b'\n_START_ARTICLE_\nWoskownica europejska\n_START_SECTION_\nRozmieszczenie geograficzne\n_START_PARAGRAPH_\nGatunek jest do\xc5\x9b\xc4\x87 szeroko rozpowszechniony na p\xc3\xb3\xc5\x82kuli p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej, ale ma te\xc5\xbc du\xc5\xbce przerwy w zasi\xc4\x99gu i wyst\xc4\x99puje przewa\xc5\xbcnie tylko na nadmorskich nizinach. Jedynie na obszarach pod silnym wp\xc5\x82ywem klimatu morskiego notowany jest w wy\xc5\xbcszych po\xc5\x82o\xc5\xbceniach (np. w Szkocji do 520 m n.p.m.). Woskownica europejska w Europie ro\xc5\x9bnie wzd\xc5\x82u\xc5\xbc wybrze\xc5\xbcy p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej i zachodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kontynentu; od p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-zachodniej Hiszpanii po p\xc3\xb3\xc5\x82nocn\xc4\x85 Norwegi\xc4\x99. Z dala od wybrze\xc5\xbcy notowana jest w po\xc5\x82udniowo-wschodnich Niemczech i w \xc5\x9brodkowej Francji._NEWLINE_W Ameryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej woskownica ro\xc5\x9bnie w rozproszeniu w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kontynentu, najdalej na po\xc5\x82udnie si\xc4\x99gaj\xc4\x85c Wirginii. Cz\xc4\x99\xc5\x9bciej spotykana jest na wybrze\xc5\xbcach atlantyckich w p\xc3\xb3\xc5\x82nocno-wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci kontynentu i w pasie si\xc4\x99gaj\xc4\x85cym rejonu Wielkich Jezior. Na Alasce i pacyficznych wybrze\xc5\xbcach (na po\xc5\x82udniu po stan Waszyngton) wyst\xc4\x99puje odmiana tomentosa. Ta sama odmiana spotykana jest w Azji, gdzie ro\xc5\x9bnie w p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej Japonii, na Sachalinie i wzd\xc5\x82u\xc5\xbc wybrze\xc5\xbcy od nasady P\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Korea\xc5\x84skiego po zachodnie brzegi Morza Ochockiego oraz na Kamczatce._NEWLINE_W Polsce gatunek znany jest z rozproszonych stanowisk wzd\xc5\x82u\xc5\xbc Pobrze\xc5\xbca Po\xc5\x82udniowoba\xc5\x82tyckiego, z liczniejszymi stanowiskami w rejonie uj\xc5\x9bcia Odry i Zalewu Szczeci\xc5\x84skiego oraz we wschodniej cz\xc4\x99\xc5\x9bci Pobrze\xc5\xbca Koszali\xc5\x84skiego. W sumie ro\xc5\x9bnie na ok. 50 stanowiskach. Poza wybrze\xc5\xbcem podawana by\xc5\x82a z pojedynczych stanowisk w okolicach Gubina i Lubska w wojew\xc3\xb3dztwie lubuskim.\n_START_SECTION_\nRozw\xc3\xb3j\n_START_PARAGRAPH_\nNanofanerofit rozmna\xc5\xbcaj\xc4\x85cy si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie za pomoc\xc4\x85 odro\xc5\x9bli \xe2\x80\x93 siewki s\xc4\x85 rzadko spotykane w naturze. Kwitnienie przypada w zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od warunk\xc3\xb3w klimatycznych na okres od kwietnia do czerwca (w Europie \xc5\x9brodkowej ro\xc5\x9bliny kwitn\xc4\x85 w maju i czerwcu). Kwiaty s\xc4\x85 wiatropylne. P\xc4\x99dy wegetatywne rozpoczynaj\xc4\x85 rozw\xc3\xb3j w ko\xc5\x84cu maja lub w czerwcu. Silniej rozwijaj\xc4\x85 si\xc4\x99 i wi\xc4\x99ksze li\xc5\x9bcie maj\xc4\x85 p\xc4\x99dy odro\xc5\x9blowe ni\xc5\xbc p\xc4\x99dy ubieg\xc5\x82oroczne. M\xc5\x82ode li\xc5\x9bcie s\xc4\x85 silnie aromatyczne, po czym wydzielanie olejk\xc3\xb3w lotnych spada w okresie od maja do wrze\xc5\x9bnia, by w ko\xc5\x84cu tego miesi\xc4\x85ca ponownie wzrosn\xc4\x85\xc4\x87. Owoce dojrzewaj\xc4\x85 we wrze\xc5\x9bniu i pa\xc5\xbadzierniku, pozostaj\xc4\x85c cz\xc4\x99sto na ro\xc5\x9blinie macierzystej przez okres zimowy. Rozprzestrzeniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 za pomoc\xc4\x85 wody. G\xc4\x85bczaste przysadki przyro\xc5\x9bni\xc4\x99te do owocu umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85 im unoszenie si\xc4\x99 na powierzchni wody. Kie\xc5\x82kowaniu sprzyja sch\xc5\x82odzenie nasion oraz przebywanie w zimnej wodzie (5\xc2\xb0C) przez kilka tygodni. Warunkiem do skie\xc5\x82kowania jest w ko\xc5\x84cu ekspozycja na \xc5\x9bwiat\xc5\x82o. Nasiona przechowywane przez 6 lat zachowywa\xc5\x82y zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 do kie\xc5\x82kowania. Kie\xc5\x82kowanie jest epigeiczne. Siewki po pierwszym roku osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 ok. 10 cm wysoko\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nW\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci fizyko-chemiczne\n_START_PARAGRAPH_\nNajwi\xc4\x99kszy udzia\xc5\x82 (w przedziale 10-15%) w sk\xc5\x82adzie charakterystycznego dla woskownicy olejku lotnego maj\xc4\x85: b-elemonen, \xce\xb1-pinen, germacren, 1,8-cyneol. Z udzia\xc5\x82em wynosz\xc4\x85cym 3-5% wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 w nim nerolidol i kadinen, a z udzia\xc5\x82em w przedziale od 1 do 3%: \xce\xb2-pinen, limonen, mircen, p-cymen. Pozosta\xc5\x82e sk\xc5\x82adniki wyst\xc4\x99puj\xc4\x85 z udzia\xc5\x82em poni\xc5\xbcej 1%. Najwi\xc4\x99cej olejku zawieraj\xc4\x85 kwiatostany, w kt\xc3\xb3rych \xc5\x9bwie\xc5\xbcej masie stanowi ok. 1%. Jego udzia\xc5\x82 w \xc5\x9bwie\xc5\xbcych li\xc5\x9bciach wynosi poni\xc5\xbcej 0,3%._NEWLINE_Wa\xc5\xbcnym sk\xc5\x82adnikiem owoc\xc3\xb3w ze wzgl\xc4\x99du na r\xc3\xb3\xc5\xbcne zastosowania i w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9bci lecznicze jest myrigalon A, B i C.\n_START_SECTION_\nGenetyka\n_START_PARAGRAPH_\nW fazie diploidalnej kom\xc3\xb3rki woskownicy europejskiej zawieraj\xc4\x85 48 chromosom\xc3\xb3w, co wobec ich podstawowej liczby w rodzinie wynosz\xc4\x85cej 8 \xc5\x9bwiadczy o tym, \xc5\xbce gatunek jest heksaploidem.\n_START_SECTION_\nSiedlisko\n_START_PARAGRAPH_\nWoskownica europejska ro\xc5\x9bnie na obszarach znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 pod wp\xc5\x82ywem klimatu oceanicznego, cechuj\xc4\x85cych si\xc4\x99 wysokimi opadami si\xc4\x99gaj\xc4\x85cymi w skali roku do 2000 mm. Jest ro\xc5\x9blin\xc4\x85 \xc5\x9bwiat\xc5\x82olubn\xc4\x85, ale te\xc5\xbc utrzymuje si\xc4\x99 w miejscach zacienionych. Ro\xc5\x9bliny rosn\xc4\x85ce w cieniu maj\xc4\x85 li\xc5\x9bcie nieco d\xc5\x82u\xc5\xbcsze i szersze o barwie sinozielonej, podczas gdy ro\xc5\x9bliny ze stanowisk nas\xc5\x82onecznionych maj\xc4\x85 blaszki odpowiednio kr\xc3\xb3tsze i w\xc4\x99\xc5\xbcsze oraz barwy \xc5\xbc\xc3\xb3\xc5\x82tozielonej. Woskownica ro\xc5\x9bnie w miejscach stale wilgotnych na r\xc3\xb3\xc5\xbcnego rodzaju torfowiskach oraz na ich obrze\xc5\xbcach, zwykle na glebach bagiennych. Spotykana jest tak\xc5\xbce na brzegach strumieni i jezior. Im miejsce bardziej wilgotne, tym wi\xc4\x99ksze wyrastaj\xc4\x85 krzewy woskownicy. Ze wzgl\xc4\x99du na zdolno\xc5\x9b\xc4\x87 wi\xc4\x85zania azotu za spraw\xc4\x85 symbiotycznych promieniowc\xc3\xb3w rozwija si\xc4\x99 na glebach ubogich w ten pierwiastek. Preferuje niskie zasolenie, ale znosi tak\xc5\xbce silne.\n_START_SECTION_\nFitosocjologia\n_START_PARAGRAPH_\nW klasyfikacji zbiorowisk ro\xc5\x9blinnych gatunek charakterystyczny dla Cl/O/All. Alnetea glutinosae i Ass. Myrico-Salicetum auritae \xe2\x80\x93 zaro\xc5\x9bli woskownicy z kruszyn\xc4\x85 pospolit\xc4\x85, wierzb\xc4\x85 uszat\xc4\x85, p\xc5\x82o\xc5\xbc\xc4\x85c\xc4\x85 i rokit\xc4\x85. Ro\xc5\x9bnie poza tym w szuwarach z k\xc5\x82oci\xc4\x85 wiechowat\xc4\x85 oraz w l\xc4\x85dowych szuwarach trzciny pospolitej z goryszem b\xc5\x82otnym, lokalnie tworz\xc4\x85c g\xc4\x99ste zaro\xc5\x9bla i utrzymuj\xc4\x85c si\xc4\x99 przy sukcesji prowadz\xc4\x85cej do kszta\xc5\x82towania si\xc4\x99 na takich siedliskach zbiorowisk brzeziny bagiennej z trz\xc4\x99\xc5\x9blic\xc4\x85 modr\xc4\x85, w kt\xc3\xb3rych si\xc4\x99 tak\xc5\xbce utrzymuje. Woskownica spotykana jest na mszarach torfowcowych, zwykle w zbiorowiskach z przygie\xc5\x82k\xc4\x85 bia\xc5\x82\xc4\x85, turzyc\xc4\x85 dzi\xc3\xb3bkowat\xc4\x85 lub nitkowat\xc4\x85. Buduje tak\xc5\xbce zbiorowiska z udzia\xc5\x82em takich gatunk\xc3\xb3w jak: sit ostrokwiatowy i t\xc4\x99pokwiatowy, turzyca dwupienna, marzyca czarniawa. Cz\xc4\x99sta jest w zbiorowiskach z wrzo\xc5\x9bcem bagiennym i we\xc5\x82nianeczk\xc4\x85 darniow\xc4\x85, turzyc\xc4\x85 prosowat\xc4\x85 i czarcik\xc4\x99sem \xc5\x82\xc4\x85kowym.\n_START_SECTION_\nPochodzenie\n_START_PARAGRAPH_\nAnaliz\xc4\x99 danych kopalnych utrudnia znaczne podobie\xc5\x84stwo py\xc5\x82ku woskownicy do leszczynowego, a p\xc4\x99d\xc3\xb3w do korzeni brz\xc3\xb3z. Dobrze zachowuj\xc4\x85 si\xc4\x99 jednak odporne na rozk\xc5\x82ad li\xc5\x9bcie woskownicy, znane m.in. z osad\xc3\xb3w \xc5\x9bredniowiecznego Gda\xc5\x84ska. Szcz\xc4\x85tki ro\xc5\x9blin z rodzaju Myrica znane s\xc4\x85 z neogenu.\n_START_SECTION_\nNazewnictwo\n_START_PARAGRAPH_\nNaukowa nazwa rodzajowa Myrica pochodzi od greckiego s\xc5\x82owa myron oznaczaj\xc4\x85cego perfumy, balsam, ma\xc5\x9b\xc4\x87. W staro\xc5\xbcytnej Grecji nazwa myrike oznacza\xc5\x82a tamaryszek (m.in. u Homera). Karol Linneusz u\xc5\xbcy\xc5\x82 tego okre\xc5\x9blenia dla rodzaju woskownica ze wzgl\xc4\x99du na aromatyczne li\xc5\x9bcie. Pochodzenie nazwy gatunkowej gale jest nieznane. U\xc5\xbcyta zosta\xc5\x82a po raz pierwszy przez Jeana Bauhina i wywodzona jest z celtyckiego s\xc5\x82owa gal znacz\xc4\x85cego "ma\xc5\x9b\xc4\x87, balsam", utrwalonego te\xc5\xbc w j\xc4\x99zyku angielskim (gale) i flamandzkim gagel._NEWLINE_Polska nazwa zwyczajowa \xe2\x80\x9ewoskownica\xe2\x80\x9d pochodzi od z\xc5\x82otawego wosku okrywaj\xc4\x85cego od zewn\xc4\x85trz owoce.\n_START_SECTION_\nZagro\xc5\xbcenia i ochrona\n_START_PARAGRAPH_\nZe wzgl\xc4\x99du na przywi\xc4\x85zanie do siedlisk wilgotnych i bagiennych podstawowym zagro\xc5\xbceniem dla tego gatunku jest osuszanie takich teren\xc3\xb3w. Eutrofizacja w\xc3\xb3d, w tym zalewanie wodami podczas pi\xc4\x99trze\xc5\x84 powoduj\xc4\x85cymi erozj\xc4\x99 gleb, przyczynia si\xc4\x99 do zaniku osobnik\xc3\xb3w wydaj\xc4\x85cych kwiaty \xc5\xbce\xc5\x84skie i owoce. Zmniejsza si\xc4\x99 tak\xc5\xbce ilo\xc5\x9b\xc4\x87 kwiat\xc3\xb3w. Bezpo\xc5\x9brednio czynnikiem negatywnie wp\xc5\x82ywaj\xc4\x85cym na kwitnienie i owocowanie jest zwi\xc4\x99kszanie si\xc4\x99 udzia\xc5\x82u azotu i potasu w wodach zasilaj\xc4\x85cych siedliska woskownicy. Zagro\xc5\xbceniem dla woskownicy jest te\xc5\xbc eksploatacja (koszenie) trzciny w miejscach wsp\xc3\xb3lnego wyst\xc4\x99powania obu gatunk\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 krzewy skoszone wykazuj\xc4\x85 obni\xc5\xbcon\xc4\x85 \xc5\xbcywotno\xc5\x9b\xc4\x87, wyp\xc5\x82onione p\xc4\x99dy odro\xc5\x9blowe zag\xc5\x82uszane s\xc4\x85 przez trzciny._NEWLINE_W Polsce ro\xc5\x9blina umieszczona zosta\xc5\x82a na Czerwonej li\xc5\x9bcie ro\xc5\x9blin i grzyb\xc3\xb3w (2006) w grupie gatunk\xc3\xb3w wymieraj\xc4\x85cych, silnie zagro\xc5\xbconych wymarciem na izolowanych stanowiskach, poza g\xc5\x82\xc3\xb3wnym obszarem wyst\xc4\x99powania (kategoria zagro\xc5\xbcenia [E]). W wydaniu z 2016 roku otrzyma\xc5\x82a kategori\xc4\x99 VU (nara\xc5\xbcony)._NEWLINE_Gatunek obj\xc4\x99ty jest w Polsce \xc5\x9bcis\xc5\x82\xc4\x85 ochron\xc4\x85 prawn\xc4\x85 od 1983 roku. Jego populacje chronione s\xc4\x85 tak\xc5\xbce w rezerwatach przyrody (np. Bia\xc5\x82og\xc3\xb3ra, Pia\xc5\x9bnickie \xc5\x81\xc4\x85ki i Czarnocin) oraz w S\xc5\x82owi\xc5\x84skim i Woli\xc5\x84skim Parku Narodowym._NEWLINE_W wydanych w Polsce poradnikach identyfikuj\xc4\x85cych siedliska przyrodnicze wymagaj\xc4\x85ce ochrony w sieci Natura 2000, zaro\xc5\x9bla woskownicy zosta\xc5\x82y wskazane jako jeden z podtyp\xc3\xb3w (oznaczony kodem 2190-6) siedliska o nazwie \xe2\x80\x9ewilgotne zag\xc5\x82\xc4\x99bienia mi\xc4\x99dzywydmowe\xe2\x80\x9d. Jednak przewodnik europejski nie wymienia ro\xc5\x9blinno\xc5\x9bci zaro\xc5\x9blowej w\xc5\x9br\xc3\xb3d wska\xc5\xbanikowej dla tego siedliska, a poradnik dobrych praktyk dla siedliska 2190 wprost wyklucza ekosystemy zaro\xc5\x9blowe z jego zakresu.'