b'\n_START_ARTICLE_\nDeklinacja w j\xc4\x99zyku niemieckim\n_START_PARAGRAPH_\nDeklinacja w j\xc4\x99zyku niemieckim \xe2\x80\x93 odmiana rzeczownika, zaimka, rodzajnika, przymiotnika i liczebnika przez przypadki, liczby i rodzaje w j\xc4\x99zyku niemieckim._NEWLINE_W j\xc4\x99zyku niemieckim wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 cztery przypadki: mianownik (Nominativ), dope\xc5\x82niacz (Genitiv), celownik (Dativ) i biernik (Akkusativ). Wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 trzy rodzaje: rodzaj m\xc4\x99ski (Maskulinum), \xc5\xbce\xc5\x84ski (Femininum) i nijaki (Neutrum) oraz dwie liczby: pojedyncz\xc4\x85 (Singular) i mnog\xc4\x85 (Plural). W liczbie mnogiej nie ma podzia\xc5\x82u na rodzaje gramatyczne._NEWLINE_J\xc4\x99zyk niemiecki nale\xc5\xbcy do j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w fleksyjnych. Wyrazy podlegaj\xc4\x85ce odmianie sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z tematu (zasadniczo niezmiennego) i odpowiedniej ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki fleksyjnej. Czasami w wyniku odmiany nast\xc4\x99puje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pewna zmiana w temacie, np. przeg\xc5\x82os (wymiana samog\xc5\x82osek na umlauty)._NEWLINE_Deklinacja pozwala na wskazanie funkcji wyrazu w zdaniu (podmiot, dope\xc5\x82nienie bli\xc5\xbcsze, dope\xc5\x82nienie dalsze, okre\xc5\x9blenie przynale\xc5\xbcno\xc5\x9bci), dzi\xc4\x99ki czemu zadania tego nie musi przejmowa\xc4\x87 \xc5\x9bcis\xc5\x82y szyk wyraz\xc3\xb3w czy odpowiednie przyimki (jak np. w j\xc4\x99zyku angielskim czy francuskim). Cz\xc4\x99\xc5\x9bci mowy mog\xc4\x85 wyst\xc4\x99powa\xc4\x87 w r\xc3\xb3\xc5\xbcnej kolejno\xc5\x9bci odbiegaj\xc4\x85cej od standardowego, neutralnego szyku, aby po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 nacisk na inny element zdania.\n_START_SECTION_\nOg\xc3\xb3lne uwagi o u\xc5\xbcyciu dope\xc5\x82niacza\n_START_PARAGRAPH_\nWe wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnym j\xc4\x99zyku niemieckim u\xc5\xbcycie dope\xc5\x82niacza jest charakterystyczne dla stylu bardziej formalnego, dla j\xc4\x99zyka pisanego; w j\xc4\x99zyku codziennym preferowane s\xc4\x85 cz\xc4\x99sto inne konstrukcje, zw\xc5\x82aszcza z u\xc5\xbcyciem von._NEWLINE_Dope\xc5\x82niacz u\xc5\xbcywany jest do okre\xc5\x9blania przynale\xc5\xbcno\xc5\x9bci, mo\xc5\xbce okre\xc5\x9bla\xc4\x87 rzeczownik. Zazwyczaj fraza rzeczownikowa w dope\xc5\x82niaczu wyst\xc4\x99puje po frazie rzeczownikowej, od kt\xc3\xb3rej zale\xc5\xbcy, np. die Abfahrt des Busses \xe2\x86\x92 odjazd autobusu. Przy nazwach w\xc5\x82asnych zwykle pojawia si\xc4\x99 jednak jako pierwsza (np. Eriks Freund \xe2\x86\x92 przyjaciel Eryka), ale mo\xc5\xbcliwa jest tak\xc5\xbce kolejno\xc5\x9b\xc4\x87 odwrotna (ein Freund Eriks). W innych sytuacjach rzeczownik w dope\xc5\x82niaczu pojawia si\xc4\x99 jako pierwszy tylko w starych powiedzeniach, np. Undank ist der Welt Lohn. \xe2\x86\x92 \xc5\x9awiat niewdzi\xc4\x99czno\xc5\x9bci\xc4\x85 p\xc5\x82aci._NEWLINE_Dope\xc5\x82niacz pojawia si\xc4\x99 w niekt\xc3\xb3rych utartych wyra\xc5\xbceniach, np. Ich bin der Ansicht/Meinung/Auffasung, dass \xe2\x86\x92 Jestem zdania, \xc5\xbce; ein Wort griechischen Ursprungs \xe2\x86\x92 s\xc5\x82owo greckiego pochodzenia, eines Tages \xe2\x86\x92 pewnego dnia, morgens \xe2\x86\x92 rankiem, sommers \xe2\x86\x92 latem, letzten Endes \xe2\x86\x92 koniec ko\xc5\x84c\xc3\xb3w, allen Ernstes \xe2\x86\x92 z ca\xc5\x82\xc4\x85 powag\xc4\x85, meines Wissens \xe2\x86\x92 o ile mi wiadomo.\n_START_SECTION_\nU\xc5\xbcycie dope\xc5\x82niacza z nazwami w\xc5\x82asnymi\n_START_PARAGRAPH_\nPod wzgl\xc4\x99dem odmiany mo\xc5\xbcna wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 nazwy w\xc5\x82asne u\xc5\xbcywane zawsze z rodzajnikiem oraz takie, kt\xc3\xb3re wymagaj\xc4\x85 go tylko w okre\xc5\x9blonych konstrukcjach. Te pierwsze odmieniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 przez przypadki wed\xc5\x82ug normalnego wzorca \xe2\x80\x93 w rodzaju \xc5\xbce\xc5\x84skim nie maj\xc4\x85 dodatkowych ko\xc5\x84c\xc3\xb3wek, w rodzaju m\xc4\x99skim i nijakim pojawia si\xc4\x99 w dope\xc5\x82niaczu \xe2\x80\x93s (lub \xe2\x80\x93es w przypadku niekt\xc3\xb3rych), np. des Neckars \xe2\x86\x92 rzeki Neckar, des Rheins \xe2\x86\x92 Renu (rzadziej des Rheines). W rzeczownikach z\xc5\x82o\xc5\xbconych istnieje czasem wyb\xc3\xb3r mi\xc4\x99dzy ko\xc5\x84c\xc3\xb3wk\xc4\x85 dope\xc5\x82niacza (\xe2\x80\x93s, \xe2\x80\x93es lub brakiem ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki)._NEWLINE_Nazwy w\xc5\x82asne drugiej grupy u\xc5\xbcywane bez rodzajnika maj\xc4\x85 dodatkowe \xe2\x80\x93s, np. Annas Meinung \xe2\x86\x92 zdanie Anny, die Politik Merkels \xe2\x86\x92 polityka Merkel, Londons bekannteste Einkaufsstra\xc3\x9fe \xe2\x86\x92 najbardziej znana ulica handlowa Londynu, die Wohnung Herrn M\xc3\xbcllers \xe2\x86\x92 mieszkanie pana M\xc3\xbcllera. Kiedy jednak s\xc4\x85 u\xc5\xbcywane z rodzajnikiem, istnieje silna tendencja do zaniku ko\xc5\x84c\xc3\xb3wek, np. die Verehrung der heiligen Anna \xe2\x86\x92 kult \xc5\x9bwi\xc4\x99tej Anny; Die Leiden des jungen Werther \xe2\x86\x92 Cierpienia m\xc5\x82odego Werthera (od drugiego wydania; w pierwszym: die Leiden des jungen Werthers). Nazwy geograficzne, nazwy produkt\xc3\xb3w u\xc5\xbcywa si\xc4\x99 po rodzajnikach z ko\xc5\x84c\xc3\xb3wkami lub bez ko\xc5\x84c\xc3\xb3wek dope\xc5\x82niacza, np. die sch\xc3\xb6nsten St\xc3\xa4dte des alten Europa(s) \xe2\x86\x92 najpi\xc4\x99kniejsze miasta starej Europy; die neue Generation des Opel(s) \xe2\x86\x92 nowa generacja Opla._NEWLINE_W przypadku wielocz\xc5\x82onowych nazw w\xc5\x82asnych ko\xc5\x84c\xc3\xb3wk\xc4\x99 otrzymuje tylko jej rdze\xc5\x84, np. die Werke Johann Sebastian Bachs \xe2\x86\x92 dzie\xc5\x82a Jana Sebastiana Bacha. Je\xc5\x9bli nazwa w\xc5\x82asna ko\xc5\x84czy si\xc4\x99 na \xe2\x80\x93s, \xe2\x80\x93ss, \xe2\x80\x93\xc3\x9f, \xe2\x80\x93z, \xe2\x80\x93tz, \xe2\x80\x93x, to w pisanym j\xc4\x99zyku pojawia si\xc4\x99 apostrof zamiast dodatkowej ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki. Mo\xc5\xbcna r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, zw\xc5\x82aszcza w j\xc4\x99zyku m\xc3\xb3wionym, tworzy\xc4\x87 konstrukcje z von, np. Fritz\xe2\x80\x99 Vater = der Vater von Fritz \xe2\x86\x92 ojciec Fritza._NEWLINE_Nazwy w\xc5\x82asne w dope\xc5\x82niaczu u\xc5\xbcyte bez rodzajnika przybieraj\xc4\x85 ko\xc5\x84c\xc3\xb3wk\xc4\x99 \xe2\x80\x93s, a u\xc5\xbcyte z rodzajnikiem \xe2\x80\x93 nie. Por\xc3\xb3wnaj: die Rede M\xc3\xbcllers, die Rede des M\xc3\xbcller. Nazwy w\xc5\x82asne u\xc5\xbcyte bez rodzajnika, kt\xc3\xb3re poprzedza tytu\xc5\x82 otrzymuj\xc4\x85 ko\xc5\x84c\xc3\xb3wk\xc4\x99 \xe2\x80\x93s, np. die Rede Direktor M\xc3\xbcllers. W przypadku tych u\xc5\xbcytych z rodzajnikiem ko\xc5\x84c\xc3\xb3wk\xc4\x99 otrzymuje tytu\xc5\x82 (je\xc5\x9bli jest ich wi\xc4\x99cej, otrzymuje j\xc4\x85 tylko ten pierwszy), np. die Rede des Direktors Professor M\xc3\xbcller. Herr odmienia si\xc4\x99 zawsze (niezale\xc5\xbcnie, czy nazwa jest u\xc5\xbcywana z rodzajnikiem czy bez), tworz\xc4\x85c form\xc4\x99 Herrn, natomiast Doktor nie odmienia si\xc4\x99, je\xc5\x9bli po nim nast\xc4\x99puje nazwa w\xc5\x82asna, np. Das ist Doktor Meiers Praxis. Das ist die Praxis Doktor Meiers. \xe2\x86\x92 To jest gabinet doktora Meiera. Das ist die Praxis des Doktor Meier., ale: Das ist die Praxis des Doktors / die Praxis des Herrn Doktors._NEWLINE_Inne przyk\xc5\x82ady: des Kaisers Wilhelm, der Frau Schmidt, des Fr\xc3\xa4uleins Schneider, des Landes Hessen, des Vorsitzenden Wagner, des Monats April, eines Glases Wasser, eines Liters Milch.\n_START_SECTION_\nBiernik\n_START_PARAGRAPH_\nNiemiecki Akkusativ wykazuje du\xc5\xbc\xc4\x85 zbie\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 z polskim biernikiem, wyst\xc4\x99puje m.in. w dope\xc5\x82nieniu bli\xc5\xbcszym po czasownikach przechodnich. Jednak\xc5\xbce w j\xc4\x99zyku niemieckim po czasownikach przechodnich w przeczeniach r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wyst\xc4\x99puje biernik, a w polskim \xe2\x80\x93 dope\xc5\x82niacz, np. Ich kenne diese Frau. Ich kenne diese Frau nicht. \xe2\x86\x92 Znam t\xc4\x99 kobiet\xc4\x99. Nie znam tej kobiety. Poza tym biernik wyst\xc4\x99puje m.in. po niekt\xc3\xb3rych przyimkach, wyra\xc5\xbceniach przys\xc5\x82\xc3\xb3wkowych, zw\xc5\x82aszcza zwi\xc4\x85zanych z wyra\xc5\xbcaniem dystansu lub czasu (np. Sie kommt jeden Tag. \xe2\x86\x92 Ona przychodzi ka\xc5\xbcdego dnia.), innych wyra\xc5\xbceniach zwi\xc4\x85zanych z ruchem (np. Er kam den Berg herauf. \xe2\x86\x92 Wszed\xc5\x82 na [szczyt] g\xc3\xb3ry.), w pozdrowieniach i \xc5\xbcyczeniach (np. Guten Tag! \xe2\x86\x92 Dzie\xc5\x84 dobry!).\n_START_SECTION_\nApozycja\n_START_PARAGRAPH_\nFraza rzeczownikowa mo\xc5\xbce by\xc4\x87 w apozycji do innej frazy, je\xc5\x9bli nast\xc4\x99puje bezpo\xc5\x9brednio po niej i dostarcza o niej dodatkowe informacje. Taka fraza w apozycji jest odmieniona w takim samym przypadku jak rzeczownik, kt\xc3\xb3ry opisuje. Dotyczy to r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc fraz wprowadzanych przez als i wie, np. f\xc3\xbcr Helmut als gl\xc3\xa4ubigen Katholiken \xe2\x86\x92 dla Helmuta jako wierz\xc4\x85cego katolika, nach einer Nacht wie dieser \xe2\x86\x92 po takiej nocy jak ta; in Schiltach, einem kleinen St\xc3\xa4dtchen im Schwarzwald \xe2\x86\x92 w Schiltach, niewielkim miasteczku w Schwarzwaldzie.\n_START_SECTION_\nPrzypadki przy wskazywaniu ilo\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nFraza rzeczownikowa po rzeczowniku wskazuj\xc4\x85cym na ilo\xc5\x9b\xc4\x87 jest traktowana jakby by\xc5\x82a w apozycji, ma taki sam przypadek jak on, np. eine Flasche Bier \xe2\x86\x92 butelka piwa, eine Flasche belgisches Bier (Nominativ) \xe2\x86\x92 butelka belgijskiego piwa; Er kauft zwei Flaschen belgischen Bier. (Akkusativ) \xe2\x86\x92 On kupuje dwie butelki belgijskiego piwa, mit einer Tasse hei\xc3\x9fem Kaffee (Dativ) \xe2\x86\x92 z fili\xc5\xbcank\xc4\x85 gor\xc4\x85cej kawy. W j\xc4\x99zyku m\xc3\xb3wionym czasami zast\xc4\x99puje si\xc4\x99 w takich sytuacjach celownik biernikiem i na odwr\xc3\xb3t, ale konstrukcje takie s\xc4\x85 uwa\xc5\xbcane przez preskryptywist\xc3\xb3w za niepoprawne. Czasami w sekwencji rzeczownik wskazuj\xc4\x85cy na ilo\xc5\x9b\xc4\x87 + przymiotnik + rzeczownik wyst\xc4\x99puje dope\xc5\x82niacz. W rodzaju m\xc4\x99skim i nijakim liczby pojedynczej taka konstrukcja brzmi oficjalnie, ale w liczbie mnogiej u\xc5\xbcywana jest te\xc5\xbc w j\xc4\x99zyku m\xc3\xb3wionym, np. 5 Jahre treuer Mitarbeit \xe2\x86\x92 5 lat oddanej wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy._NEWLINE_W celowniku liczby mnogiej rzeczowniki wskazuj\xc4\x85ce na ilo\xc5\x9b\xc4\x87 zako\xc5\x84czone na \xe2\x80\x93er typu Liter, Meter, Zentner mog\xc4\x85 same przy\xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85\xc4\x87 ko\xc5\x84c\xc3\xb3wk\xc4\x99 \xe2\x80\x93n zamiast nast\xc4\x99puj\xc4\x85cego po nich rzeczownika, np. mit drei Zentnern Zwiebel (cz\xc4\x99\xc5\x9bciej) = mit drei Zentner Zwiebeln \xe2\x86\x92 z czterema kwintalami cebuli. W po\xc5\x82\xc4\x85czeniach z innymi rzeczownikami wskazuj\xc4\x85cymi na ilo\xc5\x9b\xc4\x87 nast\xc4\x99puj\xc4\x85cy po nich rzeczownik w liczbie mnogiej w celowniku r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mo\xc5\xbce (lecz nie musi) mie\xc4\x87 ko\xc5\x84c\xc3\xb3wk\xc4\x99 \xe2\x80\x93n, np. mit einem Haufen Teller(n) \xe2\x86\x92 ze stert\xc4\x85 talerzy. Je\xc5\x9bli rzeczownik poprzedzony jest przymiotnikiem, to mo\xc5\xbce on mie\xc4\x87 w liczbie pojedynczej w celowniku zar\xc3\xb3wno ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki odmiany mocnej, jak i s\xc5\x82abej, np. mit einem Kilogramm gekochten/gekochtem Schinken \xe2\x86\x92 z kilogramem gotowanej szynki. Je\xc5\x9bli rzeczownik ten jest w liczbie mnogiej, s\xc4\x85 trzy mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 ko\xc5\x84c\xc3\xb3wka jak w mianowniku, celowniku lub dope\xc5\x82niaczu, np. mit einem Strau\xc3\x9f gelbe/gelben/gelber Rosen \xe2\x86\x92 z bukietem \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tych r\xc3\xb3\xc5\xbc._NEWLINE_W przypadku rzeczownik\xc3\xb3w typu Anzahl, Gruppe, Haufen, Schar, Reihe, Sorte, je\xc5\x9bli nast\xc4\x99puj\xc4\x85cy po nich rzeczownik poprzedza jeszcze przymiotnik, to mo\xc5\xbcliwy jest dope\xc5\x82niacz (zw\xc5\x82aszcza w j\xc4\x99zyku pisanym) lub konstrukcja z von, np. gro\xc3\x9fe Mengen alter Autos = gro\xc3\x9fe Mengen von alten Autos \xe2\x86\x92 du\xc5\xbca liczba starych samochod\xc3\xb3w. Je\xc5\x9bli po rzeczownikach tego typu wyst\xc4\x99puje sam rzeczownik, to zwykle u\xc5\xbcywa si\xc4\x99 konstrukcji z von, cho\xc4\x87 apozycja jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mo\xc5\xbcliwa, np. eine Art (von) Kuchen \xe2\x86\x92 rodzaj ciasta, eine gro\xc3\x9fe Menge (von) Laptops \xe2\x86\x92 du\xc5\xbca liczba laptop\xc3\xb3w._NEWLINE_Rzeczowniki wyra\xc5\xbcaj\xc4\x85ce liczb\xc4\x99 typu das Duzend, das Hundert, das Tausend, die Million, die Milliarde w liczbie mnogiej bez poprzedzaj\xc4\x85cego liczebnika u\xc5\xbcywane s\xc4\x85 w konstrukcjach z von, np. Tausende von Menschen \xe2\x86\x92 tysi\xc4\x85ce ludzi. Je\xc5\x9bli nast\xc4\x99puj\xc4\x85cy po nich rzeczownik jest u\xc5\xbcyty z przymiotnikiem, to mo\xc5\xbcliwa jest konstrukcja z von, apozycja lub dope\xc5\x82niacz, np. Tausende/tausende von jungen M\xc3\xa4nnern = Tausende/tausende junger M\xc3\xa4nner = Tausende/tausende junge M\xc3\xa4nner \xe2\x86\x92 tysi\xc4\x85ce m\xc5\x82odych m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn. Je\xc5\x9bli takie rzeczowniki s\xc4\x85 u\xc5\xbcywane w liczbie pojedynczej lub w mnogiej poprzedzone liczebnikiem, to zwykle nast\xc4\x99puj\xc4\x85cy po nich rzeczownik stoi w apozycji, rzadziej w dope\xc5\x82niaczu, np. drei Millionen erwachsene(r) Menschen \xe2\x86\x92 trzy miliony doros\xc5\x82ych ludzi, ein Dutzend Eier \xe2\x86\x92 [jeden] tuzin jaj.\n_START_SECTION_\nOg\xc3\xb3le uwagi o deklinacji przymiotnika\n_START_PARAGRAPH_\nPrzymiotnik przydawkowy znajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 przed rzeczownikiem ma r\xc3\xb3\xc5\xbcne formy fleksyjne w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od rodzaju, przypadka i liczby rzeczownika (zwi\xc4\x85zek zgody), np. das elegante Restaurant, ein bunter Vogel. W taki sam spos\xc3\xb3b odmieniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce przymiotniki w konstrukcjach, gdzie rzeczownik wyst\xc4\x99puje niejako w domy\xc5\x9ble, w zdaniach typu: Dieses Problem ist ein wichtiges. \xe2\x86\x92 Ten problem jest [problemem] wa\xc5\xbcnym. Die Frage scheint mir keine freundliche, sondern eine vorwurfsvolle zu sein. \xe2\x86\x92 Pytanie to wydaje mi si\xc4\x99 nie by\xc4\x87 przyjacielskim [pytaniem], a pe\xc5\x82nym zarzut\xc3\xb3w. Podobnie odmiana ta dotyczy przymiotnik\xc3\xb3w i imies\xc5\x82ow\xc3\xb3w u\xc5\xbcytych rzeczownikowo, np. das Interessante \xe2\x86\x92 to, co interesuj\xc4\x85ce, der Vorgesetzte \xe2\x86\x92 prze\xc5\x82o\xc5\xbcony._NEWLINE_Ponadto istniej\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcne rodzaje odmiany przymiotnika przydawkowego w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od wyraz\xc3\xb3w poprzedzaj\xc4\x85cych grup\xc4\x99 przymiotnik + rzeczownik, determinuj\xc4\x85cych ich w pewien spos\xc3\xb3b. Do wyraz\xc3\xb3w tych nale\xc5\xbc\xc4\x85 przede wszystkim rodzajniki \xe2\x80\x93 rodzajnik okre\xc5\x9blony, nieokre\xc5\x9blony, zerowy.\n_START_SECTION_\nUwagi og\xc3\xb3lne\n_START_PARAGRAPH_\nPrzymiotnik odmienia si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wtedy, kiedy rzeczownik nie jest wymieniony wprost po nim, wyst\xc4\x99puje w domy\xc5\x9ble, np. Welches Haus hast du gew\xc3\xa4hlt? Das sonnige. \xe2\x86\x92 Kt\xc3\xb3ry dom wybra\xc5\x82e\xc5\x9b? [Ten] s\xc5\x82oneczny. Deutsche Wei\xc3\x9fweine sind gew\xc3\xb6hnlich s\xc3\xbc\xc3\x9fer als franz\xc3\xb6sische. \xe2\x86\x92 Niemieckie wina bia\xc5\x82e s\xc4\x85 zwykle s\xc5\x82odsze ni\xc5\xbc francuskie. Ponadto odmienione formy przymiotnik\xc3\xb3w mog\xc4\x85 wyst\xc4\x99powa\xc4\x87 po rzeczownikach jako dopowiedzenie, np. Studenten, vor allem ausl\xc3\xa4ndische, haben keine Schwierigkeiten, ein Zimmer zu finden. \xe2\x86\x92 Studenci, przede wszystkim zagraniczni, nie maj\xc4\x85 trudno\xc5\x9bci w znalezieniu pokoju._NEWLINE_Imies\xc5\x82owy przymiotnikowe odmieniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 zasadniczo tak jak przymiotniki, np. das versinkende Boot \xe2\x86\x92 ton\xc4\x85ca \xc5\x82\xc3\xb3dka (Partizip I), das versunkene Boot \xe2\x86\x92 zatopiona \xc5\x82\xc3\xb3dka (Partizip II)._NEWLINE_Przymiotnik orzecznikowy nie odmienia si\xc4\x99 przez przypadki, np. Sie ist mager. \xe2\x86\x92 Ona jest szczup\xc5\x82a. Der Junge lag krank im Bett. \xe2\x86\x92 Ch\xc5\x82opiec le\xc5\xbca\xc5\x82 chory w \xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbcku. Er hielt ihn f\xc3\xbcr dumm. \xe2\x86\x92 Uwa\xc5\xbca\xc5\x82 go za g\xc5\x82upiego. Er hat die Kartoffeln roh gegessen. \xe2\x86\x92 Zjad\xc5\x82 ziemniaki na surowo. Istnieje kilka przymiotnik\xc3\xb3w, u kt\xc3\xb3rych w miejscach, gdzie powinien znajdowa\xc4\x87 si\xc4\x99 przymiotnik w nieodmienionej formie, pojawia si\xc4\x99 ko\xc5\x84c\xc3\xb3wka \xe2\x80\x93s, np. Sein Eindruck war ganz anders. \xe2\x86\x92 Jego wra\xc5\xbcenie by\xc5\x82o zupe\xc5\x82nie inne. Er war nicht besonders beliebt. \xe2\x86\x92 Nie by\xc5\x82 szczeg\xc3\xb3lnie lubiany._NEWLINE_Przymiotnik u\xc5\xbcyty jako przys\xc5\x82\xc3\xb3wek, kt\xc3\xb3ry okre\xc5\x9bla nast\xc4\x99puj\xc4\x85cy po nim przymiotnik, jest nieodmienny. Por\xc3\xb3wnaj: ein schrecklich faules M\xc3\xa4dchen \xe2\x86\x92 strasznie leniwa dziewczyna; ein schreckliches, faules M\xc3\xa4dchen \xe2\x86\x92 straszna, leniwa dziewczyna. Rozr\xc3\xb3\xc5\xbcnienie to jednak nie zawsze jest wyra\xc5\xbane i czasami pierwszy z przymiotnik\xc3\xb3w pozostaje nieodmieniony, nawet je\xc5\x9bli nie pe\xc5\x82ni roli przys\xc5\x82\xc3\xb3wka. Jest do zabieg stylistyczny szczeg\xc3\xb3lnie cz\xc4\x99sto spotykany w j\xc4\x99zyku pisanym, np. mit hochrot abstehenden Ohren \xe2\x86\x92 z odstaj\xc4\x85cymi czerwonymi uszami (Katz und Maus, Grass)._NEWLINE_Je\xc5\x9bli po rzeczowniku wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 dwa lub wi\xc4\x99cej przymiotniki przydawkowe, to ulegaj\xc4\x85 temu samemu rodzajowi deklinacji, maj\xc4\x85 takie same ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wtedy, kiedy s\xc4\x85 oddzielone przecinkami, np. ein unbewohntes altes Haus \xe2\x86\x92 niezamieszkany stary dom, mit gesundem frischem Gem\xc3\xbcse \xe2\x86\x92 ze zdrowymi \xc5\x9bwie\xc5\xbcymi warzywami; der hohe exotische Baum \xe2\x86\x92 wysokie egzotyczne drzewo. Czasami jednak w celowniku liczby pojedynczej rodzaju m\xc4\x99skiego i nijakiego mo\xc5\xbce w miejscu mocnej ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki \xe2\x80\x93em pojawia\xc4\x87 si\xc4\x99 ko\xc5\x84c\xc3\xb3wka s\xc5\x82aba \xe2\x80\x93en w drugim przymiotniku, np. mit dunklem bayrischen Bier. Takie konstrukcje bywaj\xc4\x85 jednak uwa\xc5\xbcane za niepoprawne. Je\xc5\x9bli przymiotnik odnosi si\xc4\x99 do kilku rzeczownik\xc3\xb3w, to nale\xc5\xbcy go powt\xc3\xb3rzy\xc4\x87, je\xc5\x9bli wymaga innej ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki w zwi\xc4\x85zku z r\xc3\xb3\xc5\xbcnic\xc4\x85 w liczbie lub rodzaju rzeczownika, np. mein lieber Onkel und meine liebe Tante \xe2\x86\x92 m\xc3\xb3j drogi wujku i moja droga ciociu._NEWLINE_Nawet bardzo rozbudowana fraza przymiotnikowa mo\xc5\xbce by\xc4\x87 u\xc5\xbcywana jako przydawka przed rzeczownikiem. Takie konstrukcje s\xc4\x85 cz\xc4\x99sto u\xc5\xbcywane w j\xc4\x99zyku formalnym i technicznym, np. eine f\xc3\xbcr ihn ganz typische Haltung \xe2\x86\x92 zupe\xc5\x82nie typowa dla niego postawa, dieses seinem Vorgesetzten \xc3\xa4u\xc3\x9ferst wichtige Gespr\xc3\xa4ch \xe2\x86\x92 ta nadzwyczaj wa\xc5\xbcna dla jego prze\xc5\x82o\xc5\xbconego rozmowa.\n_START_SECTION_\nPrzymiotniki bez ko\xc5\x84c\xc3\xb3wek\n_START_PARAGRAPH_\nNiekt\xc3\xb3re przymiotniki obcego pochodzenia zako\xc5\x84czone na samog\xc5\x82osk\xc4\x99 (w wymowie) s\xc4\x85 nieodmienne, w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich wiele to okre\xc5\x9blenia kolor\xc3\xb3w, m.in. lila, beige, oliv, rosa, orange, klasse, prima, super, trendy, sexy, np. Das ist doch eine klasse Idee. \xe2\x86\x92 Ale\xc5\xbc to \xc5\x9bwietny pomys\xc5\x82. die rosa Bluse \xe2\x86\x92 r\xc3\xb3\xc5\xbcowa bluzka. W j\xc4\x99zyku potocznym w przypadku nazw kolor\xc3\xb3w czasami dodaje si\xc4\x99 do nich \xe2\x80\x93n\xe2\x80\x93, aby m\xc3\xb3c dodawa\xc4\x87 ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki typowe dla przymiotnika, np. ein rosanes Kleid \xe2\x86\x92 r\xc3\xb3\xc5\xbcowa sukienka; innym razem dodaje si\xc4\x99 ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki bez tej cz\xc4\x85stki, np. ein beiges Kleid \xe2\x86\x92 be\xc5\xbcowa sukienka._NEWLINE_Przymiotniki pochodz\xc4\x85ce od nazw miejscowo\xc5\x9bci s\xc4\x85 na og\xc3\xb3\xc5\x82 zako\xc5\x84czone na \xe2\x80\x93er, nie odmieniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 i pisze si\xc4\x99 je zawsze du\xc5\xbc\xc4\x85 liter\xc4\x85, np. Wir haben den K\xc3\xb6lner Dom besucht. \xe2\x86\x92 Zwiedzili\xc5\x9bmy katedr\xc4\x99 kolo\xc5\x84sk\xc4\x85; der Warschauer Pakt \xe2\x86\x92 Uk\xc5\x82ad Warszawski, zur Leipziger Messe fahren \xe2\x86\x92 jecha\xc4\x87 na Targi Lipskie. Poza tym do przymiotnik\xc3\xb3w tego typu nale\xc5\xbcy Schweizer, np. der Schweizer K\xc3\xa4se \xe2\x86\x92 ser szwajcarski, die Schweizer Banken \xe2\x86\x92 banki szwajcarskie (ale: die bekanntesten schweizerischen Produkte \xe2\x86\x92 najbardziej znane szwajcarskie produkty). Przymiotniki pochodz\xc4\x85ce od nazw pa\xc5\x84stw oraz niekt\xc3\xb3rych miast s\xc4\x85 zako\xc5\x84czone na \xe2\x80\x93isch, \xe2\x80\x93erisch i odmieniaj\xc4\x85 si\xc4\x99, np. in russischer Sprache \xe2\x86\x92 w j\xc4\x99zyku rosyjskim, die chinesische Seide \xe2\x86\x92 chi\xc5\x84ski jedwab._NEWLINE_Czasami w j\xc4\x99zyku poetyckim, staro\xc5\x9bwieckim lub ludowym, cz\xc4\x99sto ze wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w rytmicznych, przed rzeczownikiem mo\xc5\xbce sta\xc4\x87 nieodmieniony przymiotnik, zw\xc5\x82aszcza w mianowniku lub bierniku rodzaju nijakiego, np. Ein garstig Lied! Pfui! Ein politisch Lied! Ein leidig Lied! Dankt Gott mit jedem Morgen, Da\xc3\x9f ihr nicht braucht f\xc3\xbcrs R\xc3\xb6m\xe2\x80\x99sche Reich zu sorgen! \xe2\x86\x92 Szkaradna polityczna pie\xc5\x9b\xc5\x84! Bogu codziennie dzi\xc4\x99ki sk\xc5\x82adam rano, \xc5\xbce mnie na w\xc5\x82adc\xc4\x99 pa\xc5\x84stw nie powo\xc5\x82ano (Faust, Goethe). Czasami z podobnych wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w przymiotnik stoi po rzeczowniku, zw\xc5\x82aszcza w Nominativie np. R\xc3\xb6slein, R\xc3\xb6slein, R\xc3\xb6slein rot, R\xc3\xb6slein auf der Heiden. R\xc3\xb3\xc5\xbca! R\xc3\xb3\xc5\xbca czerwona! R\xc3\xb3\xc5\xbcyczka \xc5\x9br\xc3\xb3d \xc5\xbcyta! (Heidenr\xc3\xb6slein, Goethe). Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie cz\xc4\x99sto nieodmieniony przymiotnik po rzeczowniku pojawia si\xc4\x99 w j\xc4\x99zyku reklamy, w prasie, j\xc4\x99zyku technicznym, np. Whisky pur. \xe2\x86\x92 Czysta whisky. Schauma mild. \xe2\x86\x92 Schauma \xc5\x82agodna._NEWLINE_W przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci w j\xc4\x99zyku niemieckim czasami pomijano ko\xc5\x84c\xc3\xb3wk\xc4\x99 odmiany mocnej \xe2\x80\x93es przed rzeczownikami rodzaju nijakiego w mianowniku i bierniku. Zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 to w niekt\xc3\xb3rych powiedzeniach i wyra\xc5\xbceniach, np. ein gut Teil \xe2\x86\x92 spora cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87, K\xc3\xb6lnisch Wasser \xe2\x86\x92 woda kolo\xc5\x84ska, auf gut Gl\xc3\xbcck \xe2\x86\x92 na chybi\xc5\x82 trafi\xc5\x82, gut Ding will Weile haben \xe2\x86\x92 co nagle, to po diable, ruhig Blut bewahren \xe2\x86\x92 zachowa\xc4\x87 zimn\xc4\x85 krew. Nazwy liter i liczb, np. A, I, 2, b czyta si\xc4\x99 odpowiednio gro\xc3\x9f A, r\xc3\xb6misch eins, arabisch zwei, klein B \xe2\x86\x92 du\xc5\xbce A, rzymska jedynka, arabska dw\xc3\xb3jka, ma\xc5\x82e b. Ponadto ko\xc5\x84c\xc3\xb3wek nie ma przy wielu nazwach geograficznych u\xc5\xbcywanych bez rodzajnika, zw\xc5\x82aszcza po halb i ganz, np. in ganz Polen \xe2\x86\x92 w ca\xc5\x82ej Polsce, von halb Deutschland \xe2\x86\x92 z po\xc5\x82owy Niemiec, Gro\xc3\x9f-Berlin \xe2\x86\x92 Wielki Berlin, Alt-Wien \xe2\x86\x92 stary Wiede\xc5\x84, Neuruppin \xe2\x86\x92 Rypin Nowy. Okazjonalnie we wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnym j\xc4\x99zyku, np. w slangu internetowym pomija si\xc4\x99 wszelkie ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki przymiotnik\xc3\xb3w._NEWLINE_W niekt\xc3\xb3rych zwrotach funkcjonuj\xc4\x85 urzeczownikowione przymiotniki bez ko\xc5\x84c\xc3\xb3wek, wiele z nich wyst\xc4\x99puje w parach, np. Der Pr\xc3\xa4sident begr\xc3\xbc\xc3\x9fte Jung und Alt. \xe2\x86\x92 Prezydent pozdrowi\xc5\x82 ka\xc5\xbcdego (dos\xc5\x82. m\xc5\x82odych i starych). Gleich und Gleich gesellt sich gern. \xe2\x86\x92 Ci\xc4\x85gnie sw\xc3\xb3j do swego. Jenseits von Gut und B\xc3\xb6se. \xe2\x86\x92 Poza dobrem i z\xc5\x82em (Nietzsche). Pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 one r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w zwrotach przys\xc5\x82\xc3\xb3wkowych, np. f\xc3\xbcr immer und ewig \xe2\x86\x92 po wieczne czasy, durch dick und d\xc3\xbcnn \xe2\x86\x92 na dobre i na z\xc5\x82e, von klein auf \xe2\x86\x92 od ma\xc5\x82ego._NEWLINE_Niewielka grupa przymiotnik\xc3\xb3w ma alternatywn\xc4\x85 form\xc4\x99 podstawow\xc4\x85 z ko\xc5\x84cowym \xe2\x80\x93e, kt\xc3\xb3ra u\xc5\xbcywana jest zw\xc5\x82aszcza w j\xc4\x99zyku pisanym. Nale\xc5\xbc\xc4\x85 do nich takie przymiotniki jak bl\xc3\xb6d(e), b\xc3\xb6s(e), fad(e), feig(e), irr(e), leis(e), mid(e), m\xc3\xbcd(e), \xc3\xb6d(e), tr\xc3\xa4g(e), tr\xc3\xbcb(e), vag(e), z\xc3\xa4h(e), np. Er ist feig/feige. \xe2\x86\x92 On jest tch\xc3\xb3rzliwy.\n_START_SECTION_\nRekcja przymiotnik\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nNiekt\xc3\xb3rych przymiotnik\xc3\xb3w u\xc5\xbcywa si\xc4\x99 z rzeczownikami lub innymi wyrazami, kt\xc3\xb3rych przypadek gramatyczny jest okre\xc5\x9blony i zale\xc5\xbcny od tego przymiotnika. Inne przymiotniki maj\xc4\x85 z kolei rekcj\xc4\x99 przyimkow\xc4\x85 \xe2\x80\x93 wymagaj\xc4\x85 okre\xc5\x9blonego przyimka, a ten determinuje okre\xc5\x9blony przypadek gramatyczny rzeczownika lub zaimka._NEWLINE_Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej z przymiotnikami u\xc5\xbcywa si\xc4\x99 celownika. Do przymiotnik\xc3\xb3w u\xc5\xbcywanych z celownikiem nale\xc5\xbcy m.in. \xc3\xa4hnlich, angenehm, behilflich, bequem, bewusst, b\xc3\xb6se, fern, fremd, g\xc3\xbcnstig, klar, leicht, n\xc3\xb6tig, n\xc3\xbctzlich, sch\xc3\xa4dlich, schuldig, schwer, teuer, wichtig, zug\xc3\xa4nglich, zutr\xc3\xa4glich, np. Ein ihm unbekannter Mann trat herein. \xe2\x86\x92 Wszed\xc5\x82 nieznany mu m\xc4\x99\xc5\xbcczyzna. In Chemie ist er mir \xc3\xbcberlegen. \xe2\x86\x92 Z chemii jest on ode mnie lepszy. Niekt\xc3\xb3re mog\xc4\x85 by\xc4\x87 zamiennie u\xc5\xbcywane z przyimkiem f\xc3\xbcr, np. Das ist mir wichtig. Das ist wichtig f\xc3\xbcr mich. \xe2\x86\x92 To jest dla mnie wa\xc5\xbcne._NEWLINE_Przymiotniki u\xc5\xbcywane z biernikiem zwykle wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w konstrukcjach z sein lub werden, ale czasami mog\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wyst\xc4\x99powa\xc4\x87 ze zdaniami podrz\xc4\x99dnymi z dass oraz w konstrukcjach bezokolicznikowych z zu. Do przymiotnik\xc3\xb3w u\xc5\xbcywanych z biernikiem nale\xc5\xbcy m.in. gewahr, gewohnt, leid, los, satt, schuldig (w znaczeniu by\xc4\x87 co\xc5\x9b komu\xc5\x9b winnym), np. Ich bin diese Arbeit leid. \xe2\x86\x92 Mam do\xc5\x9b\xc4\x87 tej pracy. Er ist mir eine Erkl\xc3\xa4rung schuldig. \xe2\x86\x92 Winny jest mi wyja\xc5\x9bnienie. Mein Kind ist einen Monat alt. \xe2\x86\x92 Moje dziecko ma miesi\xc4\x85c._NEWLINE_Przymiotniki z dope\xc5\x82niaczem u\xc5\xbcywane s\xc4\x85 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w j\xc4\x99zyku formalnym, nierzadko mo\xc5\xbcna je r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc u\xc5\xbcywa\xc4\x87 w alternatywnych, mniej formalnych konstrukcjach bez u\xc5\xbcycia dope\xc5\x82niacza. Do przymiotnik\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych na og\xc3\xb3\xc5\x82 u\xc5\xbcywa si\xc4\x99 z dope\xc5\x82niaczem, nale\xc5\xbcy m.in. bewusst, f\xc3\xa4hig, m\xc3\xa4chtig, m\xc3\xbcde, schuldig (w znaczeniu by\xc4\x87 winnym czego\xc5\x9b), sicher, w\xc3\xbcrdig, np. Er war sich seines Fehlers bewusst. \xe2\x86\x92 Zdawa\xc5\x82 sobie spraw\xc4\x99 ze swojego b\xc5\x82\xc4\x99du. Er war des Lebens m\xc3\xbcde. \xe2\x86\x92 By\xc5\x82 zm\xc4\x99czony \xc5\xbcyciem. Der Angeklagte ist des Verbrechens schuldig. \xe2\x86\x92 Oskar\xc5\xbcony jest winny przest\xc4\x99pstwa.\n_START_SECTION_\nLiczebnik\n_START_PARAGRAPH_\nLiczebniki (Zahlw\xc3\xb6rter) wyra\xc5\xbcaj\xc4\x85 liczb\xc4\x99, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z nich jest odmienna, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xe2\x80\x93 nieodmienna. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej s\xc4\x85 to przymiotniki (das erste Geb\xc3\xa4ude), ale mog\xc4\x85 to by\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc rzeczowniki (eine Milliarde), zaimki (beide Seiten) lub przys\xc5\x82\xc3\xb3wki (erstens)._NEWLINE_Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 liczebnik\xc3\xb3w g\xc5\x82\xc3\xb3wnych jest nieodmienna. Odmianie ulega liczebnik ein, kt\xc3\xb3rego formy pokrywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w pe\xc5\x82ni z rodzajnikiem nieokre\xc5\x9blonym, np. ein bellender Hund \xe2\x86\x92 jeden szczekaj\xc4\x85cy pies. Liczebnik g\xc5\x82\xc3\xb3wny ein mo\xc5\xbce wyst\xc4\x99powa\xc4\x87 po rodzajniku okre\xc5\x9blonym. Przyjmuje wtedy ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki jak przymiotnik w odmianie mocnej, np. der eine bellende Hund \xe2\x86\x92 ten jeden szczekaj\xc4\x85cy pies. Istnieje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wariant tego liczebnika eins wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cy samodzielnie (nie wyst\xc4\x99puje po nim rzeczownik, do kt\xc3\xb3rego si\xc4\x99 odnosi), np. Trinken wir noch eins? \xe2\x86\x92 Wypijemy jeszcze jednego?_NEWLINE_Liczebniki zwei oraz drei mog\xc4\x85 tworzy\xc4\x87 form\xc4\x99 dope\xc5\x82niacza, odpowiednio zweier i dreier, je\xc5\x9bli wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 bez rodzajnika okre\xc5\x9blonego, np. die Klagen dreier T\xc3\xb6chter \xe2\x86\x92 narzekanie trzech c\xc3\xb3rek; ale: die Klagen der drei T\xc3\xb6chter. Poza tym liczebniki od zwei (dwa) do zw\xc3\xb6lf (dwana\xc5\x9bcie) mog\xc4\x85 tworzy\xc4\x87 form\xc4\x99 w celowniku z ko\xc5\x84c\xc3\xb3wk\xc4\x85 \xe2\x80\x93en i by\xc4\x87 u\xc5\xbcywane jako zaimki, np. Mit f\xc3\xbcnfen k\xc3\xa4me ich wohl noch zurecht. \xe2\x86\x92 Z pi\xc4\x99ciorgiem pewnie jeszcze bym sobie poradzi\xc5\x82._NEWLINE_Liczebniki porz\xc4\x85dkowe odmieniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 jak przymiotniki, np. Das f\xc3\xbcnfte Element \xe2\x86\x92 Pi\xc4\x85ty element. Ulegaj\xc4\x85 odmianie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jako dope\xc5\x82nienie czasownika, w formie przymiotnik\xc3\xb3w urzeczownikowionych (np. Er ist Zweiter. Er ist der Zweite. \xe2\x86\x92 On jest drugi), podczas gdy na og\xc3\xb3\xc5\x82 przymiotniki orzecznikowe nie ulegaj\xc4\x85 odmianie (np. Er ist sauer. \xe2\x86\x92 On jest w\xc5\x9bciek\xc5\x82y). Liczebniki porz\xc4\x85dkowe mog\xc4\x85 tworzy\xc4\x87 w u\xc5\xbcyciu przys\xc5\x82\xc3\xb3wkowym konstrukcj\xc4\x99 zu + liczebnik porz\xc4\x85dkowy bez ko\xc5\x84c\xc3\xb3wek, np. Wir waren zu dritt. \xe2\x86\x92 Byli\xc5\x9bmy w tr\xc3\xb3jk\xc4\x99. Nieodmieniane liczebniki g\xc5\x82\xc3\xb3wne mog\xc4\x85 tak\xc5\xbce by\xc4\x87 u\xc5\xbcywane w znaczeniu liczebnik\xc3\xb3w porz\xc4\x85dkowych, je\xc5\x9bli wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 po rzeczowniku, np. Sie kam nur auf Platz sechs. \xe2\x86\x92 Zaj\xc4\x99\xc5\x82a tylko sz\xc3\xb3ste miejsce._NEWLINE_W rzeczownikach z\xc5\x82o\xc5\xbconych, gdzie cz\xc5\x82onem jest liczba, pojawia si\xc4\x99 \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85ce \xe2\x80\x93er\xe2\x80\x93, nieodmieniaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 przez przypadki, np. Er wollte in einer gl\xc3\xbccklichen Zweierbeziehung leben. \xe2\x86\x92 Chcia\xc5\x82 \xc5\xbcy\xc4\x87 w szcz\xc4\x99\xc5\x9bliwym zwi\xc4\x85zku dw\xc3\xb3ch os\xc3\xb3b. Dieses Bier ist auch im Sechserpack erh\xc3\xa4ltlich \xe2\x86\x92 To piwo dost\xc4\x99pne jest te\xc5\xbc w sze\xc5\x9bciopaku. Ko\xc5\x84c\xc3\xb3wka \xe2\x80\x93er przy liczbach tworzy te\xc5\xbc nieodmienne przymiotniki, zw\xc5\x82aszcza w konstrukcjach z Jahr, np. Das waren die achtziger Jahre. \xe2\x86\x92 To by\xc5\x82y lata 80. Deshalb wurden in den Siebzigerjahren/in den siebziger Jahren/in den 70er Jahren im ganzen Dorf Wasseruhren installiert. \xe2\x86\x92 Dlatego w latach 70. zosta\xc5\x82y zainstalowane w ca\xc5\x82ej wiosce wodomierze.\n_START_SECTION_\nPrzyimki w j\xc4\x99zyku niemieckim\n_START_PARAGRAPH_\nPrzyimki s\xc4\x85 nieodmienn\xc4\x85 i niesamodzieln\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 mowy. Tworz\xc4\x85 ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 znaczeniow\xc4\x85 z rzeczownikiem lub zaimkiem i rz\xc4\x85dz\xc4\x85 ich przypadkami. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 przyimk\xc3\xb3w ma rekcj\xc4\x99 zdecydowan\xc4\x85 \xe2\x80\x93 zawsze wymagaj\xc4\x85 u\xc5\xbcycia tylko jednego okre\xc5\x9blonego przypadka. Niekt\xc3\xb3re wykazuj\xc4\x85 jednak rekcj\xc4\x99 podw\xc3\xb3jn\xc4\x85, u\xc5\xbcywane s\xc4\x85 zw\xc5\x82aszcza przy okre\xc5\x9blaniu stosunk\xc3\xb3w przestrzennych i wyb\xc3\xb3r przypadka zale\xc5\xbcy od tre\xc5\x9bci czasownika._NEWLINE_Okre\xc5\x9blone przyimki wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 po pewnych czasownikach, przymiotnikach, rzeczownikach i determinuj\xc4\x85, jaki przypadek gramatyczny b\xc4\x99dzie po nich u\xc5\xbcyty, np. abh\xc3\xa4ngen von (+ celownik), abh\xc3\xa4ngig von (+ celownik), die Abh\xc3\xa4ngigkeit von (+ celownik). Niekt\xc3\xb3re czasowniki i przymiotniki wymagaj\xc4\x85 odpowiedniego przypadka bez po\xc5\x9brednictwa przyimka, np. Er sieht dir \xc3\xa4hnlich (celownik) \xe2\x86\x92 On jest do ciebie podobny. Ruf mich an! (biernik) \xe2\x86\x92 Zadzwo\xc5\x84 do mnie!\n_START_SECTION_\nPrzyimki wymagaj\xc4\x85ce biernika\n_START_PARAGRAPH_\nDo przyimk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re zawsze wymagaj\xc4\x85 biernika, nale\xc5\xbc\xc4\x85: durch, entlang (je\xc5\x9bli wyst\xc4\x99puje po rzeczowniku), f\xc3\xbcr, gegen, ohne, um, np. Er ging den Fluss entlang, durch den Park. \xe2\x86\x92 Szed\xc5\x82 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc rzeki, przez park. Do rzadziej u\xc5\xbcywanych przyimk\xc3\xb3w \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cych si\xc4\x99 z biernikiem nale\xc5\xbc\xc4\x85: ausgenommen, betreffend, gen (przest.), je, kontra, pro, via, wider (ksi\xc4\x85\xc5\xbck.), \xc3\xa0._NEWLINE_Szczeg\xc3\xb3lnym przypadkiem jest przyimek bis \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cy si\xc4\x99 normalnie z biernikiem, po kt\xc3\xb3rym nigdy nie wyst\xc4\x99puje rodzajnik ani inny okre\xc5\x9blnik. Cz\xc4\x99sto za to wyst\xc4\x99puje po nim inny przyimek, kt\xc3\xb3ry determinuje przypadek gramatyczny rzeczownika, np. bis n\xc3\xa4chstes Jahr (biernik) \xe2\x86\x92 do przysz\xc5\x82ego roku, bis zum Morgen (celownik) \xe2\x86\x92 a\xc5\xbc do rana. Przyimek pro \xc5\x82\xc4\x85czy si\xc4\x99 przewa\xc5\xbcnie z biernikiem, ale mo\xc5\xbcliwe jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xc5\x82\xc4\x85czenie z celownikiem, a nawet mianownikiem (cho\xc4\x87 rzadko si\xc4\x99 to spotyka). Podobnie zachowuje si\xc4\x99 przyimek je.\n_START_SECTION_\nPrzyimki wymagaj\xc4\x85ce celownika\n_START_PARAGRAPH_\nDo przyimk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re zawsze wymagaj\xc4\x85 celownika, nale\xc5\xbc\xc4\x85: aus, au\xc3\x9fer, bei, gegen\xc3\xbcber, mit, nach, seit, von, zu, np. Er f\xc3\xa4hrt mit dem Bus zur Schule. \xe2\x86\x92 Jedzie autobusem do szko\xc5\x82y. Do rzadziej u\xc5\xbcywanych przyimk\xc3\xb3w \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cych si\xc4\x99 z celownikiem nale\xc5\xbc\xc4\x85: ab, binnen, dank, entgegen, entlang (je\xc5\x9bli wyst\xc4\x99puje przed rzeczownikiem), entsprechend, fern, gem\xc3\xa4\xc3\x9f, laut, mitsamt, n\xc3\xa4chst, nahe, nebst, per, samt, zufolge, zuliebe, zun\xc3\xa4chst, zuwider._NEWLINE_Czasami przyimki ab i per u\xc5\xbcywane s\xc4\x85 tak\xc5\xbce z biernikiem. Au\xc3\x9fer w niekt\xc3\xb3rych utartych wyra\xc5\xbceniach u\xc5\xbcywany jest z dope\xc5\x82niaczem, np. au\xc3\x9fer Landes. Po\xc5\x82\xc4\x85czenie bei z biernikiem wysz\xc5\x82o z u\xc5\xbcycia, ale mo\xc5\xbcna spotyka\xc4\x87 je w pewnych zwrotach, np. w idiomatycznym Jetzt mal Butter bei die Fische! \xe2\x86\x92 Przejd\xc5\xbamy teraz do sedna sprawy!\n_START_SECTION_\nPrzyimki wymagaj\xc4\x85ce dope\xc5\x82niacza\n_START_PARAGRAPH_\nDo przyimk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re wymagaj\xc4\x85 dope\xc5\x82niacza, nale\xc5\xbc\xc4\x85: statt/anstatt, trotz, w\xc3\xa4hrend, wegen, np. Trotz des Regens gingen wir in den Park spazieren. \xe2\x86\x92 Mimo deszczu poszli\xc5\x9bmy na spacer do parku. W j\xc4\x99zyku m\xc3\xb3wionym u\xc5\xbcywa si\xc4\x99 ich jednak cz\xc4\x99sto z celownikiem. Z dope\xc5\x82niaczem mog\xc4\x85 by\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc u\xc5\xbcywane nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce przyimki wyra\xc5\xbcaj\xc4\x85ce relacje przestrzenne: au\xc3\x9ferhalb, innerhalb, oberhalb, unterhalb, diesseits, jenseits, beidseits/beiderseits, unweit, links, rechts, np. Ich wohne au\xc3\x9ferhalb der Stadt. \xe2\x86\x92 Mieszkam za miastem. Cz\xc4\x99sto jednak u\xc5\xbcywa si\xc4\x99 ich w konstrukcji z przyimkiem von zamiast dope\xc5\x82niacza._NEWLINE_Inne przyimki \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85ce si\xc4\x99 z dope\xc5\x82niaczem u\xc5\xbcywane s\xc4\x85 w j\xc4\x99zyku formalnym, urz\xc4\x99dowym. Nale\xc5\xbc\xc4\x85 do nich: abseits, abz\xc3\xbcglich, angesichts, anhand, anl\xc3\xa4ssig, anstelle, aufgrund, ausschlie\xc3\x9flich, betreffs, bez\xc3\xbcglich, eingangs, eingedenk, einschlie\xc3\x9flich, halber, hinsichtlich, infolge, inklusive, inmitten, kraft, l\xc3\xa4ngs, mangels, mittels, namens, ob, seitens, seitlich, seitw\xc3\xa4rts, um... willen, unbeschadet, ungeachtet, vorbehaltlich, zeit (w wyra\xc5\xbceniach z Leben), zugunsten, zuungunsten, zuz\xc3\xbcglich, zwecks._NEWLINE_Dope\xc5\x82niacz u\xc5\xbcywany jest zw\xc5\x82aszcza wtedy, kiedy przed rzeczownikiem wyst\xc4\x99puje s\xc5\x82owo ulegaj\xc4\x85ce odmianie (jak rodzajnik, przymiotnik); w innej sytuacji, zw\xc5\x82aszcza w liczbie mnogiej, u\xc5\xbcywa si\xc4\x99 cz\xc4\x99sto celownika. Por\xc3\xb3wnaj w liczbie pojedynczej: mangels sauberen Trinkwassers (dope\xc5\x82niacz), mangels Trinkwasser (celownik), rzadziej: mangels Trinkwassers (dope\xc5\x82niacz). Por\xc3\xb3wnaj w liczbie mnogiej: wegen heftiger Regenf\xc3\xa4lle (dope\xc5\x82niacz), wegen Regenf\xc3\xa4llen (celownik), bardzo rzadko: wegen Regenf\xc3\xa4lle (dope\xc5\x82niacz). Je\xc5\x9bli mi\xc4\x99dzy rzeczownikiem a przyimkiem wyst\xc4\x99puje przydawka dope\xc5\x82niaczowa, zwykle preferuje si\xc4\x99 celownik zamiast dope\xc5\x82niacza, zw\xc5\x82aszcza w liczbie pojedynczej, np. wegen Erikas gro\xc3\x9fem Erfolg \xe2\x86\x92 z powodu wielkiego sukcesu Eriki.\n_START_SECTION_\nRekcja czasownika\n_START_PARAGRAPH_\nNiekt\xc3\xb3re czasowniki w j\xc4\x99zyku niemieckim, zar\xc3\xb3wno przechodnie, jak i nieprzechodnie, wymagaj\xc4\x85 dope\xc5\x82nienia w odpowiednim przypadku lub \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85 si\xc4\x99 z dope\xc5\x82nieniem za po\xc5\x9brednictwem odpowiedniego przyimka, a ten z kolei mo\xc5\xbce wymaga\xc4\x87 konkretnego przypadka._NEWLINE_Do czasownik\xc3\xb3w wymagaj\xc4\x85cych mianownika nale\xc5\xbcy: bleiben, sein, scheinen, werden, np. Er scheint ein intelligenter Mensch zu sein. \xe2\x86\x92 On wydaje si\xc4\x99 by\xc4\x87 inteligentnym cz\xc5\x82owiekiem._NEWLINE_Do czasownik\xc3\xb3w wymagaj\xc4\x85cych dope\xc5\x82niacza nale\xc5\xbcy: anklagen, beschuldigen, gedenken, sich annehmen, sich bedienen, sich erfreuen, bed\xc3\xbcrfen, sich enthalten, sich entsinnen, sich erbarmen, sich r\xc3\xbchmen, sich sch\xc3\xa4men, verd\xc3\xa4chtigen, np. Er wurde des Mordes verd\xc3\xa4chtigt. \xe2\x86\x92 Zosta\xc5\x82 pos\xc4\x85dzony o morderstwo. Er sch\xc3\xa4mte sich seiner Tr\xc3\xa4nen. \xe2\x86\x92 Wstydzi\xc5\x82 si\xc4\x99 swoich \xc5\x82ez._NEWLINE_Do czasownik\xc3\xb3w wymagaj\xc4\x85cych celownika nale\xc5\xbcy: ausweichen, \xc3\xa4hneln, bekommen (jako wyj\xc5\x9b\xc4\x87 na zdrowie, pos\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87), begegnen, beibringen, beimessen, beitreten, beiwohnen, folgen, gehorchen, geh\xc3\xb6ren, mitteilen, nachlaufen, schreiben, sich anpassen, sich anschlie\xc3\x9fen, sich n\xc3\xa4hern, zustimmen, np. Ich bin ihm begegnet. \xe2\x86\x92 Spotka\xc5\x82em go. Die T\xc3\xbcrkei will der Europ\xc3\xa4ischen Union beitreten. \xe2\x86\x92 Turcja chce wst\xc4\x85pi\xc4\x87 do Unii Europejskiej._NEWLINE_Do czasownik\xc3\xb3w wymagaj\xc4\x85cych biernika nale\xc5\xbcy: anrufen, beneiden, genie\xc3\x9fen, heiraten, lassen, nennen, st\xc3\xb6ren, \xc3\xbcberlegen, unterbrechen, vergessen, wyra\xc5\xbcenie es gibt, np. Darf ich dich kurz st\xc3\xb6ren? \xe2\x86\x92 Mog\xc4\x99 ci na chwil\xc4\x99 przeszkodzi\xc4\x87? Lass sie schlafen! \xe2\x86\x92 Pozw\xc3\xb3l jej spa\xc4\x87!\n_START_SECTION_\nZaimki w j\xc4\x99zyku niemieckim\n_START_PARAGRAPH_\nZaimki zast\xc4\x99puj\xc4\x85 rzeczowniki lub frazy rzeczownikowe. Pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 wi\xc4\x99c w takich samych kontekstach gramatycznych jak one i odmieniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 zale\xc5\xbcnie od takich samych kategorii gramatycznych: przypadka, liczby i rodzaju.\n_START_SECTION_\nPoj\xc4\x99cie zaimk\xc3\xb3w wzgl\xc4\x99dnych\n_START_PARAGRAPH_\nZaimki wzgl\xc4\x99dne wprowadzaj\xc4\x85 zdania wzgl\xc4\x99dne, kt\xc3\xb3re opisuj\xc4\x85 lub okre\xc5\x9blaj\xc4\x85 rzeczowniki. Do zaimk\xc3\xb3w wzgl\xc4\x99dnych w j\xc4\x99zyku niemieckim nale\xc5\xbc\xc4\x85 formy zaimka der, welcher, wer i was.\n_START_SECTION_\nZaimek welcher\n_START_PARAGRAPH_\nZaimek welcher jest alternatyw\xc4\x85 dla zaimka wzgl\xc4\x99dnego der. U\xc5\xbcywa si\xc4\x99 go jednak tylko w formalnym j\xc4\x99zyku pisanym, ale nawet tam u\xc5\xbcywany jest rzadziej ni\xc5\xbc der. Zaimek ten ma takie same ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki jak zaimek dieser, ale nie jest u\xc5\xbcywany w dope\xc5\x82niaczu (zamiast niego stosuje si\xc4\x99 w takim przypadku zaimek dessen).\n_START_SECTION_\nZaimek einer\n_START_PARAGRAPH_\nZaimek einer odmienia si\xc4\x99 tak samo jak zaimek dzier\xc5\xbcawczy meiner (zast\xc4\x99puj\xc4\x85cy rzeczownik). Od odmiany rodzajnika nieokre\xc5\x9blonego ein r\xc3\xb3\xc5\xbcni si\xc4\x99 form\xc4\x85 mianownika rodzaju m\xc4\x99skiego liczby pojedynczej (einer) oraz postaci\xc4\x85 mianownika i biernika rodzaju nijakiego w liczbie pojedynczej (eines). Einer mo\xc5\xbce oznacza\xc4\x87 jeden, kto\xc5\x9b, ktokolwiek lub by\xc4\x87 wykorzystany w idiomatycznych wyra\xc5\xbceniach, np. Ein(e)s der Kinder war begeistert. \xe2\x86\x92 Jedno z dzieci by\xc5\x82o zachwycone. So beschreibt ihn einer, der ihn kannte. \xe2\x86\x92 Tak opisuje go kto\xc5\x9b, kto go zna\xc5\x82. Was soll einer dazu schon sagen! \xe2\x86\x92 A co mo\xc5\xbcna na co\xc5\x9b takiego powiedzie\xc4\x87! (pytanie retoryczne)._NEWLINE_Zaimek einer pojawia si\xc4\x99 tak\xc5\xbce w konstrukcjach, gdzie wyst\xc4\x99puje on w po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z rzeczownikiem w liczbie mnogiej w dope\xc5\x82niaczu, poprzedzonym przymiotnikiem w stopniu najwy\xc5\xbcszym, np. Der Dom ist eins der h\xc3\xb6chsten Geb\xc3\xa4ude der Stadt. \xe2\x86\x92 Katedra jest jednym z najwy\xc5\xbcszych budynk\xc3\xb3w w mie\xc5\x9bcie._NEWLINE_Odpowiednikiem einer w przeczeniach jest keiner, np. Keiner konnte es wissen. \xe2\x86\x92 Nikt nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 tego wiedzie\xc4\x87.'