b'\n_START_ARTICLE_\nGa\xc5\x82eczka \xc5\xbceberkowana\n_START_SECTION_\nSystematyka\n_START_PARAGRAPH_\nNale\xc5\xbcy do rodziny kulk\xc3\xb3wkowatych (Sphaeridae), gatunek jest jednym z trzech przedstawicieli rodzaju Sphaerium wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cych w Polsce. W Polsce znana pod nazw\xc4\x85 zwyczajow\xc4\x85: ga\xc5\x82eczka \xc5\xbceberkowana. Opisany przez N.A.J. Normanda na podstawie okaz\xc3\xb3w zebranych w Skaldzie ko\xc5\x82o Valenciennes.\n_START_SECTION_\nEtymologia nazwy\n_START_PARAGRAPH_\nEpitet gatunkowy (\xc5\x82ac. solidus, -a, -um \xe2\x80\x93 masywny, twardy) odnosi si\xc4\x99 do grubej, mocnej muszli charakteryzuj\xc4\x85cej osobniki tego gatunku.\n_START_SECTION_\nWyst\xc4\x99powanie\n_START_PARAGRAPH_\nWyst\xc4\x99puje w du\xc5\xbcych rzekach Europy: od Renu po Ural (nie wyst\xc4\x99puje w dorzeczu Dunaju i Skandynawii). Lokalnie wyst\xc4\x99puje w Belgii, Holandii, Francji i Niemczech. W Polsce na prze\xc5\x82omie XIX i XX wieku ga\xc5\x82eczka \xc5\xbceberkowana by\xc5\x82a stosunkowo licznym gatunkiem wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cym w wi\xc4\x99kszych rzekach, zw\xc5\x82aszcza w \xc5\x9brodkowym i dolnym biegu Wis\xc5\x82y i Odry. Obecnie gatunek ten zalicza si\xc4\x99 do gatunk\xc3\xb3w zwierz\xc4\x85t silnie zagro\xc5\xbconych wygini\xc4\x99ciem na obszarze Polski. Stosunkowo du\xc5\xbce i bogate populacje zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w Zalewie Szczeci\xc5\x84skim i Zegrzy\xc5\x84skim oraz w du\xc5\xbcych rzekach wschodniej Polski \xe2\x80\x93 Biebrzy i Narwi, natomiast w okolicach stanowisk w \xc5\x9brodkowej Odrze, Warcie, Brdzie, dolnej Wi\xc5\x9ble i w Zalewie Wi\xc5\x9blanym gatunek ten najprawdopodobniej wymar\xc5\x82.\n_START_SECTION_\nCechy morfologiczne\n_START_PARAGRAPH_\nMuszla kulista, grubo\xc5\x9bcienna, mocno wypuk\xc5\x82a, w zarysie tr\xc3\xb3jk\xc4\x85tna. Szczyty muszli po\xc5\x82o\xc5\xbcone centralnie na g\xc3\xb3rnym brzegu, mocno wystaj\xc4\x85ce. Powierzchnia muszli mocno \xc5\xbceberkowana. Barwa muszli jednorodna, \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82torogowa, lekko po\xc5\x82yskuj\xc4\x85ca. Zamek z mocn\xc4\x85 p\xc5\x82yt\xc4\x85, cie\xc5\x84sz\xc4\x85 w cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xc5\x9brodkowej, z\xc4\x99by g\xc5\x82\xc3\xb3wne bardzo drobne; z\xc4\x99by boczne mocne, wyra\xc5\xbanie zaznaczone drobne, r\xc3\xb3wnej wielko\xc5\x9bci. Rowek ligamentum kr\xc3\xb3tki i niezbyt szeroki._NEWLINE_Wymiary muszli: d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 6\xe2\x80\x9312,5 mm, wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 5\xe2\x80\x9310,5 mm, szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 4\xe2\x80\x938,5 mm._NEWLINE_Cia\xc5\x82o bia\xc5\x82e, syfony kr\xc3\xb3tkie.\n_START_SECTION_\nGenetyka\n_START_PARAGRAPH_\nDiploidalna liczba chromosom\xc3\xb3w: 2n=30. 1., 2., 3., 5., 14. i 15. pary chromosom\xc3\xb3w s\xc4\x85 metacentryczne, pary 4. i 7. reprezentuj\xc4\x85 typ przej\xc5\x9bciowy mi\xc4\x99dzy submeta- i metacentrycznym, pozosta\xc5\x82e s\xc4\x85 meta-submetacentryczne. Wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 dodatkowo ma\xc5\x82e, dwuramienne chromosomy B, ich cz\xc4\x99sto\xc5\x9b\xc4\x87 wyst\xc4\x99powania jest r\xc3\xb3\xc5\xbcna w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych populacjach: od 11,8% do 42,3% osobnik\xc3\xb3w posiada te chromosomy.\n_START_SECTION_\nZajmowane siedliska\n_START_PARAGRAPH_\nGatunek reofilny, wyst\xc4\x99puje g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w du\xc5\xbcych rzekach nizinnych, wyj\xc4\x85tkowo w jeziorach, zbiornikach zaporowych i kana\xc5\x82ach._NEWLINE_Zasiedla partie rzek z wartkim nurtem, preferuje przebywanie w osadach piaszczystych lub \xc5\xbcwirowych. Zag\xc4\x99szczenia populacji s\xc4\x85 niewielkie, w por\xc3\xb3wnaniu do innych kulk\xc3\xb3wek: w uj\xc5\x9bciu Odry ok. 2 os./m\xc2\xb2. Wyst\xc4\x99puje na niewielkich g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bciach, cho\xc4\x87 w zbiornikach zaporowych by\xc5\x82 spotykany do g\xc5\x82\xc4\x99boko\xc5\x9bci 50 m. Gatunek s\xc5\x82odkowodny, znosi zasolenie wody do 2,2%. Wymaga wody dobrze natlenionej, jest wra\xc5\xbcliwy na zanieczyszczenie i eutrofizacj\xc4\x99 wody; zaliczany do gatunk\xc3\xb3w \xce\xb2-mezosaprobowych.\n_START_SECTION_\nOd\xc5\xbcywianie\n_START_PARAGRAPH_\nFiltrator, wykorzystuj\xc4\x85cy skrzela do wy\xc5\x82apywania cz\xc4\x85stek pokarmu z wody.\n_START_SECTION_\nRozmna\xc5\xbcanie\n_START_PARAGRAPH_\nGatunek hermafrodytyczny. Jego cykl rozwojowy przebiega podobnie jak u innych przedstawicieli ma\xc5\x82\xc5\xbc z rodzaju Sphaerium. Kiedy d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 muszli osobnika osi\xc4\x85ga 8-9 mm, mo\xc5\xbce on wyda\xc4\x87 kolejn\xc4\x85 generacj\xc4\x99. D\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcycia pojedynczego osobnika wynosi oko\xc5\x82o 1 roku. Liczba potomstwa urodzona przez pojedynczego osobnika to \xc5\x9brednio 22-24 osobniki potomne. W warunkach klimatu umiarkowanego w \xc5\x9arodkowej Europie obserwowane s\xc4\x85 dwa pokolenia: wiosenne i jesienne. Uwalnianie potomstwa przez pokolenie jesienne nast\xc4\x99puje dopiero na wiosn\xc4\x99 nast\xc4\x99pnego roku. Uwalnianie m\xc5\x82odych jest rozci\xc4\x85gni\xc4\x99te w czasie, dlatego pokolenia mog\xc4\x85 na siebie zachodzi\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nInterakcje mi\xc4\x99dzygatunkowe\n_START_PARAGRAPH_\nOsobniki ga\xc5\x82eczki \xc5\xbceberkowanej mog\xc4\x85 by\xc4\x87 \xc5\xbcywicielem po\xc5\x9brednim przywr z gatunku Gorgodera cygnoides.\n_START_SECTION_\nZagro\xc5\xbcenia i ochrona\n_START_PARAGRAPH_\nStwierdzono zanikanie gatunku na wielu stanowiskach. Przyczyn tego zjawiska upatruje si\xc4\x99 w zanieczyszczeniu i eutrofizacji w\xc3\xb3d, na kt\xc3\xb3re gatunek ten jest wra\xc5\xbcliwy. Zagro\xc5\xbceniem dla istnienia stanowisk tego gatunku jest te\xc5\xbc eksploatacja kruszywa z rzek oraz prace hydrotechniczne prowadzone w korytach rzek. Ga\xc5\x82eczka \xc5\xbceberkowana na Czerwonej Li\xc5\x9bcie IUCN mia\xc5\x82a w 2015 roku status gatunku bliskiego zagro\xc5\xbcenia (NT). Na terenie Polski gatunek ten jest obj\xc4\x99ty \xc5\x9bcis\xc5\x82\xc4\x85 ochron\xc4\x85 gatunkow\xc4\x85. W Polskiej czerwonej ksi\xc4\x99dze zwierz\xc4\x85t zosta\xc5\x82 zaliczony do kategorii EN (gatunki wysokiego ryzyka, zagro\xc5\xbcone).'