b'\n_START_ARTICLE_\nChoroba Chagasa\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nChoroba wzi\xc4\x99\xc5\x82a sw\xc4\x85 nazw\xc4\x99 od brazylijskiego lekarza i specjalisty chor\xc3\xb3b zaka\xc5\xbanych Carlosa Chagasa, kt\xc3\xb3ry pierwszy opisa\xc5\x82 j\xc4\x85 w 1909 roku. Chagas odkry\xc5\x82, \xc5\xbce jelita pluskwiak\xc3\xb3w z rodziny Triatomidae stanowi\xc4\x85 \xc5\x9brodowisko \xc5\xbcycia nieznanego wcze\xc5\x9bniej gatunku pierwotniaka z rodzaju Trypanosoma i do\xc5\x9bwiadczalnie dowi\xc3\xb3d\xc5\x82, \xc5\xbce pierwotniak mo\xc5\xbce zosta\xc4\x87 przepasa\xc5\xbcowany na ma\xc5\x82py z rodzaju Callithrix przez ugryzienie tych krwiopijnych owad\xc3\xb3w. P\xc3\xb3\xc5\xbaniejsze badania dowiod\xc5\x82y, \xc5\xbce tak\xc5\xbce ma\xc5\x82py z rodzaju Saimiri mog\xc4\x85 ulec zara\xc5\xbceniu tymi pierwotniakami._NEWLINE_Chagas opisa\xc5\x82 chorobotw\xc3\xb3rczego pierwotniaka pod nazw\xc4\x85 Trypanosoma cruzi i w tym samym roku pod inn\xc4\x85 nazw\xc4\x85, Schizotrypanum cruzi, w obydwu nazwach honoruj\xc4\x85c Oswaldo Cruza, znanego brazylijskiego lekarza i epidemiologa. Praca Chagasa jest unikatowa w historii medycyny, poniewa\xc5\xbc opisa\xc5\x82 on zar\xc3\xb3wno now\xc4\x85 chorob\xc4\x99, wywo\xc5\x82uj\xc4\x85cy j\xc4\x85 patogen, przenosz\xc4\x85cy j\xc4\x85 wektor, gospodarza, obraz kliniczny oraz epidemiologi\xc4\x99. Niemniej Chagas a\xc5\xbc do 1925 roku b\xc5\x82\xc4\x99dnie uwa\xc5\xbca\xc5\x82 ugryzienia, a nie odchody pluskwiak\xc3\xb3w, za g\xc5\x82\xc3\xb3wne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o zara\xc5\xbcenia. Cz\xc4\x99stszy spos\xc3\xb3b przenoszenia choroby przez odchody pluskwiak\xc3\xb3w zaproponowa\xc5\x82 Emile Brumpt w 1915, co potwierdzi\xc5\x82 Silveira Dias w 1932, Cardoso w 1938 i Brumpt w 1939. Chagas by\xc5\x82 te\xc5\xbc pierwszym, kt\xc3\xb3ry opisa\xc5\x82 paso\xc5\xbcytniczy rodzaj grzyba Pneumocystis. Zamieszanie zwi\xc4\x85zane z cyklami \xc5\xbcyciowymi tych dw\xc3\xb3ch patogen\xc3\xb3w sk\xc5\x82oni\xc5\x82o Chagasa do opisania nowego rodzaju Schizotrypanum, ale po opisaniu Pneumocystis przez innych badaczy Chagas powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do pierwotnej nazwy Trypanosoma cruzi, u\xc5\xbcywanej do dzi\xc5\x9b._NEWLINE_Wysuni\xc4\x99to hipotez\xc4\x99, \xc5\xbce Karol Darwin m\xc3\xb3g\xc5\x82 cierpie\xc4\x87 na trypanosomoz\xc4\x99 w zwi\xc4\x85zku z ugryzieniem przez pampaskiego owada, tzw. wielkiego czarnego robaka. Zdarzenie to mia\xc5\x82o miejsce w marcu 1835 roku na wsch\xc3\xb3d od And\xc3\xb3w w pobli\xc5\xbcu Mendozy, jak Darwin odnotowa\xc5\x82 w swoich pami\xc4\x99tnikach z podr\xc3\xb3\xc5\xbcy statkiem Beagle. Darwin, nie licz\xc4\x85c trwaj\xc4\x85cej miesi\xc4\x85c choroby przebytej w sierpniu 1834 (przebywa\xc5\x82 wtedy w Valpara\xc3\xadso), by\xc5\x82 zupe\xc5\x82nie zdrowy, ale w 1837 roku, prawie rok po powrocie do Anglii, zacz\xc4\x85\xc5\x82 przejawia\xc4\x87 nieregularnie nasilaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 objawy chorobowe, kt\xc3\xb3re nie ust\xc4\x85pi\xc5\x82y a\xc5\xbc do ko\xc5\x84ca jego \xc5\xbcycia: ko\xc5\x82atanie serca, zawroty g\xc5\x82owy, skurcze i dr\xc5\xbcenia mi\xc4\x99\xc5\x9bni, nudno\xc5\x9bci i wymioty, kolkowy b\xc3\xb3l brzucha, wzd\xc4\x99cia, b\xc3\xb3le g\xc5\x82owy, duszno\xc5\x9b\xc4\x87, problemy dermatologiczne i zaburzenia nastroju. Darwin nie znalaz\xc5\x82 pomocy u \xc5\xbcadnego ze wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych mu lekarzy, a skutkiem choroby by\xc5\x82o znaczne ograniczenie przez niego dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci naukowej. Zamiar zbadania szcz\xc4\x85tk\xc3\xb3w Darwina z u\xc5\xbcyciem techniki PCR pod k\xc4\x85tem prawdziwo\xc5\x9bci tej teorii spotka\xc5\x82 si\xc4\x99 z odmow\xc4\x85 kustosza Opactwa Westminsterskiego, gdzie pochowano Darwina. Inne hipotetyczne wyt\xc5\x82umaczenia choroby Darwina to, mi\xc4\x99dzy innymi, nietolerancja laktozy i tocze\xc5\x84 rumieniowaty.\n_START_SECTION_\nEpidemiologia\n_START_PARAGRAPH_\nChoroba Chagasa dotyka 16-18 milion\xc3\xb3w ludzi na ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiecie, a oko\xc5\x82o 100 milion\xc3\xb3w (25% Latynoamerykan\xc3\xb3w) obj\xc4\x99tych jest ryzykiem zachorowania. Choroba Chagasa jest przyczyn\xc4\x85 \xc5\x9bmierci 50\xc2\xa0000 os\xc3\xb3b rocznie. Przewlek\xc5\x82a choroba Chagasa pozostaje istotnym problemem zdrowotnym w wielu krajach Ameryki \xc5\x81aci\xc5\x84skiej, mimo efektywno\xc5\x9bci dzia\xc5\x82a\xc5\x84 prewencyjnych i higienicznych, takich jak eliminowanie przenosz\xc4\x85cych chorob\xc4\x99 owad\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re ca\xc5\x82kowicie zniwelowa\xc5\x82y liczb\xc4\x99 nowych zachorowa\xc5\x84 w przynajmniej dw\xc3\xb3ch krajach tego obszaru. Zwi\xc4\x99kszone migracje ludno\xc5\x9bci zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82y jednak prawdopodobie\xc5\x84stwo zara\xc5\xbcenia si\xc4\x99 chorob\xc4\x85 na drodze transfuzji krwi, zw\xc5\x82aszcza w Stanach Zjednoczonych. Oko\xc5\x82o 500\xc2\xa0000 zara\xc5\xbconych ludzi, niemal wy\xc5\x82\xc4\x85cznie emigrant\xc3\xb3w, \xc5\xbcyje w Stanach Zjednoczonych. Stwierdzono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, \xc5\xbce Trypanosoma cruzi mo\xc5\xbce przenosi\xc4\x87 si\xc4\x99 wraz z zara\xc5\xbconymi oposami i szopami nawet do P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Karoliny._NEWLINE_Choroba jest rozprzestrzeniona w obydwu Amerykach, od po\xc5\x82udniowych stan\xc3\xb3w USA do po\xc5\x82udnia Argentyny, w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci w biednych, rolniczych rejonach Ameryki \xc5\x9arodkowej i Po\xc5\x82udniowej._NEWLINE_Trypanosomoza spotykana jest niemal wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na obszarach wiejskich, gdzie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 pluskwiaki Triatominae, mog\xc4\x85ce si\xc4\x99 tam rozmna\xc5\xbca\xc4\x87 i od\xc5\xbcywia\xc4\x87 w naturalnym \xc5\x9brodowisku. Najcz\xc4\x99stszymi \xc5\xbcywicielami tych owad\xc3\xb3w s\xc4\x85 oposy i pancerniki. W zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od szczeg\xc3\xb3lnych miejscowych zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci mi\xc4\x99dzy wektorami a gospodarzami, r\xc3\xb3\xc5\xbcne zwierz\xc4\x99ta domowe jak koty, psy, \xc5\x9bwinki morskie oraz dzikie gryzonie i ma\xc5\x82py r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mog\xc4\x85 przenosi\xc4\x87 patogeny choroby. Ptaki s\xc4\x85 odporne na infekcje Trypanosoma cruzi._NEWLINE_Nazwy pluskwiak\xc3\xb3w Triatominae r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85 si\xc4\x99 w zale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 od kraju, popularniejsze okre\xc5\x9blenia to vinchuca, barbeiro (fryzjer) i chipo, nazywane tak, poniewa\xc5\xbc owady od\xc5\xbcywiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w nocy wysysaj\xc4\x85c krew z rany na twarzy powsta\xc5\x82ej po ugryzieniu. Owady mog\xc4\x85 by\xc4\x87 antropofilne i trudno si\xc4\x99 ich pozby\xc4\x87 z mieszkania, gdy ju\xc5\xbc si\xc4\x99 w nim znalaz\xc5\x82y, zwykle ukrywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w dzie\xc5\x84 w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych szczelinach i dziurach w \xc5\x9bcianach i sufitach. Z tego wzgl\xc4\x99du cz\xc4\x99ste s\xc4\x85 w ubogim budownictwie, ale spotyka si\xc4\x99 je \xe2\x80\x93 cho\xc4\x87 rzadziej \xe2\x80\x93 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w dzielnicach bogatszych, gdzie ukrywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w bambusowych albo trzcinowych materia\xc5\x82ach, z kt\xc3\xb3rych zbudowane s\xc4\x85 dachy dom\xc3\xb3w. Moskitiery chroni\xc4\x85 przed dojrza\xc5\x82ymi postaciami owad\xc3\xb3w, ale nimfy pluskwiak\xc3\xb3w przemieszczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 po ziemi i ochrona przed nimi jest nieskuteczna._NEWLINE_Usuni\xc4\x99cie kolonii owad\xc3\xb3w z domu i pomieszcze\xc5\x84 dla zwierz\xc4\x85t nie zapobiega ich ponownemu pojawieniu si\xc4\x99, zw\xc5\x82aszcza je\xc5\x9bli w s\xc4\x85siedztwie domu znajduje si\xc4\x99 naturalne \xc5\x9brodowisko tych zwierz\xc4\x85t._NEWLINE_G\xc4\x99ste zadrzewienie, takie jak w lasach tropikalnych, i \xc5\x9brodowisko miejskie nie sprzyjaj\xc4\x85 rozprzestrzenianiu si\xc4\x99 paso\xc5\xbcyt\xc3\xb3w. Zara\xc5\xbcenia najcz\xc4\x99stsze s\xc4\x85 w regionach, gdzie las jest eksploatowany i s\xc4\x85siaduje z obszarami ludzkich zabudowa\xc5\x84 i sztucznych zadrzewie\xc5\x84, takich jak plantacje palm Leopoldinia piassaba, gdy\xc5\xbc owady, kt\xc3\xb3re przenosz\xc4\x85 chorob\xc4\x99, w sytuacji zmienionych warunk\xc3\xb3w \xc5\x9brodowiska zmuszone s\xc4\x85 szuka\xc4\x87 nowych \xc5\xbcywicieli.\n_START_SECTION_\nObjawy i przebieg\n_START_PARAGRAPH_\nChoroba rozwija si\xc4\x99 u ludzi po kr\xc3\xb3tkim okresie inkubacji, trwaj\xc4\x85cym 8-10 dni w przypadku zara\xc5\xbcenia przez pluskwiaki i 20-40 dni przy zara\xc5\xbceniu drog\xc4\x85 transfuzji. S\xc4\x85 dwa stadia choroby: ostre i przewlek\xc5\x82e. Faza ostra choroby Chagasa trwa 4-6 tygodni, po czym przechodzi w stadium przej\xc5\x9bciowe, mog\xc4\x85ce trwa\xc4\x87 wiele lat, a nawet dziesi\xc4\x99cioleci. U 70-90% zara\xc5\xbconych choroba nie ujawni si\xc4\x99 klinicznie. U 10-30% zara\xc5\xbconych os\xc3\xb3b rozwija si\xc4\x99 przewlek\xc5\x82a, objawowa posta\xc4\x87 choroby, uszkadzaj\xc4\x85ca narz\xc4\x85dy wewn\xc4\x99trzne, kt\xc3\xb3ra nieleczona mo\xc5\xbce doprowadzi\xc4\x87 do \xc5\x9bmierci.\n_START_SECTION_\nFaza ostra choroby Chagasa\n_START_PARAGRAPH_\nW fazie ostrej, w miejscu inokulacji paso\xc5\xbcyta, mo\xc5\xbce pojawi\xc4\x87 si\xc4\x99 guz lub guzek (chagoma), zwi\xc4\x85zany z zapalnym obrz\xc4\x99kiem tkanek. Gdy ugryzienie owada zlokalizowane by\xc5\x82o w okolicy spoj\xc3\xb3wek oka, u pacjenta mo\xc5\xbce si\xc4\x99 rozwin\xc4\x85\xc4\x87 jednostronny obrz\xc4\x99k w okolicy oczodo\xc5\x82u, zapalenie spoj\xc3\xb3wek (tzw. objaw Roma\xc3\xb1y) i jednostronne powi\xc4\x99kszenie w\xc4\x99z\xc5\x82\xc3\xb3w ch\xc5\x82onnych przedusznych. Ta konstelacja objaw\xc3\xb3w okre\xc5\x9blana jest jako objaw Roma\xc3\xb1y, spotykany w ponad 50% przypadk\xc3\xb3w objawowej, ostrej postaci trypanosomozy. Faza ostra jest zazwyczaj bezobjawowa, ale mo\xc5\xbce wyst\xc4\x85pi\xc4\x87 gor\xc4\x85czka, anoreksja, uog\xc3\xb3lniona limfadenopatia, \xc5\x82agodna hepatosplenomegalia i zapalenie mi\xc4\x99\xc5\x9bnia sercowego. W EKG stwierdza si\xc4\x99 nieraz nieprawid\xc5\x82owo\xc5\x9bci, takie jak tachykardia zatokowa, wyd\xc5\x82u\xc5\xbcenie odst\xc4\x99pu PQ i zmiany za\xc5\x82amka T. Rzadkim powik\xc5\x82aniem jest zapalenie opon m\xc3\xb3zgowych. \xc5\x9amiertelno\xc5\x9b\xc4\x87 w pocz\xc4\x85tkowym ostrym stadium choroby jest stosunkowo niska i wynosi mniej ni\xc5\xbc 5%. W okresie ostrej fazy choroby we krwi obwodowej stwierdza si\xc4\x99 znaczn\xc4\x85 parazytemi\xc4\x99, a wykrycie kr\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85cych trypomastygot jest podstaw\xc4\x85 rozpoznania.\n_START_SECTION_\nPatogeneza i patofizjologia\n_START_PARAGRAPH_\nZara\xc5\xbcony \xc5\x9bwidrowcem pluskwiak od\xc5\xbcywia si\xc4\x99 krwi\xc4\x85 cz\xc5\x82owieka i uwalnia z przewodu pokarmowego wraz z ka\xc5\x82em trypomastygoty paso\xc5\xbcyta. Znajduj\xc4\x85ce si\xc4\x99 w pobli\xc5\xbcu rany odchody pluskwiaka mog\xc4\x85 dosta\xc4\x87 si\xc4\x99 do niej, gdy ofiara przez sen drapie sw\xc4\x99dz\xc4\x85ce miejsce uk\xc4\x85szenia owada. Pierwotniaki mog\xc4\x85 te\xc5\xbc przedosta\xc4\x87 si\xc4\x99 przez nienaruszone b\xc5\x82ony \xc5\x9bluzowe, np. spoj\xc3\xb3wki. We krwi \xc5\xbcywiciela trypomastygoty dostaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do kom\xc3\xb3rek, gdzie przeobra\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w amastygoty. W kom\xc3\xb3rkach amastygoty dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 przez podzia\xc5\x82 pod\xc5\x82u\xc5\xbcny i znowu przeobra\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w trypomastygoty, uwalniane poza kom\xc3\xb3rki do krwi cz\xc5\x82owieka. Trypomastygoty powt\xc3\xb3rnie dostaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do wn\xc4\x99trza r\xc3\xb3\xc5\xbcnego typu ludzkich kom\xc3\xb3rek i w ich wn\xc4\x99trzu ponownie przeobra\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w amastygoty. Jak wykaza\xc5\x82 austriacko-brazylijski patolog Fritz K\xc3\xb6berle w latach 50., wewn\xc4\x85trzkom\xc3\xb3rkowe amastygoty niszcz\xc4\x85 \xc5\x9br\xc3\xb3d\xc5\x9bcienne neurony autonomicznego uk\xc5\x82adu nerwowego w jelitach i w sercu, prowadz\xc4\x85c do poszerzenia jelita grubego (megacolon) i kardiomiopatii rozstrzeniowej._NEWLINE__NEWLINE_Trypomastygoty w osoczu krwi nie dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 (tak jak \xc5\x9bwidrowce afryka\xc5\x84skie) wy\xc5\x82\xc4\x85cznie po dostaniu do kom\xc3\xb3rki lub po infestacji kolejnego organizmu. Pluskwiaki zara\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 od\xc5\xbcywiaj\xc4\x85c si\xc4\x99 krwi\xc4\x85 zara\xc5\xbconych ludzi lub zwierz\xc4\x85t, a tak\xc5\xbce za spraw\xc4\x85 zachowa\xc5\x84 kanibalistycznych zachodz\xc4\x85cych w tym gatunku. W przewodzie pokarmowym pluskwiaka trypomastygoty przeobra\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w epimastygoty w jelicie \xc5\x9brodkowym owada, dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 i przeobra\xc5\xbcaj\xc4\x85 w inwazyjne trypomastygoty w jelicie tylnym._NEWLINE_Trypanosoma cruzi mo\xc5\xbce r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przenosi\xc4\x87 si\xc4\x99 przez transfuzje krwi, przeszczepy narz\xc4\x85d\xc3\xb3w, przez \xc5\x82o\xc5\xbcysko do krwi p\xc5\x82odu, podczas karmienia mlekiem matki, a tak\xc5\xbce przypadkowo w laboratoriach. Wed\xc5\x82ug WHO stopie\xc5\x84 zainfekowania krwi w bankach krwi w Ameryce \xc5\x9arodkowej wynosi od 3 do nawet 53%, wielokrotnie wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc w przypadku wirusa HIV i wirus\xc3\xb3w hepatotropowych._NEWLINE_Choroba Chagasa mo\xc5\xbce rozwin\xc4\x85\xc4\x87 si\xc4\x99 u dziecka wewn\xc4\x85trzmacicznie, powoduj\xc4\x85c martwe urodzenie lub poronienie. W niekt\xc3\xb3rych rejonach Brazylii choroba Chagasa odpowiada za 13% martwych urodze\xc5\x84. Zaleca si\xc4\x99 badanie matek w ci\xc4\x85\xc5\xbcy na tych obszarach.\n_START_SECTION_\nAlternatywne mechanizmy infestacji\n_START_PARAGRAPH_\nOd 1991 roku zacz\xc4\x99\xc5\x82y pojawia\xc4\x87 si\xc4\x99 przypuszczenia, \xc5\xbce zara\xc5\xbcenie \xc5\x9bwidrowcami mo\xc5\xbce nast\xc4\x85pi\xc4\x87 tak\xc5\xbce drog\xc4\x85 pokarmow\xc4\x85, umotywowane licznymi odnotowanymi przypadkami mikroepidemii chor\xc3\xb3b ograniczonych wzgl\xc4\x99dem zasi\xc4\x99gu (np. rodzinna farma) i czasu trwania, zw\xc5\x82aszcza na obszarach nieendemicznych, takich jak Amazonia. W okresie 1968-1997 opisano 17 takich epizod\xc3\xb3w. W 1991 roku pracownicy farmy w brazylijskim stanie Para\xc3\xadba najprawdopodobniej zarazili si\xc4\x99 przez spo\xc5\xbcycie pokarmu zanieczyszczonego odchodami opos\xc3\xb3w, a w 1997 roku w Macap\xc3\xa1, stolicy stanu Amap\xc3\xa1, 17 cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w dw\xc3\xb3ch rodzin uleg\xc5\x82o zara\xc5\xbceniu, przypuszczalnie przez wypicie soku z owoc\xc3\xb3w palmy assai, zanieczyszczonych szcz\xc4\x85tkami pluskwiak\xc3\xb3w Triatominae. Na pocz\xc4\x85tku 2005 roku nowa epidemia z 27 przypadkami zara\xc5\xbce\xc5\x84 zosta\xc5\x82a odnotowana w Amap\xc3\xa1._NEWLINE_W marcu 2005 nowe przypadki zg\xc5\x82oszono w stanie Santa Catarina, kt\xc3\xb3re r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc potwierdza\xc5\x82y postulowany alternatywny mechanizm infestacji. Kilkoro zara\xc5\xbconych ludzi z Santa Catarina spo\xc5\xbcy\xc5\x82o wcze\xc5\x9bniej sok z trzciny cukrowej (po portugalsku "garapa") w przydro\xc5\xbcnym sklepiku. Wed\xc5\x82ug stanu na 30 marca 2005 w Santa Catarina mia\xc5\x82o miejsce 31 potwierdzonych przypadk\xc3\xb3w choroby, w tym 5 \xc5\x9bmiertelnych. Zasugerowano, \xc5\xbce \xc5\x9bwidrowce dosta\xc5\x82y si\xc4\x99 do pokarmu podczas przygotowywania surowego produktu trzciny cukrowej. S\xc5\x82u\xc5\xbcby medyczne w Santa Carolina oszacowa\xc5\x82y liczb\xc4\x99 ludzi maj\xc4\x85cych kontakt z zanieczyszczonym produktem na 60 tys. i wezwa\xc5\x82y ludzi podejrzewaj\xc4\x85cych mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 zara\xc5\xbcenia do przeprowadzenia test\xc3\xb3w krwi. Do czasu wyja\xc5\x9bnienia sytuacji zabroniono sprzeda\xc5\xbcy soku z trzciny cukrowej na obszarze stanu._NEWLINE_Niezwyk\xc5\x82a ci\xc4\x99\xc5\xbcko\xc5\x9b\xc4\x87 przebiegu choroby w grupie pacjent\xc3\xb3w zara\xc5\xbconych w trakcie tej epidemii zosta\xc5\x82a przypisana wi\xc4\x99kszej ilo\xc5\x9bci paso\xc5\xbcyt\xc3\xb3w wprowadzonych do organizmu drog\xc4\x85 pokarmow\xc4\x85. Brazylijscy naukowcy do\xc5\x9bwiadczalnie udowodnili mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 zara\xc5\xbcenia myszy przez podawanie im zanieczyszczonego \xc5\x9bwidrowcami pokarmu.\n_START_SECTION_\nZapobieganie\n_START_PARAGRAPH_\nSzczepionk\xc4\x99 o udowodnionej skuteczno\xc5\x9bci wynaleziono w Ribeir\xc3\xa3o Preto w latach 70., u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c kom\xc3\xb3rkowych i subkom\xc3\xb3rkowych frakcji zabitych paso\xc5\xbcyt\xc3\xb3w, ale jej wprowadzenie okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 by\xc4\x87 ekonomicznie niewykonalne. Obecnie prowadzi si\xc4\x99 badania nad szczepionkami DNA, kt\xc3\xb3re mog\xc5\x82yby znale\xc5\xba\xc4\x87 zastosowanie w immunoterapii ostrej i przewlek\xc5\x82ej postaci choroby._NEWLINE_Dzia\xc5\x82ania prewencyjne skupiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 na walce z przenosz\xc4\x85cymi chorob\xc4\x99 pluskwiakami, przy u\xc5\xbcyciu spray\xc3\xb3w i farb zawieraj\xc4\x85cych insektycydy (syntetyczne pyretroidy) i przez popraw\xc4\x99 warunk\xc3\xb3w mieszkaniowych i higienicznych w obszarach wiejskich. Zagro\xc5\xbceni s\xc4\x85 te\xc5\xbc mieszka\xc5\x84cy miast sp\xc4\x99dzaj\xc4\x85cy urlop na wsi i nocuj\xc4\x85cy w hostelach i gospodarstwach wiejskich; zaleca si\xc4\x99 stosowanie moskitier podczas nocleg\xc3\xb3w w tych miejscach. Podr\xc3\xb3\xc5\xbcuj\xc4\x85cy powinni zasi\xc4\x99gn\xc4\x85\xc4\x87 informacji o obszarach endemicznego wyst\xc4\x99powania choroby, korzystaj\xc4\x85c np. ze stron CDC._NEWLINE_W wielu krajach, gdzie choroba Chagasa wyst\xc4\x99puje endemicznie, obowi\xc4\x85zkowe jest badanie dawc\xc3\xb3w krwi pod k\xc4\x85tem patogennych \xc5\x9bwidrowc\xc3\xb3w. W przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci metod\xc4\x85 powszechnie stosowan\xc4\x85 by\xc5\x82o barwienie krwi fioletem goryczki w ilo\xc5\x9bci 0,25 g/L. Poniewa\xc5\xbc parazytemia w bezobjawowym okresie przewlek\xc5\x82ym mo\xc5\xbce by\xc4\x87 niewykrywalna, zastosowanie znajduj\xc4\x85 czu\xc5\x82e testy oparte na metodach biologii molekularnej i reakcji \xc5\x82a\xc5\x84cuchowej polimerazy._NEWLINE_W walce z chorob\xc4\x85 Chagasa w Ameryce \xc5\x81aci\xc5\x84skiej odniesiono pierwsze sukcesy: zredukowano o 72% ilo\xc5\x9b\xc4\x87 zara\xc5\xbce\xc5\x84 u dzieci i m\xc5\x82odych doros\xc5\x82ych w Argentynie, Chile i Urugwaju. W przynajmniej dw\xc3\xb3ch z tych kraj\xc3\xb3w (Urugwaj w 1997, Chile w 1999) potwierdzono zatrzymanie transmisji choroby drog\xc4\x85 wektorow\xc4\x85 i drog\xc4\x85 transfuzji. W Brazylii, z najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 populacj\xc4\x85 zagro\xc5\xbcon\xc4\x85 zara\xc5\xbceniem, w 10 na 12 rejon\xc3\xb3w endemicznych r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc powstrzymano dalsze zara\xc5\xbcenia.'