b'\n_START_ARTICLE_\nEbla\n_START_PARAGRAPH_\nEbla \xe2\x80\x93 jedno z najwa\xc5\xbcniejszych miast staro\xc5\xbcytnej Syrii, ok. 70 km na po\xc5\x82udniowy zach\xc3\xb3d od Halabu (Aleppo), za\xc5\x82o\xc5\xbcone w pierwszej po\xc5\x82owie III tysi\xc4\x85clecia p.n.e. Obecnie stanowisko archeologiczne Tall Mardich w Syrii.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nZaliczane do najwa\xc5\xbcniejszych o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Syrii w III tysi\xc4\x85cleciu p.n.e., silne pa\xc5\x84stwo semickie i wa\xc5\xbcne centrum handlowe. Po raz pierwszy wymienione w tek\xc5\x9bcie syryjskim datowanym na ok. 2500-2400 p.n.e. Najwi\xc4\x99kszy jego rozkwit, wynikaj\xc4\x85cy z opanowania wa\xc5\xbcnych szlak\xc3\xb3w handlowych, przypad\xc5\x82 na lata 2400-2250 p.n.e. W tym czasie rozci\xc4\x85ga\xc5\x82o kontrol\xc4\x99 nad dolin\xc4\x85 Eufratu (od Karkemisz do Emaru) oraz nad kr\xc3\xb3lestwami Harranu i Irrite. W okresie tym mog\xc5\x82o w obr\xc4\x99bie mur\xc3\xb3w miasta zamieszkiwa\xc4\x87 ok. 30 tys. mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w. _NEWLINE_Jak wynika ze \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 babilo\xc5\x84skich, ok. 2300 p.n.e. Ebl\xc4\x99 zdoby\xc5\x82 akadyjski w\xc5\x82adca Sargon Wielki, a nast\xc4\x99pnie ok. 2250 p.n.e. miasto ponownie zosta\xc5\x82o zdobyte i spalone przez kr\xc3\xb3la Naram-Sina, kt\xc3\xb3ry w ten spos\xc3\xb3b  po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 kres pierwszemu semickiemu pa\xc5\x84stwu syryjskiemu. Na pocz\xc4\x85tku II tysi\xc4\x85clecia p.n.e. zosta\xc5\x82o odbudowane wraz z pa\xc5\x82acem kr\xc3\xb3lewskim i otoczone pot\xc4\x99\xc5\xbcnym murem. W drugiej po\xc5\x82owie XVII w. p.n.e. zniszczone przez Hetyt\xc3\xb3w (za Hatusilisa lub Mursilisa). Ponownie odbudowane i ufortyfikowane. W 720 p.n.e. podbite przez Sargona II, kr\xc3\xb3la Asyrii. W VI wieku p.n.e. znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 w granicach pa\xc5\x84stwa nowobabilo\xc5\x84skiego.\n_START_SECTION_\nBadania i znaleziska\n_START_PARAGRAPH_\nOd 1964 prace wykopaliskowe na wzg\xc3\xb3rzu o powierzchni ok. 56 ha prowadzi\xc5\x82 zesp\xc3\xb3\xc5\x82 archeolog\xc3\xb3w w\xc5\x82oskich pod kierunkiem prof. Paolo Matthie, odkrywaj\xc4\x85c szereg budowli ze \xc5\x9brodkowej epoki br\xc4\x85zu (2000-1600 p.n.e.) \xe2\x80\x93 m. in. po\xc5\x9bwi\xc4\x99cony bogini Isztar pos\xc4\x85g miejscowego w\xc5\x82adcy Ibbit-Lima (1968) z inskrypcj\xc4\x85 umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85c\xc4\x85 identyfikacj\xc4\x99 miasta._NEWLINE_W trzeciej warstwie (datowanej na pierwsze wieki II tysi\xc4\x85clecia p.n.e.), odpowiadaj\xc4\x85cej miastu zniszczonemu przez Hetyt\xc3\xb3w, stwierdzono, \xc5\xbce Ebla by\xc5\x82o obwiedzione kamiennym, typowym dla epoki pochy\xc5\x82ym murem z r\xc3\xb3wnie charakterystycznymi potr\xc3\xb3jnymi bramami. Ods\xc5\x82oni\xc4\x99to w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci pa\xc5\x82ac kr\xc3\xb3lewski i dwa sanktuaria, kt\xc3\xb3re swym rozplanowaniem poprzedzaj\xc4\x85 \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni\xc4\x99 Salomona (przedsionek, g\xc5\x82\xc3\xb3wne pomieszczenie i w\xc5\x82a\xc5\x9bciwe sanktuarium \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9e\xc5\x9bwi\xc4\x99te \xc5\x9bwi\xc4\x99tych\xe2\x80\x9d), jednak\xc5\xbce przy odmiennych proporcjach. W\xc5\x9br\xc3\xb3d znalezisk wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia\xc5\x82y si\xc4\x99 dwa kwadratowe baseny dwudzielne, zdobione p\xc5\x82askorze\xc5\xbabami o wyra\xc5\xbanych nawi\xc4\x85zaniach tematycznych do sztuki mezopotamskiej.  _NEWLINE_Pod pa\xc5\x82acem pochodz\xc4\x85cym z okresu 1800-1650 p.n.e. odnaleziono poch\xc3\xb3wki kr\xc3\xb3lewskie, wprawdzie znacznie ograbione w przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci, lecz z zachowanymi resztkami bogatego wyposa\xc5\xbcenia grobowego (m. in. z\xc5\x82ot\xc4\x85 bi\xc5\xbcuteri\xc4\x85 i ber\xc5\x82em). S\xc4\x85 one r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xc5\x9bwiadectwem rozkwitu miasta w czasach patriarch\xc3\xb3w, podobnie jak ods\xc5\x82oni\xc4\x99ta budowla zigguratu.\n_START_SECTION_\nArchiwum Ebli\n_START_PARAGRAPH_\nW 1975 w budynku opodal wielkiej \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni odkryto bogate archiwum sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 z ok. 15 000 tabliczek zapisanych pismem klinowym w j\xc4\x99zyku zachodniosemickim, bli\xc5\xbcszym jednak babilo\xc5\x84skiemu ni\xc5\xbc hebrajskiemu. Zawiera\xc5\x82y one teksty dotycz\xc4\x85ce religii, handlu, prawodawstwa i stosunk\xc3\xb3w dyplomatycznych staro\xc5\xbcytnej Ebli. Pozwoli\xc5\x82y m. in. stwierdzi\xc4\x87, \xc5\xbce pa\xc5\x84stwo to (wbrew wcze\xc5\x9bniejszym przypuszczeniom) nie mia\xc5\x82o \xc5\xbcadnych stosunk\xc3\xb3w z po\xc5\x82udniem \xe2\x80\x93 ziemi\xc4\x85 Kananejczyk\xc3\xb3w (Chasor, Megiddo, Lachisz) i z miastami nad Morzem Martwym (Sodom\xc4\x85 i Gomor\xc4\x85). Potwierdza\xc5\x82y one r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w\xc5\x82a\xc5\x9bciw\xc4\x85 identyfikacj\xc4\x99 miasta, stanowi\xc4\x85c te\xc5\xbc dow\xc3\xb3d, \xc5\xbce babilo\xc5\x84skie pismo klinowe rozprzestrzeni\xc5\x82o si\xc4\x99 w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Syrii przed 2300 p.n.e. _NEWLINE_Znalezisko to zaliczane jest do najznakomitszych odkry\xc4\x87 archeologicznych lat siedemdziesi\xc4\x85tych XX wieku, cho\xc4\x87 w \xc5\x9bwiecie nauki wzbudzi\xc5\x82o liczne kontrowersje. Wczesne doniesienia prasowe i wst\xc4\x99pne wyniki bada\xc5\x84 epigraficznych nada\xc5\x82y mu charakter sensacyjny. Por\xc3\xb3wnywano je z odkryciem zwoj\xc3\xb3w w Qumran i podobnego archiwum ze staro\xc5\xbcytnego Ugarit. Pochopnie uznano, \xc5\xbce tre\xc5\x9b\xc4\x87 odczytanych tabliczek stanowi absolutne potwierdzenie biblijnych dziej\xc3\xb3w patriarch\xc3\xb3w. W\xc5\x9br\xc3\xb3d zapisanych nazw miast stwierdzono m. in. Sodom\xc4\x99 i Gomor\xc4\x99, Chasor, Megiddo, Gaz\xc4\x99, Jopp\xc4\x99 oraz Jerozolim\xc4\x99 (jako Salem). Sugerowano si\xc4\x99 podobie\xc5\x84stwem odczytanych imion (Abramu, Ismailu, Israilu) do biblijnych, za przekonuj\xc4\x85ce te\xc5\xbc uznawano mo\xc5\xbcliwe pokrewie\xc5\x84stwo miejscowego kr\xc3\xb3la imieniem Ebrum z przodkiem Abrahama \xe2\x80\x93 Eberem (Rdz 11,14-16).'