b'\n_START_ARTICLE_\nWielka schizma zachodnia\n_START_SECTION_\nPocz\xc4\x85tek schizmy\n_START_PARAGRAPH_\n27 marca zmar\xc5\x82 w Rzymie papie\xc5\xbc Grzegorz XI. Zwo\xc5\x82ano tam pierwsze konklawe 1378 roku, kt\xc3\xb3re wybra\xc5\x82o Bartolomea Prignano, arcybiskupa Bari. Wst\xc4\x85pi\xc5\x82 on na tron papieski jako Urban VI. W\xc4\x85tpliwe okoliczno\xc5\x9bci wyboru oraz kontrowersyjne rz\xc4\x85dy Urbana VI spowodowa\xc5\x82y bunt wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci kardyna\xc5\x82\xc3\xb3w. Przeciwnicy Urbana VI zgromadzili si\xc4\x99 na zwo\xc5\x82anym przez niego konsystorzu w Anagni, gdzie mia\xc5\x82o doj\xc5\x9b\xc4\x87 do pojednania zwa\xc5\x9bnionych stronnictw. Niezadowoleni buntownicy wobec braku ust\xc4\x99pstw ze strony papie\xc5\xbca przenie\xc5\x9bli si\xc4\x99 do Fondi, gdzie 2 sierpnia wydali odezw\xc4\x99 w kt\xc3\xb3rej stwierdzali niewa\xc5\xbcno\xc5\x9b\xc4\x87 wyboru Urbana VI, jako dokonanego pod przymusem. 9 sierpnia wezwali papie\xc5\xbca do ust\xc4\x85pienia, ale dalszy sprzeciw z jego strony doprowadzi\xc5\x82 do tego, i\xc5\xbc zbuntowani kardyna\xc5\x82owie potwierdzili z\xc5\x82o\xc5\xbcenie go z urz\xc4\x99du i odbyli drugie konklawe 1378 roku. 20 wrze\xc5\x9bnia wybrano a 21 wrze\xc5\x9bnia og\xc5\x82oszono wyb\xc3\xb3r kardyna\xc5\x82a Roberta z Genewy, by\xc5\x82ego arcybiskupa Cambrai, kt\xc3\xb3ry przybra\xc5\x82 imi\xc4\x99 Klemens VII. Dat\xc4\x99 t\xc4\x99 mo\xc5\xbcna uzna\xc4\x87 za pocz\xc4\x85tek wielkiej schizmy zachodniej._NEWLINE_Klemens VII ekskomunikowa\xc5\x82 Urbana VI, ale nie uda\xc5\x82o mu si\xc4\x99 uzyska\xc4\x87 powszechnego uznania ani te\xc5\xbc zdoby\xc4\x87 zbrojnie Rzymu, mimo poparcia wielu kraj\xc3\xb3w europejskich i Kurii Rzymskiej. W ko\xc5\x84cu musia\xc5\x82 osi\xc4\x85\xc5\x9b\xc4\x87 w Awinionie. W ten spos\xc3\xb3b Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 katolicki podzieli\xc5\x82 si\xc4\x99 na dwie obediencje: rzymsk\xc4\x85 i awinio\xc5\x84sk\xc4\x85, a poszczeg\xc3\xb3lne kraje deklarowa\xc5\x82y poparcie w stosunku do papie\xc5\xbcy rezyduj\xc4\x85cych w Rzymie lub w Awinionie._NEWLINE_Rzymskich papie\xc5\xbcy uznawa\xc5\x82a Anglia, Dania, Flandria, Irlandia, Litwa (wprowadzaj\xc4\x85ca od 1386 roku chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwo), Norwegia, Polska, Szwecja, \xc5\x9awi\xc4\x99te Cesarstwo Rzymskie (w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci), W\xc4\x99gry, p\xc3\xb3\xc5\x82nocne W\xc5\x82ochy i zakon krzy\xc5\xbcacki, a awinio\xc5\x84skich papie\xc5\xbcy uznawa\xc5\x82y Aragonia, Burgundia, Cypr, Francja, Kastylia i Le\xc3\xb3n, Nawarra, Sabaudia, Szkocja, Zakon Joannit\xc3\xb3w._NEWLINE_Niekt\xc3\xb3re z ksi\xc4\x99stw \xc5\x9awi\xc4\x99tego Cesarstwa Rzymskiego w przeciwie\xc5\x84stwie do samego cesarza deklarowa\xc5\x82y poparcie dla papie\xc5\xbca awinio\xc5\x84skiego. Niekt\xc3\xb3re z nich w trakcie trwania wielkiej schizmy zmienia\xc5\x82y popierane strony. Portugalia generalnie popiera\xc5\x82a Rzym, ale w trakcie kryzysu z lat 1383-1385 (tzw. portugalskie interregnum) pretendenci do tronu popierali przeciwne strony. Kr\xc3\xb3lestwo Neapolu pocz\xc4\x85tkowo popiera\xc5\x82o papie\xc5\xbcy awinio\xc5\x84skich, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej rzymskich.\n_START_SECTION_\nSob\xc3\xb3r w Pizie\n_START_PARAGRAPH_\nSytuacja zmieni\xc5\x82a si\xc4\x99 znacz\xc4\x85co w 1408 po tym, jak w 1407 roku potajemnie uzgodniono ponowne wypowiedzenie pos\xc5\x82usze\xc5\x84stwa przez Francj\xc4\x99, a wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 kardyna\xc5\x82\xc3\xb3w z obydwu obediencji wypowiedzia\xc5\x82o pos\xc5\x82usze\xc5\x84stwo swoim papie\xc5\xbcom (Benedyktowi XIII i Grzegorzowi XII) i wsp\xc3\xb3lnie 23 kardyna\xc5\x82\xc3\xb3w zwo\xc5\x82a\xc5\x82o sob\xc3\xb3r do Pizy na dzie\xc5\x84 25 marca 1409 roku, na kt\xc3\xb3rym zebra\xc5\x82o si\xc4\x99 reprezentatywne grono ponad 300 biskup\xc3\xb3w, przedstawicieli kapitu\xc5\x82 katedralnych i uniwersytet\xc3\xb3w. Inicjatywa przezwyci\xc4\x99\xc5\xbcenia panuj\xc4\x85cej w Ko\xc5\x9bciele katolickim schizmy uzyska\xc5\x82a wsparcie znacznej cz\xc4\x99\xc5\x9bci \xc5\x9bwiata katolickiego, zm\xc4\x99czonego przed\xc5\x82u\xc5\xbcaj\xc4\x85c\xc4\x85 si\xc4\x99 schizm\xc4\x85 i brakiem dobrej woli ze strony obydwu pretendent\xc3\xb3w do tronu papieskiego._NEWLINE_Sob\xc3\xb3r zdetronizowa\xc5\x82 niemog\xc4\x85cych si\xc4\x99 porozumie\xc4\x87 papie\xc5\xbcy \xe2\x80\x93 Grzegorza XII i Benedykta XIII \xe2\x80\x93 uznaj\xc4\x85c ich za heretyk\xc3\xb3w. R\xc3\xb3wnocze\xc5\x9bnie na konklawe zwo\xc5\x82anym podczas soboru wybrano Pietro Philargiego na papie\xc5\xbca (urz\xc4\x99duj\xc4\x85cego pod imieniem Aleksander V). W efekcie powsta\xc5\x82a trzecia obediencja \xe2\x80\x93 piza\xc5\x84ska. Aleksandra V i jego nast\xc4\x99pc\xc4\x99 \xe2\x80\x93 Jana XXIII \xe2\x80\x93 popar\xc5\x82y: Anglia, Francja, Litwa, Polska, Portugalia, Skandynawia (pa\xc5\x84stwa unii kalmarskiej: Dania, Norwegia, Szwecja), \xc5\x9awi\xc4\x99te Cesarstwo Rzymskie, W\xc4\x99gry, p\xc3\xb3\xc5\x82nocne W\xc5\x82ochy, Zakon Krzy\xc5\xbcacki oraz \xc5\x82aci\xc5\x84skie posiad\xc5\x82o\xc5\x9bci w Grecji i na Cyprze, a nieco p\xc3\xb3\xc5\xbaniej tak\xc5\xbce kr\xc3\xb3lestwo Neapolu. Wyb\xc3\xb3r Aleksandra V, jak i jego nast\xc4\x99pcy nie zosta\xc5\x82 uznany przez papie\xc5\xbcy rzymskiego i awinio\xc5\x84skiego. Aleksander V zmar\xc5\x82 3 maja 1410 roku w Bolonii, gdzie 14 maja rozpocz\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 konklawe 1410 roku, kt\xc3\xb3re 17 maja wybra\xc5\x82o na papie\xc5\xbca Neapolita\xc5\x84czyka \xe2\x80\x93 kardyna\xc5\x82a-diakona Baldassare Coss\xc4\x99. Wst\xc4\x85pi\xc5\x82 on na tron jako Jan XXIII. Sprawowa\xc5\x82 formalnie sw\xc3\xb3j urz\xc4\x85d do 29 marca 1415 roku, kiedy to sob\xc3\xb3r w Konstancji pozbawi\xc5\x82 go stanowiska.\n_START_SECTION_\nDalsze losy obediencji awinio\xc5\x84skiej\n_START_PARAGRAPH_\nBenedykt XIII nie uzna\xc5\x82 rozstrzygni\xc4\x99\xc4\x87 soboru w Konstancji i do ko\xc5\x84ca \xc5\xbcycia twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce jest legalnym papie\xc5\xbcem. Po jego \xc5\x9bmierci (29 listopada 1422) trzech z czterech wiernych mu kardyna\xc5\x82\xc3\xb3w wybra\xc5\x82o w dniu 10 czerwca 1423 nast\xc4\x99pc\xc4\x99, kt\xc3\xb3rym zosta\xc5\x82 Gil Sanchez Mu\xc3\xb1oz y Carb\xc3\xb3n i przybra\xc5\x82 imi\xc4\x99 Klemens VIII. Nieobecny kardyna\xc5\x82 Jean Carrier, archidiakon Rodez ko\xc5\x82o Tuluzy, nie uzna\xc5\x82 tego wyboru i w 1425 dzia\xc5\x82aj\xc4\x85c jako jednoosobowe kolegium kardynalskie wybra\xc5\x82 zakrystiana Rodez \xe2\x80\x93 Bernarda Garniera \xe2\x80\x93 na papie\xc5\xbca. Garnier przybra\xc5\x82 imi\xc4\x99 Benedykta XIV, jednak elekcja ta nie zosta\xc5\x82a og\xc5\x82oszona publicznie i dopiero w styczniu 1429 Carrier poinformowa\xc5\x82 o niej hrabiego Armagnac Jana IV, swego protektora._NEWLINE_Klemens VIII by\xc5\x82 popierany pocz\xc4\x85tkowo przez hrabiego Armagnac Jana IV oraz kr\xc3\xb3la Alfonsa V Arago\xc5\x84skiego. Pod naciskiem tego drugiego 26 lipca 1429 uzna\xc5\x82 w\xc5\x82adz\xc4\x99 Marcina V i otrzyma\xc5\x82 od niego biskupstwo na Majorce._NEWLINE_W 1429 Marcin V og\xc5\x82osi\xc5\x82 krucjat\xc4\x99 przeciwko hrabiemu Armagnac Janowi IV. Mniej wi\xc4\x99cej w tym samym czasie wysz\xc5\x82o na jaw istnienie antypapie\xc5\xbca Benedykta XIV. Wobec nacisk\xc3\xb3w Rzymu hrabia w 1430 uzna\xc5\x82 Marcina V i definitywnie wyrzek\xc5\x82 si\xc4\x99 schizmy. Najprawdopodobniej Bernard Garnier r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc podporz\xc4\x85dkowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w\xc3\xb3wczas prawowitemu papie\xc5\xbcowi, gdy\xc5\xbc od 1437 jest ponownie po\xc5\x9bwiadczony jako zakrystian w Rodez. W p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszych latach Garnier zaprzecza\xc5\x82, by kiedykolwiek by\xc5\x82 antypapie\xc5\xbcem Benedyktem XIV. Twierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce pod tym imieniem kry\xc5\x82 si\xc4\x99 w rzeczywisto\xc5\x9bci sam Jean Carrier, kt\xc3\xb3ry w 1433 zosta\xc5\x82 aresztowany przez wojska hrabiego Armagnac i nied\xc5\x82ugo potem zmar\xc5\x82 w wi\xc4\x99zieniu._NEWLINE_Wydarzenia w hrabstwie Armagnac z lat 1430-1433 definitywnie ko\xc5\x84cz\xc4\x85 dzieje obediencji awinio\xc5\x84skiej, cho\xc4\x87 jeszcze w 1467 inkwizycja w diecezji Rodez schwyta\xc5\x82a grup\xc4\x99 zwolennik\xc3\xb3w Jeana Carriera, nieuznaj\xc4\x85cych nast\xc4\x99pc\xc3\xb3w Marcina V.\n_START_SECTION_\nKonsekwencje wielkiej schizmy\n_START_PARAGRAPH_\nWielka schizma zachodnia i zwi\xc4\x85zane z ni\xc4\x85 negatywne zjawiska doprowadzi\xc5\x82y do ujawnienia si\xc4\x99 licznych g\xc5\x82os\xc3\xb3w krytyki pod adresem Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a katolickiego i papiestwa. By\xc5\x82a niew\xc4\x85tpliwym katalizatorem reformacji i okazj\xc4\x85 do szerzenia swoich tez przez jej prekursor\xc3\xb3w: Johna Wycliffe\xe2\x80\x99a i Jana Husa. Schizma doprowadzi\xc5\x82a te\xc5\xbc do ustalenia Rzymu jako faktycznej, a nie tylko tytularnej, siedziby papie\xc5\xbcy._NEWLINE_W\xc5\x9br\xc3\xb3d historyk\xc3\xb3w i teolog\xc3\xb3w, a tak\xc5\xbce znawc\xc3\xb3w prawa kanonicznego nie ma zgody co do tego, kt\xc3\xb3rzy z panuj\xc4\x85cych podczas wielkiej schizmy papie\xc5\xbcy mieli legalne prawo do pos\xc5\x82ugiwania si\xc4\x99 tym tytu\xc5\x82em. Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 katolicki za prawowitych uznaje papie\xc5\xbcy obediencji rzymskiej (Urbana VI, Bonifacego IX, Innocentego VII, Grzegorza XII), papie\xc5\xbcy awinio\xc5\x84skich uznaj\xc4\x85c za uzurpator\xc3\xb3w. Wydaje si\xc4\x99, \xc5\xbce obecnie tak\xc5\xbce papie\xc5\xbce piza\xc5\x84scy nie s\xc4\x85 uznawani przez Watykan, jednak\xc5\xbce a\xc5\xbc do XX w. Annuario Pontificio ich wymienia\xc5\x82o. Tak\xc5\xbce wybrany w 1492 na papie\xc5\xbca Rodrigo de Borgia y Borja przybra\xc5\x82 imi\xc4\x99 Aleksander VI uznaj\xc4\x85c niejako prawo do tytu\xc5\x82u Aleksandra V. Sytuacja uznania dla papie\xc5\xbcy piza\xc5\x84skich staje si\xc4\x99 problematyczna, gdy na tron Piotrowy w 1958 roku wst\xc4\x85pi\xc5\x82 Angelo Giuseppe Roncalli i przybra\xc5\x82 imi\xc4\x99 Jan XXIII co z kolei \xc5\x9bwiadczy o nieuznawaniu obediencji piza\xc5\x84skiej za legaln\xc4\x85 przez Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 katolicki._NEWLINE_Papie\xc5\xbce obediencji awinio\xc5\x84skiej i piza\xc5\x84skiej s\xc4\x85 tradycyjnie nazywani antypapie\xc5\xbcami.'