b'\n_START_ARTICLE_\nGeografia Wysp Owczych\n_START_PARAGRAPH_\nWyspy Owcze \xe2\x80\x93 kraj po\xc5\x82o\xc5\xbcony w Europie P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od Wielkiej Brytanii, na Morzu Norweskim, b\xc4\x99d\xc4\x85cy cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Oceanu Atlantyckiego. Jest to archipelag z\xc5\x82o\xc5\xbcony z 18 wysp wulkanicznych, kt\xc3\xb3rych \xc5\x82\xc4\x85czna powierzchnia wynosi 1393\xc2\xa0km\xc2\xb2. Nie ma tam \xc5\xbcadnych granic l\xc4\x85dowych z jakimkolwiek innym pa\xc5\x84stwem. Archipelag nale\xc5\xbcy do Kr\xc3\xb3lestwa Danii, ale posiada szerok\xc4\x85 autonomi\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nBudowa geologiczna i rze\xc5\xbaba\n_START_PARAGRAPH_\nWyspy cechuj\xc4\x85 si\xc4\x99 urozmaicon\xc4\x85 lini\xc4\x85 brzegow\xc4\x85, gdzie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 g\xc5\x82\xc4\x99bokie zatoki i niewielkie fiordy. Wyspy s\xc4\x85 pochodzenia wulkanicznego, s\xc4\x85 fragmentem p\xc3\xb3\xc5\x82nocnoatlantyckiego grzbietu podmorskiego. Obszar Wysp Owczych zbudowany jest bazalt\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 tak\xc5\xbce budulcem ca\xc5\x82ego podmorskiego grzbietu, na kt\xc3\xb3rych znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 ska\xc5\x82y czwartorz\xc4\x99dowe. Pod\xc5\x82o\xc5\xbce bazaltowe wyspy jest przeplatane i\xc5\x82ami, \xc5\x82upkami i w\xc4\x99glem. Wybrze\xc5\xbce w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci jest skaliste i strome._NEWLINE_Wyspy Owcze s\xc4\x85 krajem wy\xc5\xbcynnym i g\xc3\xb3rzystym, niemal ca\xc5\x82y obszar archipelagu poprzecinany jest licznymi pasmami g\xc3\xb3rskimi. Jest tam oko\xc5\x82o 340 szczyt\xc3\xb3w, 10 z nich osi\xc4\x85ga wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 ponad 800 m n.p.m., a 7 si\xc4\x99ga ni\xc5\xbcej ni\xc5\xbc 150 m n.p.m. \xc5\x9arednia wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 archipelagu wynosi oko\xc5\x82o 300 m n.p.m.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nKlimat na Wyspach Owczych okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 jako klimat umiarkowany ch\xc5\x82odny w odmianie morskiej, jest on jednak zmodyfikowany przez kilka istotnych czynnik\xc3\xb3w. S\xc4\x85 to przede wszystkim: ciep\xc5\x82y Pr\xc4\x85d Norweski mieszaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 z zimnymi wodami nap\xc5\x82ywaj\xc4\x85cymi z rejon\xc3\xb3w Grenlandii, niewielkie rozmiary archipelagu oraz jego g\xc3\xb3rzysty charakter._NEWLINE_Temperatury ze wzgl\xc4\x99du na po\xc5\x82o\xc5\xbcenie geograficzne i typ klimatu zazwyczaj nie s\xc4\x85 zbyt zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowane w skali rocznej. Zima jest zwykle ciep\xc5\x82a jak na t\xc4\x99 szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 geograficzn\xc4\x85, temperatury stycznia, przyjmuj\xc4\x85 \xc5\x9brednio warto\xc5\x9bci od +3 do +4\xc2\xa0\xc2\xb0C, w lipcu, kt\xc3\xb3ry jest uwa\xc5\xbcany z najcieplejszy miesi\xc4\x85c w roku przyjmuj\xc4\x85 \xc5\x9bredni\xc4\x85 +12\xc2\xa0\xc2\xb0C, przy czym zdarza si\xc4\x99, \xc5\xbce wzrastaj\xc4\x85 nawet do +15\xc2\xa0\xc2\xb0C._NEWLINE_Kolejn\xc4\x85 typow\xc4\x85 cech\xc4\x85 s\xc4\x85 opady, kt\xc3\xb3re zazwyczaj si\xc4\x99gaj\xc4\x85 oko\xc5\x82o 1500\xc2\xa0mm rocznie. Sprawia to, \xc5\xbce Wyspy Owcze s\xc4\x85 jednym z najbardziej nara\xc5\xbconych na deszcz miejsc na \xc5\x9bwiecie, co dobitnie pokazuje inna statystyka - na Wyspach Owczych pada \xc5\x9brednio przez 280 dni w roku. Zim\xc4\x85 do\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc4\x99ste s\xc4\x85 opady \xc5\x9bniegu, cho\xc4\x87 w ni\xc5\xbcszych partiach, szczeg\xc3\xb3lnie na po\xc5\x82udniu, utrzymuje si\xc4\x99 on bardzo kr\xc3\xb3tko. W p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej jednak cz\xc4\x99\xc5\x9bci widok \xc5\x9bniegu na szczytach g\xc3\xb3r jest czym\xc5\x9b zupe\xc5\x82nie normalnym nawet na wiosn\xc4\x99. \xc5\x9anieg jest gro\xc5\xbany dla mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, lawiny poci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y za sob\xc4\x85 ju\xc5\xbc wiele ofiar, szczeg\xc3\xb3lnie je\xc5\x9bli chodzi o zabudowania, przyk\xc5\x82adem mo\xc5\xbce by\xc4\x87 budynek lokalnego thingu w Klaksv\xc3\xadk zrujnowany przez dwie lawiny w 1745 i 1765, czy w 1772, kiedy znacznym uszkodzeniom uleg\xc5\x82a Katedra Magnusa w Kirkjub\xc3\xb8ur._NEWLINE_Opadom deszczu towarzyszy cz\xc4\x99sto bardzo silny, porywisty wiatr, kt\xc3\xb3ry wp\xc5\x82ywa na cz\xc4\x99ste, dynamiczne zmiany pogody, nawet godzinne. Bezchmurne niebo w przeci\xc4\x85gu kilkudziesi\xc4\x99ciu minut mo\xc5\xbce si\xc4\x99 tam przekszta\xc5\x82ci\xc4\x87 w ulew\xc4\x99, by chwil\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zn\xc3\xb3w wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do pierwszego stanu. Porywiste wiatry maj\xc4\x85 te\xc5\xbc wp\xc5\x82yw na dynamiczne kszta\xc5\x82towanie si\xc4\x99 chmur, towarzysz\xc4\x85cych Farerczykom przez wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 dni w roku, jak np. w T\xc3\xb3rshavn, w roku 2007 tylko przez 1020 godzin mieszka\xc5\x84cy mieli do czynienia z niezak\xc5\x82\xc3\xb3conym dzia\xc5\x82aniem promieni s\xc5\x82onecznych, co jest r\xc3\xb3wnowarto\xc5\x9bci\xc4\x85 42 dni._NEWLINE_Z chmurami wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 te\xc5\xbc inne zjawisko, kt\xc3\xb3re po polsku nazwaliby\xc5\x9bmy mg\xc5\x82\xc4\x85. Chmury na Wyspach Owczych tworz\xc4\x85 si\xc4\x99 zazwyczaj bardzo nisko, cz\xc4\x99sto na tyle, by si\xc4\x99gn\xc4\x85\xc4\x87 ziemi, lub nawet Oceanu Atlantyckiego. Farerczycy wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85 kilka rodzaj\xc3\xb3w takich twor\xc3\xb3w pomi\xc4\x99dzy chmur\xc4\x85 a mg\xc5\x82\xc4\x85. Mj\xc3\xb8rki jest najniebezpieczniejszym z nich, szczeg\xc3\xb3lnie w dobie motoryzacji. Wyst\xc4\x99puje, kiedy pogoda jest bezwietrzna, wtedy mg\xc5\x82a pokrywa dos\xc5\x82ownie wszystko - od szczyt\xc3\xb3w g\xc3\xb3r po samo morze. Drugim z nich jest skadda, chmury s\xc4\x85 wtedy bardzo nisko, na tyle jednak, \xc5\xbce wida\xc4\x87 podstawy g\xc3\xb3r. Kiedy wida\xc4\x87 szczyty oraz podn\xc3\xb3\xc5\xbca i morze, a chmury zalegaj\xc4\x85 w pasie pomi\xc4\x99dzy nimi, wyst\xc4\x99puje polla mj\xc3\xb8rki._NEWLINE_Warto zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87, \xc5\xbce jak na tak niewielki teren Wyspy Owcze charakteryzuje r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9b\xc4\x87 czynnik\xc3\xb3w klimatycznych w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od miejsca. Oficjalne badania prowadzone s\xc4\x85 w kilku miejscach na archipelagu - w T\xc3\xb3rshavn, na wyspie Mykines, na lotnisku V\xc3\xa1gar czy na przyl\xc4\x85dku Akraberg w po\xc5\x82udniowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy Su\xc3\xb0uroy. T\xc3\xb3rshavn, dzi\xc4\x99ki os\xc5\x82oni\xc4\x99ciu w dolinie jest najcieplejszy - najwy\xc5\xbcsza temperatura w 2007 si\xc4\x99gn\xc4\x99\xc5\x82a tam +18\xc2\xa0\xc2\xb0C, podczas gdy na Mykines i Akraberg po +14\xc2\xa0\xc2\xb0C. Nie by\xc5\x82o natomiast r\xc3\xb3\xc5\xbcnic, je\xc5\x9bli chodzi o temperatur\xc4\x99 najni\xc5\xbcsz\xc4\x85, w ka\xc5\xbcdym z miejsc by\xc5\x82o to oko\xc5\x82o -3,5\xc2\xa0\xc2\xb0C._NEWLINE_Dalekie wysuni\xc4\x99cie na p\xc3\xb3\xc5\x82noc ma swoje skutki tak\xc5\xbce w d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci dnia i nocy. Latem, w okolicach 22 czerwca, dzie\xc5\x84 trwa tam oko\xc5\x82o 20 godzin, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej za\xc5\x9b trwa tak zwana bia\xc5\x82a noc. Najkr\xc3\xb3tszy dzie\xc5\x84 w roku trwa tam za\xc5\x9b oko\xc5\x82o 5 godzin._NEWLINE_Wyspy Owcze s\xc4\x85 krajem bardzo zdrowym i wolnym od toksyn. Nie padaj\xc4\x85 tam kwa\xc5\x9bne deszcze, a powietrze jest wolne od zanieczyszcze\xc5\x84.\n_START_SECTION_\nWody\n_START_PARAGRAPH_\nCho\xc4\x87 zazwyczaj bardzo kr\xc3\xb3tkie i p\xc5\x82ytkie, na Wyspach Owczych znajduje si\xc4\x99 wiele rzek, kt\xc3\xb3re wyp\xc5\x82ywaj\xc4\x85c z g\xc3\xb3rskich \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 kr\xc3\xb3tk\xc4\x85 drog\xc4\x85 w\xc4\x99druj\xc4\x85 wprost do Oceanu Atlantyckiego, niejednokrotnie tworz\xc4\x85c wysokie wodospady. Niejednokrotnie rzeki te wyp\xc5\x82ywaj\xc4\x85 tak\xc5\xbce z jezior, kt\xc3\xb3re, cho\xc4\x87 ma\xc5\x82o liczne, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 na Wyspach Owczych. Powierzchnia 10 najwi\xc4\x99kszych jezior wynosi 7,19\xc2\xa0km\xc2\xb2. Ich \xc5\x82\xc4\x85czna powierzchnia nie zajmuje wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc 0,5% powierzchni ca\xc5\x82ego archipelagu. Najwi\xc4\x99kszymi jeziorami Wysp Owczych s\xc4\x85: S\xc3\xb8rv\xc3\xa1gsvatn (3,4\xc2\xa0km\xc2\xb2) i Fjallavatn (1,02\xc2\xa0km\xc2\xb2), oba na wyspie V\xc3\xa1gar.\n_START_SECTION_\nFlora i fauna\n_START_PARAGRAPH_\nSzata ro\xc5\x9blinna jest uboga, ch\xc5\x82odny i wietrzy klimat, a tak\xc5\xbce intensywny wypas zwierz\xc4\x85t sprawia, \xc5\xbce ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 drzewiasta nie istnieje. Dominuje ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 wydmowa, trawiasta i mchy, a tak\xc5\xbce torfowiska. Torfowiska s\xc4\x85 eksploatowane i wykorzystywane na opa\xc5\x82. Jedynie w miejscach zacisznych, nad jeziorami wyst\xc4\x99puje ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 krzaczasta. W najwy\xc5\xbcszych partiach g\xc3\xb3r wyst\xc4\x99puje ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 alpejska._NEWLINE_\xc5\x9awiat zwierz\xc4\x85t pod wzgl\xc4\x99dem gatunkowym jest ubogi, z wyj\xc4\x85tkiem ptak\xc3\xb3w morskich, kt\xc3\xb3rych populacj\xc4\x99 szacuje si\xc4\x99 na 3,5 mln osobnik\xc3\xb3w. Ptaki reprezentuje oko\xc5\x82o 40 gatunk\xc3\xb3w gniazduj\xc4\x85cych, 30 zalatuj\xc4\x85cych i przesz\xc5\x82o 200 odwiedzaj\xc4\x85cych wyspy w czasie migracji. Bardzo liczne s\xc4\x85 tu kolonie maskonur\xc3\xb3w, a ostrygojad by\xc5\x82y uwieczniony na dawnej fladze Wysp Owczych a\xc5\xbc do 1940 r. Z ssak\xc3\xb3w w obr\xc4\x99bie nabrze\xc5\xbca \xc5\xbcyj\xc4\x85 foki. Dziko \xc5\xbcyj\xc4\x85ce ssaki l\xc4\x85dowe nie istniej\xc4\x85 na tych wyspach.'