b'\n_START_ARTICLE_\nKot Morski (herb szlachecki)\n_START_SECTION_\nNajwcze\xc5\x9bniejsze wzmianki i ewolucja wizerunku\n_START_PARAGRAPH_\nW wyniku unii horodelskiej w 1413 przeniesiony na Litw\xc4\x99. Nieznany herbowny przypu\xc5\x9bci\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas do herbu Wojsznara Wilkolewicza. Rok 1413 jest rokiem pierwszego przedstawienia sfragistycznego, jak i pierwszej wzmianki pisemnej (Akta Unii Polski z Litw\xc4\x85, str. 54, nr 49)._NEWLINE_Nie s\xc4\x85 znane \xc5\x9bredniowieczne przedstawienia tego herbu. Najwcze\xc5\x9bniejsze \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a pochodz\xc4\x85 z XVI wieku i ukazuj\xc4\x85 god\xc5\x82o herbu jako ma\xc5\x82pk\xc4\x99 kotawca. Nazywano tak ma\xc5\x82e ma\xc5\x82pki, kt\xc3\xb3re marynarze zabierali na statek, zapewne w celach rozrywkowych. Przepaska, czy raczej obro\xc5\xbca, mia\xc5\x82a oddawa\xc4\x87 fakt, \xc5\xbce chodzi o zwierz\xc4\x99 udomowione. W S\xc5\x82owniku polszczyzny XVI wieku znajdziemy informacj\xc4\x99, \xc5\xbce okre\xc5\x9blenie kotka morska mog\xc5\x82o oznacza\xc4\x87 ma\xc5\x82p\xc4\x99 z rodziny makakowatych (koczkodanowatych)._NEWLINE_Herbarz Arsenalski (ok. 1535-55) podaje ca\xc5\x82e god\xc5\x82o srebrne, za\xc5\x9b pole czerwone. Barwa ta, jako barwa pola, jest niezmienna we wszystkich \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach, od XVI po XX wiek. Figura w Herbarzu Arsenalskim przypomina bardziej ma\xc5\x82pk\xc4\x99 ni\xc5\xbc kota. _NEWLINE_Przekazy z XVI wieku nie zgadzaj\xc4\x85 si\xc4\x99 co do barw god\xc5\x82a. Stemmata Polonica (ok. 1540) ukazuj\xc4\x85 ca\xc5\x82e god\xc5\x82o z\xc5\x82ote. Herbarzyk Ambro\xc5\xbcego z Nysy (1562) podaje zwierz\xc4\x99 czarne, z pasem srebrnym. Wed\xc5\x82ug Klejnot\xc3\xb3w w redakcji Erazma Kamyna (1575) zwierz\xc4\x99 ma by\xc4\x87 krocz\xc4\x85ce, srebrne, z przepask\xc4\x85 z\xc5\x82ot\xc4\x85. _NEWLINE_Bartosz Paprocki w Herbach... (1584) zamieszcza ju\xc5\xbc zwierz\xc4\x99 bardziej podobne do kota, szare, mimo \xc5\xbce w Gnie\xc5\xbadzie cnoty (1578) tynktura zwierz\xc4\x99cia to srebro. Od publikacji Paprockiego zwierz\xc4\x99 w herbie, mimo i\xc5\xbc nadal opisywane jako kot morski, rysowane jest jako zwyk\xc5\x82y kot domowy. Znamiennym jest, \xc5\xbce wraz ze zmian\xc4\x85 wizerunku zmianie uleg\xc5\x82a te\xc5\xbc nazwa herbu \xe2\x80\x93 herbarze pisz\xc4\x85 teraz po prostu Kot. B\xc5\x82\xc4\x85d, kt\xc3\xb3ry pope\xc5\x82ni\xc5\x82 rytownik Paprockiego przy wycinaniu wzor\xc3\xb3w herb\xc3\xb3w na kostkach do druku, a w wyniku kt\xc3\xb3rego wiele herb\xc3\xb3w wydrukowano w lustrzanym odbiciu, dotkn\xc4\x85\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc herbu Kot Morski. Kolejne herbarze b\xc4\x99d\xc4\x85 ten b\xc5\x82\xc4\x85d powiela\xc5\x82y._NEWLINE_Rysunki z kotem zwr\xc3\xb3conym w lewo zamieszczaj\xc4\x85 nast\xc4\x99pcy Paprockiego: Szymon Okolski (Orbis poloni, 1642), Wojciech Wijuk Koja\xc5\x82owicz (Compendium, 1650), Antoni Swach (Herby polskie..., 1705) i Kasper Niesiecki (Herbarz polski, 1728-44). U Niesieckiego i Swacha herb wzbogaci\xc5\x82 si\xc4\x99 o klejnot, tj. trzy pi\xc3\xb3ra strusie. Wizerunek nie zmienia si\xc4\x99 w Heraldyce rosyjskiej Aleksandra \xc5\x81akiera (1855). W takiej te\xc5\xbc postaci herb zamieszcza Juliusz Karol Ostrowski w Ksi\xc4\x99dze herbowej rod\xc3\xb3w polskich z 1897, z tym \xc5\xbce koryguje kierunek god\xc5\x82a na prawid\xc5\x82owy, tj. prawy._NEWLINE_Zbigniew Leszczyc w Herbach szlachty polskiej i Chrz\xc4\x85\xc5\x84ski w swych Tablicach odmian podaj\xc4\x85 kota zwr\xc3\xb3conego w lewo, czarnego. Leszczyc dodatkowo podaje labry \xe2\x80\x93 czerwone, podbite srebrem, co jest b\xc5\x82\xc4\x99dem, poniewa\xc5\xbc w herbie w wersji Leszczyca brak srebra._NEWLINE_Opracowania wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesne, jak Herbarz polski od \xc5\x9bredniowiecza do XX wieku Tadeusza Gajla, przyjmuj\xc4\x85 najstarsz\xc4\x85 \xe2\x80\x93 srebrn\xc4\x85 barw\xc4\x99 god\xc5\x82a i jego prawid\xc5\x82owy, prawy kierunek. God\xc5\x82em tym jest jednak nie ma\xc5\x82pa, ale kot. Tadeusz Gajl zamieszcza tak\xc5\xbce rysunek z kotem zast\xc4\x85pionym ma\xc5\x82pk\xc4\x85, daj\xc4\x85c labry i klejnot jak w wersjach z kotem. Jest to anachronizm, poniewa\xc5\xbc najstarsze przekazy stylizuj\xc4\x85ce god\xc5\x82o na ma\xc5\x82p\xc4\x99 nie m\xc3\xb3wi\xc4\x85 nic o klejnocie i labrach \xe2\x80\x93 strusie pi\xc3\xb3ra pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 dopiero u Niesieckiego. Gajl dokona\xc5\x82 tu przywr\xc3\xb3cenia pierwotnego god\xc5\x82a i po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 je z nowszymi: klejnotem i labrami.\n_START_SECTION_\nEtymologia nazwy\n_START_PARAGRAPH_\nNazwa herbu ma charakter obrazowy, nawi\xc4\x85zuje do pierwotnego god\xc5\x82a, tj. ma\xc5\x82pki kotawca, zwanej kotem morskim.\n_START_SECTION_\nPochodzenie herbu\n_START_PARAGRAPH_\nPochodzenie herbu nie jest jasne. Niesiecki pisze, \xc5\xbce herb ten z W\xc5\x82och albo zk\xc4\x85d in\xc4\x85d do nas przyniesiony, uzasadniaj\xc4\x85c kierunek w\xc5\x82oski faktem, \xc5\xbce kot by\xc5\x82 spotykany na rzymskich chor\xc4\x85gwiach. Bardziej prawdopodobne jest, \xc5\xbce herb trafi\xc5\x82 do nas z Niemiec. Pierwotne god\xc5\x82o herbu, czyli ma\xc5\x82pka, by\xc5\x82o do\xc5\x9b\xc4\x87 popularne na Zachodzie, zw\xc5\x82aszcza w krajach morskich, jak Portugalia, Hiszpania, Anglia i Niderlandy. W przedstawieniach cz\xc4\x99sto jest przepasana obro\xc5\xbc\xc4\x85. Wyst\xc4\x99puje m.in. w herbach rod\xc3\xb3w Fitz-Gerald (jako klejnot i trzymacze) i Ketzel (siedz\xc4\x85ca, w lewo, trzymaj\xc4\x85ca jab\xc5\x82ko, jako god\xc5\x82o i klejnot). W Prusach wed\xc5\x82ug Siebmachera od wielu stuleci znana by\xc5\x82a natomiast rodzina von Meerkatz (Merkatz), kt\xc3\xb3ra w godle mia\xc5\x82a ma\xc5\x82pk\xc4\x99 kotawca trzymaj\xc4\x85c\xc4\x85 jab\xc5\x82ko.\n_START_SECTION_\nHerbowni\n_START_PARAGRAPH_\nLista herbownych w artykule sporz\xc4\x85dzona zosta\xc5\x82a na podstawie wiarygodnych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82, zw\xc5\x82aszcza klasycznych i wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych herbarzy. Nale\xc5\xbcy jednak zwr\xc3\xb3ci\xc4\x87 uwag\xc4\x99 na cz\xc4\x99ste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niew\xc5\x82a\xc5\x9bciwych herb\xc3\xb3w, szczeg\xc3\xb3lnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zosta\xc5\x82o nast\xc4\x99pnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczno\xc5\x9b\xc4\x87 nazwiska nie musi oznacza\xc4\x87 przynale\xc5\xbcno\xc5\x9bci do danego rodu herbowego. Przynale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 tak\xc4\x85 mog\xc4\x85 bezspornie ustali\xc4\x87 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie badania genealogiczne._NEWLINE_Mimo \xc5\xbce autorzy herbarzy po D\xc5\x82ugoszu twierdzili, i\xc5\xbc za ich czas\xc3\xb3w u\xc5\xbcywa\xc5\x82o si\xc4\x99 herbu Cattus marinus, nie da si\xc4\x99 wskaza\xc4\x87 \xc5\x9bredniowiecznego polskiego rodu czy klanu herbowego, kt\xc3\xb3ry pos\xc5\x82ugiwa\xc5\x82by si\xc4\x99 tym god\xc5\x82em. Wynika to m.in. z faktu, \xc5\xbce nie wiadomo, kto z polskich pan\xc3\xb3w adoptowa\xc5\x82 Wojsznara. Wijuk Koja\xc5\x82owicz w Compendium twierdzi, \xc5\xbce potomkowie tego litewskiego bojara \xc5\xbcyli za jego czas\xc3\xb3w w wojew\xc3\xb3dztwie mi\xc5\x84skim i powiecie oszmia\xc5\x84skim. Zalicza\xc5\x82 si\xc4\x99 do nich zapewne duchowny Kazimierz Woysznarowicz, \xc5\xbcyj\xc4\x85cy w XVII wieku._NEWLINE_Kolejne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a dodaj\xc4\x85 jeszcze kilka nazwisk, zar\xc3\xb3wno polskich jak i litewskich: Dolski \xe2\x80\x93 Dulski, Korzun \xe2\x80\x93 Korzon, Kot, Kot\xc5\x82ubaj, Lipski, Swarczy\xc5\x84ski, Swaro\xc5\xbcy\xc5\x84ski, Wilkolewicz \xe2\x80\x93 Wierkolowicz, Wojsznarowicz. Brakuje w\xc5\x9br\xc3\xb3d tych rodzin przedstawicieli jakiego\xc5\x9b \xc5\x9bredniowiecznego rodu czy klanu._NEWLINE_Swarczy\xc5\x84scy, pierwotnie herbu Sas, prawdopodobnie przej\xc4\x99li Kota od Swaro\xc5\xbcy\xc5\x84skich, z racji podobie\xc5\x84stwa nazwisk._NEWLINE_Utworzenie poprawnej listy herbownych komplikuje fakt, \xc5\xbce na piecz\xc4\x99ciach cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w wymienionych rod\xc3\xb3w brakuje rysunku jednoznacznie przedstawiaj\xc4\x85cego kota czy kotawca. W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Semkowicz twierdzi, \xc5\xbce na piecz\xc4\x99ci Wojsznara jest po prostu Lewart. Wymienia te\xc5\xbc piecz\xc4\x99\xc4\x87 Gotarda z Dolska (Dulska), \xc5\x82owczego dobrzy\xc5\x84skiego, z 25 stycznia 1434, z czworono\xc5\xbcnym, wspi\xc4\x99tym zwierz\xc4\x99ciem o d\xc5\x82ugim ogonie. Wprawdzie Tadeusz Gajl przypisuje Dulskim odmian\xc4\x99 Gryzimy z jednym lisem, ale podobie\xc5\x84stwo gode\xc5\x82 ka\xc5\xbce przypuszcza\xc4\x87, \xc5\xbce by\xc4\x87 mo\xc5\xbce pierwotnie u\xc5\xbcywali oni Kota. Podobn\xc4\x85 do u\xc5\xbcywanej przez Gotarda piecz\xc4\x99\xc4\x87 mia\xc5\x82 Janusz z Soko\xc5\x82owa, ale Piekosi\xc5\x84ski i o tej piecz\xc4\x99ci m\xc3\xb3wi, \xc5\xbce prawdopodobnie przedstawia Lewarta._NEWLINE_Herbem Kot Morski z odmian\xc4\x85 piecz\xc4\x99towa\xc5\x82a si\xc4\x99 tatarska rodzina Korzun\xc3\xb3w (Korz\xc3\xb3n\xc3\xb3w). Inna rodzina tatarskiego pochodzenia \xe2\x80\x93 Kot\xc5\x82ubaje \xe2\x80\x93 mieli zarzuci\xc4\x87 sw\xc3\xb3j herb w\xc5\x82asny (Kot\xc5\x82ubaj) i po unii lubelskiej u\xc5\xbcywa\xc4\x87 podstawowej wersji herbu Kot (w 1835 mieli si\xc4\x99 z niego wykaza\xc4\x87 przed deputacj\xc4\x85 wile\xc5\x84sk\xc4\x85). By\xc5\x82a te\xc5\xbc rodzina ormia\xc5\x84ska Kot\xc5\x82ubaj (jej protoplasta Sinan mia\xc5\x82 w 1398 w\xc5\x82asnym kosztem zbudowa\xc4\x87 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bw. Miko\xc5\x82aja w Kamie\xc5\x84cu Podolskim). Wed\xc5\x82ug Ludwika Korwina nie ma jednak pewno\xc5\x9bci, czy, podobnie jak rodzina tatarska, u\xc5\xbcywali oni herbu Kot. _NEWLINE_Warto wspomnie\xc4\x87 o Adamie Kocie, kt\xc3\xb3ry w 1659 roku otrzyma\xc5\x82 szwedzk\xc4\x85 nobilitacj\xc4\x99 od kr\xc3\xb3la Jana Kazimierza, wraz z nazwiskiem Kotowski. Jego herb, zachowany na dw\xc3\xb3ch p\xc5\x82askorze\xc5\xbabach w kaplicy ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a o.o. Dominikan\xc3\xb3w w Warszawie, przedstawia\xc5\x82 wspi\xc4\x99tego kota w koronie (korona wyst\xc4\x99puje tylko na jednej z p\xc5\x82askorze\xc5\xbab). G\xc5\x82owa kota jednak przypomina tu bardziej ma\xc5\x82pi\xc4\x85. Nazwisko Kotowski nie figuruje na li\xc5\x9bcie herbownych u Heymowskiego, ani innych autor\xc3\xb3w przytaczanych wcze\xc5\x9bniej herbarzy, gdy\xc5\xbc formalnie Adam Kot otrzyma\xc5\x82 szlachectwo szwedzkie, nie polskie. Ponadto, korona i brak przepaski w jego herbie sugerowa\xc5\x82aby raczej udostojnion\xc4\x85 odmian\xc4\x99, a nie w\xc5\x82a\xc5\x9bciwy herb Kot Morski._NEWLINE_Lista nazwisk znajduj\xc4\x85ca si\xc4\x99 w artykule (w infoboksie po prawej stronie) pochodzi z Herbarza polskiego Tadeusza Gajla, uzupe\xc5\x82nionego o nazwiska z artyku\xc5\x82u Kot czy ma\xc5\x82pka? Rozwa\xc5\xbcania o herbie Kot Morski Adama Heymowskiego oraz jedn\xc4\x85 oboczno\xc5\x9b\xc4\x87 z Herbarza rodzin tatarskich Dziadulewicza. Jest to dotychczas najpe\xc5\x82niejsza lista herbownych, kt\xc3\xb3rym przypisano herb Kot Morski.'