b'\n_START_ARTICLE_\nGodno\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_SECTION_\nGodno\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc5\x82owieka jako poj\xc4\x99cie filozoficzne\n_START_PARAGRAPH_\nGodno\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc5\x82owieka (dignitas hominis) nale\xc5\xbcy do podstawowych zagadnie\xc5\x84 antropologii filozoficznej, a spos\xc3\xb3b rozumienia tego poj\xc4\x99cia wywiera znaczny wp\xc5\x82yw na rozstrzygni\xc4\x99cia szczeg\xc3\xb3\xc5\x82owych problem\xc3\xb3w etycznych. Powsta\xc5\x82o jednak w dziejach filozofii wiele definicji godno\xc5\x9bci \xe2\x80\x93 wst\xc4\x99pnie mo\xc5\xbcna j\xc4\x85 uj\xc4\x85\xc4\x87 jako wewn\xc4\x99trzn\xc4\x85 w\xc5\x82a\xc5\x9bciwo\xc5\x9b\xc4\x87 osoby ludzkiej, kt\xc3\xb3ra zawiera si\xc4\x99 w spos\xc3\xb3b konieczny w jej strukturze bytowej i przez kt\xc3\xb3r\xc4\x85 osoba ludzka istnieje jako cel, nie jako \xc5\x9brodek dzia\xc5\x82ania._NEWLINE_Pierwsze koncepcje godno\xc5\x9bci ukszta\xc5\x82towane w staro\xc5\xbcytnej Grecji wyra\xc5\xbca\xc5\x82y j\xc4\x85 we wzorcu etycznym arystokraty i wojownika \xe2\x80\x93 w dzie\xc5\x82ach Homera, Pindara czy Teognisa o tym, kto jest dobry i godny, a kto pod\xc5\x82y i niegodny, decyduje pochodzenie. Najlepsi, przedstawiciele arystokracji, ciesz\xc4\x85 si\xc4\x99 szczeg\xc3\xb3lnymi przywilejami wynikaj\xc4\x85cymi z ich godno\xc5\x9bci, takimi jak bogactwo, s\xc5\x82awa itp. Godno\xc5\x9b\xc4\x87 jest wi\xc4\x99c \xc5\x9bci\xc5\x9ble zwi\xc4\x85zan\xc4\x85 z przywilejami stanowymi miar\xc4\x85 osobistej dzielno\xc5\x9bci konkretnej jednostki, miar\xc4\x85 doskona\xc5\x82o\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka, rozumian\xc4\x85 jako spe\xc5\x82nianie wzorca osobowego arystokraty i wojownika._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug Arystotelesa godno\xc5\x9b\xc4\x87 to cnota ujmowana jako z\xc5\x82oty \xc5\x9brodek mi\xc4\x99dzy wadami zarozumialstwa i s\xc5\x82u\xc5\xbcalczo\xc5\x9bci. Zgodnie z filozofi\xc4\x85 chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84sk\xc4\x85 godno\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc5\x82owieka wynika z tego, \xc5\xbce jest on stworzony "na obraz i podobie\xc5\x84stwo Boga". W \xc5\x9bwietle humanizmu chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiego godno\xc5\x9b\xc4\x87 jest w\xc5\x82asno\xc5\x9bci\xc4\x85 powszechn\xc4\x85, nieredukowaln\xc4\x85, niezbywaln\xc4\x85 i nadprzyrodzon\xc4\x85. Ka\xc5\xbcdy cz\xc5\x82owiek jako imago Dei uczestniczy w absolutnym Dobru, jest rozumny i wolny, powo\xc5\x82any do sta\xc5\x82ego doskonalenia si\xc4\x99. Wed\xc5\x82ug \xc5\x9bw. Tomasza z Akwinu doskona\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc5\x82owieka wynikaj\xc4\x85ca z jego godno\xc5\x9bci okre\xc5\x9bla jego spos\xc3\xb3b istnienia i sens rozwoju. Spos\xc3\xb3b istnienia os\xc3\xb3b jest "najgodniejszy" ze wszystkich byt\xc3\xb3w stworzonych, poniewa\xc5\xbc osoba obdarzona jest wolno\xc5\x9bci\xc4\x85 wyboru. O tym, \xc5\xbce o godno\xc5\x9bci i wielko\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka \xc5\x9bwiadczy jego wolno\xc5\x9b\xc4\x87, m\xc3\xb3wi\xc5\x82 tak\xc5\xbce humanizm renesansowy, zw\xc5\x82aszcza Pico della Mirandola._NEWLINE_Immanuel Kant, definiuj\xc4\x85c godno\xc5\x9b\xc4\x87, stwierdzi\xc5\x82, \xc5\xbce cz\xc5\x82owiek nie mo\xc5\xbce by\xc4\x87 nigdy \xc5\x9brodkiem do jakiego\xc5\x9b celu, lecz zawsze musi by\xc4\x87 celem samym w sobie. Wed\xc5\x82ug Skinnera, tw\xc3\xb3rcy behawioryzmu, godno\xc5\x9b\xc4\x87 to mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 unikni\xc4\x99cia nieprzyjemnych bod\xc5\xbac\xc3\xb3w. Wszelkie kierunki naturalistyczne w rozumieniu godno\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka przeciwstawia\xc5\x82y si\xc4\x99 koncepcji chrze\xc5\x9bcija\xc5\x84skiej, wed\xc5\x82ug kt\xc3\xb3rej godno\xc5\x9b\xc4\x87 ludzka ma \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82a nadprzyrodzone \xe2\x80\x93 widzia\xc5\x82y godno\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc5\x82owieka jako w\xc5\x82asno\xc5\x9b\xc4\x87 nabyt\xc4\x85. David Hume (O dostoje\xc5\x84stwie i mierno\xc5\x9bci natury) ujmuje godno\xc5\x9b\xc4\x87 jako jedn\xc4\x85 ze sprawno\xc5\x9bci natury ludzkiej, czyli jako jedn\xc4\x85 z cn\xc3\xb3t. Godno\xc5\x9b\xc4\x87 osobista jest wa\xc5\xbcnym poj\xc4\x99ciem tak\xc5\xbce w filozofii Nietzschego, Kierkegaarda i Marksa. Koncepcje tych filozof\xc3\xb3w \xc5\x82\xc4\x85czy to, \xc5\xbce ujmuj\xc4\x85 one godno\xc5\x9b\xc4\x87 jako \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o ekspresji cz\xc5\x82owieka, kszta\xc5\x82towane w wyniku jakiej\xc5\x9b formy wyzwolenia \xe2\x80\x93 wyzwolenia moralnego i wolitywnego (Nietzsche), spo\xc5\x82eczno-ekonomicznego (Marks) czy te\xc5\xbc egzystencjalnego (Kierkegaard).\n_START_SECTION_\nW polskiej Konstytucji\n_START_PARAGRAPH_\nPolska Konstytucja ju\xc5\xbc w swojej preambule stwierdza istnienie przyrodzonej godno\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka. Art. 30 Konstytucji charakteryzuje j\xc4\x85 jako przyrodzone, niezbywalne i nienaruszalne \xc5\xbar\xc3\xb3d\xc5\x82o wolno\xc5\x9bci i praw cz\xc5\x82owieka i obywatela. Jest jedn\xc4\x85 z warto\xc5\x9bci konstytucyjnych, kt\xc3\xb3rych nie mo\xc5\xbcna ogranicza\xc4\x87 i jedn\xc4\x85 z klauzul generalnych stanowi\xc4\x85cych podstaw\xc4\x99 interpretacyjn\xc4\x85 ca\xc5\x82ego systemu prawa._NEWLINE_Trybuna\xc5\x82 Konstytucyjny i szereg konstytucjonalist\xc3\xb3w stoi na stanowisku, \xc5\xbce metaklauzula godno\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka jest pierwotna wobec aktu prawnego, kt\xc3\xb3ry o niej explicite stanowi, w zwi\xc4\x85zku z tym nie mo\xc5\xbce zosta\xc4\x87 derogowana (usuni\xc4\x99ta) z systemu prawa.\n_START_SECTION_\nW polskim Kodeksie cywilnym i Kodeksie karnym\n_START_PARAGRAPH_\nGodno\xc5\x9b\xc4\x87 jest dobrem osobistym chronionym przez prawo. Razem z dobrym imieniem sk\xc5\x82ada si\xc4\x99 na zdefiniowane w art. 23 Kodeksu cywilnego poj\xc4\x99cie czci. Z punktu widzenia Kodeksu karnego naruszenie czyjej\xc5\x9b godno\xc5\x9bci jest przest\xc4\x99pstwem zniewa\xc5\xbcenia. S\xc4\x85d Najwy\xc5\xbcszy RP w wyroku z 21 marca 2007 (I CSK 292/06) stwierdzi\xc5\x82, i\xc5\xbc godno\xc5\x9bci\xc4\x85 osobist\xc4\x85 jest w\xc5\x82asne wewn\xc4\x99trzne przekonanie danego cz\xc5\x82owieka o jego etycznym i moralnym nieposzlakowaniu oraz oczekiwanie czci wobec siebie rozumianej jako pozytywne nastawienia innych os\xc3\xb3b wobec niego ze wzgl\xc4\x99du na spo\xc5\x82eczne i osobiste warto\xc5\x9bci, kt\xc3\xb3re reprezentuje. Tak rozumiana godno\xc5\x9b\xc4\x87 nie podlega warto\xc5\x9bciowaniu, a jej naruszenie wyst\xc4\x99puje, gdy bez uzasadnionych podstaw, zw\xc5\x82aszcza w obecno\xc5\x9bci os\xc3\xb3b trzecich, traktuje si\xc4\x99 kogo\xc5\x9b negatywnie i wyra\xc5\xbca si\xc4\x99 o nim w spos\xc3\xb3b poni\xc5\xbcaj\xc4\x85cy.\n_START_SECTION_\nW prawie Unii Europejskiej\n_START_PARAGRAPH_\nKarta praw podstawowych Unii Europejskiej uznaje istnienie godno\xc5\x9bci ludzkiej i stanowi, \xc5\xbce musi by\xc4\x87 ona szanowana i chroniona. W rozdziale I zatytu\xc5\x82owanym Godno\xc5\x9b\xc4\x87 Karta wymienia prawo do \xc5\xbcycia, prawo do integralno\xc5\x9bci cielesnej oraz zakazuje tortur, nieludzkiego lub poni\xc5\xbcaj\xc4\x85cego traktowania, karania oraz niewolnictwa i pracy przymusowej.\n_START_SECTION_\nW prawie mi\xc4\x99dzynarodowym\n_START_PARAGRAPH_\nPowszechna deklaracja praw cz\xc5\x82owieka, proklamowana przez Zgromadzenie Og\xc3\xb3lne Narod\xc3\xb3w Zjednoczonych w Rezolucji 217 A (III) z 10 grudnia 1948 r., stwierdza w preambule, i\xc5\xbc "uznanie przyrodzonej godno\xc5\x9bci oraz r\xc3\xb3wnych i niezbywalnych praw wszystkich cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w wsp\xc3\xb3lnoty ludzkiej jest podstaw\xc4\x85 wolno\xc5\x9bci, sprawiedliwo\xc5\x9bci i pokoju \xc5\x9bwiata", za\xc5\x9b artyku\xc5\x82 1 "wszyscy ludzie rodz\xc4\x85 si\xc4\x99 r\xc3\xb3wni pod wzgl\xc4\x99dem swej godno\xc5\x9bci i swych praw. S\xc4\x85 oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni post\xc4\x99powa\xc4\x87 wobec innych w duchu braterstwa."\n_START_SECTION_\nW nauczaniu Ko\xc5\x9bcio\xc5\x82a katolickiego\n_START_PARAGRAPH_\nOd czas\xc3\xb3w Soboru Watyka\xc5\x84skiego II godno\xc5\x9b\xc4\x87 cz\xc5\x82owieka sta\xc5\x82a si\xc4\x99 fundamentem prawa kanonicznego. \xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82em godno\xc5\x9bci cz\xc5\x82owieka jest fakt, i\xc5\xbc B\xc3\xb3g stworzy\xc5\x82 cz\xc5\x82owieka "na sw\xc3\xb3j obraz" (Rdz 1,27) kocha wszystkich ludzi (por. Dz 10,34-35; J 1,9; Mt 5,45) oraz \xc5\xbce wszyscy ludzie zostali odkupieni przez m\xc4\x99k\xc4\x99, \xc5\x9bmier\xc4\x87 i zmartwychwstanie Chrystusa (por. Ap 5,9-10; 1Tm 4,10; Kol 3,11-14)._NEWLINE_\xc5\xb9r\xc3\xb3d\xc5\x82o prawa znajduje si\xc4\x99 w cz\xc5\x82owieku, bo B\xc3\xb3g da\xc5\x82 cz\xc5\x82owiekowi poj\xc4\x99cie sprawiedliwo\xc5\x9bci. Zasada godno\xc5\x9bci ludzkiej zosta\xc5\x82a podkre\xc5\x9blona w deklaracji Dignitatis humanae. Potwierdza ona prawo cz\xc5\x82owieka do wolno\xc5\x9bci religijnej, poniewa\xc5\xbc wiara jest wolnym aktem wewn\xc4\x99trznym, kt\xc3\xb3rego nie mo\xc5\xbcna i nie da si\xc4\x99 wymusi\xc4\x87.'