b'\n_START_ARTICLE_\nEmpedokles\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nPochodzi\xc5\x82 z doryckiej kolonii Akragas (lub Agrygent, obie nazwy by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane)._NEWLINE_Empedokles by\xc5\x82 jednym ze zwolennik\xc3\xb3w stronnictwa demokratycznego w rodzinnym mie\xc5\x9bcie. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie wiele w\xc4\x99drowa\xc5\x82 po macierzystej Grecji, nauczaj\xc4\x85c i lecz\xc4\x85c. Uchodzi\xc5\x82 za cudotw\xc3\xb3rc\xc4\x99, gdy\xc5\xbc uwolni\xc5\x82 miasto Selinunt od febry, osuszaj\xc4\x85c okoliczne bagna, rodzinne miasto za\xc5\x9b od nadmiernych upa\xc5\x82\xc3\xb3w, otwieraj\xc4\x85c dost\xc4\x99p \xc5\x9bwie\xc5\xbcym wiatrom p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym przez przebicie otaczaj\xc4\x85cych ska\xc5\x82. Arystoteles uwa\xc5\xbca\xc5\x82 go za tw\xc3\xb3rc\xc4\x99 retoryki, a jego uczniem mia\xc5\x82 by\xc4\x87 s\xc5\x82ynny Gorgiasz z Leontinoi. Uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce Empedokles by\xc5\x82 tw\xc3\xb3rc\xc4\x85 szko\xc5\x82y medycznej \xe2\x80\x93 przed nim medycyn\xc4\x85 zajmowali si\xc4\x99 kap\xc5\x82ani i pitagorejczycy._NEWLINE_Przypuszcza si\xc4\x99, \xc5\xbce Empedokles s\xc5\x82ucha\xc5\x82 nauk Parmenidesa, a m\xc3\xb3g\xc5\x82 te\xc5\xbc mie\xc4\x87 zwi\xc4\x85zki z pitagorejczykami. Z jego pism zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 jedynie fragmenty wierszowanego dzie\xc5\x82a \xce\xa0\xce\xb5\xcf\x81\xe1\xbd\xb6 \xcf\x86\xcf\x8d\xcf\x83\xce\xb5\xcf\x89\xcf\x82 (Peri physeos, O naturze) i poematu mistycznego \xce\x9a\xce\xb1\xce\xb8\xce\xb1\xcf\x81\xce\xbc\xce\xbf\xce\xaf (Katharmoi, Oczyszczenia). Z tego ostatniego zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 jedynie oko\xc5\x82o 5% ca\xc5\x82o\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 rekonstrukcja dokonana przez G\xc3\xbcnthera Zuntza obejmuje zaledwie 100 wers\xc3\xb3w z oko\xc5\x82o 2000. Poza tym Empedokles mia\xc5\x82 pisa\xc4\x87 tragedie \xe2\x80\x93 stworzy\xc5\x82 ich jakoby 43. Zarysy jego filozofii odtwarzamy w du\xc5\xbcej mierze na podstawie przekaz\xc3\xb3w doksograficznych, zachowanych w pismach innych filozof\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 mi\xc4\x99dzy innymi Arystotelesa i Lukrecjusza._NEWLINE_Na temat \xc5\x9bmierci Empedoklesa kr\xc4\x85\xc5\xbcy wiele legend. Historycy filozofii sk\xc5\x82aniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do pogl\xc4\x85du, \xc5\xbce pod koniec \xc5\xbcycia zosta\xc5\x82 wygnany z Akragas i zmar\xc5\x82 w Grecji. Opowie\xc5\x9bci o tym, jakoby rzuci\xc5\x82 si\xc4\x99 do Etny, by\xc5\x82y prawdopodobnie rozpuszczane przez jego przeciwnik\xc3\xb3w politycznych.\n_START_SECTION_\nDzie\xc5\x82o\n_START_PARAGRAPH_\nUwa\xc5\xbca si\xc4\x99, \xc5\xbce Empedokles stara\xc5\x82 si\xc4\x99 pogodzi\xc4\x87 budz\xc4\x85cy zbyt wiele kontrowersji monizm eleat\xc3\xb3w z codziennymi obserwacjami. Zajmuje stanowisko po\xc5\x9brednie mi\xc4\x99dzy Parmenidesem, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rego byt jest jeden i niezmienny, a Heraklitem, g\xc5\x82osz\xc4\x85cym totaln\xc4\x85 zmienno\xc5\x9b\xc4\x87 bytu.\n_START_SECTION_\nTeoria postrzegania\n_START_PARAGRAPH_\nNa szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 uwag\xc4\x99 zas\xc5\x82uguje Empedoklesowe wyja\xc5\x9bnienie zjawiska postrzegania, przyjmowane nast\xc4\x99pnie prawie powszechnie w\xc5\x9br\xc3\xb3d filozof\xc3\xb3w greckich. Ot\xc3\xb3\xc5\xbc postrzeganie mo\xc5\xbcliwe jest jedynie w sytuacji bezpo\xc5\x9bredniego zetkni\xc4\x99cia narz\xc4\x85du zmys\xc5\x82u z przedmiotem. Termin \xe2\x80\x9ezetkni\xc4\x99cie\xe2\x80\x9d nale\xc5\xbcy oczywi\xc5\x9bcie rozumie\xc4\x87 bardzo og\xc3\xb3lnie, u Empedoklesa chodzi przede wszystkim o to, \xc5\xbce wszystkie rzeczy mia\xc5\x82y emitowa\xc4\x87 tak zwane wyp\xc5\x82ywy (\xe1\xbc\x80\xcf\x80\xce\xbf\xcf\x81\xcf\x81\xce\xbf\xce\xb1\xce\xaf aporrhoai). Narz\xc4\x85dy zmys\xc5\x82\xc3\xb3w uk\xc5\x82adami por\xc3\xb3w lub przewod\xc3\xb3w zako\xc5\x84czonych porami. Z jednej strony pory emituj\xc4\x85 wyp\xc5\x82ywy, a z drugiej wnika\xc4\x87 do nich mog\xc4\x85 jedynie te wyp\xc5\x82ywy, kt\xc3\xb3re do nich pasuj\xc4\x85. W ten spos\xc3\xb3b podobne mo\xc5\xbce postrzega\xc4\x87 podobne: \xe2\x80\x9epoprzez ziemi\xc4\x99 widzimy ziemi\xc4\x99, poprzez wod\xc4\x99 wod\xc4\x99, poprzez powietrze powietrze, poprzez ogie\xc5\x84 niszcz\xc4\x85cy ogie\xc5\x84 (...)\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Teori\xc4\x99 postrzegania przej\xc4\x99li od Empedoklesa mi\xc4\x99dzy innymi atomi\xc5\x9bci, powtarza j\xc4\x85 te\xc5\xbc w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie bez zmian Platon w Timajosie.\n_START_SECTION_\n\xe2\x80\x9eBarwy Empedoklesa\xe2\x80\x9d\n_START_PARAGRAPH_\nOkre\xc5\x9blenie to dotyczy palety barw ograniczonych tylko do czterech, u\xc5\xbcywanych przez malarzy staro\xc5\xbcytnej Grecji, kt\xc3\xb3re wed\xc5\x82ug Empedoklesa mia\xc5\x82y by\xc4\x87 zwi\xc4\x85zane z czterema \xc5\xbcywio\xc5\x82ami: bia\xc5\x82a, czarna, czerwona i \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82ta. Najstarszy zachowany zabytek odpowiadaj\xc4\x85cy tradycyjnym barwom Empedoklesa mo\xc5\xbcemy podziwia\xc4\x87 w Muzeum Archeologicznym w Atenach \xe2\x80\x93 s\xc4\x85 to malowane gliniane metopy ze \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni Apolina w Thermon (ok. 630 r. p.n.e.).\n_START_SECTION_\nReligia\n_START_PARAGRAPH_\nW empedoklejskiej nauce o duszy mieszaj\xc4\x85 si\xc4\x99 wp\xc5\x82ywy orfickie i pitagorejskie. W Oczyszczeniach pisze Empedokles: \xe2\x80\x9eby\xc5\x82em ja ju\xc5\xbc kiedy\xc5\x9b ch\xc5\x82opcem i dziewczyn\xc4\x85, krzewem, ptakiem i niem\xc4\x85 ryb\xc4\x85", co sugeruje, \xc5\xbce wyznawa\xc5\x82 metempsychoz\xc4\x99. Wzorem orfik\xc3\xb3w uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce przebywanie w ciele jest dla duszy czym\xc5\x9b z\xc5\x82ym, jednak w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od nich i pitagorejczyk\xc3\xb3w dusza przebywa w ciele dlatego, \xc5\xbce w innym wcieleniu dopuszcza\xc5\x82a si\xc4\x99 zabijania innych istot \xc5\xbcywych.\n_START_SECTION_\nInne\n_START_PARAGRAPH_\nPosta\xc4\x87 tego my\xc5\x9bliciela natchn\xc4\x99\xc5\x82a niemieckiego poet\xc4\x99 Friedricha H\xc3\xb6lderlina do napisania dramatu Empedokles.'