b'\n_START_ARTICLE_\nAchilleis. Sceny dramatyczne\n_START_SECTION_\nPowstanie utworu\n_START_PARAGRAPH_\nUtw\xc3\xb3r nale\xc5\xbcy do grupy tzw. utwor\xc3\xb3w antycznych, opartych na motywach przej\xc4\x99tych z tradycji staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorskiej. Obok Achilleis znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 tam tak\xc5\xbce takie utwory, jak Powr\xc3\xb3t Odysa, Protesilaos i Laodamia, Meleager, oraz Akropolis._NEWLINE_Achilleis powstawa\xc5\x82a powoli \xe2\x80\x93 od marca do pa\xc5\xbadziernika 1903, gdy\xc5\xbc jednocze\xc5\x9bnie z t\xc4\x85 sztuk\xc4\x85 Wyspia\xc5\x84ski pisa\xc5\x82 dramaty Boles\xc5\x82aw \xc5\x9amia\xc5\x82y i Akropolis. Utw\xc3\xb3r powstawa\xc5\x82 przede wszystkim w Krakowie, ale tak\xc5\xbce w Rymanowie podczas pobytu Wyspia\xc5\x84skiego na kuracji. Autor po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na pisanie utworu cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 swojego sierpniowego pobytu w Wenecji._NEWLINE_Autor pisz\xc4\x85c Achilleis po\xc5\x9bwi\xc4\x99ca\xc5\x82 si\xc4\x99 jednocze\xc5\x9bnie studiom nad kultur\xc4\x85 antyczn\xc4\x85. Opr\xc3\xb3cz wykonania rysunk\xc3\xb3w, czyta\xc5\x82 m.in. czterotomowe kompendium Roschera, Ausf\xc3\xbchrliches Lexikon der griechishen und r\xc3\xb6mischen Mythologie.\n_START_SECTION_\nRysunki Wyspia\xc5\x84skiego do Iliady\n_START_PARAGRAPH_\nW kwietniu 1896 Wyspia\xc5\x84ski podj\xc4\x85\xc5\x82 inicjatyw\xc4\x99 utworzenia rysunk\xc3\xb3w ilustruj\xc4\x85cych Iliad\xc4\x99 Homera. Rysunki te s\xc4\x85 bardzo istotne dla jego dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci malarskiej, a praca nad nimi wp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a g\xc5\x82\xc4\x99boko na rozw\xc3\xb3j jego rozumienia mitu i staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci. Podj\xc4\x85\xc5\x82 j\xc4\x85 na zaproszenie Lucjana Rydla, kt\xc3\xb3ry przygotowywa\xc5\x82 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie sw\xc3\xb3j przek\xc5\x82ad eposu. Propozycj\xc4\x99 Rydla Wyspia\xc5\x84ski przyj\xc4\x85\xc5\x82 z entuzjazmem \xe2\x80\x93 w listach z maja tego samego roku przedstawia swoje interpretacje \xc5\x9bwiata Homera z plastycznymi opisami, \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85ce o konkretyzacji wizji artystycznej. Powsta\xc5\x82 wtedy szereg rysunk\xc3\xb3w, z kt\xc3\xb3rych cztery ukaza\xc5\x82a si\xc4\x99 w "Tygodniku Ilustrowanym" w listopadzie 1896, razem z pierwsz\xc4\x85 ksi\xc4\x99g\xc4\x85 przek\xc5\x82adu Iliady Rydla. Wyspia\xc5\x84ski du\xc5\xbco obcowa\xc5\x82 wtedy z Iliad\xc4\x85, konkretyzuj\xc4\x85c zamys\xc5\x82 czysto plastycznej warstwy rysunk\xc3\xb3w oraz interpretacje sytuacji i wyobra\xc5\xbcenie postaci, a zw\xc5\x82aszcza ich portrety psychologiczne._NEWLINE_Dopiero sze\xc5\x9b\xc4\x87 lat po ukazaniu si\xc4\x99 fragmentu przek\xc5\x82adu Rydla Wyspia\xc5\x84ski powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do tych rysunk\xc3\xb3w. Doprowadzi\xc5\x82 do tego, \xc5\xbce ukaza\xc5\x82y si\xc4\x99 one razem z parafraz\xc4\x85 pierwszych partii Iliady Juliusza S\xc5\x82owackiego Homera Iliada - Pom\xc3\xb3r - Gniew. By\xc5\x82o ich wtedy jedena\xc5\x9bcie: Gniew Pelid\xc4\x99 ponosi; Hermes wiedzie duchy bohater\xc3\xb3w do g\xc5\x82\xc4\x99bin Hadesu; Apollo razi grotami pomoru; Agamemnon powstaje na Achillesa; Achilles, kt\xc3\xb3rego Pallas za w\xc5\x82osy wstrzyma\xc5\x82a; Tetyda z fal wynurza si\xc4\x99 ku synowi; Jutrzenka, Fosforos, Hesperos, Helios; Jutrzenka (oparta na poprzedniej ilustracji); Zeus i Tetyda; Apollo na Olimpie (dwie ilustracje). Nie spe\xc5\x82ni\xc5\x82 wszystkich swoich zamierze\xc5\x84, ale zgromadzony w czasie prac materia\xc5\x82 interpretacyjny wp\xc5\x82ywa\xc5\x82 tak na inne jego wizje plastyczne, jak i na tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 literack\xc4\x85 opart\xc4\x85 na mitach klasycznych.\n_START_SECTION_\nInterpretacja motyw\xc3\xb3w mitologicznych\n_START_PARAGRAPH_\nWykorzystanie i przetworzenie tradycji \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorskiej w Achilleis jest aktywn\xc4\x85 decyzj\xc4\x85 tw\xc3\xb3rcz\xc4\x85 Wyspia\xc5\x84skiego. Jakkolwiek ta tematyka by\xc5\x82a znana i ch\xc4\x99tnie stosowana we wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej Wyspia\xc5\x84skiemu literaturze przez takich tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w jak Lucjan Rydel, autor Fereniki i Pejsidorosa (1908), czy Jerzy \xc5\xbbu\xc5\x82awski, autor Erosa i Psyche (1904), a tak\xc5\xbce Tadeusz Mici\xc5\x84ski i jego Bazylissa Teofanu (1904). R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w malarstwie podobne motywy pojawia\xc5\x82y si\xc4\x99 do tej pory cz\xc4\x99sto. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych Wyspia\xc5\x84skiemu malarzy zainteresowanych antykiem wymienia si\xc4\x99 Henryka Siemiradzkiego. Wyspia\xc5\x84ski dokonuje jednak swoistej reinterpretacji, \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85c tradycyjne motywy mitologiczne z w\xc4\x85tkami ze wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej mu historii. Niekt\xc3\xb3re mity rozbudowuje po raz pierwszy w literaturze polskiej, pog\xc5\x82\xc4\x99biaj\xc4\x85c je psychologicznie i przekszta\xc5\x82caj\xc4\x85c na spos\xc3\xb3b charakterystyczny dla naturalist\xc3\xb3w. Tak\xc4\x85 scen\xc4\x85 jest np. scena odebrania c\xc3\xb3rki przez Chryzesa. W Achilleis ujawnia si\xc4\x99 tak\xc5\xbce \xc3\xb3wczesna zmiana sposobu patrzenia na kultur\xc4\x99 klasyczn\xc4\x85, zaproponowanego przez Fryderyka Nietzschego. Nie jest to ju\xc5\xbc idealizuj\xc4\x85ca wizja zgodna z wizj\xc4\x85 Winckelmanna, lecz nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85ca do poj\xc4\x99\xc4\x87 pierwotno\xc5\x9bci i \xc5\xbcywio\xc5\x82owo\xc5\x9bci wizja dionizyjska.\n_START_SECTION_\nRecepcja\n_START_PARAGRAPH_\nW dotychczasowych badaniach nad Achilleis dominuje wyra\xc5\xbanie lektura utworu jako prezentacji sytuacji polskiego dekadenta. Jednak ju\xc5\xbc od chwili ukazania si\xc4\x99 dramat stanowi\xc5\x82 nie lada problem dla \xc3\xb3wczesnej krytyki, kt\xc3\xb3ra z trudem odczytywa\xc5\x82a jego sens. W wydanym w rok po og\xc5\x82oszeniu dramatu drukiem artykule, Ostap Ortwin napisa\xc5\x82, \xc5\xbce Achilleis jest co najwy\xc5\xbcej wyrazem braku stanowczej decyzji oraz, \xc5\xbce Wyspia\xc5\x84ski nie sprosta\xc5\x82 zadaniu zastosowania konwencji tragicznej i zepsu\xc5\x82 ca\xc5\x82y efekt. Natomiast Stanis\xc5\x82aw Lack, pos\xc5\x82uguj\xc4\x85cy si\xc4\x99 mieszank\xc4\x85 kategorii heglowsko-nietzchea\xc5\x84skich napisa\xc5\x82, \xc5\xbce utw\xc3\xb3r m\xc3\xb3wi o sprzeczno\xc5\x9bci mi\xc4\x99dzy \xe2\x80\x9ewymaganiami i d\xc4\x85\xc5\xbceniami Ducha a d\xc4\x85\xc5\xbceniami, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 Ducha poskromieniem\xe2\x80\x9d, czyli interpretowa\xc5\x82 utw\xc3\xb3r w kontek\xc5\x9bcie teorii Fryderyka Nietzschego, zawartej w ksi\xc4\x85\xc5\xbcce Narodziny tragedii, dziel\xc4\x85cej kultur\xc4\x99 na dwa \xc5\xbcywio\xc5\x82y: dionizyjski i apolli\xc5\x84ski. Aniela \xc5\x81empicka napisa\xc5\x82a, \xc5\xbce w tym utworze wszystko odbywa si\xc4\x99 prosto, delikatnie i bez krzyku. Jednocze\xc5\x9bnie utw\xc3\xb3r nazywano "hymnem do \xc5\x9bmierci"_NEWLINE_Zwracano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc uwag\xc4\x99 na zewn\xc4\x99trzne okoliczno\xc5\x9bci powstania dramatu. Julian Krzy\xc5\xbcanowski oraz Stefan Ko\xc5\x82aczkowski zwr\xc3\xb3cili uwag\xc4\x99 na z\xc5\x82y stan psychiczny towarzysz\xc4\x85cy poecie i ewentualne tego stanu konsekwencje. Pierwszy z wymienionych krytyk\xc3\xb3w napisa\xc5\x82, \xc5\xbce Wyspia\xc5\x84skiego w czasie pisania \xe2\x80\x9ez\xc5\xbcera\xc5\x82a nieuleczalna choroba\xe2\x80\x9d Wnioskowano wobec tego, \xc5\xbce Achilleis to projekcja chwilowego nastroju i wskazywano, \xc5\xbce jest to dzie\xc5\x82o wysoce subiektywnej natury.'