b'\n_START_ARTICLE_\nHiszpania Burbon\xc3\xb3w\n_START_SECTION_\n1701\xe2\x80\x931714\n_START_PARAGRAPH_\nW 1701 roku wybuch\xc5\x82a wojna o sukcesj\xc4\x99 hiszpa\xc5\x84sk\xc4\x85. Hiszpania sta\xc5\x82a si\xc4\x99 teatrem zmaga\xc5\x84 Wielkiej Brytanii, Austrii i Holandii przeciw Francuzom. W zorganizowaniu kraju do obrony i polepszeniu gospodarki pomaga\xc5\x82 Filipowi francuski minister Jean Orry (kt\xc3\xb3rego po\xc5\xbcyczy\xc5\x82 wnukowi Ludwik XIV), sekretarz stanu w latach 1701-1714. W\xc5\x82adz\xc4\x99 pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 przej\xc4\x85\xc4\x87 Karol VI Habsburg. W 1713\xc2\xa0r. podpisano traktat w Utrecht, a w 1714 w Rastatt, kt\xc3\xb3re uzna\xc5\x82y Filipa V z dynastii Burbon\xc3\xb3w francuskich za w\xc5\x82adc\xc4\x99 Hiszpanii i jej zamorskich posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci. Dziadkiem Filipa by\xc5\x82 Ludwik XIV kr\xc3\xb3l Francji. Pok\xc3\xb3j w Utrechcie (1713) zadecydowa\xc5\x82 o przyznaniu zwyci\xc4\x99skim Brytyjczykom tzw. Asiento \xe2\x80\x93 prawo na handel z hiszpa\xc5\x84sk\xc4\x85 Ameryk\xc4\x85 Po\xc5\x82udniow\xc4\x85._NEWLINE_W 1707 r. zniesiono odr\xc4\x99bne prawa dla Aragonii i Walencji. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zniesiono bariery celne mi\xc4\x99dzy Kastyli\xc4\x85 i Aragoni\xc4\x85 a tak\xc5\xbce wprowadzono w tych prowincjach jednolity system podatkowy. W 1714 r. Berwick zdoby\xc5\x82 Barcelon\xc4\x99. Katalonia zap\xc5\x82aci\xc5\x82a cen\xc4\x99 za swoje separatystyczne d\xc4\x85\xc5\xbcenia. Zniesiono katalo\xc5\x84skie Kortezy, wprowadzono kastylijskie prawa i j\xc4\x99zyk hiszpa\xc5\x84ski jako j\xc4\x99zyk urz\xc4\x99dowy.\n_START_SECTION_\n1714\xe2\x80\x931724\n_START_PARAGRAPH_\nTraktaty z lat 1713-1715 nie zako\xc5\x84czy\xc5\x82y konfliktu Filipa V z Karolem VI. Dawny Don Carlos nie zrzek\xc5\x82 si\xc4\x99 praw do hiszpa\xc5\x84skiego tronu. Na jego dworze przebywali uchod\xc5\xbacy z Hiszpanii, a wielkie wp\xc5\x82ywy mia\xc5\x82a tzw. hiszpa\xc5\x84ska rada. Z kolei Filip nie zrzek\xc5\x82 si\xc4\x99 swoich praw do posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci w\xc5\x82oskich. W d\xc4\x85\xc5\xbceniach do ich odzyskania umacnia\xc5\x82a Filipa jego druga \xc5\xbcona, El\xc5\xbcbieta Farnese, i jej faworyt, kardyna\xc5\x82 Giulio Alberoni, pierwszy minister Hiszpanii. Filip mia\xc5\x82 dw\xc3\xb3ch syn\xc3\xb3w z pierwszego ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa (Ludwika i Ferdynanda), wi\xc4\x99c El\xc5\xbcbieta widzia\xc5\x82a przysz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 swojego pierworodnego Karola tylko we W\xc5\x82oszech. Tam wygasa\xc5\x82y za\xc5\x9b dwa ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99ce rody \xe2\x80\x93 Farnese w Parmie i Medyceusze w Toskanii._NEWLINE_Korzystaj\xc4\x85c z zaanga\xc5\xbcowania cesarza w wojn\xc4\x99 z Turcj\xc4\x99 w 1717 r. flota hiszpa\xc5\x84ska niespodziewanie zaj\xc4\x99\xc5\x82a Sardyni\xc4\x99. Giulio Alberoni wystawi\xc5\x82 wielk\xc4\x85 flot\xc4\x99, licz\xc4\x85c\xc4\x85 ponad 300 okr\xc4\x99t\xc3\xb3w. W czerwcu 1718 r. hiszpa\xc5\x84ski desant opanowa\xc5\x82 Sycyli\xc4\x99. Sukcesy Hiszpan\xc3\xb3w wkr\xc3\xb3tce si\xc4\x99 jednak sko\xc5\x84czy\xc5\x82y. Cesarz zawar\xc5\x82 pok\xc3\xb3j z Turcj\xc4\x85 i podpisa\xc5\x82 przymierze z Francj\xc4\x85 (gdzie po \xc5\x9bmierci Ludwika XIV w 1715 r. w\xc5\x82adz\xc4\x99 obj\xc4\x85\xc5\x82 regent Filip II Burbon-Orlea\xc5\x84ski), Angli\xc4\x85 i Holandi\xc4\x85. 11 sierpnia 1718 r. Anglicy rozbili flot\xc4\x99 hiszpa\xc5\x84sk\xc4\x85 pod Passero._NEWLINE_W 1719 r. amia francuska pod wodz\xc4\x85 Berwicka (kt\xc3\xb3ry walczy\xc5\x82 po stronie Filipa r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc podczas wojny o sukcesj\xc4\x99) wkroczy\xc5\x82a do Hiszpanii. Filip musia\xc5\x82 si\xc4\x99 ugi\xc4\x85\xc4\x87. Oddali\xc5\x82 Alberoniego i przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do anglo-francusko-cesarsko-holenderskiego porozumienia. W 1720 r. zadecydowano, \xc5\xbce Wiktor Amadeusz II otrzyma Sardyni\xc4\x99 w zamian za Sycyli\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra przypadnie cesarzowi._NEWLINE_Giulio Alberoni jako de facto pierwszy minister (teoretycznie by\xc5\x82 nim w\xc3\xb3wczas bowiem Jos\xc3\xa9 de Grimaldo) znosi\xc5\x82 c\xc5\x82a wewn\xc4\x99trzne, powo\xc5\x82a\xc5\x82 Kolegium Morskie w Kadyksie, budowa\xc5\x82 arsena\xc5\x82y i flot\xc4\x99 wojenn\xc4\x85. Zosta\xc5\x82a ona zniszczona w 1718 r. w bitwie z Anglikami._NEWLINE_W 1724 roku popadaj\xc4\x85cy w melancholi\xc4\x99 Filip V Burbon zrezygnowa\xc5\x82 z tronu na rzecz syna. Nowym w\xc5\x82adca zosta\xc5\x82 Ludwik I Burbon, panowa\xc5\x82 on jednak tylko kilka miesi\xc4\x99cy, bowiem rych\xc5\x82o zmar\xc5\x82. Filip V musia\xc5\x82 wi\xc4\x99c z powrotem obj\xc4\x85\xc4\x87 w\xc5\x82adz\xc4\x99, cho\xc4\x87 taki krok nie by\xc5\x82 do ko\xc5\x84ca legalny.\n_START_SECTION_\n1746\xe2\x80\x931759\n_START_PARAGRAPH_\nW tym okresie panowa\xc5\x82 w Madrycie Ferdynand VI Hiszpa\xc5\x84ski. Prowadzi\xc5\x82 polityk\xc4\x99 pokojow\xc4\x85 i neutraln\xc4\x85. Wprowadzi\xc5\x82 wiele reform, m.in.: spis grunt\xc3\xb3w i nieruchomo\xc5\x9bci, uregulowa\xc5\x82 stosunki z Pa\xc5\x84stwem Ko\xc5\x9bcielnym, podpisuj\xc4\x85c w 1753 konkordat._NEWLINE_Za rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Ferdynanda o wp\xc5\x82ywy rywalizowa\xc5\x82o dw\xc3\xb3ch ministr\xc3\xb3w, maj\xc4\x85cych zupe\xc5\x82nie inna wizj\xc4\x99 hiszpa\xc5\x84skiej polityki zagranicznej; Jos\xc3\xa9 de Carvajal y Lancaster reprezentowa\xc5\x82 typ polityka antymakiawelicznego. By\xc5\x82 zwolennikiem rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 pokojowych. Nie popiera\xc5\x82 cel\xc3\xb3w jakie stawia\xc5\x82y sobie agentury szpiegowskie. Jego g\xc5\x82\xc3\xb3wnym oponentem by\xc5\x82 my\xc5\x9bl\xc4\x85cy bardziej makiawelicznie Zen\xc3\xb3n de Somodevilla y Bengoechea, markiz Ensenada._NEWLINE_Wieloletni ambasador Wielkiej Brytanii w Madrycie Benjamin Keene pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 przeci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 Hiszpan\xc3\xb3w na swoj\xc4\x85 stron\xc4\x99. Mia\xc5\x82 on sw\xc3\xb3j wp\xc5\x82yw na to, \xc5\xbce wojowniczy i antybrytyjski Zen\xc3\xb3n de Somodevilla y Bengoechea, markiz Ensenada odszed\xc5\x82 z urz\xc4\x99du i zast\xc4\x85pi\xc5\x82 go Ricardo Wall._NEWLINE_Ricardo Wall Irlandczyk, kt\xc3\xb3ry pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 pierwszego sekretarza stanu Hiszpanii od roku 1754 do 1763 zaanga\xc5\xbcowa\xc5\x82 kraj (czyni\xc5\x82 to niech\xc4\x99tnie) w konflikt jakim by\xc5\x82a wojna siedmioletnia (1756-1763) by pom\xc3\xb3c Francji, sko\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 to kl\xc4\x99sk\xc4\x85 Hiszpanii i jego odwo\xc5\x82aniem.\n_START_SECTION_\n1759\xe2\x80\x931788\n_START_PARAGRAPH_\nKarol III Hiszpa\xc5\x84ski panuj\xc4\x85cy dot\xc4\x85d w Kr\xc3\xb3lestwie Neapolu, przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do Madrytu. Karol by\xc5\x82 nieprzeci\xc4\x99tnym w\xc5\x82adc\xc4\x85, za jego panowania dokonano wielu trwa\xc5\x82ych i udanych reform. Wtedy to do Hiszpanii nadesz\xc5\x82o o\xc5\x9bwiecenie, rozkwita\xc5\x82o za\xc5\x9b szczeg\xc3\xb3lnie o\xc5\x9bwiecenie katolickie hiszpa\xc5\x84skie bardziej konserwatywne od francuskiego, jako, \xc5\xbce jego g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85 nap\xc4\x99dow\xc4\x85 byli obok \xc5\x9bwieckich illustrados tak\xc5\xbce jezuici._NEWLINE_W trakcie wojnie siedmioletniej Hiszpania wyst\xc4\x85pi\xc5\x82a po stronie swej burbo\xc5\x84skiej sojuszniczki - Francji. Kosztowa\xc5\x82o j\xc4\x85 to straty terytorialne - m.in. Floryd\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra musia\xc5\x82a odst\xc4\x85pi\xc4\x87 Wielkiej Brytanii. Jako rekompensat\xc4\x99 otrzyma\xc5\x82a od Francji Luizjan\xc4\x99._NEWLINE_We wrze\xc5\x9bniu 1763, po ust\xc4\x85pieniu Ricardo Walla W\xc5\x82och Jer\xc3\xb3nimo Grimaldi zosta\xc5\x82 pierwszym sekretarzem stanu, kt\xc3\xb3rym by\xc5\x82 do 1776. By\xc5\x82 reformatorem, cz\xc5\x82onkiem grupy zwanej: golillas. Razem z Leopoldo de Gregorio, markizem Esquilache, pom\xc3\xb3g\xc5\x82 st\xc5\x82umi\xc4\x87 zamieszki z 1766 roku, wywo\xc5\x82ane polityk\xc4\x85 Esquilache\xe2\x80\x99go. Jego dom zosta\xc5\x82 w ich czasie zniszczony. Grimaldi cz\xc5\x82onkiem rady, kt\xc3\xb3ra doprowadzi\xc5\x82a do wygnania Jezuit\xc3\xb3w z Hiszpanii w 1767 roku. Karol III podczas zamieszek uciek\xc5\x82 do Aranjuez._NEWLINE_Bunt mieszczan z roku 1766 zwany jest w historiografii \xe2\x80\x9ezamieszkami Esquillache\xe2\x80\x99go\xe2\x80\x9d (Mot\xc3\xadn de Esquilache)._NEWLINE_Jos\xc3\xa9 Moni\xc3\xb1o, hrabia Floridablanca od 1777 roku do 1792 kierowa\xc5\x82 naw\xc4\x85 pa\xc5\x84stwa jako pierwszy sekretarz stanu, wspieraj\xc4\x85c powstanie kolonist\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich przeciwko Wielkiej Brytanii. Wojna ta okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 zwyci\xc4\x99sk\xc4\x85 dla Hiszpanii (m.in. obl\xc4\x99\xc5\xbcenie Pensacoli), dzi\xc4\x99ki czemu Hiszpania odzyska\xc5\x82a Floryd\xc4\x99 i kontynuowa\xc5\x82a ekspansj\xc4\x99 w Ameryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej.\n_START_SECTION_\nHistoria spo\xc5\x82eczna\n_START_PARAGRAPH_\nHiszpania by\xc5\x82a w XVIII wieku krajem ju\xc5\xbc zacofanym zar\xc3\xb3wno w gospodarce jak i w nauce. Hiszpa\xc5\x84scy Burbonowie pr\xc3\xb3bowali odbudowa\xc4\x87 jej presti\xc5\xbc w oparciu o wzory francuskie.\n_START_SECTION_\nDemografia\n_START_PARAGRAPH_\nW XVIII stuleciu Hiszpania, podobnie jak pozosta\xc5\x82e kraje Europy, zanotowa\xc5\x82a przyrost liczby mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Przyrost, cho\xc4\x87 niewielki, pozwoli\xc5\x82 osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 krajowi pod koniec stulecia ok. 10 mln mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w (bez kolonii). Wraz ze wzrostem populacji zwi\xc4\x99ksza\xc5\x82a si\xc4\x99 te\xc5\xbc ludno\xc5\x9b\xc4\x87 miast. Pod koniec wieku najwi\xc4\x99kszym miastem pozostawa\xc5\x82 dalej Madryt ze 170 tys. mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, kolejnym w kolejno\xc5\x9bci miastem sta\xc5\x82a si\xc4\x99 w tym okresie Barcelona kt\xc3\xb3rej liczba ludno\xc5\x9bci wzros\xc5\x82a w tym okresie z 37 do 100 tys. mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Spory przyrost naturalny odnotowa\xc5\x82 w tym stuleciu Kadyks, kt\xc3\xb3rego populacja wzros\xc5\x82a z 40 do 75 tys. Inne miasta, takie jak Sewilla czy Meset trwa\xc5\x82y w zastoju (oba mia\xc5\x82y po ok. 80 tys. mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w).\n_START_SECTION_\nArmia\n_START_PARAGRAPH_\nGdy umiera\xc5\x82 Karol II Habsburg armia liczy\xc5\x82a zaledwie 20\xc2\xa0000 \xc5\xbale wyekwipowanych \xc5\xbco\xc5\x82nierzy piechoty, a flota wojenna 20 sprawnych jednostek. Filip V Burbon odbudowa\xc5\x82 armi\xc4\x99 wed\xc5\x82ug wzor\xc3\xb3w francuskich, tak \xc5\xbce ju\xc5\xbc w 1727 dysponowa\xc5\x82 60\xc2\xa0000 dobrze wyposa\xc5\xbconymi \xc5\xbco\xc5\x82nierzami piechoty liniowej.\n_START_SECTION_\nLiteratura\n_START_PARAGRAPH_\nDo wybitniejszych autor\xc3\xb3w hiszpa\xc5\x84skich tych czas\xc3\xb3w nale\xc5\xbceli: Jos\xc3\xa9 Cadalso (1741\xe2\x80\x931782), Leandro Fern\xc3\xa1ndez de Morat\xc3\xadn (1760\xe2\x80\x931828), Tom\xc3\xa1s de Iriarte (1750\xe2\x80\x931791), Gaspar Melchor de Jovellanos (1744\xe2\x80\x931811), F\xc3\xa9lix Mar\xc3\xada Samaniego (1745\xe2\x80\x931801) i Bernardino Fern\xc3\xa1ndez De Velasco (1783-1851).\n_START_SECTION_\nO\xc5\x9bwiecenie\n_START_PARAGRAPH_\nW Hiszpanii podobnie jak w Austrii o\xc5\x9bwiecenie przybra\xc5\x82o form\xc4\x99 o\xc5\x9bwiecenia katolickiego. Krzewicieli tej z\xc5\x82agodzonej wersji o\xc5\x9bwiecenia \xe2\x80\x93 pozbawionej francuskiego antyklerykalizmu nazywano w Hiszpanii ilustrados. Przy ich pomocy rz\xc4\x85dzi\xc5\x82 Karol III Burbon. Typowym ilustrado by\xc5\x82 Gaspar Melchor de Jovellanos autor dzie\xc5\x82 literackich, ekonomicznych i prawniczych a przy tym polityk i s\xc4\x99dzia.\n_START_SECTION_\nMuzyka\n_START_PARAGRAPH_\nW 1712 zmar\xc5\x82 przynale\xc5\xbc\xc4\x85cy jeszcze do poprzedniej epoki muzycznej Juan Cabanilles._NEWLINE_Na dw\xc3\xb3r nast\xc4\x99pcy tronu Ferdynanda (potem kr\xc3\xb3la Ferdynanda VI) przyby\xc5\x82 s\xc5\x82ynny \xc5\x9bpiewak-kastrat Farinelli. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 do \xc5\x9bpiewaka jego brat uznany kompozytor neapolita\xc5\x84skie Riccardo Broschi. Na dworze hiszpa\xc5\x84skim dzia\xc5\x82ali w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych okresach dwaj przybysze z W\xc5\x82och: Domenico Scarlatti i Luigi Boccherini. Uczniem Scarlattiego by\xc5\x82 zdolny hiszpa\xc5\x84ski klawesynista Antonio Soler.\n_START_SECTION_\nNauka\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1736 Filip V Burbon wys\xc5\x82a\xc5\x82 Jorge Juana y Santacilia i Antonio de Ulloa by do\xc5\x82\xc4\x85czyli do francuskiej wyprawy organizowanej przez parysk\xc4\x85 Akademi\xc4\x99 Nauk. Wypraw\xc4\x85 dowodzi\xc5\x82 Charles de La Condamine. Mieli mierzy\xc4\x87 r\xc3\xb3wnik w Ameryce P\xc5\x82d., by zbada\xc4\x87 kulisto\xc5\x9b\xc4\x87 ziemi. 26 maja 1735 opu\xc5\x9bcili Kadyks. Towarzyszy\xc5\x82 im markiz de Villagarc\xc3\xada, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie mianowany wicekr\xc3\xb3lem Peru. Jorge Juan dosta\xc5\x82 si\xc4\x99 na statek El Conquistador, a Antonio de Ulloa na fregat\xc4\x99 o nazwie Incendio. Dotarli do Quito w dzisiejszym Ekwadorze. Po 9 latach bada\xc5\x84 dowiedli, ze Ziemia jest nieco sp\xc5\x82aszczona na biegunach.'