b'\n_START_ARTICLE_\nNowy Targ\n_START_SECTION_\nWykres zmian liczby ludno\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nNa wykresie widoczne s\xc4\x85 spadki liczby ludno\xc5\x9bci wywo\xc5\x82ane potopem szwedzkim, zaraz\xc4\x85 i g\xc5\x82odem spowodowanym przez rabacj\xc4\x99 galicyjsk\xc4\x85 oraz II wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85._NEWLINE_Piramida wieku mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Nowego Targu w 2014:\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki\n_START_PARAGRAPH_\nPocz\xc4\x85tki osadnictwa na terenach dzisiejszego Podhala si\xc4\x99gaj\xc4\x85 XIII wieku, kiedy to z opactwa w J\xc4\x99drzejowie przybyli cystersi. Za\xc5\x82o\xc5\xbcyli klasztor w Lud\xc5\xbamierzu, a w 1254 Boles\xc5\x82aw Wstydliwy zezwoli\xc5\x82 im na zak\xc5\x82adanie nowych osad._NEWLINE_Ju\xc5\xbc w 1233 wymieniana jest le\xc5\xbc\xc4\x85ca w tym miejscu osada o nazwie Stare C\xc5\x82o (Antiquum Theoloneum) lub D\xc5\x82ugie Pole. By\xc5\x82a ona prawdopodobnie po\xc5\x82o\xc5\xbcona na prawym brzegu Bia\xc5\x82ego Dunajca, na wsch\xc3\xb3d od obecnego centrum miasta. Osada zosta\xc5\x82a za\xc5\x82o\xc5\xbcona przez cysters\xc3\xb3w ze Szczyrzyca, lokowana na prawie niemieckim (magdeburskim) w drugiej po\xc5\x82owie XIII wieku, mia\xc5\x82a komor\xc4\x99 celn\xc4\x85 przy szlaku handlowym ze \xc5\x9al\xc4\x85ska na W\xc4\x99gry, kt\xc3\xb3rym wywo\xc5\xbcono s\xc3\xb3l i o\xc5\x82\xc3\xb3w, a sprowadzano wino. Jeszcze w 1338 znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 tam oddzielny ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Leonarda, a so\xc5\x82tysem w tym czasie by\xc5\x82 cz\xc5\x82owiek o imieniu G\xc3\xbcnter. Wed\xc5\x82ug \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 historycznych z XVII wieku osada Nowy Targ (Novum Forum) zosta\xc5\x82a zniszczona przez Tatar\xc3\xb3w w 1287. Pierwsza wzmianka o istnieniu parafii, a zarazem Nowego Targu (lokowanego na prawie niemieckim) pochodzi z 1326. Po doj\xc5\x9bciu do w\xc5\x82adzy Kazimierz Wielki przej\xc4\x85\xc5\x82 w\xc5\x82asno\xc5\x9bci cysters\xc3\xb3w. W ten spos\xc3\xb3b Nowy Targ, jak i ca\xc5\x82e Podhale, sta\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1335 w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 kr\xc3\xb3lewsk\xc4\x85 i tak zosta\xc5\x82o a\xc5\xbc do rozbior\xc3\xb3w. W 1337 zadecydowano o przeniesieniu miasta, w 1346 po\xc5\x82\xc4\x85czono go z le\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 niedaleko osad\xc4\x85 Stare C\xc5\x82o, a Kazimierz Wielki nada\xc5\x82 powt\xc3\xb3rny przywilej lokacyjny (22 czerwca). W ten spos\xc3\xb3b powsta\xc5\x82o nowe miasto z rynkiem i ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em parafialnym (\xc5\x9bw. Katarzyny). Miasto zosta\xc5\x82o lokowane mi\xc4\x99dzy Bia\xc5\x82ym i Czarnym Dunajcem na 150 \xc5\x82anach franko\xc5\x84skich, kt\xc3\xb3re wcze\xc5\x9bniej nale\xc5\xbca\xc5\x82y do miejscowo\xc5\x9bci Nowy Targ i Stare C\xc5\x82o. Zasad\xc5\xbac\xc4\x85 by\xc5\x82 Dytrych, syn Dytrycha Szyi. Parafi\xc4\x99 w Starym Cle w 1350 przy\xc5\x82\xc4\x85czono do parafii nowotarskiej, a od 1354 wymieniane s\xc4\x85 jako po\xc5\x82\xc4\x85czone.\n_START_SECTION_\nPrzywileje kr\xc3\xb3lewskie\n_START_PARAGRAPH_\nMiasto, jako wa\xc5\xbcny o\xc5\x9brodek handlowy znajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 blisko granicy z W\xc4\x99grami, otrzymywa\xc5\x82o od kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w polskich wiele przywilej\xc3\xb3w. Dzi\xc4\x99ki temu m\xc3\xb3g\xc5\x82 rozwija\xc4\x87 si\xc4\x99 handel i rzemios\xc5\x82o. Kr\xc3\xb3l Kazimierz Wielki zwolni\xc5\x82 nowotar\xc5\xbcan od p\xc5\x82acenia c\xc5\x82a krakowskiego, a tak\xc5\xbce pozwoli\xc5\x82 na organizowanie corocznego jarmarku na 25 XI (\xc5\x9bw. Katarzyny), kt\xc3\xb3ry trwa\xc5\x82 osiem dni. W 1487 Kazimierz IV Jagiello\xc5\x84czyk potwierdzi\xc5\x82 dotychczasowe prawa miasta, nada\xc5\x82 mu prawo magdeburskie i usun\xc4\x85\xc5\x82 ci\xc4\x99\xc5\xbcary prawa polskiego, a tak\xc5\xbce ustanowi\xc5\x82 drugi jarmark 25 lipca (\xc5\x9bw. Jakuba) oraz nada\xc5\x82 przywilej organizowania czwartkowego targu, kt\xc3\xb3ry odbywa si\xc4\x99 do dzisiaj. W 1494 Jan I Olbracht potwierdzi\xc5\x82 prawa i przywileje miasta. W 1521 Zygmunt I Stary pozwoli\xc5\x82 w\xc3\xb3jtowi pobiera\xc4\x87 myto na drodze prowadz\xc4\x85cej na W\xc4\x99gry przez Oraw\xc4\x99 w wysoko\xc5\x9bci 1 grosza polskiego od wozu i 1 denara od konia, w zamian za naprawianie dr\xc3\xb3g i most\xc3\xb3w. Od 1533 obcy kupcy nie mogli omija\xc4\x87 miasta. Zwolniono w\xc3\xb3jta od \xc5\x9bwiadcze\xc5\x84 dla wojska. Zygmunt Stary pozwoli\xc5\x82 sp\xc3\xb3\xc5\x82ce, w kt\xc3\xb3rej cz\xc5\x82onkiem by\xc5\x82 Jan Burian z Nowego Targu, na poszukiwanie metali w Karpatach i na Spiszu, a w 1588 podobny przywilej nada\xc5\x82 Zygmunt III Waza. Wcze\xc5\x9bniej, w 1576 Stefan Batory potwierdzi\xc5\x82 statut cechu r\xc4\x99kodzielnik\xc3\xb3w. Od 1593 miasto mia\xc5\x82o prawo sk\xc5\x82adu soli, o\xc5\x82owiu i \xc5\x9bledzi, a od 1603 te\xc5\xbc wina. W 1613 Zygmunt Waza potwierdzi\xc5\x82 statut cechu zbiorowego Nowego Targu. Kr\xc3\xb3l Jan II Kazimierz Waza wprowadzi\xc5\x82 trzeci jarmark w Niedziel\xc4\x99 Bia\xc5\x82\xc4\x85 (pierwsza niedziela po Wielkanocy). Ostatni przywilej, pozwalaj\xc4\x85cy na organizowanie 12 jarmark\xc3\xb3w w roku, nada\xc5\x82 kr\xc3\xb3l Stanis\xc5\x82aw August Poniatowski w 1772, gdy miasto by\xc5\x82o ju\xc5\xbc pod obc\xc4\x85 administracj\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nOkres Rzeczypospolitej szlacheckiej\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszymi w\xc3\xb3jtami Nowego Targu byli potomkowie zasad\xc5\xbacy Dytrycha. W 1424 w\xc3\xb3jt Miko\xc5\x82aj sprzeda\xc5\x82 w\xc3\xb3jtostwo staro\xc5\x9bcie nowotarskiemu Ratu\xc5\x82dowi. On i jego potomkowie \xc5\x82amali prawa ch\xc5\x82op\xc3\xb3w, wci\xc4\x85\xc5\xbc powi\xc4\x99kszali pa\xc5\x84szczyzn\xc4\x99, wprowadzali nowe daniny i robocizny i z tego powodu toczy\xc5\x82 si\xc4\x99 ci\xc4\x85g\xc5\x82y sp\xc3\xb3r mi\xc4\x99dzy mieszka\xc5\x84cami a kolejnymi starostami. Podobnie by\xc5\x82o te\xc5\xbc p\xc3\xb3\xc5\xbaniej za starost\xc3\xb3w Pieni\xc4\x85\xc5\xbck\xc3\xb3w, Komorowskich i Kazanowskich. W tym czasie, w 1448 powsta\xc5\x82 dekanat w Nowym Targu. Prawdopodobnie pod koniec XV w. postawiono ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Anny. Na prze\xc5\x82omie XV i XVI wieku miasto liczy\xc5\x82o ok. 500 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, w ci\xc4\x85gu roku organizowano 7 jarmark\xc3\xb3w. Starostwo obj\xc4\x99li cz\xc5\x82onkowie rodziny Pieni\xc4\x85\xc5\xbck\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy zak\xc5\x82adali nowe wsie i ostatecznie wykupili urz\xc4\x85d w\xc3\xb3jta w 1525, \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85c go z urz\xc4\x99dem starosty. W 1586 powsta\xc5\x82a w Nowym Targu komora celna w miejsce dawnej podkomory, podleg\xc5\x82ej komorze w My\xc5\x9blenicach. W XVI wieku miasto liczy\xc5\x82o ok. 800 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Na pocz\xc4\x85tku XVII wieku powsta\xc5\x82o osiedle Gazdy. W 1616 starost\xc4\x85 zosta\xc5\x82 Stanis\xc5\x82aw Witowski. W 1624 powsta\xc5\x82 w mie\xc5\x9bcie pierwszy cech ku\xc5\x9bnierski, a urz\xc4\x85d starosty obj\xc4\x85\xc5\x82 Miko\xc5\x82aj Komorowski. Zabiega\xc5\x82 o zwi\xc4\x99kszenie dochod\xc3\xb3w z dzier\xc5\xbcaw starostwa, co by\xc5\x82o przyczyn\xc4\x85 wielkiego niezadowolenia mieszczan i ch\xc5\x82op\xc3\xb3w. S\xc5\x82ali oni ci\xc4\x85gle skargi na starost\xc4\x99, kt\xc3\xb3ry jednak nic sobie nie robi\xc5\x82 z wyrok\xc3\xb3w s\xc4\x85dowych. Trwa\xc5\x82o to a\xc5\xbc do jego \xc5\x9bmierci w 1633 Nast\xc4\x99pc\xc4\x85 Komorowskiego zosta\xc5\x82 Tomasz Zamoyski, syn hetmana Jana Zamoyskiego. Nast\xc4\x99pnie starost\xc4\x85 by\xc5\x82 Adam Kazanowski, kt\xc3\xb3ry usuwaj\xc4\x85c so\xc5\x82tys\xc3\xb3w zwi\xc4\x99ksza\xc5\x82 liczb\xc4\x99 folwark\xc3\xb3w. Przeciwko jego praktykom wyst\xc4\x99powali g\xc3\xb3rale nowotarscy. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej przez rok starost\xc4\x85 by\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Jeremi Wi\xc5\x9bniowiecki. W\xc3\xb3wczas wydarzy\xc5\x82 si\xc4\x99 bunt Kostki Napierskiego, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 stronnikiem Chmielnickiego. 16 czerwca 1651 wyprowadzi\xc5\x82 on ch\xc5\x82op\xc3\xb3w z Nowego Targu i zaatakowa\xc5\x82 zamek w Czorsztynie. Zosta\xc5\x82 schwytany i zgin\xc4\x85\xc5\x82 wbity na pal. W 1655 nowotar\xc5\xbcanie wzi\xc4\x99li udzia\xc5\x82 w antyszwedzkim powstaniu pod wodz\xc4\x85 Gabriela Woyni\xc5\x82\xc5\x82owicza. W latach 1650\xe2\x80\x931666 starostami byli Adam Kisiel, Jan Wielopolski, W\xc5\x82adys\xc5\x82aw \xc5\x81ukowski, Micha\xc5\x82 Ossoli\xc5\x84ski i Stanis\xc5\x82aw Witowski. Nast\xc4\x99pnie urz\xc4\x85d ten przej\xc4\x99li Wielopolscy. Staro\xc5\x9bcina Maria Wielopolska obni\xc5\xbcy\xc5\x82a robocizn\xc4\x99 ch\xc5\x82opom i da\xc5\x82a im przywilej propinacyjny. W 1669 miasto zosta\xc5\x82o zaj\xc4\x99te przez okolicznych ch\xc5\x82op\xc3\xb3w zbuntowanych z powodu nadu\xc5\xbcy\xc4\x87, jakich dopuszczali si\xc4\x99 stacjonuj\xc4\x85cy na zim\xc4\x99 w mie\xc5\x9bcie \xc5\xbco\xc5\x82nierze chor\xc4\x85gwi pancernej Jana Wielopolskiego. Buntownicy za\xc5\x82o\xc5\xbcyli samodzielny tw\xc3\xb3r terytorialny zwany przez historyk\xc3\xb3w \xe2\x80\x9eRzecz\xc4\x85pospolit\xc4\x85 Podhala\xc5\x84sk\xc4\x85\xe2\x80\x9d. Zosta\xc5\x82 on zlikwidowany dopiero w maju 1670, kiedy to buntownicy zostali pokonani pod Nowym Targiem przez ekspedycyjny, 1000-osobowy regiment wojsk cudzoziemskiego autoramentu. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej starostwo trafi\xc5\x82o w r\xc4\x99ce rodziny Wi\xc5\x9bniowieckich i Radziwi\xc5\x82\xc5\x82\xc3\xb3w. Anna Radziwi\xc5\x82\xc5\x82owa wprowadzi\xc5\x82a na Podhalu gospodark\xc4\x99 czynszow\xc4\x85. Na prze\xc5\x82omie XVII i XVIII wieku powsta\xc5\x82o osiedle Oleksowa (dzi\xc5\x9b Oleks\xc3\xb3wki). Wcze\xc5\x9bniej wypalany tam by\xc5\x82 w\xc4\x99giel drzewny. Oko\xc5\x82o lat 50. XVIII wieku miasto liczy\xc5\x82o ok. 1000 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. W 1759 jezuici za\xc5\x82o\xc5\xbcyli w mie\xc5\x9bcie misj\xc4\x99. W 1766 Franciszek Rychter zosta\xc5\x82 ostatnim starost\xc4\x85 nowotarskim.\n_START_SECTION_\nKl\xc4\x99ski dotykaj\xc4\x85ce miasto\n_START_PARAGRAPH_\nWraz ze schy\xc5\x82kiem Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku nast\xc4\x99powa\xc5\x82 powolny upadek Nowego Targu. Przyczynia\xc5\x82y si\xc4\x99 do tego liczne nieszcz\xc4\x99\xc5\x9bcia spadaj\xc4\x85ce na miasto. Pierwszy wielki po\xc5\xbcar zdarzy\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1601, niszcz\xc4\x85c stare akta miejskie i wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 budynk\xc3\xb3w, w tym ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 parafialny, szpital, ratusz i dw\xc3\xb3r. W 1656 do Nowego Targu dotarli Szwedzi, kt\xc3\xb3ry z\xc5\x82upili i spalili, a wielu mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w wymordowali. Kolejne po\xc5\xbcary zdarza\xc5\x82y si\xc4\x99 w latach 1673, 1696, 1710 i 1719, za ka\xc5\xbcdym razem niszcz\xc4\x85c przynajmniej po\xc5\x82ow\xc4\x99 zabudowa\xc5\x84, z czego ten ostatni ponownie zniszczy\xc5\x82 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82. W 1710 w Nowym Targu wybuch\xc5\x82a epidemia d\xc5\xbcumy, natomiast w czasie konfederacji barskiej miasto z\xc5\x82upili Rosjanie. Ostatni wielki po\xc5\xbcar zdarzy\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1784 i zniszczy\xc5\x82 ponad 380 budynk\xc3\xb3w, ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 i dw\xc3\xb3r. W 2. po\xc5\x82owie XVIII wieku miasto zacz\xc4\x99\xc5\x82o podnosi\xc4\x87 si\xc4\x99 ze zniszcze\xc5\x84. W 1761 rozpocz\xc4\x99to renowacj\xc4\x99 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, a w 1767 wybudowano drewniany ratusz, istniej\xc4\x85cy do 2. po\xc5\x82owy XIX wieku. Mia\xc5\x82 dwa pi\xc4\x99tra, a w jego podziemiach znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 wi\xc4\x99zienie i sk\xc5\x82ad wina.\n_START_SECTION_\nCzas rozbior\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nJu\xc5\xbc w 1769 zastawione tereny Spisza administrowane przez Rzeczpospolit\xc4\x85 zosta\xc5\x82y zwr\xc3\xb3cone przez Austri\xc4\x99 W\xc4\x99grom, rzekomo w celu utworzenia kordonu sanitarnego dla panuj\xc4\x85cej w\xc3\xb3wczas w Polsce zarazy. Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ziemia nowotarska znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 poza granicami Polski, na dwa lata przed I rozbiorem Polski. Wtedy tereny te zosta\xc5\x82y po\xc5\x82\xc4\x85czone z Galicj\xc4\x85 i trafi\xc5\x82y pod administracj\xc4\x99 austriack\xc4\x85. Starostwo trafi\xc5\x82o pod zarz\xc4\x85d austriackiego prefekta, a jego maj\xc4\x85tek zosta\xc5\x82 skonfiskowany przez pa\xc5\x84stwo (sprywatyzowano go p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w 1819). Chocia\xc5\xbc w\xc5\x82adze austriackie zachowa\xc5\x82y przywileje Nowego Targu, miasto musia\xc5\x82o op\xc5\x82aca\xc4\x87 \xc5\x9bwiadczenia dla pa\xc5\x84stwa i dostarcza\xc4\x87 rekrut\xc3\xb3w do armii. Po po\xc5\xbcarze w 1784 starosta s\xc4\x85decki Austriak Tischirsch von Siegstetten zainicjowa\xc5\x82 przebudow\xc4\x99 miasta. Nada\xc5\x82 miastu nowy plan siatki ulic, nie pokrywaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 z dawnym uk\xc5\x82adem budynk\xc3\xb3w. Zosta\xc5\x82 wtedy powi\xc4\x99kszony rynek. W 1790 wyprowadzono cmentarz z centrum miasta, zgodnie z polityk\xc4\x85 j\xc3\xb3zefinizmu. W pierwszej po\xc5\x82owie XIX w. Nowy Targ i Podhale nawiedzi\xc5\x82a kolejna seria kl\xc4\x99sk \xc5\xbcywio\xc5\x82owych. W 1819 powsta\xc5\x82y odr\xc4\x99bne w\xc5\x82adze miejskie, jednocze\xc5\x9bnie jednak miasto pozbawiono zarz\xc4\x85du nad wi\xc4\x99kszymi maj\xc4\x85tkami ziemskimi. Zmieni\xc5\x82o si\xc4\x99 to dopiero w 1854, kiedy to w Nowym Targu powsta\xc5\x82o starostwo. W 1840 miasto osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o liczb\xc4\x99 2 tys. mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. W 1847 zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 trwaj\xc4\x85cy od po\xc5\x82owy XVIII wieku konflikt z Waksmundem o tereny na wsch\xc3\xb3d od potok\xc3\xb3w: Kowa\xc5\x84ca i Bia\xc5\x82ego Dunajca. Nowotar\xc5\xbcanie wygrali, poniewa\xc5\xbc waksmundzianie przedstawili s\xc4\x85dowi sfa\xc5\x82szowany akt lokacyjny swojej wsi. Po Wio\xc5\x9bnie Lud\xc3\xb3w zniesiono pa\xc5\x84szczyzn\xc4\x99, a gdy Galicji przyznawano autonomi\xc4\x99 w 1867 powsta\xc5\x82 powiat z siedzib\xc4\x85 w Nowym Targu oraz s\xc4\x85d. W 1872 miasto kupi\xc5\x82o jaz na Czarnym Dunajcu, dzi\xc4\x99ki czemu mo\xc5\xbcliwe by\xc5\x82o zbudowanie m\xc5\x82yna, tartaku, browaru i elektrowni. Istnia\xc5\x82y tak\xc5\xbce liczne m\xc5\x82yny i folusze nad potokiem Kowaniec. Cho\xc4\x87 ju\xc5\xbc w 1842 wybudowano szko\xc5\x82\xc4\x99 ludow\xc4\x85, to w 1880 ponad \xc2\xbd mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w nie umia\xc5\x82a pisa\xc4\x87 i czyta\xc4\x87. Od tego roku na terenie dzisiejszego lotniska znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 poligon cesarsko-kr\xc3\xb3lewskiej artylerii z twierdz w Krakowie i Przemy\xc5\x9blu. W 1881 w mie\xc5\x9bcie zacz\xc4\x99\xc5\x82a dzia\xc5\x82a\xc4\x87 stra\xc5\xbc ogniowa. Po 1884 powsta\xc5\x82 nowy murowany ratusz, o kszta\xc5\x82cie takim jak obecnie. W 2. po\xc5\x82owie XIX wieku miasto liczy\xc5\x82o ok. 5 tys. mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Od 1892 dzia\xc5\x82a\xc5\x82o w Nowym Targu Towarzystwo Gimnastyczne \xe2\x80\x9eSok\xc3\xb3\xc5\x82\xe2\x80\x9d, a w 1908 oddano do u\xc5\xbcytku budynek sokolni. Mie\xc5\x9bci\xc5\x82o si\xc4\x99 tam m.in. kino. W 1897 przy dzisiejszym placu S\xc5\x82owackiego wybudowano now\xc4\x85 szko\xc5\x82\xc4\x99 powszechn\xc4\x85, a w 1912 zburzono star\xc4\x85 celem poszerzenia placu. W 1899 oddano do u\xc5\xbcytku lini\xc4\x99 kolejow\xc4\x85 Chab\xc3\xb3wka-Zakopane. Po 30 latach stara\xc5\x84, w 1904 utworzono (pierwsze na Podhalu) gimnazjum o profilu humanistycznym, a w 1912 wybudowano burs\xc4\x99 gimnazjaln\xc4\x85 dla uczni\xc3\xb3w spoza miasta. W 1911 powsta\xc5\x82 w Nowym Targu Zwi\xc4\x85zek Podhalan z prezesem W\xc5\x82adys\xc5\x82awem Orkanem, a od 1913 ukazywa\xc5\x82a si\xc4\x99 \xe2\x80\x9eGazeta Podhala\xc5\x84ska\xe2\x80\x9d. W roku tym dzi\xc4\x99ki cz\xc5\x82onkom \xe2\x80\x9eSoko\xc5\x82a\xe2\x80\x9d utworzono Zwi\xc4\x85zek Dru\xc5\xbcyn Podhala\xc5\x84skich, kt\xc3\xb3re wesz\xc5\x82y p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w sk\xc5\x82ad II Brygady Legion\xc3\xb3w. W 1914 oddano do u\xc5\xbcytku szpital, a miasto osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o liczb\xc4\x99 ponad 9 tys. mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nI wojna \xc5\x9bwiatowa i dwudziestolecie mi\xc4\x99dzywojenne\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie I wojny \xc5\x9bwiatowej u boku Austriak\xc3\xb3w walczy\xc5\x82y dru\xc5\xbcyny strzeleckie Pi\xc5\x82sudskiego, w tym dru\xc5\xbcyny podhala\xc5\x84skie pod wodz\xc4\x85 Andrzeja Galicy. W gimnazjum nowotarskim zorganizowano szpital Czerwonego Krzy\xc5\xbca. Po wybuchu wojny w wi\xc4\x99zieniu austriackim (obecnie M\xc5\x82odzie\xc5\xbcowy Dom Kultury) przetrzymywany by\xc5\x82 przez kr\xc3\xb3tki czas W\xc5\x82odzimierz Iljicz Lenin. Pod koniec 1914 Rosjanie zostali pokonani w bitwie pod Limanow\xc4\x85, a w maju 1915 pod Gorlicami i zacz\xc4\x99li wycofywa\xc4\x87 si\xc4\x99 na wsch\xc3\xb3d. W 1918 pa\xc5\x84stwa centralne zosta\xc5\x82y pokonane na froncie zachodnim i w nocy z 31 pa\xc5\xbadziernika na 1 listopada Nowy Targ opanowa\xc5\x82y wojska polskie. Mieszka\xc5\x84cy miasta brali udzia\xc5\x82 w walki o granice nowo powsta\xc5\x82ej Polski, w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich by\xc5\x82o 40 uczni\xc3\xb3w gimnazjum._NEWLINE_W 1920 w Nowym Targu powsta\xc5\x82o Ko\xc5\x82o \xe2\x80\x9eGorce\xe2\x80\x9d Polskiego Towarzystwa Tatrza\xc5\x84skiego. W mie\xc5\x9bcie dzia\xc5\x82a\xc5\x82y tak\xc5\xbce Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne i Polskie Stronnictwo Ludowe \xe2\x80\x9ePiast\xe2\x80\x9d. W latach 1921\xe2\x80\x931931 dzia\xc5\x82a\xc5\x82o \xc5\xbce\xc5\x84skie Seminarium Nauczycielskie. W 1924 wybudowano pierwsze schronisko na Turbaczu (kt\xc3\xb3re sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82o w 1933), a w 1925 utworzono rezerwat \xe2\x80\x9eNa Czerwonem\xe2\x80\x9d (p\xc3\xb3\xc5\xbaniej \xe2\x80\x9eB\xc3\xb3r na Czerwonem\xe2\x80\x9d). Rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wybudowano szko\xc5\x82\xc4\x99 powszechn\xc4\x85 na Kowa\xc5\x84cu. W 1927 powsta\xc5\x82 tartak, a w 1930 cegielnia i lotnisko nowotarskie. W tym samym roku po\xc5\x9bwi\xc4\x99cono plac pod budow\xc4\x99 nowego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. W 1932 powsta\xc5\x82 klub sportowy Podhale Nowy Targ i budynek Komunalnej Kasy Oszcz\xc4\x99dno\xc5\x9bci (dzi\xc5\x9b Urz\xc4\x85d Miasta). W trakcie jego budowy odkryto kilka monet rzymskich z IV wieku. Mia\xc5\x82y one znale\xc5\xba\xc4\x87 si\xc4\x99 w zbiorach gimnazjum, a w czasie wojny zagin\xc4\x85\xc4\x87. W 1934 ods\xc5\x82oni\xc4\x99to w Rynku pomnik Orkana, a w 1935 powsta\xc5\x82a Wysokog\xc3\xb3rska Szko\xc5\x82a Rolnicza w Kokoszkowie.\n_START_SECTION_\nII wojna \xc5\x9bwiatowa\n_START_PARAGRAPH_\n1 wrze\xc5\x9bnia 1939 oko\xc5\x82o godziny 16:30 Nowy Targ zosta\xc5\x82y zaj\xc4\x99ty bez walki przez Niemc\xc3\xb3w. W czasie okupacji Podhale sta\xc5\x82o si\xc4\x99 punktem przerzutu na W\xc4\x99gry ludzi b\xc4\x99d\xc4\x85cych w konflikcie z now\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x85 i odcinkiem na trasie kurier\xc3\xb3w utrzymuj\xc4\x85cych \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9b\xc4\x87 rz\xc4\x85du emigracyjnego w Londynie z polskim pa\xc5\x84stwem podziemnym. Niemcy rozpocz\xc4\x99li w\xc5\x9br\xc3\xb3d g\xc3\xb3rali akcj\xc4\x99 germanizacyjn\xc4\x85 pod nazw\xc4\x85 Goralenvolku. Mia\xc5\x82 by\xc4\x87 to tzw. nar\xc3\xb3d g\xc3\xb3ralski, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 r\xc3\xb3\xc5\xbcny od Polak\xc3\xb3w i pochodzi\xc5\x82 tak jak Niemcy od Got\xc3\xb3w. Na czele g\xc3\xb3rali, kt\xc3\xb3rzy przyj\xc4\x99li kenkarty z liter\xc4\x85 \xe2\x80\x9eG\xe2\x80\x9d stan\xc4\x85\xc5\x82 Komitet G\xc3\xb3ralski (Goralisches Komitee) z prezesem Wac\xc5\x82awem Krzeptowskim, maj\xc4\x85cy siedzib\xc4\x99 w Zakopanem. Jednak nie wszyscy g\xc3\xb3rale poszli na wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 z hitlerowcami i w 1941 Nowy Targ sta\xc5\x82 si\xc4\x99 siedzib\xc4\x85 konspiracyjnej Konfederacji Tatrza\xc5\x84skiej na czele z Augustynem Suskim, maj\xc4\x85c\xc4\x85 na celu walk\xc4\x99 z Goralenvolkiem. Wydawa\xc5\x82a ona podziemne pisma \xe2\x80\x9eNa plac\xc3\xb3wce\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eWiadomo\xc5\x9bci Polskie\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eDer freie Deutsche\xe2\x80\x9d (w j\xc4\x99zyku niemieckim). Organizacja zosta\xc5\x82a rozbita w 1942, a jej cz\xc5\x82onkowie wraz z przyw\xc3\xb3dc\xc4\x85 zostali aresztowani i zamordowani lub wywiezieni do Auschwitz. Cz\xc4\x99\xc5\x9bci cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w uda\xc5\x82o si\xc4\x99 jednak uciec do lasu, by\xc5\x82 w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich J\xc3\xb3zef Kura\xc5\x9b \xe2\x80\x9eOgie\xc5\x84\xe2\x80\x9d. Na terenie wi\xc4\x99zienia nowotarskiego Niemcy wykonywali egzekucje. W latach 1941\xe2\x80\x931942 w mie\xc5\x9bcie istnia\xc5\x82o getto \xc5\xbcydowskie._NEWLINE_29 stycznia 1945 miasto zosta\xc5\x82o wyzwolone spod okupacji hitlerowskiej przez oddzia\xc5\x82y 1 Armii Gwardii IV Frontu Ukrai\xc5\x84skiego Armii Czerwonej, kt\xc3\xb3re wkroczy\xc5\x82y do Nowego Targu od strony Kowa\xc5\x84ca, przeprowadzone przez Gorce przez oddzia\xc5\x82 \xe2\x80\x9eOgnia\xe2\x80\x9d. W czasie walk o miasto zgin\xc4\x99\xc5\x82o 237 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy radzieckich (pochowanych na cmentarzu komunalnym). Ku ich czci w 1945 wzniesiono na placu S\xc5\x82owackiego pomnik. W czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej zgin\xc4\x99\xc5\x82o 130 nowotar\xc5\xbcan narodowo\xc5\x9bci polskiej i prawie ca\xc5\x82a ludno\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcydowska miasta.\n_START_SECTION_\nMniejszo\xc5\x9bci etniczne\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsi \xc5\xbbydzi pojawili si\xc4\x99 w Nowym Targu w czasie jego lokacji w 1346. Starosta Adam Kazanowski zas\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 jako pierwszy, kt\xc3\xb3ry zacz\xc4\x85\xc5\x82 sprowadza\xc4\x87 ich na Podhale. Spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcydowska dynamicznie si\xc4\x99 rozwija\xc5\x82a, w 2. po\xc5\x82owie XIX wieku w Nowym Targu mieszka\xc5\x82o ok. 400 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w (7% og\xc3\xb3\xc5\x82u ludno\xc5\x9bci miasta), a u progu I wojny \xc5\x9bwiatowej ponad 1300 (15%). Przed I wojn\xc4\x85 pobieranie myta za przejazd przez mosty na Czarnym i Bia\xc5\x82ym Dunajcu by\xc5\x82o zaj\xc4\x99ciem \xc5\xbbyd\xc3\xb3w, m.in. Szai Ajzensztoka, opisanego przez Jana Kasprowicza. W okresie mi\xc4\x99dzywojennym prawie wszystkie kamienice w Rynku i wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 sklep\xc3\xb3w znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w r\xc4\x99kach \xc5\xbcydowskich, byli oni w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielami ok. 30% podmiot\xc3\xb3w gospodarczych. W czasie okupacji \xc5\xbbydzi zostali skierowani do obozu pracy na Borze w Nowym Targu. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej Niemcy utworzyli w maju 1941 getto \xc5\xbcydowskie w okolicach ul. Krasi\xc5\x84skiego, w kt\xc3\xb3rym zgromadzono ok. 2500 ludzi. Zosta\xc5\x82o ono zlikwidowane 30 sierpnia 1942. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w wys\xc5\x82ano do obozu koncentracyjnego w Be\xc5\x82\xc5\xbccu, a reszt\xc4\x99 rozstrzelano na miejscu na cmentarzu \xc5\xbcydowskim. Dokonano egzekucji od 400 do 2000 os\xc3\xb3b, pochowanych p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w masowym grobie. Jedynym \xc5\xbbydem, kt\xc3\xb3remu uda\xc5\x82o si\xc4\x99 uciec z rozstrzeliwania by\xc5\x82 Dawid Grasgrin, przed wojn\xc4\x85 handlarz doro\xc5\xbckami i ko\xc5\x84mi. Ukry\xc5\x82 si\xc4\x99 w miejscowo\xc5\x9bci Czerwony Klasztor na S\xc5\x82owacji, a po wojnie powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Nowego Targu. Zosta\xc5\x82 przewodnicz\xc4\x85cym Gminy \xc5\xbbydowskiej i rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 starania o zwrot synagogi, kt\xc3\xb3ra w okresie PRL-u zamieniona zosta\xc5\x82a na kino. W swoim domu przyjmowa\xc5\x82 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w b\xc4\x99d\xc4\x85cych w drodze do Palestyny i powracaj\xc4\x85cych na Podhale po wojnie, gdy\xc5\xbc ich w\xc5\x82asne domy zosta\xc5\x82y ju\xc5\xbc zaj\xc4\x99te. Zosta\xc5\x82 zastrzelony w swoim mieszkaniu 10 lutego 1946 przez \xe2\x80\x9eOgnia\xe2\x80\x9d (J\xc3\xb3zef Kura\xc5\x9b), cz\xc5\x82onkowie oddzia\xc5\x82u \xe2\x80\x9eOgnia\xe2\x80\x9d ukradli mu 7500 z\xc5\x82otych, konia i w\xc3\xb3z._NEWLINE_Obecnie istnieje Ziomkostwo \xc5\xbbyd\xc3\xb3w Podhala\xc5\x84skich w Izraelu, kt\xc3\xb3re w 1990 ufundowa\xc5\x82o na kirkucie pomnik. W mie\xc5\x9bcie istnieje tak\xc5\xbce du\xc5\xbca spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 cyga\xc5\x84ska, nale\xc5\xbc\xc4\x85ca do Bergitka Roma. Pierwotnie mieszkali w Kotlarce nad Robowem, w dzielnicy Kowaniec, gdzie zajmowali si\xc4\x99 robieniem kot\xc5\x82\xc3\xb3w. W czasie Polski Ludowej zostali przeniesieni na osiedle Topolowe, gdzie mieszkaj\xc4\x85 do dzisiaj.\n_START_SECTION_\nOkres powojenny\n_START_PARAGRAPH_\nPo wojnie w\xc5\x82adz\xc4\x99 w mie\xc5\x9bcie obj\xc4\x99li komuni\xc5\x9bci. Na czele Powiatowego Urz\xc4\x99du Bezpiecze\xc5\x84stwa Publicznego mia\xc5\x82 stan\xc4\x85\xc4\x87 J\xc3\xb3zef Kura\xc5\x9b ps. \xe2\x80\x9eOgie\xc5\x84\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 zast\xc4\x85pi\xc4\x87 dotychczasowego szefa, Stanis\xc5\x82awa Strza\xc5\x82k\xc4\x99. Kura\xc5\x9b zosta\xc5\x82 wezwany do krakowskiego WUBP, lecz zawr\xc3\xb3ci\xc5\x82 z drogi i podj\xc4\x85\xc5\x82 decyzj\xc4\x99 o powrocie \xe2\x80\x9edo lasu\xe2\x80\x9d, w zwi\xc4\x85zku z rozkazem jego aresztowania przez komunist\xc3\xb3w. W 1949 w dawnym wi\xc4\x99zieniu, w kt\xc3\xb3rym przez kilka dni przebywa\xc5\x82 Lenin, urz\xc4\x85dzono po\xc5\x9bwi\xc4\x99cone temu wydarzeniu muzeum. Na placu S\xc5\x82owackiego postawiono pomnik \xc5\xbco\xc5\x82nierzy radzieckich, dwukrotnie wysadzany tu\xc5\xbc po wojnie przez antykomunistycznych partyzant\xc3\xb3w._NEWLINE_W 1951 uko\xc5\x84czono w stanie surowym budow\xc4\x99 nowego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, przerwan\xc4\x85 w czasie okupacji, kt\xc3\xb3ry w 1962 zosta\xc5\x82 konsekrowany._NEWLINE_W pa\xc5\xbadzierniku 1953 podj\xc4\x99ta zosta\xc5\x82a uchwa\xc5\x82a Prezydium Rady Ministr\xc3\xb3w PRL o budowie w mie\xc5\x9bcie kombinatu obuwniczego, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 zapewni\xc4\x87 zatrudnienie ludno\xc5\x9bci rejonu. Budowa rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w styczniu 1954, a w 1955 Nowotarskie Zak\xc5\x82ady Przemys\xc5\x82u Sk\xc3\xb3rzanego \xe2\x80\x9ePodhale\xe2\x80\x9d rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y produkcj\xc4\x99. Ich pierwszym wieloletnim dyrektorem by\xc5\x82 T. Jelonek. Zak\xc5\x82ady w czasach swojej \xc5\x9bwietno\xc5\x9bci zatrudnia\xc5\x82y ponad 10 tysi\xc4\x99cy ludzi. Specjalnie dla zak\xc5\x82adu wybudowano stacj\xc4\x99 kolejow\xc4\x85 Nowy Targ Fabryczny oraz osiedle mieszkaniowe \xe2\x80\x9eB\xc3\xb3r\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Pod koniec lat 50. powsta\xc5\x82y pierwsze osiedla mieszkaniowe: \xc5\x9awierczewskiego (obecnie Topolowe), Zawadzkiego (obecnie Suskiego). W 1961 otwarto hal\xc4\x99 lodow\xc4\x85, a ju\xc5\xbc pi\xc4\x99\xc4\x87 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Podhale Nowy Targ po raz pierwszy zdoby\xc5\x82o tytu\xc5\x82 mistrza Polski. W latach 70. zbudowano przelotowe Aleje Tysi\xc4\x85clecia i Zakopiank\xc4\x99. W 1974 otwarto Powiatowy Dom Kultury, kt\xc3\xb3ry trzy lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej otrzyma\xc5\x82 status Miejskiego O\xc5\x9brodka Kultury. W 1979 na lotnisku nowotarskim msz\xc4\x99 \xc5\x9bwi\xc4\x99t\xc4\x85 odprawi\xc5\x82 papie\xc5\xbc Jan Pawe\xc5\x82 II. W tym samym roku rozpocz\xc4\x99to budow\xc4\x99 nowego szpitala, kt\xc3\xb3ra zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 dopiero w 2008. Od 1985 trwa budowa hotelu \xe2\x80\x9eSkalny\xe2\x80\x9d, jednego z najwy\xc5\xbcszych budynk\xc3\xb3w w mie\xc5\x9bcie. Utworzono prewentorium kolejowe im. Tadeusza Boya-\xc5\xbbele\xc5\x84skiego na Kowa\xc5\x84cu._NEWLINE_Po 1989 w dawnym \xe2\x80\x9eDomu Partii\xe2\x80\x9d umieszczono Urz\xc4\x85d Rejonowy, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej starostwo. W 1994 utworzono Euroregion Tatry z siedzib\xc4\x85 po polskiej stronie w Nowym Targu.\n_START_SECTION_\nTransport\n_START_PARAGRAPH_\nPrzez miasto przechodzi \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85ca Krak\xc3\xb3w z Zakopanem droga krajowa nr 47, b\xc4\x99d\xc4\x85ca cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 zakopianki. W Nowym Targu zaczyna si\xc4\x99 droga krajowa nr 49 prowadz\xc4\x85ca do przej\xc5\x9bcia granicznego do S\xc5\x82owacji w Jurgowie. W czerwcu 2010 ruszy\xc5\x82a budowa wschodniej obwodnicy miasta, maj\xc4\x85c\xc4\x85 odci\xc4\x85\xc5\xbcy\xc4\x87 ruch w centrum miasta. Najbli\xc5\xbcszy port lotniczy to port lotniczy Krak\xc3\xb3w-Balice.\n_START_SECTION_\nPrzyroda i turystyka\n_START_PARAGRAPH_\nNowy Targ le\xc5\xbcy w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Podhala we wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Kotliny Orawsko-Nowotarskiej, u podn\xc3\xb3\xc5\xbca Gorc\xc3\xb3w pomi\xc4\x99dzy Bia\xc5\x82ym a Czarnym Dunajcem, kt\xc3\xb3re \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85 si\xc4\x99, tworz\xc4\x85c Dunajec, b\xc4\x99d\xc4\x85cy prawym dop\xc5\x82ywem Wis\xc5\x82y. Z tego miejsca wyrusza s\xc5\x82ynny sp\xc5\x82yw kajakowy im. Tadeusza Pilarskiego, b\xc4\x99d\xc4\x85cy jedn\xc4\x85 z najwi\xc4\x99kszych i najstarszych imprez tego typu w Europie. Miasto jest doskona\xc5\x82\xc4\x85 baz\xc4\x99 dla turystyki pieszej, rowerowej, narciarskiej, kajakowej, ekstremalnej czy motorowej. Po\xc5\x82o\xc5\xbcenie Nowego Targu sprawia, \xc5\xbce jest miastem o bogatych walorach turystycznych. Najbli\xc5\xbcej znajduje si\xc4\x99 pasmo Gorc\xc3\xb3w z najwy\xc5\xbcszym szczytem Turbaczem (1314\xc2\xa0m n.p.m.). W niewielkiej odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci od miasta jest Jezioro Czorszty\xc5\x84skie kt\xc3\xb3re zadowoli mi\xc5\x82o\xc5\x9bnik\xc3\xb3w sport\xc3\xb3w wodnych. Na zach\xc3\xb3d od Nowego Targu znajduje si\xc4\x99 masyw Babiej G\xc3\xb3ry, a na po\xc5\x82udnie Tatry. W tych obszarach znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 4 parki narodowe: Gorcza\xc5\x84ski Park Narodowy, Tatrza\xc5\x84ski Park Narodowy, Babiog\xc3\xb3rski Park Narodowy i Pieni\xc5\x84ski Park Narodowy Mi\xc5\x82o\xc5\x9bnik\xc3\xb3w sport\xc3\xb3w zimowych zadowol\xc4\x85 wyci\xc4\x85gi narciarskie Zadzia\xc5\x82 oraz D\xc5\x82uga Polana znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 w dzielnicy Kowaniec, a tak\xc5\xbce niewielka odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 do du\xc5\xbcych o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w narciarskich takich jak Bia\xc5\x82ka Tatrza\xc5\x84ska oraz Bukowina Tatrza\xc5\x84ska. W 2006 program turystyczny Instynkt Tropiciela telewizji TV4 przyzna\xc5\x82 Nowemu Targowi nagrod\xc4\x99 \xe2\x80\x9eturystycznego odkrycia roku\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nSport\n_START_PARAGRAPH_\nZ Nowym Targiem zwi\xc4\x85zanych jest wielu utytu\xc5\x82owanych sportowc\xc3\xb3w i klub\xc3\xb3w sportowych. W mie\xc5\x9bcie dzia\xc5\x82a klub hokejowy Tatry Ski Podhale Nowy Targ \xe2\x80\x93 najbardziej utytu\xc5\x82owany, wielokrotny mistrz Polski, Szarotka Nowy Targ \xe2\x80\x93 jedenastokrotny mistrz Polski w unihokeju od roku 2000\xe2\x80\x932010. Do 2009 posiadaj\xc4\x85cy tak\xc5\xbce sekcj\xc4\x99 pi\xc5\x82ki no\xc5\xbcnej oraz G\xc3\xb3rale Nowy Targ (aktualny mistrz Polski w unihokeju)._NEWLINE_Sporty motorowe reprezentuje Auto Moto Klub Gorce Nowy Targ kt\xc3\xb3ry jest najbardziej utytu\xc5\x82owanym klubem trialowym w Polsce. Wychowankiem Auto Moto Klubu Gorce jest najlepszym zawodnik trialu, Tadeuszem B\xc5\x82a\xc5\xbcusiakiem kt\xc3\xb3ry jako pierwszy w historii pi\xc4\x99ciokrotnie wygra\xc5\x82 jedne z najtrudniejszych zawod\xc3\xb3w\xc2\xa0enduro\xc2\xa0\xc5\x9bwiata:\xc2\xa0Erzbergrodeo. W 2013 zosta\xc5\x82 odznaczony Z\xc5\x82otym Krzy\xc5\xbcem Zas\xc5\x82ugi._NEWLINE_Aeroklub Nowy Targ posiada sekcj\xc4\x99 samolotow\xc4\x85, szybowcow\xc4\x85, paralotniarsk\xc4\x85 i modelarsk\xc4\x85. Ponadto prowadzi szkolenia dla przysz\xc5\x82ych pilot\xc3\xb3w samolot\xc3\xb3w i szybowc\xc3\xb3w oraz skoczk\xc3\xb3w spadochronowych._NEWLINE_Z Nowego Targu pochodzi Ewa Pawlikowska, sze\xc5\x9bciokrotna Mistrzyni \xc5\x9awiata i dziesi\xc4\x99ciokrotna Mistrzyni Polski w karate kyokushin. Pr\xc4\x99\xc5\xbcnie rozwija si\xc4\x99 Klub Sportowy Gorce, kt\xc3\xb3ry zrzesza wiele sekcji (tenis sto\xc5\x82owy, koszyk\xc3\xb3wka, szachy, unihokej, biegi narciarskie). Wiele sukces\xc3\xb3w jest w\xc5\x82a\xc5\x9bnie zwi\xc4\x85zanych z tenisem sto\xc5\x82owym \xe2\x80\x93 zesp\xc3\xb3\xc5\x82 kobiet w sezonie 2008/2009 wywalczy\xc5\x82 awans do ekstraklasy, natomiast dru\xc5\xbcyna m\xc4\x99ska po wielu latach wyst\xc4\x99p\xc3\xb3w w drugiej lidze wywalczy\xc5\x82a awans do pierwszej ligi w sezonie 2012/2013. Kilku zawodnik\xc3\xb3w odnios\xc5\x82o i odnosi sukcesy w zawodach og\xc3\xb3lnopolskich indywidualnych oraz jest w kadrze Polski (m.in. Maja Krzewicka i Izabela Godlewska, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 medalistkami Mistrzostw Polski, a tak\xc5\xbce Miko\xc5\x82aj Kierski, kt\xc3\xb3ry w sezonie 2006/2007 by\xc5\x82 wicemistrzem Polski w mik\xc5\x9bcie kadet\xc3\xb3w, a indywidualnie by\xc5\x82 w czo\xc5\x82owej \xc3\xb3semce)._NEWLINE_W Nowym Targu wychowa\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Aleksandra Kr\xc3\xb3l \xe2\x80\x93 snowboardzistka, olimpijka, specjalizuj\xc4\x85ca si\xc4\x99 w snowboardowym slalomie gigancie r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82ym (PGS) i slalomie r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82ym (PSL). Najlepszy wynik na mistrzostwach \xc5\x9bwiata uzyska\xc5\x82a w 2017 w Sierra Nevada (Hiszpania), zajmuj\xc4\x85c 8. miejsce w konkurencji slalom r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82y. Jest z\xc5\x82ot\xc4\x85 medalistk\xc4\x85 28. Uniwersjady, kt\xc3\xb3ra odbywa\xc5\x82a si\xc4\x99 2017 w kazachskim mie\xc5\x9bcie A\xc5\x82maty, na kt\xc3\xb3rej poprawi\xc5\x82a wynik z 2011 roku, kiedy to na 25. Uniwersjadzie w Erzurum (Tur) by\xc5\x82a 4._NEWLINE_Stolica Podhala jest miastem, w kt\xc3\xb3rym jest najwi\xc4\x99cej w Polsce olimpijczyk\xc3\xb3w przypadaj\xc4\x85cych na 1000 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Jest ich 43, w tym 38\xc2\xa0hokeist\xc3\xb3w. W Nowym Targu podczas zimowej uniwersjady w 1993 i 2001 w Miejskiej Hali Lodowej rozgrywano mecze w hokeju na lodzie.\n_START_SECTION_\nBurmistrzowie Nowego Targu\n_START_PARAGRAPH_\nLista burmistrz\xc3\xb3w\n_START_SECTION_\nS\xc4\x85siednie gminy\n_START_PARAGRAPH_\nNowy Targ, Szaflary'