b'\n_START_ARTICLE_\nNeptun (pierwiastek)\n_START_SECTION_\nNeptun w glebie\n_START_PARAGRAPH_\nZawarto\xc5\x9b\xc4\x87 neptunu w glebie jest bardzo niska. St\xc4\x99\xc5\xbcenie \xc2\xb2\xc2\xb3\xe2\x81\xb7Np w ska\xc5\xbconym opadem promieniotw\xc3\xb3rczym obszarze jest mniejsze ni\xc5\xbc 1% st\xc4\x99\xc5\xbcenia \xc2\xb2\xc2\xb3\xe2\x81\xb9Pu, co odpowiada promieniowaniu rz\xc4\x99du 10\xe2\x81\xbb\xc2\xb9\xe2\x81\xb6 Ci/g. Neptun najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej wyst\xc4\x99puje w \xc5\x9brodowisku w postaci tlenku neptunu(IV) NpO\xe2\x82\x82, chocia\xc5\xbc mog\xc4\x85 by\xc4\x87 obecne tak\xc5\xbce inne jego zwi\xc4\x85zki. Neptun og\xc3\xb3lnie jest bardziej mobilny od innych transuranowc\xc3\xb3w, takich jak pluton, ameryk czy kiur, i mo\xc5\xbce przenika\xc4\x87 wraz z s\xc4\x85cz\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 wod\xc4\x85 do ni\xc5\xbcszych warstw gleby. Neptun z \xc5\x82atwo\xc5\x9bci\xc4\x85 przylega do cz\xc4\x85stek gleby, co powoduje jego oko\xc5\x82o 5-krotne zat\xc4\x99\xc5\xbcenie w stosunku do st\xc4\x99\xc5\xbcenia w wodzie mi\xc4\x99dzyw\xc4\x99z\xc5\x82owej gleby. Jeszcze wi\xc4\x99ksze st\xc4\x99\xc5\xbcenia neptunu mog\xc4\x85 powstawa\xc4\x87 w glebach gliniastych. St\xc4\x99\xc5\xbcenie neptunu w ro\xc5\x9blinach, z powodu \xc5\x82atwej przyswajalno\xc5\x9bci, jest takie samo jak w glebie.\n_START_SECTION_\nMasa krytyczna\n_START_PARAGRAPH_\nNajwi\xc4\x99cej bada\xc5\x84 nad mas\xc4\x85 krytyczn\xc4\x85 neptunu dotyczy izotopu \xc2\xb2\xc2\xb3\xe2\x81\xb7Np ze wzgl\xc4\x99du na jego powstawanie jako produktu ubocznego pracy reaktor\xc3\xb3w j\xc4\x85drowych. Znajomo\xc5\x9b\xc4\x87 masy krytycznej jest istotna w zwi\xc4\x85zku z potencjalnymi zastosowaniami tego izotopu jako materia\xc5\x82u rozszczepialnego w broni j\xc4\x85drowej. W zastosowaniach cywilnych znajomo\xc5\x9b\xc4\x87 masy krytycznej wykorzystywana jest do planowania bezpiecznego przechowywania odpad\xc3\xb3w promieniotw\xc3\xb3rczych zawieraj\xc4\x85cych neptun. Ilo\xc5\x9b\xc4\x87 neptunu umieszczanego w zbiorniku do przechowywania nie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 zbli\xc5\xbcona do masy krytycznej. Istniej\xc4\x85 tak\xc5\xbce okre\xc5\x9blone regulacje dotycz\xc4\x85ce maksymalnej zawarto\xc5\x9bci danego izotopu podczas transportu. W do\xc5\x9bwiadczeniach z pr\xc3\xb3bkami o masie do 6 kg okre\xc5\x9blono, \xc5\xbce masa krytyczna neptunu-237 nieotoczonego reflektorem le\xc5\xbcy w okolicach 60 kg. Przeprowadzone analizy wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce masa krytyczna nieos\xc5\x82oni\xc4\x99tego reflektorem neptunu-237 mie\xc5\x9bci si\xc4\x99, zale\xc5\xbcnie od u\xc5\xbcytego modelu oblicze\xc5\x84, w zakresie 63\xe2\x80\x9381,9 kg, dla otoczonego wod\xc4\x85 \xe2\x80\x93 57,5\xe2\x80\x9375,4\xc2\xa0kg, a stal\xc4\x85 \xe2\x80\x93 38,6\xe2\x80\x9350 \xc2\xa0kg.\n_START_SECTION_\nWodorki\n_START_PARAGRAPH_\nW wyniku reakcji neptunu z wodorem otrzymuje si\xc4\x99 wodorki. Otrzymano i opisano dwa wodorki neptunu, niestechiometryczny NpH2\xc2\xa0+\xc2\xa0x (x = 0\xe2\x80\x930,7) i NpH\xe2\x82\x83. Ustalono, \xc5\xbce NpH2\xc2\xa0+\xc2\xa0x ma struktur\xc4\x99 regularn\xc4\x85, \xc5\x9bciennie centrowan\xc4\x85 (fcc). Dla NpH\xe2\x82\x83 potwierdzono struktur\xc4\x99 heksagonaln\xc4\x85. Zmierzone g\xc4\x99sto\xc5\x9bci wodork\xc3\xb3w neptunu wynosz\xc4\x85 10,4 g/cm\xc2\xb3 dla NpH2\xc2\xa0+\xc2\xa0x i 9,64 g/cm\xc2\xb3 dla NpH\xe2\x82\x83. Pojemno\xc5\x9b\xc4\x87 cieplna wodork\xc3\xb3w neptunu nie jest znana, jednak dla NpH\xe2\x82\x82\xe2\x82\x8d\xe2\x82\x9b\xe2\x82\x8e oszacowano, \xc5\xbce C\xe2\x82\x9a w temperaturze 25\xc2\xa0\xc2\xb0C wynosi 47,279 J/(mol\xc2\xb7K)._NEWLINE_W\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci chemiczne wodork\xc3\xb3w neptunu s\xc4\x85 s\xc5\x82abo opisane. Znany jest fakt rozk\xc5\x82adu wodorku neptunu w pr\xc3\xb3\xc5\xbcni, powy\xc5\xbcej temperatury 300\xc2\xa0\xc2\xb0C, z utworzeniem bardzo drobnego, pierwiastkowego neptunu wykazuj\xc4\x85cego w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci piroforyczne.\n_START_SECTION_\nMateria\xc5\x82 rozszczepialny\n_START_PARAGRAPH_\nNeptun nale\xc5\xbcy do materia\xc5\x82\xc3\xb3w rozszczepialnych, st\xc4\x85d te\xc5\xbc teoretycznie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 u\xc5\xbcywany jako paliwo do reaktor\xc3\xb3w pr\xc4\x99dkich lub w broni j\xc4\x85drowej. Z tego powodu od 1999 roku Mi\xc4\x99dzynarodowa Agencja Energii Atomowej monitoruje produkcj\xc4\x99 i badania nad czystym neptunem. Do 2003 r., globalna produkcja neptunu \xc2\xb2\xc2\xb3\xe2\x81\xb7Np w cywilnych reaktorach j\xc4\x85drowych wynios\xc5\x82a 54\xc2\xa0000 kg, co wystarczy\xc5\x82oby do uzyskania oko\xc5\x82o 1000 mas krytycznych tego izotopu.\n_START_SECTION_\nRadiochemia\n_START_PARAGRAPH_\nW radiochemii \xc2\xb2\xc2\xb3\xe2\x81\xb7Np jest wykorzystywany do konstrukcji detektor\xc3\xb3w neutron\xc3\xb3w wysokoenergetycznych o energiach rz\xc4\x99du MeV.\n_START_SECTION_\nBadanie nadprzewodnictwa\n_START_PARAGRAPH_\nZwi\xc4\x85zki zawieraj\xc4\x85ce neptun oraz pluton znajduj\xc4\x85 zastosowanie w badaniach dotycz\xc4\x85cych nadprzewodnictwa. Mimo \xc5\xbce pierwiastki z elektronami podpow\xc5\x82oki f wykazuj\xc4\x85 ni\xc5\xbcsze temperatury nadprzewodnictwa, to w stosunku do zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w zawieraj\xc4\x85cych pierwiastki d-elektronowe, \xc5\x82atwiej jest takie zwi\xc4\x85zki otrzyma\xc4\x87 i zrozumie\xc4\x87 zachodz\xc4\x85ce w nich zjawisko nadprzewodnictwa.\n_START_SECTION_\nZagro\xc5\xbcenia dla ludzi\n_START_PARAGRAPH_\nNeptun mo\xc5\xbce dosta\xc4\x87 si\xc4\x99 do cia\xc5\x82a cz\xc5\x82owieka poprzez jedzenie, wod\xc4\x99 lub, co jest mniej prawdopodobne, poprzez oddychanie, np. jako sk\xc5\x82adnik kurzu. Dawka poch\xc5\x82oni\xc4\x99ta w wyniku spo\xc5\xbcycia lub inhalacji jest wydzielana prawie w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci z cia\xc5\x82a cz\xc5\x82owieka w ci\xc4\x85gu kilku dni. Do krwiobiegu przedostaje si\xc4\x99 ok. 0,05% poch\xc5\x82oni\xc4\x99tej ilo\xc5\x9bci neptunu. Po\xc5\x82owa tej ilo\xc5\x9bci odk\xc5\x82ada si\xc4\x99 w szkielecie, oko\xc5\x82o 10% w w\xc4\x85trobie, oko\xc5\x82o 5% w pozosta\xc5\x82ych tkankach mi\xc4\x99kkich, a reszta stopniowo wydalana jest z moczem. Biologiczny okres p\xc3\xb3\xc5\x82trwania dla szkieletu i w\xc4\x85troby wynosi odpowiednio 50 i 20 lat. Ilo\xc5\x9b\xc4\x87 dawki poch\xc5\x82oni\xc4\x99tej przez szkielet i w\xc4\x85trob\xc4\x99 zale\xc5\xbcy od wieku organizmu, przy czym u\xc5\x82amek dawki poch\xc5\x82oni\xc4\x99tej przez w\xc4\x85trob\xc4\x99 zwi\xc4\x99ksza si\xc4\x99 wraz z wiekiem. Neptun w szkielecie odk\xc5\x82ada si\xc4\x99 na powierzchni ko\xc5\x9bci i z czasem przenika w g\xc5\x82\xc4\x85b tkanki kostnej. Opr\xc3\xb3cz zagro\xc5\xbcenia spowodowanego poch\xc5\x82oni\xc4\x99ciem dawki, istnieje zagro\xc5\xbcenie spowodowane promieniowaniem gamma emitowanym przez neptun-236 i neptun-237 oraz produkt jego rozpadu, protaktyn-233. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym zagro\xc5\xbceniem dla zdrowia cz\xc5\x82owieka jest nowotw\xc3\xb3r z\xc5\x82o\xc5\x9bliwy, kt\xc3\xb3ry mo\xc5\xbce by\xc4\x87 spowodowany przez promieniowanie emitowane przez neptun od\xc5\x82o\xc5\xbcony na powierzchni ko\xc5\x9bci lub w w\xc4\x85trobie.\n_START_SECTION_\nOdpady zawieraj\xc4\x85ce neptun\n_START_PARAGRAPH_\nNeptun, jak i inne pierwiastki promieniotw\xc3\xb3rcze wchodz\xc4\x85ce w sk\xc5\x82ad odpad\xc3\xb3w powstaj\xc4\x85cych ze zu\xc5\xbcytego paliwa j\xc4\x85drowego, mo\xc5\xbce by\xc4\x87 powt\xc3\xb3rnie przetwarzany, m.in. z wykorzystaniem procesu PUREX, lub zabezpieczany i trwale sk\xc5\x82adowany. Przetwarzanie odpad\xc3\xb3w zawieraj\xc4\x85cych neptun mo\xc5\xbce polega\xc4\x87 na neutralizacji kwa\xc5\x9bnego wodnego roztworu za pomoc\xc4\x85 NaOH, w wyniku czego powstaje szlam zawieraj\xc4\x85cy pewne ilo\xc5\x9bci zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w neptunu. St\xc4\x99\xc5\xbcenie neptunu w szlamie zale\xc5\xbcy od pochodzenia odpad\xc3\xb3w i konkretnej metody przetwarzania. Gdy st\xc4\x99\xc5\xbcenie neptunu w odpadach jest na tyle wysokie, by jego odzyskanie mia\xc5\x82o sens praktyczny i ekonomiczny, neptun poddaje si\xc4\x99 oczyszczeniu, a nast\xc4\x99pnie przetworzeniu w pluton-238 lub uran._NEWLINE_Jednym ze sposob\xc3\xb3w usuwania odpad\xc3\xb3w promieniotw\xc3\xb3rczych jest sk\xc5\x82adowanie ich w g\xc5\x82\xc4\x99bokich warstwach geologicznych, na g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci od kilkudziesi\xc4\x99ciu do wieluset metr\xc3\xb3w, w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od terenu i rodzaju sk\xc5\x82adowanych odpad\xc3\xb3w. Jest to najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej stosowana metoda w przypadku sk\xc5\x82adowania odpad\xc3\xb3w o du\xc5\xbcej promieniotw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci. Mimo \xc5\xbce odpady takie zawieraj\xc4\x85 zazwyczaj niewielkie ilo\xc5\x9bci neptunu, to jego ilo\xc5\x9b\xc4\x87 wzrasta wraz z up\xc5\x82ywem czasu na skutek rozpadu \xce\xb1 ameryku-241 o T1/2 = 432,7 lat. Ze wzgl\xc4\x99du na d\xc5\x82ugi okres p\xc3\xb3\xc5\x82trwania neptunu-237 wynosz\xc4\x85cy ok. 2 mln lat, wysok\xc4\x85 radiotoksyczno\xc5\x9b\xc4\x87, stosunkowo dobr\xc4\x85 rozpuszczalno\xc5\x9b\xc4\x87 w wodzie, ruchliwo\xc5\x9b\xc4\x87 oraz nisk\xc4\x85 sorpcj\xc4\x99 na ska\xc5\x82ach, w planowaniu potencjalnych metod i miejsc sk\xc5\x82adowania nale\xc5\xbcy wzi\xc4\x85\xc4\x87 pod uwag\xc4\x99 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 przedostania si\xc4\x99 neptunu do warstw geologicznych. Lokalizacja miejsca sk\xc5\x82adowania odpad\xc3\xb3w promieniotw\xc3\xb3rczych powinna charakteryzowa\xc4\x87 si\xc4\x99 nik\xc5\x82ym zagro\xc5\xbceniem uszkodzenia sk\xc5\x82adowiska przez aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 sejsmiczn\xc4\x85 lub wody gruntowe i minimalizacj\xc4\x85 zagro\xc5\xbcenia przedostania si\xc4\x99 odpad\xc3\xb3w do w\xc3\xb3d podziemnych w przypadku uszkodzenia sk\xc5\x82adowiska.'