b'\n_START_ARTICLE_\nNomenklator (kryptologia)\n_START_PARAGRAPH_\nNomenklator \xe2\x80\x93 system utajniania tekst\xc3\xb3w stosowany od pocz\xc4\x85tku XV do po\xc5\x82owy XIX wieku. Sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z dw\xc3\xb3ch element\xc3\xb3w: alfabetu szyfrowego (b\xc4\x99d\xc4\x85cego podstaw\xc4\x85 dla szyfru podstawieniowego, przyporz\xc4\x85dkowuj\xc4\x85cego ka\xc5\xbcdej pojedynczej literze tekstu jawnego inn\xc4\x85 liter\xc4\x99) i kodu, czyli listy sylab lub s\xc5\x82\xc3\xb3w (a nawet ca\xc5\x82ych cz\xc4\x99sto wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych zwrot\xc3\xb3w) i odpowiadaj\xc4\x85cych im zamiennik\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 liczb kilkucyfrowych lub zestaw\xc3\xb3w kilku losowo wybranych liter._NEWLINE_Utajnienie tekstu jawnego polega\xc5\x82o na zast\xc4\x85pieniu jego sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w zamiennikami z nomenklatora (s\xc5\x82owa tego u\xc5\xbcywano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na okre\xc5\x9blenie samej listy zamiennik\xc3\xb3w). Dzi\xc4\x99ki umieszczeniu w cz\xc4\x99\xc5\x9bci kodowej cz\xc4\x99sto stosowanych sylab, s\xc5\x82\xc3\xb3w i zwrot\xc3\xb3w, w tek\xc5\x9bcie zaszyfrowanym zupe\xc5\x82nie zaciera\xc5\x82a si\xc4\x99 struktura tekstu jawnego. Kryptoanalityk, widz\xc4\x85c grup\xc4\x99 cyfr lub liter nie wiedzia\xc5\x82, czy ma do czynienia z liter\xc4\x85, sylab\xc4\x85, czy nawet ca\xc5\x82ym zdaniem._NEWLINE_Za wzorzec nomenklatora uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 zestaw kluczy do tajnej korespondencji sporz\xc4\x85dzony pod koniec XIV wieku przez Gabrielego di Lavinde, sekretarza antypapie\xc5\xbca Klemensa VII._NEWLINE_Mimo pozornej pewno\xc5\x9bci zabezpieczenia tekstu zaszyfrowanego wczesne nomenklatory mia\xc5\x82y s\xc5\x82aby punkt. Odkry\xc5\x82 go w po\xc5\x82owie XVII w. Antoine Rossignol \xe2\x80\x93 g\xc5\x82\xc3\xb3wny kryptolog francuskich kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w Ludwika XIII i Ludwika XIV._NEWLINE__NEWLINE_Nomenklatory by\xc5\x82y tworzone w postaci tzw. zapisu r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82ego \xe2\x80\x93 zar\xc3\xb3wno lista liter (sylab, s\xc5\x82\xc3\xb3w) jak lista ich zamiennik\xc3\xb3w ros\xc5\x82y w porz\xc4\x85dku alfabetycznym (albo \xe2\x80\x93 w przypadku zamiennik\xc3\xb3w liczbowych \xe2\x80\x93 w porz\xc4\x85dku numerycznym). Powodem by\xc5\x82a ch\xc4\x99\xc4\x87 uproszczenia odczytywania zaszyfrowanych tekst\xc3\xb3w. Nomenklatory zawiera\xc5\x82y setki, a nawet tysi\xc4\x85ce zamiennik\xc3\xb3w (nomenklator rosyjski z XVIII w. \xe2\x80\x93 ponad 2000). Wyszukiwanie ich na przypadkowo u\xc5\x82o\xc5\xbconej li\xc5\x9bcie wydawa\xc5\x82o si\xc4\x99 praktycznie niewykonalne. Rossignol stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce zapis r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82y jest wielk\xc4\x85 s\xc5\x82abo\xc5\x9bci\xc4\x85 nomenklatora \xe2\x80\x93 przewiduj\xc4\x85c brzmienie sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w tekstu jawnego mo\xc5\xbcna je z du\xc5\xbcym prawdopodobie\xc5\x84stwem zidentyfikowa\xc4\x87 (np. zamiennik s\xc5\x82owa Encyklopedia na pewno b\xc4\x99dzie si\xc4\x99 w nomenklatorze znajdowa\xc5\x82 przed zamiennikiem s\xc5\x82owa Wikipedia)._NEWLINE_Efektem tego odkrycia by\xc5\x82o powstanie nomenklatora dwucz\xc4\x99\xc5\x9bciowego (dotychczasowe zacz\xc4\x99to w zwi\xc4\x85zku z tym nazywa\xc4\x87 jednocz\xc4\x99\xc5\x9bciowymi). Teraz sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 on z dw\xc3\xb3ch list:_NEWLINE__NEWLINE_\xe2\x80\x93 u\xc5\x82o\xc5\xbconej alfabetycznie listy liter (sylab, s\xc5\x82\xc3\xb3w, zda\xc5\x84) i ich zamiennik\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 tym razem przypisanych losowo i bez \xc5\xbcadnego porz\xc4\x85dku;_NEWLINE__NEWLINE_\xe2\x80\x93 listy zamiennik\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 u\xc5\x82o\xc5\xbconej alfabetycznie lub numerycznie \xe2\x80\x93 i odpowiadaj\xc4\x85cych im sk\xc5\x82adnik\xc3\xb3w tekstu jawnego._NEWLINE_Podstawowa wada nomenklatora zosta\xc5\x82a usuni\xc4\x99ta i by\xc5\x82 on stosowany nadal. Pozosta\xc5\x82a jednak wada niemo\xc5\xbcliwa do usuni\xc4\x99cia \xe2\x80\x93 zdobycie przez przeciwnika cho\xc4\x87 jednego egzemplarza nomenklatora wymusza\xc5\x82o wymian\xc4\x99 list we wszystkich miejscach, gdzie by\xc5\x82 stosowany (tajne kancelarie, ambasady, siedziby sztab\xc3\xb3w wojskowych itp). A sporz\xc4\x85dzenie, wielokrotne skopiowanie i bezpieczne rozprowadzenie nowej listy (a w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie dw\xc3\xb3ch list) by\xc5\x82o ogromnym zadaniem logistycznym. Do tego w XIX wieku wprowadzenie telegrafu spowodowa\xc5\x82o d\xc4\x85\xc5\xbcenie do jeszcze wi\xc4\x99kszej redukcji ilo\xc5\x9bci znak\xc3\xb3w tekstu zaszyfrowanego. Idea\xc5\x82em by\xc5\x82 system, w kt\xc3\xb3rym jeden znak by\xc5\x82by zast\xc4\x99powany r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przez jeden znak ze znikom\xc4\x85 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 jego rozszyfrowania. Wymagania te zdawa\xc5\x82 si\xc4\x99 spe\xc5\x82nia\xc4\x87 szyfr Vigen\xc3\xa8re\xe2\x80\x99a, przez lata uznawany za niemo\xc5\xbcliwy do z\xc5\x82amania. I to on zast\xc4\x85pi\xc5\x82 nomenklator w tajnej korespondencji w po\xc5\x82owie XIX wieku.'