b'\n_START_ARTICLE_\nFocke-Wulf Fw 190\n_START_SECTION_\nPowstanie\n_START_PARAGRAPH_\nPod koniec 1937 roku Ministerstwo Lotnictwa Rzeszy (Reichsluftfahrtministerium \xe2\x80\x93 RLM) wys\xc5\x82a\xc5\x82o do kilku zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w specyfikacj\xc4\x99 na nowy my\xc5\x9bliwiec, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82by wej\xc5\x9b\xc4\x87, obok Bf 109, do s\xc5\x82u\xc5\xbcby i stanowi\xc4\x87 zabezpieczenie na wypadek, gdyby si\xc4\x99 okaza\xc5\x82o, \xc5\xbce samoloty innych kraj\xc3\xb3w s\xc4\x85 lepsze od Bf 109._NEWLINE_W tym czasie konstruktorzy zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w Focke-Wulf pod kierunkiem prof. Kurta Tanka i in\xc5\xbcyniera Rudolfa Blasera pracowali nad kilkoma projektami my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w, w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci z silnikami rz\xc4\x99dowymi. W\xc5\x9br\xc3\xb3d nich by\xc5\x82 te\xc5\xbc projekt do\xc5\x9b\xc4\x87 ma\xc5\x82ego my\xc5\x9bliwca o zwartej konstrukcji z 18 cylindrowym, ch\xc5\x82odzonym powietrzem, silnikiem gwiazdowym BMW 139. W tym czasie w Niemczech nie uwa\xc5\xbcano silnika gwiazdowego za odpowiedni nap\xc4\x99d samolot\xc3\xb3w, zw\xc5\x82aszcza my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w. Ale niepowodzenie z projektem my\xc5\x9bliwca Heinkel He 100 i He 112 oraz przewidywania, \xc5\xbce zak\xc5\x82ady produkuj\xc4\x85ce silniki rz\xc4\x99dowe nie b\xc4\x99d\xc4\x85 w niedalekiej przysz\xc5\x82o\xc5\x9bci w stanie wyprodukowa\xc4\x87 wystarczaj\xc4\x85cej liczby tych silnik\xc3\xb3w, przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do tego, \xc5\xbce to ten projekt zosta\xc5\x82 zam\xc3\xb3wiony i rozpocz\xc4\x99to jego rozw\xc3\xb3j. Ponadto zauwa\xc5\xbcono, \xc5\xbce za granic\xc4\x85 powsta\xc5\x82y do\xc5\x9b\xc4\x87 udane konstrukcje my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w z silnikami gwiazdowymi. Bezpo\xc5\x9brednio rozwojem Fw\xc2\xa0190 zajmowa\xc5\x82 si\xc4\x99 zesp\xc3\xb3\xc5\x82 pod kierownictwem in\xc5\xbcyniera Rudolfa Blasera.\n_START_SECTION_\nPrototypy\n_START_PARAGRAPH_\nKiedy RLM w 1938 roku zam\xc3\xb3wi\xc5\x82o 4 prototypy tej maszyny, prace nad projektem nabra\xc5\x82y tempa. Najpierw w 1938 roku zbudowano drewnian\xc4\x85 makiet\xc4\x99 projektu, a jesieni\xc4\x85 tego roku rozpocz\xc4\x99to budow\xc4\x99 prototypu. By\xc5\x82 to ca\xc5\x82kowicie metalowy dolnop\xc5\x82at o konstrukcji p\xc3\xb3\xc5\x82skorupowej, z wci\xc4\x85ganym podwoziem. Nap\xc4\x99d mia\xc5\x82 stanowi\xc4\x87 silnik gwiazdowy BMW 139 o mocy startowej 1550 KM. Poniewa\xc5\xbc silnik gwiazdowy stawia wi\xc4\x99kszy op\xc3\xb3r czo\xc5\x82owy, zaprojektowano specjalny tunelowy ko\xc5\x82pak na \xc5\x9bmig\xc5\x82o i os\xc5\x82on\xc4\x99 na silnik z wlotem powietrza po\xc5\x9brodku, co mia\xc5\x82o zmniejszy\xc4\x87 op\xc3\xb3r powietrza oraz problem z ch\xc5\x82odzeniem silnika._NEWLINE_Pierwszy prototyp Fw\xc2\xa0190 V-1, jeszcze z rejestracj\xc4\x85 cywiln\xc4\x85 D-OPZE, by\xc5\x82 gotowy na wiosn\xc4\x99 1939 roku i po serii test\xc3\xb3w naziemnych zosta\xc5\x82 oblatany 1 czerwca 1939 roku na lotnisku w Bremie. Oblotu dokona\xc5\x82 szef oblatywaczy wytw\xc3\xb3rni, Hans Sander. Od razu okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce samolot spe\xc5\x82nia pok\xc5\x82adane w nim nadzieje: mia\xc5\x82 bardzo dobre w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci lotne, dobr\xc4\x85 widoczno\xc5\x9b\xc4\x87 oraz obiecuj\xc4\x85ce osi\xc4\x85gi. Kolejn\xc4\x85 zalet\xc4\x85 by\xc5\x82o szerokie podwozie, kt\xc3\xb3re nawet przy bardzo wysokiej pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci l\xc4\x85dowania prototypu, 210\xc2\xa0km/h, pozwala\xc5\x82o na bezpieczne l\xc4\x85dowanie. Samolot mia\xc5\x82 jednak kilka wad. Najpowa\xc5\xbcniejszymi by\xc5\x82y problemy z blokowaniem podwozia po wci\xc4\x85gni\xc4\x99ciu w skrzyd\xc5\x82a, sk\xc5\x82onno\xc5\x9bci do przegrzewania si\xc4\x99 silnika oraz wysoka temperatura panuj\xc4\x85ca w kokpicie, dochodz\xc4\x85ca nawet do 55\xc2\xa0\xc2\xb0C oraz przedostawanie si\xc4\x99 tam gaz\xc3\xb3w spalinowych, co zmusza\xc5\x82o do lot\xc3\xb3w w masce tlenowej._NEWLINE_Samolot zosta\xc5\x82 nast\xc4\x99pnie przekazany do o\xc5\x9brodka Luftwaffe w Rechlin, gdzie w czasie test\xc3\xb3w osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 a\xc5\xbc 595\xc2\xa0km/h na wysoko\xc5\x9bci 4000 m. Nast\xc4\x99pnie zwr\xc3\xb3cono go do wytw\xc3\xb3rni aby dokona\xc4\x87 modyfikacji. Przede wszystkim poprawiono ch\xc5\x82odzenie silnika, dodaj\xc4\x85c przed samym silnikiem 10-\xc5\x82opatowy wentylator, co nadal by\xc5\x82o niewystarczaj\xc4\x85ce. Ponadto zrezygnowano z tunelowego ko\xc5\x82paka \xc5\x9bmig\xc5\x82a na rzecz tradycyjnego. Uczyniono tak, poniewa\xc5\xbc pr\xc3\xb3by w tunelu aerodynamicznym nie wykaza\xc5\x82y aby ko\xc5\x82pak tunelowy poprawia\xc5\x82 znacz\xc4\x85co osi\xc4\x85gi samolotu. Zmieniono te\xc5\xbc cywilne oznaczenie maszyny na wojskowe WL-FOLY a potem FO+LY._NEWLINE_Drugi prototyp Fw\xc2\xa0190 V-2 zosta\xc5\x82 uko\xc5\x84czony jeszcze jesieni\xc4\x85 1939 roku i oblatano go 31 pa\xc5\xbadziernika 1939 roku. Nap\xc4\x99dzany by\xc5\x82 te\xc5\xbc silnikiem BMW 139, ale ju\xc5\xbc z wentylatorem, oraz mia\xc5\x82 uzbrojenie z\xc5\x82o\xc5\xbcone z 2 kaem\xc3\xb3w MG 17 kal. 7,9\xc2\xa0mm nad silnikiem i dw\xc3\xb3ch kaem\xc3\xb3w MG131 kal 13\xc2\xa0mm w skrzyd\xc5\x82ach. Drugi prototyp na pocz\xc4\x85tku 1940 roku zaprezentowano Hermanowi G\xc3\xb6ringowi, kt\xc3\xb3remu bardzo si\xc4\x99 on spodoba\xc5\x82. Do\xc5\x9b\xc4\x87 szybko zam\xc3\xb3wiono 40 egzemplarzy przedseryjnych Fw\xc2\xa0190 A-0. Drugi prototyp zosta\xc5\x82 rozbity 4 marca 1940 roku._NEWLINE_W tym czasie zak\xc5\x82ady BMW zaprzesta\xc5\x82y rozwoju silnika BMW 139, uznaj\xc4\x85c go za nieudan\xc4\x85 konstrukcj\xc4\x99, na rzecz nowego silnika BMW 801. By\xc5\x82 to r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc silnik gwiazdowy, 14 cylindrowy, ch\xc5\x82odzony powietrzem. Mia\xc5\x82 t\xc4\x99 sam\xc4\x85 \xc5\x9brednic\xc4\x99 co BMW 139, ale by\xc5\x82 d\xc5\x82u\xc5\xbcszy i ci\xc4\x99\xc5\xbcszy. Poniewa\xc5\xbc zastosowanie go na Fw\xc2\xa0190 wymaga\xc5\x82o du\xc5\xbcych zmian w konstrukcji, zrezygnowano z budowy prototyp\xc3\xb3w V-3 i V-4. Natomiast nowym silnikiem BMW 801 by\xc5\x82 ju\xc5\xbc nap\xc4\x99dzany pi\xc4\x85ty prototyp Fw\xc2\xa0190 V-5. Przebudowano prz\xc3\xb3d samolotu, zmieniono zarazem os\xc5\x82on\xc4\x99 silnika i przede wszystkim wzmocniono konstrukcj\xc4\x99. Kabin\xc4\x99 pilota przesuni\xc4\x99to do ty\xc5\x82u, co zmniejszy\xc5\x82o problem wysokiej temperatury oraz da\xc5\x82o wi\xc4\x99cej miejsca z przodu samolotu na uzbrojenie, pogorszy\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak widoczno\xc5\x9b\xc4\x87 do przodu podczas l\xc4\x85dowania. Wzmocniono podwozie, z uwagi na wzrost masy samolotu. Hydrauliczny system jego chowania zamieniono na elektryczny. Nap\xc4\x99d stanowi\xc5\x82 silnik BMW 801 C-0. Prototyp oblatano wczesn\xc4\x85 wiosn\xc4\x85 1940 roku._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo mia\xc5\x82 on takie same skrzyd\xc5\x82a jak V-1 i V-2, tzw. mniejsze, ale poniewa\xc5\xbc jego masa by\xc5\x82a wi\xc4\x99ksza o 635\xc2\xa0kg, spowodowa\xc5\x82o to spadek osi\xc4\x85g\xc3\xb3w i pogorszenie w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci lotnych. Postanowiono bez zmiany profilu, zwi\xc4\x99kszy\xc4\x87 rozpi\xc4\x99to\xc5\x9b\xc4\x87 do 10,506 m i powierzchni\xc4\x99 no\xc5\x9bn\xc4\x85 18,30 metra kwadratowego, przesuwaj\xc4\x85c jednocze\xc5\x9bnie przedni\xc4\x85 kraw\xc4\x99d\xc5\xba skrzyd\xc5\x82a do przodu. Ponadto postanowiono zwi\xc4\x99kszy\xc4\x87 rozpi\xc4\x99to\xc5\x9b\xc4\x87 usterzenia poziomego oraz powi\xc4\x99kszy\xc4\x87 statecznik pionowy. Zmiany te planowano zastosowa\xc4\x87 na nowym prototypie, ale kiedy w sierpniu 1940 roku na lotnisku V-5 zderzy\xc5\x82 si\xc4\x99 z pojazdem i zosta\xc5\x82 uszkodzony, przebudowano go ju\xc5\xbc z tymi modyfikacjami. Poprawi\xc5\x82o to znacznie w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci lotne maszyny, a pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 maksymalna spad\xc5\x82a tylko o 10\xc2\xa0km/h. Tak przebudowan\xc4\x85 maszyn\xc4\x99 oznaczono jako Fw\xc2\xa0190 V-5g (g = grosser = wi\xc4\x99kszy), a poprzedni\xc4\x85 jego posta\xc4\x87 oznaczano jako Fw\xc2\xa0190 V-5k (k = kleiner = mniejszy).\n_START_SECTION_\nWersje\n_START_PARAGRAPH_\nZ uwagi na przewidywan\xc4\x85 specyfik\xc4\x99 produkcji wojennej zesp\xc3\xb3\xc5\x82 profesora Tanka skonstruowa\xc5\x82 maszyn\xc4\x99 \xc5\x82atw\xc4\x85 do wytwarzania do tego stopnia, \xc5\xbce mog\xc5\x82a by\xc4\x87 budowana przez zak\xc5\x82ady niemaj\xc4\x85ce dotychczas do\xc5\x9bwiadczenia w budowie samolot\xc3\xb3w. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wiele podzespo\xc5\x82\xc3\xb3w mog\xc5\x82o by\xc4\x87 produkowane przez p\xc3\xb3\xc5\x82wykwalifikowanych pracownik\xc3\xb3w. Sama konstrukcja zosta\xc5\x82a zaprojektowana znacznie na "wyrost", m.in. podwozie samolotu mog\xc5\x82o wytrzyma\xc4\x87 mas\xc4\x99 i pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 przyziemienia dwa razy wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 ni\xc5\xbc by to wynika\xc5\x82o z wymaga\xc5\x84 obliczeniowych. Powy\xc5\xbcsze fakty, doskona\xc5\x82e w\xc5\x82asno\xc5\x9bci techniczno-taktyczne oraz eksploatacyjne spowodowa\xc5\x82y, \xc5\xbce nie trzeba by\xc5\x82o d\xc5\x82ugo czeka\xc4\x87 na stworzenie z Fw\xc2\xa0190 samolotu wielozadaniowego.\n_START_SECTION_\nWersja B i C\n_START_PARAGRAPH_\nWraz z przyst\xc4\x85pieniem USA do wojny i uczestnictwem samolot\xc3\xb3w tego kraju w dziennych bombardowaniach Niemiec prowadzonych z du\xc5\xbcych wysoko\xc5\x9bci pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 problem skutecznego ich zwalczania. Niestety Fw\xc2\xa0190 wersji A od wysoko\xc5\x9bci 6700 m zaczyna\xc5\x82 traci\xc4\x87 swoj\xc4\x85 przewag\xc4\x99 techniczn\xc4\x85, a na pu\xc5\x82apie 7600 m by\xc5\x82 gorszy od ka\xc5\xbcdego my\xc5\x9bliwca alianckiego eskortuj\xc4\x85cego ameryka\xc5\x84skie B-17. W tym celu postanowiono przeprowadzi\xc4\x87 projekt pt. H\xc3\xb6henj\xc3\xa4ger-1 maj\xc4\x85cy doprowadzi\xc4\x87 do powstania nowej wersji Fw\xc2\xa0190 B \xe2\x80\x93 my\xc5\x9bliwca wysoko\xc5\x9bciowego. Do pr\xc3\xb3b wytypowano trzy my\xc5\x9bliwce wersji A-3, oznaczone potem jako A-3/U7, kt\xc3\xb3re poddano modyfikacjom polegaj\xc4\x85cym na zainstalowaniu instalacji GM-1 dostarczaj\xc4\x85cej podtlenek azotu (N\xe2\x82\x82O) do silnika podczas lot\xc3\xb3w na du\xc5\xbcej wysoko\xc5\x9bci. Dla cel\xc3\xb3w tego projektu zmniejszono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mas\xc4\x99 p\xc5\x82atowca poprzez pozostawienie jedynie 2 dzia\xc5\x82ek MG 151/20 w skrzyd\xc5\x82ach, tak\xc5\xbce zabudowano nowy zewn\xc4\x99trzny wlot do spr\xc4\x99\xc5\xbcarki silnika. Na prototypie V27 prowadzono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pr\xc3\xb3by z powi\xc4\x99kszonym p\xc5\x82atem do 12,3 m. Testowano kabiny ci\xc5\x9bnieniowe na kilku przebudowanych samolotach wersji A1 na wz\xc3\xb3r wy\xc5\xbcej wspomnianych A-3/U7. One to w\xc5\x82a\xc5\x9bnie zosta\xc5\x82y oznaczone jako B-0 i by\xc5\x82y traktowane jako prototypy tej wersji._NEWLINE_Prowadzono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc drugi projekt H\xc3\xb6henj\xc3\xa4ger-2 polegaj\xc4\x85cy na zabudowaniu na p\xc5\x82atowcu Fw\xc2\xa0190 silnika rz\xc4\x99dowego DB 603 wyposa\xc5\xbconego w turbospr\xc4\x99\xc5\xbcark\xc4\x99. Zbudowano oko\xc5\x82o 10 prototyp\xc3\xb3w wersji C-0, kt\xc3\xb3rych testowano r\xc3\xb3\xc5\xbcne wersje powy\xc5\xbcszego silnika, r\xc3\xb3\xc5\xbcne rodzaje turbospr\xc4\x99\xc5\xbcarek i \xc5\x9bmigie\xc5\x82. Na cz\xc4\x99\xc5\x9bci Fw\xc2\xa0190 C zastosowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc d\xc5\x82u\xc5\xbcsze skrzyd\xc5\x82a i kabiny ci\xc5\x9bnieniowe._NEWLINE_Obie wersje nie spe\xc5\x82nia\xc5\x82y oczekiwa\xc5\x84 i nie wesz\xc5\x82y do seryjnej produkcji.\n_START_SECTION_\nWersja E\n_START_PARAGRAPH_\nProjektowana wersja rozpoznawcza z zabudowanymi na sta\xc5\x82e aparatami fotograficznymi. Zadania jej z powodzeniem spe\xc5\x82nia\xc5\x82y wersje A-3/U4, A-4/U4 i A-5/U4, z tego powodu nie powsta\xc5\x82 \xc5\xbcaden samolot tego wariantu.\n_START_SECTION_\nWersja S\n_START_PARAGRAPH_\nWersja szkolna powsta\xc5\x82a na bazie A-5 i A-8 oznaczana odpowiednio S-5 oraz S-8. By\xc5\x82 to dwuster szkolno-treningowy, w kt\xc3\xb3rym umieszczono za pilotem dodatkow\xc4\x85 kabin\xc4\x99 dla instruktora. Samoloty te mia\xc5\x82y uzbrojenie zredukowane lub nie mia\xc5\x82y \xc5\xbcadnego.\n_START_SECTION_\nProdukcja\n_START_PARAGRAPH_\nFw\xc2\xa0190 od pocz\xc4\x85tku zosta\xc5\x82 skonstruowany z my\xc5\x9bl\xc4\x85 o wykorzystaniu do produkcji firm, kt\xc3\xb3re dotychczas nie mia\xc5\x82y do\xc5\x9bwiadczenia w wytwarzaniu samolot\xc3\xb3w. Szczeg\xc3\xb3lnie zaowocowa\xc5\x82o to po roku 1942, od kiedy Niemcy by\xc5\x82y parali\xc5\xbcowane coraz cz\xc4\x99stszymi nalotami bombowymi, a zak\xc5\x82ady lotnicze by\xc5\x82y szczeg\xc3\xb3lnie atakowane. Ostro\xc5\xbcne szacunki m\xc3\xb3wi\xc4\x85 o wyprodukowaniu oko\xc5\x82o 18 tysi\xc4\x99cy sztuk Fw\xc2\xa0190. Wynika to st\xc4\x85d, \xc5\xbce cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 p\xc5\x82atowc\xc3\xb3w zosta\xc5\x82a ponownie z\xc5\x82o\xc5\xbcona ze zniszczonych egzemplarzy, otrzymuj\xc4\x85c nowy numer fabryczny, dlatego te\xc5\xbc cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 danych okre\xc5\x9bla produkcj\xc4\x99 na 20 \xe2\x80\x93 22 tysi\xc4\x85ce sztuk. G\xc5\x82\xc3\xb3wne zak\xc5\x82ady produkuj\xc4\x85ce ten samolot mia\xc5\x82y lokalizacj\xc4\x99 w Bremie, Tutow in Mecklenburg, Marienburg (Malbork), Cottbus (Chociebu\xc5\xbc), Sorau (\xc5\xbbary), Neubrandenburg oraz Schwerin. Wytwarzaniem na licencji zajmowa\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przedsi\xc4\x99biorstwa: AGO \xe2\x80\x93 Oschersieben; Arado \xe2\x80\x93 Babelsberg, Brandenburg, Warnem\xc3\xbcnde, Anklam, Rathenow, Neuendorf; Fieseler \xe2\x80\x93 Kassel Waldau; SNCAC (okupowana Francja) \xe2\x80\x93 Cavant. Fw 190 produkowane by\xc5\x82y tak\xc5\xbce na terenach okupowanej Polski w Poznaniu w obiektach Mi\xc4\x99dzynarodowych Targ\xc3\xb3w Pozna\xc5\x84skich, a monta\xc5\xbc ko\xc5\x84cowy odbywa\xc5\x82 si\xc4\x99 w podpozna\xc5\x84skich Krzesinach. Nie by\xc5\x82y to oczywi\xc5\x9bcie wszystkie wytw\xc3\xb3rnie, bo wiele pomniejszych zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w i frontowych warsztat\xc3\xb3w naprawy sprz\xc4\x99tu dokonywa\xc5\x82o swoistego recyklingu z rozbitych maszyn, a podczas walk o Berlin na lotnisku Tempelhof odkryto sprawn\xc4\x85 lini\xc4\x99 produkcyjn\xc4\x85. Mimo \xc5\xbce samolot Focke Wulfa zosta\xc5\x82 uznany za lepszy od Bf 109, nie dosz\xc5\x82o do zaprzestania produkcji tego ostatniego, tak \xc5\xbce starszych 109-tek wytworzono prawie dwa razy wi\xc4\x99cej do ko\xc5\x84ca wojny._NEWLINE_Po zako\xc5\x84czeniu wojny w fabryce SNCAC (Cravant \xe2\x80\x93 Francja) zbudowano 64 egzemplarze wersji A-5 i A-8 dla Francuskich Si\xc5\x82 Powietrznych._NEWLINE_Od 1996 roku niemiecka sp\xc3\xb3\xc5\x82ka Flug Werk GmbH w Gammelsdorf rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a produkcj\xc4\x99 wersji Fw\xc2\xa0190 A-8, A-9 oraz D-9. Do ko\xc5\x84ca 2007 roku wybudowano oko\xc5\x82o 20 egzemplarzy oznaczanych odpowiednio A-8/N, A-9/N oraz D-9/N (Nachbau). Wszystkie repliki lataj\xc4\x85, nap\xc4\x99dzane s\xc4\x85 jedynie silnikami gwiazdowymi ASz \xe2\x80\x93 82 produkowanymi na licencji rosyjskiej w Chinach lub ameryka\xc5\x84skimi rz\xc4\x99dowymi Allison V-1710. Reszta element\xc3\xb3w p\xc5\x82atowca wed\xc5\x82ug zapewnie\xc5\x84 producenta jest prawie w 98% zgodna z oryginaln\xc4\x85 dokumentacj\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nZastosowanie bojowe\n_START_PARAGRAPH_\nKonstruktor Focke Wulfa Kurt Tank do\xc5\x9bwiadczony pilot i in\xc5\xbcynier przyk\xc5\x82ada\xc5\x82 du\xc5\xbc\xc4\x85 wag\xc4\x99 do stworzenia maszyny dostosowanej do reali\xc3\xb3w tocz\xc4\x85cej si\xc4\x99 wojny. W tym celu wiosn\xc4\x85 1941 zaproszono dw\xc3\xb3ch oficer\xc3\xb3w, pilot\xc3\xb3w liniowych z JG 26 Otto Bahrensa i Karla Borrisa do przeprowadzenia pr\xc3\xb3b na tym samolocie. Oni to w\xc5\x82a\xc5\x9bnie doprowadzili t\xc4\x99 maszyn\xc4\x99 do stanu przydatno\xc5\x9bci bojowej i byli inicjatorami skierowania pierwszych Fw\xc2\xa0190 do jednostki frontowej.\n_START_SECTION_\nFront zachodni\n_START_PARAGRAPH_\nFw\xc2\xa0190 A-1 po raz pierwszy trafi\xc5\x82 do liniowej \xe2\x80\x93 II/JG 26 \xe2\x80\x93 w lecie 1941 roku. Po kr\xc3\xb3tkim szkoleniu loty bojowe rozpocz\xc4\x99to pod koniec sierpnia tego roku. Pierwszego zestrzelenia wrogiego samolotu (Supermarine Spitfire) dokona\xc5\x82 17 wrze\xc5\x9bnia 1941 ko\xc5\x82o Boulogne-sur-Mer oberleutnant Kurt Ebesberger. A pierwsz\xc4\x85 strat\xc4\x85 w walce by\xc5\x82o str\xc4\x85cenie maszyny hauptmanna Waltera Adolpha dnia 18 wrze\xc5\x9bnia przez grup\xc4\x99 Spitfire Mk VB. Piloci brytyjscy pocz\xc4\x85tkowo wzi\xc4\x99li nowe my\xc5\x9bliwce za zdobyczne Curtiss P-36 Hawk. 8 listopada 1941 dwie grupy (dywizjony Luftwaffe) JG 26 zanotowa\xc5\x82y ostatni sukces tego roku, zestrzelono 7 my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w Spitfire bior\xc4\x85cych udzia\xc5\x82 w kolejnej operacji Circus w okolicach Lille i Saint-Pol-sur-Mer. Do as\xc3\xb3w lataj\xc4\x85cych w tym okresie na tych p\xc5\x82atowcach nale\xc5\xbcy zaliczy\xc4\x87: Kurta Ebesbergera, Wolfganga Kosse, Waltera Schneidera. Na prze\xc5\x82omie 1941/42 ca\xc5\x82y JG 26 (pu\xc5\x82k) zosta\xc5\x82 w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci przezbrojony na Fw\xc2\xa0190 A-2. Nast\xc4\x99pnie wiosn\xc4\x85 przezbrojono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc JG 2, a latem 1942 nowe samoloty zacz\xc4\x99\xc5\x82y trafia\xc4\x87 do JG 1. W ten spos\xc3\xb3b jednostki lataj\xc4\x85ce na Fw\xc2\xa0190 stworzy\xc5\x82y stref\xc4\x99 obrony od wybrze\xc5\xbcy Francji przez Belgi\xc4\x99, Holandi\xc4\x99 a\xc5\xbc po terytorium III Rzeszy. Wiosna i pocz\xc4\x85tek lata 1942 roku zosta\xc5\x82y nazwane przez pilot\xc3\xb3w niemieckich "szcz\xc4\x99\xc5\x9bliwymi dniami", z uwagi na sukcesy uzyskane przez rosn\xc4\x85c\xc4\x85 liczb\xc4\x99 Fw\xc2\xa0190, kt\xc3\xb3re przewy\xc5\xbcsza\xc5\x82y Spitfire Mk VB niemal pod ka\xc5\xbcdym wzgl\xc4\x99dem. M.in. podczas Operacji Cerberus piloci 9./JG 26 przy stracie 3 w\xc5\x82asnych maszyn zaliczyli siedem zwyci\xc4\x99stw pewnych i sze\xc5\x9b\xc4\x87 prawdopodobnych, forsuj\xc4\x85c eskort\xc4\x99 Spitfire i niszcz\xc4\x85c wszystkie maszyny torpedowe Swordfish wys\xc5\x82ane przez 825 dywizjon RAF. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej w marcu 1942 RAF straci\xc5\x82 32 my\xc5\x9bliwce, w kwietniu 104 samoloty, w maju dalszych 65 maszyn, a 2 czerwca z 403 kanadyjskiego dywizjonu nie powr\xc3\xb3ci\xc5\x82o \xc2\xbe jego stanu. Powy\xc5\xbcsze straty spowodowa\xc5\x82y zmniejszenie intensywno\xc5\x9bci dzia\xc5\x82a\xc5\x84 RAF nad Francj\xc4\x85. 10 Grupa Fighter Command musia\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dywizjon\xc3\xb3w my\xc5\x9bliwskich wycofa\xc4\x87 z walki celem odbudowy ich zdolno\xc5\x9bci bojowej. 23 czerwca oberleutnant Armin Faber straci\xc5\x82 orientacj\xc4\x99 podczas walki nad hrabstwem Devon i wyl\xc4\x85dowa\xc5\x82 pomy\xc5\x82kowo w bazie RAF w Pembrey. Dzi\xc4\x99ki temu Brytyjczycy mogli pozna\xc4\x87 wszystkie zalety i wady najnowocze\xc5\x9bniejszego wtedy Fw\xc2\xa0190 A-3 oraz opracowa\xc4\x87 taktyk\xc4\x99 walki z nimi. Latem tak\xc5\xbce w 1942 zacz\xc4\x99to wprowadza\xc4\x87 do wyposa\xc5\xbcenia my\xc5\x9bliwce Spitfire Mk IX. To wszystko umo\xc5\xbcliwi\xc5\x82o aliantom z ko\xc5\x84cem 1942 podj\xc4\x85\xc4\x87 wyr\xc3\xb3wnan\xc4\x85 walk\xc4\x99. 19 sierpnia 1942 r. na francuskim wybrze\xc5\xbcu pod Dieppe alianci dokonali pr\xc3\xb3bnego desantu. Odpiera\xc5\x82y atak lataj\xc4\x85ce na Fw\xc2\xa0190 JG 26 i JG 2. W trakcie tego dnia JG 26 zestrzeli\xc5\x82 38, a JG 2 59 maszyn alianckich, w tym leutnant Josef Wurhmeller 7, hauptmann Sigfried Schnell 5 samolot\xc3\xb3w, a oberleutnant Egon Mayer zanotowa\xc5\x82 50 zestrzelenie. Straty Focke Wulf\xc3\xb3w wynios\xc5\x82y 14 maszyn nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do JG 2 i 6 z JG 26. Najwi\xc4\x99cej zwyci\xc4\x99stw zaliczyli w tym okresie: Gerhard Sch\xc3\xb6pfel, Josef Priller "Pips", Johannes Seifert, Walter Oesau, Hans Hahn "Assi", Erich Leie, Egon Meyer, Siegfried Schnell, Heinz B\xc3\xa4r, Wilhelm Ferdinand Galland "Wutz". W mi\xc4\x99dzyczasie 4 lipca 1942 po raz pierwszy w Europie, 12 bombowc\xc3\xb3w Douglas DB-7 Boston z ameryka\xc5\x84skimi lotnikami na pok\xc5\x82adzie dokona\xc5\x82o ataku na lotniska JG 1 w Holandii. W sierpniu pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 nad Francj\xc4\x85 Lataj\xc4\x85ce Fortece B-17 nale\xc5\xbc\xc4\x85ce do USAAF. 6 wrze\xc5\x9bnia II/JG 26 odpiera atak 30 B-17 bombarduj\xc4\x85cych fabryk\xc4\x99 Poteza i tego dnia na konto niemieckich my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w zaliczono zestrzelenie pierwszej Lataj\xc4\x85cej Fortecy przez hauptmanna Conny Meyer\'a. Walka z ameryka\xc5\x84skimi bombowcami sta\xc5\x82a si\xc4\x99 jednym z podstawowych zada\xc5\x84 bojowych wykonywanych przez Fw\xc2\xa0190 a\xc5\xbc do ko\xc5\x84ca wojny. Podczas l\xc4\x85dowania aliant\xc3\xb3w w Normandii pierwsz\xc4\x85 jednostk\xc4\x85 odpieraj\xc4\x85c\xc4\x85 ten atak by\xc5\x82a I/JG 2. Jednak\xc5\xbce w warunkach przewagi liczebnej wroga wp\xc5\x82yw Jagdwaffe na przebieg operacji desantowej by\xc5\x82 niewielki, mimo skierowania do ko\xc5\x84ca D-day w ten rejon I i II/JG 2 oraz I, II i III/JG 26. Jedynym widocznym przejawem obecno\xc5\x9bci Luftwaffe tamtego dnia by\xc5\x82 przelot nad pla\xc5\xbc\xc4\x85 Sword dokonany przez Josefa Prillera i Heinza Wodarczyka, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej uwieczniony w s\xc5\x82ynnym filmie Najd\xc5\x82u\xc5\xbcszy dzie\xc5\x84. Inwazja sta\xc5\x82a si\xc4\x99 powodem dla OKL do natychmiastowego przerzucania jednostek my\xc5\x9bliwskich do Francji, kosztem os\xc5\x82abienia obrony Rzeszy. W czasie intensywnych walk powietrznych liczba straconych samolot\xc3\xb3w niemieckich przekroczy\xc5\x82a liczb\xc4\x99 zniszczonych maszyn aliant\xc3\xb3w. W zwi\xc4\x85zku z tym kolejno wycofywano jednostki my\xc5\x9bliwskie Luftwaffe na teren Niemiec w celu wzmocnienia nadwyr\xc4\x99\xc5\xbconej nieoczekiwanym przegrupowaniem obrony powietrznej kraju. Os\xc5\x82on\xc4\x99 wycofuj\xc4\x85cych si\xc4\x99 niemieckich oddzia\xc5\x82\xc3\xb3w na tym terenie jeszcze pe\xc5\x82ni\xc5\x82y do wrze\xc5\x9bnia 1944 jedynie JG 2 i JG 26._NEWLINE_Opr\xc3\xb3cz jednostek przeznaczonych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 typowo my\xc5\x9bliwskich od czerwca 1942 zacz\xc4\x99to tworzy\xc4\x87 tzw. Jabostaffeln w JG 26, czyli 10./JG26. Pierwszymi celami tej jednostki my\xc5\x9bliwsko-bombowej sta\xc5\x82y si\xc4\x99 cele na po\xc5\x82udniowym wybrze\xc5\xbcu Anglii oraz \xc5\xbcegluga na kanale La Manche. 31 pa\xc5\xbadziernika 1942 10./JG 2 oraz 10./JG26 przeprowadzi\xc5\x82y nalot na Canterbury, a 20 stycznia 1943 na Londyn. Naloty te kontynuowano a\xc5\xbc do p\xc3\xb3\xc5\xbanej wiosny tego roku. Dopiero w zwi\xc4\x85zku z niemieckim kontratakiem w Ardenach rok 1945 zacz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 od intensywnych atak\xc3\xb3w bombowych przeprowadzonych na alianckie lotniska w ramach operacji Bodenplatte, w kt\xc3\xb3rej 2/3 samolot\xc3\xb3w stanowi\xc5\x82y Fw\xc2\xa0190. W tej operacji wzi\xc4\x99\xc5\x82y udzia\xc5\x82 m.in. SG 4, JG 2 oraz JG 6. Cho\xc4\x87 zniszczenia zadane aliantom by\xc5\x82y du\xc5\xbce (sam SG 4 zniszczy\xc5\x82 oko\xc5\x82o 400 samolot\xc3\xb3w), jednak nieprzyjaciel pr\xc4\x99dko uzupe\xc5\x82ni\xc5\x82 swoje straty, a Luftwaffe straci\xc5\x82a bezpowrotnie wielu do\xc5\x9bwiadczonych pilot\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nEuropa p\xc3\xb3\xc5\x82nocna\n_START_PARAGRAPH_\nLatem 1942 roku w Fw\xc2\xa0190 A-3 stopniowo wyposa\xc5\xbcono I i IV/JG 5 stacjonuj\xc4\x85ce w Norwegii. Celem tych dywizjon\xc3\xb3w by\xc5\x82o zwalczanie zapuszczaj\xc4\x85cych nad wybrze\xc5\xbce De Havilland Mosquito. Dopiero w lutym 1943 utworzono Jabo Staffel 14./JG 5, kt\xc3\xb3rych u\xc5\xbcyto do zwalczania alianckiej \xc5\xbceglugi na wodach arktycznych. Do ko\xc5\x84ca roku piloci tej eskadry zatopili statki o tona\xc5\xbcu oko\xc5\x82o 39 000 ton.\n_START_SECTION_\nObrona obszaru Rzeszy\n_START_PARAGRAPH_\nW toku walk toczonych nad Francj\xc4\x85 w drugiej po\xc5\x82owie 1942, zosta\xc5\x82a wypracowana taktyka walki z ameryka\xc5\x84skimi Boeing B-17 Flying Fortress. Okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 ona przydatna od pocz\xc4\x85tku 1943, gdy ameryka\xc5\x84ska 8 Armia przyst\xc4\x85pi\xc5\x82a do ofensywy bombowej nad terytorium III Rzeszy. Do jej obrony w 1943 zosta\xc5\x82y skierowane JG 2, JG 26 oraz JG 1 stacjonuj\xc4\x85ce na wybrze\xc5\xbcu Francji i terenach le\xc5\xbc\xc4\x85cych ju\xc5\xbc w samych Niemczech. Mimo du\xc5\xbcej przewagi powietrznej aliant\xc3\xb3w Luftwaffe osi\xc4\x85ga\xc5\x82a pocz\xc4\x85tkowo spektakularne sukcesy. I tak w marcu tego roku formacja 16 B-17 atakuj\xc4\x85cych Rotterdam zosta\xc5\x82a przechwycona przez maszyny z JG 1 i JG 26, kt\xc3\xb3re str\xc4\x85ci\xc5\x82y a\xc5\xbc 5 lataj\xc4\x85cych fortec. Potem stan uleg\xc5\x82 zmianie z chwil\xc4\x85 pojawienia si\xc4\x99 ameryka\xc5\x84skich my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w eskortuj\xc4\x85cych P-47 Thunderbolt, kt\xc3\xb3re po otrzymaniu dodatkowych zbiornik\xc3\xb3w paliwa, by\xc5\x82y w stanie eskortowa\xc4\x87 bombowce alianckie a\xc5\xbc nad terytorium Niemiec. W celu wzmocnienia obrony Rzeszy powo\xc5\x82ano now\xc4\x85 jednostk\xc4\x99 (z dawnych I i III/JG 1) JG 11 maj\xc4\x85c\xc4\x85 operowa\xc4\x87 na terenie rozci\xc4\x85gaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 od Danii do Holandii oraz po kr\xc3\xb3tkim pobycie przeniesiono z frontu wschodniego I/JG 26. Czyniono pr\xc3\xb3by z nowymi rodzajami uzbrojenia lotniczego, m.in. z adaptowan\xc4\x85 do nowej roli zwalczania samolot\xc3\xb3w wersj\xc4\x85 Nebelwerfer. W dniu 12 sierpnia ponad 300 B-17 eskortowanych przez P-47 atakowa\xc5\x82o cele w Niemczech. Jagdwaffe zestrzeli\xc5\x82a 25 maszyn przy stracie 4 Focke-Wulf\xc3\xb3w. Pi\xc4\x99\xc4\x87 dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej 360 B-17 pozbawionych eskorty atakowa\xc5\x82o cele po\xc5\x82o\xc5\xbcone na po\xc5\x82udniu Niemiec (Schweinfurt i Ratyzbona). Do walki z t\xc4\x85 formacj\xc4\x85 skierowano wszystkie pu\xc5\x82ki uzbrojone w Fw\xc2\xa0190 (JG 1, 2, 11 i 26). Str\xc4\x85cono 59 maszyn, a ponad 50 zosta\xc5\x82o ci\xc4\x99\xc5\xbcko uszkodzonych przy stosunkowo niewielkich stratach Jagdwaffe (lotnictwo my\xc5\x9bliwskie). Kolejn\xc4\x85 wielk\xc4\x85 bitw\xc4\x99 powietrzn\xc4\x85 stoczy\xc5\x82y Fw\xc2\xa0190 14 pa\xc5\xbadziernika z blisko 500 B-17 i eskortuj\xc4\x85cymi je P-47. Do walki skierowano wtedy samoloty z JG 1 i JG 26, kt\xc3\xb3re zniszczy\xc5\x82y w powietrzu 14 bombowc\xc3\xb3w i 1 eskortuj\xc4\x85cego je my\xc5\x9bliwca. W wyniku tych walk my\xc5\x9bliwcom uda\xc5\x82o si\xc4\x99 uszkodzi\xc4\x87 niemal 200 alianckich bombowc\xc3\xb3w._NEWLINE_5 grudnia 1943 r. po raz pierwszy u\xc5\xbcyto my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w P-51 Mustang i od tego momentu niemieckiej Jagdwaffe sukcesy nie przychodzi\xc5\x82y ju\xc5\xbc tak \xc5\x82atwo. Zgin\xc4\x99li m.in. Egon Mayer, Walter Oesau, niemieccy lotnicy maj\xc4\x85cy ponad 100 zestrzele\xc5\x84 na zachodnim TDW. Pr\xc3\xb3bowano wzmocni\xc4\x87 obron\xc4\x99 przenosz\xc4\x85c ze wschodu III/JG 11 i III/JG 54. Na pocz\xc4\x85tku 1944 roku zacz\xc4\x99to tworzy\xc4\x87 jednostk\xc4\x99 pod nazw\xc4\x85 Sturmstaffel licz\xc4\x85c\xc4\x85 18 maszyn wyposa\xc5\xbcon\xc4\x85 w silnie uzbrojone i opancerzone maszyny Fw\xc2\xa0190. Zadaniem ich mia\xc5\x82o by\xc4\x87 zbli\xc5\xbcenie si\xc4\x99 do czterosilnikowych bombowc\xc3\xb3w na jak najbli\xc5\xbcsz\xc4\x85 mo\xc5\xbcliw\xc4\x85 odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 i otworzenie do nich ognia, a w ostateczno\xc5\x9bci wr\xc4\x99cz staranowanie wrogiej maszyny. Pierwsze do\xc5\x9bwiadczenia spowodowa\xc5\x82y, \xc5\xbce w czerwcu 1944 zacz\xc4\x99to tworzy\xc4\x87 dywizjony przeznaczone do zwalczania ameryka\xc5\x84skich B-17 \xe2\x80\x93 IV/JG3 II/JG 300 oraz II/JG 4. Nazywane one by\xc5\x82y Sturmgruppen, a na ich wyposa\xc5\xbcenie wchodzi\xc5\x82y m.in. silnie opancerzone A-8/R8. Okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 jednak, \xc5\xbce samoloty tej wersji z racji swych w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci lotnych potrzebuj\xc4\x85 os\xc5\x82ony innych my\xc5\x9bliwc\xc3\xb3w. Podczas tych walk odnoszono wprawdzie sukcesy, jednak\xc5\xbce tracono przy tym niewsp\xc3\xb3\xc5\x82miernie du\xc5\xbco do\xc5\x9bwiadczonych pilot\xc3\xb3w. We wrze\xc5\x9bniu tego roku do obrony Rzeszy skierowano pierwsze D-9 z III/JG 54 a nast\xc4\x99pnie wyposa\xc5\xbcono w ten wariant I i II/JG 26 oraz III/JG/2. Od 1945 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 D-9 skierowano do obrony lotnisk m.in. z JG 301 mia\xc5\x82a przedzielone lotniska JV 44 lataj\xc4\x85cej na Me 262._NEWLINE_W drugiej po\xc5\x82owie 1943 roku zacz\xc4\x99to u\xc5\xbcywa\xc4\x87 Fw\xc2\xa0190 w roli my\xc5\x9bliwca nocnego. W tym celu Fw\xc2\xa0190 skierowano do II/JG 300, kt\xc3\xb3ra razem z innymi dywizjonami z tego pu\xc5\x82ku (cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo wyposa\xc5\xbconych w Focke Wulfy) oraz z JG 301 i 302 na  Bf 109, pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82a powstrzyma\xc4\x87 nocne naloty bombowe stosuj\xc4\x85c tzw. taktyk\xc4\x99 Wilds\xc3\xa4u. Zastosowanie tego my\xc5\x9bliwca dziennego do tej nowej taktyki przynios\xc5\x82o sukcesy, jednak\xc5\xbce zaowocowa\xc5\x82o du\xc5\xbc\xc4\x85 liczb\xc4\x85 wypadk\xc3\xb3w. Podczas wykonywania tych zada\xc5\x84 szczeg\xc3\xb3lnie skuteczni okazali si\xc4\x99: Kurt Welter, Friedrich Karl M\xc3\xbcller. Pod koniec wojny przeprowadzano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc pr\xc3\xb3by wyposa\xc5\xbcenia Fw\xc2\xa0190 w radar Neptun m.in. takie maszyny posiada\xc5\x82a 1./NJGr 10.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnomorski TDW\n_START_PARAGRAPH_\nW listopadzie 1942 alianci dokonuj\xc4\x85 desantu w Afryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. OKL kieruje I/JG 2 do Marsylii a II/JG 2 do Tunezji. My\xc5\x9bliwce II/JG 2 zajmuj\xc4\x85 si\xc4\x99 swobodnymi polowaniami tzw. Freie Jagd, zwalczaniem lotnictwa nieprzyjaciela, eskortowaniem oraz niszczeniem cel\xc3\xb3w naziemnych. Z uwagi, \xc5\xbce alianci do walki na tym teatrze dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych wysy\xc5\x82ali starsze my\xc5\x9bliwce Focke Wulfy osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 znaczne sukcesy. W sumie ta jednostka do p\xc3\xb3\xc5\xbanej wiosny 1943 zestrzeli\xc5\x82a ponad 150 wrogich maszyn, trac\xc4\x85c w walkach powietrznych jedynie 8 Fw\xc2\xa0190. Szczeg\xc3\xb3lnie zas\xc5\x82u\xc5\xbcyli si\xc4\x99: Adolf Dickfeld, Kurt B\xc3\xbchlingen, Erich Rudorffer. Ten ostatni w dniu 9 lutego w ci\xc4\x85gu 15 minut odni\xc3\xb3s\xc5\x82 a\xc5\xbc 8 zwyci\xc4\x99stw powietrznych. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Afryce walczy\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc my\xc5\x9bliwsko-bombowe Fw\xc2\xa0190 z III/ZG 2, od grudnia 1942 pod zmienion\xc4\x85 nazw\xc4\x85 III/SKG 10. Po upadku Tunezji my\xc5\x9bliwskie Fw\xc2\xa0190 z I/JG 2 pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 dopiero na pocz\xc4\x85tku 1944 we W\xc5\x82oszech wraz z szturmowymi z SG 4. Po pierwszej po\xc5\x82owie tego roku nie by\xc5\x82o ju\xc5\xbc na tym, teatrze dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych \xc5\xbcadnych jednostek uzbrojonych w te samoloty.\n_START_SECTION_\nFront wschodni\n_START_PARAGRAPH_\nNa front wschodni trafia\xc5\x82o stosunkowo niewiele Fw\xc2\xa0190. Pierwsz\xc4\x85 jednostk\xc4\x85 na tym froncie ca\xc5\x82kowicie wyposa\xc5\xbcon\xc4\x85 w my\xc5\x9bliwce Kurta Tanka by\xc5\x82a JG 54 (do grudnia 1942) walcz\xc4\x85ca na p\xc3\xb3\xc5\x82nocnym jego kra\xc5\x84cu. We wrze\xc5\x9bniu 1942 w my\xc5\x9bliwce Fw\xc2\xa0190 przezbrojono I/JG 51 i skierowano t\xc4\x99 jednostk\xc4\x99 w okolice Leningradu. Potem jednak po okr\xc4\x85\xc5\xbcenia 6 Armii gen. Paulusa pod Stalingradem przebazowano j\xc4\x85 na po\xc5\x82udnie, gdzie mia\xc5\x82a os\xc5\x82ania\xc4\x87 loty zaopatrzeniowe dla tej armii. Po upadku kot\xc5\x82a Stalingradzkiego przesuni\xc4\x99to j\xc4\x85 na \xc5\x9brodkowy odcinek frontu wschodniego, gdzie do\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a do niej po przezbrojeniu w ten sam typ samolotu III/JG 51. Na pocz\xc4\x85tku roku 1943 w tym pu\xc5\x82ku kolejny dywizjon IV/JG 51 otrzyma\xc5\x82 Fw\xc2\xa0190. Ten teatr dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych sta\xc5\x82 si\xc4\x99 szczeg\xc3\xb3lnie miejscem spektakularnych sukces\xc3\xb3w, gdzie piloci Walter Nowotny, Otto Kittel, Hans Philipp, Erich Rudorffer osi\xc4\x85gn\xc4\x99li ponad 200 zestrzele\xc5\x84. Pilotom Luftwaffe przychodzi\xc5\x82o tutaj to \xc5\x82atwiej ni\xc5\xbc na froncie zachodnim, bowiem g\xc5\x82\xc3\xb3wnym zagro\xc5\xbceniem by\xc5\x82y nie wrogie my\xc5\x9bliwce i ich niedo\xc5\x9bwiadczeni piloci, a artyleria przeciwlotnicza oraz gro\xc5\xbaba utraty orientacji nad rozleg\xc5\x82ymi po\xc5\x82aciami Rosji. m.in. 23 stycznia ppor. Gunther Schack zestrzeli\xc5\x82 w ci\xc4\x85gu 5 minut 5 bombowc\xc3\xb3w Pe-2. Kolejny rekord pada miesi\xc4\x85c p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, dwa dywizjony JG 51 zestrzeli\xc5\x82y w ci\xc4\x85gu jednego dnia 46 radzieckich maszyn. Kilkumiesi\xc4\x99czny pobyt przeniesionego z zachodniego TDW I/JG 26 przynosi tej jednostce  126 zwyci\xc4\x99stw. JG 54 w lutym 1943 \xc5\x9bwi\xc4\x99tuje swe 4 tysi\xc4\x99czne zestrzelenie (wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 zestrzele\xc5\x84 zdoby\xc5\x82 wcze\xc5\x9bniej na Bf 109). Inny lotnik Emil Lang w ci\xc4\x85gu jednego dnia w pa\xc5\xbadzierniku uzyska\xc5\x82 18 zestrzele\xc5\x84. Latem 1943 podczas bitwy pod Kurskiem uczestniczy 88 z 200 my\xc5\x9bliwskich Focke-Wulf\xc3\xb3w b\xc4\x99d\xc4\x85cych na froncie wschodnim z JG 51 i 54 (bez II/JG 54). Mimo niewielkiej liczby maszyn Fw\xc2\xa0190 osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 du\xc5\xbce sukcesy. Jeden tylko starszy sier\xc5\xbcant Hubert Strassl z 8./JG 51 zestrzeli\xc5\x82 w ci\xc4\x85gu pierwszych dni operacji 27 radzieckich maszyn. Jednak\xc5\xbce ros\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc straty niemieckie i tak JG 51 utraci\xc5\x82 14 swoich pilot\xc3\xb3w, w III/JG 54 zgin\xc4\x99\xc5\x82o po kolei a\xc5\xbc 3 dow\xc3\xb3dc\xc3\xb3w dywizjonu m.in. kapitan Max Stotz. 18 lipca JG 54 mia\xc5\x82 ju\xc5\xbc na koncie 5000 str\xc4\x85conych samolot\xc3\xb3w wroga. Po zako\xc5\x84czonej bitwie Kurskiej my\xc5\x9bliwskie I i III/JG 51 znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 najpierw w okolicach Bria\xc5\x84ska nast\xc4\x99pnie Po\xc5\x82tawy, Smole\xc5\x84ska, Charkowa z powrotem Bria\xc5\x84ska, Ros\xc5\x82awa, znowu Smole\xc5\x84ska, Mohylewa i w ko\xc5\x84cu Witebska. Du\xc5\xbce straty i problemy z zaopatrzeniem na froncie wschodnim powodowa\xc5\x82y, \xc5\xbce cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 jednostek ponownie przechodzi\xc5\x82o na Bf 109. Jedynymi jednostkami u\xc5\xbcywaj\xc4\x85cymi nieprzerwanie do ko\xc5\x84ca wojny Fw\xc2\xa0190 opr\xc3\xb3cz Staffel 6./51 JG by\xc5\x82y dywizjony I, II/JG 54 stacjonuj\xc4\x85ce w tamtym okresie w Kurlandii w tym na kilka miesi\xc4\x99cy 1944 odes\xc5\x82ano z obszaru obrony Rzeszy IV/JG 54 na teren wschodnich kres\xc3\xb3w przedwojennej Polski. 15 pa\xc5\xbadziernika 1944 zg\xc5\x82oszono 8000 zestrzele\xc5\x84 osi\xc4\x85gni\xc4\x99te przez JG 54. W kwietniu i maju 1945 u\xc5\xbcyto Fw\xc2\xa0190 do ewakuacji na zach\xc3\xb3d personelu naziemnego z Kurlandii. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 maszyn wyl\xc4\x85dowa\xc5\x82a w zaj\xc4\x99tych przez Anglik\xc3\xb3w lotniskach w Szlezwiku-Holsztynie._NEWLINE_W operacji Zitadelle bra\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc udzia\xc5\x82 Fw\xc2\xa0190 w wersji szturmowej, b\xc4\x99d\xc4\x85ce na wyposa\xc5\xbceniu od  ko\xc5\x84ca 1942 dw\xc3\xb3ch dywizjon\xc3\xb3w nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do Sch.G 1 (od 1943 Focke Wulfy lata\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Sch.G 2). Podstawowym zadaniem tej wersji by\xc5\x82o niszczenie si\xc5\x82y \xc5\xbcywej i artylerii wroga. W tym celu pod maszyny podwieszano zasobniki z bombami od\xc5\x82amkowymi o masie 1 lub 2\xc2\xa0kg. Po fiasku operacji Zitadelle Focke Wulfy wersji my\xc5\x9bliwsko szturmowej zwalcza\xc5\x82y radzieckie linie zaopatrzeniowe niszcz\xc4\x85c kolumny ci\xc4\x99\xc5\xbcar\xc3\xb3wek i poci\xc4\x85gi m.in. II/Sch.G 1 zniszczy\xc5\x82a 47 lokomotyw. W pa\xc5\xbadzierniku 1943 roku przeprowadzono reform\xc4\x99 w si\xc5\x82ach szturmowych Luftwaffe,dwa dywizjony (Gruppen) Sch.G 1 przemianowano odpowiednio na I./SG 77 i II./SG 2, a maszyny lataj\xc4\x85ce w Sch.G 2 w\xc5\x82\xc4\x85czono do nowo utworzonych SG 4 i SG 10. W sk\xc5\x82ad SG 4 wszed\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cy wcze\xc5\x9bniej nad Afryk\xc4\x85 III/SKG 10. Oba nowo utworzone pu\xc5\x82ki przezbrojone w maszyny Fw\xc2\xa0190 A, F i G rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y dzia\xc5\x82ania na prze\xc5\x82omie 1943/1944. Podczas ci\xc4\x85g\xc5\x82ych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 odwrotowych II/SG 2 trafi\xc5\x82 na Krym, a nast\xc4\x99pnie na teren Rumunii. Jednostka ta podczas ww. dzia\xc5\x82a\xc5\x84 opr\xc3\xb3cz wykonywania typowych zada\xc5\x84 szturmowych, zestrzeli\xc5\x82a 247 samolot\xc3\xb3w radzieckich. Z tej liczby 70 maszyn przypad\xc5\x82o jednemu tylko porucznikowi Augustowi Lambertowi, kt\xc3\xb3ry ze 116 zwyci\xc4\x99stwami otwiera\xc5\x82 list\xc4\x99 as\xc3\xb3w pilot\xc3\xb3w lataj\xc4\x85cych w niemieckim lotnictwie szturmowym. Przed operacj\xc4\x85 Bagration Niemcy posiada\xc5\x82y na tym TDW oko\xc5\x82o 200 Fw\xc2\xa0190 wersji szturmowych i bombowych.\n_START_SECTION_\nInni u\xc5\xbcytkownicy\n_START_PARAGRAPH_\nOpr\xc3\xb3cz niemieckiej Luftwaffe Fw\xc2\xa0190 znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w u\xc5\xbcytkowaniu innych pa\xc5\x84stw. Byli to sojusznicy Niemiec, jak te\xc5\xbc alianci, kt\xc3\xb3rzy zdobyli w trakcie i pod koniec wojny pewn\xc4\x85 liczb\xc4\x99 sprawnych egzemplarzy. USA, Wielka Brytania przede wszystkim u\xc5\xbcywa\xc5\x82y tych samolot\xc3\xb3w tylko do lot\xc3\xb3w por\xc3\xb3wnawczych i bada\xc5\x84 nad technologiami w  nich stosowanych. W ten spos\xc3\xb3b Polacy zetkn\xc4\x99li si\xc4\x99 z tym typem samolotu w Air Fighting Development Unit w Duxford (RAF). Wiadomo r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc o jednym Fw\xc2\xa0190, nosz\xc4\x85cym bia\xc5\x82o-czerwone szachownice i lataj\xc4\x85cym jako maszyna dyspozycyjna w lotnictwie LWP po zako\xc5\x84czeniu wojny. Japonia otrzyma\xc5\x82a w trakcie wojny 1 egzemplarz wersji A-5 w celu dopracowania w\xc5\x82asnej podobnej konstrukcji. W nomenklaturze wojsk alianckich dotycz\xc4\x85cej samolot\xc3\xb3w japo\xc5\x84skich, Fw\xc2\xa0190 zosta\xc5\x82 oznaczony kodem Fred. Zaowocowa\xc5\x82o to m.in. ulepszeniem powstaj\xc4\x85cego Kawasaki Ki-100. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pa\xc5\x84stw jednak wykorzystywa\xc5\x82a te samoloty w jednostkach bojowych.\n_START_SECTION_\nFrancja\n_START_PARAGRAPH_\nArm\xc3\xa9e de l\'Air sta\xc5\x82a si\xc4\x99 posiadaczem tych samolot\xc3\xb3w po zako\xc5\x84czeniu wojny, dzi\xc4\x99ki podj\xc4\x99ciu na nowo produkcji w zak\xc5\x82adach SNCAC bazuj\xc4\x85cej na pozostawionych przez Niemc\xc3\xb3w cz\xc4\x99\xc5\x9bciach wersji A-5 i A-8. Tak powsta\xc5\x82e p\xc5\x82atowce nazwano NC 900. Jednak\xc5\xbce problemy z silnikami BMW 801 D2 sk\xc5\x82oni\xc5\x82y Francuz\xc3\xb3w do szybkiego wycofania tych samolot\xc3\xb3w z jednostek bojowych.\n_START_SECTION_\nRumunia\n_START_PARAGRAPH_\nPa\xc5\x84stwo to otrzyma\xc5\x82o dwa egzemplarze wersji A do cel\xc3\xb3w zapoznawczych.\n_START_SECTION_\nTurcja\n_START_PARAGRAPH_\nBy\xc5\x82a u\xc5\xbcytkownikiem zam\xc3\xb3wionych w 1942 roku 72 p\xc5\x82atowc\xc3\xb3w oznaczonych jako Fw\xc2\xa0190 A-3a (ausl\xc3\xa4ndisch). Samoloty Turcy je otrzymali pomi\xc4\x99dzy pa\xc5\xbadziernikiem 1942 a marcem 1943. Wszystkie egzemplarze dostarczono w pustynnym kamufla\xc5\xbcu Luftwaffe do 3 i 5 eskadry 5 Pu\xc5\x82ku lotnictwa tureckiego.  Wykorzystywano je do roku 1949.\n_START_SECTION_\nW\xc4\x99gry\n_START_PARAGRAPH_\nW\xc4\x99gierskie Si\xc5\x82y Powietrzne otrzyma\xc5\x82y na prze\xc5\x82omie 1944/1945 72 sztuki wersji F-8, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y dostarczone m.in. do dywizjonu 102/1 w\xc4\x99gierskiego lotnictwa kr\xc3\xb3lewskiego. Samoloty u\xc5\xbcywano bojowo przeciwko Armii Czerwonej od listopada 1944 i potem na pocz\xc4\x85tku 1945.\n_START_SECTION_\nZwi\xc4\x85zek Radziecki\n_START_PARAGRAPH_\nDo ko\xc5\x84ca wojny zdoby\xc5\x82 do\xc5\x9b\xc4\x87 spor\xc4\x85 liczb\xc4\x99 sprawnych Focke Wulf\xc3\xb3w. S\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y one do bada\xc5\x84, jednak kilka lub kilkana\xc5\x9bcie samolot\xc3\xb3w wersji D zosta\xc5\x82o przyj\xc4\x99tych na uzbrojenie lotnictwa Floty Ba\xc5\x82tyckiej. Istniej\xc4\x85 relacje o jednostce stacjonuj\xc4\x85cej w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych Niemczech w 1945, jak i u\xc5\xbcytych bojowo samolotach wersji D w ko\xc5\x84cowych dniach wojny nad Berlinem.\n_START_SECTION_\nBudowa na podstawie wersji A-8\n_START_PARAGRAPH_\nFw\xc2\xa0190 A-8 by\xc5\x82 jednomiejscowym dolnop\xc5\x82atem nap\xc4\x99dzanym silnikiem gwiazdowym, o konstrukcji metalowej, z wci\xc4\x85ganym podwoziem i chowanym k\xc3\xb3\xc5\x82kiem ogonowym w trakcie lotu.\n_START_SECTION_\nNap\xc4\x99d\n_START_PARAGRAPH_\nZesp\xc3\xb3\xc5\x82 nap\xc4\x99dowy stanowi\xc5\x82 do\xc5\x82adowany mechanicznie gwiazdowy silnik BMW 801D-2 o 14 cylindrach w uk\xc5\x82adzie podw\xc3\xb3jnej gwiazdy wraz z os\xc5\x82onami, kana\xc5\x82ami dolotowymi, pier\xc5\x9bcieniow\xc4\x85 opancerzon\xc4\x85 ch\xc5\x82odnic\xc4\x85 i zbiornikiem oleju oraz pier\xc5\x9bcieniem (zbiornikiem cieczy hydraulicznej)  \xc5\x82o\xc5\xbca silnikowego. Ch\xc5\x82odzony by\xc5\x82 powietrzem, przep\xc5\x82yw wspomagany przez 12 \xc5\x82opatkowy wentylator obracaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 wok\xc3\xb3\xc5\x82 wa\xc5\x82u nap\xc4\x99dowego, po obu stronach tylnych os\xc5\x82on silnika znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 \xc5\xbcaluzje reguluj\xc4\x85ce. Silnik przystosowany do wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z instalacj\xc4\x85 MW 50, jako paliwo stosowano 96 oktanow\xc4\x85 benzyn\xc4\x99 C3. W zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od odmiany silnika u\xc5\xbcywano \xc5\x9bmig\xc5\x82a metalowe VDM9 o \xc5\x9brednicy 3300\xc2\xa0mm lub odmian\xc4\x99 VDM9 o \xc5\x82opatach drewnianych o  \xc5\x9brednicy 3500\xc2\xa0mm.\n_START_SECTION_\nOcena\n_START_PARAGRAPH_\nBezsprzecznie najlepszy niemiecki my\xc5\x9bliwiec II wojny \xc5\x9bwiatowej. Ocen\xc4\x99 tak\xc4\x85 wystawili mu zgodnie piloci niemieccy, jak i alianccy zapoznaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 ze zdobycznymi egzemplarzami. Pocz\xc4\x85tkowo zaprojektowany jako my\xc5\x9bliwiec przechwytuj\xc4\x85cy, dzi\xc4\x99ki potencja\xc5\x82owi jaki w nim tkwi\xc5\x82, sta\xc5\x82 si\xc4\x99 samolotem wielozadaniowym realizuj\xc4\x85cym r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zadania samolotu bombowego, szturmowego, rozpoznawczego a\xc5\xbc po samolot torpedowy i nocny my\xc5\x9bliwiec. Pierwsz\xc4\x85 niew\xc4\x85tpliw\xc4\x85 zalet\xc4\x85 by\xc5\x82a solidno\xc5\x9b\xc4\x87 i wytrzyma\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 konstrukcji oraz mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x82atwej produkcji, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przez zak\xc5\x82ady nieposiadaj\xc4\x85ce do\xc5\x9bwiadczenia w tej dziedzinie. Drug\xc4\x85 zalet\xc4\x85 by\xc5\x82o takie zaprojektowanie maszyny, aby maksymalnie u\xc5\x82atwi\xc4\x87 jej obs\xc5\x82ug\xc4\x99 personelowi naziemnemu szczeg\xc3\xb3lnie w warunkach polowych, m.in. dzi\xc4\x99ki wielu du\xc5\xbcym odchylanym pokrywom serwisowym. Kolejn\xc4\x85 zalet\xc4\x85 by\xc5\x82o ergonomiczne zaprojektowanie relatywnie obszernej kabiny pilota. Np. niemiecki pilot Peter Traubel stwierdzi\xc5\x82: \xe2\x80\xa6 fotel pilota by\xc5\x82 wygodny a opancerzenie na odpowiednim poziomie, przyrz\xc4\x85dy dawa\xc5\x82y si\xc4\x99 \xc5\x82atwo obj\xc4\x85\xc4\x87 wzrokiem (\xe2\x80\xa6) ju\xc5\xbc podczas pierwszego lotu na 190, szybko poczu\xc5\x82em si\xc4\x99 jak w domu\xe2\x80\xa6. Reszt\xc4\x99 jego najwa\xc5\xbcniejszych zalet wymienili inni piloci Luftwaffe, jak te\xc5\xbc wrogowie testuj\xc4\x85cy przej\xc4\x99te maszyny:_NEWLINE_szybki, zwrotny, wytrzyma\xc5\x82y, maj\xc4\x85cy szeroko rozstawione podwozie zapewniaj\xc4\x85ce stabilno\xc5\x9b\xc4\x87 w czasie ko\xc5\x82owania, dysponuj\xc4\x85cy nadmiarem mocy, pilot jest chroniony pot\xc4\x99\xc5\xbcn\xc4\x85 gwiazdow\xc4\x85 jednostk\xc4\x85 nap\xc4\x99dow\xc4\x85 co daje mu du\xc5\xbce szanse na unikni\xc4\x99cie powa\xc5\xbcnych obra\xc5\xbce\xc5\x84 w czasie walki jak i awaryjnego l\xc4\x85dowania, odporny na uszkodzenia (opinie te wyg\xc5\x82osili m.in.: Heinz Lange, Erich Rudorffer, Otto Kittel, John Checketts)._NEWLINE_G\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 bol\xc4\x85czk\xc4\x85 wszystkich wersji a\xc5\xbc do pojawienia si\xc4\x99 Fw\xc2\xa0190 D by\xc5\x82 spadek osi\xc4\x85g\xc3\xb3w na wi\xc4\x99kszych wysoko\xc5\x9bciach. Innymi wadami by\xc5\x82y: s\xc5\x82aba widoczno\xc5\x9b\xc4\x87 z kabiny w czasie startu, niemo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 prowadzenia lotu \xc5\x9blizgowego z wy\xc5\x82\xc4\x85czonym silnikiem (np. po jego uszkodzeniu) oraz przy pr\xc4\x99dko\xc5\x9bciach ok. 200\xc2\xa0km/h samolot \xc5\x82atwo sam wpada\xc5\x82 w korkoci\xc4\x85g, to samo dzia\xc5\x82o si\xc4\x99 podczas wykonywania ostrego skr\xc4\x99tu w prawo.'