b'\n_START_ARTICLE_\nPomorskie Zak\xc5\x82ady Przemys\xc5\x82u Sk\xc3\xb3rzanego \xe2\x80\x9eKobra\xe2\x80\x9d\n_START_SECTION_\nCharakterystyka\n_START_PARAGRAPH_\nPrzedsi\xc4\x99biorstwo wytwarza\xc5\x82o obuwie sk\xc3\xb3rzane, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie m\xc4\x99skie i dla s\xc5\x82u\xc5\xbcb mundurowych oraz wykonywa\xc5\x82o us\xc5\x82ugi w zakresie produkcji i napraw wyrob\xc3\xb3w sk\xc3\xb3rzanych.\n_START_SECTION_\nOkres pruski\n_START_PARAGRAPH_\nHistoria fabryki si\xc4\x99ga 1876 roku, kiedy Wiktor Weynerowski za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 wytw\xc3\xb3rni\xc4\x99 obuwia filcowego. Rodzinna firma rozwija\xc5\x82a si\xc4\x99 w budynkach przy ul. \xc5\x9bw. Tr\xc3\xb3jcy nabytych po by\xc5\x82ej fabryce wyrob\xc3\xb3w opatrunkowych Byringa. Od 1891 firm\xc4\x99 prowadzi\xc5\x82 ojciec z synem Antonim Weynerowskim, zatrudniaj\xc4\x85c kilkana\xc5\x9bcie os\xc3\xb3b. W 1906 w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel zakupi\xc5\x82 dzia\xc5\x82k\xc4\x99 przy ul. Chocimskiej w \xc5\x9ar\xc3\xb3dmie\xc5\x9bciu Bydgoszczy, gdzie wybudowa\xc5\x82 nowoczesny kompleks fabryczny wed\xc5\x82ug projektu architekta Paula Sellnera. W 1912 do trzykondygnacyjnego budynku z zapleczem socjalnym i wind\xc4\x85 towarow\xc4\x85 przeniesiono ca\xc5\x82\xc4\x85 produkcj\xc4\x99 przedsi\xc4\x99biorstwa i 300 pracownik\xc3\xb3w. Po \xc5\x9bmierci za\xc5\x82o\xc5\xbcyciela w 1917, firm\xc4\x99 prowadzi\xc5\x82 jego syn Antoni Weynerowski. Surowca do produkcji obuwia dostarcza\xc5\x82a m.in. istniej\xc4\x85ca od 1845 Fabryka Sk\xc3\xb3r Ludwiga Buchholza Sp\xc3\xb3\xc5\x82ka Akcyjna w Bydgoszczy, kt\xc3\xb3ra nale\xc5\xbca\xc5\x82a do najwi\xc4\x99kszych fabryk sk\xc3\xb3r na wsch\xc3\xb3d od \xc5\x81aby.\n_START_SECTION_\nDwudziestolecie mi\xc4\x99dzywojenne\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 20. XX w. zatrudnienie si\xc4\x99ga\xc5\x82o 200 os\xc3\xb3b, a produkcja dzienna 200 par obuwia sk\xc3\xb3rzanego, pil\xc5\x9bniowego, sportowego i pantofli. Do produkcji obuwia u\xc5\xbcywano sk\xc3\xb3r m.in. z garbarni Buchholza w Bydgoszczy, a do eleganckiego obuwia sprowadzano sk\xc3\xb3ry z Anglii, Francji i Holandii. O 1929 firm\xc4\x85 zarz\xc4\x85dzali synowie Antoniego Weynerowskiego \xe2\x80\x93 Henryk (in\xc5\xbcynier) i Witold (prawnik i ekonomista). W 1932 firm\xc4\x99 przekszta\xc5\x82cono w sp\xc3\xb3\xc5\x82k\xc4\x99 akcyjn\xc4\x85 pod nazw\xc4\x85 \xe2\x80\x9eLEO\xe2\x80\x9d, co nawi\xc4\x85zywa\xc5\x82o do imion najstarszego syna (poleg\xc5\x82ego w bitwie pod Verdun) oraz \xc5\xbcony Antoniego Weynerowskiego. W okresie wielkiego kryzysu produkcj\xc4\x99 ograniczono o 70%, a zatrudnienie o 80%. Od 1934 fabryka odnotowa\xc5\x82a znaczny rozw\xc3\xb3j zaliczaj\xc4\x85c si\xc4\x99 do najwi\xc4\x99kszych w Polsce przedsi\xc4\x99biorstw obuwniczych. Zatrudnienie sezonowo wzrasta\xc5\x82o do 400 os\xc3\xb3b, we wszystkich wi\xc4\x99kszych miastach Polski otwarto sklepy firmowe, a marka obuwia \xe2\x80\x9eLEO\xe2\x80\x9d znana by\xc5\x82a na rynku europejskim za spraw\xc4\x85 du\xc5\xbcego eksportu wyrob\xc3\xb3w. Logo marki przedstawia\xc5\x82o stylizowan\xc4\x85 g\xc5\x82ow\xc4\x99 lwa. W Warszawie za\xc5\x82o\xc5\xbcono fili\xc4\x99 fabryki produkuj\xc4\x85c\xc4\x85 buty wojskowe oraz zakupiono grunty pod Mielcem, gdzie planowano budow\xc4\x99 nowego zak\xc5\x82adu na terenie Centralnego Okr\xc4\x99gu Przemys\xc5\x82owego. Buty \xe2\x80\x9eLeo\xe2\x80\x9d jako\xc5\x9bci\xc4\x85 i poziomem produkcji konkurowa\xc5\x82y w Europie \xc5\x9arodkowej z czesk\xc4\x85 fabryk\xc4\x85 obuwia \xe2\x80\x9eBata\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Fabryka wch\xc5\x82on\xc4\x99\xc5\x82a niekt\xc3\xb3re mniejsze wytw\xc3\xb3rnie obuwnicze, lecz w Bydgoszczy ponadto funkcjonowa\xc5\x82y: Mechaniczna Fabryka Obuwia \xe2\x80\x9eStandard\xe2\x80\x9d (ul. Dolina, 100 zatrudnionych) oraz Fabryka Obuwia \xe2\x80\x9eMinerwa\xe2\x80\x9d Sigurski i Tucholski (za\xc5\x82. 1922, ul. Chrobrego, 400 par but\xc3\xb3w dziennie).\n_START_SECTION_\nOkres II wojny \xc5\x9bwiatowej\n_START_PARAGRAPH_\nPo wkroczeniu Niemc\xc3\xb3w do Bydgoszczy, fabryka zosta\xc5\x82a przej\xc4\x99ta przez w\xc5\x82adze okupacyjne, a nast\xc4\x99pnie skonfiskowana. Nowym w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem zosta\xc5\x82 bydgoski Niemiec Walter Krause. Jak wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 fabryk, jej produkcj\xc4\x99 przestawiono cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo na potrzeby armii niemieckiej. Rodzina Weynerowskich uciek\xc5\x82a z Bydgoszczy przed represjami hitlerowskimi. 25 pa\xc5\xbadziernika 1939 w Brze\xc5\x9bciu nad Bugiem zmar\xc5\x82 Antoni Weynerowski, Witold wraz z rodzin\xc4\x85 przedosta\xc5\x82 si\xc4\x99 do Holandii, a Henryk sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 kilka miesi\xc4\x99cy w areszcie gestapo, sk\xc4\x85d zosta\xc5\x82 zwolniony dzi\xc4\x99ki protekcji swoich by\xc5\x82ych pracownik\xc3\xb3w Niemc\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nOkres PRL\n_START_PARAGRAPH_\nPo wyzwoleniu Bydgoszczy fabryka przesz\xc5\x82a pod zarz\xc4\x85d pa\xc5\x84stwowy, a nast\xc4\x99pnie zosta\xc5\x82a znacjonalizowana. W sk\xc5\x82ad przedsi\xc4\x99biorstwa w\xc5\x82\xc4\x85czono maj\xc4\x85tek by\xc5\x82ej garbarni Buchholza, jednego z najwi\xc4\x99kszych w Polsce producent\xc3\xb3w sk\xc3\xb3r, a ponadto wiele drobnych zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w prywatnych o rodowodzie przedwojennym. W sk\xc5\x82ad wielozak\xc5\x82adowego przedsi\xc4\x99biorstwa wchodzi\xc5\x82y fabryki bran\xc5\xbcy sk\xc3\xb3rzanej i obuwniczej z ca\xc5\x82ego wojew\xc3\xb3dztwa bydgoskiego: garbarnie w: Bydgoszczy, we W\xc5\x82oc\xc5\x82awku, Rypinie, Chojnicach, Lidzbarku ko\xc5\x82o Dzia\xc5\x82dowa oraz zak\xc5\x82ady obuwnicze w Bydgoszczy (\xe2\x80\x9eLeo\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eMinerwa\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eJunak\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eHelios\xe2\x80\x9d), Barcinie i Solcu Kujawskim. W 1948 zatrudnienie w przedsi\xc4\x99biorstwie (Pierwsza Pa\xc5\x84stwowa Fabryka Sk\xc3\xb3r) wynosi\xc5\x82o 246 os\xc3\xb3b, a w 1954 \xe2\x80\x93 1674 os\xc3\xb3b, w tym 1050 kobiet. W latach 50. przedsi\xc4\x99biorstwo w\xc5\x82\xc4\x85czono do Zjednoczenia Przemys\xc5\x82u Sk\xc3\xb3rzanego w \xc5\x81odzi. W 1956 rozbudowano zak\xc5\x82ad przy Chocimskiej. Przy zak\xc5\x82adzie dzia\xc5\x82a\xc5\x82a szko\xc5\x82a zawodowa i Technikum Sk\xc3\xb3rzane przy ul. Garbary._NEWLINE_W latach 60. XX w. wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 maszyn i urz\xc4\x85dze\xc5\x84 by\xc5\x82a przestarza\xc5\x82a i nie pozwala\xc5\x82a na wprowadzanie nowoczesnych technologii. Przedsi\xc4\x99biorstwo by\xc5\x82o deficytowe ekonomicznie, na co wp\xc5\x82yw mia\xc5\x82y sztywno skalkulowane ceny zbytu, niegospodarno\xc5\x9b\xc4\x87 oraz rozbudowana baza pozaprodukcyjna._NEWLINE_W latach 1975\xe2\x80\x931980 podj\xc4\x99to na szersz\xc4\x85 skal\xc4\x99 modernizacj\xc4\x99 parku maszynowego w zak\xc5\x82adach w Bydgoszczy i Solcu Kujawskim, gdzie wprowadzono importowane ta\xc5\x9bmy monta\xc5\xbcowe. Rozpocz\xc4\x99to produkcj\xc4\x99 but\xc3\xb3w systemem klejonym oraz na spodach poliuretanowych. Nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 natomiast przeprowadzi\xc4\x87 budowy nowego zak\xc5\x82adu obuwniczego, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 zast\xc4\x85pi\xc4\x87 stare wyeksploatowane obiekty oraz zmodernizowa\xc4\x87 garbarni w Bydgoszczy i W\xc5\x82oc\xc5\x82awku, kt\xc3\xb3re z uwagi na wyziewy i lokalizacj\xc4\x99 w centrach miast by\xc5\x82y uci\xc4\x85\xc5\xbcliwe dla \xc5\x9brodowiska. W zak\xc5\x82adach \xe2\x80\x9eKobra\xe2\x80\x9d panowa\xc5\x82y trudne warunki pracy z powodu ciasnoty starych, przedwojennych budynk\xc3\xb3w fabrycznych, zag\xc4\x99szczenia maszyn, s\xc5\x82abej wentylacji, wyziew\xc3\xb3w klej\xc3\xb3w, ha\xc5\x82asu. W celu poprawy sytuacji lokalowej w latach 70. obok budynku produkcyjnego przy ul. Ko\xc5\x9bciuszki postawiono m.in. biurowiec oraz now\xc4\x85 hal\xc4\x99 produkcyjn\xc4\x85. G\xc5\x82\xc3\xb3wne magazyny przedsi\xc4\x99biorstwa znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 przy ul. Gda\xc5\x84skiej 102. Fabryka nale\xc5\xbca\xc5\x82a do najbardziej sfeminizowanych zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w w Bydgoszczy._NEWLINE_Wysok\xc4\x85 staranno\xc5\x9bci\xc4\x85 wykonania charakteryzowa\xc5\x82y si\xc4\x99 produkty przeznaczane na eksport, kt\xc3\xb3re kilkakrotnie przechodzi\xc5\x82y kontrol\xc4\x99 jako\xc5\x9bci. Natomiast obuwie dostarczane do handlu wewn\xc4\x99trznego zazwyczaj mia\xc5\x82o obni\xc5\xbcone parametry jako\xc5\x9bciowe, poniewa\xc5\xbc wytwarzano je z ni\xc5\xbcszej jako\xc5\x9bci sk\xc3\xb3r. W 1976 reklamacje dotyczy\xc5\x82y 26\xe2\x80\x9333% wyprodukowanego obuwia. W latach 70. doskonalono technologie produkcji, kt\xc3\xb3re wykorzystywa\xc5\x82y importowane surowce i p\xc3\xb3\xc5\x82fabrykaty. Obuwie przeznaczone dla kontrahenta z RFN wytwarzano pod nadzorem in\xc5\xbcynier\xc3\xb3w niemieckich. Mimo tego jedynie 22% partii produkcyjnej zdo\xc5\x82a\xc5\x82o wype\xc5\x82ni\xc4\x87 zachodnioniemieckie normy jako\xc5\x9bciowe. Buty \xe2\x80\x9eKobry\xe2\x80\x9d bez trudu sprzedawano w kraju, gdzie panowa\xc5\x82a tzw. gospodarka niedoboru. Marka zak\xc5\x82adu by\xc5\x82a znana i ceniona w Polsce i krajach socjalistycznych. Buty chwalono za trwa\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 i design. Przed sklepem firmowym \xe2\x80\x9eKobry\xe2\x80\x9d przy ul. Gda\xc5\x84skiej 62, gdzie sprzedawano m.in. tzw. odrzuty z eksportu, sta\xc5\x82y kolejki klient\xc3\xb3w nie tylko z Bydgoszczy._NEWLINE_W latach 70. i 80. produkowano g\xc5\x82\xc3\xb3wnie obuwie m\xc4\x99skie w klasycznym wzornictwie. Fabryka produkowa\xc5\x82a ok. 13 tys. par but\xc3\xb3w dziennie, w tym 1600 par dla s\xc5\x82u\xc5\xbcb mundurowych (PKP, Pa\xc5\x84stwowa Stra\xc5\xbc Po\xc5\xbcarna, MO i ZOMO). Sta\xc5\x82ymi odbiorcami zagranicznymi by\xc5\x82 ZSRR oraz Wielka Brytania, do kt\xc3\xb3rej w latach 70. wysy\xc5\x82ano 53% produkcji z zak\xc5\x82adu w Solcu Kujawskim. Mniejsze ilo\xc5\x9bci obuwia wysy\xc5\x82ano na eksport do RFN, Francji, Holandii, Afganistanu, Kuwejtu, Barbadosu, Angoli, Libii i Ghany. Obywatele PRL cz\xc4\x99sto wywozili obuwie \xe2\x80\x9eKobry\xe2\x80\x9d za granic\xc4\x99 (do ZSRR, na W\xc4\x99gry), gdzie w ramach handlu wymiennego uzyskiwano deficytowe w Polsce towary (z\xc5\x82oto, kolorowe telewizory, swetry, zegarki elektroniczne itp.)\n_START_SECTION_\nUpadek przedsi\xc4\x99biorstwa\n_START_PARAGRAPH_\nW 1991 r., w warunkach gospodarki rynkowej, konkurencji taniego obuwia z Dalekiego Wschodu i za\xc5\x82amania eksportu do ZSRR, przedsi\xc4\x99biorstwo obci\xc4\x85\xc5\xbcone rozleg\xc5\x82\xc4\x85 infrastruktur\xc4\x85 i liczn\xc4\x85 za\xc5\x82og\xc4\x85 znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 w trudnej sytuacji ekonomicznej. Zwi\xc4\x85zki zawodowe nie chcia\xc5\x82y dopu\xc5\x9bci\xc4\x87 do redukcji za\xc5\x82ogi, nie przeprowadzono komercjalizacji, ani prywatyzacji przedsi\xc4\x99biorstwa. W kwietniu 1992 og\xc5\x82oszono upad\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 PZPS \xe2\x80\x9eKobra\xe2\x80\x9d, a 31 sierpnia przedsi\xc4\x99biorstwo zaprzesta\xc5\x82o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci i zwolni\xc5\x82o ca\xc5\x82\xc4\x85 za\xc5\x82og\xc4\x99. W 2006 r. PZPS \xe2\x80\x9eKobra\xe2\x80\x9d zosta\xc5\x82a wykre\xc5\x9blona z Krajowego Rejestru S\xc4\x85dowego._NEWLINE_We wrze\xc5\x9bniu 2012 roku, w 100. rocznic\xc4\x99 powstania i 20. rocznic\xc4\x99 upadku przedsi\xc4\x99biorstwa, z inicjatywy Towarzystwa Mi\xc5\x82o\xc5\x9bnik\xc3\xb3w Miasta Bydgoszczy, nad bram\xc4\x85 fabryki przy ul. Ko\xc5\x9bciuszki 27 ods\xc5\x82oni\xc4\x99to tablic\xc4\x99 pami\xc4\x85tkow\xc4\x85_NEWLINE_Od 2013 roku grupa by\xc5\x82ych pracownik\xc3\xb3w zak\xc5\x82adu zgromadzi\xc5\x82a eksponaty (narz\xc4\x99dzia i urz\xc4\x85dzenia s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ce do produkcji obuwia, najr\xc3\xb3\xc5\xbcniejsze pami\xc4\x85tki i dokumenty, elementy obuwnicze, formy, wykrojniki) i przekaza\xc5\x82a je do izby pami\xc4\x99ci polskiego przemys\xc5\x82u sk\xc3\xb3rzanego, kt\xc3\xb3ra znajduje si\xc4\x99 na terenie by\xc5\x82ego zak\xc5\x82adu \xe2\x80\x9eKobry\xe2\x80\x9d przy ul. Garbary (campus WSG).'