b'\n_START_ARTICLE_\nD\xc3\xbcwag GT8 Typ Fryburg\n_START_SECTION_\nFryburg\n_START_PARAGRAPH_\nFryburg Bryzgowijski to dwustutysi\xc4\x99czne miasto po\xc5\x82o\xc5\xbcone w Badenii-Wirtembergii w po\xc5\x82udniowo-zachodnich Niemczech, niedaleko granic szwajcarskiej i francuskiej, kt\xc3\xb3re posiada komunikacj\xc4\x99 tramwajow\xc4\x85 od 1901 roku._NEWLINE_Dnia 17 lutego 1970 roku w\xc5\x82adze Fryburga podj\xc4\x99\xc5\x82y decyzj\xc4\x99 o przeznaczeniu funduszy na zakup dla lokalnej komunikacji miejskiej czterech jednokierunkowych, o\xc5\x9bmioosiowych wagon\xc3\xb3w przegubowych typu GT8. Tramwaje zosta\xc5\x82y wyprodukowane przez zak\xc5\x82ady D\xc3\xbcwag z D\xc3\xbcsseldorfu, a wykonanie aparatury i silnik\xc3\xb3w zlecono odpowiednio zak\xc5\x82adom AEG i BBC. Cena jednostkowa wagonu wynosi\xc5\x82a 625 tys. \xc3\xb3wczesnych marek zachodnioniemieckich.\n_START_SECTION_\nPierwsza seria\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszy tramwaj zosta\xc5\x82 dostarczony 25 pa\xc5\xbadziernika 1971 roku. Wagony otrzyma\xc5\x82y oznakowanie z nowego zakresu numeracji 201-204. Z uwagi na wiele r\xc3\xb3\xc5\xbcnic w por\xc3\xb3wnaniu z produkowanymi przez D\xc3\xbcwag wagonami o\xc5\x9bmioosiowymi, tramwaje z Fryburga nale\xc5\xbcy okre\xc5\x9bla\xc4\x87 jako \xe2\x80\x9eGT8 Typ Fryburg\xe2\x80\x9d. Wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc5\x82y si\xc4\x99 przede wszystkim d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci\xc4\x85 ca\xc5\x82kowit\xc4\x85. W\xc3\xb3zki zosta\xc5\x82y inaczej rozmieszczone ni\xc5\xbc w dotychczasowych tramwajach. W\xc3\xb3zki zosta\xc5\x82y usytuowane pod \xc5\x9brodkowym cz\xc5\x82onem, a same przeguby nie posiada\xc5\x82y podparcia i by\xc5\x82y niejako zawieszone w powietrzu. Kolejn\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnic\xc4\x85 jest umiejscowienie silnik\xc3\xb3w na ka\xc5\xbcdym z w\xc3\xb3zk\xc3\xb3w. Silniki w wagonach fryburskich posiada\xc5\x82y moc 95 kW, co dawa\xc5\x82o moc \xc5\x82\xc4\x85czn\xc4\x85 380 kW, dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3rym pojazdy mog\xc5\x82y kursowa\xc4\x87 na stromych trasach i szybko przyspiesza\xc5\x82y przy masie w\xc5\x82asnej 36 ton. Zastosowano tu dwa systemy prowadzenia. Pierwszy stanowi\xc5\x82 klasyczny rozruch przy u\xc5\xbcyciu nastawnika, kt\xc3\xb3ry posiada 18 styk\xc3\xb3w jazdy i tyle samo hamowania. Wagony tramwajowe posiada\xc5\x82y system elektronicznego sterowania nastawnikiem o nazwie \xe2\x80\x9eGeamatic\xe2\x80\x9d. Pierwotnie system ten posiada\xc5\x82 wagon tramwajowy 203, ale dostarczono aparatur\xc4\x99 dla pozosta\xc5\x82y trzech tramwaj\xc3\xb3w. Za\xc5\x82o\xc5\xbcenie dzia\xc5\x82ania tego uk\xc5\x82adu polega\xc5\x82o na zoptymalizowaniu rozruchu i hamowania dzi\xc4\x99ki uwzgl\xc4\x99dnieniu przyczepno\xc5\x9bci wagonu, na kt\xc3\xb3rej spadek wp\xc5\x82yw mo\xc5\xbce mie\xc4\x87 m.in. deszczowa pogoda, zalegaj\xc4\x85cy na szynach kurz i li\xc5\x9bcie czy z\xc5\x82y stan torowiska. W momencie wykrycie po\xc5\x9blizgu k\xc3\xb3\xc5\x82, system samoczynnie uruchamia piasecznice dozuj\xc4\x85c piasek, zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85cy tarcie. Przy w\xc5\x82\xc4\x85czonym systemie Geamatic rozruch jest dokonywany za pomoc\xc4\x85 d\xc5\xbcojstika, w\xc3\xb3wczas r\xc4\x99koje\xc5\x9b\xc4\x87 nastawnika musi by\xc4\x87 zdj\xc4\x99ta. Czuwak nie znajduje si\xc4\x99 w p\xc5\x82ycie pod\xc5\x82ogowej, ale na pulpicie w formie przycisku. Op\xc3\xb3\xc5\xbanienie naci\xc5\x9bni\xc4\x99cia jest sygnalizowane sygna\xc5\x82em d\xc5\xbawi\xc4\x99kowym, a dalsza zw\xc5\x82oka powoduje awaryjne zatrzymanie pojazdu. Wagony posiadaj\xc4\x85 dodatkowe stanowisko do jazdy manewrowej z ograniczeniem pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci do 30 km/h. Wyposa\xc5\xbcone s\xc4\x85 w hamulce elektrodynamiczne, szynowe oraz sterowane hydraulicznie hamulce tarczowe, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ce do parkowania. Parkowanie nast\xc4\x99puje samoczynnie po prze\xc5\x82\xc4\x85czeniu na ostatni styk hamowania na nastawniku. Zar\xc3\xb3wno hamowanie, jak i rozruch wspomaga osiem piasecznic. Bry\xc5\x82\xc4\x99 nadwozia zaczerpni\xc4\x99to z wyprodukowanej rok wcze\xc5\x9bniej serii dwudziestu sze\xc5\x9bcioosiowych wagon\xc3\xb3w dla Mannheim. Zrezygnowano z prostok\xc4\x85tnych ekran\xc3\xb3w na numer linii, zmieniono profil dachu i umieszczono wi\xc4\x99ksze szyby w p\xc5\x82atach drzwiowych. Ponadto lekko\xc5\x9bci nada\xc5\x82y im panele reklamowe, zainstalowane ju\xc5\xbc w pierwszych tygodniach s\xc5\x82u\xc5\xbcby, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y niejako przed\xc5\x82u\xc5\xbceniem burt i maskowa\xc5\x82y ob\xc5\x82y profil dachu. Wagony tramwajowe posiada\xc5\x82y pojedynczy reflektor g\xc3\xb3rny i klasyczne malowanie w kolorze be\xc5\xbcowym z zielonym pasem podokiennym. Wagon tramwajowy 203 posiada\xc5\x82 pierwotnie w ramach test\xc3\xb3w jednoramienny odbierak pr\xc4\x85du, cho\xc4\x87 po uszkodzeniu w pierwszym roku eksploatacji zosta\xc5\x82 on zast\xc4\x85pionym standardowym pantografem no\xc5\xbcycowym, takim, jakie od pocz\xc4\x85tku mia\xc5\x82y pozosta\xc5\x82e wagony. Tramwaje z Fryburga nie posiadaj\xc4\x85 klasycznych sprz\xc4\x99g\xc3\xb3w, a zosta\xc5\x82y jedynie wyposa\xc5\xbcone w sztywny hol samochodowy, przechowywany w szafce naprzeciwko drzwi w \xc5\x9brodkowym cz\xc5\x82onie. Nadwozie posiada pi\xc4\x99cioro szerokich, dwuskrzyd\xc5\x82owych drzwi, pozwalaj\xc4\x85cych na swobodn\xc4\x85 wymian\xc4\x99 pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w. Dzi\xc4\x99ki odpowiedniemu wyprofilowaniu stopni unikni\xc4\x99to nieestetycznych wyci\xc4\x99\xc4\x87 w p\xc5\x82atach drzwiowych, dotychczas spotykanych w tramwajach D\xc3\xbcwaga. Przytrza\xc5\x9bni\xc4\x99ciu pasa\xc5\xbcera zapobiegaj\xc4\x85 czujniki znajduj\xc4\x85ce w uszczelkach drzwi oraz tzw. \xe2\x80\x9emi\xc4\x99kki stopie\xc5\x84\xe2\x80\x9d w drzwiach. Drzwi mog\xc4\x85 by\xc4\x87 otwierane bezpo\xc5\x9brednio przez prowadz\xc4\x85cego pojazd, lub przez pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w przy pomocy przycisk\xc3\xb3w. Dodatkowo przy drzwiach znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 przyciski dla os\xc3\xb3b z w\xc3\xb3zkiem dzieci\xc4\x99cym, kt\xc3\xb3re po naci\xc5\x9bni\xc4\x99ciu uniemo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85 zamkni\xc4\x99cie si\xc4\x99 drzwi, Mo\xc5\xbcliwe jest to dopiero po wci\xc5\x9bni\xc4\x99ciu przez motorniczego klawisza zwalniaj\xc4\x85cego blokad\xc4\x99, umieszczonego na pulpicie. Przestronne wn\xc4\x99trze wagonu tramwajowego wyposa\xc5\xbcono w 89 \xc5\x82atwych w utrzymaniu siedzisk dla pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w, wykonanych z tworzywa sztucznego, zwr\xc3\xb3conych naprzeciwko siebie, w tym 29 \xc5\x82awek podw\xc3\xb3jnych i 31 siedze\xc5\x84 pojedynczych. Poza tym wagony GT8 Geamatic mog\xc4\x85 pomie\xc5\x9bci 205 pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w stoj\xc4\x85cych, co \xc5\x82\xc4\x85cznie daje 294 os\xc3\xb3b. Ponadto naprzeciwko drugich i trzecich drzwi przewidziano miejsca dla w\xc3\xb3zk\xc3\xb3w dzieci\xc4\x99cych. Ogrzewanie wn\xc4\x99trza zapewnia sze\xc5\x9b\xc4\x87 dmuchaw podwieszonych pod siedzeniami. Dodatkowo kana\xc5\x82ami wentylacyjnymi mo\xc5\xbce by\xc4\x87 dostarczane powietrze nagrzewane opornikami rozruchowymi, znajduj\xc4\x85cymi si\xc4\x99 pod p\xc5\x82yt\xc4\x85 pod\xc5\x82ogow\xc4\x85. Wagony tramwajowe przydzielono do zajezdni p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Betriebshof Nord przy ulicy Komturstra\xc3\x9fe. Pierwszy wagon tramwajowy 201 uruchomiono 11 listopada 1971 roku i razem z kolejnym wagonem tramwajowym 202 wprowadzono do eksploatacji 4 grudnia 1971 roku. Po uruchomieniu wagonu tramwajowego 204 na pocz\xc4\x85tku 1972 roku wycofano ze sta\xc5\x82ej eksploatacji i przesuni\xc4\x99to do rezerwy ostatnie przedwojenne wagony dwuosiowe we Fryburgu oraz nast\xc4\x85pi\xc5\x82a likwidacja obs\xc5\x82ugi konduktorskiej. Pasa\xc5\xbcerowie mogli kupowa\xc4\x87 bilety w kioskach lub u motorniczego, o czym informowa\xc5\x82 napis Kasse na pierwszych drzwiach, a bilety nale\xc5\xbca\xc5\x82o kasowa\xc4\x87 w kasownikach, o czym przypomina\xc5\x82a litera S z przodu wagonu, oznaczaj\xc4\x85ca s\xc5\x82owo Selbstbedienung, czyli samoobs\xc5\x82ug\xc4\x99. Wszystkie wagony skierowano do linii 4 Littenweiler \xe2\x80\x93 Hornausstra\xc3\x9fe, jedynej posiadaj\xc4\x85cej wtedy p\xc4\x99tle na obu ko\xc5\x84cach. Wagony te kursowa\xc5\x82y niemal wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na linii 4 przez dwana\xc5\x9bcie lat. Wyj\xc4\x85tek stanowi\xc5\x82y jedynie specjalne kursy na innych trasach, uruchamianie w zwi\xc4\x85zku z meczami pi\xc5\x82karskimi i imprezami targowymi. Sytuacja zmieni\xc5\x82a si\xc4\x99 w grudniu 1983 roku, gdy po reorganizacji uk\xc5\x82adu linii skierowano je na now\xc4\x85 lini\xc4\x99 1 Littenweiler \xe2\x80\x93 Paduaallee, wyd\xc5\x82u\xc5\xbcon\xc4\x85 w 1985 roku Landwasser. W latach 90. mo\xc5\xbcna je by\xc5\x82o spotka\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na innych liniach. W 1993 roku zosta\xc5\x82 przeniesione do nowej zajezdni zachodniej Betriebshof West przy ulicy Besanconallee. Schy\xc5\x82ek eksploatacji wagon\xc3\xb3w GT8 Geamatic mia\xc5\x82 nast\xc4\x85pi\xc4\x87 w 2000 roku, po dostawie nowych tramwaj\xc3\xb3w Siemens Combino. I faktycznie po ich dostarczeniu jeszcze przez kr\xc3\xb3tki okres kursowa\xc5\x82y na linii 1, po czym wykorzystywano je ju\xc5\xbc wy\xc5\x82\xc4\x85cznie jako dodatki na mecze pi\xc5\x82karskie. Uroczyste po\xc5\xbcegnanie tramwaj\xc3\xb3w odby\xc5\x82o si\xc4\x99 19 sierpnia 2001 roku. Wagony wycofano z eksploatacji i odstawiono w zajezdni, ale nie poddano kasacji z racji dobrego stanu. Niespodziewanie trzy lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce fryburska historia mia\xc5\x82a jeszcze sw\xc3\xb3j epilog. W 2004 roku podczas kryzysu zwi\xc4\x85zanego z wykryt\xc4\x85 w wagonach Combino wad\xc4\x85 fabryczn\xc4\x85 i ich czasowym odstawieniem, trzy wagony Geamatic wr\xc3\xb3ci\xc5\x82y do s\xc5\x82u\xc5\xbcby opr\xc3\xb3cz wagonu tramwajowego 201, kt\xc3\xb3ry zdyskwalifikowano ze wzgl\xc4\x99du na znaczne zu\xc5\xbcycie obr\xc4\x99czy k\xc3\xb3\xc5\x82. Mo\xc5\xbcna je by\xc5\x82o spotka\xc4\x87 na linii 1, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na wszelkich kursach dodatkowych. Ostatecznie wagony Geamatic zako\xc5\x84czy\xc5\x82y eksploatacj\xc4\x99 we Fryburgu na prze\xc5\x82omie pa\xc5\xbadziernika i listopada 2004 roku i zosta\xc5\x82y ponownie odstawione. Drugie po\xc5\xbcegnanie tramwaj\xc3\xb3w, tym razem definitywne, cho\xc4\x87 mniej uroczyste odby\xc5\x82o si\xc4\x99 22 lipca 2005 roku, a wkr\xc3\xb3tce potem zosta\xc5\x82y sprzedane. Podczas ponad trzydziestoletniej eksploatacji we Fryburgu wagony by\xc5\x82y poddawane remontom kapitalnym i przechodzi\xc5\x82y drobne modernizacje. Ka\xc5\xbcdy z czterech wagon\xc3\xb3w przeszed\xc5\x82 cztery naprawy g\xc5\x82\xc3\xb3wne, wykonywane \xc5\x9brednio co siedem lat. Podczas pierwszego remontu w latach 1977-1978 zmianie uleg\xc5\x82 uk\xc5\x82ad \xc5\x9bwiate\xc5\x82 z ty\xc5\x82u wagonu. Zdemontowano w\xc3\xb3wczas centralnie po\xc5\x82o\xc5\xbcony kierunkowskaz sygnalizuj\xc4\x85cy w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie sam manewr skr\xc4\x99tu bez okre\xc5\x9blenia kierunku i boczne, czerwone \xc5\x9bwiat\xc5\x82a odblaskowe, a w zamian zainstalowano kierunkowskazy po bokach i czerwone \xc5\x9bwiat\xc5\x82a mijania. W pierwszej po\xc5\x82owie lat 80. w miejscu ogromnego reflektora g\xc5\x82\xc3\xb3wnego z przodu zamontowano dwa mniejsze. Usuni\xc4\x99to w\xc3\xb3wczas r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc du\xc5\xbcy reflektor z ty\xc5\x82u wagonu, a w zamian zamontowano \xc5\x9bwiat\xc5\x82a wsteczne po bokach oraz odblaskowe na zderzaku. W ramach naprawy g\xc5\x82\xc3\xb3wnej zmieniono malowanie wagon\xc3\xb3w tramwaj\xc3\xb3w. W po\xc5\x82owie lat 80. ubieg\xc5\x82ego wieku, w zwi\xc4\x85zku z rosn\xc4\x85cymi potokami pasa\xc5\xbcerskimi, na tylnym pomo\xc5\x9bcie usuni\xc4\x99to cztery miejsca siedz\xc4\x85ce celem zwi\xc4\x99kszenia powierzchni dla os\xc3\xb3b stoj\xc4\x85cych. Pod koniec lat 90. zacz\xc4\x99to instalowa\xc4\x87 automaty biletowe przy drugich drzwiach. W\xc5\x82a\xc5\x9bciwie od samego pocz\xc4\x85tku na wszystkich wagonach GT8 z pierwszej serii umieszczone by\xc5\x82y reklamy, zar\xc3\xb3wno na panelach dachowych, jak i na pasach na burtach, cho\xc4\x87 nigdy nie posiada\xc5\x82y one reklam ca\xc5\x82opojazdowych. Prawdziwym fenomenem okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 wagon tramwajowy 201, kt\xc3\xb3ry od pocz\xc4\x85tku a\xc5\xbc do samego ko\xc5\x84ca reklamowa\xc5\x82 jedn\xc4\x85 firm\xc4\x99 \xe2\x80\x93 Breisgau-Milch. Po wycofaniu z eksploatacji wagon\xc3\xb3w i wystawieniu na sprzeda\xc5\xbc kupcem czterech wagon\xc3\xb3w GT8 Geamatic okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 firma SIM-Industrietechnik GmbH z Salzgitter, po\xc5\x82o\xc5\xbcone w Dolnej Saksonii w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych Niemczech, od wielu lat specjalizuj\xc4\x85ca si\xc4\x99 w po\xc5\x9brednictwie sprzeda\xc5\xbcy u\xc5\xbcywanych wagon\xc3\xb3w tramwajowych. Jako pierwszy do Salzgitter przetransportowano wagon tramwajowy 201, co mia\xc5\x82o miejsce 13 wrze\xc5\x9bnia 2005 roku, a nast\xc4\x99pnie wagon tramwajowy 202 przetransportowano 4 pa\xc5\xbadziernika 2005 roku. Do transportu wykorzystano samochodowe naczepy niskopodwoziowe. Stutysi\xc4\x99czne Salzgitter nie posiada sieci tramwajowej, tak wi\xc4\x99c wagony ustawiono na kilkudziesi\xc4\x99ciometrowych torach tymczasowych. Jak si\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej okaza\xc5\x82o, z racji ograniczonego miejsca, przy nieprzeci\xc4\x99tnej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci fryburskich GT8, wi\xc4\x99cej wagon\xc3\xb3w nie zmie\xc5\x9bci\xc5\x82o si\xc4\x99 na terenie firmy i pozosta\xc5\x82e wagony musia\xc5\x82y zosta\xc4\x87 we Fryburgu. W tym czasie trwa\xc5\x82y ju\xc5\xbc negocjacje z ewentualnymi nabywcami. Cho\xc4\x87 sprawa owiana jest tajemnic\xc4\x85, to najprawdopodobniej na pocz\xc4\x85tku 2006 roku firma SIM-Industrietechnik dosz\xc5\x82a do porozumienia w sprawie sprzeda\xc5\xbcy wagon\xc3\xb3w do jednego z polskich miast. W konsekwencji wys\xc5\x82ano do naszego kraju jeden z dw\xc3\xb3ch pozostaj\xc4\x85cych jeszcze we Fryburgu wagon\xc3\xb3w GT8. Wagon tramwajowy 204 wyruszy\xc5\x82 do Polski 3 marca 2006 roku. Z niewyja\xc5\x9bnionych przyczyn nie dotar\xc5\x82 jednak do miejsca przeznaczenia i ostatecznie zosta\xc5\x82 wy\xc5\x82adowany na terenie Mi\xc4\x99dzygminna Komunikacja Tramwajowa, chc\xc4\x85cej zast\xc4\x85pi\xc4\x87 wyeksploatowany tabor serii 803N. W tym celu ju\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej nawi\xc4\x85zano wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 z SIM-Industrietechnik GmbH. Cho\xc4\x87 w tamtym momencie celem poszukiwa\xc5\x84 by\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie dwukierunkowe wagony serii M i sk\xc5\x82aniano si\xc4\x99 ku zakupowi wagon\xc3\xb3w M8S w Essen, to wobec propozycji umo\xc5\xbcliwienia bezp\xc5\x82atnych jazd pr\xc3\xb3bnych oraz odst\xc4\x85pienia od koszt\xc3\xb3w transportu przez niemieckiego po\xc5\x9brednika, zarz\xc4\x85d zdecydowa\xc5\x82 sprowadzi\xc4\x87 na teksty eksploatacyjne do \xc5\x81odzi jeden z wagon\xc3\xb3w GT8 Geamatic. Ustalono w\xc3\xb3wczas, \xc5\xbce b\xc4\x99dzie to ostatni z pozostaj\xc4\x85cych we Fryburgu wagon 203. Wagon tramwajowy opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Fryburg w dniu 16 marca 2006 roku. \xc5\x9aci\xc4\x85gni\xc4\x99cia z naczepy dokonano na ul. \xc5\x81\xc4\x99czyckiej w Zgierzu, wykorzystuj\xc4\x85c dogodne ukszta\xc5\x82towanie terenu z dogodnym spadkiem, a do zajezdni wagon odholowano przy pomocy historycznego 5N 154, stacjonuj\xc4\x85cego na co dzie\xc5\x84 w Helen\xc3\xb3wku. Uruchomienie wagonu ca\xc5\x82kowicie odmiennego od eksploatowanych dotychczas przez przedsi\xc4\x99biorstwo wagon\xc3\xb3w zaj\xc4\x99\xc5\x82o ponad miesi\xc4\x85c, cho\xc4\x87 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 tego czasu up\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a na oczekiwaniu na przedstawiciela SIM-Industrietechnik, kt\xc3\xb3ry przez przyst\xc4\x85pieniem do jakichkolwiek dzia\xc5\x82a\xc5\x84 mia\xc5\x82 przeprowadzi\xc4\x87 trzydniowe szkolenie pracownik\xc3\xb3w warsztat\xc3\xb3w w obs\xc5\x82udze wagon\xc3\xb3w. Przed rozpocz\xc4\x99ciem jazd pr\xc3\xb3bnych konieczne okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 przygotowanie specjalnego sprz\xc4\x99gu z g\xc5\x82owic\xc4\x85 Alberta daj\xc4\x85cego si\xc4\x99 w razie potrzeby w \xc5\x82atwy spos\xc3\xb3b zamontowa\xc4\x87 przy pomocy trzpienia do zderzaka. Odt\xc4\x85d sprz\xc4\x99g trzymany jest w szafce w \xc5\x9brodkowym module, razem z b\xc4\x99d\xc4\x85cym na wyposa\xc5\xbceniu wagon\xc3\xb3w holem sztywnym, kt\xc3\xb3ry mo\xc5\xbce by\xc4\x87 u\xc5\xbcyty w razie holowania si\xc4\x99 dw\xc3\xb3ch wagon\xc3\xb3w GT8. Pierwszy raz polski przewo\xc5\xbanik musia\xc5\x82 si\xc4\x99 zmierzy\xc4\x87 z tak d\xc5\x82ugim wagonem tramwajowym, tote\xc5\xbc maj\xc4\x85c to na uwadze pierwsze jazdy pr\xc3\xb3bne odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 nocami, najpierw 5/6 maja 2006 roku na trasie z zajezdni do Ozorkowa, a sze\xc5\x9b\xc4\x87 dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej po \xc5\x82\xc3\xb3dzkiej cz\xc4\x99\xc5\x9bci linii 46 z Helen\xc3\xb3wka do Chocianowic. W nast\xc4\x99pnych tygodniach wagon tramwajowy 203 testowano jeszcze kilkakrotnie w normalnym ruchu dziennym, cho\xc4\x87 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie po trasie linii 46. Okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, i\xc5\xbc o\xc5\x9bmioosiowy tramwaj ca\xc5\x82kiem dobrze radzi sobie na \xc5\x82\xc3\xb3dzkich torach. Stwierdzono tak\xc5\xbce, i\xc5\xbc w\xc4\x85tpliwe jest wymini\xc4\x99cie si\xc4\x99 dw\xc3\xb3ch wagon\xc3\xb3w tego typu na mijance przy ulicy \xc5\x81\xc3\xb3dzkiej w Zgierzu, na kt\xc3\xb3rej odcinek toru r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82ego wynosi zaledwie 28 metr\xc3\xb3w. Oczekiwano na formalne dopuszczenie, kt\xc3\xb3re przyznano 12 czerwca. Dostosowanie wagonu do polskich przepis\xc3\xb3w wymaga\xc5\x82o w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie za\xc5\x82o\xc5\xbcenia \xc5\x9bwiate\xc5\x82 odblaskowych na burtach. Po dokonaniu koniecznych napraw rozjazd\xc3\xb3w, wyposa\xc5\xbcony w kasowniki i promiennik podczerwieni do sterowania zwrotnicami, wagon 203 wprowadzono do eksploatacji w dniu 29 czerwca jako poci\xc4\x85g 46/6. Tak oto zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 dwumiesi\xc4\x99czne testy eksploatacyjne, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y sprawdzi\xc4\x87 przydatno\xc5\x9b\xc4\x87 GT8 z Fryburga na podmiejskiej linii 46 i w konsekwencji przes\xc4\x85dzi\xc4\x87 o kwestii jego zakupu przez sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99. Tymczasem w\xc5\x82adze sp\xc3\xb3\xc5\x82ki wci\xc4\x85\xc5\xbc upatrywa\xc5\x82y nast\xc4\x99pc\xc3\xb3w serii 803N w wagonach typu M8S. Dnia 10 lipca przej\xc4\x99to nawet na pr\xc3\xb3b\xc4\x99 od innego \xc5\x82\xc3\xb3dzkiego przewo\xc5\xbanika zajmuj\xc4\x85cego si\xc4\x99 komunikacj\xc4\x85 tramwajow\xc4\x85 dwukierunkowy wagon esse\xc5\x84ski M8S. Okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 jednak, \xc5\xbce ju\xc5\xbc w drugim dniu test\xc3\xb3w uleg\xc5\x82 on powa\xc5\xbcnej awarii wy\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85cej go z ruchu na d\xc5\x82ugie tygodnie, tymczasem kursuj\xc4\x85cy niemal\xc5\xbce codziennie GT8 Geamatic by\xc5\x82 praktycznie bezawaryjny. Wagon fryburski zosta\xc5\x82 bardzo pozytywnie przyj\xc4\x99ty przez motorniczych, kt\xc3\xb3rym oferowa\xc5\x82 lepsze warunki pracy, i pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w ze wzgl\xc4\x99du na cichy bieg, stabiln\xc4\x85 jazd\xc4\x99 i du\xc5\xbc\xc4\x85 liczb\xc4\x99 miejsc siedz\xc4\x85cych. Obs\xc5\x82uga warsztatowa ogranicza\xc5\x82a si\xc4\x99 niemal wy\xc5\x82\xc4\x85cznie do uzupe\xc5\x82niania piasku w piasecznicach i comiesi\xc4\x99cznych przegl\xc4\x85d\xc3\xb3w kontrolnych. W tej sytuacji w sierpniu zdecydowano o sprowadzeniu do \xc5\x81odzi pozosta\xc5\x82ych trzech wagon\xc3\xb3w GT8 Geamatic. Zakup sfinansowano z kredytu bankowego, kt\xc3\xb3ry zaci\xc4\x85gni\xc4\x99to na okres pi\xc4\x99ciu lat. \xc5\x81\xc4\x85czny koszt nowych nabytk\xc3\xb3w wraz z transportem wyni\xc3\xb3s\xc5\x82 733 tys. z\xc5\x82, czyli \xc5\x9brednio 183 tys. z\xc5\x82 za wagon. Wagon 203 wpisano do ewidencji w dniu 31 sierpnia 2006 roku. W pierwszej po\xc5\x82owie wrze\xc5\x9bnia zamalowano na bia\xc5\x82o niemieckie reklamy na burtach i panelach dachowych, a w zamian umieszczono logo sp\xc3\xb3\xc5\x82ki i napisy zach\xc4\x99caj\xc4\x85ce do kupowania bilet\xc3\xb3w miesi\xc4\x99cznych. W takim malowaniu wagon tramwajowy 203 pierwszy raz opu\xc5\x9bci\xc5\x82 zajezdni\xc4\x99 17 wrze\xc5\x9bnia na przejazd specjalny z okazji Europejskiego Tygodnia Zr\xc3\xb3wnowa\xc5\xbconego Transportu. Przyjazd kolejnych wagon\xc3\xb3w op\xc3\xb3\xc5\xbani\xc5\x82 si\xc4\x99 nieco w zwi\xc4\x85zku z brakiem wolnych termin\xc3\xb3w u firm transportowych. Ostatecznie skorzystano z firmy Universal Transport, kt\xc3\xb3ra by\xc5\x82a w stanie przewie\xc5\xba\xc4\x87 wagony w pa\xc5\xbadzierniku. Czas oczekiwania na wagony wykorzystano na przeszkolenie kilku pracownik\xc3\xb3w zaplecza w zakresie wykonywania przegl\xc4\x85d\xc3\xb3w kontrolnych wagon\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re zorganizowa\xc5\x82a nieodp\xc5\x82atnie firma SIM-Industrietechnik we Fryburgu. Dnia 9 pa\xc5\xbadziernika 2006 roku Salzgitter opu\xc5\x9bci\xc5\x82 wagon 201, kt\xc3\xb3ry dotar\xc5\x82 do \xc5\x81odzi ju\xc5\xbc dwa dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w nocy. Nast\xc4\x99pnie przywieziono stacjonuj\xc4\x85cy pod Poznaniem wagon tramwajowy 204 z Fryburga, a jako ostatni przechowywany w Salzgitter wagon 202 z Fryburga, co nast\xc4\x85pi\xc5\x82o 19 pa\xc5\xbadziernika 2006. Wszystkie trzy wagony wy\xc5\x82adowano nazajutrz po przybyciu na terenie zajezdni Helen\xc3\xb3wek. Ju\xc5\xbc 27 pa\xc5\xbadziernika wszystkie wagony otrzyma\xc5\x82y dwuletnie dopuszczenie do ruchu, a dzie\xc5\x84 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej odby\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze jazdy pr\xc3\xb3bne, z czego przed po\xc5\x82udniem na trasie Helen\xc3\xb3wek \xe2\x80\x93 Ozork\xc3\xb3w, a w nocy Helen\xc3\xb3wek \xe2\x80\x93 Chocianowice. Zarz\xc4\x85d sp\xc3\xb3\xc5\x82ki zadecydowa\xc5\x82 o pozostawieniu fryburskiej numeracji wagon\xc3\xb3w oraz dotychczasowego malowania, mimo \xc5\xbce by\xc5\x82o odmienne od obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cego, na co z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 mia\xc5\x82 wp\xc5\x82yw doskona\xc5\x82y stan pow\xc5\x82oki lakierniczej. Kilka dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej po zamontowaniu kasownik\xc3\xb3w i umieszczeniu naklejek informacyjnych dla pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w oraz rolek z filmami, wprowadzono je do ruchu w jednym tygodniu. Do ka\xc5\xbcdego wagonu przydzielono do obs\xc5\x82ugi na sta\xc5\x82e par\xc4\x99 motorniczych. Od tego czasu wagony GT8 kursuj\xc4\x85 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie w dni powszednie, zwykle do godziny 20, po czym s\xc4\x85 podmienianie przez tramwaje 803N. Poczyniono tak z racji ich znacznej pojemno\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3ra w weekendy i w godzinach wieczornych zdecydowanie przewy\xc5\xbcsza zapotrzebowanie oraz ze wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w bezpiecze\xc5\x84stwa, by ograniczy\xc4\x87 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 akt\xc3\xb3w wandalizmu. Wagony z Fryburga wystawiane s\xc4\x85 do obs\xc5\x82ugi linii w takim uk\xc5\x82adzie brygad, by nie spotka\xc5\x82y si\xc4\x99 na mijance w Zgierzu, cho\xc4\x87 do\xc5\x9bwiadczenie nabyte w sytuacjach awaryjnych pokaza\xc5\x82o, \xc5\xbce przy maksymalnym zachowaniu ostro\xc5\xbcno\xc5\x9bci i precyzji wymini\xc4\x99cie w tym miejscu jest mo\xc5\xbcliwe. Dotychczasowa eksploatacja pokaza\xc5\x82a \xc5\xbce wagony tramwajowe s\xc4\x85 niemal bezawaryjne. W\xc5\x82a\xc5\x9bciwie zanotowano jedn\xc4\x85 usterk\xc4\x99, przy kt\xc3\xb3rej zawini\xc5\x82 nie tramwaj, a czynnik ludzki. W dniu 28 marca 2007 roku na ulicy Pabianickiej w \xc5\x81odzi na skutek przegrzania si\xc4\x99 opornik\xc3\xb3w rozruchowych i zignorowania, w wyniku nieporozumienia, informuj\xc4\x85cej o tym kontrolki na pulpicie motorniczego, dosz\xc5\x82o do nadpalenia przewod\xc3\xb3w izolacji elektrycznej w wagonie tramwajowym 204 z Fryburga. Cho\xc4\x87 sytuacja wygl\xc4\x85da\xc5\x82a gro\xc5\xbanie i zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 akcj\xc4\x85 Stra\xc5\xbcy Po\xc5\xbcarnej, wezwanej z powodu zadymienia, to po dwutygodniowej przerwie, podczas kt\xc3\xb3rej dokonano przegl\xc4\x85du i wymiany instalacji elektrycznej, wagon tramwajowy wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do eksploatacji. W przyby\xc5\x82ych w pa\xc5\xbadzierniku trzech wagonach tramwajowych GT8 nie usuni\xc4\x99to niemieckich reklam zaraz po wpisie do ewidencji, gdy\xc5\xbc zwyczajnie nie by\xc5\x82o na to czasu. Czyniono to stopniowo, jedynie przy okazji prac serwisowych, pocz\xc4\x85tkowo zdejmuj\xc4\x85c afisze z samych burt. Sytuacja zmieni\xc5\x82a si\xc4\x99 radykalnie na pocz\xc4\x85tku marca po publikacji w prasie lokalnej, w kt\xc3\xb3rej skrytykowano niemieckoj\xc4\x99zyczne napisy na burtach i wewn\xc4\x85trz wagon\xc3\xb3w, sp\xc3\xb3\xc5\x82ka nakaza\xc5\x82a usun\xc4\x85\xc4\x87 fryburskie reklamy ostatecznie. Wtedy to wygl\xc4\x85d wagon\xc3\xb3w tramwajowych 201 i 202 zosta\xc5\x82 ujednolicony z malowaniem wagonu tramwajowego 204, kt\xc3\xb3ry posiada\xc5\x82 czerwone pasy na burtach jako podk\xc5\x82ad pod reklam\xc4\x99. W wagonach tramwajowych 201 i 202 niemieckie napisy zaklejono czerwon\xc4\x85 foli\xc4\x85, a z wagonu tramwajowego 204 usuni\xc4\x99to bia\xc5\x82e naklejki, za\xc5\x9b czerwony podk\xc5\x82ad pozosta\xc5\x82. Mimo tych zabieg\xc3\xb3w do dzi\xc5\x9b na wagonach tramwajowych 201 i 202 zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 logo niemieckiego przewo\xc5\xbanika, a na przegubach wagon\xc3\xb3w tramwajowych historyczny herb fryburskich tramwaj\xc3\xb3w. Jak dotychczas przeprowadzono drobn\xc4\x85 modyfikacj\xc4\x99 w uk\xc5\x82adzie elektrycznym dw\xc3\xb3ch wagon\xc3\xb3w. W styczniu w wagonach tramwajowych 202 i 204 wymieniono przetwornice zasilaj\xc4\x85ce obwody pomocnicze i o\xc5\x9bwietlenie na nowe przetwornice statyczne. Poczyniono tak w zwi\xc4\x85zku z niedostateczn\xc4\x85 tolerancj\xc4\x85 spadk\xc3\xb3w napi\xc4\x99cia, szczeg\xc3\xb3lnie cz\xc4\x99stych na odcinku podmiejskim, przez dotychczasowe urz\xc4\x85dzenia. Przy napi\xc4\x99ciu w sieci poni\xc5\xbcej 520 V zdarza\xc5\x82y si\xc4\x99 k\xc5\x82opoty z otwieraniem drzwi, o\xc5\x9bwietleniem wn\xc4\x99trza czy dzia\xc5\x82aniem systemu Geamatic. Nowe przetwornice toleruj\xc4\x85 napi\xc4\x99cie zasilania wynosz\xc4\x85ce zaledwie 420 V. Dla wagon\xc3\xb3w tramwajowych 201 i 203 przetwornice tak\xc5\xbce ju\xc5\xbc s\xc4\x85 dostarczone i wkr\xc3\xb3tce zostan\xc4\x85 zamontowane. Przed przybyciem wagon\xc3\xb3w tramwajowych z Fryburga w 2006 roku tabor pasa\xc5\xbcerski sp\xc3\xb3\xc5\x82ki stanowi\xc5\x82o 19 tramwaj\xc3\xb3w 803N, w tym 15 wagon\xc3\xb3w po modernizacji nadwozia. W og\xc3\xb3lnym rozrachunku przyj\xc4\x99cie na stan czterech GT8 poskutkowa\xc5\x82o wycofaniem z ruchu tylko jednego klasycznego 803N i odstawieniem pierwszego po modernizacji. Dzi\xc4\x99ki temu rezerwa liniowa zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82a si\xc4\x99 o dwa pojazdy. Tramwaje GT8 s\xc4\x85 obecnie po likwidacji sp\xc3\xb3\xc5\x82ki wycofane z eksploatacji i oczekuj\xc4\x85 na z\xc5\x82omowanie.\n_START_SECTION_\nDruga seria\n_START_PARAGRAPH_\nPo dobrych do\xc5\x9bwiadczeniach z czterema prototypami i decyzj\xc4\x85 o rozbudowie sieci tramwajowej pod koniec lat 70. zam\xc3\xb3wiono 10 nowych tramwaj\xc3\xb3w. Zosta\xc5\x82y one wprowadzone do u\xc5\xbcytku w 1981 i 1982 roku i mia\xc5\x82y numery 205-214. Pomalowano je wed\xc5\x82ug nowej kolorystyki w czerwono-bia\xc5\x82e barwy i otrzyma\xc5\x82y w por\xc3\xb3wnaniu do poprzednich tramwaj\xc3\xb3w dwa przednie reflektory._NEWLINE_Tramwaje mia\xc5\x82y szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 ca\xc5\x82kowit\xc4\x85 wynosz\xc4\x85c\xc4\x85 2320 mm. Dzi\xc4\x99ki temu mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o zamontowa\xc4\x87 wygodniejsze kabiny motorniczego. Szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 nie przeszkadza\xc5\x82a wagonom przejecha\xc4\x87 przez Schwabentor. Zamontowano podw\xc3\xb3jne siedzenia dzi\xc4\x99ki czemu unikni\xc4\x99to uk\xc5\x82adu siedze\xc5\x84 1+2 spotykanego w popularnych tramwajach._NEWLINE_Wagony tramwajowe posiada\xc5\x82y ju\xc5\xbc tylko wy\xc5\x82\xc4\x85cznie system elektronicznego sterowania nastawnikiem o nazwie \xe2\x80\x9eGeamatic\xe2\x80\x9d. Pierwotnie system ten posiada\xc5\x82 wagon tramwajowy 203, ale dostarczono aparatur\xc4\x99 dla pozosta\xc5\x82ych trzech tramwaj\xc3\xb3w. Za\xc5\x82o\xc5\xbcenie dzia\xc5\x82ania tego uk\xc5\x82adu polega\xc5\x82o na zoptymalizowaniu rozruchu i hamowania dzi\xc4\x99ki uwzgl\xc4\x99dnieniu przyczepno\xc5\x9bci wagonu.\n_START_SECTION_\nTrzecia seria\n_START_PARAGRAPH_\nPo dobrych do\xc5\x9bwiadczeniach z poprzednimi wagonami i decyzj\xc4\x85 o rozbudowie sieci tramwajowej pod koniec lat 80. zam\xc3\xb3wiono 11 nowych tramwaj\xc3\xb3w. Zosta\xc5\x82y one wprowadzone do u\xc5\xbcytku w 1990 roku i mia\xc5\x82y numery 221-231. Wagony tramwajowe wyposa\xc5\xbcono w niskopod\xc5\x82ogowy cz\xc5\x82on \xc5\x9brodkowy.\n_START_SECTION_\nGT8 Z\n_START_PARAGRAPH_\nWcze\xc5\x9bniej nabyte wagony tramwajowe GT8 by\xc5\x82y jednokierunkowe. Fryburg posiada linie tramwajowe bez p\xc4\x99tli zwrotnych. Z tego powodu nie mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o zrezygnowa\xc4\x87 z pojazd\xc3\xb3w dwukierunkowych. Wagon tramwajowy GT4 produkowany w latach 1962-1968 nie by\xc5\x82 ju\xc5\xbc technicznie nowoczesny._NEWLINE_Pod koniec lat 90. zam\xc3\xb3wiono 27 tramwaj\xc3\xb3w nowej konstrukcji GT8DMNZ. Zosta\xc5\x82y one wprowadzone do u\xc5\xbcytku w 1994 roku i mia\xc5\x82y numery 241\xe2\x80\x93266. Wagony tramwajowe GT8DMNZ posiadaj\xc4\x85 73% niskiej pod\xc5\x82ogi oraz silniki tr\xc3\xb3jfazowe. Wagony te charakteryzuj\xc4\x85 si\xc4\x99 wysokim komfortem. Stare wagony GT4 zosta\xc5\x82y sprzedane do innych niemieckich miast._NEWLINE_Od pierwotnie planowanych zam\xc3\xb3wieniach dodatkowych pojazd\xc3\xb3w tego typu zrezygnowano ze wzgl\xc4\x99du na wysoki koszt oraz zam\xc3\xb3wione 18 wagon\xc3\xb3w tramwajowych typu Combino.'