b'\n_START_ARTICLE_\nOkr\xc4\x99ty podwodne projektu 613\n_START_SECTION_\nKonstrukcja\n_START_PARAGRAPH_\nOkr\xc4\x99ty tego typu zosta\xc5\x82y zbudowane w architekturze dwukad\xc5\x82ubowej, z ca\xc5\x82kowicie spawanym kad\xc5\x82ubem sztywnym wykonanym ze stali stopowej SChL-4 z op\xc5\x82ywowym kszta\xc5\x82tem kad\xc5\x82uba lekkiego, kt\xc3\xb3rego cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 rufowa otrzyma\xc5\x82a konfiguracj\xc4\x99 \xe2\x80\x9eno\xc5\xbca\xe2\x80\x9d z du\xc5\xbcym sterem umieszczonym za dwiema bli\xc5\xbaniaczymi \xc5\x9brubami. Za p\xc4\x99dnikami umieszczono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc poziome stery g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci. Blachy kad\xc5\x82uba sztywnego o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 58 metr\xc3\xb3w i \xc5\x9brednicy 4,4 metra, mia\xc5\x82y grubo\xc5\x9b\xc4\x87 16 do 20 mm (pod kioskiem 26 mm), za\xc5\x9b dziel\xc4\x85cych go grodzi wodoszczelnych 30 mm._NEWLINE_Wchodz\xc4\x85cy w sk\xc5\x82ad kad\xc5\x82uba sztywnego kiosk o owalnym przekroju, wykonany by\xc5\x82 z blach stalowych o grubo\xc5\x9bci 16 mm. Kad\xc5\x82ub lekki, kt\xc3\xb3rego zadaniem by\xc5\x82o m.in. zapewnienie op\xc5\x82ywowego kszta\xc5\x82tu okr\xc4\x99tu, zbudowany zosta\xc5\x82 z blach stalowych o grubo\xc5\x9bci 4 do 8 milimetr\xc3\xb3w. Wa\xc5\x82y nap\xc4\x99dowe w cz\xc4\x99\xc5\x9bci wystaj\xc4\x85cej z kad\xc5\x82uba otrzyma\xc5\x82y wsparcie w postaci poziomych stabilizator\xc3\xb3w. Niewielkie centrum bojowe okr\xc4\x99tu umieszczono w podstawie kiosku \xe2\x80\x93 rozwi\xc4\x85zanie z kt\xc3\xb3rego zrezygnowano w okr\xc4\x99tach typu XXI \xe2\x80\x93 dzi\xc4\x99ki temu ca\xc5\x82y zestaw peryskop\xc3\xb3w i innych maszt\xc3\xb3w (po z\xc5\x82o\xc5\xbceniu) mie\xc5\x9bci\xc5\x82 si\xc4\x99 w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci w kiosku. Jego maksymalna g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 zanurzenia okre\xc5\x9blona zosta\xc5\x82a na 200 metr\xc3\xb3w, za\xc5\x9b g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 testowa na 170 metr\xc3\xb3w. W czasie projektowania stanowi\xc5\x82o to bardzo dobre osi\xc4\x85gni\xc4\x99cie \xe2\x80\x93 jednostka mog\xc5\x82a bowiem zanurza\xc4\x87 si\xc4\x99 na znacz\xc4\x85co wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9b\xc4\x87 ni\xc5\xbc jednostki typu XXI, niemal za\xc5\x9b tak g\xc5\x82\xc4\x99boko jak ameryka\xc5\x84skie okr\xc4\x99ty typu Tang. Mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 osi\xc4\x85gania du\xc5\xbcych g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci zosta\xc5\x82a jednak uzyskana kosztem warunk\xc3\xb3w bytowych za\xc5\x82ogi. Dzi\xc4\x99ki dwukad\xc5\x82ubowej konstrukcji, zapas p\xc5\x82ywalno\xc5\x9bci tej jednostki wynosi\xc5\x82 27,4%. Jakkolwiek by\xc5\x82y to jednostki \xc5\x9bredniej wielko\xc5\x9bci, znacznie wi\xc4\x99ksze od niemieckich podstawowych oceanicznych jednostek typu VIIC, by\xc5\x82y raczej uznawane za okr\xc4\x99ty przeznaczone na wody euro-azjatyckie, cho\xc4\x87 zdolne by\xc5\x82y do prowadzenia wojny przeciw \xc5\xbcegludze na wschodnim obszarze Atlantyku._NEWLINE_Wyporno\xc5\x9b\xc4\x87 nawodna okr\xc4\x99tu wynosi\xc5\x82a 1045 ton, w po\xc5\x82o\xc5\xbceniu nawodnym za\xc5\x9b okr\xc4\x99t wypiera\xc5\x82 1333 tony wody. D\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 ca\xc5\x82kowita okr\xc4\x99tu wynosi\xc5\x82a 76 metr\xc3\xb3w, szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 6,7 metra, zanurzenie za\xc5\x9b 4,9 metra. Nap\xc4\x99d jednostki na powierzchni zapewnia\xc5\x82y dwa silniki Diesla typu 37D o \xc5\x82\xc4\x85cznej mocy wyj\xc5\x9bciowej 4000 KM, w zanurzeniu natomiast dwa g\xc5\x82\xc3\xb3wne silniki elektryczne o \xc5\x82\xc4\x85cznej mocy 2700 KM. Okr\xc4\x99t wyposa\xc5\xbcony zosta\xc5\x82 tak\xc5\xbce w dwa mniejsze silniki elektryczne s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ce do cichego p\xc5\x82ywania o \xc5\x82\xc4\x85cznej mocy 100 KM. To ostatnie rozwi\xc4\x85zanie zosta\xc5\x82o wprost przej\xc4\x99te z konstrukcji niemieckich. Na okr\xc4\x99cie zainstalowano dwa du\xc5\xbce akumulatory 46-SU po 112 ogniw ka\xc5\xbcdy. W celu umo\xc5\xbcliwienia p\xc5\x82ywania podwodnego z u\xc5\xbcyciem silnik\xc3\xb3w spalinowych okr\xc4\x99ty tego projektu otrzyma\xc5\x82y chrapy. Ka\xc5\xbcdy silnik spalinowy po\xc5\x82\xc4\x85czony by\xc5\x82 za pomoc\xc4\x85 sprz\xc4\x99g\xc5\x82a w linii wa\xc5\x82u z silnikiem elektrycznym, i pracuj\xc4\x85c na powierzchni b\xc4\x85d\xc5\xba w zanurzeniu przy u\xc5\xbcyciu chrap, nap\xc4\x99dza\xc5\x82 silnik elektryczny, kt\xc3\xb3ry pracowa\xc5\x82 w tym wypadku jako \xc5\x82aduj\xc4\x85ca akumulatory pr\xc4\x85dnica. Tak skonfigurowany uk\xc5\x82ad nap\xc4\x99dowy, w po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z op\xc5\x82ywowym kad\xc5\x82ubem lekkim, pozwala\xc5\x82 jednostce na rozwijanie pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci 18,44 w\xc4\x99z\xc5\x82a na powierzchni oraz 13,6 w\xc4\x99z\xc5\x82a w zanurzeniu. Od wczesnych lat 50. okr\xc4\x99ty zacz\xc4\x99\xc5\x82y otrzymywa\xc4\x87 teleskopow\xc4\x85 instalacj\xc4\x99 chrap s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 poborowi powietrza atmosferycznego oraz du\xc5\xbc\xc4\x85 sta\xc5\x82\xc4\x85 instalacj\xc4\x99 s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ca wydalaniu spalin w tylnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kiosku. Pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 podwodna pod chrapami wynosi\xc5\x82a 6 w\xc4\x99z\xc5\x82\xc3\xb3w przy pracy dw\xc3\xb3ch silnik\xc3\xb3w spalinowych z pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85 obrotow\xc4\x85 280 obrot\xc3\xb3w na minut\xc4\x99._NEWLINE_Podstawowe uzbrojenie jednostki stanowi\xc5\x82o 12 torped wystrzeliwanych z sze\xc5\x9bciu wyrzutni kalibru 533 mm \xe2\x80\x93 czterech umieszczonych w dziobie okr\xc4\x99tu oraz dw\xc3\xb3ch na rufie. Wyrzutnie by\xc5\x82y wyrzutniami impulsowymi, z systemem niwelowania \xc5\x9bladu torowego, z kt\xc3\xb3rych pocisk by\xc5\x82 wypychany na zewn\xc4\x85trz za pomoc\xc4\x85 impulsu spr\xc4\x99\xc5\xbconego powietrza. W tym celu przy wyrzutniach umieszczone by\xc5\x82y zbiorniki torpedowe wype\xc5\x82nione spr\xc4\x99\xc5\xbconym powietrzem o ci\xc5\x9bnieniu 9,83 MPa, za\xc5\x9b ilo\xc5\x9b\xc4\x87 litr\xc3\xb3w zu\xc5\xbcytego do strza\xc5\x82u powietrza uzale\xc5\xbcniona by\xc5\x82a od wzrastaj\xc4\x85cego wraz z g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci\xc4\x85 zanurzenia ci\xc5\x9bnienia hydrostatycznego. Przy tym przestarza\xc5\x82ym ju\xc5\xbc w latach 50. systemie wyrzutni torpedowych, okr\xc4\x99t m\xc3\xb3g\xc5\x82 odpala\xc4\x87 torpedy do g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci nie wi\xc4\x99kszej ni\xc5\xbc 70 metr\xc3\xb3w. Wyrzutnie polskich jednostek projektu 613 przystosowane by\xc5\x82y do torped 53-38, 53-39, ET-80, SAET-50 oraz 53-56 Okr\xc4\x99ty \xe2\x80\x93 jako pierwsze w radzieckiej marynarce \xe2\x80\x93 mia\xc5\x82y te\xc5\xbc mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 postawienia do 20 min dennych MDT i AMDT z wyrzutni torpedowych. 12 min mog\xc5\x82o by\xc4\x87 umieszczonych w wyrzutniach torpedowych \xe2\x80\x93 po dwie w ka\xc5\xbcdej \xe2\x80\x93 8 za\xc5\x9b na stela\xc5\xbcach. Wykonuj\xc4\x85c zadania minowe, okr\xc4\x99t m\xc3\xb3g\xc5\x82 przenosi\xc4\x87 dwie torpedy s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ce do samoobrony._NEWLINE_Okr\xc4\x99ty tego projektu zosta\xc5\x82y zbudowane w kilku wersjach, kt\xc3\xb3re w systematyce NATO uzyska\xc5\x82y rzymskie numery od I do V. Wczesne wersje projektu, okre\xc5\x9blane na zachodzie jako Whiskey I otrzyma\xc5\x82y pojedyncze dzia\xc5\x82o 100 mm /51 umieszczone za kioskiem oraz podw\xc3\xb3jne dzia\xc5\x82ko przeciwlotnicze kalibru 25 mm zainstalowane w przedniej wystaj\xc4\x85cej cz\xc4\x99\xc5\x9bci tej struktury. W niekt\xc3\xb3rych p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych okr\xc4\x99tach pojedyncze dzia\xc5\x82o 100 mm zosta\xc5\x82o zast\xc4\x85pione podw\xc3\xb3jnym dzia\xc5\x82em 57 mm. Wersje III i V nie mia\xc5\x82y jakiegokolwiek uzbrojenia artyleryjskiego, jednak w wersji IV przywr\xc3\xb3cono podw\xc3\xb3jne dzia\xc5\x82ka 25 mm z przodu kiosku. W p\xc3\xb3\xc5\xbanych latach 50. uzbrojenie artyleryjskie zosta\xc5\x82o usuni\xc4\x99te z wszystkich radzieckich okr\xc4\x99t\xc3\xb3w podwodnych tego typu. Nieco zmodyfikowana wersja Whiskey V, oznaczona jako Va otrzyma\xc5\x82a dodatkowy luk tu\xc5\xbc przed kioskiem s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cy do opuszczania pod wod\xc4\x85 okr\xc4\x99tu przez \xc5\xbco\xc5\x82nierzy si\xc5\x82 specjalnych i ich powrotu na okr\xc4\x99t podczas przebywania przez okr\xc4\x99t w zanurzeniu.\n_START_SECTION_\nWersje specjalne\n_START_PARAGRAPH_\nOkr\xc4\x99ty projektu 613 zapewni\xc5\x82y tak\xc5\xbce platform\xc4\x99 dla pierwszych radzieckich podwodnych nosicieli pocisk\xc3\xb3w manewruj\xc4\x85cych, z co najmniej 18 jednostkami tego typu przebudowanymi do r\xc3\xb3\xc5\xbcnych konfiguracji rakietowych. Na ilustracji powy\xc5\xbcej przedstawiono sylwetki dw\xc3\xb3ch konfiguracji z wyrzutniami przeciwokretowych pocisk\xc3\xb3w manewruj\xc4\x85cych. W latach 1959\xe2\x80\x931963 pi\xc4\x99\xc4\x87 albo 6 jednostek radzieckich zosta\xc5\x82o zmodyfikowanych Gorki do pe\xc5\x82nienia roli dozoru radarowego \xe2\x80\x93 pierwsza z nich wesz\xc5\x82a do s\xc5\x82u\xc5\xbcby w tej roli w 1957 roku. Wyposa\xc5\xbcona zosta\xc5\x82a w du\xc5\xbcy radar kontroli przestrzeni powietrznej Kasatka na kiosku oraz w dodatkowe wyposa\xc5\xbcenie radiowe. Otrzyma\xc5\x82a po tym nowe oznaczenie jako projekt 640 (NATO: Canvas Bag). Jeden z nich w 1966 roku otrzyma\xc5\x82 wyposa\xc5\xbcenie do \xc5\x82\xc4\x85czno\xc5\x9bci satelitarnej wraz z nowym oznaczeniem jako projekt 640T. W 1960 roku jedna z jednostek zosta\xc5\x82a zmodyfikowana przez instalacj\xc4\x99 systemu ratunkowego, dzi\xc4\x99ki czemu otrzyma\xc5\x82a desygnacj\xc4\x99 projektu 613S. W 1962 roku inna z kolei zgodnie z projektem 666 \xe2\x80\x93 okr\xc4\x99tu ratowniczego wyposa\xc5\xbconego w holowan\xc4\x85 komor\xc4\x99 ratunkow\xc4\x85 zdoln\xc4\x85 do prowadzenia akcji ratunkowej na g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci do 200 metr\xc3\xb3w. W 1969 ten sam okr\xc4\x99t zosta\xc5\x82 zmodyfikowany do prowadzenia test\xc3\xb3w nad d\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82ym wystawieniem na du\xc5\xbce ci\xc5\x9bnienie wody. Jeszcze inna jednostka zosta\xc5\x82a przebudowana do wersji 613Eh, kt\xc3\xb3rej zadaniem by\xc5\x82o testowanie uk\xc5\x82adu energetycznego w cyklu zamkni\xc4\x99tym._NEWLINE_W p\xc3\xb3\xc5\xbanych latach 50. S-148 zosta\xc5\x82 pozbawiony uzbrojenia i przebudowany na cywiln\xc4\x85 jednostk\xc4\x99 badawcz\xc4\x85, otrzyma\xc5\x82 te\xc5\xbc now\xc4\x85 nazw\xc4\x99 \xe2\x80\x9eSiewierianka\xe2\x80\x9d. Jego zadaniem by\xc5\x82o odt\xc4\x85d prowadzenie pod cywiln\xc4\x85 za\xc5\x82og\xc4\x85 studi\xc3\xb3w z zakresu rybo\xc5\x82\xc3\xb3wstwa i oceanografii._NEWLINE_Dwie jednostki tego typu zosta\xc5\x82y utracone \xe2\x80\x93 w 1961 roku na Morzu Barentsa zaton\xc4\x85\xc5\x82 S-80, natomiast w 1981 roku na Pacyfiku zaton\xc4\x85\xc5\x82 S-178.'