b'\n_START_ARTICLE_\nTradycja oralna\n_START_SECTION_\nIstota tradycji oralnej\n_START_PARAGRAPH_\nSzeroka definicja tradycji oralnej obejmuje wszelkie formy przekazywanej ustnie z pokolenia na pokolenie. Nale\xc5\xbcy jednak \xc5\x9bci\xc5\x9ble odr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc4\x87 uj\xc4\x99te w tej definicji formy historii oralnej od zwyk\xc5\x82ej informacji ustnej. Historycy i badacze kultury, spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa i j\xc4\x99zyka oraz psychologowie niejednokrotnie korzystaj\xc4\x85 z informacji udzielonych ustnie przez konkretne jednostki drog\xc4\x85 wywiadu. Informacje takie nie wchodz\xc4\x85 jednak w zakres nawet najszerzej rozumianej tradycji oralnej o ile przekazuj\xc4\x85 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie fakty jednostkowe (np. histori\xc4\x99 \xc5\xbcycia osoby udzielaj\xc4\x85cej wywiadu), o ile nie s\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 d\xc5\x82u\xc5\xbcszego, obejmuj\xc4\x85cego wiele jednostek lub nawet kilka pokole\xc5\x84 \xc5\x82a\xc5\x84cucha przekazu._NEWLINE_Szeroka definicja tradycji oralnej pozwala dostrzega\xc4\x87 jej elementy tak\xc5\xbce w kulturach posiadaj\xc4\x85cych pismo, cho\xc4\x87 w \xc5\x9bci\xc5\x9blejszym sensie termin ten odnosi si\xc4\x99 jedynie do typowych kultur oralnych. Szczeg\xc3\xb3lnie du\xc5\xbc\xc4\x85 rol\xc4\x99 przekaz oralny ma w spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bciach posiadaj\xc4\x85cych pismo w\xc5\x9br\xc3\xb3d grup ludzi oddalonych od \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 wiedzy \xe2\x80\x93 u dzieci, u kobiet w spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwach silnie patriarchalnych, u grup spo\xc5\x82ecznych zacofanych materialnie i kulturowo. Istniej\xc4\x85 jednak ca\xc5\x82e korpusy tekst\xc3\xb3w przekazywanych oralnie, kt\xc3\xb3re obejmuj\xc4\x85 ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci posiadaj\xc4\x85ce pismo \xe2\x80\x93 nale\xc5\xbc\xc4\x85 do nich toasty, pie\xc5\x9bni pochwalne, plotki, ca\xc5\x82a gama tekst\xc3\xb3w towarzysz\xc4\x85cych nawi\xc4\x85zywaniu wi\xc4\x99zi spo\xc5\x82ecznej, celebracji uroczystych i szczeg\xc3\xb3lnych zdarze\xc5\x84, tworz\xc4\x85cych hierarchi\xc4\x99 spo\xc5\x82eczn\xc4\x85._NEWLINE_Przez d\xc5\x82ugie wieki ca\xc5\x82a ludzko\xc5\x9b\xc4\x87 nie zna\xc5\x82a pisma. Sytuacja ta utrzymywa\xc5\x82a si\xc4\x99 w wielu regionach \xc5\x9bwiata jeszcze na d\xc5\x82ugo po powstaniu pierwszych kultur pisma. Mowa m\xc3\xb3wiona by\xc5\x82a wi\xc4\x99c najwa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 form\xc4\x85 przekazu umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci, wiedzy i idei oraz mi\xc4\x99dzyludzkiej kooperacji._NEWLINE_Formom przekazu ustnego podlega\xc5\x82y nawet idee do\xc5\x9b\xc4\x87 z\xc5\x82o\xc5\xbcone, np. moralne czy kosmologiczne. Dzi\xc4\x99ki wyrobieniu sobie trwa\xc5\x82ej zdolno\xc5\x9bci zapami\xc4\x99tywania wiadomo\xc5\x9bci przekazanych ustnie ludzie potrafili w ten spos\xc3\xb3b opanowa\xc4\x87 pami\xc4\x99ciowo bardzo wiele materia\xc5\x82u \xe2\x80\x93 zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 ta sta\xc5\x82a si\xc4\x99 niepotrzebna dzi\xc4\x99ki wynalezieniu pisma jako metody dok\xc5\x82adniejszej i bardziej sprawnej. Techniki zapami\xc4\x99tywania przekazu ustnego wzmacnia\xc5\x82y sposoby kojarzenia ich z obrazami, gestami, d\xc5\xbawi\xc4\x99kami przyrody. Najwa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 tego rodzaju technik\xc4\x85 jest rytm \xe2\x80\x93 samo istnienie przekazu oralnego jest wi\xc4\x99c w du\xc5\xbcej mierze \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em powstania poezji.\n_START_SECTION_\nTradycja oralna jako \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o historyczne\n_START_PARAGRAPH_\nW naukach historycznych do dzi\xc5\x9b \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a historyczne pochodz\xc4\x85ce z tradycji oralnej uznawane s\xc4\x85 za mniej warto\xc5\x9bciowe ni\xc5\xbc dokumenty, \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a pisane i \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a pochodz\xc4\x85ce z kultury materialnej. Istnieje wiele koncepcji historiozoficznych, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rych ludy nie posiadaj\xc4\x85ce pisma nie maj\xc4\x85 historii \xe2\x80\x93 teorii, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rych historia zaczyna si\xc4\x99 razem z pismem. Krytycy takiego uj\xc4\x99cia pocz\xc4\x85tku historii zwracaj\xc4\x85 uwag\xc4\x99, \xc5\xbce niezale\xc5\xbcnie od oceny warto\xc5\x9bci tradycji oralnej jako \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a historycznego przekazuje niejednokrotnie wiadomo\xc5\x9bci stricte historyczne, a w koncepcji pocz\xc4\x85tku historii jako pocz\xc4\x85tku dokumentacji pisanej widz\xc4\x85 pozosta\xc5\x82o\xc5\x9bci cech typowych dla umys\xc5\x82owo\xc5\x9bci \xc5\x9bredniowiecznej, jej zami\xc5\x82owania do litery, ksi\xc4\x85\xc5\xbcki i pisma wywodz\xc4\x85cego si\xc4\x99 z tradycji \xc5\xbcydowskiej._NEWLINE_Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie szczeg\xc3\xb3lny nacisk na warto\xc5\x9b\xc4\x87 tradycji oralnej jako \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a historycznego k\xc5\x82ad\xc4\x85 historycy Afryki subsaharyjskiej \xe2\x80\x93 np. Kenneth Dike, Saburi Biobaku. Od strony teoretycznej metodologii historii zagadnienie opracowa\xc5\x82 Jan Vansina w pracach Oral Tradition. A Study in Historical Methodology i Oral Tradition as History._NEWLINE_Krytycy warto\xc5\x9bci tradycji oralnej jako \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a historycznego zwracaj\xc4\x85 uwag\xc4\x99 na fakt, \xc5\xbce nie daje ona \xc5\xbcadnych wiadomo\xc5\x9bci o chronologii absolutnej, jest bardzo silnie nara\xc5\xbcona na b\xc5\x82\xc4\x99dy i zniekszta\xc5\x82cenia powsta\xc5\x82e w drodze przekazu, i \xc5\xbce zniekszta\xc5\x82ca ona i dobiera niezwykle selektywnie sam przekazywany materia\xc5\x82. William Clarence Smith uwa\xc5\xbca nawet zainteresowanie tradycj\xc4\x85 oraln\xc4\x85 w\xc5\x9br\xc3\xb3d historyk\xc3\xb3w Afryki za rodzaj postkolonialnego resentymentu. Zwraca si\xc4\x99 ponadto uwag\xc4\x99 na fakt, \xc5\xbce u\xc5\xbcycie tradycji oralnej jako pe\xc5\x82nowarto\xc5\x9bciowego \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a historycznego wymaga wed\xc5\x82ug jego zwolennik\xc3\xb3w specjalnych kwalifikacji od historyka, kt\xc3\xb3ry takimi \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ami operuje: np. Phillips Stevens uwa\xc5\xbca, \xc5\xbce kwalifikacj\xc4\x85 konieczn\xc4\x85 dla w\xc5\x82a\xc5\x9bciwego operowania tradycj\xc4\x85 oralna jako materia\xc5\x82em \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82owym jest specjalna intuicja.'