b'\n_START_ARTICLE_\nKarabin przeciwpancerny PTRS\n_START_SECTION_\nHistoria\n_START_PARAGRAPH_\nPo wprowadzeniu na pocz\xc4\x85tku lat 30 XX wieku do uzbrojenia Armii Czerwonej dzia\xc5\x82 przeciwpancernych kalibru 37 i 45 mm dow\xc3\xb3dztwo RKKA (Rabocze-Krestjanska Krasnaja Armija \xe2\x80\x93 Robotniczo-Ch\xc5\x82opska Armia Czerwona) postanowi\xc5\x82o uzupe\xc5\x82ni\xc4\x87 je lekk\xc4\x85 broni\xc4\x85 przeciwpancern\xc4\x85. Pocz\xc4\x85tkowo pr\xc3\xb3bowano wprowadzi\xc4\x87 do uzbrojenia karabin l. Kuczewskiego (pomimo nazwy w rzeczywisto\xc5\x9bci by\xc5\x82o to lekkie dzia\xc5\x82o bezodrzutowe kalibru 37 mm), ale ostatecznie nie uda\xc5\x82o si\xc4\x99 dopracowa\xc4\x87 tej nowatorskiej broni._NEWLINE_W drugiej po\xc5\x82owie lat 30. gwa\xc5\x82townie zacz\xc4\x99\xc5\x82o rosn\xc4\x85\xc4\x87 nasycenie broni\xc4\x85 pancern\xc4\x85 wielu armii \xc5\x9bwiata. Spowodowa\xc5\x82o to intensyfikacj\xc4\x99 prac nad lekk\xc4\x85 broni\xc4\x85 przeciwpancern\xc4\x85. W ZSRR rozpocz\xc4\x99to wtedy prace nad nowym nabojem przeznaczonym specjalnie dla broni tej klasy. Efektem prac prowadzonych w latach 1936-1938 by\xc5\x82 nab\xc3\xb3j 14,5 \xc3\x97 114 mm kt\xc3\xb3rego produkcj\xc4\x99 rozpocz\xc4\x99to w 1940 roku._NEWLINE_13 marca 1936 roku zlecono biurom konstrukcyjnym S.W. W\xc5\x82adimirowa, M.N. Bluma i S.A. Korowina prace nad karabinem przeciwpancernym kalibru 20-25 mm o masie nie wi\xc4\x99kszej ni\xc5\xbc 35 kg. Bro\xc5\x84 ta mia\xc5\x82a stanowi\xc4\x87 podstawowe uzbrojenie przeciwpancerne na poziomie kompanii. Do 1938 roku przetestowano w ramach tego programu 15 prototyp\xc3\xb3w, ale \xc5\xbcaden nie spe\xc5\x82ni\xc5\x82 wymaga\xc5\x84. Po 1938 roku do konkursu dopuszczono inne zespo\xc5\x82y konstrukcyjne. W sierpniu 1938 roku prototypy o kalibrze 12,7 mm (3), 14,5 mm (2), 20, 25 i 37 mm (1) skierowano do pr\xc3\xb3b, ale znowu \xc5\xbcaden nie spe\xc5\x82ni\xc5\x82 wymaga\xc5\x84. Za najbardziej perspektywiczne uznano jednak konstrukcj\xc4\x99 kalibru 14,5 mm._NEWLINE_9 listopada 1938 roku GAU (G\xc5\x82awnoje Artilierskoje Uprawlienije \xe2\x80\x93 G\xc5\x82\xc3\xb3wny Zarz\xc4\x85d Artylerii) wyda\xc5\x82 nowe wymagania dla lekkiej broni przeciwpancernej. Prace nad karabinami przeciwpancernymi spe\xc5\x82niaj\xc4\x85cymi te wymagania rozpocz\xc4\x99to w biurach konstrukcyjnych N.W. Rukawisznikowa i B.G. Szpitalnego. Po przeprowadzonych latem 1939 badaniach do uzbrojenia wprowadzono w pa\xc5\xbadzierniku tego roku samopowtarzalny karabin przeciwpancerny Rukawisznikowa (PTR-39). Jednak pomimo decyzji o przyj\xc4\x99ciu do uzbrojenia produkcji tej broni ostatecznie nie rozpocz\xc4\x99to. Pocz\xc4\x85tkowo problemem by\xc5\x82a niska niezawodno\xc5\x9b\xc4\x87 PTR-39, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej pod wp\xc5\x82ywem szefa GAU marsza\xc5\x82ka Grigorija I. Kulika karabiny przeciwpancerne uznano za bro\xc5\x84 nieefektywn\xc4\x85 i w sierpniu 1940 roku skre\xc5\x9blono z systemu uzbrojenia RKKA._NEWLINE_W momencie niemieckiego ataku 22 czerwca 1941 roku sowiecka piechota nie dysponowa\xc5\x82a \xc5\xbcadnym lekkim uzbrojeniem przeciwpancernym. Okaza\xc5\x82o si\xc4\x99 przy tym \xc5\xbce karabiny przeciwpancerne nadal mog\xc4\x85 by\xc4\x87 skuteczn\xc4\x85 broni\xc4\x85 przeciwpancern\xc4\x85. Uruchomienie produkcji PTR-39 uznano za niemo\xc5\xbcliwe z powodu ci\xc4\x85gle trapi\xc4\x85cych t\xc4\x85 bro\xc5\x84 usterek, dlatego zlecono W.N Szo\xc5\x82ochowowi skonstruowanie nowej broni tej kategorii. Szo\xc5\x82ochow skopiowa\xc5\x82 karabin przeciwpancerny Mauser Tank Gewehr z 1918 roku, ograniczaj\xc4\x85c si\xc4\x99 do wyposa\xc5\xbcenia tej przestarza\xc5\x82ej konstrukcji w hamulec wylotowy, amortyzator na kolbie i sk\xc5\x82adany dw\xc3\xb3jn\xc3\xb3g i przystosowania do radzieckiego naboju 12,7 \xc3\x97 108 mm. Produkcj\xc4\x99 karabinu przeciwpancernego Szo\xc5\x82ochowa uruchomiono w lipcu 1941 roku, ale niska skuteczno\xc5\x9b\xc4\x87 naboju 12,7 mm na odleg\xc5\x82o\xc5\x9bciach wi\xc4\x99kszych od 100 m sprawi\xc5\x82a \xc5\xbce szybko j\xc4\x85 zako\xc5\x84czono, a samej broni nigdy oficjalnie nie przyj\xc4\x99to do uzbrojenia._NEWLINE_W lipcu 1941 roku biurom konstrukcyjnym Wasilija A. Diegtariowa i Siergieja G. Simonowa powierzono zadanie skonstruowania karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych kalibru 14,5 mm. W tym samym miesi\xc4\x85cu nab\xc3\xb3j ten, produkowany od 1940 roku, oficjalnie przyj\xc4\x99to do uzbrojenia. Poniewa\xc5\xbc pracom nadano najwy\xc5\xbcszy priorytet prototypy nowych karabin\xc3\xb3w by\xc5\x82y gotowe ju\xc5\xbc pod koniec lipca po 22 dniach od rozpocz\xc4\x99cia prac projektowych. Diegtariow przedstawi\xc5\x82 dwa prototypy (biura konstrukcyjnego kt\xc3\xb3rego by\xc5\x82 szefem i w\xc5\x82asny \xe2\x80\x93 p\xc3\xb3\xc5\xbaniejszy PTRD), a Simonow jeden._NEWLINE_Karabin przeciwpancerny Simonowa by\xc5\x82 konstrukcj\xc4\x85 samopowtarzalna, o konstrukcji wzorowanej na wcze\xc5\x9bniejszych karabinach samopowtarzalnych tego konstruktora (karabin AWS). Po pr\xc3\xb3bach przeprowadzonych na pocz\xc4\x85tku sierpnia 1941 roku, zdecydowano przyj\xc4\x85\xc4\x87 do uzbrojenia zar\xc3\xb3wno konstrukcj\xc4\x99 Simonowa, jak i Diegtariowa. Oficjalnie sta\xc5\x82o si\xc4\x99 to 29 sierpnia 1941 roku. Produkcj\xc4\x99 jednostrza\xc5\x82owego PTRD uruchomiono natychmiast, natomiast losy broni Simonowa wa\xc5\xbcy\xc5\x82y si\xc4\x99 d\xc5\x82u\xc5\xbcej. Na pocz\xc4\x85tku wrze\xc5\x9bnia mia\xc5\x82 by\xc4\x87 gotowy udoskonalony prototyp PTR-39 i zdecydowano przeprowadzi\xc4\x87 pr\xc3\xb3by por\xc3\xb3wnawcze obu broni. Pr\xc3\xb3by wykaza\xc5\x82y \xc5\xbce obie bronie maj\xc4\x85 podobn\xc4\x85 mas\xc4\x99 i wymiary, ale bro\xc5\x84 Simonowa by\xc5\x82a bardziej niezawodna. Jej zalet\xc4\x85 by\xc5\x82a tak\xc5\xbce mo\xc5\xbcliwo\xc5\x9b\xc4\x87 rozk\xc5\x82adania do transportu na dwie cz\xc4\x99\xc5\x9bci. Ostatecznym argumentem by\xc5\x82a mniejsza czaso- i materia\xc5\x82och\xc5\x82onno\xc5\x9b\xc4\x87 produkcji broni Simonowa._NEWLINE_Produkcj\xc4\x99 PTRS rozpocz\xc4\x99to w 1941 roku w zak\xc5\x82adach w Tule. Skomplikowana konstrukcja i konieczno\xc5\x9b\xc4\x87 ewakuacji tulskich zak\xc5\x82ad\xc3\xb3w do Saratowa spowodowa\xc5\x82a \xc5\xbce do ko\xc5\x84ca roku wyprodukowano zaledwie 77 sztuk PTRS. W nast\xc4\x99pnym roku powsta\xc5\x82o ich 63 808, ale skala produkcji by\xc5\x82a zdecydowanie mniejsza ni\xc5\xbc w przypadku PTRD (184 800 egz. w 1942 roku). Produkcj\xc4\x99 PTRS zako\xc5\x84czono w styczniu 1945 roku._NEWLINE_Wyprodukowane karabiny przeciwpancerne PTRS by\xc5\x82y dostarczane jednostkom Armii Czerwonej. W 1941 roku w ka\xc5\xbcdym pu\xc5\x82ku piechoty utworzono kompani\xc4\x99 karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych sk\xc5\x82adaj\xc4\x85ca si\xc4\x99 z trzech pluton\xc3\xb3w. \xc5\x81\xc4\x85cznie w kompanii s\xc5\x82u\xc5\xbcy\xc5\x82o 79 ludzi uzbrojonych w 27 karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych PTRS (lub PTRD). Wiosn\xc4\x85 1942 roku dodatkowe kompanie karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych (16 karabin\xc3\xb3w ppanc) utworzono na poziomie batalion\xc3\xb3w pu\xc5\x82k\xc3\xb3w piechoty. W ten spos\xc3\xb3b ka\xc5\xbcdy pu\xc5\x82k piechoty posiada\xc5\x82 75 karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych (rzeczywiste stany tej broni by\xc5\x82y z powodu strat najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej ni\xc5\xbcsze). Jednocze\xc5\x9bnie dodatkow\xc4\x85 kompani\xc4\x99 karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych (36 karabin\xc3\xb3w ppanc) utworzono w dywizyjnym batalionie przeciwpancernym. Dodatkowo utworzono korpu\xc5\x9bne bataliony przeciwpancerne wyposa\xc5\xbcone w 72-108 karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych. Powsta\xc5\x82o tak\xc5\xbce wiele samodzielnych kompanii karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych u\xc5\xbcywanych jako jednostki wzmocnienia._NEWLINE_W lipcu 1942 roku przeprowadzono kolejn\xc4\x85 reorganizacj\xc4\x99. Batalionowa kompania przeciwpancerna zosta\xc5\x82a zlikwidowana, a w jej miejsce wprowadzono pluton (9 karabin\xc3\xb3w). Dodatkow\xc4\x85 kompanie karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych (12 karabin\xc3\xb3w) utworzono za to w dywizyjnym batalionie karabin\xc3\xb3w maszynowych. Karabiny przeciwpancerne znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 tak\xc5\xbce w lipcu 1942 roku na uzbrojeniu baterii haubic (4 karabiny w plutonie przeciwpancernym ka\xc5\xbcdej baterii)._NEWLINE_W grudniu 1943 roku wprowadzono ostateczny schemat organizacyjny pododdzia\xc5\x82\xc3\xb3w karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych. Wed\xc5\x82ug niego w dywizyjnym batalionie przeciwpancernym znalaz\xc5\x82a si\xc4\x99 kompania karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych (8 karabin\xc3\xb3w)._NEWLINE_Poza dywizjami piechoty pododdzia\xc5\x82y wyposa\xc5\xbcone w karabiny przeciwpancerne znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 w brygadach strzelc\xc3\xb3w (pocz\xc4\x85tkowo 12, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej 8 karabin\xc3\xb3w w ka\xc5\xbcdym batalionie), brygadach narciarzy (9 w ka\xc5\xbcdym batalionie + 9 w brygadowym batalionie ppanc). Karabiny przeciwpancerne znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 tak\xc5\xbce na uzbrojeniu kompanii i batalion\xc3\xb3w fortecznych (7-karabinowy pluton w batalionie)._NEWLINE_W kawalerii pluton karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych (6 karabin\xc3\xb3w) znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 na poziomie szwadronu. W wojskach pancernych kompania karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych (18 karabin\xc3\xb3w) znajdowa\xc5\x82a si\xc4\x99 na poziomie batalionu zmotoryzowanego brygady czo\xc5\x82g\xc3\xb3w._NEWLINE_W latach 1941\xe2\x80\x931942 z powodu braku armat przeciwpancernych karabiny przeciwpancerne znalaz\xc5\x82y si\xc4\x99 tak\xc5\xbce na uzbrojeniu wielu batalion\xc3\xb3w artylerii przeciwpancernej. Z uzbrojenia tych jednostek by\xc5\x82y wycofywane w 1943 roku w miar\xc4\x99 zwi\xc4\x99kszania si\xc4\x99 dostaw dzia\xc5\x82 przeciwpancernych. Najszybciej znikn\xc4\x99\xc5\x82y z uzbrojenia jednostek artylerii przeciwpancernej, p\xc3\xb3\xc5\xbaniej dzia\xc5\x82a zacz\xc4\x99\xc5\x82y zast\xc4\x99powa\xc4\x87 karabiny przeciwpancerne tak\xc5\xbce w innych pododdzia\xc5\x82ach przeciwpancernych._NEWLINE_Pojawienie si\xc4\x99 karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych stanowi\xc5\x82o du\xc5\xbce zaskoczenie dla wojsk niemieckich. Ich masowe u\xc5\xbcycie gwa\xc5\x82townie zwi\xc4\x99kszy\xc5\x82o odporno\xc5\x9b\xc4\x87 jednostek Armii Czerwonej na ataki jednostek pancernych. Strzelania by\xc5\x82y prowadzone najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej z odleg\xc5\x82o\xc5\x9bci 100-200 metr\xc3\xb3w (regulamin przewidywa\xc5\x82 300-500 m), dzi\xc4\x99ki czemu udawa\xc5\x82o si\xc4\x99 przebija\xc4\x87 czo\xc5\x82owe pancerze czo\xc5\x82g\xc3\xb3w. Wad\xc4\x85 PTRS wynikaj\xc4\x85c\xc4\x85 ze zbyt po\xc5\x9bpiesznej produkcji i niskiej jako\xc5\x9bci zastosowanych materia\xc5\x82\xc3\xb3w by\xc5\x82a du\xc5\xbca zawodno\xc5\x9b\xc4\x87._NEWLINE_Po 1944 roku w zwi\xc4\x85zku z wprowadzeniem przez Wehrmacht nowych typ\xc3\xb3w czo\xc5\x82g\xc3\xb3w o grubszym opancerzeniu warto\xc5\x9b\xc4\x87 karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych jako broni przeciwpancernej spad\xc5\x82a. W zwi\xc4\x85zku z tym rozwi\xc4\x85zano kompanie karabin\xc3\xb3w przeciwpancernych wchodz\xc4\x85ce w sk\xc5\x82ad batalion\xc3\xb3w zmechanizowanych. Przej\xc5\x9bcie Armii Czerwonej do dzia\xc5\x82a\xc5\x84 ofensywnych tak\xc5\xbce zmniejszy\xc5\x82o przydatno\xc5\x9b\xc4\x87 typowo defensywnej broni, jak\xc4\x85 jest karabin przeciwpancerny. Z czasem g\xc5\x82\xc3\xb3wnym celem PTRS sta\xc5\x82y si\xc4\x99 nie czo\xc5\x82gi, ale lekkie pojazdy opancerzone, samochody i umocnione stanowiska ogniowe._NEWLINE_Po 1945 roku PTRS by\xc5\x82y u\xc5\xbcywane bojowo w trakcie wojny korea\xc5\x84skiej. P\xc3\xb3\xc5\xbaniej jako bro\xc5\x84 przestarza\xc5\x82a zosta\xc5\x82y wycofane z uzbrojenia jednostek regularnych. Zmagazynowane jako zapas mobilizacyjny karabiny przeciwpancerne zosta\xc5\x82y ostatecznie wycofane z uzbrojenia w latach 80. XX wieku.\n_START_SECTION_\nOpis techniczny\n_START_PARAGRAPH_\nPTRS by\xc5\x82 broni\xc4\x85 samopowtarzaln\xc4\x85, dzia\xc5\x82aj\xc4\x85c\xc4\x85 na zasadzie odprowadzania gaz\xc3\xb3w prochowych. Ryglowanie przez przekoszenie zamka w p\xc5\x82aszczy\xc5\xbanie pionowej. PTRS by\xc5\x82 zasilany ze sta\xc5\x82ego magazynka pude\xc5\x82kowego, \xc5\x82adowanego przy pomocy 5-nabojowych \xc5\x82adownik\xc3\xb3w. \xc5\x81adowniki by\xc5\x82y wprowadzane do magazynka od do\xc5\x82u przez otw\xc3\xb3r zamykany pokryw\xc4\x85. \xc5\x81uski by\xc5\x82y wyrzucane przez otw\xc3\xb3r znajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 z prawej strony komory zamkowej. R\xc4\x99koje\xc5\x9b\xc4\x87 zamkowa porusza\xc5\x82a si\xc4\x99 na przed\xc5\x82u\xc5\xbceniu okna wyrzutowego \xc5\x82usek. Mechanizm spustowy kurkowy. Za komor\xc4\x85 mechanizmu spustowego znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 prosty chwyt pistoletowy wykonany z drewna. Do tylnej \xc5\x9bcianki komory zamkowej przy pomocy obejmy mocowana by\xc5\x82a drewniana kolba wyposa\xc5\xbcona w brezentow\xc4\x85 poduszk\xc4\x99 \xc5\x82agodz\xc4\x85c\xc4\x85 odrzut._NEWLINE_Do komory zamkowej przy pomocy klina przy\xc5\x82\xc4\x85czona by\xc5\x82a lufa zako\xc5\x84czona hamulcem wylotowym. Dzi\xc4\x99ki zastosowaniu po\xc5\x82\xc4\x85czenia klinowego komor\xc4\x99 zamkow\xc4\x85 i luf\xc4\x99 mo\xc5\xbcna by\xc5\x82o \xc5\x82atwo rozdzieli\xc4\x87 co u\xc5\x82atwia\xc5\x82o przenoszenie broni przez dwuosobow\xc4\x85 obs\xc5\x82ug\xc4\x99. W rurze gazowej nad luf\xc4\x85 znajdowa\xc5\x82 si\xc4\x99 t\xc5\x82ok gazowy i t\xc5\x82oczysko. Na lufie znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 dwa zaczepy umo\xc5\xbcliwiaj\xc4\x85ce zamocowanie r\xc4\x85czek transportowych. PTRS standardowo wyposa\xc5\xbcony by\xc5\x82 w dw\xc3\xb3jn\xc3\xb3g.'