b'\n_START_ARTICLE_\nKorpus Artylerii Koronnej\n_START_SECTION_\nFormowanie i zmiany organizacyjne\n_START_PARAGRAPH_\nW 1648 w dw\xc3\xb3ch bitwach: nad \xc5\xbb\xc3\xb3\xc5\x82tymi Wodami (5-16 maja) i pod Korsuniem (26 maja) Rzeczpospolita straci\xc5\x82a ca\xc5\x82\xc4\x85 artyleri\xc4\x99. Do jej odbudowy przyst\xc4\x85pi\xc5\x82, \xe2\x80\x9euproszony\xe2\x80\x9d o cofni\xc4\x99cie swojej dymisji Krzysztof Arciszewski. Z wielkim wysi\xc5\x82kiem i zaanga\xc5\xbcowaniem przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 Arciszewski do pracy, ale jego starania zosta\xc5\x82y zaprzepaszczone ju\xc5\xbc we wrze\xc5\x9bniu pod Pi\xc5\x82awcami, gdzie ponownie ca\xc5\x82a artyleria dosta\xc5\x82a si\xc4\x99 w r\xc4\x99ce wroga. Za nast\xc4\x99pcy Arciszewskiego \xe2\x80\x93 Zygmunta Przyjemskiego doliczono si\xc4\x99 350 dzia\xc5\x82, ale w tej liczbie niema\xc5\x82o rupieci. W okresie szefowania jego nast\xc4\x99pcy Grodzickiego w summaryuszu sporz\xc4\x85dzonym w 1654 odnotowano: 2 ca\xc5\x82e kartauny, 27 p\xc3\xb3\xc5\x82kartaun\xc3\xb3w, 49 \xc4\x87wierkartaun\xc3\xb3w, 18 okwat kartaun\xc3\xb3w, 6 kolubryn, 6 kolubryn bastardowych, 44 falkonety, 2 petryery, 37 armat regimentowych, 26 armat 3-funtowych, 3 moskiewskie, 14 spi\xc5\xbcowych ma\xc5\x82ych, 13 mo\xc5\xbadzierzy spi\xc5\xbcowych, 116 dzia\xc5\x82 \xc5\xbcelaznych, 9 mo\xc5\xbadzierzy \xc5\xbcelaznych i 15 petard._NEWLINE_W 1661 w rejestrach spotykamy, po raz pierwszy, 50 dragon\xc3\xb3w artylerii, kt\xc3\xb3rych zadaniem podczas wojen by\xc5\x82o konwojowanie tabor\xc3\xb3w artyleryjskich a w czasie pokoju egzekwowanie kwarty. Dragoni artyleryjscy istnieli do czas\xc3\xb3w Stanis\xc5\x82awa Augusta Poniatowskiego._NEWLINE_W okresie dowodzenia artyleri\xc4\x85 przez Marcina K\xc4\x85tskiego przypadaj\xc4\x85 znacz\xc4\x85ce zwyci\xc4\x99stwa or\xc4\x99\xc5\xbca polskiego: pod Chocimiem (w listopadzie 1673), zdobycie Baru (w listopadzie 1674), pod Wiedniem (we wrze\xc5\x9bniu 1683), wyprawa bukowi\xc5\x84ska (1685) gen. Jab\xc5\x82onowskiego._NEWLINE_Na czele korpusu sta\xc5\x82 genera\xc5\x82 artylerii. Jego sztab w drugiej po\xc5\x82owie XVII w. by\xc5\x82 niewielki. Sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z:zast\xc4\x99pcy dow\xc3\xb3dcy, cejgmistrza (starszego nad wszystkimi arsena\xc5\x82ami w kraju), kapitana i in\xc5\xbcyniera artylerii._NEWLINE_W 1764 korpus liczy\xc5\x82 160 artylerzyst\xc3\xb3w. Istnia\xc5\x82 te\xc5\xbc batalion os\xc5\x82onowy (fizylier\xc3\xb3w). W cykhauzie warszawskim znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 14 dzia\xc5\x82 polowych. W innych przechowywano ok. 300 dzia\xc5\x82 fortecznych. Artylerzy\xc5\x9bci przydzieleni byli do cekhauz\xc3\xb3w w Warszawie, Kamie\xc5\x84cu, Krakowie, Lwowie, Bia\xc5\x82ej Cerkwi i Malborku. Pierwsze reformy przeprowadzono w latach 60. XVIII wieku. Jednak I rozbi\xc3\xb3r Polski spowodowa\xc5\x82 kolejn\xc4\x85 zapa\xc5\x9b\xc4\x87 i artyleri\xc4\x99 zacz\xc4\x99to odbudowywa\xc4\x87 dopiero w po\xc5\x82owie lat 70._NEWLINE_Po wojnie konfederackiej znacznie rozbudowano korpus._NEWLINE_Dalszy rozw\xc3\xb3j artylerii zapewni\xc5\x82a za\xc5\x82o\xc5\xbcona w 1776 r. Kr\xc3\xb3lewska Szko\xc5\x82a Artylerii._NEWLINE_W 1776 r. fundusz artylerii zwi\xc4\x99kszono z 300 000 z\xc5\x82 do ok. 444 000 z\xc5\x82, a jej etat z 292 do 397 ludzi.Do korpusu przy\xc5\x82\xc4\x85czono ponownie regiment (batalion) fizylier\xc3\xb3w koronnych. Opr\xc3\xb3cz wyznaczonego przez etat funduszu korpus otrzyma\xc5\x82 w 1780 i 1781 r. z nadwy\xc5\xbcek skarbowych 110 000 z\xc5\x82. Sprz\xc4\x99t artyleryjski dostarcza\xc5\x82a ludwisarnia warszawska. \xc5\x81\xc4\x85cznie od chwili uruchomienia (1765 r.) do 1779 r. ludwisarnia wyprodukowa\xc5\x82a 73 dzia\xc5\x82a i granatniki oraz 19 mo\xc5\xbadzierzy. w 1780 sejm wyznaczy\xc5\x82 na jej utrzymanie 30000 z\xc5\x82 rocznie. Dyrektorem ludwisarni zosta\xc5\x82 mjr Stanis\xc5\x82aw W\xc4\x85growski. Pod jego kierunkiem usprawniono prac\xc4\x99 zak\xc5\x82adu, po\xc5\x82o\xc5\xbcono wi\xc4\x99kszy nacisk na odlewanie dzia\xc5\x82 polowych. Wskutek jednak niewielkich fundusz\xc3\xb3w nie zdo\xc5\x82ano bardziej rozwin\xc4\x85\xc4\x87 produkcji (w latach 1780-1789 na cele produkcyjne, poza kosztami personelu, wydano zaledwie oko\xc5\x82o 173 000 z\xc5\x82). Od 1780 do 18 lutego 1789 r. ludwisarnia odla\xc5\x82a 50 dzia\xc5\x82 polowych, 6 granatnik\xc3\xb3w, 2 mo\xc5\xbadzierze i II dzia\xc5\x82 \xc5\xbcelaznych, pr\xc3\xb3bnych. Wszystkie dzia\xc5\x82a nowe i dawne wylawetowano. Wykonano te\xc5\xbc 36 woz\xc3\xb3w amunicyjnych, trzy wozy pod pontony i ku\xc5\xbani\xc4\x99 polow\xc4\x85._NEWLINE_W 1777 r. w arsenale warszawskim by\xc5\x82o 38 dzia\xc5\x82, 5 granatnik\xc3\xb3w i 2 mo\xc5\xbadzierze. W Kamie\xc5\x84cu znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 234 dzia\xc5\x82a, w tym 58 \xc5\xbcelaznych. Przygotowano znaczne zapasy prochu i amunicji artyleryjskiej, produkowanej g\xc5\x82\xc3\xb3wnie przez manufaktur\xc4\x99 w Ruskim Brodzie. W \xc5\x81omiankach pod Warszaw\xc4\x85 wybudowany zosta\xc5\x82 m\xc5\x82yn prochowy._NEWLINE_W 1777 korpus podzielony by\xc5\x82 na dwie brygady: warszawsk\xc4\x85 i kamienieck\xc4\x85, z kt\xc3\xb3rych ka\xc5\xbcda sk\xc5\x82ada\xc5\x82a si\xc4\x99 z trzech kompanii. Ich stan etatowy wynosi\xc5\x82 393 ludzi, faktyczny za\xc5\x9b 388._NEWLINE_9 pa\xc5\xbadziernika 1789 sejm uchwali\xc5\x82 nowy, stutysi\xc4\x99czny etat wojska, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rego artyleri\xc4\x99 zamierzano rozbudowa\xc4\x87 do 20 kompanii licz\xc4\x85cych po 156 ludzi. \xc5\x81\xc4\x85cznie za sztabem (56 ludzi) i ludwisarni\xc4\x85 (47 ludzi) etat korpusu mia\xc5\x82 wynosi\xc4\x87 3223 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Takiego stanu nigdy nie osi\xc4\x85gni\xc4\x99to, uda\xc5\x82o si\xc4\x99 natomiast rozbudowa\xc4\x87 liczb\xc4\x99 kompanii do 14. Zmniejszony etat zak\xc5\x82ada\xc5\x82, \xc5\xbce Korpus Artylerii b\xc4\x99dzie wynosi\xc5\x82 2216 ludzi. Do takiego stanu zbli\xc5\xbcono si\xc4\x99 w 1791 roku._NEWLINE_Po wypowiedzeniu przez Rosj\xc4\x99 wojny Rzeczypospolitej, 22 maja 1792 uchwalono etat wojenny wojska. Po\xc5\x82\xc4\x85czono mi\xc4\x99dzy innymi artyleri\xc4\x99 koronn\xc4\x85 z litewsk\xc4\x85. Nowa artyleria Obojga Narod\xc3\xb3w mia\xc5\x82a liczy\xc4\x87 5220 ludzi. W jej sk\xc5\x82ad mia\xc5\x82 wchodzi\xc4\x87 sztab, trzy regimenty artylerii, trzy szko\xc5\x82y artylerii, trzy arsena\xc5\x82y i ludwisarni\xc4\x99 . W ka\xc5\xbcdym regimencie sztab wy\xc5\xbcszy liczy\xc4\x87 mia\xc5\x82 pi\xc4\x99\xc4\x87 os\xc3\xb3b (pu\xc5\x82kownik, podpu\xc5\x82kownik, trzech major\xc3\xb3w); sztab \xc5\x9bredni i ni\xc5\xbcszy - 15 os\xc3\xb3b (kwatermistrz, audytor, trzech adiutant\xc3\xb3w, sztabschirurg, dw\xc3\xb3ch chirurg\xc3\xb3w batalionowych, kapelan, sztabsfurier, dobosz pu\xc5\x82kowy, dw\xc3\xb3ch dobosz\xc3\xb3w batalionowych, profos, podprofos. W 12 w kompaniach mia\xc5\x82o s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 1668 (7 kapitan\xc3\xb3w, 5 kapitan\xc3\xb3w sztabowych, 12 porucznik\xc3\xb3w, 24 podporucznik\xc3\xb3w, 12sztikjunkr\xc3\xb3w, 12 oberfajerwerker\xc3\xb3w, 36 fajerwerker\xc3\xb3w, 12 furier\xc3\xb3w, 120 kaprali, 12 chirurg\xc3\xb3w kompanijnych, 240 oberkanonier\xc3\xb3w, 1128 kanonier\xc3\xb3w, 24 cie\xc5\x9bli, 24 dobosz\xc3\xb3w._NEWLINE_Przej\xc4\x99cie w\xc5\x82adzy przez konfederacj\xc4\x99 targowick\xc4\x85 przerwa\xc5\x82o reform\xc4\x99. Artyleria liczy\xc5\x82a 16 kompanii. Niestety 11 kompanii dosta\xc5\x82a si\xc4\x99 w r\xc4\x99ce Rosjan. Oficerowie i szeregowi z zaj\xc4\x99tych kompanii zostali wcieleni do wojska rosyjskiego.\n_START_SECTION_\nStopnie oficerskie\n_START_PARAGRAPH_\nRangami oficerskimi w korpusie by\xc5\x82y: genera\xc5\x82 artylerii koronnej, genera\xc5\x82 major (stopie\xc5\x84 ustanowiony w 1789 roku), pu\xc5\x82kownik, podpu\xc5\x82kownik (2), major (3, w tym dyrektor ludwisarni), adiutant generalski, kwatermistrz (zast\xc4\x85pi\xc5\x82 zlikwidowany urz\xc4\x85d komisarza artylerii), obercejgwart w stopniu kapitana (2), cejgwart w stopniu porucznika (2), adiutant w stopniu podporucznika (4), ober felczer (2). W kompaniach za\xc5\x9b kapitan z kompani\xc4\x85, kapitan sztabowy, porucznik, podporucznik, sztikjunkier (odpowiednik chor\xc4\x85\xc5\xbcego w piechocie). Obowi\xc4\x85zki artylerzyst\xc3\xb3w zosta\xc5\x82y okre\xc5\x9blone w regulaminie z 1767 roku.'