b'\n_START_ARTICLE_\nKsi\xc4\x99stwo Mediolanu\n_START_PARAGRAPH_\nKsi\xc4\x99stwo Mediolanu \xe2\x80\x93 pa\xc5\x84stwo w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci obecnych W\xc5\x82och, istniej\xc4\x85ce w latach 1395\xe2\x80\x931796/1797. Pocz\xc4\x85tkowo by\xc5\x82o cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 \xc5\x9awi\xc4\x99tego Cesarstwa Rzymskiego, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej pod panowaniem hiszpa\xc5\x84skim, a nast\xc4\x99pnie austriackim. Rz\xc4\x85dzone by\xc5\x82o przez wiele dynastii, w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci pochodz\xc4\x85cych spoza W\xc5\x82och. Terytorium ksi\xc4\x99stwa ulega\xc5\x82o zmianom poprzez stulecia, jednak zawsze obejmowa\xc5\x82o znaczn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Lombardii z Mediolanem i Pawi\xc4\x85. W sk\xc5\x82ad ksi\xc4\x99stwa wchodzi\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Parma, ale w XVI wieku zosta\xc5\x82a oddzielona i wraz z okolicami utworzy\xc5\x82a oddzielne ksi\xc4\x99stwo.\n_START_SECTION_\nXIV-XV wiek\n_START_PARAGRAPH_\nKsi\xc4\x99stwo utworzone zosta\xc5\x82o w 1395 przez Galeazzo Viscontiego, kt\xc3\xb3ry jako Galeazzo I zosta\xc5\x82 pierwszym ksi\xc4\x99ciem Mediolanu. W 1447 wraz ze \xc5\x9bmierci\xc4\x85 ksi\xc4\x99cia Filipa Marii dynastia Viscontich wygas\xc5\x82a. Mediolan og\xc5\x82osi\xc5\x82 si\xc4\x99 republik\xc4\x85, nie zwa\xc5\xbcaj\xc4\x85c na fakt, \xc5\xbce wed\xc5\x82ug zawartych traktat\xc3\xb3w prawowitym dziedzicem opuszczonego tronu by\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Karol I Orlea\xc5\x84ski. Cho\xc4\x87 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Orleanu niezbyt energicznie dochodzi\xc5\x82 swych praw, republika nie trwa\xc5\x82a d\xc5\x82ugo. S\xc5\x82ynny awanturnik Franciszek Sforza, kt\xc3\xb3ry po\xc5\x9blubi\xc5\x82 c\xc3\xb3rk\xc4\x99 Viscontiego z nieprawego \xc5\x82o\xc5\xbca, opanowa\xc5\x82 Mediolan w 1450 i zasiad\xc5\x82 na jego tronie jako Franciszek I.\n_START_SECTION_\nXVI-XVII wiek\n_START_PARAGRAPH_\nW 1498 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Orleanu zasiad\xc5\x82 na tronie francuskim jako Ludwik XII i natychmiast zg\xc5\x82osi\xc5\x82 swoje pretensje do Mediolanu. W 1499 najecha\xc5\x82 zbrojnie Mediolan i wyrzuci\xc5\x82 dotychczasowego ksi\xc4\x99cia Ludwika Sforz\xc4\x99. Francuskie panowanie trwa\xc5\x82o do 1513, kiedy to z pomoc\xc4\x85 najemnik\xc3\xb3w szwajcarskich wypar\xc5\x82 Francuz\xc3\xb3w syn wyrzuconego Ludwika Maksymilian. Panowanie Maksymiliana nie trwa\xc5\x82o d\xc5\x82ugo, gdy\xc5\xbc ju\xc5\xbc w 1515 dosz\xc5\x82o do kolejnej inwazji francuskiej, tym razem z inicjatywy nowego kr\xc3\xb3la Franciszka I. Pr\xc3\xb3ba wyparcia Francuz\xc3\xb3w doprowadzi\xc5\x82a do bitwy pod Marignano, zako\xc5\x84czonej kl\xc4\x99sk\xc4\x85 Szwajcar\xc3\xb3w i uwi\xc4\x99zieniem wspieranego przez nich ksi\xc4\x99cia Maksymiliana. Wielkie zwyci\xc4\x99stwo w znacz\xc4\x85cym stopniu umocni\xc5\x82o francuskie panowanie nad Mediolanem. W 1521 wybuch\xc5\x82a kolejna wojna w\xc5\x82oska, a w rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej dosz\xc5\x82o do bitwy pod La Bicocca, zako\xc5\x84czonej zwyci\xc4\x99stwem wojsk austriacko-hiszpa\xc5\x84skich. Skutkiem tej bitwy m\xc5\x82odszy brat Maksymiliana zasiad\xc5\x82 na tronie w Mediolanie jako Franciszek II Sforza._NEWLINE_W nast\xc4\x99pstwie kl\xc4\x99ski Francuz\xc3\xb3w pod Pawi\xc4\x85 w 1525 cesarz i kr\xc3\xb3l Hiszpanii Karol V sta\xc5\x82 si\xc4\x99 dominuj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85 we W\xc5\x82oszech. Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Franciszek II postanowi\xc5\x82 w tym uk\xc5\x82adzie opowiedzie\xc4\x87 si\xc4\x99 przeciwko cesarzowi i w 1526 przyst\xc4\x85pi\xc5\x82 do ligi z Francj\xc4\x85, papie\xc5\xbcem Klemensem VII, Wenecj\xc4\x85, Angli\xc4\x85 i Florencj\xc4\x85. Skutkiem tego natychmiast zosta\xc5\x82 wyparty z Mediolanu przez wojska cesarskie. Zdo\xc5\x82a\xc5\x82 jednak zachowa\xc4\x87 kontrol\xc4\x99 nad wieloma innymi miastami w swym ksi\xc4\x99stwie. Wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Mediolanu w wyniku pokoju zawartego w Cambrai w 1529._NEWLINE_Gdy Franciszek II zmar\xc5\x82 bezpotomnie w 1535 ponownie pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 problem sukcesji tronu mediola\xc5\x84skiego. Pretensje zg\xc5\x82aszali zar\xc3\xb3wno cesarz, jak i kr\xc3\xb3l Francji, co ostatecznie doprowadzi\xc5\x82o do kolejnej serii wojen w\xc5\x82oskich. Cesarz utrzyma\xc5\x82 ksi\xc4\x99stwo w swych r\xc4\x99kach i postanowi\xc5\x82 przekaza\xc4\x87 je swemu synowi Filipowi. W\xc5\x82adza Hiszpanii nad ksi\xc4\x99stwem Mediolanu zosta\xc5\x82a ostatecznie uznana przez Francj\xc4\x99 w wyniku pokoju zawartego w Cateau-Cambr\xc3\xa9sis w 1559._NEWLINE_Wiek XVII \xe2\x80\x93 okres w\xc5\x82adzy hiszpa\xc5\x84skiej, by\xc5\x82 wiekiem stagnacji kulturalnej i ekonomicznej Ksi\xc4\x99stwa.\n_START_SECTION_\nXVIII wiek\n_START_PARAGRAPH_\nKsi\xc4\x99stwo Mediolanu pozosta\xc5\x82o w r\xc4\x99kach hiszpa\xc5\x84skich a\xc5\xbc do pocz\xc4\x85tku XVIII wieku, kiedy to podczas hiszpa\xc5\x84skiej wojny sukcesyjnej zdobyte zosta\xc5\x82o przez Austriak\xc3\xb3w (w 1706). Traktat w Baden w 1714, b\xc4\x99d\xc4\x85cy uzupe\xc5\x82nieniem ko\xc5\x84cz\xc4\x85cego wojn\xc4\x99 traktatu w Utrechcie, uprawomocni\xc5\x82 t\xc4\x85 zdobycz i pozostawi\xc5\x82 Mediolan w r\xc4\x99kach Austrii._NEWLINE_Na mocy konkordatu Marii Teresy z Benedyktem XIV zniesiono wiele klasztor\xc3\xb3w i ob\xc5\x82o\xc5\xbcono podatkami wiele d\xc3\xb3br ko\xc5\x9bcielnych. Ustawodawstwo niwelowa\xc5\x82o r\xc3\xb3\xc5\xbcnice spo\xc5\x82eczne. Reformatorskie impulsy z Wiednia Marii Teresy przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do o\xc5\xbcywienia mediola\xc5\x84skiej o\xc5\x9bwieconej elity. Gdy gubernatorem Mediolanu zosta\xc5\x82 Carlo Firmian (1759-1782) grupa ta uzyska\xc5\x82a wp\xc5\x82yw na rz\xc4\x85dy. Wprowadzone reformy gospodarcze i spo\xc5\x82eczne mia\xc5\x82y za promotor\xc3\xb3w takich wybitnych ekonomist\xc3\xb3w i prawnik\xc3\xb3w, jak: Pietro Verri, Gian-Rinaldo Carli i Cesare Beccaria. Zniesiono c\xc5\x82a wewn\xc4\x99trzne i dzier\xc5\xbcaw\xc4\x99 podatk\xc3\xb3w. Zako\xc5\x84czywszy w 1760 reform\xc4\x99 katastraln\xc4\x85 rz\xc4\x85d popiera\xc5\x82 rozw\xc3\xb3j rolnictwa i podejmowa\xc5\x82 wielkie roboty publiczne. Rozwin\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 przemys\xc5\x82 jedwabniczy. Mieszczanie nie zauwa\xc5\xbcali jednak tego przemys\xc5\x82u i inwestowali w rolnictwo, w kt\xc3\xb3rym zapanowa\xc5\x82 pe\xc5\x82ny kapitalizm._NEWLINE_O nowych technikach w rolnictwie g\xc5\x82osi\xc5\x82a za\xc5\x82o\xc5\xbcona w 1762 tzw. Accademia dei pugni (\xe2\x80\x9eStowarzyszenie pi\xc4\x99\xc5\x9bci\xe2\x80\x9d), kt\xc3\xb3ra zmieni\xc5\x82a si\xc4\x99 w redakcj\xc4\x99 pisma \xe2\x80\x9eIl Caff\xc3\xa9\xe2\x80\x9d, wychodz\xc4\x85cego w latach 1764-1765. Rol\xc4\x99 klub\xc3\xb3w politycznych odgrywa\xc5\x82y w Mediolanie liczne kawiarnie, st\xc4\x85d nazwa periodyku. Redaktorem pisma by\xc5\x82 Pietro Verri. Il Caff\xc3\xa9 to najwa\xc5\xbcniejsze pismo w\xc5\x82oskiego o\xc5\x9bwiecenia._NEWLINE_W o\xc5\x9bwieconym duchowie\xc5\x84stwie mediola\xc5\x84skim zapanowa\xc5\x82a specyficzna odmiana jansenizmu. Zgrupowani wok\xc3\xb3\xc5\x82 wydzia\xc5\x82u teologii uniwersytetu w Pawii tacy teologowie jak: Pietro Tamburini (1737-1827) i Giuseppe Zola (1739-1806) byli sk\xc5\x82\xc3\xb3ceni z Rzymem i stali si\xc4\x99 fundamentem przysz\xc5\x82ego lewicowego w\xc5\x82oskiego katolicyzmu czerwonego (cattolicismo rosso)._NEWLINE_Na uniwersytecie w Pawii wyk\xc5\x82adali tak znakomici matematycy i przyrodnicy jak: Roger Bo\xc5\xa1covi\xc4\x87, Lorenzo Mascheroni, Alessandro Volta i Lazzaro Spallanzani._NEWLINE_Gdy w 1786 cesarz J\xc3\xb3zef II Habsburg zni\xc3\xb3s\xc5\x82 senat mediola\xc5\x84ski w ramach pr\xc3\xb3b unifikacji Imperium Habsburg\xc3\xb3w, czemu sprzeciwili si\xc4\x99 zar\xc3\xb3wno mediola\xc5\x84scy konserwaty\xc5\x9bci, jak i libera\xc5\x82owie, da\xc5\x82o to pocz\xc4\x85tek w\xc5\x82oskiemu szerokiemu ruchowi patriotyczno-niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciowemu.\n_START_SECTION_\nNajazd napoleo\xc5\x84ski\n_START_PARAGRAPH_\nKsi\xc4\x99stwo pozosta\xc5\x82o w austriackich r\xc4\x99kach a\xc5\xbc do najazdu francuskiej armii pod wodz\xc4\x85 Napoleona Bonaparte w 1796. Na podstawie traktatu w Campo Formio w 1797 Austria zrzek\xc5\x82a si\xc4\x99 w\xc5\x82adzy nad ksi\xc4\x99stwem Mediolanu. Ksi\xc4\x99stwo zosta\xc5\x82o wkr\xc3\xb3tce zlikwidowane i wesz\xc5\x82o w sk\xc5\x82ad Republiki Cisalpi\xc5\x84skiej, stanowi\xc4\x85c jej centraln\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z Mediolanem w roli stolicy.'