b'\n_START_ARTICLE_\nKultura sambijska\n_START_PARAGRAPH_\nKultura sambijska jest to kultura archeologiczna okresu wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w rzymskich i okresu w\xc4\x99dr\xc3\xb3wek lud\xc3\xb3w, wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniona na terenie Sambii i dorzecza Prego\xc5\x82y.\n_START_SECTION_\nKryteria wydzielenia\n_START_PARAGRAPH_\nPo raz pierwszy pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 zdefiniowa\xc4\x87 podzia\xc5\x82y kulturowe na wschodnich wybrze\xc5\xbcach Ba\xc5\x82tyku w okresie wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w rzymskich Otto Tischler w 1891 roku. Dwadzie\xc5\x9bcia lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 tego r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Emil Hollack. Kolejnym by\xc5\x82 Carl Engel, kt\xc3\xb3ry w 1933 r. wydzieli\xc5\x82 \xe2\x80\x9ezachodnioba\xc5\x82tyjsk\xc4\x85 kultur\xc4\x99 grob\xc3\xb3w p\xc5\x82askich\xe2\x80\x9d na Sambii i Natangii oraz w Nadrowii i na Pojezierzu Mazurskim wraz z Suwalszczyzn\xc4\x85. Obecny podzia\xc5\x82 zosta\xc5\x82 zaproponowany przez Jerzego Okulicza w 1989 roku.\n_START_SECTION_\nChronologia, geneza i zanik\n_START_PARAGRAPH_\nMianem kultury sambijskiej okre\xc5\x9bla si\xc4\x99 zesp\xc3\xb3\xc5\x82 zabytk\xc3\xb3w charakterystycznych dla okresu wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w rzymskich i okresu w\xc4\x99dr\xc3\xb3wek lud\xc3\xb3w. Kultura ta, nazywana tak\xc5\xbce kultur\xc4\x85 Dollkeim-Kovrovo od nazwy wielkiego i bardzo bogatego cmentarzyska w Kowrowie, znajduj\xc4\x85cego si\xc4\x99 na terenie obwodu kaliningradzkiego, wraz z kultur\xc4\x85 bogaczewsk\xc4\x85 oraz grupami: dolnonieme\xc5\x84sk\xc4\x85, zachodniolitewsk\xc4\x85 i \xc5\x9brodkowolitewsk\xc4\x85, wchodzi w sk\xc5\x82ad zachodnioba\xc5\x82tyjskiego kr\xc4\x99gu kulturowego, uformowanego na rodzimym pod\xc5\x82o\xc5\xbcu kultury kurhan\xc3\xb3w zachodnioba\xc5\x82tyjskich.\n_START_SECTION_\nObszar wyst\xc4\x99powania i kontekst kulturowy\n_START_PARAGRAPH_\nUznaje si\xc4\x99, i\xc5\xbc obszar kultury sambijskiej obejmuje tereny Sambii oraz przyleg\xc5\x82e obszary dorzecza Prego\xc5\x82y. Jednostkami s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cymi by\xc5\x82y: kultura bogaczewska, obejmuj\xc4\x85ca tereny na po\xc5\x82udnie od kultury sambijskiej, czyli tereny Pojezierza Mazurskiego; grupa zachodniolitewska, wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ca na p\xc3\xb3\xc5\x82noc, czyli na wybrze\xc5\xbcu Ba\xc5\x82tyku, na p\xc3\xb3\xc5\x82noc od uj\xc5\x9bcia Niemna; grupa dolnonieme\xc5\x84ska, wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ca na p\xc3\xb3\xc5\x82nocny wsch\xc3\xb3d, czyli w pobli\xc5\xbcu uj\xc5\x9b\xc4\x87 rzek Jury i Szeszupy oraz wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ca na wsch\xc3\xb3d grupa \xc5\x9brodkowolitewska, czyli znajduj\xc4\x85ca si\xc4\x99 w wid\xc5\x82ach Niemna i Wilii._NEWLINE_Na po\xc5\x82udniowy zach\xc3\xb3d od kultury sambijskiej, rozci\xc4\x85ga\xc5\x82a si\xc4\x99 strefa \xe2\x80\x9ewzajemnej trwogi\xe2\x80\x9d, czyli obszar niezamieszkanych teren\xc3\xb3w, oddzielaj\xc4\x85ca t\xc4\x99 kultur\xc4\x99 od kultury wielbarskiej. W okresie w\xc4\x99dr\xc3\xb3wek lud\xc3\xb3w, ludno\xc5\x9b\xc4\x87 kultury sambijskiej przesun\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 wzd\xc5\x82u\xc5\xbc brzeg\xc3\xb3w Zalewu Wi\xc5\x9blanego, na tereny zaj\xc4\x99te wcze\xc5\x9bniej przez ludno\xc5\x9b\xc4\x87 kultury wielbarskiej.\n_START_SECTION_\nCharakterystyczne wytwory kulturowe\n_START_PARAGRAPH_\nCharakterystycznymi wyznacznikami kultury sambijskiej s\xc4\x85 zestawy ozd\xc3\xb3b i cz\xc4\x99\xc5\x9bci stroju, m.in. zapinki tarczowate, naszyjniki z tr\xc4\x85bkowatymi ko\xc5\x84c\xc3\xb3wkami oraz tzw. garnitury sambijskie, czyli komplety metalowych cz\xc4\x99\xc5\x9bci pasa, stanowi\xc4\x85ce dok\xc5\x82adne na\xc5\x9bladownictwo pasa noszonego w rzymskich prowincjach Noricum i Panonii.\n_START_SECTION_\nOsadnictwo\n_START_PARAGRAPH_\nLudno\xc5\x9b\xc4\x87 kultury sambijskiej zacz\xc4\x99\xc5\x82a porzuca\xc4\x87 osady obronne, preferowane przez wcze\xc5\x9bniejsz\xc4\x85 kultur\xc4\x99 kurhan\xc3\xb3w zachodnioba\xc5\x82tyjskich, na rzecz osad otwartych.\n_START_SECTION_\nObrz\xc4\x85dek pogrzebowy i wierzenia\n_START_PARAGRAPH_\nCharakterystyczny dla kultury sambijskiej jest indywidualny, birytualny obrz\xc4\x85dek pogrzebowy. Bardzo cz\xc4\x99sto przy poch\xc3\xb3wkach wojownik\xc3\xb3w znajduje si\xc4\x99 szkielety koni i ps\xc3\xb3w, co sugeruje, i\xc5\xbc byli oni r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc my\xc5\x9bliwymi. Spo\xc5\x9br\xc3\xb3d innych jednostek zachodnioba\xc5\x82tyjskiego kr\xc4\x99gu kulturowego, kultura sambijska wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc5\x82a si\xc4\x99 bogactwem i zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowaniem inwentarzy grobowych. W sk\xc5\x82ad inwentarza cz\xc4\x99sto wchodzi\xc5\x82y monety rzymskie, nierzadko z przewierconym \xc5\x9brodkiem, specjalnym uszkiem z br\xc4\x85zowego drutu, b\xc4\x85d\xc5\xba w drewnianej oprawce. Prawdopodobnie s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y one jako ozdobne zawieszki lub cz\xc4\x99\xc5\x9bci kolii.\n_START_SECTION_\nSpo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwo i gospodarka\n_START_PARAGRAPH_\nPodstaw\xc4\x85 gospodarki by\xc5\x82a uprawa roli i hodowla zwierz\xc4\x85t. Mniejsz\xc4\x85 rol\xc4\x99 odgrywa\xc5\x82y \xc5\x82owiectwo i rybo\xc5\x82\xc3\xb3wstwo. W kulturze sambijskiej, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w innych jednostkach zachodnioba\xc5\x82tyjskiego kr\xc4\x99gu kulturowego, w\xc5\x9br\xc3\xb3d szcz\xc4\x85tk\xc3\xb3w zwierz\xc4\x85t hodowlanych przewa\xc5\xbcaj\xc4\x85 ko\xc5\x9bci owcy lub kozy. Ten aspekt wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia kultur\xc4\x99 sambijsk\xc4\x85 od jednostek spoza zachodnioba\xc5\x82tyjskiego kr\xc4\x99gu kulturowego._NEWLINE_Na Sambii znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 najbogatsze i najlepszej jako\xc5\x9bci z\xc5\x82o\xc5\xbca bursztynu. Ludno\xc5\x9b\xc4\x87 kultury sambijskiej skwapliwie to wykorzystywa\xc5\x82a, prowadz\xc4\x85c o\xc5\xbcywione kontakty handlowe z Cesarstwem rzymskim (szlak bursztynowy). Dowodem tego s\xc4\x85 liczne importy rzymskie w postaci m.in. szklanych paciork\xc3\xb3w, monet, zapinek, metalowych dzwonk\xc3\xb3w, p\xc3\xb3\xc5\x82ksi\xc4\x99\xc5\xbcycowatych zawieszek, oraz mniej liczne w postaci mieczy, p\xc3\xb3\xc5\x82kolistych umb i brzytew z br\xc4\x85zowymi uchwytami.'