b'\n_START_ARTICLE_\nUlana\n_START_SECTION_\nT\xc5\x82o powstania\n_START_PARAGRAPH_\nZamiar napisania Ulany Kraszewski powzi\xc4\x85\xc5\x82 w pocz\xc4\x85tkach 1841 r. na tle og\xc3\xb3lnego literackiego pomys\xc5\x82u przedstawienia \xc5\xbcycia pa\xc5\x84szczy\xc5\xbanianych ch\xc5\x82op\xc3\xb3w polesko-wo\xc5\x82y\xc5\x84skich. W lutym powiadamia\xc5\x82 ju\xc5\xbc o pracy nad tym utworem, kt\xc3\xb3remu pocz\xc4\x85tkowo nada\xc5\x82 tytu\xc5\x82 Poleszanka. Z korespondencji z wydawc\xc4\x85 wynika, \xc5\xbce powie\xc5\x9b\xc4\x87 pod zmienionym tytu\xc5\x82em napisano latem 1842 r., a we wrze\xc5\x9bniu znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 w wile\xc5\x84skiej cenzurze. Za pierwsze wydanie pisarz nie otrzyma\xc5\x82 honorarium wskutek konieczno\xc5\x9bci sp\xc5\x82aty naros\xc5\x82ego zad\xc5\x82u\xc5\xbcenia._NEWLINE_O randze i popularno\xc5\x9bci tego utworu w \xc3\xb3wczesnej beletrystyce \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 jego kolejne przek\xc5\x82ady na j\xc4\x99zyki europejskie i \xc5\x82\xc4\x85cznie 11 wyda\xc5\x84 obcoj\xc4\x99zycznych w XIX w. \xe2\x80\x93 najwcze\xc5\x9bniejsze rosyjskie (1858) i francuskie (1859) zamieszczone przez czasopismo "L\'Esp\xc3\xa9rance", nast\xc4\x99pnie t\xc5\x82umaczenie niemieckie (1880), czeskie (1883), serbsko-chorwackie (1883), hiszpa\xc5\x84skie (1885) oraz du\xc5\x84skie (dwa r\xc3\xb3\xc5\xbcne wydania w 1886)\n_START_SECTION_\nZarys fabu\xc5\x82y\n_START_PARAGRAPH_\nM\xc5\x82ody, przedwcze\xc5\x9bnie osierocony dziedzic, Tadeusz Mrozoczy\xc5\x84ski, rozczarowany uczuciowo i intelektualnie, zra\xc5\xbcony te\xc5\xbc do wielkomiejskiego \xc5\xbcycia po okresie nauk sp\xc4\x99dzonych w gronie \xe2\x80\x9epost\xc4\x99powej\xe2\x80\x9d m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy, szuka ukojenia w spokojnej i samotniczej egzystencji w zapad\xc5\x82ej poleskiej wiosce nale\xc5\xbc\xc4\x85cej do jego rodzic\xc3\xb3w. Spok\xc3\xb3j ten narusza spotkanie m\xc5\x82odej ch\xc5\x82opki Ulany, \xc5\xbcony miejscowego garncarza, w kt\xc3\xb3rej odkrywa \xe2\x80\x9ezaniedbany, pi\xc4\x99kny kwiat w\xc5\x9br\xc3\xb3d chwast\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d. Urzeczony ni\xc4\x85 od pocz\xc4\x85tku m\xc5\x82odzieniec zaczyna szuka\xc4\x87 okazji do przypadkowych spotka\xc5\x84 i rozm\xc3\xb3w. Ogarni\xc4\x99ty rosn\xc4\x85cym uczuciem staje si\xc4\x99 coraz natarczywszy, co ostatecznie doprowadza do stworzenia mi\xc5\x82osnego zwi\xc4\x85zku z Ulan\xc4\x85, w kt\xc3\xb3rej r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc budzi si\xc4\x99 nieopanowana mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 do \xe2\x80\x9epana\xe2\x80\x9d, cho\xc4\x87 \xc5\x9bwiadoma jest jej gorzkich konsekwencji._NEWLINE_Idylla obojga trwa przez pewien czas mimo nieprzychylnego stosunku wioski i t\xc5\x82umionego gniewu zdradzanego m\xc4\x99\xc5\xbca, kt\xc3\xb3rego Tadeusz pod r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi pozorami cz\xc4\x99sto ze wsi oddala. Z konieczno\xc5\x9bci pokorny, lecz m\xc5\x9bciwy Okse\xc5\x84 Honczar w ko\xc5\x84cu podpala obej\xc5\x9bcie dworu Mrozoczy\xc5\x84skiego. Ten fakt wraz z samob\xc3\xb3jcz\xc4\x85 \xc5\x9bmierci\xc4\x85 Honczara wp\xc5\x82ywa trze\xc5\xbawi\xc4\x85co na m\xc5\x82odego dziedzica, wp\xc4\x99dzaj\xc4\x85c go ponadto w d\xc5\x82u\xc5\xbcsz\xc4\x85 chorob\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra odmienia go tak\xc5\xbce psychicznie. Drugim znacz\xc4\x85cym faktem jest przygodne spotkanie dawnego szkolnego kolegi, kt\xc3\xb3ry usilnie namawia Tadeusza na czasowy wyjazd do miasta, maj\xc4\x85cy oderwa\xc4\x87 go od fatalnej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci. Gdy Mrozoczy\xc5\x84ski wyje\xc5\xbcd\xc5\xbca, Ulana wiernie oczekuje jego powrotu, wci\xc4\x85\xc5\xbc obiecuj\xc4\x85c sobie odnowienie poprzednio \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cych ich uczu\xc4\x87. Po wielu miesi\xc4\x85cach jej ukochany wprawdzie powraca, lecz w towarzystwie \xc5\x82adnej \xc5\xbcony i jej miejskiego towarzystwa. Nie mog\xc4\x85c pogodzi\xc4\x87 si\xc4\x99 z cynicznym odtr\xc4\x85ceniem i zdrad\xc4\x85 \xe2\x80\x93 Ulana pope\xc5\x82nia samob\xc3\xb3jstwo.\n_START_SECTION_\nCechy powie\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nZaliczana w tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci pisarza do grupy o\xc5\x9bmiu tzw. powie\xc5\x9bci ludowych, Ulana zwraca uwag\xc4\x99 przede wszystkim doskona\xc5\x82\xc4\x85 znajomo\xc5\x9bci\xc4\x85 t\xc5\x82a wydarze\xc5\x84, jak\xc4\x85 s\xc4\x85 uwarunkowania \xc3\xb3wczesnego ch\xc5\x82opskiego \xc5\xbcycia z jego kresowym kolorytem. Warto\xc5\x9b\xc4\x87 jej wykracza jednak znacznie ponad autentyczne odwzorowanie rzeczywisto\xc5\x9bci, bo jak zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82 St. Burkot, \xe2\x80\x9enie by\xc5\x82o przed Ulan\xc4\x85 w naszej literaturze powie\xc5\x9bciowej utworu o takiej wadze problematyki psychologicznej, etycznej i spo\xc5\x82ecznej\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Pisarz opar\xc5\x82 fabu\xc5\x82\xc4\x99 na prawdziwym zdarzeniu zas\xc5\x82yszanym podczas jednej z podr\xc3\xb3\xc5\xbcy. W jego uj\xc4\x99ciu Ulana to opowie\xc5\x9b\xc4\x87 o nieszcz\xc4\x99\xc5\x9bliwej, cho\xc4\x87 spe\xc5\x82nionej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3ra dzi\xc4\x99ki analizie uczu\xc4\x87 bohater\xc3\xb3w nabiera cech powie\xc5\x9bci psychologicznej. W polskiej literaturze jest jedn\xc4\x85 z pierwszych powie\xc5\x9bci o kobiecie, kt\xc3\xb3ra broni\xc4\x85c prawa do w\xc5\x82asnych uczu\xc4\x87, nie waha si\xc4\x99 przed zerwaniem tradycyjnych wi\xc4\x99z\xc3\xb3w rodzinnych i obyczajowych. Mimo \xc5\xbcyciowej kl\xc4\x99ski, bohaterka nie jest przez autora pot\xc4\x99piona. Sprawi to, \xc5\xbce ch\xc5\x82opka Ulana stanie si\xc4\x99 jedn\xc4\x85 z najg\xc5\x82o\xc5\x9bniejszych postaci kobiecych w naszych romansach mi\xc5\x82osnych XIX wieku._NEWLINE_Uwag\xc4\x99 zwraca r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc subtelno\xc5\x9b\xc4\x87 tego romansu, odbiegaj\xc4\x85cego od popularnego schematu prostackiego uwiedzenia i porzucenia przez panicza, z towarzysz\xc4\x85cym temu klasycznym moralizatorstwem. G\xc5\x82\xc3\xb3wny bohater nie jest bowiem szablonowym potworem, cho\xc4\x87 krzywdzi zale\xc5\xbcn\xc4\x85 od siebie ch\xc5\x82opk\xc4\x99, uwodz\xc4\x85c j\xc4\x85 i nast\xc4\x99pnie niszcz\xc4\x85c jej \xc5\xbcycie. Ta za\xc5\x9b ostatecznie sama wybiera \xc5\x9bwiadomie sw\xc3\xb3j los, cho\xc4\x87 pocz\xc4\x85tkowo dr\xc4\x99czona wahaniami, skrytymi pragnieniami i jawnie opieraj\xc4\x85ca si\xc4\x99 uczuciu \xe2\x80\x93 te\xc5\xbc potraktowanemu u obojga bohater\xc3\xb3w w zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowany spos\xc3\xb3b. Podczas gdy mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 wie\xc5\x9bniaczki ma charakter naturalny i gwa\xc5\x82towny, mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 dziedzica zdaje si\xc4\x99 bardziej wm\xc3\xb3wiona i wyuczona. M.in. te etyczne uwarunkowania uczu\xc4\x87 sprawiaj\xc4\x85, \xc5\xbce utw\xc3\xb3r Kraszewskiego trudno zakwalifikowa\xc4\x87 do typowych \xe2\x80\x9epowie\xc5\x9bci z tez\xc4\x85\xe2\x80\x9d. Przy tym jednak, b\xc4\x99d\xc4\x85c obyczajow\xc4\x85 powie\xc5\x9bci\xc4\x85 romantyczn\xc4\x85, Ulana niezaprzeczalnie jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc charakterystyczn\xc4\x85 dla tamtej epoki powie\xc5\x9bci\xc4\x85 spo\xc5\x82eczn\xc4\x85 o \xe2\x80\x9ekrzywdzie ch\xc5\x82opskiej\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Dodatkowy walor stanowi\xc4\x85 specyficzne zabiegi narratorskie pisarza. Przy zwyczajowym wtedy stosowaniu komentarzy narratora odautorskiego, opowie\xc5\x9b\xc4\x87 urozmaica nie tylko wprowadzenie stylizacji gwarowej. Jak zauwa\xc5\xbcono, zmienno\xc5\x9b\xc4\x87 i gi\xc4\x99tko\xc5\x9b\xc4\x87 techniki narracyjnej Kraszewskiego przejawia si\xc4\x99 tu g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w zastosowaniu formu\xc5\x82y tzw. opowiadania z perspektywy postaci. Nie poprzestaj\xc4\x85c na tym, autor przekszta\xc5\x82ca jej form\xc4\x99 gramatyczn\xc4\x85 poprzez wykorzystanie zmiany czas\xc3\xb3w (przesz\xc5\x82ego na tera\xc5\xbaniejszy). Dzi\xc4\x99ki tym nowatorskim poszukiwaniom w zakresie narracji Ulana zyskuje te\xc5\xbc inny wymiar w XIX-wiecznej literaturze rodzimej.\n_START_SECTION_\nP\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze wydania\n_START_PARAGRAPH_\nMimo wielu istotnych r\xc3\xb3\xc5\xbcnic wprowadzonych przez autora do drugiego wydania z 1855 r., nie uwzgl\xc4\x99dniono ich ju\xc5\xbc w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych wydaniach opartych na autoryzowanej edycji z 1874 roku. Ulana \xc5\x82\xc4\x85cznie doczeka\xc5\x82a blisko 30 wyda\xc5\x84, cho\xc4\x87 po XIX-wiecznym sukcesie przej\xc5\x9bciowo uleg\xc5\x82a zapomnieniu. Najwi\xc4\x99cej edytowana by\xc5\x82a w okresie powojennym, gdy nie tylko wesz\xc5\x82a do kanonu obowi\xc4\x85zkowych lektur szkolnych w latach 50. XX wieku, lecz tak\xc5\xbce og\xc3\xb3lnie propagowana by\xc5\x82a w systemie edukacyjnym PRL jako krytyczna wzgl\xc4\x99dem obyczajowo\xc5\x9bci dawnej Polski szlacheckiej, a zarazem pe\xc5\x82na innych warto\xc5\x9bci wychowawczych oraz literackich. Dzi\xc4\x99ki temu publikowana by\xc5\x82a wielokrotnie przez r\xc3\xb3\xc5\xbcne wydawnictwa, przede wszystkim Ludow\xc4\x85 Sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielni\xc4\x99 Wydawnicz\xc4\x85 i Ossolineum, ale tak\xc5\xbce m.in. Czytelnik, Wydawnictwo Literackie, PIW, KiW.'