b'\n_START_ARTICLE_\nR-10\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nSamolot zosta\xc5\x82 zaprojektowany w Charkowskim Instytucie Lotniczym (ChAI, ros. \xd0\xa5\xd0\x90\xd0\x98) pod kierunkiem Josifa Niemana, na zam\xc3\xb3wienie lotnictwa radzieckiego na nowoczesny samolot rozpoznawczy. Wiod\xc4\x85cym konstruktorem by\xc5\x82 \xc5\x81. Arson. Pierwszy prototyp, nosz\xc4\x85cy oznaczenie zak\xc5\x82adowe ChAI-5 (ros. \xd0\xa5\xd0\x90\xd0\x98-5), zosta\xc5\x82 oblatany w czerwcu 1936 i jesieni\xc4\x85 tego roku przeszed\xc5\x82 pr\xc3\xb3by pa\xc5\x84stwowe. Samolot by\xc5\x82 oceniany jako lekki i \xc5\x82atwy w pilota\xc5\xbcu, cechowa\xc5\x82 si\xc4\x99 dobr\xc4\x85 manewrowo\xc5\x9bci\xc4\x85. Konstrukcja samolotu by\xc5\x82a do\xc5\x9b\xc4\x87 nowoczesna, niekt\xc3\xb3re jego rozwi\xc4\x85zania wprowadzono po raz pierwszy w radzieckim przemy\xc5\x9ble lotniczym. Pomimo nieco s\xc5\x82abszych osi\xc4\x85g\xc3\xb3w od konkurencyjnego samolotu R-9 konstrukcji Koczerigina, ChAI-5 wygra\xc5\x82 konkurs na samolot rozpoznawczy i jeszcze podczas trwania pr\xc3\xb3b pa\xc5\x84stwowych zosta\xc5\x82 zaakceptowany do produkcji pod wojskowym oznaczeniem R-10 ("R" \xe2\x80\x93 skr\xc3\xb3t od razwiedczik \xe2\x80\x93 rozpoznawczy, ros. \xd0\xa0-10)._NEWLINE_Do pocz\xc4\x85tku 1940 roku w zak\xc5\x82adach w Charkowie i Saratowie zbudowano 493 samoloty R-10. Pierwsza seria jednak\xc5\xbce wykazywa\xc5\x82a pewne problemy zwi\xc4\x85zane z etapem dopracowywania konstrukcji oraz ze \xc5\x9bredni\xc4\x85 jako\xc5\x9bci\xc4\x85 produkcji, a 24 grudnia 1937 rozbi\xc5\x82 si\xc4\x99 jeden samolot. Sta\xc5\x82o si\xc4\x99 to powodem aresztowania przez NKWD cz\xc4\x99\xc5\x9bci cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w biura konstrukcyjnego, a w ko\xc5\x84cu, 11 grudnia 1938 samego Niemana, pod zarzutami sabota\xc5\xbcu i szpiegostwa (zosta\xc5\x82 on nast\xc4\x99pnie skazany na 15 lat \xc5\x82agru, w wi\xc4\x99zieniu pracowa\xc5\x82 z Tupolewem nad bombowcem Tu-2, lecz 19 lipca 1941 zosta\xc5\x82 zwolniony)._NEWLINE_W 1938 testowano wariant ChAI-5bis z mocniejszym silnikiem M-25E, kt\xc3\xb3ry rozwin\xc4\x85\xc5\x82 pr\xc4\x99dko\xc5\x9b\xc4\x87 maksymaln\xc4\x85 425\xc2\xa0km/h. W 1938 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc opracowano samolot szturmowy ChAI-52, bazuj\xc4\x85cy na R-10, wyposa\xc5\xbcony w silnik M-63 o mocy 900 KM (670\xc2\xa0kW) i uzbrojony w 7 km-\xc3\xb3w i 400\xc2\xa0kg bomb. Przygotowywano produkcj\xc4\x99 do\xc5\x9bwiadczalnej serii 10 samolot\xc3\xb3w, lecz anulowano j\xc4\x85 po aresztowaniu Niemana._NEWLINE_Niekt\xc3\xb3re z produkcyjnych modeli R-10 zosta\xc5\x82y wyposa\xc5\xbcone w mocniejsze silniki M-88, M-62 lub M-63. Ponad 60 samolot\xc3\xb3w, wycofanych z lotnictwa wojskowego, u\xc5\xbcywane by\xc5\x82o od 1940 przez linie Aerof\xc5\x82ot jako samoloty pocztowe, pod oznaczeniem PS-5 (ros.: \xd0\x9f\xd0\xa1-5); po modyfikacji posiada\xc5\x82y one 3 miejsca pasa\xc5\xbcerskie.\n_START_SECTION_\nU\xc5\xbcycie w lotnictwie\n_START_PARAGRAPH_\nSamoloty R-10 zacz\xc4\x99\xc5\x82y wchodzi\xc4\x87 na uzbrojenie radzieckiego lotnictwa wojskowego od 1937, jedynie cz\xc4\x99\xc5\x9bciowo zast\xc4\x99puj\xc4\x85c starsze dwup\xc5\x82aty R-5. Po raz pierwszy zosta\xc5\x82y u\xc5\xbcyte bojowo w starciach z Japo\xc5\x84czykami nad rzek\xc4\x85 Chalchyn gol w 1939. Nast\xc4\x99pnie, u\xc5\xbcywane by\xc5\x82y w pierwszej po\xc5\x82owie II wojny \xc5\x9bwiatowej, pocz\xc4\x85wszy od ataku na Polsk\xc4\x99 (bez star\xc4\x87) i udzia\xc5\x82u w wojnie zimowej przeciw Finlandii._NEWLINE_By\xc5\x82y nast\xc4\x99pnie u\xc5\xbcywane w pocz\xc4\x85tkowym etapie wojny niemiecko-radzieckiej (wielkiej wojny ojczy\xc5\xbanianej), pocz\xc4\x85wszy od ataku Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941. W tym okresie jednak nie by\xc5\x82y ju\xc5\xbc samolotami nowoczesnymi, a ich osi\xc4\x85gi by\xc5\x82y niewystarczaj\xc4\x85ce przeciw nowoczesnym my\xc5\x9bliwcom i ponosi\xc5\x82y one du\xc5\xbce straty, podobnie jak wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 radzieckiego lotnictwa, przy tym typ ten by\xc5\x82 stosunkowo nieliczny. Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 zosta\xc5\x82a zniszczona lub porzucona na lotniskach. U\xc5\xbcywane by\xc5\x82y do prowadzenia bliskiego rozpoznania, a w razie potrzeby jako lekkie bombowce. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszym okresie ocala\xc5\x82e samoloty stosowano przewa\xc5\xbcnie w nalotach nocnych, w celu zmniejszenia strat. Pozosta\xc5\x82e R-10 wycofano ze s\xc5\x82u\xc5\xbcby bojowej w 1943 (dw\xc3\xb3ch fi\xc5\x84skich pilot\xc3\xb3w donosi\xc5\x82o o zestrzeleniu R-10 jeszcze w 1944).\n_START_SECTION_\nOpis techniczny\n_START_PARAGRAPH_\nJednosilnikowy dolnop\xc5\x82at konstrukcji drewnianej, kryty sklejk\xc4\x85. Kad\xc5\x82ub konstrukcji p\xc3\xb3\xc5\x82skorupowej. Podwozie samolotu klasyczne, pojedyncze, golenie g\xc5\x82\xc3\xb3wne chowane do skrzyde\xc5\x82. Za\xc5\x82oga sk\xc5\x82ada\xc5\x82a si\xc4\x99 z dw\xc3\xb3ch os\xc3\xb3b: pilota w przedniej zakrytej kabinie i obserwatora \xe2\x80\x93 tylnego strzelca w przeszklonej wie\xc5\xbcyczce z karabinem maszynowym w cz\xc4\x99\xc5\x9bci grzbietowej samolotu. W pod\xc5\x82odze kabiny obserwatora by\xc5\x82 aparat fotograficzny AFA-13. Pomi\xc4\x99dzy kabinami za\xc5\x82ogi znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 zbiorniki paliwa i pionowa komora bombowa. Maksymalny ud\xc5\xbawig bomb wynosi\xc5\x82 300\xc2\xa0kg (6\xc2\xa0\xc3\x97\xc2\xa050\xc2\xa0kg lub 10\xc2\xa0\xc3\x97\xc2\xa025\xc2\xa0kg)._NEWLINE_Do jego nap\xc4\x99du s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 silnik gwiazdowy M-25A, nast\xc4\x99pnie M-25W o mocy 730 KM (540\xc2\xa0kW). \xc5\x9amig\xc5\x82o dwu\xc5\x82opatowe metalowe.'