b'\n_START_ARTICLE_\nRWD-8\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nSamolot RWD-8 powsta\xc5\x82 na konkurs na samolot szkolny, og\xc5\x82oszony przez Lig\xc4\x99 Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (LOPP) pod koniec 1931. Projekt wst\xc4\x99pny opracowa\xc5\x82 pod koniec 1931 roku in\xc5\xbc. Stanis\xc5\x82aw Wigura. Na podstawie tego projektu, w pierwszej po\xc5\x82owie 1932, Stanis\xc5\x82aw Rogalski, Stanis\xc5\x82aw Wigura i Jerzy Drzewiecki w warsztatach Sekcji Lotniczej KMSPW na Ok\xc4\x99ciu w Warszawie opracowali projekt szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owy. Samolot otrzyma\xc5\x82 uk\xc5\x82ad g\xc3\xb3rnop\xc5\x82atu typu parasol z lekkim skosem p\xc5\x82ata w celu u\xc5\x82atwienia wsiadania do przedniej kabiny, a do jego nap\xc4\x99du dobrano silnik rz\xc4\x99dowy ch\xc5\x82odzony powietrzem. Projekt ten pobi\xc5\x82 zdecydowanie wszystkich konkurent\xc3\xb3w i jesieni\xc4\x85 1932 roku LOPP zam\xc3\xb3wi\xc5\x82a dwa prototypy w Do\xc5\x9bwiadczalnych Warsztatach Lotniczych._NEWLINE_Pierwszy prototyp RWD-8 zbudowany zosta\xc5\x82 na pocz\xc4\x85tku 1933 roku i otrzyma\xc5\x82 numer 63 oraz znaki rejestracyjne SP-AKN, a do jego nap\xc4\x99du u\xc5\xbcyto silnika rz\xc4\x99dowego Cirrus Hermes II o mocy 110 KM (81\xc2\xa0kW) i o cylindrach stoj\xc4\x85cych. Oblata\xc5\x82 go pilot do\xc5\x9bwiadczalny DWL Kazimierz Chorzewski. Drugi prototyp z silnikiem rz\xc4\x99dowym de Havilland Gipsy III o cylindrach wisz\xc4\x85cych i mocy 120 KM (88\xc2\xa0kW) otrzyma\xc5\x82 numer 61 i znaki rejestracyjne SP-AKL. Oba prototypy mia\xc5\x82y lotki z zawiasami na g\xc3\xb3rnej powierzchni p\xc5\x82at\xc3\xb3w, dochodz\xc4\x85ce do jego ko\xc5\x84c\xc3\xb3w oraz ster kierunku o do\xc5\x9b\xc4\x87 du\xc5\xbcej wysoko\xc5\x9bci. Podczas pr\xc3\xb3b w locie okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 jednak, \xc5\xbce skuteczno\xc5\x9b\xc4\x87 lotek jest za ma\xc5\x82a, a si\xc5\x82y, jakie trzeba przy\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87 na dr\xc4\x85\xc5\xbcek sterowy, zbyt du\xc5\xbce. By\xc5\x82o to spowodowane u\xc5\xbcyciem samostatecznego profilu p\xc5\x82ata. Aby z\xc5\x82agodzi\xc4\x87 to zjawisko, w prototypie ze znakami SP-AKL obci\xc4\x99to zewn\xc4\x99trzne cz\xc4\x99\xc5\x9bci skrzyde\xc5\x82 wraz z lotkami i dorobiono nowe, o mniejszym skosie kraw\xc4\x99dzi sp\xc5\x82ywu i o profilu jak w samolocie RWD-5. Zabieg ten poprawi\xc5\x82 w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci samolotu, stery sta\xc5\x82y si\xc4\x99 skuteczne i czu\xc5\x82e, uzyskano te\xc5\xbc dobr\xc4\x85 stateczno\xc5\x9b\xc4\x87 w pe\xc5\x82nym zakresie pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci lotu. Samolot RWD-8 po homologacji w Instytucie Bada\xc5\x84 Technicznych Lotnictwa w Warszawie zosta\xc5\x82 dopuszczony do szkolenia pilota\xc5\xbcu podstawowego, treningu, holowania szybowc\xc3\xb3w, skok\xc3\xb3w spadochronowych, lot\xc3\xb3w nocnych i l\xc4\x85dowania w przygodnym terenie._NEWLINE_W 1934 roku samolot RWD-8 po wyposa\xc5\xbceniu w silnik rz\xc4\x99dowy Walter Junior o cylindrach wisz\xc4\x85cych i nowe lotki typu Friese, stan\xc4\x85\xc5\x82 do konkursu na wojskowy samolot szkolny, pokonuj\xc4\x85c dwup\xc5\x82aty PZL-5bis i Bartel BM-4h. Uznano go za samolot bardzo stateczny, sterowny oraz prawid\xc5\x82owy w pilota\xc5\xbcu i wybrano jako podstawowy wojskowy samolot szkolny oraz do lotniczego przysposobienia wojskowego._NEWLINE_Produkcj\xc4\x99 seryjna samolotu RWD-8 rozpocz\xc4\x99to w 1933 roku w warsztatach DWL na zam\xc3\xb3wienie LOPP i jeszcze w tym roku wyprodukowano 5 egzemplarzy. W zwi\xc4\x85zku z tym, \xc5\xbce pod koniec 1933 roku ukaza\xc5\x82y si\xc4\x99 informacje o lotkach typu Friese, wykonano nowy p\xc5\x82at dla samolotu o sta\xc5\x82ej ci\xc4\x99ciwie i zastosowano w nim nowy rodzaj lotek typu Friese. Taki samolot oblatano w lutym 1934 roku. Samolot ten wykazywa\xc5\x82 bardzo dobre w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci lotne i sta\xc5\x82 si\xc4\x99 wzorcem dla dalszej produkcji seryjnej. Tak\xc5\xbce wcze\xc5\x9bniej zbudowane egzemplarze wyposa\xc5\xbcono w nowe p\xc5\x82aty._NEWLINE_Po wygraniu konkursu na wojskowy samolot szkolny, zaistnia\xc5\x82a konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 wyprodukowania wi\xc4\x99kszej liczby samolot\xc3\xb3w, szczeg\xc3\xb3lnie \xc5\xbce opr\xc3\xb3cz wojska samoloty tego typu mia\xc5\x82y znale\xc5\xba\xc4\x87 si\xc4\x99 na wyposa\xc5\xbceniu aeroklub\xc3\xb3w. Poniewa\xc5\xbc warsztaty DWL mia\xc5\x82y ograniczon\xc4\x85 zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 produkcyjn\xc4\x85, wojsko zdecydowa\xc5\x82o podj\xc4\x85\xc4\x87 produkcj\xc4\x99 samolotu w upa\xc5\x84stwowionej Podlaskiej Wytw\xc3\xb3rni Samolot\xc3\xb3w, a jako wzorzec przekazano im prototyp ze znakami SP-AKL. Zak\xc5\x82ady DWL przekaza\xc5\x82y wojsku licencj\xc4\x99 samolotu za darmo, jedynie za zwrotem koszt\xc3\xb3w opracowania samolotu. Odt\xc4\x85d PWS produkowa\xc5\x82a samoloty dla wojska i w niewielkiej liczbie dla aeroklub\xc3\xb3w, a DWL produkowa\xc5\x82y samoloty dla aeroklub\xc3\xb3w._NEWLINE_We wrze\xc5\x9bniu 1934 oblatano pierwszy seryjny samolot wyprodukowany w PWS. Samoloty produkowane w PWS dla wojska, r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc5\x82y si\xc4\x99 nieco od modelu produkowanego przez DWL, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie wyjmowan\xc4\x85 przegrod\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy kabinami, o innym kszta\xc5\x82cie i nieoprofilowanymi amortyzatorami podwozia, by\xc5\x82y one ponadto nieco ci\xc4\x99\xc5\xbcsze._NEWLINE_Samoloty produkcji PWS oznaczane by\xc5\x82y RWD-8 PWS lub RWD-8 pws, w odr\xc3\xb3\xc5\xbcnieniu od RWD-8 DWL (RWD-8 dwl)._NEWLINE_Samoloty RWD-8 PWS mia\xc5\x82y pocz\xc4\x85tkowo zbyt ciasne pasowanie element\xc3\xb3w uk\xc5\x82adu sterowniczego, co powodowa\xc5\x82o nietypowe w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci lotne objawiaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 brakiem si\xc5\x82 na sterach. Zjawisko to wyja\xc5\x9bni\xc5\x82 pilot do\xc5\x9bwiadczalny DWL-RWD Kazimierz Chorzewski. Po usuni\xc4\x99ciu defektu samoloty mia\xc5\x82y dobre w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci lotne, cho\xc4\x87 piloci bardziej cenili maszyny produkcji DWL-RWD._NEWLINE_Od 1934 w obu wytw\xc3\xb3rniach zastosowano skrzyd\xc5\x82o z ulepszonymi lotkami typu Friese, co poprawi\xc5\x82o sterowno\xc5\x9b\xc4\x87 poprzeczn\xc4\x85 samolotu i zmniejszy\xc5\x82o si\xc5\x82y na lotkach._NEWLINE_Od 1936 wyprodukowano 50 sztuk w wersji RWD-8a PWS, z dodatkowym zbiornikiem na 95 l paliwa w baldachimie p\xc5\x82ata, o zwi\xc4\x99kszonym zasi\xc4\x99gu. 50 sztuk zbudowano w wersji dostosowanej do lot\xc3\xb3w nocnych, z reflektorem do l\xc4\x85dowania i o\xc5\x9bwietleniem. W 1938 powsta\xc5\x82a odmiana do treningu skok\xc3\xb3w spadochronowych, wyposa\xc5\xbcona w poziom\xc4\x85 desk\xc4\x99 na prawej burcie, u\xc5\x82atwiaj\xc4\x85c\xc4\x85 skok. W niewielkiej serii produkowano te\xc5\xbc w PWS wersj\xc4\x99 z tyln\xc4\x85 kabin\xc4\x85 zakrywan\xc4\x85 \xc5\xbcaluzj\xc4\x85, do nauki pilota\xc5\xbcu bez widoczno\xc5\x9bci. Na samolotach mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o montowa\xc4\x87 rurowy stela\xc5\xbc z zaczepem do holowania szybowc\xc3\xb3w. Jeden samolot produkcji DWL o znakach SP-AMD, wyposa\xc5\xbcono w polski silnik gwiazdowy Skoda G-594 Czarny Piotru\xc5\x9b, konstrukcji in\xc5\xbc. Stanis\xc5\x82awa Nowku\xc5\x84skiego. Na bazie koncepcji samolotu RWD-8 zaprojektowano samolot szkolno-akrobacyjny RWD-17._NEWLINE_\xc5\x81\xc4\x85cznie wyprodukowano 600 samolot\xc3\xb3w RWD-8 (100 w DWL i 500 w PWS). Produkcja ich zosta\xc5\x82a zako\xc5\x84czona na pocz\xc4\x85tku 1939. RWD-8 by\xc5\x82 najliczniejszym samolotem budowanym dla polskiego lotnictwa przed wojn\xc4\x85 i jednocze\xc5\x9bnie najliczniej produkowanym samolotem polskiej konstrukcji a\xc5\xbc do lat 70., kiedy to wynik ten zosta\xc5\x82 pobity przez PZL-104 Wilga. O jego sukcesie zadecydowa\xc5\x82y: bardzo dobra stateczno\xc5\x9b\xc4\x87 pod\xc5\x82u\xc5\xbcna i kierunkowa, wystarczaj\xc4\x85ca stateczno\xc5\x9b\xc4\x87 boczna, niezawodny silnik o dobrze dobranej mocy, mocne podwozie o do\xc5\x9b\xc4\x87 du\xc5\xbcym skoku \xe2\x80\x93 wszystko to \xe2\x80\x93 przy dobrej sterowno\xc5\x9bci i wywa\xc5\xbconych si\xc5\x82ach na sterach \xe2\x80\x93 sprawia\xc5\x82o, \xc5\xbce maszyna by\xc5\x82a \xc5\x82atwa w pilota\xc5\xbcu, lubiana przez pilot\xc3\xb3w i \xc5\x9bwietnie si\xc4\x99 sprawdza\xc5\x82a jako samolot szkolny._NEWLINE_Licencj\xc4\x99 na produkcj\xc4\x99 RWD-8 zakupi\xc5\x82a Estonia, gdzie wyprodukowano jeden samolot (o znakach ES-RWD). R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jugos\xc5\x82owia\xc5\x84ska firma Rogo\xc5\xbcarski wyprodukowa\xc5\x82a na licencji ma\xc5\x82\xc4\x85 seri\xc4\x99 samolot\xc3\xb3w nap\xc4\x99dzanych silnikiem gwiazdowym Walter NZ-120. Czechos\xc5\x82owacja tak\xc5\xbce zakupi\xc5\x82a licencj\xc4\x99, lecz nie podj\xc4\x99\xc5\x82a produkcji RWD-8._NEWLINE_Po kampanii wrze\xc5\x9bniowej 101 samolot\xc3\xb3w tego typu wywieziono za granice: 57 do Rumunii, 40 do _NEWLINE_\xc5\x81otwy, po dwa na W\xc4\x99gry i do Finlandii.\n_START_SECTION_\nU\xc5\xbcycie\n_START_PARAGRAPH_\nSamoloty RWD-8 by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane w polskim lotnictwie wojskowym od jesieni 1934, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 podstawowym typem samolotu szkolenia wst\xc4\x99pnego. U\xc5\xbcywane by\xc5\x82y w szko\xc5\x82ach lotniczych w D\xc4\x99blinie, Bydgoszczy i Kro\xc5\x9bnie oraz na obozach przysposobienia wojskowego. W listopadzie 1938 w lotnictwie wojskowym by\xc5\x82o 349 RWD-8, z czego 200 do szkolenia, 45 przewidziane na wyposa\xc5\xbcenie mobilizowanych pluton\xc3\xb3w \xc5\x82\xc4\x85cznikowych i 104 w rezerwie._NEWLINE_RWD-8 u\xc5\xbcywane by\xc5\x82y ponadto w lotnictwie cywilnym \xe2\x80\x93 aeroklubach. Kilkadziesi\xc4\x85t samolot\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o zakupione dla lotnictwa cywilnego ze zbi\xc3\xb3rek spo\xc5\x82ecznych przez Fundusz im. \xc5\xbbwirki i Wigury, wiele by\xc5\x82o fundowanych przez instytucje. Samoloty te by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane tak\xc5\xbce w polskim sporcie lotniczym, pocz\xc4\x85wszy ju\xc5\xbc od pierwszych prototyp\xc3\xb3w w 1933. W 1934 samolot RWD-8 zaj\xc4\x85\xc5\x82 pierwsze miejsce w VI Locie Po\xc5\x82udniowo-Zachodniej Polski. Samoloty te prezentowane by\xc5\x82y tak\xc5\xbce za granic\xc4\x85, w tym holuj\xc4\x85c szybowce._NEWLINE_Niewielka liczba samolot\xc3\xb3w RWD-8 zosta\xc5\x82a wyeksportowana. Trzy samoloty RWD-8 DWL sprzedano do Palestyny (dwa nosi\xc5\x82y znaki VQ-PAG i VQ-PAK), a jeden do Hiszpanii. Po jednym samolocie RWD-8 PWS sprzedano do Maroka i Brazylii._NEWLINE_W sierpniu 1939 utworzono trzyna\xc5\x9bcie pluton\xc3\xb3w \xc5\x82\xc4\x85cznikowych wyposa\xc5\xbconych w trzy samoloty RWD-8 ka\xc5\xbcdy, w sk\xc5\x82ad kt\xc3\xb3rych wesz\xc5\x82o czterdzie\xc5\x9bci samolot\xc3\xb3w RWD-8. Plutony te dzia\xc5\x82a\xc5\x82y w sk\xc5\x82adzie poszczeg\xc3\xb3lnych jednostek lotniczych: 1, 2, 4 i 12 w sk\xc5\x82adzie Brygady Bombowej, 13 w sk\xc5\x82adzie Brygady Po\xc5\x9bcigowej, pozosta\xc5\x82e w lotnictwie armijnym: 3 \xe2\x80\x93 Armia \xe2\x80\x9eKrak\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, 5 \xe2\x80\x93 Armia \xe2\x80\x9eKarpaty\xe2\x80\x9d, 6 \xe2\x80\x93 Armia \xe2\x80\x9ePozna\xc5\x84\xe2\x80\x9d, 7 i 8 \xe2\x80\x93 Armia \xe2\x80\x9ePomorze\xe2\x80\x9d, 9 \xe2\x80\x93 Samodzielna Grupa Operacyjna \xe2\x80\x9eNarew\xe2\x80\x9d, 10 \xe2\x80\x93 Armia \xe2\x80\x9e\xc5\x81\xc3\xb3d\xc5\xba\xe2\x80\x9d, 11 \xe2\x80\x93 Armia \xe2\x80\x9eModlin\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Zosta\xc5\x82y one u\xc5\xbcyte w kampanii wrze\xc5\x9bniowej. Co najmniej kilkana\xc5\x9bcie dalszych samolot\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o zmobilizowanych w trakcie kampanii, u\xc5\xbcywano ich tak\xc5\xbce w improwizowanych jednostkach. Zalet\xc4\x85 RWD-8 jako samolotu \xc5\x82\xc4\x85cznikowego by\xc5\x82a mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 startu i l\xc4\x85dowania w przygodnym terenie, polscy piloci latali w celu unikni\xc4\x99cia atak\xc3\xb3w na ma\xc5\x82ej wysoko\xc5\x9bci, niemniej jednak ich s\xc5\x82u\xc5\xbcba nale\xc5\xbca\xc5\x82a do bardzo niebezpiecznych. Lotnicy z improwizowanego plutonu, sformowanego w Eskadrze \xc4\x86wiczebnej Obserwator\xc3\xb3w w D\xc4\x99blinie, wzi\xc4\x99li udzia\xc5\x82 w boju o Kamionk\xc4\x99 Strumi\xc5\x82ow\xc4\x85, lataj\xc4\x85c na rozpoznanie, a nawet obrzucaj\xc4\x85c \xc5\xbco\xc5\x82nierzy niemieckich granatami. Podobnie dzia\xc5\x82a\xc5\x82y samoloty RWD-8 z plutonu lotniczego SGO Polesie, uczestnicz\xc4\x85ce w bitwie pod Kockiem, b\xc4\x99d\xc4\x85ce ostatnimi polskimi samolotami na niebie podczas kampanii wrze\xc5\x9bniowej._NEWLINE_Du\xc5\xbca liczba samolot\xc3\xb3w RWD-8 zosta\xc5\x82a zniszczona przez Niemc\xc3\xb3w podczas bombardowa\xc5\x84 lotnisk lub spalona przez wycofuj\xc4\x85cych si\xc4\x99 Polak\xc3\xb3w. 57 samolot\xc3\xb3w ewakuowano do Rumunii, ok. 40 na \xc5\x81otw\xc4\x99 i 2 na W\xc4\x99gry. Zaledwie kilkana\xc5\x9bcie sprawnych samolot\xc3\xb3w zosta\xc5\x82o zdobytych przez Niemc\xc3\xb3w. Kilkana\xc5\x9bcie wpad\xc5\x82o te\xc5\xbc w r\xc4\x99ce radzieckie, w Polsce i p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na \xc5\x81otwie. Samoloty RWD-8 by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane nast\xc4\x99pnie w Rumunii i na W\xc4\x99grzech._NEWLINE_\xc5\xbbaden z samolot\xc3\xb3w nie przetrwa\xc5\x82 wojny w Polsce, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc \xc5\xbcaden nie by\xc5\x82 u\xc5\xbcywany w Polsce po wojnie. \xc5\xbbaden nie zachowa\xc5\x82 si\xc4\x99 te\xc5\xbc do czas\xc3\xb3w obecnych.\n_START_SECTION_\nOpis konstrukcji\n_START_PARAGRAPH_\nRWD-8 by\xc5\x82 dwumiejscowym samolot szkolny, o konstrukcji mieszanej ze skrzyd\xc5\x82em typu parasol. Kad\xc5\x82ub mia\xc5\x82 konstrukcj\xc4\x99 kratownicow\xc4\x85, spawan\xc4\x85 z rur stalowych, kryty p\xc5\x82\xc3\xb3tnem; p\xc5\x82at kryty p\xc5\x82\xc3\xb3tnem i sklejk\xc4\x85. P\xc5\x82at samolotu by\xc5\x82 sko\xc5\x9bny, podparty zastrza\xc5\x82ami w kszta\xc5\x82cie V, sk\xc5\x82adany do ty\xc5\x82u. Samolot mia\xc5\x82 usterzenie klasyczne_NEWLINE_Pilot i ucze\xc5\x84 siedzieli w osobnych, odkrytych kabinach, wyposa\xc5\xbconych w przeszklone wiatrochrony z przodu. Kabiny w uk\xc5\x82adzie tandem, zaopatrzone by\xc5\x82y w podw\xc3\xb3jne przyrz\xc4\x85dy do sterowania, pierwsza kabina nale\xc5\xbca\xc5\x82a do ucznia, a tylna do instruktora. G\xc3\xb3rna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 poszycia mi\xc4\x99dzy kabinami mog\xc5\x82a by\xc4\x87 w samolotach RWD-8 PWS wyjmowana, tworz\xc4\x85c jedn\xc4\x85 kabin\xc4\x99. Zbiornik paliwa znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w przodzie kad\xc5\x82uba, jego pojemno\xc5\x9b\xc4\x87 wynosi\xc5\x82a 75 l (RWD-8 PWS) lub 85 l (RWD-8 DWL). Podwozie samolotu by\xc5\x82o klasyczne, sta\xc5\x82e, ko\xc5\x82a by\xc5\x82y wyposa\xc5\xbcone w amortyzatory, z ty\xc5\x82u znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 p\xc5\x82oza ogonowa._NEWLINE_Nap\xc4\x99d samolotu stanowi\xc5\x82 silnik rz\xc4\x99dowy, 4-cylindrowy PZIn\xc5\xbc. Junior (licencyjny Walter Junior), ch\xc5\x82odzony powietrzem, o mocy nominalnej 110 KM i startowej 120 KM. Na nielicznych samolotach stosowano podobne silniki Walter Major lub DH Gipsy Major o mocy nominalnej 120 KM. Silnik znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w nosie kad\xc5\x82uba, by\xc5\x82 os\xc5\x82oni\xc4\x99ty blach\xc4\x85 aluminiow\xc4\x85. Silnik nap\xc4\x99dza\xc5\x82 drewniane, dwu\xc5\x82opatowe \xc5\x9bmig\xc5\x82o o sta\xc5\x82ym skoku.'