b'\n_START_ARTICLE_\nMalarstwo na szkle\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nTradycja tworzenia barwnych zdobie\xc5\x84 na szkle si\xc4\x99ga staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci. Na ziemiach polskich malowane szk\xc5\x82o upowszechni\xc5\x82o si\xc4\x99 w \xc5\x9bredniowieczu i pocz\xc4\x85tkowo by\xc5\x82o obecne g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w przestrzeniach ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w. Barwiono wtedy szklane fragmenty relikwiarzy i o\xc5\x82tarzy. Kiedy w Europie w XVI wieku zacz\xc4\x99\xc5\x82y powstawa\xc4\x87 huty szk\xc5\x82a, dekorowane szk\xc5\x82o jeszcze bardziej zyska\xc5\x82o na popularno\xc5\x9bci. Z czasem zacz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 pojawia\xc4\x87 w szpitalach i mniejszych wn\xc4\x99trzach i domach prywatnych. Doprowadzi\xc5\x82o to do powstania nowej ga\xc5\x82\xc4\x99zi produkcji, tak zwanego malarstwa na szkle gabinetowego, kt\xc3\xb3re polega\xc5\x82o na zamalowywaniu wybranych kr\xc4\x85\xc5\xbck\xc3\xb3w okiennych. Dzi\xc4\x99ki temu, \xc5\xbce okna nie by\xc5\x82y ca\xc5\x82kowicie zamalowywane, przepuszcza\xc5\x82y wi\xc4\x99cej \xc5\x9bwita\xc5\x82a do pomieszcze\xc5\x84 mieszkalnych i u\xc5\xbcytkowych. Pocz\xc4\x85tkowo malarze wzorowali si\xc4\x99 na witra\xc5\xbcach ko\xc5\x9bcielnych, z czasem wypracowali w\xc5\x82asne style i zacz\xc4\x99li u\xc5\xbcywa\xc4\x87 r\xc3\xb3\xc5\xbcnych typ\xc3\xb3w farb. Malarstwo gabinetowe zacz\xc4\x99\xc5\x82o by\xc4\x87 stopniowo ulepszane, bardziej do\xc5\x9bwiadczeni arty\xc5\x9bci pokrywali szyby naszkliwionymi farbami._NEWLINE_W \xc5\x9bredniowieczu najwi\xc4\x99kszym o\xc5\x9brodkiem malarstwa na szkle by\xc5\x82 Krak\xc3\xb3w, ale sztuka ta z powodzeniem rozwija\xc5\x82a si\xc4\x99 w innych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach kraju, mi\xc4\x99dzy innymi Poznaniu i Wilnie. Trudno ustali\xc4\x87, do jakiego cechu zalicza\xc5\x82o si\xc4\x99 malarstwo na szkle \xe2\x80\x93 ludzi trudni\xc4\x85cych si\xc4\x99 takimi pracami okre\xc5\x9blano na og\xc3\xb3\xc5\x82 malarzami szk\xc5\x82a, szklarzami lub witra\xc5\xbcystami (vitreator). W XVI i XVII wieku krakowscy malarze szk\xc5\x82a w celu udoskonalaniu technik, pos\xc5\x82ugiwali si\xc4\x99 zdobyczami z po\xc5\x82udniowych Niemiec. Nie tylko malowali na szkle, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc potrafili szk\xc5\x82o zestawia\xc4\x87 i wypala\xc4\x87. Witra\xc5\xbcy\xc5\x9bci i malarze uwieczniali na szkle podobizny \xc5\x9bwi\xc4\x99tych, patron\xc3\xb3w ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a oraz herby fundator\xc3\xb3w. Szk\xc5\x82o malowane przywo\xc5\xbcono do Polski r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zza granicy (mi\xc4\x99dzy innymi Niemiec, Wenecji i Flandrii), ale wed\xc5\x82ug danych rodzima produkcja zaspokaja\xc5\x82a potrzeby, dlatego by\xc5\x82y to znikome ilo\xc5\x9bci._NEWLINE_Cho\xc4\x87 ju\xc5\xbc w XVIII wieku polskie wyroby ze szk\xc5\x82a cechowa\xc5\x82y si\xc4\x99 wysokim poziomem artystycznym, to prawdziwy rozkwit sztuki zdobienia szk\xc5\x82a nast\xc4\x85pi\xc5\x82 na pocz\xc4\x85tku XIX wieku staj\xc4\x85c si\xc4\x99 domen\xc4\x85 zar\xc3\xb3wno kr\xc4\x99g\xc3\xb3w mieszcza\xc5\x84skich, jak i ch\xc5\x82opskich. Szklane malowid\xc5\x82a szczeg\xc3\xb3lnie popularne by\xc5\x82y w\xc5\x9br\xc3\xb3d g\xc3\xb3rali. Nierzadko do malowania wykorzystywano niewielkie i wadliwe tafle szk\xc5\x82a b\xc4\x99d\xc4\x85ce produkcyjnymi odpadami z hut szk\xc5\x82a. Popularne by\xc5\x82y w\xc3\xb3wczas nie tylko malowane kr\xc4\x85\xc5\xbcki okienne z motywami sakralnymi, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc naczynia \xe2\x80\x93 mi\xc4\x99dzy innymi puchary, kubki i kufle (zw\xc5\x82aszcza szklanice cechowe zwane wilkomami). Do dzi\xc5\x9b barwne wilkomy krakowskie godnie reprezentuj\xc4\x85 histori\xc4\x99 produkcji krakowskich malarzy na szkle. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 szklanych dzie\xc5\x82 z tamtego okresu nie przetrwa\xc5\x82a pr\xc3\xb3by czasu W latach 60\xe2\x80\x9370. XIX wieku, zmieni\xc5\x82a si\xc4\x99 moda, gusta, dlatego dawne malarstwo na szkle zanik\xc5\x82o. Zast\xc4\x85piono je nowymi, realistycznymi obrazami._NEWLINE_W XX wieku malarstwo na szkle powr\xc3\xb3ci\xc5\x82o, poniewa\xc5\xbc zacz\xc4\x99li je praktykowa\xc4\x87 arty\xc5\x9bci zainspirowani dawnymi sztukami. Przed wybuchem I wojny \xc5\x9bwiatowej podhala\xc5\x84skim malarstwem na szkle zainteresowali si\xc4\x99 formi\xc5\x9bci. Cho\xc4\x87 malarstwo z tamtego okresu stylistyk\xc4\x85 nawi\xc4\x85zywa\xc5\x82o do dawnych obraz\xc3\xb3w, by\xc5\x82o wykonywane g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na potrzeby miast, konkurs\xc3\xb3w, wystaw. Eksponowa\xc5\x82o popularne w \xc5\x9bredniowieczu motywy (sakralne i ludowe) i pe\xc5\x82ni\xc5\x82o zupe\xc5\x82nie inn\xc4\x85 rol\xc4\x99 ni\xc5\xbc w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci. Informowa\xc5\x82o o tym, jak kiedy\xc5\x9b przedstawiono postacie \xc5\x9bwi\xc4\x99tych. Przez to zdobione szk\xc5\x82a kszta\xc5\x82tem, kolorystyk\xc4\x85 i tematyk\xc4\x85 przypomina\xc5\x82y eksponaty muzealne. Po wojnie reaktywacja malarstwa na szkle nast\xc4\x85pi\xc5\x82a po utworzeniu Wydzia\xc5\x82u Sztuki Ludowej w nowo powsta\xc5\x82ym Ministerstwie Sztuki i Kultury. Wiele dzie\xc5\x82 dawnego malarstwa na szkle znajduje si\xc4\x99 w zbiorach Muzeum Tatrza\xc5\x84skiego im. dra Tytusa Cha\xc5\x82ubi\xc5\x84skiego w Zakopanem._NEWLINE_Tradycja malowania na szkle jest obecna r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w XXI wieku. Wyst\xc4\x99puje pod wieloma postaciami, na przyk\xc5\x82ad obramowanych tafli ze szk\xc5\x82a przedstawiaj\xc4\x85cych tradycyjne motywy ludowe i sakralne, szk\xc5\x82a artystycznego, czy sztuki wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej. Malowane wyroby ze szk\xc5\x82a s\xc4\x85 nie tylko unikalnymi dzie\xc5\x82ami sztuki, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc produktami seryjnymi i masowymi. Obecnie, ze wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w praktycznych, cz\xc4\x99sto wykorzystuje si\xc4\x99 tworzywa sztuczne, najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej szk\xc5\x82o akrylowe, kt\xc3\xb3re jest trwalsze i elastyczniejsze ni\xc5\xbc zwyk\xc5\x82e szk\xc5\x82o. W ten spos\xc3\xb3b powstaj\xc4\x85 na przyk\xc5\x82ad seryjne obrazy na szkle akrylowym wykorzystywane do dekoracji przestrzeni.'