b'\n_START_ARTICLE_\nIlulissat (fiord)\n_START_SECTION_\nFiord i lodowiec\n_START_PARAGRAPH_\nFiord, nazwany od po\xc5\x82o\xc5\xbconego w pobli\xc5\xbcu miasta Ilulissat, le\xc5\xbcy 250 km za ko\xc5\x82em podbiegunowym p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym na zachodnim wybrze\xc5\xbcu Grenlandii. Rozci\xc4\x85ga si\xc4\x99 na d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci ok. 40 km, a jego szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 si\xc4\x99ga 7 km. _NEWLINE_U jego nasady znajduje si\xc4\x99 lodowiec Sermeq Kujalleq, jeden z najaktywniejszych na \xc5\x9bwiecie \xe2\x80\x93 przemieszcza si\xc4\x99 z pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85 ok. 19 m dziennie. Jest to jedno z niewielu miejsc gdzie l\xc3\xb3d grenlandzkiej czapy lodowej \xe2\x80\x93 jedynej pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci czwartorz\xc4\x99dowego l\xc4\x85dolodu na p\xc3\xb3\xc5\x82koli p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej \xe2\x80\x93 uchodzi do morza. Najstarsze partie lodu pochodz\xc4\x85 sprzed 250 tys. lat i u\xc5\xbcywane s\xc4\x85 to bada\xc5\x84 nad zmianami klimatu Ziemi. _NEWLINE_Lodowiec Sermeq Kujalleq sp\xc5\x82ywa do fiordu, gdzie si\xc4\x99 cieli, tworz\xc4\x85c g\xc3\xb3ry lodowe. Od lodowca co roku odrywa si\xc4\x99 35 km\xc2\xb3 lodu, co stanowi ok. 10% wszystkich g\xc3\xb3r lodowych powstaj\xc4\x85cych rocznie na Grenlandii. G\xc3\xb3ry przemieszczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 przez wody fiordu z pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85 ok. 40 m na dzie\xc5\x84 i gromadz\xc4\x85 si\xc4\x99 przy wylocie fiordu do morza. Nast\xc4\x99pnie wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85 do zatoki Disko i unoszone s\xc4\x85 dalej na otwarty ocean, stanowi\xc4\x85c zagro\xc5\xbcenie dla \xc5\xbceglugi na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym Atlantyku. Niekt\xc3\xb3re z nich docieraj\xc4\x85 nawet na Bermudy. _NEWLINE_Badania lodowca i przemieszczaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 we fiordzie lodem prowadzone s\xc4\x85 od 250 lat._NEWLINE_W 2004 roku fiord zosta\xc5\x82 wpisany na list\xc4\x99 \xc5\x9bwiatowego dziedzictwa UNESCO.\n_START_SECTION_\nStanowiska archeologiczne\n_START_PARAGRAPH_\nU uj\xc5\x9bcia fiordu znajduje si\xc4\x99 stanowisko archeologiczne Sermermiut. Odkryto tam \xc5\x9blady bytno\xc5\x9bci ludzkiej poczynaj\xc4\x85c od kultury Saqqaq (2400\xe2\x80\x93900 p.n.e.) przez Dorset (800\xe2\x80\x93100 p.n.e.) po kultur\xc4\x99 Thule (od 1200 p.n.e.). Sermermiut by\xc5\x82o zamieszkane do ok. 1850 roku. _NEWLINE_Drugie stanowisko \xe2\x80\x93 Qajaa \xe2\x80\x93 znajduje si\xc4\x99 ok. 25 km w g\xc5\x82\xc4\x85b fiordu. Odnaleziono tu \xc5\x9blady osadnictwa od czas\xc3\xb3w kultury Saqqaq do XVIII w.'