b'\n_START_ARTICLE_\nBitwa o Kij\xc3\xb3w (1943)\n_START_SECTION_\nOfensywa Armii Czerwonej na lewobrze\xc5\xbcnej Ukrainie\n_START_PARAGRAPH_\nPo zwyci\xc4\x99skiej bitwie na \xc5\x81uku Kurskim Stawka planowa\xc5\x82a kontynuowanie dzia\xc5\x82a\xc5\x84 ofensywnych na lewobrze\xc5\xbcnej Ukrainie. Do przeprowadzenia jesiennej ofensywy w pasie front\xc3\xb3w Centralnego, Woroneskiego i Stepowego, zajmuj\xc4\x85cych tylko 15% frontu wschodniego, zgromadzono 29% oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w piechoty, kawalerii i wojsk desantowych, 37% artylerii, ponad 50% oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w pancernych i zmechanizowanych oraz znaczn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 lotnictwa. Od armii tych front\xc3\xb3w oczekiwano zepchni\xc4\x99cia Niemc\xc3\xb3w za Dniepr, pokonania Grupy Armii \xe2\x80\x9ePo\xc5\x82udnie\xe2\x80\x9d i osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia rubie\xc5\xbcy Mohyl\xc3\xb3w Podolski \xe2\x80\x93 Rybnica \xe2\x80\x93 Cherso\xc5\x84. Przed rozpocz\xc4\x99ciem operacji czernihowsko-po\xc5\x82tawskiej si\xc5\x82y Frontu Woroneskiego liczy\xc5\x82y 665 500 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, Frontu Centralnego 579 600 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, a Frontu Stepowego 336 200 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy._NEWLINE_26 sierpnia 1943 roku wojska Frontu Centralnego gen. Konstantyna Rokossowskiego przyst\xc4\x85pi\xc5\x82y do operacji czernihowsko-po\xc5\x82tawskiej (zako\xc5\x84czonej 30 wrze\xc5\x9bnia) uderzaj\xc4\x85c najpierw w kierunku Siewska. Tego samego dnia jednostki Frontu Woroneskiego rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y ofensyw\xc4\x99 w kierunku Po\xc5\x82tawy i Krzemie\xc5\x84czuka, maj\xc4\x85c na celu utworzenie przycz\xc3\xb3\xc5\x82k\xc3\xb3w po drugiej stronie Dniepru. Wieczorem 27 sierpnia, po zaciek\xc5\x82ych walkach z niemieck\xc4\x85 2. Armi\xc4\x85 z Grupy Armii \xe2\x80\x9e\xc5\x9arodek\xe2\x80\x9d, 65. Armia Frontu Centralnego (dow\xc3\xb3dca gen. Pawe\xc5\x82 Batow) wsp\xc3\xb3lnie z 4. Korpusem Artylerii Prze\xc5\x82amania i 2. Armi\xc4\x85 Pancern\xc4\x85 (dow\xc3\xb3dca gen. Aleksiej Rodin) wyzwoli\xc5\x82y Siewsk. Gen. Rokossowski rozkaza\xc5\x82 wtedy dow\xc3\xb3dcy 60. Armii gen. Iwanowi Czerniachowskiemu, kt\xc3\xb3rego armia dzia\xc5\x82a\xc5\x82a na skrzyd\xc5\x82ach zgrupowania uderzaj\xc4\x85cego na Siewsk, parcia naprz\xc3\xb3d z najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85. Do wieczora 31 sierpnia 60. Armia posun\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 do przodu o 60\xc2\xa0km i poszerzy\xc5\x82a wy\xc5\x82om do 100\xc2\xa0km. Z tego powodu Niemcy zmuszeni byli do szybkiego wycofania si\xc4\x99, co umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o 65. i 48. Armii dowodzonej przez gen. Prokofija Romanienk\xc4\x99 (tak\xc5\xbce dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cej na skrzyd\xc5\x82ach zgrupowania, kt\xc3\xb3re wyzwoli\xc5\x82o Siewsk) zwi\xc4\x99kszenie tempo natarcia._NEWLINE_Po tym jak si\xc5\x82y Frontu Centralnego osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y lini\xc4\x99 Desny Rokossowski rozkaza\xc5\x82 65. i 48. Armii sforsowa\xc4\x87 t\xc4\x99 rzek\xc4\x99 i wyzwoli\xc4\x87 Nowogr\xc3\xb3d Siewierski. 13. Armia dowodzona przez gen. Niko\xc5\x82aja Puchowa, kt\xc3\xb3ra naciera\xc5\x82a na g\xc5\x82\xc3\xb3wnym kierunku, otrzyma\xc5\x82a rozkaz nacierania wzd\xc5\x82u\xc5\xbc lewego brzegu tej rzeki, sforsowania jej na po\xc5\x82udnie od Czernihowa i uderzania w kierunku Dniepru, a nast\xc4\x99pnie sforsowania go z marszu i zdobycia przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka na po\xc5\x82udnie od Czarnobyla._NEWLINE_W tym samym czasie 60. Armia kontynuowa\xc5\x82a swoje dzia\xc5\x82ania. 6 wrze\xc5\x9bnia wyzwoli\xc5\x82a Konotop, a 9 wrze\xc5\x9bnia Bachmacz, dzi\xc4\x99ki czemu okr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82a i zniszczy\xc5\x82a po dw\xc3\xb3ch dniach cztery niemieckie dywizje piechoty. 15 wrze\xc5\x9bnia wyzwoli\xc5\x82a Nie\xc5\xbcyn, przez co droga na Kij\xc3\xb3w sta\xc5\x82a otwarta. Jednocze\xc5\x9bnie wojska Frontu Woroneskiego toczy\xc5\x82y ci\xc4\x99\xc5\xbckie walki na linii Romny \xe2\x80\x93 \xc5\x81ochwica. Pozostawa\xc5\x82y one w tyle za lewym skrzyd\xc5\x82em Frontu Centralnego o 120\xc2\xa0km. Spowodowa\xc5\x82o to powstanie du\xc5\xbcej luki pomi\xc4\x99dzy tymi frontami, zmuszaj\xc4\x85c 60. Armi\xc4\x99 do przerwania swoich operacji i zabezpieczenia swojej ods\xc5\x82oni\xc4\x99tej flanki. W drugiej po\xc5\x82owie wrze\xc5\x9bnia, na rozkaz Stawki, linia rozgraniczenia pomi\xc4\x99dzy Frontem Centralnym a Woroneskim zosta\xc5\x82a przesuni\xc4\x99ta ku p\xc3\xb3\xc5\x82nocy i Kij\xc3\xb3w znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 w strefie operacyjnej Frontu Woroneskiego. Odt\xc4\x85d jego zadaniem by\xc5\x82o wyzwolenie tego miasta. Po jego wykonaniu mia\xc5\x82 naciera\xc4\x87 w kierunku na Berdycz\xc3\xb3w, \xc5\xbbmerynk\xc4\x99 i Mohyl\xc3\xb3w Podolski. Front Centralny mia\xc5\x82 naciera\xc4\x87 na Czernih\xc3\xb3w._NEWLINE_Jednocze\xc5\x9bnie feldmarsz. Erich von Manstein, dow\xc3\xb3dca Grupy Armii \xe2\x80\x9ePo\xc5\x82udnie\xe2\x80\x9d, domaga\xc5\x82 si\xc4\x99 od Hitlera zezwolenia na wycofanie wszystkich wojsk jego grupy armii za Dniepr z obawy przed szybkimi post\xc4\x99pami Frontu Centralnego, kt\xc3\xb3rego wojska mog\xc5\x82y odci\xc4\x85\xc4\x87 oddzia\xc5\x82y niemieckie na wsch\xc3\xb3d od Dniepru stawiaj\xc4\x85ce op\xc3\xb3r Frontowi Woroneskiemu. Dzi\xc4\x99ki temu Front Centralny m\xc3\xb3g\xc5\x82by p\xc3\xb3\xc5\xbaniej bez problem\xc3\xb3w wyzwoli\xc4\x87 Kij\xc3\xb3w. Zamiarem Mansteina po wycofaniu Grupy Armii \xe2\x80\x9ePo\xc5\x82udnie\xe2\x80\x9d za Dniepr by\xc5\x82o skoncentrowanie wszystkich jego wojsk do obrony Kijowa, kt\xc3\xb3rego Manstein zamierza\xc5\x82 broni\xc4\x87 za wszelk\xc4\x85 cen\xc4\x99. Manstein domaga\xc5\x82 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce wycofania za Dniepr Grupy Armii \xe2\x80\x9e\xc5\x9arodek\xe2\x80\x9d, dzi\xc4\x99ki czemu front zosta\xc5\x82by skr\xc3\xb3cony, a Grupa Armii \xe2\x80\x9ePo\xc5\x82udnie\xe2\x80\x9d mog\xc5\x82aby otrzyma\xc4\x87 dodatkowe jednostki od Grupy Armii \xe2\x80\x9e\xc5\x9arodek\xe2\x80\x9d. Ostatecznie 15 wrze\xc5\x9bnia Hitler zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na wycofanie Grupy Armii \xe2\x80\x9ePo\xc5\x82udnie\xe2\x80\x9d na lini\xc4\x99 Desna\xe2\x80\x93Dniepr\xe2\x80\x93Melitopol. Jednocze\xc5\x9bnie obieca\xc5\x82 wzmocnienie wojsk Mansteina jednostkami piechoty z Europy Zachodniej i czterema dywizjami z Grupy Armii \xe2\x80\x9e\xc5\x9arodek\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nWalki na przycz\xc3\xb3\xc5\x82kach bukry\xc5\x84skim i liuteskim\n_START_PARAGRAPH_\nW tym czasie Front Woroneski naciera\xc5\x82 w kierunku Romny\xe2\x80\x93Perejas\xc5\x82aw. 9 wrze\xc5\x9bnia Stawka wyda\xc5\x82a dyrektyw\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej zdefiniowa\xc5\x82a zadanie i pas dzia\xc5\x82ania frontu. Do obrony rejonu Kijowa z Grupy Armii \xe2\x80\x9ePo\xc5\x82udnie\xe2\x80\x9d wydzielono a\xc5\xbc 30 dywizji, w tym 7 pancernych. Bezpo\xc5\x9bredni atak na miasto by\xc5\x82 niemo\xc5\xbcliwy. Z tego powodu g\xc5\x82\xc3\xb3wnym celem operacji by\xc5\x82o obej\xc5\x9bcie Kijowa od po\xc5\x82udnia zamiast wykonania ataku frontalnego. Front Woroneski mia\xc5\x82 tego dokona\xc4\x87 poprzez zniszczenie wojsk przeciwnika na lewym brzegu Dniepru, wyzwolenie wszystkich teren\xc3\xb3w w strefie operacyjnej frontu, a tak\xc5\xbce od 1 do 5 pa\xc5\xbadziernika zdobycie przycz\xc3\xb3\xc5\x82k\xc3\xb3w za pomoc\xc4\x85 jednostek pancernych i zmechanizowanych na odcinku Rzyszcz\xc3\xb3w\xe2\x80\x93Czerkasy, a nast\xc4\x99pnie kontynuowanie operacji na prawym brzegu Dniepru. Na prawym skrzydle Frontu g\xc5\x82\xc3\xb3wne uderzenie mia\xc5\x82y wykona\xc4\x87 38., 40. Armia, 3. Gwardyjska Armia Pancerna (dow\xc3\xb3dca gen. Pawe\xc5\x82 Ryba\xc5\x82ko), trzy korpusy pancerne i jeden korpus kawalerii. G\xc5\x82\xc3\xb3wne si\xc5\x82y tej grupy uderzeniowej powinny wed\xc5\x82ug plan\xc3\xb3w wyj\xc5\x9b\xc4\x87 na odcinek Rzyszcz\xc3\xb3w\xe2\x80\x93Kani\xc3\xb3w (szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 w linii prostej ok. 40\xc2\xa0km). Po natarciu grupy uderzeniowej do dzia\xc5\x82a\xc5\x84 mia\xc5\x82y przyst\xc4\x85pi\xc4\x87 armie 47., 52. i 27. Ich zadaniem by\xc5\x82o atakowanie na centralnym odcinku frontu i wyj\xc5\x9bcie nad Dniepr w rejonie Czerkas (ok. 50\xc2\xa0km na po\xc5\x82udnie od Kaniowa). 4. Gwardyjska Armia mia\xc5\x82a ubezpiecza\xc4\x87 front od po\xc5\x82udnia i pom\xc3\xb3c Frontowi Stepowemu w wyzwoleniu Po\xc5\x82tawy i Krzemie\xc5\x84czuka. Jednostkami odpowiedzialnymi za zdobycie przycz\xc3\xb3\xc5\x82k\xc3\xb3w na odcinku Rzyszcz\xc3\xb3w\xe2\x80\x93Czerkasy by\xc5\x82y 3. Gwardyjska Armia Pancerna, 5., 2. i 10. Korpus Pancerny oraz 1. Gwardyjski Korpus Kawalerii. Przed rozpocz\xc4\x99ciem uderzenia na Kij\xc3\xb3w w sk\xc5\x82ad Frontu Woroneskiego wchodzi\xc5\x82y armie 38., 40., 47., 52. i 27. oraz 4. i 6. Gwardyjska, 3. Gwardyjska Armia Pancerna, trzy korpusy pancerne (2., 5. i 10.), 3. Gwardyjski Korpus Zmechanizowany i 1. Gwardyjski Korpus Kawalerii. Podczas operacji dosz\xc5\x82o do zmiany tego sk\xc5\x82adu. 6. Gwardyjska Armia zosta\xc5\x82a wycofana do odwodu Naczelnego Dow\xc3\xb3dztwa, a 29 wrze\xc5\x9bnia 52. Armia i 4. Gwardyjska Armia zosta\xc5\x82y przekazane Frontowi Stepowemu, jednocze\xc5\x9bnie Front Woroneski otrzyma\xc5\x82 od Frontu Centralnego 13. i 60. Armi\xc4\x99 wraz z ich pasami dzia\xc5\x82ania._NEWLINE_Na prawym skrzydle Frontu Woroneskiego naciera\xc5\x82y 38. Armia (w kierunku na Kij\xc3\xb3w) i 40. Armia (w kierunku na Perejas\xc5\x82aw). 3. Gwardyjska Armia Pancerna naciera\xc5\x82a wsp\xc3\xb3lnie z tymi armiami i po sforsowaniu rzeki Su\xc5\x82a pokonywa\xc5\x82y one 25\xe2\x80\x9330\xc2\xa0km na dob\xc4\x99. Od 16 wrze\xc5\x9bnia op\xc3\xb3r niemiecki zacz\xc4\x85\xc5\x82 s\xc5\x82abn\xc4\x85\xc4\x87, poniewa\xc5\xbc g\xc5\x82\xc3\xb3wne jednostki niemieckie wycofywa\xc5\x82y si\xc4\x99 za Dniepr, dzi\xc4\x99ki czemu wojska radzieckie naciera\xc5\x82y bez problem\xc3\xb3w. Na lewym skrzydle frontu naciera\xc5\x82y armie 47., 52., 27. i 4. Gwardyjska, kt\xc3\xb3re pozostawa\xc5\x82y jednak w tyle za szybko posuwaj\xc4\x85cymi si\xc4\x99 armiami prawego skrzyd\xc5\x82a. Po sforsowaniu rzeki Udej (dop\xc5\x82yw Su\xc5\x82y) 3. Gwardyjska Armia Pancerna zacz\xc4\x99\xc5\x82a naciera\xc4\x87 w pasie 40. Armii, poniewa\xc5\xbc na tym kierunku Rosjanie zamierzali utworzy\xc4\x87 przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek, z kt\xc3\xb3rego mieli uderzy\xc4\x87 na Kij\xc3\xb3w. Przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek ten znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 60\xc2\xa0km na po\xc5\x82udnie od Kijowa w du\xc5\xbcym zakolu Dniepru, kt\xc3\xb3ry skr\xc4\x99ca du\xc5\xbcym \xc5\x82ukiem na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny wsch\xc3\xb3d, dzi\xc4\x99ki czemu radziecka artyleria mog\xc5\x82a go ostrzeliwa\xc4\x87 a\xc5\xbc z trzech stron. W centrum tego przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka le\xc5\xbca\xc5\x82a miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 Wielki Bukryn, co da\xc5\x82o mu nazw\xc4\x99 przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek bukry\xc5\x84ski. Jednak sforsowanie Dniepru w tym miejscu, a nast\xc4\x99pnie zaj\xc4\x99cie tego przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka nie by\xc5\x82o \xc5\x82atwym zadaniem. Dniepr osi\xc4\x85ga\xc5\x82 w tym rejonie 800 m szeroko\xc5\x9bci, a jego g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 dochodzi\xc5\x82a do 12 m. Prawy brzeg by\xc5\x82 bardzo wysoki (wznosi\xc5\x82 si\xc4\x99 na 60\xe2\x80\x9380 m, a w pobli\xc5\xbcu wsi Hrihoriwka nawet 150 m) i umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82 kontrolowanie p\xc5\x82askiego lewego brzegu ze znacznej odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci. Na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ku bukry\xc5\x84skim by\xc5\x82o wiele jar\xc3\xb3w o g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci 30\xe2\x80\x9340 m oraz dolin o wysokich urwiskach, co bardzo nie sprzyja\xc5\x82o u\xc5\xbcyciu wojsk pancernych._NEWLINE_Niemcy szybko zorientowali si\xc4\x99, \xc5\xbce Rosjanie chc\xc4\x85 utworzy\xc4\x87 w tym miejscu przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek i gen. Otto W\xc3\xb6hler (dow\xc3\xb3dca 8. Armii broni\xc4\x85cej tego odcinka Dniepru) nakaza\xc5\x82 XXIV Korpusowi Pancernemu dowodzonego przez gen. Walthera Nehringa i wchodz\xc4\x85cego w sk\xc5\x82ad jego armii, kt\xc3\xb3ry w tym czasie wycofywa\xc5\x82 si\xc4\x99 przez most kolejowy w Kaniowie, obsadzenie brzegu bukry\xc5\x84skiego, na kt\xc3\xb3rym dotychczas nie by\xc5\x82o \xc5\xbcadnych wojsk niemieckich. Rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 wy\xc5\x9bcig czo\xc5\x82g\xc3\xb3w gen. Ryba\xc5\x82ki i gen. Nehringa. 21 wrze\xc5\x9bnia po 200-kilometrowym marszu 3. Gwardyjska Armia Pancerna dotar\xc5\x82a do Dniepru na odcinku Kozince\xe2\x80\x93Horodyszcze. Pierwsz\xc4\x85 jednostk\xc4\x85 tej armii pancernej, kt\xc3\xb3ra dotar\xc5\x82a do tej rzeki by\xc5\x82a 51. Gwardyjska Brygada Pancerna pp\xc5\x82k. Nowochiatki, wchodz\xc4\x85ca w sk\xc5\x82ad 6. Gwardyjskiego Korpusu Pancernego. Pomimo braku odpowiedniego sprz\xc4\x99tu do forsowania rzek i skromnej ilo\xc5\x9bci przeprawowych ponton\xc3\xb3w jednej z kompanii 51. Gwardyjskiej Brygady Pancernej dowodzonej przez ppor. Sinaszkina uda\xc5\x82o si\xc4\x99 22 wrze\xc5\x9bnia sforsowa\xc4\x87 Dniepr. Ze wsparciem partyzant\xc3\xb3w kompanii uda\xc5\x82o si\xc4\x99 nast\xc4\x99pnie wyzwoli\xc4\x87 wie\xc5\x9b Hrihoriwk\xc4\x99, le\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 w po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka bukry\xc5\x84skiego. Dzie\xc5\x84 wcze\xc5\x9bniej, 21 wrze\xc5\x9bnia, jednostki 13. Armii Frontu Centralnego sforsowa\xc5\x82y Dniepr na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Kijowa w rejonie miejscowo\xc5\x9bci Mijewo, a 22 wrze\xc5\x9bnia wyl\xc4\x85dowa\xc5\x82y tam g\xc5\x82\xc3\xb3wne si\xc5\x82y tej armii. W pierwszym tygodniu forsowania Dniepru wojska Frontu Woroneskiego utworzy\xc5\x82y kilka ma\xc5\x82ych przycz\xc3\xb3\xc5\x82k\xc3\xb3w o kt\xc3\xb3re musia\xc5\x82y stoczy\xc4\x87 za\xc5\xbcarte walki, by je utrzyma\xc4\x87._NEWLINE_Naczelne Dow\xc3\xb3dztwo Armii Czerwonej i Frontu Woroneskiego zdecydowa\xc5\x82o si\xc4\x99 wtedy desantowa\xc4\x87 w rejonie przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka bukry\xc5\x84skiego dwie brygady powietrznodesantowe. Brygady te mia\xc5\x82y ubezpieczy\xc4\x87 i chroni\xc4\x87 przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek od niemieckich kontratak\xc3\xb3w. Zadaniem 5. Brygady Powietrznodesantowej by\xc5\x82o powstrzymanie na zach\xc3\xb3d od Kaniowa niemieckich posi\xc5\x82k\xc3\xb3w nadchodz\xc4\x85cych z po\xc5\x82udniowego wschodu, za\xc5\x9b 3. Brygady \xe2\x80\x93 bronienie odcinka Szandra\xe2\x80\x93Lipowiec i oczekiwanie na przybycie si\xc5\x82 40. Armii. Nast\xc4\x99pnie po utworzeniu zwartej linii obronnej opartej na bagnach wzd\xc5\x82u\xc5\xbc rzeki Rosawa brygady mia\xc5\x82y stworzy\xc4\x87 przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek operacyjny wsp\xc3\xb3lnie z jednostkami 40. Armii, kt\xc3\xb3rym uda\xc5\x82o si\xc4\x99 sforsowa\xc4\x87 Dniepr. By\xc5\x82a to najwi\xc4\x99ksza operacja powietrznodesantowa Armii Czerwonej podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej. Wczesnym zmierzchem 24 wrze\xc5\x9bnia desant si\xc4\x99 rozpocz\xc4\x85\xc5\x82. Spadochroniarzy desantowano na zach\xc3\xb3d od miejscowo\xc5\x9bci Dudari i w rejonie miejscowo\xc5\x9bci Kolesyszcze. Jednak z powodu b\xc5\x82\xc4\x99d\xc3\xb3w organizacyjnych i z\xc5\x82ego rozpoznania desant zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 pora\xc5\xbck\xc4\x85. Wielu spadochroniarzy zosta\xc5\x82o rozrzuconych na wielkim terenie w ma\xc5\x82ych, oddzielnych grupach, skacz\xc4\x85c w kilku falach. Rosjanie l\xc4\x85dowali w\xc5\x9br\xc3\xb3d niemieckich oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w kieruj\xc4\x85cych si\xc4\x99 w kierunku przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka bukry\xc5\x84skiego, przez co wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich zosta\xc5\x82a zabita zanim wyl\xc4\x85dowa\xc5\x82a na ziemi. Wed\xc5\x82ug danych rosyjskich do 5 pa\xc5\xbadziernika z desantowanych oko\xc5\x82o 7000 spadochroniarzy odnalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 43 grupy licz\xc4\x85ce 2300 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Byli oni zmuszeni do przerwania swojego pierwotnego zadania i po\xc5\x82\xc4\x85czenia si\xc4\x99 z partyzantami w lasach mi\xc4\x99dzy Kaniowem a Czerkasami._NEWLINE_Jednocze\xc5\x9bnie toczy\xc5\x82y si\xc4\x99 zaciek\xc5\x82e walki o przycz\xc3\xb3\xc5\x82ki na zakolu bukry\xc5\x84skim. Z powodu szybkiego kontrataku Niemc\xc3\xb3w i ich przewagi w lotnictwie i artylerii, a tak\xc5\xbce braku odpowiedniego sprz\xc4\x99tu do forsowania rzek, kt\xc3\xb3ry umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82by przeprawienie czo\xc5\x82g\xc3\xb3w i ci\xc4\x99\xc5\xbckiej artylerii piechota 40. Armii nie by\xc5\x82a w stanie po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 kilku taktycznych przycz\xc3\xb3\xc5\x82k\xc3\xb3w. 29 wrze\xc5\x9bnia 40. Armia zosta\xc5\x82a zmuszona przez niemieckie kontrataki do opuszczenia p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych zabudowa\xc5\x84 Bukrynu i Hrihoriwki oraz wzg\xc3\xb3rz 210,8 i 244,5._NEWLINE_W tym samym czasie, kiedy toczy\xc5\x82y si\xc4\x99 ci\xc4\x99\xc5\xbckie walki o utrzymanie przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka bukry\xc5\x84skiego, wojska radzieckie toczy\xc5\x82y te\xc5\xbc walki o powi\xc4\x99kszenie i utrzymanie przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka liuteskiego. 26 wrze\xc5\x9bnia jeden z pluton\xc3\xb3w 842. pu\xc5\x82ku strzeleckiego 240. Dywizji Strzeleckiej prawoskrzyd\xc5\x82owej 38. Armii (dow\xc3\xb3dca gen. Nikandr Czibisow) zdoby\xc5\x82 niewielki przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek na prawym brzegu Dniepru kilkana\xc5\x9bcie kilometr\xc3\xb3w na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Kijowa. Przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek ten zosta\xc5\x82 utrzymany przez 25 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy Armii Czerwonej pod dow\xc3\xb3dztwem st. sier\xc5\xbc. P. Niefiedowa przez 20 godzin, zanim w nocy z 27 na 28 wrze\xc5\x9bnia dotar\xc5\x82y do nich posi\xc5\x82ki w postaci 75 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Tylko 10 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy Niefiedowa prze\xc5\xbcy\xc5\x82o do przybycia posi\xc5\x82k\xc3\xb3w. Na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od miejscowo\xc5\x9bci Swaromja jednostki 38. Armii zdoby\xc5\x82y drugi niedu\xc5\xbcy przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek i rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y zaciek\xc5\x82\xc4\x85 walk\xc4\x99 o utrzymanie i powi\xc4\x99kszenie ich, jednak bez wsparcia wojsk pancernych by\xc5\x82o to niemo\xc5\xbcliwe. Wieczorem 3 pa\xc5\xbadziernika dow\xc3\xb3dca 5. Gwardyjskiego Korpusu Pancernego gen. por. Andriej Krawczenko otrzyma\xc5\x82 rozkaz od gen. Watutina, by wspom\xc3\xb3c oddzia\xc5\x82y walcz\xc4\x85ce na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ku zanim b\xc4\x99dzie za p\xc3\xb3\xc5\xbano. W drodze do Dniepru korpus Krawczenki musia\xc5\x82 najpierw sforsowa\xc4\x87 Desn\xc4\x99 bez barek ani prom\xc3\xb3w. Krawczenko zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 wtedy na przejazd czo\xc5\x82g\xc3\xb3w po dnie rzeki si\xc4\x99gaj\xc4\x85cej w miejscu jej forsowania 2 m g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci i 300 m szeroko\xc5\x9bci. Szpary i otwory w czo\xc5\x82gach zaklejono smaren, smo\xc5\x82\xc4\x85 lub brezentem. Spaliny i powietrze od i do silnika doprowadzono dzi\xc4\x99ki d\xc5\x82ugiej rurze, kt\xc3\xb3ra wystawa\xc5\x82a ponad powierzchni\xc4\x99 wody. By\xc5\x82a to pierwsza podwodna przeprawa czo\xc5\x82g\xc3\xb3w w historii wojsk pancernych. Po sforsowaniu Desny nie do rozwi\xc4\x85zania pozostawa\xc5\x82a kwiestia sforsowania Dniepru do momentu, gdy Rosjanie znale\xc5\xbali dwie uszkodzone barki pozostawione przez Niemc\xc3\xb3w przy brzegu rzeki, kt\xc3\xb3re szybko naprawiono. W nocy z 5 na 6 pa\xc5\xbadziernika przeprawiono przez Dniepr 60 z 90 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w Krawczenki. Po 24 godzinach przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek pod Liute\xc5\xbcem powi\xc4\x99kszono do 10\xc2\xa0km szeroko\xc5\x9bci i 6\xc2\xa0km g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci. W kolejnych dniach Armii Czerwonej uda\xc5\x82o si\xc4\x99 po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 obydwa przycz\xc3\xb3\xc5\x82ki do 15\xc2\xa0km szeroko\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nZmiana taktyki i przygotowania do uderzenia na Kij\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\n12 pa\xc5\xbadziernika si\xc5\x82y Armii Czerwonej podj\xc4\x99\xc5\x82y pr\xc3\xb3b\xc4\x99 przerwania niemieckiej obrony na zakolu bukry\xc5\x84skim, wydostania si\xc4\x99 z tego zakolu i rozwini\xc4\x99cia ofensywy w kierunku Kijowa. Jednak bez wsparcia czo\xc5\x82g\xc3\xb3w 3. Gwardyjskiej Armii Pancernej, kt\xc3\xb3re nie by\xc5\x82y w stanie operowa\xc4\x87 w podmok\xc5\x82ym terenie zakolu, atak zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 pora\xc5\xbck\xc4\x85. 21 pa\xc5\xbadziernika ponowiono pr\xc3\xb3b\xc4\x99 wyrwania si\xc4\x99 z przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka, jednak ta tak\xc5\xbce zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 niepowodzeniem. Po fiasku pr\xc3\xb3b rozwini\xc4\x99cia ofensywy z przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka bukry\xc5\x84skiego na Kij\xc3\xb3w Stalin zadzwoni\xc5\x82 do Watutina i zaproponowa\xc5\x82 mu zmienienie kierunku natarcia na Kij\xc3\xb3w z przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka bukry\xc5\x84skiego na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek liuteski. Na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ku bukry\xc5\x84skim Niemcy skoncentrowali du\xc5\xbce si\xc5\x82y, w tym jednostki pancerne i zmotoryzowane ze wsparciem lotnictwa. Teren sprzyja\xc5\x82 tak\xc5\xbce Niemcom w powstrzymywaniu uderze\xc5\x84 jednostek Armii Czerwonej. Sytuacja na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ku liuteskim wygl\xc4\x85da\xc5\x82a dok\xc5\x82adnie na odwr\xc3\xb3t. Teren w tym rejonie by\xc5\x82 p\xc5\x82aski i tym samym umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82 wykorzystanie du\xc5\xbcej liczby czo\xc5\x82g\xc3\xb3w. Niemieckie si\xc5\x82y znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 w rejonie tego przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka by\xc5\x82y bardzo skromne, dzi\xc4\x99ki czemu oddzia\xc5\x82y Armii Czerwonej walcz\xc4\x85ce na tym przycz\xc3\xb3\xc5\x82ku osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y o wiele wi\xc4\x99ksze sukcesy, ni\xc5\xbc jednostki na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ku bukry\xc5\x84skim. Stalin zaproponowa\xc5\x82 przerzucenie 3. Gwardyjskiej Armii Pancernej i jednostek wsparcia 40. Armii na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek liuteski (tylko podczas nocy) sk\xc4\x85d mia\xc5\x82y zaatakowa\xc4\x87 Kij\xc3\xb3w, podczas gdy jednostki 27. i 40. Armii mia\xc5\x82y nadal atakowa\xc4\x87 na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ku bukry\xc5\x84skim. Tym samym zamierzano zmyli\xc4\x87 przeciwnika._NEWLINE_Z tego powodu 24 pa\xc5\xbadziernika Stawka wyda\xc5\x82a dyrektyw\xc4\x99 z podpisem Stalina i gen. Aleksieja Antonowa (b\xc4\x99d\xc4\x85cego szefem Sztabu Generalnego Armii Czerwonej) przeniesienia dzia\xc5\x82a\xc5\x84 ofensywnych 1. Frontu Ukrai\xc5\x84skiego na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek liuteski. Zmiana pozycji 3. Gwardyjskiej Armii Pancernej i czterech dywizji strzeleckich mia\xc5\x82a zako\xc5\x84czy\xc4\x87 si\xc4\x99 1-2 listopada. Na t\xc4\x99 dat\xc4\x99 planowano rozpocz\xc4\x99cie ofensywy przez 1. Front Ukrai\xc5\x84ski, jednak 3. Gwardyjska Armia Pancerna mia\xc5\x82a ruszy\xc4\x87 dopiero 3-4 listopada. W dyrektywie tej Stawka zdecydowa\xc5\x82a te\xc5\xbc o kierunku dzia\xc5\x82a\xc5\x84 ofensywnych poszczeg\xc3\xb3lnych armii 1. Frontu Ukrai\xc5\x84skiego. 1. Front Ukrai\xc5\x84ski mia\xc5\x82 obej\xc5\x9b\xc4\x87 Kij\xc3\xb3w od p\xc3\xb3\xc5\x82nocy, wyj\xc5\x9b\xc4\x87 na ty\xc5\x82y obro\xc5\x84c\xc3\xb3w i zaatakowa\xc4\x87 miasto od zachodu. Jednocze\xc5\x9bnie z przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka liuteskiego mia\xc5\x82y zaatakowa\xc4\x87 38. Armia i 3. Gwardyjska Armia Pancerna. Zak\xc5\x82adano, \xc5\xbce 38. Armia gen. Kiri\xc5\x82\xc5\x82a Moskalenki razem z 5. Gwardyjskim Korpusem Pancernym, wspierane przez 7. Korpus Artylerii Prze\xc5\x82amania gen. Paw\xc5\x82a Korolkowa, przerw\xc4\x85 obron\xc4\x99 na odcinku Moszczun \xe2\x80\x93 Wyszgorod zapewniaj\xc4\x85c wprowadzenie do wy\xc5\x82omu 3. Gwardyjskiej Armii Pancernej i 1. Gwardyjskiego Korpusu Kawalerii gen. Wiktora Baranowa po przeprawie przez Dniepr atakuj\xc4\x85cych w kierunku Fastowa i Bia\xc5\x82ej Cerkwi. Natomiast sama 38. Armia mia\xc5\x82a naciera\xc4\x87 na Wasilk\xc3\xb3w. Jednocze\xc5\x9bnie 60. Armii rozkazano atakowa\xc4\x87 na Rowy i Dymer i dalej na po\xc5\x82udnie mi\xc4\x99dzy rzekami Zdwi\xc5\xbc i Irpie\xc5\x84 w celu os\xc5\x82aniania atakuj\xc4\x85cej 38. Armii. Dla ukrycia prawdziwego kierunku natarcia dwa dni wcze\xc5\x9bniej z przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka bukry\xc5\x84skiego mia\xc5\x82y rozpocz\xc4\x85\xc4\x87 dzia\xc5\x82ania 40. Armia gen. Filipa \xc5\xbbmaczenki i 27. Armia gen. Siergieja Trofimienki, symuluj\xc4\x85ce atak w kierunku Kagar\xc5\x82yka i Bia\xc5\x82ej Cerkwi._NEWLINE_Zmian\xc4\x99 pozycji jednostek z przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka bukry\xc5\x84skiego na liuteski rozpocz\xc4\x99to noc\xc4\x85 z 25 na 26 pa\xc5\xbadziernika. Przegrupowywano g\xc5\x82\xc3\xb3wnie 3. Gwardyjsk\xc4\x85 Armi\xc4\x99 Pancern\xc4\x85 i jednostki wsparcia armii og\xc3\xb3lnowojskowych, w tym 7. Korpus Artylerii Prze\xc5\x82amania. Armie na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ku bukry\xc5\x84skim (40., 27. i 47.) mia\xc5\x82y maskowa\xc4\x87 przegrupowanie 3. Gwardyjskiej Armii Pancernej i innych jednostek poprzez postawienie wielu makiet czo\xc5\x82g\xc3\xb3w i dzia\xc5\x82 artyleryjskich. W przeci\xc4\x85gu kilku nocy zamaskowane i skryte wojska przeniesiono na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek liuteski, wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich by\xc5\x82a zmuszona do sforsowania po drodze Desny. Przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek ten by\xc5\x82 podobny do tr\xc3\xb3jk\xc4\x85ta r\xc3\xb3wnoramiennego, w kt\xc3\xb3rym boki sk\xc5\x82ada\xc5\x82y si\xc4\x99 z: na wschodzie rzeki Dniepr, na zachodzie rzeki Irpie\xc5\x84, a na po\xc5\x82udniu 14-kilometrowego odcinka mi\xc4\x99dzy miejscowo\xc5\x9bciami Moszczun i Wyszgorod. Odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 z p\xc3\xb3\xc5\x82nocny na po\xc5\x82udnie wynosi\xc5\x82a 19\xe2\x80\x9320\xc2\xa0km. Wi\xc4\x99ksza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka by\xc5\x82a pokryta lasami. Na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od uj\xc5\x9bcia rzeki Irpie\xc5\x84 do Dniepru 13. i 60. Armia mia\xc5\x82y ma\xc5\x82e przycz\xc3\xb3\xc5\x82ki. Po\xc5\x82udniowa cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka liuteskiego znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 tylko 10\xc2\xa0km od Kijowa. Na po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka 38. Armia mia\xc5\x82a 6 dywizji strzeleckich, a na dwukilometrowym odcinku na zachodnim brzegu rzeki Irpie\xc5\x84 \xe2\x80\x93 dwie dywizje. 5. Gwardyjski Korpus Pancerny z czechos\xc5\x82awack\xc4\x85 1. Samodzieln\xc4\x85 Brygad\xc4\x85 zajmowa\xc5\x82 pozycje ko\xc5\x82o miejscowo\xc5\x9bci Nowi Petriwci, w kt\xc3\xb3rej znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 te\xc5\xbc dow\xc3\xb3dztwa 38. Armii i 3. Gwardyjskiej Armii Pancernej._NEWLINE_Przesuni\xc4\x99cie wojsk 3. Gwardyjskiej Armii Pancernej i innych jednostek na nowe pozycje zosta\xc5\x82o zauwa\xc5\xbcone przez jednostki 4. Armii Pancernej gen. Hotha, jednak z\xc5\x82a pogoda uniemo\xc5\xbcliwi\xc5\x82a kontynuowanie rozpoznania lotniczego. Wojska Hotha wykry\xc5\x82y tak\xc5\xbce wojska radzieckie na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ku liuteskim, kt\xc3\xb3re Hoth chcia\xc5\x82 zlikwidowa\xc4\x87 atakiem jednostek pancernych, ale Hitler odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 przeprowadzenia takiego uderzenia. Ostatecznie na pocz\xc4\x85tku listopada Watutin posiada\xc5\x82 na tym przycz\xc3\xb3\xc5\x82ku trzy armie i jeden korpus pancerny, a po drugiej stronie rzeki jeszcze jeden korpus kawalerii. Na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ku Rosjanie posiadali tak\xc5\xbce olbrzymie ilo\xc5\x9bci artylerii._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku listopada przeciwnikami 1. Frontu Ukrai\xc5\x84skiego by\xc5\x82y 4. Armia Pancerna i 8. Armia Grupy Armii \xe2\x80\x9ePo\xc5\x82udnie\xe2\x80\x9d oraz 2. Armia Grupy Armii \xe2\x80\x9e\xc5\x9arodek\xe2\x80\x9d. Liczy\xc5\x82y one ok. 500 tys. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, do 6000 dzia\xc5\x82 i mo\xc5\xbadzierzy, 400 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w i dzia\xc5\x82 szturmowych oraz 660 samolot\xc3\xb3w. Wok\xc3\xb3\xc5\x82 przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka zajmowanego przez 38. Armi\xc4\x99 zbudowano trzy linie obrony o \xc5\x82\xc4\x85cznej g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci 14\xc2\xa0km. Si\xc5\x82y 1. Frontu Ukrai\xc5\x84skiego liczy\xc5\x82y 663 tys. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, ok. 7000 dzia\xc5\x82 i mo\xc5\xbadzierzy, 675 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w i dzia\xc5\x82 samobie\xc5\xbcnych oraz 700 samolot\xc3\xb3w. Praktycznie si\xc5\x82y obu stron by\xc5\x82y podobne, ale na kierunku g\xc5\x82\xc3\xb3wnego uderzenia Armia Czerwona posiada\xc5\x82a trzy razy wi\xc4\x99cej ludzi, prawie pi\xc4\x99\xc4\x87 razy wi\xc4\x99cej artylerii i dziewi\xc4\x99\xc4\x87 razy wi\xc4\x99cej czo\xc5\x82g\xc3\xb3w. W 51. Korpusie Strzeleckim 38. Armii na kilometr frontu przypada\xc5\x82y 344 dzia\xc5\x82a i mo\xc5\xbadzierze, a w 50. Korpusie Strzeleckim \xe2\x80\x93 do 416.\n_START_SECTION_\nWyzwolenie Kijowa\n_START_PARAGRAPH_\nDzia\xc5\x82ania rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 zgodnie z planem 1 listopada atakiem armii zgromadzonych na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ku bukry\xc5\x84skim, kt\xc3\xb3re mimo silnego oporu powoli zdobywa\xc5\x82y teren. Dla unikni\xc4\x99cia przerwania obrony Niemcy skierowali tam trzy dywizje pancerne i jedn\xc4\x85 zmotoryzowan\xc4\x85. W wyniku tych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 pozorowany atak okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 skuteczny. W\xc5\x82a\xc5\x9bciwe natarcie rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 3 listopada na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. W pierwszym rzucie naciera\xc5\x82y armie 38. i 60. oraz cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 5. Gwardyjskiego Korpusu Pancernego. Pot\xc4\x99\xc5\xbcne uderzenie artyleryjskie wykonane przez 7. Korpus Artylerii Prze\xc5\x82amania i artyleri\xc4\x99 korpus\xc3\xb3w strzeleckich 38. Armii zada\xc5\x82o ogromne straty trzem niemieckim dywizjom piechoty (88., 68. i 208.), dzi\xc4\x99ki czemu do ko\xc5\x84ca dnia grupa uderzeniowa przerwa\xc5\x82a front w wielu miejscach i posun\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 o 5\xe2\x80\x9312\xc2\xa0km. Wojska niemieckie kontratakowa\xc5\x82y 20. Dywizj\xc4\x85 Grenadier\xc3\xb3w Pancernych, 7. Dywizj\xc4\x85 Pancern\xc4\x85 i cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 8. Dywizji Pancernej powstrzymuj\xc4\x85c tylko chwilowo natarcie radzieckie za cen\xc4\x99 olbrzymich strat. W nocy 3 listopada czo\xc5\x82gi 3. Gwardyjskiej Armii Pancernej gen. Ryba\xc5\x82ki przyst\xc4\x85pi\xc5\x82y do zmasowanego ataku z zapalonymi reflektorami i wyj\xc4\x85cymi syrenami. Uprzedzi\xc5\x82y je zmasowana nawa\xc5\x82a ogniowa artylerii. Na pancerzach czo\xc5\x82g\xc3\xb3w jechali \xc5\xbco\xc5\x82nierze 167. i 136. Dywizji Strzeleckiej. Doprowadzi\xc5\x82o to do wybuchu paniki w\xc5\x9br\xc3\xb3d niemieckich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, przez co obrona niemiecka zosta\xc5\x82a szybko prze\xc5\x82amana. Niemiecka 7. Dywizja Pancerna nie zdo\xc5\x82a\xc5\x82a powstrzyma\xc4\x87 Rosjan od sforsowania rzeki Irpie\xc5\x84 (8\xc2\xa0km na zach\xc3\xb3d od Kijowa) i przeci\xc4\x99ciu dr\xc3\xb3g prowadz\xc4\x85cych do \xc5\xbbytomierza i Fastowa, wa\xc5\xbcnych w\xc4\x99z\xc5\x82\xc3\xb3w komunikacyjnych znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 na po\xc5\x82udniowy zach\xc3\xb3d od Kijowa. Oddzia\xc5\x82y 7. Dywizji Pancernej i 20. Dywizji Grenadier\xc3\xb3w Pancernych zosta\xc5\x82y wtedy zmuszone do wycofania si\xc4\x99._NEWLINE_Jednostki Armii Czerwonej by\xc5\x82y ca\xc5\x82y czas wspierane przez Wojskowe Si\xc5\x82y Powietrzne atakuj\xc4\x85ce silne punkty oporu wroga i niszcz\xc4\x85ce nieprzyjacielskie zwi\xc4\x85zki pancerne i piechoty. 1 i 2 listopada samoloty radzieckiej 2. Armii Lotniczej dowodzonej przez gen. Stiepana Krasowskiego przeprowadzi\xc5\x82y 640 samolotolot\xc3\xb3w. W nocy z 2 na 3 listopada wykonano 207 samolotolot\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 wszystkie przez lekkie bombowce. 3 listopada 988 samolotolot\xc3\xb3w, po\xc5\x82owa z nich przez bombowce. Lotnictwo my\xc5\x9bliwskie tak\xc5\xbce by\xc5\x82o aktywne i w tych samych dniach przeprowadzi\xc5\x82o 1145 samolotolot\xc3\xb3w, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie misji patrolowych nad przycz\xc3\xb3\xc5\x82kami Armii Czerwonej. W 36 walkach powietrznych zestrzelono 31 samolot\xc3\xb3w niemieckich. Dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 Luftwaffe ograniczy\xc5\x82a si\xc4\x99 do 286 samolotolot\xc3\xb3w._NEWLINE_4 i 5 listopada Watutin wprowadzi\xc5\x82 do walki 1. Gwardyjski Korpus Kawalerii oraz drugie rzuty i rezerwy atakuj\xc4\x85cych armii. W\xc5\x9br\xc3\xb3d tych ostatnich znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 czechos\xc5\x82owacka 1. Samodzielna Brygada. Oddzia\xc5\x82y pancerne otrzyma\xc5\x82y rozkaz parcia naprz\xc3\xb3d za wszelk\xc4\x85 cen\xc4\x99 bez ogl\xc4\x85dania si\xc4\x99 na wsparcie piechoty. U\xc5\xbcycie wszystkich mo\xc5\xbcliwych si\xc5\x82 z\xc5\x82ama\xc5\x82o do wieczora 4 listopada obron\xc4\x99 na ca\xc5\x82ej linii. 5 listopada wyzwolono Swiatoszyno. Tego dnia 60. Armia posun\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 o 20\xc2\xa0km, za\xc5\x9b 38. Armia o 25\xc2\xa0km. 23. Korpus Strzelecki 38. Armii drugiego rzutu naciera\xc5\x82 w kierunku rzeki Irpie\xc5\x84 i 5 listopada dotar\xc5\x82 do linii \xc5\xbbu\xc5\x82any \xe2\x80\x93 zachodnie przedmie\xc5\x9bcia Kijowa. Z kolei 51. Korpus Strzelecki toczy\xc5\x82 ju\xc5\xbc walki o Kij\xc3\xb3w. 3. Gwardyjska Armia Pancerna zdoby\xc5\x82a punkty oporu w rejonie Bieliczy u Swiatoszyna. Dopiero wtedy niemieckie dow\xc3\xb3dztwo prawid\xc5\x82owo oceni\xc5\x82o sytuacj\xc4\x99 i zacz\xc4\x99\xc5\x82o przerzuca\xc4\x87 oddzia\xc5\x82y z przycz\xc3\xb3\xc5\x82ka bukry\xc5\x84skiego w kierunku Kijowa. Watutin, chc\xc4\x85c wyprzedzi\xc4\x87 niemiecki manewr, nakaza\xc5\x82 zwi\xc4\x99kszenie tempa ataku. W efekcie po po\xc5\x82udniu 5 listopada oddzia\xc5\x82y 5. Gwardyjskiego Korpusu Pancernego dosz\xc5\x82y do p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnich przedmie\xc5\x9b\xc4\x87 miasta i rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y walki o fabryki \xe2\x80\x9eArsena\xc5\x82\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eBolszewik\xe2\x80\x9d. Podchodz\xc4\x85ce ze wszystkich stron oddzia\xc5\x82y radzieckie w nocy z 5 na 6 listopada wdar\xc5\x82y si\xc4\x99 do miasta, czo\xc5\x82gi gen. Krawczenki wjecha\xc5\x82y na g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 alej\xc4\x99 Kijowa \xe2\x80\x93 Chreszczatyk. 6 listopada o godz. 4:00 nad ranem na \xc5\x9bwi\xc4\x99to Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Pa\xc5\xbadziernikowej Kij\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 wyzwolony.\n_START_SECTION_\nDalsza ofensywa radziecka\n_START_PARAGRAPH_\nPo wyzwoleniu Kijowa gen. Watutin zamierza\xc5\x82 \xc5\x9bciga\xc4\x87 odchodz\xc4\x85ce wojska niemieckie w trzech kierunkach: na \xc5\xbbytomierz, Koziatyn i Bia\xc5\x82\xc4\x85 Cerkiew, staraj\xc4\x85c si\xc4\x99 wej\xc5\x9b\xc4\x87 na ich ty\xc5\x82y. Mia\xc5\x82o temu s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc4\x87 natarcie na Owrucz. Spowodowa\xc5\x82o to rozci\xc4\x85gniecie wojsk frontu na znacznej przestrzeni. Natomiast najwa\xc5\xbcniejszym bie\xc5\xbc\xc4\x85cym zadaniem by\xc5\x82o wyzwolenie dw\xc3\xb3ch miast \xe2\x80\x93 Fastowa i Wasilkowa \xe2\x80\x93 le\xc5\xbc\xc4\x85cych na po\xc5\x82udnie od Kijowa. Pierwsze z nich wyzwoli\xc5\x82a 7 listopada 91. Brygada Pancerna dzia\xc5\x82aj\xc4\x85ca wsp\xc3\xb3lnie z czo\xc5\x82owymi oddzia\xc5\x82ami 6. Gwardyjskiego Korpusu Pancernego. Po wyzwoleniu tego miasta oddzia\xc5\x82y radzieckie ruszy\xc5\x82y na Koziatyn i Bia\xc5\x82\xc4\x85 Cerkiew. Jednocze\xc5\x9bnie 38. Armia w ci\xc4\x85gu dw\xc3\xb3ch dni, poruszaj\xc4\x85c si\xc4\x99 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc drogi do \xc5\xbbytomierza, przeby\xc5\x82a 50\xe2\x80\x9360\xc2\xa0km._NEWLINE_Ju\xc5\xbc 7 listopada, dzie\xc5\x84 po wyzwoleniu Kijowa przez oddzia\xc5\x82y 1. Frontu Ukrai\xc5\x84skiego, feldmarsz. Erich von Manstein zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 do Hitlera o zgod\xc4\x99 na przeprowadzenie kontrataku maj\xc4\x85cego na celu odbicie Kijowa, dok\xc5\x82adnie tak samo jak to si\xc4\x99 sta\xc5\x82o na pocz\xc4\x85tku 1943 roku pod Charkowem. Kontruderzenie Manstein zamierza\xc5\x82 wykona\xc4\x87 trzema dywizjami pancernymi: 1., SS \xe2\x80\x9eLeibstandarte Adolf Hitler\xe2\x80\x9d i 25. Z powodu bardzo szybkiego posuwania si\xc4\x99 wojsk 1. Frontu Ukrai\xc5\x84skiego po wyzwoleniu Kijowa Hitler zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na przeprowadzenie kontrataku. Dow\xc3\xb3dztwo Grupy Armii \xe2\x80\x9ePo\xc5\x82udnie\xe2\x80\x9d planowa\xc5\x82o kontruderzenie wojsk pancernych na po\xc5\x82ow\xc4\x99 listopada. XLVIII Korpus Pancerny wraz z trzema \xc5\x9bwie\xc5\xbcymi dywizjami pancernymi i dywizj\xc4\x85 SS \xe2\x80\x9eDas Reich\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ra toczy\xc5\x82a wcze\xc5\x9bniej walki z jednostkami radzieckimi na przycz\xc3\xb3\xc5\x82ku bukry\xc5\x84skim, mia\xc5\x82 zaatakowa\xc4\x87 z rejonu Bia\xc5\x82ej Cerkwi. Dodatkowo 4. Armi\xc4\x99 Pancern\xc4\x85 Manstein wzmocni\xc5\x82 dywizjami pancernymi z 8. Armii \xe2\x80\x93 3. i 10. \xe2\x80\x93 oraz 198. Dywizj\xc4\x85 Piechoty i 20. Dywizj\xc4\x85 Grenadier\xc3\xb3w Pancernych._NEWLINE_XLVIII Korpus Pancerny nie zd\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do po\xc5\x82owy listopada skoncentrowa\xc4\x87 swoich si\xc5\x82, a jednocze\xc5\x9bnie sytuacja w rejonie na po\xc5\x82udniowy zach\xc3\xb3d od Kijowa pogarsza\xc5\x82a si\xc4\x99 z powodu szybko nacieraj\xc4\x85cych oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w radzieckich. Z tego powodu do zabezpieczenia rejonu rozwini\xc4\x99cia korpusu pod Fastowem Niemcy skierowali 25. Dywizj\xc4\x99 Pancern\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra swoje dzia\xc5\x82ania pod tym miastem rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a ju\xc5\xbc 7 listopada. Pomi\xc4\x99dzy niemieck\xc4\x85 dywizj\xc4\x85 pancern\xc4\x85 a radzieckimi 55. Brygad\xc4\x85 Pancern\xc4\x85 gen. Dragunskiego i 71. Brygad\xc4\x85 Zmechanizowan\xc4\x85 p\xc5\x82k. \xc5\x81upowa (obie nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do 3. Gwardyjskiej Armii Pancernej) wywi\xc4\x85za\xc5\x82y si\xc4\x99 ci\xc4\x99\xc5\xbckie walki w rejonie wsi Pawo\xc5\x82ocz i Popielnia \xe2\x80\x93 obie le\xc5\xbc\xc4\x85ce 35\xe2\x80\x9340\xc2\xa0km na po\xc5\x82udniowy zach\xc3\xb3d od Fastowa. Brygady te mia\xc5\x82y za zadanie naciera\xc4\x87 dalej na zach\xc3\xb3d po wyzwoleniu Fastowa 7 listopada. Walki trwa\xc5\x82y mniej wi\xc4\x99cej do po\xc5\x82owy listopada, podczas kt\xc3\xb3rych 25. Dywyizja Pancerna ponios\xc5\x82a ci\xc4\x99\xc5\xbckie straty, a brygadom radzieckim uda\xc5\x82o si\xc4\x99 oderwa\xc4\x87 od przeciwnika i dotrze\xc4\x87 do g\xc5\x82\xc3\xb3wnych si\xc5\x82 1. Frontu Ukrai\xc5\x84skiego._NEWLINE_Dzia\xc5\x82ania 25. Dywizji Pancernej zaalarmowa\xc5\x82y dow\xc3\xb3dztwo 1. Frontu Ukrai\xc5\x84skiego i u\xc5\x9bwiadomi\xc5\x82y, i\xc5\xbc Niemcy planuj\xc4\x85 przeprowadzenie dzia\xc5\x82a\xc5\x84 o znacznie wi\xc4\x99kszej skali w tym rejonie. O niemieckich planach dowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce wywiad radziecki. Dodatkowo jednostki uderzeniowe frontu rozprzestrzeni\xc5\x82y si\xc4\x99 na wielkie odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci, z dala od baz zaopatrzeniowych i wojsk wsparcia w postaci lotnictwa i artylerii. Z tego powodu wieczorem 12 listopada, za zgod\xc4\x85 Stawki, wydano rozkaz wstrzymania natarcia wojsk radzieckich. Jednocze\xc5\x9bnie Stawka rozkaza\xc5\x82a do ko\xc5\x84ca listopada i pocz\xc4\x85tku grudnia koncentracj\xc4\x99 w rejonie Kijowa du\xc5\xbcych rezerw: 1. Gwardyjsk\xc4\x85 Armi\xc4\x99, 18. Armi\xc4\x99, 1. Armi\xc4\x99 Pancern\xc4\x85 i dwa korpusy pancerne.\n_START_SECTION_\nKontruderzenie Mansteina\n_START_PARAGRAPH_\nTu\xc5\xbc przed rozpocz\xc4\x99ciem kontruderzenia nowo mianowany dow\xc3\xb3dca 4. Armii Pancernej gen. Erhard Raus odrzuci\xc5\x82 plan zaatakowania z rejonu Bia\xc5\x82ej Cerkwi. Zamiast tego XLVIII Korpus Pancerny, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 z sze\xc5\x9bciu dywizji pancernych i jednej dywizji piechoty, jego armii mia\xc5\x82 najpierw ruszy\xc4\x87 na \xc5\xbbytomierz (wyzwolony 12 listopada), by zniszczy\xc4\x87 oddzia\xc5\x82y radzieckie w rejonie tego miasta. Dopiero wtedy miano atakowa\xc4\x87 na Kij\xc3\xb3w. Decyzja ta zosta\xc5\x82a mocno skrytykowana przez innych dow\xc3\xb3dc\xc3\xb3w niemieckich, poniewa\xc5\xbc ich zdaniem uderzenie z zachodu nie gwarantowa\xc5\x82o powodzenia. Zosta\xc5\x82a ona jednak zaakceptowania przez Mansteina._NEWLINE_15 listopada Niemcy przyst\xc4\x85pili do kontruderzenia. Wojska niemieckie zaatakowa\xc5\x82y w dw\xc3\xb3ch kierunkach: z miejscowo\xc5\x9bci Iwnica 7. Dywizj\xc4\x85 Pancern\xc4\x85, 20. Dywizj\xc4\x85 Grenadier\xc3\xb3w Pancernych i dwoma dywizjami piechoty na \xc5\xbbytomierz i na wsch\xc3\xb3d od niego oraz z miejscowo\xc5\x9bci Kornyn i Chodork\xc3\xb3w na p\xc3\xb3\xc5\x82noc XLVIII Korpusem Pancernym. Oddzia\xc5\x82y na pomocniczym kierunku w rejonie Iwnicy zdo\xc5\x82a\xc5\x82y wyj\xc5\x9b\xc4\x87 na ty\xc5\x82y 23. Korpusu Strzeleckiego 38. Armii, kt\xc3\xb3ry razem z 1. Gwardyjskim Korpusem Kawalerii broni\xc5\x82 \xc5\xbbytomierza. Tego samego dnia 7. Dywizja Pancerna wsp\xc3\xb3lnie z 8. Dywizj\xc4\x85 Pancern\xc4\x85 nacieraj\xc4\x85c\xc4\x85 na \xc5\xbbytomierz od zachodu przekroczy\xc5\x82y rzek\xc4\x99 Teterew i wesz\xc5\x82y na drog\xc4\x99 \xc5\xbbytomierz\xe2\x80\x93Kij\xc3\xb3w. Oddzia\xc5\x82y radzieckie broni\xc4\x85ce \xc5\xbbytomierza znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 w p\xc3\xb3\xc5\x82okr\xc4\x85\xc5\xbceniu i z tego powodu 20 listopada opu\xc5\x9bci\xc5\x82y miasto wycofuj\xc4\x85c si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc w rejon Czerniachowa. Natarcie XLVIII Korpusu Pancernego na pozycje 17. Korpusu Strzeleckiego i grupy pancernej, kt\xc3\xb3ra wzmocni\xc5\x82a 38. Armi\xc4\x99, tak\xc5\xbce przebiega\xc5\x82o pomy\xc5\x9blnie, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci po tym jak korpus ten zosta\xc5\x82 wzmocniony 7. i 19. Dywizj\xc4\x85 Pancern\xc4\x85._NEWLINE_Uderzenie wojsk niemieckich nie by\xc5\x82o \xc5\xbcadnym zaskoczeniem dla Rosjan, kt\xc3\xb3rzy ju\xc5\xbc w pierwszych dniach stawili zaciek\xc5\x82y op\xc3\xb3r, jednak przewaga Niemc\xc3\xb3w w wojskach pancernych by\xc5\x82a ogromna. Mi\xc4\x99dzy 16 a 18 listopada gwa\xc5\x82towne walki toczono o miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 Brusi\xc5\x82\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ra posiada\xc5\x82a wzmocniony artyleri\xc4\x85 garnizon. 17 i 18 listopada wojska radzieckie kontratakowa\xc5\x82y na Korostesz\xc3\xb3w i Brusi\xc5\x82\xc3\xb3w, jednak kontrataki zako\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 pora\xc5\xbck\xc4\x85. Jednocze\xc5\x9bnie Rosjanie odnie\xc5\x9bli kilka sukces\xc3\xb3w na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. 17 listopada 60. Armia wyzwoli\xc5\x82a Koroste\xc5\x84, a dzie\xc5\x84 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej 13. Armia \xe2\x80\x93 Owrucz. Tak samo natarcie dywizji SS \xe2\x80\x9eLeibstandarte Adolf Hitler\xe2\x80\x9d na Brusi\xc5\x82\xc3\xb3w zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 niepowodzeniem. Ze 100 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w tej dywizji, kt\xc3\xb3re uderzy\xc5\x82y na miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 po\xc5\x82owa zosta\xc5\x82a zniszczona, a reszta musia\xc5\x82a si\xc4\x99 wycofa\xc4\x87. Sytuacj\xc4\x99 uratowa\xc5\x82y jednostki na skrzyd\xc5\x82ach dywizji, a mianowicie 7. Dywizja Pancerna i 20. Dywizja Grenadier\xc3\xb3w Pancernych na lewym skrzydle i 1. oraz 19. Dywizja Pancerna na prawym skrzydle. Wieczorem 21 listopada si\xc5\x82y XLVIII Korpusu Pancernego zamkn\xc4\x99\xc5\x82y w okr\xc4\x85\xc5\xbceniu Brusi\xc5\x82\xc3\xb3w i do 24 listopada zlikwidowa\xc5\x82y obron\xc4\x99. Jednak ku zdziwieniu Niemc\xc3\xb3w do niewoli wzi\xc4\x99to minimaln\xc4\x85 liczb\xc4\x99 je\xc5\x84c\xc3\xb3w, poniewa\xc5\xbc gen. Watutin wyda\xc5\x82 wcze\xc5\x9bniej rozkaz o opuszczeniu Brusi\xc5\x82owa, zanim zosta\xc5\x82 on okr\xc4\x85\xc5\xbcony._NEWLINE_W tym czasie Stalin przys\xc5\x82a\xc5\x82 gen. Konstantyna Rokossowskiego, by zapozna\xc5\x82 si\xc4\x99 on z sytuacj\xc4\x85 na odcinku 1. Frontu Ukrai\xc5\x84skiego. Rokossowski po zapoznaniu si\xc4\x99 z sytuacj\xc4\x85 i rozmowie z gen. Watutinem stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce sukcesy niemieckie by\xc5\x82y spowodowane pasywn\xc4\x85 postaw\xc4\x85 1. Frontu Ukrai\xc5\x84skiego. Rokossowski uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce Watutin zamiast si\xc4\x99 broni\xc4\x87 powinien przej\xc5\x9b\xc4\x87 do ofensywy. Watutin wyt\xc5\x82umaczy\xc5\x82 Rokossowskiemu, \xc5\xbce nie podj\xc4\x85\xc5\x82 ofensywnych przeciwdzia\xc5\x82a\xc5\x84 przeciwko wrogowi z powodu bliskiej odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci stolicy Ukrainy. Rokossowski zaradzi\xc5\x82 natychmiastowe przej\xc5\x9bcie do dzia\xc5\x82a\xc5\x84 ofensywnych, kt\xc3\xb3re rozpocz\xc4\x99to 24 grudnia 1943 roku._NEWLINE_4. Armia Pancerna kontynuowa\xc5\x82a natarcie, tym razem XIII Korpusem Armijnym znajduj\xc4\x85cym si\xc4\x99 w rejonie \xc5\xbbytomierza. Korpus ten by\xc5\x82 jednak za s\xc5\x82aby, wi\xc4\x99c natarcie ponowi\xc5\x82 ponownie XLVIII Korpus Pancerny. 6 grudnia o godz. 6:00 rano trzy niemieckie dywizje pancerne (7., 1. i SS \xe2\x80\x9eLeibstandarte Adolf Hitler\xe2\x80\x9d) ruszy\xc5\x82y do ataku na Radomy\xc5\x9bl wzd\xc5\x82u\xc5\xbc drogi \xc5\xbbytomierz\xe2\x80\x93Koroste\xc5\x84. Do wieczora linie obronne 60. Armii gen. Czerniachowskiego zosta\xc5\x82y przerwane na odcinku 32\xc2\xa0km. Uderzenie kontynuowano w nocy. Walki toczono mi\xc4\x99dzy rzekami Teterew i Irsza. Teren zdobyty przez korpus pancerny zosta\xc5\x82 obsadzony przez XIII Korpus Armijny. Do 15 grudnia dzia\xc5\x82ania korpusu pancernego w tym rejonie wygas\xc5\x82y. W tym samym czasie na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Radomy\xc5\x9bla LIX Korpus Armijny zdoby\xc5\x82 Koroste\xc5\x84. Zdobycie tego miasta zabezpieczy\xc5\x82o lewe skrzyd\xc5\x82o 4. Armii Pancernej._NEWLINE_Gen. Raus rozkaza\xc5\x82 XLVIII Korpusowi Pancernemu przeprowadzenie oskrzydlaj\xc4\x85cego uderzenia na Me\xc5\x82en\xc4\x99. Atak ten zosta\xc5\x82 przeprowadzony w celu zlikwidowania zagro\xc5\xbcenia jakim by\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 wklinowania si\xc4\x99 oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w radzieckich mi\xc4\x99dzy XIII a LIX Korpusem Armijnym. Natarcie rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 16 grudnia o godz. 9:00 rano. W ataku bra\xc5\x82y udzia\xc5\x82 1. i 7. Dywizja Pancerna oraz dywizja SS \xe2\x80\x9eLeibstandarte Adolf Hitler\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3rych celem by\xc5\x82o okr\xc4\x85\xc5\xbcenie jednostek radzieckich pod Me\xc5\x82en\xc4\x85. Op\xc3\xb3r Armii Czerwonej by\xc5\x82 jednak ogromny i 21 grudnia przesz\xc5\x82a ona do kontruderzenia. Niemcy zostali kompletnie zaskoczeni, gdy przy zabitym radzieckim majorze znaleziono mapy operacyjne, z kt\xc3\xb3rych wynika\xc5\x82o, \xc5\xbce op\xc3\xb3r niemieckim dywizjom stawiaj\xc4\x85 trzy korpusy pancerne i cztery og\xc3\xb3lnowojskowe. Z tego powodu wszystkie niemieckie dywizje, z wyj\xc4\x85tkiem \xe2\x80\x9eLeibstandarte\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ra nadal podejmowa\xc5\x82a pr\xc3\xb3by zdobycia Me\xc5\x82eny i po\xc5\x82\xc4\x85czenia si\xc4\x99 z 7. Dywizj\xc4\x85 Pancern\xc4\x85 na po\xc5\x82udniu, przesz\xc5\x82y do obrony. 22 grudnia natarcie \xe2\x80\x9eLeibstandarte\xe2\x80\x9d stan\xc4\x99\xc5\x82o, uda\xc5\x82o jej si\xc4\x99 tylko odeprze\xc4\x87 uderzenia dw\xc3\xb3ch radzieckich korpus\xc3\xb3w pancernych. 23 grudnia ca\xc5\x82y XLVIII Korpus Pancerny rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 odwr\xc3\xb3t.\n_START_SECTION_\nPo bitwie\n_START_PARAGRAPH_\nKij\xc3\xb3w znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 pod okupacj\xc4\x85 niemieck\xc4\x85 przez 778 dni. Niemcy wymordowali i wytruli gazem 195 tys. ludzi. Ponad 100 tys. zosta\xc5\x82o deportowanych na roboty do Niemiec. Przed zdobyciem miasta w 1941 roku mieszka\xc5\x82o w nim 900 tys. ludzi \xe2\x80\x93 po wyzwoleniu zaledwie 180 tys. prze\xc5\xbcy\xc5\x82o. Najbardziej znan\xc4\x85 zbrodni\xc4\x85 w okolicach Kijowa dokonan\xc4\x85 przez okupanta niemieckiego by\xc5\x82a zbrodnia w Babim Jarze, gdzie pomi\xc4\x99dzy 29 a 30 wrze\xc5\x9bnia 1941 roku Sonderkommando 4a SS-Standartenf\xc3\xbchrera Paula Blobela z Einsatzgruppe C, jednostki dowodzone przez wy\xc5\xbcszego dow\xc3\xb3dc\xc4\x99 SS i policji Friedricha Jeckelna, trzy r\xc3\xb3\xc5\xbcne bataliony policyjne i wydzielone jednostki Wehrmachtu rozstrzela\xc5\x82y 33 771 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w kijowskich. Miasto zosta\xc5\x82o w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci kompletnie zniszczone, do tego wywo\xc5\xbcono wszystko o jakiejkolwiek warto\xc5\x9bci, w tym metale, obrazy i rze\xc5\xbaby._NEWLINE_W wyniku listopadowego kontruderzenia Mansteina Niemcom uda\xc5\x82o si\xc4\x99 cofn\xc4\x85\xc4\x87 lini\xc4\x99 frontu na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny wsch\xc3\xb3d o 50\xe2\x80\x9360\xc2\xa0km, dzi\xc4\x99ki czemu przycz\xc3\xb3\xc5\x82ek kijowski na Dnieprze zmniejszy\xc5\x82 si\xc4\x99 do 75\xc2\xa0km g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci i 200\xc2\xa0km szeroko\xc5\x9bci. By\xc5\x82o to ostatnie przeciwuderzenie feldmarsz. Mansteina podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej. Podczas Kijowskiej Strategicznej operacji Ofensywnej (3-12 listopada) oddzia\xc5\x82y Armii Czerwonej rozbi\xc5\x82y 15 niemieckich dywizji, wzi\xc4\x99\xc5\x82y do niewoli 41 000 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, zniszczy\xc5\x82y lub zdoby\xc5\x82y 600 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w i dzia\xc5\x82 szturmowych, 1200 dzia\xc5\x82 i mo\xc5\xbadzierzy, 90 samolot\xc3\xb3w i 1900 samochod\xc3\xb3w. Straty wojsk radzieckich wynios\xc5\x82y 30 569 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, w tym 6491 bezpowrotnie (zabitych lub zaginionych). Straty w sprz\xc4\x99cie wynios\xc5\x82y: 271 czo\xc5\x82g\xc3\xb3w, 104 dzia\xc5\x82a, 125 samolot\xc3\xb3w. W Kijowskiej Strategicznej operacji Obronnej (13 listopada \xe2\x80\x93 22 grudnia) 1. Front Ukrai\xc5\x84ski straci\xc5\x82 87 473 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, w tym 26 443 bezpowrotnie. Straty niemieckie s\xc4\x85 trudne do ustalenia, ale wed\xc5\x82ug gen. Moskalenki tylko w dniach od 11 do 17 listopada mi\xc4\x99dzy \xc5\xbbytomierzem a Fastowem wojska jego armii zniszczy\xc5\x82y 390 niemieckich czo\xc5\x82g\xc3\xb3w i dzia\xc5\x82 szturmowych oraz 68 samochod\xc3\xb3w pancernych. W walkach poleg\xc5\x82o 9000 niemieckich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy._NEWLINE_24 grudnia 1943 roku Rosjanie rozpocz\xc4\x99li operacj\xc4\x99 dnieprowsko-karpack\xc4\x85. Dzia\xc5\x82ania 1. Frontu Ukrai\xc5\x84skiego w pierwszym etapie tej operacji zako\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 pe\xc5\x82nym sukcesem, wyzwalaj\xc4\x85c wiele miast spod okupacji niemieckiej, w tym \xc5\xbbytomierz, Bia\xc5\x82\xc4\x85 Cerkiew, Berdycz\xc3\xb3w i Nowogr\xc3\xb3d Wo\xc5\x82y\xc5\x84ski._NEWLINE_Feldmarsz. Erich von Manstein i szef sztabu XLVIII Korpusu Pancernego gen. Friedrich von Mellenthin w swoich wspomnieniach uwa\xc5\xbcaj\xc4\x85, \xc5\xbce kontruderzenie na Kij\xc3\xb3w nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 z powodu b\xc5\x82ota i rozmok\xc5\x82ego \xc5\x9bniegu, kt\xc3\xb3re utrudnia\xc5\x82o operowanie wojsk pancernych. W rzeczywisto\xc5\x9bci niemiecki kontratak zosta\xc5\x82 powstrzymany przez odpowiednio szybko i wcze\xc5\x9bnie przygotowane oddzia\xc5\x82y radzieckie, gotowe na niemieckie dzia\xc5\x82ania ofensywne. Pocz\xc4\x85tkowe sukcesy wojsk niemieckich wynika\xc5\x82y, wed\xc5\x82ug gen. Rokossowskiego, z pasywnej postawy 1. Frontu Ukrai\xc5\x84skiego.'