b'\n_START_ARTICLE_\nMogilany\n_START_SECTION_\nPrzegl\xc4\x85d\n_START_PARAGRAPH_\nPrace archeologiczne okre\xc5\x9bli\xc5\x82y istnienie osad ludzkich na terenie dzisiejszych Mogilan ju\xc5\xbc w epoce br\xc4\x85zu \xe2\x80\x93 w 1958\xc2\xa0r., w pobli\xc5\xbcu \xc3\xb3wczesnej Zbiorczej Szko\xc5\x82y Gminnej archeolodzy natrafili na fragmenty naczy\xc5\x84 ceramicznych z okresu kultury \xc5\x82u\xc5\xbcyckiej (1300\xe2\x80\x931400 p.n.e.) \xe2\x80\x93 znalezisko to przechowywane jest w Muzeum Archeologicznym w Krakowie._NEWLINE_Po tym okresie by\xc5\x82 to teren pa\xc5\x84stwa Wi\xc5\x9blan, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 legendarnej Wielkiej Chrobacji (Belo Chrobaci) z ksi\xc4\x99ciem Krakiem na czele. W IX\xc2\xa0w. (mi\xc4\x99dzy 873 a 883\xc2\xa0r.) Morawianie podbili Wi\xc5\x9blan, a \xc5\x9bw.Metody ochrzci\xc5\x82 ich w obrz\xc4\x85dku s\xc5\x82owia\xc5\x84skim (prawos\xc5\x82awnym). P\xc3\xb3\xc5\xbaniej nastali Czesi, a w czasach Boles\xc5\x82awa Chrobrego ca\xc5\x82a Ma\xc5\x82opolska wesz\xc5\x82a w sk\xc5\x82ad pa\xc5\x84stwa polskiego._NEWLINE_Do ko\xc5\x84ca XII w. okoliczne tereny by\xc5\x82y w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 kr\xc3\xb3lewsk\xc4\x85 \xe2\x80\x93 stacjonowa\xc5\x82a tam stra\xc5\xbc kr\xc3\xb3lewska. W zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci dzisiejszych Mogilan mie\xc5\x9bci\xc5\x82a si\xc4\x99 osada stra\xc5\xbcnik\xc3\xb3w przej\xc5\x9bcia granicznego (brony) zwanych bronaczami (do tej pory ta cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Mogilan zwana jest Bronaczow\xc4\x85). Wi\xc3\xb3d\xc5\x82 ni\xc4\x85 szlak handlowy przez Karpaty i W\xc4\x99gry na po\xc5\x82udnie Europy._NEWLINE_W 1199 roku Mogilany przesz\xc5\x82y w r\xc4\x99ce prywatne \xe2\x80\x93 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Leszek Bia\xc5\x82y podarowa\xc5\x82 je swemu przyjacielowi, wojewodzie sandomierskiemu, Goworkowi. W 1231\xc2\xa0r. wdowa po Goworku, Mi\xc5\x82os\xc5\x82awa, darowa\xc5\x82a dobra mogila\xc5\x84skie wojewodzie krakowskiemu Teodorowi Gryficie._NEWLINE_R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z tego roku (1231) pochodzi pierwsza pisemna wzmianka o Mogilanach (w dokumencie ksi\xc4\x99\xc5\xbcnej sandomierskiej Grzymis\xc5\x82awy, \xc5\xbcony Leszka Bia\xc5\x82ego). Kolejny zapis z 1232\xc2\xa0r. \xe2\x80\x93 \xe2\x80\x9evilla nomine Mogilani\xe2\x80\x9d, a w latach 1470\xe2\x80\x931480 nazwa Mogilan u Jana D\xc5\x82ugosza mia\xc5\x82a form\xc4\x99 wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesn\xc4\x85: \xe2\x80\x9ein parochia ecclesiae de Mogilany\xe2\x80\x9d. W dokumentach z 1564\xc2\xa0r. wymieniano Mogielany, ale ju\xc5\xbc w 1581\xc2\xa0r. Mogilany._NEWLINE_W roku 1243 kolejnymi w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielami Mogilan (na 326 lat) zostali oo. cystersi z Lud\xc5\xbamierza (z lat 1238 i 1244 zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 dokumenty przekazania Mogilan zakonowi cysters\xc3\xb3w, potwierdzonego przez Henryka Brodatego i Boles\xc5\x82awa Wstydliwego). To cystersi powo\xc5\x82ali samodzieln\xc4\x85 parafi\xc4\x99 w Mogilanach (przed 1325) i wybudowali pierwszy drewniany ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 (przed 1440\xc2\xa0r.), kt\xc3\xb3ry przetrwa\xc5\x82 do pocz\xc4\x85tku XVII\xc2\xa0w._NEWLINE_Cystersi nie wytrzymali d\xc5\x82ugo na niespokojnym pograniczu w Lud\xc5\xbamierzu i w 1245\xc2\xa0r. przenie\xc5\x9bli si\xc4\x99 do Szczyrzyca. Znaczna odleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 od Mogilan sprawia\xc5\x82a, \xc5\xbce zarz\xc4\x85dzanie tym maj\xc4\x85tkiem by\xc5\x82o uci\xc4\x85\xc5\xbcliwe i kiedy pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 zamiany d\xc3\xb3br, cystersi z niej skorzystali \xe2\x80\x93 23 lutego 1560 roku opat cysterski, Jan Janowski, dokona\xc5\x82 zamiany d\xc3\xb3br klasztornych \xe2\x80\x93 Mogilan, W\xc5\x82osani i G\xc5\x82ogoczowa, na dobra wojewody sandomierskiego i kasztelana krakowskiego, Wawrzy\xc5\x84ca Spytka Jordana, po\xc5\x82o\xc5\xbcone bli\xc5\xbcej ich siedziby. Zauroczony po\xc5\x82o\xc5\xbceniem Mogilan Spytek Jordan wzni\xc3\xb3s\xc5\x82 w latach 1560\xe2\x80\x931567 na szczycie mogila\xc5\x84skiego wzg\xc3\xb3rza okaza\xc5\x82y drewniany pa\xc5\x82ac i otoczy\xc5\x82 go ogrodem oraz parkiem widokowym. Jako mecenas nauki i literatury Spytek Jordan go\xc5\x9bci\xc5\x82 w nim m.in. Miko\xc5\x82aja Reja, Stanis\xc5\x82awa Orzechowskiego oraz wielu innych wybitnych tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w (pa\xc5\x82ac przetrwa\xc5\x82 do 1796\xc2\xa0r., stopniowo rozbierany od 1764\xc2\xa0r.). Po \xc5\x9bmierci Wawrzy\xc5\x84ca Spytka Jordana w 1568\xc2\xa0r. w\xc5\x82o\xc5\x9bci mogila\xc5\x84skie przesz\xc5\x82y na wdow\xc4\x99 po nim, Ann\xc4\x99 z Sieniawskich (c\xc3\xb3rk\xc4\x99 hetmana wielkiego koronnego Miko\xc5\x82aja Sieniawskiego)._NEWLINE_Przez kolejne lata dobra mogila\xc5\x84skie, poprzez koligacje rodzinne i spadki, przechodzi\xc5\x82y z r\xc4\x85k do r\xc4\x85k, nale\xc5\xbca\xc5\x82y m.in. do Zborowskich i Bork\xc3\xb3w. W rok po \xc5\x9bmierci Wawrzy\xc5\x84ca Spytka Jordana, w 1569\xc2\xa0r., najm\xc5\x82odsza jego c\xc3\xb3rka, Zofia, wysz\xc5\x82a za m\xc4\x85\xc5\xbc za Samuela Zborowskiego (morderc\xc4\x99 i banit\xc4\x99 \xc5\x9bci\xc4\x99tego w 1584\xc2\xa0r.) \xe2\x80\x93 dobra mogila\xc5\x84skie przesz\xc5\x82y wtedy na w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 rodziny Zborowskich._NEWLINE_Pod koniec XVI w. Mogilany sta\xc5\x82y si\xc4\x99 w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 rodu Bork\xc3\xb3w. W 1595 r. Miko\xc5\x82aj Borek z Trzci\xc5\x84ca (herbu W\xc4\x85\xc5\xbc), \xc3\xb3wczesny w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel Mogilan ufundowa\xc5\x82 szko\xc5\x82\xc4\x99 parafialn\xc4\x85 (przetrwa\xc5\x82a do pocz\xc4\x85tku XVIII\xc2\xa0w.), a w 1604\xc2\xa0r. rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 budow\xc4\x99 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a z ceg\xc5\x82y, kt\xc3\xb3ry obecnie jest ko\xc5\x9bcio\xc5\x82em parafialnym w Mogilanach. Po \xc5\x9bmierci Miko\xc5\x82aja jedna z jego c\xc3\xb3rek, Krystyna, wysz\xc5\x82a za m\xc4\x85\xc5\xbc za Stanis\xc5\x82awa Jordana. W ten spos\xc3\xb3b w 1629\xc2\xa0r. Mogilany powr\xc3\xb3ci\xc5\x82y do rodziny Jordan\xc3\xb3w. Syn Stanis\xc5\x82awa, Micha\xc5\x82 Jordan, zas\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 si\xc4\x99 m.in. wprowadzeniem od 1662\xc2\xa0r. metryk parafialnych (zapis\xc3\xb3w za\xc5\x9blubin, chrzt\xc3\xb3w i zgon\xc3\xb3w) oraz dofinansowaniem szko\xc5\x82y parafialnej z cz\xc4\x99\xc5\x9bci dochod\xc3\xb3w z miejscowych targ\xc3\xb3w. Micha\xc5\x82 zmar\xc5\x82 w 1664\xc2\xa0r. \xe2\x80\x93 kolejni potomkowie Jordan\xc3\xb3w, zaprz\xc4\x85tni\xc4\x99ci innymi sprawami, nie dbali o maj\xc4\x85tek mogila\xc5\x84ski, kt\xc3\xb3ry coraz bardziej podupada\xc5\x82 (przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do tego r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc potop szwedzki \xe2\x80\x93 wojska szwedzkie genera\xc5\x82a Roberta Douglasa spustoszy\xc5\x82y okolice Krakowa, niszcz\xc4\x85c przy tym Mogilany). Dopiero ostatni z rodu, Micha\xc5\x82 Stefan Jordan (p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy wojewoda brac\xc5\x82awski), pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 zadba\xc4\x87 o rodzinny maj\xc4\x85tek._NEWLINE_W 1761 roku zad\xc5\x82u\xc5\xbcone dobra mogila\xc5\x84skie zosta\xc5\x82y oddane w zarz\xc4\x85d wierzycielom. Ko\xc5\x84cem XVIII\xc2\xa0w. w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielami Mogilan byli kolejno: Potoccy, Lubomirscy, Massalscy, Taszyccy, Tar\xc5\x82owie. Lubomirscy, maj\xc4\x85cy najwi\xc4\x99ksze zastawy na maj\xc4\x85tku mogila\xc5\x84skim, wymusili na Stefanie Michale Jordanie ostateczn\xc4\x85 sprzeda\xc5\xbc rodzinnego dziedzictwa w Mogilanach J\xc3\xb3zefowi Massalskiemu. Nowi w\xc5\x82a\xc5\x9bciciele w miejscu starego, drewnianego pa\xc5\x82acu wystawili murowany klasycystyczny dw\xc3\xb3r. Inicjatork\xc4\x85 inwestycji by\xc5\x82a c\xc3\xb3rka J\xc3\xb3zefa Massalskiego, Helena Apolonia, wydana za ksi\xc4\x99cia Karola de Ligne. Podczas nieobecno\xc5\x9bci ma\xc5\x82\xc5\xbconka nawi\xc4\x85za\xc5\x82a ona p\xc5\x82omienny romans z W. Potockim, za kt\xc3\xb3rego wysz\xc5\x82a po \xc5\x9bmierci m\xc4\x99\xc5\xbca. Jej c\xc3\xb3rka, Sydonia de Ligne Potocka (\xc5\xbcona Franciszka hr. Potockiego) sprzeda\xc5\x82a w\xc5\x82o\xc5\x9bci mogila\xc5\x84skie w 1802\xc2\xa0r._NEWLINE_Nowym w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem Mogilan zosta\xc5\x82 J\xc3\xb3zef (I) Nowina Konopka, \xc5\x82owczy sanocki i dziedzic Modlnicy. Konopkowie zas\xc5\x82yn\xc4\x99li jako fascynaci nowinek technicznych. Za najwybitniejszego obywatela Mogilan uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 absolwenta prawa i filozofii UJ J\xc3\xb3zefa Nowin\xc4\x99 Konopk\xc4\x99, autora monografii Wie\xc5\x9b Mogilany (wydanej w 1885\xc2\xa0r. w Krakowie). Dzi\xc4\x99ki jego staraniom powsta\xc5\x82 w Mogilanach urz\xc4\x85d pocztowy, odnowiono jarmarki, a on sam wspom\xc3\xb3g\xc5\x82 miejscowe rolnictwo i spisa\xc5\x82 obyczaje ludowe, ocalaj\xc4\x85c je od zapomnienia. Na jego zaproszenie od 1870\xc2\xa0r. w mogila\xc5\x84skim dworze przebywa\xc5\x82 Oskar Kolberg, kt\xc3\xb3ry w Mogilanach, a nast\xc4\x99pnie w Modlnicy pracowa\xc5\x82 nad kolejnymi tomami Ludu._NEWLINE_W 1849\xc2\xa0r. J\xc3\xb3zef Nowina Konopka uruchomi\xc5\x82 fabryk\xc4\x99 maszyn rolniczych (dzia\xc5\x82a\xc5\x82a do 1873\xc2\xa0r. \xe2\x80\x93 produkowano w niej m.in. p\xc5\x82ugi, m\xc5\x82ockarnie i obieraczki), kt\xc3\xb3rych wystawy organizowa\xc5\x82 w Mogilanach. W okresie mi\xc4\x99dzywojennym jeden z Konopk\xc3\xb3w prowadzi\xc5\x82 w Mogilanach wzorcowe gospodarstwo rolne, w kt\xc3\xb3rym odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 praktyki student\xc3\xb3w Akademii Rolniczej w Krakowie. W r\xc4\x99kach rodziny Konopk\xc3\xb3w Mogilany pozostawa\xc5\x82y do wybuchu II wojny \xc5\x9bwiatowej (1939\xc2\xa0r.)._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku wojny Niemcy wywie\xc5\xbali mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w pochodzenia \xc5\xbcydowskiego \xe2\x80\x93 \xc5\xbcaden z wywiezionych nie powr\xc3\xb3ci\xc5\x82. W czasie okupacji niemieckiej dw\xc3\xb3r mogila\xc5\x84ski przeszed\xc5\x82 w bezpo\xc5\x9bredni zarz\xc4\x85d hitlerowskiego starosty powiatu krakowskiego, kt\xc3\xb3ry urz\xc4\x85dzi\xc5\x82 w nim swoj\xc4\x85 rezydencj\xc4\x99. Na terenie Mogilan dzia\xc5\x82a\xc5\x82a w konspiracji kom\xc3\xb3rka Armii Krajowej._NEWLINE_Po wojnie ziemia dworska zosta\xc5\x82a rozparcelowana mi\xc4\x99dzy ch\xc5\x82op\xc3\xb3w a dw\xc3\xb3r Konopk\xc3\xb3w przeszed\xc5\x82 na w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 pa\xc5\x84stwa.\n_START_SECTION_\nKapliczki przydro\xc5\xbcne\n_START_PARAGRAPH_\nW miejscowo\xc5\x9bci znajduje si\xc4\x99 kilka zabytkowych kapliczek przydro\xc5\xbcnych (typ s\xc5\x82upowy, w podziale gzymsowym) powsta\xc5\x82ych w drugiej po\xc5\x82owie XVIII w. Rze\xc5\xbaby i p\xc5\x82askorze\xc5\xbaby na nich przedstawiaj\xc4\x85 \xc5\x9bwi\xc4\x99tych oraz sceny biblijne. Charakterystyczne dla tych w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci neogotyckich kapliczek jest po\xc5\x82\xc4\x85czenie sztuki ludowej i rzemie\xc5\x9blniczego wykonania \xe2\x80\x93 powstawa\xc5\x82y one w miejscowych i okolicznych warsztatach kamieniarskich, a ich fundatorami by\xc5\x82y przewa\xc5\xbcnie osoby prywatne.\n_START_SECTION_\nNagrobki cmentarne\n_START_PARAGRAPH_\nNieliczne zabytkowe nagrobki pochodz\xc4\x85 z XIX i pocz\xc4\x85tku XX w., niekt\xc3\xb3re z nich sygnowane s\xc4\x85 przez Wita Wisza \xe2\x80\x93 uznanego w tym okresie krakowskiego rze\xc5\xbabiarza-rzemie\xc5\x9blnika (tw\xc3\xb3rcy m.in. ambony w Ko\xc5\x9bciele Mariackim w Krakowie oraz ambony i niekt\xc3\xb3rych o\xc5\x82tarzy bocznych w Ko\xc5\x9bciele \xc5\x9bw. J\xc3\xb3zefa w Rynku Podg\xc3\xb3rskim).\n_START_SECTION_\nStara szko\xc5\x82a\n_START_PARAGRAPH_\nBudynek wybudowany z inicjatywy \xc3\xb3wczesnego proboszcza Walentego Piotrowskiego i przysz\xc5\x82ego kierownika szko\xc5\x82y J\xc3\xb3zefa Piotrowskiego w 1905\xc2\xa0r., rozbudowywany przez kolejne 4 lata, podczas I wojny \xc5\x9bwiatowej pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 szpitala wojskowego. Obecnie mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 w nim przedszkole samorz\xc4\x85dowe.'