b'\n_START_ARTICLE_\nStare Miasto w Lubece\n_START_PARAGRAPH_\nStare Miasto w Lubece (niem.\xc2\xa0L\xc3\xbcbecker Altstadt) \xe2\x80\x93 najstarsza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miasta Lubeki (Szlezwik-Holsztyn, Niemcy), po\xc5\x82o\xc5\xbcona na wyspie otoczonej rzek\xc4\x85 Trave i kana\xc5\x82em \xc5\x81aba-Lubeka. Wyspa ta liczy powierzchni\xc4\x99 ponad 100 hektar\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW 1143 Adolf II, hrabia Holsztynu, za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 now\xc4\x85 osad\xc4\x99 w miejscu dawnego grodu wieleckiego na p\xc3\xb3\xc5\x82wyspie Buku pomi\xc4\x99dzy rzekami Trave a Wakernitz. Lubeka sta\xc5\x82a si\xc4\x99 pierwszym portem niemieckim na wybrze\xc5\xbcu Morza Ba\xc5\x82tyckiego. Adolf II wzni\xc3\xb3s\xc5\x82 zamek oraz obwarowania, wspomniane przez Helmolda z Bosau w 1147. W 1157 osad\xc4\x99 strawi\xc5\x82 po\xc5\xbcar, kt\xc3\xb3ry sta\xc5\x82 si\xc4\x99 asumptem do za\xc5\x82o\xc5\xbcenia nowego o\xc5\x9brodka. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Adolf II musia\xc5\x82 podda\xc4\x87 Lubek\xc4\x99 Henrykowi Lwu, ksi\xc4\x99ciu Saksonii i Bawarii, co wi\xc4\x99cej mia\xc5\x82o to zwi\xc4\x85zek z polityk\xc4\x85 du\xc5\x84sk\xc4\x85 ksi\xc4\x99cia, kt\xc3\xb3ry chcia\xc5\x82 w tym\xc5\xbce pa\xc5\x84stwie obj\xc4\x85\xc4\x87 w\xc5\x82adz\xc4\x99. W 1159 Henryk Lew odbudowa\xc5\x82 port i osad\xc4\x99, kt\xc3\xb3rej wkr\xc3\xb3tce nadano prawa miejskie. Jego g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 fundacj\xc4\x85 by\xc5\x82a katedra, kt\xc3\xb3rej nada\xc5\x82 patrocinium \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni macierzystej osady Brunszwik. Usytuowana jest przy po\xc5\x82udniowym skraju wyspy, podczas gdy zamek (rejon obecnej Bramy Zamkowej) znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. W konsekwencji nast\xc4\x85pi\xc5\x82a stopniowa urbanizacja oparta na osi p\xc3\xb3\xc5\x82noc-po\xc5\x82udnie. Efektem jest powstanie dw\xc3\xb3ch g\xc5\x82\xc3\xb3wnych trakt\xc3\xb3w kt\xc3\xb3rymi s\xc4\x85 obecne Breite Stra\xc3\x9fe (ul. Szeroka) i K\xc3\xb6nigstra\xc3\x9fe (ul. Zamkowa) \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cych trzy place handlowe, Rynek, Koberg i Klingenberg._NEWLINE_W 1226 cesarz Fryderyk II Hohenstauf nada\xc5\x82 Lubece przywilej Wolnego Miasta \xc5\x9awi\xc4\x99tego Cesarstwa Rzymskiego, kt\xc3\xb3ry oznacza\xc5\x82, \xc5\xbce miasto podlega\xc5\x82o bezpo\xc5\x9brednio g\xc5\x82\xc3\xb3wnemu w\xc5\x82adcy Rzeszy Niemieckiej. W tym\xc5\xbce roku cesarz nada\xc5\x82 przywilej lokacyjny, zwany prawem lubeckim. W 1243 mia\xc5\x82o miejsce przymierze handlowe z Hamburgiem co sta\xc5\x82o si\xc4\x99 zal\xc4\x85\xc5\xbckiem Hanzy, kt\xc3\xb3rej Lubeka sta\xc5\x82a si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnym o\xc5\x9brodkiem. Przez XIII i XIV wiek mia\xc5\x82a miejsce gwa\xc5\x82towna urbanizacja. Powsta\xc5\x82a sie\xc4\x87 w\xc4\x85skich ulic biegn\xc4\x85cych na linii wsch\xc3\xb3d-zach\xc3\xb3d, prostopadle do g\xc5\x82\xc3\xb3wnej osi miasta, oddzielaj\xc4\x85ce wype\xc5\x82niane stopniowo zwart\xc4\x85 zabudow\xc4\x85 parcele. Zamek zosta\xc5\x82 zamieniony w klasztor sprowadzonych tutaj z Danii Dominikan\xc3\xb3w._NEWLINE_Lubeka b\xc4\x99d\xc4\x85ca w XIV w. drugim po Kolonii miastem Rzeszy pod wzgl\xc4\x99dem ilo\xc5\x9bci mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wymaga\xc5\x82a sprawnej polityki administracyjnej. W tym\xc5\xbce stuleciu Stare Miasto zosta\xc5\x82o podzielone na cztery kwarta\xc5\x82y, kt\xc3\xb3re nazwano wed\xc5\x82ug rozmieszczonych w ich obr\xc4\x99bie g\xc5\x82\xc3\xb3wnych patrocini\xc3\xb3w. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnia wyspy nazywa\xc5\x82a si\xc4\x99 Kwarta\xc5\x82em \xc5\x9aw. Marii Magdaleny (Marien-Magdalenen Quartier) ograniczony ulicami Mengstra\xc3\x9fe, Breiter Stra\xc3\x9fe oraz Kleiner Burgstra\xc3\x9fe, Kleiner Altef\xc3\xa4hre znana tak\xc5\xbce jako An der Untertrave. Swoj\xc4\x85 nazw\xc4\x99 zawdzi\xc4\x99cza od nieistniej\xc4\x85cego dzi\xc5\x9b ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Marii Magdaleny. P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 nazywa\xc5\x82a si\xc4\x99 Kwarta\xc5\x82em \xc5\x9aw. Jakuba (Jakobi Quartier) ograniczony ulicami Breiter Stra\xc3\x9fe, Johannis Stra\xc3\x9fe, Kleiner Burgstra\xc3\x9fe, Hinter der Burg, Gro\xc3\x9fer Burgstra\xc3\x9fe, Kaiserstra\xc3\x9fe i Wakenitzmauer. Centrum kwarta\xc5\x82u by\xc5\x82 plac Koberg z ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em \xc5\x9aw. Jakuba i szpitalem \xc5\x9aw. Ducha. Po\xc5\x82udniowo-zachodnia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z rynkiem i far\xc4\x85 NMP nazywa\xc5\x82a si\xc4\x99 Kwarta\xc5\x82em Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Marii Panny (Marien Quartier) kt\xc3\xb3rego granice wyznaczaj\xc4\x85 ulice Mengstra\xc3\x9fe, Breiter Stra\xc3\x9fe, Sandstra\xc3\x9fe, Klingenberg, M\xc3\xbchlenstra\xc3\x9fe, Musterbahn (An der Obertrave). Po\xc5\x82udniowo-wschodnia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 nazywa\xc5\x82a si\xc4\x99 Kwarta\xc5\x82em \xc5\x9aw. Jana (Johannis Quartier) z granicz\xc4\x85cymi go ulicami M\xc3\xbchlenstra\xc3\x9fe, Klingenberg, Sandstra\xc3\x9fe, Breiter Stra\xc3\x9fe, Johannisstra\xc3\x9fe, Bei St. Johannis, Fleischhauerstra\xc3\x9fe und An der Mauer. Nazw\xc4\x99 otrzyma\xc5\x82 od za\xc5\x82o\xc5\xbconego przez Henryka Lwa klasztoru Benedyktyn\xc3\xb3w z ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em \xc5\x9aw. Jana (istniej\xc4\x85cym do XIX w.). Ka\xc5\xbcda z nich posiada\xc5\x82a osobn\xc4\x85 administracj\xc4\x99. Tereny nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do duchowie\xc5\x84stwa katedry nie nale\xc5\xbca\xc5\x82y do Kwarta\xc5\x82u \xc5\x9aw. Jana bowiem zachowa\xc5\x82y swoj\xc4\x85 niezale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 pomimo nik\xc5\x82ego znaczenia dla miasta._NEWLINE_Rywalizacja z Dani\xc4\x85, wojny Hanzy z o\xc5\x9bciennymi wrogami, jej upadek czy te\xc5\xbc reformacja nie przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do upadku miasta oraz jego niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci. W 1615 Lubeka rozbudowa\xc5\x82a sw\xc3\xb3j dotychczasowy system umocnie\xc5\x84. Prace prowadzono wed\xc5\x82ug projekt\xc3\xb3w budowniczych holenderskich Johanna von Ryswycka oraz Johana van Valckenburgha, kt\xc3\xb3rzy wznie\xc5\x9bli na przedpolach mur\xc3\xb3w miejskich zesp\xc3\xb3\xc5\x82 fortyfikacji z charakterystycznymi dla tego okresu bastejami. Rozw\xc3\xb3j budowlany w dobie nowo\xc5\xbcytnej by\xc5\x82 niewielki w stosunku do p\xc3\xb3\xc5\xbanego \xc5\x9bredniowiecza._NEWLINE_Znaczne zmiany w architekturze historycznego centrum nast\xc4\x85pi\xc5\x82y w XIX wieku, kiedy to wyburzono cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 klasztor\xc3\xb3w i ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w (m.in. Dominikan\xc3\xb3w, Benedyktyn\xc3\xb3w oraz \xc5\x9aw. Jana i \xc5\x9aw. Marii Magdaleny). Nast\xc4\x85pi\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9bciowa regotycyzacja zabudowy, w ramach jej powsta\xc5\x82o szereg ceglanych budynk\xc3\xb3w przystosowanych do wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych funkcji. Dzie\xc5\x82ami architekta Adolfa Schwieninga s\xc4\x85 m.in. gmachy szko\xc5\x82y sportowej, s\xc4\x85du oraz nowego gmachu historycznego Gimnazjum \xc5\x9aw. Katarzyny zw. Katharineum. W II po\xc5\x82owie XIX i poczaku XX wieku wyburzono wiele p\xc3\xb3\xc5\xbanogotyckich kamienic na rzecz zabudowy czynszowej. Ostatnim dramatem w dziejach Starego Miasta by\xc5\x82a noc Niedzieli Palmowej 1942, w wyniku nalotu brytyjskiego zabudowa zosta\xc5\x82a powa\xc5\xbcnie zniszczona. Odbudowa miasta trwaj\xc4\x85ca do lat 70. XX w. ograniczy\xc5\x82a si\xc4\x99 do wa\xc5\xbcniejszych budowli, znaczna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zabudowy mieszkalnej zosta\xc5\x82a wzniesiona wed\xc5\x82ug wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych standard\xc3\xb3w. Wielkim wydarzeniem w historii Lubeki by\xc5\x82o wpisanie Starego Miasta Lubeki na List\xc4\x99 \xc5\x9awiatowego Dziedzictwa Kultrowego UNESCO w 1987.\n_START_SECTION_\nZabytki\n_START_PARAGRAPH_\nLicz\xc4\x85ce ok. 12 tys mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w lubeckie Stare Miasto stanowi jeden z najwi\xc4\x99kszych gotyckich zespo\xc5\x82\xc3\xb3w zabytkowych w Europie. S\xc4\x85 to dzie\xc5\x82a gotyku ceglanego, kt\xc3\xb3rego rozw\xc3\xb3j na terenie kraj\xc3\xb3w pobrze\xc5\xbca Ba\xc5\x82tyku jest \xc5\x9bwiadectwem wielkiego znaczenia Lubeki i wp\xc5\x82ywu artystycznego. Do dzi\xc5\x9b zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 kilka zabytk\xc3\xb3w zabudowy mieszkalnej; kilkukondygnacyjnych kamienic mieszcza\xc5\x84skich z reprezentacyjnymi fasadami zwie\xc5\x84czonymi szczytami schodkowymi. Najstarszym tego typu domem jest kamienica z Aptek\xc4\x85 Lwa (L\xc3\xb6wen-Apotheke) przy ul Dr.-Julius-Leber-Stra\xc3\x9fe 13 (dawna Johannisstra\xc3\x9fe), kt\xc3\xb3rej geneza si\xc4\x99ga schy\xc5\x82ku XIII stulecia. Cennymi dzie\xc5\x82ami architektury ceglanej s\xc4\x85 m.in. kamienice przy Gro\xc3\x9fe Petersgrube 7 i 9, Mengstra\xc3\x9fe 6, czy te\xc5\xbc kamienice przy ul Kolk mieszcz\xc4\x85ce obecnie Muzeum Teatru Lalkowego (TheaterFigurenMuseum L\xc3\xbcbeck), Dom Spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci \xc5\xbbeglarzy (Schiffergesellschaft) przy placu Koberg. Zbli\xc5\xbcone formy architektury cechuje budynek dawnego browaru z XV w. przy H\xc3\xbcxstra\xc3\x9fe 128._NEWLINE_Zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 element\xc3\xb3w obwarowa\xc5\x84 z XIV i XV w. z bramami Holszty\xc5\x84sk\xc4\x85 i Zamkow\xc4\x85 na czele. Dzie\xc5\x82ami architektury municypalnej s\xc4\x85 ratusz z XIV w. (rozbudowany w XV i XVI w.) oraz s\xc4\x85siaduj\xc4\x85ca z nim kanzelaria z XV stulecia. Oba gmachy stanowi\xc4\x85 najstarsz\xc4\x85 zachowan\xc4\x85 do dzi\xc5\x9b \xc5\x9bwieck\xc4\x85 zabudow\xc4\x99 Rynku._NEWLINE_Na Starym Mie\xc5\x9bcie zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 zesp\xc3\xb3\xc5\x82 wa\xc5\xbcnych dla historii miasta ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rych dwa (\xc5\x9aw. Jana i \xc5\x9aw. Marii Magdaleny) do dzi\xc5\x9b si\xc4\x99 nie zachowa\xc5\x82y. Dzi\xc4\x99ki pi\xc4\x99ciu wielkim ko\xc5\x9bcio\xc5\x82om Lubeka uzyska\xc5\x82a nazw\xc4\x99 Miasto Siedmiu Wie\xc5\xbc;katedra i ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 NMP maj\xc4\x85 po dwie, pososta\xc5\x82e trzy ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y po jednej wie\xc5\xbcy. Opr\xc3\xb3cz wie\xc5\xbcy ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a \xc5\x9aw. Idziego wszystkie przekraczaj\xc4\x85 100 m. Najstarsz\xc4\x85 ze zachowanych \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 jest ufundowana przez Henryka Lwa a nast\xc4\x99pnie w dobie gotyku rozbudowywana katedra po\xc5\x82o\xc5\xbcona na po\xc5\x82udniowym cyplu wyspy. Jest to tr\xc3\xb3jnawowa bazylika z transeptem i dwuwie\xc5\xbcowym masywem zachodnim \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia wewn\xc4\x85trz mie\xc5\x9bci cenny wystr\xc3\xb3j, m.in. krucyfiks Bernta Notke, przegrod\xc4\x99 ch\xc3\xb3row\xc4\x85 z zegarem astronomicznym, p\xc3\xb3\xc5\xbanogotyck\xc4\x85 br\xc4\x85zow\xc4\x85 chcrzcielnic\xc4\x99, figur\xc4\x99 Madonny z Dzieci\xc4\x85tkiem - dzie\xc5\x82o stylu pi\xc4\x99knego. Niegdy\xc5\x9b ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 mie\xc5\x9bci\xc5\x82 retabulum o\xc5\x82tarza Ukrzy\xc5\xbcowania p\xc4\x99dzla Hansa Memlinga. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym centrum kultu religijnego od schy\xc5\x82ku XIII stulecia nie by\xc5\x82a bynajmniej katedra a ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Mariacki, fara miejska, wzniesiona na miejscu starszej \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni w pobli\xc5\xbcu rynku. W swojej architekturze przej\xc4\x99\xc5\x82a w spos\xc3\xb3b uproszczony niekt\xc3\xb3re formy francuskiego gotyku katedralnego (\xc5\x82\xc4\x99ki oporowe, obej\xc5\x9bcie z wie\xc5\x84cem kaplic, proporcje), wraz z dwuwie\xc5\xbcowym (wys. 125 m.) masywem zachodnim nadaj\xc4\x85 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni monumentalno\xc5\x9bci, co wi\xc4\x99cej nie katedra, a fara lubecka sta\xc5\x82a si\xc4\x99 wp\xc5\x82ywow\xc4\x85 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x85 dla architektury sakralnej wielu miast Hanzy (ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y w Wismarze, Rostocku, Stralsundzie) a tak\xc5\xbce ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w klasztornych (Doberan). Powa\xc5\xbcnie zniszczony w 1942 zachowa\xc5\x82 jednak wiele z dawnego wystroju m.in. gotyckie sakramentarium, br\xc4\x85zowa chrzcielnica, retabula o\xc5\x82tarzowe oraz renesansowe i barokowe epitafia - \xc5\x9bwiadectwo sztuki mieszcza\xc5\x84stwa lutera\xc5\x84skiego. Organist\xc4\x85 fary w latach 1668\xe2\x80\x931707 by\xc5\x82 Dietrich Buxtehude. Nieopodal, na po\xc5\x82udnie od Rynku wznosi si\xc4\x99 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9aw. Piotra z XIV i XV w. Przy placu Koberg wznosz\xc4\x85 si\xc4\x99 pi\xc4\x99cionawowy gmach szpitala Ducha \xc5\x9awi\xc4\x99tego z XV w. oraz naprzeciwko ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9aw. Jakuba (1276-1340) z dwoma organami (1504 i 1637) o\xc5\x82tarzem g\xc5\x82\xc3\xb3wnym z XVIII w. i \xc5\x82odzi\xc4\x85 ratunkow\xc4\x85 zwan\xc4\x85 Pamirem. We wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci miasta wznosi si\xc4\x99 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9aw. Idziego z cennym wystrojem wn\xc4\x99trza z XV-XVIII w. (m.in. organy) Z za\xc5\x82o\xc5\xbconego w 1225 zespo\xc5\x82u klasztornego Franciszkan\xc3\xb3w zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9aw. Katarzyny (ob. muzeum) z gotyckimi freskami, krucyfiksem (ok. 1450) stallami. Pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci dawnego klasztoru Augustian\xc3\xb3w z ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em \xc5\x9aw. Anny z pocz. XVI w. mieszcz\xc4\x85 obecnie Muzeum \xc5\x9aw Anny ze dzie\xc5\x82ami \xc5\x9bredniowiecznej rze\xc5\xbaby, malarstwa i rzemios\xc5\x82a artystycznego.'