b'\n_START_ARTICLE_\nBazylika Narodzenia Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszej Maryi Panny w Che\xc5\x82mie\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPocz\xc4\x85tkowo w miejscu obecnej bazyliki znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 cerkiew prawos\xc5\x82awna pod tym samym wezwaniem, kt\xc3\xb3rej fundatorem by\xc5\x82 ok. 1260 kr\xc3\xb3l Rusi Daniel Romanowicz. Po tym, gdy prawos\xc5\x82awny biskup che\xc5\x82mski Dionizy Zbirujski podpisa\xc5\x82 w 1596 akt unii brzeskiej, przechodz\xc4\x85c na katolicyzm obrz\xc4\x85dku wschodniego razem z ca\xc5\x82\xc4\x85 diecezj\xc4\x85, \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia zosta\xc5\x82a katedr\xc4\x85 unick\xc4\x85. W latach 1638-1640 zosta\xc5\x82a przebudowana z inicjatywy biskupa Metodego Terleckiego, podczas odbudowy po zniszczeniach powsta\xc5\x82ych wskutek po\xc5\xbcaru. _NEWLINE_W 1711 r. biskup J\xc3\xb3zef Lewicki (1710\xe2\x80\x931730) przeprowadzi\xc5\x82 remont budowli oraz dobudowa\xc5\x82 naw\xc4\x99 poprzeczn\xc4\x85. Poniewa\xc5\xbc prace zosta\xc5\x82y przeprowadzone niedbale w nied\xc5\x82ugim czasie budynek grozi\xc5\x82 zawaleniem. W zwi\xc4\x85zku z tym biskup Felicjan Wo\xc5\x82odkowicz (1731\xe2\x80\x931756) zleci\xc5\x82 rozbi\xc3\xb3rk\xc4\x99 obiektu oraz budow\xc4\x99 wi\xc4\x99kszej \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni. Pierwotn\xc4\x85 cerkiew ostatecznie rozebrano w 1735. Prace budowlane trwa\xc5\x82y do 1756. Ko\xc5\x84cow\xc4\x85 faz\xc4\x85 prac budowlanych kierowa\xc5\x82 biskup Maksymilian Ry\xc5\x82\xc5\x82o (1756\xe2\x80\x931784). Wystrojem wn\xc4\x99trz zaj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 lwowski artysta Micha\xc5\x82 Filewicz. Katedra zosta\xc5\x82a wybudowana wed\xc5\x82ug projektu Paw\xc5\x82a Fontany, pod nadzorem architekta Tomasza Rezlera. Nadano jej styl zachodnioeuropejskiego baroku, upodabniaj\xc4\x85c do \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 rzymskokatolickich. Wn\xc4\x99trze pozbawiono cech cerkwi obrz\xc4\x85dku greckiego, powsta\xc5\x82 ch\xc3\xb3r muzyczny, konfesjona\xc5\x82y, o\xc5\x82tarz g\xc5\x82\xc3\xb3wny i pi\xc4\x99\xc4\x87 bocznych._NEWLINE_W 1802 r. \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia sp\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82a. W 1809 i w latach 1827-1839, za spraw\xc4\x85 biskupa Ferdynanda D\xc4\x85browy-Ciechanowskiego (1759\xe2\x80\x931828) odbudowano j\xc4\x85 staraj\xc4\x85c si\xc4\x99 nada\xc4\x87 jej elewacjom zewn\xc4\x99trznym formy neoklasyczne. Fundusze pochodzi\xc5\x82y ze skarbu Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego._NEWLINE_Po kasacie unii w 1875 zamieniona na sob\xc3\xb3r prawos\xc5\x82awny i przebudowana w latach 1874-1878 w stylu bizantyjsko-rosyjskim. Wie\xc5\xbce zosta\xc5\x82y zako\xc5\x84czone cebulastymi he\xc5\x82mami, a szczytom nadano styl maureta\xc5\x84skich \xc5\x82uk\xc3\xb3w. W\xc3\xb3wczas tak\xc5\xbce powsta\xc5\x82 przed g\xc5\x82\xc3\xb3wnym wej\xc5\x9bciem czterokolumnowy portyk, kt\xc3\xb3ry przetrwa\xc5\x82 do wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesno\xc5\x9bci._NEWLINE_W 1915, kiedy do Che\xc5\x82ma wesz\xc5\x82y wojska austriackie, w budynku zorganizowano sk\xc5\x82ad broni i amunicji, kt\xc3\xb3ry funkcjonowa\xc5\x82 do 2 listopada 1918._NEWLINE_W maju 1919 obiekt zosta\xc5\x82 przej\xc4\x99ty przez Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 rzymskokatolicki. Nast\xc4\x99pnie katedr\xc4\x99 przej\xc4\x99li jezuici i stworzyli tu ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 zakonny. Starali si\xc4\x99 oni tak\xc5\xbce po 1931 roku nada\xc4\x87 jej wygl\xc4\x85d sprzed 1875._NEWLINE_W 1935 budynek trafi\xc5\x82 do ksi\xc4\x99\xc5\xbcy diecezjalnych, w\xc3\xb3wczas erygowano tak\xc5\xbce now\xc4\x85 parafi\xc4\x99. W 1938 zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 gruntowna renowacja budynku, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 kierowali Konrad Szretter i J. Siennicki. Pozostawili oni neoklasyczny portyk, ale na wierzchu zamiast tympanonu powsta\xc5\x82 taras otoczony balustrad\xc4\x85. Dodali tak\xc5\xbce motywy zaczerpni\xc4\x99te z ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w \xc5\x82\xc4\x85czonych z Tomaszem Rezlerem, kt\xc3\xb3rego b\xc5\x82\xc4\x99dnie \xc3\xb3wcze\xc5\x9bnie uwa\xc5\xbcano za projektanta \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni. W planach by\xc5\x82y tak\xc5\xbce zmiany w wystroju wn\xc4\x99trza ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. W 1935 Fundusz Kultury Narodowej og\xc5\x82osi\xc5\x82 konkurs na wykonanie malowide\xc5\x82. Zwyci\xc4\x99\xc5\xbcy\xc5\x82 artysta malarz Felicjan Szcz\xc4\x99sny Kowarski. Z uwagi na brak \xc5\x9brodk\xc3\xb3w finansowych nie dosz\xc5\x82o do realizacji plan\xc3\xb3w. Kartony z projektami Felicjana Szcz\xc4\x99snego Kowarskiego, Jana Soko\xc5\x82owskiego i Witolda Millera znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w archiwum parafialnym._NEWLINE_W maju 1940 katedra zosta\xc5\x82a przekazana przez niemieckie w\xc5\x82adze okupacyjne prawos\xc5\x82awnym Ukrai\xc5\x84com, co mia\xc5\x82o zwi\xc4\x85zek z kampani\xc4\x85 ukrainizacji ziemi che\xc5\x82mskiej. W listopadzie 1940 sob\xc3\xb3r Narodzenia Matki Bo\xc5\xbcej sta\xc5\x82 si\xc4\x99 siedzib\xc4\x85 biskupa diecezji che\xc5\x82msko-podlaskiej (jedynym ordynariuszem tej diecezji by\xc5\x82 Hilarion (Ohijenko)). 24 sierpnia 1944 katedr\xc4\x99 przekazano ponownie katolikom i przywr\xc3\xb3cono funkcj\xc4\x99 rzymskokatolickiego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a parafialnego._NEWLINE_W 1988 papie\xc5\xbc Jan Pawe\xc5\x82 II nada\xc5\x82 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni tytu\xc5\x82 bazyliki mniejszej.\n_START_SECTION_\nArchitektura\n_START_PARAGRAPH_\nObiekt za\xc5\x82o\xc5\xbcony jest na planie krzy\xc5\xbca \xc5\x82aci\xc5\x84skiego, tr\xc3\xb3jnawowy, z transeptem i dwiema wie\xc5\xbcami (ozdobione naro\xc5\xbcnymi kolumnami i przykryte he\xc5\x82mami) w fasadzie oraz kopu\xc5\x82\xc4\x85 zako\xc5\x84czon\xc4\x85 latarni\xc4\x85. Krzy\xc5\xbce z p\xc3\xb3\xc5\x82ksi\xc4\x99\xc5\xbcycami wie\xc5\x84cz\xc4\x85ce he\xc5\x82my wie\xc5\xbc umiejscowione zosta\xc5\x82y na ber\xc5\x82ach z kulami. Budowla posiada trzy wej\xc5\x9bcia z portalami przykrytymi nacz\xc3\xb3\xc5\x82kami._NEWLINE_Pod prezbiterium i transeptem znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 krypty grobowe biskup\xc3\xb3w che\xc5\x82mskich greckokatolickich. Wn\xc4\x99trze znacznie zmieniono, nie posiada ono pierwotnego wyposa\xc5\xbcenia._NEWLINE_W o\xc5\x82tarzu g\xc5\x82\xc3\xb3wnym umieszczona jest replika cudownego obrazu Matki Boskiej Che\xc5\x82mskiej (Che\xc5\x82mska Ikona Matki Bo\xc5\xbcej) z 1938, kt\xc3\xb3rego orygina\xc5\x82 obecnie znajduje si\xc4\x99 w Muzeum Ikony Wo\xc5\x82y\xc5\x84skiej w \xc5\x81ucku._NEWLINE_Znajduje si\xc4\x99 tu r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc antepedium p\xc3\xb3\xc5\xbanobarokowe z lat 1720\xe2\x80\x931750 z blachy srebrnej, ze scen\xc4\x85 ho\xc5\x82du sk\xc5\x82adanego Matce Boskiej Che\xc5\x82mskiej po bitwie pod Beresteczkiem w 1651 r. przez kr\xc3\xb3la Jana Kazimierza oraz dwa obrazy z ko\xc5\x84ca XVIII wieku malowane przez Franciszka Smuglewicza: \xe2\x80\x9eUkrzy\xc5\xbcowanie\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9e\xc5\x9awi\xc4\x99ty Onufry\xe2\x80\x9d. Bazylika jest siedzib\xc4\x85 Che\xc5\x82mskiej Kapitu\xc5\x82y Kolegiackiej.'