b'\n_START_ARTICLE_\nCzasownik \xc5\x82aci\xc5\x84ski\n_START_PARAGRAPH_\nCzasownik (verbum) w j\xc4\x99zyku \xc5\x82aci\xc5\x84skim podlega koniugacji, tj. odmianie przez osoby, liczby, czasy, tryby i strony. Wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 cztery typy odmiany: koniugacja pierwsza (o temacie zako\xc5\x84czonym na -\xc4\x81), koniugacja druga (o temacie zako\xc5\x84czonym na -\xc4\x93), koniugacja trzecia (o temacie zako\xc5\x84czonym na sp\xc3\xb3\xc5\x82g\xc5\x82osk\xc4\x99, przy czym wyst\xc4\x99puje w niej te\xc5\xbc podtyp, w kt\xc3\xb3rym mi\xc4\x99dzy tematem a ko\xc5\x84c\xc3\xb3wk\xc4\x85 wyst\xc4\x99puje sp\xc3\xb3jka \xc4\xad) i koniugacja czwarta (o temacie zako\xc5\x84czonym na -\xc4\xab). Istniej\xc4\x85 te\xc5\xbc niepodlegaj\xc4\x85ce koniugacji formy bezosobowe czasownika.\n_START_SECTION_\nFormy podstawowe czasownika\n_START_PARAGRAPH_\nZnajomo\xc5\x9b\xc4\x87 pierwszej i drugiej formy podstawowej czasownika jest konieczna do ustalenia, do kt\xc3\xb3rej koniugacji nale\xc5\xbcy czasownik. Tak np. czasownik o pierwszej formie amo m\xc3\xb3g\xc5\x82by nale\xc5\xbce\xc4\x87 do koniugacji I lub III - znaj\xc4\x85c jego drug\xc4\x85 form\xc4\x99 amare wiadomo, \xc5\xbce nale\xc5\xbcy do koniugacji I. Czasownik o drugiej formie videre m\xc3\xb3g\xc5\x82by nale\xc5\xbce\xc4\x87 do koniugacji II lub III - znaj\xc4\x85c jego pierwsz\xc4\x85 form\xc4\x99 video wiadomo, \xc5\xbce nale\xc5\xbcy do koniugacji II. Czasownik o pierwszej formie audio m\xc3\xb3g\xc5\x82by nale\xc5\xbce\xc4\x87 do koniugacji III lub IV - drugiej formie audire wiadomo, \xc5\xbce nale\xc5\xbcy do koniugacji IV. _NEWLINE_Postacie trzeciej i czwartej formy czasownika bywaj\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcne - trzecia pokrywa si\xc4\x99 z tematem perfecti, czwarta z tematem supini. Bez ich znajomo\xc5\x9bci nie potrafiliby\xc5\x9bmy tworzy\xc4\x87 odpowiednio form tworzonych od tematu perfecti i form tworzonych od tematu supini._NEWLINE_Znaczna wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 czasownik\xc3\xb3w I koniugacji przybiera formy podstawowe typu -amo -am\xc4\x81re, -am\xc4\x81vi, -am\xc4\x81tum.\n_START_SECTION_\nVerba anomala\n_START_PARAGRAPH_\nVerba anomala to czasowniki nieregularne, takie, kt\xc3\xb3rych nie mo\xc5\xbcna zaliczy\xc4\x87 do \xc5\xbcadnej koniugacji. W j\xc4\x99zyku \xc5\x82aci\xc5\x84skim s\xc4\x85 to czasowniki sum, esse, fui (jestem) i jego z\xc5\x82o\xc5\xbcenia, czasownik fero, ferre, tuli, latum (nios\xc4\x99), czasowniki volo, velle, volui (chc\xc4\x99), nolo, nolle, nolui (nie chc\xc4\x99), malo, malle, malui (chc\xc4\x99), czasownik eo, ire, ii, itum (id\xc4\x99), czasownik fio, fieri, factus sum (staj\xc4\x99 si\xc4\x99) - przy czym czasowniki sum, esse, fui i fero, ferre, tuli, latum s\xc4\x85 w \xc5\x9bci\xc5\x9blejszym uj\xc4\x99ciu czasownikami koniugacji III, kt\xc3\xb3re jedynie wykazuj\xc4\x85 pewne niergularno\xc5\x9bci w odmianie. Obok form regularnych formy nieregularne tworzy tak\xc5\xbce czasownik edo, edere, edi, esum (jem), pewnymi nieregularno\xc5\x9bciami cechuje si\xc4\x99 te\xc5\xbc nale\xc5\xbc\xc4\x85cy do I koniugacji czasownik do, dare, dedi, datum (daj\xc4\x99).\n_START_SECTION_\nIndicativus i jego czasy\n_START_PARAGRAPH_\nU\xc5\xbcycie indikatywu jest podobne, jak u\xc5\xbcycie trybu oznajmuj\xc4\x85cego w j\xc4\x99zyku polskim. Jedyna znacz\xc4\x85ca r\xc3\xb3\xc5\xbcnica polega na tym, \xc5\xbce niekt\xc3\xb3re wyra\xc5\xbcenia oddawane w j\xc4\x99zyku \xc5\x82aci\xc5\x84skim za pomoc\xc4\x85 indikatywu w j\xc4\x99zyku polskim oddajemy za pomoc\xc4\x85 trybu przypuszczaj\xc4\x85cego. Dotyczy to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie czasownik\xc3\xb3w wyra\xc5\xbcaj\xc4\x85cych obowi\xc4\x85zek moralny, konieczno\xc5\x9b\xc4\x87, mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 i prawdopodobie\xc5\x84stwo, np. possum (m\xc3\xb3g\xc5\x82bym), aequum est (by\xc5\x82oby s\xc5\x82uszn\xc4\x85 rzecz\xc4\x85), iustum est (by\xc5\x82oby s\xc5\x82uszn\xc4\x85 rzecz\xc4\x85), debeo (powinien bym), melius est (lepiej by by\xc5\x82o), longum est (by\xc5\x82oby za d\xc5\x82ugo), numquam putavi (nigdy bym nie pomy\xc5\x9bla\xc5\x82). Takie u\xc5\xbcycie trybu oznajmuj\xc4\x85cego zdarza si\xc4\x99 wprawdzie tak\xc5\xbce w j\xc4\x99zyku polskim (np. "nie mo\xc5\xbcemy wyliczy\xc4\x87 wielu przyk\xc5\x82ad\xc3\xb3w"), wyst\xc4\x99puje jednak rzadziej i wyra\xc5\xbca stwierdzenia mniej stanowcze.\n_START_SECTION_\nPlusquamperfectum indicativi\n_START_PARAGRAPH_\nPlusquamperfectum indicativi bardzo rzadko wyst\xc4\x99puje w zdaniach g\xc5\x82\xc3\xb3wnych. Cz\xc4\x99sto jest wtedy poprzedzone przys\xc5\x82\xc3\xb3wkiem iam (ju\xc5\xbc). Nie r\xc3\xb3\xc5\xbcni si\xc4\x99 znaczeniem od perfectum._NEWLINE_Plusquamperfectum indicativi w zdaniach wzgl\xc4\x99dnych jest czasem zaprzesz\xc5\x82ym - wyra\xc5\xbca czynno\xc5\x9b\xc4\x87 przesz\xc5\x82\xc4\x85 uprzedni\xc4\x85 w stosunku do innej czynno\xc5\x9bci przesz\xc5\x82ej.\n_START_SECTION_\nFuturum primum indicativi\n_START_PARAGRAPH_\nFuturum primum indicativi wyra\xc5\xbca tak dokonan\xc4\x85, jak i niedokonan\xc4\x85 czynno\xc5\x9b\xc4\x87 przysz\xc5\x82\xc4\x85, tj. p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsz\xc4\x85 ni\xc5\xbc chwila m\xc3\xb3wienia o niej.\n_START_SECTION_\nFuturum exactum indicativi\n_START_PARAGRAPH_\nFuturum exactum rzadko wyst\xc4\x99puje w zdaniach g\xc5\x82\xc3\xb3wnych. Nie r\xc3\xb3\xc5\xbcni si\xc4\x99 wtedy znaczeniem od futurum primum poza tym, \xc5\xbce podkre\xc5\x9bla, \xc5\xbce czynno\xc5\x9b\xc4\x87 przysz\xc5\x82a odb\xc4\x99dzie si\xc4\x99 niezawodnie lub wkr\xc3\xb3tce. Dlatego te\xc5\xbc bywa cz\xc4\x99sto poprzedzane przys\xc5\x82\xc3\xb3wkami mox, paulo, post itp._NEWLINE_Futurum exactum indicativi w zdaniach wzgl\xc4\x99dnych wyra\xc5\xbca czynno\xc5\x9b\xc4\x87 przysz\xc5\x82\xc4\x85 uprzedni\xc4\x85 w stosunku do innej czynno\xc5\x9bci przysz\xc5\x82ej. W zdaniu nadrz\xc4\x99dnym pr\xc3\xb3cz futurum primum mog\xc4\x85 wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 wtedy imperativus, coniunctivus hortativus, formy czasownika volo i formy czasownika possum.\n_START_SECTION_\nInfinitivus jako cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 mowy\n_START_PARAGRAPH_\nInfinitivus u\xc5\xbcywany jest jako nieodmienny rzeczownik w nomnatiwie i akuzatywie - zjawisko to wyst\xc4\x99puje zw\xc5\x82aszcza w \xc5\x82acinie \xc5\x9bredniowiecznej. Dla pozosta\xc5\x82ych przypadk\xc3\xb3w zast\xc4\x99puje go w tej funkcji gerundium. Gerundium i infinityw inaczej ni\xc5\xbc rzeczowniki okre\xc5\x9blane s\xc4\x85 jednak nie przez przymiotniki, ale przez przys\xc5\x82\xc3\xb3wki. \xc5\x81\xc4\x85cz\xc4\x85 si\xc4\x99 te\xc5\xbc z innymi przypadkami ni\xc5\xbc rzeczownik, a z tymi samymi, co formy osobowe czasownika (por. amor patriae, ale: amamus patriam, amare patriam). Obie te cechy upodabniaj\xc4\x85 je do form verbum finitum._NEWLINE_Charakter rzeczownikowy \xc5\x82aci\xc5\x84skiego inf. praes. jest bardziej wyra\xc5\xbany ni\xc5\xbc w j\xc4\x99zyku polskim. W j\xc4\x99zyku polskim, niemieckim i francuskim odpowiadaj\xc4\x85 mu cz\xc4\x99sto rzeczowniki, nie bezokoliczniki (np. niem. das Wissen, fr. le savoir, polskie my\xc5\x9blenie, bycie).\n_START_SECTION_\nCzasy infinitywu\n_START_PARAGRAPH_\nCzasy infinitywu wyra\xc5\xbcaj\xc4\x85 relacj\xc4\x99 czasow\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy wyra\xc5\xbcan\xc4\x85 przez infinityw czynno\xc5\x9bci\xc4\x85 a czynno\xc5\x9bci\xc4\x85 wyra\xc5\xbcan\xc4\x85 przez orzeczenie.'