b'\n_START_ARTICLE_\nZatorowo\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82ucna\n_START_SECTION_\nEtiologia\n_START_PARAGRAPH_\nNajcz\xc4\x99stsz\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 zatoru p\xc5\x82ucnego jest skrzeplina, znacznie rzadziej dochodzi do zatorowo\xc5\x9bci p\xc5\x82ucnej wywo\xc5\x82anej innymi masami w \xc5\x9bwietle t\xc4\x99tnic ma\xc5\x82ego kr\xc4\x85\xc5\xbcenia. Przyczyn\xc4\x85 zatorowo\xc5\x9bci poza skrzeplinami mog\xc4\x85 by\xc4\x87 mikroskopowe b\xc4\x85d\xc5\xba makroskopowe masy nowotworowe, zatory septyczne, t\xc5\x82uszczowe, cewniki naczyniowe oraz inne cia\xc5\x82a obce, takie jak: rt\xc4\x99\xc4\x87, talk, polimetylometakrylan, powietrze._NEWLINE_Podw\xc3\xb3jne ukrwienie tkanki p\xc5\x82ucnej powoduje, \xc5\xbce zator p\xc5\x82ucny rzadko ko\xc5\x84czy si\xc4\x99 zawa\xc5\x82em p\xc5\x82uca. Aby do tego dosz\xc5\x82o, opr\xc3\xb3cz zatoru, musi r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mie\xc4\x87 miejsce niewydolno\xc5\x9b\xc4\x87 kr\xc4\x85\xc5\xbcenia._NEWLINE_Je\xc5\x9bli materia\xc5\x82 zatorowy nie ulegnie szybkiemu rozpuszczeniu pod wp\xc5\x82ywem endogennych lizyn, przerywa dop\xc5\x82yw krwi do dalej po\xc5\x82o\xc5\xbconych naczy\xc5\x84. Zaburzenie kr\xc4\x85\xc5\xbcenia upo\xc5\x9bledza wytwarzanie substancji czynnej powierzchniowo i doprowadza do niedodmy p\xc5\x82uca. Ta cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82uca \xc5\xbale opr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 z wydzieliny i mo\xc5\xbce by\xc4\x87 zal\xc4\x85\xc5\xbckiem zapalenia p\xc5\x82uc. Je\xc5\x9bli zator by\xc5\x82 dodatkowo zaka\xc5\xbcony, mo\xc5\xbce by\xc4\x87 przyczyn\xc4\x85 ropnia p\xc5\x82uc. Najcz\xc4\x99stszym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em zator\xc3\xb3w jest materia\xc5\x82 zatorowy pochodz\xc4\x85cy z \xc5\xbcy\xc5\x82 g\xc5\x82\xc4\x99bokich ko\xc5\x84czyn dolnych. Cz\xc4\x99sto mog\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc powstawa\xc4\x87 zatory po przebytych operacjach i zabiegach chirurgicznych, po przebytym zawale serca, szczeg\xc3\xb3lnie, gdy zwleka si\xc4\x99 z uruchamianiem chorego.\n_START_SECTION_\nRozpoznawanie zatorowo\xc5\x9bci p\xc5\x82ucnej\n_START_PARAGRAPH_\nAutopsyjne badania wykazuj\xc4\x85, \xc5\xbce oko\xc5\x82o 20% przypadk\xc3\xb3w zatorowo\xc5\x9bci p\xc5\x82ucnej ko\xc5\x84cz\xc4\x85cych si\xc4\x99 \xc5\x9bmierci\xc4\x85 jest rozpoznawanych klinicznie. Ocenia si\xc4\x99, \xc5\xbce w Polsce rocznie ma miejsce ok. 20 tys. przypadk\xc3\xb3w zatorowo\xc5\x9bci p\xc5\x82ucnej, a wiele z nich pozostaje nierozpoznanych lub rozpoznanych niew\xc5\x82a\xc5\x9bciwie.\n_START_SECTION_\nKliniczne objawy zatorowo\xc5\x9bci p\xc5\x82ucnej\n_START_PARAGRAPH_\nNajcz\xc4\x99\xc5\x9bciej wyst\xc4\x99puje duszno\xc5\x9b\xc4\x87 i b\xc3\xb3l w klatce piersiowej o charakterze op\xc5\x82ucnowym. Mo\xc5\xbce wyst\xc4\x99powa\xc4\x87 b\xc3\xb3l zamostkowy, krwioplucie, kaszel, gor\xc4\x85czka, sinica, zas\xc5\x82abni\xc4\x99cie, a czasem objawy sugeruj\xc4\x85ce zakrzepic\xc4\x99 \xc5\xbcyln\xc4\x85. Wa\xc5\xbcne jest uwzgl\xc4\x99dnienie czynnik\xc3\xb3w ryzyka. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej ostateczne rozpoznanie zatorowo\xc5\x9bci nie jest mo\xc5\xbcliwe na podstawie samego badania podstawowego i wymaga bada\xc5\x84 dodatkowych.\n_START_SECTION_\nMetody obrazowe\n_START_PARAGRAPH_\nKa\xc5\xbcda diagnostyka obrazowa w kierunku zatorowo\xc5\x9bci b\xc4\x99dzie si\xc4\x99 zaczyna\xc4\x87 od zdj\xc4\x99cia RTG. W przypadku zatorowo\xc5\x9bci mo\xc5\xbce to pokaza\xc4\x87 powi\xc4\x99kszenie sylwetki serca, p\xc5\x82yn w op\xc5\x82ucnej, uniesienie przepony, niedodm\xc4\x99, rzadziej zubo\xc5\xbcenie rysunku p\xc5\x82uc, obrz\xc4\x99k p\xc5\x82uc, zawa\xc5\x82 p\xc5\x82uca. Takie wyniki mog\xc4\x85 nasuwa\xc4\x87 podejrzenie zatoru i sk\xc5\x82aniaj\xc4\x85 do dalszej diagnostyki._NEWLINE_Jedn\xc4\x85 z podstawowych metod rozpoznawania zatorowo\xc5\x9bci p\xc5\x82ucnej jest arteriografia p\xc5\x82ucna. Ju\xc5\xbc w jednorazowej projekcji mo\xc5\xbcna stwierdzi\xc4\x87 ubytki w przep\xc5\x82ywie lub ca\xc5\x82kowite jego zamkni\xc4\x99cie. Ujemny wynik jednoznacznie pozwala na odst\xc4\x85pienie od leczenia przeciwkrzepliwego. Metoda ta jest metod\xc4\x85 inwazyjn\xc4\x85, wystawiaj\xc4\x85c\xc4\x85 chorego na dzia\xc5\x82anie kontrastu i promieniowania jonizuj\xc4\x85cego i dlatego powinna by\xc4\x87 stosowana z rozwag\xc4\x85._NEWLINE_Scyntygrafia p\xc5\x82uc jest najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej wykonywanym badaniem w diagnostyce zatorowo\xc5\x9bci p\xc5\x82ucnej (oczywi\xc5\x9bcie dotyczy to o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re mog\xc4\x85 takie badanie przeprowadzi\xc4\x87).  Jest mniej inwazyjna ni\xc5\xbc arteriografia, a przy prawid\xc5\x82owym wyniku daje bardzo zbli\xc5\xbcone wyniki diagnostyczne. Cz\xc4\x99sto wynik ten jest niediagnostyczny i trzeba si\xc4\x99 opiera\xc4\x87 na innych badaniach._NEWLINE_Tomografia komputerowa, szczeg\xc3\xb3lnie jako angio-TK lub spiralna tomografia komputerowa jest bardzo obiecuj\xc4\x85cym badaniem. Rozw\xc3\xb3j techniki i do\xc5\x9bwiadczenia zespo\xc5\x82\xc3\xb3w radiolog\xc3\xb3w pozwala mie\xc4\x87 nadziej\xc4\x99, \xc5\xbce to badanie pozwoli zmniejszy\xc4\x87 inwazyjno\xc5\x9b\xc4\x87 niezb\xc4\x99dnych bada\xc5\x84 nie trac\xc4\x85c na wykrywalno\xc5\x9bci, lecz to wymaga jeszcze dalszych bada\xc5\x84. Szczeg\xc3\xb3lnie przydatne jest to badanie w o\xc5\x9brodkach, kt\xc3\xb3re nie maj\xc4\x85 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci wykonywania scyntygrafii, cho\xc4\x87 ujemny wynik nie pozwala na odst\xc4\x85pienie od leczenia przeciwzakrzepowego._NEWLINE_Ultrasonografia dopplerowska u pacjent\xc3\xb3w z podejrzeniem zatorowo\xc5\x9bci jest bardzo przydatna ze wzgl\xc4\x99du na mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 rozpoznania zakrzepicy \xc5\xbcy\xc5\x82 ko\xc5\x84czyn dolnych. Potwierdzenie zakrzepicy \xc5\xbcy\xc5\x82 ko\xc5\x84czyn dolnych nie zwalnia z diagnostyki w kierunku zatorowo\xc5\x9bci p\xc5\x82ucnej, ale ukierunkowuje na spos\xc3\xb3b leczenia (kt\xc3\xb3ry mo\xc5\xbce by\xc4\x87 wsp\xc3\xb3lny dla obu schorze\xc5\x84) i sugeruje pochodzenie zatoru._NEWLINE_Badanie EKG w przypadku zatorowo\xc5\x9bci p\xc5\x82ucnej wyka\xc5\xbce wyd\xc5\x82u\xc5\xbcenie odst\xc4\x99pu P-Q i blok przedsionkowo-komorowy II\xc2\xb0._NEWLINE_Badanie echokardiograficzne szczeg\xc3\xb3lnie cz\xc4\x99sto jest wykorzystywane u chorych z podejrzeniem zatorowo\xc5\x9bci na oddzia\xc5\x82ach kardiologicznych. Czasem jest mo\xc5\xbcliwe uwidocznienie skrzeplin w obr\xc4\x99bie t\xc4\x99tnic p\xc5\x82ucnych. Zalet\xc4\x85 tego badania jest jego og\xc3\xb3lna dost\xc4\x99pno\xc5\x9b\xc4\x87, nawet przy \xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbcku chorego.\n_START_SECTION_\nBadania laboratoryjne\n_START_PARAGRAPH_\nNajwa\xc5\xbcniejszym badaniem laboratoryjnym w diagnostyce zatorowo\xc5\x9bci jest oznaczenie st\xc4\x99\xc5\xbcenia D-dimer\xc3\xb3w. Jego prawid\xc5\x82owe st\xc4\x99\xc5\xbcenie ca\xc5\x82kowicie wyklucza mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x9bwie\xc5\xbcego procesu zakrzepowego. Cho\xc4\x87 nie zwalnia z diagnostyki, je\xc5\xbceli obraz kliniczny wskazuje na mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 zatoru.'