b'\n_START_ARTICLE_\nDo Joachima Lelewela\n_START_SECTION_\nGeneza i pierwsze wydania\n_START_PARAGRAPH_\nWiersz powsta\xc5\x82 na pocz\xc4\x85tku 1822 roku z okazji powrotu Lelewela po kilkuletniej nieobecno\xc5\x9bci na Uniwersytet Wile\xc5\x84ski. Lelewel, pe\xc5\x82ni\xc4\x85c w latach 1815\xe2\x80\x931818 funkcj\xc4\x99 zast\xc4\x99pcy profesora historii, dawa\xc5\x82 wyk\xc5\x82ady, na kt\xc3\xb3re z zainteresowaniem ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 m\xc5\x82ody Adam Mickiewicz. Gdy ponownie powo\xc5\x82ano Lelewela ju\xc5\xbc jako profesora zwyczajnego, filomaci postanowili odpowiednio uczci\xc4\x87 ten fakt. Inauguracja wyk\xc5\x82ad\xc3\xb3w mia\xc5\x82a odby\xc4\x87 si\xc4\x99 w sobot\xc4\x99 7 stycznia 1822 roku, jednak z powodu zbyt du\xc5\xbcej liczby ch\xc4\x99tnych s\xc5\x82uchaczy zosta\xc5\x82a przeniesiona na poniedzia\xc5\x82ek 9 stycznia. Pocz\xc4\x85tkowo badacze uwa\xc5\xbcali, \xc5\xbce wiersz Mickiewicza zosta\xc5\x82 wyg\xc5\x82oszony podczas tej uroczysto\xc5\x9bci, jednak zachowane z niej relacje nie potwierdzaj\xc4\x85 tego przekonania. Pierwsza wzmianka o wierszu pojawia si\xc4\x99 dopiero w marcowej korespondencji filomat\xc3\xb3w (list Czeczota do Pietraszkiewicza z dnia 12/24 marca 1822 roku). Podzi\xc4\x99kowanie Lelewela za dedykowany mu utw\xc3\xb3r mo\xc5\xbcna odnale\xc5\xba\xc4\x87 ju\xc5\xbc po jego publikacji drukiem, w kwietniu tego\xc5\xbc roku._NEWLINE_Pierwodruk wile\xc5\x84ski zawiera\xc5\x82 zmiany, wprowadzone przez poet\xc4\x99 ze wzgl\xc4\x99du na ingerencje carskiej cenzury, kt\xc3\xb3re jednak nie zubo\xc5\xbca\xc5\x82y sens\xc3\xb3w wiersza, os\xc5\x82abia\xc5\x82y jedynie stanowczo\xc5\x9b\xc4\x87 my\xc5\x9bli pierwotnej wersji. Koszt wydania pokryto ze zbi\xc3\xb3rki w\xc5\x9br\xc3\xb3d wile\xc5\x84skiej m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy. Tekst kr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 zar\xc3\xb3wno w odpisach, jak i kopiach drukowanych, na kt\xc3\xb3rych odr\xc4\x99cznie dokonywano poprawek, przywracaj\xc4\x85c mu oryginalne brzmienie._NEWLINE_Pod zmienionym tytu\xc5\x82em Zalety i korzy\xc5\x9bci historii wiersz ukaza\xc5\x82 si\xc4\x99 jeszcze w 1822 roku w warszawskim czasopi\xc5\x9bmie kobiecym \xe2\x80\x9eWanda\xe2\x80\x9d (II nr 26)._NEWLINE_Wiersz docenili obro\xc5\x84cy klasycyzmu i w 1928 roku, przedrukowuj\xc4\x85c go w \xe2\x80\x9eRozmaito\xc5\x9bciach Warszawskich\xe2\x80\x9d, przeciwstawiali go p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym sonetom poety i \xe2\x80\x9edla pe\xc5\x82no\xc5\x9bci i si\xc5\x82y wiersza, wznios\xc5\x82ych filozoficznych my\xc5\x9bli, zwi\xc4\x99z\xc5\x82o\xc5\x9bci my\xc5\x9bli\xe2\x80\x9d okre\xc5\x9blili mianem \xe2\x80\x9ejednego z celuj\xc4\x85cych twor\xc3\xb3w literatury naszej\xe2\x80\x9d. W wydaniu ksi\xc4\x85\xc5\xbckowym Do Joachima Lelewela ukaza\xc5\x82 si\xc4\x99 w 1829 roku w petersburskiej edycji Poezyj Adama Mickiewicza.\n_START_SECTION_\nForma\n_START_PARAGRAPH_\nWiersz jest trzynastozg\xc5\x82oskowcem z rymami parzystymi. Rozbudowana, pe\xc5\x82na apostrof, peryfraz i inwersji, bogata sk\xc5\x82adnia \xc5\x9bwiadczy o wykorzystaniu sztuki retorycznej wzorowanej na sztuce poetyckiej Stanis\xc5\x82awa Trembeckiego.\n_START_SECTION_\nTre\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nUtw\xc3\xb3r rozpoczyna motto z pie\xc5\x9bni Horacego. Poeta w imieniu wile\xc5\x84skiej spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci studenckiej oddaje cze\xc5\x9b\xc4\x87 powracaj\xc4\x85cemu nauczycielowi, wychwala jego wiedz\xc4\x99 i umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci, daj\xc4\x85c mu przewodnie miejsce \xe2\x80\x9ew polskim dziejopis\xc3\xb3w kole\xe2\x80\x9d. Wspomina o popularno\xc5\x9bci, jak\xc4\x85 cieszy\xc5\x82y si\xc4\x99 niegdy\xc5\x9b wyk\xc5\x82ady uczonego i oczekuje ich kontynuacji. Nauka historii w wykonaniu Lelewela to nie tylko sucha wiedza, to sztuka, kt\xc3\xb3ra potrafi \xe2\x80\x9enaprawia\xc4\x87 serca\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eobja\xc5\x9bnia\xc4\x87 rozumy\xe2\x80\x9d. Rozumiej\xc4\x85c mechanizmy historii, mo\xc5\xbcna nie tylko obja\xc5\x9bnia\xc4\x87 przesz\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87, ale te\xc5\xbc poj\xc4\x85\xc4\x87 tera\xc5\xbaniejszo\xc5\x9b\xc4\x87 i wnioskowa\xc4\x87 o przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci. Historyk s\xc5\x82u\xc5\xbcy Prawdzie i posiada umiej\xc4\x99tno\xc5\x9b\xc4\x87 jej dociekania w\xc5\x9br\xc3\xb3d wielu stronniczych relacji, a sama historia w tym uj\xc4\x99ciu staje si\xc4\x99 nauk\xc4\x85 uniwersaln\xc4\x85. Charakterystyk\xc4\x99 Lelewela dope\xc5\x82nia Mickiewicz przypominaj\xc4\x85c o jego lokalnych korzeniach: wszak \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc5\x82owieka kszta\xc5\x82tuje tak\xc5\xbce miejsce, w kt\xc3\xb3rym si\xc4\x99 urodzi\xc5\x82 i tradycja, w kt\xc3\xb3rej wyr\xc3\xb3s\xc5\x82._NEWLINE_Dalsz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wiersza stanowi syntetyczny wyk\xc5\x82ad historii z uwzgl\xc4\x99dnieniem historiozoficznych przekona\xc5\x84 Lelewela, kt\xc3\xb3ry ma ukonkretni\xc4\x87 dotychczasow\xc4\x85 refleksj\xc4\x99, pokazywa\xc4\x87 histori\xc4\x99 jako rozw\xc3\xb3j, nap\xc4\x99dzany si\xc5\x82\xc4\x85 spi\xc4\x99\xc4\x87 mi\xc4\x99dzy tyrani\xc4\x85 a pragnieniem wolno\xc5\x9bci. Poeta rysuje panoram\xc4\x99 dziej\xc3\xb3w, rozpoczynaj\xc4\x85c od najdawniejszych kultur Mezopotamii. Nast\xc4\x99pnie opisuje rozkwit \xc5\xbcycia publicznego, kultury i sztuki Grecji, ekspansje epoki hellenistycznej i stopniowe zniewie\xc5\x9bcienie Grek\xc3\xb3w, czego skutkiem jest podbicie ich przez Rzym. Jednak nowe imperium pod panowaniem cezar\xc3\xb3w z czasem staje si\xc4\x99 \xe2\x80\x9eobumar\xc5\x82em olbrzymem\xe2\x80\x9d i samo tak\xc5\xbce ulega najazdom, tym razem germa\xc5\x84skim. Kulturze \xc5\x9bredniowiecza nadaje niepo\xc5\x9blednie miejsce w dziejach (\xe2\x80\x9eoni najpierwsi z niebios Mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 przywo\xc5\x82ali / serdeczn\xc4\x85 i za dawnych nie cenion\xc4\x85 wiek\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d). Po epoce tryumf\xc3\xb3w papiestwa na fali podboj\xc3\xb3w kolonialnych wyrastaj\xc4\x85 zaborcze monarchie absolutne, kt\xc3\xb3rych moc nadwyr\xc4\x99\xc5\xbca dopiero Wielka Rewolucja Francuska i rz\xc4\x85dy Napoleona.'