b'\n_START_ARTICLE_\nOwczarek podhala\xc5\x84ski\n_START_SECTION_\nPochodzenie\n_START_PARAGRAPH_\nWzmianki na temat bia\xc5\x82ych ps\xc3\xb3w pasterskich wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych w rejonie Podhala pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w XVII wiecznej pozycji "Oeconomia ruralis et domestica" autorstwa Kohlera. Tam te\xc5\xbc jest informacja, \xc5\xbce kiedy\xc5\x9b psy te nie pe\xc5\x82ni\xc5\x82y funkcji stricte pasterskich, ale by\xc5\x82y trzymane do obrony stada przed wilkami i z\xc5\x82odziejami, st\xc4\x85d by\xc5\x82a preferowana ich bia\xc5\x82a szata, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a je wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc4\x87._NEWLINE_Pierwszy opis po\xc5\x9bwi\xc4\x99cony owczarkowi podhala\xc5\x84skiemu zosta\xc5\x82 dokonany w 1938 roku przez W. Wielanda, kt\xc3\xb3ry nazwa\xc5\x82 podhalana mianem "owczarka g\xc3\xb3rskiego", a nazw\xc4\x99 zaczerpn\xc4\x85\xc5\x82 od s\xc5\x82owia\xc5\x84skich g\xc3\xb3rali zamieszkuj\xc4\x85cych obszar Beskid\xc3\xb3w. Wieland by\xc5\x82 pierwszym obcokrajowcem opisuj\xc4\x85cym t\xc4\x99 ras\xc4\x99 w rozprawie "Die bodenst\xc3\xa4ndigen H\xc3\xbctehundeschl\xc3\xa4ge in Polen" ("Rodzime odmiany ps\xc3\xb3w pilnuj\xc4\x85cych w Polsce"). W tej pozycji autor pisze: "W Karpatach i Tatrach \xc5\xbcyj\xc4\x85 bia\xc5\x82e psy pasterskie, kt\xc3\xb3re bez w\xc4\x85tpienia spokrewnione s\xc4\x85 z w\xc4\x99gierskim kuwaszem. Od czasu do czasu wymieniany jest materia\xc5\x82 hodowlany pomi\xc4\x99dzy psami \xc5\xbcyj\xc4\x85cymi po polskiej i s\xc5\x82owackiej stronie granicy."_NEWLINE_W rozprawie swojej Wieland za\xc5\x82\xc4\x85cza tak\xc5\xbce materia\xc5\x82y zdj\xc4\x99ciowe uzyskane od profesora Marchlewskiego, a kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y podpisane jako "psy typu kuwasza z Tatr". Inny badacz, Ivan Stuchl\xc3\xbd uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce w og\xc3\xb3le europejskie psy pasterskie s\xc4\x85 dalekimi potomkami dog\xc3\xb3w tybeta\xc5\x84skich, natomiast pomoc\xc4\x85 w podtrzymaniu tej teorii mia\xc5\x82y by\xc4\x87 udokumentowane losy ps\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re przeby\xc5\x82y drog\xc4\x99 ze wschodu na zach\xc3\xb3d takich jak: "owczarki po\xc5\x82udnioworosyjskie oraz kaukaskie, karabasz w Turcji, carpatin w Rumunii, sarplaninac w Jugos\xc5\x82awii, czy kuvash na W\xc4\x99grzech, owczarek podhala\xc5\x84ski w Polsce i pomorski pies pilnuj\xc4\x85cy"._NEWLINE_Owczarek podhala\xc5\x84ski jest bardzo star\xc4\x85 ras\xc4\x85 regionaln\xc4\x85. W drodze selekcji uzyskano bia\xc5\x82e, du\xc5\xbce, odporne i odwa\xc5\xbcne psy charakteryzuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci\xc4\x85 samodzielnej pracy. Zwierz\xc4\x99ta hodowano w izolacji geograficznej w rejonie Tatr zar\xc3\xb3wno po s\xc5\x82owackiej jaki polskiej stronie g\xc3\xb3r. Tradycja m\xc3\xb3wi, \xc5\xbce szczeg\xc3\xb3lnie dorodne psy pochodzi\xc5\x82y z okolic s\xc5\x82owackich Lipt\xc3\xb3w, st\xc4\x85d ich regionalna nazwa \xe2\x80\x93 liptoki._NEWLINE_W 2006 roku Ko\xc5\x82o Naukowe na Wydziale Nauk o Zwierz\xc4\x99tach w Szkole G\xc5\x82\xc3\xb3wnej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie dokona\xc5\x82o publikacji \xe2\x80\x9eOcena pokrewie\xc5\x84stwa bia\xc5\x82ych ps\xc3\xb3w pasterskich - str\xc3\xb3\xc5\xbcuj\xc4\x85cych na podstawie bada\xc5\x84 DNA\xe2\x80\x9d. Z bada\xc5\x84 tam przedstawionych wynika\xc5\x82o, \xc5\xbce podzia\xc5\x82 jaki dokona\xc5\x82o FCI na rozr\xc3\xb3\xc5\xbcnienie ras tak podobnych do siebie jak: owczarek podhala\xc5\x84ski, czuwacz s\xc5\x82owacki, kuvasz, czy cane da pastore Maremmano-Abruzzese, a kt\xc3\xb3re nale\xc5\xbc\xc4\x85 do wsp\xc3\xb3lnej grupy I FCI, jest s\xc5\x82uszny.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tek XX wieku\n_START_PARAGRAPH_\nKontrolowana hodowla rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 od oko\xc5\x82o 1920 roku._NEWLINE_Po I wojnie \xc5\x9bwiatowej w Polsce na fali euforii niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciowej, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc podhala\xc5\x84czyki zosta\xc5\x82y w\xc5\x82\xc4\x85czone do afirmacji wszystkiego co narodowe. Podhala\xc5\x84czykami zainteresowa\xc5\x82o si\xc4\x99 Wojsko Polskie oraz Polski Zwi\xc4\x85zek Ps\xc3\xb3w Rasowych oraz Towarzystwo Mi\xc5\x82o\xc5\x9bnik\xc3\xb3w Psa S\xc5\x82u\xc5\xbcbowego. Z pocz\xc4\x85tkiem lat trzydziestych ubieg\xc5\x82ego wieku psy hodowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc poza obszarem ich naturalnego wyst\xc4\x99powania, szczeg\xc3\xb3lnie w okolicach Warszawy i Lwowa. Pierwsza wystawa owczark\xc3\xb3w tatrza\xc5\x84skich odby\xc5\x82a si\xc4\x99 na Anta\xc5\x82\xc3\xb3wce w dniach 3-5 wrze\xc5\x9bnia 1937 r. Psy ocenia\xc5\x82 prof. Maurycy Cyryl Trybulski, entuzjasta rasy, kt\xc3\xb3ry opracowa\xc5\x82 projekt wzorca rasy. W\xc3\xb3wczas te\xc5\xbc daje si\xc4\x99 wyra\xc5\xbanie zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87 rozgraniczenie pomi\xc4\x99dzy owczarkiem liptowskim (s\xc5\x82owacki czuwacz), a owczarkiem podhala\xc5\x84skim._NEWLINE_Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej, przerywaj\xc4\x85cej wysi\xc5\x82ek hodowlany podhala\xc5\x84czyk\xc3\xb3w, a kt\xc3\xb3r\xc4\x85 populacja prze\xc5\xbcy\xc5\x82a bez wi\xc4\x99kszych strat przynajmniej na Podhalu, kreowaniem rasy zaj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 Zwi\xc4\x85zek Kynologiczny w Polsce. Sylwetk\xc4\x99 owczarka podhala\xc5\x84skiego przedstawia opracowane na pocz\xc4\x85tku lat pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych ubieg\xc5\x82ego wieku god\xc5\x82o polskiego zwi\xc4\x85zku kynologicznego. Ostatnie zmiany we wzorcu wprowadzono 8 pa\xc5\xbadziernika 1988.\n_START_SECTION_\nU\xc5\xbcytkowo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nOwczarek podhala\xc5\x84ski jest typowym przedstawicielem du\xc5\xbcych ps\xc3\xb3w pastersko - str\xc3\xb3\xc5\xbcuj\xc4\x85cych, kt\xc3\xb3rych podstawowym zadaniem by\xc5\x82o pilnowanie stad przed drapie\xc5\xbcnikami i rabusiami. Poza tym owczarki podhala\xc5\x84skie pracuj\xc4\x85c przy wypasie zwierz\xc4\x85t pomaga\xc5\x82y pasterzom przy poszukiwaniu zagubionych zwierz\xc4\x85t, przy przep\xc4\x99dzaniu stad oraz pilnowa\xc5\x82y sza\xc5\x82as\xc3\xb3w pasterskich i domostw. Charakteryzuj\xc4\x85 si\xc4\x99 przy tym zdolno\xc5\x9bci\xc4\x85 samodzielnej pracy. Powy\xc5\xbcsze zadania zdeterminowa\xc5\x82y psychik\xc4\x99 owczark\xc3\xb3w podhala\xc5\x84skich, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 z regu\xc5\x82y opanowane, ale i czujne, inteligentne, odwa\xc5\xbcne i w razie potrzeby b\xc5\x82yskawicznie podejmuj\xc4\x85 akcj\xc4\x99 obronn\xc4\x85. Broni\xc4\x85c swojego stada, terenu czy nawet cz\xc5\x82owieka s\xc4\x85 bezkompromisowe i nie znaj\xc4\x85 l\xc4\x99ku. Owczarek podhala\xc5\x84ski powinien by\xc4\x87 zatem wykorzystywany przede wszystkim przy tradycyjnym wypasie zwierz\xc4\x85t jako ich str\xc3\xb3\xc5\xbc i obro\xc5\x84ca, co z jednej strony chroni powierzone jego pieczy stada, a z drugiej zagro\xc5\xbcone wygini\xc4\x99ciem drapie\xc5\xbcniki._NEWLINE_Polski podhala\xc5\x84czyk od lat pomaga g\xc3\xb3ralom w wypasie owiec. Jego praca polega na pilnowaniu stad przed du\xc5\xbcymi drapie\xc5\xbcnikami, lecz obecnie nie ma to tak du\xc5\xbcego znaczenia jak dawniej, gdy\xc5\xbc populacja nied\xc5\xbawiedzi i wilk\xc3\xb3w w Tatrach bardzo si\xc4\x99 zmniejszy\xc5\x82a. Pr\xc3\xb3cz tego u\xc5\xbcywany jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do pilnowania zagr\xc3\xb3d i domostw. Zaliczany do ps\xc3\xb3w obronnych.\n_START_SECTION_\nPsychika i temperament\n_START_PARAGRAPH_\nOwczarek podhala\xc5\x84ski jest psem pastersko - str\xc3\xb3\xc5\xbcuj\xc4\x85cym, charakteryzuj\xc4\x85cym si\xc4\x99 umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci\xc4\x85 samodzielnej pracy. Podhala\xc5\x84czyki s\xc4\x85 czujne i dostatecznie sprowokowane potrafi\xc4\x85 by\xc4\x87 zdecydowane i gwa\xc5\x82towne. \xc5\x81agodne i przyjazne wobec znanych im ludzi i zwierz\xc4\x85t, nieufne s\xc4\x85 w stosunku do obcych, na swoim terytorium nieznane im osoby i zwierz\xc4\x99ta traktuj\xc4\x85 jako intruz\xc3\xb3w i zagro\xc5\xbcenie, kt\xc3\xb3remu potrafi\xc4\x85 stawi\xc4\x87 czo\xc5\x82a. Dzi\xc4\x99ki szczeg\xc3\xb3lnym predyspozycjom psychicznym, wysokiej inteligencji i umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci nauki przez obserwacj\xc4\x99, owczarki podhala\xc5\x84skie daje si\xc4\x99 \xc5\x82atwo szkoli\xc4\x87 do zada\xc5\x84 pastersko \xe2\x80\x93 str\xc3\xb3\xc5\xbcuj\xc4\x85cych. Przymuszane do zachowa\xc5\x84 sprzecznych z ich naturalnymi zachowaniami, a szczeg\xc3\xb3lnie z u\xc5\xbcyciem krzyku czy przemocy fizycznej, wycofuj\xc4\x85 si\xc4\x99 z pracy. \xc5\xbbywio\xc5\x82em tej rasy jest praca na otwartej przestrzeni, \xc5\xbale toleruj\xc4\x85 warunki miejskie. Podhalan jest psem du\xc5\xbcym o obfitej sier\xc5\x9bci i potrafi by\xc4\x87 g\xc5\x82o\xc5\x9bny. Suki s\xc4\x85 g\xc5\x82o\xc5\x9bniejsze, bardziej ruchliwe i pobudliwe od ps\xc3\xb3w. Rozdra\xc5\xbcniony mo\xc5\xbce sta\xc4\x87 si\xc4\x99 bardzo niebezpiecznym. Szkolenie owczarka podhala\xc5\x84skiego nie jest \xc5\x82atwe z uwagi na jego up\xc3\xb3r, si\xc5\x82\xc4\x99 i p\xc3\xb3\xc5\xbane dojrzewanie psychiczne oko\xc5\x82o drugiego roku \xc5\xbcycia.\n_START_SECTION_\nSzata i umaszczenie\n_START_PARAGRAPH_\nSzata u tej rasy jest obfita, g\xc4\x99sta, w dotyku twarda, g\xc4\x99sty podszerstek. Na szyi wyst\xc4\x99puje bogata kryza, na udach obfite portki. Ogon jest mocno ow\xc5\x82osiony i puszysty. Futro wymieniane jest co rok. Umaszczenie sier\xc5\x9bci jest czysto bia\xc5\x82e, wymagany tylko czarny nos i fafle, tak\xc5\xbce musz\xc4\x85 by\xc4\x87 ciemne obw\xc3\xb3dki oczu._NEWLINE_Szata tej rasy ma w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci samoczyszcz\xc4\x85ce. Mocno ubrudzony pies nawet substancjami na bazie olej\xc3\xb3w do\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x82atwo sam si\xc4\x99 oczyszcza. T\xc4\x99 cech\xc4\x99 podhala\xc5\x84czyki zawdzi\xc4\x99czaj\xc4\x85 zawartej w sier\xc5\x9bci lanolinie, kt\xc3\xb3ra chroni psy przed wod\xc4\x85, ch\xc5\x82odem, insektami i brudem._NEWLINE_Dawniej z sier\xc5\x9bci owczark\xc3\xb3w wykonywano prz\xc4\x99dz\xc4\x99, z kt\xc3\xb3rej robiono skarpety i swetry.'