b'\n_START_ARTICLE_\nCos\xc3\xac fan tutte (KV 588)\n_START_SECTION_\nStreszczenie libretta\n_START_PARAGRAPH_\nM\xc5\x82odzi wojacy poruszeni tym, co ich do\xc5\x9bwiadczony przyjaciel s\xc4\x85dzi o wierno\xc5\x9bci kobiet, zak\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z nim, \xc5\xbce s\xc5\x82owa te nie s\xc4\x85 sprawiedliwe wobec ich narzeczonych. Stary intrygant chc\xc4\x85c udowodni\xc4\x87 swoje racje wymy\xc5\x9bla fikcyjn\xc4\x85 bitw\xc4\x99 i opowiada o niej wybrankom \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. M\xc5\x82odzie\xc5\x84cy po p\xc5\x82aczliwej scenie po\xc5\xbcegnania niemal natychmiast maj\xc4\x85 wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 w przebraniach i zaleca\xc4\x87 si\xc4\x99 ka\xc5\xbcdy do narzeczonej drugiego. Niczego nie\xc5\x9bwiadome panny powoli s\xc4\x85 wpl\xc4\x85tywane w intryg\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wtajemniczona jest tak\xc5\xbce Despina. Kobiety \xc5\x82atwo daj\xc4\x85 si\xc4\x99 przekona\xc4\x87, \xc5\xbce rozkaz kr\xc3\xb3la wzywa ich ch\xc5\x82opc\xc3\xb3w do boju, jednak po powrocie przebranych, nie rozpoznaj\xc4\x85c ich, mimo ciekawo\xc5\x9bci stawiaj\xc4\x85 do\xc5\x9b\xc4\x87 silny op\xc3\xb3r zalotom. Nawet rzekoma pr\xc3\xb3ba wypicia przez m\xc5\x82odzie\xc5\x84c\xc3\xb3w trucizny i starania Despiny te\xc5\xbc przebranej, za cudzoziemskiego doktora, nie zdaj\xc4\x85 si\xc4\x99 na zbyt wiele, bo pod koniec aktu I uczuciowe lody zaczynaj\xc4\x85 dopiero lekko krusze\xc4\x87._NEWLINE_Sytuacja zmienia si\xc4\x99 do\xc5\x9b\xc4\x87 istotnie w akcie II. Pokoj\xc3\xb3wka przekonuje po raz kolejny m\xc5\x82ode damy, aby da\xc5\x82y szanse dziwacznym intruzom. Starania rzekomych Alba\xc5\x84czyk\xc3\xb3w, cho\xc4\x87 nadal s\xc4\x85 raczej nieporadne, trafiaj\xc4\x85 tym razem na podatniejszy grunt. Panny ulegaj\xc4\x85, Don Alfonso triumfuje przekonuj\xc4\x85c przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82, i\xc5\xbc tak czyni\xc4\x85 wszystkie. Gdy za\xc5\x9b m\xc5\x82ode kobiety podpisuj\xc4\x85 przygotowane przez Despin\xc4\x99 i Don Alfonsa fikcyjne ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84skie kontrakty, nadchodzi czas, aby i im wyjawi\xc4\x87 prawd\xc4\x99. Dochodzi do rozwi\xc4\x85zania intrygi i szcz\xc4\x99\xc5\x9bliwego zako\xc5\x84czenia.\n_START_SECTION_\nHistoria utworu i komentarz\n_START_PARAGRAPH_\nDzie\xc5\x82o powsta\xc5\x82o pod koniec 1789 roku na zam\xc3\xb3wienie cesarza J\xc3\xb3zefa II i to jemu przypisuje si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wed\xc5\x82ug XIX wiecznej anegdoty zaproponowanie autorom tematu, opartego na domniemanych wydarzeniach maj\xc4\x85cych rzekomo w\xc3\xb3wczas miejsce i komentowanych w wiede\xc5\x84skich salonach. Tym razem Da Ponte stan\xc4\x85\xc5\x82 przed konieczno\xc5\x9bci\xc4\x85 napisania oryginalnego libretta bez jasno okre\xc5\x9blonego literackiego pierwowzoru w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od tego, co mia\xc5\x82o miejsce przy poprzednich operach, gdzie wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82 z Mozartem (Wesele Figara (KV 492), Don Giovanni (KV 527)), cho\xc4\x87 i tu podobnych literackich dzie\xc5\x82, na kt\xc3\xb3rych librecista m\xc3\xb3g\xc5\x82 si\xc4\x99 w pewnym sensie wzorowa\xc4\x87, nie brakowa\xc5\x82o. Prapremiera opery odby\xc5\x82a si\xc4\x99 26 stycznia 1790 w Burgtheater w Wiedniu. Utw\xc3\xb3r zosta\xc5\x82 przyj\xc4\x99ty entuzjastycznie, ale cesarz by\xc5\x82 chory i nie przyby\xc5\x82 na premier\xc4\x99, a wkr\xc3\xb3tce potem zmar\xc5\x82 (18 lutego) i z powodu \xc5\xbca\xc5\x82oby pa\xc5\x84stwowej zawieszono dalsze spektakle, cho\xc4\x87 na kr\xc3\xb3tko. Pierwsze pi\xc4\x99\xc4\x87 przedstawie\xc5\x84 mia\xc5\x82o miejsce jeszcze przed \xc5\x9bmierci\xc4\x85 J\xc3\xb3zefa II, za\xc5\x9b nast\xc4\x99pnie Cos\xc3\xac fan tutte  powr\xc3\xb3ci\xc5\x82o na scen\xc4\x99 od czerwca tego samego roku, gdzie wystawiono je jeszcze kolejne pi\xc4\x99\xc4\x87 razy. _NEWLINE_Opera w ci\xc4\x85gu dziej\xc3\xb3w spotyka\xc5\x82a si\xc4\x99 zar\xc3\xb3wno z falami sprzeciwu, jak i pr\xc3\xb3bami \xe2\x80\x9eratowania\xe2\x80\x9d; za frywolno\xc5\x9b\xc4\x87 libretta Cos\xc3\xac fan tutte by\xc5\x82o ostro krytykowane cho\xc4\x87by przez samego Ludwiga van Beethovena. Richard Wagner natomiast twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce do z\xc5\x82ego libretta nie da si\xc4\x99 skomponowa\xc4\x87 dobrej muzyki. Wed\xc5\x82ug niego libretto bowiem reprezentuje pierwiastek m\xc4\x99ski, podczas gdy muzyka \xe2\x80\x93 \xc5\xbce\xc5\x84ski. Posun\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 nawet do stwierdzenia, \xc5\xbce gdyby partytura Cos\xc3\xac fan tutte by\xc5\x82a tak dobra jak ta do Wesela Figara \xe2\x80\x9ehaniebnie musia\xc5\x82oby to bezcze\xc5\x9bci\xc4\x87 muzyk\xc4\x99!\xe2\x80\x9d Tymczasem dzie\xc5\x82o Mozarta jest znacz\xc4\x85co inne ni\xc5\xbc wspomniane Wesele Figara, trudno tutaj te\xc5\xbc rozpatrywa\xc4\x87, gdzie muzyka jest lepsza, gdzie gorsza, gdy\xc5\xbc oba dzie\xc5\x82a pod tym wzgl\xc4\x99dem stoj\xc4\x85 na podobnym sobie wysokim poziomie. Ponadto Mozart na pr\xc3\xb3b\xc4\x99 w swoim domu 29 grudnia 1789, a potem w operze 20 stycznia 1790 zaprosi\xc5\x82 swojego maso\xc5\x84skiego wsp\xc3\xb3\xc5\x82brata Puchberga, ale przede wszystkim kompozytora, kt\xc3\xb3rego przyja\xc5\xba\xc5\x84 i talent ceni\xc5\x82 szczeg\xc3\xb3lnie wysoko \xe2\x80\x93 Josepha Haydna, musia\xc5\x82 zatem i sam\xc4\x85 swoj\xc4\x85 oper\xc4\x99 uwa\xc5\xbca\xc4\x87 za godn\xc4\x85 pokazania jej prawdziwemu znawcy tematu i tym samym naprawd\xc4\x99 warto\xc5\x9bciow\xc4\x85_NEWLINE_._NEWLINE_Ogrom pracy wykona\xc5\x82 tutaj zreszt\xc4\x85 i Lorenzo Da Ponte, uwa\xc5\xbcany dot\xc4\x85d zwykle jedynie za aran\xc5\xbcera adaptuj\xc4\x85cego dzie\xc5\x82a innych tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w, pisz\xc4\x85c swoje autorskie i r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie najlepsze libretto. Tym bardziej, \xc5\xbce dysponowa\xc5\x82 zaledwie sze\xc5\x9bcioma postaciami: \xe2\x80\x9eheroiczn\xc4\x85\xe2\x80\x9d Fiordiligi, \xe2\x80\x9ep\xc5\x82och\xc4\x85\xe2\x80\x9d Dorabell\xc4\x85, dw\xc3\xb3jk\xc4\x85 oficer\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rych bardziej zdobywczy jest baryton Guglielmo, a bardziej liryczny \xc5\x9bpiewaj\xc4\x85cy tenorem Ferrando oraz dw\xc3\xb3jk\xc4\x85 steruj\xc4\x85cych intryg\xc4\x85 Don Alfonsem i Despin\xc4\x85. Akcja jest logiczna i weso\xc5\x82a przy czym zupe\xc5\x82nie pozbawiona jakichkolwiek martwych punkt\xc3\xb3w, daje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc widzom i s\xc5\x82uchaczom du\xc5\xbc\xc4\x85 estetyczn\xc4\x85 satysfakcj\xc4\x99._NEWLINE_Jedn\xc4\x85 z najlepszych dr\xc3\xb3g podej\xc5\x9bcia do mozartowskiego arcydzie\xc5\x82a jest zreszt\xc4\x85 potraktowanie utworu z pewnym przymru\xc5\xbceniem oka, bo i o to chodzi\xc5\x82o jego tw\xc3\xb3rcom. Sam Mozart pocz\xc4\x85tkowo napisa\xc5\x82 w miejscu arii Non siate ritrosi, gdzie Guglielmo reklamuje pannom wdzi\xc4\x99ki swoje oraz Ferranda, jeszcze bardziej zuchwa\xc5\x82\xc4\x85 i groteskow\xc4\x85 Rivolgete a lui lo sguardo, a ostatecznie rezygnuj\xc4\x85c z niej jako by\xc4\x87 mo\xc5\xbce zbyt d\xc5\x82ugiej, zbyt hamuj\xc4\x85cej akcj\xc4\x99 i tak maj\xc4\x85cej charakter buffa opery, ari\xc4\x99 t\xc4\x99 zachowa\xc5\x82 jako odr\xc4\x99bny numer w swoim katalogu tematycznym (przypisane jej KV to 584)._NEWLINE_Tytu\xc5\x82 Cos\xc3\xac fan tutte tradycyjnie przypisuje si\xc4\x99 inwencji i ingerencji w dzie\xc5\x82o samego Mozarta, podczas gdy librecista optowa\xc5\x82 za wersj\xc4\x85 Szko\xc5\x82a kochank\xc3\xb3w (La scuola degli amanti). Muzyczny motyw Cos\xc3\xac fan tutte pojawia si\xc4\x99 ju\xc5\xbc na pocz\xc4\x85tku uwertury, co jednak nieprzygotowany wcze\xc5\x9bniej widz i s\xc5\x82uchacz zrozumie dopiero s\xc5\x82ysz\xc4\x85c w II akcie tytu\xc5\x82owe s\xc5\x82owa \xc5\x9bpiewane przez Don Alfonsa i m\xc5\x82odych \xc5\xbco\xc5\x82nierzy.'