b'\n_START_ARTICLE_\nBitwa o Al-Kastal\n_START_SECTION_\nT\xc5\x82o wydarze\xc5\x84\n_START_PARAGRAPH_\narabska wie\xc5\x9b Al-Kastal by\xc5\x82a po\xc5\x82o\xc5\xbcona u podn\xc3\xb3\xc5\xbca strategicznie po\xc5\x82o\xc5\xbconego wzg\xc3\xb3rza, kt\xc3\xb3re umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82o kontrolowanie drogi z nadmorskiej r\xc3\xb3wniny Szaron i port\xc3\xb3w nad Morzem \xc5\x9ar\xc3\xb3dziemnym do Jerozolimy. Sama wie\xc5\x9b by\xc5\x82a niewielka, i w 1948 roku zamieszkana przez zaledwie 103 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. Na szczycie wzg\xc3\xb3rza (o wysoko\xc5\x9bci 750 m n.p.m.) wznosi\xc5\x82y si\xc4\x99 ruiny zamku krzy\xc5\xbcowc\xc3\xb3w Castellum Belvoir, wykorzystywane przez arabskie milicje. Wzg\xc3\xb3rze le\xc5\xbcy w odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci 10\xc2\xa0km na zach\xc3\xb3d od Jerozolimy. Od samego pocz\xc4\x85tku wojny domowej w Mandacie Palestyny Arabowie umie\xc5\x9bcili blokad\xc4\x99 na drodze, kontroluj\xc4\x85c ruch przeje\xc5\xbcd\xc5\xbcaj\xc4\x85cych ni\xc4\x85 samochod\xc3\xb3w. Dochodzi\xc5\x82o tutaj do licznych atak\xc3\xb3w na \xc5\xbcydowskie pojazdy. Z tego powodu wiele os\xc3\xb3b zgin\xc4\x99\xc5\x82o lub zosta\xc5\x82o rannych. W coraz bardziej pogarszaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 sytuacji \xc5\xbcydowska organizacja paramilitarna Hagana rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a organizowa\xc4\x87 konwoje do Jerozolimy. Ich ochron\xc4\x99 powierzono elitarnym kompaniom szturmowym Palmach. Zdawano sobie przy tym spraw\xc4\x99, \xc5\xbce egzystencja spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci \xc5\xbcydowskiej w Jerozolimie jest ca\xc5\x82kowicie uzale\xc5\xbcniona od p\xc5\x82ynno\xc5\x9bci dostaw z nadmorskiej r\xc3\xb3wniny. Utrzymanie tej komunikacji by\xc5\x82o dla jerozolimskich \xc5\xbbyd\xc3\xb3w spraw\xc4\x85 \xc5\xbcycia i \xc5\x9bmierci. Mi\xc4\x99dzy grudniem 1947 roku a lutym 1948 roku do Jerozolimy dotar\xc5\x82o 236 konwoj\xc3\xb3w licz\xc4\x85cych og\xc3\xb3\xc5\x82em 2160 ci\xc4\x99\xc5\xbcar\xc3\xb3wek z prawie 9 tys. ton zaopatrzenia. W okresie tym dosz\xc5\x82o do blisko 70 atak\xc3\xb3w, \xc5\x9bmier\xc4\x87 ponios\xc5\x82o 37 os\xc3\xb3b i zniszczono 8 samochod\xc3\xb3w. W marcu wyruszy\xc5\x82o ju\xc5\xbc tylko 45 wypraw z 560 pojazdami, z czego do Jerozolimy dotar\xc5\x82o jedynie 37 konwoj\xc3\xb3w. W dniu 25 stycznia 1948 roku si\xc5\x82y Palmach podj\xc4\x99\xc5\x82y nieudan\xc4\x85 pr\xc3\xb3b\xc4\x99 zaatakowania wioski al-Kastal, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a przerwana przez interwencj\xc4\x99 brytyjskiej armii (zgin\xc4\x99\xc5\x82o 10 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy Palmach). W nocy z 17 na 18 marca 1948 roku si\xc5\x82y Palmach przeprowadzi\xc5\x82y kolejny szturm, niszcz\xc4\x85c \xc5\x82adunkami wybuchowymi kilka dom\xc3\xb3w mieszkalnych. W konsekwencji cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w uciek\xc5\x82a w\xc3\xb3wczas ze wsi. Na po\xc5\x82udnie od wsi znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 kamienio\xc5\x82om, w kt\xc3\xb3rego rejonie Hagana umiejscowi\xc5\x82a trzy ufortyfikowane plac\xc3\xb3wki obserwacyjne. Utworzy\xc5\x82y one stref\xc4\x99 buforow\xc4\x85 pomi\xc4\x99dzy si\xc5\x82ami \xc5\xbcydowskimi i arabskimi w tym obszarze._NEWLINE_Po ci\xc4\x99\xc5\xbckiej pora\xc5\xbcce konwoju Chulda, droga do Jerozolimy zosta\xc5\x82a ca\xc5\x82kowicie zablokowana. Te i inne pora\xc5\xbcki, zmusi\xc5\x82y dow\xc3\xb3dztwo Hagany do wdro\xc5\xbcenia w \xc5\xbcycie Planu Dalet. Pierwsz\xc4\x85 operacj\xc4\x85 podj\xc4\x99t\xc4\x85 w ramach tego planu mia\xc5\x82a by\xc4\x87 operacja Nachszon. Plan operacyjny zak\xc5\x82ada\xc5\x82 otwarcie drogi do Jerozolimy i umo\xc5\xbcliwienie dotarcie do miasta kilku konwojom z zaopatrzeniem. R\xc3\xb3wnolegle mia\xc5\x82y by\xc4\x87 blokowane okoliczne wioski arabskie, kt\xc3\xb3re w przypadku napotkania oporu, mia\xc5\x82y by\xc4\x87 wysiedlone i wyburzone. Na bocznych drogach mia\xc5\x82y by\xc4\x87 tak\xc5\xbce przeprowadzone liczne dzia\xc5\x82ania sabota\xc5\xbcowe oraz blokady parali\xc5\xbcuj\xc4\x85ce arabsk\xc4\x85 komunikacj\xc4\x99, aby utrudni\xc4\x87 przeciwnikowi \xc5\x9bci\xc4\x85gni\xc4\x99cie posi\xc5\x82k\xc3\xb3w w rejon prowadzonych walk._NEWLINE_W dniu 1 kwietnia 1948 roku plac\xc3\xb3wki obserwacyjne zaobserwowa\xc5\x82y ewakuacj\xc4\x99 arabskiej ludno\xc5\x9bci cywilnej ze wsi al-Kastal. Dow\xc3\xb3dztwo Hagany spodziewa\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce Arabowie stworz\xc4\x85 we wsi silnie ufortyfikowany punkt oporu, z kt\xc3\xb3rego mogliby wyprowadzi\xc4\x87 natarcie od zachodu na \xc5\xbcydowsk\xc4\x85 Zachodni\xc4\x85 Jerozolim\xc4\x99. Dowodz\xc4\x85cy obron\xc4\x85 Jerozolimy Dawid Sze\xe2\x80\x99alti\xe2\x80\x99el za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82 od dow\xc3\xb3dcy si\xc5\x82 Palmach Uzi Narkissa, by przej\xc4\x85\xc5\x82 kontrol\xc4\x99 nad al-Kastal. Narkiss zgodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 na to, ale postawi\xc5\x82 warunek, \xc5\xbce po zdobyciu wioski si\xc5\x82y Palmach zostan\xc4\x85 zwolnione i zast\xc4\x85pione przez \xc5\xbco\xc5\x82nierzy Brygady \xe2\x80\x9eEcjoni\xe2\x80\x9d, kt\xc3\xb3rzy b\xc4\x99d\xc4\x85 dalej jej broni\xc4\x87. Zgodnie z wytycznymi Planu Dalet, si\xc5\x82y Palmach odgrywa\xc5\x82y rol\xc4\x99 jednostek uderzeniowych \xe2\x80\x93 ich zadaniem by\xc5\x82o atakowa\xc4\x87, przeprowadza\xc4\x87 kontrataki i zajmowa\xc4\x87 pozycje wroga, podczas gdy \xc5\x82atwiejsze zadania sta\xc5\x82ej obrony mia\xc5\x82y wykonywa\xc4\x87 si\xc5\x82y liniowe Hagany. 2 kwietnia 1948 roku wydano odpowiednie rozkazy operacyjne w tej sprawie. Atak na al-Kastal mia\xc5\x82 odegra\xc4\x87 tak\xc5\xbce rol\xc4\x99 dywersyjnego ataku, odci\xc4\x85gaj\xc4\x85cego uwag\xc4\x99 Arab\xc3\xb3w od g\xc5\x82\xc3\xb3wnego celu przygotowywanej operacji Nachszon (rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 5 kwietnia).\n_START_SECTION_\nPrzebieg bitwy\n_START_PARAGRAPH_\nW nocy z 2 na 3 kwietnia 1948 roku kibuc Kirjat Anawim opu\xc5\x9bci\xc5\x82a kompania 4 Batalionu Palmach, dowodzona przez Elijahu Sela Ra\xe2\x80\x99ananna. O godz. 3:15 nad ranem \xc5\xbco\xc5\x82nierze wkroczyli do wsi al-Kastal. Napotkany op\xc3\xb3r bardzo szybko zdusili, zajmuj\xc4\x85c ca\xc5\x82\xc4\x85 wie\xc5\x9b. W ci\xc4\x85gu dnia \xc5\xbco\xc5\x82nierze Palmach zostali zast\xc4\x85pieni przez kompani\xc4\x99 z 61 Batalionu Brygady \xe2\x80\x9eEcjoni\xe2\x80\x9d, pod dow\xc3\xb3dztwem Mordechaja Gazit._NEWLINE_Tego samego dnia, tutejsze wioski arabskie odwiedzi\xc5\x82 jorda\xc5\x84ski dow\xc3\xb3dca Kamel Arekat. Towarzyszy\xc5\x82o mu oko\xc5\x82o 100 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Na wie\xc5\x9b\xc4\x87 o \xc5\xbcydowskim ataku, zgromadzi\xc5\x82 on kilkuset arabskich ochotnik\xc3\xb3w z okolicznych wsi i na ich czele oko\xc5\x82o godz. 14:00 zaatakowa\xc5\x82 posterunki wok\xc3\xb3\xc5\x82 wsi al-Kastal. Tymczasem dow\xc3\xb3dca Armii \xc5\x9awi\xc4\x99tej Wojny, Abd al-Kadir al-Husajni przebywa\xc5\x82 w Damaszku, gdzie usi\xc5\x82owa\xc5\x82 przekona\xc4\x87 komisj\xc4\x99 wojskow\xc4\x85 Ligi Arabskiej do zwi\xc4\x99kszenia dostaw broni do Palestyny. Gdy dowiedzia\xc5\x82 si\xc4\x99, \xc5\xbce Liga Arabska podj\xc4\x99\xc5\x82a decyzj\xc4\x99 o dozbrajaniu Arabskiej Armii Wyzwole\xc5\x84czej, rzuci\xc5\x82 na st\xc3\xb3\xc5\x82 map\xc4\x99 Mandatu Palestyny pokazuj\xc4\x85c obszar al-Kastal i Jerozolimy. W obecno\xc5\x9bci dow\xc3\xb3dcy jorda\xc5\x84skiego Legionu Arabskiego, sir Johna Glubba nazwa\xc5\x82 szefa komisji \xe2\x80\x9ezdrajc\xc4\x85, kt\xc3\xb3rego historia pot\xc4\x99pi. Odbij\xc4\x99 al-Kastel z ci\xc4\x99\xc5\xbck\xc4\x85 broni\xc4\x85 lub bez. Zdob\xc4\x99d\xc4\x99 i wygram bitw\xc4\x99.\xe2\x80\x9d Nast\xc4\x99pnie powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do swojej g\xc5\x82\xc3\xb3wnej siedziby we wsi Bir Zajt i rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 przygotowania do ataku na al-Kastel._NEWLINE_W dniu 5 kwietnia 1948 roku kilkuset arabskich bojownik\xc3\xb3w zaatakowa\xc5\x82o i zaj\xc4\x99\xc5\x82o \xc5\xbcydowskie posterunki przy kamienio\xc5\x82omie, a dzie\xc5\x84 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zdobyli kamienio\xc5\x82om. Ochotnicy ze wsi Kalunja zaatakowali w\xc3\xb3wczas dom \xc5\xbcydowskich dzieci, w kt\xc3\xb3rym m\xc5\x82odzie\xc5\xbc uczy\xc5\x82a si\xc4\x99 pracy w rolnictwie. Pod ci\xc4\x99\xc5\xbckim ogniem wroga, dzieci ewakuowano opancerzonymi samochodami do Jerozolimy. Kolejnego dnia (7 kwietnia) Arabowie kontynuowali ataki na al-Kastal. Si\xc5\x82y obro\xc5\x84c\xc3\xb3w by\xc5\x82y ju\xc5\xbc wtedy bardzo mocno os\xc5\x82abione. Mordechaj Gazit kilkakrotnie bezskutecznie \xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82 posi\xc5\x82k\xc3\xb3w z Palmach, jednak dowodz\xc4\x85cy sektorem Josef Tabenkin koncentrowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na dzia\xc5\x82aniach operacji Nachszon. Tymczasem w nocy, grupa arabskich sabota\xc5\xbcyst\xc3\xb3w zdo\xc5\x82a\xc5\x82a przenikn\xc4\x85\xc4\x87 do wsi i umie\xc5\x9bci\xc5\x82a \xc5\x82adunki wybuchowe (20\xc2\xa0kg) w pobli\xc5\xbcu dow\xc3\xb3dztwa obrony. Saperzy zdo\xc5\x82ali je jednak wykry\xc4\x87 i na czas rozbroi\xc4\x87. Przed \xc5\x9bwitem 8 kwietnia w rejon wioski podszed\xc5\x82 Abd al-Kadir al-Husajni \xe2\x80\x93 prawdopodobnie sprawdza\xc5\x82, dlaczego pod\xc5\x82o\xc5\xbcone bomby nie wybuch\xc5\x82y. Zosta\xc5\x82 on dostrze\xc5\xbcony, i oko\xc5\x82o godz. 4:00 rano zastrzelony._NEWLINE_Rankiem pog\xc5\x82oski o \xc5\x9bmierci Abd al-Kadir al-Husajniego dotar\xc5\x82y do Jerozolimy. Dawid Sze\xe2\x80\x99alti\xe2\x80\x99el rozumia\xc5\x82 jakie mo\xc5\xbce to mie\xc4\x87 konsekwencje na dalszej walce, i nakaza\xc5\x82 przewiezienie cia\xc5\x82a zabitego do Jerozolimy. Uzi Narkiss dostarczy\xc5\x82 dwa opancerzone samochody, kt\xc3\xb3re dotar\xc5\x82y do al-Kastal z amunicj\xc4\x85. Cia\xc5\x82o zabitego pozostawiono jednak na miejscu (przy ciele po\xc5\x82o\xc5\xbcono miniaturk\xc4\x99 Koranu), a pojazdy o godz. 7:00 dotar\xc5\x82y do kibucu Kirjat Anawim. Tymczasem Arabowie nie byli pewni los\xc3\xb3w swojego dow\xc3\xb3dcy \xe2\x80\x93 wiedzieli, \xc5\xbce zosta\xc5\x82 on wywieziony z al-Kastal, nie byli jednak pewni, czy zgin\xc4\x85\xc5\x82, czy by\xc5\x82 ci\xc4\x99\xc5\xbcko ranny. Og\xc5\x82osili alarm i w ci\xc4\x85gu godziny zgromadzili 1200 bojownik\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych celem by\xc5\x82o odnalezienie al-Husajniego \xc5\xbcywego lub martwego. W tym samym czasie, do sztabu Josefa Tabenkina powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 Uzi Narkis ze swoimi dwoma pojazdami opancerzonymi. Przekaza\xc5\x82 on informacj\xc4\x99, \xc5\xbce po odparciu nocnego ataku sabota\xc5\xbcyst\xc3\xb3w i zabiciu al-Husajniego nastroje obro\xc5\x84c\xc3\xb3w al-Kastal poprawi\xc5\x82y si\xc4\x99. Otrzymali oni tak\xc5\xbce dostaw\xc4\x99 amunicji. Na podstawie tych informacji Tabenkin uzna\xc5\x82, \xc5\xbce sytuacja nie jest pilna i nie ma potrzeby wysy\xc5\x82ania posi\xc5\x82k\xc3\xb3w do al-Kastal._NEWLINE_O godz. 10:00 rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 generalny atak si\xc5\x82 arabskich. Natarcie wyprowadzono od strony kamienio\xc5\x82om\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re wcze\xc5\x9bniej zaj\xc4\x99li Arabowie. Mordechaj Gazit natychmiast za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82 wys\xc5\x82ania z kibucu Kirjat Anawim pilnej pomocy Palmach. Jednak dow\xc3\xb3dztwo pocz\xc4\x85tkowo bagatelizowa\xc5\x82o sytuacj\xc4\x99, uznaj\xc4\x85c, \xc5\xbce obro\xc5\x84cy maj\xc4\x85 wystarczaj\xc4\x85co du\xc5\xbco si\xc5\x82y aby utrzyma\xc4\x87 pozycje na wzg\xc3\xb3rzu al-Kastal. Gdy o godz. 13:00 podj\xc4\x99to decyzj\xc4\x99 o wys\xc5\x82aniu posi\xc5\x82k\xc3\xb3w, by\xc5\x82o ju\xc5\xbc za p\xc3\xb3\xc5\xbano. Z odsiecz\xc4\x85 wyruszy\xc5\x82y trzy kompanie Palmach dowodzone przez Nachuma Arieli. Jedna zaj\xc4\x99\xc5\x82a pozycje przy g\xc5\x82\xc3\xb3wnej drodze i zabezpiecza\xc5\x82a w ten spos\xc3\xb3b drog\xc4\x99 odwrotu. Natomiast dwie pozosta\xc5\x82e zacz\xc4\x99\xc5\x82y wspina\xc4\x87 si\xc4\x99 na wzg\xc3\xb3rze, na kt\xc3\xb3re dotarli o godz. 14:00. Sytuacja obro\xc5\x84c\xc3\xb3w by\xc5\x82a jednak ju\xc5\xbc tak beznadziejna, \xc5\xbce Mordechaj Gazit wsp\xc3\xb3lnie z Nachumem Arieli podj\xc4\x99li decyzj\xc4\x99 o wycofaniu si\xc4\x99. Podczas odwrotu g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 drog\xc4\x99 zablokowa\xc5\x82y arabskie pojazdy opancerzone, kt\xc3\xb3rych ogie\xc5\x84 zabi\xc5\x82 wielu z \xc5\xbcydowskich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Do kibucu Kirjat Anawim dotar\xc5\x82o jedynie 5 rannych \xc5\xbco\xc5\x82nierzy. Og\xc3\xb3\xc5\x82em zgin\xc4\x99\xc5\x82o 39 \xc5\xbcydowskich \xc5\xbco\xc5\x82nierzy (21 z si\xc5\x82 polowych i 18 z Palmach). Straty arabskie wynosi\xc5\x82y 90 zabitych. Tymczasem Arabowie odnale\xc5\xbali w ruinach al-Kastel cia\xc5\x82o swojego zabitego dow\xc3\xb3dcy. Pogrzeb Abd al-Kadir al-Husajniego odby\xc5\x82 si\xc4\x99 9 kwietnia 1948 roku na Wzg\xc3\xb3rzu \xc5\x9awi\xc4\x85tynnym w Jerozolimie. W pogrzebie wzi\xc4\x99\xc5\x82o udzia\xc5\x82 oko\xc5\x82o 30 tys. os\xc3\xb3b._NEWLINE_W dniu 9 kwietnia zwiad lotniczy Hagany poinformowa\xc5\x82, \xc5\xbce Arabowie opu\xc5\x9bcili al-Kastal. Natychmiast do wsi wkroczy\xc5\x82 oddzia\xc5\x82 Palmach dowodzony przez Elijahu Sela Ra\xe2\x80\x99ananna. Wioska by\xc5\x82a opuszczona. \xc5\xbbydowscy \xc5\xbco\xc5\x82nierze wysadzili wszystkie domy i zaj\xc4\x99li pozycje obronne w ruinach zamku na wzg\xc3\xb3rzu. Tego samego dnia, do pobliskiej arabskiej wioski Bajt Surik dotar\xc5\x82 du\xc5\xbcy oddzia\xc5\x82 Arabskiej Armii Wyzwole\xc5\x84czej. By\xc5\x82 on dowodzony przez Fauziego al-Kawukd\xc5\xbciego. Dysponowa\xc5\x82 on bateri\xc4\x85 artylerii, kt\xc3\xb3ra rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a ostrza\xc5\x82 al-Kastal. Gdy 11 kwietnia \xc5\xbbydzi zaj\xc4\x99li s\xc4\x85siedni\xc4\x85 wie\xc5\x9b Kalunja, Arabowie wycofali swoj\xc4\x85 artyleri\xc4\x99 w kierunku Ramallah.\n_START_SECTION_\nReakcje i nast\xc4\x99pstwa\n_START_PARAGRAPH_\nBitwa o al-Kastal zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 zwyci\xc4\x99stwem \xc5\xbbyd\xc3\xb3w. Otworzyli oni drog\xc4\x99 do Jerozolimy i podczas operacji Nachszon dostarczyli konwoje z zaopatrzeniem do miasta. Zadano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ci\xc4\x99\xc5\xbckie straty Arabom, a \xc5\x9bmier\xc4\x87 Abd al-Kadir al-Husajniego mocno os\xc5\x82abi\xc5\x82a ich dow\xc3\xb3dztwo. Bitwa ujawni\xc5\x82a tak\xc5\xbce liczne niedoci\xc4\x85gni\xc4\x99cia si\xc5\x82 \xc5\xbcydowskich. Dochodzi\xc5\x82o do wydawania sprzecznych z sob\xc4\x85 rozkaz\xc3\xb3w, a dow\xc3\xb3dztwo nie potrafi\xc5\x82o poprawnie odczyta\xc4\x87 przebiegu wydarze\xc5\x84 na polu bitwy. W wyniku sp\xc3\xb3\xc5\xbanionych decyzji poniesiono du\xc5\xbce straty osobowe.'