b'\n_START_ARTICLE_\nHerman Witsius\n_START_PARAGRAPH_\nHermann Witsius (w\xc5\x82a\xc5\x9bciwe nazwisko Wits) (ur. 12 lutego 1636, zm. 22 pa\xc5\xbadziernika 1708) \xe2\x80\x93 holenderski teolog, dzia\xc5\x82acz tzw. Dalszej Reformacji Holenderskiej (Nadere Reformatie).\n_START_SECTION_\n\xc5\xbbyciorys\n_START_PARAGRAPH_\nHerman Witsius studiowa\xc5\x82 na uniwersytetach w Groningen, Lejdzie oraz Utrechcie._NEWLINE_Witsius ju\xc5\xbc jako nastolatek ujawni\xc5\x82 swoje zdolno\xc5\x9bci podczas publicznych debat. W 1655 roku pokona\xc5\x82 w debacie kilku najlepszych dyskutant\xc3\xb3w na Uniwersytecie w Utrechcie wykazuj\xc4\x85c, \xc5\xbce nauk\xc4\x99 o Tr\xc3\xb3jcy \xc5\x9awi\xc4\x99tej mo\xc5\xbcna dowie\xc5\x9b\xc4\x87 na podstawie staro\xc5\xbcytnych pism \xc5\xbcydowskich._NEWLINE_W nast\xc4\x99pnym roku Witsius zda\xc5\x82 sw\xc3\xb3j ostatni egzamin i zosta\xc5\x82 zg\xc5\x82oszony jako kandydat do s\xc5\x82u\xc5\xbcby duchowej. W 1657 zosta\xc5\x82 pastorem w Westwoud, a nast\xc4\x99pnie w Wormer, Goes i Leeuwarden. W 1675 roku zosta\xc5\x82 profesorem teologii na Uniwersytecie we Franeker, a od 1680 roku na Uniwersytecie w Utrechcie. W 1698 roku sze\xc5\x9b\xc4\x87dziesi\xc4\x99ciodwuletni Witsius przyj\xc4\x85\xc5\x82 ofert\xc4\x99 profesury na Uniwersytecie w Leidzie. Tematem jego przemowy inauguracyjnej by\xc5\x82 charakter \xe2\x80\x9eskromnego teologa\xe2\x80\x9d._NEWLINE_W Lejdzie naucza\xc5\x82 student\xc3\xb3w z Europy, Wielkiej Brytanii i Nowej Anglii, w tym tak\xc5\xbce Indian, nawr\xc3\xb3conych na chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84stwo dzi\xc4\x99ki pracy angielskiego misjonarza Jana Eliota._NEWLINE_W 1707 roku przeszed\xc5\x82 na emerytur\xc4\x99 z powodu z\xc5\x82ego stanu zdrowia. W ostatnich sze\xc5\x9bciu latach \xc5\xbcycia cierpia\xc5\x82 na bolesne ataki podagry, zawroty g\xc5\x82owy i chwilowe zaniki pami\xc4\x99ci. W pa\xc5\xbadzierniku 1708 roku, po bardzo bolesnym ataku podagry, zwierzy\xc5\x82 si\xc4\x99 przyjacio\xc5\x82om, \xc5\xbce \xe2\x80\x9ewkr\xc3\xb3tce odejdzie do domu\xe2\x80\x9d (umrze) i cztery dni p\xc3\xb3\xc5\xbaniej zmar\xc5\x82. Na godzin\xc4\x99 przed \xc5\x9bmierci\xc4\x85 zwierzy\xc5\x82 si\xc4\x99 swojemu bliskiemu przyjacielowi Johannesowi a Marck, \xc5\xbce umiera w wierze w Chrystusa, w kt\xc3\xb3rej wytrwa\xc5\x82 od m\xc5\x82odo\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nCharakterystyka postaci\n_START_PARAGRAPH_\nWitsius by\xc5\x82 bardzo zdolnym i wp\xc5\x82ywowym teologiem, rzetelnym kaznodziej\xc4\x85, egzeget\xc4\x85, historykiem i polemist\xc4\x85. Wywar\xc5\x82 wp\xc5\x82yw na wielu teolog\xc3\xb3w, zar\xc3\xb3wno w kraju, jak i poza jego granicami: Campegiusa Vitringa i Bernardusa Smytegelta, Friedricha Lampe w Niemczech, a tak\xc5\xbce Thomasa Bostona i braci Erskine (Ralpha i Ebenezera) w Szkocji. James Hervey rekomendowa\xc5\x82 Witsiusa jako \xe2\x80\x9ejednego z najznakomitszych autor\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rego wszystkie dzie\xc5\x82a maj\xc4\x85 subtelno\xc5\x9b\xc4\x87 budowy, a tak\xc5\xbce s\xc5\x82odk\xc4\x85 wo\xc5\x84 \xc5\x9bwi\xc4\x99to\xc5\x9bci, [niczym] z\xc5\x82ota miska z mann\xc4\x85 \xe2\x80\x93 na zewn\xc4\x85trz l\xc5\x9bni\xc4\x85ca od z\xc5\x82ota, za\xc5\x9b w \xc5\x9brodku pe\xc5\x82na niebia\xc5\x84skiego pokarmu\xe2\x80\x9d.\n_START_SECTION_\nTw\xc3\xb3rczo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nWitsius by\xc5\x82 przede wszystkim teologiem biblijnym i specjalizowa\xc5\x82 si\xc4\x99 w teologii systematycznej. Jego g\xc5\x82\xc3\xb3wne dzie\xc5\x82o to dwutomowy traktat na temat ekonomii przymierzy Boga z cz\xc5\x82owiekiem, pierwotnie wydane po \xc5\x82acinie w 1677 roku jako De oeconomia foderum Dei cum hominibus (przek\xc5\x82ad angielski: The Economy of the Covenants Between God and Man, P&R Publishing, 1990), kt\xc3\xb3ry mia\xc5\x82 w zamy\xc5\x9ble autora pogodzi\xc4\x87 r\xc3\xb3\xc5\xbcnice narastaj\xc4\x85ce w\xc5\x9br\xc3\xb3d teolog\xc3\xb3w kalwi\xc5\x84skich na temat teologii przymierza._NEWLINE_Do innych wa\xc5\xbcniejszych dzie\xc5\x82 Witsiusa zalicza si\xc4\x99 jego esej o charakterze prawdziwego teologa_NEWLINE_(przek\xc5\x82ad angielski: On the Character of a True Theologian, RAP, 1994), b\xc4\x99d\xc4\x85cy w istocie tekstem jego s\xc5\x82ynnej przemowy inauguracyjnej na Uniwersytecie we Franeker. W 1856 roku Wolny Ko\xc5\x9bci\xc3\xb3\xc5\x82 Szkocki uzna\xc5\x82 ten esej za dokument na tyle warto\xc5\x9bciowy, \xc5\xbce sfinansowa\xc5\x82 rozprowadzenie tysi\xc4\x85c jego egzemplarzy w\xc5\x9br\xc3\xb3d swoich student\xc3\xb3w teologii._NEWLINE_Esej o charakterze prawdziwego teologa jest uznawany za arcydzie\xc5\x82o Witsiusa i znakomit\xc4\x85 ilustracj\xc4\x85 jego maksymy: \xe2\x80\x9ePrawdziwym teologiem jest tylko ten, kto do cz\xc4\x99\xc5\x9bci teoretycznej religii przydaje cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 praktyczn\xc4\x85\xe2\x80\x9d.'