b'\n_START_ARTICLE_\nHistoria \xc5\xbbyd\xc3\xb3w w Radomiu\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\xbbydzi w Radomiu - grupa narodowo-religijna zamieszkuj\xc4\x85ca Radom od XVI do po\xc5\x82owy XX wieku.\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tki spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci \xc5\xbcydowskiej w Radomiu\n_START_PARAGRAPH_\nBrak jest \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 wskazuj\xc4\x85cych na konkretn\xc4\x85 dat\xc4\x99 przybycia starozakonnych do Radomia. Lokalna tradycja wskazuje na czasy Kazimierza Wielkiego. Istnieje tak\xc5\xbce przekaz m\xc3\xb3wi\xc4\x85cy, \xc5\xbce s\xc5\x82ynna kr\xc3\xb3lewska na\xc5\x82o\xc5\xbcnica, \xc5\xbcyd\xc3\xb3wka Esterka, zamieszkiwa\xc5\x82a w Radomiu przy Rynku w kamienicy, kt\xc3\xb3r\xc4\x85 przyj\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 zwyczajowo nazywa\xc4\x87 Domem Esterki. W rzeczywisto\xc5\x9bci budynek ten powsta\xc5\x82 dopiero na prze\xc5\x82omie XVI i XVII wieku._NEWLINE_Po raz pierwszy obecno\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w w Radomiu potwierdza inwentarz miejski z 1567 roku, informuj\xc4\x85c o opustosza\xc5\x82ych placach przy ulicy \xc5\xbbydowskiej. Dokument nie podaje \xc5\xbcadnych precyzyjniejszych danych na temat spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci moj\xc5\xbceszowej w mie\xc5\x9bcie. Obecno\xc5\x9b\xc4\x87 kaha\xc5\x82u w Radomiu w tej epoce mo\xc5\xbcna jedynie domniemywa\xc4\x87. W zachowanej dokumentacji kolejne informacje o \xc5\xbbydach pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 dopiero w roku 1724, kiedy to August II Mocny wyda\xc5\x82 dla miasta przywilej de non tolerandis Judaeis, zgodnie z kt\xc3\xb3rym \xc5\xbbydom zabroniono zarobkowania w obr\xc4\x99bie mur\xc3\xb3w miejskich. Przywilej ten by\xc5\x82 zapewne skutkiem rywalizacji, jak\xc4\x85 toczyli radomscy mieszcza\xc5\x84scy handlarze z \xc5\xbcydowsk\xc4\x85 konkurencj\xc4\x85. Handel by\xc5\x82 intratnym zaj\xc4\x99ciem, zw\xc5\x82aszcza podczas odbywaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 w mie\xc5\x9bcie Trybuna\xc5\x82u Skarbowego Koronnego. Kolejne dekrety zakazywa\xc5\x82y \xc5\xbbydom osiedlania si\xc4\x99 w Radomiu. \xc5\x9awiadczy o tym wyrok s\xc4\x85du asesorskiego z roku 1746, kt\xc3\xb3ry egzekwuj\xc4\x85c istniej\xc4\x85ce przepisy, pod gro\xc5\xbab\xc4\x85 kary wi\xc4\x99zienia dla uchylaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w, nakazywa\xc5\x82 im natychmiastowe opuszczenie miasta._NEWLINE_\xc5\xbbydzi mimo to powr\xc3\xb3cili do miasta za spraw\xc4\x85 starosty radomskiego Aleksandra Potka\xc5\x84skiego, kt\xc3\xb3ry zezwoli\xc5\x82 im osiedla\xc4\x87 si\xc4\x99 w swojej jurydyce na podwalu i obszarze po zniszczonym zamku kr\xc3\xb3lewskim. Zgoda ta doprowadzi\xc5\x82a do sporu starosty z burmistrzem, kt\xc3\xb3ry widzia\xc5\x82 w \xc5\xbbydach konkurencj\xc4\x99 dla Polak\xc3\xb3w. Co wi\xc4\x99cej, \xc5\xbbydzi b\xc4\x99d\xc4\x85c pod jurysdykcj\xc4\x85 staro\xc5\x9bci\xc5\x84sk\xc4\x85 nie p\xc5\x82acili podatk\xc3\xb3w do kasy miasta, kt\xc3\xb3re po likwidacji Trybuna\xc5\x82u Skarbowego znacznie podupad\xc5\x82o. W 1789 roku w\xc5\x82adze miejskie zgodzi\xc5\x82y si\xc4\x99, aby \xc5\xbbydzi pozostali w jurydyce, tak d\xc5\x82ugo, jak b\xc4\x99dzie zarz\xc4\x85dza\xc5\x82 ni\xc4\x85 Aleksander Potka\xc5\x84ski. Liczby starozakonnych w tym okresie nie da si\xc4\x99 dok\xc5\x82adnie okre\xc5\x9bli\xc4\x87, szacuje si\xc4\x99 j\xc4\x85 na oko\xc5\x82o 120 os\xc3\xb3b. Jurydyka staro\xc5\x9bci\xc5\x84ska sta\xc5\x82a si\xc4\x99 zal\xc4\x85\xc5\xbckiem przysz\xc5\x82ej dzielnicy \xc5\xbcydowskiej w mie\xc5\x9bcie.\n_START_SECTION_\nPod zaborami\n_START_PARAGRAPH_\nCho\xc4\x87 przywilej wydany przez Augusta Mocnego nie zosta\xc5\x82 formalnie uniewa\xc5\xbcniony, spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 \xc5\xbcydowska Radomia przy przychylno\xc5\x9bci nowych w\xc5\x82adz ros\xc5\x82a w si\xc5\x82\xc4\x99. W roku 1831 w zwi\xc4\x85zku z panuj\xc4\x85c\xc4\x85 w mie\xc5\x9bcie epidemi\xc4\x85 cholery utworzono osobny cmentarz \xc5\xbcydowski. W roku 1844 u zbiegu ulic B\xc3\xb3\xc5\xbcniczej i Podwalnej powsta\xc5\x82a murowana synagoga, a wkr\xc3\xb3tce tak\xc5\xbce szpital starozakonnych, \xc5\x82a\xc5\xbania i szko\xc5\x82a. Spo\xc5\x82eczno\xc5\x9bci przewodzi\xc5\x82 m.in. znany w\xc5\x9br\xc3\xb3d \xc5\xbbyd\xc3\xb3w Kongres\xc3\xb3wki rabin Samuel Mohylewer._NEWLINE_Radom w roku 1820 zamieszkiwa\xc5\x82o 505 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w, pod koniec wieku XIX by\xc5\x82o ich oko\xc5\x82o 11 tysi\xc4\x99cy, a do wybuch u I wojny \xc5\x9bwiatowej spo\xc5\x82eczno\xc5\x9b\xc4\x87 podwoi\xc5\x82a si\xc4\x99, tak, \xc5\xbce \xc5\xbbydzi stanowili 40% mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w miasta. \xc5\xbbydzi zajmowali si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie us\xc5\x82ugami, handlem i rzemios\xc5\x82em, wsp\xc3\xb3\xc5\x82tworzyli fundamenty radomskiego przemys\xc5\x82u. Izrael Szotland prowadzi\xc5\x82 wytw\xc3\xb3rni\xc4\x99 octu i zapa\xc5\x82ek, Jakub Dytman fabryczki: myd\xc5\x82a i \xc5\x9bwiec, Szulim Bloch (ojciec Jana Gotliba Blocha) zak\xc5\x82ad wyrobu ta\xc5\x82es\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nDwudziestolecie mi\xc4\x99dzywojenne\n_START_PARAGRAPH_\nW pocz\xc4\x85tkach dwudziestolecia mi\xc4\x99dzywojennego \xc5\xbbydzi stanowili oko\xc5\x82o 30\xc2\xa0% ludno\xc5\x9bci Radomia. Funkcjonowa\xc5\x82y liczne stowarzyszenia i szko\xc5\x82y. Istnia\xc5\x82y \xc5\xbcydowskie gazety (Radomer Cajtung, Radomer-Kielcer Cajtung, Radomer Leben, Radomer-Kielcer Leben, Radomer Sztyme, Radomer Wochenblat) i partie polityczne. \xc5\xbbydzi mieli znaczny udzia\xc5\x82 w \xc5\xbcyciu gospodarczym i spo\xc5\x82ecznym miasta.\n_START_SECTION_\nPrze\xc5\x9bladowania fizyczne\n_START_PARAGRAPH_\nWkraczaj\xc4\x85cy do Radomia \xc5\xbco\xc5\x82nierze niemieccy obcinali \xc5\xbbydom brody i gwa\xc5\x82cili kobiety. W Radomiu po zaj\xc4\x99ciu miasta przez wojska niemieckie znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 ekspozytura Einsatzkommando 6/II z Radomska, kt\xc3\xb3rej funkcjonariusze dokonywali rabunk\xc3\xb3w i prze\xc5\x9bladowali ludno\xc5\x9b\xc4\x87 polsk\xc4\x85 i \xc5\xbcydowsk\xc4\x85. We wrze\xc5\x9bniu 1939 wojskowe w\xc5\x82adze niemieckie wzi\xc4\x99\xc5\x82y jako zak\xc5\x82adnik\xc3\xb3w, co mia\xc5\x82o zagwarantowa\xc4\x87 spok\xc3\xb3j w mie\xc5\x9bcie, cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w Komitetu Samopomocy Spo\xc5\x82ecznej utworzonego 4 wrze\xc5\x9bnia po opuszczenia miasta przez w\xc5\x82adze pa\xc5\x84stwowe._NEWLINE_23 wrze\xc5\x9bnia 1939 grup\xc4\x99 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w uwi\xc4\x99ziono w synagodze, potem przewieziono do piwnic Fabryki Broni, gdzie d\xc5\x82ugie godziny bito i zn\xc4\x99cano si\xc4\x99 nad nimi._NEWLINE_10 i 11 listopada 1939 Niemcy aresztowali przedstawicieli polskiej i \xc5\xbcydowskiej inteligencji, w tym wielu lekarzy, nad kt\xc3\xb3rymi zn\xc4\x99cali si\xc4\x99 w areszcie._NEWLINE_Niemcy przej\xc4\x99li radomskie wi\xc4\x99zienie, a 15 listopada 1939 powsta\xc5\x82 s\xc4\x85d specjalny w Radomiu, kt\xc3\xb3ry sw\xc4\x85 w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci\xc4\x85 miejscow\xc4\x85 obejmowa\xc5\x82 powiaty radomski, i\xc5\x82\xc5\xbcecki, konecki i opatowski, a rzeczow\xc4\x85 m.in. sprawy o ukrywanie poszukiwanych ludzi, s\xc5\x82uchanie radia, tajny ub\xc3\xb3j i nielegalny obr\xc3\xb3t \xc5\xbcywno\xc5\x9bci\xc4\x85. Podlega\xc5\x82y im tak\xc5\xbce sprawy o uchylanie si\xc4\x99 od pracy przymusowej, w tym o pomocnictwo do uchylania si\xc4\x99 od tej pracy.\n_START_SECTION_\nEksploatacja ekonomiczna\n_START_PARAGRAPH_\nNiemieckie w\xc5\x82adze okupacyjne, zgodnie ze swoimi za\xc5\x82o\xc5\xbceniami ideologicznymi, prowadzi\xc5\x82y na podbitych ziemiach polskich gospodark\xc4\x99 rabunkow\xc4\x85. Dzia\xc5\x82anie to mia\xc5\x82o dwa \xc5\x9bci\xc5\x9ble powi\xc4\x85zane ze sob\xc4\x85 cele: po pierwsze zdobycie i wykorzystanie na potrzeby Pa\xc5\x84stwa Niemieckiego jak najwi\xc4\x99kszej ilo\xc5\x9bci zasob\xc3\xb3w (pieni\xc4\x85dze, kosztowno\xc5\x9bci, materia\xc5\x82y i surowce, maszyny i praca), a po drugie, poprzez wyniszczaj\xc4\x85c\xc4\x85 prac\xc4\x99 i planowe zubo\xc5\xbcenie ludno\xc5\x9bci ze wszystkimi tego negatywnymi konsekwencjami, eksterminacj\xc4\x99 narod\xc3\xb3w skazanych na zag\xc5\x82ad\xc4\x99 (tj. m.in. \xc5\xbbyd\xc3\xb3w i Polak\xc3\xb3w)._NEWLINE_W odniesieniu do ludno\xc5\x9bci \xc5\xbcydowskiej, opr\xc3\xb3cz prac przymusowych, kluczow\xc4\x85 rol\xc4\x99 w eksploatacji ekonomicznej pe\xc5\x82ni\xc5\x82y rabunki i wy\xc5\x82\xc4\x85czenie z \xc5\xbcycia gospodarczego._NEWLINE_Rabunki sklep\xc3\xb3w i mieszka\xc5\x84 \xc5\xbcydowskich rozpocz\xc4\x99\xc5\x82y si\xc4\x99 wraz z wkroczeniem do miasta wojsk niemieckich, a proceder ten by\xc5\x82 u\xc5\x82atwiony przez wprowadzony 9 wrze\xc5\x9bnia obowi\xc4\x85zek specjalnego oznaczania sklep\xc3\xb3w i warsztat\xc3\xb3w rzemie\xc5\x9blniczych, nale\xc5\xbc\xc4\x85cych do \xc5\xbbyd\xc3\xb3w. Jesieni\xc4\x85 1939 na\xc5\x82o\xc5\xbcono na \xc5\xbcydowskich mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w Radomia kontrybucj\xc4\x99 w wysoko\xc5\x9bci 300 tys. z\xc5\x82 oraz 10 tys. marek. W grudniu 1939 na \xc5\xbbyd\xc3\xb3w dystryktu radomskiego na\xc5\x82o\xc5\xbcono kontrybucj\xc4\x99 w wysoko\xc5\x9bci 2 mln z\xc5\x82. Na prze\xc5\x82omie jesieni i zimy 1939 nast\xc4\x85pi\xc5\x82y przesiedlenia ludno\xc5\x9bci polskiej i \xc5\xbcydowskiej z najlepszych dom\xc3\xb3w w mie\xc5\x9bcie, kt\xc3\xb3re zosta\xc5\x82y nast\xc4\x99pnie zaj\xc4\x99te przez niemieckich urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w_NEWLINE_6 pa\xc5\xbadziernika przeprowadzono narad\xc4\x99 niemieckiej administracji, na kt\xc3\xb3rej postanowiono rygorystycznie egzekwowa\xc4\x87 od \xc5\xbbyd\xc3\xb3w przedwojenne d\xc5\x82ugi wobec bank\xc3\xb3w, samorz\xc4\x85du i skarbu pa\xc5\x84stwa. Dzia\xc5\x82anie to mia\xc5\x82o na celu przyspieszenie eliminacji \xc5\xbbyd\xc3\xb3w z gospodarki. W tym samym m.in. celu Niemcy wprowadzili monopole na handel wieloma artyku\xc5\x82ami. Na prze\xc5\x82omie stycznia i lutego 1940 Niemcy przeprowadzili spis maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w \xc5\xbcydowskich. Niepodanie posiadanego maj\xc4\x85tku grozi\xc5\x82o jego konfiskat\xc4\x85 jako bezpa\xc5\x84skiego. Zasad\xc4\x85 by\xc5\x82o, i\xc5\xbc \xc5\xbcydowskie maj\xc4\x85tki, zak\xc5\x82ady przemys\xc5\x82owe i rzemie\xc5\x9blnicze, sklepy, domy i inne nieruchomo\xc5\x9bci rekwirowano lub poddawano w niemiecki zarz\xc4\x85d komisaryczny, kt\xc3\xb3ry by\xc5\x82 sprawowany przez volksdeutsch\xc3\xb3w lub Polak\xc3\xb3w. Niemcy przej\xc4\x99li banki \xc5\xbcydowskie lub z udzia\xc5\x82ami posiadanymi przez \xc5\xbbyd\xc3\xb3w, a w 1941 zlikwidowano \xc5\xbcydowskie drukarnie w Radomiu, wywo\xc5\xbc\xc4\x85c maszyny do Niemiec lub sprzedaj\xc4\x85c gorsze polskim drukarzom. \xc5\xbbydowskie i polskie firmy zosta\xc5\x82y zobowi\xc4\x85zane do prenumerowania niemieckich dziennik\xc3\xb3w urz\xc4\x99dowych (og\xc3\xb3lnogubernianego i dystryktowego), co stanowi\xc5\x82o dodatkowe, opr\xc3\xb3cz zwyczajnych op\xc5\x82at i podatk\xc3\xb3w, obci\xc4\x85\xc5\xbcenie.\n_START_SECTION_\nPraca przymusowa\n_START_PARAGRAPH_\nOd samego pocz\xc4\x85tku okupacji Niemcy zacz\xc4\x99li wykorzystywa\xc4\x87 Polak\xc3\xb3w i \xc5\xbbyd\xc3\xb3w do prac przymusowych, co mia\xc5\x82o z ich punktu widzenia uzasadnienie zar\xc3\xb3wno gospodarcze jak i ideologiczne, poniewa\xc5\xbc s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82o wyzyskaniu si\xc5\x82y roboczej i jej eksterminacji przez prac\xc4\x99._NEWLINE_Po zaj\xc4\x99ciu miasta przez Niemc\xc3\xb3w zmuszali oni \xc5\xbbyd\xc3\xb3w do nieodp\xc5\x82atnej pracy przy porz\xc4\x85dkowaniu miasta i usuwaniu niewybuch\xc3\xb3w, nie wyposa\xc5\xbcaj\xc4\x85c ich w niezb\xc4\x99dne narz\xc4\x99dzia czy zabezpieczenia. Niekiedy prace nakazywane \xc5\xbbydom by\xc5\x82y pozbawione sensu, przekracza\xc5\x82y ich fizyczne mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci i s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82y jedynie szykanowaniu._NEWLINE_Wczesn\xc4\x85 jesieni\xc4\x85 1939, zanim jeszcze utworzono cywiln\xc4\x85 administracj\xc4\x99 niemieck\xc4\x85 w Radomiu, powsta\xc5\x82 urz\xc4\x85d pracy (Arbeitsamt), kt\xc3\xb3remu a\xc5\xbc do rozpocz\xc4\x99cia operacji Reinhard podlega\xc5\x82 utworzony p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Judenrat. 26 pa\xc5\xbadziernika 1939 wprowadzono przymus pracy dla Polak\xc3\xb3w i \xc5\xbbyd\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3ry obejmowa\xc5\x82 osoby licz\xc4\x85ce od 14 do 60 lat. \xc5\xbbydowscy robotnicy pocz\xc4\x85tkowo pochodzili z \xc5\x82apanek, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wyznacza\xc5\x82 ich Judenrat._NEWLINE_Zim\xc4\x85 na prze\xc5\x82omie 1939 i 1940 Niemcy wykorzystywali \xc5\xbbyd\xc3\xb3w do od\xc5\x9bnie\xc5\xbcania dr\xc3\xb3g z Radomia do Bia\xc5\x82obrzeg\xc3\xb3w, Skar\xc5\xbcyska i Kielc. \xc5\xbbyd\xc3\xb3w wykorzystywano do budowy i poszerzania dr\xc3\xb3g z Piotrkowa Trybunalskiego do Kielc przez Radom a tak\xc5\xbce rozbudowy linii kolejowych i lotnisk w okolicach Radomia. Od wiosny 1940, kiedy to za\xc5\x82o\xc5\xbcono w Radomiu inspekcj\xc4\x99 gospodarki wodnej, wykorzystywano \xc5\xbbyd\xc3\xb3w do prac melioracyjnych w okolicach miasta. Radomscy \xc5\xbbydzi pracowali r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc na rzecz wojska niemieckiego, w przemy\xc5\x9ble metalowym i garbarskim._NEWLINE_Od 20 czerwca 1940 wyd\xc5\x82u\xc5\xbcono dopuszczalny czas pracy do 10 godzin dziennie, a w tzw. pogotowiu pracy nawet powy\xc5\xbcej tego limitu. \xc5\xbbydzi pracowali przez siedem dni w tygodniu, a wi\xc4\x99c tak\xc5\xbce w niedziele i \xc5\x9bwi\xc4\x99ta._NEWLINE_Judenrat w Radomiu dostarcza\xc5\x82 codziennie oko\xc5\x82o 1-2 tys. robotnik\xc3\xb3w. Pracowali oni cz\xc4\x99sto bez niezb\xc4\x99dnych narz\xc4\x99dzi i ubioru ochronnego. Praca nie by\xc5\x82a op\xc5\x82acana, a robotnicy otrzymywali g\xc5\x82odowe racje \xc5\xbcywno\xc5\x9bciowe. Judenrat za op\xc5\x82at\xc4\x85 zwalnia\xc5\x82 z wyznaczenia do pracy, kieruj\xc4\x85c w to miejsce biednych lub przesiedle\xc5\x84c\xc3\xb3w z innych cz\xc4\x99\xc5\x9bci kraju, kt\xc3\xb3rych nie sta\xc4\x87 by\xc5\x82o na op\xc5\x82acenie si\xc4\x99 i unikni\xc4\x99cie wyniszczaj\xc4\x85cej pracy._NEWLINE_W 1940 z Radomia wywo\xc5\xbcono \xc5\xbbyd\xc3\xb3w do oboz\xc3\xb3w pracy przymusowej na Lubelszczy\xc5\xbanie, gdzie pracowali przy budowie dr\xc3\xb3g. Z Radomia wywieziono do tych prac oko\xc5\x82o 800 os\xc3\xb3b._NEWLINE_W lipcu 1940 radomski Judenrat kierowa\xc5\x82 do prac przymusowych w ka\xc5\xbcdym tygodniu oko\xc5\x82o 6 tys. ludzi.\n_START_SECTION_\nWysiedlenia radomskich \xc5\xbbyd\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\n\xc5\xbbydzi, kt\xc3\xb3rzy przed wybuchem wojny mieszkali w Radomiu, znale\xc5\xbali si\xc4\x99 w p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym czasie w wielu innych miejscowo\xc5\x9bciach. Podczas kampanii wrze\xc5\x9bniowej i czasami p\xc3\xb3\xc5\xbaniej wynika\xc5\x82o to z ich w\xc5\x82asnej woli, lecz wraz z up\xc5\x82ywem czasu i narastaj\xc4\x85cymi represjami niemieckimi zmiana miejsca pobytu wi\xc4\x85za\xc5\x82a niemal wy\xc5\x82\xc4\x85cznie z przymusowymi przesiedleniami i prac\xc4\x85 przymusow\xc4\x85 na rzecz okupanta._NEWLINE_Wiosn\xc4\x85 1940 z Radomia wywo\xc5\xbcono \xc5\xbbyd\xc3\xb3w do oboz\xc3\xb3w pracy przymusowej w Majdanku, Hrubieszowie, Ostrzeszowie, Be\xc5\x82\xc5\xbccu, Ciechanowie, Trawnikach, Narolu i Mirczu, gdzie pracowali przy budowie dr\xc3\xb3g. Z Radomia wywieziono do tych prac oko\xc5\x82o 800 os\xc3\xb3b._NEWLINE_W dniach 3-5 grudnia 1940 wysiedlono z Radomia do Chmielnika, Klimontowa, Kurozw\xc4\x99k, \xc5\x81agowa, Nowego Korczyna, Ole\xc5\x9bnicy, O\xc5\xbcarowa, Pacanowa, Po\xc5\x82a\xc5\x84ca, Pierzchnicy, Szyd\xc5\x82owa, Solca, Stopnicy i Zawichostu oko\xc5\x82o 2 tys. \xc5\xbbyd\xc3\xb3w. Byli to ludzie przybyli do miasta w 1940, bezrobotni i pos\xc4\x85dzani o dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 przest\xc4\x99pcz\xc4\x85. Pod gro\xc5\xbab\xc4\x85 kar\xc4\x85 zabroniono im powrotu do miasta. Mi\xc4\x99dzy 5 a 12 grudnia 1940 wysiedlono z Radomia do Dwik\xc3\xb3z i Chmielnika oko\xc5\x82o 200 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w. Pewna liczba \xc5\xbbyd\xc3\xb3w z Radomia znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 w Szyd\xc5\x82owcu, Chmielniku, Piotrkowie Trybunalskim, Wi\xc5\x9blicy, Szyd\xc5\x82owie, Ostrowcu \xc5\x9awi\xc4\x99tokrzyskim. \xc5\xbbydzi z Radomia znajdowali si\xc4\x99 tak\xc5\xbce w tzw. wt\xc3\xb3rnym getcie w Sandomierzu. Przebywali tak\xc5\xbce w Opocznie, gdzie 6 spo\xc5\x9br\xc3\xb3d nich rozstrzelano._NEWLINE_Poza tym \xc5\xbbydzi z Radomia przebywali w obozach \xe2\x80\x93 w Starachowicach (fabryka amunicji \xe2\x80\x93 Julag II), Skar\xc5\xbcysku-Kamiennej (fabryka amunicji \xe2\x80\x93 Hasag) i w Pionkach (ob\xc3\xb3z \xe2\x80\x93 fabryka amunicji). Niekt\xc3\xb3rym spo\xc5\x9br\xc3\xb3d przebywaj\xc4\x85cych w obozie w Pionkach uda\xc5\x82o si\xc4\x99 zbiec i przetrwa\xc4\x87 do nadej\xc5\x9bcia Armii Czerwonej. Pewna liczba \xc5\xbbyd\xc3\xb3w z Radomia przebywa\xc5\x82a w obozie w Bli\xc5\xbcynie, gdzie pracowali w warsztatach szewskich, krawieckich, stolarskich i mechanicznych oraz w kamienio\xc5\x82omie w Gostkowie. Oko\xc5\x82o 300 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w z Radomia przebywa\xc5\x82o w obozie pracy przymusowej w Woli Gozdowskiej, funkcjonuj\xc4\x85cym od lata 1941 do jesieni 1942. Pracowali przy pracach melioracyjnych, po zamkni\xc4\x99ciu obozu uwi\xc4\x99zionych \xc5\xbbyd\xc3\xb3w zlikwidowano. \xc5\xbbydzi z Radomia przebywali r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w obozie pracy przymusowej w Chru\xc5\x9blicach, kt\xc3\xb3ry istnia\xc5\x82 od lata 1942 do jesieni 1943. Wykonywali tam prace drogowe i pracowali na rzecz jednostki wojskowej stacjonuj\xc4\x85cej w pobliskich Kacprowicach. Oko\xc5\x82o 150 \xc5\xbbyd\xc3\xb3w z Radomia znajdowa\xc5\x82o si\xc4\x99 w Ostrowcu \xc5\x9awi\xc4\x99tokrzyskim, gdzie pracowali w obozie pracy przymusowej.\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbydzi z innych miejscowo\xc5\x9bci w Radomiu\n_START_PARAGRAPH_\nW Radomiu przebywali \xc5\xbbydzi z innych miejscowo\xc5\x9bci. W pocz\xc4\x85tkowym okresie wojny byli to uchod\xc5\xbacy, lecz p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zasadniczo przesiedlani robotnicy przymusowi._NEWLINE_W mie\xc5\x9bcie przebywali uchod\xc5\xbacy z \xc5\x81odzi, Krakowa i Skrzynna. W Radomiu przebywali te\xc5\xbc \xc5\xbbydzi z Warszawy, wcze\xc5\x9bniej wi\xc4\x99zieni na Majdanku, jak r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc uchod\xc5\xbacy ze wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kraju, kt\xc3\xb3rzy wcze\xc5\x9bniej przebywali w Szyd\xc5\x82owcu.'