b"\n_START_ARTICLE_\nProteaza HIV-1\n_START_PARAGRAPH_\nProteaza HIV-1 (EC 3.4.23.16) \xe2\x80\x93 enzym nale\xc5\xbc\xc4\x85cy do proteaz aspartylowych, kluczowy w ostatnim etapie cyklu replikacyjnego HIV-1, retrowirusa powoduj\xc4\x85cego AIDS. Jest on odpowiedzialny za rozci\xc4\x99cie poliprotein Pr55\xe1\xb4\xb3\xe1\xb5\x83\xe1\xb5\x8d i Pr160\xe1\xb4\xb3\xe1\xb5\x83\xe1\xb5\x8d\xe2\x81\xbb\xe1\xb4\xbe\xe1\xb5\x92\xcb\xa1 na pojedyncze bia\xc5\x82ka. Poliproteiny te znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w uwolnionych z kom\xc3\xb3rki, niedojrza\xc5\x82ych wirionach. Pr55\xe1\xb4\xb3\xe1\xb5\x83\xe1\xb5\x8d zawiera sze\xc5\x9b\xc4\x87 bia\xc5\x82ek strukturalnych, natomiast Pr160\xe1\xb4\xb3\xe1\xb5\x83\xe1\xb5\x8d\xe2\x81\xbb\xe1\xb4\xbe\xe1\xb5\x92\xcb\xa1 trzy enzymy: proteaz\xc4\x99, odwrotn\xc4\x85 transkryptaz\xc4\x99 i integraz\xc4\x99. Bia\xc5\x82ka, niezwi\xc4\x85zane ze sob\xc4\x85 w poliproteiny, formuj\xc4\x85 dojrza\xc5\x82y, zaka\xc5\xbany wirion. Ze wzgl\xc4\x99du na rol\xc4\x99 proteazy HIV-1 w cyklu replikacyjnym wirusa, jest ona celem lek\xc3\xb3w stosowanych w terapii antyretrowirusowej.\n_START_SECTION_\nStruktura i mechanizm dzia\xc5\x82ania\n_START_PARAGRAPH_\nProteaza HIV-1 jest homodimerem, kt\xc3\xb3rego ka\xc5\xbcda z jednostek sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z 99 aminokwas\xc3\xb3w. Zawiera ona jedno, C\xe2\x82\x82-symetryczne miejsce aktywne. Jego kluczowymi aminokwasami s\xc4\x85 Asp-25 i Asp-25', a w ich bezpo\xc5\x9brednim s\xc4\x85siedztwie znajduje si\xc4\x99 moleku\xc5\x82a wody, kt\xc3\xb3ra bierze udzia\xc5\x82 w reakcji katalitycznej:_NEWLINE_W strukturze proteazy HIV-1 wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniane bywaj\xc4\x85 dwa regiony: klapa (ang. flap), kt\xc3\xb3r\xc4\x85 stanowi\xc4\x85 aminokwasy 33-62 i p\xc4\x99tla 80' (ang. 80's loop) sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 z aminokwas\xc3\xb3w 78-85. Obszary te s\xc4\x85 wa\xc5\xbcne ze wzgl\xc4\x99du na udzia\xc5\x82 w wi\xc4\x85zaniu substratu. Klapy reguluj\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dost\xc4\x99p do miejsca aktywnego. Poliproteina mo\xc5\xbce si\xc4\x99 do niego dosta\xc4\x87 tylko, gdy klapy s\xc4\x85 otwarte. Kiedy jej odpowiednia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 znajdzie si\xc4\x99 w miejscu aktywnym, zamykaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 klapy umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85 rozci\xc4\x99cie wi\xc4\x85zania.\n_START_SECTION_\nInhibitory proteazy HIV-1\n_START_PARAGRAPH_\nSkuteczna inhibicja proteazy HIV-1 powoduje przerwanie cyklu replikacyjnego wirusa i jego unieszkodliwienie. Powstaj\xc4\x85ce cz\xc4\x85steczki wirus\xc3\xb3w przestaj\xc4\x85 by\xc4\x87 zaka\xc5\xbane, co hamuje rozw\xc3\xb3j AIDS. W 2009 roku w Europie i USA do obrotu dopuszczonych by\xc5\x82o 10 lek\xc3\xb3w opartych na tym mechanizmie (saquinavir, ritonavir, indinavir, nelfinavir, amprenavir, lopinavir, atazanavir, fosamprenavir, tipranavir i darunavir). Proteaza HIV-1, w przeciwie\xc5\x84stwie do znanych endopeptydaz ssak\xc3\xb3w, ma zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 do rozcinania wi\xc4\x85za\xc5\x84 peptydowych pomi\xc4\x99dzy fenyloalanin\xc4\x85 i prolin\xc4\x85. Leki cz\xc4\x99sto projektowane s\xc4\x85 wi\xc4\x99c tak, by na\xc5\x9bladowa\xc5\x82y wspomniany uk\xc5\x82ad, dzi\xc4\x99ki czemu wykazuj\xc4\x85 one nisk\xc4\x85 aktywno\xc5\x9b\xc4\x87 wzgl\xc4\x99dem ludzkich proteaz aspartylowych."