b'\n_START_ARTICLE_\nWagon osobowy\n_START_PARAGRAPH_\nWagon osobowy (r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wagon pasa\xc5\xbcerski) \xe2\x80\x93 pojazd nietrakcyjny w sk\xc5\x82adzie sta\xc5\x82ym lub zmiennym, przeznaczony do przewozu pasa\xc5\xbcer\xc3\xb3w. Wagon osobowy mo\xc5\xbce posiada\xc4\x87 kabin\xc4\x99 maszynisty i nazywany jest w\xc3\xb3wczas wagonem sterowniczym._NEWLINE_Wagony osobowe dzieli si\xc4\x99 na doczepne i silnikowe. Wagon silnikowy porusza si\xc4\x99 bez lokomotywy, ewentualnie jest sprz\xc4\x99gni\xc4\x99ty z innym wagonem. Natomiast wagon doczepny jest doczepiany do lokomotywy lub wagonu silnikowego. W\xc5\x9br\xc3\xb3d wagon\xc3\xb3w rozr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 przedzia\xc5\x82owe i bezprzedzia\xc5\x82owe. Wagony przedzia\xc5\x82owe s\xc4\x85 podzielone przedzia\xc5\x82ami w kt\xc3\xb3rych jest sze\xc5\x9b\xc4\x87 lub osiem miejsc (istniej\xc4\x85 te\xc5\xbc wagony z przedzia\xc5\x82ami tzw. mened\xc5\xbcerskimi, w kt\xc3\xb3rych s\xc4\x85 tylko cztery miejsca). U\xc5\xbcywane s\xc4\x85 one przewa\xc5\xbcnie na d\xc5\x82u\xc5\xbcszych trasach. Natomiast wagony bezprzedzia\xc5\x82owe s\xc4\x85 najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej u\xc5\xbcywane w ruchu lokalnym, gdzie wyst\xc4\x99puje cz\xc4\x99sta wymiana podr\xc3\xb3\xc5\xbcnych. W wagonach bezprzedzia\xc5\x82owych stosuje si\xc4\x99 wewn\xc4\x99trzny korytarz wzd\xc5\x82u\xc5\xbc wagonu oraz szersze drzwi w \xc5\x9brodkowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci wagonu.\n_START_SECTION_\nKlasa wagonu\n_START_PARAGRAPH_\nW poci\xc4\x85gach stosowanych w Europie Zachodniej i \xc5\x9arodkowej wyr\xc3\xb3\xc5\xbcnia si\xc4\x99 dwie klasy wagon\xc3\xb3w: 1 i 2._NEWLINE_Pierwsza klasa ma trzy miejsca w rz\xc4\x99dzie, przez co fotele s\xc4\x85 szersze. Dodatkowo mo\xc5\xbcna je roz\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc4\x87. Cz\xc4\x99sto w przedzia\xc5\x82ach s\xc4\x85 gniazda 230 V i indywidualne o\xc5\x9bwietlenie. Przedzia\xc5\x82y klasy 1 s\xc4\x85 te\xc5\xbc przewa\xc5\xbcnie d\xc5\x82u\xc5\xbcsze ni\xc5\xbc klasy 2, co powoduje, \xc5\xbce na standardowej d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci wagonu znajduje si\xc4\x99 dziewi\xc4\x99\xc4\x87 przedzia\xc5\x82\xc3\xb3w, przy dziesi\xc4\x99ciu-jedenastu w klasie 2._NEWLINE_Ponadto wagony te posiadaj\xc4\x85 lepsz\xc4\x85 izolacj\xc4\x99 akustyczn\xc4\x85.                                                                                                              _NEWLINE_Druga klasa ma bardzo zr\xc3\xb3\xc5\xbcnicowany standard. Zazwyczaj znajduj\xc4\x85 si\xc4\x99 4 miejsca w rz\xc4\x99dzie lub nawet 3 (najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej wagony zdeklasowane lub w poci\xc4\x85gach o wysokim standardzie, np. Intercity).\n_START_SECTION_\nDrzwi w wagonach\n_START_PARAGRAPH_\nW osobowych wagonach kolejowych stosuje si\xc4\x99 kilka rodzaj\xc3\xb3w drzwi wej\xc5\x9bciowych._NEWLINE_Drzwi dwuskrzyd\xc5\x82owe rozsuwane \xe2\x80\x93 w tym rozwi\xc4\x85zaniu drzwi wchodz\xc4\x85 w specjalne luki w bokach wagon\xc3\xb3w. Rozsuwanie nast\xc4\x99puje r\xc4\x99cznie np. w wagonach Bhp lub za pomoc\xc4\x85 centralnie sterowanych silnik\xc3\xb3w np. w elektrycznych zespo\xc5\x82ach trakcyjnych._NEWLINE_Drzwi skrzyd\xc5\x82owe sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z jednego otwieranego na zewn\xc4\x85trz lub do wewn\xc4\x85trz skrzyd\xc5\x82a._NEWLINE_Z uwagi na to, i\xc5\xbc otwarte drzwi skrzyd\xc5\x82owe otwierane na zewn\xc4\x85trz wystaj\xc4\x85 poza wymagan\xc4\x85 skrajni\xc4\x99, obecnie praktycznie niestosowane \xe2\x80\x93 spotka\xc4\x87 mo\xc5\xbcna je w niekt\xc3\xb3rych wagonach zabytkowych, a tak\xc5\xbce w obs\xc5\x82ugiwanych wy\xc5\x82\xc4\x85cznie przez obs\xc5\x82ug\xc4\x99 poci\xc4\x85gu drzwiach od przedzia\xc5\x82u s\xc5\x82u\xc5\xbcbowo-baga\xc5\xbcowego EN57._NEWLINE_Drzwi skrzyd\xc5\x82owe otwierane do wewn\xc4\x85trz wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w wagonach baga\xc5\xbcowych Ds i BDs (obecnie stosowane jako wagony do przewozu rower\xc3\xb3w; drzwi pozbawione zosta\xc5\x82y klamek umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85cych ich otwieranie)._NEWLINE_Drzwi tego typu u\xc5\xbcywane s\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w niekt\xc3\xb3rych w\xc4\x99glarkach (posiadaj\xc4\x85cych drzwi)._NEWLINE_Drzwi skrzyd\xc5\x82owo-\xc5\x82amane s\xc4\x85 najpopularniejszymi drzwiami w wagonach osobowych u\xc5\xbcytkowanych na polskich kolejach. Drzwi te sk\xc5\x82adaj\xc4\x85 si\xc4\x99 z dw\xc3\xb3ch skrzyde\xc5\x82, kt\xc3\xb3re je\xc5\x9bli s\xc4\x85 zamkni\xc4\x99te \xe2\x80\x93 tworz\xc4\x85 jedn\xc4\x85 powierzchni\xc4\x99, natomiast podczas otwierania jedna z tych powierzchni jest za\xc5\x82amywana do wewn\xc4\x85trz wagonu, a druga, wi\xc4\x99ksza \xe2\x80\x93 na zewn\xc4\x85trz. Dzi\xc4\x99ki takiemu rozwi\xc4\x85zaniu wagon nawet z otwartymi drzwiami ca\xc5\x82y czas mie\xc5\x9bci si\xc4\x99 w wymaganej skrajni. Tego typu drzwi wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w wagonach typu 111A, 112A (w tym 112At), 120A oraz YB BAUTZEN._NEWLINE_Drzwi odskokowo-przesuwne s\xc4\x85 stosowane w autobusach szynowych, elektrycznych zespo\xc5\x82ach trakcyjnych i najnowszych wagonach osobowych (wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich je\xc5\xbadzi w sk\xc5\x82adach IC). Drzwi te w przeciwie\xc5\x84stwie do rozsuwanych otwieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 na zewn\xc4\x85trz. Jednak\xc5\xbce s\xc4\x85 tam prowadzone na specjalnych ramionach nap\xc4\x99dzanych ma\xc5\x82ymi silniczkami. Otwarcie drzwi nast\xc4\x99puje przez naci\xc5\x9bniecie przycisku. Czasem stosuje si\xc4\x99 otwieranie centralne, ale jest to stosowane prawie wy\xc5\x82\xc4\x85cznie w tramwajach.\n_START_SECTION_\nOgrzewanie w wagonach\n_START_PARAGRAPH_\nPierwszym systemem ogrzewania w wagonach pasa\xc5\xbcerskich by\xc5\x82y tak zwane gor\xc4\x85ce podn\xc3\xb3\xc5\xbcki, czyli blaszane zbiorniki maj\xc4\x85ce oko\xc5\x82o 20 litr\xc3\xb3w pojemno\xc5\x9bci, obite tkanin\xc4\x85. Zbiorniki te by\xc5\x82y nape\xc5\x82niane wod\xc4\x85 na stacjach. System ten by\xc5\x82 stosowany do oko\xc5\x82o 1910 roku. Gor\xc4\x85ce podn\xc3\xb3\xc5\xbcki by\xc5\x82y bardzo nieergonomicznym rozwi\xc4\x85zaniem; dodatkowo wymaga\xc5\x82y cz\xc4\x99stych uzupe\xc5\x82nie\xc5\x84 wody, powoduj\xc4\x85c przestoje poci\xc4\x85g\xc3\xb3w._NEWLINE_Kolejnym systemem ogrzewania (stosowanym g\xc5\x82\xc3\xb3wnie na liniach lokalnych) by\xc5\x82y piece. System ten by\xc5\x82 mo\xc5\xbcliwy do zastosowania w wagonach bezprzedzia\xc5\x82owych i polega\xc5\x82 na zastosowaniu pieca z \xc5\xbceliwa. Podstawow\xc4\x85 wad\xc4\x85 tego rozwi\xc4\x85zania by\xc5\x82o nier\xc3\xb3wnomierne ogrzewanie przedzia\xc5\x82u. Dodatkowo potrzebny by\xc5\x82 dodatkowy palacz. System ten by\xc5\x82 stosowany nawet do lat 50. XX wieku. Jednak\xc5\xbce w ko\xc5\x84cowej fazie tylko w wagonach gospodarczych i technicznych._NEWLINE_Ogrzewanie gazowe w wagonach osobowych by\xc5\x82o stosowane bardzo kr\xc3\xb3tko, gdy\xc5\xbc by\xc5\x82o niebezpieczne i do\xc5\x9b\xc4\x87 drogie. System ten polega\xc5\x82 na stosowaniu kilku ma\xc5\x82ych grzejnik\xc3\xb3w gazowych po\xc5\x82\xc4\x85czonych z piecem gazowym._NEWLINE_Zmodyfikowanym system ogrzewania piecowego by\xc5\x82y piece brykietowe. Piec znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na zewn\xc4\x85trz i ogrzewa\xc5\x82 powietrze lub wod\xc4\x99 w zbiorniku; nast\xc4\x99pnie zbiornik ten ogrzewa\xc5\x82 wagon. Jednak\xc5\xbce nie sprawdzi\xc5\x82 si\xc4\x99 ze wzgl\xc4\x99du na k\xc5\x82opotliw\xc4\x85 obs\xc5\x82ug\xc4\x99 oraz wysokie koszty eksploatacji. System ten by\xc5\x82 stosowany w wagonach PKP do lat 50. XX wieku._NEWLINE_Ogrzewanie powietrzne jest znacznie ulepszon\xc4\x85 wersj\xc4\x85 piec\xc3\xb3w brykietowych. Piec opalany by\xc5\x82 koksem, ogrzewa\xc5\x82 powietrze, kt\xc3\xb3re rurkami rozchodzi\xc5\x82o si\xc4\x99 do grzejnik\xc3\xb3w. Ponadto piece te posiada\xc5\x82y regulacj\xc4\x99. Jednak\xc5\xbce czym dalej od pieca, tym regulacja by\xc5\x82a mniej dok\xc5\x82adna i zale\xc5\xbcna od ustawie\xc5\x84 we wcze\xc5\x9bniejszych przedzia\xc5\x82ach._NEWLINE_Ogrzewanie wodne jest lepsz\xc4\x85 wersj\xc4\x85 ogrzewania powietrznego, z t\xc4\x85 r\xc3\xb3\xc5\xbcnic\xc4\x85, \xc5\xbce zamiast powietrza w rurach p\xc5\x82yn\xc4\x99\xc5\x82a woda, co znacznie poprawi\xc5\x82o mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 regulacji. W wersji ulepszonej woda nie by\xc5\x82a podgrzewana przez piec, lecz elektrycznie (z lokomotywy). W tej wersji stosuje si\xc4\x99 j\xc4\x85 czasem nawet do dzi\xc5\x9b, g\xc5\x82\xc3\xb3wnie w wagonach sypialnych (wagon mo\xc5\xbce by\xc4\x87 ogrzewany niezale\xc5\xbcnie, tak\xc5\xbce po od\xc5\x82\xc4\x85czeniu od lokomotywy)._NEWLINE_Ogrzewanie parowe jest to pierwszy system ogrzewania nieindywidualnego. Obecnie system ten nie jest stosowany, jednak\xc5\xbce s\xc4\x85 jeszcze lokomotywy i wagony posiadaj\xc4\x85ce ten system. Ogrzewanie to by\xc5\x82o popularne w czasach parowoz\xc3\xb3w, wtedy by\xc5\x82a stosowana para z kot\xc5\x82a parowozu. W niekt\xc3\xb3rych lokomotywach spalinowych stosowano kot\xc5\x82y parowe kt\xc3\xb3re do ogrzania wody wykorzystywa\xc5\x82y gor\xc4\x85ce spaliny z silnika. Je\xc5\x9bli lokomotywa nie mog\xc5\x82a ogrza\xc4\x87 wagon\xc3\xb3w (nie posiada\xc5\x82a kot\xc5\x82a) stosowane by\xc5\x82y wagony ogrzewcze._NEWLINE_Ogrzewanie elektryczne to system, kt\xc3\xb3ry polega na grzejnikach elektrycznych pod\xc5\x82\xc4\x85czonych do lokomotywy lub zasilanych z pr\xc4\x85dnic znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 przy w\xc3\xb3zku. Cz\xc4\x99sto umo\xc5\xbcliwia regulacj\xc4\x99 (0, 1/3, 2/3, 1). System ten zyska\xc5\x82 popularno\xc5\x9b\xc4\x87 podczas post\xc4\x99puj\xc4\x85cej elektryfikacji szlak\xc3\xb3w. Lokomotywy elektryczne posiadaj\xc4\x85 sprz\xc4\x99gi ogrzewania na kt\xc3\xb3re podawany jest pr\xc4\x85d bezpo\xc5\x9brednio z sieci trakcyjnej. W lokomotywach spalinowych stosuje si\xc4\x99 specjalne pr\xc4\x85dnice zasilaj\xc4\x85ce ogrzewanie odpowiednio wysokim napi\xc4\x99ciem. Ponadto mo\xc5\xbcliwe jest ogrzewanie wagon\xc3\xb3w podczas postoju na stanowiskach elektrycznego ogrzewania wagon\xc3\xb3w._NEWLINE_Ogrzewanie elektryczne nawiewowe to nowoczesny system ogrzewania polegaj\xc4\x85cy na wt\xc5\x82aczaniu do przedzia\xc5\x82\xc3\xb3w gor\xc4\x85cego powietrza ogrzewane przez grzejniki elektryczne cz\xc4\x99sto posiada pe\xc5\x82n\xc4\x85 regulacj\xc4\x99 temperatury._NEWLINE_Obecnie najnowocze\xc5\x9bniejsze wagony s\xc4\x85 klimatyzowane.\n_START_SECTION_\nZasilanie wagon\xc3\xb3w\n_START_PARAGRAPH_\nW wagonach osobowych mo\xc5\xbcna spotka\xc4\x87 instalacje niskiego oraz wysokiego napi\xc4\x99cia._NEWLINE_Instalacja niskiego napi\xc4\x99cia (najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej jest to napi\xc4\x99cie 24V) stosowana jest g\xc5\x82\xc3\xb3wnie do zasilania o\xc5\x9bwietlenia. Aby zasili\xc4\x87 t\xc4\x99 instalacj\xc4\x99 stosuje si\xc4\x99 pr\xc4\x85dnice wytwarzaj\xc4\x85ce pr\xc4\x85d podczas jazdy, podczas postoju instalacja zasilana jest z akumulator\xc3\xb3w (kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 \xc5\x82adowane podczas jazdy). Ponadto w niekt\xc3\xb3rych nowszych wagonach stosuje si\xc4\x99 przetwornice statyczne kt\xc3\xb3re s\xc4\x85 w stanie zamieni\xc4\x87 wysokie napi\xc4\x99cie na niskie._NEWLINE_Instalacja wysokiego napi\xc4\x99cia (na PKP jest to oko\xc5\x82o 3kV) jest stosowana g\xc5\x82\xc3\xb3wnie do zasilania ogrzewania oraz klimatyzacji, mo\xc5\xbce tak\xc5\xbce zasila\xc4\x87 przetwornice statyczne. Pr\xc4\x85d brany jest z lokomotywy, elektrowozy podaj\xc4\x85 pr\xc4\x85d bezpo\xc5\x9brednio z sieci trakcyjnej a spalinowozy posiadaj\xc4\x85 specjalne pr\xc4\x85dnice. Instalacj\xc4\x99 mo\xc5\xbcna te\xc5\xbc zasili\xc4\x87 podczas postoju wagonu na stanowisku elektrycznego ogrzewania wagon\xc3\xb3w. Napi\xc4\x99cie w tej instalacji mo\xc5\xbce si\xc4\x99 zmienia\xc4\x87, zale\xc5\xbcy to od obci\xc4\x85\xc5\xbcenia sieci trakcyjnej (zasilanie z elektrowozu) lub ustawienia pr\xc4\x85dnicy (zasilanie z lokomotywy spalinowej).'