b'\n_START_ARTICLE_\n808 Arme\xc5\x84ski Batalion Piechoty\n_START_PARAGRAPH_\n808 Arme\xc5\x84ski Batalion (niem. Armenisches Infanterie-Bataillon 808) - kolaboracyjny ochotniczy oddzia\xc5\x82 wojskowy Wehrmachtu z\xc5\x82o\xc5\xbcony z Ormian podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej._NEWLINE_Rozkazem z 30 grudnia 1941 r. mia\xc5\x82 zosta\xc4\x87 utworzony Legion Arme\xc5\x84ski. Faktycznie dopiero w po\xc5\x82. maja 1942 r. w obozie jenieckim w Baranowiczach niemieccy werbownicy wydzielili grup\xc4\x99 je\xc5\x84c\xc3\xb3w wojennych pochodz\xc4\x85cych z Kaukazu, m.in. arme\xc5\x84skiego pochodzenia. Wprowadzono w\xc5\x9br\xc3\xb3d nich mniej surowy re\xc5\xbcim, zapewniono pewne przywileje. Pod koniec maja Ormianie znajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 w najlepszej formie fizycznej zostali przeniesieni do innego obozu, na zach\xc3\xb3d od Baranowicz, gdzie zebrano grupy z innych oboz\xc3\xb3w jenieckich. Nast\xc4\x99pnie przetransportowano ich w liczbie ok. 500 os\xc3\xb3b pod Warszaw\xc4\x99 do Beniaminowa. Stamt\xc4\x85d 140 Ormian zosta\xc5\x82o przewiezionych w rejon Radomia, gdzie w ci\xc4\x85gu kr\xc3\xb3tkiego czasu zebrano ok. 1 tys. b. je\xc5\x84c\xc3\xb3w wojennych arme\xc5\x84skiego pochodzenia. Zostali oni umundurowani w uniformy polskiej i francuskiej armii, a nast\xc4\x99pnie podzieleni na pi\xc4\x99\xc4\x87 kompanii. W ten spos\xc3\xb3b powsta\xc5\x82 1 Arme\xc5\x84ski Batalion Strzelecki "Wartan Zorawar". _NEWLINE_Na pocz. lipca przeniesiono go pod Pu\xc5\x82awy, po czym przemianowano na 1 Bojowy Batalion Arme\xc5\x84ski. Sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z 1, 2 i 3 kompanii strzeleckich, 4 kompanii karabin\xc3\xb3w maszynowych i 5 kompanii sztabowej. Kompanie strzeleckie liczy\xc5\x82y po 180-200 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy, karabin\xc3\xb3w maszynowych - ponad 140, a sztabowa - ok. 250. W mi\xc4\x99dzyczasie uzupe\xc5\x82niano go nowymi Ormianami z Armii Czerwonej. Og\xc3\xb3\xc5\x82em by\xc5\x82o to ok. 800 ludzi. Ostatecznie batalion otrzyma\xc5\x82 numer 808. W tym samym czasie Ormian gromadzono te\xc5\xbc w Dubnie i Lublinie. Zostali oni umundurowani w uniformy francuskiej i belgijskiej armii. Po 3 miesi\xc4\x85cach szkolenia wojskowego sformowano z nich cztery kompanie strzeleckie, licz\xc4\x85ce ok. 800 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. W maju 1942 r. zosta\xc5\x82y one przeniesione do obozu pod Radomiem. W tym miesi\xc4\x85cu przyby\xc5\x82y tam jeszcze 2 transporty je\xc5\x84c\xc3\xb3w wojennych arme\xc5\x84skiego pochodzenia w liczbie ok. 500 ludzi, z kt\xc3\xb3rych utworzono 5 kompani\xc4\x99. Na czele 808 Batalionu stan\xc4\x85\xc5\x82 niemiecki oficer Wehrmachtu mjr Kucera, kt\xc3\xb3ry zaktywizowa\xc5\x82 proces szkoleniowy. Zosta\xc5\x82y utworzone 2-tygodniowe kursy dow\xc3\xb3dcze dla m\xc5\x82odszych oficer\xc3\xb3w. Bardzo wa\xc5\xbcne by\xc5\x82y te\xc5\xbc spotkania propagandowe, na kt\xc3\xb3rych prowadzono szkolenie ideologiczne, organizowano wyk\xc5\x82ady i odczyty, rozdawano gazetki w j\xc4\x99zyku arme\xc5\x84skim i rosyjskim. W sztabie batalionu by\xc5\x82o po 4 Niemc\xc3\xb3w i 4 Ormian - emigrant\xc3\xb3w. Pododdzia\xc5\x82ami dowodzili niemieccy podoficerowie, za\xc5\x9b arme\xc5\x84scy byli ich zast\xc4\x99pcami. W dniach 20-25 lipca 1942 r. \xc5\xbco\xc5\x82nierze dostali uzbrojenie produkcji niemieckiej i zdobyczne sowieckie (opr\xc3\xb3cz karabin\xc3\xb3w r\xc4\x99cznych i 16 karabin\xc3\xb3w maszynowych by\xc5\x82y to 3 dzia\xc5\x82ka ppanc. 46 mm i 8 mo\xc5\xbadzierzy 82 mm) oraz przemundurowano ich w niemieckie uniformy wzoru z 1939 r. Nast\xc4\x99pnie Ormianie przed flag\xc4\x85 niemieck\xc4\x85 i arme\xc5\x84sk\xc4\x85 z\xc5\x82o\xc5\xbcyli przysi\xc4\x99g\xc4\x99 na wierno\xc5\x9b\xc4\x87 Adolfowi Hitlerowi. Zadanie batalionu okre\xc5\x9blono jako walk\xc4\x99 z bolszewikami o oswobodzenie Armenii. Na pocz. sierpnia z Warszawy do batalionu przyjecha\xc5\x82a delegacja arme\xc5\x84skich emigrant\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy nawo\xc5\x82ywali do walki z Sowietami. Wizytowa\xc5\x82a go ponadto grupa niemieckich wy\xc5\xbcszych oficer\xc3\xb3w, przed kt\xc3\xb3rymi odby\xc5\x82a si\xc4\x99 uroczysta parada. _NEWLINE_19 sierpnia 1942 r. Ormianie dowiedzieli si\xc4\x99 o ich wys\xc5\x82aniu kolej\xc4\x85 na front wschodni. Nast\xc4\x99pnego dnia batalion, licz\xc4\x85cy 916 Ormian i 45 Niemc\xc3\xb3w, poprzez Brze\xc5\x9b\xc4\x87 Litewski-Baranowicze-Homel-Kij\xc3\xb3w-Chark\xc3\xb3w przyby\xc5\x82 do Taganrogu, sk\xc4\x85d pieszo dotar\xc5\x82 do stanicy Kawkazkaja. Tam ponownie kolej\xc4\x85 dojechano przez Armawira do stacji Niewinomyskaja, a dalej pieszo do Majkopu. Z powodu wrogiego stosunku do \xc5\xbco\xc5\x82nierzy batalionu ludno\xc5\x9bci cywilnej zacz\xc4\x99\xc5\x82y szerzy\xc4\x87 si\xc4\x99 przypadki dezercji. Z 3 kompanii zbieg\xc5\x82o 5 Ormian. Potem uciek\xc5\x82o jeszcze kolejnych 5 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. W Majkopie w nocy z 25 na 26 wrze\xc5\x9bnia zdezerterowa\xc5\x82a grupa 10 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy na czele z dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 jednego z pododdzia\xc5\x82\xc3\xb3w kpt. J. Chaczaturianem i druga 8-osobowa grupa. Okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce og\xc3\xb3\xc5\x82em zbieg\xc5\x82o ok. 50 Ormian. Po przybyciu do Majkopu batalion zosta\xc5\x82 rozmieszczony na po\xc5\x82udniowo-wschodnim skraju miasta. Jego \xc5\xbco\xc5\x82nierze dowiedzieli si\xc4\x99, \xc5\xbce maj\xc4\x85 ochrania\xc4\x87 sztab niemieckiej dywizji, walcz\xc4\x85cej w rejonie Tuapse. Jednak\xc5\xbce Ormianie wkr\xc3\xb3tce zostali skierowani na front na lini\xc4\x99 Dachowskaja-Tiemnolesskaja-Kamieno-Mostskaja. Tam zaktywizowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d \xc5\xbco\xc5\x82nierzy antyniemiecka grupa konspiracyjna, zawi\xc4\x85zana jeszcze kr\xc3\xb3tko po sformowaniu batalionu. Liczy\xc5\x82a ok. 10 ludzi. Jej cz\xc5\x82onkowie zamierzali doprowadzi\xc4\x87 do przej\xc5\x9bcia ca\xc5\x82ego sk\xc5\x82adu batalionu na stron\xc4\x99 sowieck\xc4\x85. 29 wrze\xc5\x9bnia wyznaczyli ze swojego grona "konspiracyjnego" dow\xc3\xb3dc\xc4\x99 batalionu, komisarza politycznego i sekretarza organizacji komsomolskiej. Uda\xc5\x82o si\xc4\x99 te\xc5\xbc nawi\xc4\x85za\xc4\x87 kontakt z dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 miejscowego oddzia\xc5\x82u partyzanckiego. Zaplanowano wsp\xc3\xb3lny atak na lotnisko wojskowe, a nast\xc4\x99pnie ucieczk\xc4\x99 na stron\xc4\x99 Armii Czerwonej. Nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 to jednak, gdy\xc5\xbc G. Matetian, dow\xc3\xb3dca plutonu 3 kompanii wraz z A. Pirimowem, dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 kompanii sztabowej poinformowali Niemc\xc3\xb3w o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci konspirator\xc3\xb3w. W tej sytuacji postanowiono dezerterowa\xc4\x87 mniejszymi grupami. Do 20 pa\xc5\xbadziernika 1942 r. na stron\xc4\x99 40 Brygady Strzeleckiej Armii Czerwonej zbieg\xc5\x82o 23 Ormian na czele z Satarianem, b. politrukiem. 25 pa\xc5\xbadziernika G. Arutiunian napisa\xc5\x82 odezw\xc4\x99 do \xc5\xbco\xc5\x82nierzy batalionu o przej\xc5\x9bcie do Armii Czerwonej, w wyniku kt\xc3\xb3rej do partyzant\xc3\xb3w przesz\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Ormian z jednego z pododdzia\xc5\x82\xc3\xb3w na czele z jego dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 N. Aramianem, zabrawszy ze sob\xc4\x85 2 karabiny maszynowe. W tym czasie Niemcy aresztowali cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w grupy konspiracyjnej. Nast\xc4\x99pnie rozbroili batalion i przeformowali go w oddzia\xc5\x82 drogowo-budowlany. Podczas rob\xc3\xb3t budowlanych batalion zacz\xc4\x99li ostrzeliwa\xc4\x87 partyzanci. Ponadto Niemcy dalej aresztowali kolejnych podejrzanych. 18 listopada 1942 r. Ormianie zostali skierowani w rejon Nieftianaja. W styczniu 1943 r. stacjonowali w rejonie Maratuki-Kot\xc5\x82owina. W lutym dosz\xc5\x82o do kolejnych aresztowa\xc5\x84, a ponadto ze sk\xc5\x82adu batalionu zacz\xc4\x99to usuwa\xc4\x87 tzw. niepewne elementy. Miejsce aresztowanych zaj\xc4\x99li Ormianie-emigranci z Niemiec i Francji. Po 2-miesi\xc4\x99cznym szkoleniu ideologicznym batalion znowu przeformowano na strzelecki. Dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 zosta\xc5\x82 Ormianin mjr A. Muradian. Skierowano go nie na front, ale na ty\xc5\x82y do walki z partyzantami. Po pewnym czasie batalion zosta\xc5\x82 przetransportowany do okupowanej p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Francji, gdzie pe\xc5\x82ni\xc5\x82 s\xc5\x82u\xc5\xbcb\xc4\x99 ochronn\xc4\x85 na wybrze\xc5\xbcu Normandii.'