b'\n_START_ARTICLE_\nMetropolia litewska\n_START_SECTION_\nUtworzenie metropolii litewskiej\n_START_PARAGRAPH_\nAdministratura zosta\xc5\x82a utworzona z inicjatywy wielkiego ksi\xc4\x99cia litewskiego Witenesa. Sam b\xc4\x99d\xc4\x85c poganinem, pragn\xc4\x85\xc5\x82 on, by prawos\xc5\x82awna prowincja ko\xc5\x9bcielna w rz\xc4\x85dzonym przez niego pa\xc5\x84stwie by\xc5\x82a niezale\xc5\xbcna zar\xc3\xb3wno od metropolii kijowskiej z siedzib\xc4\x85 w Moskwie, jak i od metropolii halickiej. Metropolia litewska powsta\xc5\x82a w 1299, jej utworzenie potwierdzi\xc5\x82 patriarcha konstantynopolita\xc5\x84ski Jan XII. Inicjatywa Witenesa by\xc5\x82a po my\xc5\x9bli cesarza bizanty\xc5\x84skiego Andronika II, w ocenie kt\xc3\xb3rego erekcja nowej administratury mia\xc5\x82a wzmocni\xc4\x87 pozycj\xc4\x99 prawos\xc5\x82awia na ziemiach ruskich, na niekorzy\xc5\x9b\xc4\x87 Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a \xc5\x82aci\xc5\x84skiego, kt\xc3\xb3ry coraz wyra\xc5\xbaniej rozwija\xc5\x82 (poprzez dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 zakon\xc3\xb3w) aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 misyjn\xc4\x85 w Wielkim Ksi\xc4\x99stwie Litewskim. Metropolia litewska zosta\xc5\x82a wpisana do wykazu administratur Patriarchatu Konstantynopolita\xc5\x84skiego na 82 miejscu. Z woli Andronika II pierwszym metropolit\xc4\x85 litewskim zosta\xc5\x82 najprawdopodobniej hierarcha pochodzenia greckiego, jednak jego imi\xc4\x99 nie jest znane, gdy\xc5\xbc akta synodu patriarszego z 1317 wspominaj\xc4\x85 jedynie o obecno\xc5\x9bci metropolity litewskiego, nie wskazuj\xc4\x85c jego imienia. W wymienionym roku 1317 metropolia litewska rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a faktyczn\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_Pierwszym znanym z imienia duchownym sprawuj\xc4\x85cym ten urz\xc4\x85d by\xc5\x82 wymieniony w 1327 Teofil. Katedr\xc4\x85 eparchii by\xc5\x82 sob\xc3\xb3r \xc5\x9awi\xc4\x99tych Borysa i Gleba w Nowogr\xc3\xb3dku.\n_START_SECTION_\nFunkcjonowanie metropolii do 1330\n_START_PARAGRAPH_\nMetropolita litewski nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 rozwija\xc4\x87 szerokiej dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci misyjnej w\xc5\x9br\xc3\xb3d poga\xc5\x84skich Litwin\xc3\xb3w, gdy\xc5\xbc w\xc5\x82adcy pa\xc5\x84stwa w dalszym ci\xc4\x85gu byli poganami. Propagowanie prawos\xc5\x82awia utrudnia\xc5\x82a tak\xc5\xbce dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 katolickich zakon\xc3\xb3w. Wiernymi metropolii byli natomiast prawos\xc5\x82awni Rusini z etnicznie ruskich ziem, kt\xc3\xb3re Wielkie Ksi\xc4\x99stwo Litewskie inkorporowa\xc5\x82o w toku rozwoju terytorialnego. Litewska elita asymilowa\xc5\x82a si\xc4\x99 z kultur\xc4\x85 rusk\xc4\x85, przyjmowa\xc5\x82a j\xc4\x99zyk ruski, cz\xc4\x99ste by\xc5\x82y przypadki przyjmowania prawos\xc5\x82awia._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug Rowella metropolii litewskiej podlega\xc5\x82y organizacyjnie dwie eparchie: archieparchia po\xc5\x82ocka oraz eparchia turowsko-pi\xc5\x84ska. Antoni Mironowicz dowodzi, \xc5\xbce druga z wymienionych administratur podlega\xc5\x82a metropolii kijowskiej. Podstaw\xc4\x85 dla tego twierdzenia jest fakt, i\xc5\xbc w 1328 ordynariusz eparchii turowskiej, biskup Stefan, bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w soborze biskup\xc3\xb3w tej\xc5\xbce metropolii we W\xc5\x82odzimierzu Wo\xc5\x82y\xc5\x84skim. W 1330 metropolia litewska zosta\xc5\x82a zlikwidowana. Zabiega\xc5\x82 o to metropolita kijowski Teognost, d\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cy do zjednoczenia pod swoj\xc4\x85 jurysdykcj\xc4\x85 wszystkich struktur prawos\xc5\x82awnych na ziemiach ruskich i litewskich. Teognost przekona\xc5\x82 patriarch\xc4\x99 Konstantynopola, \xc5\xbce chrze\xc5\x9bcijan na Litwie jest niewielu i z powodzeniem mog\xc4\x85 oni uzyskiwa\xc4\x87 opiek\xc4\x99 duszpastersk\xc4\x85 od duchownych ruskich. Likwidacja metropolii litewskiej nast\xc4\x85pi\xc5\x82a po \xc5\x9bmierci metropolity Teofila.\n_START_SECTION_\nPowt\xc3\xb3rne utworzenie metropolii i jej istnienie w latach 1354\xe2\x80\x931389\n_START_PARAGRAPH_\nW 1354, dzi\xc4\x99ki staraniom wielkiego ksi\xc4\x99cia litewskiego Olgierda, metropolia litewska zosta\xc5\x82a reaktywowana. Metropolita Teognost ju\xc5\xbc w\xc3\xb3wczas nie \xc5\xbcy\xc5\x82, zmar\xc5\x82 w 1353. Pierwszym zwierzchnikiem odnowionej administratury zosta\xc5\x82 Teodoryt. Jeszcze w tym samym roku zast\xc4\x85pi\xc5\x82 go biskup Roman, szwagier Olgierda. Natychmiast znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 on w konflikcie z rezyduj\xc4\x85cym w Moskwie metropolit\xc4\x85 kijowskim Aleksym, kt\xc3\xb3ry nie pogodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 z wy\xc5\x82\xc4\x85czeniem metropolii litewskiej spod jego jurysdykcji. W 1355 kwestia ta by\xc5\x82a przedmiotem obrad patriarszego synodu w Konstantynopolu. W roku nast\xc4\x99pnym ostatecznie rozstrzygn\xc4\x85\xc5\x82 on kwesti\xc4\x99 podzia\xc5\x82u administracyjnego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a na ziemiach litewskich i ruskich, podporz\xc4\x85dkowuj\xc4\x85c metropolitom litewskim eparchie nowogr\xc3\xb3dzk\xc4\x85, bria\xc5\x84sk\xc4\x85 i po\xc5\x82ock\xc4\x85. Metropolita Roman nadal stara\xc5\x82 si\xc4\x99 jednak o przej\xc4\x99cie urz\xc4\x99du metropolity kijowskiego. Sp\xc3\xb3r mi\xc4\x99dzy hierarchami, utrudniaj\xc4\x85cy metropoliom prowadzenie dzia\xc5\x82a\xc5\x84 misyjnych, zniech\xc4\x99ci\xc5\x82 Olgierda do przeprowadzenia chrztu Litwy w obrz\xc4\x85dku prawos\xc5\x82awnym. W 1362, po zaj\xc4\x99ciu przez Litw\xc4\x99 ziemi kijowskiej, Roman przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 swoj\xc4\x85 rezydencj\xc4\x99 do Kijowa. Chocia\xc5\xbc za panowania Olgierda dosz\xc5\x82o do znacz\xc4\x85cego rozwoju Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a prawos\xc5\x82awnego na Litwie, nie sta\xc5\x82 si\xc4\x99 on wyznaniem panuj\xc4\x85cym._NEWLINE_W 1361 synod patriarszy w Konstantynopolu powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do kwestii granicy mi\xc4\x99dzy dwiema prawos\xc5\x82awnymi metropoliami na ziemiach ruskich oraz struktury metropolii litewskiej. Siedzib\xc4\x85 jej zwierzchnik\xc3\xb3w mia\xc5\x82 nadal by\xc4\x87 Nowogr\xc3\xb3dek. Granice metropolii litewskiej oparto na granicach pa\xc5\x84stwowych: Ksi\xc4\x99stwa Moskiewskiego, Korony Kr\xc3\xb3lestwa Polskiego i Wielkiego Ksi\xc4\x99stwa Litewskiego. Oznacza\xc5\x82o te, \xc5\xbce opr\xc3\xb3cz biskupstwa metropolitalnego w sk\xc5\x82ad administratury wesz\xc5\x82y ponownie eparchie po\xc5\x82ocka i turowska. W 1371 eparchia turowska przesz\xc5\x82a formalnie do reaktywowanej metropolii halickiej, de facto pozostawa\xc5\x82a jednak pod zarz\xc4\x85dem metropolit\xc3\xb3w litewskich, taki stan prawny przywr\xc3\xb3cono w 1375. W tym samym roku, ponownie pod naciskiem wielkiego ksi\xc4\x99cia Olgierda, patriarcha Konstantynopola mianowa\xc5\x82 nowego metropolit\xc4\x99 litewskiego \xe2\x80\x93 Bu\xc5\x82gara Cypriana, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 by\xc4\x87 r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie metropoli\xc4\x85 halickim. Patriarcha postanowi\xc5\x82 tak\xc5\xbce, \xc5\xbce po \xc5\x9bmierci rezyduj\xc4\x85cego w Moskwie metropolity kijowskiego Aleksego metropolita Cyprian zostanie zwierzchnikiem wszystkich struktur prawos\xc5\x82awnych na ziemiach ruskich, zjednoczonych w jednej metropolii. Faktycznie zjednoczenie takie nast\xc4\x85pi\xc5\x82o, po powa\xc5\xbcnych sporach jurysdykcyjnych, dopiero w 1389. Do \xc5\x9bmierci w 1406 Cyprian kierowa\xc5\x82 metropoliami litewsk\xc4\x85, halick\xc4\x85 i kijowsk\xc4\x85 (moskiewsk\xc4\x85).\n_START_SECTION_\nSynod nowogr\xc3\xb3dzki, ponowne utworzenie metropolii litewskiej i jej ostateczna likwidacja\n_START_PARAGRAPH_\nPo \xc5\x9bmierci metropolity Cypriana jego nast\xc4\x99pc\xc4\x85 zosta\xc5\x82 w Moskwie wybrany Focjusz. Nast\xc4\x85pi\xc5\x82o to w 1408. Sze\xc5\x9b\xc4\x87 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wielki ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 litewski Witold za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82 od patriarchy powo\xc5\x82ania kolejnego metropolity litewskiego, wyp\xc4\x99dzaj\xc4\x85c Focjusza ze swojego pa\xc5\x84stwa podczas prowadzonej przez niego wizytacji kanonicznej. Jako kandydata na nowego metropolit\xc4\x99 wskaza\xc5\x82 Grzegorza, bratanka metropolity Cypriana. Patriarcha odm\xc3\xb3wi\xc5\x82 jednak, przez co Witold postanowi\xc5\x82 erygowa\xc4\x87 metropoli\xc4\x99 litewsk\xc4\x85 bez jego zgody, jedynie na mocy decyzji synodu miejscowych biskup\xc3\xb3w. Dosz\xc5\x82o do tego na synodzie w Nowogr\xc3\xb3dku w 1415. Utworzona w\xc3\xb3wczas metropolia litewsko-ruska by\xc5\x82a de facto struktur\xc4\x85 autokefaliczn\xc4\x85. Witold oczekiwa\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie, \xc5\xbce metropolita Grzegorz odegra aktywn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w zawarciu unii ko\xc5\x9bcielnej mi\xc4\x99dzy Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em katolickim a Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em prawos\xc5\x82awnym na ziemiach litewskich, do czego jednak nie dosz\xc5\x82o. Rok po \xc5\x9bmierci metropolity Grzegorza wielki ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Witold, pragn\xc4\x85c znormalizowa\xc4\x87 swoje stosunki z Moskw\xc4\x85, doszed\xc5\x82 do porozumienia z metropolit\xc4\x85 Focjuszem i zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na faktyczn\xc4\x85 likwidacj\xc4\x99 metropolii litewskiej poprzez rozci\xc4\x85gni\xc4\x99cie jurysdykcji metropolity kijowskiego tak\xc5\xbce na teren swojego pa\xc5\x84stwa._NEWLINE_Do ostatecznych i trwa\xc5\x82ych zmian w strukturze administratur prawos\xc5\x82awnych na ziemiach ruskich dosz\xc5\x82o w 1458, gdy metropolici kijowscy rezyduj\xc4\x85cy w Moskwie przyj\xc4\x99li ostatecznie tytu\xc5\x82 metropolit\xc3\xb3w moskiewskich i zrzekli si\xc4\x99 pretensji do jurysdykcji nad strukturami prawos\xc5\x82awnymi poza pa\xc5\x84stwem moskiewskim. Strukturami w Wielkim Ksi\xc4\x99stwie Litewskim kierowali odt\xc4\x85d metropolici kijowscy, nie pos\xc5\x82uguj\xc4\x85c si\xc4\x99 ju\xc5\xbc tytu\xc5\x82em metropolit\xc3\xb3w litewskich.'