b'\n_START_ARTICLE_\nTosa (rasa psa)\n_START_SECTION_\nRys historyczny\n_START_PARAGRAPH_\nTosa wywodz\xc4\x85 si\xc4\x99 z Japonii, gdzie by\xc5\x82y wykorzystywane do walk ps\xc3\xb3w. St\xc4\x85d ich pe\xc5\x82na nazwa japo\xc5\x84ska tosa-t\xc5\x8dken (psy do walki \xe2\x80\x93 tosa). Walki te mia\xc5\x82y szczeg\xc3\xb3lnie d\xc5\x82ug\xc4\x85 tradycj\xc4\x99 na wyspie Sikoku. W po\xc5\x82owie XIX w. (restauracja Meiji), gdy rz\xc4\x85d Japonii otworzy\xc5\x82 granice i z Europy zacz\xc4\x99to przywozi\xc4\x87 psy, Japo\xc5\x84czycy zauwa\xc5\xbcyli, \xc5\xbce tosa-inu r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85 si\xc4\x99 od typowych europejskich ps\xc3\xb3w bojowych. W por\xc3\xb3wnaniu z mastifami, dogami i bulterierami japo\xc5\x84skie psy by\xc5\x82y drobne i niewielkie. Tote\xc5\xbc zacz\xc4\x99to kojarzy\xc4\x87 je z innymi rasami bojowymi. Tosa powsta\xc5\x82y ze skojarze\xc5\x84 japo\xc5\x84skich szpic\xc3\xb3w bojowych z europejskimi mastifami i buldogami, dogami niemieckimi, pointerami, bernardynami, bulterierami i dogue de Bordeaux._NEWLINE_W walce psy d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82y do obezw\xc5\x82adnienia przeciwnika. By\xc5\x82y dyskwalifikowane za szczekanie, a walk\xc4\x99 ko\xc5\x84czono, gdy kt\xc3\xb3re\xc5\x9b zwierz\xc4\x99 zosta\xc5\x82o zranione do krwi. W 1910 walki zosta\xc5\x82y zakazane i rasa by\xc5\x82a zagro\xc5\xbcona wymarciem. W czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej najlepsze tosa-inu wys\xc5\x82ano na p\xc3\xb3\xc5\x82noc Japonii, gdzie rasa przetrwa\xc5\x82a._NEWLINE_Obecnie w Japonii walki ps\xc3\xb3w tosa s\xc4\x85 legalne, uznawane za dziedzictwo narodowe. Jednak walki te podlegaj\xc4\x85 okre\xc5\x9blonym zasadom i nie s\xc4\x85 prowadzone do \xc5\x9bmierci jednego z ps\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nWygl\xc4\x85d\n_START_PARAGRAPH_\nTypowy przedstawiciel rasy jest du\xc5\xbcy i masywny. Ma szerok\xc4\x85 klatk\xc4\x99 piersiow\xc4\x85, do\xc5\x9b\xc4\x87 ma\xc5\x82e oczy i uszy. Kufa \xc5\x9brednia, stop wyra\xc5\xbany. W\xc5\x82os jest kr\xc3\xb3tki i przylegaj\xc4\x85cy; g\xc4\x99sty i twardy. Najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej spotkana jest tzw. barwa czerwona, p\xc5\x82owa, apricot, pr\xc4\x99gowana, czarna.\n_START_SECTION_\nZachowanie i charakter\n_START_PARAGRAPH_\nPsy rasy tosa s\xc4\x85 nieustraszonymi wojownikami. Dlatego musz\xc4\x85 by\xc4\x87 od szczeni\xc4\x99cia starannie socjalizowane, aby nie wyros\xc5\x82y na psy nieprzewidywalne. Trzeba je wychowywa\xc4\x87 \xc5\x82agodnie, ale konsekwentnie. Nale\xc5\xbcy po\xc5\x9bwi\xc4\x99ca\xc4\x87 czas na regularne, ale nieobci\xc4\x85\xc5\xbcaj\xc4\x85ce zbytnio spacery. W \xc5\xbcadnym wypadku nie wolno zach\xc4\x99ca\xc4\x87 ich do agresywnych zachowa\xc5\x84, gdy\xc5\xbc nieokie\xc5\x82znane staj\xc4\x85 si\xc4\x99 niebezpieczne. _NEWLINE_Swoich domownik\xc3\xb3w traktuj\xc4\x85 z du\xc5\xbc\xc4\x85 trosk\xc4\x85 i mi\xc5\x82o\xc5\x9bci\xc4\x85. Jest to pies pos\xc5\x82uszny i oddany. Bardzo dobrze \xc5\xbcyj\xc4\x85 z innymi, ma\xc5\x82ymi czworonogami. Pomimo \xc5\xbce zosta\xc5\x82y wyhodowane do walki to s\xc4\x85 bardzo delikatnymi i wra\xc5\xbcliwymi psami._NEWLINE_Jest to rasa \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85ca dwie zasadnicze cechy, kt\xc3\xb3rych ludzie oczekuj\xc4\x85 od psich towarzyszy: przyjazny dla otoczenia i kochaj\xc4\x85cy swoj\xc4\x85 ca\xc5\x82\xc4\x85 rodzin\xc4\x99, z drugiej strony gotowy do obrony w ka\xc5\xbcdej chwili.\n_START_SECTION_\nZdrowie i piel\xc4\x99gnacja\n_START_PARAGRAPH_\nTosy \xc5\xbcyj\xc4\x85 oko\xc5\x82o 11\xe2\x80\x9312 lat. Ze wzgl\xc4\x99du na du\xc5\xbc\xc4\x85 mas\xc4\x99 s\xc4\x85 nara\xc5\xbcone na dysplazj\xc4\x99 staw\xc3\xb3w biodrowych i skr\xc4\x99t \xc5\xbco\xc5\x82\xc4\x85dka (powinny odpocz\xc4\x85\xc4\x87 przynajmniej dwie godziny po posi\xc5\x82ku).\n_START_SECTION_\nPrawo\n_START_PARAGRAPH_\nHodowla tos jest w niekt\xc3\xb3rych krajach zabroniona, np. w Norwegii, Danii, Australii, Nowej Zelandii, Wielka Brytania (Dangerous Dogs Act z roku 1991). W Malezji zakaz hodowli wprowadzono by przeciwdzia\xc5\x82a\xc4\x87 wzrastaj\xc4\x85cej liczbie atak\xc3\xb3w na ludzi, a zw\xc5\x82aszcza dzieci. W Polsce rasa tosa w roku 2003 zosta\xc5\x82a uj\xc4\x99ta w wykazie ras ps\xc3\xb3w uznawanych za agresywne.\n_START_SECTION_\nKlasyfikacja FCI\n_START_PARAGRAPH_\nW klasyfikacji FCI rasa ta zosta\xc5\x82a zaliczona do grupy II \xe2\x80\x93 Pinczery, sznaucery, molosy i szwajcarskie psy do byd\xc5\x82a, sekcja 2.1 \xe2\x80\x93 Molosy typu mastifa. Nie podlega pr\xc3\xb3bom pracy.'