b'\n_START_ARTICLE_\nJan D\xc5\x82ugosz (taternik)\n_START_PARAGRAPH_\nJan D\xc5\x82ugosz (ur. 12 lipca 1929 w Warszawie, zm. 2 lipca 1962 w Tatrach) \xe2\x80\x93 polski taternik, alpinista i literat.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nJeden z najwybitniejszych polskich wspinaczy, trwale zwi\xc4\x85zany ze \xc5\x9brodowiskiem krakowskim (od m\xc5\x82odo\xc5\x9bci mieszka\xc5\x82 w Krakowie). Lista wytyczonych przez niego nowych dr\xc3\xb3g i pierwszych przej\xc5\x9b\xc4\x87 jest do\xc5\x9b\xc4\x87 d\xc5\x82uga, ale znaczenie jego wspinaczek polega przede wszystkim na spowodowaniu prze\xc5\x82omu jako\xc5\x9bciowego w \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci polskich taternik\xc3\xb3w._NEWLINE_Jan D\xc5\x82ugosz zgin\xc4\x85\xc5\x82 2 lipca 1962 r. wskutek upadku z grani Zadniego Ko\xc5\x9bcielca w Tatrach Wysokich, kiedy kontrolowa\xc5\x82 kursy wspinaczkowe na \xc5\x82atwej drodze. By\xc5\x82 to kurs dla \xc5\xbco\xc5\x82nierzy powietrznodesantowc\xc3\xb3w (z 16-tki Krak\xc3\xb3w). Przechodzi\xc5\x82 z rejonu \xc4\x87wicze\xc5\x84 drugiej kompanii do rejonu trzeciej._NEWLINE_Pochowany zosta\xc5\x82 na Cmentarzu Zas\xc5\x82u\xc5\xbconych na P\xc4\x99ksowym Brzyzku. Pomys\xc5\x82odawc\xc4\x85 nagrobka by\xc5\x82 partner od liny, architekt z zawodu \xe2\x80\x93 Jerzy Pilitowski, kt\xc3\xb3ry zdecydowa\xc5\x82, by zamiast pomnika w miejscu poch\xc3\xb3wku postawi\xc4\x87 wa\xc5\xbc\xc4\x85cy ponad trzy tony kamie\xc5\x84, pochodz\xc4\x85cy z moreny Morskiego Oka \xe2\x80\x93 miejsca, w kt\xc3\xb3rym zwyk\xc5\x82 odpoczywa\xc4\x87 po wspinaczce. Po ustawieniu tego g\xc5\x82azu przez kilka dni g\xc3\xb3rale w od\xc5\x9bwi\xc4\x99tnych strojach pe\xc5\x82nili przy nim wart\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nOsi\xc4\x85gni\xc4\x99cia wspinaczkowe\n_START_PARAGRAPH_\nDo jego najwybitniejszych osi\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87 tatrza\xc5\x84skich nale\xc5\xbc\xc4\x85: pierwsze wej\xc5\x9bcie lew\xc4\x85 stron\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej \xc5\x9bciany Kazalnicy Mi\xc4\x99guszowieckiej (19\xe2\x80\x9321 lipca 1955 r., z Czes\xc5\x82awem Momatiukiem) i pierwsze wej\xc5\x9bcie \xc5\x9brodkiem wschodniej \xc5\x9bciany Mnicha (12\xe2\x80\x9313 pa\xc5\xbadziernika 1955 r., tzw. Wariantem R, z Andrzejem Pietschem). Zim\xc4\x85 nowej taktyki i rozmachu wymaga\xc5\x82o dokonane przez D\xc5\x82ugosza pierwsze zimowe wej\xc5\x9bcie p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodni\xc4\x85 \xc5\x9bcian\xc4\x85 Kazalnicy (6\xe2\x80\x938 marca 1957 r., z Czes\xc5\x82awem Momatiukiem, Andrzejem Pietschem i Marianem W\xc5\x82asi\xc5\x84skim), poprzedzone pierwszym kompletnym zimowym przej\xc5\x9bciem najd\xc5\x82u\xc5\xbcszej formacji \xc5\x9bcianowej Tatr Polskich, filara Mi\xc4\x99guszowieckiego Szczytu Wielkiego (28\xe2\x80\x9331 marca 1956 r., z Andrzejem Pietschem), dokonanym bez przerw._NEWLINE_Dodatkowe znaczenie mia\xc5\x82o to, \xc5\xbce w trakcie tych przej\xc5\x9b\xc4\x87 D\xc5\x82ugosz i partnerzy (zw\xc5\x82aszcza Momatiuk) wprowadzali w Tatry nowatorskie techniki i taktyk\xc4\x99, uznawane czasem za kontrowersyjne, lecz w\xc3\xb3wczas niezb\xc4\x99dne dla post\xc4\x99pu. Osadzali nity (kilkana\xc5\x9bcie na Kazalnicy oraz wywiercili 3 otwory na nity w g\xc5\x82adkiej p\xc5\x82ycie na Mnichu latem 1955 r. \xe2\x80\x93 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej ju\xc5\xbc tej techniki D\xc5\x82ugosz zaniecha\xc5\x82), stosowali s\xc5\x82ynne haki specjalne, tzw. \xe2\x80\x9ejedynki\xe2\x80\x9d (znane od 1955 r. tak\xc5\xbce w s\xc5\x82owackiej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Tatr, ale opatentowane wiele lat potem na Zachodzie przez strony trzecie), za\xc5\x9b zim\xc4\x85 1957 r. na Kazalnicy zastosowali por\xc4\x99czowanie._NEWLINE_D\xc5\x82ugosz wspina\xc5\x82 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce w Alpach (1957, 1960, 1961), Kaukazie (1958, 1959) oraz w Pirinie (zim\xc4\x85 1958). Prze\xc5\x82omem w skali naszego kraju oraz postrzegania mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci polskich wspinaczy przez nacje alpejskie by\xc5\x82o 7. powt\xc3\xb3rzenie zachodniej \xc5\x9bciany Petit Dru (z Momatiukiem i Stanis\xc5\x82awem Bielem w dniach 31 lipca \xe2\x80\x93 2 sierpnia 1957 r.) \xe2\x80\x93 \xc5\x9bciany, kt\xc3\xb3ra w\xc5\x9br\xc3\xb3d alpinist\xc3\xb3w ma rang\xc4\x99 wr\xc4\x99cz symboliczn\xc4\x85. Jeszcze szerszym echem zagranicznym odbi\xc5\x82 si\xc4\x99 udzia\xc5\x82 D\xc5\x82ugosza w pierwszym przej\xc5\x9bciu \xc5\x9brodkowego filara Fr\xc3\xaaney w po\xc5\x82udniowych urwiskach Mont Blanc (27\xe2\x80\x9329 sierpnia 1961 r.) w zespole z Brytyjczykami Christianem Boningtonem, Ianem Cloughem i Don Whillansem. Filar ten przedtem odpar\xc5\x82 ataki najlepszych alpinist\xc3\xb3w francuskich i w\xc5\x82oskich i by\xc5\x82 aren\xc4\x85 bardzo g\xc5\x82o\xc5\x9bnej tragedii \xe2\x80\x93 fakt, \xc5\xbce w ostatecznym rozwi\xc4\x85zaniu tak trudnego i skupiaj\xc4\x85cego uwag\xc4\x99 medi\xc3\xb3w alpejskiego problemu uczestniczy\xc5\x82 Polak, zdarzy\xc5\x82 si\xc4\x99 po raz pierwszy w historii polskiego alpinizmu i o\xc5\x9bmieli\xc5\x82 Polak\xc3\xb3w do atakowania pierwszorz\xc4\x99dnych problem\xc3\xb3w w Alpach i g\xc3\xb3rach wy\xc5\xbcszych.\n_START_SECTION_\nUdzia\xc5\x82 w \xc5\xbcyciu spo\xc5\x82ecznym\n_START_PARAGRAPH_\nW \xc5\x9brodowisku wspinaczkowym nosi\xc5\x82 popularne przezwisko Palant, kt\xc3\xb3re z czasem (o ile pisane wielk\xc4\x85 liter\xc4\x85) nabra\xc5\x82o wr\xc4\x99cz charyzmatycznego wyd\xc5\xbawi\xc4\x99ku, a D\xc5\x82ugosz sta\xc5\x82 si\xc4\x99 jedn\xc4\x85 z najbardziej legendarnych postaci taternickich w historii (obok poprzednik\xc3\xb3w tej miary co Mieczys\xc5\x82aw \xc5\x9awierz, Wincenty Birkenmajer czy Wies\xc5\x82aw Stanis\xc5\x82awski)._NEWLINE_Znaczenie mia\xc5\x82a te\xc5\xbc jego obfita publicystyka alpinistyczna w prasie fachowej i przede wszystkim w prasie popularnej \xe2\x80\x93 co D\xc5\x82ugosz robi\xc5\x82 na nieznan\xc4\x85 dot\xc4\x85d w kraju skal\xc4\x99 (zw\xc5\x82aszcza w warunkach powojennych). By\xc5\x82 w pewnym sensie pierwszym w Polsce alpinist\xc4\x85-zawodowcem, kt\xc3\xb3ry uczyni\xc5\x82 ze wspinania i jego popularyzacji sw\xc3\xb3j \xe2\x80\x9epe\xc5\x82ny etat\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Udziela\xc5\x82 si\xc4\x99 organizacyjnie w \xc5\xbcyciu Klubu Wysokog\xc3\xb3rskiego, szkoleniach, by\xc5\x82 te\xc5\xbc ratownikiem g\xc3\xb3rskim (ratownictwu i wypadkom w g\xc3\xb3rach po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 m.in. bardzo znane opowiadanie pt. Kto wo\xc5\x82a pomocy, I publ. 1958). Sta\xc5\x82 si\xc4\x99 jednym z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych prekursor\xc3\xb3w i kierownik\xc3\xb3w wspinaczkowych szkole\xc5\x84 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy (w trakcie kontroli takiego szkolenia zgin\xc4\x85\xc5\x82). Mawiano te\xc5\xbc, \xc5\xbce by\xc5\x82 ostatnim z pokolenia wspinaczy, kt\xc3\xb3rzy chodzenie po g\xc3\xb3rach w pe\xc5\x82ni \xc5\x82\xc4\x85czyli ze z\xc5\xbcyciem si\xc4\x99 z g\xc3\xb3ralami i ich pasterskim obyczajem \xe2\x80\x93 starzy g\xc3\xb3rale uwa\xc5\xbcali go w pe\xc5\x82ni za swojego (a po jego \xc5\x9bmierci nad jego grobem zaci\xc4\x85gn\xc4\x99li honorow\xc4\x85 wart\xc4\x99). W jednym z opowiada\xc5\x84 D\xc5\x82ugosz umie\xc5\x9bci\xc5\x82 d\xc5\x82ugie cytaty pisane gwar\xc4\x85 (W dymie watry, znane by\xc5\x82o ze s\xc5\x82yszenia jeszcze za jego \xc5\xbcycia, opublikowane zosta\xc5\x82o dopiero w 1994 r.)._NEWLINE_By\xc5\x82 wielkim indywidualist\xc4\x85. Mia\xc5\x82 tendencje do popadania w konflikty, tak\xc5\xbce z Klubem Wysokog\xc3\xb3rskim. Zosta\xc5\x82 dwukrotnie zawieszony w prawach cz\xc5\x82onka Klubu za samotne wspinaczki. Mimo swego uporu i charyzmy doceniany by\xc5\x82 jednak wielokrotnie, czego wyrazem by\xc5\x82a powierzona mu przez w\xc5\x82adze klubowe funkcja przewodnicz\xc4\x85cego Komisji Sportowej, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 pe\xc5\x82ni\xc5\x82 jako cz\xc5\x82onek Zarz\xc4\x85du G\xc5\x82\xc3\xb3wnego Klubu Wysokog\xc3\xb3rskiego w latach 1956\xe2\x80\x931958._NEWLINE_D\xc5\x82ugosz mia\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc d\xc5\x82ugofalowy pozawspinaczkowy wp\xc5\x82yw na \xc5\x9brodowisko taternickie poprzez piosenki (zar\xc3\xb3wno te uk\xc5\x82adane, jak i przynoszone od S\xc5\x82owak\xc3\xb3w), happeningi, opowie\xc5\x9bci, styl zachowa\xc5\x84 oraz otwarcie na \xc5\x9brodowisko filmowe i kabaretowe (od 1956 r. przez kilka lat wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82 z \xe2\x80\x9ePiwnic\xc4\x85 pod Baranami\xe2\x80\x9d, wprowadzony tam przez przyjaciela i partnera wczesnych wspinaczek Jerzego Pilitowskiego)._NEWLINE_By\xc5\x82 autorem scenariusza filmu dokumentalnego pt. Zamar\xc5\x82a Turnia, uko\xc5\x84czonego ju\xc5\xbc po jego \xc5\x9bmierci (re\xc5\xbc. Sergiusz Sprudin, 1962), przedtem gra\xc5\x82 te\xc5\xbc g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 rol\xc4\x99 (wraz z Pilitowskim) w mniej znanym filmie taternickim Bronis\xc5\x82awa Pindelskiego pt. Na \xc5\x9anie\xc5\xbcnej Grani (1954)._NEWLINE_\xc5\x9amier\xc4\x87 D\xc5\x82ugosza by\xc5\x82a szokiem w \xc5\x9brodowisku wspinaczkowym i dlatego snuto najr\xc3\xb3\xc5\xbcniejsze domys\xc5\x82y na temat jego wypadku. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej m\xc3\xb3wiono, \xc5\xbce by\xc5\x82o to zaplanowane samob\xc3\xb3jstwo \xe2\x80\x93 ze wzgl\xc4\x99du na nieprzystosowanie spo\xc5\x82eczne oraz z powodu wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych cz\xc4\x99sto w jego utworach w\xc4\x85tk\xc3\xb3w fatalistycznych. Najprawdopodobniej jednak przyczyn\xc4\x85 \xc5\x9bmierci by\xc5\x82o po\xc5\x9blizgni\xc4\x99cie lub urwanie stopnia na \xc5\x82atwej, ale eksponowanej Grani Ko\xc5\x9bcielc\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 w dniu jego \xc5\x9bmierci w Tatrach panowa\xc5\x82a z\xc5\x82a, mglista pogoda i w wielu miejscach zalega\xc5\x82 \xc5\x9bnieg, kt\xc3\xb3ry spad\xc5\x82 poprzedniej nocy (zjawisko rzadkie, ale wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce w Tatrach latem). Takie warunki atmosferyczne opisane s\xc4\x85 w ksi\xc4\x85\xc5\xbceczce Filar Kazalnicy Janusza Kurczaba, mo\xc5\xbcna je tak\xc5\xbce potwierdzi\xc4\x87 w archiwum Oddzia\xc5\x82u IMGW w Krakowie (dane z obserwatorium na Kasprowym Wierchu).'