b'\n_START_ARTICLE_\nGeografia Tajwanu\n_START_PARAGRAPH_\nRepublika Chi\xc5\x84ska, potocznie Tajwan jest niewielkim pa\xc5\x84stwem wyspiarskim le\xc5\xbc\xc4\x85cym w Azji Wschodniej. Sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 z du\xc5\xbcej wyspy zwanej Tajwanem, kilkudziesi\xc4\x99ciu przybrze\xc5\xbcnych wysp wchodz\xc4\x85cych w sk\xc5\x82ad archipelag\xc3\xb3w Peskador\xc3\xb3w, Kinmen i Mazu Liedao oraz szeregu innych ma\xc5\x82ych wysepek.\n_START_SECTION_\nPowierzchnia, po\xc5\x82o\xc5\xbcenie i granice\n_START_PARAGRAPH_\nPowierzchnia \xe2\x80\x93 36 188 km\xc2\xb2_NEWLINE_Po\xc5\x82o\xc5\xbcenie \xe2\x80\x93 Tajwan jest wysp\xc4\x85 le\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 na zachodnim kra\xc5\x84cu Pacyfiku pomi\xc4\x99dzy morzami: Po\xc5\x82udniowochi\xc5\x84skim i Wschodniochi\xc5\x84skim, od wschodu oblewaj\xc4\x85 wysp\xc4\x99 otwarte wody Oceanu Spokojnego, a dok\xc5\x82adnie p\xc3\xb3\xc5\x82nocna cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Basenu Filipi\xc5\x84skiego. Tajwan od kontynentalnych Chin oddziela szeroka na oko\xc5\x82o 160\xc2\xa0km Cie\xc5\x9bnina Tajwa\xc5\x84ska._NEWLINE_Skrajne punkty: p\xc3\xb3\xc5\x82nocny 25\xc2\xb020\xe2\x80\xb2N, po\xc5\x82udniowy 21\xc2\xb050\xe2\x80\xb2N, zachodni 120\xc2\xb000\xe2\x80\xb2E wschodni 122\xc2\xb000\xe2\x80\xb2E. Wyspa jest d\xc5\x82uga na mniej wi\xc4\x99cej 395\xc2\xa0km i szeroka na 144\xc2\xa0km._NEWLINE_Tajwan (Republika Chi\xc5\x84ska) graniczy poprzez wody terytorialne Cie\xc5\x9bniny Tajwa\xc5\x84skiej z Chinami od zachodu, a od po\xc5\x82udnia z Filipinami._NEWLINE_Linia brzegowa \xe2\x80\x93 1566 km\n_START_SECTION_\nBudowa geologiczna i rze\xc5\xbaba\n_START_PARAGRAPH_\nTajwan jest zbudowany g\xc5\x82\xc3\xb3wnie ze ska\xc5\x82 pochodzenia paleozoicznego i mezozoicznego, kt\xc3\xb3re by\xc5\x82y wielokrotnie fa\xc5\x82dowane. Do silnych fa\xc5\x82dowa\xc5\x84 ska\xc5\x82 dochodzi\xc5\x82o g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w kredzie, ale fa\xc5\x82dowania mia\xc5\x82y tak\xc5\xbce miejsce w oligocenie. Ska\xc5\x82y Tajwanu s\xc4\x85 poprzecinane intruzjami magmowymi, na kt\xc3\xb3re sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie granity. Najwi\xc4\x99cej intruzji magmowych powsta\xc5\x82o w erze miocenu. W okresie czwartorz\xc4\x99du w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy zaznaczy\xc5\x82a si\xc4\x99 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 wulkaniczna. Obecnie Tajwan jest wysp\xc4\x85 aktywn\xc4\x85 sejsmicznie i co roku dochodzi do \xc5\x9brednio 10 wstrz\xc4\x85s\xc3\xb3w tektonicznych._NEWLINE_Tajwan jest wysp\xc4\x85 g\xc3\xb3rzyst\xc4\x85. G\xc3\xb3ry i obszary wy\xc5\xbcynne zajmuj\xc4\x85 prawie 2/3 terytorium wyspy. Oko\xc5\x82o 30% powierzchni wyspy to obszary le\xc5\xbc\xc4\x85ce powy\xc5\xbcej 1000\xc2\xa0m n.p.m. Z p\xc3\xb3\xc5\x82nocnego wschodu na po\xc5\x82udniowy zach\xc3\xb3d ci\xc4\x85gn\xc4\x85 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82e do siebie 4 g\xc5\x82\xc3\xb3wne pasma g\xc3\xb3rskie. Najwy\xc5\xbcszym szczytem Tajwanu jest Yu Shan o wysoko\xc5\x9bci do 3997\xc2\xa0m. G\xc3\xb3ra ta znajduje si\xc4\x99 na po\xc5\x82udniowym skraju centralnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy. Tereny g\xc3\xb3rskie skupiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 we wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wyspy. Zachodnia cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Tajwanu jest nizinna._NEWLINE_Zachodnia i \xc5\x9brodkowa cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 wyspy jest zaj\xc4\x99ta przez G\xc3\xb3ry Tajwa\xc5\x84skie, kt\xc3\xb3re sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z pasma Taidong Shanmai, doliny o tej samej nazwie i Centralnego \xc5\x81a\xc5\x84cucha G\xc3\xb3rskiego \xe2\x80\x93 Zhongyang Shanmai do kt\xc3\xb3rego nale\xc5\xbc\xc4\x85 3 r\xc3\xb3wnoleg\xc5\x82e grzbiety. S\xc4\x85 to Zhongyang, gdzie znajduje si\xc4\x99 oko\xc5\x82o 30 szczyt\xc3\xb3w dochodz\xc4\x85cych do 3000\xc2\xa0m. Drugim grzbietem s\xc4\x85 g\xc3\xb3ry Yushan Shanmai, a trzecim Ali Shanmai. Dalej na zachodzie znajduje si\xc4\x99 wy\xc5\xbcej wspomniana nizina, obni\xc5\xbcenia Pingdong, Taizhong, Taibei i Yilan. Nizina jest w\xc4\x85ska i jej szeroko\xc5\x9b\xc4\x87 przeci\xc4\x99tna wynosi oko\xc5\x82o 45\xc2\xa0km.\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nTajwan le\xc5\xbcy w strefie klimatu zwrotnikowego wilgotnego o monsunowej odmianie. Jedynie p\xc3\xb3\xc5\x82nocne kra\xc5\x84ce wyspy znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 w strefie klimatu podzwrotnikowego, tak\xc5\xbce wilgotnego. Tajwan cechuje si\xc4\x99 stosunkowo cieplejszym klimatem ni\xc5\xbc obszary w Chinach le\xc5\xbc\xc4\x85ce na tej samej szeroko\xc5\x9bci geograficznej. Jest to spowodowane tym, \xc5\xbce wysp\xc4\x99 obmywa ciep\xc5\x82y pr\xc4\x85d morski Kuro Siwo._NEWLINE_Temperatury na og\xc3\xb3\xc5\x82 s\xc4\x85 wysokie na terenach nizinnych i przedg\xc3\xb3rzach. Do Tajwanu nie docieraj\xc4\x85 wp\xc5\x82ywy zimnych mas powietrza z p\xc3\xb3\xc5\x82nocy. Oznacza to, \xc5\xbce zim\xc4\x85 \xc5\x9brednie temperatury wynosz\xc4\x85 15\xc2\xa0\xc2\xb0C, a na po\xc5\x82udniu dochodz\xc4\x85 do 20\xc2\xa0\xc2\xb0C. Latem jest gor\xc4\x85co i \xc5\x9brednie warto\xc5\x9bci termiczne wynosz\xc4\x85 od 28 do 30\xc2\xa0\xc2\xb0C. \xc5\x81agodz\xc4\x85cy wp\xc5\x82yw oceanu sprawia, \xc5\xbce nie notuje si\xc4\x99 na Tajwanie w okresie letnim bardzo wysokich temperatur rz\xc4\x99du 35\xe2\x80\x9340\xc2\xa0\xc2\xb0C. W g\xc3\xb3rach jest ch\xc5\x82odno. W wy\xc5\xbcszych partiach klimat posiada typowo g\xc3\xb3rsk\xc4\x85 odmian\xc4\x99 i \xc5\x9brednie roczne temperatury oscyluj\xc4\x85 w granicach 4\xc2\xa0\xc2\xb0C, nie przekraczaj\xc4\x85c 10\xc2\xa0\xc2\xb0C._NEWLINE_Tajwan jest bardzo wilgotn\xc4\x85 i deszczow\xc4\x85 wysp\xc4\x85. \xc5\x9arednia roczna opadowa to oko\xc5\x82o 2500\xc2\xa0mm. Najni\xc5\xbcsze roczne opady rz\xc4\x99du 1500\xe2\x80\x932000\xc2\xa0mm notowane s\xc4\x85 w zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kraju. Ilo\xc5\x9bci opad\xc3\xb3w rosn\xc4\x85 wraz ze wzrostem wysoko\xc5\x9bci, si\xc4\x99gaj\xc4\x85c nawet 6000\xc2\xa0mm rocznie. Na wybrze\xc5\xbcu wschodnim roczny opad dochodzi do 3000\xc2\xa0mm, dotyczy to tak\xc5\xbce po\xc5\x82udnia kraju wystawionego na dzia\xc5\x82anie wilgotnego monsunu letniego. Opady na po\xc5\x82udniu otrzymuj\xc4\x85 si\xc4\x99 na poziomie oko\xc5\x82o 4000\xc2\xa0mm rocznie. W zwi\xc4\x85zku z wyst\xc4\x99powaniem cyrkulacji monsunowej, najwi\xc4\x99ksze opady notuje si\xc4\x99 latem, podczas gdy zimy si\xc4\x99 suche i s\xc5\x82oneczne._NEWLINE_Charakterystyczn\xc4\x85 cech\xc4\x85 klimatu s\xc4\x85 huragany, kt\xc3\xb3re w Azji s\xc4\x85 nazywane tajfunami. Okres wyst\xc4\x99powania tajfun\xc3\xb3w przypada na koniec lata i pocz\xc4\x85tek jesieni. Tajwan rocznie nawiedza od trzech do czterech tajfun\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nWody\n_START_PARAGRAPH_\nJako \xc5\xbce na Tajwanie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 wysokie opady deszczu i nie ma wyra\xc5\xbanej pory suchej, sie\xc4\x87 rzeczna jest g\xc4\x99sta i zasobna w wod\xc4\x99. Tajwan jest ma\xc5\x82\xc4\x85 wysp\xc4\x85, tote\xc5\xbc rzeki charakteryzuje niewielka d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87, brak \xc5\xbceglowno\xc5\x9bci, oraz liczne progi i wodospady. Wszystkie rzeki nale\xc5\xbc\xc4\x85 do Oceanu Spokojnego, a ich uk\xc5\x82ad jest mniej wi\xc4\x99cej promienisty, z tym, \xc5\xbce na wschodzie s\xc4\x85 to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie bardzo kr\xc3\xb3tkie rzeki i strumienie. Najd\xc5\x82u\xc5\xbcsze rzeki p\xc5\x82yn\xc4\x85 na zachodzie kraju i uchodz\xc4\x85 do Cie\xc5\x9bniny Tajwa\xc5\x84skiej. Najd\xc5\x82u\xc5\xbcsz\xc4\x85 jest Zhuoshui Xi, kt\xc3\xb3ra liczy 170\xc2\xa0km.\n_START_SECTION_\nGleby\n_START_PARAGRAPH_\nDominuj\xc4\x85cym typem gleb s\xc4\x85 gleby ferralitowe barwy czerwonej i czerwono\xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tej. W dolinach rzecznych wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 aluwialne fluwisole, za\xc5\x9b wysoko w g\xc3\xb3rach gleby inicjalne litosole.\n_START_SECTION_\nFlora\n_START_PARAGRAPH_\nSzata ro\xc5\x9blinna Tajwanu jest stosunkowo dobrze zachowana. Lasy pokrywaj\xc4\x85 58% powierzchni wyspy. Wyst\xc4\x99puje pi\xc4\x99trowy uk\xc5\x82ad ro\xc5\x9blinno\xc5\x9bci. Na obszarach nizinnych do wysoko\xc5\x9bci 600\xc2\xa0m n.p.m., a wi\xc4\x99c tak\xc5\xbce na przedg\xc3\xb3rzach rosn\xc4\x85 wiecznie zielone lasy gdzie dominuj\xc4\x85 bambusy i palmy. W wielu miejscach obszary te zosta\xc5\x82y zaj\xc4\x99te pod upraw\xc4\x99, tote\xc5\xbc lasy skupiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na obszarach g\xc3\xb3rskich. Do wysoko\xc5\x9bci 1800\xc2\xa0m n.p.m. rosn\xc4\x85 podzwrotnikowe lasy li\xc5\x9bciaste gdzie dominuj\xc4\x85 wawrzyny i drzewa kamforowe. Powy\xc5\xbcej 1800\xc2\xa0m lasy przechodz\xc4\x85 w ekosystem iglasty, gdzie opr\xc3\xb3cz niego wyst\xc4\x99puje tak\xc5\xbce ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 twardolistna. Na znacznych wysoko\xc5\x9bciach rz\xc4\x99du 2400\xe2\x80\x933000\xc2\xa0m n.p.m. rosn\xc4\x85 lasy typowe dla umiarkowanych stref klimatycznych, gdzie przewa\xc5\xbca jod\xc5\x82a oraz \xc5\x9bwierk. Wy\xc5\xbcej wyst\xc4\x99puje ro\xc5\x9blinno\xc5\x9b\xc4\x87 alpejska. Na wybrze\xc5\xbcu i przy uj\xc5\x9bciach rzek rosn\xc4\x85 lasy namorzynowe.\n_START_SECTION_\nFauna\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\x9awiat zwierz\xc4\x85t zalicza si\xc4\x99 do Regionu Indochi\xc5\x84skiego. Do du\xc5\xbcych ssak\xc3\xb3w nale\xc5\xbcy jelenie wschodnie, dzik i serau. Serau jest gatunkiem spokrewnionym z kozic\xc4\x85. Najwi\xc4\x99kszym drapie\xc5\xbcnikiem jest nied\xc5\xbawied\xc5\xba himalajski, kt\xc3\xb3ry jest gatunkiem rzadko wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cym na wyspie. Poza nim na Tajwanie \xc5\xbcyj\xc4\x85 pantery mgliste i koty bengalskie. Pospolite s\xc4\x85 ma\xc5\x82py g\xc5\x82\xc3\xb3wnie makaki \xc5\xbcyj\xc4\x85ce w lasach. \xc5\x9awiat ptak\xc3\xb3w jest bardzo urozmaicony. \xc5\xbbyj\xc4\x85 tam przedstawiciele truku\xc5\x9bnik\xc3\xb3w. Tak\xc5\xbce gady s\xc4\x85 licznie wyst\xc4\x99puj\xc4\x85cymi zwierz\xc4\x99tami, gdzie najwi\xc4\x99kszym ich przedstawicielem jest pyton tygrysi.'