b'\n_START_ARTICLE_\nWielka Jaworzyna\n_START_SECTION_\nBudowa geologiczna i gleby\n_START_PARAGRAPH_\nPod wzgl\xc4\x99dem geomorfologicznym Bia\xc5\x82e Karpaty nale\xc5\xbc\xc4\x85 do makroregionu Karpaty S\xc5\x82owacko-Morawskie (513.41-43), b\xc4\x99d\xc4\x85cych cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 Zewn\xc4\x99trznych Karpat Zachodnich (513) \xe2\x80\x93 zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci zewn\xc4\x99trznego \xc5\x82uku Karpat Zewn\xc4\x99trznych._NEWLINE__NEWLINE_Masyw Wielkiej Jaworzyny po\xc5\x82o\xc5\xbcony jest w po\xc5\x82udniowo-zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Bia\xc5\x82ych Karpat i zbudowany ze ska\xc5\x82 fliszowych o znacznej mi\xc4\x85\xc5\xbcszo\xc5\x9bci, w kt\xc3\xb3rych rytmicznie powtarzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 warstwy piaskowca (pochodz\xc4\x85cego z okresu od epoki g\xc3\xb3rnej kredy do dolnego paleocenu) oraz drobnoziarnistych morskich osad\xc3\xb3w (\xc5\x82upk\xc3\xb3w ilastych i margli). Masyw ma charakter g\xc3\xb3rskiego krajobrazu erozyjno-denudacyjnego. G\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 jego cech\xc4\x85 jest znaczna powierzchnia obszar\xc3\xb3w o du\xc5\xbcej r\xc3\xb3\xc5\xbcnicy wysoko\xc5\x9bci i du\xc5\xbcym nachyleniu terenu. Wypuk\xc5\x82e formy ukszta\xc5\x82towania terenu dominuj\xc4\x85 nad wkl\xc4\x99s\xc5\x82ymi._NEWLINE_Najwy\xc5\xbcsze partie g\xc3\xb3ry charakteryzuj\xc4\x85 si\xc4\x99 stromymi stokami skierowanymi na p\xc3\xb3\xc5\x82noc i p\xc3\xb3\xc5\x82nocny wsch\xc3\xb3d i opadaj\xc4\x85cymi do Kotliny Stra\xc5\x88anskej (cz. Stra\xc5\x88ansk\xc3\xa1 kotlina) o \xc5\x9bredniej wysoko\xc5\x9bci 479 m n.p.m. Sam szczyt ma kszta\xc5\x82t szerokiego, p\xc5\x82askiego grzbietu, pokrytego \xc5\x82\xc4\x85k\xc4\x85, a wierzcho\xc5\x82ek znajduje si\xc4\x99 po stronie s\xc5\x82owackiej._NEWLINE_Charakterystycznym i bardzo cz\xc4\x99stym zjawiskiem w terenie o bardziej mi\xc4\x99kkim (gliniastym) gruncie s\xc4\x85 osuwiska, powoduj\xc4\x85ce znaczne szkody w drzewostanie. Na kamienisto-glinianych stokach z osad\xc3\xb3w aluwialnych wykszta\xc5\x82ci\xc5\x82y si\xc4\x99 \xc5\x9brednio-ci\xc4\x99\xc5\xbckie kambisole(cz.) (odmiana r\xc4\x99dzin).\n_START_SECTION_\nHydrologia\n_START_PARAGRAPH_\nCech\xc4\x85 masywu jest wartki, potokowy nurt ciek\xc3\xb3w wodnych, co charakteryzuje tereny o znacznych deniwelacjach. Istotna jest przewaga proces\xc3\xb3w erozji wodnej zboczy nad akumulacj\xc4\x85._NEWLINE__NEWLINE_Wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 tu obficie \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a mineralne, kt\xc3\xb3rych w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci terapeutyczne wykorzystywane s\xc4\x85 w uzdrowisku Luha\xc4\x8dovice. Na p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnim stoku z po\xc5\x82o\xc5\xbconego na wysoko\xc5\x9bci 856 m n.p.m. \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a wyp\xc5\x82ywa potok Veli\xc4\x8dka(cz.), b\xc4\x99d\xc4\x85cy lewym dop\xc5\x82ywem Morawy. Poprzez g\xc3\xb3r\xc4\x99 przebiega dzia\xc5\x82 wodny Veli\xc4\x8dki i Sviniarskego potoku (dorzecze Wagu).\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nMasyw le\xc5\xbcy w strefie klimat\xc3\xb3w umiarkowanych. Klimat \xc5\x9brodkowej i p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Bia\xc5\x82ych Karpat jest do\xc5\x9b\xc4\x87 ciep\xc5\x82y, na wy\xc5\xbcszych wysoko\xc5\x9bciach ch\xc5\x82odniejszy, jednak o wiele cieplejszy ni\xc5\xbc na por\xc3\xb3wnywalnych wysoko\xc5\x9bciach p\xc3\xb3\xc5\x82nocnych i zachodnich Moraw. Pomimo \xc5\xbce w Bia\xc5\x82ych Karpatach przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 suche wiatry po\xc5\x82udniowo-wschodnie, zw\xc5\x82aszcza latem, to na najwy\xc5\xbcszych szczytach, takich jak Wielka Jaworzyna, przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 wiatry p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodnie, cz\xc4\x99stsze r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w okresie letnim. Wiatry s\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 wyst\xc4\x99powania silnej erozji wiatrowej. Opady atmosferyczne s\xc4\x85 zwykle bardziej obfite ni\xc5\xbc w po\xc5\x82udniowych Morawach._NEWLINE__NEWLINE_Partie wierzcho\xc5\x82kowe Bia\xc5\x82ych Karpat wok\xc3\xb3\xc5\x82 Wielkiej Jaworzyny maj\xc4\x85 cechy klimatu g\xc3\xb3rskiego. \xc5\x9arednia temperatura lipca wynosi tu 15\xe2\x80\x9316 \xc2\xb0C, stycznia od -3 do -4 \xc2\xb0C, liczba dni letnich 10\xe2\x80\x9330, liczba dni z przymrozkami od 140 do 160, \xc5\x9brednioroczna suma opad\xc3\xb3w 850\xe2\x80\x931000 mm. \xc5\x9arednioroczna temperatura powietrza kszta\xc5\x82tuje si\xc4\x99 poni\xc5\xbcej 6 \xc2\xb0C.\n_START_SECTION_\nPrzyroda i jej ochrona\n_START_PARAGRAPH_\nTeren ten to jeden z najstarszych obszar\xc3\xb3w chronionych w Czechach, bowiem ju\xc5\xbc w 1909 jego w\xc5\x82a\xc5\x9bciciele, Liechtensteinowie, zadeklarowali re\xc5\xbcim ochrony podobny do dzisiejszego. Masyw Wielkiej Jaworzyny obj\xc4\x99ty jest prawn\xc4\x85 ochron\xc4\x85 jako \xe2\x80\x9echroniony obszar krajobrazowy\xe2\x80\x9d, czego polskim odpowiednikiem jest park krajobrazowy. Po stronie czeskiej jest to Chr\xc3\xa1n\xc4\x9bn\xc3\xa1 krajinn\xc3\xa1 oblast (CHKO) B\xc3\xadl\xc3\xa9 Karpaty (Obszar Chronionego Krajobrazu Bia\xc5\x82e Karpaty), po s\xc5\x82owackiej Chr\xc3\xa1nen\xc3\xa1 krajinn\xc3\xa1 oblas\xc5\xa5 CHKO Biele Karpaty. Dodatkowo zar\xc3\xb3wno po stronie czeskiej, jak i s\xc5\x82owackiej wydzielono rezerwaty przyrodnicze: w Czechach w 1951 NPR Javo\xc5\x99ina, o najwy\xc5\xbcszej kategorii ochrony, obejmuj\xc4\x85cy zachowany ekosystem lasu pierwotnego i g\xc3\xb3rskiej \xc5\x82\xc4\x85ki, od 2007 165,87 ha, a na S\xc5\x82owacji w 1988 PR Ve\xc4\xbek\xc3\xa1 Javorina, 82,98 ha. Oba obj\xc4\x99to ochron\xc4\x85 \xc5\x9bcis\xc5\x82\xc4\x85, nie ingeruj\xc4\x85c w naturalne procesy przyrodnicze; las podlega wy\xc5\x82\xc4\x85cznie naturalnej renaturalizacji.\n_START_SECTION_\nSzata ro\xc5\x9blinna\n_START_PARAGRAPH_\nSzczyt pokryty jest jedyn\xc4\x85 w Bia\xc5\x82ych Karpatach muraw\xc4\x85 bli\xc5\xbaniczkow\xc4\x85 z dominacj\xc4\x85 bli\xc5\xbaniczki psiej trawki. Przed nawo\xc5\xbceniem nawozami mineralnymi na pocz\xc4\x85tku lat 90. XX wieku wyst\xc4\x99powa\xc5\x82a tu licznie kuku\xc5\x82ka bzowa oraz goryczuszka wczesna. Obecnie \xc5\x82\xc4\x85ka wraca do stanu naturalnego, o czym \xc5\x9bwiadczy znajdowanie storczycy kulistej oraz wierzbownicy ok\xc3\xb3\xc5\x82kowej. Na skraju rezerwatu ro\xc5\x9bnie dzwonek szerokolistny, kt\xc3\xb3ry ma tu jedyne w Bia\xc5\x82ych Karpatach stanowisko._NEWLINE_Lasy masywu sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z rodzimych gatunk\xc3\xb3w: jaworu (od kt\xc3\xb3rego g\xc3\xb3ra wzi\xc4\x99\xc5\x82a sw\xc4\x85 nazw\xc4\x99), buka i jesionu. Drzewa s\xc4\x85 w podobnym wieku. Ze wzgl\xc4\x99du na surowy mikroklimat wierzcho\xc5\x82ka g\xc3\xb3ry w najwy\xc5\xbcszych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 drzewa o oryginalnym, pokr\xc4\x99conym kszta\xc5\x82cie korony. Z rzadkich ro\xc5\x9blin stwierdzono tu m.in. alpejskiego modrzyka g\xc3\xb3rskiego (Cicerbita alpina, jedyne stanowisko w Bia\xc5\x82ych Karpatach). Rosn\xc4\x85 tu tak\xc5\xbce m.in. przebi\xc5\x9bniegi, miesi\xc4\x85cznica trwa\xc5\x82a i kokorycze.\n_START_SECTION_\nFauna\n_START_PARAGRAPH_\nW lasach Wielkiej Jaworzyny wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 jelenie, sarny, dziki. Czasami w\xc4\x99druj\xc4\x85 tu nied\xc5\xbawiedzie. Swe siedliska maj\xc4\x85 tutaj z rzadszych gatunk\xc3\xb3w tak\xc5\xbce chrz\xc4\x85szcze \xe2\x80\x93 b\xc5\x82\xc4\x99kitna nadobnica alpejska i kozior\xc3\xb3g bukowiec, \xc5\xbceruj\xc4\x85ce w martwych cz\xc4\x99\xc5\x9bciach drzew \xe2\x80\x93 oraz rzadkie paj\xc4\x85ki m.in. Anelosimus vittatus z rodziny omatnikowatych, Tenuiphantes zimmermanni, Saloca kulczynskii z osnuwikowatych, a tak\xc5\xbce mucha Phaonia czernyi._NEWLINE_Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d ptak\xc3\xb3w podawane s\xc4\x85 m.in. dzi\xc4\x99cio\xc5\x82 bia\xc5\x82ogrzbiety i mucho\xc5\x82\xc3\xb3wka bia\xc5\x82oszyja. Wok\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 i strumieni le\xc5\x9bnych wyst\xc4\x99puje salamandra plamista i kumak g\xc3\xb3rski.\n_START_SECTION_\nWydobycie wapienia\n_START_PARAGRAPH_\nU p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniego podn\xc3\xb3\xc5\xbca Wielkiej Jaworzyny od XVIII wieku wydobywano wapie\xc5\x84, po zmieleniu dostarczany do istniej\xc4\x85cej od 1797, a b\xc4\x99d\xc4\x85cej w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 rodu Liechtenstein\xc3\xb3w huty szk\xc5\x82a w pobliskiej Kv\xc4\x9btn\xc3\xa9j. W miejscu tym powsta\xc5\x82a g\xc3\xb3rnicza osada V\xc3\xa1penky (dzi\xc5\x9b cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 gminy Nov\xc3\xa1 Lhota). Obecnie dawne domki g\xc3\xb3rnik\xc3\xb3w w stylu ludowym zosta\xc5\x82y obj\xc4\x99te ochron\xc4\x85 poprzez utworzenie \xe2\x80\x9estrefy pami\xc4\x85tkowej\xe2\x80\x9d (cz. pam\xc3\xa1tkov\xc3\xa1 z\xc3\xb3na).\n_START_SECTION_\nTurystyka\n_START_PARAGRAPH_\nNa szczyt prowadzi kilka szlak\xc3\xb3w turystycznych, w tym okresowo biegn\xc4\x85ce wsp\xc3\xb3ln\xc4\x85 tras\xc4\x85 europejski szlak pieszy E8 oraz s\xc5\x82owackie szlaki: czerwony (0701h) i Cesta hrdinov SNP, a tak\xc5\xbce \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82ty szlak rowerowy z Lubiny (d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 9 km, przewy\xc5\xbcszenie 600 m), r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc szlaki czeskie. W czasach Austro-W\xc4\x99gier przez grzbiet prowadzi\xc5\x82a granica mi\xc4\x99dzy cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 austriack\xc4\x85 monarchii (w kt\xc3\xb3rej sk\xc5\x82ad wchodzi\xc5\x82o Kr\xc3\xb3lestwo Czech), a w\xc4\x99giersk\xc4\x85 (w tym S\xc5\x82owacja). Pami\xc4\x85tk\xc4\x85 tych czas\xc3\xb3w jest jeden ze szlak\xc3\xb3w pod Jaworzyn\xc4\x85, nazywany Ma\xc4\x8farsk\xc3\xa1 cesta (pol. \xe2\x80\x9ew\xc4\x99gierska \xc5\x9bcie\xc5\xbcka\xe2\x80\x9d). Korzystaj\xc4\x85c z g\xc3\xb3rskich \xc5\x9bcie\xc5\xbcek, w czasach II wojny \xc5\x9bwiatowej przez masyw przemycono oko\xc5\x82o 2500 os\xc3\xb3b uciekaj\xc4\x85cych z teren\xc3\xb3w Protektoratu Czech i Moraw, zaj\xc4\x99tych przez III Rzesz\xc4\x99._NEWLINE_Ze szczytu przy dobrych warunkach widoczno\xc5\x9bci widoczne s\xc4\x85: na p\xc3\xb3\xc5\x82nocy miasto Uhersk\xc3\xbd Brod oraz G\xc3\xb3ry Wizowickie, a dalej Hosty\xc5\x84skie, a w kierunku p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnim Uhersk\xc3\xa9 Hradi\xc5\xa1t\xc4\x9b, Chrziby i Las \xc5\xbbdanicki. Na wschodzie widoczna jest dolina Wagu, za ni\xc4\x85 G\xc3\xb3ry Stra\xc5\xbcowskie, na po\xc5\x82udniu Ma\xc5\x82e Karpaty._NEWLINE_Na zboczach znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 popularne o\xc5\x9brodki narciarskie, zw\xc5\x82aszcza po stronie s\xc5\x82owackiej z najwi\xc4\x99kszym wyci\xc4\x85giem o d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci 730 m. Letni\xc4\x85 i zimow\xc4\x85 baz\xc4\x85 noclegow\xc4\x85 oraz miejscem wypadowym do w\xc4\x99dr\xc3\xb3wek jest schronisko turystyczne Holubyho chata po\xc5\x82o\xc5\xbcone na wysoko\xc5\x9bci 920 m n.p.m., kt\xc3\xb3rego patronem jest Jozef \xc4\xbdudov\xc3\xadt Holuby(cz.).\n_START_SECTION_\nZagospodarowanie szczytu\n_START_PARAGRAPH_\nNa szczycie znajduje si\xc4\x99 wie\xc5\xbca o wysoko\xc5\x9bci 134,5 m pe\xc5\x82ni\xc4\x85ca funkcje: masztu radiowego, wie\xc5\xbcy telewizyjnej oraz wielu stacji przeka\xc5\xbanikowych telefonii kom\xc3\xb3rkowej._NEWLINE_W sztolni nieopodal szczytu zlokalizowano w 1995 stacj\xc4\x99 sejsmologiczn\xc4\x85 prowadzon\xc4\x85 przez naukowc\xc3\xb3w z katedry fizyki Ziemi Uniwersytetu Masaryka w Brnie we wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z Zentralanstalt f\xc3\xbcr Meteorologie und Geodynamik (ZAMG) z Wiednia.\n_START_SECTION_\nWydarzenia historyczne\n_START_PARAGRAPH_\nW lipcu 1847 na Jaworzynie spotka\xc5\x82a si\xc4\x99 grupa s\xc5\x82owackich student\xc3\xb3w, aby \xc5\x9bwi\xc4\x99towa\xc4\x87 wydanie pierwszego numeru (3. rocznika) pisma \xe2\x80\x9eOrol tatr\xc3\xa1nski\xe2\x80\x9d (pol. \xe2\x80\x9eTatrza\xc5\x84ski Orze\xc5\x82\xe2\x80\x9d), literackiego dodatku (dwutygodnika) do pierwszego czasopisma w j\xc4\x99zyku s\xc5\x82owackim, \xe2\x80\x9eSlovenskje n\xc3\xa1rod\xc5\x88je novini\xe2\x80\x9d, redagowanego przez \xc4\xbdudov\xc3\xadta \xc5\xa0t\xc3\xbara. W nast\xc4\x99pnym roku inny s\xc5\x82owacki przyw\xc3\xb3dca narodowy, Jozef Miloslav Hurban, odebra\xc5\x82 na szczycie przysi\xc4\x99g\xc4\x99 ochotnik\xc3\xb3w walcz\xc4\x85cych podczas powstania s\xc5\x82owackiego przeciwko W\xc4\x99grom, kt\xc3\xb3rzy nie chcieli uzna\xc4\x87 d\xc4\x85\xc5\xbce\xc5\x84 s\xc5\x82owackich podczas Wiosny Lud\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nBraterstwo Czech\xc3\xb3w i S\xc5\x82owak\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nOdbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 tu tak\xc5\xbce patriotyczne spotkania Czech\xc3\xb3w, S\xc5\x82owak\xc3\xb3w i Morawian, dlatego Wielka Jaworzyna uwa\xc5\xbcana jest za jeden z symboli dobrych stosunk\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzy tymi narodami. Dowodem tego jest kamie\xc5\x84 na szczycie z cytatem z J.M. Hurbana: Tu bratia v\xc5\xbedy sa streta\xc5\xa5 bud\xc3\xba (s\xc5\x82ow.) (pol. \xe2\x80\x9eTu bracia zawsze b\xc4\x99d\xc4\x85 si\xc4\x99 spotyka\xc4\x87\xe2\x80\x9d). 1 wrze\xc5\x9bnia 1945 na szczycie spotka\xc5\x82o si\xc4\x99 25\xc2\xa0000 Czech\xc3\xb3w i S\xc5\x82owak\xc3\xb3w._NEWLINE_Corocznie w lipcu organizowane s\xc4\x85 wsp\xc3\xb3lne imprezy (\xe2\x80\x9eSl\xc3\xa1vnosti bratstva \xc4\x8cechov a Slov\xc3\xa1kov\xe2\x80\x9d (s\xc5\x82ow.)/\xe2\x80\x9eSlavnosti bratrstv\xc3\xad \xc4\x8cech\xc5\xaf a Slov\xc3\xa1k\xc5\xaf\xe2\x80\x9d (cz.)) z bogatym programem (m.in. wyst\xc4\x99py zespo\xc5\x82\xc3\xb3w folklorystycznych z obu kraj\xc3\xb3w, ma\xc5\xbcoretek, spotkania turyst\xc3\xb3w na rowerach g\xc3\xb3rskich). Opr\xc3\xb3cz tego do tradycji wesz\xc5\x82o tak\xc5\xbce wchodzenie w ka\xc5\xbcdy Sylwester zielonym szlakiem z Kv\xc4\x9btn\xc3\xa9j na \xe2\x80\x9eVavrou\xc5\xa1kov\xc4\x85 mogi\xc5\x82\xc4\x99\xe2\x80\x9d (kamie\xc5\x84 po\xc5\x9bwi\xc4\x99cony Josefowi Vavrou\xc5\xa1kowi(cz.)), po\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 na przeciwleg\xc5\x82ym wierzcho\xc5\x82ku Ma\xc5\x82ej Jaworzyny. Po raz pierwszy spotkanie odby\xc5\x82o si\xc4\x99 w Sylwestra 1992 i by\xc5\x82o spontanicznym, spo\xc5\x82ecznym protestem przeciw podzia\xc5\x82owi Czechos\xc5\x82owacji, kt\xc3\xb3ry nast\xc4\x85pi\xc5\x82 nast\xc4\x99pnego dnia \xe2\x80\x93 1 stycznia 1993 wbrew znacznej cz\xc4\x99\xc5\x9bci opinii publicznej.\n_START_SECTION_\nProjekt kaplicy\n_START_PARAGRAPH_\nIdei wsparcia braterstwa tych narod\xc3\xb3w mia\xc5\x82a by\xc4\x87 po\xc5\x9bwi\xc4\x99cona kaplica Marii Panny, Matki Jedno\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 na szczycie chcia\xc5\x82 zbudowa\xc4\x87 S\xc5\x82uga Bo\xc5\xbcy ksi\xc4\x85dz Anton\xc3\xadn \xc5\xa0ur\xc3\xa1nek(cz.) bezpo\xc5\x9brednio po II wojnie \xc5\x9bwiatowej. Dla tego pomys\xc5\x82u uzyska\xc5\x82 on poparcie arcybiskupa O\xc5\x82omu\xc5\x84ca Leopolda Pre\xc4\x8dana(cz.). W okresie starania si\xc4\x99 o zgod\xc4\x99 i poparcie ze strony ministerstwa rolnictwa i urz\xc4\x99d\xc3\xb3w okolicznych gmin, 27 lipca 1947 odprawiono na szczycie pierwsze ekumeniczne nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwo dla S\xc5\x82owak\xc3\xb3w, Czech\xc3\xb3w i Morawian. W trakcie schodzenia po nim Marie M\xc3\xa1lkov\xc3\xa1 z Nivnicy zosta\xc5\x82a zabita przez przewracaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 podczas burzy drzewo. Za namow\xc4\x85 ks. \xc5\xa0ur\xc3\xa1nka na miejscu wypadku postawiono krzy\xc5\xbc przydro\xc5\xbcny, nast\xc4\x99pnie w 1971 zbudowano kamienn\xc4\x85 kapliczk\xc4\x99 z p\xc5\x82askorze\xc5\xbab\xc4\x85 z br\xc4\x85zu._NEWLINE__NEWLINE_Jednak realizacja projektu kaplicy na szczycie po pe\xc5\x82nym przej\xc4\x99ciu w\xc5\x82adzy przez komunist\xc3\xb3w w przewrocie lutowym 1948 roku i ust\xc4\x85pieniu prezydenta Edvarda Bene\xc5\xa1a wskutek oporu totalitarnego re\xc5\xbcimu sta\xc5\x82a si\xc4\x99 niemo\xc5\xbcliwa.\n_START_SECTION_\nPodania i legendy\n_START_PARAGRAPH_\nZ g\xc3\xb3r\xc4\x85 zwi\xc4\x85zane s\xc4\x85 ludowe podania. Jedno m\xc3\xb3wi o martwym kogucie, kt\xc3\xb3ry o\xc5\xbcy\xc5\x82 i zapia\xc5\x82, aby Turcy opu\xc5\x9bcili kraj. Inne opowiada o zb\xc3\xb3jniku Jano \xc5\xbduchli, kt\xc3\xb3ry z zamku w \xc4\x8cachticach (s\xc5\x82yn\xc4\x85cego z mieszkaj\xc4\x85cej tam krwawej El\xc5\xbcbiety Batory) uprowadzi\xc5\x82 pi\xc4\x99kn\xc4\x85 Ani\xc4\x8dk\xc4\x99 i na Jaworzynie uczyni\xc5\x82 kr\xc3\xb3low\xc4\x85 g\xc3\xb3r, obdarzaj\xc4\x85c swym maj\xc4\x85tkiem.'