b'\n_START_ARTICLE_\nGreat Smoky Mountains\n_START_SECTION_\nNazwa\n_START_PARAGRAPH_\nNazwa Great Smoky Mountains (t\xc5\x82um. dos\xc5\x82. Wielkie Zamglone G\xc3\xb3ry) pochodzi od mg\xc5\x82y spowijaj\xc4\x85cej ich wierzcho\xc5\x82ki przez wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cze\xc5\x9b\xc4\x87 roku. Po raz pierwszy nazwa ta wzmiankowana jest w akcie z 22 grudnia 1878 roku, w kt\xc3\xb3rym w\xc5\x82adze Karoliny P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej przekaza\xc5\x82y teren obecnego stanu Tennessee rz\xc4\x85dowi federalnemu i ustanowi\xc5\x82y now\xc4\x85 granic\xc4\x99 Karoliny P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej na zachodzie. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 granicy bieg\xc5\x82a najwy\xc5\xbcszymi wierzcho\xc5\x82kami \xc5\x82a\xc5\x84cucha g\xc3\xb3r a\xc5\xbc do miejsca zwanego \xe2\x80\x9egreat Iron or Smoaky Mountain\xe2\x80\x9d. Nazwa \xe2\x80\x9eSmoky M\xe2\x80\x9d pojawia si\xc4\x99 na mapie po raz pierwszy w 1804 roku, a przez kolejne p\xc3\xb3\xc5\x82 wieku na mapach stosowano \xe2\x80\x9eSmoky Mountains\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eGreat Smoaky Mountains\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eSmoky Mountain\xe2\x80\x9d. Ostatecznie nazwa \xe2\x80\x9eGreat Smoky Mountains\xe2\x80\x9d zosta\xc5\x82a ustabilizowana przez szwajcarskiego geologa Arnolda Guyota (1807\xe2\x80\x931884), kt\xc3\xb3ry dokona\xc5\x82 pomiaru szczyt\xc3\xb3w Great Smoky Mountains w 1860 roku.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nGreat Smoky Mountains \xe2\x80\x93 jeden z najwy\xc5\xbcszych \xc5\x82a\xc5\x84cuch\xc3\xb3w Appalach\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 wp\xc5\x82ywa na pogod\xc4\x99 w regionie. Warunki klimatyczne na wschodnich stokach g\xc3\xb3r determinuj\xc4\x85 masy powietrza nap\xc5\x82ywaj\xc4\x85ce znad Oceanu Atlantyckiego, zachodnie maja klimat bardziej kontynentalny.\n_START_SECTION_\nGeologia\n_START_PARAGRAPH_\nGreat Smoky Mountains zosta\xc5\x82y wypi\xc4\x99trzone podczas orogenezy Appalach\xc3\xb3w (orogenezy hercy\xc5\x84skiej), ok. 200 milion\xc3\xb3w lat temu pod koniec paleozoiku. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 ska\xc5\x82 w \xc5\x82a\xc5\x84cuchu Great Smoky Mountains to ska\xc5\x82y osadowe z p\xc3\xb3\xc5\xbanego prekambru. Materia\xc5\x82 ten uleg\xc5\x82 przeobra\xc5\xbceniu podczas fa\xc5\x82dowania \xe2\x80\x93 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej spotykane ska\xc5\x82y na obszarze Great Smoky Mountains to metapiaskowce, \xc5\x82upki, fyllit i kwarcyt. Krystaliczny fundament zbudowany jest z gnejs\xc3\xb3w, \xc5\x82upk\xc3\xb3w metamorficznych i granit\xc3\xb3w. Ponadto spotykane s\xc4\x85 tu ska\xc5\x82y osadowe z paleozoiku \xe2\x80\x93 wapie\xc5\x84, dolomity, \xc5\x82upki ilaste i piaskowce. W\xc5\x9br\xc3\xb3d ska\xc5\x82 paleozoicznych znaleziono skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci \xc5\x9bladowe zwierz\xc4\x85t morskich oraz skamienia\xc5\x82o\xc5\x9bci ma\xc5\x82\xc5\xbcoraczek, ramienionogich i trylobit\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPrzed 1500 obszar Great Smoky Mountains zamieszkiwali rdzenni Amerykanie \xe2\x80\x93 Czirokezi. W 1540 roku w pobli\xc5\xbce g\xc3\xb3r dotar\xc5\x82a wyprawa Hernando de Soto, a w latach 1566\xe2\x80\x9367 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wyprawa Juana Pardo. W 1673 roku region Great Smoky Mountains badali odkrywcy James Needham i Gabriel Arthur \xe2\x80\x93 wzmianka o ich wyprawie znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 w li\xc5\x9bcie Abrahama Wooda (1610\xe2\x80\x931682). W 1790 roku w g\xc3\xb3ry przybyli pierwsi osadnicy a rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, na mocy traktatu z Holston reguluj\xc4\x85cego relacje Czirokez\xc3\xb3w z rz\xc4\x85dem USA i granice terytorium Czirokez\xc3\xb3w, Czirokezi zrzekli si\xc4\x99 roszcze\xc5\x84 do ziemi w regionie, m.in. do obszaru Great Smoky Mountains na wsch\xc3\xb3d od Mount Collins. W 1797 roku pu\xc5\x82kownik Benjamin Hawkins sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 mapy regionu Great Smoky Mountains i wyznaczy\xc5\x82 granic\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy Czirokezami a bia\xc5\x82ymi osadnikami zgodnie u ustaleniami traktatu z Holston. Czirokezi odzyskali cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 g\xc3\xb3r po podpisaniu traktatu z Tellico \xe2\x80\x93 addendum do traktatu z Holston. W 1802 roku ponownie wyznaczono granic\xc4\x99 \xe2\x80\x93 nazywan\xc4\x85 lini\xc4\x85 Meigsa-Freemna od nazwisk wyznaczaj\xc4\x85cych j\xc4\x85 urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w. Na mocy kolejnego traktatu w 1819 roku Czirokezi zrzekli si\xc4\x99 wszystkich ziem w regionie na rzecz rz\xc4\x85du USA. W latach 50.\xe2\x80\x9360. XIX wieku szwajcarski geolog Arnold Henry Guyot (1807\xe2\x80\x931884) zbada\xc5\x82 g\xc3\xb3ry i dokona\xc5\x82 pomiaru szczyt\xc3\xb3w Great Smoky Mountains. W latach 80. XIX wieku pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze sugestie obj\xc4\x99cia g\xc3\xb3r ochron\xc4\x85 i za\xc5\x82o\xc5\xbcenia parku narodowego. Petycj\xc4\x99 do w\xc5\x82adz federalnych w sprawie za\xc5\x82o\xc5\xbcenia parku przedstawi\xc5\x82y w 1899 roku w\xc5\x82adze towarzystwa parku narodowego w Appalachach. Po wykupieniu ziemi, park powsta\xc5\x82 ostatecznie w 1934 roku.'