b'\n_START_ARTICLE_\nRaymond Durand\n_START_SECTION_\nM\xc5\x82odo\xc5\x9b\xc4\x87 i pierwsze lata w dyplomacji\n_START_PARAGRAPH_\nUrodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 4 listopada w Montpellier, z ojca Jeana Jacques\xe2\x80\x99a Louisa Duranda (pierwszego i trzykrotnego mera Montpellier, \xc5\x9bci\xc4\x99tego w dobie rewolucji francuskiej) i matki Marie Pauline de Barbeyrac (c\xc3\xb3rki markiza de Saint-Maurice\xe2\x80\x99a). Mia\xc5\x82 czterech braci: Eug\xc3\xa8ne\xe2\x80\x99a (ur. 1788), Hippolyte\xe2\x80\x99a (ur. 1790), Paulina (ur. 1793) i Alype\xe2\x80\x99a (1794\xe2\x80\x931796). Jego dziadek, tak\xc5\xbce Raymond, jako jeden z najbogatszych kupc\xc3\xb3w Montpellier uratowa\xc5\x82 to miasto przed kl\xc4\x99sk\xc4\x85 g\xc5\x82odu w roku 1773, za co otrzyma\xc5\x82 tytu\xc5\x82 szlachecki od kr\xc3\xb3la Francji \xe2\x80\x93 Ludwika XVI. Dom pa\xc5\x84stwa Durand\xc3\xb3w przy Grande Rue w Montpellier, sta\xc5\x82 si\xc4\x99 jednym z o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w \xc5\xbcycia politycznego i kulturalnego w przededniu Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Regularnie bywali w nim m.in. Jean Antoine-Chaptal i Jean-Jacques R\xc3\xa9gis de Cambac\xc3\xa9r\xc3\xa8s._NEWLINE_Po \xc5\x9bmierci ojca na gilotynie i przymusowym przesiedleniu matki, 8-letni Durand wraz z bra\xc4\x87mi trafi\xc5\x82 do przytu\xc5\x82ku przy H\xc3\xb4pital General w Montpellier. Ogromny maj\xc4\x85tek rodzic\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci skonfiskowany przez w\xc5\x82adze miasta. Po upadku jakobin\xc3\xb3w matka Marie Pauline powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do Montpellier i odebra\xc5\x82a dzieci z przytu\xc5\x82ku._NEWLINE_W roku 1807 wyjecha\xc5\x82 do Barcelony jako przedstawiciel domu handlowego kuzyna Fran\xc3\xa7ois Duranda. Podczas pobytu w Hiszpanii by\xc5\x82 wielokrotnie \xc5\x9bwiadkiem okrutnych scen wojny hiszpa\xc5\x84sko-francuskiej w dobie napoleo\xc5\x84skiej. Mimo to z\xc5\xbcy\xc5\x82 si\xc4\x99 z miejscow\xc4\x85 ludno\xc5\x9bci\xc4\x85, pozna\xc5\x82 ich kultur\xc4\x99, obyczaje oraz j\xc4\x99zyk. Uwie\xc5\x84czeniem asymilacji by\xc5\x82 \xc5\x9blub Duranda z Hiszpank\xc4\x85 Josephin\xc4\x85 Cutita w barcelo\xc5\x84skim ko\xc5\x9bciele \xc5\x9bw. Justyna, w dniu 14 lipca 1808 r. Z ma\xc5\x82\xc5\xbce\xc5\x84stwa tego zrodzi\xc5\x82o si\xc4\x99 dw\xc3\xb3ch syn\xc3\xb3w: Marcelin (1809 r.) oraz Alphonse (grudzie\xc5\x84 1809 r.). Zwi\xc4\x85zek nie nale\xc5\xbca\xc5\x82 jednak do udanych: od roku 1814 ma\xc5\x82\xc5\xbconkowie \xc5\xbcyli w separacji, a wychowaniem dzieci zaj\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 matka Duranda \xe2\x80\x93 Marie Pauline._NEWLINE_Wiosn\xc4\x85 1815 r., po ucieczce Napoleona z Elby i w obliczu wojny o tron francuski, Raymond Durand otrzyma\xc5\x82 po raz pierwszy stanowisko konsula \xe2\x80\x93 na us\xc5\x82ugach ksi\xc4\x99cia d\xe2\x80\x99Angoul\xc3\xaame, tj. p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszego, 20-minutowego kr\xc3\xb3la Francji \xe2\x80\x93 Ludwika XIX Burbona. Po upadku cesarza Francuz\xc3\xb3w, Raymond Durand wprawdzie zachowa\xc5\x82 stanowisko konsula, jednak zosta\xc5\x82 przeniesiony do portugalskiego Porto. Przebywa\xc5\x82 tam nieprzerwanie do grudnia 1824 r. W latach 1820\xe2\x80\x931821 by\xc5\x82 \xc5\x9bwiadkiem rewolucji liberalnej w Porto, kt\xc3\xb3rej przebieg relacjonowa\xc5\x82 w swych depeszach do Pary\xc5\xbca. To do\xc5\x9bwiadczenie dyplomatyczno-reporterskie przyda\xc5\x82o si\xc4\x99 Durandowi 10 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, gdy ju\xc5\xbc jako konsul francuski w Warszawie, obserwowa\xc5\x82 i relacjonowa\xc5\x82 wypadki powstania listopadowego. W grudniu 1824 roku, na swoj\xc4\x85 pro\xc5\x9bb\xc4\x99 i z poparciem wp\xc5\x82ywowych kuzyn\xc3\xb3w zosta\xc5\x82 przeniesiony do konsulatu francuskiego w Wenecji. Przyznano mu te\xc5\xbc krzy\xc5\xbc Legii Honorowej (odznaczenie to otrzymywali wszyscy francuscy konsulowie).\n_START_SECTION_\nPobyt w Warszawie i powstanie listopadowe (1827\xe2\x80\x931831)\n_START_PARAGRAPH_\n19 lipca 1826 r. kr\xc3\xb3l Karol X podpisa\xc5\x82 nominacj\xc4\x99 Raymonda Duranda na konsula Francji w Warszawie, w Kr\xc3\xb3lestwie Polskim. Durand otrzyma\xc5\x82 pensj\xc4\x99 w wysoko\xc5\x9bci 11 tys. frank\xc3\xb3w rocznie z obietnic\xc4\x85 podwy\xc5\xbcki, gdy znajd\xc4\x85 si\xc4\x99 dodatkowe fundusze. Wielki ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Konstanty nie by\xc5\x82 zadowolony z tej nominacji, co spowodowa\xc5\x82o kilkumiesi\xc4\x99czne op\xc3\xb3\xc5\xbanienie przyjazdu Duranda do stolicy polskiej, a nawet ryzyko zast\xc4\x85pienia go innym dyplomat\xc4\x85. Ostatecznie Raymond Durand przyby\xc5\x82 do Warszawy 20 lipca 1827 roku i, jak si\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej okaza\xc5\x82o, zwi\xc4\x85za\xc5\x82 z ni\xc4\x85 swe losy niemal do ko\xc5\x84ca \xc5\xbcycia (do roku 1837). Do nowej roli Durand przygotowywa\xc5\x82 si\xc4\x99 bardzo starannie m.in. poprzez studiowanie historii polskiej dyplomacji, nauk\xc4\x99 j\xc4\x99zyka polskiego (pos\xc5\x82ugiwa\xc5\x82 si\xc4\x99 ponadto j\xc4\x99zykiem w\xc5\x82oskim, hiszpa\xc5\x84skim i portugalskim), a tak\xc5\xbce konsultacje z poprzednikami na stanowisku. Na miejscu relacje konsula z wielkim ksi\xc4\x99ciem uleg\xc5\x82y znacznej poprawie, na co wp\xc5\x82yw mia\xc5\x82o z pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 ich pierwsze osobiste, up\xc5\x82ywaj\xc4\x85ce w serdecznej atmosferze, p\xc3\xb3\xc5\x82toragodzinne spotkanie w dniu 29 lipca. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc i p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, ju\xc5\xbc po wybuchu powstania listopadowego, wielki ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Konstanty dobrze ocenia\xc5\x82 zachowawcz\xc4\x85, legitymistyczn\xc4\x85 postaw\xc4\x99 Duranda, uchylaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 od wyra\xc5\xbanej deklaracji poparcia dla insurekcji. Do gustu konsulowi przypad\xc5\x82a tak\xc5\xbce sama Warszawa oraz zawarte w niej nowe, liczne znajomo\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 zaprzyja\xc5\xbani\xc5\x82 si\xc4\x99 m.in. z gen. Piotrem Bontempsem, kt\xc3\xb3ry bywa\xc5\x82 odt\xc4\x85d cz\xc4\x99stym go\xc5\x9bciem kamienicy Duranda przy ul. Nowy \xc5\x9awiat (dzisiejszy numer 34) w Warszawie._NEWLINE_W historiografii Raymond Durand zas\xc5\x82yn\xc4\x85\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie jako autor depesz dyplomatycznych, wysy\xc5\x82anych regularnie z Warszawy do Pary\xc5\xbca w okresie powstania listopadowego. Dzi\xc4\x99ki nim Durand sta\xc5\x82 si\xc4\x99 pierwszoplanowym informatorem rz\xc4\x85du francuskiego o rozwoju sytuacji nad Wis\xc5\x82\xc4\x85. Jako naoczny \xc5\x9bwiadek, Durand relacjonowa\xc5\x82 szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owo najwa\xc5\xbcniejsze wydarzenia zwi\xc4\x85zane z ruchem powsta\xc5\x84czym, nastroje mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w, stan liczebno\xc5\x9bci armii polskiej, prognozy dalszych wypadk\xc3\xb3w politycznych, militarnych, a nawet sanitarnych (relacje o walce z epidemi\xc4\x85 cholery), ocenia\xc5\x82 szanse powodzenia zrywu, t\xc5\x82umaczy\xc5\x82 jego przyczyny, postawy poszczeg\xc3\xb3lnych stronnictw, wytyka\xc5\x82 pope\xc5\x82niane b\xc5\x82\xc4\x99dy itp. Pierwsza depesza zosta\xc5\x82a spisana w dniu 2 grudnia 1830 \xe2\x80\x93 Durand informowa\xc5\x82 w niej ministra S\xc3\xa9bastianiego o wybuchu insurekcji w Warszawie. Przez kolejne miesi\xc4\x85ce raporty sporz\xc4\x85dza\xc5\x82 regularnie po trzy razy w tygodniu. Rz\xc4\x85dowi francuskiemu wysy\xc5\x82a\xc5\x82 ponadto w\xc5\x82asne t\xc5\x82umaczenia najwa\xc5\xbcniejszych artyku\xc5\x82\xc3\xb3w z polskiej prasy (sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 60 tego rodzaju t\xc5\x82umacze\xc5\x84), oraz t\xc5\x82umaczenia rozkaz\xc3\xb3w dziennych polskich wodz\xc3\xb3w naczelnych (Ch\xc5\x82opickiego i Skrzyneckiego). Dzi\xc5\x9b depesze Duranda s\xc4\x85 uznawane za pierwsz\xc4\x85 histori\xc4\x99 powstania listopadowego, spisywan\xc4\x85 na bie\xc5\xbc\xc4\x85co, w trakcie zaistnia\xc5\x82ych wypadk\xc3\xb3w._NEWLINE_Jako najwa\xc5\xbcniejszy przedstawiciel Francji w Kr\xc3\xb3lestwie Polskim w dobie powstania, Durand sta\xc5\x82 si\xc4\x99 mimowolnie obiektem nacisk\xc3\xb3w dyplomatycznych ze strony polskiego rz\xc4\x85du powsta\xc5\x84czego, zabiegaj\xc4\x85cego o militarne wsparcie insurekcji przez Francj\xc4\x99. Zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 m.in. relacja rozmowy attach\xc3\xa9 polskiego ministerstwa spraw zagranicznych, Andrzeja Ko\xc5\xbamiana z Durandem w dniach 10 i 11 lutego 1831 r. W kamienicy przy Nowym \xc5\x9awiecie Ko\xc5\xbamian przedstawia\xc5\x82 Durandowi dokumenty maj\xc4\x85ce dowodzi\xc4\x87 planowanej agresji Rosji na Francj\xc4\x99 po sukcesie rewolucji lipcowej w 1830 r. Ko\xc5\xbamian argumentowa\xc5\x82, i\xc5\xbc do agresji tej nie dosz\xc5\x82o tylko dzi\xc4\x99ki polskiemu powstaniu narodowemu, kt\xc3\xb3re skutecznie odwr\xc3\xb3ci\xc5\x82o uwag\xc4\x99 Rosji od spraw francuskich i zwi\xc4\x85za\xc5\x82o jej si\xc5\x82y militarne. Durand jednak inaczej interpretowa\xc5\x82 tre\xc5\x9b\xc4\x87 udost\xc4\x99pnionych dokument\xc3\xb3w, a nawet gdyby przedstawia\xc5\x82y jak\xc4\x85\xc5\x9b warto\xc5\x9b\xc4\x87 dowodow\xc4\x85, to \xe2\x80\x93 zdaniem Duranda \xe2\x80\x93 nie mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o na ich podstawie wszczyna\xc4\x87 wojny francusko-rosyjskiej, a mo\xc5\xbce nawet og\xc3\xb3lnoeuropejskiej. Konsekwentnie unika\xc5\x82 obietnic pomocy militarnej ze strony Francji (a w nieoficjalnych, prywatnych rozmowach zapowiada\xc5\x82 wprost, \xc5\xbce Francja takiej pomocy nie udzieli), jako zadeklarowany legitymista przestrzega\xc5\x82 zasady neutralno\xc5\x9bci i nieinterwencji w polityce zagranicznej, doradza\xc5\x82 w\xc5\x82adzom rewolucyjnym kapitulacj\xc4\x99, nadzieje powsta\xc5\x84c\xc3\xb3w nazywa\xc5\x82 \xe2\x80\x9eiluzjami\xe2\x80\x9d, cho\xc4\x87 prywatnie z\xc5\xbcy\xc5\x82 si\xc4\x99 z Polakami, polubi\xc5\x82 ich i zawar\xc5\x82 z nimi liczne przyja\xc5\xbanie. Jednocze\xc5\x9bnie namawia\xc5\x82 Francuz\xc3\xb3w przebywaj\xc4\x85cych w Warszawie w okresie powstania do powstrzymywania si\xc4\x99 od jakiegokolwiek udzia\xc5\x82u w insurekcji (m.in. storpedowa\xc5\x82 pr\xc3\xb3by utworzenia legionu francuskiego w Warszawie). Apelowa\xc5\x82 natomiast do rz\xc4\x85du Ludwika Filipa o podj\xc4\x99cie pokojowych mediacji pomi\xc4\x99dzy walcz\xc4\x85cymi stronami, a po upadku powstania \xe2\x80\x93 o podj\xc4\x99cie stara\xc5\x84, kt\xc3\xb3re uchroni\xc5\x82yby Polak\xc3\xb3w przed represjami rosyjskimi. Ponadto u\xc5\x82atwi\xc5\x82 i zabezpieczy\xc5\x82 korespondencj\xc4\x99 polskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych z reprezentantami polskiego rz\xc4\x85du w Pary\xc5\xbcu \xe2\x80\x93 Karolem Kniaziewiczem i Ludwikiem Augustem Platerem. W\xc5\x82adze powsta\xc5\x84cze jednak nie zawsze by\xc5\x82y zadowolone z dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci Duranda (zarzuca\xc5\x82y mu sprzyjanie Rosjanom), a w pocz\xc4\x85tkowej fazie zrywu d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82y nawet do odwo\xc5\x82ania go ze stanowiska. Zagro\xc5\xbcenie, a wr\xc4\x99cz \xc5\x9bmiertelne niebezpiecze\xc5\x84stwo grozi\xc5\x82o mu tak\xc5\xbce podczas rozruch\xc3\xb3w ulicznych w dniu 15 sierpnia 1831 r. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wzburzonego t\xc5\x82umu (kanibale spragnieni krwi \xe2\x80\x93 jak okre\xc5\x9bla\xc5\x82 ich sam Durand) oskar\xc5\xbca\xc5\x82a bowiem konsula o parali\xc5\xbcowanie stara\xc5\x84 o pomoc francusk\xc4\x85._NEWLINE_Po upadku powstania cz\xc4\x99stotliwo\xc5\x9b\xc4\x87 i obj\xc4\x99to\xc5\x9b\xc4\x87 depesz wyra\xc5\xbanie si\xc4\x99 zmniejszy\xc5\x82a.\n_START_SECTION_\nOstatnie lata \xc5\xbcycia\n_START_PARAGRAPH_\nPocz\xc4\x85wszy od roku 1833 Raymond Durand zacz\xc4\x85\xc5\x82 podupada\xc4\x87 na zdrowiu, co wp\xc5\x82ywa\xc5\x82o na nieregularno\xc5\x9b\xc4\x87, czasem nawet kilkutygodniowe przerwy w jego pracy. W pa\xc5\xbadzierniku 1835 roku uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 uzyska\xc4\x87 p\xc3\xb3\xc5\x82roczny urlop zdrowotny, kt\xc3\xb3ry przeznaczy\xc5\x82 na wypoczynek we Francji. W Pary\xc5\xbcu spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 m.in. z kr\xc3\xb3lem Ludwikiem Filipem I, kt\xc3\xb3ry wyrazi\xc5\x82 zadowolenie z dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci dyplomatycznej Duranda w czasie powstania listopadowego. Po kilku miesi\xc4\x85cach kuracji w rodzinnym Montpellier, powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 w maju 1836 roku do Warszawy. Choroba powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a jednak ze zdwojon\xc4\x85 si\xc5\x82\xc4\x85 jeszcze w pa\xc5\xbadzierniku tego samego roku (m.in. straci\xc5\x82 przytomno\xc5\x9b\xc4\x87 podczas przyj\xc4\x99cia noworocznego na zamku kr\xc3\xb3lewskim). Wylew krwi do m\xc3\xb3zgu w dniu 4 stycznia 1837 r. przyku\xc5\x82 konsula na trwa\xc5\x82e do \xc5\x82\xc3\xb3\xc5\xbcka. Syn Duranda, Alphonse, wywi\xc3\xb3z\xc5\x82 ojca karet\xc4\x85 z Warszawy w dniu 12 marca, pomimo i\xc5\xbc nie nadjecha\xc5\x82 jeszcze oficjalny zast\xc4\x99pca, kawaler Delaitre. 25 kwietnia kareta zajecha\xc5\x82a do miasteczka Lunel-Viel na po\xc5\x82udniu Francji, gdzie dwa dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Raymond Durand zmar\xc5\x82. W prasie warszawskiej pojawi\xc5\x82 si\xc4\x99 nekrolog wspominaj\xc4\x85cy szlachetny spos\xc3\xb3b my\xc5\x9blenia oraz roztropne, umiarkowane i uprzejme post\xc4\x99powanie by\xc5\x82ego konsula._NEWLINE_Zosta\xc5\x82 pochowany na cmentarzu H\xc3\xb4pital General w Montpellier. W latach 60. XX wieku cmentarz zlikwidowano, a szcz\xc4\x85tki rodziny Durand\xc3\xb3w przeniesiono na cmentarz St. Jean w Montpellier. Na p\xc5\x82ycie kamiennej wyryto napis: Raymond Durand (1786\xe2\x80\x931837), Consul de France \xc3\xa0 Varsovie.'