b'\n_START_ARTICLE_\nOliwka europejska\n_START_SECTION_\nRozmieszczenie geograficzne\n_START_PARAGRAPH_\nNa naturalnych stanowiskach ro\xc5\x9bnie w niemal ca\xc5\x82ej Afryce (z wyj\xc4\x85tkiem jej \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci), na P\xc3\xb3\xc5\x82wyspie Arabskim, w \xc5\x9br\xc3\xb3dziemnomorskich krajach Azji Zachodniej (Cypr, Izrael, Jordania, Turcja) oraz w Europie Po\xc5\x82udniowej (Albania, Grecja, kraje by\xc5\x82ej Jugos\xc5\x82awii, W\xc5\x82ochy, Francja, Hiszpania, Portugalia). Jako gatunek introdukowany rozprzestrzeni\xc5\x82 si\xc4\x99 w USA, na Hawajach, w Australii i Nowej Zelandii. Jest uprawiany w wielu krajach \xc5\x9bwiata, szczeg\xc3\xb3lnie w krajach Azji Po\xc5\x82udniowej, Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, \xc5\x9arodkowej i Po\xc5\x82udniowej, w Europie, Australii, wyspach Oceanu Indyjskiego i  innych.\n_START_SECTION_\nBiologia i ekologia\n_START_PARAGRAPH_\nJest ro\xc5\x9blin\xc4\x85 bardzo d\xc5\x82ugowieczn\xc4\x85, mo\xc5\xbce \xc5\xbcy\xc4\x87 nawet 1000 lat. W Izraelu kwitnie od kwietnia do maja. Zaczyna owocowa\xc4\x87 ju\xc5\xbc w wieku 4-5 lat, najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 wydajno\xc5\x9b\xc4\x87 osi\xc4\x85ga w wieku 30-40 lat, owocuje do ko\xc5\x84ca swojego \xc5\xbcycia. Ro\xc5\x9blina niewymagaj\xc4\x85ca, ro\xc5\x9bnie i owocuje nawet na  ja\xc5\x82owych, kamienistych glebach na stokach wzg\xc3\xb3rz i g\xc3\xb3r. Mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 przetrwania w klimacie ciep\xc5\x82ym, na terenach o ma\xc5\x82ych opadach, cz\xc4\x99sto w warunkach p\xc3\xb3\xc5\x82pustynnych, zawdzi\xc4\x99cza bardzo silnie rozbudowanemu systemowi korzeniowemu._NEWLINE_Po \xc5\x9bci\xc4\x99ciu z pnia drzewa oliwkowego \xc5\x82atwo tworz\xc4\x85 si\xc4\x99 odrosty powstaj\xc4\x85ce z p\xc4\x85k\xc3\xb3w \xc5\x9bpi\xc4\x85cych. Z czasem odrosty te przejmuj\xc4\x85 funkcj\xc4\x99 pnia i drzewo ro\xc5\x9bnie dalej.\n_START_SECTION_\nHistoria uprawy\n_START_PARAGRAPH_\nJest bardzo prawdopodobne, \xc5\xbce oliwk\xc4\x99 zacz\xc4\x99to uprawia\xc4\x87 ju\xc5\xbc we wczesnym neolicie wraz ze zbo\xc5\xbcami. R\xc3\xb3\xc5\xbcne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a wskazuj\xc4\x85, \xc5\xbce uprawiana jest ju\xc5\xbc od 5000-6000 lat. Najstarsze dowody jej uprawy odkryto na wyspie Kreta, w Syrii i Palestynie. W jaskiniach nad Morzem Martwym znaleziono pestki oliwek i daktyli, ziarna zb\xc3\xb3\xc5\xbc i ro\xc5\x9blin str\xc4\x85czkowych datowane na 3700-3500 lat p.n.e. W pochodz\xc4\x85cym z okresu oko\xc5\x82o 1400 lat p.n.e. grobowcu egipskim znaleziono dwa naczynia z kremem zrobionym z kwiat\xc3\xb3w lipy oraz oliwy. Liczne wykopaliska archeologiczne wskazuj\xc4\x85, \xc5\xbce uprawiana by\xc5\x82a w Staro\xc5\xbcytnej Grecji. Np. w Knossos znaleziono glinian\xc4\x85 tabliczk\xc4\x99 z wizerunkiem oliwki i innych uprawianych gatunk\xc3\xb3w ro\xc5\x9blin, przy oliwce by\xc5\x82a liczba 405 wskazuj\xc4\x85ca na liczb\xc4\x99 uprawianych drzew oliwki.\n_START_SECTION_\nUprawa\n_START_PARAGRAPH_\nW Polsce mo\xc5\xbce by\xc4\x87 uprawiana tylko jako ro\xc5\x9blina pokojowa, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w formie bonsai. Warunki panuj\xc4\x85ce w naszych mieszkaniach znosi dobrze. Nale\xc5\xbcy jej zapewni\xc4\x87 dobrze o\xc5\x9bwietlone stanowisko. W naturze ro\xc5\x9bnie na ja\xc5\x82owej glebie, w doniczce lepiej jednak zapewni\xc4\x87 jej \xc5\xbcyzn\xc4\x85, gleb\xc4\x99 wymieszan\xc4\x85 z gruboziarnistym piaskiem i drena\xc5\xbc na dnie doniczki. Co roku na wiosn\xc4\x99 przesadza si\xc4\x99 ro\xc5\x9blin\xc4\x99 do wi\xc4\x99kszej doniczki. W okresie letnim mo\xc5\xbcna ro\xc5\x9blin\xc4\x99 wystawia\xc4\x87 na zewn\xc4\x85trz. Aby ro\xc5\x9blina zakwit\xc5\x82a i zaowocowa\xc5\x82a, musi by\xc4\x87 w zimie przez jaki\xc5\x9b czas przetrzymywana w niskiej temperaturze, nie powinna ona jednak spa\xc5\x9b\xc4\x87 poni\xc5\xbcej +4\xc2\xb0 C. Przez kr\xc3\xb3tszy okres ro\xc5\x9blina mo\xc5\xbce jednak wytrzyma\xc4\x87 przymrozki do -3\xc2\xb0 C._NEWLINE_W okresie letnim podlewa si\xc4\x99 umiarkowanie. Nawozi si\xc4\x99 dwukrotnie; wczesn\xc4\x85 wiosna i w po\xc5\x82owie lata rozpuszczonym w wodzie nawozem uniwersalnym._NEWLINE_Jest odporna na choroby, mo\xc5\xbce by\xc4\x87 jednak atakowana przez typowe w uprawach ro\xc5\x9blin doniczkowych szkodniki: miseczniki, tarczniki i we\xc5\x82nowce. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej niepowodzenia w jej uprawie wynikaj\xc4\x85 z niew\xc5\x82a\xc5\x9bciwej piel\xc4\x99gnacji. Je\xc5\xbceli latem zapomnimy podlewa\xc4\x87, li\xc5\x9bcie usychaj\xc4\x85 i opadaj\xc4\x85, jednak gdy w miar\xc4\x99 szybko ro\xc5\x9blin\xc4\x99 podlejemy, po jakim\xc5\x9b czasie zregeneruje si\xc4\x99. Przyczyn\xc4\x85 zrzucania li\xc5\x9bci zim\xc4\x85 mo\xc5\xbce by\xc4\x87 zbyt wysoka temperatura i zbyt suche powietrze._NEWLINE_Naj\xc5\x82atwiej rozmna\xc5\xbca si\xc4\x99 przez nasiona wysiewane jesieni\xc4\x85, mo\xc5\xbcna te\xc5\xbc przez odrosty lub przez sadzonki z pi\xc4\x99tk\xc4\x85.'