b'\n_START_ARTICLE_\nEgzekucja zak\xc5\x82adnik\xc3\xb3w tczewskich\n_START_PARAGRAPH_\nEgzekucja zak\xc5\x82adnik\xc3\xb3w tczewskich \xe2\x80\x93 publiczna egzekucja polskich zak\xc5\x82adnik\xc3\xb3w przeprowadzona przez okupant\xc3\xb3w niemieckich w Tczewie. 24 stycznia 1940 na tzw. \xc5\x9bwi\xc5\x84skim rynku cz\xc5\x82onkowie SS i paramilitarnego Selbstschutzu rozstrzelali trzynastu Polak\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 pracownik\xc3\xb3w PKP, urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w, kupc\xc3\xb3w i rzemie\xc5\x9blnik\xc3\xb3w. Zbrodni dokonano w odwecie za rzekome podpalenie przez polski ruch oporu niemieckich warsztat\xc3\xb3w samochodowych ulokowanych w tczewskiej fabryce \xe2\x80\x9eArkona\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nPo\xc5\xbcar w fabryce \xe2\x80\x9eArkona\xe2\x80\x9d\n_START_PARAGRAPH_\nW nocy z 23 na 24 stycznia 1940 roku w niewyja\xc5\x9bnionych okoliczno\xc5\x9bciach wybuch\xc5\x82 po\xc5\xbcar na terenie tczewskiej Fabryki Wyrob\xc3\xb3w Metalowych \xe2\x80\x9eArkona\xe2\x80\x9d (obecnie Centrum Wystawienniczo-Regionalne Dolnej Wis\xc5\x82y). Ca\xc5\x82kowicie sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82a jedna z hal, w kt\xc3\xb3rej niemiecka poczta urz\xc4\x85dzi\xc5\x82a sw\xc3\xb3j gara\xc5\xbc oraz warsztat samochodowy. Zniszczeniu uleg\xc5\x82o 11 samochod\xc3\xb3w (wed\xc5\x82ug innej wersji sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82o tylko 7 pojazd\xc3\xb3w)._NEWLINE_Przyczyn\xc4\x85 po\xc5\xbcaru by\xc5\x82a najprawdopodobniej nieostro\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 niemieckiej obs\xc5\x82ugi, kt\xc3\xb3ra, chc\xc4\x85c uchroni\xc4\x87 pojazdy przed mrozem, umie\xc5\x9bci\xc5\x82a koksowniki zbyt blisko samochod\xc3\xb3w. Landrat Isendick, kt\xc3\xb3ry nast\xc4\x99pnego dnia rano przyby\xc5\x82 na miejsce po\xc5\xbcaru, uzna\xc5\x82 jednak, \xc5\xbce ogie\xc5\x84 zosta\xc5\x82 celowo pod\xc5\x82o\xc5\xbcony przez polskich sabota\xc5\xbcyst\xc3\xb3w, i rozkaza\xc5\x82 rozstrzela\xc4\x87 po jednym Polaku za ka\xc5\xbcdy zniszczony samoch\xc3\xb3d. Nie przeprowadzono \xc5\xbcadnego dochodzenia, kt\xc3\xb3re mog\xc5\x82oby potwierdzi\xc4\x87 tez\xc4\x99 o celowym podpaleniu warsztat\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nEgzekucja zak\xc5\x82adnik\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nJeszcze tego samego ranka Isendick zwo\xc5\x82a\xc5\x82 nadzwyczajn\xc4\x85 narad\xc4\x99 w tczewskim urz\xc4\x99dzie miejskim, w kt\xc3\xb3rej udzia\xc5\x82 wzi\xc4\x99li m.in. szefowie lokalnych plac\xc3\xb3wek Gestapo i Selbstschutzu. Sporz\xc4\x85dzono w\xc3\xb3wczas list\xc4\x99 Polak\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych miano rozstrzela\xc4\x87 w odwecie za rzekome podpalenie warsztatu. Na li\xc5\x9bcie znale\xc5\xbali si\xc4\x99 m.in. pracownicy PKP oraz miejscowi urz\xc4\x99dnicy, kupcy i rzemie\xc5\x9blnicy. Szybko aresztowano trzyna\xc5\x9bcie wskazanych os\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3re przyprowadzono do siedziby Gestapo przy ulicy Ba\xc5\x82dowskiej. Rodziny aresztowanych zapewniono, i\xc5\xbc po przes\xc5\x82uchaniu ich bliscy zostan\xc4\x85 zwolnieni do dom\xc3\xb3w._NEWLINE_Oko\xc5\x82o godziny 13:00 aresztowanych przywieziono ci\xc4\x99\xc5\xbcar\xc3\xb3wk\xc4\x85 na tzw. \xc5\x9bwi\xc5\x84ski rynek (okolice ul. Lecha \xe2\x80\x93 dzi\xc5\x9b teren nale\xc5\xbc\xc4\x85cy do tczewskiej Stra\xc5\xbcy Po\xc5\xbcarnej), gdzie czeka\xc5\x82 ju\xc5\xbc na nich pluton egzekucyjny z\xc5\x82o\xc5\xbcony z cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w SS i Selbstschutzu. Na rynku zak\xc5\x82adnicy byli bici kolbami karabinowymi i kopani, czemu przygl\xc4\x85da\xc5\x82o si\xc4\x99 blisko 40 \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w. W\xc5\x82a\xc5\x9bciwa egzekucja rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 ok. godziny 14:00. Czteroosobowe grupki Polak\xc3\xb3w prowadzono pod mur pobliskiego budynku i rozstrzeliwano. Ka\xc5\xbcda czw\xc3\xb3rka musia\xc5\x82a przed \xc5\x9bmierci\xc4\x85 za\xc5\x82adowa\xc4\x87 cia\xc5\x82a poprzednik\xc3\xb3w na samoch\xc3\xb3d ci\xc4\x99\xc5\xbcarowy. Zeznania \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w wskazuj\xc4\x85, \xc5\xbce cz\xc5\x82onkowie plutonu egzekucyjnego znajdowali si\xc4\x99 pod wp\xc5\x82ywem alkoholu. Mo\xc5\xbce o tym r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xc5\x9bwiadczy\xc4\x87 do\xc5\x9b\xc4\x87 niska celno\xc5\x9b\xc4\x87 oddawanych przez nich strza\xc5\x82\xc3\xb3w. Isendick oraz szef Gestapo Leister sze\xc5\x9bciokrotnie musieli osobi\xc5\x9bcie dobi\xc4\x87 rannych strza\xc5\x82ami broni kr\xc3\xb3tkiej. Po zako\xc5\x84czeniu egzekucji cia\xc5\x82a straconych pogrzebano w Lesie Szp\xc4\x99gawskim._NEWLINE_Jeszcze tego samego dnia rozwieszono w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych punktach miasta \xe2\x80\x9eOdezw\xc4\x99 do ludno\xc5\x9bci powiatu tczewskiego\xe2\x80\x9d. Isendick informowa\xc5\x82 w niej, \xc5\xbce \xe2\x80\x9emimo wszystkich ostrze\xc5\xbce\xc5\x84 stwierdzono w ostatnich czasach wzrastaj\xc4\x85ce akty sabota\xc5\xbcu ze strony elementu polskiego...\xe2\x80\x9d oraz zapowiedzia\xc5\x82, i\xc5\xbc \xe2\x80\x9eNiemcy nie maj\xc4\x85 zamiaru nadal tolerowa\xc4\x87 tego rodzaju si\xc5\x82 niszczycielskich (...) Za haniebny czyn dokonanego ubieg\xc5\x82ej nocy podpalenia rozstrzelano dzi\xc5\x9b pewn\xc4\x85 liczb\xc4\x99 os\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3re specjalnie by\xc5\x82y uznane jako podst\xc4\x99pni Polacy oraz wbrew wyra\xc5\xbconemu zakazowi znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w posiadaniu broni. Wszystkie dalsze akty sabota\xc5\xbcu b\xc4\x99d\xc4\x85 w przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci zwalczane jeszcze surowszymi \xc5\x9brodkami\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nPo wojnie\n_START_PARAGRAPH_\n7 pa\xc5\xbadziernika 1945 z inicjatywy funkcjonariuszy miejscowej Milicji Obywatelskiej i Urz\xc4\x99du Bezpiecze\xc5\x84stwa na miejscu egzekucji postawiono pami\xc4\x85tkow\xc4\x85 tablic\xc4\x99 z nazwiskami wszystkich pomordowanych oraz napisem \xe2\x80\x9eNa tym miejscu w dniu 24 stycznia 1940 r. zamordowani zostali za wiar\xc4\x99 w przysz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 Polski przez hitlerowc\xc3\xb3w Polacy: (...) W wolnej demokratycznej Polsce cichym bohaterom za wierno\xc5\x9b\xc4\x87 Ojczy\xc5\xbanie\xe2\x80\x9d. W kolejnych latach lokalizacj\xc4\x99 tablicy zmieniano trzykrotnie, a w 1991 roku dodano zdanie: \xe2\x80\x9eHo\xc5\x82d sk\xc5\x82ada spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo miasta Tczewa\xe2\x80\x9d. Obecnie tablica znajduje si\xc4\x99 na ulicy Lecha._NEWLINE_W 1961 roku niemiecka prokuratura rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a dochodzenie przeciwko Walterowi Beckerowi, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 jednym z dow\xc3\xb3dc\xc3\xb3w tczewskiej SS (w stopniu SS-Untersturmf\xc3\xbchrera) oraz bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w egzekucji zak\xc5\x82adnik\xc3\xb3w w dniu 24 stycznia 1940. Po trzech latach spraw\xc4\x99 umorzono. Niemieccy prokuratorzy uznali, i\xc5\xbc Becker nie odpowiada bezpo\xc5\x9brednio za \xc5\x9bmier\xc4\x87 zak\xc5\x82adnik\xc3\xb3w, gdy\xc5\xbc to nie on wyda\xc5\x82 komend\xc4\x99 \xe2\x80\x9eOgnia!\xe2\x80\x9d, natomiast s\xc4\x85dzenie go za wsp\xc3\xb3\xc5\x82udzia\xc5\x82 w zbrodni jest niemo\xc5\xbcliwe, gdy\xc5\xbc sprawa uleg\xc5\x82a przedawnieniu. W 1970 roku polskie Ministerstwo Sprawiedliwo\xc5\x9bci przes\xc5\x82a\xc5\x82o niemieckiej prokuraturze dokumentacj\xc4\x99 sprawy egzekucji zak\xc5\x82adnik\xc3\xb3w tczewskich, w tym 32 protoko\xc5\x82y z zeznaniami \xc5\x9bwiadk\xc3\xb3w. Niemieccy prokuratorzy uznali jednak, i\xc5\xbc \xe2\x80\x9enie wnosz\xc4\x85 one nic nowego do sprawy\xe2\x80\x9d.'