b'\n_START_ARTICLE_\nWibrafon\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nWibrafon wynaleziono w roku 1921 w Stanach Zjednoczonych. Przez d\xc5\x82ugi czas zapisywa\xc5\x82 si\xc4\x99 na kartach muzyki jazzowej, lecz spotka\xc4\x87 go mo\xc5\xbcna r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w innych stylach muzycznych \xe2\x80\x93 muzyce pop, powa\xc5\xbcnej czy symfonicznej.\n_START_SECTION_\nSkala instrumentu\n_START_PARAGRAPH_\nStandardowo u\xc5\xbcywane wersje wibrafonu operuj\xc4\x85 zakresem trzech oktaw, poczynaj\xc4\x85c od f z oktawy ma\xc5\x82ej. Coraz bardziej popularne staj\xc4\x85 si\xc4\x99 instrumenty czterooktawowe, kt\xc3\xb3rych skala rozpoczyna si\xc4\x99 od c ma\xc5\x82ego. Og\xc3\xb3lnie stosuje si\xc4\x99 zapis nutowy zgodny z wysoko\xc5\x9bci\xc4\x85 wydawanego przez instrument d\xc5\xbawi\xc4\x99ku, lecz niekt\xc3\xb3rzy kompozytorzy (w tym Olivier Messiaen) wymagaj\xc4\x85, by instrument brzmia\xc5\x82 o oktaw\xc4\x99 wy\xc5\xbcej od zapisu.\n_START_SECTION_\nBudowa\n_START_PARAGRAPH_\nMuzycy graj\xc4\x85cy na wibrafonie u\xc5\xbcywaj\xc4\x85 pa\xc5\x82eczek, kt\xc3\xb3rych g\xc5\x82\xc3\xb3wki obci\xc4\x85gni\xc4\x99te s\xc4\x85 zwykle prz\xc4\x99dz\xc4\x85 lub sznurkiem. Pod ka\xc5\xbcd\xc4\x85 sztabk\xc4\x85 instrumentu umieszczony jest rezonator \xe2\x80\x93 metalowa rura, na szczycie kt\xc3\xb3rej umieszczona jest metalowa p\xc5\x82ytka o \xc5\x9brednicy nieco mniejszej od \xc5\x9brednicy rury. P\xc5\x82ytki po\xc5\x82\xc4\x85czone s\xc4\x85 pr\xc4\x99tem, kt\xc3\xb3ry mo\xc5\xbcna wprawi\xc4\x87 w ruch obrotowy za pomoc\xc4\x85 silniczka elektrycznego. Je\xc5\x9bli silniczek jest w\xc5\x82\xc4\x85czony, w momencie uderzenia p\xc5\x82ytki wydawany jest d\xc5\xbawi\xc4\x99k tremolo, kt\xc3\xb3ry powstaje podczas otwierania i zamykania rur przez obracaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 p\xc5\x82ytki. Muzyk ma wp\xc5\x82yw na szybko\xc5\x9b\xc4\x87 generowania tremolo. Przy ma\xc5\x82ych pr\xc4\x99dko\xc5\x9bciach obrotowych silniczka uzyskuje si\xc4\x99 raczej efekt \xe2\x80\x9ekaczki\xe2\x80\x9d, przy wi\xc4\x99kszych tremolo jest wyra\xc5\xbaniejsze. Je\xc5\x9bli silniczek zostanie wy\xc5\x82\xc4\x85czony, wibrafon wydaje d\xc5\xbawi\xc4\x99k ci\xc4\x85g\xc5\x82y, podobny do dzwonka._NEWLINE_Wibrafon zaopatrzony jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc peda\xc5\x82 u\xc5\xbcywany do skracania lub przed\xc5\x82u\xc5\xbcania d\xc5\xbawi\xc4\x99ku (podobny do stosowanego w fortepianach). Je\xc5\x9bli jest on podniesiony, wszystkie p\xc5\x82ytki s\xc4\x85 t\xc5\x82umione, wydaj\xc4\x85c kr\xc3\xb3tki d\xc5\xbawi\xc4\x99k. Je\xc5\x9bli muzyk wci\xc5\x9bnie peda\xc5\x82, d\xc5\xbawi\xc4\x99k ka\xc5\xbcdej p\xc5\x82ytki mo\xc5\xbce trwa\xc4\x87 kilkana\xc5\x9bcie sekund. Z tych powod\xc3\xb3w podczas gry na wibrafonie popularne jest intensywne wykorzystywanie peda\xc5\x82u.\n_START_SECTION_\nWibrafon MIDI, KAT\n_START_PARAGRAPH_\nMike Mainieri zapocz\xc4\x85tkowa\xc5\x82 w roku 1964 stosowanie w wibrafonach przetwornik\xc3\xb3w. Dokleja\xc5\x82 on przetworniki \xe2\x80\x9eHot Dot\xe2\x80\x9d do w\xc4\x99z\xc5\x82a ka\xc5\xbcdej p\xc5\x82ytki instrumentu. W latach 70. Mainieri przedstawi\xc5\x82 pierwszy jednokana\xc5\x82owy wibrafon MIDI, a w latach 80. opracowa\xc5\x82 system polifoniczny, kt\xc3\xb3ry m\xc3\xb3g\xc5\x82 wyzwala\xc4\x87 d\xc5\xbawi\xc4\x99ki w dowolnym syntezatorze wyposa\xc5\xbconym w wej\xc5\x9bcie MIDI. Mniej wi\xc4\x99cej w tym samym czasie prace nad wprowadzeniem rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 elektronicznych w wibrafonach rozpocz\xc4\x99li inni muzycy. Istnia\xc5\x82y firmy sprzedaj\xc4\x85ce zestawy przetwornik\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o przymocowa\xc4\x87 do sztabek instrumentu i w ten spos\xc3\xb3b wp\xc5\x82ywa\xc4\x87 na brzmienie wibrafonu lub kontrolowa\xc4\x87 go za pomoc\xc4\x85 MIDI. Produkcja zestawu \xe2\x80\x9eMIDIfication\xe2\x80\x9d dla wibrafon\xc3\xb3w 3-oktawowych zosta\xc5\x82a jednak wstrzymana w roku 2005 z nieznanych powod\xc3\xb3w, cho\xc4\x87 sugeruje si\xc4\x99, \xc5\xbce wp\xc5\x82yw na decyzj\xc4\x99 producenta mia\xc5\x82a niska sprzeda\xc5\xbc i/lub wysokie koszty produkcji._NEWLINE_Obecnie takim sterownikiem MIDI jest urz\xc4\x85dzenie malletKAT firmy Alternate Mode Inc. W Polsce wykorzystuje je m.in. Bernard Maseli.\n_START_SECTION_\nTechnika gry\n_START_PARAGRAPH_\nPodobnie jak w przypadku ksylofonu, wcze\xc5\x9bni wibrafoni\xc5\x9bci (na przyk\xc5\x82ad Lionel Hampton i Milt Jackson) u\xc5\xbcywali do gry dw\xc3\xb3ch pa\xc5\x82eczek. Instrument najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej pe\xc5\x82ni\xc5\x82 rol\xc4\x99 solow\xc4\x85, nie b\xc4\x99d\xc4\x85c cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 akompaniamentu. Nowocze\xc5\x9bni muzycy \xe2\x80\x93 Bobby Hutcherson, Gary Burton, Mike Mainieri, Matthias Lupri, Victor Feldman, Jerry Tachoir, Joe Locke, Dave Samuels i inni \xe2\x80\x93 graj\xc4\x85 u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c czterech pa\xc5\x82eczek, a wibrafon przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 dzi\xc4\x99ki nim do sekcji rytmicznej zespo\xc5\x82u. Wibrafonista jest cz\xc4\x99sto w stanie zast\xc4\x85pi\xc4\x87 gitarzyst\xc4\x99 lub pianist\xc4\x99. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej stosowanym chwytem podczas gry czterema pa\xc5\x82eczkami jest \xe2\x80\x9echwyt Burtona\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 nazwa ta pochodzi od Gary\xe2\x80\x99ego Burtona. Mo\xc5\xbcliwa jest gra pi\xc4\x99cioma, a nawet sze\xc5\x9bcioma pa\xc5\x82eczkami, lecz nie jest cz\xc4\x99sto stosowana. Tylko mistrzowie tego instrumentu pos\xc5\x82uguj\xc4\x85 si\xc4\x99 sze\xc5\x9bcioma pa\xc5\x82eczkami, m.in. polski wibrafonista jazzowy Karol Szymanowski. Wi\xc4\x99ksza ilo\xc5\x9b\xc4\x87 pa\xc5\x82ek w po\xc5\x82\xc4\x85czeniu z lepsz\xc4\x85 znajomo\xc5\x9bci\xc4\x85 harmonii i zasad muzyki jest jeszcze efektowniejsza i rozszerza mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci techniczne graj\xc4\x85cego (oczywi\xc5\x9bcie wprost proporcjonalnie do opanowania chwytu 3 pa\xc5\x82ek w jednej r\xc4\x99ce)._NEWLINE_Sk\xc5\x82adanie fraz muzycznych jest wa\xc5\xbcn\xc4\x85 kwesti\xc4\x85 dla wibrafonist\xc3\xb3w ze wzgl\xc4\x99du na mechanik\xc4\x99 instrumentu. P\xc5\x82ytki wibrafonu podtrzymuj\xc4\x85 uderzony d\xc5\xbawi\xc4\x99k do\xc5\x9b\xc4\x87 d\xc5\x82ugo, o wiele d\xc5\x82u\xc5\xbcej ni\xc5\xbc jest to mo\xc5\xbcliwe w przypadku gitary elektrycznej czy pianina. Inaczej, ni\xc5\xbc rozwi\xc4\x85zano to w pianinach, wibrafony posiadaj\xc4\x85 tylko jeden system podtrzymywania i skracania d\xc5\xbawi\xc4\x99k\xc3\xb3w, realizowany za pomoc\xc4\x85 peda\xc5\x82u. Je\xc5\x9bli peda\xc5\x82 jest podniesiony, instrument gra silne staccato. Gra legato wymaga u\xc5\xbcywania peda\xc5\x82u, ale pe\xc5\x82ne jego wci\xc5\x9bni\xc4\x99cie skutkuje zlewaniem si\xc4\x99 d\xc5\xbawi\xc4\x99k\xc3\xb3w. Cz\xc4\x85stkowym rozwi\xc4\x85zaniem jest ustawienie peda\xc5\x82u w po\xc5\x82o\xc5\xbceniu po\xc5\x9brednim. By utrzyma\xc4\x87 selektywno\xc5\x9b\xc4\x87 instrumentu i przeciwdzia\xc5\x82a\xc4\x87 ca\xc5\x82kowitemu zlewaniu si\xc4\x99 d\xc5\xbawi\xc4\x99k\xc3\xb3w, wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bni wibrafoni\xc5\x9bci t\xc5\x82umi\xc4\x85 d\xc5\xbawi\xc4\x99ki pa\xc5\x82eczkami. Peda\xc5\x82 instrumentu jest wtedy wci\xc5\x9bni\xc4\x99ty, a muzyk t\xc5\x82umi dan\xc4\x85 nut\xc4\x99 melodii w momencie uderzania nast\xc4\x99pnej. W taki spos\xc3\xb3b mo\xc5\xbcliwe jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zagranie d\xc5\x82ugo brzmi\xc4\x85cego akordu i jednoczesne wydobywanie z wibrafonu selektywnej melodii. Ta innowacja techniki gry r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pochodzi od Gary\xe2\x80\x99ego Burtona._NEWLINE_Eksperymentem w technice gry na wibrafonie jest \xe2\x80\x9enaginanie d\xc5\xbawi\xc4\x99k\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d realizowane przez przesuni\xc4\x99cie pa\xc5\x82eczki od w\xc4\x99z\xc5\x82a p\xc5\x82ytki (miejsca, gdzie przebiega linka \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85ca p\xc5\x82ytki) do jej cz\xc4\x99\xc5\x9bci centralnej. Wprawdzie w ten spos\xc3\xb3b nie uzyskuje si\xc4\x99 zmiany wysoko\xc5\x9bci d\xc5\xbawi\xc4\x99ku, lecz skutecznie eliminuje niepo\xc5\xbc\xc4\x85dane przyd\xc5\xbawi\xc4\x99ki. Innym eksperymentem muzycznym jest gra za pomoc\xc4\x85 smyczk\xc3\xb3w, u\xc5\xbcywanych zwykle w takich instrumentach jak kontrabas, pobudzaj\xc4\x85c w ten spos\xc3\xb3b sztabki do wibracji. Mo\xc5\xbcna w ten spos\xc3\xb3b uzyska\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc fla\xc5\xbcolety, przyciskaj\xc4\x85 r\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie p\xc5\x82ytk\xc4\x99 w odpowiednim punkcie placem.'