b'\n_START_ARTICLE_\nPodatek cukrowy\n_START_PARAGRAPH_\nPodatek cukrowy \xe2\x80\x93 podatek akcyzowy nak\xc5\x82adany na sprzeda\xc5\xbc napoj\xc3\xb3w s\xc5\x82odzonych cukrem (ang. sugar sweetend beverages SSB), ew. innych produkt\xc3\xb3w z wysok\xc4\x85 zawarto\xc5\x9bci\xc4\x85 cukru, w celu ograniczenia ich masowej konsumpcji i jej spo\xc5\x82ecznie niepo\xc5\xbc\xc4\x85danych konsekwencji zdrowotnych._NEWLINE_Akcyza ta jest przedmiotem debaty w wielu pa\xc5\x84stwach. Sprzeciwiali si\xc4\x99 jej producenci s\xc5\x82odkich napoj\xc3\xb3w (np. Coca-Cola we Francji); jej or\xc4\x99downicy, tacy jak krajowe zrzeszenia medyczne i \xc5\x9awiatowa Organizacja Zdrowia, promuj\xc4\x85 j\xc4\x85 jako przyk\xc5\x82ad podatku Pigou, maj\xc4\x85cego by\xc4\x87 efektywn\xc4\x85 metod\xc4\x85 walki z epidemi\xc4\x85 nadwagi i oty\xc5\x82o\xc5\x9bci, oraz zach\xc4\x99cania spo\xc5\x82ecze\xc5\x84stwa do zdrowego od\xc5\xbcywiania.\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nNorwegia, Finlandia i Dania stosowa\xc5\x82y podatek na napoje s\xc5\x82odzone i soki, odpowiednio, od lat 1922, w okresie 1940\xe2\x80\x932017 i w latach 1930\xe2\x80\x932014 (w dw\xc3\xb3ch ostatnich przypadkach podatki zosta\xc5\x82y zniesione po negatywnej decyzji Komisji Europejskiej co do ich prawnej konstrukcji). W\xc4\x99gry wprowadzi\xc5\x82y podatek od produkt\xc3\xb3w spo\xc5\xbcywczych zawieraj\xc4\x85cych du\xc5\xbce ilo\xc5\x9bci cukru i soli w 2011 r. We Francji ograniczony podatek od sprzeda\xc5\xbcy napoj\xc3\xb3w s\xc5\x82odzonych wprowadzono w 2012 r. Kolejnymi regionami w jakim\xc5\x9b stopniu stosuj\xc4\x85cymi to narz\xc4\x99dzie sta\xc5\x82y si\xc4\x99 m.in. Mauritius (2013), Meksyk (2013), Wielka Brytania (2016), Berkeley (Kalifornia, 2014\xe2\x80\x932018), Filipiny (2017), Zjednoczone Emiraty Arabskie (2017), RPA (2018), oraz Irlandia (2018).\n_START_SECTION_\nProblemy zdrowotne\n_START_PARAGRAPH_\nWyniki bada\xc5\x84 epidemiologicznych wskazuj\xc4\x85, \xc5\xbce spo\xc5\xbcywanie napoj\xc3\xb3w gazowanych z dodatkiem cukru podnosi ryzyko oty\xc5\x82o\xc5\x9bci u dzieci i doros\xc5\x82ych oraz w d\xc5\x82u\xc5\xbcszym okresie czasu chor\xc3\xb3b cywilizacyjnych takich jak m.in. cukrzyca typu 2, choroby uk\xc5\x82adu kr\xc4\x85\xc5\xbcenia czy artretyzm \xe2\x80\x93 g\xc5\x82\xc3\xb3wnych wsp\xc3\xb3\xc5\x82czesnych przyczyn niepe\xc5\x82nosprawno\xc5\x9bci i \xc5\x9bmierci. Wed\xc5\x82ug oszacowania McKinsey Global Institute, globalne koszty oty\xc5\x82o\xc5\x9bci przekraczaj\xc4\x85 $2 biliony rocznie. Wszechobecno\xc5\x9b\xc4\x87 dos\xc5\x82adzanego po\xc5\xbcywienia uczyni\xc5\x82a z jego konsumpcji przedmiot szczeg\xc3\xb3lnego zaniepokojenia ekspert\xc3\xb3w zdrowia publicznego. W krajach rozwini\xc4\x99tych takich jak Stany Zjednoczone i Wielka Brytania, s\xc5\x82odzone napoje stanowi\xc4\x85 jedno z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych \xc5\xbar\xc3\xb3de\xc5\x82 kalorii w dietach nastolatk\xc3\xb3w. Cho\xc4\x87 w niekt\xc3\xb3rych pa\xc5\x84stwach trend ich spo\xc5\xbcycia jest spadkowy, w\xc5\x9br\xc3\xb3d du\xc5\xbcych populacji takich kraj\xc3\xb3w rozwijaj\xc4\x85cych si\xc4\x99 jak Indie czy Wietnam, popularno\xc5\x9b\xc4\x87 s\xc5\x82odkich napoj\xc3\xb3w dynamicznie ro\xc5\x9bnie. W USA, stanowi\xc4\x85cym jeden z najwi\xc4\x99kszych rynk\xc3\xb3w komercyjnych napoj\xc3\xb3w bezalkoholowych, ich roczna konsumpcja per capita wynios\xc5\x82a w 2014 r. 154 litry._NEWLINE_Or\xc4\x99downicy podatk\xc3\xb3w cukrowych wskazuj\xc4\x85 na analogi\xc4\x99 do historycznej efektywno\xc5\x9bci akcyz na wyroby tytoniowe, w kt\xc3\xb3rych przypadku g\xc5\x82\xc3\xb3wn\xc4\x85 motywacj\xc4\x85 jest ochrona ludno\xc5\x9bci przed przedwczesn\xc4\x85 \xc5\x9bmierci\xc4\x85 zwi\xc4\x85zan\xc4\x85 z zachorowaniem na choroby nowotworowe: ca\xc5\x82ego uk\xc5\x82adu oddechowego (najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej gard\xc5\x82a, prze\xc5\x82yku, p\xc5\x82uc), pokarmowego, rodnego, moczowego,  Argumentuj\xc4\x85, \xc5\xbce korporacje sprzedaj\xc4\x85ce napoje na\xc5\x9bladuj\xc4\x85 taktyki przemys\xc5\x82u tytoniowego, jak np. finansowanie bada\xc5\x84 umniejszaj\xc4\x85cych szkodliwo\xc5\x9b\xc4\x87 ich produkt\xc3\xb3w. W 2016 r. opisano takie niejawne sponsorowanie bada\xc5\x84 si\xc4\x99gaj\xc4\x85ce lat 1960. Debaty publiczne poprzedzaj\xc4\x85ce g\xc5\x82osowania nad wprowadzeniem podatku cukrowego by\xc5\x82y w wielu krajach burzliwe \xe2\x80\x93 np. w Meksyku, gdzie lokalne lobby producent\xc3\xb3w oskar\xc5\xbca\xc5\x82o zachodnich biznesmen\xc3\xb3w o machinacje.\n_START_SECTION_\nTeoria ekonomiczna\n_START_PARAGRAPH_\nZgodnie z teori\xc4\x85 stoj\xc4\x85c\xc4\x85 za stosowaniem podatk\xc3\xb3w akcyzowych i podatk\xc3\xb3w Pigou, narz\xc4\x99dzia te zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85 efektywno\xc5\x9b\xc4\x87 rynku (w sensie Pareto lub Kaldora\xe2\x80\x93Hicksa) poprzez zawarcie w cenach d\xc3\xb3br i uczynienie widzialnymi towarzysz\xc4\x85cych im koszt\xc3\xb3w zewn\xc4\x99trznych i odroczonych (np. ograniczonej zdolno\xc5\x9bci do pracy, i obci\xc4\x85\xc5\xbcenia us\xc5\x82ug opieki zdrowotnej) i innych prowadz\xc4\x85cych do zawodno\xc5\x9bci rynku zniekszta\xc5\x82ce\xc5\x84 informacyjnych._NEWLINE_W klasycznym modelu podatku Pigou, kra\xc5\x84cowa korzy\xc5\x9b\xc4\x87 spo\xc5\x82eczna konsumpcji cukru jest ni\xc5\xbcsza ni\xc5\xbc kra\xc5\x84cowa korzy\xc5\x9b\xc4\x87 prywatna. R\xc3\xb3\xc5\xbcnic\xc4\x99 pomi\xc4\x99dzy nimi stanowi kra\xc5\x84cowy koszt zewn\xc4\x99trzny. Prywatni konsumenci rozwa\xc5\xbcaj\xc4\x85 przy decyzjach ekonomicznych g\xc5\x82\xc3\xb3wnie ich bezpo\xc5\x9brednio odczuwane przez siebie konsekwencje. Wskutek tego, og\xc3\xb3lna poda\xc5\xbc i popyt r\xc3\xb3wnowa\xc5\xbc\xc4\x85 si\xc4\x99 na nieoptymalnie wysokim poziomie zgodnym jedynie z kosztami i korzy\xc5\x9bciami prywatnymi, a nie z pe\xc5\x82nym rachunkiem spo\xc5\x82ecznym, i ma miejsce zb\xc4\x99dna strata spo\xc5\x82eczna. Dobrze wyznaczony podatek korekcyjny pozwala zawrze\xc4\x87 w cenach pomini\xc4\x99ty koszt zewn\xc4\x99trzny, przeciwdzia\xc5\x82aj\xc4\x85c zawodno\xc5\x9bci i zwi\xc4\x99kszaj\xc4\x85c efektywno\xc5\x9b\xc4\x87 rynku._NEWLINE_Incydencja takiego podatku zale\xc5\xbcy od elastyczno\xc5\x9bci cenowych poda\xc5\xbcy i popytu obj\xc4\x99tych nim produkt\xc3\xb3w. Niezale\xc5\xbcnie od tego, gdzie podatek jest pobierany, ci\xc4\x99\xc5\xbcar akcyzy ponosz\xc4\x85 w wi\xc4\x99kszym stopniu producenci i sprzedawcy, je\xc5\x9bli konsumenci s\xc4\x85 mocno sk\xc5\x82onni zast\xc4\x85pi\xc4\x87 s\xc5\x82odzone napoje innymi dobrami, i vice versa. Elastyczno\xc5\x9bci te wydaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w praktycznych oszacowaniach r\xc3\xb3\xc5\xbcni\xc4\x87 pomi\xc4\x99dzy krajami. W niekt\xc3\xb3rych regionach takich jak Kolumbia napoje s\xc5\x82odzone bywaj\xc4\x85 przeci\xc4\x99tnie ta\xc5\x84sze od komercyjnej butelkowanej wody._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug analizy Tax Policy Center, podatki cukrowe mog\xc4\x85 by\xc4\x87 efektywnym narz\xc4\x99dziem polityki zdrowotnej i spo\xc5\x82ecznej, jednak powinny by\xc4\x87 projektowane z uwzgl\xc4\x99dnieniem charakteru lokalnej gospodarki, ze wzgl\xc4\x99du na ich potencjalne efekty dystrybucyjne.\n_START_SECTION_\nWyniki empiryczne\n_START_PARAGRAPH_\nWed\xc5\x82ug oszacowa\xc5\x84 empirycznych, akcyzy cukrowe zmniejszy\xc5\x82y konsumpcj\xc4\x99 napoj\xc3\xb3w s\xc5\x82odzonych i przynios\xc5\x82y popraw\xc4\x99 zdrowia publicznego m.in. w Meksyku, i w Kalifornii. Meta-analiza danych z USA, Meksyku, Brazylii i Francji z 2013 r. sugerowa\xc5\x82a, \xc5\xbce podatki cukrowe mog\xc4\x85 by\xc4\x87 skuteczne, cho\xc4\x87 do pewniejszych wniosk\xc3\xb3w konieczne s\xc4\x85 dalsze badania. Przegl\xc4\x85d 13 studium przypadku z 2017 r. konkluduje, \xc5\xbce akcyzy te generalnie osi\xc4\x85gaj\xc4\x85 zamierzone efekty \xe2\x80\x93 w r\xc3\xb3\xc5\xbcnorodnym stopniu, zale\xc5\xbcnym od regionu i konstrukcji prawa. Wed\xc5\x82ug badania z 2017 r., podatki cukrowe s\xc4\x85 og\xc3\xb3lnie efektywne i redukuj\xc4\x85 spo\xc5\xbcycie dos\xc5\x82adzanych napoj\xc3\xb3w oraz towarzysz\xc4\x85ce temu problemy, jednak efekt ten jest relatywnie mniejszy w\xc5\x9br\xc3\xb3d os\xc3\xb3b ju\xc5\xbc oty\xc5\x82ych.'