b'\n_START_ARTICLE_\nG\xc3\xb3ry Sto\xc5\x82owe\n_START_SECTION_\nAdministracyjny\n_START_PARAGRAPH_\nWschodnia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 G\xc3\xb3r Sto\xc5\x82owych wraz ze Szczeli\xc5\x84cem Wielkim po\xc5\x82o\xc5\xbcona jest w Polsce, w woj. dolno\xc5\x9bl\xc4\x85skim, w powiecie k\xc5\x82odzkim. Do Polski nale\xc5\xbcy r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc najbardziej wysuni\xc4\x99ta na zach\xc3\xb3d cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 g\xc3\xb3r, pasmo Zawory, le\xc5\xbc\xc4\x85ca w powiatach kamiennog\xc3\xb3rskim i wa\xc5\x82brzyskim. \xc5\x9arodkowa cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 g\xc3\xb3r (pasma Broumovsk\xc3\xa9 st\xc4\x9bny i Adr\xc5\xa1pa\xc5\xa1skoteplick\xc3\xa9 sk\xc3\xa1ly) nale\xc5\xbcy do Czech, do kraju hradeckiego.\n_START_SECTION_\nRozw\xc3\xb3j rze\xc5\xbaby\n_START_PARAGRAPH_\nRozw\xc3\xb3j rze\xc5\xbaby G\xc3\xb3r Sto\xc5\x82owych rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 w chwili wycofania si\xc4\x99 morza g\xc3\xb3rnokredowego. Po wycofaniu si\xc4\x99 morza nast\xc4\x85pi\xc5\x82 d\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82y okres spokoju tektonicznego, wskutek czego powsta\xc5\x82a rozleg\xc5\x82a powierzchnia zr\xc3\xb3wnania (kt\xc3\xb3rej fragmenty zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w wierzchowinie G\xc3\xb3r Sto\xc5\x82owych \xe2\x80\x93 na wysoko\xc5\x9bci 850\xe2\x80\x93920 m n.p.m. \xe2\x80\x93 Szczeliniec Wielki, Szczeliniec Ma\xc5\x82y, Skalniak i Naro\xc5\xbcnik)._NEWLINE_Pod koniec \xc5\x9brodkowego oligocenu g\xc3\xb3ry zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 wypi\xc4\x99trza\xc4\x87, powierzchnia zr\xc3\xb3wnania zosta\xc5\x82a rozcz\xc5\x82onkowana i wyniesiona na r\xc3\xb3\xc5\xbcne wysoko\xc5\x9bci. W czasie trwania g\xc3\xb3rnego oligocenu i dolnego miocenu ukszta\xc5\x82towa\xc5\x82a si\xc4\x99 kolejna powierzchnia zr\xc3\xb3wnania (obecnie na wysoko\xc5\x9bci 500\xe2\x80\x93800 m n.p.m.), po czym w \xc5\x9brodkowym miocenie nast\xc4\x85pi\xc5\x82o kolejne wypi\xc4\x99trzenie, i do \xc5\x9brodkowego pliocenu wytworzy\xc5\x82 si\xc4\x99 trzeci, najni\xc5\xbcszy poziom zr\xc3\xb3wna\xc5\x84 (obecnie na wysoko\xc5\x9bci 400\xe2\x80\x93500 m). Pod koniec \xc5\x9brodkowego w i g\xc3\xb3rnym pliocenie nast\xc4\x85pi\xc5\x82y kolejne ruchy g\xc3\xb3rotw\xc3\xb3rcze, kt\xc3\xb3re ponownie wynios\xc5\x82y obszar G\xc3\xb3r Sto\xc5\x82owych. W zmiennym klimacie \xc5\x82awice g\xc3\xb3rnego piaskowca ciosowego ulega\xc5\x82y intensywnym procesom wietrzenia, powsta\xc5\x82y bezodp\xc5\x82ywowe niecki typu bolson\xc3\xb3w, przez co powsta\xc5\x82y formy charakterystyczne dla wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych rejon\xc3\xb3w subtropikalnych i sawannowych \xe2\x80\x93 st\xc4\x85d okre\xc5\x9blenie Sawanna \xc5\x81\xc4\x99\xc5\xbcycka. W plejstocenie, wskutek och\xc5\x82odzenia klimatu powsta\xc5\x82y rumowiska skalne i torfowiska wysokie.\n_START_SECTION_\nEuropejski dzia\xc5\x82 w\xc3\xb3d\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc3\xb3ry Sto\xc5\x82owe le\xc5\xbc\xc4\x85 na europejskim dziale wodnym, rozdzielaj\xc4\x85cym wody m\xc3\xb3rz Ba\xc5\x82tyckiego i P\xc3\xb3\xc5\x82nocnego.\n_START_SECTION_\nWody powierzchniowe\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc3\xb3ry Sto\xc5\x82owe odwadniane s\xc4\x85 przez trzy rzeki. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zachodni\xc4\x85 (w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci le\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 w Czechach) odwadnia lewobrze\xc5\xbcny dop\xc5\x82yw \xc5\x81aby, rzeka Metuje (dop\xc5\x82ywy: Czermnica (rzeka), Kudowski Potok, Brlenka, Klikawa, Da\xc5\x84cz\xc3\xb3wka). Po\xc5\x82udniowo-wschodni\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 g\xc3\xb3r odwadniaj\xc4\x85 rzeki \xc5\x9acinawka (dop\xc5\x82ywy: Po\xc5\x9bna, Cedron) oraz Bystrzyca Dusznicka (dop\xc5\x82ywy: Kamienny Potok, Czerwona Woda, Cicha, Toczek), b\xc4\x99d\xc4\x85ce lewobrze\xc5\xbcnymi dop\xc5\x82ywami Odry.\n_START_SECTION_\nWody podziemne\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82a wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce w G\xc3\xb3rach Sto\xc5\x82owych zaliczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do typu \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 warstwowych, wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 nich wyst\xc4\x99puje na kontakcie piaskowc\xc3\xb3w ciosowych z nieprzepuszczalnymi marglami.\n_START_SECTION_\nWody mineralne\n_START_PARAGRAPH_\nG\xc3\xb3ry Sto\xc5\x82owe zbudowane s\xc4\x85 z warstw porowatych, \xc5\x82atwo wch\xc5\x82aniaj\xc4\x85cych wod\xc4\x99 piaskowc\xc3\xb3w i nieprzepuszczalnych, lecz poprzecinanych uskokami margli, co sprzyja wyst\xc4\x99powaniu w\xc3\xb3d mineralnych. W okolicy istnieje wiele znanych uzdrowisk, takich jak Duszniki-Zdr\xc3\xb3j (szczawy wodorow\xc4\x99glanowe, wapniowo-magnezowe, sodowe i \xc5\xbcelaziste), Polanica-Zdr\xc3\xb3j (szczawy alkaliczno-ziemne i alkaliczno-ziemno-\xc5\xbcelaziste), Kudowa-Zdr\xc3\xb3j (wody arsenowe).\n_START_SECTION_\n\xc5\x81\xc4\x85ki\n_START_PARAGRAPH_\nNa \xc5\x82\xc4\x85kach G\xc3\xb3r Sto\xc5\x82owych wyst\xc4\x99puje uwa\xc5\xbcany za symbol ziemi k\xc5\x82odzkiej pe\xc5\x82nik europejski Trollius europaeus, zwany tu r\xc3\xb3\xc5\xbc\xc4\x85 k\xc5\x82odzk\xc4\x85 (niem. Glatzer Rose). Interesuj\xc4\x85ce s\xc4\x85 tu r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce m.in. wok\xc3\xb3\xc5\x82 Ska\xc5\x82ek \xc5\x81\xc4\x99\xc5\xbcyckich \xc5\x82\xc4\x85ki ostro\xc5\xbceniowe Cirsietum rivularis i \xc5\x82\xc4\x85ki ostro\xc5\xbceniowo-rdestowe wok\xc3\xb3\xc5\x82 Kar\xc5\x82owa i Pasterki.\n_START_SECTION_\nRo\xc5\x9bliny cieniolubne\n_START_PARAGRAPH_\nW G\xc3\xb3rach Sto\xc5\x82owych w zacienionych i wilgotnych szczelinach skalnych wyst\xc4\x99puje wiele ro\xc5\x9blin cieniolubnych i higrofilnych. Szczeg\xc3\xb3lnie bogata jest flora zarodnikowa, wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 pod tym wzgl\xc4\x99dem zw\xc5\x82aszcza zbocza Rogowej Kopy i Szczeli\xc5\x84ca Wielkiego, gdzie znajduje si\xc4\x99 np. jedyne w Europie \xc5\x9arodkowej stanowisko jednego z gatunk\xc3\xb3w w\xc4\x85trobowc\xc3\xb3w. Na terenie pasma w\xc5\x9br\xc3\xb3d przedstawicieli mch\xc3\xb3w i w\xc4\x85trobowc\xc3\xb3w wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc endemity i gatunki reliktowe.\n_START_SECTION_\nRo\xc5\x9bliny kserotermiczne\n_START_PARAGRAPH_\nNa nagrzanych s\xc5\x82o\xc5\x84cem ska\xc5\x82ach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 zespo\xc5\x82y ro\xc5\x9blinno\xc5\x9bci kserotermicznej.\n_START_SECTION_\nRo\xc5\x9bliny chronione\n_START_PARAGRAPH_\nWiele z wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych w G\xc3\xb3rach Sto\xc5\x82owych ro\xc5\x9blin znajduje si\xc4\x99 pod ochron\xc4\x85, s\xc4\x85 to m.in. arnika g\xc3\xb3rska, barwinek pospolity, cis pospolity (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie stanowiska antropogeniczne), dziewi\xc4\x99\xc4\x87si\xc5\x82 bez\xc5\x82odygowy, goryczka orz\xc4\x99siona, lilia z\xc5\x82otog\xc5\x82\xc3\xb3w, parzyd\xc5\x82o le\xc5\x9bne, \xc5\x9bnie\xc5\xbcyczka przebi\xc5\x9bnieg, \xc5\x9bnie\xc5\xbcyca wiosenna, rosiczka okr\xc4\x85g\xc5\x82olistna, storczyk m\xc4\x99ski, storczyk bzowy, kuku\xc5\x82ka Fuchsa, kuku\xc5\x82ka szerokolistna, wid\xc5\x82ak wroniec, wid\xc5\x82ak go\xc5\xbadzisty, wawrzynek wilcze\xc5\x82yko, zimowit jesienny, sosna drzewokosa. Poza sosn\xc4\x85 drzewokos\xc4\x85 s\xc4\x85 to ro\xc5\x9bliny typowe dla wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci pasm sudeckich.\n_START_SECTION_\nFauna\n_START_PARAGRAPH_\nW podziale faunistycznym Polski G\xc3\xb3ry Sto\xc5\x82owe nale\xc5\xbc\xc4\x85 do cz\xc4\x99\xc5\x9bci zachodniosudeckiej, kt\xc3\xb3ra charakteryzuje si\xc4\x99 brakiem gatunk\xc3\xb3w karpackich i wyst\xc4\x99powaniem w kierunku zachodnim coraz wi\xc4\x99kszej liczby gatunk\xc3\xb3w alpejskich._NEWLINE_Z powodu du\xc5\xbcego zalesienia regionu w g\xc3\xb3rach tych mo\xc5\xbcna spotka\xc4\x87 typowo le\xc5\x9bne gatunki zwierz\xc4\x85t, takie jak jele\xc5\x84, sarna lub dzik. Inne ssaki wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce tu, to na przyk\xc5\x82ad borsuk, popielica i orzesznica. W\xc5\x9br\xc3\xb3d ptak\xc3\xb3w najwi\xc4\x99cej wyst\xc4\x99puje gatunk\xc3\xb3w charakterystycznych dla bor\xc3\xb3w, np. sikora sosn\xc3\xb3wka, mysikr\xc3\xb3lik, pliszka g\xc3\xb3rska, rudzik. Wiele gatunk\xc3\xb3w jest bardzo rzadkich: jarz\xc4\x85bek, s\xc5\x82onka, bocian czarny, trzmielojad, kobuz czy s\xc3\xb3weczka i w\xc5\x82ochatka (charakterystyczne dla tajgi)._NEWLINE_Przez G\xc3\xb3ry Sto\xc5\x82owe przebiega zachodnia granica wyst\xc4\x99powania \xc5\x9blimaka karpackiego, do ciekawszych gatunk\xc3\xb3w \xc5\x9blimak\xc3\xb3w wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych tu zalicza si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jeden z najmniejszych polskich \xc5\x9blimak\xc3\xb3w, \xc5\x9bwidrzyk st\xc4\x99piony. W pobli\xc5\xbcu potok\xc3\xb3w mo\xc5\xbcemy natkn\xc4\x85\xc4\x87 si\xc4\x99 na salamandr\xc4\x99 plamist\xc4\x85, na ska\xc5\x82ach wygrzewa si\xc4\x99 czasem \xc5\xbcmija zygzakowata. W okolicy granicy polsko-czeskiej wyst\xc4\x99puje sprowadzony tu z Korsyki muflon. Bardzo bogata jest fauna paj\xc4\x99czak\xc3\xb3w, wiele z nich wyst\xc4\x99puje jedynie tutaj.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nHistoria G\xc3\xb3r Sto\xc5\x82owych jest \xc5\x9bci\xc5\x9ble powi\xc4\x85zana z histori\xc4\x85 ziemi k\xc5\x82odzkiej. Przez obszary s\xc4\x85siaduj\xc4\x85ce z G\xc3\xb3rami Sto\xc5\x82owymi ju\xc5\xbc w staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci przechodzi\xc5\x82y szlaki handlowe, wzd\xc5\x82u\xc5\xbc kt\xc3\xb3rych powstawa\xc5\x82y osady. Pierwsze wzmianki o wsiach w regionie pochodz\xc4\x85 z XIV w. Szlak\xc3\xb3w handlowych strzeg\xc5\x82y wtedy warowne grody, takie jak Zamek Homole, N\xc3\xa1chod, Radk\xc3\xb3w i Ratno. Zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 wtedy wykszta\xc5\x82ca\xc4\x87 jednostki, kt\xc3\xb3re p\xc3\xb3\xc5\xbaniej okre\xc5\x9blono mianami Pa\xc5\x84stewko Homolskie (Duszniki, Lewin K\xc5\x82odzki i okoliczne wsie), Broumowszczyzna i Pa\xc5\x84stewko N\xc3\xa1chodskie. W XIV w. zacz\xc4\x99to przeprowadza\xc4\x87 kolonizacj\xc4\x99 na prawie niemieckim prawo magdeburskie, w oparciu g\xc5\x82\xc3\xb3wnie o miejscow\xc4\x85 ludno\xc5\x9b\xc4\x87 pochodzenia s\xc5\x82owia\xc5\x84skiego._NEWLINE_W I po\xc5\x82. XV w. na ziemi\xc4\x99 k\xc5\x82odzk\xc4\x85 spad\xc5\x82y najazdy husyt\xc3\xb3w, najbardziej niszczycielskie w latach 1425\xe2\x80\x931434, kiedy to np. zdobyto i spalono Radk\xc3\xb3w, sta\xc5\x82a si\xc4\x99 ona wtedy baz\xc4\x85 dla wojsk czeskich, przez co zosta\xc5\x82a kilkakrotnie spustoszona i przez ponad sto lat d\xc5\xbawiga\xc5\x82a si\xc4\x99 z ruin. Husyci oszcz\xc4\x99dzali ludno\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc5\x82owia\xc5\x84sk\xc4\x85, przez co region G\xc3\xb3r Sto\xc5\x82owych ucierpia\xc5\x82 stosunkowo ma\xc5\x82o. W 1459 r. kr\xc3\xb3l czeski, Jerzy z Podiebrad\xc3\xb3w ustanowi\xc5\x82 ziemi\xc4\x99 k\xc5\x82odzk\xc4\x85 samodzielnym hrabstwem. W 1526 ziemia k\xc5\x82odzka wraz z Czechami i \xc5\x9al\xc4\x85skiem dosta\xc5\x82a si\xc4\x99 pod panowanie Habsburg\xc3\xb3w. W ponadstuletnim okresie pokoju rozwin\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 tu tkactwo, sukiennictwo i papiernictwo, w Kudowie, Polanicy i Dusznikach wybudowano pierwsze obiekty zdrojowe._NEWLINE_W I po\xc5\x82. XVII w. przez Europ\xc4\x99 przetoczy\xc5\x82a si\xc4\x99 wojna trzydziestoletnia, po kt\xc3\xb3rej ziemia k\xc5\x82odzka potrzebowa\xc5\x82a kolejnego wieku na odbudow\xc4\x99. Nast\xc4\x99pnie zn\xc3\xb3w ponios\xc5\x82a spore straty w czasie wojen \xc5\x9bl\xc4\x85skich, po kt\xc3\xb3rych w 1763 r. zosta\xc5\x82a w\xc5\x82\xc4\x85czona do Prus. W tym czasie do ziemi k\xc5\x82odzkiej zosta\xc5\x82a w\xc5\x82\xc4\x85czona Kudowa z okolic\xc4\x85._NEWLINE_W XIX w. w G\xc3\xb3rach Sto\xc5\x82owych rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 rozw\xc3\xb3j turystyki, kt\xc3\xb3remu sprzyja\xc5\x82a budowa nowych trakt\xc3\xb3w komunikacyjnych (w 1890 r. linia kolejowa z K\xc5\x82odzka do Szczytnej przez Polanic\xc4\x99, w 1902 r. przed\xc5\x82u\xc5\xbcona do Dusznik i w 1905 r. do Kudowy-Zdroju. W 1903 r. zbudowano lini\xc4\x99 ze \xc5\x9acinawki \xc5\x9aredniej do Radkowa, a w 1870 Droga Stu Zakr\xc4\x99t\xc3\xb3w)._NEWLINE_W czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej na terenie G\xc3\xb3r Sto\xc5\x82owych nie prowadzono dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych, teren zosta\xc5\x82 w\xc5\x82\xc4\x85czony do Polski po kapitulacji III Rzeszy, jednak do Kudowy Zdroju i jej okolic ro\xc5\x9bcili sobie pretensje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Czesi, kt\xc3\xb3rzy wkroczyli na terytorium ziemi k\xc5\x82odzkiej, by odebra\xc4\x87 j\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85. Po wojnie na ten obszar przesiedlono Polak\xc3\xb3w (m.in. z Kres\xc3\xb3w Wschodnich), wybudowano kilka fabryk, wprawdzie niewielkich, jednak\xc5\xbce uci\xc4\x85\xc5\xbcliwych dla \xc5\x9brodowiska (np. huta szk\xc5\x82a w Szczytnej, zak\xc5\x82ady w\xc5\x82\xc3\xb3kiennicze w Kudowie Zdroju). Prywatne pensjonaty zamieniono na zak\xc5\x82adowe o\xc5\x9brodki wczasowe._NEWLINE_Po zmianie ustroju w Polsce w 1989 r. wiele nierentownych zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w przemys\xc5\x82owych upad\xc5\x82o. Obecnie najwi\xc4\x99ksze znaczenie w regionie maj\xc4\x85 Zak\xc5\x82ady Elektrotechniki Motoryzacyjnej w Dusznikach-Zdroju, Zetkama w \xc5\x9acinawce \xc5\x9aredniej oraz rozlewnie wody mineralnej w Polanicy i Jeleniowie. Stopniowo polepsza si\xc4\x99 tak\xc5\xbce infrastruktura turystyczna.\n_START_SECTION_\nWspinaczka\n_START_PARAGRAPH_\nTereny G\xc3\xb3r Sto\xc5\x82owych s\xc4\x85 znakomitym miejscem do uprawiania wspinaczki. Wspinaczkow\xc4\x85 eksploracj\xc4\x99 tych teren\xc3\xb3w rozpocz\xc4\x99li niemieccy wspinacze skalni ok. 1910 roku i kontynuowali oni t\xc4\x99 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 a\xc5\xbc do II wojny \xc5\x9bwiatowej. Grupa wspinaczy z sakso\xc5\x84skiego klubu wspinaczkowego, zdoby\xc5\x82a wszystkie wolno stoj\xc4\x85ce ska\xc5\x82ki na terenie Szczeli\xc5\x84ca Wielkiego, Ma\xc5\x82ego oraz wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z obszaru Naro\xc5\xbcnika, Skalnych Grzyb\xc3\xb3w, Radkowskich Ska\xc5\x82 i Starego Biwaku. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 nazw ska\xc5\x82ek, stosowanych przez wspinaczy w tym rejonie pochodzi z przewodnika wspinaczkowego wydanego w 1936 r. przez niemieckich wspinaczy. Nazwy te rzadko s\xc4\x85 to\xc5\xbcsame z nazwami wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cymi w przewodnikach turystycznych, kt\xc3\xb3rych autorzy maj\xc4\x85 bardzo mgliste poj\xc4\x99cie o rozmieszczeniu poszczeg\xc3\xb3lnych ska\xc5\x82 i nazywaj\xc4\x85 je cz\xc4\x99sto wed\xc5\x82ug w\xc5\x82asnego uznania._NEWLINE_Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej teren ten zosta\xc5\x82 zapomniany przez wspinaczy na d\xc5\x82ugie lata. Niemcy z NRD nie mogli tu jeszcze przyje\xc5\xbcd\xc5\xbca\xc4\x87, za\xc5\x9b polscy wspinacze nie mieli tradycji wspinania si\xc4\x99 w tego rodzaju piaskowcowych formacjach skalnych._NEWLINE_Niewielka grupka sakso\xc5\x84skich wspinaczy pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 tu dopiero pod koniec lat 60. z Horstem Dievockiem na czele, kt\xc3\xb3ry zna\xc5\x82 te tereny jeszcze z dzieci\xc5\x84stwa. Grupka ta zosta\xc5\x82a jednak szybko przep\xc4\x99dzona przez WOP, kt\xc3\xb3ry podejrzewa\xc5\x82 wspinaczy niemieckich o jakie\xc5\x9b bli\xc5\xbcej nieokre\xc5\x9blone dzia\xc5\x82ania dywersyjno-szpiegowskie. Sam Horst Diele zosta\xc5\x82 nawet osadzony czasowo w areszcie i by\xc5\x82 przez kilka dni przes\xc5\x82uchiwany przez polski kontrwywiad, po czym zakazano mu wjazdu do Polski na d\xc5\x82ugie lata._NEWLINE_Polscy wspinacze \xe2\x80\x93 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z \xc5\x81\xc3\xb3dzkiego Klubu Wysokog\xc3\xb3rskiego oraz Dolno\xc5\x9bl\xc4\x85skiego Klubu Wysokog\xc3\xb3rskiego pojawili si\xc4\x99 tu dopiero w latach 80. Jednym z inspirator\xc3\xb3w polskiej eksploracji tego terenu by\xc5\x82 Jan Fija\xc5\x82kowski z \xc5\x81odzi, kt\xc3\xb3ry pozna\xc5\x82 przypadkiem w Ska\xc5\x82kach Sakso\xc5\x84skich Horsta Dievocka, a ten podarowa\xc5\x82 mu stary niemiecki przewodnik wspinaczkowy po G\xc3\xb3rach Sto\xc5\x82owych. Sam Horst m\xc3\xb3g\xc5\x82 ponownie zacz\xc4\x85\xc4\x87 si\xc4\x99 wspina\xc4\x87 w tym terenie dopiero po upadku muru berli\xc5\x84skiego. Najbardziej intensywna eksploracja tego terenu wspinaczkowego mia\xc5\x82a miejsce w pierwszej po\xc5\x82owie lat 90._NEWLINE_W \xc5\x9brodowisku polskich wspinaczy ca\xc5\x82y obszar G\xc3\xb3r Sto\xc5\x82owych okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 mianem Hejszowiny. Od 1997 r. wspinaczka w rejonie Szczeli\xc5\x84ca Wielkiego jest ob\xc5\x82o\xc5\xbcona licznymi restrykcjami przez zarz\xc4\x85d Parku Narodowego G\xc3\xb3r Sto\xc5\x82owych. Obecnie obowi\xc4\x85zuje zakaz wspinania si\xc4\x99 na wolno stoj\xc4\x85ce ska\xc5\x82ki na szczycie masywu Szczeli\xc5\x84ca i dozwolone jest tylko wspinanie si\xc4\x99 po dolnych \xc5\x9bcianach masywu. Jednak nawet dost\xc4\x99p do dolnych \xc5\x9bcian jest ob\xc5\x82o\xc5\xbcony limitem 150 przej\xc5\x9b\xc4\x87 rocznie. Ponadto wolno si\xc4\x99 wspina\xc4\x87 w rejonach: Filary Skalne, Radkowskie Ska\xc5\x82y, Naro\xc5\xbcnik, Kopa \xc5\x9amierci, Stary Biwak. _NEWLINE_Aby m\xc3\xb3c si\xc4\x99 wspina\xc4\x87 po stronie czeskiej, nale\xc5\xbcy by\xc4\x87 cz\xc5\x82onkiem klubu zrzeszonego w UIAA, wspina\xc4\x87 mo\xc5\xbcna si\xc4\x99 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie w wyznaczonych obszarach; w niekt\xc3\xb3rych rejonach wspinaczka jest zabroniona. Do najbardziej znanych teren\xc3\xb3w wspinaczkowych po czeskiej stronie zaliczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 Broumovsk\xc3\xa9 st\xc4\x9bny, Adr\xc5\xa1pa\xc5\xa1sko-teplick\xc3\xa9 sk\xc3\xa1ly i Wzniesienie Osta\xc5\xa1a._NEWLINE_W ca\xc5\x82ym rejonie, zar\xc3\xb3wno po czeskiej, jak i polskiej stronie zabronione jest stosowanie metalowego sprz\xc4\x99tu asekuracyjnego (zamiast tego stosuje si\xc4\x99 tzw. w\xc4\x99ze\xc5\x82ki) i wspinania si\xc4\x99 po mokrej skale. Obie zasady wynikaj\xc4\x85 z faktu, \xc5\xbce piaskowiec jest bardzo kruch\xc4\x85 ska\xc5\x82\xc4\x85, kt\xc3\xb3rej wytrzyma\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 mechaniczna bardzo spada, gdy ska\xc5\x82a jest nasycona wilgoci\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nTurystyka rowerowa\n_START_PARAGRAPH_\nPrzez G\xc3\xb3ry Sto\xc5\x82owe prowadz\xc4\x85 mi\xc4\x99dzynarodowe trasy rowerowe \xe2\x80\x9eG\xc3\xb3ry Sto\xc5\x82owe\xe2\x80\x9d, oznaczona kolorem niebieskim o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 125\xc2\xa0km \xe2\x80\x93 (w tym 64\xc2\xa0km po stronie polskiej i 61 po stronie czeskiej) i \xe2\x80\x9e\xc5\x9aciany\xe2\x80\x9d oznaczony kolorem czerwonym \xe2\x80\x93 po\xc5\x82ow\xc4\x99 kr\xc3\xb3tszy. Obie te trasy s\xc4\x85 poprowadzone prawie wy\xc5\x82\xc4\x85cznie po drogach utwardzonych i s\xc4\x85 przeznaczone dla kolarzy trekingowych. Od 2003 r. sie\xc4\x87 tras rowerowych po polskiej stronie jest sukcesywnie rozwijana. Aktualnie istniej\xc4\x85 ju\xc5\xbc 3. trasy rowerowe dla kolarzy g\xc3\xb3rskich. W 2005 r. otwarto nowy g\xc3\xb3rski szlak rowerowy z Pasterki na Machovsk\xc3\xbd K\xc5\x99\xc3\xad\xc5\xbe, kt\xc3\xb3ry po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 czesk\xc4\x85 i polsk\xc4\x85 sie\xc4\x87 szlak\xc3\xb3w rowerowych przeznaczonych dla kolarzy g\xc3\xb3rskich. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 spo\xc5\x9br\xc3\xb3d szlak\xc3\xb3w pieszych w G\xc3\xb3rach Sto\xc5\x82owych nadaje si\xc4\x99 do jazdy na rowerze, mo\xc5\xbcna tu jednak natkn\xc4\x85\xc4\x87 si\xc4\x99 na niespodzianki w postaci \xc5\x9bcie\xc5\xbcek zawalonych na d\xc5\x82ugich odcinkach \xc5\x9bci\xc4\x99tymi ga\xc5\x82\xc4\x99ziami, \xc5\x9bcie\xc5\xbcek prowadz\xc4\x85cych przez grz\xc4\x99zawiska, stromych schod\xc3\xb3w i w\xc4\x85skich przej\xc5\x9b\xc4\x87 mi\xc4\x99dzy ska\xc5\x82kami. Jazda po pieszych szlakach na terenie Parku Narodowego rowerem jest jednak formalnie zakazana._NEWLINE_Po stronie czeskiej, gdzie turystyka rowerowa jest o wiele popularniejsza, istnieje od dawna rozbudowana sie\xc4\x87 tras wytyczonych specjalnie dla rower\xc3\xb3w licz\xc4\x85ca kilkadziesi\xc4\x85t r\xc3\xb3\xc5\xbcnych szlak\xc3\xb3w. Podobnie jak po polskiej stronie jazda po szlakach pieszych jest zabroniona w obszarach chronionych, chyba \xc5\xbce po szlaku pieszym prowadzi jednocze\xc5\x9bnie szlak rowerowy. Na tych odcinkach piesi maj\xc4\x85 jednak pierwsze\xc5\x84stwo przed rowerzystami.'