeznaczy\xc5\x82 876 mln. boliwar\xc3\xb3w (203 mln. dolar\xc3\xb3w). W dyskusji z ministrem komunalnym Isis Ocho\xc4\x85 Ch\xc3\xa1vez skrytykowa\xc5\x82 biurokracj\xc4\x99, m\xc3\xb3wi\xc4\x85c \xc5\xbce wszystkie projekty powinny by\xc4\x87 realizowane nie przez biurokrat\xc3\xb3w, lecz przez rady.\n_START_SECTION_\nUpa\xc5\x84stwowienie\n_START_PARAGRAPH_\nRz\xc4\x85d na prze\xc5\x82omie lat 2007 i 2008 w ramach swojej polityki redystrybucji bogactwa i zmniejszania wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w korporacji mi\xc4\x99dzynarodowych znacjonalizowa\xc5\x82 wiele ga\xc5\x82\xc4\x99zi przemys\xc5\x82u._NEWLINE_W 2007 rz\xc4\x85d kupi\xc5\x82 28,5% (572 mln. dolar\xc3\xb3w) ameryka\xc5\x84skiej firmy Verizon Communications, wed\xc5\x82ug agencji Reuters odszkodowanie dla firmy by\xc5\x82o uczciwe. Wcze\xc5\x9bniej wykupiono 82% w\xc5\x82asno\xc5\x9bci ameryka\xc5\x84skiej korporacji AES Corp, p\xc5\x82ac\xc4\x85c jej 740 mln. dolar\xc3\xb3w, zdaniem analityk\xc3\xb3w finansowych cytowanych przez Reuters cena ta by\xc5\x82a sprawiedliwa._NEWLINE_W 2008 po miesi\xc4\x99cznym strajku i sporami w zarz\xc4\x85dzaniu firm\xc4\x85, rz\xc4\x85d znacjonalizowa\xc5\x82 sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99 stalow\xc4\x85 kontrolowan\xc4\x85 przez argenty\xc5\x84ski Sdor. W kwietniu 2008 roku znacjonalizowa\xc5\x82o przemys\xc5\x82 cementowy. Wykupiono zak\xc5\x82ady nale\xc5\xbc\xc4\x85cego do szwajcarskiego Holcim, francuskiego Lafarge i meksyka\xc5\x84skiego Cemex. Holcim i Lafarge pozosta\xc5\x82y partnerami mniejszo\xc5\x9bciowymi kontroluj\xc4\x85cymi od 10 do 15 procent akcji._NEWLINE_Nacjonalizacji uleg\xc5\x82y te\xc5\xbc najwi\xc4\x99ksze firmy telefoniczne i produkuj\xc4\x85ce urz\xc4\x85dzenia elektryczne. W 2008 roku rz\xc4\x85d nakaza\xc5\x82 wstrzymanie budowy centrum handlowego, zamiast tego ziemia zosta\xc5\x82a upa\xc5\x84stwowiona a zamiast centrum handlowego zaplanowano wybudowanie na niej szpitalu lub uczelni._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku lutego 2009 upa\xc5\x84stwowiono ameryka\xc5\x84ski koncert spo\xc5\xbcywczy Cargill._NEWLINE_W po\xc5\x82owie roku rz\xc4\x85d czasowo przej\xc4\x85\xc5\x82 kontrol\xc4\x99 nad plantacjami kawy Fama de America i Cafe Madrid, by\xc5\x82 to efekt oskar\xc5\xbcenia producent\xc3\xb3w o tzw. chomikowanie i nielegalny przemyt do Kolumbii.\n_START_SECTION_\nWydatki socjalne\n_START_PARAGRAPH_\nOd 1998 do 2012 suma wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci wydatk\xc3\xb3w socjalnych pa\xc5\x84stwa. Wydatki na edukacj\xc4\x99 jako odsetek PKB w 2006 roku wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 5,1% (w por\xc3\xb3wnaniu do 3,4% ostatniego roku rz\xc4\x85du Caldera). Wydatki na ochron\xc4\x99 zdrowia wzros\xc5\x82y z 1,6% PKB w 2000 do 7,71% w 2006. Po ulewnych deszczach z 2010 roku administracja zdecydowa\xc5\x82a o tym \xc5\xbce wsp\xc3\xb3\xc5\x82organizowany z Chinami, Iranem i Bia\xc5\x82orusi\xc4\x85 projekt budowy tanich mieszka\xc5\x84 dla najbiedniejszych stanie si\xc4\x99 najwy\xc5\xbcszym priorytetem rz\xc4\x85du._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug Teresy A. Meade popularno\xc5\x9b\xc4\x87 Ch\xc3\xa1veza by\xc5\x82a skutkiem polityki socjalnej i zdrowotnej na kt\xc3\xb3rej najbardziej skorzysta\xc5\x82y ubo\xc5\xbcsze klasy spo\xc5\x82eczne._NEWLINE_Popar\xc5\x82 utworzenie Misji Boliwaria\xc5\x84skich kt\xc3\xb3rych celem by\xc5\x82o dostarczanie spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwu us\xc5\x82ug publicznych (kulturowych, socjalnych i ekonomicznych). Raport OPA z 2010 roku w\xc5\x9br\xc3\xb3d osi\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87 rz\xc4\x85du Wenezueli wymieni\xc5\x82 \xe2\x80\x93 likwidacj\xc4\x99 analfabetyzmu, ub\xc3\xb3stwa, rozw\xc3\xb3j systemu opieki zdrowotnej, post\xc4\x99p gospodarczy i spo\xc5\x82eczny._NEWLINE_Rz\xc4\x85d utworzy\xc5\x82 rozleg\xc5\x82y program mikrokredyt\xc3\xb3w ukierunkowanych w stron\xc4\x99 ubogich dzi\xc4\x99ki czemu mogli oni zak\xc5\x82ada\xc4\x87 w\xc5\x82asne ma\xc5\x82e przedsi\xc4\x99biorstwa. Utworzono kilka bank\xc3\xb3w mikrokredyt\xc3\xb3w w tym Banco del Pueblo (Bank Ludowy), Banco de la Mujer (Bank Kobiet) i Fondo de Desarollo Microfinanciero. W 2001 roku uchwalono przepisy zobowi\xc4\x85zuj\xc4\x85ce banki do przeznaczeni a ich kapitale co najmniej 3% na mikrokredyty._NEWLINE_W ramach programu \xe2\x80\x9emisja Miracle\xe2\x80\x9d Wenezuela i Kuba zapewni\xc5\x82y bezp\xc5\x82atn\xc4\x85 opiek\xc4\x99 zdrowotn\xc4\x85 ponad 1.139.798 osobom (od lipca 2010 \xc5\x9brednio 5000 operacji na tydzie\xc5\x84 w 74 o\xc5\x9brodkach medycznych w ca\xc5\x82ej Wenezueli). Z programu skorzysta\xc5\x82o te\xc5\xbc kilka tysi\xc4\x99cy os\xc3\xb3b z innych kraj\xc3\xb3w Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej w tym z Argentyny, Boliwii, Brazylii, Kostaryki, Chile, Dominikany, Ekwadoru, Gwatemali, Nikaragui, Paragwaju, Peru i Urugwaju._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug indeksu ONZ w okresie prezydencji Ch\xc3\xa1veza jako\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcycia Wenezuelczyk\xc3\xb3w poprawi\xc5\x82a si\xc4\x99, Komisja Gospodarcza ONZ ds. Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej podaje \xc5\xbce stopa ub\xc3\xb3stwa spad\xc5\x82a z 48,6% w 2002 roku do 29,5% w 2011. Misje boliwaria\xc5\x84skie poci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y za sob\xc4\x85 m.in. budow\xc4\x99 tysi\xc4\x99cy darmowych klinik dla ubogich czy te\xc5\xbc obj\xc4\x99cie miliona doros\xc5\x82ych Wenezuelczyk\xc3\xb3w kampani\xc4\x85 literack\xc4\x85._NEWLINE_Ekonomista Mark Weisbrot podaje \xc5\xbce w czasie jego prezydentury stopa ub\xc3\xb3stwa zosta\xc5\x82a zredukowana o ponad po\xc5\x82ow\xc4\x99 (z 54% gospodarstw domowych w p\xc3\xb3\xc5\x82roczu 2003 roku do 26% na koniec 2008). Skrajne ub\xc3\xb3stwo spad\xc5\x82o o 72%. Wed\xc5\x82ug wsp\xc3\xb3\xc5\x82czynnika Giniego miara nier\xc3\xb3wno\xc5\x9bci spo\xc5\x82ecznych spad\xc5\x82a z prawie 0,5 w 1998 do 0,39 w 2011 roku \xe2\x80\x93 na p\xc3\xb3\xc5\x82kuli zachodniej Wenezuel\xc4\x99 wyprzedzi\xc5\x82a jedynie Kanada._NEWLINE_W latach 1998\xe2\x80\x932006 wska\xc5\xbanik umieralno\xc5\x9bci niemowl\xc4\x85t spad\xc5\x82 o 18,2%.\n_START_SECTION_\nReforma rolna\n_START_PARAGRAPH_\nRz\xc4\x85d wprowadzi\xc5\x82 kilka ustaw maj\xc4\x85cych na celu wspieranie niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci \xc5\xbcywno\xc5\x9bciowej poprzez zwi\xc4\x99kszenie krajowej produkcji rolnej Wenezueli i bardziej sprawiedliwej redystrybucji niewykorzystanych grunt\xc3\xb3w rolnych. Przed Ch\xc3\xa1vezem 75% u\xc5\xbcytk\xc3\xb3w rolnych nale\xc5\xbca\xc5\x82o do 5% w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli ziemskich. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 grunt\xc3\xb3w skupionych by\xc5\x82a w nieproduktywne latyfundia. Wprowadzone przez Ch\xc3\xa1veza prawo ziemi za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82o \xc5\xbce takie gospodarowanie ziemi\xc4\x85 jest nielegalne i wprowadza\xc5\x82o nakaz dystrybucji takich ziem mi\xc4\x99dzy rodziny, kt\xc3\xb3re potrzebowa\xc5\x82y ziemi do uprawy \xc5\xbcywno\xc5\x9bci. W styczniu 2009 roku rz\xc4\x85d rozdzieli\xc5\x82 prawie 2.700.000 hektar\xc3\xb3w (prawie 1/3 latyfundi\xc3\xb3w istniej\xc4\x85cych przed 1998) mi\xc4\x99dzy 180 tys. bezrolnych rodzin ch\xc5\x82opskich._NEWLINE_Gwa\xc5\x82townie wzros\xc5\x82a suma udzielanych kredyt\xc3\xb3w rolnych \xe2\x80\x93 w 1998 roku wynios\xc5\x82a ona 164 miliony dolar\xc3\xb3w natomiast w 2008 ju\xc5\xbc 7,6 miliarda dolar\xc3\xb3w. Wiele kredyt\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o przyznanych nie przez biurokrat\xc3\xb3w rz\xc4\x85dowych, lecz przed lokalne rady komunalne. Dodatkowo, w 2008 roku, wprowadzono kilka ustaw zobowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cych do udzielenia pomocy finansowej drobnym rolnikom (np. program redukcji zad\xc5\x82u\xc5\xbcenia)._NEWLINE_Administracja zacz\xc4\x99\xc5\x82a oferowa\xc4\x87 bezp\xc5\x82atn\xc4\x85 pomoc techniczn\xc4\x85 i edukacyjn\xc4\x85 dla rolnik\xc3\xb3w poprzez uruchomienie Narodowego Instytutu Rolniczego (INIA), wykonuj\xc4\x85cego badania rolnicze._NEWLINE_Rz\xc4\x85d pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 na szerok\xc4\x85 skal\xc4\x99 wprowadzi\xc4\x87 rolnictwo miejskie. W Caracas ruszy\xc5\x82 program Organoponico Bolivar I wzorowany na kuba\xc5\x84skim organoponico. Wenezueli nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 powt\xc3\xb3rzy\xc4\x87 kuba\xc5\x84skiego sukcesu tego\xc5\xbc programu ze wzgl\xc4\x99du na wi\xc4\x99ksze zanieczyszczenia obszar\xc3\xb3w miejskich Wenezueli.\n_START_SECTION_\nRopa naftowa\n_START_PARAGRAPH_\nW okresie prezydencji Ch\xc3\xa1veza g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 ga\xc5\x82\xc4\x99zi\xc4\x85 gospodarki Wenezueli by\xc5\x82 przemys\xc5\x82 naftowy. Prezydent zyska\xc5\x82 sobie w OPEC reputacj\xc4\x99 jastrz\xc4\x99bia cenowego \xe2\x80\x93 zwolennika rygorystycznego egzekwowania kwot produkcji i docelowego wzrostu cen ropy. W marcu 1999 roku minister ropy naftowej Al\xc3\xad Rodr\xc3\xadguez Araque og\xc5\x82osi\xc5\x82 \xc5\xbce celem administracji Wenezueli by\xc5\x82o zwi\xc4\x99kszenie aktywno\xc5\x9bci tej\xc5\xbce organizacji i d\xc4\x85\xc5\xbcenie do odwrotu organizacji od kursu proameryka\xc5\x84skiego._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug ameryka\xc5\x84skiego ekonomisty Marka Weisbrota ekspansja rz\xc4\x85du w polityk\xc4\x99 naftow\xc4\x85 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w pierwszym kwartale 2003. Od tamtego czasu PKB wzros\xc5\x82o dwukrotnie i skorygowano inflacj\xc4\x99._NEWLINE_W 1999 wydobycie ropy wynosi\xc5\x82o 3\xc2\xa0120\xc2\xa0000 bary\xc5\x82ek dziennie, w 2007 natomiast 2\xc2\xa0949\xc2\xa0000 bary\xc5\x82ek. Od 1998 do 2008 cena ropy wzros\xc5\x82a o 660%, co doprowadzi\xc5\x82o do znacznego zwi\xc4\x99kszenia zysku z tej bran\xc5\xbcy. Wed\xc5\x82ug Cannona przychody pa\xc5\x84stwa z ropy naftowej zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82y si\xc4\x99 z 51% w 2000 do 56% w 2006, natomiast eksport ropy wzr\xc3\xb3s\xc5\x82 z 77% (1997) do 89% w 2006. Wed\xc5\x82ug niego nastawienie gospodarki na rop\xc4\x99 by\xc5\x82o jednym z najwi\xc4\x99kszych problem\xc3\xb3w przed kt\xc3\xb3rym sta\xc5\x82 \xc3\xb3wczesny rz\xc4\x85d Wenezueli._NEWLINE_W dniu 13 listopada 2001 Zgromadzenie Narodowe uchwali\xc5\x82o ustaw\xc4\x99 naftow\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra w \xc5\xbcycie wesz\xc5\x82a w styczniu 2002. Nowa ustawa wymaga\xc5\x82a, aby co najmniej 51% PDVSA (wenezuelska sp\xc3\xb3\xc5\x82ka naftowa) by\xc5\x82a w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 rz\xc4\x85du. Opr\xc3\xb3cz tego ustawa zwi\xc4\x99ksza\xc5\x82a z 19,6% do 30% koszt licencji wyp\xc5\x82acanych przez zagraniczne korporacje. Administracja wykorzysta\xc5\x82a fundusze PDVSA do wspierania projekt\xc3\xb3w socjalnych, w 2004, 1,5 mld dolar\xc3\xb3w (bud\xc5\xbcet organizacji wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 15 miliard\xc3\xb3w) zosta\xc5\x82o przeznaczonych do finansowania program\xc3\xb3w socjalnych, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej ta suma zosta\xc5\x82a podniesiona do czterech miliard\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w rocznie. Zlikwidowano niekt\xc3\xb3re aktywa w PDVSA nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do ameryka\xc5\x84skiej sp\xc3\xb3\xc5\x82ki Citgo oskar\xc5\xbcanej przez du\xc5\xbc\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa o korupcj\xc4\x99._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug ministra finans\xc3\xb3w Nelsona Merentesa w przeciwie\xc5\x84stwie do poprzednich bud\xc5\xbcet\xc3\xb3w, bud\xc5\xbcet z 2006 roku pozyska\xc5\x82 wi\xc4\x99cej dochod\xc3\xb3w z podatk\xc3\xb3w ni\xc5\xbc z przemys\xc5\x82u naftowego.\n_START_SECTION_\nPolityka podatkowa\n_START_PARAGRAPH_\nRz\xc4\x85d wprowadzi\xc5\x82 kilka nowych podatk\xc3\xb3w od towar\xc3\xb3w luksusowych i niepriorytetowych. Reformy te mia\xc5\x82y na celu kontrol\xc4\x99 inflacji oraz zmniejszenie obarczenia podatkami biedniejszych._NEWLINE_Od listopada 2007 do ko\xc5\x84ca roku, wszystkie transakcje bankowe mi\xc4\x99dzy firmami mia\xc5\x82y 1,5% wyodr\xc4\x99bnionego podatku antyinflacyjnego._NEWLINE_W 2007 rz\xc4\x85d zmniejszy\xc5\x82 podatek od sprzeda\xc5\xbcy podstawowych towar\xc3\xb3w z 14 do 9 procent i wyrazi\xc5\x82 plan ostatecznego zlikwidowania tego\xc5\xbc podatku. Od marca 2009 roku na pokrycie koszt\xc3\xb3w redukcji cen ropy naftowej stawka podatku VAT zosta\xc5\x82a podniesiona do 12%._NEWLINE_W pa\xc5\xbadzierniku 2009 roku og\xc5\x82oszono zwi\xc4\x99kszenie podatk\xc3\xb3w na papierosy i alkohol co mia\xc5\x82o zmniejszy\xc4\x87 ich zu\xc5\xbcycie.\n_START_SECTION_\nPolityka \xc5\xbcywno\xc5\x9bciowa\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 80. i 90. indeksy warto\xc5\x9bci od\xc5\xbcywiania i zdrowia dla Wenezueli by\xc5\x82y na og\xc3\xb3\xc5\x82 niskie, a nier\xc3\xb3wno\xc5\x9bci spo\xc5\x82eczne w dost\xc4\x99pie do \xc5\xbcywno\xc5\x9bci by\xc5\x82y wysokie. Ch\xc3\xa1vez twierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce jego celem jest osi\xc4\x85gni\xc4\x99cie dla Wenezueli suwerenno\xc5\x9bci \xc5\xbcywno\xc5\x9bciowej. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym elementem tej polityki by\xc5\x82o ustalenie w 2003 roku pu\xc5\x82ap\xc3\xb3w cen podstawowych artyku\xc5\x82\xc3\xb3w \xc5\xbcywno\xc5\x9bciowych. W 2012 roku ca\xc5\x82kowite zu\xc5\xbcycie \xc5\xbcywno\xc5\x9bci wynosi\xc5\x82o 26 milion\xc3\xb3w ton, a wi\xc4\x99c od 2003 roku odnotowano wzrost konsumpcji wynosz\xc4\x85cy 94,8%._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug oficjalnych danych ministerstwa ziemi i rolnictwa, w ci\xc4\x85gu ostatniej dekady produkcja soi wzros\xc5\x82a o 858% (do 54 420 ton) natomiast produkcja ry\xc5\xbcu o 84% (osi\xc4\x85gaj\xc4\x85c poziom blisko 1,3 miliona ton rocznie). W okresie administracji Ch\xc3\xa1veza zaobserwowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc znacz\xc4\x85ce zwi\xc4\x99kszenie produkcji mleka, wed\xc5\x82ug niekt\xc3\xb3rych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 w ci\xc4\x85gu dziesi\xc4\x99ciu lat wzros\xc5\x82o ono nawet o 50%. W latach 1998\xe2\x80\x932006 liczba zgon\xc3\xb3w z niedo\xc5\xbcywienia spad\xc5\x82a o 50%. W pa\xc5\xbadzierniku 2009 roku, Dyrektor Narodowego Instytutu \xc5\xbbywienia (INN) Marilyn Di Luca poinformowa\xc5\x82, \xc5\xbce \xc5\x9brednie dzienne spo\xc5\xbcycie kalorii osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o 2790 kalorii a niedo\xc5\xbcywienie spad\xc5\x82o z 21% (1998) do 6%._NEWLINE_W marcu 2009 rz\xc4\x85d ustali\xc5\x82 minimalne kwoty produkcyjne na dwana\xc5\x9bcie podstawowych produkt\xc3\xb3w spo\xc5\xbcywczych, w tym ry\xc5\xbcu bia\xc5\x82ego, oleju, kawy, cukru, mleka w proszku, sera i sosu pomidorowego. R\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie pomi\xc4\x99dzy drobnych przedsi\xc4\x99biorc\xc3\xb3w rozdystrybuowano 5 000 000 hektar\xc3\xb3w grunt\xc3\xb3w rolnych nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do wielkich w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli ziemskich._NEWLINE_Likwidacja niedobor\xc3\xb3w osi\xc4\x85gni\xc4\x99ta zosta\xc5\x82a poprzez zwi\xc4\x99kszenie produkcji krajowej, osi\xc4\x85gni\xc4\x99tej kosztem nacjonalizacji du\xc5\xbcej cz\xc4\x99\xc5\x9bci przemys\xc5\x82u spo\xc5\xbcywczego. Polityka ta utrudni\xc5\x82a import towar\xc3\xb3w z zewn\xc4\x85trz i zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a uzale\xc5\xbcnienie od produkcji krajowej, jednocze\xc5\x9bnie wzr\xc3\xb3s\xc5\x82 popyt na podstawowe produkty spo\xc5\xbcywcze. Zdaniem niekt\xc3\xb3rych komentator\xc3\xb3w taka polityka mo\xc5\xbce w przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci doprowadzi\xc4\x87 do ponownego wzrostu niedobor\xc3\xb3w._NEWLINE_W ramach strategii bezpiecze\xc5\x84stwa \xc5\xbcywno\xc5\x9bciowego rz\xc4\x85d w 2003 roku otworzy\xc5\x82 sie\xc4\x87 og\xc3\xb3lnokrajowych supermarket\xc3\xb3w Mercal. W 2005 by\xc5\x82o 13\xc2\xa0392 supermarket\xc3\xb3w Mercal, 102 magazyny i 125\xc2\xa0000 Mercalitos (ma\xc5\x82e Mercals) oraz kilkaset sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielni i innych podmiot\xc3\xb3w dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cych w po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z Mercal. W kolejnych latach sie\xc4\x87 dysponowa\xc5\x82a 16 600 plac\xc3\xb3wkami zatrudniaj\xc4\x85cymi 85 000 pracownik\xc3\xb3w. Supermarkety dystrybuowa\xc5\x82y \xc5\xbcywno\xc5\x9b\xc4\x87 po bardzo obni\xc5\xbconych cenach (cz\xc4\x99sto ceny w por\xc3\xb3wnaniu z marketami prywatnymi ni\xc5\xbcsze by\xc5\x82y o 40%) i na terenie ca\xc5\x82ego kraju utworzy\xc5\x82y 6000 sto\xc5\x82\xc3\xb3wek gotuj\xc4\x85cych tanie zupy. Jednocze\xc5\x9bnie znacjonalizowana zosta\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 supermarket\xc3\xb3w prywatnych. W 2008 roku Mercal sprzeda\xc5\x82a 1\xc2\xa0250\xc2\xa0000 ton \xc5\xbcywno\xc5\x9bci. Wed\xc5\x82ug ministra handlu Richarda Canana podstawowe pakiety \xc5\xbcywno\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3re oferuje Mercal, w por\xc3\xb3wnaniu do innych supermarket\xc3\xb3w s\xc4\x85 ta\xc5\x84sze o 30%, niekt\xc3\xb3re produkty (ser, mi\xc4\x99so) s\xc4\x85 ta\xc5\x84sze o 50\xe2\x80\x9360%._NEWLINE_Mercal wraz z pa\xc5\x84stwowymi sto\xc5\x82\xc3\xb3wkami stanowi\xc5\x82y 22% krajowej dystrybucji \xc5\xbcywno\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82praca gospodarcza z innymi pa\xc5\x84stwami\n_START_PARAGRAPH_\nOd 1998 nast\xc4\x85pi\xc5\x82o zwi\xc4\x99kszenie wymiany handlowej Chin i Wenezueli. Do 1999 wymiana chi\xc5\x84sko-wenezuelska by\xc5\x82a mniejsza ni\xc5\xbc 500 milion\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w rocznie, natomiast w 2009 osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a ona 7,5 miliarda dolar\xc3\xb3w, co uczyni\xc5\x82o Chiny drugim najwi\xc4\x99kszym partnerem handlowym Wenezueli._NEWLINE_Jednym z kluczowych cel\xc3\xb3w jego administracji by\xc5\x82o utworzenie bloku politycznego, handlowego zwanego ALBA (Bolwiaria\xc5\x84ski Sojusz dla Ameryk). ALBA dzia\xc5\x82a\xc5\x82a jako alternatywa dla FTAA. Wenezuela deklarowa\xc5\x82a, \xc5\xbce procesy decyzyjne FTAA s\xc4\x85 niedemokratyczny a dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 tego\xc5\xbc organu zwi\xc4\x99ksza si\xc5\x82y korporacji kosztem suwerenno\xc5\x9bci narodowej._NEWLINE_Do ALBA opr\xc3\xb3cz Wenezueli do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y Kuba, Nikaragua, Honduras, Boliwia i Dominikana. W ramach dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci grupy Kuba w zamian za zni\xc5\xbcki na wenezuelsk\xc4\x85 rop\xc4\x99 dostarczy\xc5\x82a tysi\xc4\x85ce wykwalifikowanych lekarzy i nauczycieli. Sam Ch\xc3\xa1vez okre\xc5\x9bli\xc5\x82 ALBA jako elastyczny model integracji Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej, kt\xc3\xb3ry stawia kwestie spo\xc5\x82eczne w czo\xc5\x82\xc3\xb3wce._NEWLINE_Wenezuela zaproponowa\xc5\x82a utworzenie wirtualnej waluty SUCRE (nazwa ta nadana zosta\xc5\x82a na cze\xc5\x9b\xc4\x87 genera\xc5\x82a Antonio Jos\xc3\xa9 de Sucre, bohatera walk o niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 pa\xc5\x84stw Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej) s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cej do wymiany handlowej mi\xc4\x99dzy cz\xc5\x82onkami ALBA. Waluta ta wzorowana ma by\xc4\x87 na euro (z pocz\xc4\x85tkowych lat jego istnienia) i rublu transferowym. SUCRE ma zast\xc4\x85pi\xc4\x87 dolara jako walut\xc4\x99 rezerwow\xc4\x85, a w konsekwencji zmniejszy\xc4\x87 kontrol\xc4\x99 USA nad gospodark\xc4\x85 Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej i zwi\xc4\x99kszy\xc4\x87 stabilno\xc5\x9b\xc4\x87 rynk\xc3\xb3w regionalnych._NEWLINE_Ch\xc3\xa1vez og\xc5\x82osi\xc5\x82 wycofanie si\xc4\x99 Wenezueli z Mi\xc4\x99dzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku \xc5\x9awiatowego po tym gdy Wenezuela sp\xc5\x82aci\xc5\x82a wszelkie d\xc5\x82ugi dla obu instytucji. Prezydent skrytykowa\xc5\x82 obie instytucje jako narz\xc4\x99dzia polityki imperialnej, kt\xc3\xb3ra ma na celu wykorzystanie biednych kraj\xc3\xb3w. Mimo zapowiedzi Wenezuela pozosta\xc5\x82a cz\xc5\x82onkiem obu instytucji._NEWLINE_W 2005 rz\xc4\x85d Wenezueli wezwa\xc5\x82 Argentyn\xc4\x99 i Brazyli\xc4\x99 do utworzenia wsp\xc3\xb3lnego bloku w ramach kt\xc3\xb3rego trzy kraje mia\xc5\x82yby negocjowa\xc4\x87 zad\xc5\x82u\xc5\xbcenie zagraniczne. Prezydent Wenezueli zasugerowa\xc5\x82, \xc5\xbce co najmniej 10% wszystkich d\xc5\x82ug\xc3\xb3w zagranicznych pa\xc5\x84stw latynoskich powinno by\xc4\x87 wp\xc5\x82acanych do \xe2\x80\x9eMi\xc4\x99dzynarodowego Funduszu Humanitarnego\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nTransport\n_START_PARAGRAPH_\nTransport kolejowy w Wenezueli nie istnieje praktycznie od 1950. Obecnie Instituto de Ferrocarriles del Estado pracuje na wielu liniach a celem tej\xc5\xbce organizacji jest zapewnienie do 2020 roku znacznej poprawy infrastruktury kolejowej kraju._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku sierpnia 2008 prezydent zapowiedzia\xc5\x82 \xc5\xbce kraj b\xc4\x99dzie wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82 z Argentyn\xc4\x85 i Brazyli\xc4\x85 w celu budowy transportu kolejowego, kt\xc3\xb3ry po\xc5\x82\xc4\x85czy Caracas z Buenos Aires (wraz z miastami pomi\xc4\x99dzy)._NEWLINE_Rz\xc4\x85d w okresie kadencji Ch\xc3\xa1veza rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 Narodowy Plan Rozwoju Kolejowego, maj\xc4\x85cy na celu utworzenie 15 linii kolejowych w ca\xc5\x82ym kraju (do 2030 ma powsta\xc4\x87 500 mil (13700\xc2\xa0km)). Sie\xc4\x87 jest budowana we wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z kolej\xc4\x85 chi\xc5\x84sk\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracuje z Wenezuelczykami tak\xc5\xbce przy budowie fabryk tor\xc3\xb3w, wagon\xc3\xb3w kolejowych i lokomotyw.\n_START_SECTION_\nPolityka zagraniczna\n_START_PARAGRAPH_\nW 2002 Wenezuela wst\xc4\x85pi\xc5\x82a od Grupy 77 \xe2\x80\x93 mi\xc4\x99dzynarodowego forum dyskusji na temat sposob\xc3\xb3w i metod przebudowy mi\xc4\x99dzynarodowych stosunk\xc3\xb3w gospodarczych, w celu zwi\xc4\x99kszenia transferu \xc5\x9brodk\xc3\xb3w finansowych z pa\xc5\x84stw bogatej P\xc3\xb3\xc5\x82nocy na rzecz biedniejszego Po\xc5\x82udnia._NEWLINE_W sierpniu 2006 Wenezuela stara\xc5\x82a si\xc4\x99 o miejsce w Radzie Bezpiecze\xc5\x84stwa ONZ. W g\xc5\x82osowaniu star\xc5\x82a si\xc4\x99 z Gwatemal\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra poparta zosta\xc5\x82a przez Stany Zjednoczone. Wenezuela poparta zosta\xc5\x82a natomiast przez kraje Afryki, Rosj\xc4\x99 i Lig\xc4\x99 Arabsk\xc4\x85. Ostatecznie miejsce drog\xc4\x85 kompromisu zdoby\xc5\x82a Panama._NEWLINE_W 2010 odwiedzi\xc5\x82 Rosj\xc4\x99, Iran, Libi\xc4\x99, Syri\xc4\x99, Portugali\xc4\x99, Ukrain\xc4\x99 i Bia\xc5\x82oru\xc5\x9b (zar\xc3\xb3wno Ukraina i Bia\xc5\x82oru\xc5\x9b by\xc5\x82y odbiorcami wenezuelskiej ropy). W trakcie wizyt podpisa\xc5\x82 szereg um\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzypa\xc5\x84stwowych.\n_START_SECTION_\nSzczyt ONZ w 2005\n_START_PARAGRAPH_\n15 wrze\xc5\x9bnia 2005 na szczycie ONZ, Ch\xc3\xa1vez pot\xc4\x99pi\xc5\x82 neoliberalny model globalizacji przyj\xc4\x99ty w ramach Konsensu Waszyngto\xc5\x84skiego. Model ten okre\xc5\x9bli\xc5\x82 jako ca\xc5\x82kowicie oszuka\xc5\x84czy i szkodliwy. W odniesieniu do polityki blok\xc3\xb3w tj. P\xc3\xb3\xc5\x82nocnoameryka\xc5\x84ski Uk\xc5\x82ad Wolnego Handlu, FTAA i CAFTA stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce polityka wolnorynkowa jest przyczyn\xc4\x85 wszelkiego z\xc5\x82a i tragedii, kt\xc3\xb3re aktualnie ponosi\xc5\x82 Trzeci \xc5\x9awiat._NEWLINE_Na szczycie przedstawi\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia alternatywnego modelu rozwoju przyj\xc4\x99tego przez jego kraj. Prezydent wymieni\xc5\x82 dorobek swoich program\xc3\xb3w opieki spo\xc5\x82ecznej, stwierdzi\xc5\x82 i\xc5\xbc milion czterysta sze\xc5\x9b\xc4\x87 tysi\xc4\x99cy Wenezuelczyk\xc3\xb3w nauczy\xc5\x82o si\xc4\x99 czyta\xc4\x87 pisa\xc4\x87 natomiast edukacj\xc4\x99 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o trzy miliony mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w kraju, kt\xc3\xb3rzy do tej pory byli wyeliminowani z edukacji ze wzgl\xc4\x99du na ub\xc3\xb3stwo, siedemna\xc5\x9bcie milion\xc3\xb3w Wenezuelczyk\xc3\xb3w (niemal 70% ludno\xc5\x9bci) po raz pierwszy w historii otrzyma\xc5\x82o dost\xc4\x99p do uniwersalnej opieki zdrowotnej, 1700 ton \xc5\xbcywno\xc5\x9bci po znacznie obni\xc5\xbconych cenach przekazywanych jest do ponad 12 milion\xc3\xb3w ludzi (po\xc5\x82owa mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w kraju) natomiast jeden milion dostaje \xc5\xbcywno\xc5\x9b\xc4\x87 ca\xc5\x82kowicie za darmo._NEWLINE_Jako \xc5\x9bmiertelne zagro\xc5\xbcenie dla ludzko\xc5\x9bci okre\xc5\x9bli\xc5\x82 globalny status quo, wyczerpanie ropy i globalne ocieplenie._NEWLINE_Po przem\xc3\xb3wieniu odwiedzi\xc5\x82 Bronx, gdzie 17 wrze\xc5\x9bnia wyg\xc5\x82osi\xc5\x82 przem\xc3\xb3wienie w miejscowym ko\xc5\x9bciele. Na przemowie do wiernych podkre\xc5\x9bli\xc5\x82, \xc5\xbce jakkolwiek ma pretensje do polityki zagranicznej administracji Busha to nie mo\xc5\xbce mie\xc4\x87 o ni\xc4\x85 pretensji do zwyk\xc5\x82ych Amerykan\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nIntegracja latynoameryka\xc5\x84ska i karaibska\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnym celem polityki zagranicznej by\xc5\x82a integracja gospodarcza i spo\xc5\x82eczna pa\xc5\x84stw Ameryki. Odbywa\xc5\x82o si\xc4\x99 to przez zawieranie dwustronnych um\xc3\xb3w wymiany handlowej i wzajemnej pomocy, tym tzw. dyplomacji naftowej._NEWLINE_Wenezuela \xc5\x9bci\xc5\x9ble wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82a z s\xc4\x85siadami zw\xc5\x82aszcza w dziedzinie energetyki i procesu integracyjnego ju\xc5\xbc po Szczycie Ameryk w 1997. W tym samym roku Wenezuela ratyfikowa\xc5\x82a Og\xc3\xb3lnoameryka\xc5\x84sk\xc4\x85 Konwencj\xc4\x99 Przeciw Korupcji. W okresie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Ch\xc3\xa1veza Wenezuela nawi\xc4\x85za\xc5\x82a dwustronne stosunki handlowe z Brazyli\xc4\x85, gdzie nabywano bro\xc5\x84, i Kub\xc4\x85, dok\xc4\x85d dostarczano rop\xc4\x99. Wenezuela finansowa\xc5\x82a i zbudowa\xc5\x82a warty 300 mln. dolar\xc3\xb3w ropoci\xc4\x85g dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3remu dostarczano do Kolumbii gaz. Kraj zainicjowa\xc5\x82 system wymiany argenty\xc5\x84sko-wenezuelski dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3remu Wenezuela dostarcza\xc5\x82a Argenty\xc5\x84czykom rop\xc4\x99 natomiast Argentyna odpowiedzialna by\xc5\x82a za dostawy mi\xc4\x99sa i produkt\xc3\xb3w mlecznych._NEWLINE_Kraj przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do Grupy przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82 Haiti przy ONZ, a w 2002 do bloku Mercosur. Wenezuela opowiedzia\xc5\x82a si\xc4\x99 przeciwko postulowanej przez USA izolacji Kuby i za budow\xc4\x85 wi\xc4\x99zi pomi\xc4\x99dzy krajami rozwijaj\xc4\x85cymi si\xc4\x99. Z inicjatywy Wenezueli powo\xc5\x82ano PetroCaribe \xe2\x80\x93 blok pa\xc5\x84stw regionu Karaib\xc3\xb3w prowadz\xc4\x85cych mi\xc4\x99dzy sob\xc4\x85 wymian\xc4\x99 naftow\xc4\x85 (Antigua i Barbuda, Bahamy, Belize, Dominika, Dominikana, Grenada, Gujana, Jamajka, Saint Lucia, Saint Kitts i Nevis, Saint Vincent i Grenadyny, Surinam, Wenezuela, Haiti i Nikaragua); Petrosur i panameryka\xc5\x84sk\xc4\x85 stacj\xc4\x99 telewizyjn\xc4\x85 teleSUR._NEWLINE_Do pa\xc5\x84stw zaprzyja\xc5\xbanionych lider\xc3\xb3w Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej, tj. Morales, Ortega czy Castro, kt\xc3\xb3rych \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a wizja socjalistycznych, boliwaria\xc5\x84skich reform, Ch\xc3\xa1vez w ramach programu PetroCaraibe dostarcza\xc5\x82 tani\xc4\x85 rop\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nAmeryka P\xc3\xb3\xc5\x82nocna, \xc5\x9arodkowa i Karaiby\n_START_PARAGRAPH_\nW XXI wieku pogorszy\xc5\x82y si\xc4\x99 historycznie przyjazne stosunki na linii Wenezuela-USA. Ch\xc3\xa1vez by\xc5\x82 bardzo krytyczny wobec ameryka\xc5\x84skiej polityki gospodarczej i zagranicznej. Prezydent cz\xc4\x99sto okre\xc5\x9bla\xc5\x82 ten kraj jako imperium. W okresie 2008-2009 Wenezuela czasowo zamrozi\xc5\x82a stosunki dyplomatyczne z USA._NEWLINE_Jednym z bli\xc5\xbcszych sojusznik\xc3\xb3w Wenezueli w regionie sta\xc5\x82a si\xc4\x99 Antigua i Barbuda, kraj ten w czerwcu 2009 roku zosta\xc5\x82 cz\xc5\x82onkiem Boliwaria\xc5\x84skiego Sojuszu dla Ameryki ALBA i bloku PetroCaribe. W tym samym roku, po tym gdy w wyniku skandalu finansowego upad\xc5\x82o imperium gospodarcze ameryka\xc5\x84skiego oszusta Allena Stanforda od kt\xc3\xb3rego inwestycji kraj by\xc5\x82 silnie uzale\xc5\xbcniony, Antigua i Barbuda dosta\xc5\x82a z Wenezueli 50 milion\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w pomocy._NEWLINE_Ch\xc3\xa1vez publicznie popiera\xc5\x82 lewicowy FSLN, Daniela Orteg\xc4\x99 kandydata na prezydenta Nikaragui. Jeszcze przed zwyci\xc4\x99stwem Ortegi Wenezuela oferowa\xc5\x82a burmistrzom miast znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 pod kontrol\xc4\x85 partii sandinist\xc3\xb3w dostawy ropy po znacznie zani\xc5\xbconych cenach._NEWLINE_Wenezuela utrzymywa\xc5\x82a napi\xc4\x99te stosunki z Meksykiem rz\xc4\x85dzonym przez prezydenta Vicente Foxa. 10 listopada 2005 roku w trakcie przem\xc3\xb3wienia w Caracas, Hugo Ch\xc3\xa1vez okre\xc5\x9bli\xc5\x82a Foxa jako szczeniaka imperium. Prezydent Wenezueli mia\xc5\x82 za z\xc5\x82e Foxowi uczestnictwo w FTAA i zarzuca\xc5\x82 mu wsparcie dla ameryka\xc5\x84skich interes\xc3\xb3w handlowych. Ponownie zaatakowa\xc5\x82 Foxa 13 listopada 2005 roku w swoim cotygodniowym talk-show Alo Presidente. Fox w odpowiedzi na uwagi Ch\xc3\xa1veza zagrozi\xc5\x82 wydaleniem z Meksyku ambasadora Wenezueli i za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82 od prezydenta tego kraju przeprosin. Ch\xc3\xa1vez nie przeprosi\xc5\x82 Foxa, a w reakcji na jego gro\xc5\xbaby nakaza\xc5\x82 ambasadorowi Vladimirowi Villegasowi powr\xc3\xb3t do Caracas. Nast\xc4\x99pnego dnia z Caracas odwo\xc5\x82any zosta\xc5\x82 ambasador Meksyku. Pe\xc5\x82ne stosunki dyplomatyczne mi\xc4\x99dzy Meksykiem i Wenezuel\xc4\x85 przywr\xc3\xb3cono w sierpniu 2007 roku, po tym gdy do obydwu pa\xc5\x84stw powr\xc3\xb3cili ambasadorzy.\n_START_SECTION_\nArgentyna i Brazylia\n_START_PARAGRAPH_\nAdministracja boliwaria\xc5\x84ska pracowa\xc5\x82a wraz z Brazyli\xc4\x85 nad szeregiem projekt\xc3\xb3w regionalnych. Z inicjatywy obu pa\xc5\x84stw utworzono Bank Po\xc5\x82udnia (BancoSur), instytucj\xc4\x99 kt\xc3\xb3ra stara si\xc4\x99 zast\xc4\x85pi\xc4\x87 Mi\xc4\x99dzynarodowy Fundusz Walutowy. W odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od MFW, Bank Po\xc5\x82udnia wed\xc5\x82ug za\xc5\x82o\xc5\xbce\xc5\x84 ma odej\xc5\x9b\xc4\x87 od uci\xc4\x85\xc5\xbcliwych warunk\xc3\xb3w udzielania po\xc5\xbcyczek (MFW jako warunek po\xc5\xbcyczek \xc5\xbc\xc4\x85da od pa\xc5\x84stw ci\xc4\x99\xc4\x87 program\xc3\xb3w socjalnych), organizacja deklaruje bardziej przyjazne podej\xc5\x9bcie dla rozwoju. Pozosta\xc5\x82ymi krajami kt\xc3\xb3re wykaza\xc5\x82y zainteresowanie projektem by\xc5\x82y \xe2\x80\x93 Boliwia, Ekwador, Kolumbia, Paragwaj i Urugwaj._NEWLINE_Wenezuela nawi\xc4\x85za\xc5\x82a kompleksowe, przyjazne stosunki z Argentyn\xc4\x85 rz\xc4\x85dzon\xc4\x85 przez Nestora, a nast\xc4\x99pnie Cristine Fernandez de Kirchner. Kraje podpisa\xc5\x82y szereg gospodarczych um\xc3\xb3w dwustronnych. W sierpniu 2007 roku pewne kontrowersje wywo\xc5\x82a\xc5\x82o w argenty\xc5\x84skich mediach zatrzymanie przez policj\xc4\x99 wenezuelskiego biznesmena, kt\xc3\xb3ry chcia\xc5\x82 rzekomo przemyci\xc4\x87 pieni\xc4\x85dze na kampani\xc4\x99 prezydenck\xc4\x85 Cristiny Fernandez._NEWLINE_W 2005 Ch\xc3\xa1vez zasugerowa\xc5\x82 Argentynie i Brazylii utworzenie sojuszu, w ramach kt\xc3\xb3rego kraje te negocjowa\xc5\x82y by sp\xc5\x82at\xc4\x99 zad\xc5\x82u\xc5\xbcenia zagranicznego. W 2008 roku Argentyna, Brazylia i Wenezuela ruszy\xc5\x82y z projektem budowy transportu kolejowego, kt\xc3\xb3ry po\xc5\x82\xc4\x85czy stolic\xc4\x99 Wenezueli i Argentyny._NEWLINE_W listopadzie 2008 Wenezuela na\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82a na brazylijskiego giganta budowlanego Odebrecht obowi\xc4\x85zek sp\xc5\x82aty podatku wynosz\xc4\x85cego 282 mln dolar\xc3\xb3w. Odrebrecht zadeklarowa\xc5\x82 \xc5\xbce wp\xc5\x82aci\xc5\x82 ju\xc5\xbc pe\xc5\x82n\xc4\x85 niezale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 podatkow\xc4\x85 za ca\xc5\x82y rok i nie zamierza p\xc5\x82aci\xc4\x87 nowego rachunku. Wenezuelski organ podatkowy Seniat da\xc5\x82 Odebrechtowi 15 dni na odwo\xc5\x82anie si\xc4\x99 od decyzji s\xc4\x85du.\n_START_SECTION_\nKraje ALBA\n_START_PARAGRAPH_\nNajsilniejszym poparciem Wenezueli cieszy\xc5\x82 si\xc4\x99 prezydent Boliwii Evo Morales. Zanim Morales zosta\xc5\x82 wybrany prezydentem kraju, w 2005 roku rz\xc4\x85d boliwaria\xc5\x84ski oskar\xc5\xbcony zosta\xc5\x82 o wspieranie serii strajk\xc3\xb3w i blokad organizowanych przez opozycj\xc4\x99 na czele z Moralesem._NEWLINE_Po zwyci\xc4\x99stwie wyborczym w 2006 Morales og\xc5\x82osi\xc5\x82 \xc5\x9bwiatu \xc5\xbce \xc5\x82\xc4\x85czy si\xc4\x99 z Wenezuel\xc4\x85 w walce z \xe2\x80\x9eneoliberalizmem i imperializmem\xe2\x80\x9d. Jego rz\xc4\x85d rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 z Wenezuel\xc4\x85 w zakresie wymiany informacji i zasob\xc3\xb3w rolniczych, ochrony zdrowia, edukacji oraz polityki energetycznej._NEWLINE_W czasie zamieszek boliwijskich w 2008 Ch\xc3\xa1vez popar\xc5\x82 Moralesa i oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 USA o agitacj\xc4\x99 w prowincjach wrogich Moralesowi. Morales o\xc5\x9bwiadczy\xc5\x82 \xc5\xbce ambasador USA, Philip Goldber, jest w Boliwii person\xc4\x85 non grata. W ge\xc5\x9bcie solidarno\xc5\x9bci z Boliwi\xc4\x85, ameryka\xc5\x84skiego ambasadora wydalono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z Caracas, a ambasador Wenezueli w Waszyngtonie powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do kraju. Ch\xc3\xa1vez og\xc5\x82osi\xc5\x82, \xc5\xbce ambasador Bernardo Alvarez wr\xc3\xb3ci do USA po zmianie rz\xc4\x85du tego\xc5\xbc kraju._NEWLINE_Wenezuela dofinansowa\xc5\x82a program \xe2\x80\x9eBolivia cambia, Evo cumple\xe2\x80\x9d Moralesa blisko 80 milionami dolar\xc3\xb3w._NEWLINE_Prezydent Ekwadoru Correa nawi\xc4\x85za\xc5\x82 bliskie stosunki z rz\xc4\x85dem boliwaria\xc5\x84skim. Wenezuelczycy najwi\xc4\x99ksze poparcie dla prezydenta Ekwadoru pokazali w trakcie kryzysu andyjskiego \xe2\x80\x93 w obliczu kryzysu wywo\xc5\x82anego naruszeniem suwerenno\xc5\x9bci Ekwadoru przez Kolumbi\xc4\x99, Ch\xc3\xa1vez popar\xc5\x82 Ekwador i wys\xc5\x82a\xc5\x82 wojsko na granic\xc4\x99 wenezuelsko-kolumbijsk\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nPeru\n_START_PARAGRAPH_\nW 2001 r. nowo wybrany prezydent Peru Alejandro Toledo oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 administracj\xc4\x99 Wenezueli o ukrywanie i chronienie Vladivimira Montesinosa, oskar\xc5\xbconego o nadu\xc5\xbcycia (m.in. w walkach z maoistycznymi partyzantami z grupy \xc5\x9awietlisty Szlak) szefa wywiadu okresu fujimorizmu. Oskar\xc5\xbcenie wywo\xc5\x82a\xc5\x82o powa\xc5\xbcny sp\xc3\xb3r dyplomatyczny mi\xc4\x99dzy dwoma krajami. Kryzys rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 po tym gdy minister spraw wewn\xc4\x99trznych Peru, Antonio Ketin Vidal oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 oficer\xc3\xb3w wenezuelskiego wywiadu o tajne dzia\xc5\x82ania przeciw peruwia\xc5\x84skim i ameryka\xc5\x84skim agentom pr\xc3\xb3buj\xc4\x85cym uchwyci\xc4\x87 Montesinosa. W kwietniu 2001 roku dziennikarka Patricia Poleo napisa\xc5\x82a jakoby to mia\xc5\x82a na w\xc5\x82asne oczy widzie\xc4\x87 na terenie Wenezueli by\xc5\x82ego szefa wywiadu Peru. W czerwcu tego roku s\xc5\x82u\xc5\xbcby Wenezueli aresztowa\xc5\x82y Montesinosa._NEWLINE_Rz\xc4\x85d Peru, mimo zatrzymania Montesinosa przez Wenezuelczyk\xc3\xb3w, podtrzymywa\xc5\x82 wersj\xc4\x99, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rej to FBI i s\xc5\x82u\xc5\xbcby bezpiecze\xc5\x84stwa Peru mia\xc5\x82y odegra\xc4\x87 w zatrzymaniu najwa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 rol\xc4\x99. Po oskar\xc5\xbceniach Toledo i po maj\xc4\x85cej miejsce (zdaniem Wenezuelczyk\xc3\xb3w) bezprawnej dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci Peru na terenie kraju, Ch\xc3\xa1vez wycofa\xc5\x82 przedstawiciela Wenezueli z Peru._NEWLINE_Prawicowa prasa wenezuelska o obecno\xc5\x9bci Montesinosa w Wenezueli informowa\xc5\x82a jeszcze miesi\xc4\x85c przed jego zatrzymaniem. Reprezentuj\xc4\x85cy stanowisko rz\xc4\x85du Wenezueli, Jos\xc3\xa9 Vicente Rangel zdementowa\xc5\x82 doniesienia prasowe (nie wiadomo czy rz\xc4\x85d nie wiedzia\xc5\x82 jeszcze o miejscu przebywania szefa wywiadu, czy te\xc5\xbc nie chcia\xc5\x82 sprowokowa\xc4\x87 go do ucieczki w obawie przed zatrzymaniem). Doradca prezydenta Toledo, Gustavo Goritti, stwierdzi\xc5\x82 i\xc5\xbc Ch\xc3\xa1vez nie mia\xc5\x82 innego wyj\xc5\x9bcia jak nakaza\xc4\x87 aresztowanie Montesinosa ze wzgl\xc4\x99du na presj\xc4\x99 jak\xc4\x85 wywiera\xc5\x82o na niego FBI po rzekomym aresztowaniu w Miami oficera wenezuelskiego, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 wycofywa\xc4\x87 z banku pieni\xc4\x85dze przeznaczone dla Vladimira Montesinosa._NEWLINE_Do kolejnego zgrzytu mi\xc4\x99dzy peruwia\xc5\x84skimi i wenezuelskimi politykami dosz\xc5\x82o jeszcze w tym roku, gdy prezydent Wenezueli uczestniczy\xc5\x82 w inauguracji prezydenckiej Toledo, w trakcie wydarzenia cz\xc5\x82onkowie kongresu Peru nazwali go dyktatorem._NEWLINE_W okresie od stycznia do marca 2006 Ch\xc3\xa1vez komentowa\xc5\x82 przebieg peruwia\xc5\x84skiej kampanii prezydenckiej. Prezydent popar\xc5\x82 kandydata lewicy Ollanta Humal\xc4\x99, natomiast kandydata centrolewicowego Ameryka\xc5\x84skiego Rewolucyjnego Sojuszu Ludowego, Alana Garc\xc3\xade okre\xc5\x9bli\xc5\x82 jako \xe2\x80\x9enieodpowiedzialnego demagoga i z\xc5\x82odzieja\xe2\x80\x9d, kandydatk\xc4\x99 centroprawicowcy Lourdes Flores okre\xc5\x9bli\xc5\x82 jako \xe2\x80\x9ekandydata oligarchii\xe2\x80\x9d. Jego poparcie dla Humali przynios\xc5\x82o odwrotny efekt, gdy\xc5\xbc Garc\xc3\xada u\xc5\xbcywa\xc5\x82 go jako pretekstu do ataku na Humall\xc4\x99 i oskar\xc5\xbce\xc5\x84 wobec rz\xc4\x85du Wenezueli o ingerencj\xc4\x99 w sprawy wewn\xc4\x99trzne Peru a oba kraje wycofa\xc5\x82y swoich ambasador\xc3\xb3w._NEWLINE_Normalne stosunki dyplomatyczne mi\xc4\x99dzy krajami przywr\xc3\xb3cono w 2007 roku. Do ostatniego sporu mi\xc4\x99dzy krajami dosz\xc5\x82o w kwietniu 2009 roku, gdy Peru udzieli\xc5\x82o azylu politycznego rywalowi Ch\xc3\xa1veza oskar\xc5\xbconemu o korupcj\xc4\x99, Manuelowi Rosalesowi. Udzielenie Rosalesowi azylu zaowocowa\xc5\x82o ponownym odwo\xc5\x82aniem wenezuelskiego dyplomaty z Peru._NEWLINE_Sp\xc3\xb3r mi\xc4\x99dzypa\xc5\x84stwowy zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 w 2011 r., gdy prezydentem Peru wybrany zosta\xc5\x82 przyjazny Wenezueli Humala.\n_START_SECTION_\nKolumbia\n_START_PARAGRAPH_\nPod koniec 2004 r. s\xc5\x82u\xc5\xbcby Wenezueli aresztowa\xc5\x82y wysokiego rang\xc4\x85 przedstawiciela partyzantki FARC, Rodrigo Grande. Przedstawiciel grupy zosta\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie przewieziony do przygranicznego miasta C\xc3\xbacuta. Prezydent Kolumbii \xc3\x81lvaro Uribe skrytykowa\xc5\x82 postaw\xc4\x99 Ch\xc3\xa1veza, kt\xc3\xb3ry jego zdaniem nie by\xc5\x82 skory do wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z kolumbijskimi organami \xc5\x9bcigania. W obliczu kryzysu Wenezuela tymczasowo zerwa\xc5\x82a wi\xc4\x99zi handlowe i dyplomatyczne z Kolumbi\xc4\x85._NEWLINE_Prezydent odegra\xc5\x82 du\xc5\xbc\xc4\x85 rol\xc4\x99 w mediacjach z FARC nt. wymiany je\xc5\x84c\xc3\xb3w. Prezydent Kolumbii zerwa\xc5\x82 mediacje po tym gdy Ch\xc3\xa1vez skontaktowa\xc5\x82 si\xc4\x99 z kolumbijskim wojskowym, Mario Montoy\xc4\x85 Uribe \xe2\x80\x93 rozmowy mia\xc5\x82y odbywa\xc4\x87 si\xc4\x99 bowiem mi\xc4\x99dzy dyplomatami, a nie wojskowymi. Po zerwaniu dialogu, strona wenezuelska wycofa\xc5\x82a z Kolumbii swojego ambasadora i umie\xc5\x9bci\xc5\x82a stosunki wenezuelsko-kolumbijskie w zamra\xc5\xbcarce._NEWLINE_W 2008 r., w okresie trwania kryzysu andyjskiego, w kt\xc3\xb3rym Kolumbia naruszy\xc5\x82a granice Ekwadoru, Wenezuela i Nikaragua popar\xc5\x82a Ekwadorczyk\xc3\xb3w, a Ch\xc3\xa1vez w ge\xc5\x9bcie solidarno\xc5\x9bci z Ekwadorczykami nakaza\xc5\x82 wys\xc5\x82a\xc4\x87 na granic\xc4\x99 z Kolumbi\xc4\x85 oddzia\xc5\x82y wojskowe._NEWLINE_We wrze\xc5\x9bniu 2009 Kolumbia zawar\xc5\x82a z USA now\xc4\x85 umow\xc4\x99, na mocy kt\xc3\xb3rej USA zyska\xc5\x82a dost\xc4\x99p do kolumbijskich baz lotniczych. Ch\xc3\xa1vez uzna\xc5\x82 ten krok za zagro\xc5\xbcenie dla Wenezueli i w obawie przed dzia\xc5\x82aniami militarnymi ze strony USA i Kolumbii zakupi\xc5\x82 w Rosji sprz\xc4\x99t wojskowy za prawie dwa miliardy dolar\xc3\xb3w._NEWLINE_Konflikt z Kolumbi\xc4\x85 za\xc5\xbcegnano po tym gdy w sierpniu 2010 roku prezydentem kraju wybrany zosta\xc5\x82 Juan Manuel Santos.\n_START_SECTION_\nParagwaj\n_START_PARAGRAPH_\nWenezuela nawi\xc4\x85za\xc5\x82a bli\xc5\xbcsze stosunki z Paragwajem po tym, gdy prezydentem tego kraju zosta\xc5\x82 kandydat lewicy chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej Fernando Lugo, kt\xc3\xb3remu uda\xc5\x82o si\xc4\x99 zlikwidowa\xc4\x87 istniej\xc4\x85cy od 60 lat monopol prawicowej Partii Kolorado._NEWLINE_Dotychczasow\xc4\x85 polityk\xc4\x99 USA w Paragwaju skrytykowa\xc5\x82y rz\xc4\x85dy Wenezueli, Argentyny, Brazylii, Boliwii i Ekwadoru, tak\xc5\xbce i prezydent Lugo zrewidowa\xc5\x82 nieco stanowisko proameryka\xc5\x84skie prezentowane przez prawicowe rz\xc4\x85dy \xe2\x80\x93 we wrze\xc5\x9bniu 2009 prezydent odwo\xc5\x82a\xc5\x82 planowane \xc4\x87wiczenia wojskowe z udzia\xc5\x82em wojsk USA._NEWLINE_Po odwo\xc5\x82aniu Lugo w 2012 Ch\xc3\xa1vez oraz Rafael Correa pot\xc4\x99pili odwo\xc5\x82anie jako parlamentarny zamach stanu i zapowiedzieli nieuznanie nowych w\xc5\x82adz. 29 czerwca 2012 Mercosur zawiesi\xc5\x82 cz\xc5\x82onkostwo Paragwaju w organizacji do czasu przeprowadzenia kolejnych wybor\xc3\xb3w powszechnych w kwietniu 2013, nazywaj\xc4\x85c odwo\xc5\x82anie prezydenta Lugo \xe2\x80\x9eparlamentarnym zamachem stanu\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nRosja\n_START_PARAGRAPH_\nW okresie chavistowskim Wenezuela nawi\xc4\x85za\xc5\x82a z Rosj\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 energetyczn\xc4\x85 i militarn\xc4\x85. Ta druga zaowocowa\xc5\x82a wsp\xc3\xb3lnymi \xc4\x87wiczeniami si\xc5\x82 zbrojnych obu pa\xc5\x84stw i wizyt\xc4\x85 statk\xc3\xb3w rosyjskiej marynarki wojennej w Wenezueli. Ponadto Wenezuela naby\xc5\x82a w Rosji bro\xc5\x84 wart\xc4\x85 miliardy dolar\xc3\xb3w._NEWLINE_W dniu 27 lipca 2006 Ch\xc3\xa1vez i W\xc5\x82adimir Putin zapowiedzieli umow\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra pozwoli na import sprz\xc4\x99tu wojskowego z Rosji do Wenezueli._NEWLINE_Prezydent odwiedzi\xc5\x82 Moskw\xc4\x99 dwukrotnie, raz w lipcu, a nast\xc4\x99pnie we wrze\xc5\x9bniu 2008. Kolejnym krokiem w relacjach mi\xc4\x99dzy krajami by\xc5\x82a wizyta rosyjskiego wicepremiera Igora Sieczina w Wenezueli. W listopadzie na \xc5\x82amach Komisji Mi\xc4\x99dzynarodowej, przedstawiciele Rosji i Wenezueli om\xc3\xb3wili 46 potencjalnych um\xc3\xb3w o wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy mi\xc4\x99dzypa\xc5\x84stwowej. Zaproponowano m.in. utworzenie mi\xc4\x99dzypa\xc5\x84stwowego banku inwestycyjnego, uruchomienie po\xc5\x82\xc4\x85czenia lotniczego mi\xc4\x99dzy Caracas a Moskw\xc4\x85, budow\xc4\x99 platformy gazowej u wybrze\xc5\xbcy Wenezueli, przekazanie Wenezueli plan\xc3\xb3w produkcji aut oraz kupno przez Wenezuelczyk\xc3\xb3w rosyjskich samolot\xc3\xb3w i okr\xc4\x99t\xc3\xb3w. Oba kraje zawi\xc4\x85za\xc5\x82y ze sob\xc4\x85 porozumienia dotycz\xc4\x85ce wykorzystania energii j\xc4\x85drowej i badania kosmosu. Minister spraw zagranicznych Nicolas Maduro oznajmi\xc5\x82, \xc5\xbce oba kraje b\xc4\x99d\xc4\x85 rozwija\xc4\x87 energi\xc4\x99 j\xc4\x85drow\xc4\x85 w spos\xc3\xb3b pokojowy, dzi\xc4\x99ki czemu b\xc4\x99dzie mo\xc5\xbcna w przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci generowa\xc4\x87 alternatywne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a energii._NEWLINE_W listopadzie 2008 na Karaibach odby\xc5\x82y si\xc4\x99 manewry rosyjsko-wenezuelskie. W\xc5\x9br\xc3\xb3d statk\xc3\xb3w floty rosyjskiej znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 okr\xc4\x99t Piotr Wielki o nap\xc4\x99dzie atomowym. Zdaniem analityk\xc3\xb3w manewry by\xc5\x82o odpowiedzi\xc4\x85 na geopolityczne wsparcie USA dla Gruzji w czasie wojny tego kraju z Rosj\xc4\x85. We wrze\xc5\x9bniu 2009 Wenezuela by\xc5\x82a jednym z trzech kraj\xc3\xb3w (drugim by\xc5\x82a Rosja) na \xc5\x9bwiecie kt\xc3\xb3re uzna\xc5\x82y niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 Abchazji i Osetii Po\xc5\x82udniowej kt\xc3\xb3re og\xc5\x82osi\xc5\x82y niezale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 od Gruzji. Po manewrach Ch\xc3\xa1vez i prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew podpisali umow\xc4\x99 o budowie w Wenezueli reaktora atomowego Fernandeza Humberto Moran. Ch\xc3\xa1vez ujawni\xc5\x82 \xc5\xbce rosyjscy technicy j\xc4\x85drowi pracowali w Wenezueli ju\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej._NEWLINE_Rosjanie prowadzili sprzeda\xc5\xbc my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w do Wenezueli, a Caracas zakupi\xc5\x82o od nich 100 tys. karabin\xc3\xb3w Ka\xc5\x82asznikow._NEWLINE_W pa\xc5\xbadzierniku 2010 prezydent Wenezueli z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 w Rosji kolejn\xc4\x85 wizyt\xc4\x99, podpisa\xc5\x82 tam umow\xc4\x99 na budow\xc4\x99 pierwszej wenezuelskiej elektrowni atomowej.\n_START_SECTION_\nSerbia i Kosowo\n_START_PARAGRAPH_\n21 lutego 2008 Ch\xc3\xa1vez oznajmi\xc5\x82, \xc5\xbce Wenezuela nie uzna niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci Kosowa, i ostrzeg\xc5\x82, \xc5\xbce oddzielenie tego kraju od Serbii mo\xc5\xbce wywo\xc5\x82a\xc4\x87 na Ba\xc5\x82kanach kolejn\xc4\x85 wojn\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra mo\xc5\xbce sko\xc5\x84czy\xc4\x87 si\xc4\x99 katastrof\xc4\x85. Por\xc3\xb3wna\xc5\x82 kryzys kosowski do sytuacji separatystycznego stanu Zulia w Wenezueli i departamentu Santa Cruz w Boliwii. Prezydent nazwa\xc5\x82 Kosowo historycznym i geograficznym regionem Serbii. Ch\xc3\xa1vez o\xc5\x9bwiadczy\xc5\x82 \xc5\xbce ws. Kosowa popiera stanowisko Rosji i ChRL oraz wyrazi\xc5\x82 poparcie dla stanowiska rz\xc4\x85du Hiszpanii w tej kwestii. Stwierdzi\xc5\x82. \xc5\xbce nie mo\xc5\xbce zrozumie\xc4\x87 postawy pa\xc5\x84stw uznaj\xc4\x85cych niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 Kosowa._NEWLINE_24 marca oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 Waszyngton o to \xc5\xbce poprzez wspieranie niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci Kosowa stara si\xc4\x99 os\xc5\x82abi\xc4\x87 pozycj\xc4\x99 Rosji i Serbii. Kosowskiego premiera Hashima Tha\xc3\xa7iego okre\xc5\x9bli\xc5\x82 mianem terrorysty i zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82 \xc5\xbce Tha\xc3\xa7i by\xc5\x82 w przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci przyw\xc3\xb3dc\xc4\x85 cz\xc4\x99sto pos\xc4\x85dzanych o terroryzm rebeliant\xc3\xb3w z U\xc3\x87K ukrywaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 pod pseudonimem \xe2\x80\x9eW\xc4\x85\xc5\xbc\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nHolandia\n_START_PARAGRAPH_\nW sierpniu 2007 Ch\xc3\xa1vez wszed\xc5\x82 w konflikt z Holandi\xc4\x85. Do sporu dosz\xc5\x82o na skutek kontrowersji wok\xc3\xb3\xc5\x82 Antyli Holenderskich. W szeregu publicznych wyst\xc4\x85pie\xc5\x84 prezydent Wenezueli podkre\xc5\x9bli\xc5\x82, \xc5\xbce region ten powinien by\xc4\x87 \xe2\x80\x9ewolny od kolonializmu\xe2\x80\x9d i stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce ka\xc5\xbcdy kawa\xc5\x82ek ziemi w odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci 200 mil morskich (370 kilometr\xc3\xb3w) od wybrze\xc5\xbcy Wenezueli nale\xc5\xbcy do tego kraju. Jako \xc5\xbce Antyle le\xc5\xbc\xc4\x85 40 mil (64 kilometry) od Wenezueli, wielu holenderskich urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w odebra\xc5\x82o wypowiedzi prezydenta jako gro\xc5\xbab\xc4\x99 inwazji i naruszenia suwerenno\xc5\x9bci Holandii. Kilka partii politycznych Holandii zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82o si\xc4\x99 do armii na przygotowania do wojny. Partia Ludowa na rzecz Wolno\xc5\x9bci i Demokracji okre\xc5\x9bli\xc5\x82a Antyle jako \xe2\x80\x9eholenderskie Falklandy\xe2\x80\x9d. Inne partie okre\xc5\x9bla\xc5\x82y wyst\xc4\x85pienia Ch\xc3\xa1veza jako populizm niemaj\xc4\x85cy nic wsp\xc3\xb3lnego z intencjami zaatakowania Antyli.\n_START_SECTION_\nWatykan\n_START_PARAGRAPH_\nCh\xc3\xa1vez spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z papie\xc5\xbcem w Watykanie w 2006 r. Na spotkaniu dyskutowano m.in. na temat likwidacji religii z programu nauczania, czy te\xc5\xbc niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci medi\xc3\xb3w katolickich._NEWLINE_W czasie wizyty papie\xc5\xbca w Brazylii Ch\xc3\xa1vez skrytykowa\xc5\x82 postaw\xc4\x99 Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a w okresie kolonizacji Ameryki, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 nazwa\xc5\x82 Holocaustem. Komentarz zosta\xc5\x82 wyg\xc5\x82oszony kilka dni po tym gdy wenezuelskie media zinterpretowa\xc5\x82y inne komentarze papie\xc5\xbca pod adresem Ch\xc3\xa1veza, w kt\xc3\xb3rym papie\xc5\xbc mia\xc5\x82 rzekomo nazwa\xc4\x87 prezydenta Wenezueli zagro\xc5\xbceniem dla Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej.\n_START_SECTION_\nWielka Brytania\n_START_PARAGRAPH_\n8 lutego 2006 w Izbie Gmin premier Tony Blair, w odpowiedzi na pytanie odno\xc5\x9bnie polityki Wielkiej Brytanii wzgl\xc4\x99dem Wenezueli parlamentarzysty Colina Burgonam, stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce Wenezuela musi szanowa\xc4\x87 innych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci mi\xc4\x99dzynarodowej i przestrzega\xc4\x87 zasad wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy mi\xc4\x99dzynarodowej, Blair skrytykowa\xc5\x82 te\xc5\xbc sojusz Wenezueli z Kub\xc4\x85. Ch\xc3\xa1vez nast\xc4\x99pnego dnia stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce Blair nie s\xc5\x82ucha\xc5\x82 spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci mi\xc4\x99dzynarodowej, gdy UK wzi\xc4\x99\xc5\x82a udzia\xc5\x82 w inwazji na Irak, opr\xc3\xb3cz tego nazwa\xc5\x82 premiera Wielkiej Brytanii \xe2\x80\x9epionkiem imperializmu\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eg\xc5\x82\xc3\xb3wnym sojusznikiem Hitlera\xe2\x80\x9d (Georga Busha)._NEWLINE_W tym czasie wenezuelskiego prezydenta \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a przyja\xc5\xba\xc5\x84 z burmistrzem Londynu, Kenem Livingstonem. W maju 2006 Ch\xc3\xa1vez z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 w Anglii prywatn\xc4\x85 wizyt\xc4\x99. W trakcie jej trwania spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z Livingstonem, kt\xc3\xb3ry na cze\xc5\x9b\xc4\x87 prezydenta zwo\xc5\x82a\xc5\x82 uroczysty lunch. W BBC Radio 4, Livingstone pochwali\xc5\x82 Ch\xc3\xa1veza, m\xc3\xb3wi\xc4\x85c, i\xc5\xbc jest on odpowiedzialny za wiele istotnych reform spo\xc5\x82ecznych. Kiedy dziennikarze zapytali prezydenta o to czemu nie spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z Blairem, prezydent odpowiedzia\xc5\x82 jedynie, \xc5\xbce jest to \xe2\x80\x9ebardzo g\xc5\x82upie pytanie\xe2\x80\x9d, a wizyta jest wy\xc5\x82\xc4\x85cznie prywatna._NEWLINE_W lutym 2007 podpisano porozumienie mi\xc4\x99dzy Livingstonem a Ch\xc3\xa1vezem, na mocy kt\xc3\xb3rego Wenezuela dostarcza\xc5\x82a do Londynu ta\xc5\x84sz\xc4\x85 rop\xc4\x99 dla mniej zamo\xc5\xbcnych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w miasta. W zamian za to Greater London Authority udziela\xc5\x82a Wenezuelczykom porad ws. recyklingu i redukcji emisji dwutlenku w\xc4\x99gla. Umowa zosta\xc5\x82a skrytykowana przez londy\xc5\x84sk\xc4\x85 Parti\xc4\x99 Konserwatywn\xc4\x85. Dzi\xc4\x99ki porozumieniu cena ropy zosta\xc5\x82a obni\xc5\xbcona o 20%._NEWLINE_28 sierpnia 2008, po przegranych wyborach, Livingstone og\xc5\x82osi\xc5\x82, \xc5\xbce przyj\xc4\x85\xc5\x82 stanowisko doradcy do spraw urbanistyki w Caracas.\n_START_SECTION_\nIran\n_START_PARAGRAPH_\nHugo Ch\xc3\xa1vez rozwin\xc4\x85\xc5\x82 przyjazne stosunki z Iranem. Relacje rozwijano g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w zakresie produkcji energii, gospodarki i wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy przemys\xc5\x82owej. Prezydent odwiedzi\xc5\x82 Iran kilkakrotnie, po raz pierwszy w 2001 roku. Ch\xc3\xa1vez oznajmi\xc5\x82, \xc5\xbce przyby\xc5\x82 do Iranu w celu \xe2\x80\x9eprzygotowania drogi do pokoju, sprawiedliwo\xc5\x9bci, stabilno\xc5\x9bci i post\xc4\x99pu w XXI wieku\xe2\x80\x9d. Prezydent Iranu Mohammad Chatami odwiedzi\xc5\x82 Wenezuel\xc4\x99 trzykrotnie. Podczas wizyty w 2005 roku, Ch\xc3\xa1vez wr\xc4\x99czy\xc5\x82 Chatamiemu Orden del Libertador._NEWLINE_Wenezuela kontynuowa\xc5\x82a wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 tak\xc5\xbce, gdy prezydentem Iranu zosta\xc5\x82 Mahmud Ahmadine\xc5\xbcad. W maju 2006 Ch\xc3\xa1vez pochwali\xc5\x82 ira\xc5\x84skie plany pozyskiwania energii j\xc4\x85drowej i jednocze\xc5\x9bnie zaprzeczy\xc5\x82 jakoby Ira\xc5\x84czycy chcieli pozyska\xc4\x87 bro\xc5\x84 atomow\xc4\x85. Poparcie Wenezueli dla ira\xc5\x84skiego programu atomowego zosta\xc5\x82o uznane przez administracj\xc4\x99 USA za zagro\xc5\xbcenie._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug doniesie\xc5\x84 Reutersa, w czasie wizyty na Uniwersytecie Tehera\xc5\x84skim w 2006 r., Ch\xc3\xa1vez stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce \xe2\x80\x9eje\xc5\x9bli imperium USA uda si\xc4\x99 umocni\xc4\x87 swoj\xc4\x85 dominacj\xc4\x99 to ludzko\xc5\x9b\xc4\x87 nie ma przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci. Dlatego musimy uratowa\xc4\x87 ludzko\xc5\x9b\xc4\x87 i po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 kres ameryka\xc5\x84skiemu imperializmowi\xe2\x80\x9d. Prezydent mia\xc5\x82 te\xc5\xbc mocno skrytykowa\xc4\x87 Izrael i pot\xc4\x99pi\xc4\x87 wkroczenie wojsk izraelskich do Libanu w 2006 r. jako faszystowskie i terrorystyczne. W czasie tej wizyty Ahmadine\xc5\xbcad wr\xc4\x99czy\xc5\x82 Ch\xc3\xa1vezowi Najwy\xc5\xbcszy Medal Islamskiej Republiki Iranu. Wr\xc4\x99czaj\xc4\x85c mu odznaczenie stwierdzi\xc5\x82 \xe2\x80\x9ePan Ch\xc3\xa1vez jest moim bratem, jest przyjacielem narodu ira\xc5\x84skiego i ludzi d\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cych na wolno\xc5\x9bci na ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiecie[...] Jest on robotnikiem Boga i s\xc5\x82ug\xc4\x85 narodu\xe2\x80\x9d._NEWLINE_6 stycznia 2007 prezydenci Iranu i Wenezueli og\xc5\x82osili ch\xc4\x99\xc4\x87 utworzenia wsp\xc3\xb3lnego funduszu na rzecz narod\xc3\xb3w \xe2\x80\x9epr\xc3\xb3buj\xc4\x85cych wyzwoli\xc4\x87 si\xc4\x99 spod imperialistycznego jarzma\xe2\x80\x9d. Rz\xc4\x85dy zapowiedzia\xc5\x82y wp\xc5\x82acanie na rzecz funduszu a\xc5\xbc 2 mld dolar\xc3\xb3w. Wcze\xc5\x9bniej prezydenci og\xc5\x82osili budow\xc4\x99 \xe2\x80\x9eosi jedno\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d przeciwko \xe2\x80\x9eameryka\xc5\x84skiemu imperializmowi\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W czasie, gdy Wenezuela i Rosja prowadzi\xc5\x82y wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 atomow\xc4\x85, do Caracas uda\xc5\x82a si\xc4\x99 delegacja na czele z ira\xc5\x84skim ministrem nauki, bada\xc5\x84 i technologii \xe2\x80\x93 Mohammadem Mehdi Zahedim. Delegacja obserwowa\xc5\x82a przebieg realizacji umowy rosyjsko-wenezuelskiej. Na miejscu powsta\xc5\x82y dwa ira\xc5\x84sko-wenezuelskie komitety techniczne i edukacyjne. Delegacja odwiedzi\xc5\x82a te\xc5\xbc Wenezuelsk\xc4\x85 Fundacj\xc4\x99 Bada\xc5\x84 Sejsmologicznych, Centralny Uniwersytet w Caracas, Uniwersytet Simona Bolivara oraz Wenezuelski Instytut Bada\xc5\x84 Naukowych._NEWLINE_Poza sfer\xc4\x85 polityczn\xc4\x85 oba kraje zobowi\xc4\x85za\xc5\x82y si\xc4\x99 do uruchomienia nowego programu uniwersyteckiego z naciskiem na nauczanie zasad socjalizmu i promowania dyskusji na temat socjalizmu XXI wieku. Rz\xc4\x85d obu pa\xc5\x84stw planowa\xc5\x82y utworzenie wsp\xc3\xb3lnego Uniwersytetu Cywilizacji.\n_START_SECTION_\nTajwan\n_START_PARAGRAPH_\nRelacje Wenezueli z Tajwanem pozostawa\xc5\x82y napi\xc4\x99te z powodu rosn\xc4\x85cego partnerstwa Wenezueli z Chi\xc5\x84sk\xc4\x85 Republik\xc4\x85 Ludow\xc4\x85. Oba kraje nie utrzymywa\xc5\x82y \xc5\xbcadnych oficjalnych stosunk\xc3\xb3w dyplomatycznych. W 2007 roku Wenezuela nie przed\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82a wiz dla pi\xc4\x99ciu cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w tajwa\xc5\x84skiego przedstawicielstwa handlowego w Caracas.\n_START_SECTION_\nIzrael i Palestyna\n_START_PARAGRAPH_\n3 sierpnia 2006 w prote\xc5\x9bcie przeciwko atakowi Izraela na tereny Libanu, Ch\xc3\xa1vez wycofa\xc5\x82 z Tel Awiwu wenezuelskiego charg\xc3\xa9 d\xe2\x80\x99affaires. W odpowiedzi rz\xc4\x85d Izraelu wycofa\xc5\x82 z Wenezueli swojego ambasadora._NEWLINE_Krytyka polityki rz\xc4\x85du Izraela przynios\xc5\x82a Ch\xc3\xa1vezowi szacunek w\xc5\x9br\xc3\xb3d zwolennik\xc3\xb3w niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci Palestyny i bliskowschodnich dzia\xc5\x82aczy politycznych. Wiceprzewodnicz\xc4\x85cy rady politycznej Hezbollahu, Mahmoud Komati nazwa\xc5\x82 dzia\xc5\x82ania Ch\xc3\xa1veza \xe2\x80\x9eprzyk\xc5\x82adem dla rewolucjonist\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d natomiast lewicowy parlamentarzysta z Wielkiej Brytanii, Georg Galloway stwierdzi\xc5\x82, i\xc5\xbc Ch\xc3\xa1vez by\xc5\x82 \xe2\x80\x9eprawdziwym przyw\xc3\xb3dc\xc4\x85 Arab\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W okresie konfliktu mi\xc4\x99dzy Izraelem a Gaz\xc4\x85 w latach 2008\xe2\x80\x932009, Wenezuela zerwa\xc5\x82a wszelkie oficjalne kontakty dyplomatyczne z Izraelem i oficjalnie pot\xc4\x99pi\xc5\x82a dzia\xc5\x82ania tamtejszego rz\xc4\x85du. 27 kwietnia 2009 roku minister spraw zagranicznych Nicolas Maduro spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z ministrem spraw zagranicznych Riyadem al-Malikiem, reprezentuj\xc4\x85cym Palesty\xc5\x84skie W\xc5\x82adze Narodowe. Na spotkaniu oficjalnie nawi\xc4\x85zano stosunki dyplomatyczne mi\xc4\x99dzy Palestyn\xc4\x85 a Wenezuel\xc4\x85._NEWLINE_W czasie wizyty w Syrii w czerwcu 2010 na spotkaniu z Baszarem al-Asadem prezydent Wenezueli oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 Izrael o bycie satelit\xc4\x85 USA.\n_START_SECTION_\nChiny\n_START_PARAGRAPH_\nW chwili gdy Ch\xc3\xa1vez doszed\xc5\x82 do w\xc5\x82adzy, handel z Chinami nie przekracza\xc5\x82 200 milion\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w. Od czasu utworzenia rz\xc4\x85du boliwaria\xc5\x84skiego kwota ta wzros\xc5\x82a do prawie 10 miliard\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w. Wed\xc5\x82ug chi\xc5\x84skich urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w Wenezuela sta\xc5\x82a si\xc4\x99 najwi\xc4\x99kszym odbiorc\xc4\x85 chi\xc5\x84skich inwestycji w Ameryce \xc5\x81aci\xc5\x84skiej. Wenezuela rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc program wymiany kulturalnej i naukowej z Chinami._NEWLINE_W 2008 rz\xc4\x85d Wenezueli z pomoc\xc4\x85 ChRL uruchomi\xc5\x82 pierwsz\xc4\x85 wenezuelsk\xc4\x85 satelit\xc4\x99 o nazwie VENESAT 1. Ch\xc3\xa1vez stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce satelita b\xc4\x99dzie narz\xc4\x99dziem integracji Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej i Karaib\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Ta satelita nie jest dla nas [Wenezuelczyk\xc3\xb3w], lecz dla ludzi w Ameryce \xc5\x81aci\xc5\x84skiej i na Karaibach. To kolejny krok ku niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci, doda\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xc5\xbce projekt ten prze\xc5\x82amie technologiczny analfabetyzm._NEWLINE_We wrze\xc5\x9bniu 2008 roku prezydent odwiedzi\xc5\x82 ChRL. Stwierdzi\xc5\x82 \xc5\xbce jest \xe2\x80\x9emaoist\xc4\x85\xe2\x80\x9d i popar\xc5\x82 chi\xc5\x84skie przeciwdzia\xc5\x82ania procesowi osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia przez USA dominacji na arenie mi\xc4\x99dzynarodowej. Prezydent uzyska\xc5\x82 od Chin gwarancj\xc4\x99 na budow\xc4\x99 tankowc\xc3\xb3w i na pomoc dla Wenezueli w budowie rafinerii przetwarzaj\xc4\x85cej ci\xc4\x99\xc5\xbck\xc4\x85 rop\xc4\x99. Wenezuela zakupi\xc5\x82a od Chi\xc5\x84czyk\xc3\xb3w dwa szwadrony samolot\xc3\xb3w Hongdu JL-8 i radary gruntowe._NEWLINE_Kolejn\xc4\x85 umow\xc4\x99 o warto\xc5\x9bci 12 miliard\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w podpisano w lutym 2009 roku. W jej efekcie z chi\xc5\x84skim wsparciem otwarta zosta\xc5\x82a pierwsza fabryka telefon\xc3\xb3w kom\xc3\xb3rkowych w Wenezueli._NEWLINE_W 2009 r. Chiny uruchomi\xc5\x82y w Wenezueli sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99 kolejow\xc4\x85 kt\xc3\xb3ra w 40% kontrolowana by\xc5\x82a przez Chi\xc5\x84sk\xc4\x85 In\xc5\xbcyniersk\xc4\x85 Korporacj\xc4\x99 Kolejow\xc4\x85, a w 60% przez rz\xc4\x85d Wenezueli._NEWLINE_Do 2010 r. znacznie wzr\xc3\xb3s\xc5\x82 eksport wenezuelskiej ropy do Chin. We wrze\xc5\x9bniu 2008 Wenezuela podpisa\xc5\x82a z Chinami seri\xc4\x99 pakt\xc3\xb3w o wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy energetycznej. Do 2012 roku eksport ropy mia\xc5\x82 wzrosn\xc4\x85\xc4\x87 trzykrotnie \xe2\x80\x93 do miliona bary\xc5\x82ek dziennie._NEWLINE_W lutym 2009 Wenezuela i Chiny zgodzi\xc5\x82y si\xc4\x99 na podwojenie swojego wsp\xc3\xb3lnego funduszu inwestycyjnego do 12 mld dolar\xc3\xb3w oraz podpisa\xc5\x82y umow\xc4\x99 zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85c\xc4\x85 zasi\xc4\x99g wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy \xe2\x80\x93 obj\xc4\x99\xc5\x82a ona zwi\xc4\x99kszenie eksportu ropy z Wenezueli, dzi\xc4\x99ki czemu kraj ten sta\xc5\x82 si\xc4\x99 czwartym najwi\xc4\x99kszym dostawc\xc4\x85 ropy do Chin. We wrze\xc5\x9bniu 2009 roku Wenezuela og\xc5\x82osi\xc5\x82a now\xc4\x85 transakcj\xc4\x99 z Chinami o warto\xc5\x9bci 16 miliard\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w. W jej wyniku PDVSA produkowa\xc5\x82a 450 tys. bary\xc5\x82ek ci\xc4\x99\xc5\xbckiej ropy dziennie. Ch\xc3\xa1vez zapowiedzia\xc5\x82, \xc5\xbce w zamian Chiny zobowi\xc4\x85za\xc5\x82y si\xc4\x99 do budowy w Wenezueli platform wiertniczych, linii kolejowych czy dom\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nWietnam\n_START_PARAGRAPH_\nWietnam i Wenezuela nawi\xc4\x85za\xc5\x82y stosunki dyplomatyczne w 1989 roku. Od 2006 roku Wietnam posiada ambasad\xc4\x99 w Caracas natomiast Wenezuela w Hanoi. W 2007 dwustronny handel mi\xc4\x99dzy krajami wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 11,7 mln dolar\xc3\xb3w natomiast relacje mi\xc4\x99dzy krajami wykazuj\xc4\x85 \xe2\x80\x9eogromny potencja\xc5\x82\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W ci\xc4\x85gu ostatnich dziesi\xc4\x99ciu lat obydwa kraje dokona\xc5\x82y osi\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87 w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych dziedzinach, szczeg\xc3\xb3lnie w przemy\xc5\x9ble naftowym i gazowym._NEWLINE_W 2006 r. Chavez odwiedzi\xc5\x82 Wietnam i od tamtego czasu jego rz\xc4\x85d zintensyfikowa\xc5\x82 kontakty z tym krajem. Po wizycie w 2006 Petroleos de Venezuela i PetroVietnam og\xc5\x82osi\xc5\x82y uruchomienie szeregu wsp\xc3\xb3lnych projekt\xc3\xb3w, m.in. PetroVietnam uzyska\xc5\x82 koncesj\xc4\x99 na prace w basenie Orinoko oraz umow\xc4\x99 na transport wenezuelskiej ropy do Wenezueli, gdzie dwa koncerny maj\xc4\x85 wybudowa\xc4\x87 rafinerie. W czasie wizyty Ch\xc3\xa1vez pochwali\xc5\x82 rewolucyjn\xc4\x85 histori\xc4\x99 Wietnamu, a agresj\xc4\x99 ameryka\xc5\x84sk\xc4\x85 na ten kraj okre\xc5\x9bli\xc5\x82 jako \xe2\x80\x9ezbrodni\xc4\x99 imperialistyczn\xc4\x85\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W 2007 r. Wenezuel\xc4\x99 odwiedzi\xc5\x82 natomiast pierwszy sekretarz Komunistycznej Partii Wietnamu N\xc3\xb4ng \xc4\x90\xe1\xbb\xa9c M\xe1\xba\xa1nh. 18 listopada 2008 Wenezuel\xc4\x99 odwiedzi\xc5\x82 prezydent Nguy\xe1\xbb\x85n Minh Tri\xe1\xba\xbft. Obaj przyw\xc3\xb3dcy podpisali kontrakt na 200 mln. dolar\xc3\xb3w oraz zawi\xc4\x85zali 15 wsp\xc3\xb3lnych projekt\xc3\xb3w._NEWLINE_W marcu 2008 Wenezuela i Wietnam podpisa\xc5\x82y umow\xc4\x99 o wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy w dziedzinie turystyki. W 2009 rz\xc4\x85d zatwierdzi\xc5\x82 wsparcie rolnictwa wietnamskiego w wysoko\xc5\x9bci 46\xc2\xa0500\xc2\xa0000 dolar\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nLibia\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsza podr\xc3\xb3\xc5\xbc prezydenta Ch\xc3\xa1veza do Libii odby\xc5\x82a si\xc4\x99 w 2001 po osobistym zaproszeniu, kt\xc3\xb3re ju\xc5\xbc w 1999 otrzyma\xc5\x82 od tamtejszego przyw\xc3\xb3dcy Muammara Kaddafiego. W czasie kr\xc3\xb3tkiej wizyty om\xc3\xb3wili sytuacj\xc4\x99 mi\xc4\x99dzynarodowe, poziom produkcji OPEC i spadek cen ropy naftowej. W 2004 roku prezydent Wenezueli zosta\xc5\x82 odznaczony Mi\xc4\x99dzynarodow\xc4\x85 Nagrod\xc4\x85 Praw Cz\xc5\x82owieka Al-Kadafiego. Ch\xc3\xa1vez nazwa\xc5\x82 Kadafiego przyjacielem i podkre\xc5\x9bli\xc5\x82, \xc5\xbce \xc5\x82\xc4\x85czy ich ten sam \xc5\x9bwiatopogl\xc4\x85d._NEWLINE_W 2006 r., podczas trzeciej wizyty Ch\xc3\xa1veza, przyw\xc3\xb3dcy podpisali og\xc3\xb3lny traktat wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy ekonomicznej i kulturalnej, a Ch\xc3\xa1vez wezwa\xc5\x82 do wzajemnego zjednoczenia przeciwko \xe2\x80\x9eameryka\xc5\x84skiej hegemonii\xe2\x80\x9d. W tym czasie Libia stara\xc5\x82a si\xc4\x99 naprawi\xc4\x87 stosunki ze Stanami Zjednoczonymi podczas gdy Wenezuela wysuwa\xc5\x82a si\xc4\x99 do roli czo\xc5\x82owego przeciwnika administracji Busha w Ameryce Po\xc5\x82udniowej._NEWLINE_W czasie wojny domowej w Libii, Ch\xc3\xa1vez popar\xc5\x82 Kadafiego i zaproponowa\xc5\x82 po\xc5\x9bredniczenie w rozmowach mi\xc4\x99dzy nim a opozycj\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nInne\n_START_PARAGRAPH_\nWenezuela i Madagaskar nawi\xc4\x85za\xc5\x82y stosunki dyplomatyczne w dniu 17 listopada 2008. Ceremonii tej przewodniczy\xc5\x82 Reinaldo Bolivar, wenezuelski wiceminister spraw zagranicznych ds. Afryki oraz Zinga Andrianarivelo Razifi, ambasador Madagaskaru w Wenezueli. Razafi podkre\xc5\x9bla\xc5\x82, \xc5\xbce obydwa kraje maj\xc4\x85 podobn\xc4\x85 histori\xc4\x99 i dozna\xc5\x82y one problemu kolonializmu. W tym czasie Wenezuela otworzy\xc5\x82a jedena\xc5\x9bcie nowych ambasad na obszarze kontynentu._NEWLINE_W tym samym roku Wenezuela podpisa\xc5\x82a z Zimbabwe umow\xc4\x99 o wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy w dziedzinie umocnienia wi\xc4\x99zi energetycznych, rolniczych, gospodarczych, spo\xc5\x82ecznych i kulturalnych.\n_START_SECTION_\nV Mi\xc4\x99dzynarod\xc3\xb3wka\n_START_PARAGRAPH_\nW 2007 Ch\xc3\xa1vez og\xc5\x82osi\xc5\x82, \xc5\xbce b\xc4\x99dzie d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do utworzenia nowej mi\xc4\x99dzynarod\xc3\xb3wki, a 2008 b\xc4\x99dzie dobrym momentem na zwo\xc5\x82anie posiedzenia partii i ruch\xc3\xb3w lewicowych z regionu Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej i Karaib\xc3\xb3w. 21 listopada 2009 w Caracas odby\xc5\x82o si\xc4\x99 Pierwsze Mi\xc4\x99dzynarodowe Spotkanie Partii Lewicowych. W trakcie spotkania prezydent wezwa\xc5\x82 do powo\xc5\x82ania Pi\xc4\x85tej Mi\xc4\x99dzynarod\xc3\xb3wki Socjalistycznej. Wiceminister kultury Pedro Calzadilla stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce hipotetyczne doj\xc5\x9b\xc4\x87 spotkanie za\xc5\x82o\xc5\xbcycielskie mo\xc5\xbce odby\xc4\x87 si\xc4\x99 w kwietniu 2010 w Wenezueli. Calzadill stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce powstanie nowej mi\xc4\x99dzynarod\xc3\xb3wki to bardzo wa\xc5\xbcna inicjatywa, kt\xc3\xb3rej celem jest przegrupowanie si\xc5\x82 lewicowych w skali \xc5\x9bwiatowej. To tak\xc5\xbce odnowienie nadziei na to, \xc5\xbce socjalizm jest mo\xc5\xbcliwy._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug doniesie\xc5\x84 do nowej organizacji do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 mia\xc5\x82y boliwijski Ruch na rzecz Socjalizmu, Mi\xc4\x99dzynarodowa Tendencja Marksistowska, salwadorski Front Wyzwolenia Narodowego im. Farabunda Mart\xc3\xadego, sandini\xc5\x9bci, ekwadorska Alianza PAIS, gwatemalska Nowa Alternatywa Narodowa, chilijska Propozycja na rzecz Spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa Alternatywne oraz australijski Sojusz Socjalistyczny. Przedstawiciele portugalskiej partii Blok Lewicy, niemieckiej Die Linke i francuskiej Partii Lewicy wyrazili zainteresowanie udzia\xc5\x82em w grupie, lecz stwierdzili, \xc5\xbce przed hipotetycznym do\xc5\x82\xc4\x85czeniem do mi\xc4\x99dzynarod\xc3\xb3wki potrzebne s\xc4\x85 konsultacje. Komunistyczna Partia Kuby wydawa\xc5\x82a si\xc4\x99 sprzyja\xc4\x87 wenezuelskiej propozycji, jednak wiele innych partii komunistycznych by\xc5\x82o zdecydowanie przeciwnych inicjatywie.\n_START_SECTION_\nWizerunek Ch\xc3\xa1veza w wenezuelskich mediach\n_START_PARAGRAPH_\nWi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 medi\xc3\xb3w wenezuelskich stanowi\xc5\x82y media prywatne kontrolowane przez nieprzychylne PSUV korporacje. W 2007 prywatne korporacje kontrolowa\xc5\x82y 80% kana\xc5\x82\xc3\xb3w telewizji kablowej, 100% gazet i 706 z 709 stacji radiowych.\n_START_SECTION_\nW mediach prywatnych\n_START_PARAGRAPH_\nJeszcze przed zamachem z kwietnia 2002 wielu w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli, mened\xc5\xbcer\xc3\xb3w i komentator\xc3\xb3w pracuj\xc4\x85cych dla pi\xc4\x99ciu najwi\xc4\x99kszych og\xc3\xb3lnodost\xc4\x99pnych prywatnych sieci telewizyjnych i najwi\xc4\x99kszych gazet g\xc5\x82\xc3\xb3wnego nurtu wyra\xc5\xbca\xc5\x82o sprzeciw wobec polityki rz\xc4\x85du boliwaria\xc5\x84skiego. Media oskar\xc5\xbca\xc5\x82y administracj\xc4\x99 o zastraszanie dziennikarzy przy u\xc5\xbcyciu gang\xc3\xb3w. Prezydent natomiast oskar\xc5\xbca\xc5\x82 media prywatne o to \xc5\xbce ich w\xc5\x82a\xc5\x9bciciele nie s\xc4\x85 lojalni wobec Wenezueli, lecz wobec Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych i s\xc4\x85 no\xc5\x9bnikiem propagandy neoliberalizmu. Prywatne media za po\xc5\x9brednictwem znanych politolog\xc3\xb3w (nieprzychylnych rz\xc4\x85dowi) podawa\xc5\x82y \xc5\xbce m.in. Ch\xc3\xa1vez jest chory psychicznie i skrywa swoj\xc4\x85 \xe2\x80\x9eseksualn\xc4\x85 obsesj\xc4\x99 do Castro\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug Grega Grandina, profesora historii Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej na Uniwersytecie Nowojorskim, wenezuelskie media cierpia\xc5\x82y na przewlek\xc5\x82\xc4\x85 obsesj\xc4\x99 Ch\xc3\xa1veza i krytyczne wobec niego w spos\xc3\xb3b ca\xc5\x82kowicie obcy dla wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci obserwator\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich._NEWLINE_Na kr\xc3\xb3tko przed zamachem 11\xe2\x80\x9314 kwietnia prywatne media zwi\xc4\x99ksza\xc5\x82y napi\xc4\x99cia. W dniu 11 kwietnia w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci prywatnych kana\xc5\x82\xc3\xb3w telewizyjnych nadano komunikaty wzywaj\xc4\x85ce do usuni\xc4\x99cia Ch\xc3\xa1veza i nadawa\xc5\x82y nieop\xc5\x82acone reklamy, w kt\xc3\xb3rych wzywano Wenezuelczyk\xc3\xb3w do udzia\xc5\x82u w antychavistowskim powstaniu._NEWLINE_W dniach poprzedzaj\xc4\x85cych zamach rz\xc4\x85d staraj\xc4\x85c si\xc4\x99 zachowa\xc4\x87 w kraju porz\xc4\x85dek, powo\xc5\x82uj\xc4\x85c si\xc4\x99 na Artyku\xc5\x82 192 prawa telekomunikacyjnego (u\xc5\xbcy\xc5\x82 go ponad trzydzie\xc5\x9bci razy) wykorzysta\xc5\x82 15-20 minutowy czas antenowy do promocji w\xc5\x82asnej wersji sytuacji w kraju._NEWLINE_Po tym gdy w 2007 licencj\xc4\x99 utraci\xc5\x82a stacja RCTV, kt\xc3\xb3ra udzieli\xc5\x82a wsparcia organizatorom zamachu stanu, w dalszym ci\xc4\x85gu media prywatne pozosta\xc5\x82y przeciwne rz\xc4\x85dowi boliwaria\xc5\x84skiej, ale w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci przypadk\xc3\xb3w zliberalizowa\xc5\x82y swoje stanowisko i zgodzi\xc5\x82y si\xc4\x99 na przedstawianie opinii rzecznik\xc3\xb3w rz\xc4\x85du. W ostatnich latach prezydencji najbardziej antychavistowsk\xc4\x85 stacj\xc4\x85 telewizyjn\xc4\x85 by\xc5\x82a Globovisi\xc3\xb3n. Globovisi\xc3\xb3n popiera\xc5\x82a zamach stanu i blokad\xc4\x99 naftow\xc4\x85 w 2002 i 2003 roku. 29 maja 2007 roku prezydent skrytykowa\xc5\x82 stacj\xc4\x99 za zach\xc4\x99canie do niepokoj\xc3\xb3w spo\xc5\x82ecznych i pot\xc4\x99pi\xc5\x82 incydent w trakcie kt\xc3\xb3rego stacja wezwa\xc5\x82a do jego zabicia (w trakcie kontrowersyjnej audycji nadano m.in. fragment filmiku z zamachu na Jana Paw\xc5\x82a II i piosenk\xc4\x99 Esto no Stacje Aqu\xc3\xad \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9eTo nie koniec\xe2\x80\x9d). Rz\xc4\x85d wni\xc3\xb3s\xc5\x82 w tej sprawie skarg\xc4\x99 na telewizj\xc4\x99 do Biura Prokuratura Generalnego. Rz\xc4\x85d skrytykowa\xc5\x82 te\xc5\xbc CNN w kt\xc3\xb3rej w tym samym czasie obok scen z zamach\xc3\xb3w Al Kaidy pokazywano wizerunek Ch\xc3\xa1veza._NEWLINE_Po trz\xc4\x99sieniu ziemi w 2009 wybuch\xc5\x82 kolejny konflikt w sprawie dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci Globovisi\xc3\xb3n \xe2\x80\x93 rz\xc4\x85d oskar\xc5\xbcy\xc5\x82 stacj\xc4\x99 o wywo\xc5\x82ywanie paniki. Ch\xc3\xa1vez za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82 sankcji wobec stacji. Zosta\xc5\x82o to skrytykowane przez Franka La Rue z ONZ i Cataline Botero z OPA, kt\xc3\xb3rzy monitoruj\xc4\x85 wolno\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc5\x82owa._NEWLINE_W tym samym roku Globovisi\xc3\xb3n zosta\xc5\x82a ukarana przez s\xc4\x85d grzywn\xc4\x85 w wysoko\xc5\x9bci 4,1 miliona dolar\xc3\xb3w za nielegalne nadawanie na nieautoryzowanych falach i nie zap\xc5\x82acenie podatk\xc3\xb3w za reklamy polityczne z lat 2002\xe2\x80\x932003._NEWLINE_Do ko\xc5\x84ca \xc5\xbcycia Ch\xc3\xa1veza wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 gazet i stacji radiowych pozosta\xc5\x82o krytyczna wobec prezydenta.\n_START_SECTION_\nMedia zagraniczne\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug wielu obserwator\xc3\xb3w tak\xc5\xbce i za granic\xc4\x85 w wielu mediach Ch\xc3\xa1vez i proces rewolucji boliwaria\xc5\x84skiej nie by\xc5\x82 przedstawiany obiektywnie. Media w USA i w cz\xc4\x99\xc5\x9bci innych pa\xc5\x84stw cz\xc4\x99sto konsekwentnie sugerowa\xc5\x82y \xc5\xbce prezydent jest w rzeczywisto\xc5\x9bci dyktatorem lub zmierza do wprowadzenia re\xc5\xbcimu. Wed\xc5\x82ug zwolennik\xc3\xb3w prezydenta nie zwa\xc5\xbcano przy tym na to, \xc5\xbce partia prezydenta wygrywa\xc5\x82a wybory, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y uznane przez obserwator\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzynarodowych. Lewicowy FAIR skrytykowa\xc5\x82 przedstawienie prezydenta Wenezueli przez The New York Times, w kt\xc3\xb3rym, 25 lutego 2007 roku ukaza\xc5\x82 si\xc4\x99 artyku\xc5\x82 pod tytu\xc5\x82em Venezuela Spending on Arms Soars to World\xe2\x80\x99s Top Ranks o zbrojeniach Wenezueli. FAIR wykaza\xc5\x82 \xc5\xbce \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em informacji z artyku\xc5\x82u by\xc5\x82a organizacja rz\xc4\x85dowa United States Agency for International Development kt\xc3\xb3ra mog\xc5\x82a wzi\xc4\x85\xc4\x87 udzia\xc5\x82 w nieudanym zamachu stanu w 2002 roku._NEWLINE_13 marca 2007 Rada Prasy Ontario uwzgl\xc4\x99dni\xc5\x82a skarg\xc4\x99 na brak neutralno\xc5\x9bci czasopisma Toronto Star, kt\xc3\xb3re w maju 2006 wyda\xc5\x82o seri\xc4\x99 artyku\xc5\x82\xc3\xb3w dotycz\xc4\x85cych ub\xc3\xb3stwa, bezrobocia i wska\xc5\xbanika morderstw, opieraj\xc4\x85c si\xc4\x99 przy tym wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach opozycyjnych.\n_START_SECTION_\nUpami\xc4\x99tnienie, odznaczenia\n_START_PARAGRAPH_\nAmeryka\xc5\x84ski magazyn Time umie\xc5\x9bci\xc5\x82 Ch\xc3\xa1veza na li\xc5\x9bcie 100 najbardziej wp\xc5\x82ywowych os\xc3\xb3b lat 2005\xe2\x80\x932006. W 2006 roku brytyjski tygodnik New Statesman umie\xc5\x9bci\xc5\x82 Ch\xc3\xa1veza na li\xc5\x9bcie \xe2\x80\x9ebohater\xc3\xb3w naszych czas\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d na pozycji jedenastej. W 2010 roku New Statesman umie\xc5\x9bci\xc5\x82 go na li\xc5\x9bcie The World\xe2\x80\x99s 50 Most Influential Figures._NEWLINE_W 2008 zosta\xc5\x82 odznaczony B\xc5\x82\xc4\x99kitn\xc4\x85 Planet\xc4\x85 \xe2\x80\x93 nagrod\xc4\x85 przyznawan\xc4\x85 przez Fundacj\xc4\x99 Ethecon._NEWLINE_Otrzyma\xc5\x82 honoris causa uniwersytet\xc3\xb3w w nast\xc4\x99puj\xc4\x85cych krajach:. Libia, Nikaragua, Chiny, Korea Po\xc5\x82udniowa, Dominikana, Brazylia, Rosja, Boliwia, Chile i Syria (Uniwersytet Damasce\xc5\x84ski)._NEWLINE_Imi\xc4\x99 Hugo Ch\xc3\xa1veza nosi port lotniczy Cap-Haitien na Haiti. Jego imieniem nazwane zosta\xc5\x82y ulice (lub zosta\xc5\x82o to zapowiedziane) m.in. w Dominikanie, Libanie, Palestynie, Rosji, RPA, Wenezueli, Senegalu, Bia\xc5\x82orusi, Nikaragui i Argentynie.'