b'\n_START_ARTICLE_\nJan Heweliusz\n_START_SECTION_\nOsi\xc4\x85gni\xc4\x99cia astronomiczne\n_START_PARAGRAPH_\nW pierwszej po\xc5\x82owie lat czterdziestych XVII wieku Heweliusz prowadzi\xc5\x82 systematyczne teleskopowe obserwacje Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca. Ich efektem by\xc5\x82a wydana w 1647 Selenografia, czyli opisanie Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca.... W pocz\xc4\x85tkowych rozdzia\xc5\x82ach astronom opisa\xc5\x82 budow\xc4\x99 swych lunet, nast\xc4\x99pnie przedstawi\xc5\x82 wyniki obserwacji planet, ksi\xc4\x99\xc5\xbcyc\xc3\xb3w Jowisza oraz plam s\xc5\x82onecznych. Najwa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 dzie\xc5\x82a stanowi\xc5\x82y obserwacje i dok\xc5\x82adne mapy Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca. Ostatnie rozdzia\xc5\x82y Selenografii opisuj\xc4\x85 obserwacje za\xc4\x87mie\xc5\x84 i zakry\xc4\x87 cia\xc5\x82 niebieskich przez Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyc. Selenografia zdoby\xc5\x82a du\xc5\xbce uznanie w Europie, a Heweliusz rozsy\xc5\x82a\xc5\x82 do znajomych i wa\xc5\xbcnych postaci r\xc4\x99cznie kolorowane egzemplarze. Niekt\xc3\xb3re ryciny wysz\xc5\x82y tak\xc5\xbce jako druki ulotne. 22 listopada 1644 zaobserwowa\xc5\x82 fazy Merkurego._NEWLINE_W kolejnych latach prowadzi\xc5\x82 r\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju obserwacje \xe2\x80\x93 planet, za\xc4\x87mie\xc5\x84, libracji Ksi\xc4\x99\xc5\xbcyca. W 1656 ukaza\xc5\x82a si\xc4\x99 Rozprawa o rzeczywistej postaci Saturna, w kt\xc3\xb3rej pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 rozwik\xc5\x82a\xc4\x87 zagadk\xc4\x99 jego wygl\xc4\x85du, ale odgadn\xc4\x85\xc4\x87 istnienia pier\xc5\x9bcieni Heweliusz nie zdo\xc5\x82a\xc5\x82. W 1662 wyda\xc5\x82 prac\xc4\x99 Merkury widoczny na S\xc5\x82o\xc5\x84cu, relacjonuj\xc4\x85c\xc4\x85 tranzyt Merkurego. Wyznaczy\xc5\x82 przy tym k\xc4\x85tow\xc4\x85 \xc5\x9brednic\xc4\x99 Merkurego._NEWLINE_W 1668 wyda\xc5\x82 dzie\xc5\x82o Cometographia, w kt\xc3\xb3rym relacjonowa\xc5\x82 w\xc5\x82asne obserwacje komet, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc opisa\xc5\x82 ich pojawienia si\xc4\x99 od najdawniejszych czas\xc3\xb3w. Odkry\xc5\x82 cztery komety a obserwowa\xc5\x82 siedem. Jako pierwszy astronom podwa\xc5\xbcy\xc5\x82 teori\xc4\x99 Johannesa Keplera, \xc5\xbce komety poruszaj\xc4\x85 si\xc4\x99 po liniach prostych, stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce przemieszczaj\xc4\x85 si\xc4\x99 po torach zakrzywionych; my\xc5\x9bl t\xc4\x99 kontynuowa\xc5\x82 z sukcesami Georg Samuel D\xc3\xb6rffel._NEWLINE_W 1670 niezale\xc5\xbcnie od Pera Anthelma odkry\xc5\x82 najstarsz\xc4\x85 znan\xc4\x85 now\xc4\x85 \xe2\x80\x93 Nova 1670 Vulpeculae._NEWLINE_Nast\xc4\x99pne dzie\xc5\x82o Heweliusza, Machina niebieska wysz\xc5\x82o w dw\xc3\xb3ch cz\xc4\x99\xc5\x9bciach. Pierwszy jego tom (Machinae coelestis pars prior) w 1673, a drugi (Machinae coelestis pars posterior) w 1679. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 pierwsza zawiera\xc5\x82a szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owe opisy instrument\xc3\xb3w Heweliusza. John Flamsteed oraz Robert Hook z Royal Society zakwestionowali metodyk\xc4\x99 obserwacji astronomicznych gda\xc5\x84szczanina. Uwa\xc5\xbcali, \xc5\xbce nowoczesne lunety wyposa\xc5\xbcone w mikrometr gwarantuj\xc4\x85 precyzyjniejsze obserwacje ni\xc5\xbc instrumenty Heweliusza, pozbawione tych urz\xc4\x85dze\xc5\x84. Heweliusz poprosi\xc5\x82 Royal Society o arbitra\xc5\xbc i w maju 1679 przyby\xc5\x82 do Gda\xc5\x84ska m\xc5\x82ody, ale ju\xc5\xbc s\xc5\x82awny Edmond Halley. Przez ponad miesi\xc4\x85c obaj astronomowie prowadzili obserwacje instrumentami Heweliusza i Halleya (wyposa\xc5\xbconymi w nowoczesne lunety celownicze). Wynik okaza\xc5\x82 si\xc4\x99 pomy\xc5\x9blny dla Heweliusza: dok\xc5\x82adno\xc5\x9b\xc4\x87 jego pomiar\xc3\xb3w by\xc5\x82a taka sama jak pomiar\xc3\xb3w Halleya, co angielski astronom przekaza\xc5\x82 Royal Society._NEWLINE_W nocy z 26 na 27 wrze\xc5\x9bnia 1679, gdy Heweliusz przebywa\xc5\x82 w swojej wiejskiej posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci, po\xc5\xbcar zniszczy\xc5\x82 jego domy, obserwatorium z instrumentami, pracowni\xc4\x99 oraz drukarni\xc4\x99 z niemal ca\xc5\x82ym nak\xc5\x82adem Machinae coelestis pars posterior. Heweliusz rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 trwaj\xc4\x85c\xc4\x85 kilka lat odbudow\xc4\x99 dom\xc3\xb3w, ale ju\xc5\xbc w 1680 obserwowa\xc5\x82 komet\xc4\x99, a od 1682 prowadzi\xc5\x82 sta\xc5\x82e obserwacje. W 1685 wysz\xc5\x82a kolejna praca Heweliusza Rok zwrotny (Annus Climactericus). W 1686 Heweliusz rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 prac\xc4\x99 nad katalogiem gwiazd i atlasem nieba, dane do kt\xc3\xb3rych zbiera\xc5\x82 ju\xc5\xbc od pocz\xc4\x85tku lat 50. Niestety, nie uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 tego dzia\xc5\x82a doko\xc5\x84czy\xc4\x87. Oba dzie\xc5\x82a zosta\xc5\x82y wydane przez wdow\xc4\x99 w roku 1690. Najdok\xc5\x82adniejszy na \xc3\xb3wczesne czasy katalog po\xc5\x82o\xc5\xbce\xc5\x84 gwiazd zawiera\xc5\x82 1564 pozycje. Atlas cia\xc5\x82 niebieskich zosta\xc5\x82 opublikowany dzi\xc4\x99ki finansowemu wsparciu Jana III Sobieskiego i jemu te\xc5\xbc zosta\xc5\x82 zadedykowany. Atlas ten zawiera m.in. cytaty z atlasu U\xc5\x82ug Bega._NEWLINE_Nada\xc5\x82 nazw\xc4\x99 faculae jasnym regionom wok\xc3\xb3\xc5\x82 plam s\xc5\x82onecznych nazywanych wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie pochodniami. Okre\xc5\x9bli\xc5\x82 granice siedmiu wprowadzonych przez siebie nowych gwiazdozbior\xc3\xb3w. Heweliusz zastosowa\xc5\x82 wahad\xc5\x82o do obserwacji za\xc4\x87mienia s\xc5\x82o\xc5\x84ca \xe2\x80\x93 uczyni\xc5\x82 to ju\xc5\xbc w 1652 roku, czyli na dwa lata przed zastosowaniem przez Christiaana Huygensa wahad\xc5\x82a do regulacji zegar\xc3\xb3w. Wyniki jego obserwacji plam s\xc5\x82onecznych z lat 1642\xe2\x80\x931679 maj\xc4\x85 dzisiaj szczeg\xc3\xb3lne znaczenie, jako \xc5\xbce obejmuj\xc4\x85 pierwsz\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Minimum Maundera aktywno\xc5\x9bci s\xc5\x82onecznej, oraz okresu bezpo\xc5\x9brednio go poprzedzaj\xc4\x85cego. W 1659 roku Heweliusz odkry\xc5\x82 nowe pary gwiazd podw\xc3\xb3jnych (by\xc5\x82 jednym z pionier\xc3\xb3w ich obserwacji): 61 Cygni i alfa Capricorni. Przez kilkana\xc5\x9bcie lat (1648-1662) obserwowa\xc5\x82 zmiany jasno\xc5\x9bci gwiazdy zmiennej Mira Ceti._NEWLINE_By\xc5\x82 obdarzony bardzo dobrym wzrokiem. Heweliusz zbudowa\xc5\x82 szereg w\xc5\x82asnych oktant\xc3\xb3w, sekstant\xc3\xb3w i lunet oraz uzyska\xc5\x82 dok\xc5\x82adno\xc5\x9b\xc4\x87 pomiar\xc3\xb3w pozycji gwiazd do 28" w mierze \xc5\x82ukowej, u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c przyrz\xc4\x85d\xc3\xb3w bez powi\xc4\x99kszenia k\xc4\x85towego. Wyniki jego pomiar\xc3\xb3w okaza\xc5\x82y si\xc4\x99 bardziej precyzyjne, ni\xc5\xbc osi\xc4\x85gni\xc4\x99te wcze\xc5\x9bniej przez s\xc5\x82ynnego du\xc5\x84skiego astronoma Tycho Brahe._NEWLINE_W 1683 dla uczczenia zwyci\xc4\x99stwa wojsk polskich Sobieskiego pod Wiedniem Heweliusz nada\xc5\x82 nowo opisanej konstelacji nazw\xc4\x99 Tarcza Sobieskiego. Pozosta\xc5\x82e gwiazdozbiory nazwane przez Heweliusza to Jaszczurka, Lisek, Ma\xc5\x82y Lew, Psy Go\xc5\x84cze, Ry\xc5\x9b i Sekstans. Zosta\xc5\x82y one w XX wieku zatwierdzone przez Mi\xc4\x99dzynarodow\xc4\x85 Uni\xc4\x99 Astronomiczn\xc4\x85 i s\xc4\x85 po dzi\xc5\x9b dzie\xc5\x84 nadal aktualne w u\xc5\xbcyciu. W dziele Selenographia opisa\xc5\x82 mi\xc4\x99dzy innymi zasad\xc4\x99 dzia\xc5\x82ania peryskopu i przewidzia\xc5\x82 jego zastosowanie naukowe, jako taki jest uwa\xc5\xbcany czasami za wynalazc\xc4\x99 peryskopu (podobny przyrz\xc4\x85d opisa\xc5\x82 w latach 30. XV wieku Johannes Gutenberg).\n_START_SECTION_\nZwi\xc4\x85zki Heweliusza z browarnictwem\n_START_PARAGRAPH_\nHeweliusz by\xc5\x82 najbardziej znanym gda\xc5\x84skim browarnikiem. Wywodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 z rodziny o typowo piwowarskich tradycjach. Jego pradziad Miko\xc5\x82aj, dziad Micha\xc5\x82 i ojciec Abraham trudnili si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc browarnictwem. Po odbytych studiach i podr\xc3\xb3\xc5\xbcach zagranicznych Heweliusz powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do Gda\xc5\x84ska i w zwi\xc4\x85zku z pogarszaj\xc4\x85cym si\xc4\x99 zdrowiem ojca wyr\xc4\x99cza\xc5\x82 go w codziennych obowi\xc4\x85zkach zawodowych. Zajmuj\xc4\x85c si\xc4\x99 rodzinnym browarem przy ul. Korzennej zg\xc5\x82\xc4\x99bia\xc5\x82 tajniki piwowarstwa i coraz intensywniej przygotowywa\xc5\x82 si\xc4\x99 do ca\xc5\x82kowitego przej\xc4\x99cia ojcowskiego zak\xc5\x82adu._NEWLINE_Gdy w 1635 o\xc5\xbceni\xc5\x82 si\xc4\x99 z Katarzyn\xc4\x85 Rebeschke, otrzyma\xc5\x82a ona w posagu od swego ojca dwa domy bezpo\xc5\x9brednio s\xc4\x85siaduj\xc4\x85ce z domem Heweliusza oraz browar mieszcz\xc4\x85cy si\xc4\x99 w jednym z tych dom\xc3\xb3w. Zarz\xc4\x85dc\xc4\x85 maj\xc4\x85tku, w tym browaru zosta\xc5\x82 Jan Heweliusz, kt\xc3\xb3ry rok po \xc5\x9blubie udowodni\xc5\x82 swoje kwalifikacje zawodowe i przyj\xc4\x99ty zosta\xc5\x82 do gda\xc5\x84skiego cechu browarnik\xc3\xb3w. Tym samym otrzyma\xc5\x82 on prawo do samodzielnego warzenia oraz sprzeda\xc5\xbcy piwa. Jego zaanga\xc5\xbcowanie w dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 browarnicz\xc4\x85 docenione zosta\xc5\x82o w 1643 kiedy Heweliusz wybrany zosta\xc5\x82 Starszym Gda\xc5\x84skiego Cechu Browarnik\xc3\xb3w._NEWLINE_Po \xc5\x9bmierci ojca w 1648 Heweliusz otrzyma\xc5\x82 w spadku dom oraz rodzinny browar. Po\xc5\x82\xc4\x85czy\xc5\x82 wi\xc4\x99c oba s\xc4\x85siaduj\xc4\x85ce browary w jeden, a na dachach trzech dom\xc3\xb3w urz\xc4\x85dzi\xc5\x82 obserwatorium astronomiczne. Gda\xc5\x84szczanie nazywali te domy \xe2\x80\x9eHeweliuszowymi kamienicami\xe2\x80\x9d. Dobrze prosperuj\xc4\x85c\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 browarnicz\xc4\x85 traktowa\xc5\x82 ju\xc5\xbc tylko zarobkowo i presti\xc5\xbcowo, po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 si\xc4\x99 natomiast ca\xc5\x82kowicie badaniom naukowym._NEWLINE_W 1677 kr\xc3\xb3l Jan III Sobieski wyda\xc5\x82 dekret reguluj\xc4\x85cy dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 Gda\xc5\x84skiego Cechu Browarnik\xc3\xb3w. W dekrecie tym nada\xc5\x82 Heweliuszowi tytu\xc5\x82 Nobilis Ioannes Hevelius Astrologus noster Consul Veteris Civitatis Gedanensis i w zamian za jego zas\xc5\x82ugi zwolni\xc5\x82 Heweliusza i jego potomk\xc3\xb3w z wszelkich op\xc5\x82at na rzecz cechu browarnik\xc3\xb3w. Jednocze\xc5\x9bnie kr\xc3\xb3l nada\xc5\x82 astronomowi przywilej swobodnej sprzeda\xc5\xbcy piwa nie tylko w obr\xc4\x99bie miasta, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc i poza nim. Przywilej ten dotyczy\xc5\x82 jednak\xc5\xbce wy\xc5\x82\xc4\x85cznie Heweliusza i jego ma\xc5\x82\xc5\xbconki, nie rozci\xc4\x85ga\xc5\x82 si\xc4\x99 natomiast na jego potomk\xc3\xb3w._NEWLINE_Jako gda\xc5\x84ski browarnik Heweliusz warzy\xc5\x82 m.in.s\xc5\x82ynny gda\xc5\x84ski specja\xc5\x82, czyli piwo jopejskie. By\xc5\x82 to rodzaj g\xc4\x99stego, po\xc5\xbcywnego syropu piwnego, kt\xc3\xb3ry ceniony by\xc5\x82 za swoje w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci zdrowotne. Cz\xc4\x99sto jednak dla wi\xc4\x99kszego zysku by\xc5\x82 rozcie\xc5\x84czany wod\xc4\x85, co powodowa\xc5\x82o r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc utrat\xc4\x99 pierwotnych w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci. Piwo jopejskie z browaru Heweliusza s\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82o z najwy\xc5\xbcszej jako\xc5\x9bci. Heweliusz le\xc5\xbcakowa\xc5\x82 je w piwnicy ratuszowej, a klucze do niej by\xc5\x82y pod jego osobist\xc4\x85 piecz\xc4\x85. Ho\xc5\x82d dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci browarniczej Heweliusza oddaje piwo Hevelius, kt\xc3\xb3re po raz pierwszy uwarzone zosta\xc5\x82o w 1985. W 2011 roku, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 og\xc5\x82oszony rokiem Heweliusza browar Amber wprowadzi\xc5\x82 na rynek piwo Johannes, ku pami\xc4\x99ci wielkiego piwowara. Piwo to powsta\xc5\x82o we wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracy z Muzeum Historycznym Miasta Gda\xc5\x84ska, kt\xc3\xb3re tak\xc5\xbce dostaje cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zysk\xc3\xb3w z jego sprzeda\xc5\xbcy.\n_START_SECTION_\nPami\xc4\x85tki po Heweliuszu\n_START_PARAGRAPH_\nW centrum Gda\xc5\x84ska w zabytkowym ko\xc5\x9bciele \xc5\x9bw. Katarzyny znajduje si\xc4\x99 epitafium Heweliusza wraz z posadzkow\xc4\x85 p\xc5\x82yt\xc4\x85 nagrobn\xc4\x85 z rodzinnym herbem \xc5\xbburaw, pod kt\xc3\xb3r\xc4\x85 zosta\xc5\x82 pochowany. Inskrypcja ta jest dobrze zachowana. Razem z astronomem, w grobie spoczywaj\xc4\x85 te\xc5\xbc szcz\xc4\x85tki jego drugiej \xc5\xbcony El\xc5\xbcbiety Koopmann, c\xc3\xb3rki Julianny Renaty Hindrickson i wnuczki Joanny El\xc5\xbcbiety Hindrickson._NEWLINE_W Archiwum Pa\xc5\x84stwowym w Gda\xc5\x84sku przechowywany jest dyplom, kt\xc3\xb3ry wraz z cz\xc5\x82onkostwem otrzyma\xc5\x82 od Royal Society of London._NEWLINE_Zachowa\xc5\x82y si\xc4\x99 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc drobne fragmenty, kt\xc3\xb3re prawdopodobnie pochodz\xc4\x85 z opisanej w Machinae Coelestis najwi\xc4\x99kszej lunety Heweliusza. Przetrwa\xc5\x82a ona po\xc5\xbcar, poniewa\xc5\xbc znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 na \xc5\x82\xc4\x85ce przed bram\xc4\x85 Oliwsk\xc4\x85, a nie na ulicy Korzennej. Mia\xc5\x82a d\xc5\x82ugo\xc5\x9b\xc4\x87 46 m, zawieszona by\xc5\x82a na s\xc5\x82upie o wysoko\xc5\x9bci 30 m, posiada\xc5\x82a konstrukcj\xc4\x99 a\xc5\xbcurow\xc4\x85. Sprawia\xc5\x82a imponuj\xc4\x85ce wra\xc5\xbcenie, lecz Heweliusz rzadko si\xc4\x99 ni\xc4\x85 pos\xc5\x82ugiwa\xc5\x82, poniewa\xc5\xbc by\xc5\x82a bardzo niewygodna w obs\xc5\x82udze.'