b"\n_START_ARTICLE_\nMagoty gibraltarskie\n_START_PARAGRAPH_\nMagoty gibraltarskie \xe2\x80\x93 niewielka, p\xc3\xb3\xc5\x82dzika populacja ma\xc5\x82p gatunku makak berberyjski (\xc5\x82ac. Macaca sylvanus) \xc5\xbcyj\xc4\x85ca na Gibraltarze. Jest to jedyna \xc5\xbcyj\xc4\x85ca w stanie wolnym populacja ma\xc5\x82p na kontynencie europejskim. Magotom grozi wygini\xc4\x99cie r\xc3\xb3wnie\xc5\xbc w Afryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej (og\xc3\xb3\xc5\x82 \xc5\x9bwiatowej populacji), gdzie ich liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 wynosi od 12 do 20 tysi\xc4\x99cy. Na Gibraltarze \xc5\xbcyje obecnie ok. 230 osobnik\xc3\xb3w w pi\xc4\x99ciu odr\xc4\x99bnych stadach; wi\xc4\x99kszo\xc5\x9b\xc4\x87 z nich zamieszkuje rezerwat przyrody znajduj\xc4\x85cy si\xc4\x99 w g\xc3\xb3rnych partiach Ska\xc5\x82y Gibraltarskiej. Ze wzgl\xc4\x99du na brak ogona cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 mieszka\xc5\x84c\xc3\xb3w tej kolonii brytyjskiej nazywa je Barbary Apes lub Rock Apes mimo, \xc5\xbce nie nale\xc5\xbc\xc4\x85 one do ma\xc5\x82p cz\xc5\x82ekokszta\xc5\x82tnych, podczas gdy inni u\xc5\xbcywaj\xc4\x85 hiszpa\xc5\x84skiego s\xc5\x82owa monos (co odnosi si\xc4\x99 do ma\xc5\x82p)._NEWLINE_Magoty s\xc4\x85 nieoficjalnie uwa\xc5\xbcane za symbol Gibraltaru.\n_START_SECTION_\nPochodzenie\n_START_PARAGRAPH_\nCz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 naukowc\xc3\xb3w jest zdania, \xc5\xbce gibraltarskie magoty zosta\xc5\x82y sprowadzone do Gibraltaru przez Maur\xc3\xb3w, kt\xc3\xb3rzy okupowali po\xc5\x82udniowe obszary P\xc3\xb3\xc5\x82wyspu Iberyjskiego, w tym znaczn\xc4\x85 cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 Hiszpanii i Portugalii, w latach 711\xe2\x80\x931492. Przypuszczalnie ma\xc5\x82py te by\xc5\x82y przez Maur\xc3\xb3w traktowane jako zwierz\xc4\x99ta domowe. _NEWLINE_Wed\xc5\x82ug innej teorii magoty Gibraltaru mog\xc4\x85 stanowi\xc4\x87 resztk\xc4\x99 populacji, kt\xc3\xb3ra zamieszkiwa\xc5\x82a po\xc5\x82udniow\xc4\x85 Europ\xc4\x99 w dobie pliocenu, a wi\xc4\x99c od oko\xc5\x82o 5 milion\xc3\xb3w lat temu._NEWLINE_Jedno jest pewne: magoty zamieszkiwa\xc5\x82y Ska\xc5\x82\xc4\x99 Gibraltarsk\xc4\x85 na d\xc5\x82ugo przed pojawieniem si\xc4\x99 tam Brytyjczyk\xc3\xb3w w roku 1704. W 1610 historyk hiszpa\xc5\x84ski Portillo pisa\xc5\x82: _NEWLINE_A teraz porozmawiajmy o innych \xc5\xbcywych istotach, kt\xc3\xb3re \xc5\xbcyj\xc4\x85 na tej skale, s\xc4\x85 to ma\xc5\x82py, kt\xc3\xb3re mo\xc5\xbcna nazwa\xc4\x87 prawdziwymi jej posiadaczami od niepami\xc4\x99tnych czas\xc3\xb3w, a kt\xc3\xb3re \xc5\xbcyj\xc4\x85 w wi\xc4\x99kszo\xc5\x9bci na wschodnich stokach, gdzie dost\xc4\x99p jest niemal niemo\xc5\xbcliwy._NEWLINE_ _NEWLINE_W roku 1782 inny hiszpa\xc5\x84ski historyk, Ayala, napisa\xc5\x82 tak:_NEWLINE_Ani najazd Maur\xc3\xb3w, Hiszpan\xc3\xb3w czy Anglik\xc3\xb3w, ani kule czy kartacze nie potrafi\xc5\x82y ich zniszczy\xc4\x87.\n_START_SECTION_\nTurystyka\n_START_PARAGRAPH_\nMagoty s\xc4\x85 uznawane za jedn\xc4\x85 z g\xc5\x82\xc3\xb3wnych atrakcji turystycznych Gibraltaru. Najbardziej znane i skore do kontakt\xc3\xb3w z lud\xc5\xbami jest stado zamieszkuj\xc4\x85ce w Ma\xc5\x82piej Kryj\xc3\xb3wce (ang. The Apes' Den) przy Wrotach Kr\xc3\xb3lowej (ang. Queen's Gate). Tu najcz\xc4\x99\xc5\x9bciej ma\xc5\x82py zbli\xc5\xbcaj\xc4\x85 si\xc4\x99 do ludzi, a nawet wskakuj\xc4\x85 im na ramiona, co wywo\xc5\x82uje bardzo r\xc3\xb3\xc5\xbcne reakcje. Przestraszony lub rozgniewany magot mo\xc5\xbce ugry\xc5\xba\xc4\x87 lub podrapa\xc4\x87 cz\xc5\x82owieka._NEWLINE_Cz\xc4\x99ste i bliskie kontakty ma\xc5\x82p z turystami spowodowa\xc5\x82y zmian\xc4\x99 ich stylu bycia i coraz silniejsze uzale\xc5\xbcnienie od ludzi. Z tego powodu karmienie magot\xc3\xb3w na Gibraltarze zosta\xc5\x82o zakazane i jest obecnie \xc5\x9bcigane przez prawo; z\xc5\x82amanie zakazu jest karane mandatami w wysoko\xc5\x9bci do 500 funt\xc3\xb3w gibraltarskich.\n_START_SECTION_\nOpieka wojskowa\n_START_PARAGRAPH_\nMagoty z Gibraltaru od roku 1915 a\xc5\xbc po 1991 znajdowa\xc5\x82y si\xc4\x99 pod opiek\xc4\x85 British Army, a p\xc3\xb3\xc5\xbaniej Pu\xc5\x82ku Gibraltarskiego, kt\xc3\xb3re zajmowa\xc5\x82y si\xc4\x99 kontrol\xc4\x85 populacji, pocz\xc4\x85tkowo sk\xc5\x82adaj\xc4\x85cej si\xc4\x99 z jednej tylko rodziny. Wojsko wyznacza\xc5\x82o oficera lub podoficera odpowiedzialnego za opiek\xc4\x99 nad magotami, a tak\xc5\xbce za dostarczanie im owoc\xc3\xb3w, warzyw i orzech\xc3\xb3w. Dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 ta by\xc5\x82a oficjalnie wpisana w bud\xc5\xbcet jednostki. Ka\xc5\xbcde narodziny by\xc5\x82y odnotowywane, ka\xc5\xbcda nowa ma\xc5\x82pka otrzymywa\xc5\x82a imi\xc4\x99 gubernatora, genera\xc5\x82a lub innych wy\xc5\xbcszych oficer\xc3\xb3w. Chora lub zraniona ma\xc5\x82pa trafia\xc5\x82a do szpitala Royal Navy, gdzie by\xc5\x82a traktowana jak ka\xc5\xbcdy marynarz. Po wycofaniu si\xc4\x99 garnizonu brytyjskiego jego rol\xc4\x99 przej\xc4\x85\xc5\x82 urz\xc4\x85d gubernatora Gibraltaru.\n_START_SECTION_\nObecne \xc5\x9brodki ochrony\n_START_PARAGRAPH_\nDzisiaj ma\xc5\x82pami zajmuje si\xc4\x99 Gibraltarskie Towarzystwo Historii Naturalnej i Ornitologii (ang. Gibraltar Ornithological and Natural History Society, GONHS), za\xc5\x9b opiek\xc4\x99 medyczn\xc4\x85 zapewnia Klinika Weterynaryjna Gibraltaru (ang. Gibraltar Veterinary Clinic, GVC). Magoty otrzymuj\xc4\x85 codziennie: \xc5\x9bwie\xc5\xbc\xc4\x85 wod\xc4\x99, warzywa, owoce i ziarno jako dodatek do ich naturalnego po\xc5\xbcywienia w postaci: li\xc5\x9bci, oliwek, k\xc5\x82\xc4\x85czy, korzeni i kwiat\xc3\xb3w. Rokrocznie przeprowadza si\xc4\x99 spis i badania medyczne. Ka\xc5\xbcde zwierz\xc4\x99 ma wytatuowany numer i wszczepiony microchip w celu identyfikacji. Wszystkie ma\xc5\x82py s\xc4\x85 fotografowane, a zdj\xc4\x99cia te s\xc4\x85 zamieszczane w katalogach GONHS.\n_START_SECTION_\nLegenda\n_START_PARAGRAPH_\nJednym z powod\xc3\xb3w ustanowienia na pocz\xc4\x85tku XX wieku zorganizowanej ochrony stada by\xc5\x82a troska o morale za\xc5\x82ogi wojskowej. W\xc5\x9br\xc3\xb3d \xc5\xbco\xc5\x82nierzy kr\xc4\x85\xc5\xbcy\xc5\x82a bowiem legenda, w my\xc5\x9bl kt\xc3\xb3rej obecno\xc5\x9b\xc4\x87 Brytyjczyk\xc3\xb3w na p\xc3\xb3\xc5\x82wyspie ma trwa\xc4\x87 dop\xc3\xb3ty, dop\xc3\xb3ki \xc5\xbcyj\xc4\x85 na nim magoty. W roku 1942 (podczas II wojny \xc5\x9bwiatowej), gdy populacja zmala\xc5\x82a do siedmiu osobnik\xc3\xb3w, brytyjski premier sir Winston Churchill nakaza\xc5\x82, by ich liczb\xc4\x99 natychmiast uzupe\xc5\x82niono ma\xc5\x82pami z Algierii."