b'\n_START_ARTICLE_\nKarabin Krag-J\xc3\xb8rgensen\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nW latach osiemdziesi\xc4\x85tych XIX stulecia opracowano wiele ciekawych rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 broni palnej. Wprowadzenie prochu bezdymnego do masowego u\xc5\xbcycia spowodowa\xc5\x82o zmniejszenie kalibr\xc3\xb3w broni i w wielu krajach wprowadzono na uzbrojenie karabiny powtarzalne mniejszych kalibr\xc3\xb3w._NEWLINE_Chocia\xc5\xbc armia norweska od ko\xc5\x84ca 1884 u\xc5\xbcywa\xc5\x82a karabinu powtarzalnego Jarmann M1884, wkr\xc3\xb3tce sta\xc5\x82o si\xc4\x99 jasne, \xc5\xbce jest to rozwi\xc4\x85zanie tymczasowe. Ole Krag, kapitan armii norweskiej i dyrektor pa\xc5\x84stwowej fabryki broni V\xc3\xa5penfabrikk w Kongsberg, prowadzi\xc5\x82 od 1866 badania nad broni\xc4\x85 r\xc4\x99czn\xc4\x85. Niezadowolony z rurowego magazynka karabinu Jarmann i swojej poprzedniej konstrukcji, b\xc4\x99d\xc4\x85cego od 1876 w uzbrojeniu marynarki norweskiej karabinu Krag-Petersson, zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 si\xc4\x99 z pro\xc5\x9bb\xc4\x85 o pomoc w opracowaniu nowej broni do mistrza rusznikarstwa Erika J\xc3\xb8rgensena. Razem opracowali nowy magazynek o kszta\xc5\x82cie kapsu\xc5\x82y \xe2\x80\x9eowini\xc4\x99tej\xe2\x80\x9d dooko\xc5\x82a zamka i mieszcz\xc4\x85cej 10 naboj\xc3\xb3w. Magazynek ten u\xc5\xbcywano z przerobionym karabinem Jarmann, chocia\xc5\xbc m\xc3\xb3g\xc5\x82 on by\xc4\x87 zaadaptowany tak\xc5\xbce do innych karabin\xc3\xb3w powtarzalnych._NEWLINE_W 1886 Dania postanowi\xc5\x82a przyj\xc4\x85\xc4\x87 zmodyfikowany karabin na wyposa\xc5\xbcenie wszystkich rodzaj\xc3\xb3w si\xc5\x82 zbrojnych. Jeden z prototyp\xc3\xb3w trafi\xc5\x82 do Danii, gdzie po przetestowaniu zyska\xc5\x82 bardzo przychylne opinie. Wyra\xc5\xbcono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc ch\xc4\x99\xc4\x87 wspierania jego rozwoju, ale za\xc5\xbcyczono sobie zmniejszenia masy karabinu. W tym celu zmniejszono o po\xc5\x82ow\xc4\x99 magazynek, mieszcz\xc4\x85cy teraz tylko 5 naboi zamiast dziesi\xc4\x99ciu. Przez nast\xc4\x99pnych kilka miesi\xc4\x99cy obaj konstruktorzy pracowali nad po\xc5\x82\xc4\x85czeniem wszystkich zalet konkurencyjnych karabin\xc3\xb3w i swoich w\xc5\x82asnych rozwi\xc4\x85za\xc5\x84 w nowej konstrukcji. D\xc5\x82ugi wyci\xc4\x85g zapo\xc5\xbcyczono z karabinu Jarmann, natomiast spos\xc3\xb3b wprowadzania naboju i usuwania \xc5\x82uski zaczerpni\xc4\x99to prawdopodobnie z karabin\xc3\xb3w Mausera. Ju\xc5\xbc po wprowadzeniu karabinu na uzbrojenie armii du\xc5\x84skiej eksperymentowali te\xc5\xbc z zamkiem ryglowanym czterema ryglami, ale poniewa\xc5\xbc amunicja, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 strzela\xc5\x82 karabin nie wymaga\xc5\x82a a\xc5\xbc tak solidnego ryglowania, zaniechano tego rozwi\xc4\x85zania._NEWLINE_Wszystkie wyprodukowane przed II wojn\xc4\x85 \xc5\x9bwiatow\xc4\x85 karabiny posiada\xc5\x82y dodatkow\xc4\x85 funkcj\xc4\x99 odci\xc4\x99cia magazynka, dzi\xc4\x99ki czemu strzelec m\xc3\xb3g\xc5\x82 u\xc5\xbcywa\xc4\x87 karabinu jako jednostrza\xc5\x82owego podczas strzelania na d\xc5\x82ugie dystanse, zachowuj\xc4\x85c wci\xc4\x85\xc5\xbc pe\xc5\x82ny magazynek umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cy skuteczniejsz\xc4\x85 walk\xc4\x99 podczas walki na ma\xc5\x82e odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci. Funkcje odci\xc4\x99cia magazynka realizowa\xc5\x82 zamontowany po lewej stronie broni prze\xc5\x82\xc4\x85cznik. Funkcj\xc4\x99 odci\xc4\x99cia magazynka posiada\xc5\x82y tak\xc5\xbce karabiny, kt\xc3\xb3re zast\xc4\x85pi\xc5\x82y w s\xc5\x82u\xc5\xbcbie Krag-J\xc3\xb8rgensena \xe2\x80\x93 Springfield M1903 i SMLE.\n_START_SECTION_\nDu\xc5\x84skie karabiny Krag-J\xc3\xb8rgensen\n_START_PARAGRAPH_\nPo dok\xc5\x82adnym przetestowaniu broni 3 lipca 1889 Dania przyj\xc4\x99\xc5\x82a na uzbrojenie karabin Krag-J\xc3\xb8rgensen. R\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82 si\xc4\x99 on od wcze\xc5\x9bniejszych wersji, w kt\xc3\xb3re wyposa\xc5\xbcono armie Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych i Norwegii. Pokrywa magazynka otwiera\xc5\x82a si\xc4\x99 w kierunku przodu broni, a nie ku do\xc5\x82owi, a karabin mia\xc5\x82 strzela\xc4\x87 amunicj\xc4\x85 kalibru 8\xc2\xa0x\xc2\xa058\xc2\xa0mm\xc2\xa0R z wystaj\xc4\x85c\xc4\x85 kryz\xc4\x85. Brak mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci szybkiego za\xc5\x82adowania magazynka przy pomocy \xc5\x82\xc3\xb3dki lub \xc5\x82adownika powodowa\xc5\x82, \xc5\xbce w armii du\xc5\x84skiej Krag-J\xc3\xb8rgensen by\xc5\x82 u\xc5\xbcywany jako karabin jednostrza\xc5\x82owy (z nabojami w odci\xc4\x99tym magazynku jako rezerw\xc4\x85). Karabin Krag-J\xc3\xb8rgensen by\xc5\x82 przepisow\xc4\x85 broni\xc4\x85 \xc5\xbco\xc5\x82nierzy du\xc5\x84skich do 9 kwietnia 1940 \xe2\x80\x93 do inwazji niemieckiej na Dani\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nAmeryka\xc5\x84skie karabiny Krag-J\xc3\xb8rgensen\n_START_PARAGRAPH_\nU schy\xc5\x82ku XIX wieku, jak wiele innych armii, tak\xc5\xbce Armia Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych poszukiwa\xc5\x82a nowego karabinu. Do konkursu przedstawiono karabiny takich konstruktor\xc3\xb3w jak James Parris Lee, Ole Krag, Ferdinand Mannlicher, Paul i Wilhelm Mauser, Rudolf Schmidt i 40 innych zar\xc3\xb3wno wojskowych, jak i cywilnych projekt\xc3\xb3w. Pr\xc3\xb3by przeprowadzono na Governors Island w stanie Nowy Jork. Pomimo protest\xc3\xb3w krajowych producent\xc3\xb3w broni (Russell i Livermore pozwali rz\xc4\x85d USA), rz\xc4\x85d Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych wybra\xc5\x82 karabin Krag-J\xc3\xb8rgensen jako nast\xc4\x99pc\xc4\x99 jednostrza\xc5\x82owego Springfielda. W latach 1894-1904 w fabryce Springfield Armory w Massachusetts powsta\xc5\x82o oko\xc5\x82o 500\xc2\xa0000 karabin\xc3\xb3w, popularnie nazywanych Krag. Bro\xc5\x84 ta pozosta\xc5\x82a na wyposa\xc5\xbceniu armii od 1894 do 1903, kiedy to zosta\xc5\x82a zast\xc4\x85piona przez karabiny Springfield\xc2\xa0M1903 zasilane nabojami o podobnej charakterystyce balistycznej .30-03._NEWLINE_Ameryka\xc5\x84skie Kragi zosta\xc5\x82y u\xc5\xbcyte bojowo w wojnach ameryka\xc5\x84sko-hiszpa\xc5\x84skiej i ameryka\xc5\x84sko-filipi\xc5\x84skiej_NEWLINE_Amunicja do ameryka\xc5\x84skich karabin\xc3\xb3w Krag-J\xc3\xb8rgensen nosi\xc5\x82a oznaczenie 30-40 typowe dla amunicji czarnoprochowej \xe2\x80\x9ekaliber-\xc5\x82adunek prochu\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 kaliber .30 (7,62\xc2\xa0mm) i 40\xc2\xa0gran (3\xc2\xa0g) prochu bezdymnego (by\xc5\x82 to pierwszy typ amunicji karabinowej elaborowanej prochem bezdymnym u\xc5\xbcywany przez armi\xc4\x99 ameryka\xc5\x84sk\xc4\x85). Inna nazwa nowej amunicji to .30 Army.\n_START_SECTION_\nProdukcja dla Niemiec podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej\n_START_PARAGRAPH_\nPodczas okupacji Norwegii przez wojska hitlerowskie (od 9 kwietnia 1940 do 8 maja 1945), V\xc3\xa5penfabrikk w Kongsberg by\xc5\x82a zobligowana do produkcji broni dla okupanta. Zam\xc3\xb3wiono du\xc5\xbc\xc4\x85 parti\xc4\x99 karabin\xc3\xb3w Krag-J\xc3\xb8rgensen, pistolet\xc3\xb3w Colt M1914 (licencyjnie produkowanego Colta M1911 i armaty przeciwlotnicze kalibru 40 mm. Ze wzgl\xc4\x99du na dzia\xc5\x82ania sabota\xc5\xbcowe pracownik\xc3\xb3w fabryki, z 13\xc2\xa0450 zam\xc3\xb3wionych karabin\xc3\xb3w dostarczono tylko od 3350 do 3800 egzemplarzy._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku produkowano standardowy model M1894, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej przebudowano karabin, nadaj\xc4\x85c mu wygl\xc4\x85d podobny do niemieckiego Mausera Kar98k. Eksperymentowano te\xc5\xbc z niemieck\xc4\x85 amunicj\xc4\x85 7,92 mm Mauser._NEWLINE_Trudno znale\xc5\xba\xc4\x87 informacje na temat opinii Wehrmachtu o karabinach Krag-J\xc3\xb8rgensen, przypuszczalnie dlatego, \xc5\xbce u\xc5\xbcywano ich w jednostkach na ty\xc5\x82ach, gdy\xc5\xbc w jednostkach frontowych przydatniejsze by\xc5\x82y karabiny o ujednoliconym kalibrze amunicji. Bro\xc5\x84 ta znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 tak\xc5\xbce w uzbrojeniu Hird \xe2\x80\x93 zbrojnego skrzyd\xc5\x82a Nasjonal Samling (NS, Jedno\xc5\x9b\xc4\x87 Narodowa), narodowo-socjalistycznej partii i marionetkowego rz\xc4\x85du Vidkuna Quislinga. Eksperymenty z niemieck\xc4\x85 amunicj\xc4\x85 kalibru 7,92 mm mog\xc4\x85 jednak \xc5\x9bwiadczy\xc4\x87, \xc5\xbce Niemcy zamierzali szerzej wykorzysta\xc4\x87 karabiny Krag-J\xc3\xb8rgensen.\n_START_SECTION_\nProdukcja powojenna\n_START_PARAGRAPH_\nPo wojnie ma\xc5\x82a liczba karabin\xc3\xb3w Krag-J\xc3\xb8rgensen zosta\xc5\x82a z\xc5\x82o\xc5\xbcona z pozosta\xc5\x82ych cz\xc4\x99\xc5\x9bci i sprzedana na rynek cywilny. Ze wzgl\xc4\x99du na brak plan\xc3\xb3w przezbrojenia armii norweskiej w now\xc4\x85 bro\xc5\x84, postanowiono dostosowa\xc4\x87 istniej\xc4\x85ce karabiny Krag-J\xc3\xb8rgensen do strzelania nowocze\xc5\x9bniejsz\xc4\x85 i mocniejsz\xc4\x85 amunicj\xc4\x85 .30-06 i 7,62 mm NATO. Oceniono jednak \xc5\xbce koszt konwersji starych karabin\xc3\xb3w do nowej amunicji by\xc5\x82by por\xc3\xb3wnywalny z kosztem produkcji nowocze\xc5\x9bniejszego karabinu. Ostatnim produkowanym w latach 50. XX wieku modelem karabinu Krag-J\xc3\xb8rgensen by\xc5\x82 karabin na renifery m/1950. Sprzedano 470 egzemplarzy.\n_START_SECTION_\nSpecjalne karabiny i karabinki Krag-J\xc3\xb8rgensen oraz osobliwo\xc5\x9bci\n_START_PARAGRAPH_\nKarabin Krag-J\xc3\xb8rgensen by\xc5\x82 produkowany w Norwegii przez prawie 60 lat. W tym czasie powsta\xc5\x82o wiele odmian specjalnych i prototyp\xc3\xb3w. Niekt\xc3\xb3re z nich powsta\xc5\x82y w poszukiwaniu prostszych sposob\xc3\xb3w produkcji albo na specjalne \xc5\xbcyczenia, ale przewa\xc5\xbcnie w celu zwi\xc4\x99kszenia si\xc5\x82y ognia broni.\n_START_SECTION_\nKarabiny modelowe\n_START_PARAGRAPH_\nKarabiny modelowe produkowano jako wzorce po zaaprobowaniu danego typu do produkcji i jako wz\xc3\xb3r do produkcji. Modelowe karabiny i karabinki by\xc5\x82y specjalnie wytwarzanymi egzemplarzami ukazuj\xc4\x85cymi jak powinien wygl\xc4\x85da\xc4\x87 produkt finalny. By\xc5\x82y numerowane i sk\xc5\x82adowane oddzielnie i wykonywano po kilkana\xc5\x9bcie sztuk takich karabin\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nKarabin harpun\n_START_PARAGRAPH_\nNiewielk\xc4\x85 liczb\xc4\x99 karabin\xc3\xb3w Krag-J\xc3\xb8rgensen przerobiono na harpuny, analogicznie jak to robiono wcze\xc5\x9bniej z karabinami Jarmann M1884. Przerobienie karabin\xc3\xb3w Jarmanna by\xc5\x82o jednak ta\xc5\x84sze, dlatego zrezygnowano z tej wersji. Nie wiadomo ile egzemplarzy broni przerobiono.\n_START_SECTION_\nKarabin Krag-J\xc3\xb8rgensen zmodyfikowany do zasilania ta\xc5\x9bmowego\n_START_PARAGRAPH_\nW fabrycznym muzeum uzbrojenia w Kongsberg prezentowany jest interesuj\xc4\x85cy prototyp karabinu M1894 zmodyfikowanego do zasilania z ta\xc5\x9bmy amunicyjnej. Chocia\xc5\xbc nie zachowa\xc5\x82a si\xc4\x99 \xc5\xbcadna dokumentacja, wiadomo, \xc5\xbce by\xc5\x82o to wczesne stadium projektu karabinu u\xc5\xbcywaj\xc4\x85cego tej samej ta\xc5\x9bmy amunicyjnej co ci\xc4\x99\xc5\xbcki karabin maszynowy Hotchkiss u\xc5\xbcywany w armii norweskiej w tym samym czasie. Ruch zamka powodowa\xc5\x82 przesuwanie ta\xc5\x9bmy i \xc5\x82adowanie nowego naboju do komory. Cho\xc4\x87 rozwi\xc4\x85zanie to by\xc5\x82o niepraktyczne w polu walki, mog\xc5\x82o znale\xc5\xba\xc4\x87 zastosowanie na stanowiskach strzeleckich w fortyfikacjach.\n_START_SECTION_\n\xe2\x80\x9eSzybko\xc5\x82adowacz\xe2\x80\x9d porucznika Tobiensena\n_START_PARAGRAPH_\nW 1923 pracuj\xc4\x85cy w fabryce broni w Kongsberg porucznik Tobiesen zaprojektowa\xc5\x82 szybko\xc5\x82adowacz do karabin\xc3\xb3w powtarzalnych. By\xc5\x82a to kolejna pr\xc3\xb3ba zwi\xc4\x99kszenia si\xc5\x82y ognia karabinu Krag-J\xc3\xb8rgensen, tak samo jak pr\xc3\xb3ba konwersji do zasilania z ta\xc5\x9bmy. Modyfikacja ta polega\xc5\x82a na zmianie pokrywy magazynka w taki spos\xc3\xb3b, aby umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82a do\xc5\x82\xc4\x85czenie magazynka z lekkiego karabinu maszynowego Madsen 1902. Na pokrywie by\xc5\x82 zamontowany prze\xc5\x82\xc4\x85cznik umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cy strzelcowi wybranie 5-strza\xc5\x82owego magazynka wewn\xc4\x99trznego lub 25-strza\xc5\x82owego do\xc5\x82\xc4\x85czonego._NEWLINE_Cho\xc4\x87 rozwi\xc4\x85zanie to by\xc5\x82o do\xc5\x9b\xc4\x87 obiecuj\xc4\x85ce, wyprodukowano i przetestowano tylko 8 prototyp\xc3\xb3w. Podczas test\xc3\xb3w ujawniono dwie wady dyskwalifikuj\xc4\x85ce to rozwi\xc4\x85zanie z u\xc5\xbcycia w warunkach bojowych. Bro\xc5\x84 z magazynkiem by\xc5\x82a niepor\xc4\x99czna, a poza tym jego ci\xc4\x99\xc5\xbcar powodowa\xc5\x82 przechylanie si\xc4\x99 broni na bok._NEWLINE_W 1926 grupa my\xc5\x9bliwych poluj\xc4\x85cych na foki zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82a si\xc4\x99 do fabryki w Kongsberg w sprawie magazynk\xc3\xb3w do polowa\xc5\x84 z ma\xc5\x82ych \xc5\x82odzi, jednak koszty produkcji by\xc5\x82y tak du\xc5\xbce, \xc5\xbce transakcja nie dosz\xc5\x82a do skutku.\n_START_SECTION_\nZmodyfikowany karabin samopowtarzalny Krag-J\xc3\xb8rgensen\n_START_PARAGRAPH_\nPo wprowadzeniu na uzbrojenie armii norweskiej karabinu maszynowego Hotchkiss spr\xc3\xb3bowano przerobi\xc4\x87 karabin Krag-J\xc3\xb8rgensen na samopowtarzalny, w za\xc5\x82o\xc5\xbceniu pozwalaj\xc4\x85cy na uzyskanie wi\xc4\x99kszej si\xc5\x82y ognia wyposa\xc5\xbconej w niego piechoty. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 konstruktor\xc3\xb3w podejmuj\xc4\x85cych to wyzwanie nie posiada\xc5\x82a odpowiedniej wiedzy na temat broni, dlatego tylko dw\xc3\xb3ch konstruktor\xc3\xb3w upora\xc5\x82o si\xc4\x99 z projektem, a jeden prototyp zbudowano.\n_START_SECTION_\nKarabin automatyczny Sunngaarda\n_START_PARAGRAPH_\nW 1915 sier\xc5\xbcant Sunngaard zaproponowa\xc5\x82 przerobienie karabinu Krag-J\xc3\xb8rgensen na samopowtarzalny. Projekt ten okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 jednak ca\xc5\x82kowicie bezwarto\xc5\x9bciowy, poniewa\xc5\xbc osi\xc4\x85gni\xc4\x99cie odpowiednich ci\xc5\x9bnie\xc5\x84 koniecznych do prze\xc5\x82adowania by\xc5\x82o nieosi\xc4\x85galne bez gruntownego przekonstruowania karabinu bazowego. Projekt pozosta\xc5\x82 na papierze, nie zbudowano \xc5\xbcadnego prototypu.\n_START_SECTION_\nUrz\xc4\x85dzenie samo\xc5\x82aduj\xc4\x85ce SNABB 38\n_START_PARAGRAPH_\nW 1938 pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 interesuj\xc4\x85ce szwedzkie rozwi\xc4\x85zanie. SNABB umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82 konwersj\xc4\x99 ka\xc5\xbcdego karabinu powtarzalnego na samopowtarzalny, pozwalaj\xc4\x85c zaoszcz\xc4\x99dzi\xc4\x87 pieni\xc4\x85dze przeznaczone na konstrukcj\xc4\x99 nowej broni samopowtarzalnej od podstaw. Urz\xc4\x85dzenie to wykorzystywa\xc5\x82o energi\xc4\x99 gaz\xc3\xb3w prochowych do prze\xc5\x82adowania, jednak jego konstrukcja okaza\xc5\x82a si\xc4\x99 zbyt skomplikowana. Konieczny by\xc5\x82 osobny chwyt pistoletowy a sam karabin bazowy wymaga\xc5\x82 gruntownych modyfikacji._NEWLINE_Pod koniec 1938 zbudowano prototyp i testowano go przez kilka miesi\xc4\x99cy z umiarkowanym sukcesem, jednak koszty bada\xc5\x84 trzykrotnie przekraczaj\xc4\x85ce za\xc5\x82o\xc5\xbcone spowodowa\xc5\x82y przerwanie dalszych bada\xc5\x84 ze wzgl\xc4\x99du na brak pieni\xc4\x99dzy.'