b'\n_START_ARTICLE_\nDzie\xc5\x82o osierocone\n_START_PARAGRAPH_\nDzie\xc5\x82o osierocone \xe2\x80\x93 utw\xc3\xb3r, do kt\xc3\xb3rego prawdopodobnie nie wygas\xc5\x82y autorskie prawa maj\xc4\x85tkowe i jednocze\xc5\x9bnie nie ma mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci dotarcia do w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli tych praw. Tego rodzaju utwor\xc3\xb3w nie mo\xc5\xbcna upubliczni\xc4\x87, a dost\xc4\x99p do nich jest mo\xc5\xbcliwy jedynie w czytelniach bibliotek, archiwach i  prywatnych zbiorach. Nie mo\xc5\xbcna takich dzie\xc5\x82 udost\xc4\x99pni\xc4\x87 w og\xc3\xb3lnie dost\xc4\x99pnych w internecie bibliotekach elektronicznych, nie mo\xc5\xbcna opublikowa\xc4\x87 ich wznowie\xc5\x84, a tak\xc5\xbce w\xc5\x82\xc4\x85cza\xc4\x87 do antologii czy wykorzystywa\xc4\x87 ich fragment\xc3\xb3w w innych dzie\xc5\x82ach. Problem dzie\xc5\x82 osieroconych ogranicza te\xc5\xbc silnie zakres domeny publicznej, gdy\xc5\xbc z braku zarejestrowanych danych o w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielach praw maj\xc4\x85tkowych znaczna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 utwor\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3re powinny si\xc4\x99 w niej znale\xc5\xba\xc4\x87 pozostaje niepewna prawnie._NEWLINE_Problem dzie\xc5\x82 osieroconych powsta\xc5\x82 w efekcie sta\xc5\x82ego wyd\xc5\x82u\xc5\xbcania czasu ochrony maj\xc4\x85tkowych praw autorskich przy jednoczesnym braku istnienia nowego i zarzucenia ju\xc5\xbc istniej\xc4\x85cych system\xc3\xb3w rejestracji w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli tych praw. _NEWLINE_Nie jest znany dok\xc5\x82adny odsetek dzie\xc5\x82, kt\xc3\xb3re zaliczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do tej kategorii, wiadomo jedynie, \xc5\xbce jest to odsetek znaczny. Np. Biblioteka Kongresu Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych oszacowa\xc5\x82a, \xc5\xbce ok. 85% nagra\xc5\x84 muzycznych, powsta\xc5\x82ych do 1968 r. przechowywanych w tej bibliotece nie mo\xc5\xbce zosta\xc4\x87 upowszechniona publicznie poza murami tej instytucji, ze wzgl\xc4\x99du na niemo\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\x82atwego dotarcia do prawdopodobnych w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli praw autorskich do nich.\n_START_SECTION_\nPrawo Stan\xc3\xb3w Zjednoczonych\n_START_PARAGRAPH_\nProblem dzie\xc5\x82 osieroconych w Stanach Zjednoczonych pr\xc3\xb3bowano rozwi\xc4\x85zywa\xc4\x87 wielokrotnie. M.in. pod koniec lat 90 XX w. przyj\xc4\x99to ustaw\xc4\x99 Fairness in Music Licensing Act, poszerzaj\xc4\x85c\xc4\x85 zakres dozwolonego u\xc5\xbcytku osieroconych i dawno nie wznawianych utwor\xc3\xb3w muzycznych.  W 2000 r. Komisja Europejska wytoczy\xc5\x82a jednak proces arbitra\xc5\xbcowy przed WTO w sprawie naruszenia Konwencji Berne\xc5\x84skiej przez Stany Zjednoczone poprzez przyj\xc4\x99cie Fairness in Music Licensing Act, kt\xc3\xb3ry wygra\xc5\x82a, co powa\xc5\xbcnie spowolni\xc5\x82o rozw\xc3\xb3j prac nad rozwi\xc4\x85zaniem problemu dzie\xc5\x82 osieroconych w USA._NEWLINE_Problem dzie\xc5\x82 osieroconych podj\xc4\x99ty zosta\xc5\x82 w USA ponownie w 2005 r. przez ameryka\xc5\x84ski Copyright Office, kt\xc3\xb3rego pracownicy zaproponowali utworzenie tzw. funduszu martwej r\xc4\x99ki, do kt\xc3\xb3rego odprowadza\xc5\x82oby si\xc4\x99 pewien niewielki procent zysk\xc3\xb3w ze sprzeda\xc5\xbcy i udost\xc4\x99pniania dzie\xc5\x82 osieroconych. \xc5\x9arodki te by\xc5\x82yby przeznaczane na ew. tantiemy dla tych autor\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy upomnieliby si\xc4\x99 o swoje prawa. Odpowiedni projekt ustawy utkn\xc4\x85\xc5\x82 jednak w 2006 w Kongresie w efekcie protest\xc3\xb3w organizacji reprezentuj\xc4\x85cych interesy grupowe tw\xc3\xb3rc\xc3\xb3w i wydawc\xc3\xb3w tw\xc3\xb3rczo\xc5\x9bci. Prace nad wprowadzeniem tego prawa s\xc4\x85 jednak kontynuowane.\n_START_SECTION_\nPrawo Unii Europejskiej\n_START_PARAGRAPH_\nW Unii Europejskiej poszczeg\xc3\xb3lne kraje pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82y na r\xc3\xb3\xc5\xbcne sposoby rozwi\xc4\x85zywa\xc4\x87 problem utwor\xc3\xb3w osieroconych, ka\xc5\xbcdy z tych system\xc3\xb3w mia\xc5\x82 jednak r\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju wady. W dw\xc3\xb3ch krajach (Dania, W\xc4\x99gry) istnia\xc5\x82y systemy prawne daj\xc4\x85ce pewne mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci publikowania utwor\xc3\xb3w osieroconych, w paru innych (Francja, Holandia) podj\xc4\x99to pr\xc3\xb3b\xc4\x99 \xe2\x80\x9eobej\xc5\x9bcia problemu za pomoc\xc4\x85 specjalnych rozporz\xc4\x85dze\xc5\x84 rz\xc4\x85dowych umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cych \xc2\xabspo\xc5\x82eczne licencjonowanie\xc2\xbb utwor\xc3\xb3w osieroconych przez wybrane instytucje pa\xc5\x84stwowe\xe2\x80\x9d. _NEWLINE_W\xc4\x99gierski system, obs\xc5\x82ugiwany od 1999 r. przez tamtejszy urz\xc4\x85d patentowy, wymaga\xc5\x82 udokumentowania poszukiwa\xc5\x84 w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli praw poprzez og\xc5\x82oszenie w og\xc3\xb3lnokrajowej gazecie faktu wszcz\xc4\x99cia  tych\xc5\xbce, a nast\xc4\x99pnie, o ile w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel si\xc4\x99 nie zg\xc5\x82osi\xc5\x82, z\xc5\x82o\xc5\xbcenia wniosku i op\xc5\x82aty (ok 350 EUR). Po analizie wniosku w\xc4\x99gierski urz\xc4\x85d patentowy przyznawa\xc5\x82 status utworu osieroconego, kt\xc3\xb3ry umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82 jego opublikowanie, r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w celach komercyjnych. W 2009 r. zmieniono zasady tego systemu aby dostosowa\xc4\x87 go legislacji Unii Europejskiej. System ten okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 do\xc5\x9b\xc4\x87 niewydolny - skorzysta\xc5\x82o z niego tylko kilka instytucji w stosunku do niewielkiej liczby utwor\xc3\xb3w  i jeszcze mniej podmiot\xc3\xb3w komercyjnych. _NEWLINE_Komisja Europejska stworzy\xc5\x82a w 2007 r. raport na temat dzie\xc5\x82 osieroconych i trudno\xc5\x9bci zwi\xc4\x85zanych z ich digitalizacj\xc4\x85, kt\xc3\xb3ry nast\xc4\x99pnie zosta\xc5\x82 poszerzony w 2008 i 2009 r. W maju 2011 r. Komisja og\xc5\x82osi\xc5\x82a finalny projekt dyrektywy, kt\xc3\xb3ry, mimo wielu negatywnych opinii wyra\xc5\xbconych w ramach konsultacji spo\xc5\x82ecznych zosta\xc5\x82 przyj\xc4\x99ty na drodze konsensu w Parlamencie Europejskim 13 wrze\xc5\x9bnia 2012. Zgodnie z przyj\xc4\x99tym aktem prawo do rozpowszechniania utwor\xc3\xb3w osieroconych maj\xc4\x85 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie niekomercyjne instytucje kultury (muzea, archiwa, biblioteki), po wcze\xc5\x9bniejszej starannej pr\xc3\xb3bie  odszukania w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli maj\xc4\x85tkowych praw autorskich, przy czym udost\xc4\x99pnienie to mo\xc5\xbce si\xc4\x99 odbywa\xc4\x87 jedynie w formie elektronicznej.\n_START_SECTION_\nPrawo polskie\n_START_PARAGRAPH_\nDo 2015 r. kwestia publikowania utwor\xc3\xb3w osieroconych nie by\xc5\x82a uregulowana. W praktyce oznacza\xc5\x82o to ryzyko naruszenia autorskich praw osobistych i maj\xc4\x85tkowych i zwi\xc4\x85zane z tym konsekwencje karne i cywilne, w momencie gdy ju\xc5\xbc po publikacji utworu ujawni si\xc4\x99 ich autor i/lub w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel. Zgodnie z dyrektyw\xc4\x85 2012/28/UE o dzie\xc5\x82ach osieroconych, kraje cz\xc5\x82onkowskie, w tym Polska, maj\xc4\x85 obowi\xc4\x85zek zaimplementowa\xc4\x87 j\xc4\x85 do swojego prawa krajowego do 29 pa\xc5\xbadziernika 2014 r. W latach 2013-2014 trwa\xc5\x82y dyskusje nad kszta\xc5\x82tem tej implementacji, w formie cyklicznych sesji organizowanego przez Ministerstwo Kultury Forum Prawa Autorskiego\'. Pierwsze Forum odby\xc5\x82o si\xc4\x99 28 marca 2013, drugie mia\xc5\x82o miejsce 10 czerwca 2013. _NEWLINE_11 wrze\xc5\x9bnia 2015 Sejm RP przeg\xc5\x82osowa\xc5\x82 nowelizacj\xc4\x99 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, w ramach kt\xc3\xb3rych dodano "oddzia\xc5\x82 5" dotycz\xc4\x85cy definicji, zasad ustalania oraz zasad dozwolonego u\xc5\xbcytku utwor\xc3\xb3w osieroconych. Dozwolony u\xc5\xbcytek zosta\xc5\x82 ograniczony do zastosowa\xc5\x84 niekomercyjnych przez wymienione instytucje pa\xc5\x84stwowe (biblioteki publiczne, archiwa pa\xc5\x84stwowe, pa\xc5\x84stwowe uczelnie i instytucje badawcze, pa\xc5\x84stwowe instytucje kultury, kt\xc3\xb3rych celem jest gromadzenie i udost\xc4\x99pnianie zbior\xc3\xb3w), i tylko w celu realizacji s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cych interesowi publicznemu ich statutowych zada\xc5\x84. Instytucje te przed udost\xc4\x99pnieniem publicznym utwor\xc3\xb3w musz\xc4\x85 przeprowadzi\xc4\x87 w spos\xc3\xb3b staranny i w dobrej wierze poszukiwania ka\xc5\xbcdego z uprawnionych, kt\xc3\xb3rym przys\xc5\x82uguj\xc4\x85 autorskie prawa maj\xc4\x85tkowe i dopiero gdy tacy si\xc4\x99 nie znajd\xc4\x85, utw\xc3\xb3r jest wpisywany na wniosek Ministra Kultury do bazy danych utwor\xc3\xb3w osieroconych prowadzonej przez Urz\xc4\x85d Harmonizacji Rynku Wewn\xc4\x99trznego Unii Europejskiej.\n_START_SECTION_\nInne pa\xc5\x84stwa\n_START_PARAGRAPH_\nInne rozwi\xc4\x85zanie przyj\xc4\x99to w Kanadzie, gdzie powsta\xc5\x82o biuro "martwej r\xc4\x99ki", do kt\xc3\xb3rego mo\xc5\xbcna si\xc4\x99 zg\xc5\x82asza\xc4\x87 z dowodami na to, \xc5\xbce mimo wysi\xc5\x82k\xc3\xb3w nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 dotrze\xc4\x87 do autora, po czym biuro po sprawdzeniu swoich rejestr\xc3\xb3w udziela specjalnej licencji na u\xc5\xbcycie dzie\xc5\x82a osieroconego.'