b'\n_START_ARTICLE_\nPlanetologia\n_START_PARAGRAPH_\nPlanetologia (nauki planetarne) \xe2\x80\x93 interdyscyplinarna dziedzina nauki, wywodz\xc4\x85ca si\xc4\x99 z astronomii, zajmuj\xc4\x85ca si\xc4\x99 badaniem budowy i ewolucji planet, ksi\xc4\x99\xc5\xbcyc\xc3\xb3w, oraz mniejszych cia\xc5\x82 niebieskich, a tak\xc5\xbce proces\xc3\xb3w na nich zachodz\xc4\x85cych. Dzi\xc4\x99ki rozwojowi bada\xc5\x84 kosmosu od II po\xc5\x82owy XX wieku, w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci misjom automatycznych sond kosmicznych, mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci badania planet Uk\xc5\x82adu S\xc5\x82onecznego nie ograniczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 ju\xc5\xbc do samych obserwacji astronomicznych. Coraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciej w badaniach planetologicznych wykorzystywane s\xc4\x85 metody geofizyczne i geologiczne._NEWLINE_Nauki o Ziemi r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mog\xc4\x85 by\xc4\x87 rozumiane jako cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 nauk planetarnych. Na niekt\xc3\xb3rych uczelniach wy\xc5\xbcszych istniej\xc4\x85 jednostki badawcze zajmuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 zar\xc3\xb3wno naukami o Ziemi, jak i innych planetach, lub kierunki studi\xc3\xb3w \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85ce te dziedziny (np. \xe2\x80\x9eGeofizyka w Geologii\xe2\x80\x9d na Uniwersytecie Warszawskim).\n_START_SECTION_\nTeledetekcja\n_START_PARAGRAPH_\nPrzy badaniu planet i ksi\xc4\x99\xc5\xbcyc\xc3\xb3w Uk\xc5\x82adu S\xc5\x82onecznego wykorzystuje si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie metody teledetekcyjne, prowadz\xc4\x85c obserwacje z Ziemi i z kosmosu. Badania planet wykraczaj\xc4\x85ce poza mechanik\xc4\x99 nieba rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 z rozwojem teleskop\xc3\xb3w, kiedy mo\xc5\xbcliwe sta\xc5\x82o si\xc4\x99 identyfikowanie szczeg\xc3\xb3\xc5\x82\xc3\xb3w ich powierzchni; w XIX wieku powsta\xc5\x82y pierwsze mapy Marsa. Obserwacje radioteleskopowe w latach 70. XX wieku pozwoli\xc5\x82y pozna\xc4\x87 ukszta\xc5\x82towanie powierzchni Wenus. Obserwacje naziemne i z niskiej orbity oko\xc5\x82oziemskiej s\xc4\x85 kontynuowane tak\xc5\xbce w epoce lot\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzyplanetarnych. Radary naziemne s\xc4\x85 regularnie wykorzystywane do obserwacji planetoid bliskich Ziemi_NEWLINE_Obecnie najwi\xc4\x99cej informacji warto\xc5\x9bciowych dla planetologii dostarczaj\xc4\x85 sondy kosmiczne przelatuj\xc4\x85ce w pobli\xc5\xbcu planet i orbituj\xc4\x85ce wok\xc3\xb3\xc5\x82 nich. Do tej pory (2018) uda\xc5\x82o si\xc4\x99 wprowadzi\xc4\x87 sztuczne satelity na orbity wok\xc3\xb3\xc5\x82 Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca, sze\xc5\x9bciu planet Uk\xc5\x82adu S\xc5\x82onecznego (z wyj\xc4\x85tkiem Urana i Neptuna), a tak\xc5\xbce niekt\xc3\xb3rych planetoid i j\xc4\x85dra komety 67P/Czuriumow-Gierasimienko._NEWLINE_Obserwacje ukszta\xc5\x82towania powierzchni (w \xc5\x9bwietle widzialnym, podczerwieni oraz radarowe) pozwalaj\xc4\x85 na dokonanie analiz geomorfologicznych. Dzi\xc4\x99ki nim mo\xc5\xbcliwe jest postawienie hipotez dotycz\xc4\x85cych zjawisk kszta\xc5\x82tuj\xc4\x85cych powierzchni\xc4\x99, w tym proces\xc3\xb3w impaktowych, tektonicznych i wulkanicznych. Prowadzone s\xc4\x85 tak\xc5\xbce obserwacje spektroskopowe, ujawniaj\xc4\x85ce sk\xc5\x82ad chemiczny powierzchni i dystrybucj\xc4\x99 minera\xc5\x82\xc3\xb3w. Satelita kr\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cy po orbicie planety lub ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca dostarcza informacji o polu grawitacyjnym okr\xc4\x85\xc5\xbcanego cia\xc5\x82a, pozwalaj\xc4\x85cych planetologom tworzy\xc4\x87 modele jego budowy wewn\xc4\x99trznej.\n_START_SECTION_\nBadania powierzchniowe\n_START_PARAGRAPH_\nW miar\xc4\x99 rozwoju planetologii mo\xc5\xbcliwe staje si\xc4\x99 u\xc5\xbcywanie na innych cia\xc5\x82ach niebieskich metod badawczych wypracowanych na Ziemi. Badania takie s\xc4\x85 prowadzone przez l\xc4\x85downiki, \xc5\x82aziki, a w przypadku Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca tak\xc5\xbce astronaut\xc3\xb3w. W ramach programu Apollo na Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyc dostarczony zosta\xc5\x82 zestaw instrument\xc3\xb3w ALSEP, dzi\xc4\x99ki kt\xc3\xb3remu przeprowadzone zosta\xc5\x82y m.in. eksperymenty sejsmiczne (aktywne i pasywne) i magnetometryczne. Sonda InSight, kt\xc3\xb3ra wyl\xc4\x85dowa\xc5\x82a na Marsie w 2018 roku, ma mierzy\xc4\x87 m.in. aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 sejsmiczn\xc4\x85 planety i strumie\xc5\x84 ciep\xc5\x82a dochodz\xc4\x85cy z jej wn\xc4\x99trza._NEWLINE_Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie, dzi\xc4\x99ki zainteresowaniu mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 istnienia \xc5\xbcycia i planami wyprawy za\xc5\x82ogowej, szczeg\xc3\xb3lnie rozwija si\xc4\x99 geologia Marsa. Na powierzchni planety dzia\xc5\x82aj\xc4\x85 (stan na marzec 2019) dwa roboty, stacjonarny l\xc4\x85downik InSight do bada\xc5\x84 geofizycznych i \xc5\x82azik Curiosity misji Mars Science Laboratory, wyposa\xc5\xbcony w laboratorium, umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85ce m.in. badania mineralogiczne pr\xc3\xb3bek, obserwacje radiometryczne i meteorologiczne. Marsja\xc5\x84skie l\xc4\x85downiki sond Viking w latach 1970. prowadzi\xc5\x82y nawet badania biologiczne.\n_START_SECTION_\nAnalizy pr\xc3\xb3bek\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wnym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em pr\xc3\xb3bek materii pochodz\xc4\x85cej z cia\xc5\x82 Uk\xc5\x82adu S\xc5\x82onecznego s\xc4\x85 meteoryty. Zidentyfikowano w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich ska\xc5\x82y wyrzucone z powierzchni Marsa (m.in. Allan Hills 84001 i Northwest Africa 7034), Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca (np. Yamato 791197) i Westy (meteoryty HED). Takie pr\xc3\xb3bki, poddane badaniom laboratoryjnym, stanowi\xc4\x85 \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o wiedzy o budowie innych cia\xc5\x82 niebieskich. Meteoryty pochodz\xc4\x85ce z Marsa s\xc4\x85 jak dot\xc4\x85d jedynym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em ska\xc5\x82 z tej planety na Ziemi._NEWLINE_Za\xc5\x82ogowe loty Apollo i bezza\xc5\x82ogowe misje \xc5\x81una na Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyc pozwoli\xc5\x82y zdoby\xc4\x87 pr\xc3\xb3bki ska\xc5\x82 z tego globu, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y poddane analizom na Ziemi. Sondy przywioz\xc5\x82y tak\xc5\xbce materi\xc4\x99 z komety 81P/Wild i planetoidy (25143) Itokawa, wzbogacaj\xc4\x85c wiedz\xc4\x99 nie tylko o tych cia\xc5\x82ach, ale tak\xc5\xbce o historii i ewolucji Uk\xc5\x82adu S\xc5\x82onecznego. W planach jest misja maj\xc4\x85ca na celu dostarczenie na Ziemi\xc4\x99 ska\xc5\x82 pochodz\xc4\x85cych bezpo\xc5\x9brednio z Marsa, rozwa\xc5\xbcane by\xc5\x82o nawet przechwycenie ma\xc5\x82ej planetoidy bliskiej Ziemi.\n_START_SECTION_\nBadania teoretyczne\n_START_PARAGRAPH_\nW ramach planetologii prowadzone s\xc4\x85 tak\xc5\xbce badania teoretyczne. Jednym z ich du\xc5\xbcych sukces\xc3\xb3w by\xc5\x82o przewidzenie aktywno\xc5\x9bci wulkanicznej na Io, ksi\xc4\x99\xc5\xbcycu Jowisza, na kr\xc3\xb3tko przed przelotem sond Voyager, dokonane na podstawie oblicze\xc5\x84 ilo\xc5\x9bci ciep\xc5\x82a wydzielanego przez si\xc5\x82y p\xc5\x82ywowe pochodz\xc4\x85ce od planety.'