b"\n_START_ARTICLE_\nFerragus\n_START_SECTION_\nOkoliczno\xc5\x9bci powstania i publikacji utworu\n_START_PARAGRAPH_\nOg\xc3\xb3lny koncept cyklu Historia Trzynastu zdaniem Boya \xc5\xbbele\xc5\x84skiego pochodzi jeszcze z czas\xc3\xb3w m\xc5\x82odo\xc5\x9bci pisarza, gdy nie planowa\xc5\x82 on stworzenia Komedii ludzkiej. Zafascynowany ludzk\xc4\x85 energi\xc4\x85 Balzak pisa\xc5\x82 w listach, i\xc5\xbc chcia\xc5\x82by zosta\xc4\x87 cz\xc5\x82onkiem p\xc3\xb3\xc5\x82legalnej grupy, kt\xc3\xb3rej cz\xc5\x82onkowie byliby gotowi oferowa\xc4\x87 sobie wszelk\xc4\x85 pomoc, nawet za cen\xc4\x99 \xc5\x82amania prawa i pope\xc5\x82niania zbrodni. Grup\xc4\x99 tak\xc4\x85 kilkakrotnie, bez powodzenia, usi\xc5\x82owa\xc5\x82 sformowa\xc4\x87._NEWLINE_10 marca 1833 Balzak opublikowa\xc5\x82 przedmow\xc4\x99 do Historii Trzynastu, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a nakre\xc5\x9bla\xc4\x87 og\xc3\xb3lne ramy utworu i przedstawia\xc4\x87 jego g\xc5\x82\xc3\xb3wnych bohater\xc3\xb3w. T\xc5\x82umaczy\xc5\x82 w niej, i\xc5\xbc ca\xc5\x82y cykl ma zosta\xc4\x87 po\xc5\x9bwi\xc4\x99cony P\xc5\x82omiennym - grupie trzynastu m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn, kt\xc3\xb3rzy postanowili, wspieraj\xc4\x85c si\xc4\x99 bezwarunkowo w ka\xc5\xbcdej sytuacji i \xc5\x82ami\xc4\x85c prawo w razie prywatnej potrzeby, bezwzgl\xc4\x99dnie realizowa\xc4\x87 swoje \xc5\xbcyciowe cele. Twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce stowarzyszenie przesta\xc5\x82o ju\xc5\xbc istnie\xc4\x87, a o jego dzia\xc5\x82aniu dowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99 od jednego z jego by\xc5\x82ych cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w. 17 marca tego samego roku drukiem ukaza\xc5\x82a si\xc4\x99 pierwsza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Ferragusa. Podzielony na cztery cz\xc4\x99\xc5\x9bci utw\xc3\xb3r zosta\xc5\x82 opublikowany do ko\xc5\x84ca kwietnia 1833, a nast\xc4\x99pnie raz jeszcze w formie ksi\xc4\x85\xc5\xbckowej. Za \xc5\xbcycia autora by\xc5\x82 wznawiany jeszcze trzy razy, w 1835, 1840 i 1843. Powie\xc5\x9b\xc4\x87 by\xc5\x82a dedykowana Hektorowi Berliozowi.\n_START_SECTION_\nTre\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nM\xc5\x82ody oficer August de Malincour \xc5\x9bledzi zam\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85 kobiet\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej jest zakochany, Klemencj\xc4\x99 Desmarets, i dostrzega, \xc5\xbce udaje si\xc4\x99 ona do owianej z\xc5\x82\xc4\x85 s\xc5\x82aw\xc4\x85 dzielnicy Pary\xc5\xbca, wok\xc3\xb3\xc5\x82 ulicy Soly. Kiedy wspomina o tym wydarzeniu w czasie przyj\xc4\x99cia, kobieta twierdzi, \xc5\xbce nigdy tam nie by\xc5\x82a. De Malincour nie wierzy jej jednak i nadal szpieguje ka\xc5\xbcdy krok Klemencji. Przypadkowo spotyka w\xc3\xb3wczas tajemniczego starca, Ferragusa, i odkrywa zgubiony przez niego bilecik. Wynika z niego, \xc5\xbce kobieta imieniem Ida jest zakochana w beznami\xc4\x99tnym, ubranym w \xc5\x82achmany cz\xc5\x82owieku. August oddaje li\xc5\x9bcik, co wystarcza, by Ferragus dostrzeg\xc5\x82 jego zainteresowanie jego osob\xc4\x85._NEWLINE_Wkr\xc3\xb3tce po tym spotkaniu August omal nie pada ofiar\xc4\x85 dziwnych wypadk\xc3\xb3w: najpierw na jego pow\xc3\xb3z spada kamie\xc5\x84, potem za\xc5\x9b kto\xc5\x9b uszkadza jedn\xc4\x85 z osi w jego kabriolecie. Jego krewny, widam de Pamiers, z pomoc\xc4\x85 swojego s\xc5\x82ugi postanawia pozna\xc4\x87 prawdziw\xc4\x85 to\xc5\xbcsamo\xc5\x9b\xc4\x87 Ferragusa, by pom\xc3\xb3c m\xc5\x82odzie\xc5\x84cowi. Okazuje si\xc4\x99, \xc5\xbce cz\xc5\x82owiek ten nazywa si\xc4\x99 w rzeczywisto\xc5\x9bci Gracjan Bourignard, stoi na czele tajnego stowarzyszenia P\xc5\x82omiennych, za\xc5\x9b pani Desmarets ju\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej by\xc5\x82a z nim w regularnym kontakcie. August postanawia rozwik\xc5\x82a\xc4\x87 zagadk\xc4\x99 ich wzajemnych relacji, a tak\xc5\xbce zdoby\xc4\x87 serce kobiety. Wieczorem, w czasie spotkania towarzyskiego, zostaje wyzwany na pojedynek przez margrabiego de Ronquerolles, kt\xc3\xb3ry omal go nie zabija, a bior\xc4\x85c go za \xc5\x9bmiertelnie rannego, stwierdza, \xc5\xbce przyczyn\xc4\x85 walki by\xc5\x82a Klemencja. Przera\xc5\xbcony oficer po wyzdrowieniu udaje si\xc4\x99 z ca\xc5\x82\xc4\x85 spraw\xc4\x85 na policj\xc4\x99, gdzie jednak dowiaduje si\xc4\x99, \xc5\xbce domniemany Ferragus zmar\xc5\x82._NEWLINE_Uspokojony August udaje si\xc4\x99 na bal, gdzie okazuje si\xc4\x99, \xc5\xbce tajemniczy m\xc4\x99\xc5\xbcczyzna \xc5\xbcyje i oficjalnie uczestniczy w \xc5\xbcyciu towarzyskim Pary\xc5\xbca jako szlachcic portugalski de Funcal. Spotyka r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Klemencj\xc4\x99, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 oskar\xc5\xbca o ch\xc4\x99\xc4\x87 zamordowania go. Ich rozmow\xc4\x99 dostrzega jej m\xc4\x85\xc5\xbc, Julian Desmarets, kt\xc3\xb3ry zaczyna podejrzewa\xc4\x87 \xc5\xbcon\xc4\x99 o niewierno\xc5\x9b\xc4\x87. Spotyka si\xc4\x99 z Augustem, od kt\xc3\xb3rego dowiaduje si\xc4\x99 o wizytach \xc5\xbcony w domu Ferragusa. Po powrocie do domu dostrzega, \xc5\xbce Klemencja go oszukuje - wychodzi z domu nawet wtedy, gdy twierdzi\xc5\x82a, \xc5\xbce nie ma takiego zamiaru. Postanawia j\xc4\x85 \xc5\x9bledzi\xc4\x87, nie kryj\xc4\x85c si\xc4\x99 przed ni\xc4\x85 ze swoim brakiem zaufania. Kobieta zaczyna chorowa\xc4\x87 ze zgryzoty, nadal jednak odmawia opowiedzenia mu ca\xc5\x82ej historii._NEWLINE_August, \xc5\x9bledz\xc4\x85c Klemencj\xc4\x99 w domu, gdzie mia\xc5\x82a spotka\xc4\x87 si\xc4\x99 z Ferragusem, s\xc5\x82yszy ich decyduj\xc4\x85c\xc4\x85 rozmow\xc4\x99: kobieta by\xc5\x82a c\xc3\xb3rk\xc4\x85 P\xc5\x82omiennego, kt\xc3\xb3ry wstydzi\xc5\x82 si\xc4\x99 swojego robotniczego pochodzenia i dlatego ukrywa\xc5\x82 si\xc4\x99 przed jej m\xc4\x99\xc5\xbcem. Postanowi\xc5\x82 to zmieni\xc4\x87 dopiero w momencie, gdy zdoby\xc5\x82 dokumenty zmar\xc5\x82ego portugalskiego szlachcica de Funcala i rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 nowe \xc5\xbcycie pod tym w\xc5\x82a\xc5\x9bnie nazwiskiem. Rozmow\xc4\x99 t\xc4\x99 s\xc5\x82yszy r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Julian. Zrozumiawszy bezpodstawno\xc5\x9b\xc4\x87 swoich podejrze\xc5\x84, m\xc4\x99\xc5\xbcczyzna b\xc5\x82aga \xc5\xbcon\xc4\x99 o wybaczenie, lecz ta po 11 dniach choroby umiera. W tym samym dniu ginie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc August, zatruty przez Ferragusa w czasie przyj\xc4\x99cia. P\xc5\x82omienni, zamaskowani, uczestnicz\xc4\x85 w pogrzebie kobiety, po czym umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85 Julianowi realizacj\xc4\x99 ostatniego \xc5\xbcyczenia - kremacji zw\xc5\x82ok \xc5\xbcony zamiast chowania ich na komunalnym cmentarzu. Po up\xc5\x82ywie pewnego czasu wdowiec spotyka w parku na Montparnasse na p\xc3\xb3\xc5\x82 ob\xc5\x82\xc4\x85kanego m\xc4\x99\xc5\xbcczyzn\xc4\x99, kt\xc3\xb3ry ca\xc5\x82ymi dniami przygl\xc4\x85da si\xc4\x99 graczom w bule. Z przera\xc5\xbceniem rozpoznaje z nim z\xc5\x82amanego psychicznie po utracie c\xc3\xb3rki Ferragusa.\n_START_SECTION_\nCechy utworu\n_START_PARAGRAPH_\nFerragus, zdaniem Boya \xc5\xbbele\xc5\x84skiego, jest doskona\xc5\x82ym przyk\xc5\x82adem pe\xc5\x82nego sprzeczno\xc5\x9bci stylu tworzenia Balzaka, \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85cego realistyczn\xc4\x85 obserwacj\xc4\x99 otaczaj\xc4\x85cego go \xc5\x9bwiata i jego wnikliwy opis z romantyczn\xc4\x85 fantazj\xc4\x85, zami\xc5\x82owaniem do tajemnic i zakulisowych spisk\xc3\xb3w. \xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82a tej fascynacji upatruje w og\xc3\xb3lnym klimacie epoki (karbonaryzm, tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 George'a Byrona, wolnomularstwo). R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w tej powie\xc5\x9bci zasadniczy w\xc4\x85tek, oparty na zagadce, \xc5\xbcyciu pod fa\xc5\x82szywym nazwiskiem, skrytob\xc3\xb3jstwie, \xc5\x82\xc4\x85czy si\xc4\x99 z realistyczn\xc4\x85 analiz\xc4\x85 wygl\xc4\x85du ciesz\xc4\x85cych si\xc4\x99 z\xc5\x82\xc4\x85 s\xc5\x82aw\xc4\x85 ulic Pary\xc5\xbca oraz obyczaj\xc3\xb3w eleganckich salon\xc3\xb3w stolicy Francji._NEWLINE_Niekt\xc3\xb3re motywy zawarte w powie\xc5\x9bci zosta\xc5\x82y rozwini\xc4\x99te w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych, bardziej cenionych przez krytyk\xc4\x99 dzie\xc5\x82ach Balzaka. Bohaterowie powsta\xc5\x82ego rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Ojca Goriot, Goriot i Vautrin, stanowi\xc4\x85 rozwini\xc4\x99cie postaci Ferragusa jako idealnego ojca i gotowego na wszystko przest\xc4\x99pcy.\n_START_SECTION_\nRecepcja\n_START_PARAGRAPH_\nFerragus cieszy\xc5\x82 si\xc4\x99 ogromnym powodzeniem czytelnik\xc3\xb3w, zw\xc5\x82aszcza kobiet, zachwyconych w\xc4\x85tkiem mi\xc5\x82o\xc5\x9bci ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84skiej Juliana i Klemencji. W listach do Eweliny Ha\xc5\x84skiej pisarz relacjonowa\xc5\x82 jej sukces utworu. Dzie\xc5\x82o doczeka\xc5\x82o si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc szeregu entuzjastycznych recenzji w prasie paryskiej._NEWLINE_W 1835 F. Dmochowski opublikowa\xc5\x82 cz\xc4\x99\xc5\x9bciowy przek\xc5\x82ad Ferragusa na j\xc4\x99zyk polski, zmieniaj\xc4\x85c tytu\xc5\x82 na Po c\xc3\xb3\xc5\xbc chcia\xc5\x82 wiedzie\xc4\x87? i usuwaj\xc4\x85c wszystkie elementy tekstu, jakie uzna\xc5\x82 za komentarze i dygresje odautorskie. Pe\xc5\x82ny przek\xc5\x82ad powie\xc5\x9bci wykona\xc5\x82 w 1926 Tadeusz Boy \xc5\xbbele\xc5\x84ski."