b'\n_START_ARTICLE_\nGenetyczny profil osobowo\xc5\x9bci DNA\n_START_PARAGRAPH_\nBadania genetycznego profilu osobowo\xc5\x9bci bazuj\xc4\x85 na odkryciach genetyki behawioralnej, psychologii i neurologii. Zachowania zale\xc5\xbcne od osobowo\xc5\x9bci maj\xc4\x85 swoje pod\xc5\x82o\xc5\xbce w specyficznych mechanizmach uk\xc5\x82adu nerwowego i hormonalnego. Mimo wci\xc4\x85\xc5\xbc tocz\xc4\x85cej si\xc4\x99 debaty, jaka powinna by\xc4\x87 dok\xc5\x82adna definicja s\xc5\x82owa \xe2\x80\x9eosobowo\xc5\x9b\xc4\x87\xe2\x80\x9d, zidentyfikowano g\xc5\x82\xc3\xb3wne czynniki (p\xc5\x82aszczyzny) osobowo\xc5\x9bci, sp\xc3\xb3jne we wszystkich kulturach, tj. neurotyczno\xc5\x9b\xc4\x87 i ugodowo\xc5\x9b\xc4\x87. Skorelowano wysoki poziom neuroprzeka\xc5\xbanika dopaminy z cechami osobowo\xc5\x9bci \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85cymi o zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od ryzyka, poszukiwaniu mocnych dozna\xc5\x84. Obecne publikacje naukowe donosz\xc4\x85 o poligenii profilu osobowo\xc5\x9bci, czyli wp\xc5\x82ywie wielu gen\xc3\xb3w lub SNPs na dan\xc4\x85 cech\xc4\x99 charakteru.\n_START_SECTION_\nGenetyka Behawioralna\n_START_PARAGRAPH_\nGenetyka behawioralna jest dziedzin\xc4\x85, badaj\xc4\x85c\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnice mi\xc4\x99dzy lud\xc5\xbami dziel\xc4\x85c pod\xc5\x82o\xc5\xbce tych r\xc3\xb3\xc5\xbcnic na genetyczne versus \xc5\x9brodowiskowe. Najbardziej powszechnym typem bada\xc5\x84 s\xc4\x85 badania rodziny, bli\xc5\xbani\xc4\x85t i os\xc3\xb3b adoptowanych. Wp\xc5\x82yw czynnik\xc3\xb3w \xc5\x9brodowiskowych na aspekt behawioralny w tego typu badaniach jest: dzielony (wsp\xc3\xb3lne \xc5\x9brodowisko dorastania) lub nie-dzielony, czyli \xc5\x9brodowisko unikalne. \xc5\x9arodowisko to zmienne: statusu socjoekonomicznego i wychowawczego oraz grupy r\xc3\xb3wie\xc5\x9bniczej._NEWLINE_Ten rodzaj bada\xc5\x84 nie wyja\xc5\x9bnia, kt\xc3\xb3re dok\xc5\x82adnie geny lub cechy osobowo\xc5\x9bci s\xc4\x85 dziedziczne. M\xc3\xb3wi natomiast o istotno\xc5\x9bci gen\xc3\xb3w w por\xc3\xb3wnaniu do wzgl\xc4\x99dnego wp\xc5\x82ywu \xc5\x9brodowiska na profil osobowo\xc5\x9bci._NEWLINE_Dzieci dziedzicz\xc4\x85 50% materia\xc5\x82u genetycznego od ka\xc5\xbcdego z rodzic\xc3\xb3w. Bli\xc5\xbani\xc4\x99ta jednojajowe posiadaj\xc4\x85 w 100% identyczne DNA, a dwujajowe w 50%. Za czym r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc swoi podobie\xc5\x84stwo bli\xc5\xbani\xc4\x85t jednojajowych. Zatem, je\xc5\xbceli dzielone \xc5\x9brodowisko ma wp\xc5\x82yw na profil osobowo\xc5\x9bci, w\xc3\xb3wczas rodze\xc5\x84stwo wychowane w tej samej rodzinie powinno mie\xc4\x87 podobny zestaw cech w przeciwie\xc5\x84stwie do rodze\xc5\x84stwa wychowanego w innym \xc5\x9brodowisku (rozdzielonych). Badania genetyki behawioralnej dowodz\xc4\x85, \xc5\xbce dzielone \xc5\x9brodowisko nie ma wp\xc5\x82ywu na zestaw cech rodze\xc5\x84stwa. (Eysenck, 1990) Oznacza to, \xc5\xbce cechy charakteru s\xc4\x85 dziedziczne, cho\xc4\x87 nie mo\xc5\xbcna pomin\xc4\x85\xc4\x87 wp\xc5\x82ywu unikalnego \xc5\x9brodowiska na rozw\xc3\xb3j tych\xc5\xbce cech.\n_START_SECTION_\nDziedziczno\xc5\x9b\xc4\x87 na podstawie Pi\xc4\x99cioczynnikowego Modelu Osobowo\xc5\x9bci (Wielkiej Pi\xc4\x85tki)\n_START_PARAGRAPH_\nBazuj\xc4\x85c na 30-skalowym kwestionariuszu osobowo\xc5\x9bci NEO-PI-R, okre\xc5\x9blaj\xc4\x85cym Pi\xc4\x99cioczynnikowy Model Osobowo\xc5\x9bci zbadano etiologi\xc4\x99 dziedziczno\xc5\x9bci genetycznej i wp\xc5\x82ywu \xc5\x9brodowiska. Kwestionariusz przeprowadzono w\xc5\x9br\xc3\xb3d 123 par bli\xc5\xbani\xc4\x85t jednojajowych i 127 par bli\xc5\xbani\xc4\x85t dwujajowych. Wp\xc5\x82yw gen\xc3\xb3w na neurotyczno\xc5\x9b\xc4\x87, ekstrawersj\xc4\x99, ugodowo\xc5\x9b\xc4\x87, otwarto\xc5\x9b\xc4\x87 na do\xc5\x9bwiadczenia i sumienno\xc5\x9b\xc4\x87 wynosi nast\xc4\x99puj\xc4\x85co: 41%, 53%, 41%, 61% i 44%. Wnioski dotycz\xc4\x85ce \xc5\x9brodowiska by\xc5\x82y sp\xc3\xb3jne we wszystkich aspektach badania. Dowiedziono, \xc5\xbce wp\xc5\x82yw wsp\xc3\xb3lnego \xc5\x9brodowiska na czynniki osobowo\xc5\x9bci jest nieistotny statystycznie.\n_START_SECTION_\nGenetyka molekularna osobowo\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nBadania genetyki molekularnej nad cechami osobowo\xc5\x9bci rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 od bada\xc5\x84 konkretnych gen\xc3\xb3w o okre\xc5\x9blonych funkcjach. Bazuj\xc4\x85c na za\xc5\x82o\xc5\xbceniu, \xc5\xbce procesy w m\xc3\xb3zgu reguluj\xc4\x85 osobowo\xc5\x9b\xc4\x87, to geny koduj\xc4\x85ce neuroprzeka\xc5\xbaniki lub wchodz\xc4\x85ce w sk\xc5\x82ad po\xc5\x82\xc4\x85cze\xc5\x84 synaptycznych, powi\xc4\x85zano z cechami charakteru. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej badanym polimorfizmem jest 48-bp VNTR eksonu 3, wchodz\xc4\x85cym w sk\xc5\x82ad genu koduj\xc4\x85cego receptor dopaminy D4 (DRD4). Pierwsze publikacje dotycz\xc4\x85ce korelacji tego polimorfizmu z cech\xc4\x85 innowacyjno\xc5\x9bci (poszukiwania nowo\xc5\x9bci) opublikowano w 1996._NEWLINE_Z gen\xc3\xb3w grupy mechanizm\xc3\xb3w dzia\xc5\x82ania serotoniny najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej badanym genem jest 5-HTT. Badany jest polimorfizm insercji/delecji w regionie regulacyjnym 5-HTT (5-HTTLPR). Kr\xc3\xb3tki allel (s)- 44-bp delecja, jest transkrybowany mniej efektywnie ni\xc5\xbc d\xc5\x82u\xc5\xbcszy allel (l)- 44-bp insercja, co skutkuje zmniejszon\xc4\x85 ekspresj\xc4\x85 5-HTT. Powi\xc4\x85zano to z cechami zwi\xc4\x85zanymi z niepokojem, obawami. Osobniki z genotypem s/s lub s/l w testach diagnostycznych mia\xc5\x82y wi\xc4\x99cej punkt\xc3\xb3w w czynnikach neurotyczno\xc5\x9bci i unikaniu niebezpiecze\xc5\x84stwa._NEWLINE_Noradrenalina \xe2\x80\x93 polimorfizm w genie koduj\xc4\x85cym receptor adrenaliny (ADRA2A) powi\xc4\x85zano z obecno\xc5\x9bci\xc4\x85 cech, takich, jak dra\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87, wrogo\xc5\x9b\xc4\x87 i impulsywno\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_W badaniach korelacji mi\xc4\x99dzy poszczeg\xc3\xb3lnymi genami a cechami osobowo\xc5\x9bci stosuje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc analiz\xc4\x99 multiwariancji, obejmuj\xc4\x85c\xc4\x85 analiz\xc4\x99 wielu gen\xc3\xb3w i ich interakcji na jedn\xc4\x85, konkretn\xc4\x85 cech\xc4\x99 charakteru oraz skanowanie ca\xc5\x82ego genomu (Genome-wide scans)._NEWLINE_Skanowanie ca\xc5\x82ego genomu identyfikuje geny odpowiedzialne za konkretny fenotyp. Pierwszy opublikowany skan genomu osobowo\xc5\x9bci bazowa\xc5\x82 na 758 parach bli\xc5\xbani\xc4\x85t z rodzin dwupokoleniowych. Skan zawiera\xc5\x82 291 marker\xc3\xb3w. Unikanie niebezpiecze\xc5\x84stwa skorelowano z regionem 8p21, wykryto r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc geny hipostatyczne._NEWLINE_Kolejne badania przeprowadzono w\xc5\x9br\xc3\xb3d holenderskich i australijskich rodzin. Dzi\xc4\x99ki genotypowaniu ich genomu, dost\xc4\x99pnej bazie GWAS i mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci por\xc3\xb3wnania okre\xc5\x9blonych SNPs (Single Nucleotide Polymorhisms), zidentyfikowano loci neurotyczno\xc5\x9bci na 1q, 4q, 7p, 12q i 13q. Geny cech ilo\xc5\x9bciowych (QTLs) na chromosomach 1,12 i 13 s\xc4\x85, wysoce prawdopodobne, zale\xc5\xbcne od p\xc5\x82ci._NEWLINE_SNPs odpowiadaj\xc4\x85ce za konkretne cechy charakteru (profil osobowo\xc5\x9bci DNA). Osobniki z allelem G wykazuj\xc4\x85 wi\xc4\x99kszy optymizm, towarzysko\xc5\x9b\xc4\x87, samo\xc5\x9bwiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 i cierpliwo\xc5\x9b\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nPodsumowanie\n_START_PARAGRAPH_\nPodsumowuj\xc4\x85c, uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce badania nad genetyk\xc4\x85 osobowo\xc5\x9bci (genetycznym profilem osobowo\xc5\x9bci) b\xc4\x99d\xc4\x85 tym skuteczniejsze w identyfikowaniu czynnik\xc3\xb3w genetycznych, im badania obejmowa\xc4\x87 b\xc4\x99d\xc4\x85 wi\xc4\x99ksza pr\xc3\xb3b\xc4\x99 ujednoliconych, zdrowych osobnik\xc3\xb3w, o mo\xc5\xbcliwie najbardziej podobnym fenotypie oraz uwzgl\xc4\x99dnia\xc4\x87 b\xc4\x99d\xc4\x85 wp\xc5\x82yw unikalnego \xc5\x9brodowiska, jako zmiennej. Osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 mo\xc5\xbcna to poprzez badania prowadzone na wielu p\xc5\x82aszczyznach: genetyki, biologii molekularnej, epidemiologii oraz psychologii.'