b'\n_START_ARTICLE_\nBenedykt Polak\n_START_PARAGRAPH_\nBenedykt Polak (\xc5\x82ac.\xc2\xa0Benedictus Polonus, ur. ok. 1200, zm. po roku 1251) \xe2\x80\x93 franciszkanin, pierwszy polski podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik, autor sprawozdania De Itinere Fratrum Minorum ad Tartaros, b\xc4\x99d\xc4\x85cego relacj\xc4\x85 z pierwszej wyprawy Europejczyk\xc3\xb3w do stolicy imperium mongolskiego, kt\xc3\xb3ra trwa\xc5\x82a od 16 kwietnia 1245 roku do 18 listopada 1247 roku.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbycie przed wypraw\xc4\x85\n_START_PARAGRAPH_\nUrodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 oko\xc5\x82o 1200 roku. Pojawiaj\xc4\x85ce si\xc4\x99 informacje o tym, jakoby pochodzi\xc5\x82 z Wroc\xc5\x82awia czy z Wielkopolski pozostaj\xc4\x85 nieudokumentowane. Nie wiadomo, czy Benedykt jest tym imieniem, kt\xc3\xb3re otrzyma\xc5\x82 on przy chrzcie, czy te\xc5\xbc tym, kt\xc3\xb3re przybra\xc5\x82 wst\xc4\x99puj\xc4\x85c do zakonu i przyjmuj\xc4\x85c \xc5\x9bwi\xc4\x99cenia kap\xc5\x82a\xc5\x84skie, co_NEWLINE_mia\xc5\x82o miejsce oko\xc5\x82o roku 1236. By\xc4\x87 mo\xc5\xbce jego imi\xc4\x99 wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 ze \xc5\x9bwi\xc4\x99tym Benedyktem \xe2\x80\x93 polskim pustelnikiem z XI wieku, kt\xc3\xb3rego kult znany by\xc5\x82 m.in. w O\xc5\x82awie._NEWLINE_Niewiele wiadomo o jego m\xc5\x82odo\xc5\x9bci, pewne przes\xc5\x82anki wskazuj\xc4\x85 jednak, \xc5\xbce by\xc5\x82 rycerzem. Zapewne wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z oko\xc5\x82o dziewi\xc4\x99ciu lat swojego \xc5\xbcycia zakonnego_NEWLINE_przed wypraw\xc4\x85 do Mongolii sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 poza murami klasztoru. Dzi\xc4\x99ki temu sta\xc5\x82 si\xc4\x99 do\xc5\x9bwiadczonym_NEWLINE_w\xc4\x99drowcem, dobrze zorientowanym w geografii wschodniej Europy. Biegle w\xc5\x82ada\xc5\x82_NEWLINE_\xc5\x82acin\xc4\x85 oraz j\xc4\x99zykiem staroruskim. J\xc4\x99zyki s\xc5\x82owia\xc5\x84skie by\xc5\x82y w\xc3\xb3wczas du\xc5\xbco bardziej podobne do siebie ni\xc5\xbc wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie, ale mimo to swobodne porozumiewanie si\xc4\x99 nimi wymaga\xc5\x82o cz\xc4\x99stszego kontaktu i praktyki. Mo\xc5\xbce to wskazywa\xc4\x87, \xc5\xbce miejsce urodzenia Benedykta stanowi\xc5\x82 wsch\xc3\xb3d rozdrobnionej w\xc3\xb3wczas Polski, lub \xc5\xbce przebywa\xc5\x82 przez d\xc5\x82u\xc5\xbcszy czas na kt\xc3\xb3rym\xc5\x9b z dwor\xc3\xb3w ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t, z kt\xc3\xb3rych kilku mia\xc5\x82o za \xc5\xbcony Rusinki, albo te\xc5\xbc \xc5\xbce by\xc5\x82 jednym z rycerzy od jakiego\xc5\x9b czasu do\xc5\x9b\xc4\x87 intensywnie osadzaj\xc4\x85cych swoje domostwa na wschodzie kraju._NEWLINE_Je\xc5\x9bli posiada\xc5\x82 jaki\xc5\x9b maj\xc4\x85tek, to i tak oko\xc5\x82o 1236 roku wszystko, co mia\xc5\x82, rozda\xc5\x82 ubogim, gdy w_NEWLINE_zgodzie z zasadami g\xc5\x82oszonymi przez \xc5\x9bw. Franciszka z Asy\xc5\xbcu i id\xc4\x85c za_NEWLINE_jego idea\xc5\x82ami zosta\xc5\x82 mnichem. Wtedy w\xc5\x82a\xc5\x9bnie zacz\xc4\x99\xc5\x82y powstawa\xc4\x87 w Polsce pierwsze klasztory_NEWLINE_tego nowego zakonu. Przyst\xc4\x85pi\xc4\x87 do braci mniejszych m\xc3\xb3g\xc5\x82 w\xc5\x82a\xc5\x9bciwie ka\xc5\xbcdy. Ci, kt\xc3\xb3rzy jak_NEWLINE_Benedykt Polak pragn\xc4\x99li przyj\xc4\x85\xc4\x87 ten spos\xc3\xb3b \xc5\xbcycia, musieli podda\xc4\x87 si\xc4\x99 regule zatwierdzonej bull\xc4\x85 Solet annuere papie\xc5\xbca Honoriusza III z 29 listopada 1223 roku.\n_START_SECTION_\n\xc3\x93wczesna wiedza Europejczyk\xc3\xb3w o \xc5\x9arodkowym i Dalekim Wschodzie\n_START_PARAGRAPH_\nDo czasu tej wyprawy dociera\xc5\x82y do Europy bardzo nieliczne wie\xc5\x9bci o \xc5\x9brodkowej Azji,_NEWLINE_informacje takie przywozili g\xc5\x82\xc3\xb3wnie \xc5\xbceglarze. Na pocz\xc4\x85tku XIII wieku Europa_NEWLINE_mia\xc5\x82a wi\xc4\x99c mgliste poj\xc4\x99cie o ziemiach le\xc5\xbc\xc4\x85cych na wsch\xc3\xb3d od Morza Kaspijskiego. Na \xc3\xb3wczesnych mapach by\xc5\x82y do\xc5\x9b\xc4\x87 wiernie zarysowane jedynie po\xc5\x82udniowe brzegi Azji, rozpoznane przez podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik\xc3\xb3w arabskich. Co prawda wcze\xc5\x9bniej w\xc4\x99drowano najkr\xc3\xb3tsz\xc4\x85 drog\xc4\x85 l\xc4\x85dow\xc4\x85 do Azji zwan\xc4\x85 Jedwabnym szlakiem, jednak jego znaczenie zmala\xc5\x82o w VI wieku n.e. ze wzgl\xc4\x99du na nap\xc5\x82yw lud\xc3\xb3w tureckich do Azji \xc5\x9arodkowej. Podboje tureckie i mongolskie w nast\xc4\x99pnych stuleciach sprawi\xc5\x82y, \xc5\xbce szlak ten w og\xc3\xb3le przesta\xc5\x82 istnie\xc4\x87._NEWLINE_Horyzont geograficzny Europejczyk\xc3\xb3w w \xc5\x9bredniowieczu by\xc5\x82 wi\xc4\x99c niezwykle ograniczony._NEWLINE_Najlepiej \xc5\x9bwiadczy o tym dok\xc5\x82adna mapa znanych l\xc4\x85d\xc3\xb3w sporz\xc4\x85dzona w 1154_NEWLINE_roku przez arabskiego geografa Muhammada Al-Idrisiego dla kr\xc3\xb3la_NEWLINE_Sycylii Rogera II. Niemal wszystko, co znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 na wsch\xc3\xb3d_NEWLINE_od wybrze\xc5\xbcy Morza Kaspijskiego, stanowi\xc5\x82o na niej terra incognita._NEWLINE_Wyobra\xc5\xbcenia o tym, co jest dalej, sprowadza\xc5\x82y si\xc4\x99 do opis\xc3\xb3w dziwacznych stwor\xc3\xb3w i dzikich_NEWLINE_lud\xc3\xb3w. Granic\xc4\x85 znanego w\xc3\xb3wczas \xc5\x9bwiata by\xc5\x82y Himalaje i Ural. Za tymi g\xc3\xb3rami mia\xc5\x82y si\xc4\x99 rozpo\xc5\x9bciera\xc4\x87 legendarne krainy Mad\xc5\xbcud\xc5\xbc i Sin, o kt\xc3\xb3rych jeszcze w staro\xc5\xbcytno\xc5\x9bci opowiadali kupcy w\xc4\x99druj\xc4\x85cy przez prawie tysi\xc4\x85c lat Jedwabnym Szlakiem.\n_START_SECTION_\nPrzygotowania do wyprawy\n_START_PARAGRAPH_\nCoraz bardziej u\xc5\x9bwiadamiano sobie, \xc5\xbce jedn\xc4\x85 z przyczyn kolejnych pora\xc5\xbcek w starciu z Mongo\xc5\x82ami by\xc5\x82 brak szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owych wiadomo\xc5\x9bci o ich kulturze, obyczajach, wierzeniach, doktrynie wojennej i taktyce prowadzonych podboj\xc3\xb3w. W celu zdobycia potrzebnej wiedzy na kilka lat przed tatarskim najazdem na Polsk\xc4\x99 wyruszyli na wsch\xc3\xb3d w\xc4\x99gierscy dominikanie w poszukiwaniu Wielkich W\xc4\x99gier (Magna Ungaria), lecz dotarli zaledwie do kilku \xc5\x9bwie\xc5\xbco podbitych kraj\xc3\xb3w. Otrzymali od Batu-chana list z pogr\xc3\xb3\xc5\xbckami skierowany do kr\xc3\xb3la w\xc4\x99gierskiego Beli IV._NEWLINE_Nowy papie\xc5\xbc Innocenty IV najpierw apelowa\xc5\x82 o zorganizowanie wyprawy krzy\xc5\xbcowej przeciwko Tatarom. Gdy jego starania nie znalaz\xc5\x82y zrozumienia, w\xc3\xb3wczas w 1245 roku rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 przygotowania do nawi\xc4\x85zania z nimi kontakt\xc3\xb3w. Realizacj\xc4\x99 tego zadania powierzy\xc5\x82 franciszkanom i dominikanom, kt\xc3\xb3rzy prowadzili w\xc3\xb3wczas intensywn\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 misyjn\xc4\x85 na wschodzie Europy. Aby zwi\xc4\x99kszy\xc4\x87 szans\xc4\x99 dotarcia pos\xc5\x82\xc3\xb3w do celu, papie\xc5\xbc zdecydowa\xc5\x82 si\xc4\x99 wys\xc5\x82a\xc4\x87 jednocze\xc5\x9bnie a\xc5\xbc cztery swoje poselstwa (legacje) do stolicy Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w (dwa z\xc5\x82o\xc5\xbcone z dominikan\xc3\xb3w i dwa \xe2\x80\x93 z franciszkan\xc3\xb3w), jad\xc4\x85ce r\xc3\xb3\xc5\xbcnymi drogami. Na czele pierwszej misji stan\xc4\x85\xc5\x82 franciszkanin Wawrzyniec, drugiej \xe2\x80\x93 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc franciszkanin \xe2\x80\x93 Jan di Piano Carpini, a trzeciej \xe2\x80\x93 dominikanin Ascelin z Lombardii (ta wyprawa zdo\xc5\x82a\xc5\x82a w lipcu 1247 roku dotrze\xc4\x87 tylko do Zakaukazia, sk\xc4\x85d po doznaniu wielu upokorze\xc5\x84 zakonnicy wr\xc3\xb3cili przywo\xc5\xbc\xc4\x85c papie\xc5\xbcowi latem 1248 roku jedynie list od mongolskiego wodza Bajd\xc5\xbcu). O czwartej misji dominika\xc5\x84skiej pod przyw\xc3\xb3dztwem Andr\xc3\xa9 de Longjumeau wiadomo bardzo niewiele._NEWLINE_Dotar\xc5\x82o do stolicy mongolskiej i wr\xc3\xb3ci\xc5\x82o tylko drugie poselstwo (zmierzaj\xc4\x85ce tras\xc4\x85 p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85),_NEWLINE_w\xc5\x82a\xc5\x9bnie to, w kt\xc3\xb3rym bra\xc5\x82 udzia\xc5\x82 Benedykt Polak. Na czele tej legacji papie\xc5\xbc postawi\xc5\x82 swojego_NEWLINE_do\xc5\x9bwiadczonego dyplomat\xc4\x99Giovannniego da Pian del Carpine (Jana di Piano Carpini, Jana z Doliny Grab\xc3\xb3w), kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 W\xc5\x82ochem, jednym z pierwszych uczni\xc3\xb3w i towarzyszy \xc5\x9bw._NEWLINE_Franciszka z Asy\xc5\xbcu i prowincja\xc5\x82em zakonu franciszkan\xc3\xb3w na Polsk\xc4\x99. Przebywa\xc5\x82 on wiele lat_NEWLINE_w naszym kraju, nie\xc5\xbale zna\xc5\x82 j\xc4\x99zyk polski (niekt\xc3\xb3rzy historycy nawet_NEWLINE_przypisywali mu polskie pochodzenie) i przyja\xc5\xbani\xc5\x82 si\xc4\x99 z ksi\xc4\x99ciem Boles\xc5\x82awem Rogatk\xc4\x85. Wcze\xc5\x9bniej dzia\xc5\x82a\xc5\x82 tak\xc5\xbce jako misjonarz w Tunisie, przebywa\xc5\x82 w Hiszpanii i tworzy\xc5\x82 prowincje zakonne w ca\xc5\x82ej Europie, tak\xc5\xbce w Polsce. Po kl\xc4\x99sce pod Legnic\xc4\x85 i \xc5\x9bmierci Henryka Pobo\xc5\xbcnego, przej\xc4\x99ty tragedi\xc4\x85 najazdu Tatar\xc3\xb3w Carpini uda\xc5\x82 si\xc4\x99 na dw\xc3\xb3r papieski. Pod wp\xc5\x82ywem nieszcz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87, jakie spad\xc5\x82y na Polsk\xc4\x99 (i z inicjatywy ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x85t polskich), zosta\xc5\x82 tam or\xc4\x99downikiem sprawy ratowania Europy przed Tatarami._NEWLINE_Carpini zaproponowa\xc5\x82 papie\xc5\xbcowi, aby w niebezpiecznej podr\xc3\xb3\xc5\xbcy towarzyszy\xc5\x82 mu mnich Benedykt, kt\xc3\xb3rego pozna\xc5\x82 podczas pobytu w Polsce i kt\xc3\xb3ry m\xc3\xb3g\xc5\x82by teraz pe\xc5\x82ni\xc4\x87 rol\xc4\x99 przewodnika, sekretarza, t\xc5\x82umacza i eksperta w sprawach j\xc4\x99zyka i obyczaj\xc3\xb3w Rusin\xc3\xb3w. Innocenty IV zgodzi\xc5\x82 na to, gdy\xc5\xbc wed\xc5\x82ug jego wiedzy istnia\xc5\x82a nadzieja, \xc5\xbce wys\xc5\x82annicy najszybciej porozumiej\xc4\x85 si\xc4\x99 z wielkim chanem w\xc5\x82a\xc5\x9bnie w j\xc4\x99zyku ruskim, poniewa\xc5\xbc na jego dworze w tamtym czasie przebywa\xc5\x82o wielu je\xc5\x84c\xc3\xb3w z ziem Europy Wschodniej. Wed\xc5\x82ug przypuszcze\xc5\x84 historyk\xc3\xb3w Benedykt ju\xc5\xbc przed wypraw\xc4\x85 m\xc3\xb3g\xc5\x82 zna\xc4\x87 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc j\xc4\x99zyk mongolski (by\xc4\x87 mo\xc5\xbce by\xc5\x82 jednym z rycerzy polskich wzi\xc4\x99tych przez Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w do niewoli po bitwie pod Legnic\xc4\x85, albo te\xc5\xbc pozna\xc5\x82 ten j\xc4\x99zyk kontaktuj\xc4\x85c si\xc4\x99 z je\xc5\x84cami mongolskimi wzi\xc4\x99tymi przez Polak\xc3\xb3w po_NEWLINE_bitwie pod Raciborzem)._NEWLINE_Politycznymi celami papie\xc5\xbca by\xc5\x82o zaprzestanie przez Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w dokonywania najazd\xc3\xb3w na kraje_NEWLINE_chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skie, nawr\xc3\xb3cenie chana i jego poddanych na wiar\xc4\x99 w Chrystusa_NEWLINE_(przyj\xc4\x99cie przez nich chrztu) oraz ewentualnie pozyskanie ich jako sprzymierze\xc5\x84c\xc3\xb3w_NEWLINE_w walce z muzu\xc5\x82manami w Ziemi \xc5\x9awi\xc4\x99tej. Takie w\xc5\x82a\xc5\x9bnie_NEWLINE_zadania otrzymali uczestnicy wyprawy, ponadto papie\xc5\xbc zobowi\xc4\x85za\xc5\x82 ich do pilnego obserwowania_NEWLINE_wszystkiego, co zobacz\xc4\x85 po drodze, a zw\xc5\x82aszcza do dok\xc5\x82adnego poznania wierze\xc5\x84, obyczaj\xc3\xb3w,_NEWLINE_praw i systemu politycznego pa\xc5\x84stwa Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w. Poleci\xc5\x82, aby franciszkanie jak najwi\xc4\x99cej_NEWLINE_dowiedzieli si\xc4\x99 o planach ewentualnych kolejnych podboj\xc3\xb3w, o zasobach i si\xc5\x82ach militarnych_NEWLINE_mongolskich w\xc5\x82adc\xc3\xb3w, a tak\xc5\xbce aby postarali si\xc4\x99 rozpozna\xc4\x87 wn\xc4\x99trze Azji pod wzgl\xc4\x99dem geograficznym. Mia\xc5\x82a to wi\xc4\x99c by\xc4\x87 odbywaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 pod auspicjami Pa\xc5\x84stwa Ko\xc5\x9bcielnego wyprawa religijna, polityczna, dyplomatyczna, szpiegowska i odkrywcza jednocze\xc5\x9bnie.\n_START_SECTION_\nNa dworze wielkiego chana\n_START_PARAGRAPH_\nW dzie\xc5\x84 \xc5\x9bw. Marii Magdaleny, czyli 22 lipca 1246 roku pos\xc5\x82owie dotarli wreszcie do letniej siedziby chana \xe2\x80\x93 Syra Ordy nad rzek\xc4\x85 Orchon, w legendarnym mie\xc5\x9bcie Karakorum, kt\xc3\xb3re powsta\xc5\x82o w XIII wieku wraz z pa\xc5\x84stwem mongolskim, jako siedziba Czyngis-chana (na po\xc5\x82udniowy zach\xc3\xb3d od obecnej stolicy U\xc5\x82an Bator). W tym u\xc5\x9bwi\xc4\x99conym tradycjami rejonie znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wne siedziby w\xc5\x82adc\xc3\xb3w imperi\xc3\xb3w koczowniczych od czas\xc3\xb3w Xiongnu, a ju\xc5\xbc od V wieku mie\xc5\x9bci\xc5\x82y si\xc4\x99 tu stolice r\xc3\xb3\xc5\xbcnych pa\xc5\x84stw przedmongolskich, m.in. Turkut\xc3\xb3w i Ujgur\xc3\xb3w. Franciszkanie przez miesi\xc4\x85c musieli czeka\xc4\x87 na audiencj\xc4\x99, gdy\xc5\xbc nieopodal odbywa\xc5\x82 si\xc4\x99 akurat wtedy wielki kuru\xc5\x82taj, czyli wybieranie wielkiego chana. Od \xc5\x9bmierci Ugedeja trwa\xc5\x82o bowiem bezkr\xc3\xb3lewie. Nowym w\xc5\x82adc\xc4\x85 zosta\xc5\x82 wybrany Gujuk, najstarszy syn zmar\xc5\x82ego w\xc5\x82adcy (co w\xc3\xb3wczas wcale nie by\xc5\x82o regu\xc5\x82\xc4\x85). Najpowa\xc5\xbcniejszym konkurentem do tronu by\xc5\x82 jeden z braci stryjecznych Gujuka \xe2\x80\x93 Batu. Carpini i Benedykt byli w tym czasie \xc5\xbale traktowani i omal nie umarli z g\xc5\x82odu. W tak trudnych warunkach wyci\xc4\x85gn\xc4\x85\xc5\x82 do nich pomocn\xc4\x85 d\xc5\x82o\xc5\x84 ruski z\xc5\x82otnik Ku\xc5\xbama, kt\xc3\xb3ry potajemnie dostarcza\xc5\x82 im jedzenie, a potem dzi\xc4\x99ki niemu zostali odes\xc5\x82ani do (znajduj\xc4\x85cego si\xc4\x99 obok) pa\xc5\x82acu matki Gujuka T\xc3\xb6regene-katun, kt\xc3\xb3ra przez ostatnie pi\xc4\x99\xc4\x87 lat sprawowa\xc5\x82a samodzielne rz\xc4\x85dy jako regentka imperium mongolskiego. Pos\xc5\x82owie byli \xc5\x9bwiadkami katastrofalnych opad\xc3\xb3w gradu olbrzymiej wielko\xc5\x9bci oraz powodzi, kt\xc3\xb3ra zniszczy\xc5\x82a wiele domostw w mie\xc5\x9bcie (uton\xc4\x99\xc5\x82o ponad 160 os\xc3\xb3b)._NEWLINE_Na dworze Gujuk-chana franciszkanie przebywali a\xc5\xbc cztery miesi\xc4\x85ce. Dzi\xc4\x99ki temu uda\xc5\x82o im si\xc4\x99 porozumie\xc4\x87 i nawi\xc4\x85za\xc4\x87 kontakty z przyby\xc5\x82ymi na intronizacj\xc4\x99 licznymi poselstwami, m.in. z Kalifatu Bagdadzkiego, Su\xc5\x82tanatu Delhijskiego, Gruzji, Korei (kr\xc3\xb3lestwa Goryeo) i Chin. By\xc5\x82o tam \xc5\x82\xc4\x85cznie oko\xc5\x82o 3 do 4 tysi\xc4\x99cy wys\xc5\x82annik\xc3\xb3w z niemal ca\xc5\x82ej Azji. Wszyscy oni przywie\xc5\xbali ze sob\xc4\x85 zwyczajowe dary dla nowego wielkiego chana, a ci z podbitych kraj\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 dodatkowo jeszcze daniny._NEWLINE_Intronizacja mia\xc5\x82a miejsce 24 sierpnia w Tumen Amgalant \xe2\x80\x93 Pa\xc5\x82acu Dziesi\xc4\x99ciu Tysi\xc4\x99cy Lat, zwanym tak\xc5\xbce \xc5\xbb\xc3\xb3\xc5\x82tym Pawilonem. Uroczysto\xc5\x9b\xc4\x87 odbywa\xc5\x82a si\xc4\x99 zgodnie ze zwyczajem w innym miejscu ni\xc5\xbc kuru\xc5\x82taj, na kt\xc3\xb3rym wybrano w\xc5\x82adc\xc4\x99, i trwa\xc5\x82a tydzie\xc5\x84. Carpini i Benedykt brali w niej udzia\xc5\x82 i potem w swoich sprawozdaniach w zachwycie pisali o wielkim przepychu, o wielonarodowym charakterze dworu chana, o odbywaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 tam wspania\xc5\x82ych ucztach i zabawach. Widzieli nieprawdopodobne bogactwa, m.in. oko\xc5\x82o 500 zaprz\xc4\x99\xc5\xbconych w konie i mu\xc5\x82y woz\xc3\xb3w wype\xc5\x82nionych po brzegi z\xc5\x82otem, srebrem, kamieniami szlachetnymi, per\xc5\x82ami, jedwabiem, z\xc5\x82otog\xc5\x82owiem, drogocennymi sk\xc3\xb3rami i futrami. Przypominaj\xc4\x85cy olbrzymi namiot pa\xc5\x82ac wielkiego chana mie\xc5\x9bci\xc5\x82 a\xc5\xbc 2000 os\xc3\xb3b, nakryty by\xc5\x82 bia\xc5\x82ym jedwabnym z\xc5\x82otog\xc5\x82owiem, a s\xc5\x82upy, na kt\xc3\xb3rych si\xc4\x99 wspiera\xc5\x82, obite zosta\xc5\x82y z\xc5\x82ot\xc4\x85 blach\xc4\x85, przytwierdzon\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z\xc5\x82otymi gwo\xc5\xbadziami. Tron w\xc5\x82adcy by\xc5\x82 misternie wyrze\xc5\xbabiony z ko\xc5\x9bci s\xc5\x82oniowej. Gujuk podzieli\xc5\x82 si\xc4\x99 otrzymanymi kosztowno\xc5\x9bciami ze swoimi krewnymi oraz z najwy\xc5\xbcszymi dostojnikami imperium mongolskiego._NEWLINE_Cesarz Gujuk (jak go tytu\xc5\x82owali Carpini i Bendykt) wed\xc5\x82ug ich p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych opis\xc3\xb3w mo\xc5\xbce mie\xc4\x87 czterdzie\xc5\x9bci lub czterdzie\xc5\x9bci pi\xc4\x99\xc4\x87 lat albo i wi\xc4\x99cej. Jest \xc5\x9bredniego wzrostu, bardzo roztropny, niezmiernie przebieg\xc5\x82y, bardzo powa\xc5\xbcny i dostojny w zachowaniu._NEWLINE_Carpini i Benedykt przez ca\xc5\x82y okres pobytu w Karakorum znajdowali si\xc4\x99 pod czujn\xc4\x85 stra\xc5\xbc\xc4\x85 mongolskich wojownik\xc3\xb3w. Podczas uroczysto\xc5\x9bci koronacyjnych byli po raz pierwszy przyj\xc4\x99ci przez Gujuka, a dopiero 11 listopada zaproszono ich na drug\xc4\x85 audiencj\xc4\x99. Wielki chan okaza\xc5\x82 wielk\xc4\x85 \xc5\xbcyczliwo\xc5\x9b\xc4\x87 przyby\xc5\x82ym franciszkanom, przyj\xc4\x85\xc5\x82 z\xc5\x82o\xc5\xbcone mu do\xc5\x9b\xc4\x87 skromne dary w postaci niewielu pozosta\xc5\x82ych sk\xc3\xb3r bobrowych i borsuczych (najcenniejsze futra otrzymane od ksi\xc4\x99\xc5\xbcnej Grzymis\xc5\x82awy zakonnicy musieli da\xc4\x87 wcze\xc5\x9bniej Batu-chanowi) i nakaza\xc5\x82 zgodnie z ceremonia\xc5\x82em odczyta\xc4\x87 list papieski. Pozwoli\xc5\x82 te\xc5\xbc przyby\xc5\x82ym mnichom wyg\xc5\x82osi\xc4\x87 mowy misyjne (uczynili to z wielkim zapa\xc5\x82em i zaanga\xc5\xbcowaniem). Potem jednak unikn\xc4\x85\xc5\x82 konkretnej odpowiedzi na apel o otwarcie serca dla nauki Jezusa. Jego odpowied\xc5\xba na inne papieskie propozycje by\xc5\x82a natomiast negatywna i nieprzychylna. Butny w\xc5\x82adca za\xc5\xbc\xc4\x85da\xc5\x82, aby ojciec \xc5\x9bwi\xc4\x99ty osobi\xc5\x9bcie przyby\xc5\x82 do niego na czele wszystkich w\xc5\x82adc\xc3\xb3w Europy, aby oddali mu oni ho\xc5\x82d i z\xc5\x82o\xc5\xbcyli przysi\xc4\x99g\xc4\x99 wierno\xc5\x9bci. W zamian za to oferowa\xc5\x82 im pok\xc3\xb3j i nieagresj\xc4\x99 ze swojej strony. 13 listopada 1246 roku pos\xc5\x82owie dostali list napisany w czterech j\xc4\x99zykach (po mongolsku, persku, turecku i \xc5\x82acinie). Pismo pe\xc5\x82ne by\xc5\x82o gr\xc3\xb3\xc5\xbab i propozycji poddania si\xc4\x99 pod opiek\xc4\x99 Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w. Gujuk w tym li\xc5\x9bcie og\xc5\x82osi\xc5\x82 siebie cesarzem wszystkim wierz\xc4\x85cych. Wyrazi\xc5\x82 te\xc5\xbc oburzenie, \xc5\xbce ludzie Zachodu uznaj\xc4\x85 swoj\xc4\x85 religi\xc4\x99 za jedyn\xc4\x85 prawdziw\xc4\x85, a innowiercami gardz\xc4\x85, gdy\xc5\xbc wed\xc5\x82ug niego nie wiadomo, kogo B\xc3\xb3g obdarza swoj\xc4\x85 \xc5\x82ask\xc4\x85. Jeszcze tego samego dnia, po otrzymaniu zezwolenia na powr\xc3\xb3t, pos\xc5\x82owie wyruszyli w drog\xc4\x99.\n_START_SECTION_\nPowr\xc3\xb3t do Lyonu\n_START_PARAGRAPH_\nWracali 1 rok i 5 dni. Narzekali na trudy podr\xc3\xb3\xc5\xbcy przebiegaj\xc4\x85cej podczas strasznej zimy._NEWLINE_Niejednokrotnie musieli spa\xc4\x87 na stepie bezpo\xc5\x9brednio na ziemi, w zag\xc5\x82\xc4\x99bieniach terenu lub w zaspach \xc5\x9bnie\xc5\xbcnych. Nierzadko budzili si\xc4\x99 rano ca\xc5\x82kowicie przykryci \xc5\x9bniegiem, kt\xc3\xb3ry noc\xc4\x85 zosta\xc5\x82 na nich nawiany przez silny wiatr. Azjatyckie mrozy przetrwali owijaj\xc4\x85c si\xc4\x99 szczelnie banda\xc5\xbcami. Na Wielkim Stepie zn\xc3\xb3w \xc5\xbcywili si\xc4\x99 tylko prosem, a pili wy\xc5\x82\xc4\x85cznie wod\xc4\x99 uzyskan\xc4\x85 z roztopionego \xc5\x9bniegu i podgrzan\xc4\x85 w kotle nad ogniskiem. Chocia\xc5\xbc jechali po\xc5\x9bpiesznie, to jednak uda\xc5\x82o si\xc4\x99 im dokona\xc4\x87 wielu cennych obserwacji ziem podbitych przez Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w. Ca\xc5\x82y czas pilnie sporz\xc4\x85dzali kroniki oraz opisy przebytych krain i spotkanych ludzi._NEWLINE_Ze zdumieniem zauwa\xc5\xbcyli, \xc5\xbce Mongo\xc5\x82owie nie jedz\xc4\x85 chleba ani warzyw, ani owoc\xc3\xb3w, ani ro\xc5\x9blin str\xc4\x85czkowych, ani niczego innego ni\xc5\xbc mi\xc4\x99so. (...) Je\xc5\xbceli maj\xc4\x85 mleko klaczy, pij\xc4\x85 je w ogromnej ilo\xc5\x9bci. Pij\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc mleko owcze, kozie a nawet wielb\xc5\x82\xc4\x85dzie. (...) Latem natomiast, poniewa\xc5\xbc maj\xc4\x85 pod dostatkiem mleka klaczy rzadko jedz\xc4\x85 mi\xc4\x99so.(...) Owi Tatarzy s\xc4\x85 og\xc3\xb3lnie rzecz bior\xc4\x85c \xc5\x9bredniego wzrostu i do\xc5\x9b\xc4\x87 szczupli z powodu (picia) kobylego mleka. (...) Twarze maj\xc4\x85 szerokie, policzki wystaj\xc4\x85ce. (...) O szatach ich nale\xc5\xbcy wiedzie\xc4\x87, \xc5\xbce m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani i kobiety nosz\xc4\x85 jednakowe szaty. (...) Dzieci ich, skoro tylko uko\xc5\x84cz\xc4\x85 dwa lub trzy lata, zaczynaj\xc4\x85 je\xc5\xbadzi\xc4\x87 konno, kieruj\xc4\x85 ko\xc5\x84mi galopuj\xc4\x85 na nich, s\xc4\x85 one bardzo zr\xc4\x99czne a tak\xc5\xbce odwa\xc5\xbcne. (...) Domy ich zw\xc4\x85 si\xc4\x99 namiotami i s\xc4\x85 okr\xc4\x85g\xc5\x82e, wykonane z ga\xc5\x82\xc4\x99zi i s\xc5\x82up\xc3\xb3w. U g\xc3\xb3ry maj\xc4\x85 okr\xc4\x85g\xc5\x82e okno ze wzgl\xc4\x99du na dym, dach i wej\xc5\x9bcie s\xc4\x85 z woj\xc5\x82oku. R\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x85 si\xc4\x99 jednak co do wielko\xc5\x9bci i mog\xc4\x85 by\xc4\x87 ruchome._NEWLINE_Zakonnicy widzieli, jak Mongo\xc5\x82owie bardzo dbaj\xc4\x85 o przepowiednie,_NEWLINE_wr\xc3\xb3\xc5\xbcby z lot\xc3\xb3w ptak\xc3\xb3w, czary i zakl\xc4\x99cia, jak_NEWLINE_wierni swoim zwyczajom dziel\xc4\x85 si\xc4\x99 jedzeniem z przodkami oraz z Matk\xc4\x85 Ziemi\xc4\x85 i z Wiecznym Niebem. Us\xc5\x82yszeli te\xc5\xbc opowie\xc5\x9bci o tym, \xc5\xbce groby wielkich chan\xc3\xb3w s\xc4\x85 starannie ukrywane, tak aby nikt nie m\xc3\xb3g\xc5\x82 ich ju\xc5\xbc nigdy znale\xc5\xba\xc4\x87 \xe2\x80\x93 zmar\xc5\x82ego chowa si\xc4\x99 na obszarze bezludnym w naturalnym zag\xc5\x82\xc4\x99bieniu terenu, przy czym starannie zasypuje si\xc4\x99 to miejsce i zakrywa je traw\xc4\x85. Jedynie Ugedej nakaza\xc5\x82 w testamencie zasadzenie na swojej mogile krzewu, kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 czuwa\xc4\x87 nad pokojem jego duszy._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug notatek franciszkan\xc3\xb3w niekt\xc3\xb3re plemiona mongolskie (znad Ononu i To\xc5\x82y) w 1009 roku przyj\xc4\x99\xc5\x82y chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwo z r\xc4\x85k chi\xc5\x84skich kaznodziei nestoria\xc5\x84skich, a nabo\xc5\xbce\xc5\x84stwa odprawiano tam w j\xc4\x99zyku aramejskim (tym samym, w kt\xc3\xb3rym m\xc3\xb3wi\xc5\x82 Chrystus). Jeden z nestorian mia\xc5\x82 by\xc4\x87 kanclerzem wielkiego chana._NEWLINE_Carpini i Bendykt dowiedzieli si\xc4\x99 te\xc5\xbc, \xc5\xbce w\xc5\x82adcy mongolscy, wierni tradycjom stepowej wolno\xc5\x9bci_NEWLINE_religijnej ju\xc5\xbc od dawna okazywali chrze\xc5\x9bcijanom swoj\xc4\x85 sympati\xc4\x99 lub przynajmniej tolerancj\xc4\x99. Gdy Czyngis-chan o\xc5\xbceni\xc5\x82 swoich syn\xc3\xb3w z chrze\xc5\x9bcijankami, Ugedeja z Merkitk\xc4\x85 o imieniu Turakina, a To\xc5\x82uja z kereick\xc4\x85 kr\xc3\xb3low\xc4\x85 Sorkaktani-beki, w\xc3\xb3wczas wybudowano ko\xc5\x9bcio\xc5\x82y, przygarni\xc4\x99to duchownych i nadano im maj\xc4\x85tki, a nestorianie stali si\xc4\x99 gor\xc4\x85cymi zwolennikami chana i doszli w Mongolii do wielkiego znaczenia politycznego._NEWLINE_W maju 1247 roku franciszkanie dotarli nad Wo\xc5\x82g\xc4\x99 i spotkali tam czekaj\xc4\x85cych na nich wsp\xc3\xb3\xc5\x82braci. Podczas rocznego przymusowego pobytu w Saraju C. de Bridia najprawdopodobniej nauczy\xc5\x82 si\xc4\x99 j\xc4\x99zyka mongolskiego i zdoby\xc5\x82 wiele cennych informacji na temat strategii i taktyki najazd\xc3\xb3w na Europ\xc4\x99._NEWLINE_Do Kijowa zakonnicy dotarli 10 czerwca. Ludno\xc5\x9b\xc4\x87 tego miasta wysz\xc5\x82a im na spotkanie, a obecny tam wtedy ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Wasylko Romanowicz wyprawi\xc5\x82 uczt\xc4\x99 na cze\xc5\x9b\xc4\x87 papieskich pos\xc5\x82\xc3\xb3w._NEWLINE_W lipcu podr\xc3\xb3\xc5\xbcnicy byli ju\xc5\xbc w Polsce, ale okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce tutaj po 19 miesi\xc4\x85cach prawie nikt_NEWLINE_ju\xc5\xbc na nich nie czeka\xc5\x82, poniewa\xc5\xbc stracono dawno nadziej\xc4\x99, \xc5\xbce jeszcze \xc5\xbcyj\xc4\x85. Kiedy jednak_NEWLINE_rozesz\xc5\x82a si\xc4\x99 wiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 o ich powrocie, zostali powitani jak bohaterowie. Mnisi wys\xc5\x82ani przez_NEWLINE_ojca \xc5\x9bwi\xc4\x99tego do Tatar\xc3\xb3w, powracali bowiem maj\xc4\x85c przy sobie list, kt\xc3\xb3ry w\xc5\x82adca mongolski_NEWLINE_skierowa\xc5\x82 do papie\xc5\xbca. Ca\xc5\x82e miasta wychodzi\xc5\x82y im naprzeciw, przyjmowano ich z honorami najpierw w Polsce, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej tak\xc5\xbce na innych najwi\xc4\x99kszych europejskich dworach, urz\xc4\x85dzano na ich cze\xc5\x9b\xc4\x87 przyj\xc4\x99cia, proszono o opowie\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3re cz\xc4\x99sto spisywano._NEWLINE_W powszechnej opinii podr\xc3\xb3\xc5\xbc taka by\xc5\x82a czym\xc5\x9b ca\xc5\x82kowicie niezwyk\xc5\x82ym, bardzo niebezpiecznym, a mogli j\xc4\x85 podj\xc4\x85\xc4\x87 tylko ludzie wielkiej odwagi, wiedzy, kompetencji i wszelkich innych talent\xc3\xb3w_NEWLINE_niezb\xc4\x99dnych do prze\xc5\xbcycia w najtrudniejszych warunkach i sytuacjach. Dot\xc4\x85d bowiem kr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82y w_NEWLINE_Europie wie\xc5\x9bci, \xc5\xbce Mongo\xc5\x82owie to ziej\xc4\x85ce ogniem z paszczy potwory, \xc5\xbce podobni s\xc4\x85 do diab\xc5\x82\xc3\xb3w, maj\xc4\x85 g\xc5\x82owy jak psy i po\xc5\xbceraj\xc4\x85 cia\xc5\x82a swych wrog\xc3\xb3w._NEWLINE_Autor XIII-wiecznej kroniki Chronica sancti Pantaleonis napisa\xc5\x82, \xc5\xbce jeden z tych braci mniejszych o imieniu Benedykt, Polak rodem, w czasie przej\xc5\x9bcia przez Koloni\xc4\x99 przedstawi\xc5\x82 ustnie i jasno, jak widzia\xc5\x82 i s\xc5\x82ysza\xc5\x82, pewnemu pra\xc5\x82atowi, niegdy\xc5\x9b scholastykowi kolo\xc5\x84skiemu, w naukach bardzo bieg\xc5\x82emu, tre\xc5\x9b\xc4\x87 tego listu i przebieg ca\xc5\x82ej podr\xc3\xb3\xc5\xbcy odbytej. To dodano do oddzielnej przyniesionej przez tych braci ksi\xc4\x99gi o pochodzeniu i obyczajach oraz wszelkich zwyczajach Tatar\xc3\xb3w, poniewa\xc5\xbc ten (w\xc5\x82a\xc5\x9bnie) brat ustnie (wyra\xc5\xbaniej) uwydatni\xc5\x82 szczeg\xc3\xb3\xc5\x82y._NEWLINE_Mnisi przep\xc5\x82yn\xc4\x99li promem Ren i 18 listopada 1247 roku dotarli do Lyonu, gdzie dawno ju\xc5\xbc zako\xc5\x84czy\xc5\x82 si\xc4\x99 sob\xc3\xb3r powszechny, ale wci\xc4\x85\xc5\xbc rezydowa\xc5\x82 w tym mie\xc5\x9bcie_NEWLINE_Innocenty IV (dowodzi\xc5\x82 walk\xc4\x85 zbrojn\xc4\x85 z ekskomunikowanym i zdetronizowanym przez sob\xc3\xb3r cesarzem Fryderykiem II). Tam r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc przywitano franciszkan\xc3\xb3w jak ludzi cudem powracaj\xc4\x85cych z innego \xc5\x9bwiata. Zakonnicy zdali papie\xc5\xbcowi swe relacje, opowiedzieli wra\xc5\xbcenia z podr\xc3\xb3\xc5\xbcy, wr\xc4\x99czyli mu list od Gujuk-chana oraz notatki i opisy, kt\xc3\xb3re sami sporz\xc4\x85dzili. Tak zako\xc5\x84czy\xc5\x82a si\xc4\x99 ich misja.\n_START_SECTION_\nPowr\xc3\xb3t z Lyonu do Polski\n_START_PARAGRAPH_\nJesieni\xc4\x85 1247 r. podczas drogi powrotnej do Polski przez Szampani\xc4\x99 i Niemcy,_NEWLINE_Carpini i jego towarzysze zostali zmuszeni do przekazania niedoko\xc5\x84czonego szkicu sprawozdania zainteresowanym nim osobom. W ten spos\xc3\xb3b zosta\xc5\x82 rozpowszechniony brudnopis ich relacji.\n_START_SECTION_\nKonsekwencje wyprawy\n_START_PARAGRAPH_\nWys\xc5\x82annicy papiescy wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 trasy wyprawy pokonali konno w drewnianych mongolskich siod\xc5\x82ach. Dokonali tego z bardzo wielkim trudem i w\xc5\x9br\xc3\xb3d licznych niebezpiecze\xc5\x84stw. Musieli przeje\xc5\xbcd\xc5\xbca\xc4\x87 przez stepy, pustynie i g\xc3\xb3ry, latem i zim\xc4\x85, w ostrym klimacie, jaki panowa\xc5\x82 w tym okresie. Podr\xc3\xb3\xc5\xbc trwa\xc5\x82a 2 lata i 7 miesi\xc4\x99cy (od 16 kwietnia 1245 do 18 listopada 1247), z czego na pobyt u Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w przypad\xc5\x82 1 rok i 4 miesi\xc4\x85ce._NEWLINE_Papiescy pos\xc5\x82owie wracali nie spe\xc5\x82niwszy najwa\xc5\xbcniejszego zadania, czyli sk\xc5\x82onienia wielkiego_NEWLINE_chana do przyj\xc4\x99cia chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa. Innocenty IV zdawa\xc5\x82 sobie jednak spraw\xc4\x99 z tego, \xc5\xbce cel ten_NEWLINE_by\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas niemal nieosi\xc4\x85galny. Przywie\xc5\xbali za to ze sob\xc4\x85 ogrom informacji o krajach i ludach_NEWLINE_Dalekiego Wschodu._NEWLINE_Ten pierwszy, w miar\xc4\x99 dok\xc5\x82adny i rzeczowy rekonesans zainicjowa\xc5\x82 seri\xc4\x99 dalszych kontakt\xc3\xb3w_NEWLINE_dyplomatycznych, handlowych i misyjnych. Mia\xc5\x82 on pionierskie i prze\xc5\x82omowe znaczenie w dziejach odkrywania Azji. Znacz\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 w zbli\xc5\xbceniu obu tak ca\xc5\x82kowicie odmiennych cywilizacji odegra\xc5\x82 Benedykt Polak, kt\xc3\xb3ry skrz\xc4\x99tnie zbiera\xc5\x82 informacje, nawi\xc4\x85zywa\xc5\x82 kontakty, t\xc5\x82umaczy\xc5\x82 rozmowy, nie \xc5\xbca\xc5\x82uj\xc4\x85c si\xc5\x82 i zdrowia, aby papieska legacja osi\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82a zamierzony cel._NEWLINE_By\xc5\x82a to pierwsza europejska ekspedycja w g\xc5\x82\xc4\x85b Azji. Bez jakichkolwiek map, bez_NEWLINE_podstawowych informacji cz\xc5\x82onkowie wyprawy przebyli oko\xc5\x82o 19 tys. km (oko\xc5\x82o 9 tys. km z_NEWLINE_Lyonu do Syr-Ordy i oko\xc5\x82o 10 tys. km z powrotem, gdy\xc5\xbc z Polski do Francji udali si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas_NEWLINE_d\xc5\x82u\xc5\xbcsz\xc4\x85 drog\xc4\x85 przez Wiede\xc5\x84 i Koloni\xc4\x99). Poruszali si\xc4\x99 wi\xc4\x99c ze \xc5\x9bredni\xc4\x85 pr\xc4\x99dko\xc5\x9bci\xc4\x85 oko\xc5\x82o 20 km na dob\xc4\x99, wliczaj\xc4\x85c w to jednak liczne postoje, w tym najd\xc5\x82u\xc5\xbcszy, czteromiesi\xc4\x99czny na dworze_NEWLINE_Gujuka. Natomiast w niekt\xc3\xb3rych miejscach na Wielkim Stepie, gdy zmieniali zm\xc4\x99czone konie na wypocz\xc4\x99te nawet 7 razy dziennie, prawdopodobnie przemierzali ponad 100 kilometr\xc3\xb3w na dob\xc4\x99. Gdyby nie u\xc5\xbcycie takich w\xc5\x82a\xc5\x9bnie regularnie zmienianych wierzchowc\xc3\xb3w_NEWLINE_znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 w dyspozycji doskonale dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cej poczty mongolskiej, podr\xc3\xb3\xc5\xbc zaj\xc4\x99\xc5\x82aby_NEWLINE_wielokrotnie wi\xc4\x99cej czasu, a najprawdopodobniej nie by\xc5\x82aby w og\xc3\xb3le mo\xc5\xbcliwa. Z zachowanych notatek Benedykta wynika, \xc5\xbce znacz\xc4\x85c\xc4\x85 rol\xc4\x99 w powodzeniu wyprawy odegra\xc5\x82y podarunki dla mongolskich dostojnik\xc3\xb3w, czyli futra, w kt\xc3\xb3re franciszkanie zaopatrzyli si\xc4\x99 jeszcze w Polsce. Tatarzy zawsze bowiem pytali: Z czym przyszli\xc5\x9bcie si\xc4\x99 pok\xc5\x82oni\xc4\x87 naszemu panu?.\n_START_SECTION_\nRelacje z podr\xc3\xb3\xc5\xbcy\n_START_PARAGRAPH_\nBenedykt Polak podczas powrotu z Lyonu do Polski zatrzymywa\xc5\x82 si\xc4\x99 w licznych klasztorach, gdzie opowiada\xc5\x82 o podr\xc3\xb3\xc5\xbcy. Po powrocie, ju\xc5\xbc w macierzystym domu zakonnym we Wroc\xc5\x82awiu (albo te\xc5\xbc w Krakowie lub w Pradze), podyktowa\xc5\x82 on po polsku bratu C. de Bridia sprawozdanie z ekspedycji, kt\xc3\xb3re p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zosta\xc5\x82o przet\xc5\x82umaczone na \xc5\x82acin\xc4\x99. Ta relacja pozostawa\xc5\x82a wtedy poufnym papieskim dokumentem. Nosi\xc5\x82a tytu\xc5\x82 Historia Tartarorum._NEWLINE_Benedykt p\xc3\xb3\xc5\xbaniej r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc sam napisa\xc5\x82 rozpraw\xc4\x99 De Itinere Fratrum Minorum ad Tartaros (Sprawozdanie) b\xc4\x99d\xc4\x85c\xc4\x85 owocem podr\xc3\xb3\xc5\xbcy do Azji. Mia\xc5\x82a ona walory prze\xc5\x82omowego_NEWLINE_dzie\xc5\x82a naukowego \xe2\x80\x93 by\xc5\x82 to pierwszy europejski traktat o kulturze i j\xc4\x99zykach kraj\xc3\xb3w Dalekiego Wschodu, zawiera\xc5\x82 wiele wyraz\xc3\xb3w mongolskich wraz z ich t\xc5\x82umaczeniem na \xc5\x82acin\xc4\x99. W relacji znalaz\xc5\x82 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc bezcenny opis krain le\xc5\xbc\xc4\x85cych poza granicami znanego w\xc3\xb3wczas \xc5\x9bwiata (zar\xc3\xb3wno rzeczowe informacje, jak i bajki o ludach z oczyma na piersi czy z g\xc5\x82owami ps\xc3\xb3w). Benedykt przedstawi\xc5\x82 wielkiego chana jako biblijnego Goga, a Batu \xe2\x80\x93 jako Magoga. Autor zacytowa\xc5\x82 w tym dziele w ca\xc5\x82o\xc5\x9bci list Gujuka do papie\xc5\xbca, a tak\xc5\xbce poda\xc5\x82 sporo informacji maj\xc4\x85cych zwi\xc4\x85zek z Polsk\xc4\x85. Dotyczy\xc5\x82y one przebiegu bitwy pod Legnic\xc4\x85 i los\xc3\xb3w ksi\xc4\x99cia Henryka Pobo\xc5\xbcnego, co pozwala przypuszcza\xc4\x87, \xc5\xbce rozprawa najpierw zosta\xc5\x82a napisana po polsku, a potem przet\xc5\x82umaczono j\xc4\x85 na \xc5\x82acin\xc4\x99. Wroc\xc5\x82awski franciszkanin w pe\xc5\x82ni zas\xc5\x82uguje wi\xc4\x99c na miano pierwszego orientalisty._NEWLINE_Nie wspomnieli jednak o Benedykcie w swoich kronikach jego wsp\xc3\xb3\xc5\x82bracia franciszkanie, ani D\xc5\x82ugosz. Tylko w obcych \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach przetrwa\xc5\x82a historia jego podr\xc3\xb3\xc5\xbcy, dlatego przylgn\xc4\x85\xc5\x82 do jego imienia przydomek \xe2\x80\x93 Polak (Benedictus Polonus)._NEWLINE_Sprawozdanie po raz pierwszy opublikowano dopiero w 1839 roku w Pary\xc5\xbcu. Zosta\xc5\x82o ono natomiast przet\xc5\x82umaczone na j\xc4\x99zyk polski w 1986 roku przez adwokata Andrzeja Jochelsona i opublikowane w Kalendarzu \xc5\x9awi\xc4\x99tego Antoniego._NEWLINE_Po powrocie z wyprawy r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Jan di Piano Carpini napisa\xc5\x82 we W\xc5\x82oszech w 1247 roku rozpraw\xc4\x99 Historia Mongalorum quos nos Tartaros appellamus (Historia Mongalorum, Historia Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w), gdzie szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owo zrelacjonowa\xc5\x82 wypraw\xc4\x99, poda\xc5\x82 ogrom informacji o krajach i ludach Dalekiego Wschodu, opisa\xc5\x82 \xc5\xbcycie Tatar\xc3\xb3w, ich kultur\xc4\x99, wierzenia, struktury pa\xc5\x84stwowe, organizacj\xc4\x99 armii, sposoby prowadzenia wojny oraz zarz\xc4\x85dzania podbitymi krajami. Wynika\xc5\x82o to z faktu, \xc5\xbce jako legat papieski zobowi\xc4\x85zany zosta\xc5\x82 do przygotowania solidnego raportu dla ojca \xc5\x9bwi\xc4\x99tego. By\xc5\x82a to zatem synteza materia\xc5\x82u zebranego podczas wyprawy, z ca\xc5\x82\xc4\x85 pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 zawieraj\xc4\x85ca rezultaty obserwacji zar\xc3\xb3wno jego samego, jak i Benedykta, o kt\xc3\xb3rym w przedmowie do swojego raportu bardzo \xc5\xbcyczliwie si\xc4\x99 wyra\xc5\xbca jako o swoim nieodst\xc4\x99pnym towarzyszu i przypisuje mu r\xc3\xb3wn\xc4\x85 zas\xc5\x82ug\xc4\x99 w osi\xc4\x85gni\xc4\x99ciu celu wyprawy._NEWLINE_Jan del Carpione w rok po powrocie z wyprawy do Mongolii zosta\xc5\x82 mianowany arcybiskupemAntivari. By\xc5\x82 jeszcze ponadto wys\xc5\x82any jako pose\xc5\x82 papieski do Ludwika IX. Zmar\xc5\x82 w swojej diecezji 1 sierpnia 1252 roku, co by\xc4\x87 mo\xc5\xbce by\xc5\x82o skutkiem nadwer\xc4\x99\xc5\xbcenia zdrowia trudami wyprawy do Mongolii._NEWLINE_W sumie pos\xc5\x82owie spisali wi\xc4\x99c trzy obszerne relacje. Wywo\xc5\x82a\xc5\x82y one w Europie ogromne zainteresowanie odleg\xc5\x82\xc4\x85 Azj\xc4\x85 i Tatarami. Dzie\xc5\x82a zosta\xc5\x82y napisane niezmiernie interesuj\xc4\x85co i \xc5\xbcywo. Do dzisiaj stanowi\xc4\x85 jedno z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 wiedzy o Mongo\xc5\x82ach, a tak\xc5\xbce o innych grupach etnicznych (m.in. takich jak Rusini, Bu\xc5\x82garzy, Baszkirzy, Chi\xc5\x84czycy, czy Samojedzi) \xe2\x80\x93 s\xc4\x85 to najstarsze europejskie opisy historyczno-geograficzne Azji \xc5\x9arodkowej._NEWLINE_Papiescy wys\xc5\x82annicy zachwycali si\xc4\x99 bitno\xc5\x9bci\xc4\x85 i organizacj\xc4\x85 mongolskiego wojska. Tak je_NEWLINE_opisywali: (...) przywdziewaj\xc4\x85 z\xc5\x82otog\xc5\x82owy i jedwabie, futra soboli i gronostaj\xc3\xb3w. Zbroja jest pi\xc4\x99kna, znakomita, zrobiona ze sk\xc3\xb3r bawolich. Broni\xc4\x85 ich s\xc4\x85 miecze i maczugi ale \xe2\x80\x93 przede wszystkim \xe2\x80\x93 \xc5\x82uki. S\xc4\x85 doskona\xc5\x82ymi wojownikami i mog\xc4\x85 zdzia\xc5\x82a\xc4\x87 wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc inni bo, gdy zajdzie potrzeba, to mog\xc4\x85 i miesi\xc4\x85c nie je\xc5\x9b\xc4\x87, a ich konie post\xc4\x99puj\xc4\x85 naprz\xc3\xb3d zadowalaj\xc4\x85c si\xc4\x99 tylko traw\xc4\x85. Nie masz na \xc5\x9bwiecie wojska bardziej wytrzyma\xc5\x82ego na trud i znoje, bitniejszego i ta\xc5\x84szego, maj\xc4\x85 doskona\xc5\x82\xc4\x85 organizacj\xc4\x99 wojskow\xc4\x85 a sprawiedliwo\xc5\x9b\xc4\x87 u nich jest prosta i szybka. Za zab\xc3\xb3jstwo nie masz przebaczenia. Za niepos\xc5\x82usze\xc5\x84stwo, za rabunek \xe2\x80\x93 \xc5\x9bmier\xc4\x87. Przecinaj\xc4\x85 go mieczem na p\xc3\xb3\xc5\x82 lub dostaje kije, gdy zrabowa\xc5\x82 niewielk\xc4\x85 rzecz._NEWLINE_Podr\xc3\xb3\xc5\xbc ta rozwia\xc5\x82a wiele uprzedze\xc5\x84. Upewniono si\xc4\x99, \xc5\xbce Tatarzy to lud okrutny, ale nie bez_NEWLINE_moralno\xc5\x9bci. Franciszkanie wyra\xc5\xbanie docenili tamtejsz\xc4\x85 uczciwo\xc5\x9b\xc4\x87 i czysto\xc5\x9b\xc4\x87 rodzinn\xc4\x85, ochron\xc4\x99 \xc5\xbcycia kobiet i dzieci pokonanych wrog\xc3\xb3w  oraz tolerancj\xc4\x99 religijn\xc4\x85. Charakterystyczn\xc4\x85 cech\xc4\x85 Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w by\xc5\x82 ich szacunek do pos\xc5\x82\xc3\xb3w, na kt\xc3\xb3rych nigdy nie napadano, lecz przeciwnie \xe2\x80\x93 raczej im pomagano w wype\xc5\x82nieniu misji. Pos\xc5\x82owie przywie\xc5\xbali jednak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jasne, gro\xc5\xbane przes\xc5\x82anie dla Europy: Podbi\xc4\x87 wszystk\xc4\x85 ziemi\xc4\x99, pozostawione Mongo\xc5\x82om w testamencie przez Czyngis-chana._NEWLINE_Po tej wyprawie naje\xc5\xbad\xc5\xbacy przestali by\xc4\x87 kim\xc5\x9b zupe\xc5\x82nie nieznanym, niezrozumia\xc5\x82ym i przera\xc5\xbcaj\xc4\x85cym. Europa zyska\xc5\x82a wreszcie mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 przejrzenia wroga i poznania taktyki jego_NEWLINE_walki. Tatarzy, \xc3\xb3wczesny flagellum Dei (bicz Bo\xc5\xbcy) zyskali ludzk\xc4\x85 twarz, a nawet twarz prochrze\xc5\x9bcija\xc5\x84sk\xc4\x85. W Europie doceniono tak\xc5\xbce atrakcyjno\xc5\x9b\xc4\x87 mo\xc5\xbcliwego handlu z imperium mongolskim._NEWLINE_Zdano sobie wtedy r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc spraw\xc4\x99, \xc5\xbce pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 nowa, trzecia pot\xc4\x99ga \xe2\x80\x93 potencjalny sojusznik_NEWLINE_wojskowy do walk chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwa z innowiercami. Ponadto relacje podr\xc3\xb3\xc5\xbcnik\xc3\xb3w uczy\xc5\x82y i moralizowa\xc5\x82y podkre\xc5\x9blaj\xc4\x85c np. wy\xc5\xbcszo\xc5\x9b\xc4\x87 mongolskiej kultury i techniki nad europejsk\xc4\x85. Podobnie \xe2\x80\x93 ich administracji pa\xc5\x84stwowej, organizacji i mobilno\xc5\x9bci wojska.\n_START_SECTION_\nBenedykt Polak a inni podr\xc3\xb3\xc5\xbcnicy\n_START_PARAGRAPH_\nW \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci Europejczyk\xc3\xb3w XXI wieku tym, kt\xc3\xb3ry odkry\xc5\x82 dla Zachodu tajemnicze i bogate kr\xc3\xb3lestwa wschodniej Azji, jest jednak wenecki kupiec Marco Polo (1254\xe2\x80\x931324). Siedemna\xc5\x9bcie lat pobytu w Chinach, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc sze\xc5\x9b\xc4\x87 lat w\xc4\x99dr\xc3\xb3wki tam i z powrotem do Pa\xc5\x84stwa \xc5\x9arodka, uwieczni\xc5\x82 on w swym Opisaniu \xc5\x9bwiata. Ta jego niezwyk\xc5\x82a relacja z podr\xc3\xb3\xc5\xbcy rozbudzi\xc5\x82a w ludziach \xc5\x9bredniowiecza ch\xc4\x99\xc4\x87 poznawania \xc5\x9bwiata i w du\xc5\xbcej mierze odmieni\xc5\x82a nasz\xc4\x85 cywilizacj\xc4\x99._NEWLINE_Niewielu mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Europy jednak\xc5\xbce wie, \xc5\xbce ju\xc5\xbc w lipcu 1246 r. dwaj franciszkanie \xe2\x80\x93 legat_NEWLINE_papieski W\xc5\x82och Carpini i t\xc5\x82umacz z Wroc\xc5\x82awia Benedykt Polak stan\xc4\x99li przed obliczem wielkiego_NEWLINE_chana. By\xc5\x82 to pierwszy kontakt z Imperium Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w, na d\xc5\x82ugo przed wypraw\xc4\x85 Marco Polo, kt\xc3\xb3ra przypad\xc5\x82a w czasach panowania nast\xc4\x99pnego w\xc5\x82adcy \xe2\x80\x93 Kubilaja. Zd\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 on ju\xc5\xbc w tym czasie podbi\xc4\x87 Chiny i przenie\xc5\x9b\xc4\x87 stolic\xc4\x99 swego imperium z Karakorum do Chanba\xc5\x82yku (dzisiejszego Pekinu). Wiarygodno\xc5\x9b\xc4\x87 relacji Marco Polo os\xc5\x82abia jednak to, \xc5\xbce jego pobytu w Chinach nie potwierdzaj\xc4\x85 \xc5\xbcadne tamtejsze \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a. A zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 z tych czas\xc3\xb3w takich zapisk\xc3\xb3w mn\xc3\xb3stwo i to tak\xc5\xbce dotycz\xc4\x85cych fakt\xc3\xb3w niewsp\xc3\xb3\xc5\x82miernie mniejszej wagi. O wieloletnim pobycie kupca, kt\xc3\xb3ry m\xc3\xb3g\xc5\x82 si\xc4\x99 sta\xc4\x87 nawet przyjacielem chana, nie ma jednak ani s\xc5\x82owa. Natomiast \xc5\x9bredniowieczne mongolskie kroniki odnotowuj\xc4\x85 wcze\xc5\x9bniejsz\xc4\x85 o \xc4\x87wier\xc4\x87 wieku delegacj\xc4\x99 z\xc5\x82o\xc5\xbcon\xc4\x85 z dw\xc3\xb3ch mnich\xc3\xb3w._NEWLINE_Benedykt Polak nadal pozostaje postaci\xc4\x85 mniej znan\xc4\x85 ni\xc5\xbc Marco Polo, mimo \xc5\xbce Historia Tartarorum Benedykta jest uznawana przez historyk\xc3\xb3w za bardziej rzeteln\xc4\x85 ni\xc5\xbc Opisanie \xc5\x9bwiata. To dzie\xc5\x82a naszego rodaka otwar\xc5\x82y nowy rozdzia\xc5\x82 nauk filologicznych_NEWLINE_oraz kulturoznawczych, znacznie przyczyni\xc5\x82y si\xc4\x99 do poznania wn\xc4\x99trza Azji, a tak\xc5\xbce stanowi\xc5\x82y znakomite \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o informacji zar\xc3\xb3wno dla historyk\xc3\xb3w, jak dla geograf\xc3\xb3w_NEWLINE_i etnograf\xc3\xb3w._NEWLINE_Po Carpinim i Benedykcie w latach 1253\xe2\x80\x931255 do Mongolii odwa\xc5\xbcyli si\xc4\x99 wyruszy\xc4\x87 kolejni_NEWLINE_franciszkanie \xe2\x80\x93 Wilhelm z Rubruk i Bart\xc5\x82omiej z Cremony, pos\xc5\x82owie Ludwika IX. Dotarli oni do Karakorum r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc z zadaniem pozyskania chana jako sojusznika przeciw muzu\xc5\x82manom. W roku 1266 z Wenecji na dw\xc3\xb3r wielkiego chana dotarli Niccolo i Matteo Polo, a Marco Polo dopiero w roku 1275._NEWLINE_Carpini i Benedykt byli pierwszymi, kt\xc3\xb3rzy odbyli podr\xc3\xb3\xc5\xbc do wn\xc4\x99trza Azji. Ich sukces zaowocowa\xc5\x82 tym, \xc5\xbce gdy nast\xc4\x99pn\xc4\x85 pr\xc3\xb3b\xc4\x99 nawi\xc4\x85zania stosunk\xc3\xb3w z Mongo\xc5\x82ami podj\xc4\x85\xc5\x82 papie\xc5\xbc_NEWLINE_Bonifacy VIII (wys\xc5\x82a\xc5\x82 on legata \xe2\x80\x93 franciszkanina Jana z Montecorvino), to kolejny chan Tem\xc3\xbcr \xc3\x96ld\xc5\xbcejt\xc3\xbc przyj\xc4\x85\xc5\x82 go ju\xc5\xbc bardzo dobrze, pozwoli\xc5\x82 mu zamieszka\xc4\x87 w Pekinie i wybudowa\xc4\x87 tam ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 katolicki. Ze swojej strony Mongo\xc5\x82owie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc usi\xc5\x82owali porozumie\xc4\x87 si\xc4\x99 ze Stolic\xc4\x85 Apostolsk\xc4\x85. Wys\xc5\x82ali w\xc5\x82asnego pos\xc5\x82a \xe2\x80\x93 Rabbana Saum\xc4\x99, mnicha nestoria\xc5\x84skiego, w celu przygotowania sojuszu z w\xc5\x82adcami kraj\xc3\xb3w chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skich dla wsp\xc3\xb3lnej walki z Egiptem.\n_START_SECTION_\nOpinie historyk\xc3\xb3w na temat znaczenia wyprawy\n_START_PARAGRAPH_\nRelacja Carpiniego i Benedykta Polaka z powodu swej ogromnej donios\xc5\x82o\xc5\x9bci naukowej, autentyczno\xc5\x9bci relacji i uprzytomnienia wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnym rozleg\xc5\x82o\xc5\x9bci krain, uwa\xc5\xbcana jest za jeden ze s\xc5\x82up\xc3\xb3w milowych historii i geografii \xc5\x9bwiatowej. Autorytety w dziedzinie historii geografii oceniaj\xc4\x85 podr\xc3\xb3\xc5\xbc, w kt\xc3\xb3rej wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 Benedykt, jako pierwsz\xc4\x85 i jedn\xc4\x85 z najwa\xc5\xbcniejszych \xc5\x9bredniowiecznych wypraw Europejczyk\xc3\xb3w do Azji. Brytyjski historyk Charles Raymond Beazley nazywa j\xc4\x85 najbardziej donios\xc5\x82\xc4\x85 \xc5\x9bredniowieczn\xc4\x85 podr\xc3\xb3\xc5\xbc\xc4\x85 i ubolewa, \xc5\xbce istnieje pewna godna po\xc5\xbca\xc5\x82owania tendencja niedoceniania tej wyprawy. Wybitny francuski historyk geografii Louis Vivien de Saint-Martin, autor fundamentalnej pracy po\xc5\x9bwi\xc4\x99conej najwi\xc4\x99kszym odkryciom geograficznym, Histoire de la g\xc3\xa8ographie et des d\xc3\xa8couventes g\xc3\xa8ographiques, napisa\xc5\x82 w 1873 roku o tej wyprawie, \xc5\xbce tworzy ona godn\xc4\x85 uwagi epok\xc4\x99 w historii geografii Azji._NEWLINE_A\xc5\xbc do drugiej po\xc5\x82owy XIX stulecia misja dw\xc3\xb3ch franciszkan\xc3\xb3w pozostawa\xc5\x82a niemal ca\xc5\x82kowicie_NEWLINE_zapomniana i nawet obecnie jest prawie nieznana. W ostatnich latach zaczyna si\xc4\x99 to zmienia\xc4\x87,_NEWLINE_ale nadal obce \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a (szczeg\xc3\xb3lnie w\xc5\x82oskie) m\xc3\xb3wi\xc4\x85 wy\xc5\x82\xc4\x85cznie o osi\xc4\x85gni\xc4\x99ciach Carpiniego, nie_NEWLINE_wspominaj\xc4\x85c ani o udziale Benedykta, ani o szczeg\xc3\xb3lnej roli, jak\xc4\x85 w genezie i realizacji wyprawy odegra\xc5\x82a Polska i Polacy. Benedykt Polak otworzy\xc5\x82 histori\xc4\x99 podr\xc3\xb3\xc5\xbcnictwa polskiego, a jego relacja prawdopodobnie sta\xc5\x82a si\xc4\x99 te\xc5\xbc jedn\xc4\x85 z przyczyn podj\xc4\x99cia podr\xc3\xb3\xc5\xbcy morskiej do Indii przez Krzysztofa Kolumba, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 tercjarzem franciszka\xc5\x84skim, czyta\xc5\x82 dzie\xc5\x82a Marco Polo (a prawdopodobnie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc sprawozdania Carpiniego, Benedykta_NEWLINE_i C. de Bridia) i planowa\xc5\x82 nawet wypraw\xc4\x99 l\xc4\x85dow\xc4\x85 do Azji.\n_START_SECTION_\nDalsze \xc5\xbcycie po wyprawie\n_START_PARAGRAPH_\nW XIII-wiecznych polskich \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82ach Benedykt Polak pojawia si\xc4\x99 p\xc3\xb3\xc5\xbaniej tylko raz \xe2\x80\x93 w dokumentach z 1252 roku. Pi\xc4\x99\xc4\x87 lat po powrocie z Mongolii Benedykt zeznawa\xc5\x82 mianowicie jako \xc5\x9bwiadek cudu w procesie kanonizacyjnym biskupa Stanis\xc5\x82awa ze Szczepanowa (gwardian zakonu braci mniejszych, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 u Tatar\xc3\xb3w). Wiadomo st\xc4\x85d, \xc5\xbce zosta\xc5\x82 gwardianem klasztoru franciszkan\xc3\xb3w w Krakowie lub w Inowroc\xc5\x82awiu (in Juniwladislawia). Zmar\xc5\x82 wi\xc4\x99c na pewno po roku 1251, ale niekiedy_NEWLINE_jest podawany niczym nie potwierdzony rok 1280 jako rok \xc5\x9bmierci. Ani miejsce jego zgonu, ani spoczynku nie s\xc4\x85 znane.\n_START_SECTION_\nUpami\xc4\x99tnienie\n_START_PARAGRAPH_\nWroc\xc5\x82aw uhonorowa\xc5\x82 ojca Benedykta Polaka nazw\xc4\x85 jednej z ulic (pomi\xc4\x99dzy_NEWLINE_Parkiem Szczytnickim a pl. Grunwaldzkim). Na \xc5\x9bcianie wroc\xc5\x82awskiego ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a \xc5\x9bw. Wincentego ods\xc5\x82oni\xc4\x99to 11 grudnia 2004 roku tablic\xc4\x99 po\xc5\x9bwi\xc4\x99con\xc4\x85 pierwszemu polskiemu podr\xc3\xb3\xc5\xbcnikowi. Natomiast w \xc5\x81\xc4\x99czycy, na pami\xc4\x85tk\xc4\x99 wyprawy, organizowane s\xc4\x85 coroczne imprezy pod nazw\xc4\x85 Jarmark Benedykta Polaka. W 1977 imi\xc4\x99 Benedykta Polaka nadano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc jednej z ulic na warszawskim Ursynowie._NEWLINE_W roku 2004 \xc5\x9bladami Benedykta Polaka wyruszy\xc5\x82a wyprawa samochodowa zorganizowana przez Roberta Szyjanowskiego ze Szczecina. By\xc5\x82a ona efektem fascynacji osob\xc4\x85 pierwszego polskiego globtrotera ale tak\xc5\xbce wieloletnich bada\xc5\x84 i przygotowa\xc5\x84. Wyprawa trwa\xc5\x82a trzy miesi\xc4\x85ce (czerwiec\xe2\x80\x93wrzesie\xc5\x84) i przebieg\xc5\x82a zgodnie z tras\xc4\x85 opisan\xc4\x85 przez Benedykta._NEWLINE_W 2011 roku ukaza\xc5\x82a si\xc4\x99 ksi\xc4\x85\xc5\xbcka dla dzieci \xc5\x81ukasza Wierzbickiego zatytu\xc5\x82owana: Wyprawa nies\xc5\x82ychana Benedykta i Jana. Historia prawdziwa o podr\xc3\xb3\xc5\xbcy Benedykta Polaka. W bajce Wr\xc3\xb3\xc5\xbcby dla Ku\xc5\xbamy autor opisa\xc5\x82 dalsze losy bohater\xc3\xb3w powie\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nTw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nBenedykt Polak, Sprawozdanie, w: Spotkanie dw\xc3\xb3ch \xc5\x9bwiat\xc3\xb3w. Stolica Apostolska a \xc5\x9bwiat mongolski w po\xc5\x82owie XIII wieku. Relacje powsta\xc5\x82e w zwi\xc4\x85zku z misj\xc4\x85 Jana di Piano Carpiniego do Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w, pod red. Jerzego Strzelczyka, Pozna\xc5\x84 1993, s. 224\xe2\x80\x93233.'