b'\n_START_ARTICLE_\nKo\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Ewangelicki Augsburskiego i Helweckiego Wyznania w Ma\xc5\x82opolsce\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPo upadku Austro-W\xc4\x99gier i odzyskaniu przez Polsk\xc4\x99 niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci zbory superintendentury galicyjsko-bukowi\xc5\x84skiej zosta\xc5\x82y odci\xc4\x99te od w\xc5\x82adz ko\xc5\x9bcielnych w Wiedniu. Ewangelicy dawnej Galicji mieli do wyboru przyst\xc4\x85pienie do warszawskiego konsystorza Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Ewangelicko-Augsburskiego w RP (tak jak zrobi\xc5\x82y to zbory na \xc5\x9al\xc4\x85sku Cieszy\xc5\x84skim) lub do Ewangelickiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Unijnego w Poznaniu (co zaleca\xc5\x82y w\xc5\x82adze ko\xc5\x9bcielne w Wiedniu). Podczas zjazdu przedstawicieli ma\xc5\x82opolskich parafii ewangelickich w Krakowie w 1920 zapad\xc5\x82a jednak decyzja o samodzielnym funkcjonowaniu. Utworzenie odr\xc4\x99bnego zwi\xc4\x85zku wyznaniowego mia\xc5\x82o na celu ochron\xc4\x99 to\xc5\xbcsamo\xc5\x9bci narodowo\xc5\x9bciowej jego cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci byli potomkami Niemc\xc3\xb3w osiad\xc5\x82ych w Galicji na skutek akcji kolonizacji j\xc3\xb3zefi\xc5\x84skiej. Nowy Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 zosta\xc5\x82 uznany przez w\xc5\x82adze Rzeczypospolitej poprzez respektowanie ustawy austriackiej z 1891 r. Jego zwierzchnikiem zosta\xc5\x82 ks. Hermann Fritsche._NEWLINE_23 lipca 1923 dosz\xc5\x82o do podzia\xc5\x82u w parafii ewangelickiej w Krakowie, w wyniku kt\xc3\xb3rego utworzono dwa odr\xc4\x99bne zbory \xe2\x80\x93 jeden wszed\xc5\x82 w sk\xc5\x82ad konsystorza warszawskiego, a drugi \xe2\x80\x93 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ma\xc5\x82opolskiego._NEWLINE_Naczelna Rada Ko\xc5\x9bcielna w Wiedniu zrzek\xc5\x82a si\xc4\x99 kierownictwa nad ma\xc5\x82opolskimi zborami 4 wrze\xc5\x9bnia 1923 i przekaza\xc5\x82a swoje zadania nowej superintendenturze z siedzib\xc4\x85 w Bia\xc5\x82ej._NEWLINE_Po \xc5\x9bmierci superintendenta ks. Hermanna Fritschego w 1924, nowym zwierzchnikiem ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a zosta\xc5\x82 ks. Theodor Z\xc3\xb6ckler, a centrala ko\xc5\x9bcielna zosta\xc5\x82a przeniesiona do Stanis\xc5\x82awowa._NEWLINE_W 1925 rozpocz\xc4\x99to akcj\xc4\x99 ewangelizacyjn\xc4\x85 skierowan\xc4\x85 do Ukrai\xc5\x84c\xc3\xb3w zamieszkuj\xc4\x85cych Pokucie, co wi\xc4\x85za\xc5\x82o si\xc4\x99 z przybyciem ukrai\xc5\x84skich ewangelizator\xc3\xb3w z Ameryki. Pierwsze nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwa po ukrai\xc5\x84sku odby\xc5\x82y si\xc4\x99 w ko\xc5\x9bcio\xc5\x82ach w Ko\xc5\x82omyi i Stanis\xc5\x82awowie. Za\xc5\x82o\xc5\xbcono tam pierwsze w historii narodowo ukrai\xc5\x84skie plac\xc3\xb3wki, kt\xc3\xb3re po\xc5\x82\xc4\x85czono z ma\xc5\x82opolskimi zborami ewangelickimi. Skoncentrowane by\xc5\x82y w okolicach Stanis\xc5\x82awowa, Buczacza i Tarnopola, gdzie powsta\xc5\x82y najwi\xc4\x99ksze zbory lutera\xc5\x84skie, z w\xc5\x82asnymi ko\xc5\x9bcio\xc5\x82ami i domami modlitwy, m.in. Jezierzany, Pa\xc5\x82abicz, Krechowiec, Jezupol, Hanusowiec. W 1930 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich przy\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak do warszawskiego Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Ewangelicko-Reformowanego, a przy ko\xc5\x9bciele ma\xc5\x82opolskim pozosta\xc5\x82o kilka o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w o charakterze lutera\xc5\x84skim._NEWLINE_Ma\xc5\x82opolski ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 ewangelicki mia\xc5\x82 charakter wyznania zamkni\xc4\x99tego, skupiaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 na utrzymaniu swoich wiernych przy zborach z powod\xc3\xb3w zar\xc3\xb3wno religijnych, jak i narodowo\xc5\x9bciowych. Zbory ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a rozlokowane by\xc5\x82y w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci na terenach wiejskich, a ich cz\xc5\x82onkowie byli przewa\xc5\xbcnie rolnikami._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug statystyk ko\xc5\x9bcielnych, w 1931 na 130 plac\xc3\xb3wek ko\xc5\x9bcielnych i 31 833 wiernych przypada\xc5\x82o jedynie 20 duchownych i 40 pracownik\xc3\xb3w \xc5\x9bwieckich (oko\xc5\x82o 1500 wiernych na jednego ksi\xc4\x99dza). Z uwagi na t\xc4\x99 sytuacj\xc4\x99 nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwa by\xc5\x82y prowadzone r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przez \xc5\x9bwieckich kantor\xc3\xb3w, ewangelist\xc3\xb3w i starszych zboru._NEWLINE_Zbory ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a rozlokowane w miastach takich jak Lw\xc3\xb3w, Krak\xc3\xb3w, Bia\xc5\x82a Krakowska i Jaros\xc5\x82aw posiada\xc5\x82y znaczny maj\xc4\x85tek, na skutek dysponowania prawami w\xc5\x82asno\xc5\x9bci budynk\xc3\xb3w ulokowanych w centralnych dzielnicach tych miast i pobierania czynsz\xc3\xb3w za ich dzier\xc5\xbcaw\xc4\x99. \xc5\x9arodki te by\xc5\x82y przeznaczane na utrzymanie zbor\xc3\xb3w. Parafia w Stanis\xc5\x82awowie by\xc5\x82a ponadto w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielem szeregu obiekt\xc3\xb3w wchodz\xc4\x85cych w sk\xc5\x82ad zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w opieku\xc5\x84czo-wychowawczych, b\xc4\x99d\xc4\x85cych darowizn\xc4\x85 od Theodora Z\xc3\xb6cklera. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 zbor\xc3\xb3w na wsiach posiada\xc5\x82a maj\xc4\x85tki ziemskie, z kt\xc3\xb3rych doch\xc3\xb3d przeznacza\xc5\x82y na wynagrodzenia dla ksi\xc4\x99\xc5\xbcy oraz nauczycieli. \xc5\x9arodki finansowe przyznawane by\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na rzecz ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a z ramienia funduszu Bratniej Pomocy im. Gustawa Adolfa od ewangelik\xc3\xb3w niemieckich. Pieni\xc4\x85dze potrzebne na funkcjonowanie zbor\xc3\xb3w, szk\xc3\xb3\xc5\x82 i instytucji opieku\xc5\x84czych pochodzi\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z subwencji pa\xc5\x84stwowych. W 1928 ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 sw\xc3\xb3j w\xc5\x82asny fundusz emerytalny._NEWLINE_Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Ewangelicki Augsburskiego i Helweckiego Wyznania w Ma\xc5\x82opolsce utrzymywa\xc5\x82 dobre stosunki z innymi wyznaniami, w 1926 jego przedstawiciel by\xc5\x82 przewodnicz\xc4\x85cym zjazdu ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w ewangelickich, odbywaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 w Wilnie._NEWLINE_Kres funkcjonowania Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a wyznaczy\xc5\x82 wybuch II wojny \xc5\x9bwiatowej. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Niemc\xc3\xb3w galicyjskich, kt\xc3\xb3rzy stanowili wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 wyznawc\xc3\xb3w Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, wyjecha\xc5\x82a w styczniu 1940\xc2\xa0r. w ramach niemieckiej akcji przesiedle\xc5\x84czo-kolonizacyjnej Heim ins Reich po wkroczeniu na te tereny Armii Czerwonej, na podstawie niemiecko-radzieckiego porozumienia o wymianie ludno\xc5\x9bci; wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 pozosta\xc5\x82ych \xe2\x80\x93 wraz z cofaj\xc4\x85cymi si\xc4\x99 wojskami niemieckimi w latach 1944\xe2\x80\x931945._NEWLINE_Zgodnie z artyku\xc5\x82em 1 ustawy z dnia 4 lipca 1947 w sprawie zmiany dekretu prezydenta RP z dnia 25 listopada 1936 r. o stosunku pa\xc5\x84stwa do Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Ewangelicko-Augsburskiego, w sk\xc5\x82ad Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Ewangelicko-Augsburskiego w RP wesz\xc5\x82y dotychczasowe parafie i filia\xc5\x82y tego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a, ale te\xc5\xbc parafie, kt\xc3\xb3re w czasach II Rzeczypospolitej by\xc5\x82y cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 pozosta\xc5\x82ych ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w ewangelickich dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cych na terenie kraju, w tym Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a Ewangelickiego Augsburskiego i Helweckiego Wyznania.\n_START_SECTION_\nKwestie narodowo\xc5\x9bciowe\n_START_PARAGRAPH_\nCz\xc5\x82onkowie ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a r\xc3\xb3\xc5\xbcnili si\xc4\x99 narodowo\xc5\x9bciowo g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w wi\xc4\x99kszych miastach, co powodowa\xc5\x82o konflikty wewn\xc4\x85trz parafii. Na przeprowadzonym 3 lutego 1934 r. zje\xc5\xbadzie Polak\xc3\xb3w wyznania ewangelickiego we Lwowie wierni domagali si\xc4\x99 powo\xc5\x82ania ksi\xc4\x99\xc5\xbcy-Polak\xc3\xb3w do pos\xc5\x82ugi duszpasterskiej w\xc5\x9br\xc3\xb3d polskich cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w zbor\xc3\xb3w, wprowadzenia nabo\xc5\xbce\xc5\x84stw w j\xc4\x99zyku polskim w ka\xc5\xbcdej parafii, gdzie znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 wierni tej narodowo\xc5\x9bci oraz uregulowania stosunku pa\xc5\x84stwa do ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a odr\xc4\x99bn\xc4\x85 ustaw\xc4\x85. Proponowano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przy\xc5\x82\xc4\x85czenie si\xc4\x99 do konsystorza warszawskiego. W\xc5\x82adze ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a niech\xc4\x99tnie odnosi\xc5\x82y si\xc4\x99 do tych postulat\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nOrganizacje i instytucje ko\xc5\x9bcielne\n_START_PARAGRAPH_\nW celu zacie\xc5\x9bnienia wsp\xc3\xb3lnoty niemieckich ewangelik\xc3\xb3w utworzono oko\xc5\x82o 20 r\xc3\xb3\xc5\xbcnych organizacji._NEWLINE_Jednostki Bratniej Pomocy im. Gustawa Adolfa dzia\xc5\x82a\xc5\x82y przy prawie wszystkich zborach. Stowarzyszenie mia\xc5\x82o na celu pomoc materialn\xc4\x85 dla biedniejszych parafii oraz potrzymanie ewangelickiego ducha w ich wiernych._NEWLINE_Przy parafiach w wi\xc4\x99kszych miastach (Lw\xc3\xb3w, Bia\xc5\x82a Krakowska, Bielsko, Stryj, Stanis\xc5\x82aw\xc3\xb3w i inne) powsta\xc5\x82y organizacje pomocowe, dzia\xc5\x82aj\xc4\x85ce na rzecz biednych, a tak\xc5\xbce zapewniaj\xc4\x85ce opiek\xc4\x99 i wychowanie dla sierot. Poszczeg\xc3\xb3lne zbory prowadzi\xc5\x82y ochronki dla dzieci, a tak\xc5\xbce domy opieki dla niepe\xc5\x82nosprawnych oraz ludzi starszych._NEWLINE_Dla m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy pokonfirmacyjnej przeznaczone by\xc5\x82y organizacje Evangelische J\xc3\xbcnglingsverein i Jungfrauenverein. Dla starszej m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy powsta\xc5\x82 Ewangelicki Zwi\xc4\x85zek M\xc5\x82odzie\xc5\xbcy (Evangelishe Jugendsbund).\n_START_SECTION_\nDiakonat Sarepta\n_START_PARAGRAPH_\nDiakonat \xc5\xbce\xc5\x84ski Sarepta zosta\xc5\x82 za\xc5\x82o\xc5\xbcony w 1913 w Stanis\xc5\x82awowie. W okresie I wojny \xc5\x9bwiatowej siostry z diakonatu pracowa\xc5\x82y w szpitalach wojskowych, a po zako\xc5\x84czeniu dzia\xc5\x82a\xc5\x84 wojennych powr\xc3\xb3ci\xc5\x82y do domu macierzystego. Diakonat utrzymywa\xc5\x82 partnerskie stosunki z podobnymi instytucjami dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cymi w Poznaniu i Zurychu, gdzie delegowane by\xc5\x82y kandydatki na diakonise w celu pozyskania odpowiedniego wykszta\xc5\x82cenia. Diakonise w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci zajmowa\xc5\x82y si\xc4\x99 podopiecznymi stanis\xc5\x82awowskich zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w opieku\xc5\x84czo-wychowawczych, cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 z nich by\xc5\x82a delegowana do zbor\xc3\xb3w po\xc5\x82o\xc5\xbconych na terenach wiejskich do pracy jako nauczycielki lub siostry zborowe.\n_START_SECTION_\nSzkolnictwo\n_START_PARAGRAPH_\nKo\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 k\xc5\x82ad\xc5\x82 du\xc5\xbcy nacisk na kwestie edukacji z powodu ch\xc4\x99ci wychowania m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy w duchu ewangelickim, ale tak\xc5\xbce w zwi\xc4\x85zku z ich ochron\xc4\x85 przed polonizacj\xc4\x85.\n_START_SECTION_\nSzko\xc5\x82y powszechne\n_START_PARAGRAPH_\nNa mocy austriackiej ustawy z 1891 zbory mog\xc5\x82y powo\xc5\x82ywa\xc4\x87 odr\xc4\x99bne gminy szkolne, kt\xc3\xb3rych granice nie musia\xc5\x82y pokrywa\xc4\x87 si\xc4\x99 z granicami zboru. Gminy szkolne mog\xc5\x82y wybiera\xc4\x87 przedstawicielstwa szkolne, b\xc4\x99d\xc4\x85ce odpowiednikiem prezbiterstw zborowych. Ustawa regulowa\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wysoko\xc5\x9b\xc4\x87 op\xc5\x82at i przekazywa\xc5\x82a pa\xc5\x84stwu kwestie zwi\xc4\x85zane z programem nauczania, doborem podr\xc4\x99cznik\xc3\xb3w, czy kwalifikacjami nauczycieli._NEWLINE_Poszczeg\xc3\xb3lne parafie powo\xc5\x82a\xc5\x82y sie\xc4\x87 ewangelickich szk\xc3\xb3\xc5\x82 powszechnych. Plac\xc3\xb3wki te podlega\xc5\x82y pod nadz\xc3\xb3r kuratorium o\xc5\x9bwiaty, jednak ich w\xc5\x82a\xc5\x9bcicielami pozostawa\xc5\x82y zbory ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a. We w\xc5\x82adzach ko\xc5\x9bcielnych, w celu sprawowania pieczy nad jednostkami edukacyjnymi, powo\xc5\x82ano specjalny urz\xc4\x85d referenta szkolnego._NEWLINE_Na terenie wojew\xc3\xb3dztw obj\xc4\x99tych dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ma\xc5\x82opolskiego (krakowskie, lwowskie, stanis\xc5\x82awowskie, tarnopolskie) w roku szkolnym 1925/1926 dzia\xc5\x82a\xc5\x82y 83 szko\xc5\x82y prowadzone przez zbory, w kt\xc3\xb3rych nauk\xc4\x99 pobiera\xc5\x82o 2.924 dzieci oraz zatrudniano 140 nauczycieli. Dzia\xc5\x82a\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc kilka ewangelickich organizacji szkolnych. W 37 szko\xc5\x82ach zaj\xc4\x99cia prowadzono w j\xc4\x99zyku polskim i niemieckim, w 46 szko\xc5\x82ach tylko w j\xc4\x99zyku niemieckim, a w jednej \xe2\x80\x93 tylko w polskim. Plac\xc3\xb3wki utrzymywane by\xc5\x82y ze \xc5\x9brodk\xc3\xb3w pochodz\xc4\x85cych z op\xc5\x82at wnoszonych przez uczni\xc3\xb3w, specjalnego funduszu szkolnego, a tak\xc5\xbce nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do nich drobnych maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w ziemskich.\n_START_SECTION_\nSzko\xc5\x82y \xc5\x9brednie\n_START_PARAGRAPH_\nParafie we Lwowie i Stanis\xc5\x82awowie prowadzi\xc5\x82y w\xc5\x82asne gimnazja o profilu humanistycznym. By\xc5\x82y to szko\xc5\x82y koedukacyjne, a zaj\xc4\x99cia odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 w j\xc4\x99zyku niemieckim. W 1931 r. nauki w gimnazjum we Lwowie pobiera\xc5\x82o 162 uczni\xc3\xb3w, a w Stanis\xc5\x82awowie \xe2\x80\x93 142._NEWLINE_W Dornfeldzie w 1922 miejscowy pastor ks. dr Fr. Seefeldt powo\xc5\x82a\xc5\x82 uniwersytet ludowy, wzoruj\xc4\x85c si\xc4\x99 na podobnych plac\xc3\xb3wkach dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cych w Danii. Szko\xc5\x82a prowadzi\xc5\x82a trzymiesi\xc4\x99czne kursy w celu uzyskania wykszta\xc5\x82cenia og\xc3\xb3lnego lub zawodowego. W ko\xc5\x84cu lat 30. ludowy uniwersytet nie prowadzi\xc5\x82 ju\xc5\xbc dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci, a ks. Seefeldt wyjecha\xc5\x82 do Niemiec.\n_START_SECTION_\nSzko\xc5\x82y wy\xc5\xbcsze\n_START_PARAGRAPH_\nKo\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 nie posiada\xc5\x82 w\xc5\x82asnej uczelni wy\xc5\xbcszej, jego duchowni kszta\xc5\x82cili si\xc4\x99 w Poznaniu oraz na Wydziale Teologii Ewangelickiej Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie jednym z wyk\xc5\x82adowc\xc3\xb3w by\xc5\x82 pastor ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a ma\xc5\x82opolskiego ks. Rudolf Kesselring.\n_START_SECTION_\nWydawnictwa ko\xc5\x9bcielne\n_START_PARAGRAPH_\nZ powodu niewielkiej liczby wiernych oraz duchownych, a tak\xc5\xbce braku o\xc5\x9brodka naukowego, ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 ma\xc5\x82opolski nie wydawa\xc5\x82 w\xc5\x82asnej literatury religijnej. Publikacje otrzymywano od ko\xc5\x9bcio\xc5\x82\xc3\xb3w niemieckich, a tak\xc5\xbce z parafii innych ewangelickich zwi\xc4\x85zk\xc3\xb3w wyznaniowych na terenie Polski.'