b'\n_START_ARTICLE_\nHistoria Szczecina\n_START_SECTION_\nNajwcze\xc5\x9bniejsze dzieje\n_START_PARAGRAPH_\nW VII-VI wieku p.n.e. istnia\xc5\x82a na tym terenie osada z okresu kultury \xc5\x82u\xc5\xbcyckiej. Jest jednak mo\xc5\xbcliwe, \xc5\xbce ci\xc4\x85g\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 udokumentowanej \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ami historii zasiedlenia tego miejsca si\xc4\x99ga blisko 1850 lat. W czasach antycznych w okolicach Szczecina istnia\xc5\x82a miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 o nazwie Susudata. Zosta\xc5\x82a ona odwzorowana na antycznej mapie Klaudiusza Ptolemeusza z lat 142\xe2\x80\x93147 n.e. O tym, \xc5\xbce miejscowo\xc5\x9b\xc4\x87 ta znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w s\xc4\x85siedztwie Szczecina, informuje kompendium Lexicon Universale oraz wynika to z po\xc5\x82o\xc5\xbcenia w\xc5\x9br\xc3\xb3d innych zidentyfikowanych miejscowo\xc5\x9bci Pomorza.\n_START_SECTION_\nGr\xc3\xb3d nad Odr\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nNajstarsze \xc5\x9blady osadnictwa wczesno\xc5\x9bredniowiecznego Szczecina, si\xc4\x99gaj\xc4\x85 ko\xc5\x84ca IX w. i pocz\xc4\x85tk\xc3\xb3w X w. Zbudowany zosta\xc5\x82 przez ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t s\xc5\x82owia\xc5\x84skich gr\xc3\xb3d otoczony fos\xc4\x85, u kt\xc3\xb3rego podn\xc3\xb3\xc5\xbca rozwin\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 osada handlowo-rybacka. Warowny gr\xc3\xb3d sk\xc5\x82ada\xc5\x82 si\xc4\x99 z trzech cz\xc4\x99\xc5\x9bci: grodu, podgrodzia i portu handlowo-rybackiego. Gr\xc3\xb3d rozci\xc4\x85ga\xc5\x82 si\xc4\x99 na b\xc5\x82otnistych terenach lewego brzegu rzeki Odry oraz na wyspie \xc5\x81asztowni. Przekazy Ibrahima ibn Jakuba z po\xc5\x82. X w. m\xc3\xb3wi\xc4\x85 o du\xc5\xbcym s\xc5\x82owia\xc5\x84skim mie\xc5\x9bcie portowym nad Odr\xc4\x85, kt\xc3\xb3re nazywa\xc5\x82o si\xc4\x99 Sad\xc5\xbcin lub Sasin, wok\xc3\xb3\xc5\x82 kt\xc3\xb3rego rozwija\xc5\x82o si\xc4\x99 g\xc4\x99ste osadnictwo wiejskie. Gr\xc3\xb3d mia\xc5\x82 owalny kszta\xc5\x82t, w \xc5\x9brodku zw\xc4\x99\xc5\xbcony. W centralnym punkcie grodu, znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 poga\xc5\x84ska \xc5\x9bwi\xc4\x85tynia Tryg\xc5\x82awa \xe2\x80\x93 b\xc3\xb3stwa s\xc5\x82owia\xc5\x84skiego.\n_START_SECTION_\nWierzenia poga\xc5\x84skie Szczecina\n_START_PARAGRAPH_\nSzczecin uchodzi\xc5\x82 \xc3\xb3wcze\xc5\x9bnie za najstarsze i najznakomitsze miasto \xe2\x80\x93 matk\xc4\x99 innych grod\xc3\xb3w. Gr\xc3\xb3d ten posiada\xc5\x82 cztery poga\xc5\x84skie \xc5\x9bwi\xc4\x85tynie. Z trzech pag\xc3\xb3rk\xc3\xb3w, na kt\xc3\xb3rych rozlokowa\xc5\x82 si\xc4\x99 gr\xc3\xb3d, \xc5\x9brodkowy najwy\xc5\xbcszy po\xc5\x9bwi\xc4\x99cono najpot\xc4\x99\xc5\xbcniejszemu z bog\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Tryg\xc5\x82awowi. \xc5\x9awi\xc4\x85tynia Tryg\xc5\x82awa uchodzi\xc5\x82a za najwa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 w grodzie. Jej \xc5\x9bciany wewn\xc4\x99trzne i zewn\xc4\x99trzne by\xc5\x82y pokryte kolorowymi rze\xc5\xbabami, przedstawiaj\xc4\x85cymi ludzi i zwierz\xc4\x99ta. Pos\xc4\x85g b\xc3\xb3stwa by\xc5\x82 tr\xc3\xb3jg\xc5\x82owy, pokryty z\xc5\x82otem. By\xc5\x82 symbolem panowania nad trzema pa\xc5\x84stwami: nad niebem, ziemi\xc4\x85 i piek\xc5\x82em. W \xc5\x9bwi\xc4\x85tyni sk\xc5\x82adano zdobyte w bitwach \xe2\x80\x93 or\xc4\x99\xc5\xbce i przepisane prawem dziesi\xc4\x99ciny. Pr\xc3\xb3cz tego przechowywano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z\xc5\x82ote i srebrne czasze, wielkie poz\xc5\x82acane, wysadzane drogimi kamieniami rogi wojenne, miecze, no\xc5\xbce i sk\xc3\xb3ry._NEWLINE_Trzy pozosta\xc5\x82e \xc5\x9bwi\xc4\x85tynie zdaniem scholastyka bamberskiego Herborda by\xc5\x82y o wiele mniejsze, by\xc5\x82y mniej ozdobione i mniej czczone. Wewn\xc4\x85trz jednej z nich sta\xc5\x82y tam sto\xc5\x82ki. W okre\xc5\x9blonych dniach, odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 zebrania starszyzny plemiennej, w celu zabaw, biesiad oraz wa\xc5\xbcnych narad. Obok \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84, z licznymi wi\xc4\x99kszymi i mniejszymi pos\xc4\x85gami, by\xc5\x82 tak\xc5\xbce w Szczecinie wielki ciernisty d\xc4\x85b, z tryskaj\xc4\x85cym pod nim \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82em (miejsce pobytu jednego z b\xc3\xb3stw). W grodzie by\xc5\x82 tak\xc5\xbce \xc5\x9bwi\xc4\x99ty bia\xc5\x82y ko\xc5\x84, po\xc5\x9bwi\xc4\x99cony Tryg\xc5\x82awowi, kt\xc3\xb3rego m\xc3\xb3g\xc5\x82 dosi\xc4\x85\xc5\x9b\xc4\x87 tylko jeden z kap\xc5\x82an\xc3\xb3w. Przed wyprawami, przy pomocy konia i bli\xc5\xbcej nieokre\xc5\x9blonych wr\xc3\xb3\xc5\xbcb radzono si\xc4\x99 w wa\xc5\xbcniejszych sprawach plemiennych. Kap\xc5\x82ani nie tworzyli warstwy spo\xc5\x82ecznej. Ka\xc5\xbcda ze \xc5\x9bwi\xc4\x85ty\xc5\x84 posiada\xc5\x82a jednego kap\xc5\x82ana. Wed\xc5\x82ug Ebona istnia\xc5\x82a funkcja arcykap\xc5\x82ana, kt\xc3\xb3ry posiada\xc5\x82 zwierzchnictwo nad pozosta\xc5\x82ymi. Kap\xc5\x82an\xc3\xb3w w ka\xc5\xbcdej chwili mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o odwo\xc5\x82a\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nUstr\xc3\xb3j republika\xc5\x84ski Szczecina\n_START_PARAGRAPH_\nSzczecin by\xc5\x82 republik\xc4\x85 o charakterze arystokratyczno-patriarchalnym. Rz\xc4\x85dy miasta nale\xc5\xbca\xc5\x82y do starszyzny. Wa\xc5\xbcn\xc4\x85 rol\xc4\x99 w grodzie odgrywa\xc5\x82 wiec. Do wiecu nale\xc5\xbca\xc5\x82o m.in. dbanie o dobro w\xc5\x82asne grodu, podejmowanie decyzji w sprawach plemienia (w tym obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85cej religii), a tak\xc5\xbce wojny i pokoju. Uchwa\xc5\x82y wiecu mia\xc5\x82y moc prawn\xc4\x85, nie zawsze musia\xc5\x82y by\xc4\x87 poprzedzone decyzjami rady starszyzny. Wiec w sprawach wa\xc5\xbcnych wymaga\xc5\x82 jednomy\xc5\x9blno\xc5\x9bci. Starszyzn\xc4\x99 wed\xc5\x82ug Herborda i Ebona okre\xc5\x9blano najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej mianem primates, principes, honorabiles, lub maiores. Byli to ludzie pochodz\xc4\x85cy ze znamienitych rod\xc3\xb3w, wyr\xc3\xb3\xc5\xbcniaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 bogactwem lub do\xc5\x9bwiadczeniem \xc5\xbcyciowym._NEWLINE_Ni\xc5\xbcsze warstwy spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci szczeci\xc5\x84skiej stanowili mediocres (niezale\xc5\xbcni i zamo\xc5\xbcni), rzesze prostego ludu oraz tzw. domownicy (inaczej niewolnicy). Wp\xc5\x82yw ludu na sprawy publiczne by\xc5\x82 ograniczony. \xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82a nie przekazuj\xc4\x85 \xc5\xbcadnych wiadomo\xc5\x9bci o sta\xc5\x82ej dru\xc5\xbcynie zbrojnej grodu, kt\xc3\xb3rej zadaniem by\xc5\x82o przestrzeganie porz\xc4\x85dku w mie\xc5\x9bcie oraz obrona godno\xc5\x9bci starszyzny. Wiadomo tylko, \xc5\xbce cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wolnych obywateli zbroi\xc5\x82a si\xc4\x99 w razie wojny zewn\xc4\x99trznej, wystawiaj\xc4\x85c czasem kontyngent posi\xc5\x82kowy.\n_START_SECTION_\nSzczecin pod panowaniem Polan\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 967\xe2\x80\x93972, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Mieszko I przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 Pomorze Zachodnie, wraz ze Szczecinem do pa\xc5\x84stwa Polan. Bitwa pod Cedyni\xc4\x85, pomi\xc4\x99dzy Mieszkiem I a Hodonem, margrabi\xc4\x85 Marchii \xc5\x81u\xc5\xbcyckiej \xe2\x80\x93 przyczyni\xc5\x82a si\xc4\x99 do kr\xc3\xb3tkiego panowania Polan nad Pomorzem Zachodnim. Zainteresowanie Mieszka I tym regionem by\xc5\x82o podyktowane zamieszkiwaniem tych ziem przez pokrewne etnicznie ludy s\xc5\x82owia\xc5\x84skie, natomiast dogodne po\xc5\x82o\xc5\xbcenie i dost\xc4\x99p do morza, wyznacza\xc5\x82o wiele wsp\xc3\xb3lnych interes\xc3\xb3w gospodarczych i politycznych._NEWLINE_W 992 zosta\xc5\x82 wydany przez Mieszka I dokument, znany z jego streszczenia (regestru) jako dagome iudex, okre\xc5\x9blaj\xc4\x85cy granice pa\xc5\x84stwa pola\xc5\x84skiego. W opisie znajduje si\xc4\x99 Schinesgne, kt\xc3\xb3ry identyfikowany jest tak\xc5\xbce, ze Szczecinem. Z dokumentu wynika, \xc5\xbce w ostatnich latach X w. \xe2\x80\x93 Szczecin wraz z Pomorzem, znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w sferze wp\xc5\x82yw\xc3\xb3w piastowskich. Za czas\xc3\xb3w Boles\xc5\x82awa Chrobrego, ok. 1007 ziemie te uzyska\xc5\x82y niezale\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nOkres panowania dynastii Gryfit\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nPo bitwie ko\xc5\x82o Strugi (cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 P\xc5\x82oni) w 1121 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Boles\xc5\x82aw Krzywousty ponownie przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 miasto do Polski, ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Warcis\xc5\x82aw I uzna\xc5\x82 jego zwierzchno\xc5\x9b\xc4\x87, z\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 Krzywoustemu ho\xc5\x82d lenny, zobowi\xc4\x85za\xc5\x82 si\xc4\x99 p\xc5\x82aci\xc4\x87 co roku trybut w wysoko\xc5\x9bci 300 grzywien i dostarcza\xc4\x87 posi\xc5\x82ki wojskowe. Opr\xc3\xb3cz tego Warcis\xc5\x82aw musia\xc5\x82 zgodzi\xc4\x87 si\xc4\x99 by Boles\xc5\x82aw przys\xc5\x82a\xc5\x82 misjonarzy chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich na Pomorze, kt\xc3\xb3re nast\xc4\x99pnie wesz\xc5\x82o w sk\xc5\x82ad ko\xc5\x9bcielnej metropolii gnie\xc5\xbanie\xc5\x84skiej. W 1185 miasto, wraz z Pomorzem Zachodnim, zosta\xc5\x82o lennem Danii, a nast\xc4\x99pnie w 1235 sta\xc5\x82o si\xc4\x99 lennikiem cesarza i wesz\xc5\x82o w sk\xc5\x82ad \xc5\x9awi\xc4\x99tego Cesarstwa Rzymskiego._NEWLINE_W 1243 ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Barnim I nada\xc5\x82 Szczecinowi prawa miejskie._NEWLINE_W kolejnych latach miasto nabywa\xc5\x82o kolejne tereny: w 1283 jezioro D\xc4\x85bie, a w 1321 Police. W XIII wieku Szczecin sta\xc5\x82 si\xc4\x99 miastem hanzeatyckim. Na miejscu grodu s\xc5\x82owia\xc5\x84skiego w XIV wieku ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Barnim III Wielki wybudowa\xc5\x82 swoj\xc4\x85 siedzib\xc4\x99, tzw. \xe2\x80\x9eKamienny Dom\xe2\x80\x9d oraz kaplic\xc4\x99 \xc5\x9bw. Ottona. Zabudowania te stanowi\xc5\x82y pierwsz\xc4\x85 faz\xc4\x99 konstrukcji zamku ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cego (zwanego dzisiaj Zamkiem Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t Pomorskich). W latach 1454\xe2\x80\x931464 miasto prowadzi\xc5\x82o konflikt zbrojny o prymat w handlu morskim z pobliskim Stargardem._NEWLINE_W 1464 zmar\xc5\x82 ostatni przedstawiciel szczeci\xc5\x84skiej linii Gryfit\xc3\xb3w i po jego \xc5\x9bmierci pr\xc3\xb3b\xc4\x99 przej\xc4\x99cia ksi\xc4\x99stwa szczeci\xc5\x84skiego podj\xc4\x99\xc5\x82a Brandenburgia. Jednak\xc5\xbce w\xc3\xb3wczas do Szczecina wkroczyli ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99ta Eryk II w\xc5\x82adaj\xc4\x85cy w S\xc5\x82upsku i Warcis\xc5\x82aw X w\xc5\x82adaj\xc4\x85cy w Wo\xc5\x82ogoszczy i obronili dziedzictwo Gryfit\xc3\xb3w. Po \xc5\x9bmierci Eryka II w 1474 roku w\xc5\x82adz\xc4\x99 w ksi\xc4\x99stwie s\xc5\x82upskim i szczeci\xc5\x84skim obj\xc4\x85\xc5\x82 jego syn Bogus\xc5\x82aw X, kt\xc3\xb3ry 4 lata p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, po \xc5\x9bmierci stryja Warcis\xc5\x82awa X zjednoczy\xc5\x82 Pomorze Zachodnie, a w 1491 przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 na sta\xc5\x82e jego stolic\xc4\x99 do Szczecina._NEWLINE_Wskutek kolonizacji niemieckiej w 1514 wprowadzono tu zakaz przyjmowania do cechu krawc\xc3\xb3w os\xc3\xb3b, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y s\xc5\x82owia\xc5\x84skie pochodzenie._NEWLINE_W 1532 ksi\xc4\x99stwo zosta\xc5\x82o ponownie podzielone, a miasto sta\xc5\x82o si\xc4\x99 stolic\xc4\x85 ksi\xc4\x99stwa szczeci\xc5\x84skiego. Jednak\xc5\xbce tym razem podzia\xc5\x82 na dwa ksi\xc4\x99stwa (ze stolicami w Szczecinie i Wo\xc5\x82ogoszczy mia\xc5\x82 charakter umowny i ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99ta w\xc5\x82adaj\xc4\x85cy oboma cz\xc4\x99\xc5\x9bciami dziedziczyli po sobie oba trony, a dwukrotnie o ich przydziale decydowa\xc5\x82o losowanie._NEWLINE_W 1534 mieszka\xc5\x84cy Szczecina przeszli na protestantyzm (luteranizm). W 1570 zosta\xc5\x82 podpisany pok\xc3\xb3j w Szczecinie ko\xc5\x84cz\xc4\x85cy I wojn\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85._NEWLINE_Pocz\xc4\x85wszy od roku 1589, kiedy to urodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 ostatni ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Ulryk Rycerski dynastia Gryfit\xc3\xb3w zacz\xc4\x99\xc5\x82a gwa\xc5\x82townie wygasa\xc4\x87. Kolejni ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99ta umierali i w chwili wybuchu wojny trzydziestoletniej w 1618 roku \xc5\xbcy\xc5\x82o ich ju\xc5\xbc tylko pi\xc4\x99ciu. Do roku 1625 zmarli bezpotomnie czterej z nich, a ostatni, Bogus\xc5\x82aw XIV, zmar\xc5\x82 w Szczecinie 10 marca 1637 r., gdy miasto by\xc5\x82o pod szwedzk\xc4\x85 okupacj\xc4\x85 wojenn\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nObwarowania miejskie\n_START_PARAGRAPH_\nPierwsze informacje o \xc5\x9bredniowiecznych murach obronnych i prowadz\xc4\x85cych do miasta bramach pochodz\xc4\x85 z roku 1283. Kamienno-ceglane obwarowania zosta\xc5\x82y uko\xc5\x84czone na prze\xc5\x82omie XIII i XIV wieku. Najstarszym widokiem miasta jest miedzioryt podkolorowany autorstwa Georga Brauna i Fransa Hogenberga z ksi\xc4\x99gi Civitates orbis terrarum. \xc5\x9aredniowieczne obwarowania zosta\xc5\x82y zburzone podczas budowy nowych fortyfikacji miejskich przez Fryderyka Wilhelma I w latach 1724\xe2\x80\x931740.\n_START_SECTION_\nOkres szwedzki\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie wojny trzydziestoletniej, w 1627 Szczecin zosta\xc5\x82 zaj\xc4\x99ty przez wojska cesarskie, a w 1630 r., miasto zaj\xc4\x99li Szwedzi, co usankcjonowa\xc5\x82 pok\xc3\xb3j westfalski. Dzia\xc5\x82ania wojenne podczas potopu szwedzkiego przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do upadku gospodarczego miasta._NEWLINE_Panowanie Szwed\xc3\xb3w i budowa twierdzy Szczecin zamkn\xc4\x99\xc5\x82y mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci ekspansji terytorialnej ograniczaj\xc4\x85c obszar miasta do oko\xc5\x82o 54 ha na lewym i oko\xc5\x82o 10 ha na prawym (\xc5\x81asztownia) brzegu Odry Zachodniej.\n_START_SECTION_\nOkres pruski i niemiecki\n_START_PARAGRAPH_\nW 1713 miasto zosta\xc5\x82o zaj\xc4\x99te przez Prusy, co potwierdzi\xc5\x82 pok\xc3\xb3j w Sztokholmie w 1720. W\xc5\x82adze pruskie pozbawi\xc5\x82y miasto autonomii administracyjnej i znios\xc5\x82y przywileje cechowe. W XVIII wieku w mie\xc5\x9bcie zacz\xc4\x99li si\xc4\x99 osiedla\xc4\x87 francuscy hugenoci._NEWLINE_W 1729 w Szczecinie urodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 c\xc3\xb3rka komendanta pruskiego garnizonu Zofia Fryderyka Augusta ksi\xc4\x99\xc5\xbcniczka zu Anhalt-Zerbst, p\xc3\xb3\xc5\xbaniejsza cesarzowa Katarzyna II. 30 lat p\xc3\xb3\xc5\xbaniej urodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 druga \xc5\xbcona cara Paw\xc5\x82a I \xe2\x80\x93 Maria Fiodorowna._NEWLINE_W czasie wojny siedmioletniej Rosjanie dokonali obl\xc4\x99\xc5\xbcenia Szczecina. W latach 1806\xe2\x80\x931813 Szczecin by\xc5\x82 pod okupacj\xc4\x85 francusk\xc4\x85. Od 21 lutego do 29 lipca 1809 tu stacjonowa\xc5\x82 sztab 4. p\xc5\x82ku strz. konnych armii Ksi\xc4\x99stwa Warszawskiego, zwalczaj\xc4\x85cy na Pomorzu Szwedzkim pruskie oddzia\xc5\x82y powsta\xc5\x84cze mjra Schilla. Od stycznia do 5 grudnia 1813 twierdza by\xc5\x82a bohatersko broniona przez francuskiego gen. Barban\xc3\xa8gre._NEWLINE_W 1816 wy\xc5\x82\xc4\x85czono z granic miasta Police. W lutym 1827, Carl Loewe dyrygowa\xc5\x82 orkiestr\xc4\x85 podczas \xc5\x9bwiatowego prawykonania dzie\xc5\x82a Felixa Mendelssohna-Bartholdy\xe2\x80\x99ego \xe2\x80\x93 uwertury koncertowej do Snu nocy letniej (wed\xc5\x82ug Szekspira). W 1843 miasto otrzyma\xc5\x82o po\xc5\x82\xc4\x85czenie kolejowe z Berlinem daj\xc4\x85c pocz\xc4\x85tek kolei na Pomorzu, wkr\xc3\xb3tce potem zacz\xc4\x85\xc5\x82 intensywniej rozwija\xc4\x87 si\xc4\x99 przemys\xc5\x82._NEWLINE_Szczecin wcze\xc5\x9bnie uzyska\xc5\x82 podstawow\xc4\x85 infrastruktur\xc4\x99 techniczn\xc4\x85: gazownia powsta\xc5\x82a w 1846 roku, sie\xc4\x87 gazow\xc4\x85 wykonano w 1848 r., wodoci\xc4\x85g i kanalizacj\xc4\x99 za\xc5\x82o\xc5\xbcono w 1864 r., a sie\xc4\x87 elektroenergetyczn\xc4\x85 w 1886 r. Pierwsze linie tramwajowe za\xc5\x82o\xc5\xbcono w 1879 r., a ich elektryfikacj\xc4\x99 przeprowadzono w 1897 r._NEWLINE_W 1873 rada miejska podj\xc4\x99\xc5\x82a decyzj\xc4\x99 o zburzeniu obwarowa\xc5\x84 i rozbudowie miasta, co wi\xc4\x85za\xc5\x82o si\xc4\x99 z likwidacj\xc4\x85 twierdzy. Uruchomi\xc5\x82o to gwa\xc5\x82town\xc4\x85 urbanizacj\xc4\x99 obszar\xc3\xb3w pofortecznych wok\xc3\xb3\xc5\x82 Starego Miasta. Ogromny ruch budowlany realizowany by\xc5\x82 wed\xc5\x82ug plan\xc3\xb3w z 1874 r. miejskiego radcy budowlanego Konrada Kruhla, g\xc5\x82\xc3\xb3wnego planisty szczeci\xc5\x84skiego \xc5\x9br\xc3\xb3dmie\xc5\x9bcia._NEWLINE_W 1878 burmistrzem miasta zostaje Hermann Haken, inicjator podniesienia rangi miasta i portu do poziomu \xc5\x9bwiatowego._NEWLINE_W 1897 roku uruchomiono w mie\xc5\x9bcie hut\xc4\x99 \xc5\xbcelaza. W pocz\xc4\x85tku XX wieku wybudowano oczyszczalni\xc4\x99 \xc5\x9bciek\xc3\xb3w. W 1900 r. przy\xc5\x82\xc4\x85czono miasto Grabowo oraz Drzetowo i Niemierzyn, podj\xc4\x99to r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc decyzj\xc4\x99 o utworzeniu Cmentarza Centralnego. Za kolejnego nadburmistrza Friedricha Ackermanna w 1911 przy\xc5\x82\xc4\x85czono kolejne tereny m.in. Pogodno i Niebuszewo._NEWLINE_Od schy\xc5\x82ku XIX wieku szczeci\xc5\x84scy Polacy przyst\xc4\x85pili do organizacji polskiego \xc5\xbcycia miasta. Jako jedno z pierwszych polskich stowarzysze\xc5\x84, w 1890 powsta\xc5\x82o Towarzystwo Robotnik\xc3\xb3w Polsko\xe2\x80\x93Katolickich. Po I wojnie \xc5\x9bwiatowej wskutek wyjazdu cz\xc4\x99\xc5\x9bci Polak\xc3\xb3w do odrodzonej Polski liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 szczeci\xc5\x84skich Polak\xc3\xb3w spad\xc5\x82a do 2 tysi\xc4\x99cy. Mimo to powstawa\xc5\x82y nowe organizacje polskie. W 1924 rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 szczeci\xc5\x84ski oddzia\xc5\x82 Zwi\xc4\x85zku Polak\xc3\xb3w w Niemczech, a 1925 powo\xc5\x82ano Konsulat RP w Szczecinie. W kolejnych latach powsta\xc5\x82y m.in. Towarzystwo \xc5\x9apiewu im. Chopina, polska szko\xc5\x82a, dru\xc5\xbcyna harcerska "Gryf", Towarzystwo Polskich Kobiet. Po doj\xc5\x9bciu do w\xc5\x82adzy nazist\xc3\xb3w w Niemczech w 1933 wzmog\xc5\x82y si\xc4\x99 represje wobec szczeci\xc5\x84skich Polak\xc3\xb3w. Zamkni\xc4\x99to m.in. polsk\xc4\x85 szko\xc5\x82\xc4\x99, a w 1938 aresztowano i osadzono w obozie koncentracyjnym Oranienburg prezesa lokalnego oddzia\xc5\x82u Zwi\xc4\x85zku Polak\xc3\xb3w w Niemczech, Stanis\xc5\x82awa Borkowskiego. W 1939 Niemcy zakazali dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci wszystkich organizacji polskich i aresztowali kolejnych czo\xc5\x82owych przedstawicieli polskiej spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci miasta, Maksymiliana Golisza i Aleksandra Omieczy\xc5\x84skiego, kt\xc3\xb3rych p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zamordowali w czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej.\n_START_SECTION_\nOkres po II wojnie \xc5\x9bwiatowej\n_START_PARAGRAPH_\n25 kwietnia 1945 roku miasto opu\xc5\x9bci\xc5\x82 ostatni Gauleiter Szczecina i Pomorza Franz Schwede-Coburg. Nast\xc4\x99pnego dnia (26 kwietnia) miasto zosta\xc5\x82o zaj\xc4\x99te przez sowieck\xc4\x85 65 Armi\xc4\x99 pod dow\xc3\xb3dztwem gen. Paw\xc5\x82a Batowa, a ju\xc5\xbc 28 kwietnia przyby\xc5\x82y do niego polskie w\xc5\x82adze. Na czele Tymczasowego Zarz\xc4\x85du Miasta stan\xc4\x85\xc5\x82 in\xc5\xbc. Piotr Zaremba, wyznaczony przez w\xc5\x82adze na urz\xc4\x85d prezydenta miasta. 30 kwietnia na maszt na Wa\xc5\x82ach Chrobrego zosta\xc5\x82a wci\xc4\x85gni\xc4\x99ta bia\xc5\x82o-czerwona flaga. W tym czasie w Szczecinie znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 zaledwie oko\xc5\x82o 200 Polak\xc3\xb3w oraz oko\xc5\x82o 6 tys. Niemc\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rych zgromadzono w dzielnicy Niebuszewo. Pocz\xc4\x85tkowo przysz\xc5\x82y status miasta by\xc5\x82 niepewny, poniewa\xc5\xbc og\xc3\xb3lne ustalenia m\xc3\xb3wi\xc5\x82y o wytyczeniu granicy na Odrze. Z tego powodu 5 maja sowiecki wojskowy komendant miasta p\xc5\x82k. Aleksandr Fiedotow udzieli\xc5\x82 zgody na powstanie w mie\xc5\x9bcie niemieckiego cywilnego zarz\xc4\x85du administracyjnego. Niemiecki zarz\xc4\x85d sprawowa\xc5\x82 pocz\xc4\x85tkowo w\xc5\x82adz\xc4\x99 tylko w dzielnicy Niebuszewo, ale z czasem obj\xc4\x85\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99 nad ca\xc5\x82ym miastem._NEWLINE_12 maja pe\xc5\x82nomocnik Rz\xc4\x85du na Okr\xc4\x99g Pomorze Zachodnie Leonard Borkowicz wystosowa\xc5\x82 do rz\xc4\x85du not\xc4\x99, w kt\xc3\xb3rej skar\xc5\xbcy\xc5\x82 si\xc4\x99 na utrudnienia przy osiedlaniu si\xc4\x99 Polak\xc3\xb3w stwarzane przez sowiet\xc3\xb3w oraz gwa\xc5\x82ty dokonywane przez \xc5\xbco\xc5\x82nierzy na cywilach, jednak polskie w\xc5\x82adze nie zdecydowa\xc5\x82y si\xc4\x99 na udzielenie wsparcia, za to nakaza\xc5\x82y ewakuacj\xc4\x99 polskiej administracji, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a przeprowadzona 17\xe2\x80\x9319 maja 1945 roku. W odpowiedzi nast\xc4\x85pi\xc5\x82 nap\xc5\x82yw do miasta ludno\xc5\x9bci niemieckiej, kt\xc3\xb3rej liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 wzros\xc5\x82a z 6 do 24 tysi\xc4\x99cy._NEWLINE_Borkowicz zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas osobi\xc5\x9bcie rozmawia\xc4\x87 z dow\xc3\xb3dc\xc4\x85 2. Frontu Bia\xc5\x82oruskiego Konstantym Rokossowskim i to Rokossowski w pierwszych dniach czerwca przekaza\xc5\x82 stanowisko Stalina o tym, \xc5\xbce polska administracja mo\xc5\xbce wr\xc3\xb3ci\xc4\x87 do Szczecina. Prezydent Zaremba powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Szczecina 9 czerwca, nie zako\xc5\x84czy\xc5\x82o to jednak istnienia niemieckiej administracji i w mie\xc5\x9bcie istnia\xc5\x82y dwa zarz\xc4\x85dy. W tym okresie nasili\xc5\x82 si\xc4\x99 nap\xc5\x82yw polskich osadnik\xc3\xb3w i niemieckich reemigrant\xc3\xb3w. 19 czerwca polska administracja z prezydentem na czele ponownie musia\xc5\x82a opu\xc5\x9bci\xc4\x87 miasto._NEWLINE_Ostatecznie 1 lipca dow\xc3\xb3dztwo radzieckich wojsk okupacyjnych w Berlinie poinformowa\xc5\x82o o przekazaniu Szczecina stronie polskiej, co dwa dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej potwierdzi\xc5\x82a administracja marsz. \xc5\xbbukowa, kt\xc3\xb3remu miasto podlega\xc5\x82o od 11 czerwca. 5 lipca administracja polska ostatecznie przej\xc4\x99\xc5\x82a w\xc5\x82adze w mie\xc5\x9bcie. Oficjalne przekazanie miasta w\xc5\x82adzom polskim nast\xc4\x85pi\xc5\x82o 5 lipca 1945 roku. Ostateczne uregulowanie sprawy przynale\xc5\xbcno\xc5\x9bci Szczecina do Polski nast\xc4\x85pi\xc5\x82o jeszcze p\xc3\xb3\xc5\xbaniej, w wyniku konferencji poczdamskiej (17 lipca \xe2\x80\x93 2 sierpnia 1945)._NEWLINE_Polska administracja przej\xc4\x99\xc5\x82a miasto z wy\xc5\x82\xc4\x85czeniem portu, kt\xc3\xb3ry w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci pozostawa\xc5\x82 w r\xc4\x99kach sowieckich do 1947 roku (w cz\xc4\x99\xc5\x9bci nawet do 1955 roku). Sowieci wykorzystywali szczeci\xc5\x84ski port do za\xc5\x82adunku zdobycznego sprz\xc4\x99tu z terenu Niemiec._NEWLINE_W 1948 roku wzniesiono na pl. \xc5\xbbo\xc5\x82nierza Polskiego Pomnik Wdzi\xc4\x99czno\xc5\x9bci upami\xc4\x99tniaj\xc4\x85cy \xc5\xbco\xc5\x82nierzy radzieckich, kt\xc3\xb3rzy polegli w walkach o miasto w 1945 roku. R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w 1948 roku ods\xc5\x82oni\xc4\x99to na pl. Grunwaldzkim ufundowan\xc4\x85 przez \xc5\x9brodowisko "d\xc4\x85browszczak\xc3\xb3w" pami\xc4\x85tkow\xc4\x85 p\xc5\x82yt\xc4\x99 ku czci gen. \xc5\x9awierczewskiego w pierwsz\xc4\x85 rocznic\xc4\x99 jego \xc5\x9bmierci w walce z oddzia\xc5\x82ami UPA._NEWLINE_3 wrze\xc5\x9bnia 1978 roku ods\xc5\x82oni\xc4\x99to przy ul. Piotra Skargi Pomnik Czynu Polak\xc3\xb3w. Trzy or\xc5\x82y symbolizuj\xc4\x85 trzy pokolenia Polak\xc3\xb3w zmagaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 z \xc5\xbcywio\xc5\x82em germa\xc5\x84skim.\n_START_SECTION_\nOdbudowa miasta\n_START_PARAGRAPH_\nW 1953 roku rozpocz\xc4\x99to prace przy odbudowie najcenniejszych obiekt\xc3\xb3w na terenie Starego Miasta. Odbudow\xc4\x85 obj\xc4\x99to \xc5\x9bredniowieczne ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y \xc5\x9bw. Jakuba Aposto\xc5\x82a, \xc5\x9bw. Piotra i \xc5\x9bw. Paw\xc5\x82a oraz \xc5\x9bw. Jana Ewangelisty, Stary Ratusz, nowo\xc5\xbcytne pa\xc5\x82ace Grumbkowa i Velthusena, Bramy Berli\xc5\x84sk\xc4\x85 i Kr\xc3\xb3lewsk\xc4\x85, Baszt\xc4\x99 Panie\xc5\x84sk\xc4\x85 oraz zamek Ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t Pomorskich wraz z kamieniczkami ulicy Ku\xc5\x9bnierskiej na Starym Mie\xc5\x9bcie.\n_START_SECTION_\nGrudzie\xc5\x84 1970, sierpie\xc5\x84 1980 i kolejne lata\n_START_PARAGRAPH_\nW grudniu 1970 i sierpniu 1980 w Szczecinie mia\xc5\x82y miejsce strajki i demonstracje robotnicze, tu tak\xc5\xbce podpisano tzw. porozumienia sierpniowe. 11 czerwca 1987 miasto odwiedzi\xc5\x82 papie\xc5\xbc Jan Pawe\xc5\x82 II._NEWLINE_27 maja 1990 odby\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze wolne wybory samorz\xc4\x85dowe do szczeci\xc5\x84skiej Rady Miasta. Od kwietnia do wrze\xc5\x9bnia 1993 mia\xc5\x82y miejsce uroczyste obchody 750-lecia nadania praw miejskich Szczecinowi._NEWLINE_W latach 1946\xe2\x80\x931975 miasto by\xc5\x82o stolic\xc4\x85 tzw. du\xc5\xbcego wojew\xc3\xb3dztwa szczeci\xc5\x84skiego, w latach 1975-1998 w tzw. ma\xc5\x82ego wojew\xc3\xb3dztwa szczeci\xc5\x84skiego, a od 1999 jest stolic\xc4\x85 wojew\xc3\xb3dztwa zachodniopomorskiego. Od 1999 miasto jest g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 kwater\xc4\x85 Wielonarodowego Korpusu P\xc3\xb3\xc5\x82nocno-Wschodniego si\xc5\x82 NATO._NEWLINE_W dniach 4-7 sierpnia 2007 odby\xc5\x82 si\xc4\x99 w Szczecinie fina\xc5\x82 operacji \xc5\xbbagiel \xe2\x80\x93 The Tall Ships\xe2\x80\x99 Races (po odwiedzeniu kolejno \xe2\x80\x93 du\xc5\x84skiego \xc3\x85rhus, fi\xc5\x84skiej Kotki i szwedzkiego Sztokholmu) mi\xc4\x99dzynarodowych regat \xc5\xbcaglowc\xc3\xb3w. Organizatorzy stwierdzili, \xc5\xbce teren zlotu odwiedzi\xc5\x82y 2 miliony ludzi.'