b'\n_START_ARTICLE_\nLinux\n_START_SECTION_\nHistoria rozwoju\n_START_PARAGRAPH_\nHistoria Linuksa rozpocz\xc4\x99\xc5\x82a si\xc4\x99 w 1991 roku, kiedy to fi\xc5\x84ski programista, Linus Torvalds poinformowa\xc5\x82 o hobbystycznym tworzeniu przez siebie niedu\xc5\xbcego, wolnego systemu operacyjnego, przeznaczonego dla procesor\xc3\xb3w z rodzin i386 oraz i486._NEWLINE_Linus stworzy\xc5\x82 jednak tylko j\xc4\x85dro, pe\xc5\x82ny system operacyjny potrzebowa\xc5\x82 jeszcze pow\xc5\x82oki systemowej, kompilatora, bibliotek itp. W roli wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci z tych narz\xc4\x99dzi u\xc5\xbcyto oprogramowania GNU, co jednak w przypadku niekt\xc3\xb3rych komponent\xc3\xb3w systemu wymaga\xc5\x82o powa\xc5\xbcnych zmian, niekiedy finansowanych przez Projekt GNU, niekiedy dokonanych ju\xc5\xbc wcze\xc5\x9bniej przez Linusa Torvaldsa._NEWLINE_Du\xc5\xbco pracy wymaga\xc5\x82o tak\xc5\xbce zintegrowanie systemu do postaci dystrybucji, kt\xc3\xb3re umo\xc5\xbcliwia\xc5\x82y zainstalowanie go w stosunkowo prosty spos\xc3\xb3b. Jednymi z pierwszych by\xc5\x82y opublikowany 16 lipca 1993 Slackware Linux czy za\xc5\x82o\xc5\xbcony miesi\xc4\x85c p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Debian, nazywaj\xc4\x85cy siebie GNU/Linux.\n_START_SECTION_\nEtymologia\n_START_PARAGRAPH_\nSama nazwa pochodzi ze zbitki s\xc5\x82\xc3\xb3w Linus (b\xc4\x99d\xc4\x85cego imieniem tw\xc3\xb3rcy) i Unix. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej pojawi\xc5\x82o si\xc4\x99 te\xc5\xbc rozwini\xc4\x99cie nazwy Linux w akronim rekurencyjny Linux Is Not UniX._NEWLINE_Tw\xc3\xb3rc\xc4\x85 nazwy Linux by\xc5\x82 Ari Lemmke. Nie podoba\xc5\x82a mu si\xc4\x99 nazwa Freax, wi\xc4\x99c gdy udost\xc4\x99pni\xc5\x82 Torvaldsowi na serwerze ftp://ftp.funet.fi katalog dla \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 systemu, nazwa\xc5\x82 go w\xc5\x82a\xc5\x9bnie Linux. W lutym 1992 za\xc5\x82o\xc5\xbcy\xc5\x82 on r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc grup\xc4\x99 dyskusyjn\xc4\x85 comp.os.linux w g\xc5\x82\xc3\xb3wnej hierarchii Usenetu, kt\xc3\xb3ra mia\xc5\x82a przej\xc4\x85\xc4\x87 ruch z grupy alt.os.linux dzia\xc5\x82aj\xc4\x85cej od stycznia 1992 w hierarchii alternatywnej. Obie grupy istniej\xc4\x85 do tej pory.\n_START_SECTION_\nZastosowanie\n_START_PARAGRAPH_\nLinux stosowany jest jako podstawowy system operacyjny serwer\xc3\xb3w (w tym WWW, FTP, pocztowych, baz danych), zap\xc3\xb3r sieciowych, router\xc3\xb3w, a tak\xc5\xbce w systemach osadzonych oraz w niekt\xc3\xb3rych odtwarzaczach DVD i tunerach DVB._NEWLINE_Ze wzgl\xc4\x99du na powstanie i rozw\xc3\xb3j dystrybucji o \xc5\x82atwej instalacji i du\xc5\xbcych zasobach oprogramowania, Linux znajduje r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zastosowanie na rynku komputer\xc3\xb3w biurowych i domowych. Rz\xc4\x85dy kilku pa\xc5\x84stw europejskich prowadz\xc4\x85 wdro\xc5\xbcenia Linuksa na komputerach administracji pa\xc5\x84stwowej. Ponadto ze wzgl\xc4\x99du na bezpiecze\xc5\x84stwo, stabilno\xc5\x9b\xc4\x87, mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 audytu i \xc5\x82atwo\xc5\x9b\xc4\x87 modyfikacji kodu \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82owego, z Linuksa korzystaj\xc4\x85 agencje wywiadowcze, kontrwywiad i wojsko._NEWLINE_Linux wykorzystywany jest przez niekt\xc3\xb3re banki i instytucje finansowe. Przyk\xc5\x82adowo, system notowa\xc5\x84 Wall Street oparty jest na tym systemie operacyjnym, jak i r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc Londy\xc5\x84ska Gie\xc5\x82da._NEWLINE_Linux jest u\xc5\xbcywany we wszystkich superkomputerach z listy TOP500. Znalaz\xc5\x82 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zastosowanie w przemy\xc5\x9ble filmowym \xe2\x80\x93 zar\xc3\xb3wno na serwerach, jak i stacjach roboczych. Jest najpopularniejszym systemem na komputerach wykorzystywanym do tworzenia animacji i efekt\xc3\xb3w specjalnych. Z jego mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci korzystaj\xc4\x85 mi\xc4\x99dzy innymi studia Dreamworks, Pixar czy Industrial Light & Magic._NEWLINE_R\xc3\xb3wnie\xc5\xbc aparatura medyczna, np. tomografy komputerowe firmy GE, korzysta z systemu operacyjnego Linux. Popularne punkty dost\xc4\x99pu sygna\xc5\x82u Wi-Fi r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc opieraj\xc4\x85 si\xc4\x99 na uproszczonym j\xc4\x85drze Linuksa i procesorach ARM, coraz cz\xc4\x99\xc5\x9bciej pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 te\xc5\xbc telefony kom\xc3\xb3rkowe z tym systemem._NEWLINE_System Linux ma r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc zastosowanie w nawigacji GPS, np. firma TomTom opiera dzia\xc5\x82anie swoich urz\xc4\x85dze\xc5\x84 na tym oprogramowaniu._NEWLINE_Wiele dekoder\xc3\xb3w telewizji satelitarnej i naziemnej dzia\xc5\x82a pod kontrol\xc4\x85 systemu Linux._NEWLINE_Zasadniczo obecnie (2013) sprzeda\xc5\xbc smartfon\xc3\xb3w z Androidem (opartym na Linuksie) dominuje na rynku wobec innych, a co najmniej co trzeci zaawansowany telefon na \xc5\x9bwiecie posiada system oparty na Linuksie. Liczba urz\xc4\x85dze\xc5\x84 (tylko telefony i tablety) z samym Androidem to ponad 608 milion\xc3\xb3w, podczas gdy liczba wszystkich urz\xc4\x85dze\xc5\x84 pod kontrol\xc4\x85 Microsoft Windows to ok. 1,5 miliarda. Do urz\xc4\x85dze\xc5\x84 z Linuksem trzeba doda\xc4\x87 serwery, komputery osobiste oraz zapowiedziane i wykonane migracje szk\xc3\xb3\xc5\x82 i administracji \xe2\x80\x93 np. w Federacji Rosyjskiej.\n_START_SECTION_\nSystem dla zwyk\xc5\x82ego u\xc5\xbcytkownika\n_START_PARAGRAPH_\nNajwi\xc4\x99kszy udzia\xc5\x82owiec rynku system\xc3\xb3w operacyjnych od kwietnia 2017 r., gdy pozycj\xc4\x99 t\xc4\x99 obj\xc4\x85\xc5\x82 Android (oparty na Linuxie)._NEWLINE_Linux jest tak\xc5\xbce najpopularniejszym systemem operacyjnym u\xc5\xbcywanym na serwerach w Internecie, co oznacza, \xc5\xbce komputer u\xc5\xbcytkownika, nawet je\xc5\x9bli pracuje pod innym systemem operacyjnym, to z du\xc5\xbcym prawdopodobie\xc5\x84stwem \xc5\x82\xc4\x85czy si\xc4\x99 z serwerem opartym na systemie Linux.\n_START_SECTION_\nNASA i stabilizacja\n_START_PARAGRAPH_\n\xe2\x80\x9eMigrujemy z Windowsa na Linuxa, poniewa\xc5\xbc potrzebny jest nam stabilny i niezawodny system operacyjny.\xe2\x80\x9d \xe2\x80\x93 Keith Chuvala, zarz\xc4\x85dca system\xc3\xb3w komputerowych NASA._NEWLINE_W 2013 roku NASA (agencja USA, dotychczas korzystaj\xc4\x85ca z komercyjnego, ameryka\xc5\x84skiego Microsoft Windows na maszynach u\xc5\xbcywanych przez kosmonaut\xc3\xb3w) og\xc5\x82osi\xc5\x82a zainstalowanie we wszystkich komputerach znajduj\xc4\x85cych si\xc4\x99 na Mi\xc4\x99dzynarodowej Stacji Kosmicznej Linuksa. Powodem s\xc4\x85 problemy ze stabilno\xc5\x9bci\xc4\x85 Microsoft Windows oraz ch\xc4\x99\xc4\x87 wi\xc4\x99kszej kontroli nad systemem.\n_START_SECTION_\nDomy maklerskie i GPW\n_START_PARAGRAPH_\nW 2013 roku Gie\xc5\x82da Papier\xc3\xb3w Warto\xc5\x9bciowych w Warszawie przesz\xc5\x82a na system UTP (na bazie Red Hat Enterprise Linux). Oznacza to dodatkowo, \xc5\xbce nie tylko najwi\xc4\x99ksze gie\xc5\x82dy (system UTP wykorzystuje m.in. NYSE) na \xc5\x9bwiecie, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc wszystkie domy maklerskie w Polsce u\xc5\xbcywaj\xc4\x85 systemu Linux.\n_START_SECTION_\nOprogramowanie\n_START_PARAGRAPH_\nKomponenty typowego systemu rozprowadzane s\xc4\x85 zazwyczaj w formie gotowych pakiet\xc3\xb3w binarnych dla danej dystrybucji (np. RPM i deb) lub jako pakiety \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82owe (zarchiwizowane i spakowane do format\xc3\xb3w tar.bz2, tar.gz, SRPM), kt\xc3\xb3re nale\xc5\xbcy przed u\xc5\xbcyciem skompilowa\xc4\x87. W niekt\xc3\xb3rych dystrybucjach (np. Gentoo) proces kompilacji \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 jest wysoce zautomatyzowany.\n_START_SECTION_\nGry a Linux\n_START_PARAGRAPH_\nObecnie na tylko jednego z Linux\xc3\xb3w, w jednym sklepie jest ponad 192 187 aplikacji, z czego 15,5% to gry (Linux Android). Sama liczba pobra\xc5\x84 aplikacji przekracza 34 294 603 185. Je\xc5\x9bli chodzi o pozosta\xc5\x82e dystrybucje Linuxa to przyk\xc5\x82adowo 10 na 25 gier w \xe2\x80\x9ePopularnych\xe2\x80\x9d (\xe2\x80\x9ePopular\xe2\x80\x9d) serwisu GOG.com ma wersj\xc4\x99 na Linuxa. W serwisie Steam jest 2970 gier z potwierdzonym dzia\xc5\x82aniem na Linuksie. Istniej\xc4\x85 tak\xc5\xbce inne katalogi gier. Popularne \xe2\x80\x9esilniki\xe2\x80\x9d b\xc4\x85d\xc5\xba biblioteki graficzne do tworzenia gier pozwalaj\xc4\x85 tworzy\xc4\x87 du\xc5\xbce i mniejsze produkcje na Linuxa \xe2\x80\x93 jak np. Unity czy SDL._NEWLINE_Najstarsza uniwersalna wyszukiwarka opis\xc3\xb3w gier, w rankingu liczby gier na lata 2010-2018 podaje dla Linuxa 11 369 tytu\xc5\x82\xc3\xb3w, podczas gdy dla konkurencyjnych platform jest ich co najmniej kilkakrotnie mniej._NEWLINE_Linux wsp\xc3\xb3\xc5\x82cze\xc5\x9bnie obs\xc5\x82uguje te\xc5\xbc bez dodatk\xc3\xb3w zazwyczaj wi\xc4\x99cej kontroler\xc3\xb3w ni\xc5\xbc wiele znanych system\xc3\xb3w. Nie tylko nadal wspiera tzw. GamePort, ale r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc najnowsze kontrolery Sony.\n_START_SECTION_\nKwestie prawne\n_START_PARAGRAPH_\nOprogramowanie dla Linuksa jest najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej otwarte i wolne. Du\xc5\xbca cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 kodu typowej dystrybucji jest obj\xc4\x99ta takimi licencjami jak GPL, LGPL, BSD i podobnymi._NEWLINE_Linux jest zastrze\xc5\xbconym znakiem towarowym nale\xc5\xbc\xc4\x85cym do Linusa Torvaldsa. Prawa do niego s\xc4\x85 udzielane przez Linux Foundation\n_START_SECTION_\nInterfejs wiersza polece\xc5\x84\n_START_PARAGRAPH_\nLinux zawiera interfejs wiersza polece\xc5\x84 (CLI) jako cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 funkcji przej\xc4\x99tych z Uniksa. Dystrybucje wyspecjalizowane na serwery lub administracj\xc4\x99 mog\xc4\x85 u\xc5\xbcywa\xc4\x87 wiersza polece\xc5\x84 jako jedynego interfejsu. Nieobecno\xc5\x9b\xc4\x87 interfejsu graficznego (GUI) pozwala na zminimalizowanie wykorzystywanych zasob\xc3\xb3w systemowych. Maszyny z Linuksem mog\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie dobrze dzia\xc5\x82a\xc4\x87 bez pod\xc5\x82\xc4\x85czonego monitora. Aby administrator m\xc3\xb3g\xc5\x82 si\xc4\x99 na nich zalogowa\xc4\x87, potrzeba albo zdalnego X11, albo terminal musi by\xc4\x87 uruchomiony z protoko\xc5\x82u takiego, jak SSH lub telnet. W sieciach lokalnych zdalne u\xc5\xbcywanie X11 jest przewa\xc5\xbcnie akceptowalne, ale na d\xc5\x82u\xc5\xbcsze dystanse operacje te mog\xc4\x85 zajmowa\xc4\x87 za du\xc5\xbco czasu. Innym sposobem na zarz\xc4\x85dzanie systemem bez urz\xc4\x85dze\xc5\x84 HID (Human Interface Device) i sieci jest terminal pod\xc5\x82\xc4\x85czany przez port szeregowy \xe2\x80\x93 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie s\xc5\x82u\xc5\xbc\xc4\x85cy do debugowania i diagnostyki urz\xc4\x85dze\xc5\x84 wbudowanych._NEWLINE_Na pocz\xc4\x85tku wiele operacji wykonywanych w Linuksie wymaga\xc5\x82o u\xc5\xbcycia wiersza polece\xc5\x84. Rozw\xc3\xb3j dystrybucji przeznaczonych na komputery biurkowe i domowe zmieni\xc5\x82 ten stan rzeczy. Mimo wszystko, wiele podr\xc4\x99cznik\xc3\xb3w i tutoriali cz\xc4\x99sto podaje mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 rozwi\xc4\x85zania problemu z wiersza polece\xc5\x84, nawet gdy mo\xc5\xbcna to zrobi\xc4\x87, u\xc5\xbcywaj\xc4\x85c aplikacji graficznej. Wiersz polece\xc5\x84 jest uniwersalny w \xc5\x9bwiecie Linuksa, gdzie graficzny interfejs na ka\xc5\xbcdej maszynie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 inny. To r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc u\xc5\x82atwia wsp\xc3\xb3\xc5\x82prac\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy Linuksem i innymi maszynami, kt\xc3\xb3re r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc u\xc5\xbcywaj\xc4\x85 wiersza polece\xc5\x84, np. Mac OS X. \xc5\x81atwiej jest r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc udzieli\xc4\x87 pomocy, gdy operacja ta sprowadza si\xc4\x99 do napisania/skopiowania tego, co nale\xc5\xbcy wklei\xc4\x87 do terminala._NEWLINE_Dobrze zaprojektowane GUI jest \xc5\x82atwiejsze w u\xc5\xbcyciu dla wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci zada\xc5\x84, lecz bardziej do\xc5\x9bwiadczeni u\xc5\xbcytkownicy mog\xc4\x85 wci\xc4\x85\xc5\xbc preferowa\xc4\x87 lini\xc4\x99 komend; naukowcy, in\xc5\xbcynierowie i tw\xc3\xb3rcy oprogramowania najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej u\xc5\xbcywaj\xc4\x85 w\xc5\x82a\xc5\x9bnie terminala. Wiele wa\xc5\xbcnych program\xc3\xb3w nie ma GUI. Wiersz polece\xc5\x84 jest wyposa\xc5\xbcony w automat, pozwalaj\xc4\x85cy na kilkukrotne lub op\xc3\xb3\xc5\xbanione wype\xc5\x82nianie zada\xc5\x84 i naturalnym procesem jest to, \xc5\xbce komenda wykonuj\xc4\x85ca pewne zadanie jest wpierw wydawana bezpo\xc5\x9brednio, a potem u\xc5\xbcywana ponownie w skrypcie zapewniaj\xc4\x85c automatyzacj\xc4\x99._NEWLINE_Graficzny i tekstowy interfejs mog\xc4\x85 r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc nawzajem si\xc4\x99 uzupe\xc5\x82nia\xc4\x87. Jest wiele graficznych emulator\xc3\xb3w terminali, np. xterm, rxvt, aterm, gnome-terminal i konsole. X11 potrafi zapewni\xc4\x87 komunikacj\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy tymi programami a wierszem polece\xc5\x84. Co wi\xc4\x99cej, XFCE, KDE oraz GNOME oferuj\xc4\x85 narz\xc4\x99dzie D-BUS, kt\xc3\xb3re zapewnia wi\xc4\x99ksz\xc4\x85 integracj\xc4\x99 aplikacji graficznych z terminalem.\n_START_SECTION_\nInterfejs graficzny\n_START_PARAGRAPH_\nGraficzny interfejs u\xc5\xbcytkownika GUI nie jest w Linuksie integraln\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9bci\xc4\x85 systemu operacyjnego, lecz dodatkowym zbiorem program\xc3\xb3w. W zale\xc5\xbcno\xc5\x9bci od stopnia zaawansowania i integracji u\xc5\xbcytych rozwi\xc4\x85za\xc5\x84, dost\xc4\x99pne GUI mo\xc5\xbcemy podzieli\xc4\x87 na ma\xc5\x82e mened\xc5\xbcery okien oraz du\xc5\xbce \xc5\x9brodowiska graficzne.\n_START_SECTION_\nMa\xc5\x82e mened\xc5\xbcery okien\n_START_PARAGRAPH_\nTradycyjne GUI dla Linuksa bazuje na osobnym mened\xc5\xbcerze okien, takim jak Fluxbox, FVWM, Enlightenment lub Window Maker i zestawie najr\xc3\xb3\xc5\xbcniejszych aplikacji, uruchamianych za jego pomoc\xc4\x85. Mened\xc5\xbcer okien pozwala na kontrolowanie po\xc5\x82o\xc5\xbcenia i wygl\xc4\x85du okien indywidualnych aplikacji oraz na interakcj\xc4\x99 z X Window System._NEWLINE_Wad\xc4\x85 niezale\xc5\xbcnych mened\xc5\xbcer\xc3\xb3w okien jest trudno\xc5\x9b\xc4\x87 w uzyskaniu sp\xc3\xb3jnych i jednolitych interfejs\xc3\xb3w r\xc3\xb3\xc5\xbcnych aplikacji. Przedstawione zrzuty ekran\xc3\xb3w przedstawiaj\xc4\x85 XMMS, RealPlayer, Mozilla Firefox, xterm, gaim i Konqueror; ka\xc5\xbcdy z nich prezentuje si\xc4\x99 inaczej, ponadto, aplikacje te korzystaj\xc4\x85 z odr\xc4\x99bnych skr\xc3\xb3t\xc3\xb3w klawiszowych, inaczej organizuj\xc4\x85 swoje menu, posiadaj\xc4\x85 inne mechanizmy kopiowania i wklejania. Nawet je\xc5\x9bli ka\xc5\xbcda aplikacja z osobna jest dobrze dopracowana, to u\xc5\xbcywanie ich wszystkich w grupie jest utrudnione, gdy\xc5\xbc zachowania, kt\xc3\xb3rych nauczymy si\xc4\x99 w jednej aplikacji, zazwyczaj daj\xc4\x85 si\xc4\x99 zastosowa\xc4\x87 tylko w niej._NEWLINE_Zalet\xc4\x85 korzystania z niezale\xc5\xbcnego mened\xc5\xbcera okien jest prostota (z punktu widzenia programist\xc3\xb3w i do\xc5\x9bwiadczonych u\xc5\xbcytkownik\xc3\xb3w) oraz szybko\xc5\x9b\xc4\x87 i niezawodno\xc5\x9b\xc4\x87 ich dzia\xc5\x82ania. Ponadto w por\xc3\xb3wnaniu z du\xc5\xbcymi \xc5\x9brodowiskami graficznymi takimi jak GNOME lub KDE, niezale\xc5\xbcne mened\xc5\xbcery w mniejszym stopniu anga\xc5\xbcuj\xc4\x85 zasoby takie jak procesor, pami\xc4\x99\xc4\x87 i miejsce na dysku twardym. U\xc5\xbcytkownicy, kt\xc3\xb3rzy preferuj\xc4\x85 prac\xc4\x99 w terminalu, ch\xc4\x99tnie pracuj\xc4\x85 w minimalistycznych \xc5\x9brodowiskach graficznych; mened\xc5\xbcer okien, sam w sobie, ma im przede wszystkim zapewni\xc4\x87 mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 otwierania okien emulator\xc3\xb3w terminali komputerowych.'