b'\n_START_ARTICLE_\nApatozaur\n_START_SECTION_\nBudowa\n_START_PARAGRAPH_\nApatozaur by\xc5\x82 du\xc5\xbcym czworono\xc5\xbcnym zwierz\xc4\x99ciem o d\xc5\x82ugiej szyi, biczowatym ogonie i niewielkiej g\xc5\x82owie. Jego kr\xc4\x99gi szyjne by\xc5\x82y kr\xc3\xb3tsze i ci\xc4\x99\xc5\xbcej zbudowane ni\xc5\xbc te wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce u jego kuzyna \xe2\x80\x93 diplodoka. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ko\xc5\x9bci n\xc3\xb3g apatozaura by\xc5\x82y masywniejsze i d\xc5\x82u\xc5\xbcsze ni\xc5\xbc u diplodoka, co sugeruje wi\xc4\x99kszy ci\xc4\x99\xc5\xbcar tego pierwszego. Ko\xc5\x84czyny apatozaura by\xc5\x82y uzbrojone w jeden du\xc5\xbcy pazur i trzy mniejsze. \xc3\x93w zauropod osi\xc4\x85ga\xc5\x82 maksymalnie 26 m d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci i 24-32 t wagi \xe2\x80\x93 mniej wi\xc4\x99cej tyle co cztery razem wzi\xc4\x99te s\xc5\x82onie afryka\xc5\x84skie. \xe2\x80\x9eOszuka\xc5\x84czy jaszczur\xe2\x80\x9d posiada\xc5\x82 d\xc5\x82ugi biczowaty ogon, s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cy najprawdopodobniej do porozumiewania si\xc4\x99 lub do obrony przed drapie\xc5\xbcnikami, np. allozaurem.\n_START_SECTION_\nPaleobiologia\n_START_PARAGRAPH_\nPocz\xc4\x85tkowo uwa\xc5\xbcano, \xc5\xbce zauropody, np. apatozaur, by\xc5\x82y zbyt masywne, by utrzyma\xc4\x87 swoje cielsko na l\xc4\x85dzie, i prowadzi\xc5\x82y wodny tryb \xc5\xbcycia. Ostatnie badania \xc5\x9bwiadcz\xc4\x85 jednak, \xc5\xbce wbrew starszym teoriom by\xc5\x82y do tego zdolne. Apatozaur \xc5\xbcerowa\xc5\x82 nisko na ziemi, a jego d\xc5\x82ugi ogon stanowi\xc5\x82 przeciwwag\xc4\x99 dla szyi. Niegdy\xc5\x9b apatozaury i innych przedstawicieli Diplodocidae przedstawiano jako \xc5\xbceruj\xc4\x85cych w koronach drzew. Ostatnie badania wykaza\xc5\x82y jednak, \xc5\xbce szyje przedstawicieli tej grupy by\xc5\x82y mniej gi\xc4\x99tkie, ni\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej przypuszczano, i uniemo\xc5\xbcliwia\xc5\x82y taki spos\xc3\xb3b \xc5\xbcerowania. Apatozaur po\xc5\x82ama\xc5\x82by sobie szyj\xc4\x99, gdyby pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 j\xc4\x85 ustawi\xc4\x87 prostopadle do tu\xc5\x82owia. Obecnie uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 wi\xc4\x99c, \xc5\xbce apatozaury \xc5\xbcerowa\xc5\x82y nisko nad ziemi\xc4\x85, \xc5\xbcywi\xc4\x85c si\xc4\x99 niskopiennymi ro\xc5\x9blinami, takimi jak paprocie. Ponadto serce apatozaura, jak niekt\xc3\xb3rzy twierdz\xc4\x85, nie by\xc5\x82oby w stanie pompowa\xc4\x87 krwi do m\xc3\xb3zgu, gdyby szyja apatozaura by\xc5\x82a podniesiona do g\xc3\xb3ry. W 2008 na terenach Quarry Five (formacja Morrison, Kolorado) znaleziono \xc5\x9blady m\xc5\x82odych apatozaur\xc3\xb3w. Sugeruj\xc4\x85 one, \xc5\xbce zwierz\xc4\x99ta te porusza\xc5\x82y ko\xc5\x84czynami tylnymi w spos\xc3\xb3b podobny do wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej jaszczurki \xe2\x80\x93 bazyliszka.\n_START_SECTION_\nOgon\n_START_PARAGRAPH_\nW wydanym w listopadzie 1997 numerze pisma \xe2\x80\x9eDiscover Magazine\xe2\x80\x9d og\xc5\x82oszono wyniki bada\xc5\x84 nad ogonami apatozaur\xc3\xb3w przeprowadzone przez Nathana Myhrvolda z firmy Microsoft. Komputerowa symulacja wykaza\xc5\x82a, \xc5\xbce podczas uderzenia ogon wydawa\xc5\x82 d\xc5\xbawi\xc4\x99k przekraczaj\xc4\x85cy 200 decybeli, czyli wytwarza\xc5\x82 ha\xc5\x82as podobny do huku wystrza\xc5\x82u z armaty.\n_START_SECTION_\nKlasyfikacja i gatunki\n_START_PARAGRAPH_\nApatozaur nale\xc5\xbcy do rodziny Diplodocidae \xe2\x80\x93 grupy gigantycznych zauropod\xc3\xb3w, obejmuj\xc4\x85cej najwi\xc4\x99ksze zwierz\xc4\x99ta wszech czas\xc3\xb3w, a by\xc4\x87 mo\xc5\xbce najd\xc5\x82u\xc5\xbcsze (o ile amficelias naprawd\xc4\x99 istnia\xc5\x82). Nale\xc5\xbca\xc5\x82y do niej takie zauropody, jak: diplodok, superzaur oraz barozaur. Apatozaura zalicza si\xc4\x99 do podrodziny Apatosaurinae. Jego najbli\xc5\xbcszymi krewnymi mog\xc5\x82y by\xc4\x87 rodzaje Suuwassaea, Supersaurus i Eobrontosaurus. W 1877 Othniel Charles Marsh wyda\xc5\x82 opis A. ajax. W 1879 znalaz\xc5\x82 bardziej kompletny szkielet zauropoda. Uzna\xc5\x82 go za nale\xc5\xbc\xc4\x85cy do nowego gatunku dinozaura, kt\xc3\xb3ry opisa\xc5\x82 pod nazw\xc4\x85 Brontosaurus excelsus. Elmer Riggs wskaza\xc5\x82 na zaskakuj\xc4\x85ce podobie\xc5\x84stwa mi\xc4\x99dzy brontozaurem a apatozaurem i uzna\xc5\x82, \xc5\xbce B. excelsus w rzeczywisto\xc5\x9bci nale\xc5\xbcy do nowego gatunku apatozaura \xe2\x80\x93 A. excelsus. Zgodnie z zasadami ICZN m\xc3\xb3wi\xc4\x85cymi, \xc5\xbce w przypadku synonim\xc3\xb3w nazw\xc4\x85 obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85c\xc4\x85 ma by\xc4\x87 ta wcze\xc5\x9bniejsza, brontozaura do niedawna uwa\xc5\xbcano za ni\xc5\xbcszy rang\xc4\x85 synonim apatozaura. Szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owe badanie opublikowane w 2015 roku wykaza\xc5\x82o istotne r\xc3\xb3\xc5\xbcnice mi\xc4\x99dzy apatozaurami a brontozaurami, wi\xc4\x99c nazwa "brontozaur" wr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do u\xc5\xbcycia._NEWLINE_W 1993 w formacji Morrison znaleziono prawie kompletny szkielet apatozaura. Jest on obecnie wystawiony w Narodowym Muzeum Nauki w Tokio. Dostarczy\xc5\x82 wielu danych anatomicznych pozwalaj\xc4\x85cych ustali\xc4\x87 taksonomi\xc4\x99 apatozaura. Obecnie za wa\xc5\xbcne uznaje si\xc4\x99 nast\xc4\x99puj\xc4\x85ce gatunki apatozaura: A. ajax (gatunek typowy), A. louisae, Analizy kladystyczne wykaza\xc5\x82y, \xc5\xbce wystawiony w Tokio okaz apatozaura mo\xc5\xbce nale\xc5\xbce\xc4\x87 do A. ajax.\n_START_SECTION_\nZnane gatunki apatozaura\n_START_PARAGRAPH_\nA. ajax (Marsh, 1877)_NEWLINE__NEWLINE_Miejsce wyst\xc4\x99powania: formacja Morrison, Wyoming i Kolorado (Ameryka P\xc3\xb3\xc5\x82nocna). _NEWLINE__NEWLINE_Czas wyst\xc4\x99powanie: kimeryd-tyton (p\xc3\xb3\xc5\xbana jura) _NEWLINE__NEWLINE_Materia\xc5\x82 kopalny: dwa niekompletne szkielety, puszki m\xc3\xb3zgowe. _NEWLINE__NEWLINE_Inne informacje: Gatunek typowy. Jego nazwa gatunkowa pochodzi od Ajaksa \xe2\x80\x93 postaci z mitologii greckiej. _NEWLINE_A. alenquerensis (Lapparent i Zybszewski, 1957) _NEWLINE__NEWLINE_Miejsce wyst\xc4\x99powania: prowincja Estremadura, Portugalia (Europa)_NEWLINE__NEWLINE_Czas wyst\xc4\x99powania: oksford-kimeryd (p\xc3\xb3\xc5\xbana jura) _NEWLINE__NEWLINE_Materia\xc5\x82 kopalny: niekompletny szkielet z ponad setk\xc4\x85 gastrolit\xc3\xb3w _NEWLINE__NEWLINE_Inne informacje: obecnie uznawany za synonim Lourinhasaurus alenquerensis (Dantas i inni, 1998) _NEWLINE_ _NEWLINE_A. grandis (Marsh, 1877) _NEWLINE__NEWLINE_Miejsce wyst\xc4\x99powania: formacja Morrison, Kolorado, Montana, Wyoming (Ameryka P\xc3\xb3\xc5\x82nocna) _NEWLINE__NEWLINE_Czas wyst\xc4\x99powania: kimeryd-tyton (p\xc3\xb3\xc5\xbana jura) _NEWLINE__NEWLINE_Materia\xc5\x82 kopalny: co najmniej sze\xc5\x9b\xc4\x87 niekompletnych szkielet\xc3\xb3w z dwoma czaszkami, sto poza czaszkowych element\xc3\xb3w, kompletna przednia ko\xc5\x84czyna z stop\xc4\x85, fragment ko\xc5\x9bci udowej, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 stopy _NEWLINE__NEWLINE_Inne informacje: obecnie zaliczany do gatunku Camarasaurus grandis. _NEWLINE_A. laticollis (Marsh, 1879) _NEWLINE__NEWLINE_Miejsce wyst\xc4\x99powania: formacja Morrison, Kolorado (Ameryka P\xc3\xb3\xc5\x82nocna) _NEWLINE__NEWLINE_Czas wyst\xc4\x99powania: p\xc3\xb3\xc5\xbana jura _NEWLINE__NEWLINE_Materia\xc5\x82 kopalny: kr\xc4\x99gi szyjne _NEWLINE__NEWLINE_Inne informacje: synonim A. ajax _NEWLINE_A. louisae (Holland, 1915) _NEWLINE__NEWLINE_Miejsce wyst\xc4\x99powania: formacja Morrison, Utah (Ameryka P\xc3\xb3\xc5\x82nocna) _NEWLINE__NEWLINE_Czas wyst\xc4\x99powania: kimeryd-tyton (p\xc3\xb3\xc5\xbana jura)_NEWLINE_Materia\xc5\x82 kopalny: dwa szkielety, jeden z czaszk\xc4\x85, trzy niekompletne szkielety, izolowane elementy ko\xc5\x84czyny <nr>_NEWLINE_Inne informacje: nazwa gatunkowa tego zauropoda honoruje Mrs. Louise Carnegie \xe2\x80\x93 \xc5\xbcon\xc4\x99 Andrew Carnegiego, kt\xc3\xb3ra finansowa\xc5\x82a badania terenowe zako\xc5\x84czone znalezieniem szkieletu tego dinozaura. _NEWLINE_,,A\xe2\x80\x9d.\xc2\xa0? minimus (Mook, 1917) _NEWLINE__NEWLINE_Miejsce wyst\xc4\x99powania: formacja Morrison, Wyoming (Ameryka P\xc3\xb3\xc5\x82nocna)_NEWLINE__NEWLINE_Czas wyst\xc4\x99powania: kimeryd-tyton (p\xc3\xb3\xc5\xbana jura)_NEWLINE__NEWLINE_Materia\xc5\x82 kopalny: kompletna ko\xc5\x9b\xc4\x87 krzy\xc5\xbcowa i miednica _NEWLINE__NEWLINE_Inne informacje: obecnie uznawany za zauropoda o statusie incertae sedis, czyli o pozycji systematycznej trudnej lub niemo\xc5\xbcliwej do ustalenia, b\xc4\x99d\xc4\x85cego by\xc4\x87 mo\xc5\xbce nowym gatunkiem cetiozauryda. _NEWLINE_A. montanus (Marsh, 1877) _NEWLINE__NEWLINE_Miejsce wyst\xc4\x99powania: formacja Morrison, Kolorado (Ameryka P\xc3\xb3\xc5\x82nocna) _NEWLINE__NEWLINE_Czas wyst\xc4\x99powania: kimeryd-tyton (p\xc3\xb3\xc5\xbana jura)_NEWLINE__NEWLINE_Materia\xc5\x82 kopalny: cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 miednicy _NEWLINE__NEWLINE_Inne informacje: obecnie ten zauropod ma status nomen dubium \xe2\x80\x93 gatunek niepewny. Pocz\xc4\x85tkowo opisany jako Titanosaurus. Synonim ,,Titanosaurus\xe2\x80\x9d montanus.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nOthniel Charles Marsh, pracuj\xc4\x85cy przy Uniwersytecie Yale\xe2\x80\x99a, opisa\xc5\x82 na podstawie niekompletnego, nale\xc5\xbc\xc4\x85cego do m\xc5\x82odego osobnika gatunek Apatosaurus ajax w 1877. Dwa lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Marsh og\xc5\x82osi\xc5\x82 odkrycie wi\xc4\x99kszego i bardziej kompletnego okazu dinozaura przy Como Bluff Wyoming, kt\xc3\xb3ry z powodu wi\xc4\x99kszych rozmiar\xc3\xb3w b\xc5\x82\xc4\x99dnie przypisa\xc5\x82 do nowego rodzaju zauropoda. Nazwa\xc5\x82 go Brontosaurus excelsus. Nazwa rodzajowa tego pochodzi od greckich s\xc5\x82\xc3\xb3w bront \xe2\x80\x93 grzmot i sauros \xe2\x80\x93 jaszczur i oznacza tyle co \xe2\x80\x9egrzmi\xc4\x85cy jaszczur\xe2\x80\x9d. Natomiast epitet gatunkowy tego zwierz\xc4\x99cia pochodzi\xc5\x82 z \xc5\x82aciny, oznacza\xc5\x82 tyle co ,,prze\xc5\x9bcign\xc4\x85\xc4\x87 w liczbie\xe2\x80\x9d i odnosi\xc5\x82 si\xc4\x99 do liczby kr\xc4\x99g\xc3\xb3w krzy\xc5\xbcowych brontozaura \xe2\x80\x93 by\xc5\x82o ich wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc u jakiegokolwiek znanego wtedy zauropoda. Szkielet \xc3\xb3w by\xc5\x82 w miar\xc4\x99 kompletny, ale brakowa\xc5\x82o czaszki, stopy i cz\xc4\x99\xc5\x9bci ogona. Aby mo\xc5\xbcna go by\xc5\x82o wystawi\xc4\x87, brontozaura ustawiono z stopami spokrewnionych z nim zauropod\xc3\xb3w i wymodelowanym ogonem. Marsh zastanawia\xc5\x82 si\xc4\x99 jednak, jak powinna wygl\xc4\x85da\xc4\x87 czaszka tego dinozaura. Rekonstrukcja czaszki nie zosta\xc5\x82a oparta na wyd\xc5\x82u\xc5\xbconej i lekkiej czaszce diplodoka, lecz na \xe2\x80\x9enajwi\xc4\x99kszych, najgrubszych, najmocniejszych ko\xc5\x9bci czaszki, szcz\xc4\x99ki dolnej i koron z\xc4\x99b\xc3\xb3w z trzech r\xc3\xb3\xc5\xbcnych kamienio\xc5\x82om\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d. Do rekonstrukcji u\xc5\xbcyto g\xc5\x82\xc3\xb3wnie czaszki kamarazaura. Tak wi\xc4\x99c powsta\xc5\x82a mieszanka dinozaur\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 diplodok o czaszce przypominaj\xc4\x85cej czaszk\xc4\x99 kamarazaura. Tak naprawd\xc4\x99 czaszka brontozaura by\xc5\x82a znany ju\xc5\xbc wtedy, ale nie rozwa\xc5\xbcano jej jako mog\xc4\x85c\xc4\x85 nale\xc5\xbce\xc4\x87 do tego dinozaura. Zreszt\xc4\x85 w owych czasach cz\xc4\x99sto uzupe\xc5\x82niono braki w szkieletach zauropod\xc3\xb3w szcz\xc4\x85tkami kamarazaura. Obecnie wiemy, \xc5\xbce czaszka brontozaura (czyli apatozaura) przypomina\xc5\x82a bardziej czaszk\xc4\x99 diplodoka ni\xc5\xbc kamarazaura. \xc3\x93w szkielet, wystawiony w 1905, by\xc5\x82 pierwszym szkieletem zauropoda wystawionym w Peabody Museum of Natural History na Uniwersytecie Yale\xe2\x80\x99a. Mimo olbrzymiej sensacji i wmurowania nazwy \xe2\x80\x9ebrontozaur\xe2\x80\x9d w \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 publiczn\xc4\x85, Elmer Riggs w 1903 w odcinku Geologicznej Serii Field Columbian Muzeum stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce brontozaur nie posiada wystarczaj\xc4\x85co cech, by rozr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 go od apatozaura, i \xc5\xbce oba te rodzaje s\xc4\x85 synonimami. Z powodu priorytetu pierwszej nazwy nazw\xc4\x85 obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 sta\xc5\x82 si\xc4\x99 apatozaur. Robert T. Bakker stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce r\xc3\xb3\xc5\xbcnice mi\xc4\x99dzy brontozaurem a apatozaurem s\xc4\x85 wystarczaj\xc4\x85ce do rozr\xc3\xb3\xc5\xbcnienia osobnych rodzaj\xc3\xb3w, jednak pomys\xc5\x82 ten spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z krytyk\xc4\x85 spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci naukowej. Szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owe badanie opublikowane w 2015 wykaza\xc5\x82o istotne r\xc3\xb3\xc5\xbcnice mi\xc4\x99dzy apatozaurami a brontozaurami, wi\xc4\x99c nazwa \xe2\x80\x9ebrontozaur\xe2\x80\x9d wr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do u\xc5\xbcycia.\n_START_SECTION_\nApatozaur w kulturze masowej\n_START_PARAGRAPH_\nApatozaur jest dinozaurem cz\xc4\x99sto przedstawianym w kulturze masowej. Zosta\xc5\x82 on rozs\xc5\x82awiony przez wiele ksi\xc4\x85\xc5\xbcek popularnonaukowych i zabawki go przedstawiaj\xc4\x85ce. Dinozaur ten znany jest ju\xc5\xbc najm\xc5\x82odszym mi\xc5\x82o\xc5\x9bnikom dinozaur\xc3\xb3w. Apatozaur wyst\xc4\x99puje w odcinku specjalnym serii W\xc4\x99dr\xc3\xb3wki z dinozaurami, zatytu\xc5\x82owanym Ballada o Wielkim Alu. Przedstawiony jest on tak\xc5\xbce w serialu When Dinosaurs Roamed America.\n_START_SECTION_\nFilatelistyka\n_START_PARAGRAPH_\nPoczta Polska wyemitowa\xc5\x82a 5 marca 1965 znaczek pocztowy przedstawiaj\xc4\x85cy apatozaura o nominale 40 groszy, w serii Zwierz\xc4\x99ta prehistoryczne. Autorem projektu znaczka by\xc5\x82 Andrzej Heidrich. Znaczek pozostawa\xc5\x82 w obiegu do 31 grudnia 1994.'