b'\n_START_ARTICLE_\nTramwaje w Melbourne\n_START_SECTION_\nTramwaje linowe\n_START_PARAGRAPH_\nW 1885 Kompania Tramwajowo-Omnibusowa Melbourne (ang. Melbourne Tramway and Omnibus Company) uzyska\xc5\x82a 30-letnie wy\xc5\x82\xc4\x85czne prawa do rozwoju i eksploatacji sieci tramwaj\xc3\xb3w linowych w Melbourne, z monopolistycznym zapisem w umowie zabraniaj\xc4\x85cym uruchamiania konkurencyjnych linii. Sie\xc4\x87 zosta\xc5\x82a tak rozbudowana, \xc5\xbce praktycznie niemo\xc5\xbcliwe by\xc5\x82o uruchomienie linii tramwaju elektrycznego do centrum miasta przez okres obowi\xc4\x85zywania umowy. Jedynym wyj\xc4\x85tkiem by\xc5\x82y koleje podmiejskie eksploatowane od 1854 roku. Pocz\xc4\x85tkowo, uruchomione po 1906 roku tramwaje elektryczne pe\xc5\x82ni\xc5\x82y jedynie rol\xc4\x99 dojazdu do sieci tramwaj\xc3\xb3w linowych._NEWLINE_Sie\xc4\x87 tramwajowa by\xc5\x82a budowana stopniowo od 1885 przez lokalne samorz\xc4\x85dy i w\xc5\x82adze miasta, za\xc5\x9b jej eksploatacj\xc4\x85 zajmowa\xc5\x82a si\xc4\x99 Kompania Tramwajowo-Omnibusowa Melbourne. Pierwsza linia kursowa\xc5\x82a ze Spencer St/Flinders St do Hawthorn Bridge po torach o normalnym rozstawie szyn (1435 mm). Do 1891 oddano do u\xc5\xbcytku 17 linii docieraj\xc4\x85cych z miasta do okolicznych przedmie\xc5\x9b\xc4\x87. W miar\xc4\x99 rozwoju miasta, problemem sta\xc5\x82y si\xc4\x99 techniczne ograniczenia tramwaj\xc3\xb3w linowych i dlatego w 1906 roku podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o budowie sieci tramwaj\xc3\xb3w elektrycznych, docieraj\xc4\x85cych z niekt\xc3\xb3rych ko\xc5\x84c\xc3\xb3wek tramwaj\xc3\xb3w linowych do bardziej odleg\xc5\x82ych przedmie\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_Umowa z kompani\xc4\x85 wygas\xc5\x82a w 1916 i zarz\xc4\x85d nad ca\xc5\x82\xc4\x85 sieci\xc4\x85 przej\xc4\x85\xc5\x82 rz\xc4\x85d stanowy. W 1918 powo\xc5\x82ano Melbourne and Metropolitan Tramways Board (MMTB), kt\xc3\xb3re w 1920 przej\xc4\x99\xc5\x82o sie\xc4\x87 oraz wszystkie zwi\xc4\x85zane z ni\xc4\x85 sp\xc3\xb3\xc5\x82ki. Wtedy te\xc5\xbc rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 stopniowa przebudowa kolejnych linii na linie elektryczne. Ostatni tramwaj linowy wyjecha\xc5\x82 na ulice miasta 26 pa\xc5\xbadziernika 1940.\n_START_SECTION_\nTramwaje elektryczne\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsza linia tramwaju elektrycznego zosta\xc5\x82a uruchomiona przez grup\xc4\x99 w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli ziemskich w 1889 i prowadzi\xc5\x82a ze stacji kolejowej Box Hill do Doncaster, wykorzystuj\xc4\x85c wyposa\xc5\xbcenie pozosta\xc5\x82e po Wielkiej Wystawie \xc5\x9awiatowej z 1888. By\xc5\x82a ona zbudowana z dala od istniej\xc4\x85cego ju\xc5\xbc systemu i charakteryzowa\xc5\x82a si\xc4\x99 nisk\xc4\x85 jako\xc5\x9bci\xc4\x85 wykonania, poniewa\xc5\xbc w\xc5\x82a\xc5\x9bciwiele nie mieli do\xc5\x9bwiadczenia w budowie i obs\xc5\x82udze system\xc3\xb3w tramwajowych. Linia zbankrutowa\xc5\x82a i zosta\xc5\x82a zamkni\xc4\x99ta w 1896. Dziesi\xc4\x99\xc4\x87 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej powr\xc3\xb3cono do nieudanego pomys\xc5\x82u, uruchamiaj\xc4\x85c w 1906 lini\xc4\x99 z ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki tramwaju linowego do Essedon, zarz\xc4\x85dzan\xc4\x85 przez North Melbourne Electric Tramway and Lighting Company. Sp\xc3\xb3\xc5\x82ka wraz z lini\xc4\x85 zosta\xc5\x82a przej\xc4\x99ta przez MMTB w 1922 roku, jako ostatnie prywatne przedsi\xc4\x99biorstwo tramwajowe w mie\xc5\x9bcie._NEWLINE_Swoj\xc4\x85 lini\xc4\x99 tramwajow\xc4\x85 prowadz\xc4\x85c\xc4\x85 z St Kilda do Brighton posiada\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Victorian Railways. Powsta\xc5\x82a ona po obj\xc4\x99ciu przez Thomasa Benta stanowiska gubernatora stanu. Twierdzono, \xc5\xbce wykorzysta\xc5\x82 on swoje stanowisko do zwi\xc4\x99kszenia warto\xc5\x9bci swoich posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci w Brighton, zmuszaj\xc4\x85c VR do budowy i obs\xc5\x82ugi linii tramwajowej. Niech\xc4\x99tne temu pomys\xc5\x82owi w\xc5\x82adze VR u\xc5\xbcywa\xc5\x82y oficjalnie nazwy \xe2\x80\x9eelektryczna kolej uliczna\xe2\x80\x9d. Zamiast przy ko\xc5\x84c\xc3\xb3wce tramwaju kablowego, rozpoczyna\xc5\x82a si\xc4\x99 ona przy dworcu kolejowym St Kilda, a ponadto korzysta\xc5\x82a z rozstawu szyn stosowanego przez Victorian Railways (1600 mm), zamiast standardowych 1435 mm. Linia by\xc5\x82a otwierana w dw\xc3\xb3ch etapach. 7 maja 1906 otwarty zosta\xc5\x82 odcinek do Middle Brighton, za\xc5\x9b 22 grudnia tego samego roku \xe2\x80\x93 przed\xc5\x82u\xc5\xbcenie do Brighton Beach. Victorian Railways 10 marca 1919 uruchomi\xc5\x82y tak\xc5\xbce drug\xc4\x85 lini\xc4\x99 tramwajow\xc4\x85 z Sandringham do Black Rock jako tani zamiennik dla po\xc5\x82\xc4\x85czenia kolejowego. Wykorzystywa\xc5\x82a ona normalny rozstaw szyn, gdy\xc5\xbc planowane by\xc5\x82o jej przed\xc5\x82u\xc5\xbcenie do Cheltenham i po\xc5\x82\xc4\x85czenie z maj\xc4\x85c\xc4\x85 tam powsta\xc4\x87 lini\xc4\x85 sieci nale\xc5\xbc\xc4\x85cej do MMTB. Przed\xc5\x82u\xc5\xbcenie do Cheltenham funkcjonowa\xc5\x82o jedynie przez pi\xc4\x99\xc4\x87 lat, od 1 wrze\xc5\x9bnia 1926 do 31 sierpnia 1931. Ca\xc5\x82a linia zosta\xc5\x82a zamkni\xc4\x99ta w 1956._NEWLINE_Gdy MMTB przej\xc4\x99\xc5\x82o ca\xc5\x82\xc4\x85 sie\xc4\x87 tramwajow\xc4\x85 Melbourne, problemem sta\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9b\xc4\x87 posiadanego taboru. W celu jego rozwi\xc4\x85zania, w 1923 wprowadzona zosta\xc5\x82a nowa klasa tramwaj\xc3\xb3w W, kt\xc3\xb3ra p\xc3\xb3\xc5\xbaniej sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jednym z symboli miasta.\n_START_SECTION_\nSie\xc4\x87 pod zarz\xc4\x85dem MMTB\n_START_PARAGRAPH_\nLata 20. i 30. to z\xc5\x82oty wiek tramwaj\xc3\xb3w w Melbourne. Zape\xc5\x82nienie wagon\xc3\xb3w by\xc5\x82o du\xc5\xbce, konduktor tramwajowy zarabia\xc5\x82 wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc nauczyciel czy policjant, a tabor by\xc5\x82 \xc5\x9bwietnie utrzymany. MMTB sfinansowa\xc5\x82o budow\xc4\x99 w mie\xc5\x9bcie ogromnego Parku Akacjowego oraz za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82o prywatny szpital Vimy House dla swoich pracownik\xc3\xb3w._NEWLINE_Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej australijskie miasta rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y stopniow\xc4\x85 likwidacj\xc4\x99 linii tramwajowych i zast\xc4\x99powanie ich autobusami. W 1950 uruchomiona zosta\xc5\x82a w Melbourne komunikacja autobusowa, powoduj\xc4\x85c znaczny spadek liczby wykonywanych przez tramwaje przewoz\xc3\xb3w z 265 mln w 1949 do zaledwie 200 milion\xc3\xb3w w 1950. Liczba przewoz\xc3\xb3w powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do poprzedniego stanu w 1951, jednak stopniowo mala\xc5\x82a z up\xc5\x82ywem kolejnych lat. Niekt\xc3\xb3re linie tramwajowe w tym czasie zamkni\xc4\x99to i zast\xc4\x85piono autobusami. Pomimo tego, autobusy nigdy nie sta\xc5\x82y si\xc4\x99 tak popularne, jak tramwaje w dowolnym momencie swej historii._NEWLINE_Do lat 70. Melbourne zosta\xc5\x82o jedynym australijskim miastem z rozbudowan\xc4\x85 sieci\xc4\x85 tramwajow\xc4\x85. Miasto opar\xc5\x82o si\xc4\x99 trendowi zamykania sieci cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo z powodu posiadania szerokich ulic oraz ich uk\xc5\x82adu, kt\xc3\xb3re czyni\xc5\x82y tramwaj bardziej praktycznym \xc5\x9brodkiem transportu ni\xc5\xbc gdzie indziej. Zar\xc3\xb3wno infrastruktura, jak i tabor, dzi\xc4\x99ki dopiero co zako\xc5\x84czonej przebudowie sieci na elektryczn\xc4\x85, by\xc5\x82y relatywnie nowe. Kolejnym powodem by\xc5\x82 op\xc3\xb3r ze strony zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w zawodowych oraz prezesa MMTB, sir Roberta Rissona, kt\xc3\xb3remu uda\xc5\x82o si\xc4\x99 skutecznie przekona\xc4\x87 w\xc5\x82adze, \xc5\xbce koszty zamkni\xc4\x99cia kompletnego systemu tramwajowego i zast\xc4\x85pienia go innym \xc5\x9brodkiem transportu s\xc4\x85 zbyt du\xc5\xbce.\n_START_SECTION_\nOdrodzenie\n_START_PARAGRAPH_\nOd po\xc5\x82owy lat 70. notowane w innych miastach coraz wi\xc4\x99ksze zanieczyszczenie powietrza oraz nat\xc4\x99\xc5\xbcenie ruchu ulicznego ostatecznie przekona\xc5\x82y ludzi, \xc5\xbce pozostawienie tramwaj\xc3\xb3w by\xc5\x82o s\xc5\x82uszn\xc4\x85 decyzj\xc4\x85, nawet pomimo przesz\xc5\x82o dwudziestoletniego niedofinansowania oraz przeprowadzki cz\xc4\x99\xc5\x9bci ludno\xc5\x9bci na przedmie\xc5\x9bcia, poza zasi\xc4\x99g sieci. Kontrowersyjne studium transportu publicznego stanu Wiktoria z 1980 roku, znane jako Lonie Report, zaleca\xc5\x82o zamkni\xc4\x99cie ponad po\xc5\x82owy sieci, jednak publiczne protesty spowodowa\xc5\x82y, \xc5\xbce jego zapisy nie wesz\xc5\x82y w \xc5\xbcycie. Pierwsze po ponad 20 latach przed\xc5\x82u\xc5\xbcenie sieci tramwajowej otwarto w 1978 (wzd\xc5\x82u\xc5\xbc autostrady Burwood). Tramwaje klasy W zosta\xc5\x82y zast\xc4\x85pione w latach 70. przez zupe\xc5\x82nie now\xc4\x85 klas\xc4\x99 Z, a w latach 80. przez klas\xc4\x99 A oraz wi\xc4\x99ksz\xc4\x85, przegubow\xc4\x85 klas\xc4\x99 B._NEWLINE_Do 1990 sie\xc4\x87 tramwajowa przynosi\xc5\x82a du\xc5\xbce straty, a jej utrzymanie kosztowa\xc5\x82o rz\xc4\x85d stanowy miliony dolar\xc3\xb3w. Rz\xc4\x85d Johna Caina pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 zmniejszy\xc4\x87 koszty, co wywo\xc5\x82a\xc5\x82o d\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82y i dotkliwy strajk wp\xc5\x82ywowych zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w zawodowych w styczniu 1990. Wielko\xc5\x9b\xc4\x87 przewoz\xc3\xb3w zmala\xc5\x82a wtedy do najni\xc5\xbcszego poziomu w historii \xe2\x80\x93 poni\xc5\xbcej 100 milion\xc3\xb3w. W 1992 do w\xc5\x82adzy dosz\xc5\x82a partia liberalna pod przewodnictwem premiera Jeffa Kennetta z planem ca\xc5\x82kowitej prywatyzacji systemu transportu publicznego Melbourne. Seria strajk\xc3\xb3w sprawi\xc5\x82a, \xc5\xbce pierwotny projekt zosta\xc5\x82 okrojony do prywatyzacji samych tramwaj\xc3\xb3w. Rz\xc4\x85d zwolni\xc5\x82 konduktor\xc3\xb3w tramwajowych i wprowadzi\xc5\x82 kasowniki kr\xc3\xb3tko przed prywatyzacj\xc4\x85. Spotka\xc5\x82o si\xc4\x99 to z du\xc5\xbcym niezadowoleniem i doprowadzi\xc5\x82o do utraty milion\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w z powodu jazdy na gap\xc4\x99, jednak spowodowa\xc5\x82o te\xc5\xbc wzrost liczby wykonywanych przewoz\xc3\xb3w._NEWLINE_W 1995 przed\xc5\x82u\xc5\xbcono lini\xc4\x99 86 do kampusu Uniwersytetu RMIT.\n_START_SECTION_\nPrywatyzacja\n_START_PARAGRAPH_\n1 lipca 1998 w ramach przygotowa\xc5\x84 do prywatyzacji, sie\xc4\x87 tramwajowa Melbourne zosta\xc5\x82a podzielona mi\xc4\x99dzy dwie sp\xc3\xb3\xc5\x82ki \xe2\x80\x93 Swanston Trams oraz Yarra Trams. 25 lipca 1999 roku premier Kennett og\xc5\x82osi\xc5\x82, \xc5\xbce prawo do 12-letniej kontroli nad Swanston Trams zosta\xc5\x82o przyznane National Express Group PLC, europejskiemu przedsi\xc4\x99biorstwu transportu publicznego, za\xc5\x9b nad Yarra Trams \xe2\x80\x93 MetroLink Victoria Pty Ltd, konsorcjum francuskich firm Transdev i Egis Projects oraz australijskiej Transfield Services. Po kr\xc3\xb3tkim okresie przej\xc5\x9bciowym sie\xc4\x87 tramwajowa oficjalnie zosta\xc5\x82a przekazana w r\xc4\x99ce prywatne 29 sierpnia 1999 roku._NEWLINE_28 marca 2001 National Express zmieni\xc5\x82 nazw\xc4\x99 swojej sp\xc3\xb3\xc5\x82ki ze Swanston Trams na M>Tram, przez analogi\xc4\x99 do r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kontrolowanej przez siebie sieci kolei podmiejskich M>Train. Po kilku latach przynoszenia strat i trwaj\xc4\x85cych wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc rok negocjacjach dotycz\xc4\x85cych zmiany sposobu finansowania, National Express og\xc5\x82osi\xc5\x82 16 grudnia 2002 ca\xc5\x82kowite wycofanie si\xc4\x99 ze wszystkich inwestycji w stanie Wiktoria i odda\xc5\x82 kontrol\xc4\x99 nad sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x85 z powrotem w r\xc4\x99ce rz\xc4\x85dowe, zawieszaj\xc4\x85c finansowanie z dniem 23 grudnia. Rz\xc4\x85d utrzymywa\xc5\x82 M>Tram do czasu zako\xc5\x84czenia negocjacji z Yarra Trams w sprawie przej\xc4\x99cia ca\xc5\x82ej sieci tramwajowej, co nast\xc4\x85pi\xc5\x82o 18 kwietnia 2004.\n_START_SECTION_\nModernizacja\n_START_PARAGRAPH_\nUmowy z prywatnymi przewo\xc5\xbanikami obligowa\xc5\x82y ich do rozbudowy i modernizacji sieci. Obejmowa\xc5\x82y one m.in. zakup nowych wagon\xc3\xb3w oraz modernizacj\xc4\x99 starych, pochodz\xc4\x85cych jeszcze z lat 80. Swanston Trams zainwestowa\xc5\x82y 175 milion\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w australijskich w zakup 59 nowych niskopod\xc5\x82ogowych tramwaj\xc3\xb3w Combino wyprodukowanych przez Siemens AG oraz 7,2 miliona dolar\xc3\xb3w w przebudow\xc4\x99 posiadanych dotychczas wagon\xc3\xb3w. Yarra Trams za cen\xc4\x99 150 milion\xc3\xb3w dolar\xc3\xb3w australijskich naby\xc5\x82y 31 tramwaj\xc3\xb3w Citadis produkcji Alstom._NEWLINE_W 2003 powo\xc5\x82ano sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99 Metlink do koordynowania dzia\xc5\x82a\xc5\x84 promocyjnych transportu publicznego Melbourne oraz budowy jednolitego systemu informacyjnego o ca\xc5\x82ej sieci eksploatowanej przez kilku r\xc3\xb3\xc5\xbcnych przewo\xc5\xbanik\xc3\xb3w._NEWLINE_W XXI wieku ponownie ruszy\xc5\x82a rozbudowa sieci tramwajowej. W 2003 roku otwarto nowe trasy do Box Hill, Vermont South oraz Docklands._NEWLINE_W styczniu 2017 r. zapowiedziano budow\xc4\x99 do ko\xc5\x84ca kolejnego roku elektrowni s\xc5\x82onecznej w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci stanu Victoria, kt\xc3\xb3ra ma w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci przej\xc4\x85\xc4\x87 zasilanie sieci tramwajowej w Melbourne.\n_START_SECTION_\nKlasa W\n_START_PARAGRAPH_\nTramwaje klasy W wesz\xc5\x82y do eksploatacji w Melbourne w 1923 w celu unifikacji posiadanego dotychczas taboru. By\xc5\x82y to czteroosiowe tramwaje oparte g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na drewnianym szkielecie, charakteryzuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 prost\xc4\x85 stylistyk\xc4\x85 i dobrym wyko\xc5\x84czenieniem. Klasa W stanowi\xc5\x82a podstaw\xc4\x99 taboru Melbourne przez ponad 60 lat. Zbudowano \xc5\x82\xc4\x85cznie 748 tramwaj\xc3\xb3w tego typu w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych odmianach._NEWLINE_Tramwaje klasy W s\xc4\x85 symbolem miasta. Wci\xc4\x85\xc5\xbc wykonuj\xc4\x85 one regularne kursy na liniach 78 i 79, a tak\xc5\xbce na turystycznej linii 0 kursuj\xc4\x85cej wok\xc3\xb3\xc5\x82 centrum miasta. Eksploatowane s\xc4\x85 tam najstarsze zachowane egzemplarze, pochodz\xc4\x85ce jeszcze z 1936, pozosta\xc5\x82e zosta\xc5\x82y przebudowane na je\xc5\xbcd\xc5\xbc\xc4\x85ce kawiarenki kursuj\xc4\x85ce wieczorami po przedmie\xc5\x9bciach._NEWLINE_Oko\xc5\x82o 200 p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych tramwaj\xc3\xb3w tego typu przetrwa\xc5\x82o w rozmaitych miejscach wok\xc3\xb3\xc5\x82 Melbourne jako cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zabytkowej floty. Przysz\xc5\x82e wykorzystanie tych wagon\xc3\xb3w jest nieznane. By\xc5\x82y te\xc5\xbc one sprzedawane za granic\xc4\x99, jednak w latach 90. wywo\xc5\x82a\xc5\x82o to spo\xc5\x82eczne oburzenie i na\xc5\x82o\xc5\xbcenie embarga na ich eksport.\n_START_SECTION_\nKlasa Z\n_START_PARAGRAPH_\nW 1975 podj\xc4\x99to dzia\xc5\x82ania maj\xc4\x85ce na celu zast\xc4\x85pienie starzej\xc4\x85cej si\xc4\x99 floty tramwajowej. Zaproponowany zosta\xc5\x82 skomplikowany i drogi szwedzki projekt, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 \xc5\xbale przystosowany do gor\xc4\x85cych lat i du\xc5\xbcych ilo\xc5\x9bci przewo\xc5\xbconych pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w. Tramwaje klasy Z, zbudowane przez Comeng zosta\xc5\x82y oddane do eksploatacji pod koniec lat 70._NEWLINE_Tramwaje Z1 by\xc5\x82y produkowane mi\xc4\x99dzy 1975 a 1979. Zbudowano sto wagon\xc3\xb3w, z czego wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 zosta\xc5\x82a ju\xc5\xbc wycofana. Od 1978 do 1979 zbudowano tak\xc5\xbce 15 tramwaj\xc3\xb3w Z2, kt\xc3\xb3re tak\xc5\xbce s\xc4\x85 wycofywane z eksploatacji. Zawiera\xc5\x82y one kilka niewielkich poprawek w stosunku do poprzednika. Mi\xc4\x99dzy 1979, a 1984 wprowadzono do u\xc5\xbcytku tramwaje Z3 b\xc4\x99d\xc4\x85ce znacznie udoskonalonymi wersjami poprzednich modeli. Posiada\xc5\x82y dodatkow\xc4\x85 par\xc4\x99 drzwi po obu stronach oraz charakteryzowa\xc5\x82y si\xc4\x99 spokojniejszym przyspieszeniem i hamowaniem. Zbudowano 115 wagon\xc3\xb3w, z czego liniowo wykorzystywanych do dzi\xc5\x9b jest 114 (Z3.149 zosta\xc5\x82 zniszczony w po\xc5\xbcarze). Kursuj\xc4\x85 w malowaniu Yarra Trams lub oklejone ca\xc5\x82opojazdowymi reklamami.\n_START_SECTION_\nKlasa A\n_START_PARAGRAPH_\nTramwaje te, ponownie budowane przez Comeng, zosta\xc5\x82y wprowadzone do ruchu mi\xc4\x99dzy 1984 a 1987. Zbudowano 70 tramwaj\xc3\xb3w i wszystkie eksploatowane s\xc4\x85 do dzisiaj.\n_START_SECTION_\nKlasa B\n_START_PARAGRAPH_\nDemonstracja pierwszego prototypowego tramwaju B1 mia\xc5\x82a miejsce w 1984. Klasa tych tramwaj\xc3\xb3w to znacz\xc4\x85cy post\xc4\x99p w stosunku do klasy Z. S\xc4\x85 one wyd\xc5\x82u\xc5\xbcon\xc4\x85, przegubow\xc4\x85 wersj\xc4\x85 tramwaj\xc3\xb3w klasy A. Zbudowano tylko dwa tramwaje B1 i oba znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w ruchu po dzie\xc5\x84 dzisiejszy. Tramwaje B2 by\xc5\x82y budowane mi\xc4\x99dzy rokiem 1988 a 1994 przez Comeng, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przez ABB Transportation. Stanowi\xc5\x82y dalsze rozwini\xc4\x99cie modelu B1 i wyposa\xc5\xbcone by\xc5\x82y w klimatyzacj\xc4\x99. Zbudowano ok. 130 egzemplarzy (numery 2003\xe2\x80\x932132), z czego wszystkie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w ruchu po dzie\xc5\x84 dzisiejszy.\n_START_SECTION_\nCitadis oraz Combino\n_START_PARAGRAPH_\nTramwaje Citadis oraz Combino to niskopod\xc5\x82ogowe pojazdy wprowadzone do eksploatacji na podstawie um\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzy w\xc5\x82adzami stanowymi a prywatnymi przewo\xc5\xbanikami. Model Combino zosta\xc5\x82 zakupiony przez nieistniej\xc4\x85cy ju\xc5\xbc M>Tram. Wszystkie wagony zosta\xc5\x82y p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przej\xc4\x99te przez Yarra Trams.\n_START_SECTION_\nInformacja pasa\xc5\xbcerska\n_START_PARAGRAPH_\nZa informacj\xc4\x99 pasa\xc5\xbcersk\xc4\x85 dla ca\xc5\x82ego transportu publicznego Melbourne odpowiada przedsi\xc4\x99biorstwo Metlink. Podstawowym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em wiedzy o kursach s\xc4\x85 mapy i rozk\xc5\x82ady jazdy umieszczone na ka\xc5\xbcdym przystanku. Na niekt\xc3\xb3rych przystankach w godzinach szczytu mo\xc5\xbce by\xc4\x87 podawana informacja o cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci kursowania, zamiast dok\xc5\x82adnych czas\xc3\xb3w przyjazdu. W centrum mo\xc5\xbcna spotka\xc4\x87 elektroniczne tablice, kt\xc3\xb3re na \xc5\xbc\xc4\x85danie mog\xc4\x85 udzieli\xc4\x87 informacji g\xc5\x82osowej dla os\xc3\xb3b niedowidz\xc4\x85cych, po naci\xc5\x9bni\xc4\x99ciu du\xc5\xbcego przycisku. Na terenie ca\xc5\x82ego miasta dzia\xc5\x82a tak\xc5\xbce us\xc5\x82uga tramTracker podaj\xc4\x85ca godzin\xc4\x99 przyjazdu najbli\xc5\xbcszego tramwaju telefonicznie lub za po\xc5\x9brednictwem SMS-\xc3\xb3w._NEWLINE_W wagonach znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 przynajmniej mapy sieci, jednak w starszych tramwajach cz\xc4\x99sto s\xc4\x85 nieaktualne. Wielu motorniczych samodzielnie zapowiada najbli\xc5\xbcsze przystanki oraz punkty przesiadkowe, natomiast nowe tramwaje wyposa\xc5\xbcone s\xc4\x85 w dodatkowe, elektroniczne wy\xc5\x9bwietlacze.'