b"\n_START_ARTICLE_\nHistoria gospodarcza\n_START_PARAGRAPH_\nHistoria gospodarcza \xe2\x80\x93 dziedzina historii zajmuj\xc4\x85ca si\xc4\x99 rozwojem i przejawami \xc5\xbcycia gospodarczego w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci. W pracach historyk\xc3\xb3w gospodarczych stosowane s\xc4\x85 metody statystyczne, nawi\xc4\x85zuje si\xc4\x99 te\xc5\xbc cz\xc4\x99sto do nauk takich jak: antropologia, historia kultury materialnej, historia spo\xc5\x82eczna, demografia historyczna.\n_START_SECTION_\nPowstanie i rozw\xc3\xb3j historii gospodarczej\n_START_PARAGRAPH_\nCho\xc4\x87 pewne informacje dotycz\xc4\x85ce \xc5\xbcycia gospodarczego odnale\xc5\xba\xc4\x87 mo\xc5\xbcna ju\xc5\xbc w dzie\xc5\x82ach historyk\xc3\xb3w staro\xc5\xbcytnych, zainteresowanie histori\xc4\x85 gospodarcz\xc4\x85 jako samodzieln\xc4\x85 dziedzin\xc4\x85 pojawia si\xc4\x99 dopiero na prze\xc5\x82omie XVIII i XIX wieku pod wp\xc5\x82ywem rozwoju ekonomii politycznej. Za podstawowe prace z tego okresu uzna\xc4\x87 mo\xc5\xbcna The state of the poor: or an history of labouring classes in England from conquest to the present period (1797) autorstwa ucznia Adama Smitha \xe2\x80\x93 Fredericka Mortona Edena oraz Das nationale System der politischen Oekonomie (1841) Friedricha Lista. Tradycj\xc4\x99 t\xc4\x99 kontynuowali tak\xc5\xbce Karol Marks i Fryderyk Engels w swoim Kapitale._NEWLINE_W XIX wieku, mimo wci\xc4\x85\xc5\xbc du\xc5\xbcego nacisku na histori\xc4\x99 polityczn\xc4\x85, wci\xc4\x85\xc5\xbc rozszerzano zakres bada\xc5\x84 historycznych, szczeg\xc3\xb3lnie za\xc5\x9b historii spo\xc5\x82ecznej i gospodarczej. Wa\xc5\xbcnym o\xc5\x9brodkiem bada\xc5\x84 nad histori\xc4\x85 gospodarcz\xc4\x85, z racji wysokiego poziomu rozwoju ekonomicznego, sta\xc5\x82a si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas Anglia. Ju\xc5\xbc w 1805 roku ukaza\xc5\x82y si\xc4\x99 czterotomowe dzieje angielskiego handlu, manufaktur i \xc5\xbceglugi Davida Macphersona, a w 1812 roku jego Historia europejskiego handlu z Indiami. W latach 1838\xe2\x80\x931857 T. Took i W. Newmarch opublikowali historie cen i pieni\xc4\x85dza w Anglii, za\xc5\x9b w latach 1836\xe2\x80\x931843 G. R. Porter dzieje gospodarcze imperium brytyjskiego. Wiele uwagi po\xc5\x9bwi\xc4\x99cono badaniom nad po\xc5\x82o\xc5\xbceniem \xe2\x80\x9eubogich\xe2\x80\x9d, bowiem rosn\xc4\x85ca klasa robotnicza by\xc5\x82a wtedy nowym zjawiskiem. Nale\xc5\xbcy tu doda\xc4\x87, \xc5\xbce dziejami gospodarczymi zajmowali si\xc4\x99 teoretycy socjalizmu \xe2\x80\x93 Karol Marks i Fryderyk Engels._NEWLINE_Histori\xc4\x85 gospodarcz\xc4\x85 zaj\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 wielu historyk\xc3\xb3w niemieckich i austriackich. Theodor Inama von Sternegg (1843-1908) ws\xc5\x82awi\xc5\x82 si\xc4\x99 opracowaniem wielkiej historii gospodarczej Niemiec, szczeg\xc3\xb3lnie agrarnej (kt\xc3\xb3ra wzbudzi\xc5\x82a zainteresowanie innych historyk\xc3\xb3w niemieckich, m.in. G. Hansena i G.L.M. Maurera). Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d historyk\xc3\xb3w austriackich dziejami gospodarczymi zaj\xc4\x99li si\xc4\x99 badacze tej miary, co Heinrich Ritter von Srbik (1878-1951) oraz Alfons Dopsch (1868-1953). Na osobn\xc4\x85 uwag\xc4\x99 zas\xc5\x82uguj\xc4\x85 francuskie badania historyczno-gospodarcze, bowiem nie tyle szko\xc5\x82a metodyczna Monoda, ile w\xc5\x82a\xc5\x9bnie te badania sta\xc5\x82y si\xc4\x99 faktem, kt\xc3\xb3ry stopniowo przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 centrum rozwoju historiografii z Niemiec do Francji. Historycy zajmuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 dziejami gospodarczymi si\xc4\x99gali po nowe metody, a ich badania by\xc5\x82y mniej podatne na presje polityczne i ideologiczne. Do grupy francuskich historyk\xc3\xb3w gospodarczych, kt\xc3\xb3rzy zacz\xc4\x99li publikowa\xc4\x87 swoje prace jeszcze przed pierwsz\xc4\x85 wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85, zaliczymy przede wszystkim Georges\xe2\x80\x99a d\xe2\x80\x99Avenela (1855-1939), autora monumentalnej \xe2\x80\x9eHistorii gospodarczej w\xc5\x82asno\xc5\x9bci, p\xc5\x82ac, \xc5\xbcywno\xc5\x9bci i wszystkich cen w og\xc3\xb3lno\xc5\x9bci od roku 1200 do 1800\xe2\x80\x9d (1894-1909, 7 tom\xc3\xb3w). Henri S\xc3\xa9e (1864-1936) zaj\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 histori\xc4\x85 gospodarcz\xc4\x85, a tak\xc5\xbce agrarn\xc4\x85, nale\xc5\xbca\xc5\x82 do mistrz\xc3\xb3w Jana Rutkowskiego, jednego z tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w polskiej historii gospodarczej. Henri Hauser (1866-1946) w roku 1898 opublikowa\xc5\x82 prac\xc4\x99 \xe2\x80\x9eRobotnicy w dawnych czasach\xe2\x80\x9d. Ten z kolei by\xc5\x82 mistrzem jednego z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych badaczy historii gospodarczej w XX wieku Fernanda Braudela. Historia gospodarcza podobnie jak w wiekach wcze\xc5\x9bniejszych by\xc5\x82a obecna w badaniach historycznych, dopiero jednak w wieku XIX zainteresowanie t\xc4\x85 dziedzin\xc4\x85 znakomicie wzros\xc5\x82o, co potem znalaz\xc5\x82o sw\xc4\x85 kontynuacj\xc4\x99 w XX wieku. W drugiej po\xc5\x82owie XIX wieku powsta\xc5\x82a tzw. nowsza szko\xc5\x82a ekonomiczna, kt\xc3\xb3ra znajduj\xc4\x85c si\xc4\x99 nadal w nurcie ekonomii politycznej dokona\xc5\x82a istotnego post\xc4\x99pu w zakresie wykorzystywania w swych badaniach r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodnych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 historycznych oraz odej\xc5\x9bcia od mechanicznego stosowania w opisie przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych teorii ekonomicznych._NEWLINE_Po I wojnie \xc5\x9bwiatowej dochodzi do szybkiego rozwoju historii gospodarczej. Staje si\xc4\x99 ona przedmiotem uniwersyteckim (w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od kraju zaliczanym albo do ekonomii, albo historii), ukazywa\xc4\x87 si\xc4\x99 zaczynaj\xc4\x85 po\xc5\x9bwi\xc4\x99cone jej czasopisma (Journal of Economic and Business History (1926), Economic History Review (1927), Annales d'histoire, \xc3\xa9conomique et sociale (1929), a w Polsce od roku 1931 Roczniki Dziej\xc3\xb3w Spo\xc5\x82ecznych i Gospodarczych). Do g\xc5\x82osu dosz\xc5\x82y te\xc5\xbc dwie szko\xc5\x82y, kt\xc3\xb3re wywar\xc5\x82y najwi\xc4\x99kszy wp\xc5\x82yw na dalszy rozw\xc3\xb3j historii gospodarczej: francuska szko\xc5\x82a Annales oraz historiografia marksistowska (wbrew pozorom, najwa\xc5\xbcniejsi przedstawiciele tego nurtu nie dzia\xc5\x82ali w pa\xc5\x84stwach socjalistycznych, ale w krajach kapitalistycznych). Powstaj\xc4\x85 te\xc5\xbc pierwsze szeroko zakrojone mi\xc4\x99dzynarodowe badania por\xc3\xb3wnawcze nad histori\xc4\x85 cen (od roku 1930)._NEWLINE_Na ukszta\xc5\x82towanie si\xc4\x99 historii gospodarczej jako odr\xc4\x99bnej dziedziny w latach po pierwszej wojnie \xc5\x9bwiatowej, najwi\xc4\x99kszy wp\xc5\x82yw mia\xc5\x82a szko\xc5\x82a Annales. Jej g\xc5\x82\xc3\xb3wni przedstawiciele w okresie mi\xc4\x99dzywojennym Lucien Febvre i Marc Bloch (1886-1944) za\xc5\x82o\xc5\xbcyli w 1929 roku czasopismo pod nazw\xc4\x85 \xe2\x80\x9eAnnales d\xe2\x80\x99Histoire Economique et Sociale\xe2\x80\x9d (w 1946 roku przemianowane na \xe2\x80\x9eAnnales. Economies, Societes, Civilisations\xe2\x80\x9d). Czasopismo, podobnie jak wymienieni dwaj historycy, zwi\xc4\x85zane by\xc5\x82o z VI Sekcj\xc4\x85 Ecole Pratique des Hautes Etudes (obecnie: Ecole Pratique des Hautes Etudes en Science Sociales). Od nazwy tego czasopisma pochodzi nazwa szko\xc5\x82y Annales. Szko\xc5\x82\xc4\x85 Annales okre\xc5\x9blano grup\xc4\x99 historyk\xc3\xb3w francuskich zwi\xc4\x85zanych z tym periodykiem, jak i z VI Sekcj\xc4\x85. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej nazwa ta zosta\xc5\x82a obj\xc4\x99ta te\xc5\xbc dla historyk\xc3\xb3w spoza Francji podejmuj\xc4\x85cych postulowane przez \xe2\x80\x9eAnnales\xe2\x80\x9d nowe problemy badawcze. Szko\xc5\x82a Annales postulowa\xc5\x82a odej\xc5\x9bcie do historii zdarzeniowej \xe2\x80\x93 politycznej a zaj\xc4\x99cie si\xc4\x99 histori\xc4\x85 mentalno\xc5\x9bci, historii spo\xc5\x82ecznej i gospodarczej. W 1931 roku Marc Bloch opublikowa\xc5\x82 \xe2\x80\x9eLes caracteres originaux de l\xe2\x80\x99histoire rurale francaise\xe2\x80\x9d, w kt\xc3\xb3rym om\xc3\xb3wi\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wne cechy francuskiego rozwoju agrarnego od ko\xc5\x84ca \xc5\x9bredniowiecza, wykorzystuj\xc4\x85c inspiracje z socjologii durkheimowskiej. Podobnie jak w Polsce g\xc5\x82osi\xc5\x82 Jan Rutkowski, punktem wyj\xc5\x9bcia dla wniosk\xc3\xb3w o wsi by\xc5\x82y nie, jak dot\xc4\x85d czyniono dot\xc4\x85d \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a prawne, lecz analiza konkret\xc3\xb3w materialnych, jak np. podzia\xc5\x82y p\xc3\xb3l, technika rolnicza. Po drugiej wojnie \xc5\x9bwiatowej g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 postaci\xc4\x85 szko\xc5\x82y Annales sta\xc5\x82 si\xc4\x99 Fernand Braudel autor g\xc5\x82o\xc5\x9bnego dzie\xc5\x82a: \xe2\x80\x9eMorze \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemne i \xc5\x9bwiat \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorski w epoce Filipa II\xe2\x80\x9d. Ksi\xc4\x85\xc5\xbcka ta uwidoczni\xc5\x82a usi\xc5\x82owanie zerwania z tradycyjnym kr\xc4\x99giem inspiracji, nawi\xc4\x85zanie do bada\xc5\x84 gospodarczych, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie do Fran\xc3\xa7ois Simianda (1873-1935), prekursora bada\xc5\x84 fluktuacji gospodarczych w historii. Tak wi\xc4\x99c historia polityczna pozosta\xc5\x82a poza zasi\xc4\x99giem zainteresowa\xc5\x84 szko\xc5\x82y Annales. Ze szko\xc5\x82\xc4\x85 Annales by\xc5\x82o zwi\xc4\x85zanych wielu historyk\xc3\xb3w gospodarczych. Nale\xc5\xbcy tu wymieni\xc4\x87 Ernesta Labrousse (1895-1988), autora klasycznego ju\xc5\xbc dzie\xc5\x82a o cenach i dochodach we Francji w XVII wieku, Jeana Meuvreta (dzieje agrarne), Pierre Goubert (badania agrarne) czy oryginalny historyk gospodarczy Michel Morineau (ur. 1936) nieraz b\xc4\x99d\xc4\x85cy krytyczny wobec tej szko\xc5\x82y. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej szko\xc5\x82a Annales uleg\xc5\x82a ewolucji. Pocz\xc4\x85tkowo pod egid\xc4\x85 Braudela skoncentrowa\xc5\x82a uwag\xc4\x99 wok\xc3\xb3\xc5\x82 badania dziej\xc3\xb3w gospodarczych, struktur, koniunktur, cen itd. Nurt ten, w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od tradycyjnej historiografii zdarzeniowej nazywany jest nurtem ilo\xc5\x9bciowo-procesualnym i jest od\xc5\x82amem historiografii nieklasycznej (w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu do klasycznej, czyli historii zdarzeniowej)._NEWLINE_W okresie po II wojnie \xc5\x9bwiatowej do ju\xc5\xbc istniej\xc4\x85cych szk\xc3\xb3\xc5\x82 dosz\xc5\x82a jeszcze tzw. New Economic History, kt\xc3\xb3ra k\xc5\x82adzie nacisk na zastosowanie ekonometrycznych modeli zjawisk historycznych oraz szerokie wykorzystanie analizy statystycznej._NEWLINE_Najbardziej chyba widocznym procesem rozwojowym historiografii, szczeg\xc3\xb3lnie po drugiej wojnie \xc5\x9bwiatowej, by\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j jak ju\xc5\xbc wspomniano historii gospodarczej. Jest to dziedzina historii, w kt\xc3\xb3rej presje zewn\xc4\x99trzne maj\xc4\x85 stosunkowo najmniejsz\xc4\x85 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 w por\xc3\xb3wnaniu z innymi dziedzinami, do uzewn\xc4\x99trznienia si\xc4\x99. Historia gospodarcza realizowa\xc5\x82a zatem w stosunkowo najwi\xc4\x99kszym stopniu postulat obiektywno\xc5\x9bci i, by\xc4\x87 mo\xc5\xbce, dlatego, niezale\xc5\xbcnie od powojennych wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w szko\xc5\x82y Annales, przyci\xc4\x85ga\xc5\x82a nowych adept\xc3\xb3w. Przyczyni\xc5\x82a si\xc4\x99 do tego tak\xc5\xbce popularno\xc5\x9b\xc4\x87 marksizmu, zwracaj\xc4\x85cego uwag\xc4\x99 na dominuj\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 w historii czynnika gospodarczego. Organizowane systematycznie kongresy historii gospodarczej \xc5\x9bci\xc4\x85ga\xc5\x82y nieraz do dw\xc3\xb3ch tysi\xc4\x99cy uczestnik\xc3\xb3w. By\xc5\x82y tam takie nazwiska jak F. Braudel, Michael Postan (Wielka Brytania), Herman Van de Wee (Belgia), Kristof Glaman (Dania), Rondo Cameron (Stany Zjednoczone), Aldo de Maddalena (W\xc5\x82ochy), Jean-Fran\xc3\xa7ois Bergier (Szwajcaria). R\xc3\xb3wnolegle organizowano we W\xc5\x82oszech w Prato wielkie konferencje historyk\xc3\xb3w gospodarczych, po\xc5\x9bwi\xc4\x99cone r\xc3\xb3\xc5\xbcnym problemom gospodarczym \xc5\x9bredniowiecza i czas\xc3\xb3w nowo\xc5\xbcytnych._NEWLINE_W Stanach Zjednoczonych, a tak\xc5\xbce w Wielkiej Brytanii i Australii od ko\xc5\x84ca lat pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych rozwija\xc4\x87 si\xc4\x99 tzw. kliometria, inaczej zwana \xe2\x80\x9enow\xc4\x85\xe2\x80\x9d histori\xc4\x85 gospodarcz\xc4\x85. Sta\xc5\x82a si\xc4\x99 ona najbardziej w XX wieku radykalnym programem \xe2\x80\x9eunaukowienia\xe2\x80\x9d historiografii. Mia\xc5\x82 by\xc4\x87 to zabieg dokonany poprzez si\xc4\x99gni\xc4\x99cie do metod ekonometrycznych oraz wnioskowania kontrfaktycznego, by doj\xc5\x9b\xc4\x87 do ilo\xc5\x9bciowej oceny wagi oddzia\xc5\x82ywania takich czy innych czynnik\xc3\xb3w. Na przyk\xc5\x82ad przedstawiciel tego kierunku, Robert Fogel (ur. 1926), w pracy: \xe2\x80\x9eKoleje \xc5\xbcelazne a rozw\xc3\xb3j Ameryki\xe2\x80\x9d (1964) stara\xc5\x82 si\xc4\x99 ilo\xc5\x9bciowo pokaza\xc4\x87, jaki by\xc5\x82 wp\xc5\x82yw rozwoju kolei na wzrost gospodarczy Ameryki w XIX wieku. Postawi\xc5\x82 pytanie: jaki by\xc5\x82by rozw\xc3\xb3j gospodarczy Ameryki, gdyby nie by\xc5\x82o kolei \xc5\xbcelaznych, a korzystano by z transportu wodnego. Okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce dot\xc4\x85d wp\xc5\x82yw kolei \xc5\xbcelaznych na rozw\xc3\xb3j gospodarczy przeceniano. W 1974 roku, wraz ze Stanley\xe2\x80\x99em Engermanem, Fogel opublikowa\xc5\x82 prac\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej bada\xc5\x82 z kolei efektywno\xc5\x9b\xc4\x87 plantacyjnej gospodarki niewolniczej na po\xc5\x82udniu Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych. Innymi wybitnymi przedstawicielami tego nurtu byli Albert Fishlow i Douglass North. Z tym ostatnim \xc5\x82\xc4\x85cznie Fogel otrzyma\xc5\x82 w roku 1993 za kliometryczne badania Nagrod\xc4\x99 Nobla w dziedzinie ekonomii. Dodajmy, \xc5\xbce teoretyczn\xc4\x85 podstaw\xc4\x85 \xe2\x80\x9eNew Economic History\xe2\x80\x9d by\xc5\x82a neoklasyczna teoria ekonomiczna._NEWLINE_Obok \xe2\x80\x9enowej historii gospodarczej\xe2\x80\x9d pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99, oczywi\xc5\x9bcie mniej g\xc5\x82o\xc5\x9bna, \xe2\x80\x9enowa\xe2\x80\x9d historia miast, skoncentrowana wok\xc3\xb3\xc5\x82 statystycznego badania mobilno\xc5\x9bci gospodarczej (g\xc5\x82\xc3\xb3wnym promotorem by\xc5\x82 Stephen Thernstrom, autor wydanej w 1964 roku pracy Poverty and Progress), \xe2\x80\x9enowa historia agrarna\xe2\x80\x9d itd._NEWLINE_Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 historyk\xc3\xb3w dziej\xc3\xb3w gospodarczych pozosta\xc5\x82a pod wp\xc5\x82ywami tzw. marksizmu zachodniego. Nale\xc5\xbc\xc4\x85 do nich Eric Hobsbawm (ur. 1917), autor wielu fundamentalnych prac na temat rewolucji przemys\xc5\x82owej, ruchu robotniczego, rewolucji. Z Anglii pochodzi\xc5\x82 tak\xc5\xbce Edward P. Thompson (1924-1994), znany przede wszystkim z ksi\xc4\x85\xc5\xbcki: The Making of the English Working Class (1963), w kt\xc3\xb3rej ukaza\xc5\x82 w spos\xc3\xb3b nowatorski skomplikowany proces tworzenia si\xc4\x99 klasy robotniczej. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d innych znanych autor\xc3\xb3w pisz\xc4\x85cych w dawniejszych dziesi\xc4\x99cioleciach pod wp\xc5\x82ywem marksizmu nale\xc5\xbcy wymieni\xc4\x87 Perry Andersona (ur. 1938), czy historyk\xc3\xb3w gospodarczych z lat pi\xc4\x99\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych i sze\xc5\x9b\xc4\x87dziesi\xc4\x85tych z W\xc5\x82och: Emilio Sereni, Luigi del Palne i Delio Cantimori, we Francji Charlesa Paraina, w Stanach Zjednoczonych Eugena D. Genovese (ur. 1930), badacza \xc5\x9bwiata pan\xc3\xb3w i niewolnik\xc3\xb3w w po\xc5\x82udniowych stanach Ameryki. Krytykowa\xc5\x82 on min. tezy Fogla i Engermana, tez nazbyt ch\xc5\x82odnych i ograniczonych do rachunku ekonomicznego."