b'\n_START_ARTICLE_\nJan Pawe\xc5\x82 Lelewel\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nPochodzi\xc5\x82 ze spolonizowanej szlachty pruskiej. Jego dziadkiem by\xc5\x82 Henryk Loelhoeffel von Lowensprung. Od 1809 przebywa\xc5\x82 w warszawskiej Szkole Kadet\xc3\xb3w, a od 1810 r. kszta\xc5\x82ci\xc5\x82 si\xc4\x99 w tamtejszej Szkole Elementarnej Artylerii i In\xc5\xbcynier\xc3\xb3w, gdzie w 1811 roku uzyska\xc5\x82 stopie\xc5\x84 starszego sier\xc5\xbcanta. Uczestniczy\xc5\x82 w kampanii 1812\xe2\x80\x931814 na Wo\xc5\x82yniu pod komend\xc4\x85 gen. Antoniego Kosi\xc5\x84skiego, rysuj\xc4\x85c z natury mapy i plany dla cel\xc3\xb3w wojskowych. W 1815 zosta\xc5\x82 oficerem Korpusu In\xc5\xbcynier\xc3\xb3w, gdzie pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 adiutanta genera\xc5\x82a J. Malleta. Jednocze\xc5\x9bnie zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 technikami rysunkowymi i graficznymi. M.in. w 1818 r. sta\xc5\x82 si\xc4\x99 pionierem litografii w Polsce, wykonuj\xc4\x85c w tej technice ilustracje do "Dziej\xc3\xb3w nowo\xc5\xbcytnych" autorstwa swego brata, Joachima. Od 1821 r. kierowa\xc5\x82 przebudow\xc4\x85 twierdzy Zamo\xc5\x9b\xc4\x87. Nast\xc4\x99pnie uczestniczy\xc5\x82 w budowie Kana\xc5\x82u Augustowskiego, gdzie m.in. w 1827 r. kierowa\xc5\x82 budow\xc4\x85 \xc5\x9bluzy Swoboda. W 1830 r. zaprojektowa\xc5\x82 siedmioprz\xc4\x99s\xc5\x82owy, murowany most \xc5\x82ukowy przez Wis\xc5\x82\xc4\x99 w Warszawie wraz z dojazdami do niego i przystani\xc4\x85 rzeczn\xc4\x85._NEWLINE_Odznaczony Orderem \xc5\x9bw. W\xc5\x82odzimierza IV klasy._NEWLINE_Po wybuchu powstania listopadowego przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 si\xc4\x99 do powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w. Kierowa\xc5\x82 pracami fortyfikacyjnymi na Pradze, a nast\xc4\x99pnie - awansowany do stopnia podpu\xc5\x82kownika - dowodzi\xc5\x82 ich obron\xc4\x85. Po upadku powstania opu\xc5\x9bci\xc5\x82 kraj. Przez Prusy uda\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1832 r. do Francji i zamieszka\xc5\x82 w Besan\xc3\xa7on, gdzie dzia\xc5\x82a\xc5\x82 m.in. w samorz\xc4\x85dzie tamtejszej licznej emigracji polskiej. Bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w konkursie architektonicznym na projekt gmachu miejscowej gie\xc5\x82dy. Tu tak\xc5\xbce zetkn\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 z ruchem wolnomularskim i zosta\xc5\x82 masonem. W 1833 roku uczestniczy\xc5\x82 jako kwatermistrz w wyprawie nad Ren, w szeregach Hufca \xc5\x9awi\xc4\x99tego, z\xc5\x82o\xc5\xbconego z polskich emigrant\xc3\xb3w id\xc4\x85cych przez Szwajcari\xc4\x99 na pomoc powstaniu we Frankfurcie. Po jej niepowodzeniu osiad\xc5\x82 w Szwajcarii._NEWLINE_Zamieszka\xc5\x82 w Bernie, w pokoju nr 22 w H\xc3\xb4tel de la Musique przy Theaterplatz 7. Otrzyma\xc5\x82 tu posad\xc4\x99 dyrektora Biura Technicznego, a w 1837 r. uzyska\xc5\x82 stanowisko naczelnego in\xc5\xbcyniera dr\xc3\xb3g i most\xc3\xb3w kantonu berne\xc5\x84skiego. Jeszcze w tym samym roku 1833 na pro\xc5\x9bb\xc4\x99 komitetu obywatelskiego z Nidau w\xc5\x82adze kantonu zleci\xc5\x82y mu opracowanie projektu regulacji wodnej i osuszenia podmok\xc5\x82ych teren\xc3\xb3w regionu Seeland u podn\xc3\xb3\xc5\xbcy Jury. Przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99cie to (niem. "Die 1. Juragew\xc3\xa4sserkorrektion", franc. \xe2\x80\x9ePlan g\xc3\xa9n\xc3\xa9ral du projet concernant le dess\xc3\xa9chement du Marais de Seeland\xe2\x80\x9c) mia\xc5\x82o docelowo odegra\xc4\x87 decyduj\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 w dalszym rozwoju gospodarczym ca\xc5\x82ego regionu i zdecydowanie polepszy\xc4\x87 jego zdrowotno\xc5\x9b\xc4\x87. Przy pomocy kilku polskich pomocnik\xc3\xb3w Lelewel rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 w maju 1834 r. rozleg\xc5\x82e badania terenowe i pomiary, kt\xc3\xb3rych wynikiem by\xc5\x82 projekt opatrzony 18 planami i uzupe\xc5\x82niony szacunkowym kosztorysem inwestycji. Ju\xc5\xbc 19 pa\xc5\xbadziernika 1834 r. przedstawiciele 60 gmin z czterech zainteresowanych kanton\xc3\xb3w ocenili i przyj\xc4\x99li przedstawione plany. Zanim jednak dosz\xc5\x82o do powo\xc5\x82ania stosownego towarzystwa akcyjnego, swe plany (w wielu punktach zbie\xc5\xbcne z propozycjami Lelewela) przed\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 in\xc5\xbcynier La Nicca i w ko\xc5\x84cu to on pokierowa\xc5\x82 tym wielkim dzie\xc5\x82em wodnym._NEWLINE_Lelewel zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej regulacj\xc4\x85 bieg\xc3\xb3w innych rzek, projektowa\xc5\x82 liczne drogi, mosty, kana\xc5\x82y i \xc5\x9bluzy. M.in. zbudowa\xc5\x82 kana\xc5\x82 \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cy jeziora Thun i Brienz w Interlaken, \xc5\x9bluz\xc4\x99 na rzece Aare ko\xc5\x82o Berna i murowany most na rzece Kander. Zaprojektowa\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kamienny most drogowy (Tiefenaubr\xc3\xbccke) przez Aare poni\xc5\xbcej Berna, zbudowany ju\xc5\xbc po jego \xc5\x9bmierci (w 1850 r.) i nazwany jego imieniem. Przebudowywa\xc5\x82 drogi z Berna do Lucerny i do Bazylei. Opracowywa\xc5\x82 projekty urbanistyczne rozwoju Berna. W ci\xc4\x85gu kilkunastu lat zorganizowa\xc5\x82 w nowoczesny spos\xc3\xb3b s\xc5\x82u\xc5\xbcby in\xc5\xbcynierskie w kantonie berne\xc5\x84skim. Zatrudni\xc5\x82 w nich wielu Polak\xc3\xb3w, m.in. wybitnego p\xc3\xb3\xc5\xbaniej in\xc5\xbcyniera i kartografa Aleksandra Stryje\xc5\x84skiego. Przy swoim biurze zorganizowa\xc5\x82 kursy techniczne dla m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy._NEWLINE_Zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej tak\xc5\xbce malarstwem (by\xc5\x82 uczniem Zygmunta Vogla, tworzy\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie akwarelowe pejza\xc5\xbce) i litografi\xc4\x85. W 1843 r. odwiedzi\xc5\x82 w Brukseli swego brata Joachima.'