b"\n_START_ARTICLE_\nKodeks Justyniana\n_START_PARAGRAPH_\nKodeks Justyniana (\xc5\x82ac. Codex Iustinianus) \xe2\x80\x93 jedna z trzech cz\xc4\x99\xc5\x9bci wielkiej kompilacji prawa rzymskiego podj\xc4\x99tej w latach 528\xe2\x80\x93534 n.e. przez cesarza Justyniana I Wielkiego.\n_START_SECTION_\nHistoria powstania\n_START_PARAGRAPH_\nJustynian rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 prace nad Kodeksem rok po wst\xc4\x85pieniu na tron (527). W tym celu powo\xc5\x82a\xc5\x82 13 lutego 528 konstytucj\xc4\x85 (ustaw\xc4\x85) Haec specjaln\xc4\x85 komisj\xc4\x99, w sk\xc5\x82ad kt\xc3\xb3rej wesz\xc5\x82o siedmiu urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w cesarskiej administracji wysokiej rangi (byli w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich m.in. Trybonian i Theophilus). Komisja zako\xc5\x84czy\xc5\x82a swoje prace po up\xc5\x82ywie kolejnego roku i 7 kwietnia 529 roku og\xc5\x82oszono konstytucj\xc4\x85 Summa pierwszy w ramach kodyfikacji, tzw. Codex vetus (\xe2\x80\x9edawny\xe2\x80\x9d), kt\xc3\xb3rego tre\xc5\x9b\xc4\x87 nie dochowa\xc5\x82a si\xc4\x99 do naszych czas\xc3\xb3w. Kilka lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej \xe2\x88\x92 w wyniku pracy kolejnej komisji z\xc5\x82o\xc5\xbconej z Tryboniana, profesora Dorotheusa z Berytu i 3 adwokat\xc3\xb3w \xe2\x88\x92 16 listopada 534 roku z moc\xc4\x85 od 29 grudnia, konstytucj\xc4\x85 Cordi og\xc5\x82oszono tzw. Codex repetitae praelectionis (\xe2\x80\x9eKodeks ponownego wyboru\xe2\x80\x9d), kt\xc3\xb3ry zast\xc4\x85pi\xc5\x82 poprzedni.\n_START_SECTION_\nSystematyka\n_START_PARAGRAPH_\nKodeks Justyniana sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z 12 ksi\xc4\x85g podzielonych na tytu\xc5\x82y (w liczbie 765). Zawieraj\xc4\x85 one szereg (przesz\xc5\x82o 4600) konstytucji wydawanych przez cesarzy rzymskich, z kt\xc3\xb3rych najstarsze pochodz\xc4\x85 z czas\xc3\xb3w Hadriana, z wyszczeg\xc3\xb3lnieniem imienia cesarza, kt\xc3\xb3ry przyj\xc4\x85\xc5\x82 dany akt, adresata konstytucji oraz daty i miejsca jej og\xc5\x82oszenia (przy braku informacji umieszczano s\xc5\x82owa sine die et consule, 'bez dnia i konsula'). W wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci napisane s\xc4\x85 po \xc5\x82acinie, oko\xc5\x82o 150 po grecku._NEWLINE_Tre\xc5\x9bci\xc4\x85 s\xc4\x85 przepisy prawa ko\xc5\x9bcielnego i ustrojowego (ksi\xc4\x99ga 1), cywilnego (ksi\xc4\x99gi 2 \xe2\x88\x92 8), karnego (ksi\xc4\x99ga 9), administracyjnego i finansowego (10 \xe2\x88\x92 12). Ksi\xc4\x99gi podzielone s\xc4\x85 na tytu\xc5\x82y. Kodeks cytowany jest nast\xc4\x99puj\xc4\x85co: C lub CJ, numery ksi\xc4\x99gi, tytu\xc5\x82u, ustawy, paragrafu. Pierwszy paragraf oznaczany jest pr. (principium a. proemium, 'pocz\xc4\x85tek'), drugi jako 1 itd._NEWLINE_Poza Kodeksem Justyniana w sk\xc5\x82ad kodyfikacji justynia\xc5\x84skiej wchodz\xc4\x85 jeszcze dwa dzie\xc5\x82a. Pierwszym s\xc4\x85 Digesta Iustiniani (Digesta seu Pandectae) \xe2\x80\x93 zbi\xc3\xb3r 50 ksi\xc4\x85g, og\xc5\x82oszonych 16 grudnia 533 przez konstytucj\xc4\x99 Tanta z moc\xc4\x85 od 29 grudnia, zawieraj\xc4\x85cych fragmenty (9123) z pism 38 prawnik\xc3\xb3w rzymskich, poczynaj\xc4\x85c od I wieku p.n.e. a\xc5\xbc do III wieku n.e., b\xc4\x99d\xc4\x85cy najobszerniejsz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 kodyfikacji Justyniana. Z za\xc5\x82o\xc5\xbcenia fragmenty w nim zawarte mia\xc5\x82y pochodzi\xc4\x87 od prawnik\xc3\xb3w posiadaj\xc4\x85cych przywilej ius publice respondendi, jednak\xc5\xbce kompilatorzy wykorzystali r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dzie\xc5\x82a b\xc4\x99d\xc4\x85ce wynikiem dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci trzech prawnik\xc3\xb3w z okresu przedklasycznego, kt\xc3\xb3rzy przywileju tego posiada\xc4\x87 nie mogli (przywilej ten zosta\xc5\x82 wprowadzony przez Augusta). Wed\xc5\x82ug informacji cesarza komisja wyselekcjonowa\xc5\x82a materia\xc5\x82 z 2000 ksi\xc4\x85g maj\xc4\x85cych og\xc3\xb3\xc5\x82em 3 miliony wers\xc3\xb3w, z czego do Digest\xc3\xb3w trafi\xc5\x82o ok. 150 tysi\xc4\x99cy wers\xc3\xb3w. Do tekst\xc3\xb3w tych kompilatorzy wprowadzali interpolacje, aby uzgodni\xc4\x87 dawne prawo ze wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnym im. Ich analiza i odkrywanie pierwotnego tekstu od dawna jest przedmiotem zainteresowania uczonych. Tre\xc5\x9bci\xc4\x85 jest prawo ustrojowe (ksi\xc4\x99ga 1), cywilne (2 \xe2\x88\x92 46), karne (47 i 48), procesowe (49) i administracyjne (50). Ksi\xc4\x99gi omawiaj\xc4\x85ce prawo karne Justynian nazwa\xc5\x82 \xe2\x80\x9estrasznymi\xe2\x80\x9d (terribiles libri). Cytowanie podobnie jak Kodeksu \xe2\x88\x92 D. lub Dig., kolejne numery: ksi\xc4\x99gi, tytu\xc5\x82u, fragmentu i paragrafu (pierwszy paragraf oznaczany jest pr.)._NEWLINE_Drugim dzie\xc5\x82em s\xc4\x85 Institutiones Iustiniani (Institutiones sive Elementa) \xe2\x80\x93 podstawowe wiadomo\xc5\x9bci z zakresu prawa, o charakterze podr\xc4\x99cznikowym, adresowane do cupidae legum iuventuti (\xe2\x80\x9e\xc5\xbc\xc4\x85dnej prawa m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy\xe2\x80\x9d), zebrane w czterech ksi\xc4\x99gach; oparte by\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na Instytucjach Gaiusa z II w n.e. oraz podr\xc4\x99cznikach takich prawnik\xc3\xb3w jak: Florentinus, Marcjan, Ulpian. Instytucje, na r\xc3\xb3wni z Kodeksem i Digestami,  posiada\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc moc ustawy. Zosta\xc5\x82y og\xc5\x82oszone 21 listopada 533 konstytucj\xc4\x85 Imperatoriam._NEWLINE_Pr\xc3\xb3cz tego, zgodnie z zapowiedzi\xc4\x85, po zako\xc5\x84czeniu prac kompilatorskich cesarz wydawa\xc5\x82 kolejne nowe ustawy (novellae constitutiones), w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci po grecku lub dwuj\xc4\x99zyczne, grecko-\xc5\x82aci\xc5\x84skie. Wbrew zapowiedzi nie dosz\xc5\x82o do og\xc5\x82oszenia ich urz\xc4\x99dowego zbioru. Zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 trzy wi\xc4\x99ksze prywatne zbiory. Najobszerniejszy liczy 168 nowel, z kt\xc3\xb3rych 2 poprzedzaj\xc4\x85 Justyniana (z lat ok. 513 i 521\xe2\x88\x92523), 10 pochodzi od jego nast\xc4\x99pc\xc3\xb3w (ostatnia datowana jest na rok 575). Nowele wprowadza\xc5\x82y istotne zmiany w prawie ko\xc5\x9bcielnym, administracyjnym i finansowym a w zakresie cywilnym w prawie ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84skim (nr 22) i spadkowym (115, 118, 127). Nowel\xc4\x99 zwykle otwiera wst\xc4\x99p (\xc5\x82ac. praefatio), a zamyka s\xc5\x82owo ko\xc5\x84cowe (z gr. epilogus).  Wi\xc4\x99ksze nowele podzielone s\xc4\x85 na rozdzia\xc5\x82y (\xc5\x82ac. capita) i ewentualnie paragrafy. Cytowanie: skr\xc3\xb3t Nov., numer ustawy (numeracja tylko w cz\xc4\x99\xc5\x9bci jest chronologiczna), rozdzia\xc5\x82u i ewentualnie paragrafu."