b'\n_START_ARTICLE_\nGranatnik wz. 36\n_START_SECTION_\nHistoria konstrukcji\n_START_PARAGRAPH_\nRealia dzia\xc5\x82a\xc5\x84 bojowych na frontach I wojny \xc5\x9bwiatowej wykaza\xc5\x82y potrzeb\xc4\x99 opracowania broni, kt\xc3\xb3ra zapewni\xc5\x82aby bezpo\xc5\x9brednie wsparcie piechoty na odleg\xc5\x82o\xc5\x9bciach wi\xc4\x99kszych ni\xc5\xbc rzut granatem, a jednocze\xc5\x9bnie mniejszych ni\xc5\xbc minimalny zasi\xc4\x99g artylerii i mo\xc5\xbadzierzy. Problem ten rozwi\xc4\x85za\xc5\x82a rodzina broni wsparcia na kr\xc3\xb3tk\xc4\x85 odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87. Do tej rodziny nale\xc5\xbca\xc5\x82y gar\xc5\x82acze (granatniki nasadkowe), miotacze min oraz granatniki._NEWLINE_Po odzyskaniu przez Polsk\xc4\x99 niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci, kilka wzor\xc3\xb3w broni tego typu trafi\xc5\x82o do tworz\xc4\x85cego si\xc4\x99 Wojska Polskiego. Najbardziej popularne by\xc5\x82y niemieckie granatniki wz. 16 oraz francuskie gar\xc5\x82acze V.B. (stosowane wraz z karabinami systemu Lebel oraz Berthier)._NEWLINE_Z czasem bro\xc5\x84 ta sta\xc5\x82a si\xc4\x99 przestarza\xc5\x82a i nale\xc5\xbca\xc5\x82o opracowa\xc4\x87 now\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x99 tego typu. Prace nad nowym granatnikiem rozpocz\xc4\x99to w roku 1927 w Centralnej Szkole Strzelniczej w Toruniu. Ustalono, \xc5\xbce nowa bro\xc5\x84 powinna charakteryzowa\xc4\x87 si\xc4\x99 niewielk\xc4\x85 mas\xc4\x85 oraz wymiarami, prost\xc4\x85 budow\xc4\x85 oraz maksymalnym zasi\xc4\x99giem do 400 m. W oparciu o te za\xc5\x82o\xc5\xbcenia mjr Roman Jarz\xc4\x85bkiewicz opracowa\xc5\x82 prototyp o sta\xc5\x82ym k\xc4\x85cie ustawienia lufy (45\xc2\xb0) oraz zasi\xc4\x99gu od 140 do 400 m. Testy broni przeprowadzono w listopadzie 1929 roku w Toruniu. Wykaza\xc5\x82y one wiele wad konstrukcyjnych, jednak\xc5\xbce polski prototyp osi\xc4\x85gami przewy\xc5\xbcsza\xc5\x82 inne, zagraniczne konstrukcje tego typu, na przyk\xc5\x82ad w\xc5\x82oskiego granatnika 38 i 50 mm Breda. Nast\xc4\x99pne prace przeprowadzono w Instytucie Bada\xc5\x84 Materia\xc5\x82\xc3\xb3w Uzbrojenia (IBMU) w Warszawie, gdzie do kwietnia 1931 roku wykonano trzy kolejne prototypy. Przekazano je do Centrum Wyszkolenia Piechoty do test\xc3\xb3w. Ich pozytywne wyniki spowodowa\xc5\x82y, \xc5\xbce podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o produkcji 412 egzemplarze i przekazaniu ich oddzia\xc5\x82om wojska w lutym 1933 roku. Bro\xc5\x84 ta otrzyma\xc5\x82a oznaczenie granatnik wz. 30._NEWLINE_Do\xc5\x9bwiadczenia jednostek wojskowych wykaza\xc5\x82y pewn\xc4\x85 ilo\xc5\x9b\xc4\x87 wad granatnika. Do najpowa\xc5\xbcniejszych nale\xc5\xbca\xc5\x82o: s\xc5\x82abe mocowanie celownika (cz\xc4\x99sto odpada\xc5\x82 po strzale), wadliwe mocowanie poziomicy, zacinaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 regulator gazowy, niepraktyczne rozk\xc5\x82adanie i sk\xc5\x82adanie broni oraz wadliwy system spustowy. Ponadto \xc5\xbco\xc5\x82nierze wskazali, \xc5\xbce zastosowana stopa lemiesza jest zbyt ma\xc5\x82a i nie daje dostatecznego oparcia podczas strza\xc5\x82u._NEWLINE_Wobec tego w IBMU postanowiono kontynuowa\xc4\x87 prace nad ulepszeniem granatnika. Poprawione prototypy wykonano w Zbrojowni nr 2 w Warszawie i poddano je kolejnym testom. Po ich zako\xc5\x84czeniu uwzgl\xc4\x99dniono uwagi testuj\xc4\x85cych i w Fabryce Karabin\xc3\xb3w w Warszawie zbudowano osiem nowych prototyp\xc3\xb3w w czterech wersjach r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85cych si\xc4\x99 drobnymi szczeg\xc3\xb3\xc5\x82ami (A, B, C i D). Po kolejnych pr\xc3\xb3bach techniczno-taktycznych uchwa\xc5\x82\xc4\x85 KSUS z dnia 14 stycznia 1936 roku przyj\xc4\x99to now\xc4\x85 bro\xc5\x84 pod oznaczeniem granatnik wz. 36._NEWLINE_Jednocze\xc5\x9bnie w Instytucie Technicznym Uzbrojenia prowadzono te\xc5\xbc prace nad granatnikiem kalibru 40 mm z gwintowan\xc4\x85 luf\xc4\x85, a w firmie \xe2\x80\x9ePerkun\xe2\x80\x9d nad granatnikiem oznaczonym jako G.P. Oba projekty przerwano wobec pozytywnych wynik\xc3\xb3w granatnika wz. 36._NEWLINE_Produkcja granatnik\xc3\xb3w wz. 36 odbywa\xc5\x82a si\xc4\x99 w latach 1936-1939 w firmie Zieleniewski, Fitzner, Gamper \xe2\x80\x93 Zjednoczone Fabryki Kot\xc5\x82\xc3\xb3w, Maszyn i Wagon\xc3\xb3w SA w Krakowie. \xc5\x81\xc4\x85cznie do sierpnia 1939 roku wyprodukowano i dostarczono Wojsku Polskiemu 3454 granatnik\xc3\xb3w wz. 36.\n_START_SECTION_\nOpis konstrukcji\n_START_PARAGRAPH_\nGranatnik wz. 36 kalibru 46 mm by\xc5\x82 broni\xc4\x85 wsparcia strzelaj\xc4\x85c\xc4\x85 stromotorowo. Masa granatnika wynosi\xc5\x82a 8 kg, za\xc5\x9b ca\xc5\x82kowita d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 \xe2\x80\x93 640 mm. Bro\xc5\x84 mia\xc5\x82a g\xc5\x82adko\xc5\x9bcienn\xc4\x85 luf\xc4\x99 o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 400 mm. Tylna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 lufy osadzona by\xc5\x82a na podstawie zwanej stop\xc4\x85, a przednia opiera\xc5\x82a si\xc4\x99 na sk\xc5\x82adanym w czasie marszu dw\xc3\xb3jnogu._NEWLINE_Nad luf\xc4\x85 umieszczony zosta\xc5\x82 cylindrowy regulator gazowy za pomoc\xc4\x85 kt\xc3\xb3rego mo\xc5\xbcliwa by\xc5\x82a p\xc5\x82ynna regulacja odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci na jak\xc4\x85 wystrzeliwany by\xc5\x82 granat (od 100 do 800 m). Do regulatora przez specjalny, tr\xc3\xb3jk\xc4\x85tny otw\xc3\xb3r dostawa\xc5\x82a si\xc4\x99 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 gaz\xc3\xb3w prochowych. Wielko\xc5\x9b\xc4\x87 otworu by\xc5\x82a regulowana za pomoc\xc4\x85 pier\xc5\x9bcienia nastawczego. W ten spos\xc3\xb3b sterowano ilo\xc5\x9bci\xc4\x85 wydostaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 gaz\xc3\xb3w i zmieniano ci\xc5\x9bnienie w lufie, co z kolei skutkowa\xc5\x82o regulacj\xc4\x85 odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci strza\xc5\x82u._NEWLINE_Dla u\xc5\x82atwienia obs\xc5\x82ugi granatnika wyposa\xc5\xbcono go w proste przyrz\xc4\x85dy celownicze. Sk\xc5\x82ada\xc5\x82y si\xc4\x99 one z muszki (umieszczonej na zgrubieniu wylotowym lufy) oraz celownika ramkowego (mocowanego na regulatorze gazu). Ponadto bro\xc5\x84 posiada\xc5\x82a poziomic\xc4\x99. Odpalanie realizowano za pomoc\xc4\x85 spustu typu kurkowego umieszczonego przed stop\xc4\x85 granatnika. Umieszczenie spustu umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82o obs\xc5\x82ug\xc4\x99 granatnika, tak\xc5\xbce w pozycji le\xc5\xbc\xc4\x85cej._NEWLINE_Obs\xc5\x82ug\xc4\x99 granatnika wz. 36 stanowi\xc5\x82y cztery osoby: granatnikowy, celowniczy oraz dw\xc3\xb3ch amunicyjnych. Obs\xc5\x82uga granatnika dysponowa\xc5\x82a zapasem od jedenastu do dwudziestu granat\xc3\xb3w (r\xc3\xb3\xc5\xbcne dane w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82). Pozosta\xc5\x82a amunicja przewo\xc5\xbcona by\xc5\x82a na biedce amunicyjnej._NEWLINE_Do granatnika wz. 36 stosowano kilka rodzaj\xc3\xb3w pocisk\xc3\xb3w. G\xc5\x82\xc3\xb3wnie by\xc5\x82y to granaty ostre rozpryskowe wz. 35 (z zapalnikiem uderzeniowym, bezzw\xc5\x82ocznym), granaty \xc4\x87wiczebne wielokrotne wz. 35 oraz granaty wska\xc5\xbanikowe wz. 35. Amunicj\xc4\x99 t\xc4\x99 produkowa\xc5\x82a Fabryka Amunicji nr 1 w Skar\xc5\xbcysku._NEWLINE_Istnia\xc5\x82a tak\xc5\xbce mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 stosowania wcze\xc5\x9bniejszych pocisk\xc3\xb3w opracowanych dla granatnika wz. 30. Nale\xc5\xbca\xc5\x82y do nich: granaty wz. 30, granaty fosforowe wz. 30, granaty zast\xc4\x99pcze o dymie bia\xc5\x82ym wz. 30, granaty wz. 33, granaty zast\xc4\x99pcze o dymie bia\xc5\x82ym wz. 33, granaty \xc4\x87wiczebne wielokrotne wz. 33.\n_START_SECTION_\nU\xc5\xbcytkownicy i zastosowanie bojowe\n_START_PARAGRAPH_\nW przypadku Wojska Polskiego granatniki wz. 36 wykorzystywane by\xc5\x82y w piechocie, zast\xc4\x85pi\xc5\x82y one u\xc5\xbcywane dot\xc4\x85d granatniki niemieckie wz. 16 oraz francuskie gar\xc5\x82acze VB. W kompani liniowej batalionu piechoty znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 sekcja granatnik\xc3\xb3w uzbrojona w trzy granatniki. Razem dawa\xc5\x82o to 27 granatnik\xc3\xb3w w pu\xc5\x82ku czynnym piechoty. Dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 sekcji granatnik\xc3\xb3w by\xc5\x82 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej starszy podoficer lub podchor\xc4\x85\xc5\xbcy._NEWLINE_W czasie mobilizacji w roku 1939 sformowano rezerwowe pu\xc5\x82ki piechoty. Jednak\xc5\xbce nie mia\xc5\x82y one pe\xc5\x82nego etatowego stanu broni maszynowej, a tak\xc5\xbce i granatnik\xc3\xb3w. Faktycznie we wrze\xc5\x9bniu 1939 roku w rezerwowym pu\xc5\x82ku piechoty znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 tylko 18 granatnik\xc3\xb3w._NEWLINE_Granatniki trafi\xc5\x82y, tak\xc5\xbce do niekt\xc3\xb3rych batalion\xc3\xb3w Obrony Narodowej (m.in. batalion ON \xe2\x80\x9eNak\xc5\x82o\xe2\x80\x9d). Granatniki mia\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc otrzyma\xc4\x87 kawaleria, jednak dopiero w roku 1941._NEWLINE_Po zako\xc5\x84czeniu kampanii wrze\xc5\x9bniowej w r\xc4\x99ce Niemc\xc3\xb3w dosta\xc5\x82o si\xc4\x99 855 granatnik\xc3\xb3w wz. 36. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich przyj\xc4\x99to nast\xc4\x99pnie na wyposa\xc5\xbcenie jednostek szkoleniowych Wehrmachtu pod oznaczeniem 4,6 cm Granatenwerfer 36(p). Zosta\xc5\x82y one jednak szybko wycofane z u\xc5\xbcytkowania z powodu ma\xc5\x82ej ilo\xc5\x9bci amunicji. Pewna, aczkolwiek nieokre\xc5\x9blona ilo\xc5\x9b\xc4\x87 granatnik\xc3\xb3w dosta\xc5\x82a si\xc4\x99 tak\xc5\xbce w r\xc4\x99ce Armii Czerwonej.'