b'\n_START_ARTICLE_\nIsabella Stewart Gardner\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nIsabella Stewart Gardner urodzi\xc5\x82a si\xc4\x99 14 kwietnia 1840 roku w Nowym Jorku jako c\xc3\xb3rka Davida Stewarta, Szkota pochodzenia, kt\xc3\xb3ry dorobi\xc5\x82 si\xc4\x99 fortuny na handlu irlandzkim lnem i inwestycjami w g\xc3\xb3rnictwie oraz Angielki, Adelii Smith. Najstarsza z czw\xc3\xb3rki dzieci, Isabella by\xc5\x82a jedyn\xc4\x85, kt\xc3\xb3ra do\xc5\xbcy\xc5\x82a wieku doros\xc5\x82ego, staj\xc4\x85c si\xc4\x99 z tego powodu oczkiem w g\xc5\x82owie rodzic\xc3\xb3w. By\xc5\x82a dumna ze szkockiego pochodzenia ze strony ojca, spokrewnionego z kr\xc3\xb3lewsk\xc4\x85 lini\xc4\x85 Stuart\xc3\xb3w, oraz angielskiego dziedzictwa matki, si\xc4\x99gaj\xc4\x85cego roku 1650, kiedy to jej przodkowie przybyli do Bostonu, a nast\xc4\x99pnie na Long Island. Kszta\xc5\x82ci\xc5\x82a si\xc4\x99 w szko\xc5\x82ach prywatnych w Nowym Jorku i Pary\xc5\xbcu w latach 1856\xe2\x80\x931858. W czasie pobytu w Pary\xc5\xbcu wyje\xc5\xbcd\xc5\xbca\xc5\x82a z rodzicami do W\xc5\x82och, gdzie zetkn\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 ze sztuk\xc4\x85 renesansu i architektur\xc4\x85. Odwiedzi\xc5\x82a Rzym, gdzie zwiedza\xc5\x82a muzea i antyczne ruiny. Przebywaj\xc4\x85c w Europie wykorzysta\xc5\x82a czas na nauk\xc4\x99 j\xc4\x99zyk\xc3\xb3w, sprawi\xc5\x82a sobie te\xc5\xbc now\xc4\x85 garderob\xc4\x99. Powr\xc3\xb3ci\xc5\x82a do ojczyzny jako pe\xc5\x82na \xc5\xbcycia partnerka do ta\xc5\x84ca. By\xc5\x82a b\xc5\x82yskotliw\xc4\x85 i zajmuj\xc4\x85c\xc4\x85 rozm\xc3\xb3wczyni\xc4\x85. Nie odznacza\xc5\x82a si\xc4\x99 wielk\xc4\x85 urod\xc4\x85; mia\xc5\x82a rude w\xc5\x82osy i bardzo jasn\xc4\x85 sk\xc3\xb3r\xc4\x99, a jej portrety ukazuj\xc4\x85 j\xc4\x85 jako osob\xc4\x99 do\xc5\x9b\xc4\x87 szczup\xc5\x82\xc4\x85 w czasach, gdy w modzie by\xc5\x82y bujne kszta\xc5\x82ty. Po powrocie pozna\xc5\x82a Johna Lowella \xe2\x80\x9cJacka\xe2\x80\x9d Gardnera, brata Julii Gardner, kole\xc5\xbcanki ze szko\xc5\x82y w Pary\xc5\xbcu._NEWLINE_10 kwietnia 1860 roku Isabella Stewart wysz\xc5\x82a za niego za m\xc4\x85\xc5\xbc. John Gardner by\xc5\x82 cz\xc5\x82owiekiem maj\xc4\x99tnym. Bogactwa Gardnerowie dorobili si\xc4\x99 na handlu morskim, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej na inwestowaniu w koleje, kopalnie i m\xc5\x82yny. Isabella i John zamieszkali przy 152 Beacon Street w Bostonie po \xc5\x9blubie w Nowym Jorku, a w 1963 roku Isabella urodzi\xc5\x82a pierwsze dziecko, syna. Zmar\xc5\x82 on w ci\xc4\x85gu dw\xc3\xb3ch lat na zapalenie p\xc5\x82uc. Isabella poroni\xc5\x82a wkr\xc3\xb3tce potem, a lekarze zalecili obojgu ma\xc5\x82\xc5\xbconkom wyjazd za granic\xc4\x99 w celu powrotu Isabelli do zdrowia i odzyskania przez ni\xc4\x85 dobrego samopoczucia. Zgodnie z rad\xc4\x85 oboje z m\xc4\x99\xc5\xbcem wyjechali do Europy; podr\xc3\xb3\xc5\xbcowali po Skandynawii, Rosji oraz do Wiednia i Pary\xc5\xbca. Po powrocie do domu Isabella Stewart Gardner odzyska\xc5\x82a zdrowie i pogod\xc4\x99 ducha. Oboje nie mieli ju\xc5\xbc dzieci. W 1874 roku wyjechali ponownie za granic\xc4\x99 odwiedzaj\xc4\x85c Bliski Wsch\xc3\xb3d, Europ\xc4\x99 \xc5\x9arodkow\xc4\x85, i Pary\xc5\xbc. Po powrocie okaza\xc5\x82o si\xc4\x99, \xc5\xbce zmar\xc5\x82 jej szwagier, Joseph. Oboje z m\xc4\x99\xc5\xbcem zaadoptowali jego troje osieroconych dzieci. W Bostonie Isabella Stewart Gardner zyska\xc5\x82a opini\xc4\x99 osoby ekscentrycznej i oryginalnej, nazywano j\xc4\x85 \xe2\x80\x9ejednym z siedmiu cud\xc3\xb3w Bostonu\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W latach 70. zacz\xc4\x99\xc5\x82a na serio zbiera\xc4\x87 ksi\xc4\x85\xc5\xbcki, r\xc4\x99kopisy i grafiki. Rad\xc4\x85 w tym zakresie cz\xc4\x99sto s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 jej Charles Eliot Norton. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej jej zainteresowania przesun\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 w stron\xc4\x99 malarstwa, a Bernard Berenson ukierunkowa\xc5\x82 jej gust w stron\xc4\x99 renesansu. W jej kolekcji znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 dzie\xc5\x82a takich mistrz\xc3\xb3w jak: Giotto di Bondone, Sandro Botticelli, Tycjan, Rembrandt, Jan Vermeer, Peter Paul Rubens i inni. Nabywa\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc prace artyst\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych, kt\xc3\xb3rych zna\xc5\x82a, w tym Johna Singera Sargenta, Jamesa McNeilla Whistlera i Andersa Zorna._NEWLINE_Pocz\xc4\x85wszy od ko\xc5\x84ca lat 80. Gardnerowie cz\xc4\x99sto podr\xc3\xb3\xc5\xbcowali po Ameryce, Europie i Azji, aby pozna\xc4\x87 inne kultury i poszerzy\xc4\x87 swoj\xc4\x85 wiedz\xc4\x99 na temat sztuki na ca\xc5\x82ym \xc5\x9bwiecie. Isabella Stewart Gardner opisywa\xc5\x82a z pasj\xc4\x85 swoje podr\xc3\xb3\xc5\xbce. Ulubionym jej celem sta\xc5\x82a si\xc4\x99 Wenecja. Razem z m\xc4\x99\xc5\xbcem regularnie bywa\xc5\x82a w Palazzo Barbaro, znacz\xc4\x85cym o\xc5\x9brodku artystycznym, skupiaj\xc4\x85cym ameryka\xc5\x84skich i angielskich emigrant\xc3\xb3w w Wenecji. Podczas pobytu w tym mie\xc5\x9bcie kupowa\xc5\x82a dzie\xc5\x82a sztuki i antyki, chodzi\xc5\x82a do opery oraz jada\xc5\x82a obiady w towarzystwie emigracyjnych artyst\xc3\xb3w i pisarzy. Jej mi\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 do miasta i do kultury w\xc5\x82oskiej zainspirowa\xc5\x82a j\xc4\x85 do za\xc5\x82o\xc5\xbcenia muzeum. Po powrocie do Bostonu zosta\xc5\x82a organizatork\xc4\x85 rozrywek i regularn\xc4\x85 sponsork\xc4\x85 Boston Symphony Orchestra. Razem z m\xc4\x99\xc5\xbcem go\xc5\x9bci\xc5\x82a znane postacie ze \xc5\x9bwiata kultury, takie jak: pisarka Sarah Orne Jewett, pisarz i filozof George Santayana, dzia\xc5\x82aczka spo\xc5\x82eczna Julia Ward Howe czy malarz John Singer Sargent. W archiwach zachowa\xc5\x82o si\xc4\x99 ponad 7 000 list\xc3\xb3w od 1 000 korespondent\xc3\xb3w. _NEWLINE_Swoje zbiory Gardnerowie pocz\xc4\x85tkowo trzymali w domu, ale w 1896 roku stwierdzili, \xc5\xbce jest on ju\xc5\xbc za ma\xc5\x82y na ekspozycj\xc4\x99 dzie\xc5\x82 sztuki. Zwr\xc3\xb3cili si\xc4\x99 do jednego z architekt\xc3\xb3w z pro\xc5\x9bb\xc4\x85 o zaprojektowanie odpowiedniego budynku. Jack Gardner zmar\xc5\x82 10 grudnia 1898 roku zostawiaj\xc4\x85c Isabelli w spadku nieruchomo\xc5\x9b\xc4\x87 wart\xc4\x85 3,6 miliona dolar\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ra dawa\xc5\x82a jej roczny doch\xc3\xb3d w wysoko\xc5\x9bci 97 tysi\xc4\x99cy dolar\xc3\xb3w w czasach, gdy podatek dochodowy nie istnia\xc5\x82. Isabella kontynuowa\xc5\x82a koncepcj\xc4\x99 budowy muzeum. W 1898 roku kupi\xc5\x82a w tym celu dzia\xc5\x82k\xc4\x99. Architekt Willard T. Sears sporz\xc4\x85dzi\xc5\x82 plany i w czerwcu 1899 ruszy\xc5\x82a budowa Fenway Court. Isabella Stewart Gardner nadzorowa\xc5\x82a regularnie budow\xc4\x99. Budowa zosta\xc5\x82a zako\xc5\x84czona w listopadzie 1901, a nast\xc4\x99pny rok Gardner sp\xc4\x99dzi\xc5\x82a na rozmieszczaniu swojej kolekcji w nowym budynku. W styczniu 1903 roku jej muzeum zosta\xc5\x82o otwarte._NEWLINE_._NEWLINE_Znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 w nim wiele cennych, europejskich dzie\xc5\x82 sztuki. Pomoc\xc4\x85 w ich nabywaniu s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 Isabelli Stewart Gardner dawny znajomy, krytyk sztuki, Bernard Berenson. To on doradzi\xc5\x82 jej zakup obraz\xc3\xb3w z epoki w\xc5\x82oskiego renesansu. Tylko nieliczni kolekcjonerzy byli wtedy zainteresowani tego typu dzie\xc5\x82ami, a Gardner by\xc5\x82a jedn\xc4\x85 z pierwszych, kt\xc3\xb3ra zacz\xc4\x99\xc5\x82a je z ca\xc5\x82\xc4\x85 powag\xc4\x85 gromadzi\xc4\x87. Kupowa\xc5\x82a je od zubo\xc5\xbca\xc5\x82ych klasztor\xc3\xb3w i pomniejszych rodzin ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cych. W jej muzeum znalaz\xc5\x82o si\xc4\x99 s\xc5\x82ynne Porwanie Europy Tycjana, a tak\xc5\xbce jedno z arcydzie\xc5\x82 malarstwa holenderskiego, Koncert Jana Vermeera. Naby\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc autoportret Rembrandta oraz Burz\xc4\x99 na jeziorze galilejskim, jedyne dzie\xc5\x82o marynistyczne tego artysty._NEWLINE_W 1919 roku dozna\xc5\x82a udaru m\xc3\xb3zgu i zosta\xc5\x82a cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo sparali\xc5\xbcowana. Nie mog\xc5\x82a odwiedza\xc4\x87 ani przyjmowa\xc4\x87 przyjaci\xc3\xb3\xc5\x82. Zmar\xc5\x82a 17 lipca 1924 roku. Zosta\xc5\x82a pochowana na Mount Auburn Cemetery w Cambridge, pomi\xc4\x99dzy m\xc4\x99\xc5\xbcem a synem.\n_START_SECTION_\nZnaczenie\n_START_PARAGRAPH_\nIsabella Stewart Gardner by\xc5\x82a jedn\xc4\x85 z najwa\xc5\xbcniejszych kobiecych mecenas\xc3\xb3w sztuki. By\xc5\x82a mecenasem i przyjacielem czo\xc5\x82owych artyst\xc3\xb3w i pisarzy swego czasu, takich jak John Singer Sargent, James McNeill Whistler i Henry James. W ci\xc4\x85gu trzech dekad podr\xc3\xb3\xc5\xbcowania po \xc5\x9bwiecie i wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z najwa\xc5\xbcniejszymi mecenasami sztuki i doradcami, jak Bernard Berenson i Okakura Kakuz\xc5\x8d zgromadzi\xc5\x82a znacz\xc4\x85c\xc4\x85 kolekcj\xc4\x99 dzie\xc5\x82 sztuki, na kt\xc3\xb3r\xc4\x85 sk\xc5\x82ada\xc5\x82y si\xc4\x99 obrazy, meble, tkaniny i przedmioty z r\xc3\xb3\xc5\xbcnych kultur i okres\xc3\xb3w, w tym znane europejskie obrazy i rze\xc5\xbaby oraz wyroby rzemios\xc5\x82a artystycznego. W 1903 roku uko\xc5\x84czy\xc5\x82a budow\xc4\x99 muzeum swojego imienia, przewidzianego do przechowywania swojej kolekcji Zmar\xc5\x82a pozostawiaj\xc4\x85c w spadku 1 milion dolar\xc3\xb3w na wsparcie muzeum. Zostawi\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc spore zapisy na towarzystwo zapobiegania przemocy wobec dzieci, szko\xc5\x82\xc4\x99 zawodow\xc4\x85 dla dzieci niepe\xc5\x82nosprawnych czy towarzystwo opieki nad zwierz\xc4\x99tami.'