b'\n_START_ARTICLE_\nAntonio Rosmini-Serbati\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nUrodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w rodzinie szlacheckiej. By\xc5\x82 drugim synem Pier Modesto i Giovanny hrabiny Formenti di Biacesa del Garda. W latach 1804-1814 ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 najpierw do szko\xc5\x82y powszechnej, a nast\xc4\x99pnie do gimnazjum w rodzinnym mie\xc5\x9bcie. W latach 1814-1816 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Rovereto prywatnie studiowa\xc5\x82 filozofi\xc4\x99, matematyk\xc4\x99 i fizyk\xc4\x99 pod okiem ks. Piero Orsi. W 1816 r. rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 studia na uniwersytecie w Padwie, studiowa\xc5\x82 prawo i teologi\xc4\x99. Przed ko\xc5\x84cem studi\xc3\xb3w, w 1821 r. przyj\xc4\x85\xc5\x82 \xc5\x9bwi\xc4\x99cenia kap\xc5\x82a\xc5\x84skie w mie\xc5\x9bcie Chioggia. Studia uko\xc5\x84czy\xc5\x82 w 1822 r. Opr\xc3\xb3cz teologii, mia\xc5\x82 g\xc5\x82\xc4\x99bokie zami\xc5\x82owanie do studi\xc3\xb3w filozoficznych, do kt\xc3\xb3rych zach\xc4\x99ca\xc5\x82 go tak\xc5\xbce papie\xc5\xbc Pius VII._NEWLINE_W 1826 r. przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do Mediolanu, gdzie zaprzyja\xc5\xbani\xc5\x82 si\xc4\x99 blisko z Alessandro Manzonim, kt\xc3\xb3ry powiedzia\xc5\x82 o nim: "to jedna z sze\xc5\x9bciu lub siedmiu inteligencji, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 wielkim zaszczytem dla ludzko\xc5\x9bci". Jego pisma wzbudza\xc5\x82y podziw takich my\xc5\x9blicieli jak Niccol\xc3\xb2 Tommaseo i Vincenzo Gioberti, kt\xc3\xb3rzy stali si\xc4\x99 jego przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82mi._NEWLINE_W 1830 r. za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 w Domodossola zgromadzenie zakonne pod nazw\xc4\x85 Istituto della Carit\xc3\xa0, zwane "rosminianami". Konstytucje nowego zgromadzenia zosta\xc5\x82y zaaprobowane przez papie\xc5\xbca Grzegorza XVI w 1839 r._NEWLINE_W latach 1830-1848 opublikowa\xc5\x82 swoje najwa\xc5\xbcniejsze dzie\xc5\x82a, ich zwie\xc5\x84czeniem by\xc5\x82a praca zatytu\xc5\x82owana O pi\xc4\x99ciu ranach Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a \xc5\x9awi\xc4\x99tego (\'\'Delle cinque piaghe della Santa Chiesa) /1848 r./._NEWLINE_W tym samym roku, w pi\xc5\x9bmie Konstytucja zgodnie ze sprawiedliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 spo\xc5\x82eczn\xc4\x85 (La costituzione secondo la giustizia sociale), opowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 za monarchi\xc4\x85 konstytucyjn\xc4\x85 i popar\xc5\x82 neogwelfistyczny program typu giobertia\xc5\x84skiego, kt\xc3\xb3ry przewidywa\xc5\x82 stworzenie federacji pa\xc5\x84stw w\xc5\x82oskich na czele z papie\xc5\xbcem. Podczas pierwszej wojny o niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, rz\xc4\x85d Piemontu powierzy\xc5\x82 Rosminiemu misj\xc4\x99 do papie\xc5\xbca Piusa IX, aby zaproponowa\xc4\x87 mu zawarcie konkordatu i utworzenie wspomnianej federacji. Misja jednak nie przynios\xc5\x82a skutk\xc3\xb3w, gdy\xc5\xbc papie\xc5\xbc nie popar\xc5\x82 proponowanych idei. Kiedy zosta\xc5\x82a ustanowiona Republika Rzymska rz\xc4\x85dzona przez triumwirat z\xc5\x82o\xc5\xbcony z Giuseppe Manziniego, Aurelio Saffiego i Carlo Armelliniego, a papie\xc5\xbc schroni\xc5\x82 si\xc4\x99 w mie\xc5\x9bcie Gaeta, Rosmini towarzyszy\xc5\x82 mu i napisa\xc5\x82 kr\xc3\xb3tkie pismo polemiczne Il socialismo e il comunismo. Mimo to zajmowana przez niego do\xc5\x9b\xc4\x87 liberalna pozycja sprawi\xc5\x82a, \xc5\xbce Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 odnosi\xc5\x82 si\xc4\x99 do niego z nieufno\xc5\x9bci\xc4\x85, a sam Rosmini musia\xc5\x82 wyjecha\xc4\x87 do miejscowo\xc5\x9bci Stresa. W 1849 r. jego dzie\xc5\x82o Delle cinque piaghe della Santa Chiesa oraz pismo Costituzione civile secondo la giustizia sociale znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 na indeksie ksi\xc4\x85g zakazanych. W 1854 r. \xc5\x9awi\xc4\x99te Oficjum pozwoli\xc5\x82o na swobodny dost\xc4\x99p do jego dzie\xc5\x82, ale w 1887 r., gdy tomizm sta\xc5\x82 si\xc4\x99 oficjaln\xc4\x85 filozofi\xc4\x85 Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, niekt\xc3\xb3re zdania wyj\xc4\x99te z dzie\xc5\x82 Rosminiego zosta\xc5\x82y pot\xc4\x99pione. _NEWLINE_Rosmini zmar\xc5\x82 w Stresa w 1855 r. po o\xc5\x9bmiogodzinnej agonii. Wszystko, co posiada\xc5\x82, zapisa\xc5\x82 w testamencie zakonnikom z za\xc5\x82o\xc5\xbconego przez siebie Istituto della Carit\xc3\xa0._NEWLINE_Papie\xc5\xbc Jan Pawe\xc5\x82 II zrehabilitowa\xc5\x82 go w Encyklice Fides et ratio (1998 r.), zaliczaj\xc4\x85c go do grona my\xc5\x9blicieli, kt\xc3\xb3rych mo\xc5\xbcna "wskaza\xc4\x87 (...) jako znamienne przyk\xc5\x82ady pewnego typu refleksji filozoficznej, kt\xc3\xb3ra wiele zyska\xc5\x82a dzi\xc4\x99ki konfrontacji z prawdami wiary" (Fides et ratio 74). Pozwoli\xc5\x82 te\xc5\xbc na rozpocz\xc4\x99cie procesu beatyfikacyjnego, kt\xc3\xb3ry sko\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 na etapie diecezjalnym w Nowarze 21 marca 1998 r. Papie\xc5\xbc Benedykt XVI zezwoli\xc5\x82 na promulgacj\xc4\x99 dekretu o uznaniu heroiczno\xc5\x9bci cn\xc3\xb3t Rosminiego, co by\xc5\x82o kolejnym krokiem do jego beatyfikacji, kt\xc3\xb3ra dokonana zosta\xc5\x82a 18 listopada 2007 w Novarze przez kard. Jos\xc3\xa9 Saraiv\xc4\x99 Martinsa.\n_START_SECTION_\nTeoria poznania\n_START_PARAGRAPH_\nRosmini propagowa\xc5\x82 tezy filozoficzne kontrastuj\xc4\x85ce zar\xc3\xb3wno z my\xc5\x9bl\xc4\x85 o\xc5\x9bwieceniow\xc4\x85, jak i filozofi\xc4\x85 opart\xc4\x85 na do\xc5\x9bwiadczeniu. Podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85c niezbywalno\xc5\x9b\xc4\x87 praw naturalnych osoby ludzkiej, takich jak w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 prywatna, wszed\xc5\x82 w polemik\xc4\x99 z socjalizmem i z komunizmem, postuluj\xc4\x85c istnienie pa\xc5\x84stwa, kt\xc3\xb3rego interwencja mia\xc5\x82aby minimalny wymiar. W swojej filozofii szed\xc5\x82 \xc5\x9bladami koncepcji \xc5\x9bw. Augustyna i \xc5\x9bw. Tomasza, nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85c r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do Platona. _NEWLINE_Zamiarem Rosminiego by\xc5\x82o stworzenie systemu filozofii chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej we wszystkich jej aspektach. Punktem wyj\xc5\x9bcia jego idei jest polemika z ka\xc5\xbcd\xc4\x85 form\xc4\x85 subiektywizmu i filozofii opartej jedynie na do\xc5\x9bwiadczeniu. Uznaje on je bowiem za \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o wszelkich przewrot\xc3\xb3w moralnych i politycznych. Podstawow\xc4\x85 kwesti\xc4\x85 jest dla niego znalezienie obiektywnej, a nie tylko subiektywnej i arbitralnej podstawy dla prawdy i poznania. Na temat \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 poj\xc4\x99\xc4\x87 zosta\xc5\x82y, wed\xc5\x82ug niego, wypracowane rozmaite teorie, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 b\xc5\x82\xc4\x99dne albo z powodu niedoboru (John Locke i \xc3\x89tienne de Condillac), albo przesady (Platon, Gottfried Leibniz i Immanuel Kant). Te pierwsze doszukuj\xc4\x85 si\xc4\x99 \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a poj\xc4\x99\xc4\x87 jedynie we wra\xc5\xbceniu, kt\xc3\xb3re jest jednostkowe, w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu do poj\xc4\x99\xc4\x87, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 uniwersalne. Tym teoriom przeciwstawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 inne, m\xc3\xb3wi\xc4\x85ce o poj\xc4\x99ciach wrodzonych, czyli nie pochodz\xc4\x85cych z wra\xc5\xbce\xc5\x84 zmys\xc5\x82owych. Ich b\xc5\x82\xc4\x99dem, wed\xc5\x82ug Rosminiego, jest to, \xc5\xbce uznaj\xc4\x85, i\xc5\xbc poj\xc4\x99cia wrodzone s\xc4\x85 wielorakie. Wed\xc5\x82ug niego za\xc5\x9b istnieje tylko jedno poj\xc4\x99cie wrodzone, podstawa wszelkiego poznania. Jest to poj\xc4\x99cie bytu. Ka\xc5\xbcde poznanie bowiem sprawia przypisanie egzystencji temu, co jest poznawane. Je\xc5\xbceli tak, to znaczy, \xc5\xbce poj\xc4\x99cie bytu musi by\xc4\x87 ju\xc5\xbc posiadane wcze\xc5\x9bniej, a nie nabyte na drodze do\xc5\x9bwiadczenia. Poj\xc4\x99cie za\xc5\x9b to idea pewnej rzeczy, istniej\xc4\x85ca niezale\xc5\xbcnie od jakiejkolwiek modyfikacji wywo\xc5\x82anej przez inn\xc4\x85 rzecz. Poj\xc4\x99cie bytu nie mo\xc5\xbce dochodzi\xc4\x87 do cz\xc5\x82owieka z wra\xc5\xbce\xc5\x84, bo one pozwalaj\xc4\x85 pozna\xc4\x87 jedynie relacj\xc4\x99, jaka istnieje mi\xc4\x99dzy rzeczami a nami, podczas gdy istnienie samo w sobie jest czym\xc5\x9b absolutnym, a nie relatywnym. Poj\xc4\x99cie bytu nie mo\xc5\xbce te\xc5\xbc pochodzi\xc4\x87 z poczucia w\xc5\x82asnej egzystencji, gdy\xc5\xbc ona nie jest dost\xc4\x99pna dzi\xc4\x99ki do\xc5\x9bwiadczeniu wewn\xc4\x99trznemu, kt\xc3\xb3re dostarcza tylko do\xc5\x9bwiadczenia mojego istnienia, a nie poj\xc4\x99cia istnienia w sensie uniwersalnym. To prowadzi do stwierdzenia, \xc5\xbce poj\xc4\x99cie bytu jest uprzednie w stosunku do poj\xc4\x99cia "ja". Poj\xc4\x99cie bytu nie pochodzi wi\xc4\x99c ani z do\xc5\x9bwiadczenia wewn\xc4\x99trznego, ani zewn\xc4\x99trznego, a wi\xc4\x99c jest wrodzone, czyli obecne w cz\xc5\x82owieku ju\xc5\xbc od urodzenia. Ponadto jest ona warunkiem ka\xc5\xbcdego s\xc4\x85du, czyli powi\xc4\x85zania podmiotu z orzeczeniem, ale b\xc4\x99d\xc4\x85c prostym, nie potrzebuje ze swej strony podmiotu i orzeczenia, a wi\xc4\x99c nie wymaga s\xc4\x85du, aby mog\xc5\x82o by\xc4\x87 poj\xc4\x99te._NEWLINE_Z takiego postawienia kwestii gnozeologicznej wynikaj\xc4\x85 pewne konsekwencje, kt\xc3\xb3re przeciwstawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 subiektywizmowi. Przede wszystkim, przeciwko zapocz\xc4\x85tkowanego przez Kartezjusza faworyzowaniu "ja", Rosmini stwierdza, \xc5\xbce poznanie siebie nie jest bardziej wiarygodne ni\xc5\xbc poznanie jakiejkolwiek innej rzeczy. Ponadto w poj\xc4\x99ciu bytu zakorzenione s\xc4\x85 zasady to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci, niesprzeczno\xc5\x9bci i przyczynowo\xc5\x9bci. Z poj\xc4\x99cia bytu rodz\xc4\x85 si\xc4\x99 te\xc5\xbc inne poj\xc4\x99cia, to znaczy uniwersalne nazwy rzeczy, \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85c z do\xc5\x9bwiadczeniem poj\xc4\x99cie konkretnego bytu, kt\xc3\xb3ry jest jego przyczyn\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nDelle cinque piaghe della Santa Chiesa\n_START_PARAGRAPH_\nJest to najbardziej znane dzie\xc5\x82o Rosminiego, w kt\xc3\xb3rym autor z odwag\xc4\x85 i przenikliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 wskazuje na konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 reform w Ko\xc5\x9bciele, wyprzedzaj\xc4\x85c w tym w pewien spos\xc3\xb3b Sob\xc3\xb3r watyka\xc5\x84ski II. Z powodu napi\xc4\x99tnowania pewnych zjawisk obecnych w Ko\xc5\x9bciele, dzie\xc5\x82o to znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 w 1849 r. na indeksie i sta\xc5\x82o si\xc4\x99 \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em polemiki nazwanej "kwesti\xc4\x85 rosminia\xc5\x84sk\xc4\x85"._NEWLINE_Dzie\xc5\x82o podzielone jest na 5 rozdzia\xc5\x82\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rych ka\xc5\xbcdy odpowiada jednej ranie, por\xc3\xb3wnanej do rany Chrystusa. Schemat ka\xc5\xbcdego rozdzia\xc5\x82u jest taki sam: 1) optymistyczny obraz Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a staro\xc5\xbcytnego; 2) fakt, kt\xc3\xb3ry zmienia og\xc3\xb3ln\xc4\x85 sytuacj\xc4\x99; 3) rana; 4) lekarstwo.\n_START_SECTION_\nPierwsza rana\n_START_PARAGRAPH_\nPodzia\xc5\x82 mi\xc4\x99dzy ludem a duchowie\xc5\x84stwem w kulcie publicznym. W staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci kult by\xc5\x82 \xc5\x9brodkiem do katechizowania i formacji, a lud uczestniczy\xc5\x82 w kulcie. Nast\xc4\x99pnie najazdy barbarzy\xc5\x84skie, zanik \xc5\x82aciny, s\xc5\x82abe u\xc5\x9bwiadomienie ludu, tendencja kleru do tworzenia kasty stworzy\xc5\x82y mur mi\xc4\x99dzy ludem a duchowie\xc5\x84stwem. Lekarstwo: nauka \xc5\x82aciny, wyja\xc5\x9bnianie ceremonii liturgicznych, u\xc5\xbcywanie mszalik\xc3\xb3w w j\xc4\x99zykach narodowych.\n_START_SECTION_\nDruga rana\n_START_PARAGRAPH_\nNiedostateczne wykszta\xc5\x82cenie kleru. Dawniej ksi\xc4\x99\xc5\xbca byli kszta\xc5\x82ceni przez biskup\xc3\xb3w, teraz s\xc4\x85 seminaria z "ma\xc5\x82ymi ksi\xc4\x85\xc5\xbckami" i "ma\xc5\x82ymi mistrzami". Jest to ostra krytyka scholastyki i katechizm\xc3\xb3w. Lekarstwo: konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 powi\xc4\x85zania nauki i pobo\xc5\xbcno\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nTrzecia rana\n_START_PARAGRAPH_\nNiezgoda mi\xc4\x99dzy biskupami. Jest tu ostra krytyka biskup\xc3\xb3w. Rosmini zarzuca im: zajmowanie si\xc4\x99 polityk\xc4\x85, co jest obce pos\xc5\x82udze kap\xc5\x82a\xc5\x84skiej, ambicje, serwilizm w stosunku do w\xc5\x82adzy \xc5\x9bwieckiej, trosk\xc4\x99 o obron\xc4\x99 za wszelk\xc4\x85 cen\xc4\x99 d\xc3\xb3br ko\xc5\x9bcielnych. Lekarstwo: odst\xc4\x85pienie od obrony d\xc3\xb3br doczesnych, wyrzeczenie si\xc4\x99 bogactw, wprowadzenie pensji pa\xc5\x84stwowej.\n_START_SECTION_\nCzwarta rana\n_START_PARAGRAPH_\nMianowanie biskup\xc3\xb3w przez w\xc5\x82adz\xc4\x99 \xc5\x9bwieck\xc4\x85. Rosmini analizuje ten problem od strony historycznej i krytykuje wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne mu konkordaty, w kt\xc3\xb3rych Stolica Apostolska przyzna\xc5\x82a to w\xc5\x82adzy \xc5\x9bwieckiej. Lekarstwo: niezbyt jasno proponuje powr\xc3\xb3t do wybierania biskup\xc3\xb3w przez wiernych.\n_START_SECTION_\nPi\xc4\x85ta rana\n_START_PARAGRAPH_\nS\xc5\x82u\xc5\xbcebno\xc5\x9b\xc4\x87 wobec doczesnych d\xc3\xb3br Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. Rosmini opowiada si\xc4\x99 za konieczno\xc5\x9bci\xc4\x85 dobrowolnych ofiar na rzecz Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a zamiast serwitut\xc3\xb3w nakazanych przez w\xc5\x82adz\xc4\x99 ko\xc5\x9bcieln\xc4\x85 przy poparciu pa\xc5\x84stwa. Proponuje rezygnacj\xc4\x99 z przywilej\xc3\xb3w i ujawnianie bilans\xc3\xb3w.'