b'\n_START_ARTICLE_\nCmentarz wojenny nr 165 \xe2\x80\x93 Bistuszowa\n_START_SECTION_\nLokalizacja\n_START_PARAGRAPH_\nCmentarz znajduje si\xc4\x99 w miejscowo\xc5\x9bci Bistuszowa, ale przy granicy z Tuchowem. Jest widoczny z daleka, gdy\xc5\xbc znajduje si\xc4\x99 na terenie bezle\xc5\x9bnym, w\xc5\x9br\xc3\xb3d p\xc3\xb3\xc5\x82 uprawnych, a w czasie budowy cmentarza zasadzono na nim drzewa. W 2015 r. s\xc4\x85 to ju\xc5\xbc 100-letnie okazy, zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 ich 5 sztuk. Doj\xc5\x9bcie do cmentarza wskazuje oryginalna austriacka betonowa tabliczka na betonowym s\xc5\x82upku. Zamontowana jest w tym samym miejscu, w kt\xc3\xb3rym ustawili j\xc4\x85 budowniczy cmentarza i do cmentarza prowadzi od niej kr\xc3\xb3tka polna droga. Obecnie jednak tu\xc5\xbc obok cmentarza prowadzi jeszcze inna, asfaltowa droga i czarny szlak turystyczny zwany szlakiem 650-lecia Tuchowa.\n_START_SECTION_\nOpis cmentarza\n_START_PARAGRAPH_\nCmentarz zaprojektowany zosta\xc5\x82 przez niemieckiego architekta Heinricha Scholza na planie o\xc5\x9bmiok\xc4\x85ta. Ogrodzenie tworz\xc4\x85 metalowe rury rozpi\xc4\x99te mi\xc4\x99dzy betonowymi s\xc5\x82upkami. Wej\xc5\x9bcie przez dwuskrzyd\xc5\x82ow\xc4\x85 bramk\xc4\x99 z metalowych pr\xc4\x99t\xc3\xb3w. Pomnik centralny to murowany z kamieni postument z datami 1914-1915. Zamontowano na nim metalowy krzy\xc5\xbc \xc5\x82aci\xc5\x84ski. Nagrobki to betonowe stele. Na przedniej \xc5\x9bcianie posiadaj\xc4\x85 wmontowany \xc5\xbceliwny krzy\xc5\xbc malta\xc5\x84ski z wie\xc5\x84cem laurowym. Z bezle\xc5\x9bnych okolic cmentarza roztacza si\xc4\x99 szeroka panorama widokowa, szczeg\xc3\xb3lnie na pobliskie Pasmo Brzanki.\n_START_SECTION_\nPolegli\n_START_PARAGRAPH_\nW 13 grobach zbiorowych i 14 pojedynczych pochowano tutaj 87 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy armii austriackiej. Zidentyfikowano 53. Nieliczni z nich polegli w grudniu 1914 r., gdy armia rosyjska zajmowa\xc5\x82a te tereny, wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 w dniach 4-7 maja 1915 r. podczas wielkiej ofensywy sprzymierzonych wojsk austriackich i niemieckich, zwanej bitw\xc4\x85 pod Gorlicami. By\xc5\x82a ona zwyci\xc4\x99ska dla wojsk sprzymierze\xc5\x84c\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy wyparli Rosjan z tych teren\xc3\xb3w daleko na wsch\xc3\xb3d. Okupiona zosta\xc5\x82a jednak wielk\xc4\x85 liczb\xc4\x85 poleg\xc5\x82ych. \xc5\xbbo\xc5\x82nierze austriaccy walczyli w 62. Pu\xc5\x82ku Piechoty Austro-W\xc4\x99gier\xc2\xa0 (Ungarisches Infanterieregiment Nr. 62 \xe2\x80\x93 Infanterieregiment Ludwig III. K\xc3\xb6nig von Bayern), kt\xc3\xb3rego obszar rekrutacji znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w T\xc3\xaergu Mure\xc8\x99 (Maros V\xc3\xa1s\xc3\xa1rh\xc3\xa9ly). W pu\xc5\x82ku tym s\xc5\x82u\xc5\xbcyli g\xc5\x82\xc3\xb3wnie W\xc4\x99grzy (49% sk\xc5\x82adu pu\xc5\x82ku) i Rumuni (46%).\n_START_SECTION_\nLos cmentarza\n_START_PARAGRAPH_\nPoch\xc3\xb3wku \xc5\xbco\xc5\x82nierzy dokonali zaraz po bitwie w maju 1915 r. okoliczni mieszka\xc5\x84cy na polecenie w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielki tych teren\xc3\xb3w i dworu na Koz\xc5\x82owie \xe2\x80\x93 Ewy du Laurans, kt\xc3\xb3ra ofiarowa\xc5\x82a na cmentarz dzia\xc5\x82k\xc4\x99 o powierzchni 280 m\xc2\xb2. Wkr\xc3\xb3tce te\xc5\xbc Austriacy przyst\xc4\x85pili do budowy cmentarza. \xc5\x9arodki finansowe pochodzi\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z dobrowolnych zbi\xc3\xb3rek pieni\xc4\x99\xc5\xbcnych, m.in. ze sprzeda\xc5\xbcy widok\xc3\xb3wki ze zdj\xc4\x99ciem tego cmentarza. Z czasem cmentarze ulega\xc5\x82y jednak naturalnemu niszczeniu, przez czynniki pogody, zdarza\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc akty wandalizmu. Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej nie dbano o cmentarze z I wojny i popada\xc5\x82y one w ruin\xc4\x99. Pocz\xc4\x85tkowo stele na cmentarzu nr 163 posiada\xc5\x82y \xc5\xbceliwne krzy\xc5\xbce i emaliowane tabliczki blaszane, nie zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 one jednak.Wed\xc5\x82ug relacji starszych os\xc3\xb3b na cmentarzu tym by\xc5\x82 jeszcze jeden nagrobek z dwuramiennym krzy\xc5\xbcem lotary\xc5\x84skim, prawdopodobnie Rumuna o wyznaniu prawos\xc5\x82awnym. Nagrobek ten jednak nie zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99._NEWLINE_W 1989 dokonano remontu cmentarza, nie wszystkie jednak jego elementy zosta\xc5\x82y odtworzone w zgodzie z pierwotnym wygl\xc4\x85dem (m.in. na stelach brak krzy\xc5\xbcy \xc5\xbceliwnych i blaszanych tabliczek). Zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak pe\xc5\x82na dokumentacja cmentarza i w przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci mo\xc5\xbcna te elementy odtworzy\xc4\x87. W 2009 r. pomnik centralny zosta\xc5\x82 uszkodzony przez piorun. Staraniem Tomasza Wantucha cok\xc3\xb3\xc5\x82 odremontowano, a cmentarz wci\xc4\x85gni\xc4\x99to na list\xc4\x99 obiekt\xc3\xb3w chronionych wojew\xc3\xb3dztwa ma\xc5\x82opolskiego.'