b'\n_START_ARTICLE_\nLibia\n_START_SECTION_\nUstr\xc3\xb3j polityczny\n_START_PARAGRAPH_\nLibia jest republik\xc4\x85 parlamentarn\xc4\x85 z systemem wielopartyjnym. W\xc5\x82adz\xc4\x99 w kraju sprawuje rz\xc4\x85d tymczasowy sformowany 12 marca 2016 roku na podstawie ustale\xc5\x84 z rozm\xc3\xb3w pokojowych mi\xc4\x99dzy stronami walcz\xc4\x85cymi przeciwko sobie w tocz\xc4\x85cej si\xc4\x99 obecnie wojnie domowej. G\xc5\x82ow\xc4\x85 pa\xc5\x84stwa jest Przewodnicz\xc4\x85cy Rady Prezydenckiej, natomiast szefem rz\xc4\x85du premier, obie te funkcje sprawuje Fajiz as-Sarrad\xc5\xbc._NEWLINE_W pierwszej fazie konfliktu zbrojnego w\xc5\x82adza w kraju by\xc5\x82a podzielona pomi\xc4\x99dzy rywalizuj\xc4\x85ce ze sob\xc4\x85 parlamenty \xe2\x80\x93 Izb\xc4\x99 Reprezentant\xc3\xb3w i Powszechny Kongres Narodowy. Ten drugi uleg\xc5\x82 samorozwi\xc4\x85zaniu 5 kwietnia 2016 roku.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nObszar wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej Libii od XI-X wieku p.n.e. poddany zosta\xc5\x82 kolonizacji Fenicjan. Na wschodnim wybrze\xc5\xbcu kraju od VIII wieku p.n.e. istnia\xc5\x82y kolonie greckie. W VI wieku p.n.e. Libia w\xc5\x82\xc4\x85czona zosta\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad Kartaginy a w I wieku p.n.e. do Rzymu. Od czas\xc3\xb3w rzymskich u\xc5\xbcywane s\xc4\x85 trzy nazwy okre\xc5\x9blaj\xc4\x85ce odr\xc4\x99bne libijskie prowincje \xe2\x80\x93 Trypolitania, Fazzan, Cyrenajka. W 431 roku n.e. prowincje te zosta\xc5\x82y zdobyte przez germa\xc5\x84skich Wandal\xc3\xb3w. W po\xc5\x82owie VII wieku na kr\xc3\xb3tko wesz\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad Bizancjum, kt\xc3\xb3re utraci\xc5\x82o je w wyniku podboj\xc3\xb3w arabskich. Libia wesz\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad kalifatu Umajjad\xc3\xb3w i Abbasyd\xc3\xb3w, pod ich rz\xc4\x85dami stanowi\xc5\x82a schronienie dla mniejszych ugrupowa\xc5\x84 religijnych islamu: szyit\xc3\xb3w i ibadyt\xc3\xb3w. W IX wieku rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 rz\xc4\x85dy dynastii Aghlabid\xc3\xb3w zast\xc4\x85pionych w X wieku przez szyickich Fatymid\xc3\xb3w. Zirydzi kt\xc3\xb3rzy obj\xc4\x99li rz\xc4\x85dy wiek p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przywr\xc3\xb3cili w Libii islam w sunnickim wydaniu. W tym czasie liczne najazdy koczowniczych plemion arabskich przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do niemal\xc5\xbce ca\xc5\x82kowitego zarabizowania obszaru. W kolejnych wiekach Cyrenajka podlega\xc5\x82a w\xc5\x82adcom Egiptu, Fazzan Tunezji a Trypolitania sta\xc5\x82a si\xc4\x99 siedliskiem pirat\xc3\xb3w. W XVI wieku kraj w\xc5\x82\xc4\x85czono do Imperium Osma\xc5\x84skiego._NEWLINE_W wyniku wojny w\xc5\x82osko-tureckiej z lat 1911\xe2\x80\x9312 sta\xc5\x82a si\xc4\x99 koloni\xc4\x85 w\xc5\x82osk\xc4\x85. Fala osadnictwa w\xc5\x82oskiego z lat 1920-32 napotka\xc5\x82a zbrojny op\xc3\xb3r lokalnych plemion. Sytuacja Libijczyk\xc3\xb3w uleg\xc5\x82a pogorszeniu w okresie rz\xc4\x85d\xc3\xb3w faszystowskich, w\xc3\xb3wczas koloniali\xc5\x9bci rozpocz\xc4\x99li rasistowsk\xc4\x85 polityk\xc4\x99 wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rej kt\xc3\xb3rej W\xc5\x82osi mieli by\xc4\x87 ras\xc4\x85 nadrz\xc4\x99dn\xc4\x85 a uwa\xc5\xbcani przez nich za gorszych Libijczycy zostali pozbawieni praw. W kampanii pacyfikacyjnej obejmuj\xc4\x85cych wywo\xc5\x82ywanie g\xc5\x82odu, dokonywanie masowych mord\xc3\xb3w, ekstradycj\xc4\x99 ludno\xc5\x9bci bedui\xc5\x84skiej i tworzenie oboz\xc3\xb3w koncentracyjnych zgin\xc4\x99\xc5\x82o tysi\xc4\x85ce Libijczyk\xc3\xb3w._NEWLINE_Od 1942 roku Trypolitania i Cyrenajka znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 pod okupacj\xc4\x85 Wielkiej Brytanii, Fazzan z kolei Francji. Po traktacie pokojowym z 1947 roku, W\xc5\x82ochy zrzek\xc5\x82y si\xc4\x99 praw do Libii, kt\xc3\xb3ra w 1951 roku zosta\xc5\x82a og\xc5\x82oszona niepodleg\xc5\x82ym pa\xc5\x84stwem. Libia pocz\xc4\x85tkowo pozostawa\xc5\x82a federacj\xc4\x85, co zmieni\xc5\x82o si\xc4\x99 wraz z reform\xc4\x85 z 1963 roku, kiedy to w miejsce federacji utworzono jednolite struktury. Kr\xc3\xb3l Idris I sprawowa\xc5\x82 konserwatywne rz\xc4\x85dy oparte na izolacji. W 1969 roku mia\xc5\x82 miejsce wojskowy pucz, w nast\xc4\x99pstwie kt\xc3\xb3rego proklamowano republik\xc4\x99. Rzeczywistym przyw\xc3\xb3dc\xc4\x85 Libii zosta\xc5\x82 pu\xc5\x82kownik Mu\xe2\x80\x99ammar al-Kaddafi. Al-Kaddafi og\xc5\x82osi\xc5\x82 w\xc5\x82asny program polityczno-spo\xc5\x82eczny b\xc4\x99d\xc4\x85cy po\xc5\x82\xc4\x85czeniem arabskiego socjalizmu i politycznego islamu (tzw. trzecia teoria \xc5\x9bwiata). W 1977 roku zmieni\xc5\x82 nazw\xc4\x99 kraju na \xe2\x80\x9eWielka Arabska Libijska D\xc5\xbcamahirijja Ludowo-Socjalistyczna\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W 1979 roku al-Kaddafi formalnie zrezygnowa\xc5\x82 ze wszelkich pe\xc5\x82nionych funkcji, w praktyce zachowa\xc5\x82 pe\xc5\x82ni\xc4\x99 w\xc5\x82adzy. Jego polityka spowodowa\xc5\x82a pogorszenie si\xc4\x99 stosunk\xc3\xb3w z Zachodem i Izraelem. Przyw\xc3\xb3dca wyst\xc4\x99powa\xc5\x82 ponadto przeciwko umiarkowanym jego zdaniem rz\xc4\x85dom arabskim. W 1979 roku Libia najostrzej pot\xc4\x99pi\xc5\x82a izraelsko-egipski traktat pokojowy i zerwa\xc5\x82a relacje z Egiptem, a w trakcie wojny iracko-ira\xc5\x84skiej popiera\xc5\x82a Iran. W konflikcie palesty\xc5\x84skim al-Kaddafi popiera\xc5\x82 radykalne organizacje, zarzucaj\xc4\x85c Jasirowi Arafatowi zbytni\xc4\x85 ugodowo\xc5\x9b\xc4\x87. W drugiej po\xc5\x82owie lat 80. zaostrzaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 konflikt mi\xc4\x99dzy Libi\xc4\x85 a Stanami Zjednoczonymi doprowadzi\xc5\x82 do na\xc5\x82o\xc5\xbcenia sankcji gospodarczych i akcji lotnictwa USA na tereny Libii. Po 1988 roku ruszy\xc5\x82a liberalizacja polityczno-ekonomiczna. Libia zbli\xc5\xbcy\xc5\x82a si\xc4\x99 do pa\xc5\x84stw europejskich (Francja, Wielka Brytania) oraz grona pa\xc5\x84stw arabskich, z kt\xc3\xb3rymi utrzymywa\xc5\x82a wcze\xc5\x9bniej nie najlepsze relacje (Irak, Jordania, Egipt). W trakcie agresji Iraku na Kuwejt popiera\xc5\x82a rz\xc4\x85d iracki i nie stosowa\xc5\x82a si\xc4\x99 do sankcji na\xc5\x82o\xc5\xbconych na niego przez ONZ. W 1992 roku wesz\xc5\x82y w \xc5\xbcycie sankcje ONZ kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y by\xc4\x87 reakcj\xc4\x85 tej organizacji na ukrywanie w kraju os\xc3\xb3b podejrzanych o terroryzm (zamach nad Lockerbie). Od 1995 roku do \xc5\x9bwiatowych medi\xc3\xb3w przedostawa\xc5\x82y si\xc4\x99 informacje o mi\xc4\x99dzy rz\xc4\x85dem a ugrupowaniami islamskich fundamentalist\xc3\xb3w, rz\xc4\x85d oskar\xc5\xbca\xc5\x82 Egipt i Sudan o wzniecanie konfliktu poprzez robotnik\xc3\xb3w pochodz\xc4\x85cych z tych pa\xc5\x84stw. W 1999 roku Libia wyda\xc5\x82a osoby oskar\xc5\xbcone o zamach nad Lockerbie, a w XXI wieku al-Kaddafi pot\xc4\x99pi\xc5\x82 terroryzm. Umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o to normalizacj\xc4\x99 stosunk\xc3\xb3w z USA i Uni\xc4\x85 Europejsk\xc4\x85._NEWLINE_W 2011 roku wybuch\xc5\x82y antyrz\xc4\x85dowe protesty, kt\xc3\xb3re przeistoczy\xc5\x82y si\xc4\x99 w regularn\xc4\x85 wojn\xc4\x99 domow\xc4\x85, zako\xc5\x84czon\xc4\x85 obaleniem al-Kaddafiego. W 2012 roku g\xc5\x82ow\xc4\x85 pa\xc5\x84stwa zosta\xc5\x82 Mohammed Megarjef a premierem Ali Zajdan. Nowe w\xc5\x82adze nie zdo\xc5\x82a\xc5\x82y zatrzyma\xc4\x87 konfliktu wewn\xc4\x99trznego, kt\xc3\xb3ry w 2014 roku przerodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 w kolejn\xc4\x85 wojn\xc4\x99 domow\xc4\x85. Stronami konfliktu by\xc5\x82 zdominowany przez islamist\xc3\xb3w Powszechny Kongres Narodowy i Zgromadzenie Konstytucyjne, maj\xc4\x85ce poparcie mi\xc4\x99dzynarodowe. W 2015 roku do konfliktu wkroczy\xc5\x82o Pa\xc5\x84stwo Islamskie, fundamentali\xc5\x9bci zdobyli po\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 na \xc5\x9brodkowej p\xc3\xb3\xc5\x82nocy Syrt\xc4\x99. W marcu 2016 r. w Trypolisie powsta\xc5\x82 uznawany mi\xc4\x99dzynarodowo rz\xc4\x85d jedno\xc5\x9bci narodowej. Jednocze\xc5\x9bnie si\xc5\x82y wiernej genera\xc5\x82owi Chalifie Haftarowi samozwa\xc5\x84czej Libijskiej Armii Narodowej stopniowo zdobywa\xc5\x82y obszary w po\xc5\x82udniowej i wschodniej Libii, czego ukoronowaniem sta\xc5\x82o si\xc4\x99 opanowanie przez nie Bengazi w lipcu 2017 roku.\n_START_SECTION_\nGospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nNajwi\xc4\x99ksze miasto kraju, a tak\xc5\xbce g\xc5\x82\xc3\xb3wny port i o\xc5\x9brodek przemys\xc5\x82owy to Trypolis. Rozwin\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 tam takie ga\xc5\x82\xc4\x99zie przemys\xc5\x82u jak spo\xc5\xbcywczy, meblarski, w\xc5\x82\xc3\xb3kienniczy, metalowy, gumowy (produkcja opon) i poligraficzny. Znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 tam tak\xc5\xbce zak\xc5\x82ady odsalania wody morskiej, montownie samochod\xc3\xb3w i rafineria ropy naftowej._NEWLINE_Podstawowym bogactwem Libii oraz praktycznie jedynym towarem eksportowym kraju jest ropa naftowa, dostarczaj\xc4\x85ca ok. 80% dochodu narodowego wynosz\xc4\x85cego 11300 USD na 1 mieszka\xc5\x84ca (2013), kt\xc3\xb3ry jest jednym z najwy\xc5\xbcszych w Afryce. Libia dysponuje przemys\xc5\x82em petrochemicznym oraz hutniczym (huty \xc5\xbcelaza i stali w Misracie), zmarginalizowane zosta\xc5\x82o natomiast rolnictwo i przemys\xc5\x82 spo\xc5\xbcywczy, w tym przetw\xc3\xb3rstwo owoc\xc3\xb3w i warzyw, przez co obecnie Libia jest zmuszona importowa\xc4\x87 ok. 75% \xc5\xbcywno\xc5\x9bci._NEWLINE_Sankcje gospodarcze na\xc5\x82o\xc5\xbcone przez ONZ w 1992 roku spowodowa\xc5\x82y znaczne op\xc3\xb3\xc5\xbanienie w rozwoju technologicznym kraju. Zosta\xc5\x82y one zniesione 12 wrze\xc5\x9bnia 2003, a Libia zacz\xc4\x99\xc5\x82a od tego czasu zabiega\xc4\x87 o przyci\xc4\x85gni\xc4\x99cie inwestor\xc3\xb3w zagranicznych w celu zdobycia kapita\xc5\x82u._NEWLINE_Libi\xc4\x99 oplata sie\xc4\x87 ruroci\xc4\x85g\xc3\xb3w zwanych Wielk\xc4\x85 Sztuczn\xc4\x85 Rzek\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra dostarcza wod\xc4\x99 z podziemnych naturalnych zbiornik\xc3\xb3w na Saharze. Sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 na ni\xc4\x85 1300 studni, kt\xc3\xb3re dostarczaj\xc4\x85 ok. 3 milion\xc3\xb3w m\xc2\xb3 wody dziennie do miast na wybrze\xc5\xbcu kraju.'