b'\n_START_ARTICLE_\nPodb\xc3\xb3j Tybetu przez Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w\n_START_SECTION_\nEtap I (1240\xe2\x80\x931251)\n_START_PARAGRAPH_\nTybeta\xc5\x84skie teksty \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82owe dotycz\xc4\x85ce podboju mongolskiego s\xc4\x85 niezwykle og\xc3\xb3lnikowe i niedok\xc5\x82adne. Zgodnie z nimi ju\xc5\xbc za czas\xc3\xb3w Czyngis-chana (1182\xe2\x80\x931227) Tybeta\xc5\x84czycy wobec zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 zagro\xc5\xbcenia sami zaoferowali naje\xc5\xbad\xc5\xbacom trybut. Ochroni\xc5\x82o ich to od wojny, ale wraz ze \xc5\x9bmierci\xc4\x85 wielkiego chana zaniechali op\xc5\x82at, czym narazili si\xc4\x99 na karn\xc4\x85 ekspedycj\xc4\x99 w 1240. W jej wyniku z\xc5\x82upiono dwa klasztory i zabito ok. 500 os\xc3\xb3b. Wed\xc5\x82ug tybetologa Turella Wyliego informacje te zawieraj\xc4\x85 jednak wiele anachronizm\xc3\xb3w i sporo nie\xc5\x9bcis\xc5\x82o\xc5\x9bci._NEWLINE_Wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie uwa\xc5\xbca si\xc4\x99 zawarte w tybeta\xc5\x84skiej tradycji wydarzenia sprzed 1240 roku za ma\xc5\x82o prawdopodobne. Pojawia si\xc4\x99 bowiem pytanie sk\xc4\x85d pochodzi\xc5\x82a wiadomo\xc5\x9b\xc4\x87 o zagro\xc5\xbceniu i dlaczego rozbici politycznie Tybeta\xc5\x84czycy mieliby chcie\xc4\x87 wsp\xc3\xb3lnie, i do tego dobrowolnie p\xc5\x82aci\xc4\x87 okup? Dalsza cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 przekazu pozostawia jeszcze wi\xc4\x99cej w\xc4\x85tpliwo\xc5\x9bci, poniewa\xc5\xbc przywi\xc4\x85zuj\xc4\x85cy wielk\xc4\x85 wag\xc4\x99 do spraw trybutu Mongo\xc5\x82owie nie czekaliby 13 lat z reakcj\xc4\x85 (1227 \xc5\x9bmier\xc4\x87 Czyngis-chana, 1240 najazd). Dlatego te\xc5\xbc przyjmuje si\xc4\x99, \xc5\xbce domniemana karna ekspedycja roku 1240 by\xc5\x82a pierwszym spotkaniem Tybeta\xc5\x84czyk\xc3\xb3w z imperium chan\xc3\xb3w i mia\xc5\x82a form\xc4\x99 rekonesansu. Co wa\xc5\xbcne zniszczono tylko klasztory linii kadampa, pozostawiaj\xc4\x85c po drodze nietkni\xc4\x99te zgromadzenia linii kagju, co wyja\xc5\x9bni\xc4\x87 mo\xc5\xbcna faktem pochodzenia przyw\xc3\xb3dcy oddzia\xc5\x82u Dor-ta Darkana z s\xc4\x85siaduj\xc4\x85cego z Tybetem tanguckiego kr\xc3\xb3lestwa Xixia, w kt\xc3\xb3rym buddyjskie wp\xc5\x82ywy kagjup\xc3\xb3w by\xc5\x82y bardzo silne._NEWLINE_Cech\xc4\x85 charakterystyczn\xc4\x85 podboj\xc3\xb3w mongolskich by\xc5\x82o zach\xc4\x99canie w\xc5\x82adc\xc3\xb3w atakowanych krain do poddania si\xc4\x99 bez walki. W takim wypadku po uzgodnieniu trybutu, wzi\xc4\x99ciu zak\xc5\x82adnik\xc3\xb3w i ustanowieniu mongolskich namiestnik\xc3\xb3w, pozostawiano ich na tronie. W wyniku przeprowadzonego w 1240 rozeznania, do reprezentowania rozbitych politycznie i niemaj\xc4\x85cych ochoty do wojny Tybeta\xc5\x84czyk\xc3\xb3w wybrano ciesz\xc4\x85cego si\xc4\x99 wielkim autorytetem opata klasztoru Sakja Sakja Pandit\xc4\x99. Wyb\xc3\xb3r Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w by\xc5\x82 nieprzypadkowy, bowiem tylko zarz\xc4\x85dzana w spos\xc3\xb3b dziedziczny szko\xc5\x82a sakja dawa\xc5\x82a naje\xc5\xbad\xc5\xbacom szans\xc4\x99 na ci\xc4\x85g\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 regencji. W 1244 wraz z dwoma bratankami (zak\xc5\x82adnikami) Sakja Pandita zosta\xc5\x82 zaproszony (a w zasadzie postawiono mu ultimatum) do obozu ksi\xc4\x99cia Kodena (wnuka Czyngis-chana) wojuj\xc4\x85cego w tym czasie z chi\xc5\x84skimi pa\xc5\x84stwami Jin i Song. W 1246 s\xc5\x82awnego lam\xc4\x99 og\xc5\x82oszono zwierzchnikiem Tybetu, po czym zmuszono aby wezwa\xc5\x82 pobratymc\xc3\xb3w do poddania si\xc4\x99 w\xc5\x82adzy chan\xc3\xb3w oraz zap\xc5\x82acenia okupu.\n_START_SECTION_\nEtap II (1251\xe2\x80\x931268)\n_START_PARAGRAPH_\nWraz ze \xc5\x9bmierci\xc4\x85 kagana Gujuka w 1248 imperium mongolskie wesz\xc5\x82o w burzliw\xc4\x85 faz\xc4\x99 walk sukcesyjnych. Spowodowa\xc5\x82o to chwilowe odwr\xc3\xb3cenie uwagi Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w od spraw tybeta\xc5\x84skich, do czasu a\xc5\xbc nowym Wielkim Chanem zosta\xc5\x82 wybrany kolejny z wnuk\xc3\xb3w Czyngis-chana Mongke (1208\xe2\x80\x931259). Poniewa\xc5\xbc w 1251 zmarli Sakja Pandita i ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Koden (w przypadku tego drugiego data jest niepewna), nowym zwierzchnikiem Tybetu obrano brata Mongke Kubilaj-chana._NEWLINE_W wyniku \xc5\x9bmierci Sakja Pandity i ma\xc5\x82oletno\xc5\x9bci jego bratank\xc3\xb3w, Kaubilaj-chan zaprosi\xc5\x82 do siebie przedstawiciela szko\xc5\x82y kagju, pierwszego w historii tulku (\xc5\x9bwiadomie reinkarnuj\xc4\x85cego si\xc4\x99 lam\xc4\x99) Karma Paksziego (drugiego Karmap\xc4\x99). Tradycja twierdzi, \xc5\xbce nawr\xc3\xb3ci\xc5\x82 on Kubilaja na buddyzm, ale poproszony o pozostanie przy nim odm\xc3\xb3wi\xc5\x82, po czym uda\xc5\x82 si\xc4\x99 na zaproszenie nowego kagana do stolicy imperium Karakorum. By\xc5\x82 to spory b\xc5\x82\xc4\x85d polityczny, bowiem w 1259 Mongke zmar\xc5\x82, a Wielkim Chanem zosta\xc5\x82 Kubilaj (1260). W tej sytuacji zwierzchnikiem Tybetu i duchowym doradc\xc4\x85 Kubilaj-chana sta\xc5\x82 si\xc4\x99 m\xc5\x82ody przyw\xc3\xb3dca szko\xc5\x82y sakja Pakpa lama (bratanek Sakja Pandity, od 1244 mongolski zak\xc5\x82adnik). Jego m\xc5\x82odszy brat Pjagna Dord\xc5\xbce, o\xc5\xbceniony z c\xc3\xb3rk\xc4\x85 zmar\xc5\x82ego ksi\xc4\x99cia Kodena, zosta\xc5\x82 regentem. W 1265 Pakpa po prawie 20 latach nieobecno\xc5\x9bci powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 do rodzimego klasztoru eskortowany przez du\xc5\xbcy oddzia\xc5\x82 mongolskich zbrojnych._NEWLINE_Ze wzgl\xc4\x99du na mongolski spos\xc3\xb3b ubioru i zachowania (wynikaj\xc4\x85cy z tego, \xc5\xbce bracia wychowali si\xc4\x99 w\xc5\x9br\xc3\xb3d Mongo\xc5\x82\xc3\xb3w), obaj mieli spory problem z przekonaniem do siebie swoich rodak\xc3\xb3w. M\xc5\x82ody regent zmar\xc5\x82 w podejrzanych okoliczno\xc5\x9bciach w 1267, a jego \xc5\x9bmierci towarzyszy\xc5\x82o pierwsze zbrojne wyst\xc4\x85pienie przeciwko obcej dominacji. Reakcja Kubilaj-chana by\xc5\x82a natychmiastowa, a datowana na 1267/68 karna ekspedycja ko\xc5\x84czy\xc5\x82a wed\xc5\x82ug badaczy okres ustanawiania w Tybecie mongolskich rz\xc4\x85d\xc3\xb3w_NEWLINE_Zmar\xc5\x82ego Pjagna Dord\xc5\xbce zast\xc4\x85pi\xc5\x82 dponczen, czyli administrator Szakja Bzanpo (Pakpa powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 na dw\xc3\xb3r Kubulaja), kt\xc3\xb3ry znany jest g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z tego, \xc5\xbce za jego regencji rozbudowano g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 siedzib\xc4\x99 Pakpy, klasztor Sakja (de facto stolica Tybetu w tym czasie). Stworzono r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc podstawy mongolskiego pisma, wzorowanego na tybeta\xc5\x84skim, zwanego kwadratowym, za co Pakpa zosta\xc5\x82 uhonorowany tytu\xc5\x82em cesarskiego nauczyciela. W 1279 Mongo\xc5\x82owie zako\xc5\x84czyli podb\xc3\xb3j Chin, a Kubilaj za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 now\xc4\x85 chi\xc5\x84sko-mongolsk\xc4\x85 dynasti\xc4\x99 Yuan.'