b'\n_START_ARTICLE_\nTesty do\xc5\x9bwiadczalne og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nTesty do\xc5\x9bwiadczalne og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci maj\xc4\x85 na celu dostarczenie obserwacyjnych dowod\xc3\xb3w na rzecz og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci. Pierwsze trzy testy zaproponowane przez Alberta Einsteina w roku 1915 dotyczy\xc5\x82y anomalnej precesji peryhelium Merkurego, odchylenia \xc5\x9bwiat\xc5\x82a w polu grawitacyjnym oraz grawitacyjnego przesuni\xc4\x99cia ku czerwieni. Precesja Merkurego by\xc5\x82a ju\xc5\xbc znana, pierwsze obserwacje odchylenia \xc5\x9bwiat\xc5\x82a zgodne z przewidywaniami teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci zosta\xc5\x82y przeprowadzone w 1919, przy czym bardziej dok\xc5\x82adne pomiary przeprowadzano w nast\xc4\x99pnych latach, astrofizyczne pomiary grawitacyjnego przesuni\xc4\x99cia ku czerwieni przeprowadzono w roku 1925, jednak pomiary wystarczaj\xc4\x85co czu\xc5\x82e do potwierdzenia teorii nie zosta\xc5\x82y wykonane do roku 1954. Program dok\xc5\x82adniejszych test\xc3\xb3w rozpoczynaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 w roku 1959 zweryfikowa\xc5\x82 r\xc3\xb3\xc5\xbcne przewidywania teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci z wi\xc4\x99kszym stopniem dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci w zakresie s\xc5\x82abego pola grawitacyjnego, mocno ograniczaj\xc4\x85c mo\xc5\xbcliwe odchylenia wzgl\xc4\x99dem przewidywa\xc5\x84 teorii._NEWLINE_W latach siedemdziesi\xc4\x85tych zosta\xc5\x82y wykonane kolejne testy, poczynaj\xc4\x85c od pomiaru relatywistycznej dylatacji czasu sygna\xc5\x82u radarowego w pobli\xc5\xbcu S\xc5\x82o\xc5\x84ca przeprowadzonego przez Irwina Shapiro. Pocz\xc4\x85wszy od roku 1974, Hulse, Taylor i inni badali zachowanie pulsar\xc3\xb3w podw\xc3\xb3jnych o masach powoduj\xc4\x85cych znacznie wi\xc4\x99ksze zakrzywienie czasoprzestrzeni ni\xc5\xbc to, kt\xc3\xb3re wyst\xc4\x99puje w Uk\xc5\x82adzie S\xc5\x82onecznym. Zar\xc3\xb3wno w granicy s\xc5\x82abego pola grawitacyjnego (jak w Uk\xc5\x82adzie S\xc5\x82onecznym) jak i w silniejszych polach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych w uk\xc5\x82adach pulsar\xc3\xb3w podw\xc3\xb3jnych przewidywania og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci zosta\xc5\x82y lokalnie bardzo dobrze potwierdzone._NEWLINE_W lutym 2016 grupa badaczy z detektora LIGO donios\xc5\x82a o bezpo\xc5\x9brednim wykryciu fal grawitacyjnych, pochodz\xc4\x85cych ze zderzenia czarnych dziur. To odkrycie weryfikuje przewidywania og\xc3\xb3lnej teorie wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci w granicy bardzo silnego pola, nie znajduj\xc4\x85c jak do tej pory \xc5\xbcadnych odchyle\xc5\x84 od przewidywa\xc5\x84 teorii.\n_START_SECTION_\nUgi\xc4\x99cie \xc5\x9bwiat\xc5\x82a w polu grawitacyjnym S\xc5\x82o\xc5\x84ca\n_START_PARAGRAPH_\nHenry Cavendish w roku 1784 (w nieopublikowanej pracy) i Johann Georg von Soldner w roku 1801 (w pracy opublikowanej w 1804) zwr\xc3\xb3cili uwag\xc4\x99, \xc5\xbce z newtonowskiej teorii grawitacji wynika ze \xc5\x9bwiat\xc5\x82o zakrzywi si\xc4\x99 w polu grawitacyjnym. W 1911 Einstein powt\xc3\xb3rzy\xc5\x82 obliczenia Solder\'a z takim samym wynikiem bazuj\xc4\x85c jedynie na zasadzie r\xc3\xb3wnowa\xc5\xbcno\xc5\x9bci. Natomiast w 1915 w trakcie pracy nad og\xc3\xb3ln\xc4\x85 teori\xc4\x85 wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci Einstein zauwa\xc5\xbcy\xc5\x82, \xc5\xbce jego wynik (a tym samym r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Solder\'a) stanowi zaledwie po\xc5\x82ow\xc4\x99 poprawnej warto\xc5\x9bci. Einstein jako pierwszy wykona\xc5\x82 prawid\xc5\x82owe obliczenie w oparciu o og\xc3\xb3ln\xc4\x85 teori\xc4\x99 wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci._NEWLINE_Pierwsze testy ugi\xc4\x99cia \xc5\x9bwiat\xc5\x82a w polu grawitacyjnym polega\xc5\x82y na obserwacji zmian po\xc5\x82o\xc5\xbcenia gwiazd na sferze niebieskiej w pobli\xc5\xbcu S\xc5\x82o\xc5\x84ca. Obserwacje zosta\xc5\x82y wykonane przez Arthura Eddingtona i jego wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownik\xc3\xb3w podczas ca\xc5\x82kowitego za\xc4\x87mienia S\xc5\x82o\xc5\x84ca 29 maja 1919, kt\xc3\xb3re pozwoli\xc5\x82o zaobserwowa\xc4\x87 po\xc5\x82o\xc5\xbcenie gwiazd w pobli\xc5\xbcu S\xc5\x82o\xc5\x84ca (konstelacja Byka). Obserwacje zosta\xc5\x82y wykonane jednocze\xc5\x9bnie w miastach Sobral, Cear\xc3\xa1, Brazil i w Sao Tom\xc3\xa9 i Pr\xc3\xadncipe na zachodnim wybrze\xc5\xbcu Afryki. Ich pozytywny rezultat zosta\xc5\x82 uznany za spektakularny a informacja o nim pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 na pierwszych stronach wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci \xc3\xb3wczesnych gazet. Wskutek tego Einstein wraz ze swoj\xc4\x85 teori\xc4\x85 sta\xc5\x82 si\xc4\x99 s\xc5\x82awny na skal\xc4\x99 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85. Kiedy zosta\xc5\x82 zapytany przez swojego asystenta jak zareagowa\xc5\x82by na wie\xc5\x9b\xc4\x87, \xc5\xbce obserwacje Eddigntona i Dysona z 1919 nie potwierdzi\xc5\x82y jego teorii, Einstein za\xc5\xbcartowa\xc5\x82: "By\xc5\x82oby mi naprawd\xc4\x99 przykro drogi panie. Teoria by\xc5\x82aby mimo wszystko prawdziwa."_NEWLINE_Jednak\xc5\xbce dok\xc5\x82adno\xc5\x9b\xc4\x87 wczesnych pomiar\xc3\xb3w by\xc5\x82a niewielka. Niekt\xc3\xb3rzy twierdzili, \xc5\xbce obserwacje Eddinghtona mog\xc5\x82y by\xc4\x87 stronnicze i obci\xc4\x85\xc5\xbcone b\xc5\x82\xc4\x99dami systematycznymi. Natomiast wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne analizy danych Eddingtona sugeruj\xc4\x85, \xc5\xbce pomiary by\xc5\x82y dok\xc5\x82adne. Obserwacje zosta\xc5\x82y powt\xc3\xb3rzone przez badaczy z Lick Obserwavtory podczas za\xc4\x87mienia w 1922 z rezultatem zgodnym z tym kt\xc3\xb3ry otrzymano w 1919. W nast\xc4\x99pnych latach tego rodzaju obserwacje by\xc5\x82y powtarzane kilkukrotnie, na przyk\xc5\x82ad w 1953 przez astronom\xc3\xb3w z Yerkes Obserwavtory i w 1973 przez grup\xc4\x99 z Univesity of Texas. Tego rodzaju pomiary by\xc5\x82y obci\xc4\x85\xc5\xbcone znaczn\xc4\x85 niepewno\xc5\x9bci\xc4\x85 przez blisko 50 lat, do czasu kiedy zacz\xc4\x99to przeprowadza\xc4\x87 pomiary w cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bciach radiowych. Pier\xc5\x9bcie\xc5\x84 Einsteina jest przyk\xc5\x82adem ugi\xc4\x99cia \xc5\x9bwiat\xc5\x82a pochodz\xc4\x85cego z odleg\xc5\x82ych galaktyk w polu grawitacyjnym bli\xc5\xbcszych obiekt\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nTesty do\xc5\x9bwiadczalne szczeg\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nOg\xc3\xb3lna teoria wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci obejmuje szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 teorie wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci, a zatem eksperymenty weryfikuj\xc4\x85ce przewidywania szczeg\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci weryfikuj\xc4\x85 tak\xc5\xbce przewidywania og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci. Jak wynika z zasady r\xc3\xb3wnowa\xc5\xbcno\xc5\x9bci, symetria Lorentza jest lokalnie zachowana w nieobracaj\xc4\x85cych si\xc4\x99, swobodnie spadaj\xc4\x85cych uk\xc5\x82adach odniesienia. Informacje na temat eksperyment\xc3\xb3w weryfikuj\xc4\x85cych symetrie Lorentza w warunkach, w kt\xc3\xb3rych efekty grawitacyjne mog\xc4\x85 zosta\xc4\x87 zaniedbane zosta\xc5\x82y opisane w artykule testy szczeg\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nWsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne testy\n_START_PARAGRAPH_\nEpoka wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych test\xc3\xb3w rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w znacznej mierze za spraw\xc4\x85 Dickego i Schiffa, kt\xc3\xb3rzy zaprojektowali program test\xc3\xb3w og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci. Po\xc5\x82o\xc5\xbcyli nacisk nie tylko na klasyczne testy opisane powy\xc5\xbcej, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na eksperymenty zerowe, testuj\xc4\x85ce efekty, kt\xc3\xb3re w zasadzie mog\xc5\x82yby wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 w teorii grawitacji, ale nie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci. Innymi wa\xc5\xbcnymi czynnikami by\xc5\x82o pojawienie si\xc4\x99 alternatywnych teorii grawitacji (w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci teorii skalarno-tensorowych takich jak teoria Bransa-Dickego), parametrycznego systemu postnewtonowskiego, kt\xc3\xb3ry opisuje ilo\xc5\x9bciowo mo\xc5\xbcliwe odchylenia od przewidywa\xc5\x84 og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci oraz frameworku dla zasady r\xc3\xb3wnowa\xc5\xbcno\xc5\x9bci._NEWLINE_Nowe odkrycia zwi\xc4\x85zane z eksploracj\xc4\x85 przestrzeni kosmicznej, elektronik\xc4\x85 i fizyk\xc4\x85 materii skondensowanej pozwoli\xc5\x82y na przeprowadzenie kolejnych precyzyjnych pomiar\xc3\xb3w takich jak eksperyment Pounda-Rebki, a tak\xc5\xbce do\xc5\x9bwiadczenia wykorzystuj\xc4\x85ce interferometrie laserow\xc4\x85 lub transksi\xc4\x99\xc5\xbcycow\xc4\x85 transmisje laserow\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nParametryczny system postnewtonowski\n_START_PARAGRAPH_\nAnaliza wczesnych test\xc3\xb3w og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci by\xc5\x82a utrudniona z uwagi na brak jakichkolwiek konkurencyjnych teorii. Nie by\xc5\x82o wiadomo, jaki rodzaj testu m\xc3\xb3g\xc5\x82by odr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 og\xc3\xb3ln\xc4\x85 teorie wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci od potencjalnych teorii alternatywnych. Og\xc3\xb3lna teoria wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci by\xc5\x82a jedyn\xc4\x85 znan\xc4\x85 relatywistyczn\xc4\x85 teori\xc4\x85 grawitacji, zgodn\xc4\x85 ze szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 teori\xc4\x85 wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci i obserwacjami. Co wi\xc4\x99cej, uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce OTW jest bardzo prost\xc4\x85 i eleganck\xc4\x85 teori\xc4\x85. Sytuacja uleg\xc5\x82a zmianie wraz z pojawieniem si\xc4\x99 teorii Bransa-Dickego w 1960 roku. Jest to teoria prawdopodobnie prostsza, nie zawiera \xc5\xbcadnych sta\xc5\x82ych wymiarowych, w przeciwie\xc5\x84stwie do OTW spe\xc5\x82nia zasad\xc4\x99 Macha oraz hipotez\xc4\x99 wielkich liczb Diraca (dwie filozoficzne idee, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y zasadniczy wp\xc5\x82yw na rozw\xc3\xb3j og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci). Ostatecznie, doprowadzi\xc5\x82o to do stworzenia parametrycznego systemu postnewtonowskiego (rozwijany najpierw przez Nordtvedta, nast\xc4\x99pnie przez Willa), kt\xc3\xb3ry w ramach zbioru dziesi\xc4\x99ciu parametr\xc3\xb3w opisuje wszystkie mo\xc5\xbcliwe odst\xc4\x99pstwa od newtonowskiego prawa powszechnego ci\xc4\x85\xc5\xbcenia do pierwszego przybli\xc5\xbcenia pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci poruszaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 obiekt\xc3\xb3w. To pozwala na usystematyzowanie analiz odchyle\xc5\x84 od przewidywa\xc5\x84 og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci dla wolno poruszaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 obiekt\xc3\xb3w w s\xc5\x82abych polach grawitacyjnych. W\xc5\x82o\xc5\xbcono wiele wysi\xc5\x82ku w celu do\xc5\x9bwiadczalnej weryfikacji mo\xc5\xbcliwych narusze\xc5\x84 parametr\xc3\xb3w tego formalizmu i obecnie s\xc4\x85 one \xc5\x9bci\xc5\x9ble ograniczone._NEWLINE_Eksperymenty testuj\xc4\x85ce zjawisko soczewkowania grawitacyjnego i op\xc3\xb3\xc5\xbanienia \xc5\x9bwiat\xc5\x82a weryfikuj\xc4\x85 naruszenia tego samego parametru tzw. parametru Eddingtona (\xce\xb3), kt\xc3\xb3ry jest bezpo\xc5\x9bredni\xc4\x85 parametryzacj\xc4\x85 stopnia ugi\xc4\x99cia \xc5\x9bwiat\xc5\x82a w polu grawitacyjnym. Jest on r\xc3\xb3wny jedno\xc5\x9bci (\xce\xb3 = 1) w og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci i przyjmuje r\xc3\xb3\xc5\xbcne warto\xc5\x9bci w innych teoriach grawitacji (takich jak teoria Bransa-Dickego). Mo\xc5\xbcliwe naruszenia parametru Eddingtona s\xc4\x85 jak dot\xc4\x85d naj\xc5\x9bci\xc5\x9blej ograniczone. Natomiast dok\xc5\x82adne obserwacje precesji peryhelium Merkurego, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do\xc5\x9bwiadczenia testuj\xc4\x85ce siln\xc4\x85 zasad\xc4\x99 r\xc3\xb3wnowa\xc5\xbcno\xc5\x9bci pozwoli\xc5\x82y na dobre ograniczenie narusze\xc5\x84 innych parametr\xc3\xb3w._NEWLINE_Jednym z planowanych cel\xc3\xb3w misji BepiColombo jest weryfikacja og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci poprzez precyzyjny pomiar parametr\xc3\xb3w gamma i beta parametrycznego systemu postnewtonowskiego.\n_START_SECTION_\nSoczewkowanie grawitacyjne\n_START_PARAGRAPH_\nJednym z najwa\xc5\xbcniejszych test\xc3\xb3w og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci jest soczewkowanie grawitacyjne. Tego typu zjawiska zosta\xc5\x82y zaobserwowane dla \xc5\x9bwiat\xc5\x82a pochodz\xc4\x85cego z odleg\xc5\x82ych obiekt\xc3\xb3w kosmicznych, jednak wszystkie czynniki wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85ce na te pomiary nie mog\xc4\x85 zosta\xc4\x87 niezale\xc5\xbcnie zweryfikowane i nie jest jasne w jaki spos\xc3\xb3b takie obserwacje ograniczaj\xc4\x85 mo\xc5\xbcliwe odst\xc4\x99pstwa od przewidywa\xc5\x84 og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci. Najbardziej precyzyjne testy s\xc4\x85 analogiczne do obserwacji Eddingtona z roku 1919, tzn. polegaj\xc4\x85 na pomiarze ugi\xc4\x99cia promieniowania pochodz\xc4\x85cego z odleg\xc5\x82ego \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a w polu grawitacyjnym S\xc5\x82o\xc5\x84ca. Obiektami, kt\xc3\xb3re najlepiej nadaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do wykonywania precyzyjnych analiz, s\xc4\x85 odlegle \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a silnego promieniowania radiowego, takie jak niekt\xc3\xb3re kwazary. Kierunkowa rozdzielczo\xc5\x9b\xc4\x87 ka\xc5\xbcdego teleskopu jest w zasadzie ograniczona z uwagi na dyfrakcje, tego typu praktyczne ograniczenia dotycz\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc radioteleskop\xc3\xb3w. Jednak\xc5\xbce wa\xc5\xbcnym usprawnieniem, kt\xc3\xb3re pozwoli\xc5\x82o na wysok\xc4\x85 popraw\xc4\x99 rozdzielczo\xc5\x9bci pozycyjnej (z wielko\xc5\x9bci rz\xc4\x99du milisekund do mikrosekund k\xc4\x85towych), by\xc5\x82o zastosowanie interferometrii wielkobazowej (VLBI) polegaj\xc4\x85cej na wykorzystaniu pomiar\xc3\xb3w z kilku radioteleskop\xc3\xb3w rozmieszczonych na kuli ziemskiej w du\xc5\xbcej odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci od siebie. Ostatnie pomiary wykonane przez te teleskopy pozwoli\xc5\x82y na pomiar ugi\xc4\x99cia fal radiowych w polu grawitacyjnym S\xc5\x82o\xc5\x84ca z bardzo wysok\xc4\x85 dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci\xc4\x85, ograniczaj\xc4\x85c mo\xc5\xbcliwe naruszenie ugi\xc4\x99cia przewidywanego w ramach og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci do poziomu 0,03%. Przy takim poziomie dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci wszelkie \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a b\xc5\x82\xc4\x99d\xc3\xb3w systematycznych musz\xc4\x85 by\xc4\x87 starannie rozwa\xc5\xbcone w celu precyzyjnego ustalenia rzeczywistego po\xc5\x82o\xc5\xbcenia teleskop\xc3\xb3w. Nale\xc5\xbcy wzi\xc4\x85\xc4\x87 pod uwag\xc4\x99 takie efekty jak nutacja i rotacja Ziemi, refrakcja atmosferyczna, przesuni\xc4\x99cia tektoniczne i efekty p\xc5\x82ywowe. Innym wa\xc5\xbcnym \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em b\xc5\x82\xc4\x99d\xc3\xb3w jest wp\xc5\x82yw korony s\xc5\x82onecznej na propagacje sygna\xc5\x82\xc3\xb3w radiowych. Gaz zjonizowanych cz\xc4\x85stek ponad powierzchni\xc4\x85 S\xc5\x82o\xc5\x84ca \xe2\x80\x93 jak ka\xc5\xbcdy o\xc5\x9brodek \xe2\x80\x93 posiada pewien wsp\xc3\xb3\xc5\x82czynnik refrakcji, co r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc powoduje zakrzywienie toru fal elektromagnetycznych. Na szcz\xc4\x99\xc5\x9bcie ugi\xc4\x99cie spowodowane refrakcj\xc4\x85 zale\xc5\xbcy od d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci fali, podczas gdy relatywistyczne ugi\xc4\x99cie nie wykazuje takiej zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci. Zatem dok\xc5\x82adna analiza, bazuj\xc4\x85ca na pomiarach dla r\xc3\xb3\xc5\xbcnych d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci fali, pozwala wyeliminowa\xc4\x87 to \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o b\xc5\x82\xc4\x99du._NEWLINE_Obraz ca\xc5\x82ego nieba jest lekko zniekszta\xc5\x82cony z powodu grawitacyjnego ugi\xc4\x99cia \xc5\x9bwiat\xc5\x82a w polu grawitacyjnym S\xc5\x82o\xc5\x84ca. Tego rodzaju efekt zosta\xc5\x82 zaobserwowany przez satelit\xc4\x99 Europejskiej Agencji Kosmicznej Hippatracos, kt\xc3\xb3ra wykona\xc5\x82a pomiar po\xc5\x82o\xc5\xbcenia 10\xe2\x81\xb5 gwiazd. Podczas ca\xc5\x82ej misji zmierzono oko\xc5\x82o 3,5 \xc3\x97 10\xe2\x81\xb6 pozycji wzgl\xc4\x99dnych, ka\xc5\xbcda typowo z dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci\xc4\x85 3 milisekund k\xc4\x85towych (dok\xc5\x82adno\xc5\x9b\xc4\x87 dla wielko\xc5\x9bci gwiazdowych w przedziale 8-9). Poniewa\xc5\xbc odchylenie grawitacyjne prostopad\xc5\x82e do kierunku Ziemia-S\xc5\x82o\xc5\x84ce wynosi ju\xc5\xbc 4,07 milisekund k\xc4\x85towych, uwzgl\xc4\x99dnienie poprawki wynikaj\xc4\x85cej z grawitacyjnego ugi\xc4\x99cia \xc5\x9bwiat\xc5\x82a jest konieczne dla praktycznie wszystkich gwiazd._NEWLINE_Rozpocz\xc4\x99ta w roku 2013 misja sondy kosmicznej Gaia ma na celu wykonie spisu miliarda gwiazd Drogi Mlecznej, a tak\xc5\xbce zmierzenie ich pozycji z dok\xc5\x82adno\xc5\x9bci\xc4\x85 24 mikrosekund k\xc4\x85towych. Tym samym dostarczy to nowych dowod\xc3\xb3w zgodno\xc5\x9bci grawitacyjnego ugi\xc4\x99cia \xc5\x9bwiat\xc5\x82a w polu grawitacyjnym S\xc5\x82o\xc5\x84ca z przewidywaniami og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nOp\xc3\xb3\xc5\xbanienie sygna\xc5\x82u \xc5\x9bwietlnego\n_START_PARAGRAPH_\nIrwin I. Shapiro zaproponowa\xc5\x82 inny test, spoza grupy klasycznych test\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ry m\xc3\xb3g\xc5\x82by zweryfikowa\xc4\x87 og\xc3\xb3ln\xc4\x85 teori\xc4\x99 wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci w Uk\xc5\x82adzie S\xc5\x82onecznym. Jest on czasami nazywany czwartym \xe2\x80\x9eklasycznym\xe2\x80\x9d testem og\xc3\xb3lnej teorii wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci. Test polega na pomiarze op\xc3\xb3\xc5\xbanienia sygna\xc5\x82u radarowego (op\xc3\xb3\xc5\xbanienie Shapiro) na drodze od \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a do obiektu odbijaj\xc4\x85cego (np. innej planety) i z powrotem. Op\xc3\xb3\xc5\xbanienie wynikaj\xc4\x85ce ze zwyk\xc5\x82ego zakrzywienia toru w pobli\xc5\xbcu S\xc5\x82o\xc5\x84ca jest zbyt ma\xc5\x82e aby mog\xc5\x82o zosta\xc4\x87 zmierzone (r\xc3\xb3\xc5\xbcnica oczekiwanego czasu w p\xc5\x82askiej i zakrzywionej czasoprzestrzeni spowodowana r\xc3\xb3\xc5\xbcn\xc4\x85 d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci\xc4\x85 toru), jednak na op\xc3\xb3\xc5\xbanienie sygna\xc5\x82u wp\xc5\x82ywa r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dylatacja czasu w potencjale grawitacyjnym S\xc5\x82o\xc5\x84ca. Wykonane pomiary dla sygna\xc5\x82u odbijaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 od Merkurego i Wenus tu\xc5\xbc przed i po za\xc4\x87mieniu zgadzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z og\xc3\xb3ln\xc4\x85 teori\xc4\x85 wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci na poziomie 5%. Podobne pomiary wykonane w ramach misji Cassini-Huygens da\xc5\x82y wynik zgodny z og\xc3\xb3ln\xc4\x85 teori\xc4\x85 wzgl\xc4\x99dno\xc5\x9bci na poziomie 0,002% (wed\xc5\x82ug B. Berotttiego). Jednak\xc5\xbce szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owe analizy ujawni\xc5\x82y, \xc5\xbce zmierzona warto\xc5\x9b\xc4\x87 parametru gamma (PPN) jest zwi\xc4\x85zana z pewnymi zjawiskami grawitomagnetycznymi wywo\xc5\x82ywanymi ruchem orbitalnym S\xc5\x82o\xc5\x84ca wok\xc3\xb3\xc5\x82 barycentrum Uk\xc5\x82adu S\xc5\x82onecznego. By\xc5\x82y one implicite postulowane przez B. Berottti jako maj\xc4\x85ce czysto og\xc3\xb3lno relatywistyczne pochodzenie, ale ich teoretyczna warto\xc5\x9b\xc4\x87 nigdy nie zosta\xc5\x82a zweryfikowana eksperymentalnie, co powoduje, \xc5\xbce rzeczywista niepewno\xc5\x9b\xc4\x87 pomiaru parametru gamma jest wi\xc4\x99ksza (o czynnik rz\xc4\x99du 10) ni\xc5\xbc 0,002% jak twierdzi B. Berottti na \xc5\x82amach Nature._NEWLINE_Zastosowanie interferometrii wielkobazowej pozwoli\xc5\x82o na zmierzenie zale\xc5\xbcnych od pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci (grawitomagnetycznych) poprawek do op\xc3\xb3\xc5\xbanienia Shapiro w polu magnetycznym Jowisza i Saturna.'