b"\n_START_ARTICLE_\nSuperheterodyna\n_START_PARAGRAPH_\nSuperheterodyna (\xc5\x82ac. super- 'ponad-', gr. hetero- \xe2\x80\x98r\xc3\xb3\xc5\xbcne\xe2\x80\x99 i dyna \xe2\x80\x98moc\xe2\x80\x99) \xe2\x80\x93 radioodbiornik wykorzystuj\xc4\x85cy zasad\xc4\x99 przemiany cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci poprzez mieszanie sygna\xc5\x82u wielkiej cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci z sygna\xc5\x82em lokalnego generatora (heterodyny).\n_START_SECTION_\nUk\xc5\x82ad klasyczny\n_START_PARAGRAPH_\nStosowana w klasycznej superheterodynie przemiana cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci polega na zmianie sygna\xc5\x82u o zale\xc5\xbcnej od odbieranej stacji cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci na sygna\xc5\x82 o okre\xc5\x9blonej sta\xc5\x82ej cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci, nazywanej cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 po\xc5\x9bredni\xc4\x85. Zachodzi to poprzez mieszanie sygna\xc5\x82u wej\xc5\x9bciowego z sygna\xc5\x82em przestrajanego lokalnego generatora zwanego heterodyn\xc4\x85. Powstaj\xc4\x85cy w wyniku mieszania sygna\xc5\x82 jest nast\xc4\x99pnie wzmacniany w selektywnym wzmacniaczu. Taka technika ma wiele zalet w stosunku do bezpo\xc5\x9bredniego wzmacniania sygna\xc5\x82u o cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci odbieranej stacji (tak zwane odbiorniki o bezpo\xc5\x9brednim wzmocnieniu) \xe2\x80\x93 w tym drugim przypadku, aby dostroi\xc4\x87 uk\xc5\x82ad wzmacniacza do odbieranej cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci, wszystkie jego stopnie musz\xc4\x85 by\xc4\x87 przestrajane, co powoduje, \xc5\xbce nie mo\xc5\xbce ich by\xc4\x87 zbyt du\xc5\xbco, a jednoczesne przestrajanie wielu obwod\xc3\xb3w jest niewygodne i powoduje powa\xc5\xbcne trudno\xc5\x9bci konstrukcyjne._NEWLINE_Cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 po\xc5\x9bredni\xc4\x85 dobiera si\xc4\x99 tak\xc4\x85, by by\xc5\x82a \xc5\x82atwa do wzmacniania i dalszego przetwarzania \xe2\x80\x93 jest to mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 istotnie u\xc5\x82atwiaj\xc4\x85ca konstrukcj\xc4\x99 urz\xc4\x85dze\xc5\x84 radiowych przeznaczonych do odbioru wysokich cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci, rz\xc4\x99du dziesi\xc4\x85tek megaherc\xc3\xb3w i wi\xc4\x99cej._NEWLINE_Rysunek przedstawia schemat blokowy typowego radioodbiornika superheterodynowego. Sygna\xc5\x82 wej\xc5\x9bciowy z anteny mo\xc5\xbce (lecz nie musi) by\xc4\x87 wst\xc4\x99pnie wzmacniany we wzmacniaczu wielkiej cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci (1) i trafia do mieszacza (2). W mieszaczu nast\xc4\x99puje jego mieszanie z sygna\xc5\x82em z lokalnego generatora (heterodyny, 6). Cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 heterodyny jest dobrana tak, aby jeden z produkt\xc3\xb3w mieszania odpowiada\xc5\x82 cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci po\xc5\x9bredniej. Uzyskany sygna\xc5\x82 po\xc5\x9bredniej cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci jest nast\xc4\x99pnie wzmacniany w selektywnym wzmacniaczu po\xc5\x9bredniej cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci (3). Reszta uk\xc5\x82adu, detektor (4) i wzmacniacz ma\xc5\x82ej cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci (5), jest taka sama jak w odbiornikach o bezpo\xc5\x9brednim wzmocnieniu.\n_START_SECTION_\nW\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nUk\xc5\x82ad odbiornika superheterodynowego umo\xc5\xbcliwia uzyskanie du\xc5\xbcej sta\xc5\x82o\xc5\x9bci w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci w ca\xc5\x82ym zakresie przestrajania, oraz zapewnia du\xc5\xbc\xc4\x85 czu\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 i selektywno\xc5\x9b\xc4\x87 przy stosunkowo prostej konstrukcji. Jego najwa\xc5\xbcniejsze wady to: odbieranie sygna\xc5\x82\xc3\xb3w niepo\xc5\xbc\xc4\x85danych (o cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci po\xc5\x9bredniej, lustrzanych, harmonicznych heterodyny) oraz dodatkowe szumy wprowadzane przez mieszacz.\n_START_SECTION_\nHeterodyna z syntez\xc4\x85 cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nW odbiornikach z syntez\xc4\x85 cyfrow\xc4\x85 cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 heterodyny jest ustawiana cyfrowo i stabilizowana za pomoc\xc4\x85 generatora kwarcowego o du\xc5\xbcej stabilno\xc5\x9bci. Takie syntezatory charakteryzuj\xc4\x85 si\xc4\x99 bardzo du\xc5\xbc\xc4\x85 precyzj\xc4\x85 ustawienia oraz sta\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85 cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci i nie wymagaj\xc4\x85 uk\xc5\x82adu ARCz._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tkowo uk\xc5\x82ady syntezy cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci sk\xc5\x82ada\xc5\x82y si\xc4\x99 z wielu mieszaczy oraz kwarcowych generator\xc3\xb3w wzorcowych i powielaczy cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci. Cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 ustawiano zespo\xc5\x82em prze\xc5\x82\xc4\x85cznik\xc3\xb3w. By\xc5\x82y to uk\xc5\x82ady bardzo skomplikowane i stosowano je wy\xc5\x82\xc4\x85cznie w odbiornikach radiokomunikacyjnych wysokiej klasy._NEWLINE_Wraz z rozwojem i upowszechnieniem si\xc4\x99 techniki synchronicznej p\xc4\x99tli fazowej (SPF, PLL) powsta\xc5\x82y uk\xc5\x82ady syntezy cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci oparte na tym rozwi\xc4\x85zaniu. Ich cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 stabilizowana jest pojedynczym kwarcowym generatorem wzorcowym. Oscylatory lokalne dzia\xc5\x82aj\xc4\x85ce na zasadzie syntezatora cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci opartego na p\xc4\x99tli SPF s\xc4\x85 powszechnie stosowane we wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych odbiornikach sterowanych cyfrowo.\n_START_SECTION_\nWzmacniacz cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci po\xc5\x9bredniej\n_START_PARAGRAPH_\nWzmacniacz cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci po\xc5\x9bredniej zapewnia uzyskanie odpowiedniej czu\xc5\x82o\xc5\x9bci i selektywno\xc5\x9bci odbiornika. Czu\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 zale\xc5\xbcy generalnie od wzmocnienia uk\xc5\x82adu (liczby i rodzaju stopni wzmacniacza), a selektywno\xc5\x9b\xc4\x87 od rodzaju i liczby element\xc3\xb3w selektywnych \xe2\x80\x93 filtr\xc3\xb3w kwarcowych, ceramicznych lub obwod\xc3\xb3w strojonych LC. Elementy selektywne mog\xc4\x85 by\xc4\x87 rozmieszczone w poszczeg\xc3\xb3lnych stopniach wzmacniacza (wzmacniacz o selektywno\xc5\x9bci rozproszonej) lub skupione w jednym miejscu, zwykle na jego wej\xc5\x9bciu (wzmacniacz o selektywno\xc5\x9bci skupionej)._NEWLINE_W klasycznym uk\xc5\x82adzie superheterodyny elementy selektywne s\xc4\x85 nastrojone na jedn\xc4\x85 sta\xc5\x82\xc4\x85 cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 po\xc5\x9bredni\xc4\x85, co umo\xc5\xbcliwia osi\xc4\x85gni\xc4\x99cie du\xc5\xbcego wzmocnienia i selektywno\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nWzmacniacz wielkiej cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nNa wej\xc5\x9bciu niekt\xc3\xb3rych odbiornik\xc3\xb3w superheterodynowych stosuje si\xc4\x99 wzmacniacz wielkiej cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci, zwykle strojony na cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 odbieranego sygna\xc5\x82u lub zawieraj\xc4\x85cy odpowiednie filtry pasmowe. Uk\xc5\x82ad taki poprawia separacj\xc4\x99 mieszacza od anteny (zapobiega emisji sygna\xc5\x82u heterodyny) oraz zwi\xc4\x99ksza selektywno\xc5\x9b\xc4\x87 dla du\xc5\xbcych odstroje\xc5\x84. Zwykle zwi\xc4\x99ksza te\xc5\xbc czu\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 u\xc5\xbcytkow\xc4\x85 odbiornika, poniewa\xc5\xbc wsp\xc3\xb3\xc5\x82czynnik szum\xc3\xb3w tego wzmacniacza jest z regu\xc5\x82y mniejszy od wsp\xc3\xb3\xc5\x82czynnika szum\xc3\xb3w mieszacza.\n_START_SECTION_\nUk\xc5\x82ad z wielokrotn\xc4\x85 przemian\xc4\x85 cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nW odbiornikach radiowych, kt\xc3\xb3re powinny spe\xc5\x82nia\xc4\x87 wysokie wymagania techniczne, stosuje si\xc4\x99 podw\xc3\xb3jn\xc4\x85 przemian\xc4\x99 cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci. Pierwsz\xc4\x85 cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 po\xc5\x9bredni\xc4\x85 dobiera si\xc4\x99 stosunkowo du\xc5\xbc\xc4\x85, aby uzyska\xc4\x87 du\xc5\xbce t\xc5\x82umienie sygna\xc5\x82\xc3\xb3w lustrzanych. Druga cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 po\xc5\x9brednia jest znacznie mniejsza, co umo\xc5\xbcliwia \xc5\x82atwiejsze uzyskanie odpowiedniego wzmocnienia i selektywno\xc5\x9bci wzmacniacza._NEWLINE_Gdy pierwsza heterodyna jest przestrajana, a druga ma sta\xc5\x82\xc4\x85 cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87, wtedy obie cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci po\xc5\x9brednie s\xc4\x85 sta\xc5\x82e. Mo\xc5\xbcliwe jest te\xc5\xbc rozwi\xc4\x85zanie odwrotne (ze sta\xc5\x82\xc4\x85 cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 pierwszej heterodyny), w\xc3\xb3wczas sygna\xc5\x82 pierwszej cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci po\xc5\x9bredniej nie ma sta\xc5\x82ej cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nUk\xc5\x82ad homodynowy\n_START_PARAGRAPH_\nW uk\xc5\x82adzie homodynowym (kr\xc3\xb3tko homodynie) cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 heterodyny jest r\xc3\xb3wna cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci odbieranego sygna\xc5\x82u, cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 po\xc5\x9brednia formalnie wynosi wi\xc4\x99c 0. Gdy cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 heterodyny jest automatycznie dostrajana do odbieranego sygna\xc5\x82u za pomoc\xc4\x85 synchronicznej p\xc4\x99tli fazowej, odbiornik nazywa si\xc4\x99 synchrodyn\xc4\x85. Sygna\xc5\x82 po wyj\xc5\x9bciu z mieszacza mo\xc5\xbce by\xc4\x87 wykorzystany bezpo\xc5\x9brednio (w telegrafii CW), skierowany do przetwornika analogowo-cyfrowego lub detektora (na przyk\xc5\x82ad cyfrowego demodulatora FSK).\n_START_SECTION_\nOdbiorniki realizowane programowo\n_START_PARAGRAPH_\nWe wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych odbiornikach realizowanych programowo stosuje si\xc4\x99 na wej\xc5\x9bciu mieszanie cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci w celu otrzymania sygna\xc5\x82u po\xc5\x9bredniej cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci o parametrach w\xc5\x82a\xc5\x9bciwych do przetwarzania analogowo-cyfrowego. Dalsza obr\xc3\xb3bka sygna\xc5\x82u jest ju\xc5\xbc wykonywana na drodze cyfrowej.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nKoncepcj\xc4\x99 mieszania dw\xc3\xb3ch sygna\xc5\x82\xc3\xb3w o r\xc3\xb3\xc5\xbcnych cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bciach w celu uzyskania trzeciego sygna\xc5\x82u o cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9bci wypadkowej opracowa\xc5\x82 Reginald A. Fessenden oko\xc5\x82o roku 1902. Poziom \xc3\xb3wczesnej techniki nie pozwala\xc5\x82 jednak na zbudowanie stabilnego generatora lokalnego i pe\xc5\x82ne rozwini\xc4\x99cie tej koncepcji._NEWLINE_Za wynalazc\xc4\x99 uk\xc5\x82adu superheterodyny uwa\xc5\xbcany jest Edwin Howard Armstrong, kt\xc3\xb3ry zbudowa\xc5\x82 pierwszy odbiornik superheterodynowy oparty na lampach elektronowych. Sta\xc5\x82o si\xc4\x99 to podczas pierwszej wojny \xc5\x9bwiatowej, gdy pracowa\xc5\x82 we Francji dla armii USA._NEWLINE_Pierwszym komercyjnym odbiornikiem superheterodynowym by\xc5\x82a Radiola RCA AR-812, wyprodukowana w 1923. By\xc5\x82a odbiornikiem bateryjnym, zawiera\xc5\x82a sze\xc5\x9b\xc4\x87 lamp elektronowych (triod)._NEWLINE_Pierwsze radioodbiorniki superheterodynowe w Polsce powsta\xc5\x82y w 1934, by\xc5\x82y to: Philips BE-552-A oraz Super 5 GZ firmy Elektrit._NEWLINE_Zalety uk\xc5\x82adu superheterodynowego sprawi\xc5\x82y, \xc5\xbce uk\xc5\x82ad ten od po\xc5\x82owy do ko\xc5\x84ca XX w. by\xc5\x82 podstawowym uk\xc5\x82adem odbiornik\xc3\xb3w radiowych. Jest nadal stosowany w wielu budowanych wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie urz\xc4\x85dzeniach radioodbiorczych: radioodbiornikach, telewizorach, telefonach kom\xc3\xb3rkowych, tunerach satelitarnych itp."