b'\n_START_ARTICLE_\nPolityka III Rzeszy wobec w\xc5\x82asno\xc5\x9bci ziemskiej na terenie powiatu starachowickiego\n_START_SECTION_\nSystem nadzoru\n_START_PARAGRAPH_\nNiemcy skonstruowali hierarchiczny aparat rolny z szerokimi uprawnieniami w sferze kontroli, jak i sankcji w tym tak\xc5\xbce karnych. Realizacja zosta\xc5\x82a wykonana na bazie polskiego samorz\xc4\x85du terytorialnego i gospodarczego._NEWLINE_Centralnym organem administracji rolniczej by\xc5\x82 Wydzia\xc5\x82 G\xc5\x82\xc3\xb3wny Wy\xc5\xbcywienia i Rolnictwa w Krakowie (Hauptabteilung Ern\xc3\xa4hrung und Landwirtschaft). W terenie zarz\xc4\x85dza\xc5\x82 on rolnictwem poprzez oddzia\xc5\x82y dystryktowe (na czele Szef Dystryktowego Urz\xc4\x99du ds. Wy\xc5\xbcywienia i Rolnictwa) i powiatowe (Kreislandwirt)._NEWLINE_Rolnikowi powiatowemu(Kreislandwirt) podlega\xc5\x82a ca\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 spraw zwi\xc4\x85zanych z rolnictwem, zar\xc3\xb3wno drobnej w\xc5\x82asno\xc5\x9bci, jak i wielkiej. W praktyce to w\xc5\x82a\xc5\x9bnie Kreislandwirt odgrywa\xc5\x82 najistotniejsz\xc4\x85 rol\xc4\x99 w \xc5\x82a\xc5\x84cuchu zarz\xc4\x85dzania rolnictwem. Do 1940 r. w powiecie starachowickim funkcj\xc4\x99 Kreislandwirta pe\xc5\x82ni\xc5\x82 Szczepa\xc5\x84ski, a od 1941 r. Preys Ziemia\xc5\x84stwo zosta\xc5\x82o poddane drobiazgowej kontroli. W\xc5\x82a\xc5\x9bciciele maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w musieli przesy\xc5\x82a\xc4\x87 do Kreislandwirta raporty ka\xc5\xbcdego 1-go i 15-go dnia miesi\xc4\x85ca, w kt\xc3\xb3rych podawano dane odno\xc5\x9bnie obrot\xc3\xb3w got\xc3\xb3wkowych w gospodarstwie (przychody i rozchody), obr\xc3\xb3t inwentarzem i innymi materia\xc5\x82ami (np. ksi\xc4\x85\xc5\xbcki mleczno\xc5\x9bci kr\xc3\xb3w) oraz informowali o wysoko\xc5\x9bci zapas\xc3\xb3w w maj\xc4\x85tkach._NEWLINE_Obywatele ziemscy rokrocznie zmuszeni te\xc5\xbc byli dokonywa\xc4\x87 bilansu rocznego z ca\xc5\x82okszta\xc5\x82tu dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci gospodarczej w swoich dobrach. Natomiast wiosn\xc4\x85 i jesieni\xc4\x85 \xc5\xbc\xc4\x85dano do nich plan\xc3\xb3w zagospodarowania u\xc5\xbcytk\xc3\xb3w rolnych, kt\xc3\xb3re musia\xc5\x82y uzyska\xc4\x87 akceptacj\xc4\x99 Kreislandwirta. Wgl\xc4\x85d w ekonomi\xc4\x99 maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w mia\xc5\x82o te\xc5\xbc Centralne Biuro Ksi\xc4\x99gowo\xc5\x9bci Rolniczej w Krakowie. Instytucji tej podlega\xc5\x82o ponad 8 tysi\xc4\x99cy maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w w Generalnym Gubernatorstwie._NEWLINE_W maj\xc4\x85tkach powy\xc5\xbcej 100 ha nakazano prowadzenie bie\xc5\xbc\xc4\x85cej ksi\xc4\x99gowo\xc5\x9bci, w kt\xc3\xb3rej miano dokumentowa\xc4\x87 stan gospodarczy i finansowy gospodarstwa, tj. przychody i rozchody inwentarza \xc5\xbcywego, produkt\xc3\xb3w rolnych, mleka oraz dokupionych pasz tre\xc5\x9bciwych, nawoz\xc3\xb3w sztucznych. Z kolei w raportach dziennych nale\xc5\xbca\xc5\x82o poda\xc4\x87 wszystkie prace wykonywane w danym dniu z wyszczeg\xc3\xb3lnieniem liczby pracownik\xc3\xb3w i koni zaj\xc4\x99tych przy robocie. Dane te by\xc5\x82y skrupulatnie weryfikowane przez urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w z Hauptstelle. Taka kontrola mia\xc5\x82a miejsce mi\xc4\x99dzy innymi w dobrach ba\xc5\x82towskich Druckich-Lubeckich.\n_START_SECTION_\nPolityka preferencji\n_START_PARAGRAPH_\nPolityka preferencji wobec wielkiej w\xc5\x82asno\xc5\x9bci obliczona na doinwestowanie, a docelowo na eksploatacj\xc4\x99 i przygotowanie gruntu pod kolonizacj\xc4\x99, zauwa\xc5\xbcalna jest ju\xc5\xbc od pierwszych dni wojny i okupacji._NEWLINE_Znamienny by\xc5\x82 stosunek wkraczaj\xc4\x85cych wojsk do Polski, w tym i na teren powiatu starachowickiego wobec folwark\xc3\xb3w ziemia\xc5\x84skich._NEWLINE_Wehrmacht trzymaj\xc4\x85c si\xc4\x99 wydanych wytycznych unika\xc5\x82 wi\xc4\x99kszych rekwizycji w maj\xc4\x85tkach, d\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82 do minimalizowania zniszcze\xc5\x84 oraz dezorganizacji pracy w ich obr\xc4\x99bie._NEWLINE_Straty spowodowane dzia\xc5\x82aniami zbrojnymi by\xc5\x82y stosunkowo niewielkie, i nawet w pasie silnych walk (m.in. na terenie powiatu starachowickiego), gdzie odnotowano nieco wi\xc4\x99ksze zniszczenia, by\xc5\x82y one niewielkie. Uszczerbek w mieniu ziemia\xc5\x84skim i to g\xc5\x82\xc3\xb3wnie ruchomym, by\xc5\x82 nast\xc4\x99pstwem przewa\xc5\xbcnie przetoczenia si\xc4\x99 fali uchod\xc5\xbac\xc3\xb3w._NEWLINE_Cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 ziemia\xc5\x84stwa, zw\xc5\x82aszcza z teren\xc3\xb3w po\xc5\x82udniowych i zachodnich woj. kieleckiego ucieka\xc5\x82a przed frontem. Niekiedy ewakuacja ta obejmowa\xc5\x82a drogocenny inwentarz (stada zarodowe: konie, byd\xc5\x82o, owce). Pozostawienie maj\xc4\x85tku bez opieki nara\xc5\xbca\xc5\x82o go na straty oraz na zahamowanie prac. Gremialn\xc4\x85 ucieczk\xc4\x99 podj\xc4\x99\xc5\x82o te\xc5\xbc ziemia\xc5\x84stwo powiatu starachowickiego. W skali wojew\xc3\xb3dztwa panice opar\xc5\x82o si\xc4\x99 jedynie ziemia\xc5\x84stwo powiatu radomskiego._NEWLINE_Straty szacowano w\xc3\xb3wczas na poziomie 2-3% warto\xc5\x9bci mienia, podczas gdy na zachodzie Polski straty te si\xc4\x99ga\xc5\x82y 10%, a na wschodzie 95%, wobec 6% (43,2 mln) u drobnej w\xc5\x82asno\xc5\x9bci na ca\xc5\x82ym terytorium II Rzeczypospolitej. W gospodarstwach ch\xc5\x82opskich ten odsetek si\xc4\x99gn\xc4\x85\xc5\x82 6% w skali ca\xc5\x82ej II RP._NEWLINE_Zaraz po zako\xc5\x84czeniu dzia\xc5\x82a\xc5\x84 zbrojnych maj\xc4\x85tki, kt\xc3\xb3re do\xc5\x9bwiadczy\xc5\x82y konfiskat ze strony wojsk niemieckich, po okazaniu kwit\xc3\xb3w rekwizycyjnych otrzyma\xc5\x82y od w\xc5\x82adz odszkodowania._NEWLINE_Te pierwsze tygodnie i miesi\xc4\x85ce okupacji by\xc5\x82y r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc szczeg\xc3\xb3lnie istotne pod wzgl\xc4\x99dem gospodarczym dla ziemia\xc5\x84stwa. Niemcy instaluj\xc4\x85c okupacj\xc4\x99 i organizuj\xc4\x85c aparat rolny, zostawili polskiemu ziemianinowi i ch\xc5\x82opu stosunkowo du\xc5\xbc\xc4\x85 swobod\xc4\x99 dysponowania swoimi zasobami. Zbywano wi\xc4\x99c wszelkie ilo\xc5\x9bci p\xc5\x82od\xc3\xb3w rolnych i to po stale rosn\xc4\x85cych cenach \xe2\x80\x9e(Dopiero w pocz\xc4\x85tkach 1940 r. Niemcy na podstawie przepis\xc3\xb3w z listopada 1939 r. wydali zarz\xc4\x85dzenia wykonawcze reguluj\xc4\x85ce ca\xc5\x82okszta\xc5\x82t stosunk\xc3\xb3w handlowych w rolnictwie, wcielanie ich w \xc5\xbcycie przeci\xc4\x85gn\xc4\x99\xc5\x82o si\xc4\x99 w praktyce, a\xc5\xbc do drugiej po\xc5\x82owy 1940 r.)\xe2\x80\x9d, np. ceny zb\xc3\xb3\xc5\xbc wzros\xc5\x82y nawet dwukrotnie. \xe2\x80\x9eCeny na czarnym rynku kszta\xc5\x82towa\xc5\x82y si\xc4\x99 dosy\xc4\x87 korzystnie. Za 1 q pszenicy producent m\xc3\xb3g\xc5\x82 uzyska\xc4\x87 nawet do 100 z\xc5\x82 \xe2\x80\x93 co wobec ceny maksymalnej (oficjalnej) 30 z\xc5\x82 \xe2\x80\x93 dawa\xc5\x82o kilkukrotn\xc4\x85 przebitk\xc4\x99. Mimo ryzyka i zagro\xc5\xbcenia konfiskat\xc4\x85 maj\xc4\x85tku w razie wpadki, handel ten by\xc5\x82 niezwykle popularny w\xc5\x9br\xc3\xb3d ziemian\xe2\x80\x9d._NEWLINE_Kontyngenty pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 dopiero w drugiej po\xc5\x82owie 1940 roku cho\xc4\x87 incydentalnie dostawy obowi\xc4\x85zkowe obserwowane s\xc4\x85 ju\xc5\xbc jesieni\xc4\x85 1939 roku._NEWLINE_Gospodarka rolna, borykaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 w okresie mi\xc4\x99dzywojennym z niemo\xc5\xbcno\xc5\x9bci\xc4\x85 sprzeda\xc5\xbcy oraz brakiem kapita\xc5\x82u szybko odrabia\xc5\x82a starty. W ci\xc4\x85gu kilku miesi\xc4\x99cy uzupe\xc5\x82niono braki b\xc4\x99d\xc4\x85ce skutkiem wojny, np. si\xc5\x82\xc4\x99 poci\xc4\x85gow\xc4\x85 (konie zarekwirowane na potrzeby wojska polskiego) oraz poczyniono konieczne inwestycje w substancji maj\xc4\x85tkowej, tj. naprawy uszkodzonych budynk\xc3\xb3w i remonty od lat zaniedbanej infrastruktury. Zapocz\xc4\x85tkowana zosta\xc5\x82a te\xc5\xbc akumulacja kapita\xc5\x82u przez w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli folwark\xc3\xb3w._NEWLINE_By\xc5\x82a to \xc5\x9bwiadoma polityka administracji niemieckiej obliczona na wzmocnienie ekonomiczne wielkiej w\xc5\x82asno\xc5\x9bci, ale bez nak\xc5\x82ad\xc3\xb3w w\xc5\x82asnych. W\xc5\x82a\xc5\x9bciciele ziemscy korzystaj\xc4\x85c z koniunktury, maj\xc4\x85c na uwadze w\xc5\x82asny interes ekonomiczny, wykorzystali ten czas na doinwestowanie maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nRealizacja\n_START_PARAGRAPH_\nAdministracja niemiecka r\xc4\x99kami ziemian przygotowa\xc5\x82a baz\xc4\x99 wyj\xc5\x9bciow\xc4\x85 do polityki zwielokrotnienia potencja\xc5\x82u produkcyjnego polskiego rolnictwa. Polityk\xc4\x99 intensyfikacji produkcji rolnej okupant zamierza\xc5\x82 osi\xc4\x85gn\xc4\x85\xc4\x87 dzi\xc4\x99ki wzrostowi i wydajno\xc5\x9bci wielkopowierzchniowych maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w ziemskich. G\xc5\x82\xc3\xb3wnym za\xc5\x82o\xc5\xbceniem za\xc5\x9b by\xc5\x82o zachowanie wielkiej w\xc5\x82asno\xc5\x9bci ziemskiej, czyli w praktyce zakaz parcelacji._NEWLINE_W niekt\xc3\xb3rych regionach Generalnego Gubernatorstwa dochodzi\xc5\x82o nawet do deparcelacji. W dystrykcie warszawskim w W\xc4\x99growie do jednego z maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w w promieniu 1\xc2\xa0km od folwarku w\xc5\x82\xc4\x85czano gospodarstwa kar\xc5\x82owate oraz w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli do personelu roboczego gospodarstwa._NEWLINE_Wobec niech\xc4\x99ci ziemian proces ten zachodzi\xc5\x82 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w Liegenschaftach. W \xc5\x9bwietle dost\xc4\x99pnych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 na terenie powiatu starachowickiego tego zjawiska nie odnotowano. O ile nie zamierzano likwidowa\xc4\x87 w\xc5\x82asno\xc5\x9bci ziemia\xc5\x84skiej (przej\xc4\x99cie mia\xc5\x82o nast\xc4\x85pi\xc4\x87 po wojnie), o tyle d\xc4\x85\xc5\xbcono do tego by ziemian sprowadzi\xc4\x87 jedynie do roli kadry rolniczej, tj. kierownik\xc3\xb3w lub zarz\xc4\x85dc\xc3\xb3w warsztat\xc3\xb3w, czyli tzw. Betriebsleiter\xc3\xb3w. Dla Niemc\xc3\xb3w racj\xc4\x85 istnienia ziemia\xc5\x84stwa by\xc5\x82o wyprodukowanie i dostarczenie jak najwi\xc4\x99kszej ilo\xc5\x9bci ziemiop\xc5\x82od\xc3\xb3w na rzecz III Rzeszy._NEWLINE_W zwi\xc4\x85zku z tym obj\xc4\x99cie ziemia\xc5\x84stwa \xc5\x9bcis\xc5\x82\xc4\x85 kontrol\xc4\x85, zdaniem Niemc\xc3\xb3w by\xc5\x82o warunkiem prowadzenia racjonalnej polityki rolnej. Istotnym elementem polityki niemieckiej by\xc5\x82o dostosowanie struktury rolnej i w\xc5\x82asno\xc5\x9bciowej do swoich cel\xc3\xb3w. Wychodzono z za\xc5\x82o\xc5\xbcenia, \xc5\xbce w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 ziemia\xc5\x84ska, mia\xc5\x82a nie tylko produkowa\xc4\x87 na potrzeby pa\xc5\x84stwa, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc sta\xc4\x87 si\xc4\x99 baz\xc4\x85 dzia\xc5\x82ania dla rozmaitych organizacji. St\xc4\x85d te\xc5\xbc polityka w\xc5\x82asno\xc5\x9bciowa, cho\xc4\x87 w za\xc5\x82o\xc5\xbceniu oparta na okre\xc5\x9blonych zasadach (miano przejmowa\xc4\x87 maj\xc4\x85tki po\xc5\xbcydowskie, opuszczone i \xc5\xbale gospodarowane), w praktyce traktowana by\xc5\x82 instrumentalnie._NEWLINE_Poprzez dowoln\xc4\x85 interpretacj\xc4\x99 zasad wytwarzano w \xc5\x9brodowisku ziemia\xc5\x84skim niepewno\xc5\x9b\xc4\x87 jutra, kt\xc3\xb3ra sprzyja\xc5\x82a postawom lojalizmu._NEWLINE_W powiecie starachowickim, podobnie jak w ca\xc5\x82ym regionie (dystrykt radomski), cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w zosta\xc5\x82a przej\xc4\x99ta po zarz\xc4\x85d niemiecki. W dystrykcie radomskim odsetek ten waha\xc5\x82 si\xc4\x99 w granicach 25% (realnie blisko 250 maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w), podczas gdy powiecie starachowickim mo\xc5\xbcna szacowa\xc4\x87, \xc5\xbce takich maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w by\xc5\x82o co najmniej 30-40%._NEWLINE_O ile w regionie w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 ziemia\xc5\x84sk\xc4\x85 przejmowa\xc5\x82o szereg instytucji niemieckich, tj. G\xc5\x82\xc3\xb3wny Wydzia\xc5\x82 Las\xc3\xb3w, Wehrmacht, Waffen \xe2\x80\x93SS, Policja, dystryktowe i powiatowe organy aparatu rolnego, instytucje administracji og\xc3\xb3lnej i zak\xc5\x82ady przemys\xc5\x82owe, nak\xc5\x82adano zarz\xc4\x85dy komisaryczne lub dokonywano konfiskaty na rzecz skarbu niemieckiego \xe2\x80\x93 Liegenschaftshauptverwaltung \xe2\x80\x93 Zarz\xc4\x85d Nieruchomo\xc5\x9bci Ziemskich, o tyle w powiecie starachowickim obserwowane by\xc5\x82y przede wszystkim zaj\xc4\x99cia d\xc3\xb3br na rzecz skarbu niemieckiego.Brak jest szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owych wykaz\xc3\xb3w, st\xc4\x85d dane szacunkowe. Na podstawie przekaz\xc3\xb3w po\xc5\x9brednich 31, mo\xc5\xbcna oszacowa\xc4\x87, \xc5\xbce Ligenschafty obj\xc4\x99\xc5\x82y co najmniej 1/3 maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w. Z ca\xc5\x82\xc4\x85 pewno\xc5\x9bci\xc4\x85 wiadomo, \xc5\xbce na terenie powiatu starachowickiego funkcjonowa\xc5\x82 wi\xc4\x99cej ni\xc5\xbc 1 z 33 Oberleitung\xc3\xb3w znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 na terenie dystryktu radomskiego._NEWLINE_Najwi\xc4\x99kszymi maj\xc4\x85tkami zabranym na Liegenschaft by\xc5\x82 Pakos\xc5\x82aw oraz Krocz\xc3\xb3w. Niemcy te\xc5\xbc od pocz\xc4\x85tku okupacji d\xc4\x85\xc5\xbcyli do przystosowania struktury d\xc3\xb3br ziemia\xc5\x84skich do swoich cel\xc3\xb3w. Zasad\xc4\x85 by\xc5\x82o, aby w ka\xc5\xbcdym maj\xc4\x85tku co najmniej 1/3 u\xc5\xbcytk\xc3\xb3w rolnych stanowi\xc5\x82y grunty orne. Dla wielu maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w w powiecie starachowickim by\xc5\x82o to trudne do uzyskania i zmusza\xc5\x82o w\xc5\x82a\xc5\x9bcicieli do wprowadzania zmian w dotychczasowej praktyce gospodarowania.\n_START_SECTION_\nSterowanie gospodark\xc4\x85 upraw\n_START_PARAGRAPH_\nZalecano r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc powi\xc4\x99kszanie area\xc5\x82u pod upraw\xc4\x99 ro\xc5\x9blin okopowych motylkowych, oleistych, a od 1944 roku nawet kok-sagizu \xe2\x80\x93 ro\xc5\x9bliny, kt\xc3\xb3rej miano uzyskiwa\xc4\x87 gum\xc4\x99<. Z polityk\xc4\x85 preferencji nieod\xc5\x82\xc4\x85cznie zwi\xc4\x85zane by\xc5\x82y tzw. przywileje eksploatacyjne dla ziemian. Z jednej strony mieli oni \xc5\x82atwiejszy dost\xc4\x99p do tanich kredyt\xc3\xb3w, np. na zakup nawoz\xc3\xb3w czy maszyn rolniczych, pierwsze\xc5\x84stwo w dostawach parku maszynowego, nawoz\xc3\xb3w sztucznych i opa\xc5\x82u. Maj\xc4\x85tki zosta\xc5\x82y zwolnione z szarwarku i dostarczania podw\xc3\xb3d. Z d\xc3\xb3br ziemia\xc5\x84skich prowadzono te\xc5\xbc w umiarkowany pob\xc3\xb3r si\xc5\x82y roboczej na roboty do Niemiec, a w razie niedobor\xc3\xb3w si\xc5\x82y roboczej, administracja niemiecka na zasadzie przymusu kierowa\xc5\x82a ludno\xc5\x9b\xc4\x87 ma\xc5\x82oroln\xc4\x85 do pracy w maj\xc4\x85tkach, szczeg\xc3\xb3lnie widoczne to by\xc5\x82o w Liegenschaftach. Polityka intensyfikacji, a w praktyce preferencji dla wielkiej w\xc5\x82asno\xc5\x9bci, obejmowa\xc5\x82a te\xc5\xbc szereg poci\xc4\x85gni\xc4\x99\xc4\x87 administracji niemieckiej, kt\xc3\xb3re mia\xc5\x82y na celu obni\xc5\xbcenie koszt\xc3\xb3w produkcji. Jedn\xc4\x85 z najwa\xc5\xbcniejszych by\xc5\x82a kwestia podatk\xc3\xb3w. Wobec folwark\xc3\xb3w zastosowano degresj\xc4\x99 w wymiarze podatku gruntowego i innych \xc5\x9bwiadczeniach na rzecz okupanta.\n_START_SECTION_\nPolityka podatkowa i koszty\n_START_PARAGRAPH_\nWprawdzie w 1939 roku wprowadzono podwy\xc5\xbck\xc4\x99 podatku gruntowego (nie obj\xc4\x99\xc5\x82a ona maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w pow. 100 ha), to jednak bardziej dotkliwa by\xc5\x82a ona wobec drobnej w\xc5\x82asno\xc5\x9bci. Odnotowano wzrost nawet o 300%, podczas gdy w dobrach ziemia\xc5\x84skich do 100 ha, by\xc5\x82o to zaledwie 50%. W kolejnych latach, gdy pocz\xc4\x85wszy od 1941 roku dokonywano rokrocznie drastycznych podwy\xc5\xbcek podatk\xc3\xb3w, tendencja degresji dla folwark\xc3\xb3w zosta\xc5\x82a utrzymana. Przyk\xc5\x82adowo podatek specjalny na wojsko pobierany przy podatku gruntowym dla gospodarstw ch\xc5\x82opskich wynosi\xc5\x82 200% podatku gruntowego, to dla folwark\xc3\xb3w do 100 ha \xe2\x80\x93 100%, a powy\xc5\xbcej zaledwie kilka procent. Maj\xc4\x85tki pozostaj\xc4\x85ce w r\xc4\x99ku Niemc\xc3\xb3w ten podatek nie obj\xc4\x85\xc5\x82_NEWLINE_W kwestii koszt\xc3\xb3w istotnym elementem ich ci\xc4\x99cia w maj\xc4\x85tkach by\xc5\x82o unormowanie, a w zasadzie obni\xc5\xbcenie koszt\xc3\xb3w pracy. By\xc5\x82o to mo\xc5\xbcliwe, przynajmniej teoretycznie na skutek zamro\xc5\xbcenia p\xc5\x82ac i cen. Ustalono precyzyjnie obowi\xc4\x85zuj\xc4\x85ce stawki dla robotnik\xc3\xb3w dni\xc3\xb3wkowych i tych pracuj\xc4\x85cych na kontraktach rocznych, sezonowych oraz wobec ordynariuszy. Oparto je na taryfie polskiej z 1938 roku. Z ma\xc5\x82ymi korektami w 1943 r. obowi\xc4\x85zywa\xc5\x82y one do ko\xc5\x84ca okupacji._NEWLINE_W praktyce na skutek stosowania si\xc4\x99 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci ziemian do zarz\xc4\x85dze\xc5\x84 niemieckich pensje pracownik\xc3\xb3w rolnych by\xc5\x82y zgodne z wytycznymi okupanta. Pensje ordynariuszy, waha\xc5\x82y si\xc4\x99 od 60 z\xc5\x82 (rzemie\xc5\x9blnicy) do 35 z\xc5\x82 (fornale) na kwarta\xc5\x82. Deputaty zbo\xc5\xbcowe i inne rodzaje ordynarii by\xc5\x82y sukcesywnie obni\xc5\xbcane, np. od 1940 r. deputat wynosi\xc5\x82 ju\xc5\xbc tylko 1 q zbo\xc5\xbca, wobec 3 q w 1939 roku. Dochody innych kategorii robotnik\xc3\xb3w zamyka\xc5\x82y si\xc4\x99 w granicach 3-5 z\xc5\x82 (praca przy orce), a przy innych czynno\xc5\x9bciach od 1-3 z\xc5\x82. P\xc5\x82ace robotnik\xc3\xb3w by\xc5\x82y nieproporcjonalne do osi\xc4\x85ganych dochod\xc3\xb3w przez maj\xc4\x85tki i nie pokrywa\xc5\x82y rosn\xc4\x85cych koszt\xc3\xb3w utrzymania 42._NEWLINE_Wp\xc5\x82yw na tak niskie uposa\xc5\xbcenia mia\xc5\x82 nie tylko czynnik ekonomiczny, ale g\xc5\x82\xc3\xb3wnie aspekt spo\xc5\x82eczny, tj. niech\xc4\x99\xc4\x87 ziemian, z racji niskiej \xc5\x9bwiadomo\xc5\x9bci spo\xc5\x82ecznej robotnik\xc3\xb3w, do podwy\xc5\xbcek p\xc5\x82ac\n_START_SECTION_\nOrganizacja otoczenia oko\xc5\x82o rolniczego\n_START_PARAGRAPH_\nOkupant by skutecznie realizowa\xc4\x87 cele postawione przed polskim rolnictwem, w pierwszej kolejno\xc5\x9bci przed wielk\xc4\x85 w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 ziemsk\xc4\x85, organizowa\xc5\x82 te\xc5\xbc tzw. otoczenie rolnicze._NEWLINE_Przeorganizowano Izb\xc4\x99 Rolnicz\xc4\x85 wed\xc5\x82ug wzorc\xc3\xb3w niemieckich. Izba koordynowa\xc5\x82a rozw\xc3\xb3j i nadzorowa\xc5\x82a dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 d\xc3\xb3br uznanych za maj\xc4\x85tki \xe2\x80\x9eRechtsgut\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9eMusterbetrieb\xe2\x80\x9d. Z tym statusem wi\xc4\x85za\xc5\x82 si\xc4\x99 szereg przywilej\xc3\xb3w, m.in. obni\xc5\xbcka kontyngent\xc3\xb3w, dodatkowe subwencje itp. Na terenie Generalnego Gubernatorstwa takich maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w by\xc5\x82o 15 i kilkadziesi\xc4\x85t gospodarstw wielkoch\xc5\x82opskich. Cz\xc4\x99sto w tych dobrach odbywa\xc5\x82y si\xc4\x99 szkolenia i wystawy rolnicze.Izba ponadto zajmowa\xc5\x82a si\xc4\x99 dystrybucj\xc4\x85 wyselekcjonowanego zbo\xc5\xbca, ras zwierz\xc4\x85t do maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w i gospodarstw ch\xc5\x82opskich. Izba patronowa\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zak\xc5\x82adaniu w maj\xc4\x85tkach o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w elity siewnej i gniazd zarodowych, zw\xc5\x82aszcza rogacizny. Dobra te mia\xc5\x82y poprzez swoj\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 przyczynia\xc4\x87 si\xc4\x99 uszlachetniania produkcji rolnej w gospodarstwach ch\xc5\x82opskich. Izba koordynowa\xc5\x82a te\xc5\xbc zbyt p\xc5\x82od\xc3\xb3w rolnych oraz dostawy \xc5\x9brodk\xc3\xb3w produkcji do maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w. Bezpo\xc5\x9brednim jednak odbiorc\xc4\x85 p\xc5\x82od\xc3\xb3w rolnych i dostawc\xc4\x85 \xc5\x9brodk\xc3\xb3w produkcji do folwark\xc3\xb3w by\xc5\x82y Powiatowe Sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielnie Handlowo-Rolnicze (tzw. Kreisgenossenschafts), kt\xc3\xb3re w zasadzie w powiatach by\xc5\x82y monopolistami. Cho\xc4\x87 w praktyce PSH-R mia\xc5\x82y te\xc5\xbc na celu uj\xc4\x99cie zbior\xc3\xb3w, to propaganda niemiecka wskazywa\xc5\x82a, \xc5\xbce ich g\xc5\x82\xc3\xb3wnym zadaniem jest podniesienie dochodowo\xc5\x9bci gospodarstw oraz dobrobytu cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w. Cz\xc5\x82onkami PSH-R przymusowo uczyniono poprzez wykupienie udzia\xc5\x82\xc3\xb3w (1 udzia\xc5\x82 100 z\xc5\x82) ziemian. Liczba wykupionych przez maj\xc4\x85tki udzia\xc5\x82\xc3\xb3w w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od wielko\xc5\x9bci maj\xc4\x85tku waha\xc5\x82a si\xc4\x99 od 5-200 udzia\xc5\x82\xc3\xb3w. Tak uzyskany kapita\xc5\x82 s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82 wymianie handlowej mi\xc4\x99dzy dobrami a Sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielni\xc4\x85._NEWLINE_Jedn\xc4\x85 z pr\xc4\x99\xc5\xbcniej dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cych Sp\xc3\xb3\xc5\x82dzielni nale\xc5\xbca\xc5\x82a ta zorganizowana w Starachowicach (17 lipca 1940 r.). W Radzie Nadzorczej zasiadali: jako przewodnicz\xc4\x85cy ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 z Franciszek Ksawery Xaver Drucki-Lubecki Ba\xc5\x82towa, zast\xc4\x99pc\xc4\x85 jego by\xc5\x82 Henryk Cichowski, cz\xc5\x82onkiem Henryk Chrzanowski z Krzy\xc5\xbcanowic._NEWLINE_W maju 1941 r. grono to zosta\xc5\x82o uzupe\xc5\x82nione o osoby Janusza Gombrowicza i W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Jasie\xc5\x84skiego. Powy\xc5\xbcsze posuni\xc4\x99cia, zbieg\xc5\x82y si\xc4\x99 w czasie z planowan\xc4\x85 przez Niemc\xc3\xb3w modernizacj\xc4\x85 d\xc3\xb3br ziemia\xc5\x84skich. St\xc4\x85d w kilku pierwszych latach okupacji administracja niemiecka podj\xc4\x99\xc5\x82a na gigantyczn\xc4\x85 skal\xc4\x99 akcj\xc4\x99 modernizacyjn\xc4\x85, tj. mechanizacj\xc4\x99, chemizacj\xc4\x99 i uszlachetnianie zwierz\xc4\x85t hodowanych i ro\xc5\x9blin uprawnych w maj\xc4\x85tkach. Akcja ta obj\xc4\x99\xc5\x82a r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc powiat starachowicki. Mechanizacja produkcji, nawo\xc5\xbcenie czy nowe odmiany w uprawie czy hodowli, mia\xc5\x82y przyczyni\xc4\x87 si\xc4\x99 do radykalnego wzrostu wydajno\xc5\x9bci z ha. Do 1943 roku na teren Generalnego Gubernatorstwa przywieziono z Niemiec prawie 1500 traktor\xc3\xb3w, w tym dystrykt radomski otrzyma\xc5\x82 93 traktory._NEWLINE_Trafi\xc5\x82y one zar\xc3\xb3wno do maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w pozostaj\xc4\x85cych w r\xc4\x99ku polskim, jak i pod zarz\xc4\x85dem niemieckim. Jeden z takich traktor\xc3\xb3w (Lanz \xe2\x80\x93 Buldog) zakupi\xc5\x82 W\xc5\x82adys\xc5\x82aw Miklaszewski ze Starosiedlic (gm. Krzy\xc5\xbcanowice). Niemcy te\xc5\xbc na korzystnych warunkach (m.in. tani kredyt) do 1943 roku dostarczyli do Generalnego Gubernatorstwa 1000 m\xc5\x82ockarni i blisko 140 tysi\xc4\x99cy r\xc3\xb3\xc5\xbcnych maszyn i narz\xc4\x99dzi rolniczych (siewniki, p\xc5\x82ugi, \xc5\xbcniwiarki). G\xc5\x82\xc3\xb3wnymi nabywcami byli przewa\xc5\xbcnie ziemianie. Ze wzgl\xc4\x99du na brak szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owych wykaz\xc3\xb3w, trudno wskaza\xc4\x87 jaki odsetek trafi\xc5\x82 do badanego \xc5\x9brodowiska ziemia\xc5\x84skiego._NEWLINE_Mimo tak gigantycznego wysi\xc5\x82ku reglamentowanie asortymentu prowadzi\xc5\x82o do niedobor\xc3\xb3w. Ju\xc5\xbc wiosn\xc4\x85 1941 r. odczuwalne by\xc5\x82y braki cz\xc4\x99\xc5\x9bci zamiennych do maszyn i narz\xc4\x99dzi, \xc5\xbcelaza, smar\xc3\xb3w, nafty, w\xc4\x99gla i odzie\xc5\xbcy. Niedobory uzupe\xc5\x82niane by\xc5\x82y na czarnym rynku, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie u kupc\xc3\xb3w wyznania moj\xc5\xbceszowego._NEWLINE_Administracja niemiecka, by podnie\xc5\x9b\xc4\x87 plony, ju\xc5\xbc w 1940 roku podj\xc4\x99\xc5\x82a akcj\xc4\x99 radykalnego zwi\xc4\x99kszenia zu\xc5\xbcycia nawoz\xc3\xb3w, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w dobrach ziemskich. Wobec niewystarczaj\xc4\x85cej poda\xc5\xbcy krajowej, importowano wi\xc4\x99ksze ilo\xc5\x9bci nawoz\xc3\xb3w z Niemiec. Naw\xc3\xb3z zbywano po niskich cenach, niekiedy nawet ni\xc5\xbcszych od przedwojennych. Ziemianie mogli te\xc5\xbc skorzysta\xc4\x87 z preferencyjnych kredyt\xc3\xb3w. Wed\xc5\x82ug niemieckich \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 ju\xc5\xbc wiosn\xc4\x85 1940 roku zu\xc5\xbcycie nawoz\xc3\xb3w potasowych wzros\xc5\x82o o 250%, azotan\xc3\xb3w 140%, superfosfat\xc3\xb3w o ponad 100%. Natomiast wywiad polski donosi\xc5\x82, \xc5\xbce zu\xc5\xbcycie to spad\xc5\x82o nawet o 20% w stosunku do 1938 roku._NEWLINE_Zwi\xc4\x99kszenie wydajno\xc5\x9bci z ha mia\xc5\x82y te\xc5\xbc zagwarantowa\xc4\x87 szlachetne rasy zwierz\xc4\x85t hodowlanych oraz nowe wysokoplenne odmiany zb\xc3\xb3\xc5\xbc i okopowych. Postawiono szczeg\xc3\xb3lnie na uszlachetnianie ras byd\xc5\x82a opasowego i mlecznego oraz trzody chlewnej, nie tylko w maj\xc4\x85tkach ziemia\xc5\x84skich, ale po\xc5\x9brednio przez (o\xc5\x9brodki zarodowe w dobrach ziemskich) u drobnej w\xc5\x82asno\xc5\x9bci. Dzia\xc5\x82ania te obliczone by\xc5\x82y na radykalny wzrost produkcji mleka i mi\xc4\x99sa._NEWLINE_W latach 1939-1941 na teren Generalnego Gubernatorstwa dostarczono 4200 sztuk byd\xc5\x82a zarodowego, 17 300 sztuk owiec oraz prawie 12 tysi\xc4\x99cy sztuk trzody chlewnej (g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z Danii). Ze wzgl\xc4\x99du jednak na pob\xc3\xb3r kontyngentu, choroby i pom\xc3\xb3r zw\xc5\x82aszcza \xc5\x9bwi\xc5\x84, nie przyczyni\xc5\x82o si\xc4\x99 to do radykalnej poprawy pog\xc5\x82owia rogacizny i nierogacizny. Ziemianie, w tym i w\xc5\x82a\xc5\x9bciciele folwark\xc3\xb3w gospodaruj\xc4\x85cy w powiecie starachowickim, zostali zmuszeni do zwi\xc4\x99kszenia pog\xc5\x82owia trzody chlewnej, b\xc4\x85d\xc5\xba do zaprowadzenia takowej w warsztatach rolnych._NEWLINE_Maj\xc4\x85tki sta\xc5\x82y si\xc4\x99 gniazdami zarodowymi trzody, prosi\xc4\x99ta mia\xc5\x82y trafi\xc4\x87 do gospodarstw ch\xc5\x82opskich. Wobec stosunkowo niewielkich ilo\xc5\x9bci dostarczonego materia\xc5\x82u siewnego i sadzeniak\xc3\xb3w z Niemiec oraz niskiej odporno\xc5\x9bci na choroby w polskim ostrym klimacie, nakazano w folwarkach prowadzi\xc4\x87 o\xc5\x9brodki nasiennictwa i uprawia\xc4\x87 polskie odmiany._NEWLINE_Zak\xc5\x82adano tak\xc5\xbce, \xc5\xbce w ci\xc4\x85gu kilku lat na bazie tych o\xc5\x9brodk\xc3\xb3w zostanie wymieniony materia\xc5\x82 siewny u\xc5\xbcywany w polskim rolnictwie. Opisane powy\xc5\xbcej kierunki polityki rolnej okupanta tworzy\xc5\x82y otoczenie i baz\xc4\x99 do eksploatacji wielkiej w\xc5\x82asno\xc5\x9bci i ca\xc5\x82ego rolnictwa Generalnego Gubernatorstwa.\n_START_SECTION_\nKontyngent\n_START_PARAGRAPH_\nNajwa\xc5\xbcniejsz\xc4\x85 form\xc4\x85 wyzyskiwania polskiego rolnictwa na rzecz III Rzeszy by\xc5\x82y kontyngenty. Do 1941 r. wobec stosunkowo niskich koszt\xc3\xb3w wojny oraz intensywnej modernizacji rolnictwa w Generalnym Gubernatorstwie, kontyngenty by\xc5\x82y stosunkowo niewysokie i obejmowa\xc5\x82y ograniczon\xc4\x85 list\xc4\x99 p\xc5\x82od\xc3\xb3w rolnych, np. kontyngent zbo\xc5\xbcowy wynosi\xc5\x82 ok. 6 q, przy wydajno\xc5\x9bci od 8-16 q z ha, ziemniaczany 30 q, wobec 100-150 q z ha. Od 1941 roku, nie tylko obj\xc4\x99to kontyngentem wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 liczb\xc4\x99 ziemiop\xc5\x82od\xc3\xb3w, zwi\xc4\x99kszono jego wymiar, to jeszcze wprowadzono kontrol\xc4\x99 transport\xc3\xb3w niemal wszystkich ziemiop\xc5\x82od\xc3\xb3w oraz zwierz\xc4\x85t, og\xc5\x82aszaj\xc4\x85c na czas zbior\xc3\xb3w stan wyj\xc4\x85tkowy._NEWLINE_Od 1942 roku kontyngenty rozci\xc4\x85gni\xc4\x99to niemal na wszystkie produkty rolne (np. na s\xc5\x82om\xc4\x99 i siano). Kontyngent zbo\xc5\xbcowy wynosi\xc5\x82 w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych okolicach od 6-11 q z ha zb\xc3\xb3\xc5\xbc chlebowych (pszenica, j\xc4\x99czmie\xc5\x84, \xc5\xbcyto) oraz 4-8 q z ha obsianego zbo\xc5\xbcami paszowymi (owies i ro\xc5\x9bliny str\xc4\x85czkowe)._NEWLINE_Kontyngent ziemniak\xc3\xb3w waha\xc5\x82 si\xc4\x99 w granicach 25-30 q z ha._NEWLINE_Na kontyngent mi\xc4\x99sny rolnicy byli zobligowani odda\xc4\x87 \xc2\xb9/\xe2\x82\x82 pog\xc5\x82owia hodowanego w gospodarstwie._NEWLINE_Kontyngent mleczny od krowy podwy\xc5\xbcszono z 300 na 700 l rocznie, a w styczniu 1944 r. do 1000 l._NEWLINE_Jednocze\xc5\x9bnie, wobec rosn\xc4\x85cych potrzeb Niemiec, wzmo\xc5\xbcona zosta\xc5\x82a kontrola maj\xc4\x85tk\xc3\xb3w. Szczeg\xc3\xb3lnie cz\xc4\x99ste naj\xc5\x9bcia s\xc5\x82u\xc5\xbcbowe odnotowano w powiatach po\xc5\x82o\xc5\xbconych w bezpo\xc5\x9brednim s\xc4\x85siedztwie Radomia stolicy dystryktu, a wi\xc4\x99c w powiecie radomskim i starachowickim._NEWLINE_Skrupulatny nadz\xc3\xb3r oraz sankcje w zasadzie uniemo\xc5\xbcliwia\xc5\x82y obej\xc5\x9bcie kontyngentu. Mo\xc5\xbcna jedynie by\xc5\x82o na r\xc3\xb3\xc5\xbcne sposoby op\xc3\xb3\xc5\xbania\xc4\x87 dostaw\xc4\x99 (np. \xc5\x82ap\xc3\xb3wka, ukrywanie zbior\xc3\xb3w, handel na czarnym rynku, op\xc3\xb3\xc5\xbanianie dostaw na skutek dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci podziemia itp.), by ostatecznie go wykona\xc4\x87._NEWLINE_Wobec opornych stosowano terror, cz\xc4\x99sto przybiera\xc5\x82 on form\xc4\x99 sankcji karnych \xe2\x80\x93 kara ch\xc5\x82osty i grzywny, uwi\xc4\x99zienie do czasu dostarczenia kontyngentu, konfiskata cz\xc4\x99\xc5\x9bci mienia lub maj\xc4\x85tku, palenie zabudowa\xc5\x84, wysy\xc5\x82ka do oboz\xc3\xb3w koncentracyjnych czy pracy, w wielu przypadkach rozstrzelanie na miejscu. Dotyczy\xc5\x82o to wszystkich rolnik\xc3\xb3w bez wzgl\xc4\x99du na wielko\xc5\x9b\xc4\x87 gospodarstwa. W celu eksploatacji polskiego rolnictwa wykorzystywano te\xc5\xbc autorytet elit spo\xc5\x82ecznych wsi, m.in. duchownych, urz\xc4\x99dnik\xc3\xb3w i oczywi\xc5\x9bcie ziemian, zmuszaj\xc4\x85c ich do uczestnictwa w aparacie pomocniczym administracji rolnej. Ziemianie zasiadali w Wiejskich i Gminnych Komisjach Produkcji Rolnej, Wiejskich i Gminnych Komisjach Kontyngentowych, Komisjach Kwalifikacyjnych, Komasacyjnych i Gminnych Sekcjach Warzywniczych._NEWLINE_Na zasadzie dobrowolno\xc5\x9bci za\xc5\x9b pe\xc5\x82nili funkcje honorowych korespondent\xc3\xb3w (Statistische Amt) w Krakowie. Jako cz\xc5\x82onkowie Komisji Kontyngentowej odpowiadali osobi\xc5\x9bcie przed w\xc5\x82adzami niemieckimi za wykonanie kontyngent\xc3\xb3w przez rolnik\xc3\xb3w. Za op\xc3\xb3\xc5\xbanianie dostaw, czy sabota\xc5\xbc, prewencyjnie byli zatrzymywani jako zak\xc5\x82adnicy, a\xc5\xbc do momentu wykonania kontyngentu._NEWLINE_Og\xc3\xb3\xc5\x82em w Generalnym Gubernatorstwie dzia\xc5\x82a\xc5\x82o blisko 1800 korespondent\xc3\xb3w honorowych, w tym w dystrykcie radomskim \xe2\x80\x93 461, a w powiecie starachowickim ponad 20, w blisko 12% gmin w og\xc3\xb3le nie mia\xc5\x82o takiej osoby._NEWLINE_Na obszarze powiatu w gronie korespondent\xc3\xb3w zasiada\xc5\x82 Micha\xc5\x82 Jasie\xc5\x84ski w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel Woli Siennickiej. Og\xc3\xb3\xc5\x82em w skali dystryktu radomskiego by\xc5\x82o 8 ziemian, a na pozosta\xc5\x82ych terenach Generalnego Gubernatorstwa \xe2\x80\x93 3._NEWLINE_Z kolei Henryk Chrzanowski z Krzy\xc5\xbcanowic od 1942 r. pe\xc5\x82ni\xc5\x82 funkcj\xc4\x99 przewodnicz\xc4\x85cego Powiatowej Komisji Komasacyjnej z siedzib\xc4\x85 w Starachowicach._NEWLINE_Niemcy w ci\xc4\x85gu 4 lat planowali obj\xc4\x99cie melioracj\xc4\x85 ok. 700 000 ha ziemi, kompleksowa melioracja mia\xc5\x82a zosta\xc4\x87 przeprowadzona po wojnie. W dystrykcie radomskim w pierwszym rz\xc4\x99dzie prowadzono melioracj\xc4\x99 w dobrach pozostaj\xc4\x85cych pod zarz\xc4\x85dem niemieckim oraz w maj\xc4\x85tkach prywatnych szczeg\xc3\xb3lnie zaniedbanych w tej kwestii. Og\xc3\xb3\xc5\x82em na drena\xc5\xbc, budow\xc4\x99 grobli i kana\xc5\x82\xc3\xb3w melioracyjnych, regulacj\xc4\x99 rzek wydano w ci\xc4\x85gu 1940 r. przesz\xc5\x82o 13 mln z\xc5\x82, a do jesieni 1941 r. nak\xc5\x82ady na melioracj\xc4\x99 mia\xc5\x82y si\xc4\x99 zamkn\xc4\x85\xc4\x87 kwot\xc4\x85 27,05 mln z\xc5\x82. \xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82a polskie nie potwierdzaj\xc4\x85 wielkiego optymizmu niemieckiego, co do rozmiar\xc3\xb3w prowadzonej w rzeczywisto\xc5\x9bci melioracji._NEWLINE_Na terenie powiatu starachowickiego ziemianie innych funkcji w aparacie rolnym nie pe\xc5\x82nili, inaczej by\xc5\x82o np. w powiecie buskim, gdzie funkcj\xc4\x99 doradcy w\xc3\xb3jta w Chrobrzu piastowa\xc5\x82 sam ordynat margrabia Zygmunt Wielopolski w\xc5\x82a\xc5\x9bciciel Ordynacji Myszkowskiej w Chrobrzu, natomiast w Ogl\xc4\x99dowie ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99 Krzysztof Radziwi\xc5\x82\xc5\x82 z d\xc3\xb3br sichowskich.'