b'\n_START_ARTICLE_\nAkwizgran\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW pobli\xc5\xbcu Akwizgranu odkryto prehistoryczne, potwierdzone pracami archeologicznymi, celtyckie pocz\xc4\x85tki tego miasta. Zbudowane za czas\xc3\xb3w rzymskich (I wiek n.e.) pod nazw\xc4\x85 Aquae Grani lub Aquisgranum (od Granusa, celtyckiego bo\xc5\xbcka uzdrowie\xc5\x84) jako miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 uzdrowiskowa z ciep\xc5\x82ymi \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ami siarkowymi (do 74\xc2\xa0\xc2\xb0C). Pepin Ma\xc5\x82y ceni\xc5\x82 lecznicze w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci term Granusa w Aachen, tam te\xc5\xbc na miejscu rzymskiej \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni zbudowa\xc5\x82 kaplic\xc4\x99, a tak\xc5\xbce rezydencj\xc4\x99 (palatium). W\xc5\x82a\xc5\x9bnie od niego pochodzi pierwsza wzmianka o Akwizgranie w roku 765. Syn i nast\xc4\x99pca Pepina, Karol Wielki, w\xc5\x82adca imperium Karoling\xc3\xb3w, wybra\xc5\x82 Akwizgran za swoj\xc4\x85 siedzib\xc4\x99. W roku 790 w Aachen powsta\xc5\x82 pa\xc5\x82ac karoli\xc5\x84ski, oparty na wzorach klasycznych, ze s\xc5\x82ynn\xc4\x85, zachowan\xc4\x85 do dzi\xc5\x9b oktagonaln\xc4\x85 kaplic\xc4\x85 (w ramach katedry). Budow\xc4\x85 kaplicy zaj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 mistrz Odo z Metzu. W kaplicy Karol Wielki zgromadzi\xc5\x82 wiele cennych chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich relikwii._NEWLINE_W 936 roku Otton I koronowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w katedrze akwizgra\xc5\x84skiej, od tego czasu a\xc5\xbc do roku 1531 koronowa\xc5\x82o si\xc4\x99 tam 31 kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w niemieckich._NEWLINE_W roku 1165 Karol Wielki zosta\xc5\x82 kanonizowany, a rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej miasto uzyska\xc5\x82o prawa miejskie i sta\xc5\x82o si\xc4\x99 wolnym miastem Rzeszy. W XII-XIII wieku  zosta\xc5\x82o obwarowane, rozwija\xc5\x82o si\xc4\x99 pomy\xc5\x9blnie dzi\xc4\x99ki handlowi (targi akwizgra\xc5\x84skie od 1166). W p\xc3\xb3\xc5\xbanym \xc5\x9bredniowieczu nast\xc4\x85pi\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j tkactwa i sukiennictwa, a miasto odgrywa\xc5\x82o wa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w polityce niemieckiej \xe2\x80\x93 tu odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 posiedzenia Sejmu Rzeszy i synody. W XVI wieku, w wyniku wojen religijnych, miasto zacz\xc4\x99\xc5\x82o podupada\xc4\x87 \xe2\x80\x93 miejsce koronacji kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w przeniesiono do Frankfurtu nad Menem; do dalszego pog\xc5\x82\xc4\x99bienia kryzysu przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 po\xc5\xbcar 2 maja 1656; w\xc3\xb3wczas prawie ca\xc5\x82e miasto sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82o._NEWLINE_W XVII-XIX w. by\xc5\x82 popularnym w\xc5\x9br\xc3\xb3d europejskich elit uzdrowiskiem (wody alkaliczno-siarczane) i miastem \xe2\x80\x9erozrywkowym\xe2\x80\x9d z kasynami, salami balowymi i innymi miejscami uciech. Akwizgran by\xc5\x82 miejscem zawarcia pokoju mi\xc4\x99dzy Hiszpani\xc4\x85 i Francj\xc4\x85 w wojnie o Flandri\xc4\x99 w roku 1668, a w roku 1748 zawarto tam pok\xc3\xb3j w austriackiej wojnie sukcesyjnej. W 1801 roku pok\xc3\xb3j w Lun\xc3\xa9ville przyzna\xc5\x82 miasto Francji, kongres wiede\xc5\x84ski za\xc5\x9b przekaza\xc5\x82 je w 1815 Prusom. W 1818 odby\xc5\x82 si\xc4\x99 tu pierwszy kongres \xc5\x9awi\xc4\x99tego Przymierza. W XIX i na pocz\xc4\x85tku XX w., dzi\xc4\x99ki blisko\xc5\x9bci kopal\xc5\x84 w\xc4\x99gla, nast\xc4\x85pi\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j przemys\xc5\x82u tekstylnego, \xc5\xbcelaznego, optycznego i chemicznego (nawozy sztuczne). W\xc3\xb3wczas te\xc5\xbc miasto sta\xc5\x82o si\xc4\x99 wa\xc5\xbcnym w\xc4\x99z\xc5\x82em kolejowym, \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cym linie niemieckie z belgijskimi, w 1870 r. powsta\xc5\x82a politechnika._NEWLINE_W okresie mi\xc4\x99dzywojennym miasto by\xc5\x82o siedzib\xc4\x85 S\xc4\x85du Krajowego (Landgericht), oddzia\xc5\x82u Kolei Rzeszy (Reichsbahn) \xe2\x80\x93 dyrekcji kolejowej; posiada\xc5\x82o szko\xc5\x82\xc4\x99 przemys\xc5\x82u artystycznego. W roku 1944 roku Akwizgran by\xc5\x82 pierwszym niemieckim miastem zaj\xc4\x99tym przez wojska alianckie, krwawe walki o miasto spowodowa\xc5\x82y zniszczenie 65% zabudowy. Po wojnie zosta\xc5\x82o cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo odbudowane._NEWLINE_Katedra w Akwizgranie, w kt\xc3\xb3rej pochowani s\xc4\x85 Karol Wielki i Otton III, zosta\xc5\x82a wpisana na list\xc4\x99 \xc5\x9bwiatowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO._NEWLINE_21 pa\xc5\xbadziernika 2009 miasto wcielono do nowo powsta\xc5\x82ego regionu miejskiego Akwizgran.\n_START_SECTION_\nAtrakcje turystyczne\n_START_PARAGRAPH_\nNa rynku (Marktplatz) znajduje si\xc4\x99 XIV-wieczny ratusz, zbudowany na ruinach pa\xc5\x82acu Karola Wielkiego. Ciekawe muzea to Neue Galerie-Sammlung Ludwig \xe2\x80\x93 sztuka wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesna i muzeum prasy, czyli Aachens Zeitungsmuseum.\n_START_SECTION_\nTransport\n_START_PARAGRAPH_\nW mie\xc5\x9bcie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 stacje kolejowe: Aachen Hauptbahnhof, Aachen-Rothe Erde, Aachen Schanz oraz Aachen West.'