b'\n_START_ARTICLE_\nSu-15\n_START_SECTION_\nProjekt T-58\n_START_PARAGRAPH_\nKonstrukcja Su-15 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 jako dalsze rozwini\xc4\x99cie my\xc5\x9bliwca T-47 (Su-11), wywodz\xc4\x85cego si\xc4\x99 z projektu T-3 (Su-9). Dla zwi\xc4\x99kszenia mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci przechwytywania cel\xc3\xb3w, zdecydowano zastosowa\xc4\x87 now\xc4\x85 stacj\xc4\x99 radiolokacyjn\xc4\x85, o wi\xc4\x99kszej \xc5\x9brednicy anteny. Poniewa\xc5\xbc antena nie mie\xc5\x9bci\xc5\x82a si\xc4\x99 ju\xc5\xbc w regulowanym sto\xc5\xbcku centralnego wlotu powietrza, wymusi\xc5\x82o to umieszczenie stacji w nieruchomym nosie kad\xc5\x82uba i zastosowanie dw\xc3\xb3ch wlot\xc3\xb3w powietrza po bokach kad\xc5\x82uba. Od \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kad\xc5\x82uba, konstrukcja mia\xc5\x82a odpowiada\xc4\x87 Su-11, tak\xc5\xbce nap\xc4\x99d mia\xc5\x82 stanowi\xc4\x87 jeden silnik Liulki A\xc5\x81-7F-2. Prace prowadzono od 1960 pod oznaczeniem projektu T-58, pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 ju\xc5\xbc tak\xc5\xbce wtedy oznaczenie Su-15. Samolot jednak w takiej postaci nie zosta\xc5\x82 zbudowany, gdy\xc5\xbc w 1961 i 1962 roku ujawni\xc5\x82y si\xc4\x99 powa\xc5\xbcne problemy z eksploatacj\xc4\x85 nowych my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w Su-9, prowadz\xc4\x85ce do wielu katastrof, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z powodu awarii nie dopracowanych silnik\xc3\xb3w A\xc5\x81-7F-1. W efekcie w\xc5\x82adze zdecydowa\xc5\x82y ograniczy\xc4\x87 produkcj\xc4\x99 nast\xc4\x99pcy Su-9 - Su-11, a tak\xc5\xbce sk\xc5\x82ania\xc5\x82y si\xc4\x99 ku wyposa\xc5\xbceniu jednostek w bezpieczniejsze samoloty dwusilnikowe. Samolot tego rodzaju \xe2\x80\x93 Jak-28P, opracowany przez Jakowlewa, zast\xc4\x85pi\xc5\x82 w produkcji Su-11.\n_START_SECTION_\nT-58D - Su-15\n_START_PARAGRAPH_\nW tej sytuacji, Suchoj zdecydowa\xc5\x82 przeprojektowa\xc4\x87 T-58 na samolot dwusilnikowy, nap\xc4\x99dzany dwoma s\xc5\x82abszymi, lecz sprawdzonymi silnikami Tumanskiego R-11F-300. Korzysta\xc5\x82 w tym celu z do\xc5\x9bwiadcze\xc5\x84 eksperymentalnego my\xc5\x9bliwca T-5 (dwusilnikowej wersji T-3, oblatanej 18 lipca 1958). Nowy wariant oznaczono T-58D. Silniki umieszczono obok siebie w poszerzonej tylnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kad\xc5\x82uba, kt\xc3\xb3ry przybra\xc5\x82 kszta\xc5\x82ty zgodne z regu\xc5\x82\xc4\x85 p\xc3\xb3l (aczkolwiek z niewielkim przew\xc4\x99\xc5\xbceniem). Pocz\xc4\x85tkowo prace prowadzono bez oficjalnego zam\xc3\xb3wienia, w ko\xc5\x84cu w lutym 1962 w\xc5\x82adze zam\xc3\xb3wi\xc5\x82y rozw\xc3\xb3j samolotu jako modernizacji Su-11, pocz\xc4\x85tkowo pod oznaczeniem Su-11M._NEWLINE_Pierwszy nieuzbrojony prototyp (T-58D-1) oblatano 30 maja 1962 (pilot W\xc5\x82adimir Iliuszyn). Dopiero we wrze\xc5\x9bniu 1962 wybrano dla samolotu radar Smiercz-AS i pociski kierowane K-8M2. Jednak\xc5\xbce, poniewa\xc5\xbc ten system uzbrojenia by\xc5\x82 dopiero w toku rozwoju, Rada Ministr\xc3\xb3w zgodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 na zastosowanie w samolocie radaru Orie\xc5\x82-D i pocisk\xc3\xb3w K-8M1, b\xc4\x99d\xc4\x85cych zmodyfikowanym systemem uzbrojenia Su-11. W kwietniu 1963 zbudowano drugi prototyp T-58D-2, wyposa\xc5\xbcony w ten system uzbrojenia, a potem trzeci T-58D-3._NEWLINE_Od sierpnia 1963 do czerwca 1964 prowadzono badania pa\xc5\x84stwowe prototyp\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re przechodzi\xc5\x82y bez wi\xc4\x99kszych problem\xc3\xb3w. Po pr\xc3\xb3bach, system zosta\xc5\x82 30 kwietnia 1965 oficjalnie przyj\xc4\x99ty na uzbrojenie, przy czym samolot otrzyma\xc5\x82 oficjalne oznaczenie Su-15, stacja radiolokacyjna Orie\xc5\x82-D - RP-15, pociski K-8M1 - R-98, a ca\xc5\x82y kompleks przechwytuj\xc4\x85cy (samolot, radar i pociski) Su-15-98. Produkcj\xc4\x99 Su-15 rozpocz\xc4\x99to w zak\xc5\x82adzie nr 153 w Nowosybirsku w 1966, w miejsce Jak-28P (a wcze\xc5\x9bniej Su-11). Samoloty Su-15 pierwszego modelu produkowano do 1971._NEWLINE_W toku produkcji wprowadzano modernizacje \xe2\x80\x93 przede wszystkim od 11. serii w 1969 skrzyd\xc5\x82a delta otrzyma\xc5\x82y wyd\xc5\x82u\xc5\xbcone ko\xc5\x84c\xc3\xb3wki, polepszaj\xc4\x85ce stateczno\xc5\x9b\xc4\x87 oraz klapy z nadmuchem, polepszaj\xc4\x85ce charakterystyki l\xc4\x85dowania. Zacz\xc4\x99to stosowa\xc4\x87 te\xc5\xbc mocniejsze silniki R-13-300. Stacja radiolokacyjna by\xc5\x82a na ju\xc5\xbc wyprodukowanych maszynach modernizowana do standardu RP-15M (Orie\xc5\x82-D58M), o wi\xc4\x99kszej odporno\xc5\x9bci na zak\xc5\x82\xc3\xb3cenia. W latach 70. samoloty dostosowywano do przenoszenia dw\xc3\xb3ch podwieszanych kontener\xc3\xb3w UPK-23-250 z dzia\xc5\x82kiem 23\xc2\xa0mm GSz-23\xc5\x81, a w latach 80. do przenoszenia pocisk\xc3\xb3w bliskiego zasi\xc4\x99gu samonaprowadzaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 na podczerwie\xc5\x84 R-60.\n_START_SECTION_\nSu-15T i TM\n_START_PARAGRAPH_\nDla zwi\xc4\x99kszenia mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci bojowych Su-15, podj\xc4\x99to prace nad nowymi wersjami, wyposa\xc5\xbconymi w stacj\xc4\x99 radiolokacyjn\xc4\x85 Tajfun (rozwini\xc4\x99cie Smiercz) oraz system automatycznego pilota\xc5\xbcu SAU-58, pozwalaj\xc4\x85cy na optymalne wyj\xc5\x9bcie na wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 i kierunek celu wed\xc5\x82ug komend ze stanowiska dowodzenia oraz na automatyzacj\xc4\x99 lotu na ma\xc5\x82ej wysoko\xc5\x9bci. Pierwszym wariantem by\xc5\x82 przej\xc5\x9bciowy Su-15T, kt\xc3\xb3rego prototyp zbudowano w 1969. Mia\xc5\x82 on pociski R-98 i mocniejsze silniki R-13-300, z powi\xc4\x99kszonymi wlotami powietrza. Poniewa\xc5\xbc prace nad nim przeci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 na skutek problem\xc3\xb3w z radarem, ostatecznie zbudowano w 1970 tylko 20 samolot\xc3\xb3w._NEWLINE_R\xc3\xb3wnolegle opracowany by\xc5\x82 docelowy wariant ulepszony Su-15TM, ze stacj\xc4\x85 radiolokacyjn\xc4\x85 RP-26 Tajfun-M i ulepszonymi pociskami rakietowymi R-98M. Jego prototyp oblatano 7 kwietnia 1970 i po pr\xc3\xb3bach skierowano do produkcji, trwaj\xc4\x85cej w latach 1971-1975. Oficjalnie zosta\xc5\x82 przyj\xc4\x99ty do uzbrojenia w sk\xc5\x82adzie kompleksu przechwytuj\xc4\x85cego Su-15-98M dopiero 21 stycznia 1975. Od 8. serii produkcyjnej wprowadzono now\xc4\x85 os\xc5\x82on\xc4\x99 stacji radiolokacyjnej, o bardziej zaokr\xc4\x85glonych liniach, w celu poprawy warunk\xc3\xb3w pracy stacji, montowan\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej tak\xc5\xbce na wcze\xc5\x9bniejszych maszynach. Awionik\xc4\x99 samolotu nast\xc4\x99pnie ulepszano, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci pocz\xc4\x85wszy od 1978 modernizowano radary, po zapoznaniu si\xc4\x99 zachodnich ekspert\xc3\xb3w z my\xc5\x9bliwcem MiG-25P wyposa\xc5\xbconym w pokrewn\xc4\x85 stacj\xc4\x99 radiolokacyjn\xc4\x85 Smiercz-A (na skutek ucieczki W. Bielenki do Japonii). W toku produkcji wprowadzono te\xc5\xbc mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 podwieszania uzbrojenia bombowego na zamkach uniwersalnych. Od 1979 samoloty przystosowano do przenoszenia pocisk\xc3\xb3w bliskiego zasi\xc4\x99gu R-60._NEWLINE_Od 1972 prowadzono pr\xc3\xb3by wariantu Su-15bis z nowymi silnikami R-25-300, lecz mimo nieco lepszych osi\xc4\x85g\xc3\xb3w, nie wszed\xc5\x82 on do produkcji, m.in. z powodu niewystarczaj\xc4\x85cej produkcji silnik\xc3\xb3w, przeznaczonych w pierwszym rz\xc4\x99dzie dla MiG-21bis.\n_START_SECTION_\nWersje szkolne\n_START_PARAGRAPH_\nWprowadzenie nowego masowo produkowanego samolotu wymaga\xc5\x82o powstania jego wersji szkolno-treningowej, aczkolwiek wersja taka nie zd\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82a powsta\xc4\x87 przed wprowadzeniem Su-15 do jednostek. Pierwsz\xc4\x85 wersj\xc4\x85 by\xc5\x82 Su-15UT, oparty na konstrukcji Su-15 (oznaczenie fabryczne U-58T). Dodano w nim drug\xc4\x85 kabin\xc4\x99 dla instruktora, za kabin\xc4\x85 pilota, z osobn\xc4\x85 os\xc5\x82on\xc4\x85 i przed\xc5\x82u\xc5\xbcono o 45\xc2\xa0cm kad\xc5\x82ub. Zainstalowano na nim tylko podstawowy komplet wyposa\xc5\xbcenia nawigacyjnego, bez systemu uzbrojenia ani radaru. Masa samolotu wzros\xc5\x82a do 10.660\xc2\xa0kg, a zmniejszeniu uleg\xc5\x82 zapas paliwa, co spowodowa\xc5\x82o zmniejszenie zasi\xc4\x99gu i pu\xc5\x82apu. Pierwszy prototyp tej wersji oblatano 26 sierpnia 1968. Samoloty Su-15UT produkowano od 1969 do 1972._NEWLINE_Jednocze\xc5\x9bnie, pr\xc3\xb3bowano skonstruowa\xc4\x87 dwumiejscow\xc4\x85 wersj\xc4\x99 szkolno-bojow\xc4\x85 Su-15UB, wyposa\xc5\xbcon\xc4\x85 w system uzbrojenia i radar Tajfun (oznaczenie fabryczne U-58B). Prototyp oblatano w 1970, lecz na skutek przesuni\xc4\x99cia \xc5\x9brodka ci\xc4\x99\xc5\xbcko\xc5\x9bci do przodu, samolot okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 nieudany i dalsze prace przerwano._NEWLINE_Po wej\xc5\x9bciu do s\xc5\x82u\xc5\xbcby Su-15TM opracowano na jego bazie now\xc4\x85 wersj\xc4\x99 szkoln\xc4\x85 Su-15UM (oznaczenie fabryczne U-58TM). Kabin\xc4\x99 instruktora umieszczono w niej bez przed\xc5\x82u\xc5\xbcania kad\xc5\x82uba. Wersja ta by\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pozbawiona radaru i pocisk\xc3\xb3w naprowadzanych p\xc3\xb3\xc5\x82aktywnie R-98M, lecz mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o na niej stosowa\xc4\x87 pociski samonaprowadzane termicznie R-98T i R-60 oraz dwa podwieszane kontenery z dzia\xc5\x82kiem UPK-23-250. W 1976 zbudowano pierwszy samolot, po czym produkowano je do 1980 (ostatni zosta\xc5\x82 przekazany u\xc5\xbcytkownikowi w 1982).\n_START_SECTION_\nU\xc5\xbcycie\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze Su-15 trafi\xc5\x82y do jednostek w 1967, w tym te\xc5\xbc roku zaprezentowano je na paradzie lotniczej w Domodiedowie. Su-15T i TM wesz\xc5\x82y do s\xc5\x82u\xc5\xbcby od 1972, z czego Su-15T tylko do jednostek szkolnych, natomiast Su-15TM sta\xc5\x82 si\xc4\x99 standardowym radzieckim my\xc5\x9bliwcem przechwytuj\xc4\x85cym. W po\xc5\x82owie lat 70. wersje Su-15 stanowi\xc5\x82y uzbrojenie 29 pu\xc5\x82k\xc3\xb3w my\xc5\x9bliwskich \xe2\x80\x93 powy\xc5\xbcej 1/3 jednostek obrony powietrznej._NEWLINE_Po rozpadzie ZSRR w 1991, Su-15 u\xc5\xbcywane by\xc5\x82y jeszcze do 1993 w Rosji i do 1996 na Ukrainie. Ostatni\xc4\x85 jednostk\xc4\x85 by\xc5\x82 pu\xc5\x82k lotnictwa w Belbek na Krymie._NEWLINE_Samoloty Su-15 dokonywa\xc5\x82y wielu przechwyce\xc5\x84 samolot\xc3\xb3w naruszaj\xc4\x85cych przestrze\xc5\x84 powietrzn\xc4\x85 ZSRR, tak\xc5\xbce pasa\xc5\xbcerskich i transportowych. Po raz pierwszy: w nocy 11/12 wrze\xc5\x9bnia 1970 Su-15 zmusi\xc5\x82 do l\xc4\x85dowania greckiego Douglasa DC-3. 20 kwietnia 1978 nad Kareli\xc4\x85 Su-15TM na rozkaz dow\xc3\xb3dztwa wystrzeli\xc5\x82 rakiet\xc4\x99 w stron\xc4\x99 po\xc5\x82udniowokorea\xc5\x84skiego, niepodporz\xc4\x85dkowuj\xc4\x85cego si\xc4\x99 komendom samolotu pasa\xc5\xbcerskiego Boeing 707 HL7429 lec\xc4\x85cego z Pary\xc5\xbca do Anchorage; uszkodzony samolot zosta\xc5\x82 zmuszony do l\xc4\x85dowania na zamarzni\xc4\x99tym jeziorze Korpij\xc3\xa4rvi, zgin\xc4\x99\xc5\x82y dwie osoby ze 109 znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 na pok\xc5\x82adzie. Najbardziej znanym i tragicznym epizodem zwi\xc4\x85zanym z Su-15 by\xc5\x82o zestrzelenie korea\xc5\x84skiego samolotu pasa\xc5\xbcerskiego Boeing 747 KAL007 1 wrze\xc5\x9bnia 1983, naruszaj\xc4\x85cego granic\xc4\x99 nad Kamczatk\xc4\x85 i Sachalinem, w rezultacie czego zgin\xc4\x99\xc5\x82o 269 os\xc3\xb3b (wed\xc5\x82ug wersji radzieckiej, by\xc5\x82 on wzi\xc4\x99ty za samolot rozpoznawczy). 18 lipca 1981 Su-15 staranowa\xc5\x82 ira\xc5\x84ski samolot transportowy CL-44 (pilot katapultowa\xc5\x82 si\xc4\x99)._NEWLINE_Su-15 mia\xc5\x82 dobre charakterystyki lotne, a jego poziom awaryjno\xc5\x9bci nie przekracza\xc5\x82 przeci\xc4\x99tnego. W przeciwie\xc5\x84stwie do poprzednik\xc3\xb3w, m\xc3\xb3g\xc5\x82 tak\xc5\xbce przechwytywa\xc4\x87 cele powietrzne z przedniej p\xc3\xb3\xc5\x82sfery._NEWLINE_Su-15TM jako pierwszy radziecki samolot mia\xc5\x82 pewne mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci przechwytywania cel\xc3\xb3w nisko lec\xc4\x85cych (500 m), lecz sam musia\xc5\x82 lecie\xc4\x87 poni\xc5\xbcej, w czym pomaga\xc5\x82 automatyczny system pilota\xc5\xbcu SAU-58 z radiowysoko\xc5\x9bciomierzem, kt\xc3\xb3ry jednak by\xc5\x82 efektywny tylko nad p\xc5\x82askim terenem.\n_START_SECTION_\nOpis konstrukcji\n_START_PARAGRAPH_\nSamolot o konstrukcji p\xc3\xb3\xc5\x82skorupowej, ca\xc5\x82kowicie metalowej, wykonanej z duraluminium. Jednomiejscowy \xc5\x9bredniop\xc5\x82at, w uk\xc5\x82adzie klasycznym p\xc5\x82atowca. Skrzyd\xc5\x82a w uk\xc5\x82adzie delta w cz\xc4\x99\xc5\x9bci wewn\xc4\x99trznej o skosie +53\xc2\xb0, a w cz\xc4\x99\xc5\x9bci zewn\xc4\x99trznej +37\xc2\xb0. Usterzenie klasyczne, sko\xc5\x9bne, stery wysoko\xc5\x9bci p\xc5\x82ytowe. Prostok\xc4\x85tne wloty powietrza po bokach kad\xc5\x82uba. Kabina hermetyzowana z fotelem katapultowym KS-4, zakryta oszklon\xc4\x85 os\xc5\x82on\xc4\x85, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 ze sta\xc5\x82ego wiatrochronu z p\xc5\x82ask\xc4\x85 przedni\xc4\x85 szyb\xc4\x85 pancern\xc4\x85 i otwieranej wypuk\xc5\x82ej os\xc5\x82ony nad pilotem. Dwa silniki odrzutowe obok siebie w \xc5\x9brodkowej i tylnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kad\xc5\x82uba. W ogonowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kad\xc5\x82uba hamulce aerodynamiczne w formie 4 odchylanych klap. Podwozie samolotu tr\xc3\xb3jko\xc5\x82owe, przednie z podw\xc3\xb3jnymi ko\xc5\x82ami, chowane do kad\xc5\x82uba w kierunku do przodu, g\xc5\x82\xc3\xb3wne z pojedynczymi ko\xc5\x82ami chowane do skrzyde\xc5\x82 w kierunku kad\xc5\x82uba. W ogonowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci u nasady usterzenia spadochron hamuj\xc4\x85cy. Pod kad\xc5\x82ubem mo\xc5\xbcna podwiesi\xc4\x87 dwa dodatkowe zbiorniki paliwa - \xc5\x82\xc4\x85czna pojemno\xc5\x9b\xc4\x87 systemu paliwowego: 8600 l._NEWLINE_Nap\xc4\x99d: 2 silniki turboodrzutowe typ\xc3\xb3w R-11F2S-300 (ci\xc4\x85g 2x60,8 kN / 6200\xc2\xa0kg), R-11F2SU-300 lub R-13F-300 (ci\xc4\x85g 2x65,7\xc2\xa0kN / 6700\xc2\xa0kg)._NEWLINE_Uzbrojenie: sta\xc5\x82ego brak, 2 belki pod skrzyd\xc5\x82ami do podwieszenia pocisk\xc3\xb3w rakietowych powietrze-powietrze samonaprowadzanych p\xc3\xb3\xc5\x82aktywnie radiolokacyjnie R-98 lub termicznie R-98T (R-98M / R-98MT w Su-15TM). Od lat 80. dodano 2 belki dla podwieszania pocisk\xc3\xb3w bliskiego zasi\xc4\x99gu samonaprowadzaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 na podczerwie\xc5\x84 R-60. Pod kad\xc5\x82ubem zamiast zbiornik\xc3\xb3w paliwa samolot m\xc3\xb3g\xc5\x82 przenosi\xc4\x87 dwa kontenery UPK-23-250 z dzia\xc5\x82kiem 23\xc2\xa0mm GSz-23\xc5\x81 (250 naboj\xc3\xb3w). Na Su-15TM i T istnia\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 przenoszenia zamiast rakiet 2 bomb 250\xc2\xa0kg (lub 500\xc2\xa0kg?) lub 2 wyrzutni UB-16-57 po 16 niekierowanych pocisk\xc3\xb3w rakietowych S-5 lub 2 niekierowanych pocisk\xc3\xb3w rakietowych S-24. Ud\xc5\xbawig uzbrojenia: 1500\xc2\xa0kg.'