b'\n_START_ARTICLE_\nCierpienie\n_START_PARAGRAPH_\nCierpienie \xe2\x80\x93 b\xc3\xb3l, doznanie braku lub straty do\xc5\x9bwiadczane przez osob\xc4\x99. Cierpienie jest jednym z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych problem\xc3\xb3w, na kt\xc3\xb3ry daj\xc4\x85 odpowied\xc5\xba religie. Dla religii monoteistycznych, jak judaizm czy chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwo obecno\xc5\x9b\xc4\x87 cierpienia w \xc5\x9bwiecie jest podstawowym pytaniem o poj\xc4\x99cie wszechmocnego dobrego Boga, kt\xc3\xb3ry dopuszcza cierpienie swoich stworze\xc5\x84. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w buddyzmie, okre\xc5\x9blane w j\xc4\x99zyku pali jako dukkha, cierpienie jest kluczowym zagadnieniem. Do szeroko rozumianego motywu cierpienia niejednokrotnie si\xc4\x99ga r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc literatura (np. Cierpienia m\xc5\x82odego Wertera). Jako uczucie jest ono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc opisywane przez psychologi\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nJudaizm\n_START_PARAGRAPH_\nZar\xc3\xb3wno Biblia, jak i judaizm rabiniczny, s\xc4\x85 \xc5\x9bwiadome cierpienia. W doktrynie kabalistycznej, powodem cierpienia jest samo istnienie \xc5\x9bwiata i cz\xc5\x82owieka, w stanie oddzielenia od Boga. Podobne stanowisko zajmowali Leibniz i Paul Weiss, m\xc3\xb3wi\xc4\x85c o cierpieniu metafizycznym, jako konsekwencji tego, \xc5\xbce \xc5\x9bwiat jest rzeczywisto\xc5\x9bci\xc4\x85 sko\xc5\x84czon\xc4\x85, doczesn\xc4\x85 oraz, \xc5\xbce "\xc5\x9bwiat nie jest Bogiem oraz B\xc3\xb3g nie jest \xc5\x9bwiatem". Cierpienie jest \xc5\x9bci\xc5\x9ble powi\xc4\x85zane z istnieniem z\xc5\x82a w \xc5\x9bwiecie. Podobnie jak Augustyn z Hippony, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc d\xc5\x82uga tradycja filozofii \xc5\xbcydowskiej przyjmowa\xc5\x82a neoplato\xc5\x84sk\xc4\x85 koncepcje, \xc5\xbce z\xc5\x82o jest brakiem dobra. Wyrazi\xc5\x82 ten pogl\xc4\x85d m.in. Majmonides w Przewodniku b\xc5\x82\xc4\x85dz\xc4\x85cych 3:8-25. Uznawa\xc5\x82 on te\xc5\xbc, \xc5\xbce ka\xc5\xbcde cierpienie jest skutkiem wcze\xc5\x9bniej pope\xc5\x82nionych grzech\xc3\xb3w. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesny filozof Marcin Buber uznawa\xc5\x82, \xc5\xbce z\xc5\x82o jest jedynie "odwr\xc3\xb3ceniem si\xc4\x99" od dobra do nico\xc5\x9bci. Podtrzyma\xc5\x82 ten pogl\xc4\x85d nawet po Holokau\xc5\x9bcie, twierdz\xc4\x85c, \xc5\xbce bywa takie odwr\xc3\xb3cenie si\xc4\x99, z kt\xc3\xb3rego nie ma ju\xc5\xbc powrotu. M. Brod w dziele Heidentum, Christentum, Judentum uzna\xc5\x82, \xc5\xbce stosunek do cierpienia jest g\xc5\x82\xc3\xb3wnym czynnikiem odr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85cym judaizm i chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwo._NEWLINE_Judaizm wymaga, by okazywa\xc4\x87 wsp\xc3\xb3\xc5\x82czucie wobec cierpienia innych, kt\xc3\xb3rym s\xc4\x85 przede wszystkim choroba i ub\xc3\xb3stwo. Widoczne w historii \xc5\xbbyd\xc3\xb3w d\xc4\x85\xc5\xbcenie do znalezienia lekarstw i reform spo\xc5\x82ecznych ma swe korzenie w biblijnym i rabinicznym stosunku do cierpienia. Gdy przyjdzie Mesjasz, choroby, ub\xc3\xb3stwo, a nawet \xc5\x9bmier\xc4\x87 zostan\xc4\x85 zniesione. Prawo zabrania zadawa\xc4\x87 cierpienia zwierz\xc4\x99tom._NEWLINE_Cierpienie jest postrzegane jako skutek grzechu. To uj\xc4\x99cie ma wymiar dydaktyczny, zach\xc4\x99ca do porzucenia grzechu. Wobec trudno\xc5\x9bci z wyt\xc5\x82umaczeniem cierpienia niewinnych, sformu\xc5\x82owano doktryn\xc4\x99 o nagrodzie i karze w \xc5\xbcyciu po \xc5\xbcyciu. Traktowano te\xc5\xbc cierpienie jako oczyszczenie. My\xc5\x9bl judaistyczna dopuszcza tak\xc5\xbce spieranie si\xc4\x99 z Bogiem, gdy uzna si\xc4\x99, \xc5\xbce cierpienie jest niezas\xc5\x82u\xc5\xbcone. W\xc5\x9br\xc3\xb3d postaci, kt\xc3\xb3re to czyni\xc5\x82y byli np.: Abraham, Hiob, Honi ha-Me\'aggel i Lewi Izaak Berdyczew. Holokaust wzbudzi\xc5\x82 wiele pyta\xc5\x84 dotycz\xc4\x85cych problemu cierpienia.\n_START_SECTION_\nKatolicyzm\n_START_PARAGRAPH_\nZgodnie z nauczaniem Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a katolickiego, wszystkie cierpienia natury (a wi\xc4\x99c: \xc5\x9bmier\xc4\x87, choroby, b\xc3\xb3l) s\xc4\x85 konsekwencj\xc4\x85 z\xc5\x82a moralnego. Jednak\xc5\xbce nie oznacza to, \xc5\xbce ka\xc5\xbcda niedola dotykaj\xc4\x85ca cz\xc5\x82owieka daje si\xc4\x99 sprowadzi\xc4\x87 do osobistej winy (takie twierdzenie zosta\xc5\x82o pot\xc4\x99pione przez Klemensa XI).\n_START_SECTION_\n\xc5\x9awiadkowie Jehowy\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9awiadkowie Jehowy uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce B\xc3\xb3g nie jest w \xc5\xbcaden spos\xc3\xb3b odpowiedzialny za cierpienia. Kiedy stwarza\xc5\x82 ludzi, nie chcia\xc5\x82, \xc5\xbceby cierpieli. Jednak Adam i Ewa zbuntowali si\xc4\x99 przeciw w\xc5\x82adzy Boga \xe2\x80\x94 postanowili sami decydowa\xc4\x87, co jest dobre, a co z\xc5\x82e. W ten spos\xc3\xb3b \xc5\x9bci\xc4\x85gn\xc4\x99li na siebie cierpienia, a obecnie odczuwamy skutki ich b\xc5\x82\xc4\x99dnego wyboru. Uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce obecnie B\xc3\xb3g dopuszcza cierpienia, serdecznie pociesza tych, kt\xc3\xb3rzy szczerze Go poszukuj\xc4\x85, jednak wkr\xc3\xb3tce po\xc5\x82o\xc5\xbcy kres ludzkim cierpieniom i odwr\xc3\xb3ci ich skutki za po\xc5\x9brednictwem Jezusa Chrystusa, W\xc5\x82adcy mesja\xc5\x84skiego Kr\xc3\xb3lestwa.\n_START_SECTION_\nW Biblii\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9aw. Pawe\xc5\x82 Aposto\xc5\x82, w 2 Kor 12,10) pisa\xc5\x82 do nawr\xc3\xb3conych ju\xc5\xbc Koryntian: Dlatego mam upodobanie w moich s\xc5\x82abo\xc5\x9bciach... w prze\xc5\x9bladowaniach, w uciskach. Chrze\xc5\x9bcijanin jest zaproszony do tego, by sta\xc4\x87 si\xc4\x99 uczniem Chrystusa, kt\xc3\xb3ry nam w wierze przewodzi i j\xc4\x85 wydoskonala, i kt\xc3\xb3ry zamiast przed\xc5\x82o\xc5\xbconej Mu rado\xc5\x9bci, przecierpia\xc5\x82 krzy\xc5\xbc (Hbr 12,2). Chrze\xc5\x9bcijanin powinien na ka\xc5\xbcde cierpienie patrze\xc4\x87 poprzez pryzmat swojego nauczyciela Jezusa Chrystusa. Sama Biblia nie banalizuje faktu cierpienia, wr\xc4\x99cz przeciwnie, traktuje je bardzo powa\xc5\xbcnie. Biblia w cierpieniu widzi z\xc5\x82o, kt\xc3\xb3rego nie powinno by\xc4\x87 na ziemi. Kl\xc4\x99ski, \xc5\xbca\xc5\x82oba, niepowodzenia cz\xc4\x99sto wyra\xc5\xbcane s\xc4\x85 w Biblii pod postaci\xc4\x85 krzyk\xc3\xb3w, \xc5\xbcali oraz lamentacji. W zdecydowanej wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci adresatem tych skarg i wyra\xc5\xbcanej bole\xc5\x9bci by\xc5\x82 sam B\xc3\xb3g. Bardzo wyra\xc5\xbanie owe wr\xc4\x99cz krzyki rozpaczy odnajdujemy w lekturze Ksi\xc4\x99gi Psalm\xc3\xb3w. Punktem kulminacyjnym w kt\xc3\xb3rym zbieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 wszystkie j\xc4\x99ki, \xc5\xbca\xc5\x82o\xc5\x9bci i bole\xc5\x9bci ludzko\xc5\x9bci jest wo\xc5\x82anie Jezusa z Nazaretu w Ogrodzie Oliwnym oraz m\xc4\x99ka i \xc5\x9bmier\xc4\x87, a szczeg\xc3\xb3lnie jak\xc5\xbce dosadny krzyk z krzy\xc5\xbca: Eloi, Eloi lema sabahtami? tzn.Bo\xc5\xbce m\xc3\xb3j, Bo\xc5\xbce m\xc3\xb3j dlaczego mnie opu\xc5\x9bci\xc5\x82e\xc5\x9b? Pismo \xc5\x9awi\xc4\x99te nie wychwala cierpienia. Ono wr\xc4\x99cz wychwala to co rozumiemy jako przeciwie\xc5\x84stwo cierpienia tj. np. zdrowie, i tak znajdujemy w niej opis uznania wobec zawodu lekarza (Syr 38,1-15). Ksi\xc4\x99gi Starego Testamentu zapowiadaj\xc4\x85 er\xc4\x99 mesja\xc5\x84sk\xc4\x85 jako czas uzdrawiania (Iz 33,24) i zmartwychwstania (26,19; 29,18; 61,2). Leczenie jest jednym z dzie\xc5\x82 samego Jahwe; w\xc4\x85\xc5\xbc miedziany wywy\xc5\xbcszony na pustyni (Iz 53,4), jest swoistego rodzaju zapowiedzi\xc4\x85 Zbawiciela. Wszystkie kl\xc4\x99ski narodowe i osobiste, takie jak: wojny, \xc5\xbca\xc5\x82oba, wygnanie, niewolnictwo odczuwa si\xc4\x99 jako z\xc5\x82o. Dopiero era mesja\xc5\x84ska ma przynie\xc5\x9b\xc4\x87 uwolnienie od tego z\xc5\x82a zgodnie z oczekiwaniami ludu Izraela._NEWLINE_Izraelici przebywaj\xc4\x85cy na wygnaniu w Babilonii odczuwali pokus\xc4\x99 my\xc5\x9blenia, \xc5\xbce Jahwe zosta\xc5\x82 pokonany przez jakie\xc5\x9b inne pot\xc4\x99\xc5\xbcniejsze b\xc3\xb3stwo. Prorocy broni\xc4\x85c Boga, nie pr\xc3\xb3buj\xc4\x85 usprawiedliwia\xc4\x87 Go, lecz \xc5\x9bmia\xc5\x82o przekonuj\xc4\x85, \xc5\xbce ma On w\xc5\x82adz\xc4\x99 tak\xc5\xbce nad cierpieniem Ja tworz\xc4\x99 \xc5\x9bwiat\xc5\x82o i stwarzam ciemno\xc5\x9bci, sprawiam pomy\xc5\x9blno\xc5\x9b\xc4\x87 i stwarzam niedol\xc4\x99 (Iz 45,7). Tradycja izraelska nie mo\xc5\xbce jednak odst\xc4\x85pi\xc4\x87 od prawdy wypowiedzianej przez proroka Amosa: Czy\xc5\xbc staje si\xc4\x99 w mie\xc5\x9bcie nieszcz\xc4\x99\xc5\x9bcie, by Jahwe tego nie sprawi\xc5\x82?(Am 3,6; por. Wj 8, 12-28;. To stanowisko, wywo\xc5\x82uje nieoczekiwane czasem reakcje: Nie ma Boga! (Ps 10,4; 14,1), stwierdza g\xc5\x82upi patrz\xc4\x85c na z\xc5\x82o jakie jest na \xc5\x9bwiecie, lub inne zuchwalstwo: B\xc3\xb3g, kt\xc3\xb3ry jest, nie wie o wszystkim (73,11 ), a \xc5\xbcona Hioba zach\xc4\x99ca m\xc4\x99\xc5\xbca: z\xc5\x82orzecz Jahwe (Hi 2,9). Ksi\xc4\x99gi Starego Testamentu ucz\xc4\x85, \xc5\xbce ani natura, fatum w \xc5\xbcyciu cz\xc5\x82owieka (Hi 4,1 nn; por. 4,7), przypadek (Wj 21,13), przekle\xc5\x84stwo, zgubna p\xc5\x82odno\xc5\x9b\xc4\x87 grzechu, ani sam nawet nieprzyjaciel Kr\xc3\xb3lestwa Bo\xc5\xbcego \xe2\x80\x93 nikt, ani nic nie jest w stanie wymkn\xc4\x85\xc4\x87 si\xc4\x99 spod zasi\xc4\x99gu mocy Boga Wszechmocnego._NEWLINE_Osoby pos\xc5\x82ane przez Boga, aby zwiastowa\xc4\x87 ludowi Jego przes\xc5\x82anie nie potrafi\xc4\x85 do ko\xc5\x84ca, poj\xc4\x85\xc4\x87 nieszcz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 sprawiedliwych i szcz\xc4\x99\xc5\x9bcia bezbo\xc5\xbcnik\xc3\xb3w (Jer 12, 1-6; Hab 1,13; 3 ,14-18). Ta niemo\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 pogodzenia si\xc4\x99 z cierpieniem niezawinionym, w spos\xc3\xb3b wyra\xc5\xbany zostaje wyartyku\xc5\x82owana przez Hioba (Hi 13,22; 23,7), pr\xc3\xb3buj\xc4\x85cego w rozpaczy niezrozumienia swojego losu wytacza\xc4\x87 jakby proces samemu Bogu, \xc5\xbc\xc4\x85daj\xc4\x85c od Niego wyja\xc5\x9bnie\xc5\x84 \xe2\x80\x93 dlaczego mnie spotka\xc5\x82o to, co mnie spotka\xc5\x82o? Pomimo licznych tragedii wielu sprawiedliwych opisanych w Biblii, zawsze mieli ufno\xc5\x9b\xc4\x87 i nadziei na lepsze jutro, na zmartwychwstanie (Rdz 22; Ps 22; 49; 73; Iz 53; Rz 4,18-21)._NEWLINE_Jezus Chrystus by\xc5\x82 poddany cierpieniom, i\xc5\xbc nie budzi\xc5\x82 ju\xc5\xbc wsp\xc3\xb3\xc5\x82czucia, lecz wstr\xc4\x99t i pogard\xc4\x99 (Iz 52,1 n; 53,3). By\xc5\x82y one jego codzienn\xc4\x85 egzystencj\xc4\x85. S\xc5\x82uga Jahwe cierpia\xc5\x82 za ludzi, za ich przest\xc4\x99pstwa i grzechy. B\xc4\x99d\xc4\x85c sam najbardziej niewinnym, wstawia si\xc4\x99 za grzesznikami (Iz 53,12) i sk\xc5\x82ada Bogu w ofierze swoje w\xc5\x82asne \xc5\xbcycie za grzechy ludzi (53,10); da\xc5\x82 si\xc4\x99 zaliczy\xc4\x87 do grzesznik\xc3\xb3w (53,12), aby wzi\xc4\x85\xc4\x87 na siebie ich winy. W ten spos\xc3\xb3b to co by\xc5\x82o powodem najwy\xc5\xbcszego zgorszenia, okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 by\xc4\x87 nies\xc5\x82ychanym objawieniem ramienia Jahwe (53,1) \xe2\x80\x93 cudem. Wszystkie cierpienia i grzechy \xc5\x9bwiata zrzucone zosta\xc5\x82y na Jezusa, kt\xc3\xb3ry wzi\xc4\x85\xc5\x82 je na siebie z poddaniem si\xc4\x99 woli Ojca, wys\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 wszystkim pok\xc3\xb3j i uleczenie (53,5)._NEWLINE_Jezus Chrystus ukazuje swoj\xc4\x85 niezwyk\xc5\x82\xc4\x85 wra\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 na ka\xc5\xbcde ludzkie cierpienie i smutek (Mt 9,36; 14,15,32). Wskrzeszenia umar\xc5\x82ych, uzdrawiania chorych s\xc4\x85 znakami, \xc5\xbce nadesz\xc5\x82a era mesja\xc5\x84ska Kr\xc3\xb3lestwa Bo\xc5\xbcego (Mt 11,4; por. \xc5\x81k 4,18n), pe\xc5\x82nego i ca\xc5\x82kowitego zwyci\xc4\x99stwa Chrystusa nad \xc5\x9bmierci\xc4\x85 i nad szatanem. Zosta\xc5\x82o ono ostatecznie przypiecz\xc4\x99towane m\xc4\x99k\xc4\x85, \xc5\x9bmierci\xc4\x85 i zmartwychwstaniem Jezusa._NEWLINE_Jezus nie wymaza\xc5\x82 ze \xc5\x9bwiata ani cierpienia, ani umierania (Hbr 3,14), nie zni\xc3\xb3s\xc5\x82 cierpienia, ale jest pociech\xc4\x85 w udr\xc4\x99ce (Mt 5,5).\n_START_SECTION_\nBuddyzm\n_START_PARAGRAPH_\nCierpienie, zwane w pali dukkha, jest cech\xc4\x85 wszelkich uwarunkowanych stan\xc3\xb3w. Na buddyjsk\xc4\x85 koncepcj\xc4\x99 cierpienia mo\xc5\xbcna spojrze\xc4\x87 pod trzema aspektami uwarunkowania: jako zwyczajne cierpienie, jako zmienno\xc5\x9b\xc4\x87 stan\xc3\xb3w i jako sam\xc4\x85 istot\xc4\x99 uwarunkowano\xc5\x9bci zwi\xc4\x85zan\xc4\x85 z niewiedz\xc4\x85 w dwunastu ogniwach wsp\xc3\xb3\xc5\x82zale\xc5\xbcnego powstawania._NEWLINE_W theravadzie "Nieuwarunkowane Wyzwolenie" (p\xc4\x81li animitta-vimokkha) oraz w mahajanie "trzy cia\xc5\x82a Buddy" nie nale\xc5\xbc\xc4\x85 do uwarunkowanego istnienia, kt\xc3\xb3rego cech\xc4\x85 jest cierpienie.'