b'\n_START_ARTICLE_\nPlac Wolno\xc5\x9bci w Bielsku-Bia\xc5\x82ej\n_START_SECTION_\nUk\xc5\x82ad i p\xc5\x82yta\n_START_PARAGRAPH_\nJest to zbli\xc5\xbcony kszta\xc5\x82tem do prostok\xc4\x85ta plac o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 75 m na osi p\xc3\xb3\xc5\x82noc-po\xc5\x82udnie i 40 m na osi wsch\xc3\xb3d-zach\xc3\xb3d. Jego powierzchnia wynosi 3000 m\xc2\xb2._NEWLINE_Od po\xc5\x82udnia jest ograniczony przez ul. 11 Listopada \xe2\x80\x93 g\xc5\x82\xc3\xb3wny deptak handlowy miasta (po\xc5\x82udniowa pierzeja placu wed\xc5\x82ug numeracji budynk\xc3\xb3w nale\xc5\xbcy do tej\xc5\xbce ulicy). Wpada ona w naro\xc5\xbcnik po\xc5\x82udniowo-zachodni i wybiega z naro\xc5\xbcnika po\xc5\x82udniowo-wschodniego. P\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 pierzej\xc4\x99 przecina wlot ul. Legion\xc3\xb3w._NEWLINE_Centraln\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 placu wype\xc5\x82nia p\xc5\x82atny parking i post\xc3\xb3j taks\xc3\xb3wek; wjazd na nie znajduje si\xc4\x99 od strony ul. Legion\xc3\xb3w. Po\xc5\x82udniowa cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 placu (b\xc4\x99d\xc4\x85ca jednocze\xc5\x9bnie cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 ul. 11 Listopada) oraz ok. 20-metrowe przestrzenie (oddzielon\xc4\x85 od parkingu przez drzewa i klomby kwiatowe) wzd\xc5\x82u\xc5\xbc pierzei wschodniej i zachodniej stanowi\xc4\x85 stref\xc4\x99 piesz\xc4\x85. Ca\xc5\x82a p\xc5\x82yta (zar\xc3\xb3wno parking, jak i strefa piesza) jest wybrukowana.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPlac, pierwotnie nosz\xc4\x85cy nazw\xc4\x99 Neue Ring (pol. Nowy Rynek) zosta\xc5\x82 wytyczony w latach 80. XVIII wieku wraz z budow\xc4\x85 traktu \xc5\x9brodkowogalicyjskiego (otwartego oficjalnie w dniu 1 maja 1785), kt\xc3\xb3rego fragmentem by\xc5\x82a dzisiejsza ulica 11 Listopada. Od samego pocz\xc4\x85tku mia\xc5\x82 obecny kszta\xc5\x82t (prostok\xc4\x85t ograniczony drog\xc4\x85 od po\xc5\x82udnia z przeci\xc4\x99ta przez wlot drogi pierzej\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85). Jego zabudow\xc4\x99 tworzy\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie jednopi\xc4\x99trowe kamienice w tzw. stylu j\xc3\xb3zefi\xc5\x84skim (do czas\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w swoim pierwotnym kszta\xc5\x82cie dwie), przy po\xc5\x82udniowo-wschodnim naro\xc5\xbcniku znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 zajazd, a w cz\xc4\x99\xc5\x9bci p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej pozostawa\xc5\x82 niezabudowany._NEWLINE_W 1812 r. w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej pierzei powsta\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbanobarokowy dom cechowy, b\xc4\x99d\xc4\x85cy w swoim czasie najokazalszym obiektem w obr\xc4\x99bie Nowego Rynku. Trzyna\xc5\x9bcie lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej (1825) w pierzei wschodniej zbudowano zak\xc5\x82ad apretury Rudolfa Lukasa. W 1846 r. w pierzei p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej powsta\xc5\x82 (przebudowany w II po\xc5\x82. XIX wieku) budynek mieszcz\xc4\x85cy od pocz\xc4\x85tku swego istnienia poczt\xc4\x99; jest to dzi\xc5\x9b najd\xc5\x82u\xc5\xbcej pe\xc5\x82ni\xc4\x85cy nieprzerwanie sw\xc4\x85 funkcj\xc4\x99 budynek publiczny w Bielsku-Bia\xc5\x82ej. Do 1890 r. na \xc5\x9brodku placu znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 figura \xc5\x9bw. Floriana, patrona stra\xc5\xbcak\xc3\xb3w. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej a\xc5\xbc do czas\xc3\xb3w PRL sta\xc5\x82a w jego miejscu \xc5\xbceliwna pompa wodna._NEWLINE_W 1890 r. dotychczasowy Neue Ring przemianowano na Franzensplatz (pol. Plac Franciszka) dla uczczenia cesarza Franciszka J\xc3\xb3zefa I. W nast\xc4\x99pnych latach mia\xc5\x82y miejsce najwi\xc4\x99ksze w historii zmiany w zabudowie placu. W miejscu jednopi\xc4\x99trowych j\xc3\xb3zefi\xc5\x84skich kamieniczek powsta\xc5\x82y kamienice secesyjne i neostylowe, z kt\xc3\xb3rych najokazalszymi by\xc5\x82y dwie naro\xc5\xbcne (nr 1 i 10) b\xc4\x99d\xc4\x85ce swoimi architektonicznymi odpowiednikami. Ponadto w 1905 r. w miejscu XVIII-wiecznego zajazdu zbudowano czteropi\xc4\x99trowy neobarokowo-klasycystyczny hotel \xe2\x80\x9ePod Czarnym Or\xc5\x82em\xe2\x80\x9d (przemianowany wkr\xc3\xb3tce na Pod Or\xc5\x82em, a obecnie pe\xc5\x82ni\xc4\x85cy funkcj\xc4\x99 biurowca i pasa\xc5\xbcu handlowego), pozostaj\xc4\x85cy do dzi\xc5\x9b dominant\xc4\x85 placu. Jednocze\xc5\x9bnie plac sta\xc5\x82 si\xc4\x99 miejscem wielu maniefestacji polskiego ruchu narodowego i ruchu robotniczego, a to za spraw\xc4\x85 funkcjonowania w kamienicy pod nr 2 w latach 1873\xe2\x80\x931939 \xe2\x80\x9eCzytelni Polskiej\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 plac\xc3\xb3wki b\xc4\x99d\xc4\x85cej w ca\xc5\x82ej swoje historii siedzib\xc4\x85: ko\xc5\x82a Towarzystwa Szko\xc5\x82y Ludowej, gniazda \xe2\x80\x9eSoko\xc5\x82a\xe2\x80\x9d, Stowarzyszenia Zawodowego Robotnik\xc3\xb3w Manufakturowych i Fabrycznych oraz R\xc4\x99kodzielnik\xc3\xb3w, chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w zawodowych zak\xc5\x82adanych i rozwijanych przez \xc5\x9brodowiska zwi\xc4\x85zane ze Stanis\xc5\x82awem Stoja\xc5\x82owskim, Konsumu Robotniczego oraz Sceny Robotniczej. 23 kwietnia 1890 r. na pl. Franciszka rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 demonstracja robotnicza, kt\xc3\xb3ra przerodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 z antysemickie zamieszki, podczas kt\xc3\xb3rych zgin\xc4\x99\xc5\x82o jedena\xc5\x9bcie os\xc3\xb3b. 26 sierpnia 1914 r. w uroczystej oprawie z placu wymaszerowa\xc5\x82 87-osobowy oddzia\xc5\x82 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w \xe2\x80\x9eSoko\xc5\x82a\xe2\x80\x9d pod wodz\xc4\x85 Henryka Boryczki, walcz\xc4\x85cy w Legionach Polskich. W lutym 1915 r. na placu J\xc3\xb3zef Pi\xc5\x82sudski odbiera\xc5\x82 defilad\xc4\x99 I Brygady Legion\xc3\xb3w Polskich; dla upami\xc4\x99tnienia tego wydarzenia w latach 20. planowano postawi\xc4\x87 w tym miejscu pomnik pierwszego marsza\xc5\x82ka Polski, plan\xc3\xb3w tych jednak nigdy nie zrealizowano._NEWLINE_Po przy\xc5\x82\xc4\x85czeniu Bia\xc5\x82ej do Polski w 1918 r., plac przemianowano na Plac Wolno\xc5\x9bci. W okresie mi\xc4\x99dzywojennym, ze wzgl\xc4\x99du na rozw\xc3\xb3j komunikacji samochodowej, zacz\xc4\x85\xc5\x82 spe\xc5\x82nia\xc4\x87 rol\xc4\x99 parkingu, a po II wojnie \xc5\x9bwiatowej definitywnie przesta\xc5\x82 pe\xc5\x82ni\xc4\x87 funkcj\xc4\x99 placu targowego. Zosta\xc5\x82 on przeci\xc4\x99ty jezdni\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra \xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a dzisiejsz\xc4\x85 ulic\xc4\x99 11 Listopada (w\xc3\xb3wczas Dzier\xc5\xbcy\xc5\x84skiego), kt\xc3\xb3ra by\xc5\x82a g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 drog\xc4\x85 wylotow\xc4\x85 ze \xc5\x9br\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcia w kierunku wschodnim, z Legion\xc3\xb3w (w\xc3\xb3wczas PKWN). W latach 70. kursowa\xc5\x82y t\xc4\x99dy i zatrzymywa\xc5\x82y si\xc4\x99 miejskie autobusy. W 1974 r. oddano do u\xc5\xbcytku r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82\xc4\x85 do Dzier\xc5\xbcy\xc5\x84skiego ulic\xc4\x99 Koniewa, a pod koniec dekady wybudowano dwujezdniow\xc4\x85 ulic\xc4\x99 Lwowsk\xc4\x85 \xe2\x80\x93 obwodnic\xc4\x99 wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci historycznego centrum. Obie te inwestycje pozwoli\xc5\x82y na wyeliminowanie ruchu ko\xc5\x82owego z ul. Dzier\xc5\xbcy\xc5\x84skiego i wprowadzenie na pl. Wolno\xc5\x9bci strefy pieszej. W\xc3\xb3wczas ukszta\xc5\x82towa\xc5\x82 si\xc4\x99 dzisiejszy wygl\xc4\x85d p\xc5\x82yty placu (parking w cz\xc4\x99\xc5\x9bci centralnej, reszta jako deptak). W latach 70. dokonano te\xc5\xbc znacz\xc4\x85cej zmiany w zabudowie, wyburzaj\xc4\x85c jedn\xc4\x85 z XIX-wiecznych kamienic w pierzei p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. W jej miejscu powsta\xc5\x82a na pocz\xc4\x85tku XXI stulecia nowa, czetropi\xc4\x99trowa, postmodernistyczna kamienica. 11 listopada 1989 r. na placu Wolno\xc5\x9bci po raz pierwszy od 1938 r. odby\xc5\x82 si\xc4\x99, zorganizowany przez KPN, wiec z okazji Narodowego \xc5\x9awi\xc4\x99ta Niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci. Od 2007 r. rokrocznie pod koniec czerwca pl. Wolno\xc5\x9bci jest miejscem odbywania si\xc4\x99 Jarmarku Galicyjskiego \xe2\x80\x93 jednej z atrakcji \xc5\x9awi\xc4\x99ta Ulicy 11 Listopada.\n_START_SECTION_\nZabudowa\n_START_PARAGRAPH_\nDominant\xc4\x85 placu jest znajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 w pierzei po\xc5\x82udniowej hotel \xe2\x80\x9ePod Or\xc5\x82em\xe2\x80\x9d (ul. 11 Listopada 60). Jest to neobarokowo-klasycystyczny czteropi\xc4\x99trowy gmach wybudowany w 1905 r. w miejscu XVIII-wiecznego zajazdu wg projektu Alexandra Neumanna. Posiada zachowany secesyjny wystr\xc3\xb3j westybulu i klatki schodowej oraz sal\xc4\x99 redutow\xc4\x85 o powierzchni 709 m\xc2\xb2 w stylu neorenesansowym. Obecnie pe\xc5\x82ni funkcj\xc4\x99 biurowca i pasa\xc5\xbcu handlowego. S\xc4\x85si\xc4\x85duj\xc4\x85 z nim dwie kamienice (ul 11 Listopada 56 i 58), b\xc4\x99d\xc4\x85ce pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 j\xc3\xb3zefi\xc5\x84skiej zabudowy z ko\xc5\x84ca XVIII wieku, z kt\xc3\xb3rych jednak tylko jedna (nr 58) zachowa\xc5\x82a sw\xc3\xb3j pierwotny kszta\xc5\x82t; druga zosta\xc5\x82a nadbudowana w XIX wieku._NEWLINE_Najwa\xc5\xbcniejszym akcentem pierzei zachodniej jest neobarokowa trzypi\xc4\x99trowa kamienica (pl. Wolno\xc5\x9bci 1, r\xc3\xb3g 11 Listopada) o zaokr\xc4\x85glonym naro\xc5\xbcniku wybudowana w 1902 r. dla Dawida Feinera, w kt\xc3\xb3rej przez pewien czas mie\xc5\x9bci\xc5\x82a si\xc4\x99 apteka \xe2\x80\x9ePod Bia\xc5\x82ym Or\xc5\x82em\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 najstarsza bialska apteka za\xc5\x82o\xc5\xbcona w 1701 r. i obecnie funkcjonuj\xc4\x85ca w kamienicy przy pl. Wojska Polskiego. Jest odpowiednikim podobnej naro\xc5\xbcnej kamienicy pod nr 10. S\xc4\x85siaduje z ni\xc4\x85 tak\xc5\xbce neobarokowa, lecz wybudowana w 1893 r. dwupi\xc4\x99trowa kamienica (nr 2), kt\xc3\xb3ra do 1939 r. mie\xc5\x9bci\xc5\x82a \xe2\x80\x9eCzytelni\xc4\x99 Polsk\xc4\x85\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 plac\xc3\xb3wk\xc4\x99 b\xc4\x99d\xc4\x85c\xc4\x85 w ca\xc5\x82ej swoje historii siedzib\xc4\x85: ko\xc5\x82a Towarzystwa Szko\xc5\x82y Ludowej, gniazda \xe2\x80\x9eSoko\xc5\x82a\xe2\x80\x9d, Stowarzyszenia Zawodowego Robotnik\xc3\xb3w Manufakturowych i Fabrycznych oraz R\xc4\x99kodzielnik\xc3\xb3w, chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w zawodowych zak\xc5\x82adanych i rozwijanych przez \xc5\x9brodowiska zwi\xc4\x85zane ze Stanis\xc5\x82awem Stoja\xc5\x82owskim, Konsumu Robotniczego oraz Sceny Robotniczej. O jej historycznym znaczeniu m\xc3\xb3wi tablica pami\xc4\x85tkowa przy wej\xc5\x9bciu. Pod nr 3 stoi dwupi\xc4\x99trowy budynek powsta\xc5\x82y jeszcze w XVIII wieku, jednak na skutek przebudowy w XX wieku zatarta zosta\xc5\x82a jego pierwotna architektura. Nast\xc4\x99pnym obiektem (nr 4) jest secesyjna kamienica z 1905 r., kt\xc3\xb3rej fasada pokryta jest licznymi p\xc5\x82askorze\xc5\xbabami z przedstawieniami ro\xc5\x9blinnymi. Ostatnim budynkiem (nr 5) zachodniej pierzei j\xc3\xb3zefi\xc5\x84ska kamienica z ko\xc5\x84ca XVIII wieku._NEWLINE_Pierzeja p\xc3\xb3\xc5\x82nocna przedzielona jest ul. Legion\xc3\xb3w. Po jej zachodniej stronie (nr 6) znajduje si\xc4\x99 wybudowany 1846 r. i przebudowany w stylu neorenesansowym w II po\xc5\x82. XIX wieku budynek, mieszcz\xc4\x85cy od pocz\xc4\x85tku swego istnienia poczt\xc4\x99 (dzi\xc5\x9b Urz\xc4\x85d Pocztowy Bielsko-Bia\xc5\x82a 2). Jest to dzi\xc5\x9b najd\xc5\x82u\xc5\xbcej pe\xc5\x82ni\xc4\x85cy nieprzerwanie sw\xc4\x85 funkcj\xc4\x99 budynek publiczny w mie\xc5\x9bcie. Po stronie wschodniej z kolei (nr 7) po\xc5\x82o\xc5\xbcony jest p\xc3\xb3\xc5\xbanobarokowy dawny dom cechowy sukiennik\xc3\xb3w z 1812\xc2\xa0r. (obecnie siedziba mBanku)._NEWLINE_Pierzej\xc4\x99 wschodnia tworz\xc4\x85: dawne budynki zak\xc5\x82adu apretury Rudolfa Lukasa z 1825 r. zaadaptowane na cele handlowo-us\xc5\x82ugowe (nr 8), czteropi\xc4\x99trowa postmodernistyczna kamienica z pocz. XXI w. zbudowana w miejscu XIX-wiecznej kamienicy wyburzonej w latach 70. XX w. (nr 9) oraz naro\xc5\xbcna trzypi\xc4\x99trowa neobarokowa kamienica Michala Neumanna z 1904 r. (proj. Alexander Neumann), stanowi\xc4\x85ca odpowiednik podobnego budynku pod nr 1 i mieszcz\xc4\x85ca w latach 1909\xe2\x80\x932008 ekskluzywn\xc4\x85 drogeri\xc4\x99 \xe2\x80\x9eTanewski\xe2\x80\x9d (nr 10, r\xc3\xb3g 11 Listopada).'