b'\n_START_ARTICLE_\nCmentarz Je\xc5\xbcycki w Poznaniu\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPo utworzeniu 2 czerwca 1894 roku nowej parafii Naj\xc5\x9bwi\xc4\x99tszego Serca Pana Jezusa i \xc5\x9bw. Floriana zaistnia\xc5\x82a potrzeba za\xc5\x82o\xc5\xbcenia cmentarza parafialnego. Pocz\xc4\x85tkowo parafia korzysta\xc5\x82a z cmentarza \xc5\x9bw. Wojciecha przy drodze do Obornik. Starania o utworzenie nowej nekropolii rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 proboszcz Walenty Kolasi\xc5\x84ski, a kontynuowa\xc5\x82 jego nast\xc4\x99pca ks. Wac\xc5\x82aw Mayer. Cmentarz zosta\xc5\x82 za\xc5\x82o\xc5\xbcony w 1905 roku, za\xc5\x9b teren pod niego zosta\xc5\x82 zakupiony w 1903 roku na peryferiach Je\xc5\xbcyc. Usytuowanie cmentarza by\xc5\x82o zgodne z \xc3\xb3wczesnymi koncepcjami planistycznymi miasta, kt\xc3\xb3re przewidywa\xc5\x82y otoczenie lewobrze\xc5\xbcnego Poznania pasem teren\xc3\xb3w zielonych. Nekropolia by\xc5\x82a stopniowo powi\xc4\x99kszana poprzez dokupywanie przylegaj\xc4\x85cych dzia\xc5\x82ek. Od strony p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej dokupiono w\xc4\x85sk\xc4\x85 dzia\xc5\x82k\xc4\x99, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 oddziela\xc5\x82 od cmentarza pas zlikwidowanej w 1879 kolei stargardzko-szczeci\xc5\x84skiej. W 1923 roku powi\xc4\x99kszono cmentarz o dzia\xc5\x82k\xc4\x99 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc jego zachodniej granicy (co jednak zachwia\xc5\x82o symetri\xc4\x99 uk\xc5\x82adu samego cmentarza). W centralnym miejscu cmentarza usytuowana jest neoroma\xc5\x84ska kaplica \xc5\x9bw. Barbary._NEWLINE_Cmentarz przetrwa\xc5\x82 w nienaruszonym kszta\xc5\x82cie przez okres okupacji. W 1961 roku uchwa\xc5\x82\xc4\x85 Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania zosta\xc5\x82 zamkni\xc4\x99ty dla cel\xc3\xb3w grzebalnych. 20 listopada 1961 odby\xc5\x82 si\xc4\x99 ostatni poch\xc3\xb3wek. Zgodnie z prawem cmentarz mia\xc5\x82 istnie\xc4\x87 przez 40 lat, a nast\xc4\x99pnie miano go przekszta\xc5\x82ci\xc4\x87 w park._NEWLINE_W 1966 przystosowano kaplic\xc4\x99 do cel\xc3\xb3w liturgicznych. 12 sierpnia 1971 roku abp Antoni Baraniak ustanowi\xc5\x82 j\xc4\x85 samodzielnym o\xc5\x9brodkiem duszpasterskim. Na mocy dekretu z 20 maja 1981 roku zosta\xc5\x82a utworzona parafia pw. Chrystusa Dobrego Pasterza. W latach 1982\xe2\x80\x931986 zosta\xc5\x82 wybudowany na p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodnim skraju cmentarza ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 wed\xc5\x82ug projektu Jana Kopyd\xc5\x82owskiego. Tym samym kaplica odzyska\xc5\x82a swoje pierwotne przeznaczenie._NEWLINE_W latach 80. by\xc5\x82y prowadzone badania nad pozna\xc5\x84skimi cmentarzami w celu rozpoznania ich warto\xc5\x9bci historycznych, artystycznych i krajobrazowych. Owocem tych prac by\xc5\x82o wpisanie 9 lutego 1984 roku przez wojew\xc3\xb3dzkiego konserwatora zabytk\xc3\xb3w Witolda Ga\xc5\x82k\xc4\x99 cmentarza wraz z 297 nagrobkami do Pa\xc5\x84stwowego Rejestru Zabytk\xc3\xb3w._NEWLINE_Jednocze\xc5\x9bnie ks. proboszcz Boles\xc5\x82aw Jurga prowadzi\xc5\x82 starania o ponowne otwarcie cmentarza. Zako\xc5\x84czy\xc5\x82y si\xc4\x99 one sukcesem dopiero 25 maja 1995 roku, kiedy to Urz\xc4\x85d Miejski wyda\xc5\x82 orzeczenie, o spe\xc5\x82nieniu warunk\xc3\xb3w umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cych ponownego otwarcia cmentarza. W tym samym roku, na mocy porozumienia pomi\xc4\x99dzy proboszczami \xe2\x80\x93 ks. Romanem Kubickim z parafii pw. Serca Pana Jezusa i \xc5\x9bw. Floriana oraz ks. Boles\xc5\x82awem Jurg\xc4\x85, cmentarz znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 w zarz\xc4\x85dzie parafii Chrystusa Dobrego Pasterza._NEWLINE_20 lipca 1995 roku odby\xc5\x82 si\xc4\x99 pierwszy, po 34-letniej przerwie, pogrzeb. By\xc5\x82 to pogrzeb ks. Boles\xc5\x82awa Jurgi, kt\xc3\xb3ry zmar\xc5\x82 kr\xc3\xb3tko po ocaleniu cmentarza._NEWLINE_Cmentarz obj\xc4\x99ty zosta\xc5\x82 ca\xc5\x82o\xc5\x9bciowym programem prac rewaloryzacyjnych, zgodnie z projektem zagospodarowania przestrzennego opracowanym przez architekt\xc3\xb3w Mari\xc4\x99 i Andrzeja Pajzderskich. Ekspertyz\xc4\x99 dendrologiczn\xc4\x85 przygotowa\xc5\x82 architekt krajobrazu Bernard Lisiak. Prace prowadzone na cmentarzu przywr\xc3\xb3ci\xc5\x82y mu regularne osie kompozycyjne i pierwotny, wielokwaterowy uk\xc5\x82ad._NEWLINE_30 listopada 1997 utworzono, w miejscu dotychczasowych polowych mogi\xc5\x82 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy z wrze\xc5\x9bnia 1939 roku, kwater\xc4\x99 \xc5\xbbo\xc5\x82nierzy Wrze\xc5\x9bnia z pomnikami nagrobnymi. W latach 2009 \xe2\x80\x93 2010 postawiono nagrobki na grobach wojennych cywilnych ofiar niemieckich nalot\xc3\xb3w na Pozna\xc5\x84 z 1 wrze\xc5\x9bnia 1939 r.\n_START_SECTION_\nZabytki\n_START_PARAGRAPH_\nPrzez wszystkie lata swojego istnienia cmentarz zgromadzi\xc5\x82 bogat\xc4\x85 galeri\xc4\x99 nagrobk\xc3\xb3w. W ich r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodnej formie wida\xc4\x87 zmieniaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 style i nurty sztuki sepulkralnej. Koniec XIX wieku przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 secesj\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra d\xc5\x82ugo by\xc5\x82a dominuj\xc4\x85cym stylem. Obok nagrobk\xc3\xb3w o p\xc5\x82ynnych falistych liniach, i mi\xc4\x99kkich op\xc5\x82ywowych kszta\xc5\x82tach, zacz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 z czasem pojawia\xc4\x87 pomniki o prostoliniowej wersji geometrycznej. Cz\xc4\x99sto r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mo\xc5\xbcna napotka\xc4\x87 nagrobki, w kt\xc3\xb3rych motywy secesyjne \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85 si\xc4\x99 z dekoracj\xc4\x85 historyzuj\xc4\x85c\xc4\x85. W takim stylu wykonane jest ogrodzenie i g\xc5\x82\xc3\xb3wna brama wej\xc5\x9bciowa od ulicy Nowina. Zosta\xc5\x82a ona wykonana przez pozna\xc5\x84ska firm\xc4\x99 odlewnicz\xc4\x85 J. Janickiego. Jest to monumentalna dwuskrzyd\xc5\x82owa brama z plakietami o monogramach IHS i MARIA. Skrzyd\xc5\x82a bramy w centrum zosta\xc5\x82y zamkni\xc4\x99te p\xc3\xb3\xc5\x82kolistym nacz\xc3\xb3\xc5\x82kiem, kt\xc3\xb3ry wype\xc5\x82niaj\xc4\x85 delikatne motywy ro\xc5\x9blinne. Po\xc5\x9brodku zwie\xc5\x84czony jest krzy\xc5\xbcem. Po bokach znajduj\xc4\x85 dwa a\xc5\xbcurowe filary zwie\xc5\x84czone motywem wolutowych sterczyn._NEWLINE_Na cmentarzu mo\xc5\xbcna spotka\xc4\x87 liczne przyk\xc5\x82ady kowalstwa artystycznego pochodz\xc4\x85ce z zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w J. Janickiego i S. \xc5\xbburomskiego. Do stylistyki secesyjnej nawi\xc4\x85zuj\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nagrobki z okresu mi\xc4\x99dzywojennego i powojennego (np. nagrobek Stanis\xc5\x82awa Leszczy\xc5\x84skiego)._NEWLINE_Wraz ze wzrostem popularno\xc5\x9bci modernizmu, nast\xc4\x85pi\xc5\x82 zwrot ku prostocie konstrukcji i ograniczeniu i uproszczeniu element\xc3\xb3w dekoracyjnych. Tak\xc4\x85 form\xc4\x99 ma piaskowcowa stela na grobie Zofii i Stanis\xc5\x82awa Walter\xc3\xb3w z 1910 roku. Nagrobek Jureczka i Zbyszka Rajewskich wykonany przez Wawrzy\xc5\x84ca Kaima przedstawia zgeometryzowan\xc4\x85 figur\xc4\x99 anio\xc5\x82a, wpisan\xc4\x85 w prostok\xc4\x85tny kontur steli. Klasycyzuj\xc4\x85cy modernizm reprezentuje nagrobek na grobie dr. med. Ignacego Mackiewicza, zaprojektowany przez Adama Ballenstaedta. Nagrobek ma form\xc4\x99 masywnej kolumny, ozdobionej u nasady kostkowej g\xc5\x82owicy festonami spi\xc4\x99tymi uskrzydlonymi g\xc5\x82\xc3\xb3wkami anielskimi i odwr\xc3\xb3conymi pochodniami._NEWLINE_Nagrobek Leonarda i Wojciecha Jab\xc5\x82o\xc5\x84skich, wykonany z czerwonego piaskowca przypisywany jest rze\xc5\xbabiarzowi Franciszkowi Masiakowi. Na bocznych skrzyd\xc5\x82ach, artysta przedstawi\xc5\x82 dwie \xc5\xbca\xc5\x82obnice w skubizowanej formie._NEWLINE_W\xc5\x9br\xc3\xb3d artyst\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych dzie\xc5\x82a mo\xc5\xbcna tutaj odnale\xc5\xba\xc4\x87, nale\xc5\xbcy wymieni\xc4\x87 tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w medalion\xc3\xb3w nagrobnych Krystyn\xc4\x99 D\xc4\x85browsk\xc4\x85, Edwarda Haupta i wspomnianego ju\xc5\xbc Wawrzy\xc5\x84ca Kaima._NEWLINE_Z pomnik\xc3\xb3w powojennych na uwag\xc4\x99 zas\xc5\x82uguje rze\xc5\xbaba na grobie Pelagii Haendschke d\xc5\x82uta Czes\xc5\x82awa Wo\xc5\xbaniaka.\n_START_SECTION_\nPomnik Wdzi\xc4\x99czno\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nPomnik zosta\xc5\x82 ufundowany ku czci poleg\xc5\x82ych w czasie I wojny \xc5\x9bwiatowej, powstania wielkopolskiego i wojny bolszewickiej w 1920 roku, przez Komitet Towarzystw Dzielnicy Je\xc5\xbcyckiej. Pomnik zaprojektowa\xc5\x82 Lucjan Micha\xc5\x82owski przy wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Waltera. Kamie\xc5\x84 w\xc4\x99gielny po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 1 listopada 1932 roku \xc3\xb3wczesny proboszcz parafii je\xc5\xbcyckiej ks. Stanis\xc5\x82aw Budaszewski._NEWLINE_Pomnik wykona\xc5\x82 zak\xc5\x82ad kamieniarsko-rze\xc5\xbabiarski Janusza Zieli\xc5\x84skiego. Na cokole zosta\xc5\x82a umieszczona p\xc5\x82askorze\xc5\xbaba or\xc5\x82a w koronie oraz napis POLEG\xc5\x81YM PARAFIANOM oraz daty 1914\xe2\x80\x931920._NEWLINE_Cok\xc3\xb3\xc5\x82 pomnika wykonany zosta\xc5\x82 z jasnego, drobnoporowatego piaskowca. Poszczeg\xc3\xb3lne elementy po\xc5\x82\xc4\x85czono zapraw\xc4\x85 mineraln\xc4\x85 z kotwieniem \xc5\xbcelaznymi klamrami. Figura Chrystusa odlana zosta\xc5\x82a segmentowo z zaprawy mineralnej cementowo-wapiennej z kruszywem o zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowanej frakcji i zbrojona pr\xc4\x99tami \xc5\xbcelaznymi. Elementy figury po\xc5\x82\xc4\x85czone s\xc4\x85 zapraw\xc4\x85 mineraln\xc4\x85. Krzy\xc5\xbce na czterech kulach wykonane zosta\xc5\x82y z cienkiej, lutowanej blachy miedzianej. Pomnik ma wysoko\xc5\x9bci 7,6 m i szeroko\xc5\x9bci podstawy 4 m._NEWLINE_W grudniu 1939 roku zarz\xc4\x85dca cmentarza J\xc3\xb3zef Jurek ukry\xc5\x82 polsk\xc4\x85 inskrypcj\xc4\x99 pod warstw\xc4\x85 obmurowanej i otynkowanej dykty, dzi\xc4\x99ki czemu uchroni\xc5\x82 j\xc4\x85 przed zniszczeniem. Niemieckie w\xc5\x82adze okupacyjne Zarz\xc4\x85du Miasta wyda\xc5\x82y bowiem rozkaz skucia polskiego or\xc5\x82a i napis\xc3\xb3w._NEWLINE_Dzi\xc4\x99ki staraniom Towarzystwa Opieki nad Zabytkowym Cmentarzem Je\xc5\xbcyckim, w 2004 roku pomnik zosta\xc5\x82 poddany renowacji, a rok p\xc3\xb3\xc5\xbaniej uporz\xc4\x85dkowano jego bezpo\xc5\x9brednie otoczenie.\n_START_SECTION_\nRo\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nCmentarz zosta\xc5\x82 rozplanowany zgodnie z tendencjami panuj\xc4\x85cymi w sztuce ogrodowej. G\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 alej\xc4\x99 prowadz\xc4\x85c\xc4\x85 od bramy wej\xc5\x9bciowej do kaplicy porastaj\xc4\x85 okaza\xc5\x82e lipy. Boczne aleje wyznaczaj\xc4\x85 szpalery z klon\xc3\xb3w i jesion\xc3\xb3w. S\xc4\x85 one urozmaicone kasztanowcami, grabami, d\xc4\x99bami, robiniami akacjowymi i wierzbami akacjowymi. Z gatunk\xc3\xb3w iglastych wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 sosny, \xc5\x9bwierki, modrzewie, i \xc5\xbcywotniki w tym aklimatyzowane daglezje w odmianie siwej oraz choiny kanadyjskie. Bogaty drzewostan uzupe\xc5\x82niaj\xc4\x85 cenne okazy drzew owocowych: grusze wierzbolistne, \xc5\x9bliwy w\xc4\x85skolistne, \xc5\x9bliwy wi\xc5\x9bniowe w odmianie kaukaskiej._NEWLINE_W 2001 roku powsta\xc5\x82a koncepcja uzupe\xc5\x82nienia szaty ro\xc5\x9blinnej opracowana przez Jadwig\xc4\x99 Knaflewsk\xc4\x85.'