b"\n_START_ARTICLE_\nCyd (dramat)\n_START_SECTION_\nOkoliczno\xc5\x9bci powstania utworu\n_START_PARAGRAPH_\nTemat utworu zosta\xc5\x82 zapo\xc5\xbcyczony z trzyaktowego dramatu Guillena de Castro Dzieci\xc5\x84stwo Cyda, b\xc4\x99d\xc4\x85cego z kolei fabularyzowan\xc4\x85 wersj\xc4\x85 \xc5\xbcycia Rodriga D\xc3\xadaza de Vivara. Corneille postanowi\xc5\x82 jednak ograniczy\xc4\x87 warstw\xc4\x99 fabularn\xc4\x85 tekstu, usuwaj\xc4\x85c szczeg\xc3\xb3\xc5\x82y obyczajowe zawarte w dramacie hiszpa\xc5\x84skim i rezygnuj\xc4\x85c z w\xc4\x85tk\xc3\xb3w pobocznych oraz postaci drugoplanowych, by skupi\xc4\x87 si\xc4\x99 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na konflikcie mi\xc4\x99dzy mi\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 a dba\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 o honor rycerski.\n_START_SECTION_\nPrzyj\xc4\x99cie utworu\n_START_PARAGRAPH_\nPremiera Cyda mia\xc5\x82a miejsce 7 stycznia 1637 roku w Teatrze Marais. Trupa Montdory'ego da\xc5\x82a dwa przedstawienia w pa\xc5\x82acu kardyna\xc5\x82a Richelieu'go i trzy na dworze kr\xc3\xb3lewskim. Cyd oczarowa\xc5\x82 pary\xc5\xbcan, podbi\xc5\x82 serce najbardziej surowych i niedost\xc4\x99pnych dam. Sta\xc5\x82 si\xc4\x99 tematem rozm\xc3\xb3w towarzyskich. Do dobrego tonu nale\xc5\xbca\xc5\x82a umiej\xc4\x99tno\xc5\x9b\xc4\x87 cytowania fragment\xc3\xb3w sztuki z pami\xc4\x99ci. Corneille by\xc5\x82 zaskoczony sukcesem utworu, w li\xc5\x9bcie do pani Combalet wyzna\xc5\x82\xcb\x90 Sukces ten przeszed\xc5\x82 moje naj\xc5\x9bmielsze oczekiwania i z pocz\xc4\x85tku mnie zadziwi\xc5\x82. Dziwi\xc5\x82o szczeg\xc3\xb3lnie to, \xc5\xbce uznanie zdoby\xc5\x82 narodowy bohater Hiszpanii, z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 Francja toczy\xc5\x82a w\xc5\x82a\xc5\x9bnie wojn\xc4\x99._NEWLINE_Dzie\xc5\x82o Corneille\xe2\x80\x99a natychmiast po wystawieniu sta\xc5\x82o si\xc4\x99 jednak obiektem atak\xc3\xb3w ze strony niemal wszystkich wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych dramatopisarzy. Skarg\xc4\x99 na r\xc4\x99ce Richelieu'go z\xc5\x82o\xc5\xbcyli J. Mairet, G. Scud\xc3\xa8ry, opat d'Aubignac i Clavert, oskar\xc5\xbcaj\xc4\x85c autora Cyda o plagiat. Corneille przedstawi\xc5\x82 kardyna\xc5\x82owi hiszpa\xc5\x84ski orygina\xc5\x82 dramatu, co pozwoli\xc5\x82o mu odeprze\xc4\x87 zarzuty. Na swoje nieszcz\xc4\x99\xc5\x9bcie dramatopisarz opublikowa\xc5\x82 w tym czasie poemacik Wyja\xc5\x9bnienie dla Arysta, w kt\xc3\xb3rym stwierdza\xc5\x82, ze jest cenionym autorem, sobie zawdzi\xc4\x99cza s\xc5\x82aw\xc4\x99 i nie ma r\xc3\xb3wnych sobie rywali. Wywo\xc5\x82a\xc5\x82o to burz\xc4\x99 protest\xc3\xb3w. Ca\xc5\x82y rok 1637 up\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 pod znakiem pamflet\xc3\xb3w na Corneille\xe2\x80\x99a i jego z\xc5\x82o\xc5\x9bliwych i niezbyt zr\xc4\x99cznych odpowiedzi._NEWLINE_W po\xc5\x82owie 1637 roku G. Scud\xc3\xa8ry wni\xc3\xb3s\xc5\x82 do Akademii Francuskiej elaborat, w kt\xc3\xb3rym oskar\xc5\xbca\xc5\x82 Corneille\xe2\x80\x99a o nieuszanowanie wzgl\xc4\x99d\xc3\xb3w przyzwoito\xc5\x9bci ( w postaci infantki), obraz\xc4\x99 moralno\xc5\x9bci (poprzez wyb\xc3\xb3r odra\xc5\xbcaj\xc4\x85cego tematu), nieuszanowanie zasady trzech jedno\xc5\x9bci i domaga\xc5\x82 si\xc4\x99 od Akademii Francuskiej wydania oficjalnego rzeczenia. Tym razem Richelieu przychyli\xc5\x82 si\xc4\x99 do \xc5\xbc\xc4\x85dania. Po wyra\xc5\xbceniu zgody przez autora, Akademia Francuska w czerwcu 1637 roku podj\xc4\x99\xc5\x82a prac\xc4\x99 nad ocen\xc4\x85 Cyda. Zadanie okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 trudne i niewdzi\xc4\x99czne, Chapelain, kt\xc3\xb3remu powierzono jego wykonanie dwukrotnie sk\xc5\x82ada\xc5\x82 prac\xc4\x99, zanim zosta\xc5\x82a przyj\xc4\x99ta. Poprawiona, zosta\xc5\x82a og\xc5\x82oszona w 1638 roku pod tytu\xc5\x82em Pogl\xc4\x85dy Akademii na \xc2\xabCyda\xc2\xbb. Chapelain wykaza\xc5\x82 w niej szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owo, w jaki spos\xc3\xb3b Corneille naruszy\xc5\x82 trzy jedno\xc5\x9bci, wytkn\xc4\x85\xc5\x82 uchybienia w rysunku postaci (szczeg\xc3\xb3lnie Infantki) i zaproponowa\xc5\x82 mo\xc5\xbcliwe do zaakceptowania rozwi\xc4\x85zanie akcji, kt\xc3\xb3re prowadzi\xc5\x82oby albo do ocalenia Gomesa albo do ujawnienia, \xc5\xbce nie jest on ojcem Chimeny, albo wreszcie do uwiarygodnienia ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa nakazem racji stanu.  Rozgoryczony i dotkni\xc4\x99ty werdyktem Corneille wycofa\xc5\x82 si\xc4\x99 do rodzinnego Rouen i zamilk\xc5\x82 na trzy lata._NEWLINE_Mimo tego dzie\xc5\x82o zachowa\xc5\x82o ogromn\xc4\x85 s\xc5\x82aw\xc4\x99, do mowy potocznej przesz\xc5\x82o nawet powiedzenie pi\xc4\x99kny jak Cyd.\n_START_SECTION_\nTre\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nAkcja utworu rozgrywa si\xc4\x99 w XI wieku w Sewilli. Syn don Diega, Rodryg, zakochany jest z wzajemno\xc5\x9bci\xc4\x85 w Chimenie, c\xc3\xb3rce don Gomesa. Mi\xc4\x99dzy obydwoma m\xc4\x99\xc5\xbcczyznami dochodzi jednak do sprzeczki, w czasie kt\xc3\xb3rej Gomes uderza Diega w twarz. Ten, zbyt stary, by osobi\xc5\x9bcie wyzwa\xc4\x87 go na pojedynek, prosi syna, by go zast\xc4\x85pi\xc5\x82. Rodryg, mimo konfliktu wewn\xc4\x99trznego, zgadza si\xc4\x99 i w walce zabija ojca ukochanej. Chimena udaje si\xc4\x99 do kr\xc3\xb3la Sewilli Fernanda z pro\xc5\x9bb\xc4\x85 o ukaranie sprawcy \xc5\x9bmierci don Gomesa, jednak daje do zrozumienia Rodrygowi, \xc5\xbce mimo tego, co zasz\xc5\x82o, nie potrafi go znienawidzi\xc4\x87. Ten opuszcza miasto i odnosi wielkie zwyci\xc4\x99stwo w walce z Maurami, zyskuj\xc4\x85c przydomek Cyd (z arabskiego sayyid \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9epan\xe2\x80\x9d). Kr\xc3\xb3l oznajmia Chimenie, \xc5\xbce Rodryg zmar\xc5\x82 z powodu odniesionych ran, na co ta mdleje, a dowiedziawszy si\xc4\x99 prawdy, \xc5\xbc\xc4\x85da, by stan\xc4\x85\xc5\x82 on do pojedynku-s\xc4\x85du bo\xc5\xbcego z don Sanchem. W momencie zwyci\xc4\x99stwa Rodryg-Cyd zdobywa tym samym prawo do jej po\xc5\x9blubienia. Kr\xc3\xb3l nakazuje mu jednak, by ponownie oddali\xc5\x82 si\xc4\x99 na wojn\xc4\x99 i odzyska\xc5\x82 tym samym dawn\xc4\x85 pozycj\xc4\x99 w sercu kobiety.\n_START_SECTION_\nAkt I\n_START_PARAGRAPH_\nGomes spo\xc5\x9br\xc3\xb3d staraj\xc4\x85cych si\xc4\x99 o r\xc4\x99k\xc4\x99 c\xc3\xb3rki wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia Roderyka i chce mu to oficjalnie oznajmi\xc4\x87. Chimena cieszy si\xc4\x99 z takiego obrotu sprawy. Infnatka wyznaje swojej s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cej Eleonorze, \xc5\xbce skojarzy\xc5\x82a Chimen\xc4\x99 z Roderykiem, bo jest \xc5\x9bwiadoma, \xc5\xbce cho\xc4\x87 kocha Roderyka, nie mo\xc5\xbce go po\xc5\x9blubi\xc4\x87, ma wi\xc4\x99c nadziej\xc4\x99, \xc5\xbce gdy po\xc5\x9blubi on inn\xc4\x85 jej mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 wyga\xc5\x9bnie. Gomes wymawia Diegowi, \xc5\xbce otrzyma\xc5\x82 od kr\xc3\xb3la jemu nale\xc5\xbcny tytu\xc5\x82 marsza\xc5\x82ka w Radzie, che\xc5\x82pi si\xc4\x99, \xc5\xbce jest podpor\xc4\x85 tronu i bez niego kr\xc3\xb3l, by upad\xc5\x82. Gdy dyskusja si\xc4\x99 zaognia, wymierza adwersarzowi policzek. Diego dobywa broni, ale staro\xc5\x9b\xc4\x87 nie pozwala mu dotrzyma\xc4\x87 placu. Zniewa\xc5\xbcony zwraca si\xc4\x99 do syna o dokonanie pomsty. Roderyk miota si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy obowi\xc4\x85zkiem wzgl\xc4\x99dem ojca i honoru a mi\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 do Chimeny.\n_START_SECTION_\nAkt II\n_START_PARAGRAPH_\nArias nak\xc5\x82ania Gomesa do pojednania si\xc4\x99 z Diegiem. Dumny arystokrata odmawia. Nie l\xc4\x99ka si\xc4\x99 nawet gniewu kr\xc3\xb3lewskiego. Roderyk wyzywa go na pojedynek. Chimena jest rozdarta pomi\xc4\x99dzy pragnieniem, by Roderyk by\xc5\x82 jej pos\xc5\x82uszny, a ch\xc4\x99ci\xc4\x85 by broni\xc5\x82 swego honoru. Infantka obiecuje je pom\xc3\xb3c i uwi\xc4\x99zi\xc4\x87 Roderyka, by zapobiec pojedynkowi. Osobi\xc5\x9bcie ma jednak nadziej\xc4\x99, \xc5\xbce Roderyk zwyci\xc4\x99\xc5\xbcy w pojedynku, a nast\xc4\x99pnie okryje si\xc4\x99 tak\xc4\x85 s\xc5\x82aw\xc4\x85, \xc5\xbce b\xc4\x99dzie mog\xc5\x82a go po\xc5\x9blubi\xc4\x87. Kr\xc3\xb3l ka\xc5\xbce wzi\xc4\x85\xc4\x87 Gomesa pod stra\xc5\xbc za zniewa\xc5\xbcenie jego majestatu. Nakazuje te\xc5\xbc s\xc5\x82ugom podwojenie obro\xc5\x84c\xc3\xb3w na murach Sewilli wobec spodziewanego napadu Maur\xc3\xb3w. Arrias przynosi wie\xc5\x9b\xc4\x87 o \xc5\x9bmierci Gomesa w pojedynku. Chimena \xc5\xbc\xc4\x85da ukarania mordercy ojca \xc5\x9bmierci\xc4\x85. Diego prosi kr\xc3\xb3la, by m\xc3\xb3g\xc5\x82 wzi\xc4\x85\xc4\x87 na siebie kar\xc4\x99 syna, jako ten kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 przyczyn\xc4\x85 pojedynku.\n_START_SECTION_\nAkt III\n_START_PARAGRAPH_\nRoderyk zjawia si\xc4\x99 w domu Chimeny, maj\xc4\x85c nadziej\xc4\x99 na \xc5\x9bmier\xc4\x87 z jej r\xc4\x99ki. Elwira ukrywa go. Zjawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 Chimena i Sankty, kt\xc3\xb3ry ofiaruje jej swoj\xc4\x85 szpad\xc4\x99 przeciw Roderykowi. Pozostawszy z Elwir\xc4\x85, Chimena wyjawia jej, \xc5\xbce kocha morderc\xc4\x99 swego ojca, ale nie mo\xc5\xbce nie \xc5\xbc\xc4\x85da\xc4\x87 jego \xc5\x9bmierci. Doprowadziwszy do niej, chce sko\xc5\x84czy\xc4\x87 ze sob\xc4\x85. Roderyk wychodzi z ukrycia i prosi, by go przebi\xc5\x82a jego w\xc5\x82asn\xc4\x85 szpad\xc4\x85. Wyja\xc5\x9bnia jej, \xc5\xbce musia\xc5\x82 broni\xc4\x87 swego honoru, chc\xc4\x85c by\xc4\x87 nadal godnym jej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci. Chimena nie zamierza by\xc4\x87 gorsz\xc4\x85. Nie chce jego pomocy w wymierzeniu mu sprawiedliwo\xc5\x9bci, b\xc4\x99dzie si\xc4\x99 nadal domaga\xc4\x87 sprawiedliwo\xc5\x9bci u kr\xc3\xb3la. Prosi Roderyka, by opu\xc5\x9bci\xc5\x82 dyskretnie jej dom. Diego niespokojny o los syna spotyka go wreszcie, a widz\xc4\x85c jego desperacj\xc4\x99, nak\xc5\x82ania go do wyruszenia na czele krewnych przeciw atakuj\xc4\x85cym miasto Maurom.\n_START_SECTION_\nAkt IV\n_START_PARAGRAPH_\nChimena z rado\xc5\x9bci\xc4\x85 s\xc5\x82ucha Elwiry, kt\xc3\xb3ra opowiada jej o zwyci\xc4\x99stwie Roderyka nad Maurami i wzi\xc4\x99ciu dw\xc3\xb3ch kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w w niewol\xc4\x99. Infantka przychodzi nak\xc5\x82ania\xc4\x87 j\xc4\x85 do wybaczenia zbawcy ojczyzny, Chimena pozostaje jednak nieprzejednana. Roderyk wysy\xc5\x82a kr\xc3\xb3lowi je\xc5\x84c\xc3\xb3w po czym sam si\xc4\x99 przed nim stawia. Kr\xc3\xb3l wita w nim podpor\xc4\x99 tronu i prosi o relacj\xc4\x99 z bitwy. Roderyk opowiada jak ukry\xc5\x82 si\xc4\x99 ze znacznymi si\xc5\x82ami w porcie i znienacka zaatakowa\xc5\x82 wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85cych do portu wrog\xc3\xb3w, a na koniec wzi\xc4\x85\xc5\x82 do niewoli pozostawionych przez wycofuj\xc4\x85cego si\xc4\x99 nieprzyjaciela kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w murzy\xc5\x84skich. Kr\xc3\xb3l nadaje zwyci\xc4\x99skiemu Roderykowi imi\xc4\x99 Cyda. Na wie\xc5\x9b\xc4\x87 o zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 Chimenie nakazuje oddali\xc4\x87 si\xc4\x99 rycerzowi. Chimen\xc4\x99 uwiadamia, \xc5\xbce Roderyk poleg\xc5\x82 w walce. Chimena pada zemdlona. Ocuciwszy j\xc4\x85 kr\xc3\xb3l wyjawia jej, \xc5\xbce Roderyk \xc5\xbcyje. Chimena tym zajadlej domaga si\xc4\x99 s\xc4\x85du nad zab\xc3\xb3jc\xc4\x85 jej ojca, im w wi\xc4\x99kszej jest u wszystkich obecnie cenie. Kr\xc3\xb3l ostrzega j\xc4\x85, \xc5\xbce wyrok mo\xc5\xbce by\xc4\x87 dla Roderyka \xc5\x82askawy, jako \xc5\xbce to jej ojciec zawini\xc5\x82 w tej sprawie. Zdesperowana dziewczyna og\xc5\x82asza, \xc5\xbce kto by stan\xc4\x85\xc5\x82 do pojedynku z Roderykiem i pom\xc5\x9bci\xc5\x82 jej ojca, otrzyma jej r\xc4\x99k\xc4\x99. Kr\xc3\xb3l nie wyra\xc5\xbca zgody na kontynuowanie szkodliwego zwyczaju, ulega jednak pro\xc5\x9bbie Diega. Do pojedynku zg\xc5\x82asza si\xc4\x99 Sankty. Kr\xc3\xb3l postanawia, pomimo protest\xc3\xb3w Chimeny, \xc5\xbce kto zwyci\xc4\x99\xc5\xbcy, we\xc5\xbamie j\xc4\x85 za \xc5\xbcon\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nAkt V\n_START_PARAGRAPH_\nRoderyk przychodzi po\xc5\xbcegna\xc4\x87 si\xc4\x99 z Chimen\xc4\x85. Jest got\xc3\xb3w da\xc4\x87 si\xc4\x99 zabi\xc4\x87 Sanktemu, aby zado\xc5\x9b\xc4\x87uczyni\xc4\x87 ukochanej. Chimena zagrzewa go do obrony jego s\xc5\x82awy, a gdy to nie pomaga, prosi by walczy\xc5\x82 dla jej mi\xc5\x82o\xc5\x9bci. Infantka nadal ma nadziej\xc4\x99 po\xc5\x9blubi\xc4\x87 Roderyka, teraz zwyci\xc4\x99zc\xc4\x99 kr\xc3\xb3l\xc3\xb3w. Ostatecznie jednak przezwyci\xc4\x99\xc5\xbca sw\xc4\x85 s\xc5\x82abo\xc5\x9b\xc4\x87. Chimena rozpacza, \xc5\xbce b\xc4\x99dzie musia\xc5\x82a po\xc5\x9blubi\xc4\x87 albo morderc\xc4\x99 swego ojca albo ukochanego. Widz\xc4\x85c nadchodz\xc4\x85cego Sanktego postanawia sko\xc5\x84czy\xc4\x87 ze sob\xc4\x85. Ostatecznie prosi kr\xc3\xb3la o prawo zamkni\xc4\x99cia si\xc4\x99 w klasztorze. Snakty wyja\xc5\x9bnia nieporozumienie. Zosta\xc5\x82 pokonany w pojedynku przez Cyda i wys\xc5\x82any przeze\xc5\x84, by zani\xc3\xb3s\xc5\x82 t\xc4\x85 wiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 Chimenie, kt\xc3\xb3ra nie dopu\xc5\x9bci\xc5\x82a go do g\xc5\x82osu. Kr\xc3\xb3l na pro\xc5\x9bb\xc4\x99 Chimeny, zgadza si\xc4\x99 odroczy\xc4\x87 \xc5\x9blub do czasu zako\xc5\x84czenia \xc5\xbca\xc5\x82oby, a wi\xc4\x99c na rok. Roderyk-Cyd ma w tym czasie wyruszy\xc4\x87 na wojn\xc4\x99 przeciw Maurom.\n_START_SECTION_\nCechy utworu\n_START_PARAGRAPH_\nCyd by\xc5\x82 w literaturze francuskiej utworem pionierskim. Corneille maksymalnie ograniczy\xc5\x82 w nim akcj\xc4\x99 dramatyczn\xc4\x85 i efektowne, pe\xc5\x82ne napi\xc4\x99cia emocjonalnego sceny (walki, pojedynki), czyni\xc4\x85c podstawowym elementem dzie\xc5\x82a ludzkie uczucia i dylematy, mno\xc5\xbc\xc4\x85c fragmenty oparte wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na rozmowie i umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85ce \xc5\x9bledzenie wewn\xc4\x99trznych przemian cz\xc5\x82owieka. Autor d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc do uniwersalizacji akcji. Usun\xc4\x85\xc5\x82 niemal ca\xc5\x82kowicie elementy wskazuj\xc4\x85ce na umiejscowienie akcji dramatu w Hiszpanii, zachowuj\xc4\x85c jedynie oryginalne imiona bohater\xc3\xb3w i skupiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 na poszukiwaniu element\xc3\xb3w og\xc3\xb3lnoludzkich. Stworzy\xc5\x82 nowy typ bohatera \xe2\x80\x93 cz\xc5\x82owieka w pe\xc5\x82ni panuj\xc4\x85cego nad swoim losem, kontroluj\xc4\x85cego swoje uczucia si\xc5\x82\xc4\x85 woli, zdolnego po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc4\x87 najwi\xc4\x99ksze uczucia dla zachowania honoru."