b'\n_START_ARTICLE_\nWojna szwajcarsko-burgundzka\n_START_SECTION_\nDynastia burgundzka\n_START_PARAGRAPH_\nW roku 1363 kr\xc3\xb3l francuski Jan II Dobry z dynastii Walezjuszy nada\xc5\x82 swojemu najm\xc5\x82odszemu synowi Filipowi \xc5\x9amia\xc5\x82emu ksi\xc4\x99stwo Burgundii. Wkr\xc3\xb3tce Filip por\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 si\xc4\x99 ze swoim ojcem, zamierzaj\xc4\x85c prowadzi\xc4\x87 w ksi\xc4\x99stwie w\xc5\x82asn\xc4\x85 polityk\xc4\x99. Powi\xc4\x99kszy\xc5\x82 on tak\xc5\xbce sw\xc3\xb3j obszar w\xc5\x82adzy o tereny Flandrii i hrabstwa Burgundii. Jego nast\xc4\x99pcy do\xc5\x82\xc4\x85czyli do Burgundii ziemie Brabancji, Pikardii i Limburgii. W ten spos\xc3\xb3b burgundzka linia dynastii Walezjuszy stworzy\xc5\x82a feudaln\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99, oficjalnie podporz\xc4\x85dkowan\xc4\x85 koronie francuskiej i cesarzowi, faktycznie jednak b\xc4\x99d\xc4\x85c\xc4\x85 samodzielnym pa\xc5\x84stwem. Posiadaj\xc4\x85c rejony Brabancji i Flandrii w\xc5\x82adcy burgundzcy znajdowali si\xc4\x99 w posiadaniu najmocniejszych gospodarczo region\xc3\xb3w w \xc3\xb3wczesnej Europie. Wp\xc5\x82ywy z podatk\xc3\xb3w by\xc5\x82y tu kilkakrotnie wy\xc5\xbcsze, ani\xc5\xbceli w s\xc5\x82abszym politycznie i gospodarczo \xc5\x9awi\xc4\x99tym Cesarstwie Rzymskim. Dynastia burgundzka prowadzi\xc5\x82a polityk\xc4\x99 ekspansjonalizmu, maj\xc4\x85c\xc4\x85 na celu zwi\xc4\x85zanie p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych i po\xc5\x82udniowych ziem. W roku 1435 w uk\xc5\x82adzie z Arras, Burgundowie zrzekli si\xc4\x99 zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci lennej od Francji. W tym samym roku Burgundowie odm\xc3\xb3wili podporz\xc4\x85dkowania lennego cesarzowi. Od roku 1467, w kt\xc3\xb3rym do w\xc5\x82adzy doszed\xc5\x82 Karol Zuchwa\xc5\x82y, celem Burgund\xc3\xb3w sta\xc5\x82o si\xc4\x99 zbudowanie silnego kr\xc3\xb3lestwa. Ambicje Karola si\xc4\x99ga\xc5\x82y nawet pozycji cesarza. Pierwszym jego celem by\xc5\x82o rozszerzenie w\xc5\x82adzy ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cej na ziemie Lotaryngii. W\xc5\x82adca nie posiada\xc5\x82 jednak syna, co grozi\xc5\x82o wymarciem dynastii burgundzkiej.\n_START_SECTION_\nPrzeciwnicy Burgundii\n_START_PARAGRAPH_\nPolityka Karola skierowana by\xc5\x82a przeciwko s\xc4\x85siedniej szlachcie, kr\xc3\xb3lowi Francji i cesarzowi rzymsko-niemieckiemu a tak\xc5\xbce miastom Rzeszy i panom feudalnym z rejon\xc3\xb3w G\xc3\xb3rnego i Dolnego Renu._NEWLINE_Cesarz Fryderyk III Habsburg w Karolu widzia\xc5\x82 powa\xc5\xbcnego przeciwnika, mog\xc4\x85cego zagrozi\xc4\x87 jego panowaniu w posiad\xc5\x82o\xc5\x9bciach habsburskich w Alzacji i Lotaryngii. Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Zygmunt Austriacki regent Tyrolu i G\xc3\xb3rnej Austrii w uk\xc5\x82adzie zawartym 9 maja 1469 r. w Saint-Omer przekaza\xc5\x82 te ziemie ksi\xc4\x99ciu Burgundii. Karol w zamian obieca\xc5\x82 mu wsparcie w konflikcie ze Szwajcarami, kt\xc3\xb3rzy w roku 1460 odebrali mu Thurgau. Fryderyk III tymczasem licz\xc4\x85c si\xc4\x99 z wymarciem dynastii burgundzkiej w linii m\xc4\x99skiej, zaproponowa\xc5\x82 swojemu synowi Maksymilianowi ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo z siostr\xc4\x85 Karola Mari\xc4\x85 burgundzk\xc4\x85. W zamian zaproponowa\xc5\x82 Karolowi tytu\xc5\x82 kr\xc3\xb3lewski. W\xc5\x82adca Burgundii odrzuci\xc5\x82 propozycj\xc4\x99 a w roku 1474 przeprowadzi\xc5\x82 kampani\xc4\x99 przeciwko arcybiskupstwu Kolonii, kt\xc3\xb3re zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 niepowodzeniem po nieudanym obl\xc4\x99\xc5\xbceniu Neuss. Dopiero w\xc3\xb3wczas Karol zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwo swojej siostry z synem Fryderyka. Mimo to, zar\xc3\xb3wno Fryderyk jak i Zygmunt obawiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 o swoje alzackie posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci zacie\xc5\x9bnili kontakty z kr\xc3\xb3lem francuskim Ludwikiem XI i Szwajcari\xc4\x85._NEWLINE_Na prze\xc5\x82omie lat 1473-1474 w Konstancji dosz\xc5\x82o do zawarcia porozumienia pomi\xc4\x99dzy alzackimi miastami Rzeszy (Strassburg, Bazylea, Colmar i Schlettstadt), Szwajcarami oraz ksi\xc4\x99ciem Zygmuntem Austriackim. Za\xc5\x82o\xc5\xbcony w ten spos\xc3\xb3b zwi\xc4\x85zek pokojowy, skierowany by\xc5\x82 przeciwko ekspansywnej polityce Karola Zuchwa\xc5\x82ego. Alzackie miasta udzieli\xc5\x82y Zygmuntowi kredytu w wysoko\xc5\x9bci 76 tys. gulden\xc3\xb3w na odzyskanie utraconych na rzecz Karola Zuchwa\xc5\x82ego alzackich posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci. Pomi\xc4\x99dzy ksi\xc4\x99ciem Zygmuntem a Szwajcarami podpisany zosta\xc5\x82 r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie nowy uk\xc5\x82ad, w kt\xc3\xb3rym obie strony uzna\xc5\x82y sw\xc3\xb3j stan posiadania, podpisuj\xc4\x85c tzw. wieczny pok\xc3\xb3j._NEWLINE_Tymczasem kr\xc3\xb3l francuski Ludwik XI, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 faktycznym w\xc5\x82adc\xc4\x85 Karola, rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 systematyczne pr\xc3\xb3by (na drodze dyplomatycznej) os\xc5\x82abienia pozycji ksi\xc4\x99cia Burgundii. Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99ta burgundzcy podczas wojny stuletniej, wielokrotnie bowiem sprzysi\xc4\x99\xc5\xbcali si\xc4\x99 z Anglikami przeciwko Francji. Sam Karol w latach 1465 i 1472 prowadzi\xc5\x82 wojn\xc4\x99 przeciwko Ludwikowi XI. Dlatego te\xc5\xbc kr\xc3\xb3l francuski zamierza\xc5\x82 doprowadzi\xc4\x87 do nowej konfrontacji z pot\xc4\x99\xc5\xbcnym wasalem, licz\xc4\x85c przy tym na wyst\xc4\x85pienie Szwajcar\xc3\xb3w przeciwko Burgundii, zagro\xc5\xbconych polityk\xc4\x85 tego kraju. Wa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w rozmowach pomi\xc4\x99dzy Ludwikiem XI a Szwajcari\xc4\x85 odgrywa\xc5\x82 berne\xc5\x84czyk Niklaus von Diesbach, od roku 1468 s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cy francuskiemu kr\xc3\xb3lowi. Dzi\xc4\x99ki po\xc5\x9brednictwu Diesbacha dosz\xc5\x82o w dniach 21-26 pa\xc5\xbadziernika 1474 r. do zawarcia uk\xc5\x82adu pomi\xc4\x99dzy Francj\xc4\x85 a o\xc5\x9bmioma miastami szwajcarskimi m.in. Freiburgiem i Solothurn, kt\xc3\xb3rym kr\xc3\xb3l zapewni\xc5\x82 wsparcie militarne i finansowe w przypadku wojny z Karolem Zuchwa\xc5\x82ym. Do momentu \xc5\x9bmierci kr\xc3\xb3la Szwajcarzy mieli otrzymywa\xc4\x87 rocznie 20 tys. gulden\xc3\xb3w, do momentu w kt\xc3\xb3rym Ludwik nie przyst\xc4\x85pi do konfliktu. Szwajcarscy \xc5\xbco\xc5\x82nierze na s\xc5\x82u\xc5\xbcbie francuskiej otrzymywali 54 z\xc5\x82ote guldeny rocznie. Jesieni\xc4\x85 roku 1474 Berno oraz Freiburg wspierane przez alzackie miasta wypowiedzia\xc5\x82y Burgundii wojn\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nWybuch wojny\n_START_PARAGRAPH_\nPowodem konfliktu sta\xc5\x82o si\xc4\x99 stracenie burgundzkiego namiestnika Petera von Hagenbacha w miejscowo\xc5\x9bci Breisach 9 maja 1474 r. W zem\xc5\x9bcie brat Hagenbacha w sierpniu tego samego roku spustoszy\xc5\x82 G\xc3\xb3rn\xc4\x85 Alzacj\xc4\x99 na czele wojsk burgundzkich i lombardzkich. W tej sytuacji wojska zwi\xc4\x85zkowe wkroczy\xc5\x82y do Burgundii i rozbi\xc5\x82y Burgundczyk\xc3\xb3w pod wodz\xc4\x85 Henryka de Neuenburg-Blamont w bitwie pod Hericourt. W tym czasie Karol Zuchwa\xc5\x82y zaj\xc4\x99ty by\xc5\x82 obl\xc4\x99\xc5\xbceniem Neuss._NEWLINE_W trakcie konfliktu Berno oraz Freiburg skierowa\xc5\x82y swoje si\xc5\x82y przeciwko ksi\xc4\x99stwu Sabaudii. Od czasu \xc5\x9bmierci ksi\xc4\x99cia Amadeusza XI w roku 1472, krajem rz\xc4\x85dzi\xc5\x82a wdowa po ksi\xc4\x99ciu \xe2\x80\x93 regentka Jolanda, siostra Ludwika XI. W roku 1473 Jolanta odnowi\xc5\x82a sojusz z Burgundi\xc4\x85, por\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85c si\xc4\x99 z Bernem i Freiburgiem. Pod koniec pa\xc5\xbadziernika 1474 r. Berne\xc5\x84czycy zaj\xc4\x99li Erlach am Bielersee, a Freiburczycy wiosn\xc4\x85 1475 r. wkroczyli do Illens an der Saane. Jako \xc5\xbce Jolanda nie przyj\xc4\x99\xc5\x82a wystosowanego wobec niej ultimatum, armia berne\xc5\x84sko-freiburska pod wodz\xc4\x85 Nikolausa von Diesbacha wkroczy\xc5\x82a w kwietniu 1475 r. do sabaudzkiego Waadtlandu, zdobywaj\xc4\x85c 16 miast i 43 zamki. Zwi\xc4\x85zany sojuszem z Bernem biskup Sionu Walter Superaxo po bitwie pod Sionem zaj\xc4\x85\xc5\x82 13 listopada sabaudzk\xc4\x85 guberni\xc4\x99 St.Maurice w Unterwallis.\n_START_SECTION_\nPrzebieg dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych\n_START_PARAGRAPH_\nPo wybuchu walk w Burgundii i Sabaudii oraz nieudanym obl\xc4\x99\xc5\xbceniu Neuss, w roku 1475 Karol nakaza\xc5\x82 zaj\xc4\x85\xc4\x87 swojej armii ksi\xc4\x99stwo Lotaryngii. Gdy w roku 1475 sprzymierzeni z Burgundczykami Anglicy wyl\xc4\x85dowali w Calais, Karol nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 skorzysta\xc4\x87 z ich pomocy, gdy\xc5\xbc zbyt zaanga\xc5\xbcowany by\xc5\x82 w konflikt w Lotaryngii. 29 sierpnia Francuzi podpisali z Anglikami traktat pokojowy w Picquigny, co znacznie os\xc5\x82abi\xc5\x82o Burgundi\xc4\x99._NEWLINE_W nast\xc4\x99pnym roku Karol rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 kampani\xc4\x99 przeciwko Szwajcarii. W armii Karola s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y oddzia\xc5\x82y \xc5\x82ucznik\xc3\xb3w, ci\xc4\x99\xc5\xbckiej jazdy i arkebuzer\xc3\xb3w. Burgundczycy posiadali te\xc5\xbc kilkaset dzia\xc5\x82. Pocz\xc4\x85tkowo w\xc5\x82adca planowa\xc5\x82 marsz na Berno, kt\xc3\xb3re uwa\xc5\xbca\xc5\x82 za g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x99 antyburgundzkiej ligi. 28 lutego 1476 r. po kr\xc3\xb3tkim obl\xc4\x99\xc5\xbceniu zaj\xc4\x85\xc5\x82 obsadzone przez Berne\xc5\x84czyk\xc3\xb3w i Freiburczyk\xc3\xb3w miasto Grandson. Po zdobyciu miasta Karol nakaza\xc5\x82 powiesi\xc4\x87 na drzewach wok\xc3\xb3\xc5\x82 miasta, ca\xc5\x82\xc4\x85 za\xc5\x82og\xc4\x99 Grandson licz\xc4\x85c\xc4\x85 412 ludzi, kt\xc3\xb3rej pocz\xc4\x85tkowo gwarantowa\xc5\x82 bezpieczny odwr\xc3\xb3t. Kr\xc3\xb3tki czas obl\xc4\x99\xc5\xbcenia Berno wykorzysta\xc5\x82o na zwo\xc5\x82anie pod bro\xc5\x84 znacznych si\xc5\x82, kt\xc3\xb3re wys\xc5\x82ano przeciwko Burgundczykom. 2 marca 1476 r. pod Grandson dosz\xc5\x82o do pierwszego wi\xc4\x99kszego starcia. W bitwie wojska Karola uleg\xc5\x82y piechocie Szwajcar\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ra zdoby\xc5\x82a 400 dzia\xc5\x82. Na skutek braku kawalerii, Szwajcarzy nie byli w stanie \xc5\x9bciga\xc4\x87 wroga, co pozwoli\xc5\x82o umkn\xc4\x85\xc4\x87 Burgundczykom, kt\xc3\xb3rzy stracili w bitwie tysi\xc4\x85c ludzi._NEWLINE_Kilka miesi\xc4\x99cy p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Karol zebra\xc5\x82 w Lozannie nowe si\xc5\x82y, po czym ponownie skierowa\xc5\x82 si\xc4\x99 przeciwko Bernu. W dniach 10-11 czerwca 1476 r. podszed\xc5\x82 pod miasto Murten, obsadzone si\xc5\x82ami 2 tys. berne\xc5\x84skich obro\xc5\x84c\xc3\xb3w. Do si\xc5\x82 berne\xc5\x84skich do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82y te\xc5\xbc wojska innych szwajcarskich kanton\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re zawi\xc4\x85za\xc5\x82y sojusz antyburgundzki. Podczas obl\xc4\x99\xc5\xbcenia Murten Szwajcarzy zebrali znaczne si\xc5\x82y, po czym ruszyli na Murten. W bitwie pod Murten 22 czerwca 1476 r. Szwajcarzy zadali przeciwnikowi kl\xc4\x99sk\xc4\x99. Zgin\xc4\x99\xc5\x82o 10 tys. Burgundczyk\xc3\xb3w. Szwajcarzy po bitwie wtargn\xc4\x99li do Waadt, zaj\xc4\x99tego przez Sabaudczyk\xc3\xb3w. Zmusi\xc5\x82o to Joland\xc4\x99 Sabaudzk\xc4\x85 do podpisania ze Szwajcarami w lipcu 1476 r. traktatu pokojowego._NEWLINE_Jednym z epizod\xc3\xb3w wojny jest wyprawa rabunkowa oko\xc5\x82o 2 tys. \xc5\xbco\xc5\x82nierzy z Uri, Schwyz, Unterwalden, Zug i Lucerny w lutym 1477 r na Genew\xc4\x99, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 zmuszono do wyp\xc5\x82aty trybutu wojennego w wysoko\xc5\x9bci 8 tys. gulden\xc3\xb3w._NEWLINE_Karol Zuchwa\xc5\x82y powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 tymczasem do Burgundii, gdzie jesieni\xc4\x85 1477 r. powo\xc5\x82a\xc5\x82 nowe si\xc5\x82y, kt\xc3\xb3re skierowa\xc5\x82y si\xc4\x99 na Lotaryngi\xc4\x99. Tutaj zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na obl\xc4\x99\xc5\xbcenie miasta Nancy. 5 stycznia 1477 r. w starciu pod Nancy z 8 tys. szwajcarskich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy pod wodz\xc4\x85 Hansa Waldmanna, wojska ksi\xc4\x99cia Burgundii ponios\xc5\x82y kl\xc4\x99sk\xc4\x99 a Karol zgin\xc4\x85\xc5\x82 w bitwie.\n_START_SECTION_\nKoniec wojny\n_START_PARAGRAPH_\nWojn\xc4\x99 burgundzk\xc4\x85 zako\xc5\x84czy\xc5\x82o podpisanie dw\xc3\xb3ch traktat\xc3\xb3w pokojowych. 25 lipca 1476 r. traktat z Freiburga zako\xc5\x84czy\xc5\x82 konflikt pomi\xc4\x99dzy Bernem i Freiburgiem a ksi\xc4\x99stwem Sabaudii. Ksi\xc4\x99\xc5\xbcna Jolanda w zamian za pok\xc3\xb3j musia\xc5\x82a odst\xc4\x85pi\xc4\x87 Aigle oraz Erlach. Murten, Grandson, Echallens i Orbe przypad\xc5\x82y Freiburgowi i Bernu. Zaj\xc4\x99te przez Szwajcar\xc3\xb3w rejony Waadt do czasu zap\xc5\x82acenia kwoty 50 tys. gulden\xc3\xb3w pozosta\xc5\x82y w ich r\xc4\x99kach._NEWLINE_24 stycznia 1478 r. Maksymilian Habsburg, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Rene Lotary\xc5\x84ski, arcyksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Zygmunt Austriacki oraz Szwajcarzy podpisali pok\xc3\xb3j w Zurychu. Wszystkie strony zapewni\xc5\x82y sobie wzajemn\xc4\x85 neutralno\xc5\x9b\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nNast\xc4\x99pstwa wojny\n_START_PARAGRAPH_\nW sierpniu 1477 r. c\xc3\xb3rka Karola Maria burgundzka po\xc5\x9blubi\xc5\x82a habsburskiego nast\xc4\x99pc\xc4\x99 tronu Maksymiliana I, dzi\xc4\x99ki czemu Habsburgowie otrzymali prawo do cz\xc4\x99\xc5\x9bci burgundzkich posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci, zaj\xc4\x99tych przez Francj\xc4\x99. Dzi\xc4\x99ki zwyci\xc4\x99stwu pod Guinegate, Maksymilian m\xc3\xb3g\xc5\x82 spe\xc5\x82ni\xc4\x87 wreszcie swoje plany. Francuzi zatrzymali jedynie Pikardi\xc4\x99 oraz Burgundi\xc4\x99. Po \xc5\x9bmierci Marii w roku 1482 Habsburg\xc3\xb3w popar\xc5\x82a wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 kraj\xc3\xb3w regionu. Wzrost znaczenia Habsburg\xc3\xb3w spowodowa\xc5\x82 konflikt z Francj\xc4\x85, kt\xc3\xb3rej oficjalny pocz\xc4\x85tek mia\xc5\x82 kilka lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej w chwili wybuchu wojen w\xc5\x82oskich._NEWLINE_Dzi\xc4\x99ki zwyci\xc4\x99stwu nad Burgundi\xc4\x85, Szwajcarzy znacznie podnie\xc5\x9bli swoje znaczenie. W roku 1499 w wyniku reform Maksymiliana jeszcze raz stan\xc4\x99li do walki w wojnie szwabskiej. Warto\xc5\x9b\xc4\x87 szwajcarskiego \xc5\xbco\xc5\x82nierza: pikiniera i halabardnika znana by\xc5\x82a w ca\xc5\x82ej Europie, dzi\xc4\x99ki czemu by\xc5\x82 on cz\xc4\x99sto wykorzystywany jako najemnik przez inne pa\xc5\x84stwa. Si\xc5\x82a piechoty i jej taktyki w starciu z kawaleri\xc4\x85 przyczyni\xc5\x82a si\xc4\x99 do dalszego rozwoju r\xc4\x99cznej broni palnej w XVI w.'