b'\n_START_ARTICLE_\nNarodowe Muzeum Archeologiczne w Sofii\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPocz\xc4\x85tki kolekcji muzealnej si\xc4\x99gaj\xc4\x85 1869 roku, kiedy w statusie Bu\xc5\x82garskiego Towarzystwa Literackiego zapisano utworzenie Gabinetu Staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci. Po wyzwoleniu spod panowania osma\xc5\x84skiego, po wojnie rosyjsko-tureckiej (1877\xe2\x80\x931878) w czasach Tymczasowego Rz\xc4\x85du Rosyjskiego, za\xc5\x82o\xc5\xbcono Bibliotek\xc4\x99 Narodow\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82a zbiory archeologiczne. Wkr\xc3\xb3tce utworzono departament muzealny, do kt\xc3\xb3rego nauczyciele z ca\xc5\x82ego kraju przesy\xc5\x82ali znaleziska o warto\xc5\x9bci historycznej. W 1892 roku departament wydzielono i powo\xc5\x82ano do \xc5\xbcycia samodzielne Muzeum Narodowe, kt\xc3\xb3rego utworzenie zosta\xc5\x82o uprawomocnione edyktem ksi\xc4\x99cia Ferdynanda._NEWLINE_Zbiory przyrodnicze przekazano uniwersytetowi, a trzy kolekcje \xe2\x80\x93 staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci, numizmatyczna i etnograficzna \xe2\x80\x93 zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82y zbiory Muzeum Narodowego. Pierwszym dyrektorem plac\xc3\xb3wki zosta\xc5\x82 czeski archeolog V\xc3\xa1clav Dobrusk\xc3\xbd (1858\xe2\x80\x931916). W 1888 i 1890 roku ustanowiono prawa reguluj\xc4\x85ce prace archeologiczne na terenie Bu\xc5\x82garii oraz wyw\xc3\xb3z i zbiory artefakt\xc3\xb3w. Przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 to powi\xc4\x99kszenia zbior\xc3\xb3w Muzeum Narodowego, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82o wiod\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 w pracach wykopaliskowych i ocenie znalezisk. Na pocz\xc4\x85tku XX w. Dobrusk\xc3\xbd prowadzi\xc5\x82 prace wykopaliskowe na terenie dw\xc3\xb3ch rzymskich miast \xe2\x80\x93 Nicopolis ad Istrum i Oescus oraz na terenie sanktuarium trackiego w regionie Lukowitu. Jednym z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych zada\xc5\x84 muzeum by\xc5\x82o sporz\xc4\x85dzenie mapy wszystkich stanowiska archeologicznych w Bu\xc5\x82garii._NEWLINE_Muzeum zosta\xc5\x82o uroczy\xc5\x9bcie otwarte dla zwiedzaj\xc4\x85cych 18 maja 1905 roku w obecno\xc5\x9bci ksi\xc4\x99cia Ferdynanda, ministr\xc3\xb3w oraz osobisto\xc5\x9bci \xc5\xbcycia kulturalnego Bu\xc5\x82garii. W pierwszych latach dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci, instytucja ta skupi\xc5\x82a si\xc4\x99 na wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z organami administracji lokalnej, wojskowej oraz szkolnej w celu zbierania i skupowania eksponat\xc3\xb3w z teren\xc3\xb3w ca\xc5\x82ej Bu\xc5\x82garii. W 1906 roku kolekcja etnograficzna by\xc5\x82a ju\xc5\xbc tak du\xc5\xbca, \xc5\xbce utworzono samodzielne Muzeum Etnograficzne. W 1909 roku Muzeum Narodowe przemianowano na Narodowe Muzeum Archeologiczne z czterema sekcjami: staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci, \xc5\x9bredniowiecza, numizmatyki i sztuki. Muzeum zacz\xc4\x99\xc5\x82o prowadzi\xc4\x87 prace konserwatorskie oraz prace badawcze. W 1911 roku utworzono przy muzeum Urz\xc4\x85d Konserwacji i Ochrony Obiekt\xc3\xb3w Staro\xc5\xbcytnych, kt\xc3\xb3rym kierowa\xc5\x82 dyrektor muzeum._NEWLINE_Drugi dyrektor muzeum, bu\xc5\x82garski archeolog Bogdan Fi\xc5\x82ow (1883\xe2\x80\x931945) przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82 plac\xc3\xb3wk\xc4\x99 w centrum bada\xc5\x84 archeologicznych i nawi\xc4\x85za\xc5\x82 wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 z podobnymi o\xc5\x9brodkami zagranic\xc4\x85. Muzeum \xc5\x9bci\xc5\x9ble wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82o z powsta\xc5\x82ym w 1901 roku Bu\xc5\x82garskim Towarzystwem Archeologicznym. W 1910 i 1911 roku Fi\xc5\x82ow prowadzi\xc5\x82 prace wykopaliskowe wok\xc3\xb3\xc5\x82 wczesnochrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej bazyliki Sw. Zofii w Sofii. W 1912 roku Fi\xc5\x82ow odkry\xc5\x82 bogato dekorowane mauzoleum rzymskie w po\xc5\x82udniowej Bu\xc5\x82garii. Osiem lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, z rekomendacji Towarzystwa, utworzono samodzielny Bu\xc5\x82garski Instytut Archeologiczny, kt\xc3\xb3rego pierwszym dyrektorem zosta\xc5\x82 Bogdan Fi\xc5\x82ow._NEWLINE_W 1921 roku dyrektorem muzeum zosta\xc5\x82 Andrej Proticz (1875\xe2\x80\x931959), kt\xc3\xb3ry sprawowa\xc5\x82 t\xc4\x99 funkcj\xc4\x99 do 1928 roku. Za jego czas\xc3\xb3w, muzeum zacz\xc4\x99\xc5\x82o organizowa\xc4\x87 we wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z Bu\xc5\x82garskim Towarzystwem Archeologicznym specjalistyczne kursy z archeologii i muzeologii._NEWLINE_W 1928 roku kolejnym dyrektorem muzeum zosta\xc5\x82 bu\xc5\x82garski filolog i archeolog Gawri\xc5\x82 Kazarow (1874\xe2\x80\x931958), kt\xc3\xb3ry zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82 organizowanie tematycznych wystaw czasowych. Kazarow prowadzi\xc5\x82 wykopaliska na stanowiskach typu tell w regionie Starej Zagory._NEWLINE_W latach 1929\xe2\x80\x931938 muzeum kierowa\xc5\x82 bu\xc5\x82garski historyk i archeolog Rafai\xc5\x82 Popow (1876\xe2\x80\x931940), kt\xc3\xb3ry rozwin\xc4\x85\xc5\x82 studia nad prehistori\xc4\x85 Bu\xc5\x82garii. Przez wiele lat Popow bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w pracach wykopaliskowych w Madarze i spopularyzowa\xc5\x82 tamtejsze znaleziska._NEWLINE_W latach 1938\xe2\x80\x931944 dyrektorem muzeum by\xc5\x82 bu\xc5\x82garski archeolog Iwan We\xc5\x82kow (1881\xe2\x80\x931958), kt\xc3\xb3ry zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82 szeroko zakrojone prace konserwatorskie._NEWLINE_Podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej wi\xc4\x99ksza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dokumentacji muzeum przepad\xc5\x82a w po\xc5\xbcarze, a pod koniec 1944 roku usta\xc5\x82y prace badawcze i publikacje naukowe. W tym samym roku kolejnym dyrektorem plac\xc3\xb3wki zosta\xc5\x82 Niko\xc5\x82a Mawrodinow (1904\xe2\x80\x931958), za czas\xc3\xb3w kt\xc3\xb3rego (w 1949 roku) powsta\xc5\x82a nowa instytucja \xe2\x80\x93 Narodowy Instytut Archeologiczny z Muzeum, kt\xc3\xb3ry sta\xc5\x82 si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Bu\xc5\x82garskiej Akademii Nauk (bu\xc5\x82g. \xd0\x91\xd1\x8a\xd0\xbb\xd0\xb3\xd0\xb0\xd1\x80\xd1\x81\xd0\xba\xd0\xb0 \xd0\xb0\xd0\xba\xd0\xb0\xd0\xb4\xd0\xb5\xd0\xbc\xd0\xb8\xd1\x8f \xd0\xbd\xd0\xb0 \xd0\xbd\xd0\xb0\xd1\x83\xd0\xba\xd0\xb8\xd1\x82\xd0\xb5, w skr\xc3\xb3cie \xd0\x91\xd0\x90\xd0\x9d)._NEWLINE_W 1948 roku wyodr\xc4\x99bniono zbiory sztuki i przekazano do nowo-utworzonej Galerii Sztuki.\n_START_SECTION_\nGmach muzeum\n_START_PARAGRAPH_\nSiedziba muzeum znajduje si\xc4\x99 w gmachu dawnego meczetu \xe2\x80\x93 najwi\xc4\x99kszego i najstarszego meczetu z okresu Imperium Osma\xc5\x84skiego w Sofii \xe2\x80\x93 meczetu Wielkiego Mahmuda Paszy (1420\xe2\x80\x931474), wezyra su\xc5\x82tana Mehmeda II Zdobywcy (1432\xe2\x80\x931481). Budowa obiektu rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 z inicjatywy wielkiego wezyra w 1451 roku, a zako\xc5\x84czy\xc5\x82a w 1495 roku, dwadzie\xc5\x9bcia lat po jego \xc5\x9bmierci. Wok\xc3\xb3\xc5\x82 meczetu wzniesiono szereg innych budynk\xc3\xb3w w duchu tradycji osma\xc5\x84skiej._NEWLINE_Meczet powsta\xc5\x82 na planie kwadratu o boku 36,6 m orientowanego na cztery strony \xc5\x9bwiata. Cztery filary z pilastrami dziel\xc4\x85 t\xc4\x99 powierzchni\xc4\x99 na dziewi\xc4\x99\xc4\x87 r\xc3\xb3wnych kwadrat\xc3\xb3w, przy czym ka\xc5\xbcdy zwie\xc5\x84czony jest kopu\xc5\x82\xc4\x85. Wszystkie kopu\xc5\x82y maj\xc4\x85 tak\xc4\x85 sam\xc4\x85 \xc5\x9brednic\xc4\x99, ale kopu\xc5\x82y \xc5\x9brodkowe s\xc4\x85 wy\xc5\xbcsze._NEWLINE_\xc5\x9aciany meczetu wzniesiono z niewielkich blok\xc3\xb3w z ciosanego kamienia otoczonych ceg\xc5\x82ami. Pocz\xc4\x85tkowo meczet mia\xc5\x82 prawdopodobnie arkadowy przedsionek z pi\xc4\x99cioma kopu\xc5\x82ami w fasadzie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 zniszczony podczas trz\xc4\x99sie\xc5\x84 ziemi w 1818 i 1858 roku, a nast\xc4\x99pnie zast\xc4\x85piony portalem. Z prawej strony meczetu sta\xc5\x82 minaret, kt\xc3\xb3ry r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc si\xc4\x99 nie zachowa\xc5\x82. Pocz\xc4\x85tkowo kopu\xc5\x82a \xc5\x9brodkowa nie mia\xc5\x82a okien \xe2\x80\x93 zosta\xc5\x82y one najprawdopodobniej dodane podczas rekonstrukcji w 1938 roku._NEWLINE_Podczas wojny rosyjsko-tureckiej (1877\xe2\x80\x931878) opuszczony meczet s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 jako szpital._NEWLINE_W 1879 roku na mocy decyzji Ministerstwa Edukacji Narodowej gmach meczetu zosta\xc5\x82 przyznany muzeum archeologicznemu, kt\xc3\xb3rego wystawa mia\xc5\x82a dzieli\xc4\x87 przestrze\xc5\x84 z Bibliotek\xc4\x85 Narodow\xc4\x85. Zniszczony budynek zosta\xc5\x82 poddany wst\xc4\x99pnej renowacji. Biblioteka zosta\xc5\x82a otwarta w marcu 1880 roku i funkcjonowa\xc5\x82a w gmachu meczetu do 1885 roku \xe2\x80\x93 wilgo\xc4\x87 w budynku \xc5\xbale wp\xc5\x82ywa\xc5\x82a na zbiory biblioteczne. Do 1887 roku w kompleksie meczetu znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc drukarnia pa\xc5\x84stwowa._NEWLINE_Muzeum powsta\xc5\x82o w 1892 roku, jednak wilgo\xc4\x87 i brak naturalnego \xc5\x9bwiat\xc5\x82a zagra\xc5\xbca\xc5\x82y jego zbiorom. W 1892 i 1894 roku przeznaczono znaczne kwoty z bud\xc5\xbcetu pa\xc5\x84stwa na remont plac\xc3\xb3wki. Wzniesiono trzy nowe skrzyd\xc5\x82a i w latach 1900\xe2\x80\x931905 wszystkie zbiory muzeum zosta\xc5\x82y przeniesione do wyremontowanego gmachu. Uporz\xc4\x85dkowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc teren wok\xc3\xb3\xc5\x82 meczetu \xe2\x80\x93 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Ferdynand ufundowa\xc5\x82 ogrodzenie, posadzono drzewa a na dziedzi\xc5\x84cu wystawiono kolekcj\xc4\x99 rze\xc5\xbab i inskrypcji. Wzniesiono kolejne budynki i zaadaptowano pi\xc4\x99tro na potrzeby wystawy numizmatycznej, pomimo tego kompleks z jego ograniczon\xc4\x85 powierzchni\xc4\x85 nie zaspokaja\xc5\x82 potrzeb muzeum. Rozpatrywano budow\xc4\x99 nowej siedziby, jednak po przeniesieniu Narodowego Banku w latach 30. XX w. do nowego gmachu, muzeum otrzyma\xc5\x82o dwa nowe budynki. W latach 1938\xe2\x80\x931940 uko\xc5\x84czono renowacj\xc4\x99 meczetu, m.in. o\xc5\x82owianymi blachami zabezpieczono kopu\xc5\x82y przed przenikaniem wody deszczowej._NEWLINE_Gmach muzeum zosta\xc5\x82 znacznie zniszczony podczas nalot\xc3\xb3w bombowych 30 marca 1944 roku podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej. Budynek odbudowano pod koniec 1946 roku, a muzeum otwarto ponownie dla zwiedzaj\xc4\x85cych dwa lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej. Kolejn\xc4\x85 wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 renowacj\xc4\x99 przeprowadzono w latach 1993\xe2\x80\x931994 z funduszy rz\xc4\x85du w\xc5\x82oskiego. W latach 2003\xe2\x80\x932005 nast\xc4\x85pi\xc5\x82y kolejne prace remontowe._NEWLINE_Na terenie meczetu dwukrotnie prowadzono prace badawcze w 1939 i 1998 roku. W 1939 roku odkryto pod po\xc5\x82udniow\xc4\x85 kopu\xc5\x82\xc4\x85 meczetu \xc5\x9bciany naro\xc5\xbcne, wzniesione z otoczak\xc3\xb3w rzecznych z pasami z pi\xc4\x99ciu warstw cegie\xc5\x82. Znaleziono w\xc3\xb3wczas pos\xc4\x85g Artemidy. W 1998 roku na obszarze ogrodu przed meczetem i budynku administracji muzeum odkryto wiele warstw \xe2\x80\x93 najstarsza zawiera\xc5\x82a pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci po prehistorycznej osadzie datowanej na wczesn\xc4\x85 epok\xc4\x99 \xc5\xbcelaza (VIII\xe2\x80\x93VII w. p.n.e.).\n_START_SECTION_\nZbiory\n_START_PARAGRAPH_\nWystawa sta\xc5\x82a muzeum obejmuje przedmioty z okresu prehistorii, staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci i \xc5\x9bredniowiecza. W skarbcu muzeum prezentowane s\xc4\x85 szczeg\xc3\xb3lnie cenne eksponaty, m.in. przedmioty wykonane ze z\xc5\x82ota i srebra pochodz\xc4\x85ce ze znalezionego w 1924 roku \xe2\x80\x9eskarbu\xe2\x80\x9d w Wy\xc5\x82czytrynie (bu\xc5\x82g. \xd0\x92\xd1\x8a\xd0\xbb\xd1\x87\xd0\xb8\xd1\x82\xd1\x80\xd1\x8a\xd0\xbd) datowanego na 1300 r. p.n.e. oraz ze znalezionego w 1953 roku \xe2\x80\x9eskarbu\xe2\x80\x9d ko\xc5\x82o \xc5\x81ukowitu (bu\xc5\x82g. \xd0\x9b\xd1\x83\xd0\xba\xd0\xbe\xd0\xb2\xd0\xb8\xd1\x82) datowanego na IV w. p.n.e.'