b"\n_START_ARTICLE_\nWitold Jodko-Narkiewicz\n_START_SECTION_\nDzieci\xc5\x84stwo i wczesna m\xc5\x82odo\xc5\x9b\xc4\x87\n_START_PARAGRAPH_\nUrodzi\xc5\x82 si\xc4\x99 29 kwietnia 1864 w S\xc5\x82ucku w rodzinie inteligencko-ziemia\xc5\x84skiej. By\xc5\x82 synem Witolda (1834\xe2\x80\x931898) znanego okulisty, docenta warszawskiej Szko\xc5\x82y G\xc5\x82\xc3\xb3wnej (1862\xe2\x80\x931869), i Marii z domu Oko\xc5\x82ow-Skwarcew. Dzieci\xc5\x84stwo sp\xc4\x99dzi\xc5\x82 w rodzinnym maj\xc4\x85tku Jodk\xc3\xb3w \xe2\x80\x93 Bobowni. Uczy\xc5\x82 si\xc4\x99 w gimnazjum w S\xc5\x82ucku, a od 1879 w IV Gimnazjum w Warszawie, kt\xc3\xb3re musia\xc5\x82 opu\xc5\x9bci\xc4\x87 w 1882 w zwi\xc4\x85zku z uczestnictwem w nielegalnych socjalistycznych k\xc3\xb3\xc5\x82kach samokszta\xc5\x82ceniowych. Latem 1884 zda\xc5\x82 egzamin maturalny w S\xc5\x82ucku.\n_START_SECTION_\nW Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat\n_START_PARAGRAPH_\nW tym roku rozpocz\xc4\x85\xc5\x82 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 w k\xc3\xb3\xc5\x82ku Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat prowadzonym przez Mari\xc4\x99 Bohuszewicz\xc3\xb3wn\xc4\x85. Od stycznia do lipca 1885 studiowa\xc5\x82 medycyn\xc4\x99 na uniwersytecie w Dorpacie (obecnie Tartu, Estonia). Nast\xc4\x99pnie przyby\xc5\x82 do Warszawy, sk\xc4\x85d po aresztowaniach cz\xc5\x82onk\xc3\xb3w partii we wrze\xc5\x9bniu 1885 uda\xc5\x82 si\xc4\x99 do Lwowa. Tam podj\xc4\x85\xc5\x82 razem z Ludwikiem Krzywickim dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 publicystyczn\xc4\x85 w pi\xc5\x9bmie \xe2\x80\x9ePraca\xe2\x80\x9d. W zwi\xc4\x85zku ze swoj\xc4\x85 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci\xc4\x85 zosta\xc5\x82 aresztowany i wydalony z Austrii. Po powrocie do Warszawy, jako cz\xc5\x82onek \xe2\x80\x9eProletariatu\xe2\x80\x9d, zagro\xc5\xbcony aresztowaniem jako cz\xc5\x82owiek zamo\xc5\xbcny wyjecha\xc5\x82 za granic\xc4\x99. Od maja do pa\xc5\xbadziernika 1886 kontynuowa\xc5\x82 studia medyczne w W\xc3\xbcrzburgu, a nast\xc4\x99pnie prawo na Sorbonie w Pary\xc5\xbcu, kt\xc3\xb3re uko\xc5\x84czy\xc5\x82 w 1889. W tym czasie wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82 z pismami \xe2\x80\x9eWalka klas\xe2\x80\x9d i \xe2\x80\x9ePrzed\xc5\x9bwit\xe2\x80\x9d, oraz wszed\xc5\x82 w sk\xc5\x82ad emigracyjnej Centralizacji Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat. Pozostaj\xc4\x85c w bliskich kontaktach z Edwardem Abramowskim sta\xc5\x82 si\xc4\x99 zwolennikiem uznania konieczno\xc5\x9bci walki proletariatu polskiego o niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9b\xc4\x87 kraju.\n_START_SECTION_\nW Polskiej Partii Socjalistycznej\n_START_PARAGRAPH_\nBy\xc5\x82 jednym z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych organizator\xc3\xb3w i sekretarzem zjazdu socjalist\xc3\xb3w polskich zaboru rosyjskiego w Pary\xc5\xbcu (17\xe2\x80\x9323 listopada 1892 w kt\xc3\xb3rym uczestniczy\xc5\x82 z ramienia Proletariatu. Zjazd ten da\xc5\x82 pocz\xc4\x85tek Zwi\xc4\x85zkowi Zagranicznemu Polskich Socjalist\xc3\xb3w (ZZSP) i Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), oraz przyj\xc4\x85\xc5\x82 program zwany paryskim, w kt\xc3\xb3rym jednym z zasadniczych postulat\xc3\xb3w ruchu socjalistycznego sta\xc5\x82a si\xc4\x99 kwestia odzyskania niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci pa\xc5\x84stwowej przez Polsk\xc4\x99. W styczniu 1893 roku zosta\xc5\x82 wydalony z Francji i przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do Londynu, gdzie w miejsce Stanis\xc5\x82awa Mendelsona obj\xc4\x85\xc5\x82 redakcj\xc4\x99 \xe2\x80\x9ePrzed\xc5\x9bwitu\xe2\x80\x9d. By\xc5\x82 w tym czasie cz\xc5\x82onkiem Centralizacji ZZSP (1893\xe2\x80\x931897), z ramienia kt\xc3\xb3rego uczestniczy\xc5\x82 w kongresach II Mi\xc4\x99dzynarod\xc3\xb3wki w Zurychu (1893) i Londynie (1894), poznaj\xc4\x85c w\xc3\xb3wczas m.in. Fryderyka Engelsa, Gieorgija Plechanowa i Eduarda Bernsteina, Augusta Bebla i Henry'ego M. Hyndmana. Po likwidacji autonomii ZZSP od r. 1899 wszed\xc5\x82 do powsta\xc5\x82ego w miejsce Centralizacji Komitetu Zagranicznego PPS (KZ PPS). W l. 1890\xe2\x80\x931895 pracowa\xc5\x82 nad histori\xc4\x85 polskiego ruchu socjalistycznego korzystaj\xc4\x85c ze zbior\xc3\xb3w czeskiego muzeum krajowego i British Museum. W r. 1895 og\xc5\x82osi\xc5\x82 anonimowo Geschichte der socialislischen Bewegung in Polen (Zurich 1895). Od jesieni 1895 studiowa\xc5\x82, a w 1898 doktoryzowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na uniwersytecie w Bernie na podstawie pracy Geschichte und System des utopischen Socialismus in der polnischen Emigration der 30 e /' und 40 er Jahre (Bern 1899), wyd. polskie pt. Historia i system socjalizmu utopijnego w\xc5\x9br\xc3\xb3d emigracji polskiej 1834\xe2\x80\x931846 (Krak\xc3\xb3w, 1904). W ko\xc5\x84cu 1898 przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do Lwowa, gdzie faktycznie kierowa\xc5\x82 sekcj\xc4\x85 ZZSP. Przewodniczy\xc5\x82 obradom VI Zjazdu ZZSP (19\xe2\x80\x9325 grudnia 1899, Zurych), na kt\xc3\xb3rych uchwalono likwidacj\xc4\x99 Zwi\xc4\x85zku. W jego miejsce powo\xc5\x82ano Oddzia\xc5\x82 Zagraniczny PPS, a Jodko-Narkiewicz wszed\xc5\x82 do jego w\xc5\x82adz. Po 1900 og\xc5\x82osi\xc5\x82 cykl artyku\xc5\x82\xc3\xb3w w \xe2\x80\x9ePrzed\xc5\x9bwicie\xe2\x80\x9d, w kt\xc3\xb3rym propagowa\xc5\x82 narodowe powstanie zbrojne pod przewodem klasy robotniczej. Jego celem mia\xc5\x82a by\xc4\x87 budowa demokratycznej republiki. _NEWLINE_W czerwcu 1902 na VI Zje\xc5\xbadzie PPS zosta\xc5\x82 wybrany do Centralnego Komitetu Robotniczego (CKR) PPS. Zlecono mu w\xc3\xb3wczas prac\xc4\x99 polityczn\xc4\x85 w\xc5\x9br\xc3\xb3d inteligencji w Warszawie oraz w kr\xc4\x99gach polskiej m\xc5\x82odzie\xc5\xbcy uniwersyteckiej w Petersburgu, Moskwie i Kijowie. Po wybuchu wojny japo\xc5\x84sko-rosyjskiej w 1904, jako najbli\xc5\xbcszy wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownik J\xc3\xb3zefa Pi\xc5\x82sudskiego nawi\xc4\x85za\xc5\x82 kontakty z dyplomacj\xc4\x85 japo\xc5\x84sk\xc4\x85 i przygotowa\xc5\x82 podr\xc3\xb3\xc5\xbc Pi\xc5\x82sudskiego i Tytusa Filipowicza do Tokio. Stara\xc5\x82 si\xc4\x99 tak\xc5\xbce uzyska\xc4\x87 pomoc finansow\xc4\x85 i bro\xc5\x84 dla PPS w zamian za prowadzenie wywiadu i dywersji na ty\xc5\x82ach frontu rosyjskiego. Z ramienia PPS wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w konferencji partii opozycyjnych i rewolucyjnych imperium rosyjskiego w Pary\xc5\xbcu (pa\xc5\xbadziernik 1904) Jako redaktor \xe2\x80\x9ePrzed\xc5\x9bwitu\xe2\x80\x9d (od wiosny 1905) by\xc5\x82 jednym z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych rzecznik\xc3\xb3w pogl\xc4\x85d\xc3\xb3w tzw. \xe2\x80\x9estarych\xe2\x80\x9d (prawicowej cz\xc4\x99\xc5\x9bci dzia\xc5\x82aczy PPS), zw\xc5\x82aszcza na rewolucj\xc4\x99 spo\xc5\x82eczn\xc4\x85 w Rosji i jej ruch robotniczy. Na I Radzie Partyjnej w J\xc3\xb3zefowie (czerwiec 1905) w imieniu \xe2\x80\x9estarych\xe2\x80\x9d wysun\xc4\x85\xc5\x82 rezolucj\xc4\x99, kt\xc3\xb3ra zosta\xc5\x82a odrzucona, a on sam odsuni\xc4\x99ty od redagowania \xe2\x80\x9ePrzed\xc5\x9bwitu\xe2\x80\x9d. Tak\xc5\xbce i na VI Zje\xc5\xbadzie PPS we Lwowie (12-13 luty 1906) bezskutecznie pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 przekona\xc4\x87 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 do racji \xe2\x80\x9estarych.\xe2\x80\x9d Pod koniec 1906 opublikowa\xc5\x82 szereg broszur politycznych, m.in. Konstytuanta w Warszawie a proletariat polski, czy W kwestii hase\xc5\x82 programowych i taktyki. Podczas IX Zjazdu PPS w Wiedniu (19\xe2\x80\x9325 listopada 1906), nie mog\xc4\x85c przekona\xc4\x87 wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci delegat\xc3\xb3w, zosta\xc5\x82 wraz z ca\xc5\x82\xc4\x85 grup\xc4\x85 \xe2\x80\x9estarych\xe2\x80\x9d wykluczony z partii. Wraz z nimi wyjecha\xc5\x82 do Krakowa i wzi\xc4\x85\xc5\x82 udzia\xc5\x82 w tworzeniu PPS \xe2\x80\x93 Frakcji Rewolucyjnej.\n_START_SECTION_\nW Polskiej Partii Socjalistycznej - Frakcja Rewolucyjna\n_START_PARAGRAPH_\nNa X (I) Zje\xc5\xbadzie PPS-Frakcji (3\xe2\x80\x9311 marca 1907) zg\xc5\x82osi\xc5\x82 sw\xc3\xb3j projekt programu partii, kt\xc3\xb3ry zosta\xc5\x82 jednak odrzucony na rzecz wersji przedstawionej przez Feliksa Perla. Wybrany do CKR, odm\xc3\xb3wi\xc5\x82, ze wzgl\xc4\x99du na rozkonspirowanie uniemo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85ce podj\xc4\x99cie nielegalnej dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci w Kr\xc3\xb3lestwie. W czerwcu 1907 opu\xc5\x9bci\xc5\x82 Warszaw\xc4\x99 i przeni\xc3\xb3s\xc5\x82 si\xc4\x99 do Krakowa. By\xc5\x82 tam wyk\xc5\x82adowc\xc4\x85 w Szkole Bojowej PPS-Frakcji, Po roz\xc5\x82amie nale\xc5\xbca\xc5\x82 do przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w i czo\xc5\x82owych teoretyk\xc3\xb3w PPS-Frakcji. Od 1908 do 1914 wchodzi\xc5\x82 do CKR obok J\xc3\xb3zefa Pi\xc5\x82sudskiego, Tytusa Filipowicza, Micha\xc5\x82a Sokolnickiego, Leona Wasilewskiego. Napisa\xc5\x82 w\xc3\xb3wczas m.in. Obja\xc5\x9bnienie programu PPS (1908, 1913) i Program Rolny PPS (1910). By\xc5\x82 redaktorem pierwszych numer\xc3\xb3w frakcyjnego \xe2\x80\x9eRobotnika\xe2\x80\x9d (listopad 1906 do pocz\xc4\x85tku 1907) i wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracownikiem teoretycznego pisma Frakcji \xe2\x80\x9eTrybuna\xe2\x80\x9d (1906\xe2\x80\x937) oraz frakcyjnego \xe2\x80\x9ePrzed\xc5\x9bwitu\xe2\x80\x9d. Jako delegat PPS-Frakcji uczestniczy\xc5\x82 w kongresie II Mi\xc4\x99dzynarod\xc3\xb3wki w Kopenhadze (23 sierpnia \xe2\x80\x93 3 wrze\xc5\x9bnia 1910)._NEWLINE_W 1908 wspar\xc5\x82 inicjatyw\xc4\x99 tworzenia Zwi\xc4\x85zku Walki Czynnej. Jodko-Narkiewicz liczy\xc5\x82 na wojn\xc4\x99 mi\xc4\x99dzy zaborcami i snu\xc5\x82 ide\xc4\x99 powstania zbrojnego przeciwko Rosji s\xc4\x85dz\xc4\x85c, \xc5\xbce \xe2\x80\x9ewywo\xc5\x82a ono w ca\xc5\x82ym narodzie zapa\xc5\x82, kt\xc3\xb3ry wyrazi si\xc4\x99 w spot\xc4\x99gowaniu si\xc5\x82 polskich do mo\xc5\xbcliwie najwi\xc4\x99kszych rozmiar\xc3\xb3w\xe2\x80\x9d. W 1909 w swej broszurze Kwestia polska wobec zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85cego si\xc4\x99 konfliktu Austrii z Rosj\xc4\x85, lansowa\xc5\x82 koncepcj\xc4\x99 utworzenia polskiej si\xc5\x82y zbrojnej w oparciu o Austri\xc4\x99. W 1912 roku by\xc5\x82 wsp\xc3\xb3\xc5\x82za\xc5\x82o\xc5\xbcycielem, a nast\xc4\x99pnie sekretarzem Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bciowych \xe2\x80\x93 reprezentacji politycznej antyrosyjskiej irredenty. Z pocz\xc4\x85tkiem 1914 r. dzia\xc5\x82acze PSL \xe2\x80\x9ePiast\xe2\x80\x9d postawili mu zarzut sfa\xc5\x82szowania wraz z W. Dehnelem weksli \xe2\x80\x93 zupe\xc5\x82nie bezpodstawny, jak p\xc3\xb3\xc5\xbaniej ustali\xc5\x82 s\xc4\x85d obywatelski (zajmuj\xc4\x85cy si\xc4\x99 t\xc4\x85 spraw\xc4\x85 od pa\xc5\xbadziernika 1917 do marca 1918). Niemniej Jodko-Narkiewicz czuj\xc4\x85c si\xc4\x99 skompromitowany wycofa\xc5\x82 si\xc4\x99 na kilka miesi\xc4\x99cy z dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci politycznej i wyjecha\xc5\x82 do Pary\xc5\xbca. Wr\xc3\xb3ci\xc5\x82 stamt\xc4\x85d do Krakowa tu\xc5\xbc przed wybuchem I wojny \xc5\x9bwiatowej.\n_START_SECTION_\nPodczas I wojny \xc5\x9bwiatowej\n_START_PARAGRAPH_\nPo wybuchu Wielkiej Wojny wyruszy\xc5\x82 wraz ze strzelcami Pi\xc5\x82sudskiego do Kielc. Tam od 6 sierpnia do 5 wrze\xc5\x9bnia 1914 organizowa\xc5\x82 struktury oraz prowadzi\xc5\x82 akcj\xc4\x99 propagandow\xc4\x85 Komisariat\xc3\xb3w Wojskowych Rz\xc4\x85du Narodowego. Po rozwi\xc4\x85zaniu komisariat\xc3\xb3w przez w\xc5\x82adze austriackie dzia\xc5\x82a\xc5\x82 w Polskiej Organizacji Narodowej (wrzesie\xc5\x84 \xe2\x80\x93 listopad 1914). Nale\xc5\xbca\xc5\x82 do \xc5\x9bcis\xc5\x82ego kierownictwa organizacji i by\xc5\x82 komisarzem obwodowym w \xc5\x81odzi; potem dzia\xc5\x82a\xc5\x82 w Zag\xc5\x82\xc4\x99biu. By\xc5\x82 wydawc\xc4\x85 pism PON, takich jak \xe2\x80\x9eRuch\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eLegionista\xe2\x80\x9d, \xe2\x80\x9eWici\xe2\x80\x9d, czy \xe2\x80\x9eDo Broni\xe2\x80\x9d. W imieniu PON prowadzi\xc5\x82 pertraktacje z w\xc5\x82adzami niemieckimi w Berlinie (21 wrze\xc5\x9bnia 1914), a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej z dow\xc3\xb3dztwem niemieckiej IX Armii. Z t\xc4\x85 ostatni\xc4\x85 zawarto 2 i 10 pa\xc5\xbadziernika 1914 umowy, na podstawie kt\xc3\xb3rych PON zobowi\xc4\x85za\xc5\x82a si\xc4\x99 do wywiadu i dywersji na ty\xc5\x82ach wojsk rosyjskich, w zamian za\xc5\x9b uzyska\xc5\x82a prawo agitacji i werbunku do legion\xc3\xb3w oraz rekwizycji na terenach okupowanych przez wojska niemieckie. Po ewakuacji PON na \xc5\x9al\xc4\x85sk Cieszy\xc5\x84ski by\xc5\x82 przeciwny w\xc5\x82\xc4\x85czeniu jej do Naczelnego Komitetu Narodowego, st\xc4\x85d potem nie uczestniczy\xc5\x82 w pracach krakowskiego komitetu. Z pocz\xc4\x85tkiem 1915 r. przebywa\xc5\x82 w Sosnowcu, bior\xc4\x85c udzia\xc5\x82 w posiedzeniach Sosnowieckiego Komitetu Narodowego i wspomagaj\xc4\x85c dzia\xc5\x82ania Feliksa Perla odbudowuj\xc4\x85cego w\xc3\xb3wczas organizacj\xc4\x99 PPS (Frakcji) w Zag\xc5\x82\xc4\x99biu. Jesieni\xc4\x85 1915 ponownie przebywa\xc5\x82 w Berlinie, gdzie m.in. rozmawia\xc5\x82 z jednym z przyw\xc3\xb3dc\xc3\xb3w Partii Centrum, pos\xc5\x82em Matthiasem Erzbergerem, o mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9bci utworzenia pa\xc5\x84stwa polskiego na ziemiach odebranych Rosjanom. Od grudnia 1915 do maja 1917 by\xc5\x82 cz\xc5\x82onkiem Centralnego Komitetu Narodowego w Warszawie. Swoim pogl\xc4\x85dom politycznym dawa\xc5\x82 wyraz np. w broszurze pt. Deutschland und Polen (Zurych 1916), w kt\xc3\xb3rej m.in. propagowa\xc5\x82 utworzenie pod opiek\xc4\x85 Niemiec \xe2\x80\x9ebuforowego\xe2\x80\x9d pa\xc5\x84stwa polskiego z ziem zaboru rosyjskiego wraz z Litw\xc4\x85 i Bia\xc5\x82orusi\xc4\x85, jako monarchii konstytucyjnej, z oferowaniem tronu polskiego jednej z niemieckich rodzin ksi\xc4\x85\xc5\xbc\xc4\x99cych. W 1916 powr\xc3\xb3ci\xc5\x82 tak\xc5\xbce do dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci w Polskiej Partii Socjalistycznej (Frakcji), uczestniczy\xc5\x82 w dw\xc3\xb3ch jej zjazdach odbytych w Piotrkowie: XII (6\xe2\x80\x938 stycznia 1916) i XIII (7\xe2\x80\x9310 czerwca 1917), nie odgrywaj\xc4\x85c jednak na nich znacz\xc4\x85cej roli. Od po\xc5\x82owy 1917 r. by\xc5\x82 redaktorem nielegalnego organu PPS \xe2\x80\x9eDo Czynu\xe2\x80\x9d, wsp\xc3\xb3\xc5\x82pracowa\xc5\x82 tak\xc5\xbce z \xe2\x80\x9eJedno\xc5\x9bci\xc4\x85 Robotnicz\xc4\x85\xe2\x80\x9d. Wiosn\xc4\x85 1918 r. wszed\xc5\x82 do egzekutywy warszawskiej organizacji PPS.\n_START_SECTION_\nW niepodleg\xc5\x82ej Polsce\n_START_PARAGRAPH_\nW niepodleg\xc5\x82ej Polsce Witold Jodko-Narkiewicz po\xc5\x9bwi\xc4\x99ci\xc5\x82 si\xc4\x99 dzia\xc5\x82alno\xc5\x9bci dyplomatycznej. Wszed\xc5\x82 w listopadzie 1918 do tworzonego w\xc3\xb3wczas pod kierunkiem Leona Wasilewskiego Ministerstwa Sprawa Zagranicznych i zosta\xc5\x82 dyrektorem Departamentu Politycznego MSZ. By\xc5\x82 jednym z czterech polskich delegat\xc3\xb3w, obok Romana Dmowskiego, Ignacego Jana Paderewskiego i W\xc5\x82adys\xc5\x82awa Grabskiego, kt\xc3\xb3rzy z\xc5\x82o\xc5\xbcyli podpis pod traktatem wersalskim. Oko\xc5\x82o listopada 1919 zosta\xc5\x82 wys\xc5\x82any jako delegat rz\xc4\x85du do Turcji. By\xc5\x82 pos\xc5\x82em w Turcji w okresie 24 listopada 1919 \xe2\x80\x93 20 kwietnia 1921. Mia\xc5\x82 zosta\xc4\x87 ambasadorem w Moskwie, ale w\xc5\x82adze sowieckie nie zgodzi\xc5\x82y si\xc4\x99. Od 1 listopada 1921 do 1 pa\xc5\xbadziernika 1923 by\xc5\x82 ambasadorem na \xc5\x81otwie. W pa\xc5\xbadzierniku 1923 sta\xc5\x82 si\xc4\x99 ofiar\xc4\x85 \xe2\x80\x9eczystki\xe2\x80\x9d przeprowadzonej przez \xc3\xb3wczesnego ministra Mariana Seyd\xc4\x99 i zosta\xc5\x82 odwo\xc5\x82any wraz z ca\xc5\x82ym personelem plac\xc3\xb3wki. Pod koniec 1923 zachorowa\xc5\x82 i usun\xc4\x85\xc5\x82 si\xc4\x99 z \xc5\xbcycia politycznego. W ostatnim roku \xc5\xbcycia ci\xc4\x99\xc5\xbcko chory na raka, pod wp\xc5\x82ywem cierpie\xc5\x84 fizycznych, zwr\xc3\xb3ci\xc5\x82 swe zainteresowania ku problemom filozoficzno-religijnym, co pr\xc3\xb3bowa\xc5\x82 opisa\xc4\x87 w swym li\xc5\x9bcie po\xc5\xbcegnalnym. Zmar\xc5\x82 22 pa\xc5\xbadziernika 1924 w Warszawie i zosta\xc5\x82 pochowany na Cmentarzu Pow\xc4\x85zkowskim w Warszawie(kwatera 248-4-3/4). W 1930 zosta\xc5\x82 po\xc5\x9bmiertnie odznaczony Krzy\xc5\xbcem Niepodleg\xc5\x82o\xc5\x9bci.\n_START_SECTION_\nStosunki rodzinne\n_START_PARAGRAPH_\nJego \xc5\xbcon\xc4\x85 by\xc5\x82a Maria z Ro\xc5\x9bciszewskich (1876\xe2\x80\x931962), tak\xc5\xbce dzia\xc5\x82aczka ruchu socjalistycznego. Poznali si\xc4\x99 na Zje\xc5\xbadzie ZZSP w Zurychu (28\xe2\x80\x9330 grudnia 1897) i niebawem pobrali. Mieli dwie c\xc3\xb3rki, Mari\xc4\x99 (1900\xe2\x80\x931975 \xe2\x80\x93 \xc5\xbcon\xc4\x99 adwokata Franciszka Paschalskiego) i Ew\xc4\x99."