b'\n_START_ARTICLE_\nKraj Bask\xc3\xb3w\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nNacjonalizm Bask\xc3\xb3w, skierowany przeciwko Hiszpanii, zrodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w okolicach ko\xc5\x84ca XIX wieku. Jego tw\xc3\xb3rc\xc4\x85 by\xc5\x82 Sabino Arana, za\xc5\x82o\xc5\xbcyciel Narodowej Partii Baskijskiej (PNV). Swobody Euskadi by\xc5\x82y stopniowo odbierane, najpierw w zwi\xc4\x85zku z powstaniem monarchii absolutnej, a nast\xc4\x99pnie liberalnej. Baskowie udzielili poparcia sprawie karlistowskiej. W latach 1834-1839 opowiadali si\xc4\x99 za tradycj\xc4\x85 wi\xc4\x85zan\xc4\x85 z wolno\xc5\x9bci\xc4\x85 przeciwko liberalizmowi._NEWLINE_W po\xc5\x82owie XX wieku nastr\xc3\xb3j mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Kraju Bask\xc3\xb3w zacz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 gwa\xc5\x82townie zmienia\xc4\x87. W trakcie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w Francisco Franco nar\xc3\xb3d zacz\xc4\x85\xc5\x82 u\xc5\x9bwiadamia\xc4\x87 sobie swoj\xc4\x85 odr\xc4\x99bno\xc5\x9b\xc4\x87 kulturow\xc4\x85. Tym samym wzmocni\xc5\x82o si\xc4\x99 tak\xc5\xbce przywi\xc4\x85zanie do tradycji. W tym samym czasie Franco zacz\xc4\x85\xc5\x82 ogranicza\xc4\x87 zwyczaje oraz u\xc5\xbcywanie j\xc4\x99zyka i symboliki Bask\xc3\xb3w. Zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82o to op\xc3\xb3r mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w._NEWLINE_Walka z genera\xc5\x82em Franco mia\xc5\x82a doprowadzi\xc4\x87 do obalenia systemu kapitalistycznego, ale przej\xc5\x9bcie do demokracji w oczach radyka\xc5\x82\xc3\xb3w nie usun\xc4\x99\xc5\x82o przyczyn wrogo\xc5\x9bci wobec Hiszpanii. W referendum z 25 pa\xc5\xbadziernika 1979 94,6% mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Euskadi opowiedzia\xc5\x82o si\xc4\x99 za autonomiczno\xc5\x9bci\xc4\x85 pa\xc5\x84stwa.\n_START_SECTION_\nMieszka\xc5\x84cy Euskadi\n_START_PARAGRAPH_\nBaskowie sami siebie nazywaj\xc4\x85 Euskaldunami. Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie u\xc5\xbcywana nazwa od stosunkowo niedawna okre\xc5\x9bla osob\xc4\x99 m\xc3\xb3wi\xc4\x85c\xc4\x85 po baskijsku (euskarsku). Zosta\xc5\x82a wprowadzona przez \xc5\x82aci\xc5\x84skich autor\xc3\xb3w i wed\xc5\x82ug niekt\xc3\xb3rych pochodzi od Waskon\xc3\xb3w, czyli plemienia niegdy\xc5\x9b zamieszkuj\xc4\x85cego tereny wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej prowincji Nawarra.\n_START_SECTION_\nStatus prawny\n_START_PARAGRAPH_\nUstr\xc3\xb3j Kraju Bask\xc3\xb3w reguluj\xc4\x85: konstytucja Hiszpanii z 1978 roku oraz Statut Autonomiczny Kraju Bask\xc3\xb3w uchwalony przez Kortezy Generalne 22 grudnia 1979 roku, zwany Statutem z Guerniki._NEWLINE_Konstytucja przewiduje podzia\xc5\x82 Hiszpanii na prowincje, kt\xc3\xb3re mog\xc4\x85 jednak \xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 si\xc4\x99 tworz\xc4\x85c wsp\xc3\xb3lnoty autonomiczne. Uprawnienie to zosta\xc5\x82o wykorzystane przez wszystkie prowincje hiszpa\xc5\x84skie. Jedn\xc4\x85 ze wsp\xc3\xb3lnot autonomicznych jest w\xc5\x82a\xc5\x9bnie Kraj Bask\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ry sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z trzech prowincji._NEWLINE_Z punktu widzenia konstytucji, wsp\xc3\xb3lnoty autonomiczne zamieszkiwane w du\xc5\xbcym stopniu przez mniejszo\xc5\x9bci j\xc4\x99zykowe i narodowo\xc5\x9bciowe nie maj\xc4\x85 statusu innego ni\xc5\xbc wsp\xc3\xb3lnoty autonomiczne zamieszkiwane przez ludno\xc5\x9b\xc4\x87 hiszpa\xc5\x84skoj\xc4\x99zyczn\xc4\x85. Kraj Bask\xc3\xb3w ma wi\xc4\x99c podobny status co Andaluzja. Jedyna r\xc3\xb3\xc5\xbcnica wynika z historii \xe2\x80\x93 Kraj Bask\xc3\xb3w ma (tak jak Nawarra) statut wsp\xc3\xb3lnoty prawa lokalnego (comunidad foral), jako \xc5\xbce wyj\xc4\x85tkowo w tych regionach prawa lokalne (fueros) nie zosta\xc5\x82y nigdy zlikwidowane (w prowincjach Gipuzkoa i Bizkaia zni\xc3\xb3s\xc5\x82 je dopiero gen. Franco w odwecie za poparcie ludno\xc5\x9bci dla republiki). Dzi\xc4\x99ki temu Kraj Bask\xc3\xb3w by\xc5\x82 uprawniony do natychmiastowego og\xc5\x82oszenia szerszej autonomii oraz posiada uprawnienie do negocjacji bud\xc5\xbcetowych z rz\xc4\x85dem hiszpa\xc5\x84skim._NEWLINE_Konstytucja nie przewiduje prawa wsp\xc3\xb3lnot autonomicznych do secesji.\n_START_SECTION_\nStatut Autonomiczny Kraju Bask\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nStatut z Guerniki okre\xc5\x9bla Bask\xc3\xb3w jako \xe2\x80\x9eautonomiczn\xc4\x85 spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 w ramach pa\xc5\x84stwa hiszpa\xc5\x84skiego\xe2\x80\x9d. Obszar wsp\xc3\xb3lnoty stanowi\xc4\x85 tzw. terytoria historyczne: Araba, Gipuzkoa i Bizkaia, do kt\xc3\xb3rych mo\xc5\xbce do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc4\x87 Nawarra, gdyby jej mieszka\xc5\x84cy tak zadecydowali (Nawarra utworzy\xc5\x82a jednak odr\xc4\x99bn\xc4\x85 wsp\xc3\xb3lnot\xc4\x99 autonomiczn\xc4\x85). J\xc4\x99zykiem urz\xc4\x99dowym obok hiszpa\xc5\x84skiego zosta\xc5\x82 baskijski. Pozostaje to w pe\xc5\x82nej zgodno\xc5\x9bci z konstytucj\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra dopuszcza istnienie innych j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w urz\xc4\x99dowych ni\xc5\xbc pa\xc5\x84stwowy (hiszpa\xc5\x84ski), o ile wsp\xc3\xb3lnoty tak postanowi\xc4\x85._NEWLINE_W\xc5\x82adza sprawowana jest za po\xc5\x9brednictwem parlamentu (bask. Eusko Legebiltzarra, hiszp. Parlamento Vasco), kt\xc3\xb3ry sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z 75 pos\xc5\x82\xc3\xb3w wybieranych na czteroletni\xc4\x85 kadencj\xc4\x99. Reprezentuj\xc4\x85 oni w r\xc3\xb3wnej liczbie trzy prowincje._NEWLINE_W\xc5\x82adz\xc4\x99 wykonawcz\xc4\x85 sprawuje rz\xc4\x85d (bask. Eusko Jaurlaritza, hiszp. Gobierno Vasco), kt\xc3\xb3remu przewodniczy prezydent (lehendakari) wybierany przez parlament. Prezydent stanowi najwy\xc5\xbcsz\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x99 wsp\xc3\xb3lnoty (bask. lehendakaritza, hiszp. presidencia)._NEWLINE_Istotn\xc4\x85 kwesti\xc4\x85 rozstrzygni\xc4\x99t\xc4\x85 w statucie s\xc4\x85 kompetencje finansowe wsp\xc3\xb3lnoty. Jako wsp\xc3\xb3lnota prawa lokalnego, wsp\xc3\xb3lnie z rz\xc4\x85dem hiszpa\xc5\x84skim wypracowuje ona tzw. umow\xc4\x99 ekonomiczn\xc4\x85 (hiszp. Concierto Econ\xc3\xb3mico), kt\xc3\xb3ra okre\xc5\x9bla udzia\xc5\x82 ka\xc5\xbcdej ze stron w wydatkach i podatkach. Wsp\xc3\xb3lnota jest zobowi\xc4\x85zana przekazywa\xc4\x87 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 swoich dochod\xc3\xb3w do bud\xc5\xbcetu centralnego, by partycypowa\xc4\x87 w kosztach tzw. funkcji ekskluzywnych pa\xc5\x84stwa. W ich zakres wchodz\xc4\x85 konstytucyjnie wymienione czynno\xc5\x9bci zastrze\xc5\xbcone tylko dla pa\xc5\x84stwa: utrzymywanie stosunk\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzynarodowych, obrona i s\xc4\x85downictwo. W kasie wsp\xc3\xb3lnoty pozostaj\xc4\x85 natomiast dochody podatkowe z tytu\xc5\x82u: podatku od os\xc3\xb3b fizycznych, warto\xc5\x9bci dodanej, a tak\xc5\xbce od wagi i ci\xc4\x99\xc5\xbcaru.'