b'\n_START_ARTICLE_\nBrandenburgia\n_START_SECTION_\nGeografia\n_START_PARAGRAPH_\nNa terenie Brandenburgii le\xc5\xbcy Berlin, wydzielony jako osobny kraj zwi\xc4\x85zkowy. Brandenburgia graniczy z Polsk\xc4\x85 oraz krajami zwi\xc4\x85zkowymi: Meklemburgi\xc4\x85-Pomorzem Przednim, Saksoni\xc4\x85, Saksoni\xc4\x85-Anhalt i Doln\xc4\x85 Saksoni\xc4\x85._NEWLINE_Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 granicy wschodniej tworzy rzeka Odra; podobn\xc4\x85 rol\xc4\x99 na zachodzie pe\xc5\x82ni \xc5\x81aba. Pozosta\xc5\x82e wa\xc5\xbcniejsze rzeki to Sprewa i Hawela. Na po\xc5\x82udniu znajduje si\xc4\x99 podmok\xc5\x82y region zwany Spreewald; jest to najbardziej na p\xc3\xb3\xc5\x82noc wysuni\xc4\x99ta cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x81u\xc5\xbcyc, do dzisiaj zamieszkiwanych przez potomk\xc3\xb3w pierwotnych mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w tych ziem, Serbo\xc5\x82u\xc5\xbcyczan. W tej cz\xc4\x99\xc5\x9bci opr\xc3\xb3cz j\xc4\x99zyka niemieckiego jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w u\xc5\xbcyciu j\xc4\x99zyk dolno\xc5\x82u\xc5\xbcycki.\n_START_SECTION_\nS\xc5\x82owianie po\xc5\x82abscy oraz post\xc4\x99py niemieckie\n_START_PARAGRAPH_\nNa pocz\xc4\x85tku X wieku plemiona germa\xc5\x84skie zacz\xc4\x99\xc5\x82y przemieszcza\xc4\x87 si\xc4\x99 na wsch\xc3\xb3d i zdobywa\xc4\x87 tereny pomi\xc4\x99dzy \xc5\x81ab\xc4\x85 i Odr\xc4\x85, zamieszkane dot\xc4\x85d przez S\xc5\x82owian po\xc5\x82abskich. Dzisiejsi Serbo\xc5\x82u\xc5\xbcyczanie, a tak\xc5\xbce znaczna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Niemc\xc3\xb3w, mieszkaj\xc4\x85cych na tych terenach, to ich potomkowie._NEWLINE_W 948 kr\xc3\xb3l Otton I Wielki ustanowi\xc5\x82 niemieck\xc4\x85 kontrol\xc4\x99 nad w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci s\xc5\x82owia\xc5\x84skimi mieszka\xc5\x84cami tych ziem i ustanowi\xc5\x82 biskupstwa w Havelbergu (\xc3\xb3wczesna nazwa Hobolin) i Brandenburgu. Jednak po \xc5\x9bmierci Ottona I (973), wybucha w 983 wielkie powstanie S\xc5\x82owian. Niemcy trac\xc4\x85 wtedy znaczn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zdobytych teren\xc3\xb3w i zmuszeni s\xc4\x85 wycofa\xc4\x87 si\xc4\x99 na zach\xc3\xb3d od \xc5\x81aby._NEWLINE_W 1134, po przeprowadzeniu skutecznej akcji przeciwko S\xc5\x82owianom, Marchi\xc4\x99 P\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 otrzymuje od cesarza Lotara III Albrecht Nied\xc5\xbawied\xc5\xba. W 1138 r. dosz\xc5\x82o w Polsce do rozbicia dzielnicowego i w przeci\xc4\x85gu kilkudziesi\xc4\x99ciu lat granica w\xc5\x82adztwa niemieckiego przesun\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 bardzo na wsch\xc3\xb3d, w du\xc5\xbcej mierze dzi\xc4\x99ki powi\xc4\x99kszaniu obszaru Brandenburgii i zwi\xc4\x99kszaniu tam przewagi \xc5\xbcywio\xc5\x82u niemieckiego._NEWLINE_Kontrola Albrechta nad tym terytorium przez dziesi\xc4\x99ciolecia by\xc5\x82a tylko nominalna, ale zaanga\xc5\xbcowa\xc5\x82 si\xc4\x99 on w wiele wypraw przeciwko S\xc5\x82owianom po\xc5\x82abskim. Dzi\xc4\x99ki temu, a tak\xc5\xbce dzi\xc4\x99ki wysi\xc5\x82kom dyplomatycznym jego w\xc5\x82adza sta\xc5\x82a si\xc4\x99 w po\xc5\x82owie stulecia bardziej rzeczywista. W 1150 formalnie odziedziczy\xc5\x82 on Brandenburgi\xc4\x99 po ostatnim w\xc5\x82adcy po\xc5\x82abskim, Przybys\xc5\x82awie, a w 1157 zosta\xc5\x82a ostateczne utworzona Marchia Brandenburska. R\xc3\xb3wnolegle istnia\xc5\x82o s\xc5\x82owia\xc5\x84skie Ksi\xc4\x99stwo Kopanickie, b\xc4\x99d\xc4\x85ce lennem Polski. Albert i jego nast\xc4\x99pcy z dynastii Aska\xc5\x84czyk\xc3\xb3w uczynili du\xc5\xbco dla chrystianizacji i rozwoju gospodarczego tych ziem, jednak wi\xc4\x85za\xc5\x82o si\xc4\x99 to z systematyczn\xc4\x85 polityk\xc4\x85 ucisku s\xc5\x82owia\xc5\x84skiej ludno\xc5\x9bci i wynaradawianiem jej._NEWLINE_W latach 1249-1252 we w\xc5\x82adanie Marchii Brandenburskiej przesz\xc5\x82a ziemia lubuska, b\xc4\x99d\xc4\x85ca wcze\xc5\x9bniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 rozbitej dzielnicowo Polski, a w XV w. Marchia Wkrza\xc5\x84ska kosztem Pomorza oraz Chociebu\xc5\xbc kosztem Czech.\n_START_SECTION_\nElektorat Brandenburgii i epizod czeski\n_START_PARAGRAPH_\nW 1320 wygas\xc5\x82a brandenburska linia Aska\xc5\x84czyk\xc3\xb3w, st\xc4\x85d od 1323 do 1373 Brandenburgi\xc4\x85 w\xc5\x82adali przedstawiciele dynastii Wittelsbach\xc3\xb3w, znani bardziej jako w\xc5\x82adcy Bawarii. W 1356 Brandenburgi\xc4\x99 podniesiono do rangi elektoratu, kt\xc3\xb3rym pozostawa\xc5\x82a do ko\xc5\x84ca istnienia \xc5\x9awi\xc4\x99tego Cesarstwa Rzymskiego w 1806. Po okresie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Luksemburg\xc3\xb3w, kiedy to w 1373 r. dzi\xc4\x99ki staraniom cesarza rzymskiego i kr\xc3\xb3la czeskiego Karola IV Luksemburga Elektorat Brandenburgii sta\xc5\x82 si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Korony Kr\xc3\xb3lestwa Czech (w\xc5\x82adcy czescy uzyskali dzi\xc4\x99ki temu drugi g\xc5\x82os elektorski), w 1415, marchia zostaje podarowana (\xc5\x9bci\xc5\x9blej \xe2\x80\x93 oddana w zastaw z prawem wykupu, kt\xc3\xb3ry nigdy nie nast\xc4\x85pi\xc5\x82) przez kr\xc3\xb3la rzymskiego i w\xc4\x99gierskiego oraz namiestnika Kr\xc3\xb3lestwa Czeskiego Zygmunta Luksemburskiego dynastii Hohenzollern\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy rz\xc4\x85dz\xc4\x85 ni\xc4\x85 a\xc5\xbc do ko\xc5\x84ca I wojny \xc5\x9bwiatowej._NEWLINE_W XVI w. do Brandenburgii przy\xc5\x82\xc4\x85czono pa\xc5\x84stwo stanowe Ruppin i biskupstwo Havelbergu._NEWLINE_Brandenburgia by\xc5\x82a jednym z kraj\xc3\xb3w niemieckich, kt\xc3\xb3ry w XVI wieku (1539) przyj\xc4\x85\xc5\x82 wyznanie reformowane. W nast\xc4\x99pnym stuleciu nast\xc4\x85pi\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j terytorialny kraju \xe2\x80\x93 w 1618 nast\xc4\x85pi\xc5\x82o po\xc5\x82\xc4\x85czenie jej w unii personalnej z Ksi\xc4\x99stwem Prus, pozostaj\xc4\x85cym lennem Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego do 1657, a w 1614 przy\xc5\x82\xc4\x85czenie teren\xc3\xb3w po\xc5\x82o\xc5\xbconych wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Renu. Powsta\xc5\x82e w rezultacie pa\xc5\x84stwo by\xc5\x82o niesp\xc3\xb3jne i trudne do obrony, co da\xc5\x82o si\xc4\x99 we znaki podczas wojny trzydziestoletniej._NEWLINE_Pomimo zniszcze\xc5\x84 wojennych, dzi\xc4\x99ki utalentowanym w\xc5\x82adcom Brandenburgia zdo\xc5\x82a\xc5\x82a wyrosn\xc4\x85\xc4\x87 na znacz\xc4\x85c\xc4\x85 pot\xc4\x99g\xc4\x99 militarn\xc4\x85 Europy. Pierwszym z tych w\xc5\x82adc\xc3\xb3w by\xc5\x82 Fryderyk Wilhelm, zwany \xe2\x80\x9eWielkim Elektorem\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ry doprowadzi\xc5\x82 do odbudowy i zjednoczenia kraju. Przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 on stolic\xc4\x99 z Berlina do Poczdamu. Do Berlina stolica zosta\xc5\x82a by\xc5\x82a przeniesiona w roku 1417, dwa lata po utracie rzeczonego miasta przez Kr\xc3\xb3lestwo Czeskie.\n_START_SECTION_\nKr\xc3\xb3lestwo Prus\n_START_PARAGRAPH_\nPo \xc5\x9bmierci Fryderyka Wilhelma w 1688 r., w\xc5\x82adz\xc4\x99 po nim przej\xc4\x85\xc5\x82 syn, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Fryderyk. W 1701 r. przyj\xc4\x85\xc5\x82 on tytu\xc5\x82 kr\xc3\xb3la Prus jako Fryderyk I. Odt\xc4\x85d Brandenburgia sta\xc5\x82a si\xc4\x99 formalnie cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Kr\xc3\xb3lestwa Prus, w 1815 r. przekszta\xc5\x82con\xc4\x85 w prowincj\xc4\x99 Brandenburgia. Nowa prowincja r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82a si\xc4\x99 terytorialnie od Marchii - zosta\xc5\x82a pozbawiona tzw. Starej Marchii, w\xc5\x82\xc4\x85czonej w granice prowincji Saksonia, a uzyska\xc5\x82a \xc5\x81u\xc5\xbcyce Dolne, dotychczasowe p\xc3\xb3\xc5\x82nocne ziemie Kr\xc3\xb3lestwa Saksonii, utracone na mocy postanowie\xc5\x84 kongresu wiede\xc5\x84skiego. W efekcie w po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Brandenburgii w dziewi\xc4\x99tnastu miastach mo\xc5\xbcna znale\xc5\xba\xc4\x87 osiemnastowieczne pocztowe s\xc5\x82upy dystansowe, ozdobione herbami Polski i Saksonii, monogramem kr\xc3\xb3la Polski oraz polsk\xc4\x85 koron\xc4\x85 kr\xc3\xb3lewsk\xc4\x85, postawione w czasach istnienia unii polsko-saskiej._NEWLINE_Brandenburgia sk\xc5\x82ada\xc5\x82a si\xc4\x99 z dw\xc3\xb3ch rejencji: poczdamskiej i frankfurckiej (Berlin stanowi\xc5\x82 wydzielony obszar Prus i nie by\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Brandenburgii).\n_START_SECTION_\nOkres powojenny\n_START_PARAGRAPH_\nPo 1945 roku tereny Brandenburgii zmniejszy\xc5\x82y si\xc4\x99 o obszary po\xc5\x82o\xc5\xbcone na wsch\xc3\xb3d od Odry, tzw. Now\xc4\x85 Marchi\xc4\x99 (Neumark) (m.in. Gorz\xc3\xb3w Wielkopolski, S\xc5\x82ubice i Kostrzyn nad Odr\xc4\x85), kt\xc3\xb3re jako ziemi\xc4\x99 lubusk\xc4\x85 przy\xc5\x82\xc4\x85czono do Polski (jednak\xc5\xbce Lubusz pozosta\xc5\x82 w r\xc4\x99kach niemieckich). W latach 1947-1952 istnia\xc5\x82 niezale\xc5\xbcny kraj zwi\xc4\x85zkowy Brandenburgia jako cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 okupacyjnej strefy sowieckiej, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej NRD. Zosta\xc5\x82 on zlikwidowany w wyniku reformy administracyjnej centralizuj\xc4\x85cej w\xc5\x82adz\xc4\x99 w NRD na wz\xc3\xb3r sowiecki. W 1990 kraj zwi\xc4\x85zkowy Brandenburgia wskrzeszono \xe2\x80\x93 jego stolic\xc4\x85 sta\xc5\x82 si\xc4\x99 jednak nie Berlin, a Poczdam. Jego granice (z wyj\xc4\x85tkiem cz\xc4\x99\xc5\x9bci wschodniej) kszta\xc5\x82tem s\xc4\x85 zbli\xc5\xbcone do prowincji Brandenburgia istniej\xc4\x85cej od 1815 r._NEWLINE_W 1995 w\xc5\x82adze Berlina i Brandenburgii postanowi\xc5\x82y po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 oba kraje zwi\xc4\x85zkowe (powsta\xc5\x82by kraj zwi\xc4\x85zkowy Berlin-Brandenburgia), ale ten pomys\xc5\x82 zosta\xc5\x82 odrzucony w referendum w 1996\xc2\xa0r. (g\xc5\x82osami mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Brandenburgii). Obecnie prowadzone s\xc4\x85 ponowne negocjacje nad po\xc5\x82\xc4\x85czeniem obu kraj\xc3\xb3w zwi\xc4\x85zkowych (zwolennikiem tego by\xc5\x82 m.in. Klaus Wowereit). Jako uzasadnienie podkre\xc5\x9bla si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie argumenty finansowe oraz tradycje historyczne. Pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 nawet pomys\xc5\x82y by zjednoczony kraj zwi\xc4\x85zkowy nazwa\xc4\x87 Prusami.\n_START_SECTION_\nPodzia\xc5\x82 administracyjny\n_START_PARAGRAPH_\nAdministracyjnie Brandenburgia dzieli si\xc4\x99 na czterna\xc5\x9bcie powiat\xc3\xb3w i cztery miasta na prawach powiatu.\n_START_SECTION_\nMniejszo\xc5\x9bci narodowe\n_START_PARAGRAPH_\nW po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kraju, na Dolnych \xc5\x81u\xc5\xbcycach, zamieszkuj\xc4\x85 Serbo\xc5\x82u\xc5\xbcyczanie, a j\xc4\x99zyk dolno\xc5\x82u\xc5\xbcycki ma status j\xc4\x99zyka regionalnego. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym o\xc5\x9brodkiem kulturalnym regionu jest Chociebu\xc5\xbc, w kt\xc3\xb3rym dzia\xc5\x82aj\xc4\x85 najwa\xc5\xbcniejsze instytucje dolno\xc5\x82u\xc5\xbcyckich Serb\xc3\xb3w m.in. Dom Serbo\xc5\x82u\xc5\xbcycki, Dolno\xc5\x82u\xc5\xbcyckie gimnazjum i Muzeum Serbo\xc5\x82u\xc5\xbcyckie.\n_START_SECTION_\nTurystyka\n_START_PARAGRAPH_\nW Brandenburgii zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 wiele miast z historycznym centrum otoczonym murami miejskimi i basztami. S\xc4\x85 to: Altlandsberg, Angerm\xc3\xbcnde, Bad Belzig, Beelitz, Beeskow, Brandenburg an der Havel, Dahme/Mark, Gransee, Herzberg (Elster), J\xc3\xbcterbog, K\xc3\xb6nigs Wusterhausen, Kremmen, Kyritz, Lenzen (Elbe), Luckau, M\xc3\xbchlberg/Elbe, Nauen, Neuruppin, Peitz, Perleberg, Potsdam, Rheinsberg, Templin, Treuenbrietzen, Uebigau-Wahrenbr\xc3\xbcck, Werder (Havel), Wittstock/Dosse i Ziesar._NEWLINE_Rozwini\xc4\x99ta jest turystyka rowerowa. D\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 wszystkich dr\xc3\xb3g rowerowych szacuje si\xc4\x99 na ponad 7000 kilometr\xc3\xb3w. Do najpopularniejszych d\xc5\x82ugodystansowych tras rowerowych Brandenburgii nale\xc5\xbc\xc4\x85 droga rowerowa \xc5\x81aby, Mi\xc4\x99dzynarodowy szlak rowerowy Odra - Nysa, droga rowerowa Berlin-Kopenhaga, droga rowerowa Berlin-Uznam i Tour Brandenburg. Noclegi rowerzystom oferuje sie\xc4\x87 Bett+Bike, zorganizowana przez Powszechny\xc2\xa0Niemiecki Klub Rowerowy (ADFC).'