b'\n_START_ARTICLE_\nAntropologia cia\xc5\x82a\n_START_PARAGRAPH_\nAntropologia cia\xc5\x82a \xe2\x80\x93 ga\xc5\x82\xc4\x85\xc5\xba antropologii, kt\xc3\xb3ra zajmuje si\xc4\x99 w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci refleksj\xc4\x85 nad r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi koncepcjami i wykorzystaniem cia\xc5\x82a ludzkiego i jego organ\xc3\xb3w w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych kulturach. R\xc3\xb3\xc5\xbcni si\xc4\x99 od antropologii fizycznej w tym sensie, \xc5\xbce jest bardziej zainteresowana morfologi\xc4\x85 i fizjologi\xc4\x85 cz\xc5\x82owieka w ich wymiarze spo\xc5\x82ecznym. Ods\xc5\x82ania w ludzkim ciele, dot\xc4\x85d zaw\xc5\x82aszczonym przez nauki biologiczne, warto\xc5\x9bci pozasomatyczne odci\xc5\x9bni\xc4\x99te na nim. Cz\xc5\x82owiek, jako cia\xc5\x82o-podmiot staje si\xc4\x99 nie tylko sprawc\xc4\x85 kultury, ale sam jest przez ni\xc4\x85 konstruowany i zmienia si\xc4\x99 pod jej wp\xc5\x82ywem. Jest przez t\xc4\x99 kultur\xc4\x99 kszta\xc5\x82towany i modelowany. Pole bada\xc5\x84 antropologii cia\xc5\x82a skupia si\xc4\x99 wi\xc4\x99c na dzia\xc5\x82aniach, w kt\xc3\xb3rych \xc5\x9bwiat zewn\xc4\x99trzny, rzeczywisto\xc5\x9b\xc4\x87, w kt\xc3\xb3rej jednostka uczestniczy i jest jej cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 \xe2\x80\x93 spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo, tradycja, w\xc5\x82adza, wiedza, polityka, sport, post\xc4\x99p technologiczny i inne \xe2\x80\x93 odbijaj\xc4\x85 na ciele ludzkim swoje pi\xc4\x99tno \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9ekonstruuj\xc4\x85\xe2\x80\x9d je.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki antropologii cia\xc5\x82a\n_START_PARAGRAPH_\nBadania nad cia\xc5\x82em w kulturze opisuj\xc4\x85 i por\xc3\xb3wnuj\xc4\x85 praktyki zwi\xc4\x85zane z cia\xc5\x82em ludzkim w szerszym kontek\xc5\x9bcie kultury i spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa. Studia z tego zagadnienia wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w tradycji antropologicznej, socjologicznej i historycznej. Studia nad cia\xc5\x82em w kulturze analizuj\xc4\x85 kultury i spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa w kategoriach ludzkich praktyk cielesnych i s\xc4\x85 czasami postrzegane jako forma materialistycznej fenomenologii._NEWLINE_Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesna kultura, zar\xc3\xb3wno ta, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 jako ludow\xc4\x85, jak i kultura spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stw postindustrialnych, wykorzystuj\xc4\x85 cia\xc5\x82o jako model okre\xc5\x9blonych wycink\xc3\xb3w rzeczywisto\xc5\x9bci oraz kszta\xc5\x82tuj\xc4\x85 wizerunek cia\xc5\x82a w taki spos\xc3\xb3b, aby sprosta\xc5\x82 wymaganiom ca\xc5\x82o\xc5\x9bciowej wizji \xc5\x9bwiata. W tym wypadku to ju\xc5\xbc nie cia\xc5\x82o modeluje wiedz\xc4\x99 i \xc5\x9bwiat, ale to \xc5\x9bwiat i wiedza modeluj\xc4\x85 cia\xc5\x82o._NEWLINE_Pojawienie si\xc4\x99 w Europie etnografii skupi\xc5\x82o najpierw uwag\xc4\x99 nauki na ludach egzotycznych i spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bciach ch\xc5\x82opskich, a wa\xc5\xbcnym aspektem bada\xc5\x84 sta\xc5\x82o si\xc4\x99 opisywanie wygl\xc4\x85du. Zwracano uwag\xc4\x99 na str\xc3\xb3j, ozdoby cia\xc5\x82a i jego modyfikacje oraz zwi\xc4\x85zane z tym aspekty symboliczne i spo\xc5\x82eczne jak np. status spo\xc5\x82eczny danej jednostki, przynale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 do grupy, zamo\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87, klas\xc4\x99 itd._NEWLINE_Poprzez cia\xc5\x82o nast\xc4\x99puje swoista pozawerbalna komunikacja. Mo\xc5\xbcna tu wymieni\xc4\x87 cho\xc4\x87by j\xc4\x99zyk gest\xc3\xb3w i barwy w jakie przyozdabia si\xc4\x99 cia\xc5\x82o (np. wojenne, od\xc5\x9bwi\xc4\x99tne). Istotnym okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 kolejno\xc5\x9b\xc4\x87 zmiany wygl\xc4\x85du (przebijanie, nacinanie, tatuowanie), tak\xc5\xbce w aspekcie rytua\xc5\x82\xc3\xb3w przej\xc5\x9bcia (a rite of passage Arnolda van Gennepa) lub aktywacja cia\xc5\x82a jako narz\xc4\x99dzia (fizyczne zaj\xc4\x99cia sportowe i artystyczne). Dodatkowo w obr\xc4\x99bie zainteresowa\xc5\x84 antropologii cia\xc5\x82a mo\xc5\xbcna wymieni\xc4\x87 takie aktywno\xc5\x9bci ludzkie zwi\xc4\x85zane z wykorzystaniem cia\xc5\x82a jak taniec, medytacja, moda, konsumpcja, \xc5\x9bmier\xc4\x87 i obrz\xc4\x99dy zwi\xc4\x85zane z poch\xc3\xb3wkiem cia\xc5\x82a i inne, w kt\xc3\xb3rych cia\xc5\x82o odgrywa wa\xc5\xbcn\xc4\x85 \xe2\x80\x9ekulturow\xc4\x85\xe2\x80\x9d rol\xc4\x99._NEWLINE_Obecnie pojawienie si\xc4\x99 refleksji na temat kulturowego znaczenia cia\xc5\x82a ludzkiego (teraz dodaje si\xc4\x99 i inne cia\xc5\x82a jak zwierz\xc4\x99ce czy cia\xc5\x82o maszyny), a nast\xc4\x99pnie wypracowanie metod badawczych, spowodowa\xc5\x82o rozwini\xc4\x99cie si\xc4\x99 tej ga\xc5\x82\xc4\x99zi nauki, gdy\xc5\xbc do tej pory cia\xc5\x82o ludzkie traktowane by\xc5\x82o \xe2\x80\x9enaturalnie\xe2\x80\x9d. Jest ono jednak no\xc5\x9bnikiem wielu wa\xc5\xbcnych znacze\xc5\x84 kulturowych, symbolicznych i komunikacyjnych \xe2\x80\x93 spo\xc5\x82ecznie nieustannie widoczne, tworzone i przetwarzane. Znaczenie cia\xc5\x82a i kultury cia\xc5\x82a (w niemieckim K\xc3\xb6rperkultur, w du\xc5\x84skim kropskultur) zosta\xc5\x82o odkryte na pocz\xc4\x85tku XX wieku przez kilku antropolog\xc3\xb3w, historyk\xc3\xb3w i socjolog\xc3\xb3w. Zwr\xc3\xb3cono te\xc5\xbc uwag\xc4\x99 na fakt, \xc5\xbce \xe2\x80\x9ezachodnia\xe2\x80\x9d perspektywa rozdzielaj\xc4\x85ca cia\xc5\x82o od duszy nie ma charakteru uniwersalnego. Co si\xc4\x99 z tym wi\xc4\x85\xc5\xbce tak\xc5\xbce normy intelektualne, etyczne, moralne, emocjonalne i estetyczne takiego\xc5\xbc nie posiadaj\xc4\x85. Istniej\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcne wyobra\xc5\xbcenia i podej\xc5\x9bcia do cia\xc5\x82a (cho\xc4\x87by do higieny, sportu, wstydu, seksualno\xc5\x9bci, p\xc5\x82ci, posiadania cia\xc5\x82a itd.) oraz r\xc3\xb3\xc5\xbcne metody jego wykorzystywania i traktowania zar\xc3\xb3wno w ci\xc4\x85gu \xc5\xbcycia, jak i po \xc5\x9bmierci. Wymieni\xc4\x87 tu mo\xc5\xbcna tak\xc5\xbce wszelkie praktyki prozdrowotne i medyczne oraz chirurgii plastycznej szybko rozwijaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 w dzisiejszych czasach.\n_START_SECTION_\nCia\xc5\x82o i p\xc5\x82e\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nDla antropologii, bli\xc5\xbcszej humanistycznym idea\xc5\x82om ni\xc5\xbc biologicznej analizie, p\xc5\x82e\xc4\x87 nie nale\xc5\xbcy wy\xc5\x82\xc4\x85cznie do porz\xc4\x85dku biologii (przez kt\xc3\xb3r\xc4\x85 p\xc5\x82e\xc4\x87 rozumiana jest jako cecha fizyczna), lecz tak\xc5\xbce do kultury. Jako pierwsi zauwa\xc5\xbcyli to Margaret Mead, Ruth Benedict i Bronis\xc5\x82aw Malinowski. W swojej pracy P\xc5\x82e\xc4\x87 i charakter Mead stwierdzi\xc5\x82a, ze osobowo\xc5\x9bci obu p\xc5\x82ci s\xc4\x85 wytwarzane spo\xc5\x82ecznie. By\xc5\x82 to prze\xc5\x82om i wa\xc5\xbcne odkrycie w okresie determinizmu biologicznego, gdy powszechnie uwa\xc5\xbcano, \xc5\xbce zachowania charakterystyczne dla p\xc5\x82ci s\xc4\x85 naturalne. Dzi\xc4\x99ki temu antropologowie zwr\xc3\xb3cili swoj\xc4\x85 uwag\xc4\x99 na zwi\xc4\x85zek p\xc5\x82ci i kultury. P\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze badania potwierdzi\xc5\x82y, \xc5\xbce wyobra\xc5\xbcenia kulturowe i stereotypowe w postrzeganiu p\xc5\x82ci znacz\xc4\x85co wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85 na sposoby zachowa\xc5\x84 niewerbalnych. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc antropologiczne badania kulturowych system\xc3\xb3w klasyfikacyjnych, w kt\xc3\xb3rych p\xc5\x82e\xc4\x87 sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jednym z istotnych klasyfikator\xc3\xb3w rzeczywisto\xc5\x9bci, zbli\xc5\xbcy\xc5\x82y si\xc4\x99 do problematyki j\xc4\x99zyka cia\xc5\x82a. Z kolei zdaniem Marcela Maussa to w\xc5\x82a\xc5\x9bnie p\xc5\x82e\xc4\x87 i wiek s\xc4\x85 podstawowymi kategoriami, kt\xc3\xb3re decyduj\xc4\x85 o sposobach pos\xc5\x82ugiwania si\xc4\x99 cia\xc5\x82em.\n_START_SECTION_\nSzko\xc5\x82y i zainteresowani badawcze\n_START_PARAGRAPH_\nW 1980 roku, szko\xc5\x82a skupiaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 nad badaniami cia\xc5\x82a w kulturze rozpowszechni\xc5\x82a si\xc4\x99, szczeg\xc3\xb3lnie w zwi\xc4\x85zku (i krytycznej relacji) ze studiami mi\xc4\x99dzy innymi nad sportem \xe2\x80\x93 o czym g\xc5\x82\xc3\xb3wnie b\xc4\x99dzie w dalszej cz\xc4\x99\xc5\x9bci artyku\xc5\x82u. Badania nad kulturowym aspektem cia\xc5\x82a zosta\xc5\x82y wprowadzone na du\xc5\x84skich uniwersytetach oraz akademiach, kt\xc3\xb3re wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82y z badaczami nordyckimi, europejskimi oraz wschodnio-azjatyckimi. Studia nad kulturowym aspektem cia\xc5\x82a obejmuj\xc4\x85 studia ta\xc5\x84ca, gry (jako sztuki), gr\xc4\x85 jako zabaw\xc4\x85, zaj\xc4\x99cia rekreacyjne, sport, i inne formy kultury ruchu. Kierunek studi\xc3\xb3w kultury cia\xc5\x82a unosi si\xc4\x99 w kierunku studi\xc3\xb3w antropologii medycznej, nawyk\xc3\xb3w pracy, p\xc5\x82ci i kultur seksualnych, mody i dekoracji cia\xc5\x82a (tak\xc5\xbce przebijania i tatua\xc5\xbcu), festyn\xc3\xb3w, popularnych \xc5\x9bwi\xc4\x85t oraz bardziej og\xc3\xb3lnie, do popularnych nauk o kulturze._NEWLINE_Badania nad kulturowym aspektem cia\xc5\x82a okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 przydatne i na przyk\xc5\x82ad poprzez nauk\xc4\x99 sportu wesz\xc5\x82y do szerszej dyskusji historycznej i socjologicznej \xe2\x80\x93 do poziomu podmiotowo\xc5\x9bci spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa obywatelskiego, pa\xc5\x84stwa i rynku.\n_START_SECTION_\nWczesne badania nad cia\xc5\x82em i kultur\xc4\x85 w odniesieniu do sportu\n_START_PARAGRAPH_\nOd pocz\xc4\x85tku 20 wieku, socjologowie i filozofowie odkryli znaczenie cia\xc5\x82a, zw\xc5\x82aszcza Norbert Elias ze szko\xc5\x82y frankfurckiej, a tak\xc5\xbce niekt\xc3\xb3rzy fenomenologowie. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej, Michel Foucault, Pierre Bourdieu i Stuttgarckie Historical Behaviour Studies stali si\xc4\x99 wa\xc5\xbcn\xc4\x85 inspiracj\xc4\x85 dla nowych bada\xc5\x84 nad kultur\xc4\x85 cia\xc5\x82a._NEWLINE_Socjolog Norbert Elias (1939) napisa\xc5\x82 pierwszy tekst socjologiczny, w kt\xc3\xb3rym umie\xc5\x9bci\xc5\x82 cia\xc5\x82o i praktyki zwi\xc4\x85zane z cia\xc5\x82em w jego centrum. Opisa\xc5\x82 zmiany, kt\xc3\xb3re zasz\xc5\x82y w zachowaniu przy stole, wstydu i przemocy od \xc5\x9bredniowiecza do wczesnego wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnego spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa jako proces cywilizacyjny. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej, Elias (1989) studiowa\xc5\x82 kultur\xc4\x99 pojedynku w Prusach Wilhelma. Figuratywna socjologia cia\xc5\x82a Eliasa sta\xc5\x82a si\xc4\x99 szczeg\xc3\xb3lnie przydatna w dziedzinie studi\xc3\xb3w nad sportem (Elias / Dunning 1986;. Eric Dunning i wsp. 2004). Jego koncepcja \xe2\x80\x9eprocesu cywilizacji\xe2\x80\x9d otrzyma\xc5\x82a jednak\xc5\xbce krytyk\xc4\x99 ze strony antropologii por\xc3\xb3wnawczej z zakresu praktyk cielesnych (Duerr 1988/2005)._NEWLINE_Frankfurcka Szko\xc5\x82a Teorii Krytycznej z kolei zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82a si\xc4\x99 w kierunku cia\xc5\x82a z perspektywy marksistowskiej i freudowskiej. Max Horkheimer i Theodor Adorno (1947) opisali zachodnich \xe2\x80\x9eo\xc5\x9bwieconych dialektyk\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, w\xc5\x82\xc4\x85czaj\xc4\x85c ich w undergroundow\xc4\x85 histori\xc4\x99 cia\xc5\x82a. Historia cia\xc5\x82a prowadzi nas od organizmu \xc5\xbcywego do martwego cia\xc5\x82a i staje si\xc4\x99 towarem w kapitalizmie. Natomiast m\xc5\x82odsza generacja szko\xc5\x82y frankfurckiej rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a neo-marksistowsk\xc4\x85 krytyk\xc4\x99 sportu (Rigauer 1969) i opracowa\xc5\x82a alternatywne metody bada\xc5\x84 ruchu i kultury ruchu (Lippe 1974; Moegling 1988). Studia historyczne na temat cia\xc5\x82a w pracy przemys\xc5\x82owej (Rabinbach 1992), w transporcie (Schivelbusch 1977), oraz w faszystowskiej estetyki (Theweleit 1977), jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc filozofia przestrzeni (Peter Sloterdijk 1998/2004) mia\xc5\x82y swoje korzenie w tym krytycznym podej\xc5\x9bciu._NEWLINE_Filozoficzna fenomenologia tak\xc5\xbce zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82a uwag\xc4\x99 na cia\xc5\x82o. Helmuth Plessner (1941) studiowa\xc5\x82 \xc5\x9bmiech i p\xc5\x82acz jako fundamentaln\xc4\x85 ludzk\xc4\x85 ekspresj\xc4\x99. Maurice Merleau-Ponty (1945) umie\xc5\x9bci\xc5\x82 cia\xc5\x82o w centrum ludzkiej egzystencji, jako spos\xc3\xb3b (drog\xc4\x99) do\xc5\x9bwiadczania \xc5\x9bwiata, podwa\xc5\xbcaj\xc4\x85c tym samym tradycyjny podzia\xc5\x82 na cia\xc5\x82o-umys\xc5\x82 Ren\xc3\xa9 Descartes\xe2\x80\x99a. Gaston Bachelard (1938) przybli\xc5\xbcy\xc5\x82 cielesne istnienie poprzez fenomenologi\xc4\x99 element\xc3\xb3w i przestrzeni, pocz\xc4\x85wszy od \xe2\x80\x9epsychoanalizy ognia\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Na podstawie tradycji fenomenologicznej, Michel Foucault (1975) studiowa\xc5\x82 konfiguracje wiedzy o spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie po 1800 roku, wprowadzaj\xc4\x85c koncepcj\xc4\x99 nowoczesnej panoptycznej kontroli (Panopticon). Cia\xc5\x82o pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 jako obiekt dyscypliny wojskowej, z panoptikum w postaci mechanizmu \xe2\x80\x9edo biopolityki w\xc5\x82adzy\xe2\x80\x9d. Podej\xc5\x9bcie Foucaulta mia\xc5\x82o szczeg\xc3\xb3lny wp\xc5\x82yw na studia przestrzeni i architektury (Vertinsky / Bale 2004), a tak\xc5\xbce na studia dyscyplin gimnastycznych i sportowych (Vigarello 1978; Barreau/Morne 1984; Vertinsky / McKay 2004). Podczas gdy badania Foucaulta koncentruj\xc4\x85 si\xc4\x99 na odg\xc3\xb3rnych strategiach w\xc5\x82adzy, Pierre Bourdieu skierowa\xc5\x82 swoj\xc4\x85 uwag\xc4\x99 bardziej na oddolnych procesach spo\xc5\x82eczno-cielesnych praktyk._NEWLINE_Analizuj\xc4\x85c aspekty \xe2\x80\x9eklasy cia\xc5\x82a\xe2\x80\x9d, Pierre Bourdieu (1966/67) opracowa\xc5\x82 (bardzo wp\xc5\x82ywowe) poj\xc4\x99cie habitusu, czyli wypracowanego i wprowadzonego przez praktyk\xc4\x99 spo\xc5\x82eczn\xc4\x85 wzorca na przyk\xc5\x82adzie r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodnych form smaku, i cech wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85cych wygl\xc4\x85d cia\xc5\x82a. Niekt\xc3\xb3rzy z uczni\xc3\xb3w Bourdieu zastosowali te koncepcje w badaniach nad sportem i gimnastyk\xc4\x85 (Defrance 1987). W Niemczech wp\xc5\x82ywy fenomenologii wywo\xc5\x82ane studiami nad miejscem cia\xc5\x82a w kulturze ulokowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w polu historycznym. Stuttgarcka szko\xc5\x82a Studi\xc3\xb3w Historycznych nad zachowaniem od 1971 skoncentrowa\xc5\x82a swoje badania na gestach i \xc5\x9bmiechu, a tak\xc5\xbce sztukach walki, sporcie i ta\xc5\x84cu wykorzystuj\xc4\x85c je do analizy zmian spo\xc5\x82ecznych i r\xc3\xb3\xc5\xbcnic mi\xc4\x99dzy kulturami europejskimi i pozaeuropejskimi (Nitschke 1975, 1981, 1987, 1989, 2009; Henning Eichberg 1978)._NEWLINE_Podej\xc5\x9bcia te spotka\xc5\x82y si\xc4\x99 z nowymi teoriami w latach 70. i 80, kiedy to humani\xc5\x9bci rozwin\xc4\x99li i opracowali nowy i szerszy zakres zainteresowa\xc5\x84 cia\xc5\x82em. Socjologowie, historycy, filozofowie i antropolodzy, oraz naukowcy zajmuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 badaniami nad sportem i ze studi\xc3\xb3w medycznych \xe2\x80\x93 spotkali si\xc4\x99 aby m\xc3\xb3wi\xc4\x87 o \xe2\x80\x9epowrocie cia\xc5\x82a\xe2\x80\x9d lub jego ponownym pojawieniu (Kamper / Wulf 1982). To nowe zainteresowanie rozwijaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 w kierunku cia\xc5\x82a niebawem przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82o si\xc4\x99 w poj\xc4\x99cie kultury cia\xc5\x82a.\n_START_SECTION_\nS\xc5\x82owo i poj\xc4\x99cie \xe2\x80\x9ekultury cia\xc5\x82a\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 alternatywna praktyka\n_START_PARAGRAPH_\nTermin kultura cia\xc5\x82a pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 po raz pierwszy ok. roku 1900. W tamtym czasie, oznacza\xc5\x82 pewn\xc4\x85 form\xc4\x99 fizycznych praktyk. Tak zwana \xe2\x80\x9ereforma \xc5\xbcycia\xe2\x80\x9d (niemiecki Lebensreform) maj\xc4\x85ca na celu powr\xc3\xb3t do naturalnego trybu \xc5\xbcycia z ukierunkowaniem na nowe aktywno\xc5\x9bci cia\xc5\x82a. Stanowi\xc5\x82o to now\xc4\x85 stron\xc4\x99 (nowy sektor w aktywnym) rozwoju siebie obok ustanowionej gimnastyki i sportu. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym obszarem tego trzeciego sektora kultury ruchu by\xc5\x82 nudyzm, rytmicznie-ekspresyjna gimnastyka, joga i budowanie cia\xc5\x82a (Wedemeyer-Kolwe 2004), a tak\xc5\xbce nowy typ m\xc5\x82odzie\xc5\xbcowej w\xc4\x99dr\xc3\xb3wki. Termin ten pojawia si\xc4\x99 jako pewien kompleks znaczeniowy (cho\xc4\x87 zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowany) w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych j\xc4\x99zykach np. w niemieckim s\xc5\x82owo K\xc3\xb6rperkultur, w j\xc4\x99zyku angielskim jako kultura fizyczna, w j\xc4\x99zyku francuskim kultura cia\xc5\x82a, w du\xc5\x84skiej kropskultur. Inspiracja ruchem kultury cia\xc5\x82a da\xc5\x82a pocz\xc4\x85tek wczesnym badaniom pozycji \xe2\x80\x93 postawie cia\xc5\x82a i ruch\xc3\xb3w w historii (Gaulhofer 1930; Marcel Mauss 1934). W sporcie w\xc5\x9br\xc3\xb3d niemieckich pracownik\xc3\xb3w socjalistycznych poj\xc4\x99cie K\xc3\xb6rperkultur mia\xc5\x82 poczesne miejsce. Koncepcja ta sta\xc5\x82a si\xc4\x99 tak\xc5\xbce cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 rosyjskiego socjalizmu, gdzie fiskultura sta\xc5\x82a si\xc4\x99 alternatyw\xc4\x85 dla bur\xc5\xbcuazyjnego sportu, jednocz\xc4\x85c rewolucyjne frakcje wok\xc3\xb3\xc5\x82 bardziej estetycznego Proletkult, bardziej zorientowanego prozdrowotnie i na higien\xc4\x99 cia\xc5\x82a (Riordan 1977). P\xc3\xb3\xc5\xbaniej, stalinizm wprowadzi\xc5\x82 inne rozumienie definicji sportu i kultury cia\xc5\x82a, kt\xc3\xb3re zakorzeni\xc5\x82o si\xc4\x99 w bloku sowieckim po 1945 roku. Kiedy w 1968 ruch studencki reaktywowa\xc5\x82 nauki marksizmu we Zachodnich Niemczech, poj\xc4\x99cie kultury cia\xc5\x82a \xe2\x80\x93 K\xc3\xb6rperkultur,(kultura somatyczna w Ameryce) \xe2\x80\x93 ponownie zosta\xc5\x82 wprowadzony do sportowo-krytycznego dyskursu, ale otrzyma\xc5\x82 nowe analityczne wymiary. Quel corps? (Kt\xc3\xb3re cia\xc5\x82o?) by\xc5\x82 to tytu\xc5\x82 krytycznego przegl\xc4\x85du sportowego, napisanego pod redakcj\xc4\x85 francuskiego marksistowskiego pedagoga Jean-Marie Brohm w 1975/97. W Niemczech w roku 1981 powsta\xc5\x82a seria ksi\xc4\x85\xc5\xbcek pod tytu\xc5\x82em Sport: Kultur, Ver\xc3\xa4nderung (Sport: kultura, zmiana), kt\xc3\xb3ra oznacza\xc5\x82a zwrot kulturowy w rozumieniu cia\xc5\x82a z dzie\xc5\x82ami Rigauer, Elias, Eichberg i innych.\n_START_SECTION_\nStudia nad kulturowym aspektem cia\xc5\x82a \xe2\x80\x93 nowa szko\xc5\x82a krytyczna\n_START_PARAGRAPH_\nW Danii, studia nad cia\xc5\x82em w kulturze \xe2\x80\x93 kropskultur \xe2\x80\x93 rozwija\xc5\x82y si\xc4\x99 od oko\xc5\x82o 1980 roku w zwi\xc4\x85zku z krytyk\xc4\x85 sportu (Korsgaard 1982; Eichberg 1998; Vesterg\xc3\xa5rd 2003; Nielsen 1993 i 2005). Mia\xc5\x82o to swoje t\xc5\x82o w popularnej du\xc5\x84skiej gimnastyce i alternatywnych praktykach ruchu \xe2\x80\x93 zaj\xc4\x99cia na \xc5\x9bwie\xc5\xbcym powietrzu, zabawy i gry, taniec, medytacja. W Finlandii koncepcja ruumiinkulttuuri znalaz\xc5\x82a podobn\xc4\x85 uwag\xc4\x99 (Sironen 1995; Sparkes / Silvennoinen 1999)._NEWLINE_W zakresie wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy mi\xc4\x99dzynarodowej, \xe2\x80\x9eAntropologia cia\xc5\x82a\xe2\x80\x9d sta\xc5\x82 si\xc4\x99 kluczowym punktem dla francuskich, du\xc5\x84ski i niemiecki antropolog\xc3\xb3w, filozof\xc3\xb3w, socjolog\xc3\xb3w i pedagog\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy za\xc5\x82o\xc5\xbcyli Mi\xc4\x99dzynarodowy Instytut Antropologii Cia\xc5\x82a (IIAC) w 1987 roku. Podj\xc4\x99li si\xc4\x99 badania nad studium przypadku tradycyjnych gier, a tak\xc5\xbce obraz\xc3\xb3w nowych miejskich kultur cia\xc5\x82a (Barreau / Morne 1984; Barreau / Jaouen 1998; Dietrich 2001 i 2002)._NEWLINE_Badania nad kulturowym znaczeniem cia\xc5\x82a znalaz\xc5\x82y szczeg\xc3\xb3lny odd\xc5\xbawi\xc4\x99k w krajach Azji Wschodniej. W Japonii, socjolog Satoshi Shimizu z Uniwersytetu Tsukuba za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 w 2002 roku Centrum Bada\xc5\x84 Kultury Cia\xc5\x82a, kt\xc3\xb3re publikuje opinie pod nazw\xc4\x85 Gendai Sporty Hy\xc3\xb4ron (Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesna Krytyka Sportu, w j\xc4\x99zyku japo\xc5\x84skim, od 1999 r.). Na Tajwanie, Hsu I-hsiung z National Taiwan Normal University za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 w 2003 roku Taiwan Body Culture Society (Taiwan shenti Wenhua xiehui), publikuj\xc4\x85c recenzje w Sport Studies (w Chinach, od 2007 roku) i Body Culture Journal (w Chinach, od 2005 r.). W Korei, Jong Young Lee z University of Suwon publikuje od 2004 roku w International Journal of Eastern Sport & Physical Education, skupiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 w swoich artyku\xc5\x82ach na kulturze cia\xc5\x82a i tradycyjnych grach._NEWLINE_Inicjatywy te zosta\xc5\x82y po\xc5\x82\xc4\x85czone ze sob\xc4\x85 zar\xc3\xb3wno w tre\xc5\x9bci, jak i w sieci osobistych kontakt\xc3\xb3w._NEWLINE_Z kolei na gruncie angielskim i ameryka\xc5\x84skim, Allen Guttmann (1978, 1996, 2004), John Hoberman (1984), John Bale (1996, 2002, 2004), Susan Brownell (1995, 2008) i Patricia Vertinsky (2004) przyczynili si\xc4\x99 poprzez otwarcie historii, socjologii i geografii sportu do rozwoju kierunku studi\xc3\xb3w nad cia\xc5\x82em w kulturze._NEWLINE_Cho\xc4\x87 koncepcja kultury cia\xc5\x82a we wcze\xc5\x9bniejszych akapitach nie oznacza\xc5\x82a alternatywnych praktyk w stosunku do cia\xc5\x82a i stosowana by\xc5\x82a w liczbie pojedynczej, nale\xc5\xbcy si\xc4\x99 teraz zaj\xc4\x85\xc4\x87 analityczn\xc4\x85 kategori\xc4\x85 opisu kultury dotycz\xc4\x85cej cia\xc5\x82a w liczbie mnogiej. Terminy kultura fizyczna (lub wychowanie fizyczne) i kultura cia\xc5\x82a s\xc4\x85 rozdzielne \xe2\x80\x93 pierwszy opisuje praktyk\xc4\x99, drugi przedmiot analizy teoretycznej.\n_START_SECTION_\nKwestionowanie \xe2\x80\x9eindywidualnego\xe2\x80\x9d cia\xc5\x82a\n_START_PARAGRAPH_\nBadania nad cia\xc5\x82em w kulturze wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce istnienie cia\xc5\x82a jest czym\xc5\x9b wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc tylko cia\xc5\x82em jako pojedynczym workiem sk\xc3\xb3ry (i organ\xc3\xb3w) pod kontrol\xc4\x85 indywidualnego umys\xc5\x82u. Praktyki cielesne dziej\xc4\x85 si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi (odr\xc4\x99bnymi lub nie) cia\xc5\x82ami. Stawia to pytania o obecne typy my\xc5\x9blenia na temat jednostki: indywidualizm epistemologiczny oraz tezy o \xe2\x80\x9eindywidualizacji p\xc3\xb3\xc5\xbano-nowoczesnej\xe2\x80\x9d. Metodologiczny zwyczaj przeciwstawiania osoby i spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa jest w du\xc5\xbcej mierze rozpowszechniony w socjologii. Zosta\xc5\x82 on ca\xc5\x82kowicie skrytykowany przez Norberta Eliasa, kt\xc3\xb3ry podkre\xc5\x9bli\xc5\x82, \xc5\xbce nie ma znaczenia rozgraniczenie mi\xc4\x99dzy jednostk\xc4\x85, jako rodzajem rdzenia ludzkiej egzystencji, a spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwem, jako wt\xc3\xb3rnym \xc5\x9brodowiskiem wok\xc3\xb3\xc5\x82 tego rdzenia. Spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo by\xc5\x82o wewn\xc4\x85trz ludzkiego cia\xc5\x82a. W przeciwie\xc5\x84stwie do tego, epistemologiczny solipsyzm traktowa\xc5\x82 ludzk\xc4\x85 egzystencj\xc4\x99 w taki spos\xc3\xb3b, jak gdyby cz\xc5\x82owiek by\xc5\x82 sam na \xc5\x9bwiecie \xe2\x80\x93 i tylko w procesie wt\xc3\xb3rnym zosta\xc5\x82 \xe2\x80\x9euspo\xc5\x82eczniony\xe2\x80\x9d (Peter Sloterdijk 1998 vol 1.)._NEWLINE_Kolejnym za\xc5\x82o\xc5\xbceniem jest historyczno-socjologiczny indywidualizm. Socjologowie jak Ulrich Beck i Anthony Giddens postulowali, \xc5\xbce indywidualizacja podczas \xe2\x80\x9ewysokiej\xe2\x80\x9d lub \xe2\x80\x9ep\xc3\xb3\xc5\xbanej nowoczesno\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d zast\xc4\x85pi\xc5\x82a wszystkie wcze\xc5\x9bniejsze tradycje \xe2\x80\x93 religi\xc4\x99, nar\xc3\xb3d, klas\xc4\x99 \xe2\x80\x93 i zostawi\xc5\x82a \xe2\x80\x9eCz\xc5\x82owieka\xe2\x80\x9d, sam na sam z jego cia\xc5\x82em. Zatem cia\xc5\x82o, po rozpadzie tych tradycyjnych norm zdoby\xc5\x82o tym samym centraln\xc4\x85 pozycj\xc4\x99 jako ustalony punkt \xe2\x80\x9esamo-\xc5\x9bwiadomo\xc5\x9b\xc4\x87\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x9eto\xc5\xbcsamo\xc5\x9b\xc4\x87\xe2\x80\x9d. Osoba wybiera i sprawia, \xc5\xbce jego w\xc5\x82asne cia\xc5\x82o staje si\xc4\x99 rodzajem \xe2\x80\x9eGesamtkunstwerk Ego\xe2\x80\x9d, czyli uto\xc5\xbcsamia si\xc4\x99 z w\xc5\x82asnym cia\xc5\x82em._NEWLINE_Studia nad cia\xc5\x82em w kulturze zakwestionowa\xc5\x82y to za\xc5\x82o\xc5\xbcenie (Henning Eichberg 2010: 58-79). Rzuci\xc5\x82y \xc5\x9bwiat\xc5\x82o na stosunki mi\xc4\x99dzy- cielesne, w kt\xc3\xb3rych ludzka indywidualno\xc5\x9b\xc4\x87 ma znacznie bardziej skomplikowan\xc4\x85 pozycj\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nCzas spo\xc5\x82eczny\n_START_PARAGRAPH_\nWa\xc5\xbcnym aspektem kultury cia\xc5\x82a jest czasowo\xc5\x9b\xc4\x87. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo charakteryzuje si\xc4\x99 znaczeniem pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci i przyspieszenia. Sport, daj\xc4\x85c pierwsze\xc5\x84stwo konkurencjom takim jak biegi i wy\xc5\x9bcigi, jest jednym z centralnych w\xc5\x9br\xc3\xb3d zjawisk obrazuj\xc4\x85cych specyficzno\xc5\x9b\xc4\x87 nowoczesnej pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci (Eichberg 1978, Bale 2004)._NEWLINE_Historyczna zmiana ze spaceru dominuj\xc4\x85cego w arystokratycznej i wczesnej kulturze bur\xc5\xbcuazyjnej na nowoczesny jogging, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zmiana w ruchu i mobilno\xc5\x9bci za po\xc5\x9brednictwem kolei (Schivelbusch 1977) po wy\xc5\x9bcigi sportowych samochod\xc3\xb3w (Sachs 1984) produkuje now\xc4\x85 kultur\xc4\x99 cia\xc5\x82a w konfiguracji czasu spo\xc5\x82ecznego._NEWLINE_W oparciu o transport i urbanistyk\xc4\x99, sport i wojn\xc4\x99 b\xc5\x82yskawiczn\xc4\x85 \xe2\x80\x93 architekt i francuski teoretyk kultury Paula Virilio (1977) wylansowa\xc5\x82 termin dromology (czyli nauka wy\xc5\x9bcig\xc3\xb3w) i dromocracy (si\xc5\x82a lub dominacja pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci) do opisania wiedzy i polityki we wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnym spo\xc5\x82ecznym przyspieszeniu. Poj\xc4\x99cie czasu spo\xc5\x82ecznego obejmuje jednak\xc5\xbce o wiele bardziej zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowane zagadnienia i tereny, kt\xc3\xb3re mog\xc4\x85 by\xc4\x87 zbadane przez na przyk\xc5\x82ad por\xc3\xb3wnanie czasu \xe2\x80\x93 dynamiki ruch\xc3\xb3w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych kultur etnicznych (Hall 1984).\n_START_SECTION_\nPrzestrze\xc5\x84 spo\xc5\x82eczna\n_START_PARAGRAPH_\nInnym wa\xc5\xbcnym aspektem kultury cia\xc5\x82a jest przestrze\xc5\x84. Manifestacja cia\xc5\x82a i jego ruch zawsze stworzy przestrze\xc5\x84 \xe2\x80\x93 przestrze\xc5\x84 fizyczn\xc4\x85 jako przestrze\xc5\x84 spo\xc5\x82eczno-psychiczn\xc4\x85 i odwrotnie. Obydwie nieustannie na siebie wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85. Czynno\xc5\x9bci cielesne mia\xc5\x82y w historii zmienny charakter \xe2\x80\x93 mi\xc4\x99dzy \xc5\x9brodowiskami wewn\xc4\x85trz lub na zewn\xc4\x85trz, pomi\xc4\x99dzy niewyspecjalizowanym otoczeniem a urz\xc4\x85dzeniami specjalistycznymi. Powsta\xc5\x82 tak\xc5\xbce \xe2\x80\x9ecielesny\xe2\x80\x9d sprzeciw wobec istniej\xc4\x85cych standardowych norm, obiekt\xc3\xb3w, wyobra\xc5\xbce\xc5\x84 dotycz\xc4\x85cych cia\xc5\x82a i jego przestrzennego bycia._NEWLINE_W ruchu, proste linie i kultura linii op\xc5\x82ywowych zosta\xc5\x82y skonfrontowane z labiryntem i strukturami kr\xc4\x99tymi, oraz ze wzorami geometrii fraktalnej. Wszystkie te wzory s\xc4\x85 nie tylko praktycznymi ustaleniami przestrzennymi, ale wsp\xc3\xb3\xc5\x82graj\xc4\x85 z kierunkami spo\xc5\x82ecznymi. Pod tym wzgl\xc4\x99dem, jeden z teoretyk\xc3\xb3w opisa\xc5\x82 histori\xc4\x99 panoptycznej kontroli (Foucault 1975; Vertinsky / Bale 2004), w odniesieniu do przestrzeni sportowej i oczyszczania higienicznego pomieszcze\xc5\x84 (Augestad 2003). Proksemika (Hall 1966), czyli badanie odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci i przestrzeni, staje si\xc4\x99 specjalnym polem bada\xc5\x84 nad kulturowym aspektem cia\xc5\x82a._NEWLINE_Studia nad kulturowym cia\xc5\x82em maj\xc4\x85 wp\xc5\x82yw r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na rozumienie \xe2\x80\x9enatury\xe2\x80\x9d. W okresie od oko\xc5\x82o 1800 roku, \xe2\x80\x9enatura\xe2\x80\x9d w kulturze cia\xc5\x82a \xe2\x80\x93 \xc5\xbcycie na zewn\xc4\x85trz, naturyzm i zielone ruchy (\xe2\x86\x92 polityka zielonych) \xe2\x80\x93 sta\xc5\x82a si\xc4\x99 \xc5\x9bwiatem wyzwolenia i opozycji jako \xe2\x80\x9ePowr\xc3\xb3t do natury\xe2\x80\x9d. W trakcie rozwoju nowoczesnej kultury przemys\xc5\x82owej, ten \xe2\x80\x9einny\xe2\x80\x9d charakter natury zosta\xc5\x82 poddany kolonizacji i symulacji, tworz\xc4\x85c \xe2\x80\x9edrug\xc4\x85 natur\xc4\x99\xe2\x80\x9d. Rozwin\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 nawet wirtualny \xc5\x9bwiat, kt\xc3\xb3rym jest symulowanie ludzkich zmys\xc5\x82\xc3\xb3w, mianowany okre\xc5\x9bleniem \xe2\x80\x9etrzeciej natury\xe2\x80\x9d. Badanie kultury cia\xc5\x82a przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 tak\xc5\xbce do rozwoju historii kultury ekologii (Eichberg 1988)._NEWLINE_Badania nad kulturowym cia\xc5\x82em r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowania poj\xc4\x99\xc4\x87 \xe2\x80\x93 pomi\xc4\x99dzy tym, co w j\xc4\x99zyku potocznym cz\xc4\x99sto jest mylone i zamiennie stosowane, czyli \xe2\x80\x9eprzestrze\xc5\x84\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9emiejsce\xe2\x80\x9d. Dialektyka ta zosta\xc5\x82a pokazana przez chi\xc5\x84sko-ameryka\xc5\x84skiego filozofa Yi-Fu Tuana (patrz Bale 2004). Przestrze\xc5\x84 mo\xc5\xbce by\xc4\x87 opisana za pomoc\xc4\x85 wsp\xc3\xb3\xc5\x82rz\xc4\x99dnych oraz przez niekt\xc3\xb3rych choreograf\xc3\xb3w. Struktury przestrzenne mog\xc4\x85 by\xc4\x87 standaryzowane i przenoszone z miejsca na miejsce, co dzieje si\xc4\x99 w przypadku standardowych obiekt\xc3\xb3w sportowych. W przeciwie\xc5\x84stwie do tego miejsce \xe2\x80\x93 jest unikalne \xe2\x80\x93 jest tylko tu albo tam. Po\xc5\x82o\xc5\xbcenie jest zwi\xc4\x85zane z to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci\xc4\x85. Ludzie graj\xc4\x85 w pewnym miejscu \xe2\x80\x93 i tworz\xc4\x85 dane miejsce by m\xc3\xb3c bawi\xc4\x87 si\xc4\x99 i gra\xc4\x87. Miejsce wsp\xc3\xb3\xc5\x82gra z lud\xc5\xbami, jako wsp\xc3\xb3\xc5\x82-gracz.\n_START_SECTION_\nCywilizacja, dyscypliny, nowoczesno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nBadania nad kultur\xc4\x85 cia\xc5\x82a wzbogaci\xc5\x82y analiz\xc4\x99 historycznych przemian pod r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi wzgl\xc4\x99dami. Norbert Elias (1986) studiowa\xc5\x82 sport w celu rzucenia \xc5\x9bwiat\xc5\x82a na procesy cywilizacyjne. W sporcie, widzia\xc5\x82 lini\xc4\x99 dziejow\xc4\x85 biegn\xc4\x85c\xc4\x85 od pierwotnej przemocy do przeplatanej z cywilizowan\xc4\x85, a\xc5\xbc po pacyfikacj\xc4\x99. Elias wprawdzie pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 unikn\xc4\x85\xc4\x87 ewolucjonizmu, kt\xc3\xb3ry w XIX w. postulowa\xc5\x82 \xe2\x80\x9epost\xc4\x99pow\xc4\x85\xe2\x80\x9d drog\xc4\x99 od \xe2\x80\x9eprymitywnych\xe2\x80\x9d do \xe2\x80\x9ecywilizowanych\xe2\x80\x9d wzor\xc3\xb3w, jednak\xc5\xbce w jego pracach nie by\xc5\x82o niedom\xc3\xb3wie\xc5\x84 i nie pozostawia\xc5\x82y miejsca na inne interpretacje._NEWLINE_Cho\xc4\x87 poj\xc4\x99cie cywilizacji mia\xc5\x82o posiada\xc4\x87 szeroki wachlarz znaczeniowy, to jednak termin dyscyplina zawar\xc5\x82 w sobie wi\xc4\x99cej krytycznych podtekst\xc3\xb3w. Kultura cia\xc5\x82a jako dyscyplina sta\xc5\x82a si\xc4\x99 widoczna \xe2\x80\x93 jak dodaje Foucault i szko\xc5\x82a frankfurcka \xe2\x80\x93 w ta\xc5\x84cu barokowym (Lippe 1974), w arystokratycznej i bur\xc5\xbcuazyjnej pedagogice w XVIII i XIX wieku (Vigarello 1978), oraz w strategiach higienicznych, szko\xc5\x82ach sanitarnych i szko\xc5\x82ach gimnastyki w XX wieku (Augestad 2003). Wojskowe \xc4\x87wiczenia na pocz\xc4\x85tku czas\xc3\xb3w nowo\xc5\xbcytnych by\xc5\x82y klasycznym polem dzia\xc5\x82ania dla dyscypliny zajmuj\xc4\x85cej si\xc4\x99 cia\xc5\x82em kulturowym (Gaulhofer 1930 dyscyplina, Kleinschmidt 1989)._NEWLINE_W dziedzinie sportu, centralnym punktem sporu w studiach nad cia\xc5\x82em kulturowym jest pytanie, czy sport, mia\xc5\x82 swoje korzenie w staro\xc5\xbcytnej Grecji w postaci konkurs\xc3\xb3w, igrzysk i tego typu dzia\xc5\x82a\xc5\x84, czy te\xc5\xbc jest ca\xc5\x82kowicie zwi\xc4\x85zany z nowoczesno\xc5\x9bci\xc4\x85. W XIX wieku w Neo-humanizmie, klasycyzm i Olimpizm za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82y, \xc5\xbce sport ma staro\xc5\xbcytne korzenie, jednak\xc5\xbce badania nad kulturowym wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce wzory u\xc5\xbcywane w nowoczesnych sportach \xe2\x80\x93 ilo\xc5\x9bciowe, racjonalizacja, zasada realizacji/osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia (np. wyniku) \xe2\x80\x93 nie mog\xc4\x85 by\xc4\x87 datowane na wieki sprzed kultury przemys\xc5\x82owej w XVIII i XIX wieku (Eichberg 1978; Guttmann 1978). Wcze\xc5\x9bniej by\xc5\x82y praktykowane popularne gry, szlachetne \xc4\x87wiczenia, uroczysto\xc5\x9bci o r\xc3\xb3\xc5\xbcnym charakterze, gry dla dzieci i konkursy, ale nie wydarzenia sportowe w nowoczesnym rozumieniu. Powstanie nowoczesnego poj\xc4\x99cia sportu by\xc5\x82o jakby wybuchem innowacji, a nie logicznym przed\xc5\x82u\xc5\xbceniem wcze\xc5\x9bniejszych praktyk. W rewolucji kultury cia\xc5\x82a, ta transformacja przyczyni\xc5\x82a si\xc4\x99 do g\xc5\x82\xc4\x99bszego zrozumienia rewolucji przemys\xc5\x82owej. Tak zwana teoria Eichberg-Mandell-Guttmann m\xc3\xb3wi\xc4\x85ca o wyj\xc4\x85tkowo\xc5\x9bci wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnego sportu sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak kwesti\xc4\x85 sporn\xc4\x85 i polem licznych kontrowersji oraz wywo\xc5\x82a\xc5\x82a sprzeciw r\xc3\xb3\xc5\xbcnych historyk\xc3\xb3w (Carter / Kr\xc3\xbcger 1990)._NEWLINE_Z kontrowersji mi\xc4\x99dzy poj\xc4\x99ciami nowoczesno\xc5\x9bci, ewolucji, cywilizacji, dyscypliny i rewolucji wynika, \xc5\xbce \xe2\x80\x9emodernizacj\xc4\x99\xe2\x80\x9d mo\xc5\xbcna tylko traktowa\xc4\x87 jako nie-liniow\xc4\x85 zmian\xc4\x99 z mn\xc3\xb3stwem niuans\xc3\xb3w i pe\xc5\x82n\xc4\x85 sprzeczno\xc5\x9bci. W ten spos\xc3\xb3b historia sportu (Nielsen 1993 i 2005) i gimnastyki (Defrance 1987; Vesterg\xc3\xa5rd Madsen 2003), jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc historii dzia\xc5\x82ania (Bale 2004) zosta\xc5\x82y opisane w kategoriach cia\xc5\x82o-kultura._NEWLINE_Jedn\xc4\x85 z widocznych i jednocze\xc5\x9bnie g\xc5\x82\xc4\x99bszych zmian w odniesieniu do podej\xc5\x9bcia do wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnego cia\xc5\x82a s\xc4\x85 reformy w stroju i wygl\xc4\x85dzie nagiego cia\xc5\x82a. Zauwa\xc5\xbcalna zw\xc5\x82aszcza w latach 1900\xe2\x80\x931920. Przej\xc5\x9bcie od szlachetnej bladej sk\xc3\xb3ry do opalonej sk\xc3\xb3ry jako \xe2\x80\x9ewysportowanej\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9ezdrowej\xe2\x80\x9d by\xc5\x82o nie tylko zwi\xc4\x85zane ze sportem, ale mia\xc5\x82o te\xc5\xbc silny wp\xc5\x82yw na spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo jako ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87. Zmiana w kolorze cia\xc5\x82a odwr\xc3\xb3ci\xc5\x82a spo\xc5\x82eczno-ustrojowe r\xc3\xb3\xc5\xbcnice mi\xc4\x99dzy lud\xc5\xbami i klasami fundamentalnie. Nudyzm sta\xc5\x82 si\xc4\x99 radykalnym wyrazem tej zmiany cielesno-kulturowej.\n_START_SECTION_\nCia\xc5\x82o przemys\xc5\x82owe i produkcja\n_START_PARAGRAPH_\nBadania nad kulturowym aspektem cia\xc5\x82a rzuci\xc5\x82y nowe \xc5\x9bwiat\xc5\x82o na warunki i pochodzenie rewolucji przemys\xc5\x82owej, kt\xc3\xb3ra w XVIII i XIX wieku przekszta\xc5\x82ci\xc5\x82a codzienne \xc5\xbcycie ludzi w spos\xc3\xb3b zasadniczy. Tradycyjne zdroworozs\xc4\x85dkowe wyja\xc5\x9bnienia industrializacji wed\xc5\x82ug technologii i gospodarki jako \xe2\x80\x9esi\xc5\x82 nap\xc4\x99dowych\xe2\x80\x9d okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 niewystarczaj\xc4\x85ce. Interesy gospodarcze i technologiczne zmiany mia\xc5\x82y swoje podstawowe warunki w ludzkiej praktyce spo\xc5\x82eczno-cielesnej. Historia sportu i gier z punktu widzenia cia\xc5\x82a kulturowego wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce praktyki te zmieni\xc5\x82y si\xc4\x99 jedno lub dwa pokolenia przed rewolucj\xc4\x85 przemys\xc5\x82ow\xc4\x85. Karnawa\xc5\x82owe uroczysto\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 turnieje, popularne gry \xe2\x80\x93 rozwin\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 w nowoczesny sport, przez nowe spojrzenie i uwzgl\xc4\x99dnienie wynik\xc3\xb3w pomiaru i ilo\xc5\x9bciowego bicia rekord\xc3\xb3w (Eichberg 1978; Guttmann 1978). Pod wzgl\xc4\x99dem zasady osi\xc4\x85gni\xc4\x99cia okre\xc5\x9blonego wyniku, nie mo\xc5\xbcemy m\xc3\xb3wi\xc4\x87 o sporcie (w nowoczesnym rozumieniu) na przyk\xc5\x82ad w staro\xc5\xbcytnym Egipcie, w staro\xc5\xbcytnej Grecji, w\xc5\x9br\xc3\xb3d Aztek\xc3\xb3w i wiking\xc3\xb3w, a tak\xc5\xbce w czasie europejskiego \xc5\x9bredniowiecza, cho\xc4\x87 by\xc5\x82y gry, konkursy i festiwale. Sport nowego typu jako odniesienie do kultury cia\xc5\x82a by\xc5\x82 wynikiem zmian spo\xc5\x82ecznych w XVIII-XIX w._NEWLINE_Geneza sportu w zwi\xc4\x85zku z przemys\xc5\x82ow\xc4\x85 wydajno\xc5\x9bci\xc4\x85 zwraca uwag\xc4\x99 na historyczno-kulturow\xc4\x85 wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9b\xc4\x87 \xe2\x80\x9eprodukcji\xe2\x80\x9d siebie. Studia nad histori\xc4\x85 \xe2\x80\x9emaszyny ludzkiej\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9e\xc5\x9bmiertelnych maszyn\xe2\x80\x9d sportu pokaza\xc5\x82 reifikacj\xc4\x99 i technologi\xc4\x99 jako lini\xc4\x99 historycznej dynamiki (Rigauer 1969; Vigarello 1988; Rabinbach 1992; Hoberman 1992). Produkcja okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 nie by\xc4\x87 uniwersalnym poj\xc4\x99ciem, ale czym\xc5\x9b historycznie specyficznym \xe2\x80\x93 a sport by\xc5\x82 jej cielesno-kulturalnym rytua\xc5\x82em.\n_START_SECTION_\nTrajektorie cia\xc5\x82a w kulturze\n_START_PARAGRAPH_\nKultura cia\xc5\x82a jako pole sprzeczno\xc5\x9bci wymaga dialektycznego podej\xc5\x9bcia, ale to nie jest dualistycznego w swoim charakterze. Badania nad cia\xc5\x82em w kulturze wykaza\xc5\x82y trajektorie relacji wewn\xc4\x85trz \xc5\x9bwiata sportu (Eichberg 1998, 2010; Bale 1996, 2002 i 2004). Hegemonicznym modelem wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej kultury cia\xc5\x82a na Zachodzie jest sport wyczynowy, prze\xc5\x82o\xc5\xbcenie ruchu na bicie rekord\xc3\xb3w. Konkurencje sportowe kontynuuj\xc4\x85 logik\xc4\x99 wydajno\xc5\x9bci-produktywno\xc5\x9bci przez przekszta\xc5\x82cenia cia\xc5\x82a oraz tworz\xc4\x85 rankingi \xe2\x80\x93 piramid\xc4\x99 z elitarnych sport\xc3\xb3w z wygranymi umieszczonymi na g\xc3\xb3rze, a przegranymi na dole. Dzi\xc4\x99ki ruchowi sportowemu ludzie manifestuj\xc4\x85 teatr produkcji._NEWLINE_Kontrastuj\xc4\x85cym modelem wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej kultury cia\xc5\x82a jest dostarczanie ludziom sportu masowego. W gimnastyce i treningu fitness, cia\xc5\x82o zostaje poddane dyscyplinie zasad \xe2\x80\x9enaukowych\xe2\x80\x9d, geometrycznych lub estetycznych, porz\xc4\x85dku spo\xc5\x82ecznego (Roubal 2007). Poprzez rytmiczne powtarzanie i formaln\xc4\x85 homogenizacj\xc4\x99, poszczeg\xc3\xb3lne cia\xc5\x82a ludzkie s\xc4\x85 zintegrowane w wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, kt\xc3\xb3ra jest zalecana w odniesieniu do reprodukcji jako zdrowa i wychowawcza. Poprzez fitness ludzie uwalniaj\xc4\x85 poprawny rytua\xc5\x82 reprodukcyjny oraz integracj\xc4\x99._NEWLINE_Trzeci model wyst\xc4\x99puje w popularnych \xc5\x9bwi\xc4\x99tach \xe2\x80\x93 ta\xc5\x84ca i zabawy. W karnawale i sporcie ludowym, ludzie spotykaj\xc4\x85 ludzi wed\xc5\x82ug \xc5\x9bwi\xc4\x85tecznego ruchu. Tego typu spotkania mog\xc4\x85 da\xc4\x87 \xc5\xbcycie odg\xc3\xb3rnym ustaleniom osi\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87 produktywnych w sporcie oraz reprodukcji w fitnessie. Jednak\xc5\xbce do\xc5\x9bwiadczenie poprzez cia\xc5\x82o popularnego \xc5\x9bwi\xc4\x99ta, ta\xc5\x84ca, zabawy i gry to produktywno\xc5\x9b\xc4\x87 sama w sobie \xe2\x80\x93 to celebrowanie relacji w ruchu._NEWLINE_Praktyki sportu w ich r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9bci i ich zmianie historycznej, wyja\xc5\x9bniaj\xc4\x85 zatem wewn\xc4\x99trzne sprzeczno\xc5\x9bci \xc5\xbcycia spo\xc5\x82ecznego bardziej og\xc3\xb3lnie \xe2\x80\x93 sprzeczno\xc5\x9bci mi\xc4\x99dzy pa\xc5\x84stwem, rynkiem i spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwem obywatelskim. Ruchy w kulturze cia\xc5\x82a rzucaj\xc4\x85 \xc5\x9bwiat\xc5\x82o na z\xc5\x82o\xc5\xbcono\xc5\x9b\xc4\x87 stosunk\xc3\xb3w spo\xc5\x82ecznych.\n_START_SECTION_\nKultury cia\xc5\x82a\n_START_PARAGRAPH_\n\xe2\x80\x9eKultura\xe2\x80\x9d w liczbie pojedynczej jest abstrakcj\xc4\x85. Badanie nad kultur\xc4\x85 cia\xc5\x82a jest zawsze badaniem kultury w odniesieniu do cia\xc5\x82a w liczbie mnogiej. Kultury cia\xc5\x82a pokazuj\xc4\x85 ludzkie \xc5\xbcycie w r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9bci i r\xc3\xb3\xc5\xbcnicach, asymilacji i wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu, konflikcie i sprzeczno\xc5\x9bci. Wymaga to podej\xc5\x9bcia por\xc3\xb3wnawczego do inno\xc5\x9bci. Kultura jest ju\xc5\xbc badana jako kultury od czasu powstania szko\xc5\x82y relatywizmu kulturowego w antropologii ameryka\xc5\x84skiej (American Antropological Association) w 1930 roku (Ruth Benedict). Studia postkolonialne mia\xc5\x82y t\xc4\x85 ponown\xc4\x85 pluralistyczn\xc4\x85 perspektyw\xc4\x99 (Bale 1996 i 2004; Brownell 1995; Azoy 2003; Leseth 2004). Dyskurs w liczbie pojedynczej, czyli cia\xc5\x82o w naszym spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie sta\xc5\x82 si\xc4\x99 problematyczny w konfrontacji z kulturami cia\xc5\x82a w konfliktach i napi\xc4\x99ciu. Wielo\xc5\x9b\xc4\x87 i r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9b\xc4\x87 kultur cia\xc5\x82a jest jednak nie tylko kwesti\xc4\x85 zewn\xc4\x99trznych stosunk\xc3\xb3w. S\xc4\x85 te\xc5\xbc kultury cia\xc5\x82a w liczbie mnogiej wewn\xc4\x85trz danego spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa. Badania habitusu r\xc3\xb3\xc5\xbcnych klas kultur m\xc5\x82odzie\xc5\xbcowych, kultur to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci p\xc5\x82ci itp. otworzy\xc5\x82y si\xc4\x99 na g\xc5\x82\xc4\x99bszy wgl\xc4\x85d co do r\xc3\xb3\xc5\xbcnicowania spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa obywatelskiego.\n_START_SECTION_\nAnaliza konfiguracji\n_START_PARAGRAPH_\nBadania nad miejscem cia\xc5\x82a w kulturze pr\xc3\xb3buj\xc4\x85 zrozumie\xc4\x87 praktyki cielesne jako wzorce ujawniaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 wewn\xc4\x99trznych napi\xc4\x99\xc4\x87 i sprzeczno\xc5\x9bci w danym spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwie. W celu analizy tych po\xc5\x82\xc4\x85cze\xc5\x84, studia nad kultur\xc4\x85 cia\xc5\x82a zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82y uwag\xc4\x99 na konfiguracj\xc4\x99 ruchu w czasie i przestrzeni, energi\xc4\x99 ruchu, jej relacje interpersonalne i uprzedmiotowione. Na tej podstawie ludzie buduj\xc4\x85 super-struktur\xc4\x99, nadbudow\xc4\x99 z\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 z idei i instytucji. Organizuj\xc4\x85 i odzwierciedlaj\xc4\x85 kultur\xc4\x99 cia\xc5\x82a w odniesieniu do dzia\xc5\x82a\xc5\x84 zbiorowych i wsp\xc3\xb3lnych interes\xc3\xb3w (Eichberg 1978; Dietrich 2001: 10-32)._NEWLINE_Poprzez opracowanie kompleksowej interakcji pomi\xc4\x99dzy praktyk\xc4\x85 cia\xc5\x82a a superstruktur\xc4\x85 idei oraz \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci, badania nad aspektem cia\xc5\x82a w kulturze stanowi\xc4\x85 wyzwanie dla antropologii historii i socjologii._NEWLINE_Jak powiedzia\xc5\x82 M. Foucault: \xe2\x80\x9ecia\xc5\x82o w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci napi\xc4\x99tnowane jest histori\xc4\x85, przez co staje si\xc4\x99 swoistym tekstem, cia\xc5\x82em intencjonalnym, symbolicznym, znacz\xc4\x85cym, spo\xc5\x82eczno-kulturow\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x85.\xe2\x80\x9d'