b'\n_START_ARTICLE_\nPerm\n_START_SECTION_\nKlimat\n_START_PARAGRAPH_\nNa p\xc3\xb3\xc5\x82kuli po\xc5\x82udniowej, na kontynencie Gondwana, w \xc5\x9brodkowym permie ko\xc5\x84czy si\xc4\x99 d\xc5\x82ugotrwa\xc5\x82e zlodowacenie obejmuj\xc4\x85ce Antarktyd\xc4\x99 oraz przylegaj\xc4\x85ce fragmenty po\xc5\x82udniowej i \xc5\x9brodkowej Afryki, Ameryki Po\xc5\x82udniowej, Australii oraz Indii. Nast\xc4\x99puje znaczne ocieplenie klimatu i zwi\xc4\x99ksza si\xc4\x99 tam powierzchnia las\xc3\xb3w klimatu umiarkowanego, kt\xc3\xb3re da\xc5\x82y pocz\xc4\x85tek z\xc5\x82o\xc5\xbcom w\xc4\x99gla kamiennego (znanym na przyk\xc5\x82ad z Po\xc5\x82udniowej Afryki i Australii)._NEWLINE_We wczesnym i \xc5\x9brodkowym permie na p\xc3\xb3\xc5\x82kuli p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej w warunkach gor\xc4\x85cego i suchego klimatu powstaj\xc4\x85 czerwone osady pustynne oraz utwory wulkaniczne. W p\xc3\xb3\xc5\xbanym permie nast\xc4\x99puje w Europie zalew morski. W bardzo p\xc5\x82ytkim morzu i w jego zatokach, w ciep\xc5\x82ym klimacie, powstaj\xc4\x85 grube warstwy ewaporat\xc3\xb3w.\n_START_SECTION_\nGeologia\n_START_PARAGRAPH_\nW czasie orogenezy waryscyjskiej dochodzi do wypi\xc4\x99trzenia g\xc3\xb3r Uralu. W Ameryce P\xc3\xb3\xc5\x82nocnej powstaj\xc4\x85 Appalachy. Na po\xc5\x82udniu dochodzi do stopniowego stopienia l\xc4\x85dolodu, kt\xc3\xb3ry przykrywa\xc5\x82 Gondwan\xc4\x99. W cechsztynie dochodzi do globalnej regresji m\xc3\xb3rz, wiele zbiornik\xc3\xb3w ulega bardzo znacznemu zasoleniu. Du\xc5\xbce obszary dawnej Laurazji zamieniaj\xc4\x85 si\xc4\x99 w pustynie. W permie powoli ko\xc5\x84cz\xc4\x85 si\xc4\x99 ruchy orogenezy waryscyjskiej. W tej schy\xc5\x82kowej fazie ma miejsce bardzo silna dzia\xc5\x82alno\xc5\x9b\xc4\x87 wulkaniczna, powstaj\xc4\x85 wtedy wielkie wylewy law kwa\xc5\x9bnych. Pod koniec permu dochodzi do najwi\xc4\x99kszego w historii Ziemi wymierania gatunk\xc3\xb3w, zwanego czasem barwnie matk\xc4\x85 wielkich wymiera\xc5\x84. Ca\xc5\x82kowicie znikaj\xc4\x85 wtedy trylobity, koralowce czteropromienne i denkowce._NEWLINE_Wed\xc5\x82ug teorii tektoniki p\xc5\x82yt Azja zderza si\xc4\x99 z Europ\xc4\x85. Pod koniec permu Laurazja i Gondwana \xc5\x82\xc4\x85cz\xc4\x85 si\xc4\x99 w Pange\xc4\x99. Od wschodu wrzyna si\xc4\x99 w ni\xc4\x85 morze Tetydy. Pangea zaczyna dryfowa\xc4\x87 na p\xc3\xb3\xc5\x82noc.\n_START_SECTION_\nW Polsce\n_START_PARAGRAPH_\nNajwi\xc4\x99kszym bogactwem s\xc4\x85 z\xc5\x82o\xc5\xbca miedzi, wydobywane na monoklinie przedsudeckiej i ju\xc5\xbc nie wydobywane w niecce p\xc3\xb3\xc5\x82nocnosudeckiej, a tak\xc5\xbce z\xc5\x82o\xc5\xbca soli kamiennej (wydobywane w K\xc5\x82odawie), soli potasowych, surowc\xc3\xb3w skalnych \xe2\x80\x93 czerwonych piaskowc\xc3\xb3w (\xe2\x80\x9epiaskowiec budowlany\xe2\x80\x9d) i zlepie\xc5\x84c\xc3\xb3w, mi\xc4\x99dzy innymi tak zwany \xe2\x80\x9ezlepieniec zygmuntowski\xe2\x80\x9d, z kt\xc3\xb3rego by\xc5\x82a wykonana pierwsza kolumna Zygmunta.\n_START_SECTION_\nFlora\n_START_PARAGRAPH_\nZmiana klimatu z gor\xc4\x85cego i wilgotnego w karbonie na gor\xc4\x85cy, ale suchy w permie spowodowa\xc5\x82a zmiany w sk\xc5\x82adzie flory, zw\xc5\x82aszcza na p\xc3\xb3\xc5\x82kuli p\xc3\xb3\xc5\x82nocnej. Nast\xc4\x99puje rozw\xc3\xb3j ro\xc5\x9blin nagonasiennych, zw\xc5\x82aszcza ro\xc5\x9bnie liczba ro\xc5\x9blin iglastych, ale powstaj\xc4\x85 te\xc5\xbc pierwsze li\xc5\x9bciaste: mi\xc5\x82orz\xc4\x99bowe i sagowce. Bardzo pospolite pocz\xc4\x85tkowo by\xc5\x82y paprocie nasienne, ale potem mocno podupadaj\xc4\x85. Jedynie na po\xc5\x82udniowych kontynentach (Gondwana) lasy paproci nasiennych by\xc5\x82y powszechne przez ca\xc5\x82y perm (flora glossopterysowa). W trakcie permu ca\xc5\x82kowicie wymieraj\xc4\x85 kordaity. We wczesnym permie (cisuralu) liczne by\xc5\x82y jeszcze ro\xc5\x9bliny zarodnikowe, jednak p\xc3\xb3\xc5\xbaniej do\xc5\x9b\xc4\x87 szybko podupadaj\xc4\x85, zw\xc5\x82aszcza drzewiaste skrzypy i wid\xc5\x82aki oraz cz\xc4\x99\xc5\x9b\xc4\x87 drzewiastych paproci. Natomiast zielne ro\xc5\x9bliny zarodnikowe nadal by\xc5\x82y pospolite i ograniczane tylko w strefach pustynnych.\n_START_SECTION_\nFauna\n_START_PARAGRAPH_\nW permie zmniejsza si\xc4\x99 powierzchnia \xc5\xbcyznych obszar\xc3\xb3w szelf\xc3\xb3w, jednocze\xc5\x9bnie wiele akwen\xc3\xb3w jest mocno zasolonych, tote\xc5\xbc generalnie spada bior\xc3\xb3\xc5\xbcnorodno\xc5\x9b\xc4\x87 i liczebno\xc5\x9b\xc4\x87 fauny wodnej w tym okresie. Podobny proces wida\xc4\x87 u fauny l\xc4\x85dowej, co wi\xc4\x85\xc5\xbce si\xc4\x99 g\xc5\x82\xc3\xb3wnie z pustynnieniem. Do\xc5\x9b\xc4\x87 wyra\xc5\xbany wzrost obserwuje si\xc4\x99 u ma\xc5\x82\xc5\xbcy zar\xc3\xb3wno morskich, jak i s\xc5\x82odkowodnych. Du\xc5\xbcy rozw\xc3\xb3j notuj\xc4\x85 mszywio\xc5\x82y, kt\xc3\xb3re wraz z glonami s\xc4\x85 dominuj\xc4\x85c\xc4\x85 grup\xc4\x85 buduj\xc4\x85c\xc4\x85 \xc3\xb3wczesne rafy. Do\xc5\x9b\xc4\x87 pospolite s\xc4\x85 ci\xc4\x85gle \xc5\x9blimaki i ramienionogi (zw\xc5\x82aszcza z rz\xc4\x99du Strophomenida), ma\xc5\x82\xc5\xbcoraczki, a tak\xc5\xbce pierwotniaki z gromady otwornic. Bardzo znaczny regres obserwuje si\xc4\x99 u g\xc5\x82owonog\xc3\xb3w, w tym amonit\xc3\xb3w, szkar\xc5\x82upni, rzadkie s\xc4\x85 trylobity, koralowce.\n_START_SECTION_\nKr\xc4\x99gowce\n_START_PARAGRAPH_\nZ ryb najpospolitsze s\xc4\x85 ryby kostnochrz\xc4\x99stne, zw\xc5\x82aszcza paleoniskidy oraz rekiny. Charakterystycznym dla permu jest wielki rozw\xc3\xb3j tylko w tym okresie rekin\xc3\xb3w s\xc5\x82odkowodnych. Ryby dwudyszne i trzonop\xc5\x82etwe prze\xc5\xbcywa\xc5\x82y okres swojego rozwoju, ale znacznie ust\xc4\x99powa\xc5\x82y liczebno\xc5\x9bci\xc4\x85 wy\xc5\xbcej wymienionym grupom. Pojawi\xc5\x82y si\xc4\x99 pierwsze przej\xc5\x9bciowce. W zwi\xc4\x85zku z post\xc4\x99puj\xc4\x85c\xc4\x85 sucho\xc5\x9bci\xc4\x85 klimatu mocno podupadaj\xc4\x85 w permie p\xc5\x82azy z grupy labiryntodont\xc3\xb3w, a kilka pokrewnych im rz\xc4\x99d\xc3\xb3w wymiera. Natomiast bardzo bujny rozw\xc3\xb3j prze\xc5\xbcywaj\xc4\x85 gady, szczeg\xc3\xb3lnie gady ssakokszta\xc5\x82tne, w\xc5\x9br\xc3\xb3d kt\xc3\xb3rych w p\xc3\xb3\xc5\xbanym permie pojawiaj\xc4\x85 si\xc4\x99 najwi\xc4\x99ksi l\xc4\x85dowi (3-4 metry d\xc5\x82ugo\xc5\x9bci) drapie\xc5\xbccy, np. Inostrancevia i Dimetrodon. Jednocze\xc5\x9bnie wiele grup prymitywnych kotylozaur\xc3\xb3w oraz pierwsze wodne gady \xe2\x80\x93 mezozaury \xe2\x80\x93 wymieraj\xc4\x85.'