b'\n_START_ARTICLE_\nCi\xc4\x99\xc5\xbcka woda\n_START_SECTION_\nWp\xc5\x82yw wody ci\xc4\x99\xc5\xbckiej na \xc5\xbcywe organizmy\n_START_PARAGRAPH_\nZ fizykochemicznego punktu widzenia woda ci\xc4\x99\xc5\xbcka niewiele r\xc3\xb3\xc5\xbcni si\xc4\x99 od wody \xe2\x80\x9ezwyk\xc5\x82ej\xe2\x80\x9d. Te niewielkie r\xc3\xb3\xc5\xbcnice s\xc4\x85 jednak istotne dla \xc5\xbcywych organizm\xc3\xb3w. W biopolimerach takich jak bia\xc5\x82ka czy kwasy nukleinowe, deuterowanie (czyli wymiana izotopowa wodoru na deuter) powoduje nieznaczny spadek energii wi\xc4\x85za\xc5\x84 wodorowych. Jest to znany w przyrodzie efekt Ubbelohdego._NEWLINE_R\xc3\xb3\xc5\xbcnica w aktywno\xc5\x9bci wodoru i deuteru w \xc5\xbcywych organizmach ma \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o w efektach dynamicznych oddzia\xc5\x82ywa\xc5\x84 kooperatywnych, kt\xc3\xb3re prowadz\xc4\x85 do wyst\xc4\x99powania efekt\xc3\xb3w samoorganizacji izotopowej w uk\xc5\x82adach wi\xc4\x85za\xc5\x84 wodorowych. Samoorganizacja H/D prowadzi do tego, \xc5\xbce deuter niech\xc4\x99tnie \xe2\x80\x9ewchodzi\xe2\x80\x9d np. do DNA organizm\xc3\xb3w \xc5\xbcywych.\n_START_SECTION_\nWp\xc5\x82yw na zwierz\xc4\x99ta\n_START_PARAGRAPH_\nEksperymenty na myszach, szczurach i psach pokaza\xc5\x82y, \xc5\xbce zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 25% deuteru powoduje (czasem nieodwracaln\xc4\x85) bezp\xc5\x82odno\xc5\x9b\xc4\x87, poniewa\xc5\xbc gamety i zygoty nie mog\xc4\x85 si\xc4\x99 rozwija\xc4\x87. Wysokie st\xc4\x99\xc5\xbcenia ci\xc4\x99\xc5\xbckiej wody (90%) gwa\xc5\x82townie zabijaj\xc4\x85 ryby, kijanki, p\xc5\x82azi\xc5\x84ce i muszki owocowe. Ssaki (np. szczury) otrzymuj\xc4\x85ce do picia ci\xc4\x99\xc5\xbck\xc4\x85 wod\xc4\x99 umieraj\xc4\x85 po tygodniu, kiedy zawarto\xc5\x9b\xc4\x87 deuteru osi\xc4\x85ga 50%. Przyczyn\xc4\x85 \xc5\x9bmierci, podobnie jak w zatruciu cytotoksycznym (np. podczas chemioterapii) i ostrej chorobie popromiennej, wydaje si\xc4\x99 by\xc4\x87 og\xc3\xb3lne zahamowanie podzia\xc5\x82\xc3\xb3w kom\xc3\xb3rkowych. Ci\xc4\x99\xc5\xbcka woda jest bardziej toksyczna dla kom\xc3\xb3rek nowotworowych ni\xc5\xbc zdrowych, jednak st\xc4\x99\xc5\xbcenia wymagane dla skutecznego dzia\xc5\x82ania s\xc4\x85 zbyt wysokie dla zastosowa\xc5\x84 terapeutycznych. Podobnie jak w chemioterapii, ssaki zatrute D_NEWLINE_2O umieraj\xc4\x85 w wyniku niewydolno\xc5\x9bci szpiku kostnego (krwotoki i infekcje) i zaburze\xc5\x84 funkcji jelit (biegunka i utrata p\xc5\x82yn\xc3\xb3w)._NEWLINE_Prokariotyczne organizmy, takie jak bakterie, u kt\xc3\xb3rych deuter nie powoduje problem\xc3\xb3w z mitoz\xc4\x85, mog\xc4\x85 rozwija\xc4\x87 si\xc4\x99 przy ca\xc5\x82kowitym zast\xc4\x85pieniu wodoru przez deuter, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w bia\xc5\x82kach i DNA. Pe\xc5\x82ne zast\xc4\x85pienie zwyk\xc5\x82ych izotop\xc3\xb3w ci\xc4\x99\xc5\xbcszymi stabilnymi jest mo\xc5\xbcliwe u organizm\xc3\xb3w wy\xc5\xbcszych w przypadku innych pierwiastk\xc3\xb3w (\xc2\xb9\xc2\xb3C, \xc2\xb9\xe2\x81\xb5N, \xc2\xb9\xe2\x81\xb8O), ale nie wodoru._NEWLINE_Ci\xc4\x99\xc5\xbcka woda wykorzystywana jest dla poprawienia skuteczno\xc5\x9bci terapii borowo-neutronowej, gdzie wykorzystuje si\xc4\x99 zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 deuteru do moderowania neutron\xc3\xb3w bez ich wychwytywania.'