b'\n_START_ARTICLE_\nOb\xc3\xb3z w Tengeru\n_START_PARAGRAPH_\nOb\xc3\xb3z w Tengeru \xe2\x80\x93 ob\xc3\xb3z dla polskich uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w, utworzony w czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej w p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci brytyjskiej kolonii Tanganika (obecnie Tanzania), po\xc5\x82o\xc5\xbcony niedaleko Aruszy.\n_START_SECTION_\nGeneza osiedla i budowa\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie II wojny \xc5\x9bwiatowej w Tengeru powsta\xc5\x82y osiedla dla polskich uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w, przez kt\xc3\xb3re w latach 1942\xe2\x80\x931950 przesz\xc5\x82o ok. 5 tys. Polak\xc3\xb3w. Do obozu trafiali Sybiracy, kt\xc3\xb3rym uda\xc5\x82o si\xc4\x99 wydosta\xc4\x87 z sowieckich \xc5\x82agr\xc3\xb3w i miejsc zes\xc5\x82ania, a nast\xc4\x99pnie opu\xc5\x9bci\xc4\x87 ZSRR wraz z Armi\xc4\x85 Andersa. Kobiety, dzieci oraz m\xc4\x99\xc5\xbcczy\xc5\xbani niezdolni do s\xc5\x82u\xc5\xbcby wojskowej trafili do oboz\xc3\xb3w przej\xc5\x9bciowych, nast\xc4\x99pnie wyruszyli w dalsz\xc4\x85 tu\xc5\x82aczk\xc4\x99, m.in. do Afryki Wschodniej. Z tymczasowego miejsca pobytu w Iranie, nast\xc4\x99pnie w Indiach przesiedlono ponad 18 tys. Polak\xc3\xb3w._NEWLINE_Na terenie Afryki Wschodniej i Po\xc5\x82udniowej za\xc5\x82o\xc5\xbcono 22 osiedla, najwi\xc4\x99ksze w Tengeru, po\xc5\x82o\xc5\xbcone na wysoko\xc5\x9bci 1200 m n.p.m. w masywie Kilimand\xc5\xbcaro, a kolejne co do wielko\xc5\x9bci w Masindi i Koja w Ugandzie. Zbudowano osiedle, ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82, bo\xc5\xbcnic\xc4\x99, szpital. W\xc5\x9br\xc3\xb3d wielu innych mieszka\xc5\x82 tam Wac\xc5\x82aw Korabiewicz, Delegat Rz\xc4\x85du RP w Londynie. Uchod\xc5\xbacami opiekowa\xc5\x82 si\xc4\x99 angielski Zarz\xc4\x85d do Spraw Uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w w Afryce. Za\xc5\x82o\xc5\xbcono gospodarstwo rolne i ogr\xc3\xb3d, w kt\xc3\xb3rym Polacy sadzili pomidory, og\xc3\xb3rki, s\xc5\x82oneczniki, by stworzy\xc4\x87 sobie ma\xc5\x82y kawa\xc5\x82ek Polski. Dla 8 tysi\xc4\x99cy dzieci, kt\xc3\xb3re na sze\xc5\x9b\xc4\x87 lat trafi\xc5\x82y do osiedla polskich uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w, by\xc5\x82 to czas rado\xc5\x9bci, beztroskich zabaw, wycieczek krajoznawczych.\n_START_SECTION_\nSzkolnictwo i kultura\n_START_PARAGRAPH_\nTengeru mia\xc5\x82o najbardziej rozbudowan\xc4\x85, ze wszystkich polskich osiedli w Afryce, sie\xc4\x87 szk\xc3\xb3\xc5\x82, zw\xc5\x82aszcza \xc5\x9brednich, w tym zawodowych (by\xc5\x82 tam te\xc5\xbc m.in. sierociniec), i szko\xc5\x82y te dzia\xc5\x82a\xc5\x82y najd\xc5\x82u\xc5\xbcej. Zorganizowano tu najwi\xc4\x99kszy o\xc5\x9brodek szkolny dla dorastaj\xc4\x85cej m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy z gimnazjum i liceum og\xc3\xb3lnokszta\xc5\x82c\xc4\x85cym, licz\xc4\x85cym kilkaset uczennic i uczni\xc3\xb3w, ponadto gimnazja kupieckie i krawieckie, \xc5\x9bredni\xc4\x85 szko\xc5\x82\xc4\x99 rolnicz\xc4\x85 i szko\xc5\x82\xc4\x99 mechaniczn\xc4\x85. Polacy mieli dobrych nauczycieli z wy\xc5\xbcszym wykszta\xc5\x82ceniem. Nie wszyscy byli z zawodu nauczycielami, byli te\xc5\xbc in\xc5\xbcynierowie i prawnicy. Jedn\xc4\x85 ze szk\xc3\xb3\xc5\x82, dla ponad stu polskich sierot, zorganizowa\xc5\x82 w Tengeru J\xc3\xb3zef Jagielski, by\xc5\x82y burmistrz Wieliczki i Sybirak. W \xc5\xbcycie osiedla aktywnie w\xc5\x82\xc4\x85czali si\xc4\x99 instruktorzy harcerscy (m.in. Zdzis\xc5\x82awa W\xc3\xb3jcik) i ksi\xc4\x99\xc5\xbca. Harcerstwo sta\xc5\x82o na szczeg\xc3\xb3lnie wysokim poziomie. Rozwija\xc5\x82o si\xc4\x99 \xc5\xbcycie kulturalne (teatr, ch\xc3\xb3r), funkcjonowa\xc5\x82y dru\xc5\xbcyny sportowe (du\xc5\xbc\xc4\x85 popularno\xc5\x9bci\xc4\x85 cieszy\xc5\x82a si\xc4\x99 pi\xc5\x82ka no\xc5\xbcna), a czas \xe2\x80\x93 poza nauk\xc4\x85 i prac\xc4\x85 \xe2\x80\x93 wype\xc5\x82nia\xc5\x82y r\xc3\xb3\xc5\xbcne uroczysto\xc5\x9bci zwi\xc4\x85zane z obchodami polskich \xc5\x9bwi\xc4\x85t pa\xc5\x84stwowych albo religijnych.\n_START_SECTION_\nLikwidacja osiedla\n_START_PARAGRAPH_\nW 1947 rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 naciski maj\xc4\x85ce na celu likwidacj\xc4\x99 oboz\xc3\xb3w uchod\xc5\xbaczych. Do obozu w Tengeru zwieziono w\xc3\xb3wczas dzieci z pozosta\xc5\x82ych likwidowanych osiedli w Afryce. Podobnie likwidowano obozy w Indiach, w Balachadi i Valivade. W\xc5\x82adze Polski Ludowej nalega\xc5\x82y na szybk\xc4\x85 repatriacj\xc4\x99 polskich sierot do kraju. Wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 doros\xc5\x82ych i dzieci obawia\xc5\x82a si\xc4\x99 jednak powrotu do rz\xc4\x85dzonego przez komunist\xc3\xb3w kraju. Zarz\xc4\x85dzaj\xc4\x85cy obozem zostali powiadomieni przez Watykan, i\xc5\xbc episkopat kanadyjski ch\xc4\x99tnie przyjmie polskie sieroty. Mi\xc4\x99dzynarodowa Organizacja Uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w (IRO), nast\xc4\x99pczyni UNRRA, zaproponowa\xc5\x82a, aby dzieci, kt\xc3\xb3re nie chc\xc4\x85 wraca\xc4\x87 do kraju, przesiedli\xc4\x87 do W\xc5\x82och. W czerwcu 1949 polska m\xc5\x82odzie\xc5\xbc na pok\xc5\x82adzie w\xc5\x82oskiego statku przyby\xc5\x82a do Bari. Tym razem ob\xc3\xb3z zorganizowano w Salerno nad Morzem Tyrre\xc5\x84skim. Urz\xc4\x99dnicy repatriacyjni zacz\xc4\x99li rejestracj\xc4\x99 dzieci i namawianie ich do powrotu do Polski. W obozie pojawi\xc5\x82a si\xc4\x99 przedstawicielka ameryka\xc5\x84skiego i kanadyjskiego episkopatu Dorothy Sullivan z zadaniem \xe2\x80\x9eratowania\xe2\x80\x9d katolickich dzieci i zorganizowania ich wyjazdu do Kanady, gdzie wyjecha\xc5\x82o oko\xc5\x82o 150 dzieci. W Kanadzie, gdzie dzieci zosta\xc5\x82y serdecznie przyj\xc4\x99te, zapewniono im godne warunki \xc5\xbcycia i mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 nauki lub pracy.\n_START_SECTION_\nCmentarz wygna\xc5\x84c\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nPrzy drodze do Aruszy (po lewej stronie drogi) przetrwa\xc5\x82 polski cmentarz, na kt\xc3\xb3rym spoczywaj\xc4\x85 szcz\xc4\x85tki 150 Polak\xc3\xb3w, zmar\xc5\x82ych m.in. na choroby tropikalne, w tej liczbie jest kilka grob\xc3\xb3w prawos\xc5\x82awnych i dziewi\xc4\x99\xc4\x87 \xc5\xbcydowskich. W kaplicy cmentarnej umieszczono herby najwi\xc4\x99kszych polskich miast oraz tablic\xc4\x99 pami\xc4\x85tkow\xc4\x85 z napisem: \xe2\x80\x9eCmentarz wygna\xc5\x84c\xc3\xb3w polskich\xe2\x80\x9d. Taki sam napis widnieje na tablicy w polskich barwach narodowych umieszczonej przy bramie cmentarza. Ostatnia Polka zosta\xc5\x82a pochowana tu w 2007, za\xc5\x9b ostatni Polak, Edward W\xc3\xb3jtowicz, w 2015. W okolicy dzia\xc5\x82a misja, kt\xc3\xb3ra troszczy si\xc4\x99 o porz\xc4\x85dek na cmentarzu. Stan cmentarza by\xc5\x82 powodem troski parlamentarzyst\xc3\xb3w. W 2012 skierowano zapytanie poselskie do ministra spraw zagranicznych w sprawie zapewnienia \xc5\x9brodk\xc3\xb3w na dalsze utrzymanie i opiek\xc4\x99 nad cmentarzem.\n_START_SECTION_\nUchod\xc5\xbacy dzisiaj\n_START_PARAGRAPH_\nW 2009 na podstawie wspomnie\xc5\x84 dawnych uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w nakr\xc4\x99cono film dokumentalny Afryka mojego dzieci\xc5\x84stwa. Dzi\xc4\x99ki hojno\xc5\x9bci uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w, na apel w \xe2\x80\x9eDzienniku Polskim\xe2\x80\x9d jednej z dawnych mieszkanek osiedla, kt\xc3\xb3ra powr\xc3\xb3ciwszy z wizyt\xc4\x85 do Afryki po 50 latach zobaczy\xc5\x82a niedaleko Tengeru wi\xc4\x99zienie dla matek z dzie\xc4\x87mi, powsta\xc5\x82o tu Schronisko \xc5\x9bw. Gabriela. We Wroc\xc5\x82awiu odbywaj\xc4\x85 si\xc4\x99 zjazdy \xe2\x80\x9eAfryka\xc5\x84czyk\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d, a w Jachrance odby\xc5\x82 si\xc4\x99 \xc5\x9awiatowy Zjazd uczni\xc3\xb3w szk\xc3\xb3\xc5\x82 Tengeru.\n_START_SECTION_\nPolska pomoc dla Tengeru\n_START_PARAGRAPH_\nTengeru jest obecnie t\xc4\x99tni\xc4\x85cym \xc5\xbcyciem miastem handlowym, odleg\xc5\x82ym o 20 minut jazdy od Aruszy. Mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 tu Institute of Community Development (pol. Instytut Rozwoju Spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci). W \xc5\x9brody i soboty czynne jest lokalne masajskie targowisko. Niekt\xc3\xb3re zabudowania gospodarcze, za\xc5\x82o\xc5\xbcone przez Polak\xc3\xb3w plantacje drzew kawowych i urz\xc4\x85dzenia do p\xc5\x82ukania kawy istniej\xc4\x85 do dzisiaj. W pozosta\xc5\x82ych po polskim osiedlu budynkach dzia\xc5\x82a wy\xc5\xbcsza szko\xc5\x82a rolnicza Livestock Training Agency, na wej\xc5\x9bcie potrzebne jest zezwolenie. Pocz\xc4\x85wszy od 2009 r., w ramach Programu Polskiej Wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy Rozwojowej (\xe2\x80\x9ePolska Pomoc Zagraniczna\xe2\x80\x9d) wsp\xc3\xb3\xc5\x82finansowanego przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP polscy naukowcy z SGGW wsp\xc3\xb3\xc5\x82tworzyli Laboratorium Parazytologii w LITA Tengeru. W ramach projektu zakupiono mi\xc4\x99dzy innymi sprz\xc4\x99t do bada\xc5\x84 laboratoryjnych i terenowych, wyposa\xc5\xbcono pracowni\xc4\x99 w sprz\xc4\x99t komputerowy. Naukowcy mogli kontynuowa\xc4\x87 dzie\xc5\x82o rozpocz\xc4\x99te w latach 40. przez polskich uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w wojennych. Dzi\xc4\x99ki projektowi realizowanemu przez Fundacj\xc4\x99 \xe2\x80\x9eKultury \xc5\x9awiata\xe2\x80\x9d wybudowano tak\xc5\xbce dwie biogazownie, wykorzystywane do gotowania posi\xc5\x82k\xc3\xb3w w kuchni studenckiej i do pasteryzacji mleka w mleczarni LITA, oraz wyposa\xc5\xbcyli w deszczownie s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85ce nawadnianiu \xc5\x82\xc4\x85k.\n_START_SECTION_\nCiekawostki\n_START_PARAGRAPH_\nW latach 1962\xe2\x80\x931965 do szko\xc5\x82y \xc5\x9bredniej w Tengeru ucz\xc4\x99szcza\xc5\x82 prezydent Tanzanii Jakaya Kikwete.'