b"\n_START_ARTICLE_\nGeografia Turks i Caicos\n_START_PARAGRAPH_\nTurks i Caicos jest zamorskim terytorium Wielkiej Brytanii, le\xc5\xbc\xc4\x85cym w Ameryce \xc5\x9arodkowej, na Oceanie Atlantyckim. Wyspy rozci\xc4\x85gaj\xc4\x85 si\xc4\x99 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Haiti, w po\xc5\x82udniowo-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci archipelagu Baham\xc3\xb3w. Archipelag cechuje si\xc4\x99 nizinnym krajobrazem, gdzie panuje tropikalny, wilgotny klimat.\n_START_SECTION_\nPowierzchnia, skrajne punkty i granice\n_START_PARAGRAPH_\nPowierzchnia - 430 km\xc2\xb2_NEWLINE_Skrajne punkty: p\xc3\xb3\xc5\x82nocny 21\xc2\xb050'N, po\xc5\x82udniowy 20\xc2\xb056'N, zachodni 72\xc2\xb031'W, wschodni 70\xc2\xb042'W. Wyspy rozci\xc4\x85gaj\xc4\x85 si\xc4\x99 na d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 150 km z zachodu na wsch\xc3\xb3d._NEWLINE_Archipelag poprzez wody terytorialne Oceanu Atlantyckiego granicz\xc4\x85 od zachodu z Bahamami._NEWLINE_Linia brzegowa - 389 km\n_START_SECTION_\nUkszta\xc5\x82towanie poziome\n_START_PARAGRAPH_\nArchipelag Turks i Caicos sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z dw\xc3\xb3ch grup wysp: Turks na wschodzie i Caicos na zachodzie. Terytorium to obejmuje oko\xc5\x82o 40 koralowych wysp, w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych 8 jest zamieszkanych. Najwi\xc4\x99kszymi wyspami s\xc4\x85: Middle Caicos (144km\xc2\xb2), Providenciales (122km\xc2\xb2), North Caicos (116km\xc2\xb2), East Caicos (bezludna - 91km\xc2\xb2), West Caicos (bezludna - 28km\xc2\xb2), South Caicos (21km\xc2\xb2), Grand Turk Island (17km\xc2\xb2), Salt Cay (7km\xc2\xb2), Parrot Cay (6km\xc2\xb2), Big Ambergis Cay (4km\xc2\xb2) ,Little Ambergis Cay (bezludna - 4km\xc2\xb2), Pine Cay (3km\xc2\xb2). Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 wysp posiada dobrze rozwini\xc4\x99t\xc4\x85 lini\xc4\x99 brzegow\xc4\x85, dotyczy to zw\xc5\x82aszcza wysp Caicos, gdzie liczne s\xc4\x85 g\xc5\x82\xc4\x99boko wci\xc4\x99te, w\xc4\x85skie zatoki. Grupa mniejszych wysp Turks ma s\xc5\x82abiej rozwini\xc4\x99t\xc4\x85 lini\xc4\x99 brzegow\xc4\x85. Wybrze\xc5\xbce jest niskie, pla\xc5\xbcowe i rafowe, a miejscami tak\xc5\xbce namorzynowe. Wyspy otaczaj\xc4\x85 rafy koralowe.\n_START_SECTION_\nBudowa geologiczna i rze\xc5\xbaba\n_START_PARAGRAPH_\nTurks i Caicos le\xc5\xbc\xc4\x85 poza pasem wulkanicznego \xc5\x82uku Antyli, na obszarze p\xc5\x82yty p\xc3\xb3\xc5\x82nocnoameryka\xc5\x84skiej. Wyspy s\xc4\x85 pochodzenia rafowego i wynurzy\xc5\x82y si\xc4\x99 na powierzchni\xc4\x99 w okresie czwartorz\xc4\x99du. Wyspy buduj\xc4\x85 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie czwartorz\xc4\x99dowe osady wapienne, do kt\xc3\xb3rych nale\xc5\xbc\xc4\x85 wapienie organodetrytyczne, rafowe i oolitowe. Wyspy stanowi\xc4\x85 przed\xc5\x82u\xc5\xbcenie kontynentu Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i le\xc5\xbc\xc4\x85 na platformie florydzko-bahamskiej._NEWLINE_Archipelag wysp jest wybitnie nizinny, niemal pozbawiony wyra\xc5\xbanych wzniesie\xc5\x84. Najwy\xc5\xbcszy punkt, Blue Hills w zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Providenciales to jedynie 49 m n.p.m. Przeci\xc4\x99tna wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 wysp to kilka metr\xc3\xb3w nad poziomem morza. Na wyspach charakterystyczne s\xc4\x85 zjawiska krasowe.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nWyspy le\xc5\xbc\xc4\x85 w strefie klimatu r\xc3\xb3wnikowego, kt\xc3\xb3ry kszta\xc5\x82towany jest przez p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnie pasaty, w niewielkim stopniu przez Wy\xc5\xbc Azorski. Wp\xc5\x82yw na pogod\xc4\x99 maj\xc4\x85 tak\xc5\xbce ciep\xc5\x82e pr\xc4\x85dy morskie i poziom nas\xc5\x82onecznienia._NEWLINE_Temperatury s\xc4\x85 wysokie, typowe dla klimatu r\xc3\xb3wnikowego. \xc5\x9arednia roczna wynosi oko\xc5\x82o 26 \xc2\xb0C, a r\xc3\xb3\xc5\xbcnice w skali roku s\xc4\x85 niewielkie. W okresie zimowym \xc5\x9brednie warto\xc5\x9bci termiczne wynosz\xc4\x85 22-24 \xc2\xb0C, latem 26-28 \xc2\xb0C. Amplitudy dobowe tak\xc5\xbce s\xc4\x85 niewielkie i na archipelagu nie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 ekstrema termiczne._NEWLINE_Opady s\xc4\x85 wysokie, a ich \xc5\x9brednia roczna wynosi 1 500 mm. Nie ma wyra\xc5\xbanej pory suchej, cho\xc4\x87 w okresie zimowym opady s\xc4\x85 niewielkie - w styczniu i w lutym wynosz\xc4\x85 nieco powy\xc5\xbcej 50 mm na miesi\xc4\x85c. Najwi\xc4\x99ksze opady notuje si\xc4\x99 latem, szczeg\xc3\xb3lnie w sierpniu i wrze\xc5\x9bniu, kiedy \xc5\x9brednio na miesi\xc4\x85c spada ponad 150 mm deszczu. Przez wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 roku panuje wysoka wilgotno\xc5\x9b\xc4\x87 powietrza, a w okresie letnio-jesiennym Turks i Caicos nawiedzaj\xc4\x85 huragany.\n_START_SECTION_\nWody\n_START_PARAGRAPH_\nWody powierzchniowe s\xc4\x85 bardzo ubogie, praktycznie nie istnieje sie\xc4\x87 rzeczna. Przyczyn\xc4\x85 si\xc4\x99 warunki geologiczne wysp. W wielu miejscach wody powierzchniowe s\xc4\x85 zasolone, przez co istnieje wysoki deficyt wody s\xc5\x82odkiej. Na Turks i Caicos le\xc5\xbc\xc4\x85 niewielkie obszary bagienne.\n_START_SECTION_\nGleby\n_START_PARAGRAPH_\nPowszechn\xc4\x85 pokryw\xc4\x85 glebow\xc4\x85 s\xc4\x85 warstwy gleb czerwonych i brunatnych powstaj\xc4\x85cych w wyniku wietrzenia wapiennego pod\xc5\x82o\xc5\xbca. Gleby s\xc4\x85 charakterystyczne dla obszar\xc3\xb3w sawannowych.\n_START_SECTION_\nFlora i fauna\n_START_PARAGRAPH_\nMimo wysokich opad\xc3\xb3w deszczu, na wyspach charakterystyczn\xc4\x85 ro\xc5\x9blinno\xc5\x9bci\xc4\x85 s\xc4\x85 suchoro\xc5\x9bla typu sawannowego. Na wybrze\xc5\xbcach spotykane s\xc4\x85 zaro\xc5\x9bla namorzynowe, a powszechnym gatunkiem drzew s\xc4\x85 palmy. Na wyspach rosn\xc4\x85 niewielkie po\xc5\x82acie las\xc3\xb3w podzwrotnikowych. W wodach otaczaj\xc4\x85cych wyspy rosn\xc4\x85 rafy koralowe._NEWLINE_\xc5\x9awiat zwierz\xc4\x85t pozbawiony jest niemal ssak\xc3\xb3w l\xc4\x85dowych. Powszechne s\xc4\x85 zwierz\xc4\x99ta \xc5\xbcyj\xc4\x85ce w wodzie lub prowadz\xc4\x85ce wodno-l\xc4\x85dowy tryb \xc5\xbcycia. Nale\xc5\xbc\xc4\x85 do nich liczne gatunki ptak\xc3\xb3w morskich, skorupiaki (m.in. kolczaste homary), wiele gatunk\xc3\xb3w ryb w tym rekiny. Do ciekawych gatunk\xc3\xb3w ptak\xc3\xb3w, zaliczy\xc4\x87 nale\xc5\xbcy \xc5\xbcyj\xc4\x85ce na North Caicos flamingi. Do gad\xc3\xb3w nale\xc5\xbc\xc4\x85 przede wszystkim \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82wie morskie, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 zagro\xc5\xbcone wygini\xc4\x99ciem."