b'\n_START_ARTICLE_\nManifest z G\xc3\xb6ttingen\n_START_PARAGRAPH_\nManifest z G\xc3\xb6ttingen \xe2\x80\x93 deklaracja 18 wiod\xc4\x85cych fizyk\xc3\xb3w j\xc4\x85drowych z Republiki Federalnej Niemiec przeciwko sugerowanemu przez rz\xc4\x85d kanclerza Konrada Adenauera uzbrojeniu armii RFN w taktyczn\xc4\x85 bro\xc5\x84 atomow\xc4\x85 w latach 50. XX wieku, tj. we wczesnej fazie zimnej wojny. W\xc3\xb3wczas po raz pierwszy w historii Niemiec naukowcy poczuli odpowiedzialno\xc5\x9b\xc4\x87 za polityczne decyzje i ich konsekwencje.\n_START_SECTION_\nT\xc5\x82o historyczne\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 naukowc\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej sygnatariuszy Manifestu z G\xc3\xb6ttingen na zlecenie nazistowskiego rz\xc4\x85du bra\xc5\x82o udzia\xc5\x82 w projekcie bada\xc5\x84 nad energi\xc4\x85 atomow\xc4\x85 o kryptonimie Uranverein. Wojna zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 zniszczeniem za pomoc\xc4\x85 bomb atomowych Hiroszimy i Nagasaki. Po II wojnie \xc5\x9bwiatowej rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 okres zimnej wojny. Niemcy zosta\xc5\x82y podzielone. RFN i NRD znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 po przeciwnych stronach "\xc5\xbcelaznej kurtyny". Po wojnie korea\xc5\x84skiej (1950-1953), Republika Federalna Niemiec w roku 1953 utworzy\xc5\x82a w\xc5\x82asn\xc4\x85 armi\xc4\x99, Bundeswehr\xc4\x99. Pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas wiele protest\xc3\xb3w przeciwko odbudowie armii RFN. Kilka miesi\xc4\x99cy p\xc3\xb3\xc5\xbaniej tak\xc5\xbce NRD odtworzy\xc5\x82a swoj\xc4\x85 armi\xc4\x99._NEWLINE_W roku 1953 wynaleziono bomb\xc4\x99 wodorow\xc4\x85. W toku tzw. "wy\xc5\x9bcigu zbroje\xc5\x84" \xc5\x9bwiatowe supermocarstwa \xe2\x80\x93 Stany Zjednoczone i Zwi\xc4\x85zek Radziecki zgromadzi\xc5\x82y ogromny arsena\xc5\x82 broni atomowej. Nad ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiatem, a w szczeg\xc3\xb3lno\xc5\x9bci nad pa\xc5\x84stwami granicznymi "\xc5\xbcelaznej kurtyny" zawis\xc5\x82a gro\xc5\xbaba wojny atomowej. Kilka lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, podczas kuba\xc5\x84skiego kryzysu rakietowego, pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 realne zagro\xc5\xbcenie globalnym konfliktem nuklearnym._NEWLINE_12 kwietnia roku 1957 grupa 18 wybitnych niemieckich naukowc\xc3\xb3w, znana jako G\xc3\xb6ttinger 18, napisa\xc5\x82a manifest o nast\xc4\x99puj\xc4\x85cej tre\xc5\x9bci:\n_START_SECTION_\nManifest\n_START_PARAGRAPH_\nPlany wyposa\xc5\xbcenia Bundeswehry w bro\xc5\x84 atomow\xc4\x85 bardzo martwi\xc4\x85 naukowc\xc3\xb3w, podpisuj\xc4\x85cych ten apel. Niekt\xc3\xb3rzy z nich w ostatnich miesi\xc4\x85cach kontaktowali si\xc4\x99 z odpowiedzialnymi autorytetami w danych dziedzinach. Dzisiaj jest to kwestia interesu publicznego. Osoby podpisuj\xc4\x85ce manifest poczuwaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do odpowiedzialno\xc5\x9bci, by poinformowa\xc4\x87 ludzi o faktach znanych ka\xc5\xbcdemu ekspertowi, ale niekoniecznie zwyk\xc5\x82ym obywatelom._NEWLINE_1. Taktyczna bro\xc5\x84 atomowa ma tak\xc4\x85 sam\xc4\x85 niszcz\xc4\x85c\xc4\x85 moc jak zwyczajna bomba atomowa. Termin "taktyczna" oznacza tylko, \xc5\xbce taka bro\xc5\x84 zostanie u\xc5\xbcyta r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przeciwko wojskom l\xc4\x85dowym, a nie tylko przeciw ludno\xc5\x9bci cywilnej. Skutki u\xc5\xbcycia ka\xc5\xbcdej taktycznej atomowej bomby lub granatu s\xc4\x85 podobne jak efekty zrzucenia pierwszej bomby atomowej na Hiroszim\xc4\x99. Z powodu ogromnej ilo\xc5\x9bci, \xc5\x82\xc4\x85czna si\xc5\x82a niszcz\xc4\x85ca taktycznej broni j\xc4\x85drowej b\xc4\x99dzie znacznie wi\xc4\x99ksza. Jako "niewielka" mo\xc5\xbce by\xc4\x87 ona okre\xc5\x9blana tylko w por\xc3\xb3wnaniu ze "strategiczn\xc4\x85" bomb\xc4\x85 wodorow\xc4\x85._NEWLINE_2. Nie istnieje zasadniczy limit dla rozwoju niszcz\xc4\x85cego \xc5\xbcycie efektu strategicznej broni nuklearnej. Taktyczna bomba atomowa mo\xc5\xbce zniszczy\xc4\x87 ma\xc5\x82e miasteczko, podczas gdy bomba wodorowa mo\xc5\xbce sprawi\xc4\x87, by region wielko\xc5\x9bci Zag\xc5\x82\xc4\x99bia Ruhry nie nadawa\xc5\x82 si\xc4\x99 do zamieszkania przez wiele lat. Na skutek rozprzestrzeniania si\xc4\x99 promieniowania ju\xc5\xbc obecnie istnia\xc5\x82aby mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 unicestwienia ca\xc5\x82ej populacji zachodnich Niemiec przy u\xc5\xbcyciu bomb wodorowych. Nie znamy \xc5\xbcadnej technicznej mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci obrony olbrzymiej populacji przed tym zagro\xc5\xbceniem._NEWLINE_Wiemy, \xc5\xbce ci\xc4\x99\xc5\xbcko jest przyj\xc4\x85\xc4\x87 polityczn\xc4\x85 odpowiedzialno\xc5\x9b\xc4\x87 za ten fakt. My, jako ludzie spoza polityki, nie b\xc4\x99dziemy za\xc5\x9bwiadcza\xc4\x87 o niczyich kompetencjach. Nasz\xc4\x85 profesj\xc4\x85 jest czysta nauka wraz z jej zastosowaniem oraz zach\xc4\x99canie m\xc5\x82odych ludzi do zaanga\xc5\xbcowania w nasz\xc4\x85 nauk\xc4\x99, ale jeste\xc5\x9bmy te\xc5\xbc odpowiedzialni za konsekwencje naszych bada\xc5\x84. Dlatego nie mo\xc5\xbcemy milcze\xc4\x87 w niekt\xc3\xb3rych sprawach politycznych. Opowiadamy si\xc4\x99 za wolno\xc5\x9bci\xc4\x85, popieramy zachodni \xc5\x9bwiat w obronie przed komunizmem. Nie przeczymy, \xc5\xbce strach przed bomb\xc4\x85 wodorow\xc4\x85 ma znacz\xc4\x85cy wp\xc5\x82yw na utrzymanie pokoju na \xc5\x9bwiecie i ochronie wolno\xc5\x9bci w jego cz\xc4\x99\xc5\x9bci. Nie wierzymy jednak, \xc5\xbce ten spos\xc3\xb3b utrzymania pokoju na \xc5\x9bwiecie b\xc4\x99dzie zawsze skuteczny. Obawiamy si\xc4\x99 zab\xc3\xb3jczych konsekwencji w przypadku zerwania pokoju. Nie mo\xc5\xbcemy wtr\xc4\x85ca\xc4\x87 si\xc4\x99 w polityk\xc4\x99 supermocarstw. Jednak twierdzimy, \xc5\xbce dla niewielkiego kraju, jakim jest Republika Federalna Niemiec, najlepszym sposobem utrzymania pokoju by\xc5\x82aby dobrowolna rezygnacja z posiadania jakiegokolwiek typu broni nuklearnej. \xc5\xbbaden z sygnatariuszy tego aktu nie b\xc4\x99dzie uczestniczy\xc5\x82 w projekcie atomowym dla cel\xc3\xb3w militarnych. Tymczasem apelujemy o rozw\xc3\xb3j bada\xc5\x84 nad pokojowym wykorzystaniem energii nuklearnej._NEWLINE_Fritz Bopp, Max Born, Rudolf Fleischmann, Walther Gerlach, Otto Hahn, Otto Haxel, Werner Heisenberg, Hans Kopfermann, Max von Laue, Heinz Maier-Leibnitz, Josef Mattauch, Friedrich-Adolf Paneth, Wolfgang Pauli, Wolfgang Riezler, Fritz Strassmann, Wilhelm Walcher, Carl Friedrich von Weizs\xc3\xa4cker, Karl Wirtz'