b'\n_START_ARTICLE_\nSeklerzy\n_START_SECTION_\nEtymologia nazwy\n_START_PARAGRAPH_\nNazwa ludu Sekler\xc3\xb3w, Sz\xc3\xa9kely, wywodzona bywa od w\xc4\x99gierskiego szeg\xc3\xa9ly \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9egranica\xe2\x80\x9d i starow\xc4\x99gierskiego szegel \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9estra\xc5\xbcnik granic\xe2\x80\x9d, co by\xc5\x82oby zgodne z funkcj\xc4\x85 spe\xc5\x82nian\xc4\x85 w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci przez spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 seklersk\xc4\x85. Inna, mniej popularna teoria wyprowadza pochodzenie od w\xc4\x99gierskiego s\xc5\x82owa szek\xc3\xa9r \xe2\x80\x9ew\xc3\xb3z, pow\xc3\xb3z\xe2\x80\x9d, nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85c w ten spos\xc3\xb3b do tradycji plemion koczowniczych (r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w\xc4\x99gierskich).\n_START_SECTION_\nPochodzenie i kultura\n_START_PARAGRAPH_\nSeklerzy s\xc4\x85 w\xc4\x99gierskoj\xc4\x99zyczni, obecnie maj\xc4\x85 w\xc4\x99giersk\xc4\x85 \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 narodow\xc4\x85, a wielu badaczy uwa\xc5\xbca ich r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc za od\xc5\x82am W\xc4\x99gr\xc3\xb3w, jednak ich pochodzenie nie jest jeszcze ca\xc5\x82kowicie zbadane. Niewielkie grupy uczonych reprezentuj\xc4\x85 pogl\xc4\x85d, i\xc5\xbc s\xc4\x85 oni pochodzenia hu\xc5\x84skiego, awarskiego, gepidzkiego, kabarskiego lub wo\xc5\x82oskiego. Istnieje te\xc5\xbc teza identyfikuj\xc4\x85ca ich ze wzmiankowanymi na pocz\xc4\x85tku XI wieku \xe2\x80\x9eCzarnymi W\xc4\x99grami\xe2\x80\x9d oraz z potomkami zmadziaryzowanych w XII wieku Pieczyng\xc3\xb3w lub Po\xc5\x82owc\xc3\xb3w. Jako dow\xc3\xb3d innego ni\xc5\xbc madziarskie pochodzenia Sekler\xc3\xb3w przytacza si\xc4\x99 charakterystyczne dla nich nagrobki s\xc5\x82upowe (w\xc4\x99g.\xc2\xa0kopjaf\xc3\xa1) i bramy seklerskie. Przytaczana w tym miejscu bywa r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ca pocz\xc4\x85tkowo dwuj\xc4\x99zyczno\xc5\x9b\xc4\x87 ugrofi\xc5\x84sko-turecka, cho\xc4\x87 w roku 950 cesarz bizantyjski Konstantyn VII nazywa samych W\xc4\x99gr\xc3\xb3w mylnie Turkami. W\xc4\x99gierski jako j\xc4\x99zyk wiod\xc4\x85cy ugruntowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d Sekler\xc3\xb3w ostatecznie w \xc5\x9bredniowieczu (ok. X wieku)._NEWLINE_Czasami pismo rowasz (w\xc4\x99g.\xc2\xa0rov\xc3\xa1s\xc3\xadr\xc3\xa1s) i legendy o pochodzeniu hu\xc5\x84skim traktowane s\xc4\x85 jako dowody odr\xc4\x99bno\xc5\x9bci Sekler\xc3\xb3w. Jednak oba te argumenty s\xc4\x85 b\xc5\x82\xc4\x99dne, gdy\xc5\xbc tego pisma W\xc4\x99grzy u\xc5\xbcywali powszechnie w czasach przedchrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich, za\xc5\x9b jedynie Seklerzy u\xc5\xbcywali go d\xc5\x82u\xc5\xbcej, po cz\xc4\x99\xc5\x9bci a\xc5\xbc do oko\xc5\x82o 1850 roku. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wsp\xc3\xb3lne s\xc4\x85 legendy o pochodzeniu hu\xc5\x84skim (podanie o Czabie, synu Attyli \xe2\x80\x93 w\xc4\x99g. Csaba i legenda o Hunorze i Magorze), pochodz\xc4\x85ce prawdopodobnie z V wieku, kiedy to Madziarzy \xc5\x9bci\xc5\x9ble zwi\xc4\x85zani byli ze zlepkiem plemion Hun\xc3\xb3w, zwanym pa\xc5\x84stwem Onogur\xc3\xb3w._NEWLINE_Seklerzy stanowili wsp\xc3\xb3lnot\xc4\x99 plemienn\xc4\x85, okre\xc5\x9blan\xc4\x85 w \xc5\x9bredniowieczu jako Zekel, Zakuli (Simon K\xc3\xa9zai), Sicli, Siculi (Anonim), i Sz\xc3\xa9ke\xc3\xbd (Ibn Dasta).\n_START_SECTION_\nOd zarania do rozpadu Austro-W\xc4\x99gier\n_START_PARAGRAPH_\nNie jest znana dok\xc5\x82adna data przybycia Sekler\xc3\xb3w na tereny naddunajskie. Ze \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 pisanych (anonimowej kroniki Gesta Hungarorum z XII/XIII wieku oraz z Gesta Hunnorum et Hungarorum Simona K\xc3\xa9zaia z XIII wieku) wynika, \xc5\xbce w X wieku plemiona seklerskie zamieszkiwa\xc5\x82y r\xc3\xb3wnin\xc4\x99 Panonii. Seklerzy pozostawali w awangardzie plemion madziarskich, bior\xc4\x85c udzia\xc5\x82 w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych operacjach wojskowych._NEWLINE_Po raz pierwszy opisano Sekler\xc3\xb3w w kronice W\xc4\x99gier w 1116 roku jako szczep niezwykle waleczny i wierny. Wtedy to wraz z Pieczyngami brali udzia\xc5\x82 w bitwie nad rzek\xc4\x85 Ol\xc5\xa1av\xc4\x85, prowadzon\xc4\x85 pomi\xc4\x99dzy w\xc4\x99gierskim kr\xc3\xb3lem Stefanem II, a czeskim W\xc5\x82adys\xc5\x82awem I. W 1146 roku oddzia\xc5\x82 seklerski, wchodz\xc4\x85cy w sk\xc5\x82ad armii kr\xc3\xb3la Gejzy II, bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w bitwie pod Litaw\xc4\x85 (w\xc4\x99g. Lajta) przeciw austriackiemu margrabiemu, Henrykowi II Jasormigottowi. W oddzia\xc5\x82ach, wspieraj\xc4\x85cych w latach 1210\xe2\x80\x931213 bu\xc5\x82garskiego cara Bori\xc5\x82a, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wspominana jest obecno\xc5\x9b\xc4\x87 Sekler\xc3\xb3w (wraz z Wo\xc5\x82ochami, Sasami i Pieczyngami). W latach 1217\xe2\x80\x931221 brali udzia\xc5\x82 w V wyprawie krzy\xc5\xbcowej do Palestyny._NEWLINE_Pocz\xc4\x85wszy od Beli III (1172\xe2\x80\x931196), kr\xc3\xb3lowie w\xc4\x99gierscy osadzali Sekler\xc3\xb3w na terenach przygranicznych \xe2\x80\x93 pierwotnie przy zachodniej i p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, a od XIII wieku w po\xc5\x82udniowo-wschodniej i wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Siedmiogrodu. Ich zadaniem, pr\xc3\xb3cz kolonizacji, by\xc5\x82a obrona granic Kr\xc3\xb3lestwa W\xc4\x99gierskiego. Seklerzy uzyskali wiele przywilej\xc3\xb3w kr\xc3\xb3lewskich, w tym zwolnienie od wszystkich obci\xc4\x85\xc5\xbce\xc5\x84 feudalnych, pr\xc3\xb3cz s\xc5\x82u\xc5\xbcby wojskowej. Ich ziemie zorganizowane by\xc5\x82y w marchi\xc4\x99 wojskow\xc4\x85, co pozostawi\xc5\x82o \xc5\x9blady a\xc5\xbc po wiek XIX. Seklerzy byli jedn\xc4\x85 z nacji siedmiogrodzkich (Sasi (Niemcy), W\xc4\x99grzy i Seklerzy), kt\xc3\xb3rych przywileje zosta\xc5\x82y potwierdzone aktem Unii Trzech Narod\xc3\xb3w (Unio Trium Nationum) w 1437 roku. Ka\xc5\xbcdy z tych narod\xc3\xb3w by\xc5\x82 reprezentowany na sejmach siedmiogrodzkich. Dzi\xc4\x99ki niezale\xc5\xbcno\xc5\x9bci Seklerzy przez d\xc5\x82ugi czas nie stracili poczucia odr\xc4\x99bno\xc5\x9bci etnicznej._NEWLINE_W 1514 roku na czele bunt\xc3\xb3w ch\xc5\x82opskich stan\xc4\x85\xc5\x82 Sekler, Jerzy Do\xc5\xbca, wci\xc4\x85gni\xc4\x99ty w szeregi ubogiej szlachty za swe zas\xc5\x82ugi w wojnach z Turkami. Domaga\xc5\x82 si\xc4\x99 uwolnienia ch\xc5\x82op\xc3\xb3w od wszelkich ci\xc4\x99\xc5\xbcar\xc3\xb3w feudalnych, sekularyzacji d\xc3\xb3br ko\xc5\x9bcielnych i reformy ca\xc5\x82ego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a oraz pe\xc5\x82nej wolno\xc5\x9bci dla ch\xc5\x82op\xc3\xb3w._NEWLINE_Ch\xc5\x82opi seklerscy w roku 1599 zamordowali ksi\xc4\x99cia siedmiogrodzkiego Andrzeja Batorego (bratanka kr\xc3\xb3la polskiego Stefana Batorego)._NEWLINE_Za panowania austriackich Habsburg\xc3\xb3w w roku 1763 wybuch\xc5\x82o powstanie seklerskie, spowodowane nadmiernymi obci\xc4\x85\xc5\xbceniami feudalnymi, na\xc5\x82o\xc5\xbconymi przez rz\xc4\x85dc\xc3\xb3w austriackich._NEWLINE_Seklerzy brali r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc udzia\xc5\x82 w powstaniu Lajosa Kossutha (w czasie Wiosny Lud\xc3\xb3w 1848-49).\n_START_SECTION_\nPo rozpadzie Austro-W\xc4\x99gier\n_START_PARAGRAPH_\nW 1920 roku, na mocy ustale\xc5\x84 z Trianon, Siedmiogr\xc3\xb3d wraz z terenami zamieszkiwanymi przez wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 Sekler\xc3\xb3w, przypad\xc5\x82 Rumunii._NEWLINE_Postulat powrotu Seklerszczyzny do W\xc4\x99gier by\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnym \xc5\xbc\xc4\x85daniem w\xc4\x99gierskich nacjonalist\xc3\xb3w w ca\xc5\x82ym okresie mi\xc4\x99dzywojennym, stanowi\xc4\x85c powa\xc5\xbcne obci\xc4\x85\xc5\xbcenie stosunk\xc3\xb3w bilateralnych mi\xc4\x99dzy W\xc4\x99grami i Rumuni\xc4\x85._NEWLINE_Podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej, 30 sierpnia 1940 Seklerszczyzna powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a na cztery lata do W\xc4\x99gier. W 1944 Armia Czerwona zdoby\xc5\x82a Seklerszczyzn\xc4\x99, przywracaj\xc4\x85c stan sprzed 30 sierpnia 1940._NEWLINE_Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej, w pierwszych latach w\xc5\x82adzy komunistycznej, powo\xc5\x82ano W\xc4\x99gierski Obw\xc3\xb3d Autonomiczny ze stolic\xc4\x85 w T\xc3\xa2rgu Mure\xc8\x99, obejmuj\xc4\x85cy regiony Maros, Cs\xc3\xadk, Udvarhely i H\xc3\xa1romsz\xc3\xa9k. Jednak ju\xc5\xbc w 1960 roku obw\xc3\xb3d zmniejszono do rejonu Marusza, a autonomi\xc4\x99 istotnie ograniczono._NEWLINE_15 marca 2006 roku w miejscowo\xc5\x9bci Odorheiu Secuiesc (w\xc4\x99g. Sz\xc3\xa9kelyudvarhely) zgromadzenie Sekler\xc3\xb3w opowiedzia\xc5\x82o si\xc4\x99 jednog\xc5\x82o\xc5\x9bnie za autonomi\xc4\x85 dla zamieszkiwanego przez siebie terytorium. O\xc5\x9bwiadczenie odnosi si\xc4\x99 do Deklaracji Wiede\xc5\x84skiej przyj\xc4\x99tej w roku 1993, g\xc5\x82osz\xc4\x85cej, \xc5\xbce ka\xc5\xbcdy nar\xc3\xb3d ma prawo do samorz\xc4\x85du. Dokument zgodny jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z Traktatem Paryskim z 1919 roku, w kt\xc3\xb3rym Rumunia zagwarantowa\xc5\x82a prawo do autonomii dla tej grupy etnicznej._NEWLINE_Seklerzy zwr\xc3\xb3cili si\xc4\x99 te\xc5\xbc do Unii Europejskiej, by w\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a kwesti\xc4\x99 autonomii Wschodniego Siedmiogrodu do kryteri\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re pa\xc5\x84stwo rumu\xc5\x84skie musia\xc5\x82o spe\xc5\x82ni\xc4\x87 przed przyst\xc4\x85pieniem do jej struktur w 2007 roku.\n_START_SECTION_\nReligia\n_START_PARAGRAPH_\nSeklerzy w cz\xc4\x99\xc5\x9bci s\xc4\x85 wyznania rzymskokatolickiego (regiony Cs\xc3\xadk, Gyergy\xc3\xb3, K\xc3\xa1szon oraz p\xc3\xb3\xc5\x82nocne cz\xc4\x99\xc5\x9bci Udvarhely i K\xc3\xa9zdisz\xc3\xa9k), w cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 ewangelickiego, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie kalwi\xc5\x84skiego (regiony Marossz\xc3\xa9k, Orba\xc3\xadsz\xc3\xa9k, cz\xc4\x99\xc5\x9bci Aranyossz\xc3\xa9k, Udvarhelysz\xc3\xa9k, H\xc3\xa1romsz\xc3\xa9k) i unitaria\xc5\x84skiego (regiony Udvarhely, Sepsi, Aranyossz\xc3\xa9k).\n_START_SECTION_\nCiekawostki\n_START_PARAGRAPH_\nW ksi\xc4\x85\xc5\xbcce Brama Stokera pt. Drakula g\xc5\x82\xc3\xb3wny bohater, hrabia Drakula, uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 za Seklera, przy czym wypowiada si\xc4\x99 o Seklerach jako o ludzie wywodz\xc4\x85cym si\xc4\x99 od Ugr\xc3\xb3w z Islandii i Hun\xc3\xb3w Attyli straszniejszego od diab\xc5\x82a. Wed\xc5\x82ug Drakuli opiera\xc5\x82 si\xc4\x99 wrogom, w tym Madziarom, a podbity wreszcie przez nich, zosta\xc5\x82 uznany za bratni. Jako jeden z Czterech Narod\xc3\xb3w (Sasi, Wo\xc5\x82osi, Madziarzy i Seklerzy) bronili granic przed Turkami, zmyli ha\xc5\x84b\xc4\x99 kosowskiej kl\xc4\x99ski Madziar\xc3\xb3w i Wo\xc5\x82och\xc3\xb3w, ale po bitwie pod Mohaczem zrzucili w\xc4\x99gierskie jarzmo._NEWLINE_Seklerzy w XVII-wiecznej Rzeczypospolitej znani byli pod nazw\xc4\x85 \xe2\x80\x9esabat\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d i cz\xc4\x99sto s\xc5\x82u\xc5\xbcyli w Ma\xc5\x82opolsce jako \xc5\xbco\xc5\x82nierze nadwornych oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w magnackich. Zaci\xc4\x85ga\xc5\x82 ich i wykorzystywa\xc5\x82 w wojnach prywatnych m.in. Stanis\xc5\x82aw Stadnicki zwany \xe2\x80\x9eDiab\xc5\x82em \xc5\x81a\xc5\x84cuckim\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W 1929 roku Seklerzy za\xc5\x82o\xc5\xbcyli klub hokejowy HSC Cs\xc3\xadkszereda (do 2010 jako SC Miercurea-Ciuc).'