b'\n_START_ARTICLE_\nHistoria komparatystyki prawniczej\n_START_PARAGRAPH_\nHistoria komparatystyki prawniczej \xe2\x80\x93 obejmuje dzieje komparatystki prawniczej. Gdy potraktujemy t\xc4\x99 nauk\xc4\x99 prawn\xc4\x85 jako fachow\xc4\x85 wiedz\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra aspiruje do bycia oddzieln\xc4\x85 dyscyplin\xc4\x85 naukow\xc4\x85, to nie mo\xc5\xbce pochwali\xc4\x87 si\xc4\x99 ona zbyt intensywnymi dziejami. Jej pocz\xc4\x85tki, jako dziedziny specjalistycznej wiedzy i fakt\xc3\xb3w, to pocz\xc4\x85tki XX \xe2\x80\x93 wieku. Mo\xc5\xbcna jednak powiedzie\xc4\x87 o prapocz\xc4\x85tku poszukiwania i odkrywania praw. Dotyczy\xc5\x82o ono g\xc5\x82\xc3\xb3wnie, w najdawniejszych czasach, praw zwyczajowych i norm religijnych. Dzia\xc5\x82ania te datowane s\xc4\x85 czasy odleg\xc5\x82e, ju\xc5\xbc nawet w okresie kszta\xc5\x82towania si\xc4\x99 pierwszych \xc5\x9blad\xc3\xb3w cz\xc5\x82owiecze\xc5\x84stwa.\n_START_SECTION_\nOdleg\xc5\x82e prapocz\xc4\x85tki\n_START_PARAGRAPH_\nDomniemywa si\xc4\x99, i\xc5\xbc ju\xc5\xbc cz\xc5\x82owiek jaskiniowy uprawia\xc5\x82 prymitywn\xc4\x85 komparatystyk\xc4\x99, przy czym dostrzega\xc5\x82 zasadnicze podobie\xc5\x84stwa mi\xc4\x99dzy sob\xc4\x85 a innymi jaskiniowcami, czy zasadnicze r\xc3\xb3\xc5\xbcnice mi\xc4\x99dzy lud\xc5\xbami a zwierz\xc4\x99tami. Pogl\xc4\x85d ten utar\xc5\x82 si\xc4\x99 w europejskiej nauce, cho\xc4\x87by w my\xc5\x9bli profesora Romana Tokarczyka czy profesor Haliny Janaszek-Ivani\xc4\x8dkovej. \xe2\x80\x9eBy\xc5\x82a to komparatystyka tak prymitywna, jak bytowanie pierwotnego cz\xc5\x82owieka, ale istnia\xc5\x82a w formie zal\xc4\x85\xc5\xbckowej(...)dokonywano pierwszych operacji logicznych polegaj\xc4\x85cych na wyodr\xc4\x99bnieniu pewnych klas i grup przedmiot\xc3\xb3w i zestawieniu ich ze sob\xc4\x85 w celu uchwycenia r\xc3\xb3\xc5\xbcnic i podobie\xc5\x84stw\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Kszta\xc5\x82towanie si\xc4\x99 tej nauki prawnej od czas\xc3\xb3w prehistorycznych do dziej\xc3\xb3w obecnych utworzy\xc5\x82o jej histori\xc4\x99. Jej dorobek stanowi\xc5\x82 element, szeroko pojmowanej, komparatystyki humanistycznej, jednak najbardziej star\xc5\x82a si\xc4\x99 ona z elementami historycznej wiedzy o pa\xc5\x84stwie, na przyk\xc5\x82ad z histori\xc4\x85 prawa czy prawem rzymskim. Badanie okres\xc3\xb3w narodzin i wzrost\xc3\xb3w tej dziedziny wymaga\xc5\x82o wi\xc4\x99c studiowania tych dyscyplin prawoznawstwa, kt\xc3\xb3re utrwali\xc5\x82y kszta\xc5\x82towanie si\xc4\x99 komparatystyki._NEWLINE_Warunek, kt\xc3\xb3ry powinien zosta\xc4\x87 spe\xc5\x82niony, aby narodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 komparatystyka prawnicza, by\xc5\x82o powstanie i wyra\xc5\xbcenie si\xc4\x99 my\xc5\x9bli ludzkiej, a w dalszej kolejno\xc5\x9bci jej r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9b\xc4\x87 i ukierunkowanie si\xc4\x99 na wszystko, co nowe. Z chwil\xc4\x85, gdy poszczeg\xc3\xb3lne grupy spo\xc5\x82eczne, rasowe, etniczne, polityczne osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82y poziom samo\xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci odr\xc4\x99bnego rodzaju swych praw, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc, w tym samym czasie, zmuszone by\xc5\x82y do ukszta\xc5\x82towania i piel\xc4\x99gnowania kontakt\xc3\xb3w z innymi grupami ludzkimi, kt\xc3\xb3re tak\xc5\xbce rz\xc4\x85dzi\xc5\x82y si\xc4\x99 swoimi zasadami, wtedy por\xc3\xb3wnywanie praw sta\xc5\x82o si\xc4\x99 faktem. G\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 przyczyn\xc4\x85 takiego obrotu spraw mog\xc5\x82y by\xc4\x87 trudno\xc5\x9bci zwi\xc4\x85zane z miejscem osiedlenia, kt\xc3\xb3re mog\xc5\x82y zmusi\xc4\x87 poszczeg\xc3\xb3lne spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci do nawi\xc4\x85zywania kontakt\xc3\xb3w handlowych czy spotykania si\xc4\x99, z innymi grupami ludzkimi, w celach zbrojnych._NEWLINE_Bezpo\xc5\x9brednie kontakty r\xc3\xb3\xc5\xbcnych grup ludzkich tworzy\xc5\x82y podstawy dostrzegania identyczno\xc5\x9bci, podobie\xc5\x84stw, ale i r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 w ich kulturze czy prawach. Od takich uwarunkowa\xc5\x84 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 tak\xc5\xbce tworzy\xc4\x87 granice podzia\xc5\x82\xc3\xb3w prawnych, ale i politycznych, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y zwi\xc4\x85zane z aktami sojuszy, neutralno\xc5\x9bci i wrogo\xc5\x9bci. Akty te uwarunkowane s\xc4\x85 wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cym nastrojom \xe2\x80\x93 identyczno\xc5\x9bci i podobie\xc5\x84stwa mog\xc4\x85 skutkowa\xc4\x87 aktami sojuszy i neutralno\xc5\x9bci, za\xc5\x9b r\xc3\xb3\xc5\xbcnice \xe2\x80\x93 aktami wrogo\xc5\x9bci. Rozw\xc3\xb3j komparatystyki, zw\xc5\x82aszcza prawniczej, zale\xc5\xbcny by\xc5\x82 na og\xc3\xb3\xc5\x82 od rozwoju stosunk\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzygrupowych.\n_START_SECTION_\nStaro\xc5\xbcytno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nHipoteza, i\xc5\xbc formu\xc5\x82y komparatystyczne wykorzystywane by\xc5\x82y w my\xc5\x9bli prawnej, spo\xc5\x82ecznej i politycznej czas\xc3\xb3w staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci, potwierdzona zosta\xc5\x82a dzi\xc4\x99ki odkrytym przez badaczy \xc5\x9bladom archeologicznym. W\xc5\x9br\xc3\xb3d nich odnale\xc5\xba\xc4\x87 mo\xc5\xbcna \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a najwcze\xc5\x9bniejsze, kt\xc3\xb3re odnosz\xc4\x85 si\xc4\x99 do kontakt\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzy staro\xc5\xbcytnymi cywilizacjami Egiptu i Mezopotamii. W ich zakres wchodz\xc4\x85, wszelkiego rodzaju, por\xc3\xb3wnawcze opisy podobie\xc5\x84stw i r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87, kt\xc3\xb3re dotyczy\xc5\x82y praw i ustroj\xc3\xb3w politycznych. Dla wielu \xc3\xb3wczesnych my\xc5\x9blicieli i praktyk\xc3\xb3w tamtych dziej\xc3\xb3w por\xc3\xb3wnywanie by\xc5\x82o warto\xc5\x9bciowym narz\xc4\x99dziem do odkrywania i prezentowania licznych praw i zasad._NEWLINE_Staro\xc5\xbcytna Grecja, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie ze wzgl\xc4\x99du na szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 fascynacj\xc4\x99 tamtejszych my\xc5\x9blicieli na temat struktur i zagadnie\xc5\x84 politycznych, by\xc5\x82a miejscem, w kt\xc3\xb3rym znale\xc5\xba\xc4\x87 mo\xc5\xbcna kolejne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a bada\xc5\x84 por\xc3\xb3wnawczych. Znaczenie por\xc3\xb3wnywania docenia\xc5\x82 Platon. W swoich Prawach opisa\xc5\x82 i por\xc3\xb3wna\xc5\x82 prawa greckich miast-pa\xc5\x84stw, po czym dokona\xc5\x82 zestawienia tych por\xc3\xb3wna\xc5\x84 z wyobra\xc5\xbceniem na temat idealnego ustroju politycznego._NEWLINE_Kolejnym przyk\xc5\x82adem komparatystyki z zakresu polityki i prawa jest dzie\xc5\x82o Arystotelesa \xe2\x80\x93 Polityka. Autor zawar\xc5\x82 w dziele rezultat bada\xc5\x84 ustroj\xc3\xb3w oko\xc5\x82o 158 greckich miast \xe2\x80\x93 pa\xc5\x84stw. Wed\xc5\x82ug komentator\xc3\xb3w dzie\xc5\x82a z VI wieku naszej ery, w dziele uwzgl\xc4\x99dniono nawet 250 albo 258 ustroj\xc3\xb3w prawno-politycznych. Do naszych czas\xc3\xb3w przetrwa\xc5\x82a tylko cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dotycz\xc4\x85ca Aten, zatytu\xc5\x82owana Ustr\xc3\xb3j polityczny Aten. Ustr\xc3\xb3j tej poleis przytoczy\xc5\x82 nie tylko jako przyk\xc5\x82ad wzorowych bada\xc5\x84 filozoficznych, ale i obraz oparty na racjonalnych przes\xc5\x82ankach komparatystyki polityczno-prawnej. W\xc5\x9br\xc3\xb3d dziedzictwa staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci odkry\xc4\x87 mo\xc5\xbcna ch\xc4\x99ci por\xc3\xb3wnawczej budowy powszechnego prawa obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cego._NEWLINE_Inny grecki my\xc5\x9bliciel, Teofrast, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do rozwoju my\xc5\x9bli komparatystycznej. W jego dziele,  O prawach, a raczej w zachowanym fragmencie jego pracy, utrwalone zosta\xc5\x82o jego pragnienie odnalezienia zasad praw, kt\xc3\xb3re obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82y we wszystkich polis, a kt\xc3\xb3re to my\xc5\x9blenie nawi\xc4\x85zywa\xc5\x82o do s\xc5\x82\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych komparatyst\xc3\xb3w. Z jednej strony poszukiwa\xc5\x82 powi\xc4\x85za\xc5\x84, z drugiej za\xc5\x9b wskazywa\xc5\x82 odmienno\xc5\x9bci i rozbie\xc5\xbcno\xc5\x9bci, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc proponowa\xc5\x82 ich usuni\xc4\x99cie. Jego my\xc5\x9blenie by\xc5\x82o do\xc5\x9b\xc4\x87 nowoczesne, przez co znalaz\xc5\x82 swoich nast\xc4\x99pc\xc3\xb3w. Jednym z nich by\xc5\x82 Otto von Gierke, kt\xc3\xb3ry wykorzysta\xc5\x82 t\xc4\x99 metod\xc4\x99 do prezentacji prawa kraj\xc3\xb3w niemieckich, a drugim by\xc5\x82 Eugen Huber, kt\xc3\xb3ry zakre\xc5\x9bli\xc5\x82 charakterystyk\xc4\x99 prawa pozytywnego kanton\xc3\xb3w szwajcarskich._NEWLINE_Okres Imperium Rzymskiego nie by\xc5\x82 sprzyjaj\xc4\x85cy do powstania warunk\xc3\xb3w dla stworzenia ambitnych przedsi\xc4\x99wzi\xc4\x99\xc4\x87 z zakresu komparatystyki prawniczej. Prawnicy rzymscy, podobnie jak p\xc3\xb3\xc5\xbaniej angielscy, przekonani byli o niew\xc4\x85tpliwej wy\xc5\xbcszo\xc5\x9bci ich systemu prawnego i politycznego nad innymi systemami prawnymi, dlatego nie po\xc5\x9bwi\xc4\x99cali im wi\xc4\x99kszej uwagi. Wed\xc5\x82ug rzymskiego tw\xc3\xb3rcy, Cycerona, nierzymskie systemy prawne by\xc5\x82yzawik\xc5\x82ane i absurdalne. Bywa\xc5\x82o, \xc5\xbce prawnicy rzymscy si\xc4\x99gali do nierzymskich system\xc3\xb3w prawnych, ale tylko dla wykazania ich kuriozalno\xc5\x9bci i niskiego poziomu koncepcyjnego._NEWLINE_Mimo poczucia wy\xc5\xbcszo\xc5\x9bci prawa rodzimego od pozosta\xc5\x82ych, w okresie tym powsta\xc5\x82o znacz\xc4\x85ce dzie\xc5\x82o z zakresu por\xc3\xb3wnywania praw. Tym interesuj\xc4\x85cym przyk\xc5\x82adem por\xc3\xb3wnywania r\xc3\xb3\xc5\xbcnych praw krajowych w epoce Imperium Rzymskiego by\xc5\x82o, pochodz\xc4\x85ce z III \xe2\x80\x93 IV wieku, Collatio Legum Mosaicarum et Romanorum. Por\xc3\xb3wnano w nim w\xc4\x85tki z pism rzymskich prawnik\xc3\xb3w z okresu klasycznego z prawem Moj\xc5\xbceszowym. W\xc5\x9br\xc3\xb3d wielu pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w na temat tego dzie\xc5\x82a na najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 uwag\xc4\x99 zas\xc5\x82ugiwa\xc5\x82 pogl\xc4\x85d o charakterze utylitarno-politycznym \xe2\x80\x93 wobec do\xc5\x9b\xc4\x87 szybkiej ekspansji chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa na ziemie Imperium, chodzi\xc5\x82o zapewne o wykazanie zasadniczej niesprzeczno\xc5\x9bci prawa rzymskiego z prawem biblijnym.\n_START_SECTION_\n\xc5\x9aredniowiecze\n_START_PARAGRAPH_\nEpoka \xc5\x9bredniowiecza by\xc5\x82a czasem szczeg\xc3\xb3lnej dwutorowo\xc5\x9bci komparatystyki prawniczej. Na kontynencie europejskim ci\xc4\x85g\xc5\x82\xc4\x85 popularno\xc5\x9bci\xc4\x85 cieszy\xc5\x82y si\xc4\x99 pogl\xc4\x85dy prawnokomparatystyczne. Wyspy Brytyjskie natomiast to miejsce, gdzie dostrzegalne by\xc5\x82y pewne odr\xc4\x99bno\xc5\x9bci._NEWLINE_W Europie kontynentalnej mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o dostrzec, i\xc5\xbc umiej\xc4\x99tno\xc5\x9bci prawne znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 na do\xc5\x9b\xc4\x87 niskim poziomie. Ponadto prawo kanoniczne i prawo rzymskie cieszy\xc5\x82o si\xc4\x99 tak\xc4\x85 w\xc5\x82adz\xc4\x99, i\xc5\xbc inne ga\xc5\x82\xc4\x99zie prawne nie by\xc5\x82y w stanie sta\xc4\x87 si\xc4\x99 nowym przedmiotem zainteresowania dla uczonych. Skutkiem tego nie powstawa\xc5\x82y nowe dzie\xc5\x82a z zakresu komparatystyki prawniczej. W krajach Europy kontynentalnej, w kt\xc3\xb3rych systemy polityczne wspiera\xc5\x82y si\xc4\x99 na, wspomnianym ju\xc5\xbc, prawie rzymskim, nie widzia\xc5\x82y potencjalnych mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci wynikaj\xc4\x85cych z mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci zapoznania si\xc4\x99 innymi rodzajami prawa \xc5\x9bwieckiego, w tym studiami por\xc3\xb3wnawczymi. W tamtym czasie utar\xc5\x82a si\xc4\x99 praktyka, kt\xc3\xb3ra by\xc5\x82a zgodn\xc4\x85 ze \xc5\x9bredniowieczn\xc4\x85 doktryn\xc4\x85 podboj\xc3\xb3w militarnych, i\xc5\xbc wodzowie zwyci\xc4\x99zc\xc3\xb3w narzucali podbitym narodom prawa w\xc5\x82asnego kraju \xe2\x80\x93 post\xc4\x99powanie to by\xc5\x82o sprzeczne wobec my\xc5\x9bli prawnopor\xc3\xb3wnawczej. Skoro si\xc5\x82a or\xc4\x99\xc5\xbcu by\xc5\x82a czynnikiem decyduj\xc4\x85cym w kwestii prawnej, to rozwa\xc5\xbcania nad t\xc4\x85 materi\xc4\x85 traktowano jako rzecz zbyteczn\xc4\x85._NEWLINE_W przeciwie\xc5\x84stwie do kontynentu europejskiego, w Anglii my\xc5\x9bl prawnopor\xc3\xb3wnawcza nie by\xc5\x82a zacofana. Dowodem tego jest dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 Johna Fortescue, kt\xc3\xb3ry napisa\xc5\x82 De Laudibus legum Angliae(1468\xe2\x80\x931471) oraz The Governence of England. Anglik zawar\xc5\x82 w tych dzie\xc5\x82ach por\xc3\xb3wnanie prawa angielskiego i prawa francuskiego. Nie mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o uzna\xc4\x87 tych utwor\xc3\xb3w jako obiektywnej analizy, gdy\xc5\xbc jej g\xc5\x82\xc3\xb3wnym celem by\xc5\x82o ukazanie wy\xc5\xbcszo\xc5\x9bci prawa angielskiego \xe2\x80\x93 common law nad pozosta\xc5\x82ymi. John Fortescue kierowa\xc5\x82 si\xc4\x99, przede wszystkim, intencjami politycznymi, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y dalekie od nauki prawa.\n_START_SECTION_\nOdrodzenie\n_START_PARAGRAPH_\nEpoka odrodzenia to okres, w kt\xc3\xb3rym prawnicy interesowali si\xc4\x99 zagadnieniami zwi\xc4\x85zanymi z elegantia iuris. By\xc5\x82 to okres wielkiego rozkwitu i powa\xc5\xbcnych pr\xc3\xb3b bada\xc5\x84 my\xc5\x9bli prawnopor\xc3\xb3wnawczej. Stan ten uwarunkowany by\xc5\x82 r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi powodami. Jednym z nich mog\xc5\x82a by\xc4\x87 inspiracja dzie\xc5\x82ami staro\xc5\xbcytnych tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re sk\xc5\x82ania\xc5\x82y do por\xc3\xb3wnania idea\xc5\x82\xc3\xb3w i warto\xc5\x9bci pochodz\xc4\x85cych z przesz\xc5\x82o\xc5\x9bci i tera\xc5\xbaniejszo\xc5\x9bci. Przez pojawiaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 informacje o kolejnych odkryciach geograficznych zainicjowany zosta\xc5\x82 jasny sygna\xc5\x82 do badania r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9bci wielu spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci i tworzenia ich \xc5\xbcycia spo\xc5\x82ecznego, w tym za pomoc\xc4\x85 prawa. Wszelkie ruchy, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y zwi\xc4\x85zane z Reformacj\xc4\x85 otworzy\xc5\x82y my\xc5\x9bli ludzkiej mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci, dzi\xc4\x99ki czemu nabyli umiej\xc4\x99tno\xc5\x9b\xc4\x87 swobodnego rozumowania. Zjawiska te mia\xc5\x82y odzwierciedlenie dla dziej\xc3\xb3w komparatystyki \xe2\x80\x93 odchodzono od za\xc5\x9bciankowego europocentryzmu, zach\xc4\x99cano do szacunku dla innych spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stw i praw, pokazywa\xc5\x82y, i\xc5\xbc fakt, \xc5\xbce co\xc5\x9b znamy, wcale nie musi by\xc4\x87 dobre, a to, czego nie znamy, nie musi by\xc4\x87 z\xc5\x82e. My\xc5\x9blicielem tego okresu chodzi\xc5\x82o o wszelkie aspekty zwi\xc4\x85zane z rozwojem cywilizacyjnym i jego postrzeganiem na ziemiach odkrywanych w kontra\xc5\x9bcie z obrazem znanego l\xc4\x85du Europy._NEWLINE_Okres ten przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 d\xc5\x82ug\xc4\x85 list\xc4\x99 dzie\xc5\x82, kt\xc3\xb3re zawiera\xc5\x82y pewne elementy komparatystyki prawniczej. By\xc5\x82y one powi\xc4\x85zane z dokonywanymi r\xc3\xb3\xc5\xbcnicami na tle prawnym i ustrojowym. W tym okresie na szczeg\xc3\xb3ln\xc4\x85 uwag\xc4\x99 zas\xc5\x82ugiwa\xc5\x82y prace Samuela Strycka, kt\xc3\xb3ry dzia\xc5\x82a\xc5\x82 pod koniec XVII wieku. Dotyczy\xc5\x82y por\xc3\xb3wnania prawa rzymskiego z niemieckim prawem prywatnym._NEWLINE_Innym znanym tw\xc3\xb3rc\xc4\x85 by\xc5\x82 Jean Bodin, kt\xc3\xb3ry w \xe2\x80\x9eRzeczypospolitej\xe2\x80\x9d ukaza\xc5\x82 idee, kt\xc3\xb3re ukszta\xc5\x82towa\xc5\x82 w oparciu o por\xc3\xb3wnanie zasad ustrojowoprawnych r\xc3\xb3\xc5\xbcnych pa\xc5\x84stw. Inny z \xc3\xb3wczesnych, Thomas Hobbes, dokona\xc5\x82 analizy ustroj\xc3\xb3w politycznych i system\xc3\xb3w prawnych. Odr\xc4\x99bnym nurtem, kt\xc3\xb3ry rozwija\xc5\x82 si\xc4\x99 w tamtym okresie, dotyczy\xc5\x82 my\xc5\x9bli utopijnych. Utopi\xc5\x9bci por\xc3\xb3wnywali prawa wyimaginowanych ustroj\xc3\xb3w spo\xc5\x82ecznych, kt\xc3\xb3re przeciwstawiali z niedoskona\xc5\x82ymi prawami ustroj\xc3\xb3w rzeczywi\xc5\x9bcie istniej\xc4\x85cych.\n_START_SECTION_\nZainteresowanie prawem natury\n_START_PARAGRAPH_\nW my\xc5\x9bli prawnej epoki O\xc5\x9bwiecenia uwidacznia\xc5\x82a si\xc4\x99 nadzwyczajna ciekawo\xc5\x9b\xc4\x87 ideami prawa natury. Powodem tej sytuacji mog\xc5\x82o by\xc4\x87 umiejscowienie problematyki cz\xc5\x82owieka w dzie\xc5\x82ach \xc3\xb3wczesnych tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w, za\xc5\x9b w nich poruszano kwestie zwi\xc4\x85zane z natur\xc4\x85 ludzk\xc4\x85. Jednak, je\xc5\x9bli chodzi o tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w Wieku O\xc5\x9bwiecenia i Prawa Naturalnego, cho\xc4\x87by Christiana Wolffa i Daniela Nettelbladta, bardzo rzadko poruszali zagadnienia prawa por\xc3\xb3wnawczego, skutkiem czego ich wk\xc5\x82ad w rozw\xc3\xb3j prawa por\xc3\xb3wnawczego nie by\xc5\x82 znikomy. Dla nich prawo naturalne stanowi\xc5\x82o intelektualny konstrukt, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 by\xc4\x87 wytwarzany przez spekulacj\xc4\x99 a priori, bez odnoszenia si\xc4\x99 do empirycznie odkrytego materia\xc5\x82u, cho\xc4\x87 obawiano si\xc4\x99, czy ich przemy\xc5\x9blenia nie przedstawi\xc4\x85 ukrytego prawo por\xc3\xb3wnawczego._NEWLINE_Warto\xc5\x9bci prawa naturalnego kierowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w stron\xc4\x99 zagadnie\xc5\x84 komparatystycznych, skoro ius naturale aspirowa\xc5\x82o do wy\xc5\xbcszej pozycji w hierarchii, a na pewno wy\xc5\xbcszej od prawa pozytywnego. Z tej racji wykazywanie przeciwie\xc5\x84stw mi\xc4\x99dzy prawem naturalnym a prawem stanowionym nale\xc5\xbca\xc5\x82o i nale\xc5\xbcy do najbardziej zakorzenionych spor\xc3\xb3w w dziejach prawnych, ale i w dziejach prawnopor\xc3\xb3wnawczych. W wyniku takich dzia\xc5\x82a\xc5\x84 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej g\xc5\x82oszono, i\xc5\xbc prawo stanowione winno by\xc4\x87 podleg\xc5\x82e prawu natury, rzadsze by\xc5\x82y g\xc5\x82osy ich uzgodnienia, kt\xc3\xb3re i tak traktowano jako nadrz\xc4\x99dno\xc5\x9b\xc4\x87 prawa stanowionego nad prawem naturalnym. Wynikaj\xc4\x85ce z tego komparatystyczne refleksje czyni\xc5\x82y szczeg\xc3\xb3lne praktyczne funkcje dla cel\xc3\xb3w ideologicznych, kt\xc3\xb3ra to ca\xc5\x82a sytuacja mog\xc5\x82a wp\xc5\x82yn\xc4\x85\xc4\x87 na or\xc4\x99downik\xc3\xb3w post\xc4\x99pu, stagnacji i regresu spo\xc5\x82ecznego._NEWLINE_Wiek O\xc5\x9bwiecenia pokaza\xc5\x82 spor\xc4\x85 dominacj\xc4\x99 tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych naczelnym pogl\xc4\x85dem by\xc5\x82a aprioryczna istota prawa natury. Wed\xc5\x82ug wyobra\xc5\xbce\xc5\x84 tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w prawa natury mia\xc5\x82y by\xc4\x87 wytworem rozumianej spekulacji, kt\xc3\xb3ry nie znajdowa\xc5\x82 empirycznych odniesie\xc5\x84 w niedoskona\xc5\x82ym prawie stanowionym. W takim \xc5\x9bwietle jasnym by\xc5\x82o, i\xc5\xbc za\xc5\x82o\xc5\xbcenia komparatystyki prawniczej poukrywane by\xc5\x82y za tworzonymi a priori systemami prawa. W takiej sytuacji tw\xc3\xb3rcy wysuwali wyidealizowane systemy prawa natury, a za ich pod\xc5\x82o\xc5\xbce uznawano por\xc3\xb3wnawcze analizy \xc3\xb3wczesnych system\xc3\xb3w prawnych. Komparatystyczna indukcja stanowi\xc5\x82a \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o dla dedukcyjnego aksjomatu prawnonaturalnego.\n_START_SECTION_\nPogl\xc4\x85dy tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w O\xc5\x9bwiecenia\n_START_PARAGRAPH_\nOkres ten charakteryzuje dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy w du\xc5\xbcym stopniu kontynuowali post\xc4\x99p i wzmocnienie prawa por\xc3\xb3wnawczego, jednak odby\xc5\x82o si\xc4\x99 to bez nadzwyczajnej praktyki. Jednym z nich by\xc5\x82 Francis Bacon. W swoim eseju De dignitate et augmentis scientiari z 1623 roku, w zasadzie nie odchodzi\xc5\x82 od ustanowionych praw pozytywnych. Pragn\xc4\x85\xc5\x82 potwierdzi\xc4\x87 swoje pogl\xc4\x85dy, z kt\xc3\xb3rych wynika\xc5\x82o, i\xc5\xbc prawnik winien korzysta\xc4\x87 z rozwi\xc4\x85za\xc5\x84, kt\xc3\xb3re pochodz\xc4\x85 z innych system\xc3\xb3w prawnych, odr\xc4\x99bnych i w \xc5\xbcaden spos\xc3\xb3b niezwi\xc4\x85zanych z prawem krajowym. Jego zdaniem, w\xc5\x82a\xc5\x9bciwe korzystanie z prawa krajowego, kt\xc3\xb3re ponadto odpowiada\xc5\x82oby potrzebom spo\xc5\x82ecznym, jest uzale\xc5\xbcnione od sta\xc5\x82ego przeciwstawiania go prawom innych pa\xc5\x84stw. Prawo krajowe nie nale\xc5\xbca\xc5\x82o stosowa\xc4\x87 jako jedyna podstawa oceny. Takie post\xc4\x99powanie potwierdza wszystkie badania z dziedziny prawa por\xc3\xb3wnawczego._NEWLINE_My\xc5\x9bli angielskiego filozofa by\xc5\x82y korzystne komparatystyce prawniczej w podobnym stopniu, jak idee Gottfrieda Wilhelma Lebniza. Swoje przemy\xc5\x9blenia zawar\xc5\x82 w Theatrum legale. Leibniz popiera prawo por\xc3\xb3wnawcze z punktu widzenia historii uniwersalnej. My\xc5\x9bliciel, korzystaj\xc4\x85c g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z dorobku powszechnej historii prawa, d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do wielkiego celu, kt\xc3\xb3ry ogranicza\xc5\x82 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci ka\xc5\xbcdego badacza \xe2\x80\x93 chodzi\xc5\x82o bowiem o zestawienie praw wszystkich ludzi, wszystkich miejsc i wszystkich narod\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re przedstawiono w uj\xc4\x99ciu prawnopor\xc3\xb3wnawczym._NEWLINE_Inny o\xc5\x9bwieceniowy tw\xc3\xb3rca \xe2\x80\x93 Wiktor Hugo \xe2\x80\x93 d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 w kierunku okre\xc5\x9blenia ram empirycznego prawa natury, kt\xc3\xb3rych \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o widzia\xc5\x82 w por\xc3\xb3wnywaniu praw pozytywnych. Jego empiryczne prawo naturalne powsta\xc4\x87 mia\xc5\x82o przez por\xc3\xb3wnanie wszystkich przepis\xc3\xb3w prawa pozytywnego. W tym miejscu nale\xc5\xbcy tak\xc5\xbce wspomnie\xc4\x87 o innych tw\xc3\xb3rcach, cho\xc4\x87by o Grocjuszu czy Samuelu von Pufendorfie, kt\xc3\xb3rzy korzystali z metody prawa por\xc3\xb3wnawczego dla przekazania empirycznego wsparcia dla nauki prawa._NEWLINE_Odr\xc4\x99bne, ale jak\xc5\xbce wa\xc5\xbcne miejsce w historii analiz prawnopor\xc3\xb3wnawczych, zajmuje Karol Monteskiusz. Jego dzie\xc5\x82a, zw\xc5\x82aszcza  O duchu praw, to \xc5\xbcywe dowody zysk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re mo\xc5\xbcna otrzyma\xc4\x87 w wyniku prawnopor\xc3\xb3wnawczego odwo\xc5\x82ywania si\xc4\x99 do dziedzin prawnych, kt\xc3\xb3re pochodz\xc4\x85 z wielu r\xc3\xb3\xc5\xbcnych kraj\xc3\xb3w. Ustalaj\xc4\x85c jako podstaw\xc4\x99 \xc3\xb3wczesne rozwi\xc4\x85zania ustrojowoprawne m\xc3\xb3g\xc5\x82 pokaza\xc4\x87 w uj\xc4\x99ciu por\xc3\xb3wnawczym wielorakie przyczyny ich adekwatno\xc5\x9bci do potrzeb spo\xc5\x82ecznych, historycznych, czy innych. Mimo tego stanu jego pogl\xc4\x85dy obarczone by\xc5\x82y s\xc5\x82abo\xc5\x9bciami. Nie przywi\xc4\x85zywa\xc5\x82 on bowiem szczeg\xc3\xb3lnej uwagi do weryfikacji i prawdziwo\xc5\x9bci \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82, z kt\xc3\xb3rych czerpa\xc5\x82 wiedz\xc4\x99, a do tego nadmiernie ceni\xc5\x82 znaczenie egzotycznej folklorystyki, z kt\xc3\xb3rej czerpa\xc5\x82 przyk\xc5\x82ady do g\xc5\x82oszonych tez i hipotez._NEWLINE_Dokonania z zakresu dziedziny komparatystyki prawniczej wieku Rozumu potwierdza\xc5\x82y, znany od d\xc5\x82ugiego czasu fakt, \xc5\xbce tylko koncepcje i ideologie otwarte i gotowe na to, co zewn\xc4\x99trzne, i to w szerszym zakresie, tworz\xc4\x85 w\xc5\x82a\xc5\x9bciwe pod\xc5\x82o\xc5\xbce dla szeroko poj\xc4\x99tych rozwa\xc5\xbca\xc5\x84 prawnopor\xc3\xb3wnawczych. Tego typu cech\xc4\x85 nie mog\xc5\x82y wykaza\xc4\x87 si\xc4\x99, jak i do dnia dzisiejszego nie mog\xc4\x85 si\xc4\x99 ni\xc4\x85 wykaza\xc4\x87, s\xc4\x85 dwa wielkie nurty tej dziedziny \xe2\x80\x93 szko\xc5\x82a historyczna i pozytywizm prawniczy._NEWLINE_Tw\xc3\xb3rcy pierwszego nurtu, czyli szko\xc5\x82y historycznej, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie nastawiali si\xc4\x99 na analizy jednostkowe, kt\xc3\xb3re obejmowa\xc5\x82y fakty historyczne, ale procesy te nie by\xc5\x82y wskazane dla abstrakcyjnych idei, koncepcji oraz doktryn. Taka sytuacja mia\xc5\x82a szczeg\xc3\xb3lnie niekorzystny, a nawet represyjne oddzia\xc5\x82ywanie na rozw\xc3\xb3j my\xc5\x9bli komparatystycznej. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym powodem tej sytuacji by\xc5\x82a tradycyjna szko\xc5\x82a historyczna judykatury Friedricha Carla von Savigny\xe2\x80\x99ego. Niemiec, jako jeden z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych przedstawicieli tego nurtu, odrzuca\xc5\x82 sensowno\xc5\x9b\xc4\x87 podejmowania studi\xc3\xb3w nad jakimkolwiek systemem prawa, g\xc5\x82osz\xc4\x85c jednocze\xc5\x9bnie potrzeb\xc4\x99 zaznajomienia si\xc4\x99 tylko z ideami prawa niemieckiego i prawa rzymskiego. Wed\xc5\x82ug niego by\xc5\x82a to historia naszych, w\xc5\x82asnych praw, do kt\xc3\xb3rych zaliczy\xc5\x82 wspomniane prawo rzymskie i niemieckiego oraz prawo kanoniczne. Jako krzewiciel idei ducha narodu wykazywa\xc5\x82, \xc5\xbce prawo ka\xc5\xbcdego pa\xc5\x84stwa ukazuje tylko i wy\xc5\x82\xc4\x85cznie ducha w\xc5\x82asnego narodu._NEWLINE_Pozytywizm prawniczy to okres dalszej niech\xc4\x99ci do prawa natury i analiz por\xc3\xb3wnawczych. Ideologia ta koncentrowa\xc5\x82a si\xc4\x99 na interpretacji tre\xc5\x9bci norm, kt\xc3\xb3re powszechnie obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82y. Pomijano przy tym szeroki kontekst spo\xc5\x82eczny, w kt\xc3\xb3rych poszczeg\xc3\xb3lne normy powstawa\xc5\x82y, nast\xc4\x99pnie funkcjonowa\xc5\x82y, po czym, na samym ko\xc5\x84cu, obumiera\xc5\x82y.\n_START_SECTION_\nUstawodawcze prawo por\xc3\xb3wnawcze\n_START_PARAGRAPH_\nPrawo por\xc3\xb3wnawcze, tak jak ka\xc5\xbcda nauka prawna, mo\xc5\xbce podlega\xc4\x87 podzia\xc5\x82om. Jednym z kryteri\xc3\xb3w podzia\xc5\x82 jest jego \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o. Pierwszy z rodzaj\xc3\xb3w tej dziedziny prawa, kt\xc3\xb3ra za kryterium bierze \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o, to ustawodawcze prawo por\xc3\xb3wnawcze. Inne jej okre\xc5\x9blenie to legislacyjne prawo por\xc3\xb3wnawcze. O odga\xc5\x82\xc4\x99zieniu tym mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o m\xc3\xb3wi\xc4\x87, gdy obce prawa zostaj\xc4\x85 powo\xc5\x82ane w procesie opracowywania nowych przepis\xc3\xb3w krajowych. Dzi\xc4\x99ki swojej d\xc5\x82u\xc5\xbcszej i ci\xc4\x85g\xc5\x82ej historii, cho\xc4\x87 wci\xc4\x85\xc5\xbc niezbyt d\xc5\x82ugiej, kt\xc3\xb3ra ponadto nie by\xc5\x82a przerwana \xc5\xbcadnymi nadzwyczajnymi zdarzeniami, metoda ta powoduje mniej problem\xc3\xb3w. Ta metoda por\xc3\xb3wnawcza by\xc5\x82a g\xc5\x82\xc3\xb3wnie stosowana w prawie handlowym, cho\xc4\x87 nie by\xc5\x82o to jej wy\xc5\x82\xc4\x85czne miejsce docelowe. Badania tego typu poprzedza\xc5\x82y prawie wszystkie najwa\xc5\xbcniejsze akty prawne, kt\xc3\xb3rych nie nale\xc5\xbcy w tym miejscu szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owo wymienia\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nNaukowe prawo por\xc3\xb3wnawcze\n_START_PARAGRAPH_\nDrugim, i jednocze\xc5\x9bnie ostatnim, rodzajem tej dziedziny prawa, zgodnie z kryterium \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a, jest naukowe prawo por\xc3\xb3wnawcze. Okre\xc5\x9blane by\xc5\x82o ono tak\xc5\xbce jako teoretyczne prawo por\xc3\xb3wnawcze. To por\xc3\xb3wnanie r\xc3\xb3\xc5\xbcnych system\xc3\xb3w prawnych, kt\xc3\xb3re dokonywane by\xc5\x82o w celu poprawy naszej wiedzy prawnej. Jego rozw\xc3\xb3j by\xc5\x82 trwa\xc5\x82y i nieprzerwany. Nie mo\xc5\xbcna w nim wyr\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 okres\xc3\xb3w waha\xc5\x84 i odrzuce\xc5\x84, po kt\xc3\xb3rych nast\xc4\x99powa\xc5\x82y wyolbrzymione optymizmy. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym narz\xc4\x99dziem w tej dziedzinie by\xc5\x82a konfrontacja i kombinacja uzyskanych tre\xc5\x9bci prawnych. Jej nadrz\xc4\x99dnym celem okre\xc5\x9blano potrzeb\xc4\x99 poznania ludzi, ich praw i praktyk, kt\xc3\xb3re pozwoli\xc5\x82yby na stworzenie nowej materii lub wzbogacenie w\xc5\x82asnych praw poszczeg\xc3\xb3lnych narod\xc3\xb3w. Dziedzina ta mog\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wskazywa\xc4\x87 podobie\xc5\x84stwa i odmienno\xc5\x9bci badanych praw czy praktyk prawnych, kt\xc3\xb3re dotyczy\xc5\x82y r\xc3\xb3\xc5\xbcnych narod\xc3\xb3w, czas\xc3\xb3w i miejsc.\n_START_SECTION_\nWiek XIX \xe2\x80\x93 pocz\xc4\x85tek wieku XX\n_START_PARAGRAPH_\nW wielu krajach pocz\xc4\x85tek XIX wieku to okres, w kt\xc3\xb3rym rozpocz\xc4\x99to, do\xc5\x9b\xc4\x87 zbli\xc5\xbcone do siebie, zamierzone i nieustanne badania dotycz\xc4\x85ce zestawie\xc5\x84 wielu system\xc3\xb3w prawnych, co trafnie okre\xc5\x9blano jako narodziny wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnej komparatystyki prawniczej. Zamiarem tego post\xc4\x99powania by\xc5\x82o udoskonalenie i ulepszenie prawa w krajach ojczystych. My\xc5\x9bliciele, w czasie swoich rozwa\xc5\xbca\xc5\x84, nie uwzgl\xc4\x99dniali cel\xc3\xb3w teoretycznych, filozoficznych i spekulacyjnych. Impulsem, kt\xc3\xb3ry spowodowa\xc5\x82 wzrost uwagi my\xc5\x9bl\xc4\x85 prawnopor\xc3\xb3wnawcz\xc4\x85, by\xc5\x82a naturalna wnikliwo\xc5\x9b\xc4\x87 co do praw innych ludzi, ale tak\xc5\xbce poczucie, \xc5\xbce nawet to, co jest dla nas nieznane i niepewne, mo\xc5\xbce by\xc4\x87 u\xc5\xbcyteczne w procesie kodyfikacji nowych praw._NEWLINE_W drugiej po\xc5\x82owie XIX wieku dostrzegano umiarkowane obni\xc5\xbcenie fascynacji komparatystyk\xc4\x85 prawnicz\xc4\x85. Ludzie utracili entuzjazm do my\xc5\x9bli prawnopor\xc3\xb3wnawczej, kt\xc3\xb3ra by\xc5\x82a narz\xc4\x99dziem do ujawniania prawa i wprowadzania odkry\xc4\x87, ale tak\xc5\xbce do jej praktycznego zastosowania. Mimo chwilowej stagnacji, prawo por\xc3\xb3wnawcze tamtego okresu pozosta\xc5\x82o jednak wci\xc4\x85\xc5\xbc \xc5\xbcywe. Jednak zacz\xc4\x99\xc5\x82o odnosi\xc4\x87 si\xc4\x99 ono do rywalizacji, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 odr\xc3\xb3\xc5\xbcniano wcze\xc5\x9bniej od komparatystyki prawniczej, a mianowicie od etnologii prawnej lub uniwersalnej historii prawnej.\n_START_SECTION_\nEtap I\n_START_PARAGRAPH_\nPrawo por\xc3\xb3wnawcze wymaga\xc5\x82o bardzo d\xc5\x82ugiego czasu, aby uzyska\xc4\x87 uznanie w Niemczech. W okresie tym dzia\xc5\x82a\xc5\x82o wielu prawnik\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy atakowani byli za swoj\xc4\x85 za\xc5\x9bciankowo\xc5\x9b\xc4\x87 i zacofanie. Pierwszym, kt\xc3\xb3ry zabra\xc5\x82 g\xc5\x82os w tamtej sprawie, by\xc5\x82 Anselm Feuerbach. W 1810 roku Niemiec uderzy\xc5\x82 w niemiecki prowincjonalizm prawniczy, kt\xc3\xb3ry rozpowszechniany by\xc5\x82 przez idee szko\xc5\x82y historycznej. Stwierdzi\xc5\x82, i\xc5\xbc dokonania niemieckich prawnik\xc3\xb3w i badaczy prawa zosta\xc5\x82y skierowane tylko ku temu, co rodzime lub znaturalizowane. Oskar\xc5\xbcenia te, kt\xc3\xb3re obejmowa\xc5\x82y zagadnienia prawa por\xc3\xb3wnawczego, po\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82y Niemca na kursie kolizyjnym z Savignym i szko\xc5\x82\xc4\x85 historyczn\xc4\x85._NEWLINE_Feuerbach by\xc5\x82 zwolennikiem idei uniwersalnej nauki prawa, kt\xc3\xb3ra by\xc5\x82a oparta na za\xc5\x82o\xc5\xbceniach komparatystycznych. W nast\xc4\x99pstwie zrezygnowa\xc5\x82 z kolejnej my\xc5\x9bli Savigny\xe2\x80\x99ego, zgodnie z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 nale\xc5\xbca\xc5\x82oby skupi\xc4\x87 si\xc4\x99 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie na prawie niemieckim, kt\xc3\xb3re zgodne jest z prawem rzymskim. Na tle tego konfliktu Feuerbach zjednoczy\xc5\x82 si\xc4\x99 z innym niemieckim prawnikiem, mianowicie z Antonem Friedrichem Justustem Thibaut. Thibaut r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wszed\xc5\x82 w sp\xc3\xb3r z Savigny\xe2\x80\x99m, jednak jego tre\xc5\x9bci\xc4\x85 by\xc5\x82a potencjalna mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 i po\xc5\xbc\xc4\x85danie stworzenia nowej kodyfikacji._NEWLINE_Kilka dekad p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zarzuty Anselma Feuerbacha zosta\xc5\x82y powt\xc3\xb3rzone przez Rudolfa von Jheringa. Mimo i\xc5\xbc nie posiada\xc5\x82 on w\xc5\x82a\xc5\x9bciwego przygotowania komparatystycznego, z sukcesem korzysta\xc5\x82 z metody funkcjonalnej, kt\xc3\xb3ra by\xc5\x82a do\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc4\x99sto stosowana w ramach rozwa\xc5\xbca\xc5\x84 komparatystycznych. Wed\xc5\x82ug niego za niew\xc5\x82a\xc5\x9bciw\xc4\x85 uchodzi\xc5\x82a sytuacja, kiedy nauka prawa staje si\xc4\x99 prawem pa\xc5\x84stw politycznych, jak i wchodzi w sk\xc5\x82ad mi\xc4\x99dzynarodowej culture juridque. Dla niego by\xc5\x82a to zniech\xc4\x99caj\xc4\x85ca i niestosowna postawa dla nauki. Jednak jego dzie\xc5\x82a zawieraj\xc4\x85 elementy zagranicznych praw, ale gdyby nie jego udana walka w imieniu telologicznego podej\xc5\x9bcia co do prawdziwego \xc5\xbcycia, to my\xc5\x9bl prawnopor\xc3\xb3wnawcza nie mog\xc5\x82aby rozwija\xc4\x87 si\xc4\x99 w takim kierunku, jaki by\xc4\x87 powinien._NEWLINE_Podej\xc5\x9bcie Feuerbacha i Jheringa do komparatystyki prawniczej by\xc5\x82o oznak\xc4\x85 powstania nowych potrzeb. Musia\xc5\x82o tak si\xc4\x99 sta\xc4\x87, gdy\xc5\xbc pocz\xc4\x85tek XX wieku odznacza\xc5\x82 si\xc4\x99 krystalizacj\xc4\x85 potrzeb praktycznych jako g\xc5\x82\xc3\xb3wna przyczyna zainteresowania my\xc5\x9bl\xc4\x85 prawnopor\xc3\xb3wnawcz\xc4\x85. Nadrz\xc4\x99dnym celem sta\xc5\x82o si\xc4\x99 zmierzanie do unifikacji krajowych ustawodawstw, czy te\xc5\xbc przyznania im bardziej nowoczesnego charakteru, skutkiem czego by\xc5\x82a rezygnacja z rozwa\xc5\xbca\xc5\x84 teoretycznych, filozoficznych i spekulatywnych._NEWLINE_Jednak prawo por\xc3\xb3wnawcze nie mog\xc5\x82o zdoby\xc4\x87 uznanego miejsca w nauce prawa tamtego okresu. Odpowiedni rozw\xc3\xb3j my\xc5\x9bli komparatystycznej nie by\xc5\x82 mo\xc5\xbcliwy z racji niestworzenia w\xc5\x82a\xc5\x9bciwych warunk\xc3\xb3w przez nurty tej nauki, do kt\xc3\xb3rych zaliczano historyczn\xc4\x85 szko\xc5\x82\xc4\x99 jurysprudencji z elementem duchowym i prawem rzymskim, poj\xc4\x99ciowe orzecznictwo pandekt\xc3\xb3w oraz pozytywizm prawniczy. Rudolf Ernst Bierling nale\xc5\xbca\xc5\x82 do my\xc5\x9blicieli, kt\xc3\xb3rzy przyj\xc4\x99li pogl\xc4\x85d o niewielkim znaczeniu prawa por\xc3\xb3wnawczego. Ten pozytywista twierdzi\xc5\x82, i\xc5\xbc ta nauka prawna jest ma\xc5\x82o przydatna do nauki zasad prawa._NEWLINE_Pocz\xc4\x85tek XX wieku to okres, kiedy nastawienie do my\xc5\x9bli prawnopor\xc3\xb3wnawczej by\xc5\x82o do\xc5\x9b\xc4\x87 nieokre\xc5\x9blone. Pozytywizm zrezygnowa\xc5\x82 ust\xc4\x85pi\xc5\x82 lub przekaza\xc5\x82 swoje miejsce neokantycznemu poszukiwaniu sprawiedliwego prawa. Niemiecki filozof prawa \xe2\x80\x93 Rudolf Stammler \xe2\x80\x93 jasno odst\xc4\x85pi\xc5\x82 od prawa por\xc3\xb3wnawczego, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82o by\xc4\x87 \xc5\x9brodkiem do ujawnienia s\xc5\x82usznego prawa. Dotyczy\xc5\x82o to przyr\xc3\xb3wnania praw, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y uzale\xc5\xbcnione od istnienia odpowiedniego faktu. Taka dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 w \xc5\xbcaden spos\xc3\xb3b nie mo\xc5\xbce doprowadzi\xc4\x87 nas do bezwarunkowego postrzegania tych sposob\xc3\xb3w my\xc5\x9blenia, kt\xc3\xb3rych obecno\xc5\x9b\xc4\x87 jest wskazana do naukowego postrzegania i badania prawa._NEWLINE_Nawet s\xc5\x82ynny filozof prawa, Gustav Radbruch, w swoim eseju O por\xc3\xb3wnawczych metodach prawnych zanegowa\xc5\x82 fakt, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rego prawo por\xc3\xb3wnawcze mia\xc5\x82oby mie\xc4\x87 jak\xc4\x85kolwiek wag\xc4\x99 dla podstawy prawa. Jednak stawa\xc5\x82 w obronie warto\xc5\x9bci tej nauki prawnej dla prawodawc\xc3\xb3w, gdy\xc5\xbc mia\xc5\x82 to by\xc4\x87 w\xc5\x82a\xc5\x9bciwy spos\xc3\xb3b na otrzymanie odpowiedniego widoku faktycznego prawa. Potem uwa\xc5\xbca\xc5\x82, \xc5\xbce \xc5\xbcadne studia dotycz\xc4\x85ce rzeczywistych system\xc3\xb3w prawa nie pozwol\xc4\x85 zdoby\xc4\x87 wskazanej wiedzy o sprawiedliwym prawie. S\xc4\x85dzi\xc5\x82, i\xc5\xbc poj\xc4\x99cie to winno by\xc4\x87 osi\xc4\x85gni\xc4\x99te za pomoc\xc4\x85 nie narz\xc4\x99dzi empirycznych, ale a priori. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym swoim dziele, Filozofii prawa, Radbruch zaniecha\xc5\x82 zaliczenia komparatystyki prawniczej we w\xc5\x82a\xc5\x9bciwe miejsce, to znaczy jako w\xc5\x82a\xc5\x9bciw\xc4\x85 dogmatyczn\xc4\x85 i systematyczn\xc4\x85 nauk\xc4\x99 prawa, ale doda\xc5\x82 j\xc4\x85, wraz z histori\xc4\x85 prawa i socjologi\xc4\x85 prawa, do spo\xc5\x82ecznej teorii prawa.\n_START_SECTION_\nEtap II\n_START_PARAGRAPH_\nPrawo por\xc3\xb3wnawcze musia\xc5\x82o pokona\xc4\x87 liczne opory w celu stania si\xc4\x99 now\xc4\x85 dyscyplin\xc4\x85 prawn\xc4\x85. Naczelnym powodem by\xc5\x82y odmienne i przeciwstawne pogl\xc4\x85dy wewn\xc4\x85trz niemieckiego \xc5\x9brodowiska prawniczego. Nie bacz\xc4\x85c jednak na ci\xc4\x85g\xc5\x82y post\xc4\x99p tej nauki, by\xc5\x82a ona przedmiotem rozwa\xc5\xbca\xc5\x84 nielicznego grona prawnik\xc3\xb3w. Sytuacja ta by\xc5\x82a skutkiem wi\xc4\x99kszego zainteresowania \xc3\xb3wczesnych badaczy prawami swoich pa\xc5\x84stw. Ponadto podej\xc5\x9bcie takie wzmocniono uprzedzeniami pozytywizmu prawniczego i narodowych kultur prawnych._NEWLINE_Niemcy by\xc5\x82y krajem, w kt\xc3\xb3rym pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 nadzwyczajnie mocna i dogmatyczna niech\xc4\x99\xc4\x87 do komparatystyki prawniczej. W innych krajach obraz ten nie by\xc5\x82 bardzo r\xc3\xb3\xc5\xbcny. Coraz cz\xc4\x99stszym i silniejszym ideologicznie zjawiskiem by\xc5\x82y narodowe uprzedzenia, czego skutkiem by\xc5\x82o obni\xc5\xbcenie zainteresowania my\xc5\x9bl\xc4\x85 prawnopor\xc3\xb3wnawcz\xc4\x85. W tym wieku istnia\xc5\x82y jednak osoby, kt\xc3\xb3re aktywnie dzia\xc5\x82a\xc5\x82y na rzecz rozwoju prawa por\xc3\xb3wnawczego. Mowa tu o Ern\xc5\x9bcie Rablu. Niemal natychmiast zaatakowa\xc5\x82 introwersj\xc4\x99 niemieckich prawnik\xc3\xb3w w celu poprawy sytuacji w zakresie prawa por\xc3\xb3wnawczego._NEWLINE_Kolejnym niemieckim my\xc5\x9blicielem by\xc5\x82 Heinrich Albert Zachari\xc3\xa4. W 1829 roku wyda\xc5\x82 pierwsze na \xc5\x9bwiecie czasopismo, kt\xc3\xb3rego tematyka w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci dotyczy\xc5\x82a komparatystyki prawniczej \xe2\x80\x93 Krytyczny Dziennik Ustawodawstwa i Orzecznictwa Zagranicznego. Pos\xc5\x82ugiwa\xc5\x82 si\xc4\x99 w nim do\xc5\x9b\xc4\x87 charakterystycznym j\xc4\x99zykiem. Zachari\xc3\xa4 by\xc5\x82 wielkim or\xc4\x99downikiem idei tego czasopisma, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc s\xc5\x82uszno\xc5\x9bci my\xc5\x9bli prawnopor\xc3\xb3wnawczej. Twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce \xe2\x80\x9eje\xc5\x9bli po przeprowadzeniu niniejszego badania obecnego wymiaru wymiany mi\xc4\x99dzy narodami europejskimi w sprawach literackich i poprzedniej sytuacji, w odniesieniu do prawa, mo\xc5\xbcemy stwierdzi\xc4\x87, \xc5\xbce zmiany legislacyjne lub s\xc4\x85dowo-prawne w jakimkolwiek kraju europejskim b\xc4\x99d\xc4\x85 przedmiotem zainteresowania w innych krajach europejskich, wskutek czego idea tego czasopisma, a mianowicie zapoznanie niemieckiej opinii publicznej z przepisami prawa i aktami prawnymi, nie wymaga uzasadnienia\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Drugim wsp\xc3\xb3\xc5\x82za\xc5\x82o\xc5\xbcycielem Krytycznego Dziennika Ustawodawstwa i Orzecznictwa Zagranicznego, obok Alberta Zacharii, by\xc5\x82 Carl Mittermaier. By\xc5\x82 profesorem prawa i orzecznictwa w na uniwersytecie w Heidelbergu, a do tego liderem grupy prawnik\xc3\xb3w z po\xc5\x82udniowych Niemiec. Jego grupa interesowa\xc5\x82a si\xc4\x99 praktycznym zastosowaniem prawa obcego i prawa por\xc3\xb3wnawczego, kt\xc3\xb3re nast\xc4\x85pi\xc5\x82o prawdopodobnie pod wp\xc5\x82ywem wprowadzenia Kodeksu Napoleona w Nadrenii i Badenii. Jednak nie ograniczali si\xc4\x99 wy\xc5\x82\xc4\x85czne do tego zakresu, gdy\xc5\xbc do zakresu swoich bada\xc5\x84 w\xc5\x82\xc4\x85czyli wszystkie nowoczesne systemy prawne. Byli pierwszymi europejskimi prawnikami, kt\xc3\xb3rzy wykazali swoje zainteresowanie prawem zwyczajowym Anglii i Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych._NEWLINE_Carl Mittermaier to pierwszy niemiecki komparatysta, kt\xc3\xb3ry praktykowa\xc5\x82 prawdziwie prawo por\xc3\xb3wnawcze. Systematycznie zestawia\xc5\x82, por\xc3\xb3wnywa\xc5\x82 i ocenia\xc5\x82 r\xc3\xb3\xc5\xbcne systemy prawne, czyni\xc4\x85c z tego badania na wielk\xc4\x85 skal\xc4\x99. Prawa te przyporz\xc4\x85dkowane by\xc5\x82y do odmiennych rodzin prawa, na kt\xc3\xb3rych czele by\xc5\x82o prawo roma\xc5\x84skie z common i jego ameryka\xc5\x84sk\xc4\x85 wersj\xc4\x85. Jego dzia\xc5\x82ania mia\xc5\x82y g\xc5\x82\xc3\xb3wnie cel praktyczny. Chodzi\xc5\x82o mu bowiem o prawid\xc5\x82owe zreformowanie niemieckiej procedury karnej, a jej zarysy zawar\xc5\x82 we Wsp\xc3\xb3lnym prawie. Dlatego stworzy\xc5\x82 liczne serie prac naukowych, kt\xc3\xb3re zawiera\xc5\x82y wyczerpuj\xc4\x85ce i szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owe por\xc3\xb3wnania r\xc3\xb3\xc5\xbcnych dziedzin prawa i instytucji prawnych. Mittermaier wszed\xc5\x82 w rzeczywisto\xc5\x9b\xc4\x87 prawn\xc4\x85 praktykowan\xc4\x85 w s\xc4\x85dach, ale tak\xc5\xbce na tle faktograficznym, politycznym i spo\xc5\x82ecznym.\n_START_SECTION_\nFrancja\n_START_PARAGRAPH_\nPocz\xc4\x85tek XIX wieku, a dok\xc5\x82adniej 1804 rok, to czas powstania jednego z bardziej znacz\xc4\x85cych dokument\xc3\xb3w prawnych Francji. Tym aktem prawnym jest francuski Kodeks Cywilny, kt\xc3\xb3ry uznany zosta\xc5\x82 jako pierwszorz\xc4\x99dne dzie\xc5\x82o praktyk\xc3\xb3w. Akt ten zosta\xc5\x82 stworzony w zadziwiaj\xc4\x85co kr\xc3\xb3tkim czasie. W jego tre\xc5\x9bci wida\xc4\x87 elementy prawa rzymskiego, prawa roma\xc5\x84skiego, prawa pisanego po\xc5\x82udniowej Francji, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc germa\xc5\x84skiego prawa zwyczajowego P\xc3\xb3\xc5\x82nocy. Badacze w\xc4\x85tpili jednak, aby powstanie tego dokumentu prawnego mia\xc5\x82o mie\xc4\x87 por\xc3\xb3wnawczy charakter. Jednak w\xc5\x82a\xc5\x9bnie przez niemo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 doj\xc5\x9bcia do porozumienia naukowc\xc3\xb3w uznaje si\xc4\x99 to dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 w duchu my\xc5\x9bli prawnopor\xc3\xb3wnawczej._NEWLINE_Instytucjonalizacja komparatystyki prawniczej we Francji rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 wraz z pocz\xc4\x85tkiem wieku XIX. Inicjatorem tych dzia\xc5\x82a\xc5\x84 by\xc5\x82 Jean-Jacques Foelix. Doprowadzi\xc5\x82 on do za\xc5\x82o\xc5\xbcenia periodyku Revue \xc3\xa9trang\xc3\xa8re de l\xc3\xa9gislation oraz dziennika Revue du droit fran\xc3\xa7ais et \xc3\xa9tranger. Ka\xc5\xbcde z tytu\xc5\x82\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o utworzone w celu udoskonalenia prawodawstwa francuskiego, a przy okazji chciano zapozna\xc4\x87 opini\xc4\x99 publiczn\xc4\x85 z prawami innych pa\xc5\x84stw. Foelix pragn\xc4\x85\xc5\x82 udzieli\xc4\x87 wsparcia francuskim prawnikom, aby ci mieli szans\xc4\x99 poprawy znajomo\xc5\x9bci obcych praw. Nadrz\xc4\x99dnym jednak celem by\xc5\x82o promowanie wzrostu, rozwoju i poprawy prawa krajowego. Wielu znawc\xc3\xb3w spisywa\xc5\x82o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 Francuza na niepowodzenie, a to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie przez du\xc5\xbc\xc4\x85 popularno\xc5\x9b\xc4\x87 francuskiego Kodeksu Cywilnego._NEWLINE_Periodyk Revue \xc3\xa9trang\xc3\xa8re de l\xc3\xa9gislation funkcjonowa\xc5\x82 w latach 1834\xe2\x80\x931850. Ju\xc5\xbc po up\xc5\x82ywie kilku miesi\xc4\x99cy jego nazwa ulega\xc5\x82a cz\xc4\x99stym zmianom, jednocze\xc5\x9bnie po\xc5\x9bwi\xc4\x99caj\xc4\x85c coraz wi\xc4\x99cej uwagi wy\xc5\x82\xc4\x85cznie prawu francuskiemu. Foelix traci\xc5\x82 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 wp\xc5\x82ywu na tre\xc5\x9b\xc4\x87 gazety, gdy\xc5\xbc cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zagraniczna, w kt\xc3\xb3rej dzia\xc5\x82a\xc5\x82, by\xc5\x82a coraz bardziej ograniczana, a\xc5\xbc pod koniec istnienia gazety zosta\xc5\x82a ca\xc5\x82kowicie zlikwidowana. Mimo tych trudno\xc5\x9bci uczeni twierdzili, i\xc5\xbc taki bieg zdarze\xc5\x84 przyczyni\xc5\x82 si\xc4\x99 do znacznej popularyzacji my\xc5\x9bli i praktyki komparatystycznej._NEWLINE_W 1835 roku nast\xc4\x85pi\xc5\x82o otwarcie pierwszej w historii katedry por\xc3\xb3wnawczej historii prawa, kt\xc3\xb3ra mie\xc5\x9bci\xc5\x82a si\xc4\x99 w College de France. Ta sama uczelnia, tyle \xc5\xbce w 1838 roku, rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a nauczanie por\xc3\xb3wnawczego prawa karnego. Uniwersytet Paryski, w 1846 roku, za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 na swojej uczelni katedr\xc4\x99 por\xc3\xb3wnawczego prawa karnego.\n_START_SECTION_\nAnglia\n_START_PARAGRAPH_\nW Anglii narodziny my\xc5\x9bli komparatystycznej datuje si\xc4\x99, jak w wielu krajach europejskich, na pocz\xc4\x85tek XIX wieku. Przede wszystkim nale\xc5\xbcy wspomnie\xc4\x87 o Privy Council. Inne jej okre\xc5\x9blenie to Tajna Rada. By\xc5\x82a ona najwy\xc5\xbcszym organem s\xc4\x85dowym Imperium Brytyjskiego. Instytucja ta by\xc5\x82a zobowi\xc4\x85zana do wykorzystywania w orzekaniu praw pa\xc5\x84stw i narod\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re wchodzi\xc5\x82y w zakres Imperium. Zasada ta dotyczy\xc5\x82a jednak tylko tych kraj\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re pos\xc5\x82ugiwa\xc5\x82y si\xc4\x99 samodzielnie ukszta\xc5\x82towanymi prawami i zasadami. Prawa, kt\xc3\xb3rymi winien pos\xc5\x82ugiwa\xc4\x87 si\xc4\x99 Privy Council, by\xc5\x82y w zasi\xc4\x99gu r\xc3\xb3\xc5\xbcnych system\xc3\xb3w prawnych. Postulowano wtedy potrzeb\xc4\x99 lepszego dost\xc4\x99pu do \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 prawnych, z kt\xc3\xb3rych mo\xc5\xbcna by\xc5\x82oby uzyska\xc4\x87 informacje na temat zagranicznych praw i ich orzecze\xc5\x84 s\xc4\x85dowych._NEWLINE_Stan ten zosta\xc5\x82 do\xc5\x9b\xc4\x87 szybko rozwi\xc4\x85zany. Dokona\xc5\x82 tego angielski s\xc4\x99dzia i cz\xc5\x82onek Tajnej Rady \xe2\x80\x93 William Burge. Jego badania mia\xc5\x82y u\xc5\x82atwi\xc4\x87 prac\xc4\x99 s\xc4\x99dzi\xc3\xb3w Privy Council. W tym celu wyda\xc5\x82 on, w 1838 roku,  Commentaries on Colonial and Foreign Laws. W tre\xc5\x9bci Anglik zawar\xc5\x82 systemy prawne wykorzystywane w krajach zdominowanych przez Imperium. Swoje miejsce mia\xc5\x82o tam angielskie prawo cywilne, prawo rzymskie, kodeksy Prus, Hiszpanii, Indii, prawodawstwo Ameryki P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej(prawa Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych), jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc aktualnie obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85ce prawo francuskie, prawo szkockie, czy prawo zwyczajowe Pary\xc5\xbca i Normandii._NEWLINE_Po g\xc5\x82\xc4\x99bszej analizie pracy Burge\xe2\x80\x99a dostrze\xc5\xbcono zawarcie w jej tre\xc5\x9bci trzech cel\xc3\xb3w. Pocz\xc4\x85tkowo chodzi\xc5\x82o mu o dokonanie bada\xc5\x84 zwi\xc4\x85zanych ze \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ami i zasadami praw ze wszystkich system\xc3\xb3w prawnych, kt\xc3\xb3re istnia\xc5\x82y w ramach Imperium Brytyjskiego. Po drugie, co traktowane by\xc5\x82o jako naczelna my\xc5\x9bl Burge\xe2\x80\x99a, por\xc3\xb3wna\xc5\x82 on instytucje prawa rodzinnego, osobowego, w\xc5\x82asno\xc5\x9bciowego i posiadania oraz przedstawi\xc5\x82 wyst\xc4\x99puj\xc4\x85ce mi\xc4\x99dzy nimi r\xc3\xb3\xc5\xbcnice. Za ostatni cel uchodzi\xc5\x82o przedstawienie zasad konfliktu praw, kt\xc3\xb3re zwi\xc4\x85zane by\xc5\x82y z wieloma kwestiami. Dzie\xc5\x82o Burge\xe2\x80\x99a zyska\xc5\x82o du\xc5\xbce uznanie w Europie i Ameryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. By\xc5\x82o ono uznawane nawet za sztandarowe dzie\xc5\x82o my\xc5\x9bli komparatystycznej, a nieliczni uznawali to jako praktyczny przewodnik po za\xc5\x82o\xc5\xbceniach komparatystyki prawniczej. Zdanie to podziela\xc5\x82 Ernst Rabel. Twierdzi\xc5\x82 on, i\xc5\xbc mimo ta praca zosta\xc5\x82a zrobiona dla lepszego funkcjonowania Rady, to zakres zbadanego materia\xc5\x82u i podej\xc5\x9bcie do sprawy pozwala na asymilacj\xc4\x99 tych rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 na grunt prawa prywatnego por\xc3\xb3wnawczego._NEWLINE_Anglikiem, kt\xc3\xb3ry tak\xc5\xbce zosta\xc5\x82 zapami\xc4\x99tany z dzia\xc5\x82a\xc5\x84 na rzecz komparatystyki prawniczej, by\xc5\x82 Leone Levi. Jego dzia\xc5\x82anie by\xc5\x82y ukierunkowane na zderzenie angielskiego prawa handlowego z prawami handlowymi wszystkich kraj\xc3\xb3w \xc5\x9bwiata. Chcia\xc5\x82 zaspokoi\xc4\x87 wielkie zapotrzebowanie angielskich handlarzy na informacje o regulacjach prawa handlowego innych narod\xc3\xb3w. Rezultatem jego bada\xc5\x84 sta\xc5\x82o si\xc4\x99 Prawo handlowe \xc5\x9bwiata lub Prawo handlowe Wielkiej Brytanii w por\xc3\xb3wnaniu z kodyfikacjami i prawami innych kraj\xc3\xb3w handlowych i instytucjami Justyniana, kt\xc3\xb3rego powstanie datuje si\xc4\x99 na rok 1854. Dzie\xc5\x82o to stanowi spe\xc5\x82nienie jego planu, kt\xc3\xb3rym by\xc5\x82o zestawienie prawa handlowego Anglii z prawem handlowym pozosta\xc5\x82ych znanych pa\xc5\x84stw._NEWLINE_Levi podzieli\xc5\x82 ksi\xc4\x85\xc5\xbck\xc4\x99 na podsekcje tematyczne. Ka\xc5\xbcda z nich rozpoczyna\xc5\x82a si\xc4\x99 od informacji dotycz\xc4\x85cej w\xc5\x82a\xc5\x9bciwego fragmentu prawa angielskiego. Do zawartego tam prawa angielskiego dobra\xc5\x82 w\xc5\x82a\xc5\x9bciwe przepisy praw innych narod\xc3\xb3w, koncentruj\xc4\x85c si\xc4\x99 na tekstach prawnych i obcej praktyce s\xc4\x85dowej. Po takich dzia\xc5\x82aniach po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 si\xc4\x99 analizie prawa. Wskazywa\xc5\x82 w niej na podobie\xc5\x84stwa i r\xc3\xb3\xc5\xbcnice badanych system\xc3\xb3w prawnych. Skutek, kt\xc3\xb3ry przy\xc5\x9bwieca\xc5\x82 Levi\xe2\x80\x99emu by\xc5\x82 postulat unifikacji Kodeksu prawa handlowego, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82o by\xc4\x87 dokonane dzi\xc4\x99ki mi\xc4\x99dzynarodowej konferencji i pracy Levi\xe2\x80\x99ego._NEWLINE_W czasach, gdy \xc5\xbcywo rozwija\xc5\x82y si\xc4\x99 mi\xc4\x99dzynarodowe kontakty handlowe, praca angielskiego prawnika mia\xc5\x82a niebagatelne znaczenie praktyczne. Levi, jako pierwszy, zaproponowa\xc5\x82 mi\xc4\x99dzynarodowe ujednolicenie prawa, kt\xc3\xb3re chcia\xc5\x82 oprze\xc4\x87 na podstawie wszechstronnie pojmowanych ideach komparatystycznych.\n_START_SECTION_\nStany Zjednoczone\n_START_PARAGRAPH_\nW pierwszej po\xc5\x82owie XIX wieku komparatystyka prawnicza prze\xc5\xbcywa\xc5\x82a w Stanach Zjednoczonych wczesny rozkwit. Rozlu\xc5\xbanienie stosunk\xc3\xb3w prawa ameryka\xc5\x84skiego z prawem angielskim uwarunkowane by\xc5\x82o niekorzystnym wynikiem walki narodu ameryka\xc5\x84skiego o niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 na nowej ziemi. Brytyjczycy uznali to za swoj\xc4\x85 najwi\xc4\x99ksz\xc4\x85 kl\xc4\x99sk\xc4\x99. Nowo tworzony ameryka\xc5\x84ski system prawny przesta\xc5\x82 by\xc4\x87 dzieckiem angielskiego prawa. Dodatkowo, dla my\xc5\x9blicieli nowo powsta\xc5\x82ego kraju angielski tradycjonalizm nie by\xc5\x82 odpowiedni dla ekonomicznych, spo\xc5\x82ecznych i politycznych w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci nowej ziemi. Jednak naczelnym uzasadnieniem braku sympatii Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych do Anglii by\xc5\x82a wspomniana wojna o niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 czy wojna z 1812 roku._NEWLINE_Ameryka\xc5\x84scy prawnicy dostrzegli konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 stworzenia nowych, w\xc5\x82a\xc5\x9bciwych zasad prawnych. Dlatego \xc5\x9bwiadomie skoncentrowali si\xc4\x99 na badaniu innych system\xc3\xb3w prawnych. Przedmiotem ich najwi\xc4\x99kszego zainteresowania by\xc5\x82o prawo rzymskie oraz prawo kraj\xc3\xb3w Europy, z naciskiem na prawo francuskie. Aktywnie na tym polu dzia\xc5\x82a\xc5\x82 Joseph Story oraz James Kent. Ich powo\xc5\x82ywanie si\xc4\x99 na obce \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a prawa nie zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 na badaniach teoretycznych. Kreowane przez nich dzie\xc5\x82a oddzia\xc5\x82ywa\xc5\x82y na dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 orzecznicz\xc4\x85 s\xc4\x85d\xc3\xb3w, ale tak\xc5\xbce na nauczanie prawne. Wielu my\xc5\x9blicieli twierdzi, \xc5\xbce jedno z dzie\xc5\x82 Jamesa Kenta \xe2\x80\x93  Komentarze \xe2\x80\x93 w tym okresie uchodzi\xc5\x82o za istotn\xc4\x85 podstaw\xc4\x99 prawa ameryka\xc5\x84skiego. Dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 Story\xe2\x80\x99ego i Kenta w s\xc4\x85downictwie, na stanowiskach s\xc4\x99dzi\xc3\xb3w, widoczna by\xc5\x82a w przekroju orzecze\xc5\x84 s\xc4\x85d\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich, w kt\xc3\xb3rych dostrzegalne by\xc5\x82y wp\xc5\x82ywy europejskiego prawa cywilnego. Z czasem zainteresowanie t\xc4\x85 nauk\xc4\x85 prawn\xc4\x85 sta\xc5\x82o si\xc4\x99 domen\xc4\x85 ameryka\xc5\x84skiej sceny prawnej._NEWLINE_Oko\xc5\x82o lat 30. \xe2\x80\x93 40. XIX wieku zacz\xc4\x99to domaga\xc4\x87 si\xc4\x99 zorganizowania nauczania komparatystyki prawniczej na uczelniach wy\xc5\xbcszych. W okresie tym s\xc5\x82yszalne by\xc5\x82y g\xc5\x82osy namawiaj\xc4\x85ce przedstawicieli tej nauki do podj\xc4\x99cia bardziej liberalnego kursu studi\xc3\xb3w zawodowych. W kwestii tej najbardziej aktywni byli profesorowie jednego z naczelnych uniwersytet\xc3\xb3w ameryka\xc5\x84skich, czyli Uniwersytetu Harvarda. Na uznanie zas\xc5\x82uguje lista pozycji naukowych Szko\xc5\x82y Prawniczej Harvardu. Dotyczy to zw\xc5\x82aszcza sekcji dotycz\xc4\x85cej prawa cywilnego, kt\xc3\xb3ra zaleca\xc5\x82a  Instytucje Justyniana, Prawo zobowi\xc4\x85za\xc5\x84 Roberta Josepha Portiera, Prawo cywilne Jeana Domata czy wiele innych. W mi\xc4\x99dzyczasie pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 wielkie zapotrzebowanie na stworzenie katedry prawa cywilnego w Szkole Prawnej Harvardu. Zainteresowanie zagadnieniami cywilistycznymi mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o przypisa\xc4\x87 prawnonaturalnemu my\xc5\x9bleniu o ameryka\xc5\x84skim ruchu niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciowym. Niestety, ku rozczarowaniu entuzjast\xc3\xb3w tej nauki, w po\xc5\x82owie XIX wieku nastawienie si\xc4\x99 zmniejszy\xc5\x82o, a\xc5\xbc zupe\xc5\x82nie znikn\xc4\x99\xc5\x82o po zako\xc5\x84czeniu wojny secesyjnej. Mimo tego, pojawia\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze rozprawy z zakresu komparatystyki prawniczej, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y opracowane przez ameryka\xc5\x84skich uczonych.\n_START_SECTION_\nWst\xc4\x99p\n_START_PARAGRAPH_\nTen gatunek por\xc3\xb3wnawczych nauk prawnych dostarczy\xc5\x82 znacznego materia\xc5\x82u do rozwoju komparatystyki prawniczej. Jak sta\xc5\x82o si\xc4\x99 to w Niemczech, dziedzina ta by\xc5\x82a praktyk\xc4\x85 prawdziwej szko\xc5\x82y, i to najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej pod wp\xc5\x82ywem licznych tendencji i my\xc5\x9bli filozoficznych. Wok\xc3\xb3\xc5\x82 program\xc3\xb3w tego gatunku zacz\xc4\x99\xc5\x82o bardzo pracowicie dzia\xc5\x82a\xc4\x87 liczne grono prawnik\xc3\xb3w._NEWLINE_Niemiecka idea rozwoju zawierana by\xc5\x82a g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w filozofii historii Georga Wilhelma Friedricha Hegla, ale nie dotyczy\xc5\x82o to jego dialektyki. Tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 niemieckiego filozofa stanowi\xc5\x82a bogate \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o dla dzie\xc5\x82 Eduarda Gansa (Das Erbrecht in weltgeschichtlicher Entiwicklung I), Josepha Ungera (Die Ehe in ihrer welthistorischen Entwicklung), Alberta Hermanna Posta (jednym z cennych przyk\xc5\x82ad\xc3\xb3w jest Bausteine f\xc3\xbcr eine allgemeine Rechtswissenschaft auf vergleichendethnologischer Grundlage I), Josefa K\xc3\xb6hlera (Enleitung in die vergleichende Rechtswissenschaft) i wielu innych._NEWLINE_R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc we Francji podejmowano tematyk\xc4\x99 zwi\xc4\x85zan\xc4\x85 ze szko\xc5\x82\xc4\x85 historyczn\xc4\x85. Jednym z nich, kt\xc3\xb3rego tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87 zawiera\xc5\x82a zagadnienia z tej dziedziny wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85ce na rozw\xc3\xb3j my\xc5\x9bli komparatystycznej, by\xc5\x82 Eug\xc3\xa8ne Lerminier. Jedno z jego dzie\xc5\x82, Introduction g\xc3\xa9nerale \xc3\xa0 l\xe2\x80\x99historie du droit, wyra\xc5\xbanie znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 pod wp\xc5\x82ywem Eduarda Gansa. Aktywnym w\xc5\x82oskim tw\xc3\xb3rc\xc4\x85 by\xc5\x82 Emerico Amari, kt\xc3\xb3rego dzie\xc5\x82o \xe2\x80\x93 Critica di una scienza delle legislazioni comparate \xe2\x80\x93 znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 pod wp\xc5\x82ywem filozofii Vica. W Anglii dzia\xc5\x82a\xc5\x82 natomiast Henry Maine, kt\xc3\xb3ry odpowiedzialny jest za stworzenie wiod\xc4\x85cego dzie\xc5\x82a szko\xc5\x82y angielskiej \xe2\x80\x93 Prawo antyczne._NEWLINE_Historyczna szko\xc5\x82a por\xc3\xb3wnawczych nauk prawnych odegra\xc5\x82a ogromn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w odnowie prawa por\xc3\xb3wnawczego pod koniec XIX wieku. Nast\xc4\x85pi\xc5\x82 wtedy znaczny wzrost aktywno\xc5\x9bci takich instytucji, jak instytucje naukowe, towarzystwa naukowe, czasopisma, periodyki, czy katedry zajmuj\xc4\x85ce si\xc4\x99 prawem por\xc3\xb3wnawczym.\n_START_SECTION_\nFrancja\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszym krokiem os\xc3\xb3b odpowiedzialnych za zapocz\xc4\x85tkowanie szko\xc5\x82y historycznej we Francji by\xc5\x82o utworzenie Soci\xc3\xa9t\xc3\xa9 de l\xc3\xa9gislation compar\xc3\xa9, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82o towarzystwem, kt\xc3\xb3rego g\xc5\x82\xc3\xb3wnym zadaniem by\xc5\x82o zajmowanie si\xc4\x99 komparatystyk\xc4\x85 prawnicz\xc4\x85. Od chwili powstania towarzystwa, czyli od oko\xc5\x82o 1869 roku, uwa\xc5\xbca si\xc4\x99, i\xc5\xbc prawo por\xc3\xb3wnawcze zyska\xc5\x82o pe\xc5\x82ne uznanie jako nowo powsta\xc5\x82a ga\xc5\x82\xc4\x85\xc5\xba nauk prawnych. W podobnym okresie na terenie Francji powsta\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc periodyk naukowy \xe2\x80\x93 Revue internationale de droit compar\xc3\xa9. By\xc5\x82o to mi\xc4\x99dzynarodowe czasopismo prawa por\xc3\xb3wnawczego, kt\xc3\xb3re, wraz z towarzystwem, przetrwa\xc5\x82o do dnia dzisiejszego._NEWLINE_W 1876 roku francuskie Ministerstwo Sprawiedliwo\xc5\x9bci utworzy\xc5\x82o Urz\xc4\x85d Prawa Zagranicznego i Prawa Mi\xc4\x99dzynarodowego, kt\xc3\xb3ry traktowany by\xc5\x82 jako odr\xc4\x99bna kom\xc3\xb3rka organizacyjna. Uznanie tej nauki prawnej jako nowej dyscypliny naukowej nast\xc4\x85pi\xc5\x82o dopiero z chwil\xc4\x85 wydania zgody na umieszczenie prawa por\xc3\xb3wnawczego w programie uniwersyteckim.Du\xc5\xbco miejsca po\xc5\x9bwi\xc4\x99cono aspektowi uniwersyteckiemu. Wspomniane zosta\xc5\x82o ju\xc5\xbc za\xc5\x82o\xc5\xbcenie pierwszej katedry \xe2\x80\x93 katedry prawa karnego por\xc3\xb3wnawczego \xe2\x80\x93 w 1846 roku. Kolejne katedry za\xc5\x82o\xc5\xbcone zosta\xc5\x82y dopiero oko\xc5\x82o 50 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej. Za\xc5\x82o\xc5\xbcenie pierwszej z nich \xe2\x80\x93 katedry prawa morskiego por\xc3\xb3wnawczego i prawa handlowego por\xc3\xb3wnawczego \xe2\x80\x93 datuje si\xc4\x99 na 1892 rok. Trzy lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej powsta\xc5\x82a katedra prawa konstytucyjnego por\xc3\xb3wnawczego. W XX wieku pierwsz\xc4\x85 katedr\xc4\x85, kt\xc3\xb3rej utworzenie zako\xc5\x84czy\xc5\x82o si\xc4\x99 sukcesem, by\xc5\x82a katedra prawa prywatnego por\xc3\xb3wnawczego. Nast\xc4\x85pi\xc5\x82o to w 1902 roku.\n_START_SECTION_\nNiemcy\n_START_PARAGRAPH_\nW Niemczech tamtego okresu nie wydarzy\xc5\x82o si\xc4\x99 prawie nic podobnego. Dopiero w 1878 roku Franz Bernh\xc3\xb6ft i Georg Cohn, kt\xc3\xb3rzy kierowali si\xc4\x99 zbli\xc5\xbconymi pobudkami jak ich francuscy odpowiednicy, za\xc5\x82o\xc5\xbcyli czasopismo, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82o sta\xc4\x87 si\xc4\x99 organem naukowym dla przysz\xc5\x82ego stowarzyszenia Zeitschrift f\xc3\xbcr vergleichende Rechtswissenschaft, okre\xc5\x9blanego jako dziennik prawa por\xc3\xb3wnawczego. W 1894 roku, czyli po up\xc5\x82ywie 16 lat, Bernh\xc3\xb6ft i Cohn za\xc5\x82o\xc5\xbcyli towarzystwo naukowe \xe2\x80\x93 Internationale Vereinigung f\xc3\xbcr vergleichende Rechtswissenschaft und Volkswirtschaftslehre, kt\xc3\xb3re okre\xc5\x9blano jako mi\xc4\x99dzynarodowe stowarzyszenie prawa por\xc3\xb3wnawczego i ekonomii. Pierwotnie, stowarzyszenie by\xc5\x82o jednak pomys\xc5\x82em Felixa Meyera. W jego zamy\xc5\x9ble mia\xc5\x82o pe\xc5\x82ni\xc4\x87 ono rol\xc4\x99 organu s\xc4\x85dowego. Chocia\xc5\xbc towarzystwo to przetrwa\xc5\x82o do dnia dzisiejszego, pod nazw\xc4\x85 Towarzystwo Prawa Por\xc3\xb3wnawczego, komparatystyka prawnicza nie uzyska\xc5\x82a jednak takiego uznania, na jakie mog\xc5\x82a ona liczy\xc4\x87 w innych krajach tego samego okresu.\n_START_SECTION_\nAnglia\n_START_PARAGRAPH_\nDla Anglii okres ten odznacza\xc5\x82 si\xc4\x99 nieustaj\xc4\x85co silnymi wp\xc5\x82ywami szko\xc5\x82y historycznej na rozw\xc3\xb3j my\xc5\x9bli prawnopor\xc3\xb3wnawczej. \xc5\x9awiadczy\xc5\x82y o tym s\xc5\x82owa Fredericka Pollocka, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rego nie by\xc5\x82o r\xc3\xb3\xc5\xbcnicy, czy m\xc3\xb3wiono o historycznym orzecznictwie, por\xc3\xb3wnawczym orzecznictwie, a mo\xc5\xbce nawet o og\xc3\xb3lnej historii prawa. Uczeni tych dziej\xc3\xb3w postulowali potrzeb\xc4\x99 wnikliwej obserwacji i bada\xc5\x84 dawno powsta\xc5\x82ych instytucji prawnych. Schy\xc5\x82ek XIX wieku to czas zak\xc5\x82adania nowych podmiot\xc3\xb3w, bowiem nie chcieli by\xc4\x87 gorsi od swoich odpowiednik\xc3\xb3w w innych krajach. Dlatego w 1894 roku powo\xc5\x82ali do \xc5\xbcycia Society of Comparative Legislation, b\xc4\x99d\xc4\x85ce towarzystwem naukowym, oraz jego organ naukowy, International and Comparative Law Quarterly. Podstaw\xc4\x85 do ich za\xc5\x82o\xc5\xbcenia by\xc5\x82 model francuski, kt\xc3\xb3ry stosowany by\xc5\x82 w ca\xc5\x82ej Anglii. Towarzystwo, podobnie jak czasopismo naukowe, istnieje do dnia dzisiejszego. W 1869 roku na Uniwersytecie Oksfordzkim Henry\xe2\x80\x99iemu Maine\xe2\x80\x99owi, jako pierwszemu uczonemu w historii, zosta\xc5\x82 nadany tytu\xc5\x82 profesora z dziedziny Historycznego i por\xc3\xb3wnawczego orzecznictwa. Kilka lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, w 1894 roku, utworzono pierwsz\xc4\x85 katedr\xc4\x99 prawa por\xc3\xb3wnawczego \xe2\x80\x93 Katedr\xc4\x99 Historii Prawa i Prawa Por\xc3\xb3wnawczego. Na obu wspomnianych uniwersytetach zainicjowano regularne wyk\xc5\x82ady z prawa por\xc3\xb3wnawczego.\n_START_SECTION_\nWst\xc4\x99p\n_START_PARAGRAPH_\nDalsze przemy\xc5\x9blenia dotycz\xc4\x85ce prawa por\xc3\xb3wnawczego nale\xc5\xbca\xc5\x82o skojarzy\xc4\x87 z licznymi powodami, dla kt\xc3\xb3rych nale\xc5\xbca\xc5\x82oby przypisa\xc4\x87 odrodzenie zainteresowania t\xc4\x85 nauk\xc4\x85 prawa. R\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie nale\xc5\xbca\xc5\x82o por\xc3\xb3wnywa\xc4\x87 obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85ce zasady obcych system\xc3\xb3w prawnych. Nie da si\xc4\x99 ukry\xc4\x87, i\xc5\xbc jedn\xc4\x85 z przyczyn, kt\xc3\xb3ra wp\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a na t\xc4\x99 sytuacj\xc4\x99, by\xc5\x82 przyrost wszelkiej ma\xc5\x9bci kontakt\xc3\xb3w gospodarczych i handlowych. Spostrze\xc5\xbcono, i\xc5\xbc wymaga\xc5\x82y one lepszej znajomo\xc5\x9bci obcych, nieznanych regu\xc5\x82 i niejednolitych zasad prawnych. Powt\xc3\xb3rne nadej\xc5\x9bcie my\xc5\x9bli prawnopor\xc3\xb3wnawczej zbieg\xc5\x82o si\xc4\x99 w czasie z pierwotnymi wysi\xc5\x82kami na rzecz mi\xc4\x99dzynarodowej wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy w zakresie unifikacji prawa. Obejmowa\xc5\x82y one powstawanie traktat\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re dotyczy\xc5\x82y praw autorskich i znak\xc3\xb3w towarowych, \xc5\x9awiatowy Zwi\xc4\x85zek Pocztowy czy Pierwsz\xc4\x85 Konwencj\xc4\x99 Hask\xc4\x85 o Prawie Prywatnym._NEWLINE_Mimo okresu pe\xc5\x82nego nowatorskich wydarze\xc5\x84, to jednak charakterystycznym punktem odniesienia tego etapu rozwoju komparatystyki prawniczej by\xc5\x82 \xc5\x9awiatowy Paryski Kongres Prawa Por\xc3\xb3wnawczego z 1900 roku. W jego trakcie zebrali si\xc4\x99 najwybitniejsi komparaty\xc5\x9bci tamtych czas\xc3\xb3w. W jego trakcje okre\xc5\x9blono idee my\xc5\x9bli komparatystycznej w spos\xc3\xb3b w\xc5\x82a\xc5\x9bciwy dla tamtej epoki. Za nadrz\xc4\x99dny cel zbioru por\xc3\xb3wnawczego z tamtego spotkania uchodzi\xc5\x82o odkrycie i sformu\xc5\x82owanie wsp\xc3\xb3lnego prawa legislacyjnego czy wsp\xc3\xb3lnego zasobu rozwi\xc4\x85za\xc5\x84, kt\xc3\xb3re poprzedza\xc4\x87 mia\xc5\x82o unifikacj\xc4\x99 r\xc3\xb3\xc5\xbcnych system\xc3\xb3w prawnych. Niepewna mog\xc5\x82a by\xc4\x87 jednak mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 takiego dzia\xc5\x82ania \xe2\x80\x93 a to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie przez du\xc5\xbc\xc4\x85 liczb\xc4\x99 uczestnik\xc3\xb3w. Kongres pozwoli\xc5\x82 nie tylko na ustalenie cel\xc3\xb3w prawa por\xc3\xb3wnawczego, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ustali\xc5\x82 jego szczeg\xc3\xb3lny charakter. By\xc5\x82o to mo\xc5\xbcliwe dzi\xc4\x99ki panuj\xc4\x85cej tam atmosferze optymizmu i poczucia nieustaj\xc4\x85cego post\xc4\x99pu ludzkiego, kt\xc3\xb3ry jednak, z up\xc5\x82ywem czasu, zanika. Utar\xc5\x82 si\xc4\x99 tam pogl\xc4\x85d, zgodnie z kt\xc3\xb3rym ludzko\xc5\x9b\xc4\x87 zmierza w kierunku jednolitych cel\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re b\xc4\x99d\xc4\x85 osi\xc4\x85gane dzi\xc4\x99ki prawu, w tym w\xc5\x82a\xc5\x9bciwych akt\xc3\xb3w i system\xc3\xb3w prawnych. Dodatkowo, uczestnicy tego mi\xc4\x99dzynarodowego spotkania stwierdzili, i\xc5\xbc tylko to, co jest w jaki\xc5\x9b spos\xc3\xb3b do siebie podobne, mo\xc5\xbce by\xc4\x87 prawid\xc5\x82owo i sensownie ze sob\xc4\x85 por\xc3\xb3wnane. Propagowano tam tak\xc5\xbce por\xc3\xb3wnywanie, kt\xc3\xb3re winno by\xc4\x87 praktycznie u\xc5\xbcyteczne. Chodzi\xc5\x82o w tym o udoskonalanie prawa stanowionego. W mocnym, krytycznym tonie, wypowiadali si\xc4\x99 na temat komparatystyki spekulatywnej. Kongres paryski zosta\xc5\x82 dok\xc5\x82adnie podsumowany przez Marca Ancela, kt\xc3\xb3ry stwierdzi\xc5\x82, i\xc5\xbc na \xc3\xb3wczesnym etapie metodologii w\xc5\x82a\xc5\x9bciwym celem i przedmiotem por\xc3\xb3wnania jest stworzenie racjonalnej nauki prawa, kt\xc3\xb3ra pozwoli na sformu\xc5\x82owanie odpowiednich norm dla XIX \xe2\x80\x93 wiecznego europejskiego spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa.\n_START_SECTION_\nG\xc5\x82\xc3\xb3wne kierunki my\xc5\x9bli komparatystycznej\n_START_PARAGRAPH_\nPocz\xc4\x85tek wieku XX wieku w historii komparatystyki prawniczej rysuje si\xc4\x99 okresem powstania trzech g\xc5\x82\xc3\xb3wnych, r\xc3\xb3wnorz\xc4\x99dnych kierunk\xc3\xb3w my\xc5\x9bli prawniczej. My\xc5\x9bliciele zwi\xc4\x85zani z pierwszym nurtem badali prawo w zwi\xc4\x85zku z jego historycznym rozwojem i zastosowaniem. Propagowali konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 kontynuowania dokonywania por\xc3\xb3wnawczej historii instytucji prawnych. W czasie tych rozwa\xc5\xbca\xc5\x84 opierali si\xc4\x99 na metodach historycznych i socjologicznych. Doprowadzaj\xc4\x85c do konfrontacji komparatystyki prawniczej i dogmatyki prawa chcieli zbli\xc5\xbcy\xc4\x87 my\xc5\x9bl prawnopor\xc3\xb3wnawcz\xc4\x85 do socjologii prawa._NEWLINE_Entuzja\xc5\x9bci kolejnej my\xc5\x9bli dostrzegali sens w dokonywaniu por\xc3\xb3wna\xc5\x84 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie praw stanowionych. Dotyczy to ga\xc5\x82\xc4\x99zi prawa, rodzin prawa, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc instytucji prawnych. Zdaniem badaczy w tym stanie por\xc3\xb3wnywanie mia\xc5\x82oby doprowadzi\xc4\x87 do potwierdzenia wsp\xc3\xb3lnych zasad prawa nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do narod\xc3\xb3w cywilizowanych. Te prawne zasady okre\xc5\x9bla\xc5\x82y to\xc5\xbcsamo\xc5\x9b\xc4\x87 wyobra\xc5\xbce\xc5\x84 ludzi o sprawiedliwych, uniwersalnych i fundamentalnych ideach prawa. Inicjatorzy ostatniej my\xc5\x9bli marzyli o dobrej sposobno\xc5\x9bci por\xc3\xb3wnawczego stworzenia uniwersalnego systemu prawnego, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 zniekszta\xc5\x82ci\xc4\x87 i zakwestionowa\xc4\x87 narodowe partykularyzmy prawne._NEWLINE_Zami\xc5\x82owanie zagadnieniami komparatystyki prawniczej stopniowo mia\xc5\x82o uzasadnienie praktyczne, ale i teoretyczne. Wielu widzia\xc5\x82o wp\xc5\x82yw \xc3\xb3wczesnej my\xc5\x9bli prawnej na zwi\xc4\x99kszone upodobanie praktycznym aspektem my\xc5\x9bli prawnopor\xc3\xb3wnawczej. Cho\xc4\x87 w pocz\xc4\x85tkach XX wieku wp\xc5\x82ywy pozytywizmu prawniczego by\xc5\x82y znaczne dla post\xc4\x99p\xc3\xb3w prawa por\xc3\xb3wnawczego, to ponowne narodziny prawa natury spowodowa\xc5\x82o doktrynaln\xc4\x85 przeciwwag\xc4\x99. Przy zaniechaniu rezygnacji ze \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 prawnonaturalnych komparaty\xc5\x9bci wystrzegali si\xc4\x99 nadawania swoim zasadom, wspomnianego wcze\xc5\x9bniej, prawnonaturalnego znaczenia, by inni nie mogli ich oskar\xc5\xbcy\xc4\x87 o spekulatywne my\xc5\x9blenie._NEWLINE_Okres ten charakteryzowa\xc5\x82 si\xc4\x99 znanym pogl\xc4\x85dem, zgodnie z kt\xc3\xb3rym \xe2\x80\x9epor\xc3\xb3wnywanie poszczeg\xc3\xb3lnych praw, oparte na przes\xc5\x82ankach naukowych, powinno ukazywa\xc4\x87, i\xc5\xbc pod postaci\xc4\x85 odmiennych rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 w poszczeg\xc3\xb3lnych krajach i r\xc3\xb3\xc5\xbcnic w obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cych ustawodawstwach kryje si\xc4\x99 wsp\xc3\xb3lna podstawa(...). Na t\xc4\x99 wsp\xc3\xb3ln\xc4\x85 podstaw\xc4\x99, o kt\xc3\xb3rej b\xc4\x99dzie si\xc4\x99 wiele dyskutowa\xc4\x87, sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 ostatecznie og\xc3\xb3lne zasady prawa uznawane przez pa\xc5\x84stwa cywilizowane(...). Prawo por\xc3\xb3wnawcze zatem stawia sobie przede wszystkim istotne zadanie zbadania i sformu\xc5\x82owania tych wsp\xc3\xb3lnych zasad\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nOkres po II wojnie \xc5\x9bwiatowej\n_START_PARAGRAPH_\nOkres po II wojnie \xc5\x9bwiatowej to czas intensywnej rywalizacji badaczy na temat r\xc3\xb3\xc5\xbcnych punkt\xc3\xb3w widzenia komparatystyki prawniczej. Pogl\xc4\x85d tej dziedziny rozwija\xc5\x82 si\xc4\x99 niezliczonymi, a do tego r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi, nurtami, kt\xc3\xb3re poskutkowa\xc5\x82y wyra\xc5\xbanym ich zarysowaniem, a to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie spowodowane by\xc5\x82o czynnikami politycznymi. Przedstawia\xc5\x82o si\xc4\x99 to mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci\xc4\x85 nap\xc5\x82ywu idei porozumienia, wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy i pokoju do prawa por\xc3\xb3wnawczego, a g\xc5\x82\xc3\xb3wnym asumptem tego stanu rzeczy by\xc5\x82a poprawa relacji mi\xc4\x99dzynarodowych mi\xc4\x99dzy \xc3\xb3wczesnymi pa\xc5\x84stwami._NEWLINE_Nieustannie poszerzano zakres bada\xc5\x84 prawnopor\xc3\xb3wnawczych. Powtarzane by\xc5\x82y pr\xc3\xb3by odnalezienia wsp\xc3\xb3lnego prawa legislacyjnego w europejskim ustawodawstwie. By\xc5\x82y to dokonywane na drodze por\xc3\xb3wnywania kodeks\xc3\xb3w i innych dokument\xc3\xb3w prawnych. Starania te odnosi\xc5\x82y coraz lepsze wyniki. Poskutkowa\xc5\x82o to wyeliminowaniem jakichkolwiek trudno\xc5\x9bci, dzi\xc4\x99ki czemu mo\xc5\xbcliwe by\xc5\x82o por\xc3\xb3wnywanie rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 prawnych, kt\xc3\xb3rym systemy prawne r\xc3\xb3\xc5\xbcnych kraj\xc3\xb3w nadawa\xc5\x82y zbli\xc5\xbcone problemy, ale jednak mimo to widziano to jako w\xc5\x82a\xc5\x9bciw\xc4\x85, ustawodawcz\xc4\x85 ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87. Rekomendowano podejmowanie nieustannych krok\xc3\xb3w w celu odkrycia wsp\xc3\xb3lnego prawa. Innym novum, jakie nasta\xc5\x82o po roku 1945, by\xc5\x82o przy\xc5\x82\xc4\x85czenie prawa zwyczajowego do dw\xc3\xb3ch dziedzin prawa, kt\xc3\xb3re uznawano za podstaw\xc4\x99 prawa por\xc3\xb3wnawczego. Wed\xc5\x82ug badaczy takie skojarzenie by\xc5\x82o ruchem w nieznane. Tylko garstka ekspert\xc3\xb3w zna\xc5\x82a kilka szczeg\xc3\xb3lnych ga\xc5\x82\xc4\x99zi prawa o mi\xc4\x99dzynarodowym charakterze \xe2\x80\x93 by\xc5\x82o to prawo morskie. W wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci common law by\xc5\x82o obce dla prawnik\xc3\xb3w z kontynentalnej Europy._NEWLINE_Bezpo\xc5\x9brednio po wojnie nasta\xc5\x82 okres, tak zwanej, zimnej wojny, kt\xc3\xb3ry nie by\xc5\x82 szczeg\xc3\xb3lnym okresem w historii my\xc5\x9bli prawnopor\xc3\xb3wnawczej. W fazie tej wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniona zosta\xc5\x82a krytyczna teoria komparatystyki prawniczej. Zgodnie z pogl\xc4\x85dem zwolennik\xc3\xb3w tej teorii istnia\xc5\x82a du\xc5\xbca obawa u\xc5\xbcytkowania my\xc5\x9bli prawnopor\xc3\xb3wnawczej dla konwergencyjnych cel\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re dotyczy\xc5\x82y ka\xc5\xbcdego aspektu \xc3\xb3wczesnej polityki. Koncepcja ta by\xc5\x82a do\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcywa zar\xc3\xb3wno u przedstawicieli kapitalizmu, a tak\xc5\xbce u zwolennik\xc3\xb3w socjalizmu. Entuzja\xc5\x9bci ka\xc5\xbcdego z tych ruch\xc3\xb3w spo\xc5\x82ecznych byli prze\xc5\x9bwiadczeni o dominacji swojego ustroju politycznego. Nie uchowali si\xc4\x99 oni jednak przed zatarciem osobliwej odr\xc4\x99bno\xc5\x9bci ich praw i warto\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3re nast\xc4\x99powa\xc5\x82o chocia\xc5\xbcby poprzez ukazywanie zbli\xc5\xbconych tre\xc5\x9bci. W tamtym momencie urzeczywistni\xc5\x82a si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc minimalistyczna koncepcja komparatystyki prawniczej, zgodnie z kt\xc3\xb3r\xc4\x85 zestawia\xc4\x87 mo\xc5\xbcna tylko wybrane jednostki prawa. Opr\xc3\xb3cz tego, my\xc5\x9bliciele podkre\xc5\x9blali znaczenie poznania i znajomo\xc5\x9bci podstaw por\xc3\xb3wnywanych praw i ich kraj\xc3\xb3w, jednak nie uwzgl\xc4\x99dniano przy tym ich kontekst filozoficzny, ideologiczny i polityczny. Sytuacja ta przedstawia\xc5\x82a rzeczywist\xc4\x85 t\xc4\x99sknot\xc4\x99 neutraln\xc4\x85 i czyst\xc4\x85 ideologicznie nauk\xc4\x85. Przeciwni temu byli komparaty\xc5\x9bci zwi\xc4\x85zani z ruchem marksistowskim, w kt\xc3\xb3rych mniemaniu prawo socjalistyczne mia\xc5\x82o pozycj\xc4\x99 nadrz\xc4\x99dn\xc4\x85 nad prawem kapitalistycznym._NEWLINE_Kolejny okres przyni\xc3\xb3s\xc5\x82 \xc5\x9bwiatu i ludziom dominacj\xc4\x99 pragnienia pokojowego wsp\xc3\xb3\xc5\x82istnienia i nawi\xc4\x85zywania mi\xc4\x99dzynarodowej wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy. Nast\xc4\x85pi\xc5\x82o o\xc5\xbcywienie bada\xc5\x84 komparatystycznych, ale tak\xc5\xbce zachodzi\xc5\x82y udane pr\xc3\xb3by ich zastosowania na arenie mi\xc4\x99dzynarodowej. \xc5\x9arodowisko prawnicze ochoczo zrezygnowa\xc5\x82o z teorii krytycznej prawa por\xc3\xb3wnawczego. Obserwacje praktyk\xc3\xb3w coraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciej kierowane by\xc5\x82y w stron\xc4\x99 spo\xc5\x82ecznych, a nie tylko politycznych funkcji prawa. Taki rozw\xc3\xb3j wydarze\xc5\x84 m\xc3\xb3g\xc5\x82 by\xc4\x87 korzystny dla por\xc3\xb3wnywania rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 prawnych z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych ustroj\xc3\xb3w politycznych, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc dla ich zapo\xc5\xbcyczania. Komparatystyka, nie licz\xc4\x85c por\xc3\xb3wnywania istniej\xc4\x85cych praw, coraz \xc5\x9bmielej dzia\xc5\x82a\xc5\x82a w ramach tworzenia nowych. Wskazany obraz warto\xc5\x9bci i idei do\xc5\x9b\xc4\x87 sprawnie utrwali\xc5\x82 swoje miejsce w programach nauczania prawa na najwa\xc5\xbcniejszych uczelniach \xc5\x9bwiata._NEWLINE_Wraz z nastaniem kolejnego okresu zainicjowana zosta\xc5\x82a nowa my\xc5\x9bl w zakresie komparatystyki prawniczej. Lata 80. XX wieku, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie za spraw\xc4\x85 licznych trudno\xc5\x9bci w zakresie stosunk\xc3\xb3w mi\xc4\x99dzynarodowych, kt\xc3\xb3re dotyczy\xc5\x82y najbardziej relacji pa\xc5\x84stw socjalistycznych i kapitalistycznych, by\xc5\x82y momentem os\xc5\x82abienia mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci idei prawnopor\xc3\xb3wnawczych. Rodzi\xc5\x82y si\xc4\x99 tezy, jakoby \xc3\xb3wczesne traktowanie problematyki komparatystycznej by\xc5\x82y analogi\xc4\x85 do okresu zimnej wojny. Pogl\xc4\x85d ten obalono faktem, zgodnie z kt\xc3\xb3rym w latach 80. istnia\xc5\x82y lepiej rozwini\xc4\x99te kontakty mi\xc4\x99dzynarodowe. Mimo i\xc5\xbc wyst\xc4\x99powa\xc5\x82y te i inne liczne k\xc5\x82opoty, przez d\xc5\x82ugie lata utrzyma\xc5\x82a si\xc4\x99 wsp\xc3\xb3\xc5\x82praca uczonych, kt\xc3\xb3rzy pochodzili, politycznie i ideologicznie, z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych system\xc3\xb3w politycznych._NEWLINE_Dekompozycja bloku komunistycznego zainicjowa\xc5\x82a popraw\xc4\x99 sytuacji my\xc5\x9bli komparatystycznej. Zwrot, kt\xc3\xb3ry nast\xc4\x85pi\xc5\x82 w kierunku gospodarki rynkowej, zmusi\xc5\x82 do intensywnego poszukiwania nowych rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 prawnych. Miano si\xc4\x99ga\xc4\x87 do narodowych tradycji prawnych, b\xc4\x85d\xc5\xba do system\xc3\xb3w prawnych pa\xc5\x84stw Zachodu. By\xc5\x82y to dokonywane z wiar\xc4\x85, i\xc5\xbc ka\xc5\xbcda nadzwyczajna zmiana jest pozytywnym bod\xc5\xbacem dla rozwoju komparatystyki._NEWLINE_Nieod\xc5\x82\xc4\x85cznym aspektem my\xc5\x9bli komparatystycznej by\xc5\x82y niezmiennie jej problemy. Jednym z nich by\xc5\x82o dostrze\xc5\xbcenie r\xc3\xb3\xc5\xbcnicy mi\xc4\x99dzy prawem common law a systemami kontynentalnymi w Europie \xe2\x80\x93 niezale\xc5\xbcnie, czy to w historii, metodzie i strukturze. Pocz\xc4\x85tkowo wydawa\xc5\x82 si\xc4\x99 on nie do pokonania. Te przekroczenie prawnej bariery by\xc5\x82o wyzwaniem, kt\xc3\xb3re pozwala\xc5\x82o my\xc5\x9blicielom zauwa\xc5\xbcy\xc4\x87, i\xc5\xbc gdy prawid\xc5\x82owo stawiane s\xc4\x85 pytania, a dany system prawny badany jest w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci, to problemy te mog\xc4\x85 przybra\xc4\x87 niematerialnego charakteru. W okresie tym za istotny uchodzi\xc5\x82 aksjomat, kt\xc3\xb3ry m\xc3\xb3wi\xc5\x82, i\xc5\xbc tylko por\xc3\xb3wnywalne mo\xc5\xbcna por\xc3\xb3wna\xc4\x87. Wed\xc5\x82ug badaczy mia\xc5\x82 on wskazywa\xc4\x87, \xc5\xbce por\xc3\xb3wnywanie by\xc5\x82oby mo\xc5\xbcliwe tylko mi\xc4\x99dzy systemami, kt\xc3\xb3rych struktury i poj\xc4\x99cia by\xc5\x82y w do\xc5\x9b\xc4\x87 jasny i klarowny spos\xc3\xb3b por\xc3\xb3wnywalne. Ten aksjomat teoretyczny zakwestionowano jednak przy u\xc5\xbcyciu praktycznego eksperymentu._NEWLINE_Dzi\xc4\x99ki rozbudowie por\xc3\xb3wnawczych studi\xc3\xb3w prawniczych dokonano w\xc5\x82\xc4\x85czenia prawa zwyczajowego, co naruszy\xc5\x82o granice tej nauki, kt\xc3\xb3re wytyczono zgodnie z ustaleniami Kongresu Paryskiego z 1900 roku. Gdy odrzucono pogl\xc4\x85d, i\xc5\xbc wy\xc5\x82\xc4\x85cznie systemy o por\xc3\xb3wnywalnych i systematycznych strukturach mog\xc4\x85 by\xc4\x87 baz\xc4\x85 do dokonywania analiz, wtedy te\xc5\xbc wykazano op\xc5\x82acalno\xc5\x9b\xc4\x87 i u\xc5\xbcyteczno\xc5\x9b\xc4\x87 por\xc3\xb3wna\xc5\x84 skrajnie r\xc3\xb3\xc5\xbcnych system\xc3\xb3w prawnych. Od tej pory w\xc5\x82a\xc5\x9bciw\xc4\x85 podstaw\xc4\x85 por\xc3\xb3wna\xc5\x84 by\xc5\x82o podobie\xc5\x84stwo funkcji i potrzeba spo\xc5\x82eczna._NEWLINE_Powstanie nowoczesnej formy prawa por\xc3\xb3wnawczego wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 z kilkoma aspektami \xe2\x80\x93 jednym z nich by\xc5\x82o rozszerzenie zakresu europejskiego prawa stanowionego na obszary niepowi\xc4\x85zane z narodowo\xc5\x9bci\xc4\x85. Za kolejne nale\xc5\xbcy uzna\xc4\x87 przyj\xc4\x99cie procedury, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a bada\xc4\x87 system prawny we wszystkich jego aspektach, ale zawsze przy uwzgl\xc4\x99dnieniu okre\xc5\x9blonej funkcji, utworzenie specjalnych instytucji, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc okre\xc5\x9blenie reprezentacji komparatyst\xc3\xb3w zrzeszonych w Mi\xc4\x99dzynarodowym Stowarzyszeniu Nauk Prawnych. Metody Ernsta Rabla zyskiwa\xc5\x82y na popularno\xc5\x9bci i atrakcyjno\xc5\x9bci. Problemy, kt\xc3\xb3re on i jego nast\xc4\x99pcy zidentyfikowali, a nast\xc4\x99pnie je rozwi\xc4\x85zali, stanowi\xc4\x85 obecnie zadanie prawa por\xc3\xb3wnawczego.'