b'\n_START_ARTICLE_\nSkuteczne naruszenie\n_START_PARAGRAPH_\nW teorii prawnej, szczeg\xc3\xb3lnie w prawie i ekonomii, skuteczne naruszenie jest dobrowolnym naruszeniem umowy i wyp\xc5\x82at\xc4\x85 odszkodowania przez stron\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra uzna, \xc5\xbce ponios\xc5\x82aby wi\xc4\x99ksze straty ekonomiczne w wyniku wykonania umowy.\n_START_SECTION_\nOpracowanie teorii\n_START_PARAGRAPH_\nTeoria skutecznego naruszenia ma na celu wyja\xc5\x9bnienie zastosowania pierwsze\xc5\x84stwa prawa zwyczajowego co do oczekiwanych szk\xc3\xb3d w przypadku naruszenia umowy, w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od konkretnych wynik\xc3\xb3w, szk\xc3\xb3d polegaj\xc4\x85cych na zaufaniu lub odszkodowa\xc5\x84 karnych. Wed\xc5\x82ug s\xc5\x82ownika Black\'s Law Dictionary, teoria skutecznego naruszenia jest \xe2\x80\x9epogl\xc4\x85dem, \xc5\xbce strona powinna mie\xc4\x87 prawo do naruszenia umowy i wyp\xc5\x82acenia odszkodowania, je\xc5\x9bli by\xc5\x82oby to bardziej efektywne ekonomicznie ni\xc5\xbc wykonanie umowy\xe2\x80\x9d. Zgodnie z teori\xc4\x85, szkody oczekiwane daj\xc4\x85 stronom bodziec do naruszania ich wtedy i tylko wtedy, gdy wydajno\xc5\x9b\xc4\x87 jest nieefektywna._NEWLINE_Pierwsze stwierdzenie o teorii skutecznego naruszenia mia\xc5\x82o miejsce w 1970 r. w artykule przegl\xc4\x85dowym Roberta Birmingham w \xe2\x80\x9eNaruszenie umowy, \xc5\x9brodki odszkodowawcze i efektywno\xc5\x9b\xc4\x87 ekonomiczna\xe2\x80\x9d. Teoria zosta\xc5\x82a nazwana siedem lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przez Charlesa Goetza i Roberta Scotta. Teoria skutecznego naruszenia jest powszechnie kojarzona z Richardem Posnerem i szko\xc5\x82\xc4\x85 my\xc5\x9blenia prawa i ekonomii. Posner wyja\xc5\x9bnia swoje pogl\xc4\x85dy w konkluzji do sprawy Lake River Corp. przeciwko Carborundum Co._NEWLINE_Proste wersje teorii skutecznego naruszenia wykorzystywa\xc5\x82y argumenty z ekonomii dobrobytu , opieraj\xc4\x85c si\xc4\x99 na za\xc5\x82o\xc5\xbceniu, \xc5\xbce przepisy prawne powinny by\xc4\x87 zaprojektowane tak, aby da\xc4\x87 stronom zach\xc4\x99t\xc4\x99 do dzia\xc5\x82ania w spos\xc3\xb3b maksymalizuj\xc4\x85cy \xc5\x82\xc4\x85czny dobrobyt lub osi\xc4\x85gaj\xc4\x85cy wydajno\xc5\x9b\xc4\x87 Pareto. Bardziej zaawansowane wersje teorii utrzymuj\xc4\x85, \xc5\xbce same strony preferuj\xc4\x85 \xc5\x9brodki zaradcze, kt\xc3\xb3re zach\xc4\x99caj\xc4\x85 do skutecznego naruszenia, poniewa\xc5\xbc skuteczne naruszenie maksymalizuje zyski z handlu wynikaj\xc4\x85ce z transakcji. Jak zauwa\xc5\xbcyli Richard Posner i Andrew Rosenfeld, \xe2\x80\x9eim bardziej efektywna jest struktura wymiany, tym wi\xc4\x99kszy jest potencjalny zysk z kontraktu dla stron, kt\xc3\xb3re dziel\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy sob\xc4\x85\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nIlustracja teorii skutecznego naruszenia wed\xc5\x82ug s\xc4\x99dziego Richarda Posnera\n_START_PARAGRAPH_\nS\xc4\x99dzia Richard Posner poda\xc5\x82 t\xc4\x99 dobrze znan\xc4\x85 ilustracj\xc4\x99 skutecznego naruszenia \xe2\x80\x9eEkonomicznej analizy prawa\xe2\x80\x9d:_NEWLINE_"Przypu\xc5\x9b\xc4\x87my, \xc5\xbce podpisuj\xc4\x99 umow\xc4\x99 na dostarczenie A 100 000 niestandardowych element\xc3\xb3w do projektu w cenie 10 $ za sztuk\xc4\x99 do u\xc5\xbcytku w jego fabryce kot\xc5\x82\xc3\xb3w. Po tym, jak dostarczy\xc5\x82em 10 000, B przychodzi do mnie, wyja\xc5\x9bnia, \xc5\xbce rozpaczliwie potrzebuje 25 000 niestandardowych element\xc3\xb3w naraz, poniewa\xc5\xbc w przeciwnym razie b\xc4\x99dzie musia\xc5\x82 zamkn\xc4\x85\xc4\x87 fabryk\xc4\x99 pianoli w wielkich kosztach i oferuje mi 15 $ za 25 000 element\xc3\xb3w. Sprzedaj\xc4\x99 mu elementy i w rezultacie nie ko\xc5\x84cz\xc4\x99 dostawy do A na czas, wi\xc4\x99c ten otrzymuje 1000 $ odszkodowania z tytu\xc5\x82u mojego naruszenia. Uzyskawszy dodatkowy zysk w wysoko\xc5\x9bci 1250 $ za sprzeda\xc5\xbc element\xc3\xb3w B, jestem w lepszej sytuacji nawet po zwrocie A jego straty. Spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo jest tak\xc5\xbce w lepszej sytuacji. Poniewa\xc5\xbc B by\xc5\x82 got\xc3\xb3w zap\xc5\x82aci\xc4\x87 mi 15 $ za element, musi to oznacza\xc4\x87, \xc5\xbce ka\xc5\xbcdy z nich by\xc5\x82 dla niego wart co najmniej 15 $. Ale by\xc5\x82 wart jedynie 14 $ dla A. Minus 10 $, kt\xc3\xb3re zap\xc5\x82aci\xc5\x82, plus 4 $ (1000 $ podzielone przez 25 000), to jego oczekiwany zysk. W zwi\xc4\x85zku z tym naruszenie spowodowa\xc5\x82o przeniesienie 25 000 element\xc3\xb3w o ni\xc5\xbcszej warto\xc5\x9bci do zastosowania w wy\xc5\xbcszej warto\xc5\x9bci."\n_START_SECTION_\nKrytyka\n_START_PARAGRAPH_\nNiekt\xc3\xb3rzy, jak Charles Fried w swojej \xe2\x80\x9eUmowie jako obietnicy\xe2\x80\x9d, twierdzili, \xc5\xbce moralnie A jest zobowi\xc4\x85zany do honorowania umowy zawartej z B, poniewa\xc5\xbc A z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 obietnic\xc4\x99. Fried napisa\xc5\x82: \xe2\x80\x9eMoralista obowi\xc4\x85zku nak\xc5\x82ada zatem og\xc3\xb3lny obowi\xc4\x85zek dotrzymywania obietnic, kt\xc3\xb3rych zobowi\xc4\x85zanie umowne b\xc4\x99dzie tylko szczeg\xc3\xb3lnym przypadkiem - tym szczeg\xc3\xb3lnym przypadkiem, w kt\xc3\xb3rym pewne obietnice osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y moc prawn\xc4\x85 i moraln\xc4\x85\xe2\x80\x9d. _NEWLINE_Inni twierdz\xc4\x85, \xc5\xbce koszty post\xc4\x99powania s\xc4\x85dowego zwi\xc4\x85zane z uzyskaniem odszkodowania za oczekiwanie z powodu naruszenia spowodowa\xc5\x82yby pogorszenie sytuacji jednej lub obu pierwotnych stron, ni\xc5\xbc gdyby umowa zosta\xc5\x82a po prostu wykonana. Posner zak\xc5\x82ada r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, \xc5\xbce sprzedawca jest \xc5\x9bwiadomy warto\xc5\x9bci, jak\xc4\x85 kupuj\xc4\x85cy nak\xc5\x82ada na towar lub kosztu zakupu plus zysk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re kupuj\xc4\x85cy dokona.\n_START_SECTION_\nAnalogiczny przyk\xc5\x82ad\n_START_PARAGRAPH_\nInna ilustracja skutecznego naruszenia, analogicznego do Posnera: _NEWLINE_"Przyjmijmy, \xc5\xbce A jest producentem rower\xc3\xb3w kupuj\xc4\x85cym cz\xc4\x99\xc5\x9bci zamienne, takie jak \xc5\x82a\xc5\x84cuchy i opony od B. B ma kontrakt z A, aby dostarczy\xc4\x87 mu 100 \xc5\x82a\xc5\x84cuch\xc3\xb3w do 31.12.2010 r. w cenie 100 $ ka\xc5\xbcdy. C, w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym terminie, zawiera umowy z B, aby dostarczy\xc4\x87 mu 100 \xc5\x82a\xc5\x84cuch\xc3\xb3w po 150 $ ka\xc5\xbcdy. Dostarczaj\xc4\x85c przesy\xc5\x82k\xc4\x99 C, B nie jest w stanie dostarczy\xc4\x87 A jego zam\xc3\xb3wieniem w dniu 31.12.2010 r., naruszaj\xc4\x85c tym samym umow\xc4\x99."_NEWLINE_Naruszenie, zgodnie z t\xc4\x85 hipotez\xc4\x85, powoduje przeniesienie dobra z u\xc5\xbcytkowania o ni\xc5\xbcszej warto\xc5\x9bci do jego wy\xc5\xbcszej warto\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nKontrowersje\n_START_PARAGRAPH_\nW nast\xc4\x99pstwie og\xc3\xb3lnego za\xc5\x82o\xc5\xbcenia co do oczekiwanej wysoko\xc5\x9bci odszkodowania, s\xc4\x85dy w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci odmawia\xc5\x82y przyznania odszkodowa\xc5\x84 karnych za naruszenie umowy. Powodem, dla kt\xc3\xb3rego nie potraktowano naruszenia obowi\xc4\x85zku umownego jako czynu niedozwolonego, za kt\xc3\xb3ry przyznawane jest odszkodowanie karne, jest to, \xc5\xbce je\xc5\x9bli osoba naruszaj\xc4\x85ca zap\xc5\x82aci odszkodowanie za oczekiwane szkody, to ka\xc5\xbcda nieuczciwa strona znajdzie si\xc4\x99 w takiej sytuacji, w jakiej osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82aby zak\xc5\x82adan\xc4\x85 wydajno\xc5\x9b\xc4\x87 i nikt nie znajdzie si\xc4\x99 w z\xc5\x82ej pozycji. Zak\xc5\x82adaj\xc4\x85c, \xc5\xbce cel odszkodowania z tytu\xc5\x82u umowy jest kompensacyjny, cel ten zostaje osi\xc4\x85gni\xc4\x99ty. Dalsze odszkodowania karne by\xc5\x82yby nadmiernym rekompensat\xc4\x85 dla powoda. Takie kary zniech\xc4\x99ca\xc5\x82yby do skutecznego naruszania, a zatem skutecznego zachowania, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82oby niepo\xc5\xbc\xc4\x85dane dla ca\xc5\x82ego spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa. Ekonomi\xc5\x9bci opisuj\xc4\x85 skuteczne naruszenie jako optymaln\xc4\x85 teori\xc4\x99 Pareto, gdzie ka\xc5\xbcda strona jest lepsza po dokonanej transakcji ni\xc5\xbc przed ni\xc4\x85. Podstawow\xc4\x85 ide\xc4\x85 stoj\xc4\x85c\xc4\x85 za tym argumentem efektywno\xc5\x9bci ekonomicznej jest to, \xc5\xbce dobrobyt spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa zostanie zmaksymalizowany, je\xc5\x9bli zasoby zostan\xc4\x85 przydzielone ludziom lub zastosowaniom, kt\xc3\xb3re najbardziej je doceni\xc4\x85._NEWLINE_Jednak\xc5\xbce, w przypadku kryzysu hipotecznego w USA w latach 2007-2009, podczas recesji, kiedy z powodu masowego upadku rynku nieruchomo\xc5\x9bci, ludzie celowo zaniechali sp\xc5\x82at kredyt\xc3\xb3w hipotecznych, poniewa\xc5\xbc ich sp\xc5\x82aty kredyt\xc3\xb3w hipotecznych przekroczy\xc5\x82y warto\xc5\x9b\xc4\x87 ich nieruchomo\xc5\x9bci, wed\xc5\x82ug linii skutecznego naruszenia. Jednak w przypadku braku naruszenia strony jest to szkodliwe, poniewa\xc5\xbc rzeczywista warto\xc5\x9b\xc4\x87 nieruchomo\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 otrzymuj\xc4\x85, jest ni\xc5\xbcsza ni\xc5\xbc nale\xc5\xbcne im sp\xc5\x82aty kredytu hipotecznego, ze wzgl\xc4\x99du na wzrost rzeczywistej warto\xc5\x9bci pieni\xc4\x85dza i spadek realnej warto\xc5\x9bci towar\xc3\xb3w. To jest przypadek, w kt\xc3\xb3rym efektywna hipoteza o naruszeniu ulega dezintegracji, poniewa\xc5\xbc transakcja ta nie jest ani optymaln\xc4\x85 teori\xc4\x85 Pareto, ani teori\xc4\x85 maksymalizacji dobrobytu spo\xc5\x82ecznego._NEWLINE_W zwi\xc4\x85zku z tym prawo um\xc3\xb3w, przewiduj\xc4\x85c raczej odszkodowania od oczekiwa\xc5\x84 ni\xc5\xbc odszkodowania karne lub przyk\xc5\x82adowe za naruszenie zobowi\xc4\x85za\xc5\x84 umownych, zapewnia skuteczne naruszenie.\n_START_SECTION_\nEkonomia zaufania\n_START_PARAGRAPH_\nSkuteczne poleganie na zaufaniu polega na takim zaufaniu, jakie kto\xc5\x9b zawar\xc5\x82 wobec umowy lub wobec drugiej strony umowy, kt\xc3\xb3ra to jest zobowi\xc4\x85zana wykona\xc4\x87 jaki\xc5\x9b obowi\xc4\x85zek._NEWLINE_Przyk\xc5\x82ad, w kt\xc3\xb3rym mamy do czynienia z umow\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy A i B:_NEWLINE_Opieraj\xc4\x85c si\xc4\x99 na swojej umowie z A, z wiar\xc4\x85, \xc5\xbce A wype\xc5\x82ni swoje zobowi\xc4\x85zania umowne, B zawiera umow\xc4\x99 z C, w kt\xc3\xb3r\xc4\x85 inwestuje X. Ta inwestycja, kt\xc3\xb3ra dojdzie do skutku, zale\xc5\xbcy od spe\xc5\x82nienia przez A obietnicy. W ten spos\xc3\xb3b teoria skutecznego zaufania m\xc3\xb3wi, \xc5\xbce zale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 B od efektywnego b, to jego inwestycja X powinna by\xc4\x87 proporcjonalna do obawy, \xc5\xbce A naruszy umow\xc4\x99 i nie wywi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 ze swoich zobowi\xc4\x85za\xc5\x84._NEWLINE_Zatem je\xc5\x9bli potencjalne zyski B z X s\xc4\x85 proporcjonalne do P, jego zale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 jest efektywna, jednak je\xc5\x9bli X jest wi\xc4\x99ksze ni\xc5\xbc P, to jego zale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 jest nieefektywna._NEWLINE_\xc5\x9arodek zaradczy wynikaj\xc4\x85cy z prawa um\xc3\xb3w, polegaj\xc4\x85cy na wyp\xc5\x82aceniu odszkodowania z tytu\xc5\x82u naruszenia oczekiwa\xc5\x84 stron, motywuje do skutecznego zaufania, poniewa\xc5\xbc B mo\xc5\xbce bezpiecznie polega\xc4\x87 na swojej umowie z A i inwestowa\xc4\x87 X, o ile jest proporcjonalna do P, wiedz\xc4\x85c, \xc5\xbce je\xc5\x9bli A naruszy umow\xc4\x99, w\xc3\xb3wczas oczekiwanie szkody pozwol\xc4\x85 mu si\xc4\x99 wyrwa\xc4\x87._NEWLINE_Zgodnie z zasad\xc4\x85 \xc5\x9bcis\xc5\x82ej odpowiedzialno\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3ra jest stosowana w przypadku prawa um\xc3\xb3w, pozwany zap\xc5\x82aci powodowi odszkodowanie za naruszenie umowy, a zatem pow\xc3\xb3d ma szans\xc4\x99 ponie\xc5\x9b\xc4\x87 straty, co zach\xc4\x99ci powoda do nadmiernego polegania na umowie. Je\xc5\x9bli jednak odpowiedzialno\xc5\x9b\xc4\x87 za wady zostanie zastosowana, to w takim przypadku pozwany nie mo\xc5\xbce wykona\xc4\x87 swojego zobowi\xc4\x85zania umownego, je\xc5\xbceli stanie si\xc4\x99 sfrustrowany przez pewne zdarzenia tymczasowe lub je\xc5\x9bli uzna, \xc5\xbce skuteczniejsze jest naruszenie, w\xc3\xb3wczas powinien mie\xc4\x87 do tego prawo. W tym przypadku pow\xc3\xb3d nie mo\xc5\xbce polega\xc4\x87 na umowie i zobowi\xc4\x85zaniu A, poniewa\xc5\xbc prawdopodobie\xc5\x84stwo niewykonania \xc5\x9bwiadczenia na cz\xc4\x99\xc5\x9bci A wzrasta, a zatem jest to bardziej skuteczna zasada, kt\xc3\xb3ra zniech\xc4\x99ca do polegania._NEWLINE_W przypadku omawianym przez Posnera pow\xc3\xb3d powinien otrzyma\xc4\x87 jedynie koszt rolki filmu, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 oskar\xc5\xbcony \xc5\xbale ulokowa\xc5\x82, poniewa\xc5\xbc sk\xc5\x82oni go to do podj\xc4\x99cia odpowiednich \xc5\x9brodk\xc3\xb3w ostro\xc5\xbcno\xc5\x9bci i zach\xc4\x99ci do optymalnego efektywnego poziomu zaufania. Je\xc5\x9bli oskar\xc5\xbcony by\xc5\x82 w\xc5\x9bciek\xc5\x82y, p\xc5\x82ac\xc4\x85c mu odszkodowanie pokrywaj\xc4\x85ce koszty jego wyprawy i wszystkie poniesione koszty og\xc3\xb3lne, przyjmuje on oskar\xc5\xbconego charakter karny._NEWLINE_Prawo um\xc3\xb3w zach\xc4\x99ca zatem do skutecznego polegania na nim, poniewa\xc5\xbc p\xc5\x82aci odszkodowanie za oczekiwanie, a nie odszkodowanie karne lub wzorcowe.'