Πρόλογος
Το βιβλίο αυτό γράφηκε σύμφωνα με το πρόγραμμα σπουδών που καθορίστηκε από το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων για το μάθημα «Μηχανές Εσωτερικής Καύσης II» των ΤΕΕ.
Απευθύνεται στους μαθητές των ΤΕΕ της ειδικότητας Μηχανών και Συστημάτων Αυ -τοκινήτου και στόχος του είναι να προσφέρει στο μαθητή τις απαραίτητες δεξιότητες για τον έλεγχο και την επισκευή των σύγχρονων μηχανών εσωτερικής καύσης και των συστημάτων τους.
Η ύλη που διαπραγματεύεται το βιβλίο αναφέρεται σε θέματα αρκετά προηγμένης τεχνολογίας, για τα σημερινά ελληνικά δεδομένα. Οι μαθητές όμως σίγουρα θα τα συνα -ντήσουν, όταν βρεθούν στον επαγγελματικό τους χώρο.

Καταβλήθηκε μεγάλη προσπάθεια ώστε τα βήματα των εργαστηριακών ασκήσεων να είναι απλά, κατανοητά και εκτελέσιμα από το μαθητή, παρά τις σχετικές δυσκολίες που υπάρχουν ως προς τον υπάρχοντα εξοπλισμό, που αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική υλοποίηση του εργαστηριακού αυτού μαθήματος και για την επίτευξη των σχετικών στόχων.
Τέλος, θέλουμε να ευχαριστήσουμε τα μέλη της Συντονιστικής Ομάδας του Παιδαγω -γικού Ινστιτούτου για τη συμβολή τους στην παραγωγή του βιβλίου, τους κριτές κα Αθηνά Παντελιά, και κ.κ. Ανδρέα Σκιάνη και Σπύρο Κουλουμούνδρα για τις εύστοχες παρατη -ρήσεις τους και για τη βοήθειά τους, καθώς και τη φιλόλογο κα Δήμητρα Γεωργικού, που έκανε τη γλωσσική επιμέλεια των κειμένων.

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΒΛΑΒΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 1.1
Εργαλεία και εξοπλισμός διάγνωσης και ελέγχου σύγχρο -νων κινητήρων

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να αναγνωρίζουν τα βασικά εργαλεία διάγνωσης των συστημάτων ψε -κασμού με τα οποία είναι εφοδιασμένο ένα συνεργείο αυτοκινήτου και να προσδιορίζουν τις χρήσεις τους.
- ■ Να αναγνωρίζουν και να χρησιμοποιούν τα βασικά εργαλεία διάγνωσης που έχουν σχέση με τις επισκευές των βενζινοκινητήρων με ψεκασμό.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Μερικά από τα όργανα που χρησιμοποιού -νται στη διάγνωση βλαβών και στον έλεγ χο λειτουργίας των σύγχρονων κινητήρων είναι:

Πολύμετρα:
Είναι όργανα που μετρούν τουλάχιστον
Εικ. 1.1.1 Πολύμετρα
τα παρακάτω βασικά μεγέθη ενός ηλεκτρι -κού κυκλώματος:

1. Τάση (Volt)

Πιο συγκεκριμένα:
- Β. Τη διαφορά δυναμικού στους ακρο -δέκτες μιας αποθήκης ή μιας πηγής ηλε κτρικής τάσης (π.χ. μιας μπαταρίας ή μιας γεννήτριας).
- Α. Την πτώση τάσης μεταξύ δύο σημείων ενός ηλεκτρικού κυκλώματος.
Για να γίνει μέτρηση της διαφοράς δυναμι -κού στους ακροδέκτες μιας πηγής τάσης ή της πτώσης τάσης μεταξύ δύο σημείων ενός ηλεκτρικού κυκλώματος με πολύμε -τρο πρέπει:
- 1. Να γίνει μηδενισμός του οργάνου (κα -λιμπράρισμα) και επιλογή της κατάλλη λης κλίμακας μέτρησης του μεγέθους.
- 3. Να γίνει παράλληλη σύνδεση του οργά -νου.
- 2. Να γίνουν οι συνδέσεις των ρευματο -ληπτών στους κατάλληλους ακροδέ κτες του οργάνου (COM και V/Ω) με τη σωστή πολικότητα.
- 4. Το κύκλωμα να διαρρέεται από ηλεκτρι -κό ρεύμα.

Εικ. 1.1.2 Μέτρηση τάσης

2. Ένταση (Ampere)
Για να γίνει μέτρηση της έντασης του ηλε -κτρικού ρεύματος που διαρρέει ένα κύκλω μα πρέπει:
Εικ.1.1.3 Μέτρηση έντασης
- 1. Να γίνει μηδενισμός του οργάνου (κα -λιμπράρισμα) και επιλογή της κατάλλη λης κλίμακας μέτρησης του μεγέθους.
- 3. Το πολύμετρο να συνδεθεί εν σειρά στο κύκλωμα, το οποίο πρέπει να είναι συν -δεδεμένο με την πηγή τάσης.
- 2. Να γίνουν οι συνδέσεις των ρευματολη -πτών στους κατάλληλους ακροδέκτες του οργάνου (COM και Α) με τη σωστή πολικότητα.
- 4. Το ηλεκτρικό κύκλωμα να διαρρέεται από ηλεκτρικό ρεύμα.

3. Αντίσταση (Ohm)
Για να γίνει μέτρηση της αντίστασης ενός αγωγού πρέπει:
- 1. Να γίνει μηδενισμός του οργάνου (κα -λιμπράρισμα) και επιλογή της κατάλλη λης κλίμακας μέτρησης του μεγέθους.
- 2. Να γίνουν οι συνδέσεις των ρευματολη -πτών στους κατάλληλους ακροδέκτες του οργάνου (COM και V/Ω).
Εικ. 1.1.4 Μέτρηση αντίστασης
- 3. Να γίνει παράλληλη σύνδεση του ορ -γάνου.
- 4. Ο αγωγός να μην διαρρέεται από ηλε -κτρικό ρεύμα. Διαφορετικά υπάρχει κίν δυνος καταστροφής του οργάνου.
Εκτός από τις μετρήσεις των παραπάνω βασικών μεγεθών, πολλά πολύμετρα μπορούν να εκτελέσουν:

- 1. Μέτρηση της θερμοκρασίας
- 3. Μέτρηση της γωνίας Dwell ενός συστή -ματος ανάφλεξης.
- 2. Μέτρηση της συχνότητας περιστροφής (Στροφές ανά λεπτό) ενός κινητήρα.
- 4. Μέτρηση του ποσοστού λειτουργίας (αναλογία ΟΝ/OFF) ενός σήματος δια -μόρφωσης πλάτους παλμού. Το σήμα αυτό χρησιμοποιείται για τον έλεγχο πολλών ενεργοποιητών από την ηλε -κτρονική μονάδα ελέγχου (εγκέφαλο) ενός συστήματος ψεκασμού.
- 5. Έλεγχο καλής λειτουργίας μιας διόδου ή ενός τρανζίστορ.
Τα πολύμετρα διακρίνονται σε αναλογικά και ψηφιακά. Το μέγεθος που χαρακτηρί -ζει την ακρίβεια ενός πολύμετρου είναι η εσωτερική του αντίσταση.

ΠΡΟΣΟΧΗ:
Δεν επιτρέπεται να γίνει έλεγχος τρο -φοδοσίας τάσης σε ένα κύκλωμα με τη σύνδεση δοκιμαστικής λυχνίας 12 V. Αν γίνει μια τέτοια σύνδεση σε ένα κύκλω -μα που ελέγχεται από την ηλεκτρονι κή μονάδα ελέγχου, τότε μπορεί ρεύμα υψηλής έντασης να περάσει μέσα από τα κυκλώματα της ηλεκτρονικής μονά -δας ελέγχου και να προκαλέσει την κα ταστροφή της.

Αντλία υποπίεσης
Η υποπίεση (πίεση μικρότερη της ατμο -σφαιρικής πίεσης) χρησιμοποιείται ως πληροφορία για την εκτέλεση διαφόρων υπολογισμών από την ηλεκτρονική μονά -δα ελέγχου ενός συστήματος ψεκασμού,
καθώς και για τη λειτουργία διαφόρων ενεργοποιητών των συστημάτων ενός σύγχρονου κινητήρα. Η υποπίεση μετα -δίδεται ως πληροφορία στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου με τη μορφή τάσης που παράγεται από έναν ειδικό αισθητήρα.
Η αντλία υποπίεσης είναι ένα όργανο που δημιουργεί συνθήκες υποπίεσης, αφαιρώ -ντας τον αέρα από ένα χώρο ή επιτρέπει τη μέτρηση της υποπίεσης που επικρατεί σε ένα χώρο με τη χρήση του οργάνου έν -δειξης της πίεσης, που είναι συνδεδεμένο με αυτήν. Με τη μέτρηση της υποπίεσης μπορεί να γίνει έλεγχος καλής λειτουργίας ενός συστήματος ή εξαρτήματος αντιστοι -χίζοντας, παραδείγματος χάρη, την υπο πίεση που επικρατεί σε αυτό το χώρο με κάποιες πρότυπες τιμές υποπίεσης ή ηλε -κτρικής τάσης, εάν πρόκειται για αισθητή ρα που μετατρέπει την υποπίεση σε τάση.

Εικ. 1.1.5 Σετ αντλίας υποπίεσης
Εικ. 1.1.6 Μετρητής πίεσης

Μετρητής πίεσης
Για τη διάγνωση της καλής λειτουργίας του συστήματος τροφοδοσίας ενός κινητήρα, πολλές φορές είναι αναγκαία η μέτρηση της πίεσης που επικρατεί στους αγωγούς του καυσίμου. Η μέτρηση αυτή γίνεται με το μετρητή πίεσης.

Διαγνωστικές συσκευές
Οι διαγνωστικές συσκευές μετατρέπουν τις πληροφορίες της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου σε μορφή τέτοια που να μπορεί να γίνει αντιληπτή από τον τεχνικό ώστε οι πληροφορίες αυτές να είναι αξιοποιήσιμες για τη διάγνωση βλαβών ή για τον έλεγχο καλής λειτουργίας ενός συστήματος.
Εικ. 1.1.7 Διαγνωστική συσκευή
Η σύνδεση μιας διαγνωστικής συσκευής με μια ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου μπο -ρεί να γίνει με δύο τρόπους διασύνδεσης το πολύ:

Α. Παράλληλη διασύνδεση
Στην περίπτωση αυτή, η διαγνωστική συ -σκευή μετρά την τάση των σημάτων εισό δου που καταλήγουν στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου από τους αισθητήρες και των σημάτων εξόδου που δίδονται από την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου προς
τους ενεργοποιητές, με τη χρήση μιας ει -δικής φίσας που συνδέεται παράλληλα με τη φίσα της κεντρικής καλωδίωσης ( Εικ. 1.1.8 ).

Β. Σειριακή διασύνδεση
Στην περίπτωση αυτή, οι πληροφορίες, όπως είναι τα σήματα εισόδου και εξόδου της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου και οι κωδικοί βλαβών, μεταδίδονται μέσω μιας ειδικής φίσας της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου προς τη διαγνωστική συσκευή και οι πληροφορίες μεταδίδονται η μια μετά την άλλη ( Εικ. 1.1.9 ).

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
- 1. Αυτοκίνητο που να φέρει κινητήρα ελεγ -χόμενο από ηλεκτρονική μονάδα
- 3. Διαγνωστική συσκευή κατάλληλη για το αυτοκίνητο
- 2. Τα επισκευαστικά και εκπαιδευτικά βι -βλία του αυτοκινήτου
- 4. Πολύμετρο
- 6. Όργανο μέτρησης πίεσης καυσίμου
- 5. Αντλία υποπίεσης
- 7. Άλλα βιβλία τεχνικών πληροφοριών

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
-  Να τηρούνται όλα τα απαιτούμενα μέ -τρα ασφαλείας που προβλέπονται για το χώρο του εργαστηρίου.
-  Να τηρούνται όλα τα απαιτούμενα μέ -τρα ασφαλείας για την εκτέλεση εργασι ών σε ένα αυτοκίνητο, όπως η κατάλλη -λη ένδυση, η προφύλαξη των μαλλιών από τα περιστρεφόμενα εξαρτήματα, η ύπαρξη κατάλληλων μέτρων πυρα -σφαλείας, τα μέτρα προφύλαξης από βραχυκυκλώματα, όπως η αφαίρεση δακτυλιδιών ή αλυσίδων.
Εικ.1.1.8 Παράλληλη διασύνδεση διαγνωστικής συσκευής και ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου

Εικ. 1.1.9 Σειριακή διασύνδεση διαγνωστικής συσκευής και ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου
-  Οι συνδέσεις και αποσυνδέσεις των φι -σών πρέπει να γίνονται με το διακόπτη ανάφλεξης του αυτοκινήτου να είναι στη θέση OFF.
-  Όταν είναι δυνατό, η σύνδεση των ρευ -ματοληπτών στους ακροδέκτες των φι σών να γίνεται από την πίσω πλευρά
των φισών αφαιρώντας το προστατευ -τικό κάλυμμα για την αποφυγή χαλάρω σης των ακροδεκτών.
-  Η τυχόν εξαγωγή και επανατοποθέτηση εξαρτημάτων πρέπει να γίνεται με τον αρνητικό πόλο της μπαταρίας αποσυν -δεμένο.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
Οι μαθητές να εκτελέσουν συνδέσεις του πολύμετρου σε διάφορα κυκλώματα του αυτοκινήτου για μετρήσεις:
- Έντασης 
- Τάσης
-  Αντίστασης

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Οι μαθητές να εκτελέσουν μετρήσεις των παραπάνω μεγεθών στο αυτοκίνητο.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΡΙΤΟ
Οι μαθητές να συνδέσουν την αντλία υπο -πίεσης σε σχετικά εξαρτήματα του αυτο κινήτου, να εκτελέσουν μετρήσεις υπο -πίεσης και να δημιουργήσουν συνθήκες ελεγχόμενης υποπίεσης.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
Οι μαθητές να συνδέσουν το όργανο μέ -τρησης πίεσης στους αγωγούς τροφοδοσί ας και επιστροφής καυσίμου ενός κινητήρα και να εκτελέσουν μετρήσεις.

ΣΤΑΔΙΟ ΠΕΜΠΤΟ
Οι μαθητές να εκτελέσουν παράλληλη ή και σειριακή διασύνδεση (αν είναι δυνα -τόν) της διαγνωστικής συσκευής με την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου του κινητήρα.

ΣΤΑΔΙΟ ΕΚΤΟ
Οι μαθητές να επαληθεύσουν όπου είναι δυνατόν τις μετρήσεις της διαγνωστικής συσκευής με τη χρήση πολυμέτρου.

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Οι μαθητές να συλλέξουν πληροφορίες για τη λειτουργία των παραπάνω οργάνων και να τις παρουσιάσουν στο επόμενο μάθη -μα.

ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΑΕΡΑ ΑΣΚΗΣΗ 2.1

Κυλινδροκεφαλή

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τις πιθανές βλάβες, τους τρόπους και τα μέσα των κάθε είδους μετρήσεων που είναι απαραίτητες για την καλή λειτουργία μηχανής - συστήματος.
- Να αναφέρουν και να περιγράφουν τους απαραίτητους ελέγχους που απαιτούνται για τη σωστή λειτουργία της μηχανής ή του συστήματος, το σκοπό και τον τρόπο που γίνονται, καθώς και τα σχετικά μέσα που χρησιμοποιούνται.
- ■ Να αντιλαμβάνονται πλήρως τις οδηγίες των σχετικών τεχνικών εγχειριδίων.
- ■ Να εντοπίζουν τις βλάβες των μηχανών και των βοηθητικών συστημά -των, αξιολογώντας τα αποτελέσματα ελέγχων και μετρήσεων.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Κυλινδροκεφαλή
Λόγω της υψηλής θερμοκρασίας και των υψηλών πιέσεων που επικρατούν κατά την καύση, απαιτείται απόλυτη στεγανότητα στις συνθήκες αυτές, προκειμένου να μην διαφεύγουν καυσαέρια ή να μην αναρρο -φάται ψυκτικό υγρό προς τους κυλίνδρους. Για να εκπληρωθούν οι παραπάνω απαι -τήσεις σε στεγανότητα, η κυλινδροκεφαλή βιδώνεται στο μπλοκ του κινητήρα με προ -
Η κυλινδροκεφαλή σφραγίζει την αντίθετη προς τα έμβολα πλευρά των κυλίνδρων ενός κινητήρα και διαμορφώνει το χώρο καύσης στο επάνω μέρος των κυλίνδρων. Στην κυλινδροκεφαλή βρίσκονται οι βαλβί -δες, και συχνά οι εκκεντροφόροι, το μπουζί (αναφλεκτήρας) και ο μηχανισμός ενεργο -ποίησης των βαλβίδων.

διαγεγραμμένη ροπή σύσφιγξης. Μεταξύ της κυλινδροκεφαλής και του μπλοκ του κινητήρα παρεμβάλλεται η «φλάντζα κα -πακιού, που εξασφαλίζει την απόλυτη στε γανότητα στις συνθήκες μεγάλων πιέσεων και υψηλής θερμοκρασίας.
Η επαφή των βαλβίδων στην έδρα τους πρέπει να αποκλείει την όποια διαρροή καυσαερίου, διότι αυτή θα οδηγούσε στη δημιουργία ενός διαύλου εκροής των καυ -σαερίων (κάψιμο βαλβίδας). Ο δίαυλος αυτός δημιουργείται στο σημείο επαφής της βαλβίδας με τη βάση της, λόγω του πολύ θερμού ρεύματος καυσαερίου που με μεγάλη πίεση και ταχύτητα διέρχεται από κάθε χαραμάδα που τυχόν υπάρχει, και τη διευρύνει σε ελάχιστο χρόνο.

Η βελτίωση της στεγανότητας και η επι -σκευή της βάσης των βαλβίδων επιτυγχά νεται με το τρίψιμο των βαλβίδων.
Οι εργασίες επισκευής των μη κινητών σημείων μιας κυλινδροκεφαλής γίνονται συνήθως σε εξειδικευμένα συνεργεία με ειδικό εξοπλισμό.
Οι μαθητές μπορούν να προβούν στους παρακάτω ελέγχους και εργασίες:
- 2. Τρίψιμο εδρών βαλβίδων.
- 1. Έλεγχο στρέβλωσης της κυλινδροκε -φαλής.
- 3. Αντικατάσταση οδηγών βαλβίδων.
- 4. Έλεγχος σύσφιξης ή σύσφιξη της κυλιν -δροκεφαλής.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
Για τις μετρήσεις και τις εργασίες της άσκη -σης απαιτούνται τα παρακάτω:

Βοηθήματα
- 1. Κυλινδροκεφαλή με βαλβίδες.
- 3. Φλάντζες κυλινδροκεφαλής του αντί -στοιχου κινητήρα.
- 2. Κινητήρας με πλήρη κεφαλή κυλίν -δρου.
- 4. Επισκευαστικά βιβλία του αντίστοιχου κινητήρα.

Όργανα και Εργαλεία
- 1. Παχύμετρο
- 3. Συμπιεσόμετρο
- 2. Μικρόμετρο
- 4. Δυναμόκλειδο
- 6. Τριβείο βαλβίδων
- 5. Σειρά εξολκέων βαλβίδων ή Ειδικό Ερ -γαλείο αποσυναρμολόγησης βαλβίδων
- 7. Ρίγα
- 8. Σειρά Φίλερ

Μηχανήματα
- 1. Πλάνη κυλινδροκεφαλών

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται κατά το πλά -νισμα της κυλινδροκεφαλής. Οι μαθητές που ασχολούνται με την εργασία αυτή πρέπει να φορούν τα προβλεπόμενα από τους κανόνες ασφαλείας προστατευτικά γυαλιά.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

Α. ΕΛΕΓΧΟΣ
Ελέγχεται η συμπίεση των κυλίνδρων και διαπιστώνεται τυχόν έλλειψη στεγανότητας κάποιας βαλβίδας.
Η στεγανότητα των βαλβίδων μετριέται συ -νήθως με το συμπιεσόμετρο ή με συστή ματα πεπιεσμένου αέρα που χορηγούνται ως ειδικά εργαλεία.

Β. ΕΛΕΓΧΟΣ
- 1. Αποσυνδέεται η κυλινδροκεφαλή και απομακρύνεται ο εκκεντροφόρος άξο -νας (σε κινητήρες με εκκεντροφόρο επικεφαλής).
- 3. Ελέγχονται οπτικά οι βαλβίδες και οι έδρες τους για φθορές που οδηγούν σε έλλειψη στεγανότητας.
- 2. Αποσυναρμολογούνται οι βαλβίδες.

Γ. ΕΛΕΓΧΟΣ
- 1. Ελέγχεται, με τη βοήθεια της ρίγας, η επιπεδότητα της κυλινδροκεφαλής.
- 2. Ελέγχονται οπτικά και καθαρίζονται, αν απαιτείται, οι αυλοί (κανάλια) εισαγω -γής.

Δ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ
- 1. Οι μαθητές τοποθετούν την κυλινδρο -κεφαλή στην πλάνη.
- 2. Οι μαθητές προχωρούν στο πλάνισμα της κυλινδροκεφαλής.

Ε. ΕΡΓΑΣΙΕΣ
- 1. Τοποθετείται η κυλινδροκεφαλή στον πάγκο εργασίας.
- 2. Τοποθετούνται οι βαλβίδες στην κυλιν -δροκεφαλή. Οι μαθητές προχωρούν στο τρίψιμο των βαλβίδων. Η βελτίω -ση της στεγανότητας και η επισκευή
της βάσης των βαλβίδων επιτυγχάνε -ται, τρίβοντας τη βαλβίδα περιστροφικά επάνω στη βάση της, με τη βοήθεια του συγκεκριμένου ειδικού εργαλείου και μιας ειδικής αλοιφής ( Εικ. 2.1.1 ).

ΣΤ. ΕΛΕΓΧΟΣ
Ελέγχονται οι γωνίες επαφής των βαλβί -δων και βελτιώνονται, αν απαιτείται.
Λύση στην αύξηση της επιφάνειας επαφής, μετά τη λείανση, προσφέρει η δημιουργία
Με το τρίψιμο της βαλβίδας φαρδαίνει η επιφάνεια επαφής της στη βάση, η οποία για λόγους στεγανότητας θα έπρεπε να μείνει στενή (περίπου 1,5 χιλιοστό για τη βαλβίδα εισαγωγής και 2 χιλιοστά -λίγο φαρδύτερη για καλύτερη απαγωγή της θερμοκρασίας -για την βαλβίδα εξαγω -γής).
Εικ. 2.1.1 Λείανση βαλβίδας
μιας επιπλέον μικρότερης κλίσης 30° στην αρχή της εισόδου προς τον κύλινδρο στον εκάστοτε αγωγό, πριν από την κλίση των 45°, και στην ίδια κατεύθυνση μετά τις 45° μια κλίση 60°.

Οι παραπάνω κλίσεις δημιουργούνται με φρέζες αντίστοιχης γωνίας ( Εικ. 2.1.2 ).
Εικ. 2.1.2 Γωνίες βαλβίδων

Ζ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΤΕΛΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ
- 1. Τοποθετούνται τα ελατήρια των βαλβί -δων.
- 3. Τοποθετείται και συσφίγγεται, σύμφωνα με τις προδιαγραφές του κατασκευαστή (από το επισκευαστικό βιβλίο) η κυλιν -δροκεφαλή.
- 2. Επανατοποθετείται ο εκκεντροφόρος άξονας. Οι ροπές σύσφιξης των καβα -λέτων μετριούνται με το δυναμόκλειδο. Η προδιαγεγραμμένη ροπή καθορίζεται από τον κατασκευαστή και αναφέρεται στο σχετικό επισκευαστικό βιβλίο.
- Για τη σύσφιξη χρησιμοποιούμε δυνα -μόκλειδο, που ρυθμίζουμε στα συγκε κριμένα «κιλά» των προδιαγραφών.

Όταν προδιαγράφεται γωνιακή σύσφιγ -
- ξη, τότε απαιτείται αρχικά μια σύσφιγξη με δυναμόκλειδο και στη συνέχεια μία (διπλή συνήθως) σύσφιγξη με σταθερή καστάνια σε συγκεκριμένη γωνία π.χ. 90° και άλλη μία ίδιου μεγέθους ή και διαφορετική. Η σειρά σύσφιγξης της κάθε βίδας πρέπει και πάλι να ακολου -θείται σχολαστικά.
- 5. Ελέγχεται η στεγανότητα των βαλβίδων με μέτρηση της συμπίεσης.
- 4. Ρυθμίζονται οι βαλβίδες, σύμφωνα με τις προδιαγραφές του κατασκευαστή. Η ρύθμιση γίνεται με το Φίλερ.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
- 1. Να αναφέρετε το επιτρεπόμενο μέγε -θος πλανίσματος της κυλινδροκεφαλής στην οποία εργαστήκατε.
- 3. Να εξηγήσετε τον τρόπο ελέγχου της στεγανότητας των βαλβίδων μέσω της μέτρησης συμπίεσης.
- 2. Να σημειώσετε τις σωστές τιμές ρύθμι -σης των βαλβίδων.

ΑΣΚΗΣΗ 2.2

Οδηγοί Βαλβίδων

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τις πιθανές βλάβες, τους τρόπους και τα μέσα των κάθε είδους μετρήσεων που είναι απαραίτητες για την καλή λειτουργία μηχανής - συστήματος.
- ■ Να εντοπίζουν τις βλάβες των μηχανών και των βοηθητικών συστημά -των, αξιολογώντας τα αποτελέσματα ελέγχων και μετρήσεων.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τους απαραίτητους ελέγχους που απαιτούνται για τη σωστή λειτουργία της μηχανής ή του συστήματος, το σκοπό και τον τρόπο που γίνονται, καθώς και τα σχετικά μέσα που χρησιμοποιούνται.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Αντικατάσταση οδηγών βαλβίδων
Στην κυλινδροκεφαλή βρίσκονται οι βαλ -βίδες και οι κυλινδρικοί οδηγοί, που εί ναι κατασκευασμένοι από μπρούντζο ή ειδικό χυτοσίδηρο, και πρέπει να εξα -σφαλίζουν τη λίπανση του άξονα των βαλβίδων που κινείται μέσα σε αυτούς, χωρίς όμως να επιτρέπουν μεγά -λες ποσότητες λαδιού να εισχωρήσουν μέσω των οδηγών στο χώρο καύσης. Τα διάφορα εξαρτήματα της κυλινδροκεφα -λής, όπως τα έδρανα του εκκεντροφόρου, ο ίδιος ο εκκεντροφόρος, τα ζύγωθρα κ.λπ, βρέχονται από λάδι του κινητήρα προκειμέ -νου να εξασφαλισθεί η σωστή τους λίπανση. Για να μη διαφεύγει το λάδι μέσω των οδηγών των βαλβίδων προς τους κυλίν -δρους, χρησιμοποιούνται τα «τσιμουχάκια

Εικ. 2.2.1 Έλεγχος οδηγού βαλβίδας
βαλβίδων» που εμποδίζουν τη διείσδυση μεγάλης ποσότητας λαδιού στους οδη -γούς των βαλβίδων. Η στεγανότητα που εξασφαλίζεται από τα «τσιμουχάκια» των βαλβίδων πρέπει να ελέγχεται. Παράλ -ληλα πρέπει να ελέγχονται και οι ανοχές μεταξύ οδηγών και βαλβίδων. Ο έλεγχος γίνεται με μικρόμετρα, με ειδικά εργαλεία του εκάστοτε κατασκευαστή ( Εικ. 2.2.2 ), ή εμπειρικά, ως πρώτη προσέγγιση, με -τακινώντας τη βαλβίδα (χωρίς ελατήριο) κάθετα προς τον άξονά της.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
- 1. Κυλινδροκεφαλή με βαλβίδες (με ελα -τήρια ή χωρίς ελατήρια βαλβίδων).
- 3. Εξολκέας βαλβίδων.
- 2. Ειδικό μικρόμετρο για μικρής διατομής κυλίνδρους ( Εικ. 2.2.1 ).
- 4. Εξολκέας οδηγών βαλβίδων (αν απαι -τείται για την υπάρχουσα κατασκευή).
Εικ. 2.2.2 Ειδικά εργαλεία για τους οδηγούς βαλβίδων

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Δεν απαιτούνται ειδικές προφυλάξεις πέ -ραν των καθορισμένων για την εργασία σε γενικό εργαστήριο σχολείου.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

Α. ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ
- 1. Εξαγωγή κυλινδροκεφαλής και εκκε -ντροφόρου (εάν απαιτείται).
- 3. Απομακρύνονται τα «τσιμουχάκια βαλ -βίδων».
- 2. Εξαγωγή ελατηρίων βαλβίδων (εάν απαιτείται). Για την εξαγωγή των ελα -τηρίων χρησιμοποιούμε εξολκείς με τους οποίους πιέζεται το ελατήριο, προκειμένου να έχουμε πρόσβαση στις ασφάλειες της βαλβίδας και να τις απο -μακρύνουμε ( Εικ. 2.2.3 ).
Εικ. 2.2.3 Εξολκέας βαλβίδων

Β. ΕΛΕΓΧΟΙ
- 1. Μετακίνηση (με το χέρι) των βαλβίδων μέσα στους οδηγούς, για να διαπιστω -θεί αν υπάρχει ιδιαίτερα μεγάλη ανοχή.
- 2. Μέτρηση της διαμέτρου και της κυλιν -
- δρικότητας των οδηγών. Η μέτρηση μπορεί να γίνει με ειδικά ελεγκτικά όρ -γανα του κατασκευαστή ή με μικρόμε τρα που φέρουν κατάλληλη διάταξη για μέτρηση μικρών διαμέτρων.
- 3. Καταγραφή των μετρήσεων σε πρωτό -κολλο.

Γ. ΕΛΕΓΧΟΣ
- 1. Έλεγχος αυλών διόδου του λιπαντικού προς τα εξαρτήματα της κυλινδροκεφα -λής.
- 2. Καθαρισμός αν απαιτείται. Ο καθαρι -σμός γίνεται με πεπιεσμένο αέρα.

Δ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ
- 1. Αντικατάσταση οδηγών βαλβίδων. Ανά -λογα με την κατασκευή του κινητήρα, ενδεχομένως να απαιτείται ειδικός εξο -λκέας για την αντικατάσταση των οδη γών βαλβίδων.
- 3. Επανατοποθέτηση των «τσιμουχα -κιών» βαλβίδων.
- 2. Επανατοποθέτηση βαλβίδων.
- 4. Επανατοποθέτηση ελατηρίων και κυ -λινδροκεφαλής (συσφίγξεις, όπως στην προηγούμενη άσκηση).

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Να αναφέρετε τις επιπτώσεις από ανοχές στους οδηγούς των βαλβίδων, που είναι πολύ μεγαλύτερες των προδιαγραφών του κατασκευαστή.

ΑΣΚΗΣΗ 2.3

Μετρήσεις ανοχών και φθοράς κυλίνδρου, εμβόλου στροφαλοφόρου άξονα

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τις πιθανές βλάβες, τους τρόπους και τα μέσα των κάθε είδους μετρήσεων που είναι απαραίτητες για την καλή λειτουργία μηχανής - συστήματος.
- Να αναφέρουν και να περιγράφουν τους απαραίτητους ελέγχους που απαιτούνται για τη σωστή λειτουργία της μηχανής ή του συστήματος, το σκοπό και τον τρόπο που γίνονται, καθώς και τα σχετικά μέσα που χρησιμοποιούνται.
- ■ Να αντιλαμβάνονται πλήρως τις οδηγίες των σχετικών τεχνικών εγχειριδίων.
- ■ Να εντοπίζουν τις βλάβες των μηχανών και των βοηθητικών συστημά -των, αξιολογώντας τα αποτελέσματα ελέγχων και μετρήσεων.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

2.3.1 ΚΥΛΙΝΔΡΟΙ
Οι κύλινδροι υπόκεινται σε φθορές, ειδικό -τερα στην κατεύθυνση της κλίσης της μπιέ λας ( Εικ. 2.3.1 ) Οι φθορές αυτές επιδεινώ -νονται από ξένα σώματα που εισχωρούν στον κύλινδρο με το μείγμα, όπως σκόνες από την ατμόσφαιρα, από την κακή ποι -ότητα ή την παλαιότητα του χρησιμοποι ούμενου λιπαντικού, από κατάλοιπα της καύσης (καρβουνίλα, οξέα) κ.λπ.
Μια άλλη φθορά των κυλίνδρων, η κωνικό -τητα, εμφανίζεται στην περιοχή του ΑΝΣ, λόγω των υψηλών θερμοκρασιών που επι -κρατούν εκεί, των μεγάλων διαστολών και συστολών από τις θερμοκρασιακές διαφο -

Η φθορά των κυλίνδρων εμφανίζεται σαν ελλειψοειδής απόκλιση από την κυκλική διατομή του κυλίνδρου.
ρές μεταξύ κρύου και θερμού κινητήρα, της συσσώρευσης καταλοίπων καύσης κ.λπ.
Εικ. 2.3.1 Φθορές στους κυλίνδρους
Εικ. 2.3.2 Ελλειψοειδής φθορά κυλίνδρου

2.3.2. ΕΜΒΟΛΑ
Η μορφή των εμβόλων ενός σύγχρονου κινητήρα φαίνεται κυλινδρική, στις λεπτο -μέρειές τους όμως τα έμβολα είναι πολύ πλοκες κατασκευές με πολλές
Εικ. 2.3.3 Μέτρηση διαμέτρου εμβόλου
διαφορετικές κλίσεις, διαμέτρους καμπυ -λότητες κ.λπ., που καθιστούν τις μετρήσεις δύσκολες, σχεδόν αδύνατες, αν δεν υπάρ -χουν κατασκευαστικά σχέδια και συγκεκρι μένες προδιαγραφές ( Εικ. 2.3.3 ).
Συχνά υπάρχουν κτυπημένα επάνω στα έμβολα κατασκευαστικά δεδομένα, όπως η διάμετρος, ανοχές κ.λπ. ( Εικ. 2.3.4 ).

Εικ. 2.3.4 Χαρακτηριστικά εμβόλου
Οι μετρήσεις γίνονται με μικρόμετρο στην περιφέρεια του εμβόλου.

2.3.3 ΣΤΡΟΦΑΛΟΦΟΡΟΣ ΑΞΟ -ΝΑΣ
Οι φθορές που παρουσιάζουν τα κομβία και οι στροφείς του στροφαλοφόρου άξονα έχουν σχέση με την καμπυλότητά τους ή τις αξονικές ανοχές και μπορούν να δια -πιστωθούν με μικρόμετρα, φίλλερ, ή άλλα μέσα (πλαστιγκέιτς).
Από τη χρήση και την καταπόνηση ο στρο -φαλοφόρος άξονας μπορεί να παρουσιά σει αποκλίσεις από την αρχική κατασκευή, όπως:
- 1. Χαραγές, γραμμώσεις ή ρωγμές.
- 3. Ελλειπτικές παραμορφώσεις.
- 2. Μείωση των διαμέτρων από φθορά.
- 4. Κωνικότητα των στροφέων.
- 6. Η στρέβλωση του στροφαλοφόρου άξονα.
- 5. Η αξονική μετατόπιση του στροφαλο -φόρου άξονα δίνει το μέγεθος των ανο χών που υπάρχει στα αξονικά έδρανα.
- 7. Έλεγχος του στροφαλοφόρου άξονα για απόκλιση από στρέψη.
- 9. Ένας χρονοβόρος τρόπος με αρκετή όμως ακρίβεια μέτρησης είναι η χρήση του παλαστιγκέιτς, μέσω δηλαδή συρ -μάτων από ειδικό υλικό.
- 8. Αξονική ανοχή (τζόγος) μεταξύ μπιέλας και στροφάλου.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
- 1. Μικρόμετρο με μαγνητική βάση.
- 3. Φίλλερ.
- 2. Παχύμετρο.
- 4. Πλαστιγκέιτς.
- 6. Κινητήρας προς έλεγχο.
- 5. Δυναμόκλειδο.

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Δεν απαιτούνται ειδικές προφυλάξεις πέ -ραν των καθορισμένων για την εργασία σε γενικό εργαστήριο σχολείου.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

Α. ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ
- 1. Αποσυναρμολογούμε την κυλινδροκε -φαλή
- 2. Αποσυναρμολογούμε την ελαιολεκάνη (κάρτερ) του κινητήρα

Β. ΕΛΕΓΧΟΙ

ΚΥΛΙΝΔΡΟΣ
- 1. Έλεγχος για ελλειψοειδή φθορά.
- 2. Έλεγχος Κωνικότητας.
- Η φθορά των κυλίνδρων που εμφανίζε -ται ως ελλειψοειδής φθορά (οβάλ) μπο ρεί να διαπιστωθεί με ένα μικρόμετρο, που τοποθετείται σταυρωτά, δηλαδή μια φορά παράλληλα και κατόπιν κάθε -τα προς τον άξονα του στροφάλου ( Εικ. 2.3.2 ). Η απόκλιση που διαπιστώνεται δεν πρέπει να υπερβαίνει τις προδια -γραφές που αναφέρονται στα επισκευ αστικά βιβλία.
- Η κωνικότητα διαπιστώνεται και πάλι με το μικρόμετρο, το οποίο κινείται από την επάνω πλευρά του κυλίνδρου προς την κάτω, σε διάφορα σημεία της πε -ριφέρειάς του. Οι επιτρεπόμενες απο κλίσεις από την απολύτως κυλινδρική μορφή καθορίζονται από τον κατασκευ -αστή ( Εικ. 2.3.5 ).
- Σε κινητήρες με χιτώνια πρέπει να ελέγ -χεται και το επίπεδο της επιφάνειας των κυλίνδρων, στην οποία εφαρμόζει η φλάντζα και η κυλινδροκεφαλή. Τα χι -τώνια πρέπει να εξέχουν περίπου 0,1 χιλιοστό από την επιφάνεια του μπλοκ των κυλίνδρων. Η μέτρηση μπορεί να γίνει με τη ρίγα και με τη βοήθεια ορ -γάνων όπως μικρόμετρο με μαγνητική βάση, παχύμετρο κ.λπ.
- 3. Έλεγχος τοποθέτησης χιτωνίων.

Εικ. 2.3.5 Κωνική φθορά κυλίνδρου

ΕΜΒΟΛΑ
- 1. Μέτρηση με το μικρόμετρο διαφόρων διαμέτρων ενός εμβόλου που δεν πα -ρουσιάζει φθορά κατά μήκος της κυλιν δρικής του επιφάνειας, προκειμένου να διαπιστωθούν οι κατασκευαστικές του ιδιομορφίες.
- 2. Παρατήρηση και μέτρηση ενός φθαρ -μένου εμβόλου, προκειμένου να δια πιστωθούν οι φθορές από τη χρήση ή άλλες αιτίες.

ΣΤΡΟΦΑΛΟΣ
Για τις παραπάνω μετρήσεις σε έναν κινη -τήρα πρέπει να απομακρυνθεί η ελαιολε κάνη (κάρτερ).
- 1. Έλεγχος της αξονικής μετατόπισης του στροφαλοφόρου άξονα. Μπορεί να με -τρηθεί με μικρόμετρο και χρήση μιας μαγνητικής βάσης στήριξής του ή και με φίλλερ ( Εικ. 2.3.6 ).
Εικ. 2.3.6. Έλεγχος αξονικού τζόγου στροφαλοφόρου άξονα ως προς τα κομβία βάσης.
Εικ. 2.3.7 Μέτρηση αξονικού τζόγου μεταξύ στροφά -λου και μπιέλας.
Εικ. 2.3.8 Έλεγχος στρέβλωσης στροφαλοφόρου άξονα.
- 2. Μέτρηση της αξονικής ανοχής (τζόγος) μεταξύ μπιέλας και στροφάλου. Μετριέ -ται με φίλλερ και πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ 0,25 και 0,50 χιλιοστών ( Εικ. 2.3.7 ).

ΣΤΡΟΦΑΛΟΦΟΡΟΣ ΑΞΟΝΑΣ
Αποσυναρμολογούμε τις μπιέλες.
- 1. Να διαπιστωθεί αν υπάρχει στρέβλωση του στροφαλοφόρου άξονα (συνήθως στο μέσον του). Διαπιστώνεται συνή -θως στο μέσον του. Μπορεί να μετρηθεί με μικρόμετρο και χρήση μιας μαγνητι -κής βάσης στήριξης, έχοντας στηρίξει σταθερά τα δύο άκρα του στροφάλου. ( Εικ. 2.3.8 ).
- 2. Έλεγχος του στροφαλοφόρου άξονα για απόκλιση από στρέψη. Με χρήση μικρόμετρου, μιας μαγνητικής βάσης και σταθερά στηριγμένο το στρόφα -λο, μετράμε τη γωνιακή απόκλιση δύο ακραίων παράλληλων κομβίων μεταξύ τους.

Αποσυναρμολογούμε το στροφαλοφόρο άξονα.
- 2. Έλεγχος με το μικρόμετρο των διαμέ -τρων για κυλινδρικές παραμορφώσεις από φθορά. Διαπιστώνονται με το μι -κρόμετρο κατά την περιστροφή του στροφαλοφόρου άξονα.
- 1. Έλεγχος για χαραγές και γραμμώσεις ή ρωγμές. Διαπιστώνεται με απλή παρα -τήρηση.
- 3. Έλεγχος με το μικρόμετρο για ελλειπτι -κές παραμορφώσεις. Διαπιστώνονται με μικρόμετρο που κινείται περιφερει -ακά γύρω από την προς έλεγχο διατο μή. Η επιτρεπτή διαφορά δεν πρέπει να είναι μεγαλύτερη από 0,025 χιλιοστά.
- 4. Έλεγχος με το μικρόμετρο της κωνικό -

- τητας των στροφέων, από κακή εφαρ -μογή των κουζινέτων. Μετριέται με το μικρόμετρο και δεν πρέπει να υπερβαί -νει τα 0,020 χιλιοστά.
- 5. Έλεγχος με χρήση παλαστιγκέιτς. Τα πλαστικά αυτά σύρματα παρεμβάλ -λονται μεταξύ των επιφανειών που θέλουμε να μετρήσουμε (π.χ. μεταξύ κομβίου και καβαλέτου). Στη συνέχεια συσφίγγουμε το συγκεκριμένο εξάρτη -μα σύμφωνα με τις προδιαγραφές και το αποσυνδέουμε εκ νέου. Το σύρμα πλαστιγκέιτς έχει επιπεδωθεί. Το συ -γκρίνουμε με τη βοήθεια μιας κλίμακας και διαπιστώνουμε με τη σύγκριση τις αποκλίσεις στα διάφορα σημεία του εξαρτήματος που μετρήθηκε.

ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΑΝΑΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗ -ΣΗΣ
Συναρμολόγηση του κινητήρα που ελέγ -χθηκε με τη βοήθεια ενός δυναμόκλειδου και του επισκευαστικού βιβλίου.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Σχεδιάστε σε δύο διαστάσεις το έμβολο με τις αποκλίσεις του. Συμπληρώστε μία κα -τάσταση με τις μετρήσεις που κάνατε στα διάφορα εξαρτήματα και υπογραμμίστε με κόκκινο τις μετρήσεις που βρέθηκαν να εί -ναι εκτός προδιαγραφών.

ΑΣΚΗΣΗ 2.4

Αυτορυθμιζόμενες βαλβίδες - μεταβλητός χρονισμός βαλβίδων

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τις πιθανές βλάβες της μηχανής και των συστημάτων.
- ■ Να εντοπίζουν τις βλάβες των μηχανών και των βοηθητικών συστημά -των, αξιολογώντας τα αποτελέσματα ελέγχων και μετρήσεων.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τους απαραίτητους ελέγχους που πρέπει να γίνονται πριν ή κατά τη λειτουργία της μηχανής ή του συστή -ματος.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τα συστήματα που έλεγξαν και τις ρυθμίσεις που είναι απαραίτητες για την καλή λειτουργία της μηχανής συστήματος.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Υδραυλικά ωστήρια
Για να περιορισθεί στο ελάχιστο η απαίτη -ση για ρύθμιση των βαλβίδων, χρησιμο ποιούνται υδραυλικά ωστήρια, τα οποία αντισταθμίζουν τις φθορές και ρυθμίζουν αυτόματα το διάκενο. Για τη λειτουργία τους χρησιμοποιούν το λάδι του κινητήρα που δεν είναι συμπιέσιμο ώστε να διατη -ρείται σταθερό το διάκενο των βαλβίδων εισαγωγής και εξαγωγής, ανεξάρτητα από
Η αύξηση της θερμοκρασίας κατά τη λει -τουργία του κινητήρα, το είδος του υλικού κατασκευής και η φθορά, αλλάζουν το δι -άκενο των βαλβίδων, το οποίο είναι συνή θως μεγάλο, όταν ο κινητήρας είναι κρύος και μικραίνει στη θερμοκρασία λειτουργίας του.

Πολύμετρα:
Είναι όργανα που μετρούν τουλάχιστον
Εικ. 1.1.1 Πολύμετρα
τα παρακάτω βασικά μεγέθη ενός ηλεκτρι -κού κυκλώματος:

1. Τάση (Volt)

Πιο συγκεκριμένα:
- Β. Τη διαφορά δυναμικού στους ακρο -δέκτες μιας αποθήκης ή μιας πηγής ηλε κτρικής τάσης (π.χ. μιας μπαταρίας ή μιας γεννήτριας).
- Α. Την πτώση τάσης μεταξύ δύο σημείων ενός ηλεκτρικού κυκλώματος.
Για να γίνει μέτρηση της διαφοράς δυναμι -κού στους ακροδέκτες μιας πηγής τάσης ή της πτώσης τάσης μεταξύ δύο σημείων ενός ηλεκτρικού κυκλώματος με πολύμε -τρο πρέπει:
- 1. Να γίνει μηδενισμός του οργάνου (κα -λιμπράρισμα) και επιλογή της κατάλλη λης κλίμακας μέτρησης του μεγέθους.
- 3. Να γίνει παράλληλη σύνδεση του οργά -νου.
- 2. Να γίνουν οι συνδέσεις των ρευματο -ληπτών στους κατάλληλους ακροδέ κτες του οργάνου (COM και V/Ω) με τη σωστή πολικότητα.
- 4. Το κύκλωμα να διαρρέεται από ηλεκτρι -κό ρεύμα.

Εικ. 1.1.2 Μέτρηση τάσης

2. Ένταση (Ampere)
Για να γίνει μέτρηση της έντασης του ηλε -κτρικού ρεύματος που διαρρέει ένα κύκλω μα πρέπει:
Εικ.1.1.3 Μέτρηση έντασης
- 1. Να γίνει μηδενισμός του οργάνου (κα -λιμπράρισμα) και επιλογή της κατάλλη λης κλίμακας μέτρησης του μεγέθους.
- 3. Το πολύμετρο να συνδεθεί εν σειρά στο κύκλωμα, το οποίο πρέπει να είναι συν -δεδεμένο με την πηγή τάσης.
- 2. Να γίνουν οι συνδέσεις των ρευματολη -πτών στους κατάλληλους ακροδέκτες του οργάνου (COM και Α) με τη σωστή πολικότητα.
- 4. Το ηλεκτρικό κύκλωμα να διαρρέεται από ηλεκτρικό ρεύμα.

3. Αντίσταση (Ohm)
Για να γίνει μέτρηση της αντίστασης ενός αγωγού πρέπει:
- 1. Να γίνει μηδενισμός του οργάνου (κα -λιμπράρισμα) και επιλογή της κατάλλη λης κλίμακας μέτρησης του μεγέθους.
- 2. Να γίνουν οι συνδέσεις των ρευματολη -πτών στους κατάλληλους ακροδέκτες του οργάνου (COM και V/Ω).
Εικ. 1.1.4 Μέτρηση αντίστασης
- 3. Να γίνει παράλληλη σύνδεση του ορ -γάνου.
- 4. Ο αγωγός να μην διαρρέεται από ηλε -κτρικό ρεύμα. Διαφορετικά υπάρχει κίν δυνος καταστροφής του οργάνου.
Εκτός από τις μετρήσεις των παραπάνω βασικών μεγεθών, πολλά πολύμετρα μπορούν να εκτελέσουν:

- 1. Μέτρηση της θερμοκρασίας
- 3. Μέτρηση της γωνίας Dwell ενός συστή -ματος ανάφλεξης.
- 2. Μέτρηση της συχνότητας περιστροφής (Στροφές ανά λεπτό) ενός κινητήρα.
- 4. Μέτρηση του ποσοστού λειτουργίας (αναλογία ΟΝ/OFF) ενός σήματος δια -μόρφωσης πλάτους παλμού. Το σήμα αυτό χρησιμοποιείται για τον έλεγχο πολλών ενεργοποιητών από την ηλε -κτρονική μονάδα ελέγχου (εγκέφαλο) ενός συστήματος ψεκασμού.
- 5. Έλεγχο καλής λειτουργίας μιας διόδου ή ενός τρανζίστορ.
Τα πολύμετρα διακρίνονται σε αναλογικά και ψηφιακά. Το μέγεθος που χαρακτηρί -ζει την ακρίβεια ενός πολύμετρου είναι η εσωτερική του αντίσταση.

ΠΡΟΣΟΧΗ:
Δεν επιτρέπεται να γίνει έλεγχος τρο -φοδοσίας τάσης σε ένα κύκλωμα με τη σύνδεση δοκιμαστικής λυχνίας 12 V. Αν γίνει μια τέτοια σύνδεση σε ένα κύκλω -μα που ελέγχεται από την ηλεκτρονι κή μονάδα ελέγχου, τότε μπορεί ρεύμα υψηλής έντασης να περάσει μέσα από τα κυκλώματα της ηλεκτρονικής μονά -δας ελέγχου και να προκαλέσει την κα ταστροφή της.

Αντλία υποπίεσης
Η υποπίεση (πίεση μικρότερη της ατμο -σφαιρικής πίεσης) χρησιμοποιείται ως πληροφορία για την εκτέλεση διαφόρων υπολογισμών από την ηλεκτρονική μονά -δα ελέγχου ενός συστήματος ψεκασμού,
καθώς και για τη λειτουργία διαφόρων ενεργοποιητών των συστημάτων ενός σύγχρονου κινητήρα. Η υποπίεση μετα -δίδεται ως πληροφορία στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου με τη μορφή τάσης που παράγεται από έναν ειδικό αισθητήρα.
Η αντλία υποπίεσης είναι ένα όργανο που δημιουργεί συνθήκες υποπίεσης, αφαιρώ -ντας τον αέρα από ένα χώρο ή επιτρέπει τη μέτρηση της υποπίεσης που επικρατεί σε ένα χώρο με τη χρήση του οργάνου έν -δειξης της πίεσης, που είναι συνδεδεμένο με αυτήν. Με τη μέτρηση της υποπίεσης μπορεί να γίνει έλεγχος καλής λειτουργίας ενός συστήματος ή εξαρτήματος αντιστοι -χίζοντας, παραδείγματος χάρη, την υπο πίεση που επικρατεί σε αυτό το χώρο με κάποιες πρότυπες τιμές υποπίεσης ή ηλε -κτρικής τάσης, εάν πρόκειται για αισθητή ρα που μετατρέπει την υποπίεση σε τάση.

Εικ. 1.1.5 Σετ αντλίας υποπίεσης
Εικ. 1.1.6 Μετρητής πίεσης

Μετρητής πίεσης
Για τη διάγνωση της καλής λειτουργίας του συστήματος τροφοδοσίας ενός κινητήρα, πολλές φορές είναι αναγκαία η μέτρηση της πίεσης που επικρατεί στους αγωγούς του καυσίμου. Η μέτρηση αυτή γίνεται με το μετρητή πίεσης.

Διαγνωστικές συσκευές
Οι διαγνωστικές συσκευές μετατρέπουν τις πληροφορίες της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου σε μορφή τέτοια που να μπορεί να γίνει αντιληπτή από τον τεχνικό ώστε οι πληροφορίες αυτές να είναι αξιοποιήσιμες για τη διάγνωση βλαβών ή για τον έλεγχο καλής λειτουργίας ενός συστήματος.
Εικ. 1.1.7 Διαγνωστική συσκευή
Η σύνδεση μιας διαγνωστικής συσκευής με μια ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου μπο -ρεί να γίνει με δύο τρόπους διασύνδεσης το πολύ:

Α. Παράλληλη διασύνδεση
Στην περίπτωση αυτή, η διαγνωστική συ -σκευή μετρά την τάση των σημάτων εισό δου που καταλήγουν στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου από τους αισθητήρες και των σημάτων εξόδου που δίδονται από την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου προς
τους ενεργοποιητές, με τη χρήση μιας ει -δικής φίσας που συνδέεται παράλληλα με τη φίσα της κεντρικής καλωδίωσης ( Εικ. 1.1.8 ).

Β. Σειριακή διασύνδεση
Στην περίπτωση αυτή, οι πληροφορίες, όπως είναι τα σήματα εισόδου και εξόδου της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου και οι κωδικοί βλαβών, μεταδίδονται μέσω μιας ειδικής φίσας της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου προς τη διαγνωστική συσκευή και οι πληροφορίες μεταδίδονται η μια μετά την άλλη ( Εικ. 1.1.9 ).

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
- 1. Αυτοκίνητο που να φέρει κινητήρα ελεγ -χόμενο από ηλεκτρονική μονάδα
- 3. Διαγνωστική συσκευή κατάλληλη για το αυτοκίνητο
- 2. Τα επισκευαστικά και εκπαιδευτικά βι -βλία του αυτοκινήτου
- 4. Πολύμετρο
- 6. Όργανο μέτρησης πίεσης καυσίμου
- 5. Αντλία υποπίεσης
- 7. Άλλα βιβλία τεχνικών πληροφοριών

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
-  Να τηρούνται όλα τα απαιτούμενα μέ -τρα ασφαλείας που προβλέπονται για το χώρο του εργαστηρίου.
-  Να τηρούνται όλα τα απαιτούμενα μέ -τρα ασφαλείας για την εκτέλεση εργασι ών σε ένα αυτοκίνητο, όπως η κατάλλη -λη ένδυση, η προφύλαξη των μαλλιών από τα περιστρεφόμενα εξαρτήματα, η ύπαρξη κατάλληλων μέτρων πυρα -σφαλείας, τα μέτρα προφύλαξης από βραχυκυκλώματα, όπως η αφαίρεση δακτυλιδιών ή αλυσίδων.
Εικ.1.1.8 Παράλληλη διασύνδεση διαγνωστικής συσκευής και ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου

Εικ. 1.1.9 Σειριακή διασύνδεση διαγνωστικής συσκευής και ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου
-  Οι συνδέσεις και αποσυνδέσεις των φι -σών πρέπει να γίνονται με το διακόπτη ανάφλεξης του αυτοκινήτου να είναι στη θέση OFF.
-  Όταν είναι δυνατό, η σύνδεση των ρευ -ματοληπτών στους ακροδέκτες των φι σών να γίνεται από την πίσω πλευρά
των φισών αφαιρώντας το προστατευ -τικό κάλυμμα για την αποφυγή χαλάρω σης των ακροδεκτών.
-  Η τυχόν εξαγωγή και επανατοποθέτηση εξαρτημάτων πρέπει να γίνεται με τον αρνητικό πόλο της μπαταρίας αποσυν -δεμένο.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
Οι μαθητές να εκτελέσουν συνδέσεις του πολύμετρου σε διάφορα κυκλώματα του αυτοκινήτου για μετρήσεις:
- Έντασης 
- Τάσης
-  Αντίστασης

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Οι μαθητές να εκτελέσουν μετρήσεις των παραπάνω μεγεθών στο αυτοκίνητο.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΡΙΤΟ
Οι μαθητές να συνδέσουν την αντλία υπο -πίεσης σε σχετικά εξαρτήματα του αυτο κινήτου, να εκτελέσουν μετρήσεις υπο -πίεσης και να δημιουργήσουν συνθήκες ελεγχόμενης υποπίεσης.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
Οι μαθητές να συνδέσουν το όργανο μέ -τρησης πίεσης στους αγωγούς τροφοδοσί ας και επιστροφής καυσίμου ενός κινητήρα και να εκτελέσουν μετρήσεις.

ΣΤΑΔΙΟ ΠΕΜΠΤΟ
Οι μαθητές να εκτελέσουν παράλληλη ή και σειριακή διασύνδεση (αν είναι δυνα -τόν) της διαγνωστικής συσκευής με την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου του κινητήρα.

ΣΤΑΔΙΟ ΕΚΤΟ
Οι μαθητές να επαληθεύσουν όπου είναι δυνατόν τις μετρήσεις της διαγνωστικής συσκευής με τη χρήση πολυμέτρου.

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Οι μαθητές να συλλέξουν πληροφορίες για τη λειτουργία των παραπάνω οργάνων και να τις παρουσιάσουν στο επόμενο μάθη -μα.

ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΑΕΡΑ ΑΣΚΗΣΗ 2.1

Κυλινδροκεφαλή

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τις πιθανές βλάβες, τους τρόπους και τα μέσα των κάθε είδους μετρήσεων που είναι απαραίτητες για την καλή λειτουργία μηχανής - συστήματος.
- Να αναφέρουν και να περιγράφουν τους απαραίτητους ελέγχους που απαιτούνται για τη σωστή λειτουργία της μηχανής ή του συστήματος, το σκοπό και τον τρόπο που γίνονται, καθώς και τα σχετικά μέσα που χρησιμοποιούνται.
- ■ Να αντιλαμβάνονται πλήρως τις οδηγίες των σχετικών τεχνικών εγχειριδίων.
- ■ Να εντοπίζουν τις βλάβες των μηχανών και των βοηθητικών συστημά -των, αξιολογώντας τα αποτελέσματα ελέγχων και μετρήσεων.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Κυλινδροκεφαλή
Λόγω της υψηλής θερμοκρασίας και των υψηλών πιέσεων που επικρατούν κατά την καύση, απαιτείται απόλυτη στεγανότητα στις συνθήκες αυτές, προκειμένου να μην διαφεύγουν καυσαέρια ή να μην αναρρο -φάται ψυκτικό υγρό προς τους κυλίνδρους. Για να εκπληρωθούν οι παραπάνω απαι -τήσεις σε στεγανότητα, η κυλινδροκεφαλή βιδώνεται στο μπλοκ του κινητήρα με προ -
Η κυλινδροκεφαλή σφραγίζει την αντίθετη προς τα έμβολα πλευρά των κυλίνδρων ενός κινητήρα και διαμορφώνει το χώρο καύσης στο επάνω μέρος των κυλίνδρων. Στην κυλινδροκεφαλή βρίσκονται οι βαλβί -δες, και συχνά οι εκκεντροφόροι, το μπουζί (αναφλεκτήρας) και ο μηχανισμός ενεργο -ποίησης των βαλβίδων.

διαγεγραμμένη ροπή σύσφιγξης. Μεταξύ της κυλινδροκεφαλής και του μπλοκ του κινητήρα παρεμβάλλεται η «φλάντζα κα -πακιού, που εξασφαλίζει την απόλυτη στε γανότητα στις συνθήκες μεγάλων πιέσεων και υψηλής θερμοκρασίας.
Η επαφή των βαλβίδων στην έδρα τους πρέπει να αποκλείει την όποια διαρροή καυσαερίου, διότι αυτή θα οδηγούσε στη δημιουργία ενός διαύλου εκροής των καυ -σαερίων (κάψιμο βαλβίδας). Ο δίαυλος αυτός δημιουργείται στο σημείο επαφής της βαλβίδας με τη βάση της, λόγω του πολύ θερμού ρεύματος καυσαερίου που με μεγάλη πίεση και ταχύτητα διέρχεται από κάθε χαραμάδα που τυχόν υπάρχει, και τη διευρύνει σε ελάχιστο χρόνο.

Η βελτίωση της στεγανότητας και η επι -σκευή της βάσης των βαλβίδων επιτυγχά νεται με το τρίψιμο των βαλβίδων.
Οι εργασίες επισκευής των μη κινητών σημείων μιας κυλινδροκεφαλής γίνονται συνήθως σε εξειδικευμένα συνεργεία με ειδικό εξοπλισμό.
Οι μαθητές μπορούν να προβούν στους παρακάτω ελέγχους και εργασίες:
- 2. Τρίψιμο εδρών βαλβίδων.
- 1. Έλεγχο στρέβλωσης της κυλινδροκε -φαλής.
- 3. Αντικατάσταση οδηγών βαλβίδων.
- 4. Έλεγχος σύσφιξης ή σύσφιξη της κυλιν -δροκεφαλής.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
Για τις μετρήσεις και τις εργασίες της άσκη -σης απαιτούνται τα παρακάτω:

Βοηθήματα
- 1. Κυλινδροκεφαλή με βαλβίδες.
- 3. Φλάντζες κυλινδροκεφαλής του αντί -στοιχου κινητήρα.
- 2. Κινητήρας με πλήρη κεφαλή κυλίν -δρου.
- 4. Επισκευαστικά βιβλία του αντίστοιχου κινητήρα.

Όργανα και Εργαλεία
- 1. Παχύμετρο
- 3. Συμπιεσόμετρο
- 2. Μικρόμετρο
- 4. Δυναμόκλειδο
- 6. Τριβείο βαλβίδων
- 5. Σειρά εξολκέων βαλβίδων ή Ειδικό Ερ -γαλείο αποσυναρμολόγησης βαλβίδων
- 7. Ρίγα
- 8. Σειρά Φίλερ

Μηχανήματα
- 1. Πλάνη κυλινδροκεφαλών

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται κατά το πλά -νισμα της κυλινδροκεφαλής. Οι μαθητές που ασχολούνται με την εργασία αυτή πρέπει να φορούν τα προβλεπόμενα από τους κανόνες ασφαλείας προστατευτικά γυαλιά.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

Α. ΕΛΕΓΧΟΣ
Ελέγχεται η συμπίεση των κυλίνδρων και διαπιστώνεται τυχόν έλλειψη στεγανότητας κάποιας βαλβίδας.
Η στεγανότητα των βαλβίδων μετριέται συ -νήθως με το συμπιεσόμετρο ή με συστή ματα πεπιεσμένου αέρα που χορηγούνται ως ειδικά εργαλεία.

Β. ΕΛΕΓΧΟΣ
- 1. Αποσυνδέεται η κυλινδροκεφαλή και απομακρύνεται ο εκκεντροφόρος άξο -νας (σε κινητήρες με εκκεντροφόρο επικεφαλής).
- 3. Ελέγχονται οπτικά οι βαλβίδες και οι έδρες τους για φθορές που οδηγούν σε έλλειψη στεγανότητας.
- 2. Αποσυναρμολογούνται οι βαλβίδες.

Γ. ΕΛΕΓΧΟΣ
- 1. Ελέγχεται, με τη βοήθεια της ρίγας, η επιπεδότητα της κυλινδροκεφαλής.
- 2. Ελέγχονται οπτικά και καθαρίζονται, αν απαιτείται, οι αυλοί (κανάλια) εισαγω -γής.

Δ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ
- 1. Οι μαθητές τοποθετούν την κυλινδρο -κεφαλή στην πλάνη.
- 2. Οι μαθητές προχωρούν στο πλάνισμα της κυλινδροκεφαλής.

Ε. ΕΡΓΑΣΙΕΣ
- 1. Τοποθετείται η κυλινδροκεφαλή στον πάγκο εργασίας.
- 2. Τοποθετούνται οι βαλβίδες στην κυλιν -δροκεφαλή. Οι μαθητές προχωρούν στο τρίψιμο των βαλβίδων. Η βελτίω -ση της στεγανότητας και η επισκευή
της βάσης των βαλβίδων επιτυγχάνε -ται, τρίβοντας τη βαλβίδα περιστροφικά επάνω στη βάση της, με τη βοήθεια του συγκεκριμένου ειδικού εργαλείου και μιας ειδικής αλοιφής ( Εικ. 2.1.1 ).

ΣΤ. ΕΛΕΓΧΟΣ
Ελέγχονται οι γωνίες επαφής των βαλβί -δων και βελτιώνονται, αν απαιτείται.
Λύση στην αύξηση της επιφάνειας επαφής, μετά τη λείανση, προσφέρει η δημιουργία
Με το τρίψιμο της βαλβίδας φαρδαίνει η επιφάνεια επαφής της στη βάση, η οποία για λόγους στεγανότητας θα έπρεπε να μείνει στενή (περίπου 1,5 χιλιοστό για τη βαλβίδα εισαγωγής και 2 χιλιοστά -λίγο φαρδύτερη για καλύτερη απαγωγή της θερμοκρασίας -για την βαλβίδα εξαγω -γής).
Εικ. 2.1.1 Λείανση βαλβίδας
μιας επιπλέον μικρότερης κλίσης 30° στην αρχή της εισόδου προς τον κύλινδρο στον εκάστοτε αγωγό, πριν από την κλίση των 45°, και στην ίδια κατεύθυνση μετά τις 45° μια κλίση 60°.

Οι παραπάνω κλίσεις δημιουργούνται με φρέζες αντίστοιχης γωνίας ( Εικ. 2.1.2 ).
Εικ. 2.1.2 Γωνίες βαλβίδων

Ζ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΤΕΛΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ
- 1. Τοποθετούνται τα ελατήρια των βαλβί -δων.
- 3. Τοποθετείται και συσφίγγεται, σύμφωνα με τις προδιαγραφές του κατασκευαστή (από το επισκευαστικό βιβλίο) η κυλιν -δροκεφαλή.
- 2. Επανατοποθετείται ο εκκεντροφόρος άξονας. Οι ροπές σύσφιξης των καβα -λέτων μετριούνται με το δυναμόκλειδο. Η προδιαγεγραμμένη ροπή καθορίζεται από τον κατασκευαστή και αναφέρεται στο σχετικό επισκευαστικό βιβλίο.
- Για τη σύσφιξη χρησιμοποιούμε δυνα -μόκλειδο, που ρυθμίζουμε στα συγκε κριμένα «κιλά» των προδιαγραφών.

Όταν προδιαγράφεται γωνιακή σύσφιγ -
- ξη, τότε απαιτείται αρχικά μια σύσφιγξη με δυναμόκλειδο και στη συνέχεια μία (διπλή συνήθως) σύσφιγξη με σταθερή καστάνια σε συγκεκριμένη γωνία π.χ. 90° και άλλη μία ίδιου μεγέθους ή και διαφορετική. Η σειρά σύσφιγξης της κάθε βίδας πρέπει και πάλι να ακολου -θείται σχολαστικά.
- 5. Ελέγχεται η στεγανότητα των βαλβίδων με μέτρηση της συμπίεσης.
- 4. Ρυθμίζονται οι βαλβίδες, σύμφωνα με τις προδιαγραφές του κατασκευαστή. Η ρύθμιση γίνεται με το Φίλερ.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
- 1. Να αναφέρετε το επιτρεπόμενο μέγε -θος πλανίσματος της κυλινδροκεφαλής στην οποία εργαστήκατε.
- 3. Να εξηγήσετε τον τρόπο ελέγχου της στεγανότητας των βαλβίδων μέσω της μέτρησης συμπίεσης.
- 2. Να σημειώσετε τις σωστές τιμές ρύθμι -σης των βαλβίδων.

ΑΣΚΗΣΗ 2.2

Οδηγοί Βαλβίδων

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τις πιθανές βλάβες, τους τρόπους και τα μέσα των κάθε είδους μετρήσεων που είναι απαραίτητες για την καλή λειτουργία μηχανής - συστήματος.
- ■ Να εντοπίζουν τις βλάβες των μηχανών και των βοηθητικών συστημά -των, αξιολογώντας τα αποτελέσματα ελέγχων και μετρήσεων.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τους απαραίτητους ελέγχους που απαιτούνται για τη σωστή λειτουργία της μηχανής ή του συστήματος, το σκοπό και τον τρόπο που γίνονται, καθώς και τα σχετικά μέσα που χρησιμοποιούνται.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Αντικατάσταση οδηγών βαλβίδων
Στην κυλινδροκεφαλή βρίσκονται οι βαλ -βίδες και οι κυλινδρικοί οδηγοί, που εί ναι κατασκευασμένοι από μπρούντζο ή ειδικό χυτοσίδηρο, και πρέπει να εξα -σφαλίζουν τη λίπανση του άξονα των βαλβίδων που κινείται μέσα σε αυτούς, χωρίς όμως να επιτρέπουν μεγά -λες ποσότητες λαδιού να εισχωρήσουν μέσω των οδηγών στο χώρο καύσης. Τα διάφορα εξαρτήματα της κυλινδροκεφα -λής, όπως τα έδρανα του εκκεντροφόρου, ο ίδιος ο εκκεντροφόρος, τα ζύγωθρα κ.λπ, βρέχονται από λάδι του κινητήρα προκειμέ -νου να εξασφαλισθεί η σωστή τους λίπανση. Για να μη διαφεύγει το λάδι μέσω των οδηγών των βαλβίδων προς τους κυλίν -δρους, χρησιμοποιούνται τα «τσιμουχάκια

Εικ. 2.2.1 Έλεγχος οδηγού βαλβίδας
βαλβίδων» που εμποδίζουν τη διείσδυση μεγάλης ποσότητας λαδιού στους οδη -γούς των βαλβίδων. Η στεγανότητα που εξασφαλίζεται από τα «τσιμουχάκια» των βαλβίδων πρέπει να ελέγχεται. Παράλ -ληλα πρέπει να ελέγχονται και οι ανοχές μεταξύ οδηγών και βαλβίδων. Ο έλεγχος γίνεται με μικρόμετρα, με ειδικά εργαλεία του εκάστοτε κατασκευαστή ( Εικ. 2.2.2 ), ή εμπειρικά, ως πρώτη προσέγγιση, με -τακινώντας τη βαλβίδα (χωρίς ελατήριο) κάθετα προς τον άξονά της.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
- 1. Κυλινδροκεφαλή με βαλβίδες (με ελα -τήρια ή χωρίς ελατήρια βαλβίδων).
- 3. Εξολκέας βαλβίδων.
- 2. Ειδικό μικρόμετρο για μικρής διατομής κυλίνδρους ( Εικ. 2.2.1 ).
- 4. Εξολκέας οδηγών βαλβίδων (αν απαι -τείται για την υπάρχουσα κατασκευή).
Εικ. 2.2.2 Ειδικά εργαλεία για τους οδηγούς βαλβίδων

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Δεν απαιτούνται ειδικές προφυλάξεις πέ -ραν των καθορισμένων για την εργασία σε γενικό εργαστήριο σχολείου.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

Α. ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ
- 1. Εξαγωγή κυλινδροκεφαλής και εκκε -ντροφόρου (εάν απαιτείται).
- 3. Απομακρύνονται τα «τσιμουχάκια βαλ -βίδων».
- 2. Εξαγωγή ελατηρίων βαλβίδων (εάν απαιτείται). Για την εξαγωγή των ελα -τηρίων χρησιμοποιούμε εξολκείς με τους οποίους πιέζεται το ελατήριο, προκειμένου να έχουμε πρόσβαση στις ασφάλειες της βαλβίδας και να τις απο -μακρύνουμε ( Εικ. 2.2.3 ).
Εικ. 2.2.3 Εξολκέας βαλβίδων

Β. ΕΛΕΓΧΟΙ
- 1. Μετακίνηση (με το χέρι) των βαλβίδων μέσα στους οδηγούς, για να διαπιστω -θεί αν υπάρχει ιδιαίτερα μεγάλη ανοχή.
- 2. Μέτρηση της διαμέτρου και της κυλιν -
- δρικότητας των οδηγών. Η μέτρηση μπορεί να γίνει με ειδικά ελεγκτικά όρ -γανα του κατασκευαστή ή με μικρόμε τρα που φέρουν κατάλληλη διάταξη για μέτρηση μικρών διαμέτρων.
- 3. Καταγραφή των μετρήσεων σε πρωτό -κολλο.

Γ. ΕΛΕΓΧΟΣ
- 1. Έλεγχος αυλών διόδου του λιπαντικού προς τα εξαρτήματα της κυλινδροκεφα -λής.
- 2. Καθαρισμός αν απαιτείται. Ο καθαρι -σμός γίνεται με πεπιεσμένο αέρα.

Δ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ
- 1. Αντικατάσταση οδηγών βαλβίδων. Ανά -λογα με την κατασκευή του κινητήρα, ενδεχομένως να απαιτείται ειδικός εξο -λκέας για την αντικατάσταση των οδη γών βαλβίδων.
- 3. Επανατοποθέτηση των «τσιμουχα -κιών» βαλβίδων.
- 2. Επανατοποθέτηση βαλβίδων.
- 4. Επανατοποθέτηση ελατηρίων και κυ -λινδροκεφαλής (συσφίγξεις, όπως στην προηγούμενη άσκηση).

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Να αναφέρετε τις επιπτώσεις από ανοχές στους οδηγούς των βαλβίδων, που είναι πολύ μεγαλύτερες των προδιαγραφών του κατασκευαστή.

ΑΣΚΗΣΗ 2.3

Μετρήσεις ανοχών και φθοράς κυλίνδρου, εμβόλου στροφαλοφόρου άξονα

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τις πιθανές βλάβες, τους τρόπους και τα μέσα των κάθε είδους μετρήσεων που είναι απαραίτητες για την καλή λειτουργία μηχανής - συστήματος.
- Να αναφέρουν και να περιγράφουν τους απαραίτητους ελέγχους που απαιτούνται για τη σωστή λειτουργία της μηχανής ή του συστήματος, το σκοπό και τον τρόπο που γίνονται, καθώς και τα σχετικά μέσα που χρησιμοποιούνται.
- ■ Να αντιλαμβάνονται πλήρως τις οδηγίες των σχετικών τεχνικών εγχειριδίων.
- ■ Να εντοπίζουν τις βλάβες των μηχανών και των βοηθητικών συστημά -των, αξιολογώντας τα αποτελέσματα ελέγχων και μετρήσεων.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

2.3.1 ΚΥΛΙΝΔΡΟΙ
Οι κύλινδροι υπόκεινται σε φθορές, ειδικό -τερα στην κατεύθυνση της κλίσης της μπιέ λας ( Εικ. 2.3.1 ) Οι φθορές αυτές επιδεινώ -νονται από ξένα σώματα που εισχωρούν στον κύλινδρο με το μείγμα, όπως σκόνες από την ατμόσφαιρα, από την κακή ποι -ότητα ή την παλαιότητα του χρησιμοποι ούμενου λιπαντικού, από κατάλοιπα της καύσης (καρβουνίλα, οξέα) κ.λπ.
Μια άλλη φθορά των κυλίνδρων, η κωνικό -τητα, εμφανίζεται στην περιοχή του ΑΝΣ, λόγω των υψηλών θερμοκρασιών που επι -κρατούν εκεί, των μεγάλων διαστολών και συστολών από τις θερμοκρασιακές διαφο -

Η φθορά των κυλίνδρων εμφανίζεται σαν ελλειψοειδής απόκλιση από την κυκλική διατομή του κυλίνδρου.
ρές μεταξύ κρύου και θερμού κινητήρα, της συσσώρευσης καταλοίπων καύσης κ.λπ.
Εικ. 2.3.1 Φθορές στους κυλίνδρους
Εικ. 2.3.2 Ελλειψοειδής φθορά κυλίνδρου

2.3.2. ΕΜΒΟΛΑ
Η μορφή των εμβόλων ενός σύγχρονου κινητήρα φαίνεται κυλινδρική, στις λεπτο -μέρειές τους όμως τα έμβολα είναι πολύ πλοκες κατασκευές με πολλές
Εικ. 2.3.3 Μέτρηση διαμέτρου εμβόλου
διαφορετικές κλίσεις, διαμέτρους καμπυ -λότητες κ.λπ., που καθιστούν τις μετρήσεις δύσκολες, σχεδόν αδύνατες, αν δεν υπάρ -χουν κατασκευαστικά σχέδια και συγκεκρι μένες προδιαγραφές ( Εικ. 2.3.3 ).
Συχνά υπάρχουν κτυπημένα επάνω στα έμβολα κατασκευαστικά δεδομένα, όπως η διάμετρος, ανοχές κ.λπ. ( Εικ. 2.3.4 ).

Εικ. 2.3.4 Χαρακτηριστικά εμβόλου
Οι μετρήσεις γίνονται με μικρόμετρο στην περιφέρεια του εμβόλου.

2.3.3 ΣΤΡΟΦΑΛΟΦΟΡΟΣ ΑΞΟ -ΝΑΣ
Οι φθορές που παρουσιάζουν τα κομβία και οι στροφείς του στροφαλοφόρου άξονα έχουν σχέση με την καμπυλότητά τους ή τις αξονικές ανοχές και μπορούν να δια -πιστωθούν με μικρόμετρα, φίλλερ, ή άλλα μέσα (πλαστιγκέιτς).
Από τη χρήση και την καταπόνηση ο στρο -φαλοφόρος άξονας μπορεί να παρουσιά σει αποκλίσεις από την αρχική κατασκευή, όπως:
- 1. Χαραγές, γραμμώσεις ή ρωγμές.
- 3. Ελλειπτικές παραμορφώσεις.
- 2. Μείωση των διαμέτρων από φθορά.
- 4. Κωνικότητα των στροφέων.
- 6. Η στρέβλωση του στροφαλοφόρου άξονα.
- 5. Η αξονική μετατόπιση του στροφαλο -φόρου άξονα δίνει το μέγεθος των ανο χών που υπάρχει στα αξονικά έδρανα.
- 7. Έλεγχος του στροφαλοφόρου άξονα για απόκλιση από στρέψη.
- 9. Ένας χρονοβόρος τρόπος με αρκετή όμως ακρίβεια μέτρησης είναι η χρήση του παλαστιγκέιτς, μέσω δηλαδή συρ -μάτων από ειδικό υλικό.
- 8. Αξονική ανοχή (τζόγος) μεταξύ μπιέλας και στροφάλου.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
- 1. Μικρόμετρο με μαγνητική βάση.
- 3. Φίλλερ.
- 2. Παχύμετρο.
- 4. Πλαστιγκέιτς.
- 6. Κινητήρας προς έλεγχο.
- 5. Δυναμόκλειδο.

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Δεν απαιτούνται ειδικές προφυλάξεις πέ -ραν των καθορισμένων για την εργασία σε γενικό εργαστήριο σχολείου.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

Α. ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ
- 1. Αποσυναρμολογούμε την κυλινδροκε -φαλή
- 2. Αποσυναρμολογούμε την ελαιολεκάνη (κάρτερ) του κινητήρα

Β. ΕΛΕΓΧΟΙ

ΚΥΛΙΝΔΡΟΣ
- 1. Έλεγχος για ελλειψοειδή φθορά.
- 2. Έλεγχος Κωνικότητας.
- Η φθορά των κυλίνδρων που εμφανίζε -ται ως ελλειψοειδής φθορά (οβάλ) μπο ρεί να διαπιστωθεί με ένα μικρόμετρο, που τοποθετείται σταυρωτά, δηλαδή μια φορά παράλληλα και κατόπιν κάθε -τα προς τον άξονα του στροφάλου ( Εικ. 2.3.2 ). Η απόκλιση που διαπιστώνεται δεν πρέπει να υπερβαίνει τις προδια -γραφές που αναφέρονται στα επισκευ αστικά βιβλία.
- Η κωνικότητα διαπιστώνεται και πάλι με το μικρόμετρο, το οποίο κινείται από την επάνω πλευρά του κυλίνδρου προς την κάτω, σε διάφορα σημεία της πε -ριφέρειάς του. Οι επιτρεπόμενες απο κλίσεις από την απολύτως κυλινδρική μορφή καθορίζονται από τον κατασκευ -αστή ( Εικ. 2.3.5 ).
- Σε κινητήρες με χιτώνια πρέπει να ελέγ -χεται και το επίπεδο της επιφάνειας των κυλίνδρων, στην οποία εφαρμόζει η φλάντζα και η κυλινδροκεφαλή. Τα χι -τώνια πρέπει να εξέχουν περίπου 0,1 χιλιοστό από την επιφάνεια του μπλοκ των κυλίνδρων. Η μέτρηση μπορεί να γίνει με τη ρίγα και με τη βοήθεια ορ -γάνων όπως μικρόμετρο με μαγνητική βάση, παχύμετρο κ.λπ.
- 3. Έλεγχος τοποθέτησης χιτωνίων.

Εικ. 2.3.5 Κωνική φθορά κυλίνδρου

ΕΜΒΟΛΑ
- 1. Μέτρηση με το μικρόμετρο διαφόρων διαμέτρων ενός εμβόλου που δεν πα -ρουσιάζει φθορά κατά μήκος της κυλιν δρικής του επιφάνειας, προκειμένου να διαπιστωθούν οι κατασκευαστικές του ιδιομορφίες.
- 2. Παρατήρηση και μέτρηση ενός φθαρ -μένου εμβόλου, προκειμένου να δια πιστωθούν οι φθορές από τη χρήση ή άλλες αιτίες.

ΣΤΡΟΦΑΛΟΣ
Για τις παραπάνω μετρήσεις σε έναν κινη -τήρα πρέπει να απομακρυνθεί η ελαιολε κάνη (κάρτερ).
- 1. Έλεγχος της αξονικής μετατόπισης του στροφαλοφόρου άξονα. Μπορεί να με -τρηθεί με μικρόμετρο και χρήση μιας μαγνητικής βάσης στήριξής του ή και με φίλλερ ( Εικ. 2.3.6 ).
Εικ. 2.3.6. Έλεγχος αξονικού τζόγου στροφαλοφόρου άξονα ως προς τα κομβία βάσης.
Εικ. 2.3.7 Μέτρηση αξονικού τζόγου μεταξύ στροφά -λου και μπιέλας.
Εικ. 2.3.8 Έλεγχος στρέβλωσης στροφαλοφόρου άξονα.
- 2. Μέτρηση της αξονικής ανοχής (τζόγος) μεταξύ μπιέλας και στροφάλου. Μετριέ -ται με φίλλερ και πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ 0,25 και 0,50 χιλιοστών ( Εικ. 2.3.7 ).

ΣΤΡΟΦΑΛΟΦΟΡΟΣ ΑΞΟΝΑΣ
Αποσυναρμολογούμε τις μπιέλες.
- 1. Να διαπιστωθεί αν υπάρχει στρέβλωση του στροφαλοφόρου άξονα (συνήθως στο μέσον του). Διαπιστώνεται συνή -θως στο μέσον του. Μπορεί να μετρηθεί με μικρόμετρο και χρήση μιας μαγνητι -κής βάσης στήριξης, έχοντας στηρίξει σταθερά τα δύο άκρα του στροφάλου. ( Εικ. 2.3.8 ).
- 2. Έλεγχος του στροφαλοφόρου άξονα για απόκλιση από στρέψη. Με χρήση μικρόμετρου, μιας μαγνητικής βάσης και σταθερά στηριγμένο το στρόφα -λο, μετράμε τη γωνιακή απόκλιση δύο ακραίων παράλληλων κομβίων μεταξύ τους.

Αποσυναρμολογούμε το στροφαλοφόρο άξονα.
- 2. Έλεγχος με το μικρόμετρο των διαμέ -τρων για κυλινδρικές παραμορφώσεις από φθορά. Διαπιστώνονται με το μι -κρόμετρο κατά την περιστροφή του στροφαλοφόρου άξονα.
- 1. Έλεγχος για χαραγές και γραμμώσεις ή ρωγμές. Διαπιστώνεται με απλή παρα -τήρηση.
- 3. Έλεγχος με το μικρόμετρο για ελλειπτι -κές παραμορφώσεις. Διαπιστώνονται με μικρόμετρο που κινείται περιφερει -ακά γύρω από την προς έλεγχο διατο μή. Η επιτρεπτή διαφορά δεν πρέπει να είναι μεγαλύτερη από 0,025 χιλιοστά.
- 4. Έλεγχος με το μικρόμετρο της κωνικό -

- τητας των στροφέων, από κακή εφαρ -μογή των κουζινέτων. Μετριέται με το μικρόμετρο και δεν πρέπει να υπερβαί -νει τα 0,020 χιλιοστά.
- 5. Έλεγχος με χρήση παλαστιγκέιτς. Τα πλαστικά αυτά σύρματα παρεμβάλ -λονται μεταξύ των επιφανειών που θέλουμε να μετρήσουμε (π.χ. μεταξύ κομβίου και καβαλέτου). Στη συνέχεια συσφίγγουμε το συγκεκριμένο εξάρτη -μα σύμφωνα με τις προδιαγραφές και το αποσυνδέουμε εκ νέου. Το σύρμα πλαστιγκέιτς έχει επιπεδωθεί. Το συ -γκρίνουμε με τη βοήθεια μιας κλίμακας και διαπιστώνουμε με τη σύγκριση τις αποκλίσεις στα διάφορα σημεία του εξαρτήματος που μετρήθηκε.

ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΑΝΑΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗ -ΣΗΣ
Συναρμολόγηση του κινητήρα που ελέγ -χθηκε με τη βοήθεια ενός δυναμόκλειδου και του επισκευαστικού βιβλίου.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Σχεδιάστε σε δύο διαστάσεις το έμβολο με τις αποκλίσεις του. Συμπληρώστε μία κα -τάσταση με τις μετρήσεις που κάνατε στα διάφορα εξαρτήματα και υπογραμμίστε με κόκκινο τις μετρήσεις που βρέθηκαν να εί -ναι εκτός προδιαγραφών.

ΑΣΚΗΣΗ 2.4

Αυτορυθμιζόμενες βαλβίδες - μεταβλητός χρονισμός βαλβίδων

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τις πιθανές βλάβες της μηχανής και των συστημάτων.
- ■ Να εντοπίζουν τις βλάβες των μηχανών και των βοηθητικών συστημά -των, αξιολογώντας τα αποτελέσματα ελέγχων και μετρήσεων.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τους απαραίτητους ελέγχους που πρέπει να γίνονται πριν ή κατά τη λειτουργία της μηχανής ή του συστή -ματος.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τα συστήματα που έλεγξαν και τις ρυθμίσεις που είναι απαραίτητες για την καλή λειτουργία της μηχανής συστήματος.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Υδραυλικά ωστήρια
Για να περιορισθεί στο ελάχιστο η απαίτη -ση για ρύθμιση των βαλβίδων, χρησιμο ποιούνται υδραυλικά ωστήρια, τα οποία αντισταθμίζουν τις φθορές και ρυθμίζουν αυτόματα το διάκενο. Για τη λειτουργία τους χρησιμοποιούν το λάδι του κινητήρα που δεν είναι συμπιέσιμο ώστε να διατη -ρείται σταθερό το διάκενο των βαλβίδων εισαγωγής και εξαγωγής, ανεξάρτητα από
Η αύξηση της θερμοκρασίας κατά τη λει -τουργία του κινητήρα, το είδος του υλικού κατασκευής και η φθορά, αλλάζουν το δι -άκενο των βαλβίδων, το οποίο είναι συνή θως μεγάλο, όταν ο κινητήρας είναι κρύος και μικραίνει στη θερμοκρασία λειτουργίας του.

τις μεταβολές του μήκους των συγκεκριμέ -νων εξαρτημάτων.
Το λάδι εισέρχεται στο ωστήριο από μία πλευρική οπή στο εσωτερικό του ωστήρι -ου και στο θάλαμο του λαδιού.
Με αυτό τον τρόπο μειώνονται πάρα πολύ οι εργασίες συντήρησης του αυτοκινήτου και εξασφαλίζεται η σωστή λειτουργία του κινη -τήρα για ολόκληρη τη διάρκεια της ζωής του. Οι αυτορυθμιζόμενες βαλβίδες έχουν ένα διπλό ομόκεντρο υδραυλικό ωστήριο, το οποίο συνδέεται με το κύκλωμα του λαδιού ( Εικ. 2.4.1 ).
Όταν ο εκκεντροφόρος πιέζει το ωστήριο, κλείνει η σφαιρική βαλβίδα. Μέσω του πε -ριβλήματος ανοίγει μια δίοδος, και η ποσό τητα του λαδιού που πλεονάζει διαφεύγει από την οπή η οποία υπάρχει μεταξύ πί -ρου και περιβλήματος.

Εικ. 2.4.1 Υδραυλικό ωστήριο
Όταν δεν πιέζει το έκκεντρο, το ελατήριο αντιστάθμισης επαναφέρει τον πίρο προς τα επάνω, μέχρις ότου το ωστήριο έρθει σε επαφή με το έκκεντρο. Ο χώρος αυξάνεται και από τον ελαιοθάλαμο (κάτω από τον πίρο) εισρέει λάδι στο χώρο πίεσης, δια -μέσου της σφαιρικής βαλβίδας.
Τα ωστήρια στήριξης δεν μπορούν να επι -σκευασθούν αλλά απλώς αντικαθίστανται.
Με τον τρόπο αυτό το διάκενο μεταξύ ωστηρίου και βαλβίδας μένει πάντοτε στα -θερό.

Μεταβλητός χρονισμός βαλβίδων
Ο μεταβλητός χρονισμός βαλβίδων χρησι -μοποιείται για να επιτύχουμε μεγαλύτερη ισχύ, διατηρώντας σε ολόκληρο το φάσμα στροφών του κινητήρα τη ροπή στρέψης σε υψηλό επίπεδο.
Με το μεταβλητό χρονισμό επιτυγχάνεται η μετατόπιση της στιγμής που ανοίγουν και κλείνουν οι βαλβίδες, με συνέπεια τη μείω -ση της επικάλυψης των βαλβίδων στις χα μηλές στροφές ή την αύξηση στις υψηλές. Η γωνιακή μετατόπιση του εκκεντροφόρου
εισαγωγής σε σχέση με τον εκκεντροφόρο εξαγωγής, που στις περιπτώσεις αυτές συ -νήθως είναι τοποθετημένοι στην κυλινδρο κεφαλή, γίνεται με διάφορους τρόπους, οι οποίοι αναφέρονται στην αντίστοιχη βιβλιογραφία. Ένας από αυτούς είναι ο ρυθμιζόμενος τεντωτήρας αλυσίδας (Vario Cam).

Στο σύστημα αυτό ( Εικ. 2.4.2 ) οι δύο εκκε -ντροφόροι συνδέονται μεταξύ τους με μία αλυσίδα. Η μετατόπιση του ενός εκκεντρο -φόρου ως προς τον άλλο επιτυγχάνεται με την υδραυλική μετατόπιση του τεντωτήρα της αλυσίδας προς τα επάνω ή προς τα κάτω.
Εικ. 2.4.2 Ρυθμιζόμενος τεντωτήρας αλυσίδας
Ο χώρος παροχής λαδιού έχει μία οπή εξαέρωσης στο επάνω του άκρο, από την οποία λαδώνεται συγχρόνως η αλυσίδα. Στη θέση βραδυπορείας ο τεντωτήρας βρί -σκεται στην πάνω θέση και ο εκκεντροφό ρος εισαγωγής στη θέση «αργά». Όταν ο τεντωτήρας ωθείται από το λάδι προς τα κάτω, τότε το κάτω μέρος της αλυσίδας επιμηκύνεται, ενώ το επάνω κονταίνει με αποτέλεσμα την περιστροφή των δύο εκ -
κεντροφόρων μεταξύ τους. Στη θέση αυτή ο εκκεντροφόρος βρίσκεται στη θέση «νω -ρίς».

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
- 1. Ένας σύγχρονος κινητήρας σε πλήρη λειτουργία, με σύστημα υδραυλικών ωστηρίων, μεταβλητούς αυλούς ει -σαγωγής και ρυθμιζόμενο τεντωτήρα αλυσίδας.
- 2. Αποσυναρμολογημένα εξαρτήματα των διαφόρων προς εξέταση συστημάτων, όπως:
-  Διάφορα υδραυλικά ωστήρια.
- Μεταβλητές πολλαπλές εισαγωγής δια -φορετικής κατασκευής. 
- Συστήματα μεταβλητού χρονισμού.
- 4. Δυναμόκλειδο.
- 3. Υποπιεσόμετρο.
- 5. Φίλλερ.

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
- 1. Η λειτουργία του κινητήρα σε κλειστό εργαστηριακό χώρο απαιτεί την ύπαρ -ξη και λειτουργία ενός συστήματος απαγωγής καυσαερίων.
- 2. Οι μαθητές πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν επιτρέπεται να πλησιάζουν τα κι -νούμενα εξαρτήματα του κινητήρα, όσο αυτός λειτουργεί, και ότι πρέπει να αποφεύγουν φαρδιά ρούχα που μπορεί να παρασυρθούν από περιστρεφόμενα εξαρτήματα.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

Α. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
- 1. Παρατηρούνται και περιγράφονται τα διάφορα εξαρτήματα που έχουν επιλε -γεί και αποτελούν τα προς έλεγχο συ στήματα αυτορυθμιζόμενων βαλβίδων και μεταβλητού χρονισμού.
- 2. Περιγράφεται η λειτουργία του κάθε εξαρτήματος και γίνεται αναφορά στις ιδιαιτερότητές τους.

ΕΛΕΓΧΟΙ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ
Σε διάφορα εξαρτήματα:
- 1. Αποσυναρμολογούμε όσα μεμονωμένα εξαρτήματα μεταβλητών πολλαπλών ει -σαγωγής διαθέτουμε, διάφορα υδραυ λικά ωστήρια και συστήματα μεταβλη -τού χρονισμού.
- 2. Συναρμολογούνται τα συστήματα από τους μαθητές και εξηγούνται οι λειτουρ -γίες τους.
Στο υπό έλεγχο όχημα, με τον κινητήρα εκτός λειτουργίας:
- 1. Απομακρύνουμε το καπάκι των βαλ -βίδων του κινητήρα ενός αυτοκινήτου που διατίθεται προς έλεγχο.
- 3. Περιστρέφουμε το στρόφαλο και διαπι -στώνουμε την κινητικότητα των ωστη ρίων (διαπίστωση ότι δεν έχουν κολλή -σει).
- 2. Μετρούμε με φίλλερ το διάκενο των βαλβίδων του κινητήρα.
- 4. Μετακινούμε (με το χέρι ή με εργαλείο) το ρυθμιζόμενο τεντωτήρα αλυσίδας, ώστε να διαπιστωθεί ο τρόπος λειτουρ -γίας του.
- 5. Επανατοποθετούμε το καπάκι των βαλ -βίδων μετά από τους ελέγχους που γί
- νονται με κινητήρα εκτός λειτουργίας.
- 7. Χρησιμοποιώντας το υποπιεσόμετρο ενεργοποιούμε τις πεταλούδες των με -ταβλητών αυλών εισαγωγής, προκειμέ νου να διαπιστώσουμε τη λειτουργικό -τητά τους.
- 6. Συνδέουμε το υποπιεσόμετρο στο ρυθ -μιστικό στοιχείο υποπίεσης που κινεί τις πεταλούδες των μεταβλητών αυλών εισαγωγής.

Με τον κινητήρα σε λειτουργία:
- 1. Συνδέουμε το σύστημα απαγωγής καυ -σαερίων στην εξάτμιση του κινητήρα.
- 3. Ανεβάζουμε περιοδικά τις στροφές του κινητήρα προκειμένου να παρατηρή -σουμε συγκεκριμένες λειτουργίες των συστημάτων.
- 2. Εκκινούμε τον κινητήρα.
- 4. Ελέγχουμε τη μεταβολή της θέσης των πεταλουδών των μεταβλητών αυλών εισαγωγής στις διάφορες στροφές του κινητήρα.
- 5. Ελέγχουμε ακουστικά τη σωστή λει -τουργία των βαλβίδων (αν χτυπάνε).

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
- 1. Εξηγήστε τον τρόπο ελέγχου ενός συ -στήματος αυτορυθμιζόμενων βαλβίδων σε ένα αυτοκίνητο.
- 2. Εξηγήστε τον τρόπο ελέγχου της λει -τουργίας ενός συστήματος μεταβλητών αυλών εισαγωγής που βρίσκεται σε ένα αυτοκίνητο.

ΑΣΚΗΣΗ 2.5 Α ΣΚΗΣΗ

Στροβιλοσυμπιεστής

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να αντιλαμβάνονται πλήρως και να μπορούν να περιγράψουν τη δομή και τη λειτουργία των συστημάτων υπερπλήρωσης.
- ■ Να αντιλαμβάνονται πλήρως τις οδηγίες των σχετικών τεχνικών εγχειριδίων.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τις πιθανές βλάβες, τους τρόπους και τα μέσα εντοπισμού τους που είναι απαραίτητα για την καλή λει -τουργία μηχανής - συστήματος.
- Να αναφέρουν και να περιγράφουν τους απαραίτητους ελέγχους που απαιτούνται για τη σωστή λειτουργία της μηχανής ή του συστήματος, το σκοπό και τον τρόπο που γίνονται, καθώς και τα σχετικά μέσα που χρησιμοποιούνται.
- ■ Να εντοπίζουν τις βλάβες των μηχανών και των βοηθητικών συστημά -των, αξιολογώντας τα αποτελέσματα ελέγχων και μετρήσεων.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Η ισχύς και η ροπή ενός κινητήρα εξαρτώ -νται σε μεγάλο βαθμό από την ποσότητα του μείγματος αέρα - βενζίνης που εισρέει στους κυλίνδρους.
Στη συγκεκριμένη αυτή ποσότητα του αέρα δεν μπορούμε να προσθέσουμε καύσιμο, για να αυξήσουμε τη διαθέσιμη ενέργεια, διότι έτσι θα άλλαζε η σχέση αέρα - βενζί -
Σε έναν «ατμοσφαιρικό» κινητήρα ο όγκος του μείγματος που μπορεί να αναρροφηθεί από την παλινδρόμηση του εμβόλου, δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερος από τον κυ -βισμό του συγκεκριμένου κυλίνδρου, ενώ περιορίζεται σημαντικά και από τις απώ -λειες στους αυλούς εισαγωγής, από τους στροβιλισμούς στις βαλβίδες, από την αντίσταση του φίλτρου αέρα κ.λπ.

νης η οποία είναι απολύτως συγκεκριμένη για να είναι το μείγμα αναφλέξιμο.
- Ο τρόπος αυτός αύξησης της ισχύος ενός κινητήρα εσωτερικής καύσης λέγεται υπερ -πλήρωση (υπερτροφοδότηση).
Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι η αύξηση της ισχύος και της ροπής μπορεί να επιτευ -χθεί μόνο με την προσθήκη αέρα με πίεση στους κυλίνδρους.
Οι υπερσυμπιεστές διαχωρίζονται, ανάλο -γα με τον τρόπο κίνησής τους, σε:
- 2. Στροβιλοσυμπιεστές, με κίνηση από τα καυσαέρια του κινητήρα.
- 1. Μηχανικούς υπερσυμπιεστές, με κίνηση από τον στρόφαλο της μηχανής
- 3. Συμπιεστές ωστικού κύματος, με ρυθ -μιστικού χαρακτήρα κίνηση από τον κι νητήρα.

Η παρούσα άσκηση αναφέρεται στους στροβιλοσυμπιεστές.
Οι στροβιλοσυμπιεστές (τουρμπίνες) απο -τελούνται από δύο στροβιλομηχανές συν δεδεμένες μεταξύ τους: Μία τουρμπίνα και έναν συμπιεστή. Ο συμπιεστής κινείται από την τουρμπίνα και εφοδιάζει τους κυ -λίνδρους του κινητήρα με αέρα υπό πίεση. Η τουρμπίνα κινείται από την ενέργεια των καυσαερίων, μέρος των οποίων περνά μέσα από αυτήν (πριν καταλήξουν στην εξάτμιση) και την περιστρέφει με πολύ υψηλές στροφές, που κυμαίνονται από 50.000 μέχρι και 240.000 στροφές/λεπτό ( Εικ. 2.5.1 ).

Η πίεση του αέρα που ο στροβιλοσυμπιε -στής παρέχει στους κυλίνδρους κυμαίνεται από 0,2 έως 1,2 Βar, σπάνια έως 2,2 Bar.
Κατά τη συμπίεση ο αέρας θερμαίνεται μέ -χρι και 180° C. Προκειμένου να αυξηθεί η πυκνότητά του και να εισχωρήσει έτσι με -γαλύτερη μάζα αέρα στους κυλίνδρους, ο εισερχόμενος αέρας ψύχεται σε έναν εναλ -λάκτη αέρα-αέρα, το intercooler.
Ο υπέρθερμος αέρας εξάλλου αυξάνει την τάση για αυταναφλέξεις, που ήδη υπάρχει στους υπερτροφοδοτούμενους κινητήρες. Αυτό συμβαίνει λόγω της εισαγωγής του αέρα με υψηλότερη πίεση από την ατμο -σφαιρική, πράγμα που αντιστοιχεί σε έναν υψηλότερο βαθμό συμπίεσης από ό,τι θα είχε ο ίδιος κινητήρας, εάν ήταν ατμοσφαι -ρικός. Για το λόγο αυτό και προκειμένου να αποφευχθούν οι αυταναφλέξεις (πειράκια), οι υπερτροφοδοτούμενοι κινητήρες έχουν μικρότερο βαθμό συμπίεσης από τους ατμοσφαιρικούς (7:1 αντί του συνήθους 9:1 έως 10:1).

Εικ. 2.5.1 Τομή στροβιλοσυμπιεστή
Εάν η πίεση στους κυλίνδρους ανεβεί πε -ρισσότερο του επιτρεπτού ο κινητήρας θα καταστραφεί. Προκειμένου να αποδίδει ο στροβιλοσυμπιεστής και σε μεσαίες στρο -φές χωρίς ταυτόχρονα να αυξηθεί η πίεση σε επικίνδυνα επίπεδα στις υψηλές στρο -φές λειτουργίας του, χρησιμοποιείται ένα
Εικ. 2.5.2 Βαλβίδα περιορισμού πίεσης τουρμπίνας
ρυθμιστικό στοιχείο που περιορίζει την πίεση του στροβιλοσυμπιεστή, η βαλβίδα ελέγχου πίεσης του υπερσυμπιεστή (βαλ -βίδα εκτόνωσης, βαλβίδα ανακούφισης, Buster).

Η βαλβίδα ελέγχου πίεσης του υπερσυμπι -εστή (περιοριστής πίεσης) ρυθμίζεται από ένα έμβολο που ενεργοποιείται από την πίεση στην πολλαπλή εισαγωγής. Όταν η πίεση στην πολλαπλή εισαγωγής αυξηθεί πέραν ενός συγκεκριμένου ορίου, η βαλβί -δα ανοίγει μια διέξοδο προς την εξάτμιση, οπότε ένα μέρος των καυσαερίων διαφεύ -γει προς αυτή και η τουρμπίνα λειτουργεί με περιορισμένη παροχή. Με τον τρόπο
αυτό μειώνεται η πίεση σε επιθυμητά επί -πεδα. ( Εικ. 2.5.2 ).
Διακρίνουμε διαφόρων ειδών ρυθμίσεις:
Απευθείας ρύθμιση από την πίεση που επικρατεί στην πολλαπλή εισαγωγής.

Ηλεκτρονικά ρυθμιζόμενη βαλβίδα ελέγχου πίεσης τουρμπίνας.
Η πίεση του στροβιλοσυμπιεστή ρυθμίζε -ται ηλεκτρονικά λαμβάνοντας υπόψη πολ λές παραμέτρους λειτουργίας του κινητή -ρα, όπως τη θέση της πεταλούδας γκαζιού, τυχόν σήμα αυταναφλέξεων (πειράκια), θερμοκρασία περιβάλλοντος και κινητήρα, στροφές κινητήρα, υψομετρικές διαφορές και την πίεση (μέσω ενός αισθητήρα) στην πολλαπλή εισαγωγής. Ο ηλεκτρονικός εγκέφαλος του συστήματος ενεργοποιεί την παροχή πίεσης στη βαλβίδα εκτόνω -σης, μέσω μιας παλινδρομικής βαλβίδας που συνδέει την πολλαπλή εισαγωγής με τη βαλβίδα εκτόνωσης όποτε απαιτείται ενεργοποίησή της, ή με την πλευρά της αναρρόφησης αέρα, πριν από την τουρ -μπίνα, όσο δεν χρειάζεται ρύθμιση.

Στιγμιαία υπερπλήρωση (Overboost).
Σε ορισμένες κατασκευές με ηλεκτρονι -κή ρύθμιση, όταν πατηθεί το πεντάλ του γκαζιού μέχρι τέλους, ενεργοποιείται βρα -χυπρόθεσμα ένα σύστημα αύξησης της πίεσης. Η αύξηση επιτυγχάνεται με την ενεργοποίηση της παλινδρομικής βαλβί -δας που κλείνει τη βαλβίδα εκτόνωσης, ώστε ολόκληρη η ποσότητα του καυσαε -ρίου να διοχετευτεί στην τουρμπίνα και να ανεβάσει σε ελάχιστο χρόνο την πίεση. Με τον τρόπο αυτό βελτιώνεται η επιτάχυνση του οχήματος.
Εικ. 2.5.3 Στροβιλοσυμπιεστής με ρυθμιζόμενα πτερύγια

Στροβιλοσυμπιεστές με ρυθμιζόμενα πτερύγια.
Τους καθιστά αναγκαίους η απαίτηση για υψηλή ροπή κινητήρα στις χαμηλές στρο -φές και ταυτόχρονα η αποφυγή μεγάλων πιέσεων, σε λειτουργία του κινητήρα με μεγάλο φορτίο. ( Εικ. 2.5.3 ).
Σε λειτουργία με μικρές ποσότητες καυσα -ερίου, τα πτερύγια εισαγωγής στην τουρ μπίνα αποκτούν μία τέτοια κλίση που στε -νεύει το δίαυλο εισόδου των καυσαερίων. Τα αέρια αποκτούν έτσι μια σχετικά μεγάλη ταχύτητα ενώ ταυτόχρονα το ρεύμα του ει -σερχομένου αέρα κατευθύνεται προς την ακραία πλευρά των πτερυγίων, οπότε η ακτίνα επενέργειας μεγαλώνει (μεγαλύτε -ρος βραχίονας ροπής).

Οι στροφές της τουρμπίνας αυξάνονται, οπότε η πίεση του στροβιλοσυμπιεστή και η ροπή του κινητήρα μεγαλώνουν.
Σε λειτουργία με μεγάλο όγκο καυσαερίων τα πτερύγια ανοίγουν, η διατομή εισόδου των αερίων στην τουρμπίνα μεγαλώνει, τα καυσαέρια καλύπτουν όλο το μήκος των περιστρεφόμενων πτερυγίων, ενώ η ταχύ -τητά τους ελαττώνεται. Σε αυτή τη ρύθμι ση η τουρμπίνα μπορεί να λειτουργήσει με μεγάλες ποσότητες καυσαερίου, χωρίς να αυξηθεί η πίεση του στροβιλοσυμπιεστή σε επικίνδυνα επίπεδα.

Βαλβίδα ανακύκλωσης (σκάστρα).
Κατά την επιβράδυνση του οχήματος με τον κινητήρα, δημιουργείται μπροστά από την κλειστή πεταλούδα γκαζιού μια υψηλή πίεση που προέρχεται από τη συνέχιση της λειτουργίας του στροβιλοσυμπιεστή λόγω της αδρανείας περιστροφής του. Στη συνέχεια επιβραδύνεται σημαντικά η περιστροφή του, έτσι ώστε όταν ξαναανοί -ξει η πεταλούδα να εισχωρεί απότομα μία ποσότητα αέρα υπό πίεση, ενώ απαιτείται και κάποιος χρόνος για να επανέλθουν οι στροφές της τουρμπίνας στα επιθυμητά επίπεδα. Για να αποφευχθούν αυτές οι πα -
ρενέργειες, χρησιμοποιείται ένα σύστημα ανακύκλωσης του αέρα (Waste-gate). Το σύστημα αυτό αποτελείται από μία βαλβί -δα που είναι συνδεδεμένη με την πολλα πλή εισαγωγής. Όταν η πίεση υπερβεί ένα συγκεκριμένο μέγεθος, η βαλβίδα ανοίγει και διοχετεύει την πίεση προς την ατμό -σφαιρα (σκάστρα).

Σε σύγχρονους κινητήρες η βαλβίδα ενερ -γοποιείται ηλεκτρομαγνητικά και η πίεση δεν αφήνεται ελεύθερη, αλλά διοχετεύεται προς την είσοδο του συμπιεστή, οπότε ο παρεχόμενος αέρας ανακυκλώνεται σε με -γάλο βαθμό. Με τον τρόπο αυτό, η τουρ
Εικ. 2.5.4 Λειτουργία βαλβίδας ανακύκλωσης
μπίνα συνεχίζει να κινείται με αμείωτες σχεδόν στροφές και είναι έτοιμη να επανα -λειτουργήσει χωρίς καθυστέρηση, αμέσως μόλις ανοίξει η πεταλούδα γκαζιού. (Εικ . 2.5.4 ).

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
- 1. Υποπιεσόμετρο
- 3. Όχημα με υπερτροφοδοτούμενο κινη -τήρα.
- 2. Όργανο μέτρησης πίεσης και υποπίε -σης.
- 4. Εξαρτήματα σε τομή και μη, όπως:
- Βαλβίδα ανακύκλωσης (Σκάστρα) 
- Τουρμπίνα
-  Περιοριστής πίεσης
-  Παλινδρομική βαλβίδα εκτόνωσης
- Entercooler
- 5. Στροβιλοσυμπιεστές με ενσωματωμένη
- τη βαλβίδα ρύθμισης της πίεσης.
- 7. Επισκευαστικό βιβλίο.
- 6. Στροβιλοσυμπιεστής με ρυθμιζόμενα πτερύγια.
- 8. Συμπιεσόμετρο.
- 9. Διαγνωστικό όργανο κατάλληλο για το συγκεκριμένο αυτοκίνητο.

Παρατήρηση: Καλό θα ήταν να υπάρχει ένα δυναμόμετρο οχημάτων ή να μετακι -νηθούν οι μαθητές για το σχετικό μέρος της άσκησης σε ένα συνεργείο που δια -θέτει δυναμόμετρο. Αυτό κρίνεται απαραί τητο, διότι ο βαθμός υπερπλήρωσης και οι στροφές του στροβιλοσυμπιεστή δεν εξαρτώνται από τις στροφές του κινητήρα, αλλά από την ισορροπία ισχύος μεταξύ της τουρμπίνας και του συνδεδεμένου με αυτήν συμπιεστή. Απαιτείται επομένως σημαντική απόδοση ισχύος προκειμένου
Εικ. 2.5.5 Έλεγχος ενεργοποιητών
να μπορούν να γίνουν μετρήσεις, πράγμα αδύνατο σε όχημα ακινητοποιημένο στο εργαστήριο, χωρίς τη χρήση δυναμόμε -τρου.

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
- 1. Η λειτουργία του κινητήρα σε κλειστό εργαστηριακό χώρο απαιτεί την ύπαρ -ξη και λειτουργία ενός συστήματος απαγωγής καυσαερίων.
- 2. Οι μαθητές πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν επιτρέπεται να πλησιάζουν τα κι -νούμενα εξαρτήματα του κινητήρα, όσο αυτός λειτουργεί, και ότι πρέπει να αποφεύγουν φαρδιά ρούχα που μπορεί να παρασυρθούν από περιστρεφόμενα εξαρτήματα.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

Α. ΕΡΓΑΣΙΕΣ
Να αποσυνδεθούν στο προς έλεγχο αυτο -κίνητο όλα τα σωληνάκια υποπίεσης που οδηγούν σε ενεργοποιητές και να επα -νασυνδεθούν μετά την ολοκλήρωση των Ελέγχων. Ειδικότερα τα σωληνάκια α και β ( Εικ. 2.5.5 ), που ενεργοποιούν τον περι -οριστή πίεσης του στροβιλοσυμπιεστή και τη σκάστρα.

Β. ΕΛΕΓΧΟΙ
- 1. Να αναγνωρισθούν επί του αυτοκινή -του ο στροβιλοσυμπιεστής και όλα τα ρυθμιστικά στοιχεία που τον αφορούν.
- 3. Με το στροβιλοσυμπιεστή στον πάγκο εργασίας, να ενεργοποιηθεί με το υπο -πιεσόμετρο η βαλβίδα περιορισμού της πίεσης.
- 2. Με χρήση του υποπιεσόμετρου, να ελεγχθούν όλοι οι ενεργοποιητές που λειτουργούν με υποπίεση, ως προς τη λειτουργία τους. Για το σκοπό αυτό αποσυνδέουμε το αντίστοιχο σωληνάκι στην απομακρυσμένη από τον ενεργο -ποιητή πλευρά του και συνδέουμε σε αυτό το υποπιεσόμετρο. Δημιουργούμε με τη λαβή υποπίεση και παρατηρούμε τη μετακίνηση της προς έλεγχο βαλβί -δας.
- 4. Με τον κινητήρα σε λειτουργία, να ενερ -γοποιηθεί μέσω του υποπιεσόμετρου η λεγόμενη σκάστρα. Για το σκοπό αυ -τόν αφαιρούμε το σωληνάκι υποπίεσης από την απομακρυσμένη από τον ενερ -γοποιητή πλευρά του και το συνδέουμε στο υποπιεσόμετρο. Δημιουργώντας υποπίεση, ανοίγουμε και κλείνουμε τη βαλβίδα ανακύκλωσης.
- 5. Να δημιουργηθούν σταδιακά βλάβες στους ενεργοποιητές του συστήματος
- υπερπλήρωσης και να διαπιστωθούν με τον κινητήρα σε λειτουργία η αντί -στοιχη ένδειξη βλάβης μέσω του δια γνωστικού μηχανήματος.
- 6. Να μετρηθεί η σχέση συμπίεσης του κινητήρα και να συγκριθεί με τη σχέση συμπίεσης ενός μη υπερτροφοδοτού -μενου αυτοκινήτου. Η μέτρηση γίνεται σε έναν από τους κυλίνδρους με πλή -ρωσή του με λάδι. Πρέπει παράλληλα να εξηγηθεί στους μαθητές ότι η σχέση συμπίεσης και η μετρούμενη με συμπι -εσόμετρο συμπίεση δε σχετίζονται άμε σα μεταξύ τους.

Γ. ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΕ ΚΙΝΗΤΗΡΑ ΣΕ ΠΛΗΡΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ
- 1. Με τον κινητήρα να αποδίδει ισχύ μέσω δυναμομέτρου ή σε οδική δοκιμή, να δι -απιστωθεί με το πιεσόμετρο η αύξηση της πίεσης στην πολλαπλή εισαγωγής σε σχέση με την αποδιδόμενη ισχύ. Το πιεσόμετρο συνδέεται σε ένα σημείο της πολλαπλής εισαγωγής που χρησι -μεύει ήδη για λήψη υποπίεσης, μέσω ενός «Τ».
- 3. Να απομακρυνθεί το σωληνάκι υπο -πίεσης που ενεργοποιεί τη βαλβίδα περιορισμού της πίεσης του στρο -βιλοσυμπιεστή και να διαπιστωθεί η παρατηρούμενη αύξησή της. (Ο συ -γκεκριμένος έλεγχος απαιτεί προσοχή ως προς τα επίπεδα πίεσης που θα αναπτυχθούν).
- 2. Να δημιουργούνται σταδιακά βλάβες στους ενεργοποιητές του συστήματος υπερπλήρωσης (διακοπή υποπίεσης, απομάκρυνση του ηλεκτρικού καλωδί -ου κ.λπ.) και να διαπιστώνεται κατά την κίνηση του αυτοκινήτου ή επί του Δυνα -μομέτρου η αντίστοιχη ένδειξη βλάβης μέσω του διαγνωστικού μηχανήματος.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Σχεδιάστε πρόχειρα το κύκλωμα του εισερ -χόμενου αέρα ενός υπερτροφοδοτούμε νου κινητήρα και σημειώστε τα ρυθμιστικά εξαρτήματα που γνωρίσατε στη διάρκεια της παρούσας άσκησης.

ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΕΚΑΣΜΟΥ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 3.1

Υποσύστημα τροφοδοσίας καυσίμου

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να πραγματοποιούν τις απαραίτητες εργασίες για την εκτόνωση της πί -εσης καυσίμου.
- Να ελέγχουν την πίεση του καυσίμου.
- ■ Να ελέγχουν το σύστημα τροφοδοσίας καυσίμου για τυχόν διαρροές.
- ■ Να αφαιρούν και να επανατοποθετούν τα εξαρτήματα του υποσυστήμα -τος τροφοδοσίας καυσίμου.
- ■ Να πραγματοποιούν ελέγχους στην ηλεκτρική αντλία καυσίμου.
- Να μετρούν την ποσότητα καυσίμου που ψεκάζουν τα μπεκ.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Τα ηλεκτρονικά συστήματα ψεκασμού καυ -σίμου των σύγχρονων βενζινοκινητήρων αποτελούνται από τρία υποσυστήματα: 
- Το υποσύστημα εισαγωγής και μέτρη -σης αέρα
-  Το υποσύστημα τροφοδοσίας καυσίμου
- Το ηλεκτρονικό υποσύστημα ελέγχου
Το υποσύστημα τροφοδοσίας καυσίμου αποτελείται από τα εξής εξαρτήματα: 
- Συγκρότημα αντλίας καυσίμου - φλω -τέρ
-  Δεξαμενή καυσίμου:
-  Σωληνώσεις
- Φίλτρο καυσίμου
- Αποσβεστήρα παλμικών ταλαντώσεων
- Διακλαδωτήρα καυσίμου
-  Ηλεκτρομαγνητικές βαλβίδες ψεκα -σμού (μπεκ)
- Ρυθμιστή πίεσης καυσίμου

Οι εργασίες ελέγχου που εκτελούνται σε αυτό το υποσύστημα είναι: 
-  Η εκτόνωση της πίεσης του υποσυστή -ματος τροφοδοσίας καυσίμου. Η εργα σία αυτή είναι απαραίτητη να γίνει πριν την αφαίρεση κάποιου εξαρτήματος του υποσυστήματος.
-  Ο έλεγχος της πίεσης του καυσίμου.
- Ο έλεγχος για τυχόν εξωτερικές διαρ -ροές καυσίμου από τις συνδέσεις των σωληνώσεων και των εξαρτημάτων. 
- Ο έλεγχος της παροχής των μπεκ.
- Ο έλεγχος λειτουργίας της αντλίας καυσίμου.
Εικ. 3.1.1 Δεξαμενή καυσίμου με συγκρότημα αντλίας και όργανο ένδειξης στάθμης καυσίμου
-  Η εξαγωγή και επανατοποθέτηση των εξαρτημάτων.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο με σύστημα ψεκασμού σύγ -χρονης τεχνολογίας
-  Πολύμετρο
- Τα επισκευαστικά βιβλία του αυτοκινή -του
- Όργανο μέτρησης πίεσης του υποσυ -στήματος τροφοδοσίας καυσίμου 
- Καλώδια.
-  Ογκομετρικοί σωλήνες

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Όταν εκτελούνται εργασίες εξαγωγής και επανατοποθέτησης εξαρτημάτων στο σύ -στημα τροφοδοσίας καυσίμου πρέπει να γίνει αποσύνδεση του καλωδίου γείωσης από την μπαταρία του αυτοκινήτου.
Ο χώρος πρέπει να εξαερίζεται επαρκώς ώστε να μην είναι δυνατή η συγκέντρωση των αναθυμιάσεων του καυσίμου.
Δεν πρέπει να υπάρχουν γυμνές φλόγες, καθώς και πιθανές πηγές θερμότητας ή σπινθήρων κοντά στο αυτοκίνητο.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ
Διαδικασία εκτόνωσης της πίεσης του καυσίμου:

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
Τοποθετούμε το μοχλό των ταχυτήτων στο «νεκρό», τραβάμε χειρόφρενο και μπλοκά -ρουμε τους τροχούς για να αποτραπεί τυ χόν μετακίνηση του αυτοκινήτου.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Αφαιρούμε το ρελέ της αντλίας από τη θήκη του.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΡΙΤΟ
Αφαιρούμε την τάπα πλήρωσης του ρεζερ -βουάρ για να εκτονωθούν οι αναθυμιάσεις και στη συνέχεια την επανατοποθετούμε.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
Λειτουργούμε τον κινητήρα μέχρι να σβή -σει από έλλειψη βενζίνης.

ΣΤΑΔΙΟ ΠΕΜΠΤΟ
Ενεργοποιούμε τη μίζα 2-3 φορές, για 3-4 δευτερόλεπτα κάθε φορά, ώστε να μειωθεί η πίεση στους αγωγούς καυσίμου.

ΣΤΑΔΙΟ ΕΚΤΟ
Εκτελούμε τις εργασίες αφαίρεσης εξαρτη -μάτων ή αποσύνδεσης σωληνώσεων του συστήματος.

ΣΤΑΔΙΟ ΕΒΔΟΜΟ
Μετά το τέλος των εργασιών, επανατοπο -θετούμε το ρελέ της αντλίας στη θέση του.
Έλεγχος υποσυστήματος τροφοδοσίας καυσίμου για τυχόν εξωτερικές διαρροές καυσίμου.
-  Αφαιρούμε τυχόν καλύμματα που εμποδίζουν την οπτική επαφή με τα εξαρτήματα που συγκροτούν το υπο -σύστημα τροφοδοσίας καυσίμου.
-  Θέτουμε σε λειτουργία τον κινητήρα μέχρι να αποκτήσει τη θερμοκρασία κανονικής λειτουργίας.
- Φροντίζουμε για την καθαριότητα των συνδέσεων των σωληνώσεων. 
- Εκτελούμε οπτικό έλεγχο των εξαρ -τημάτων και των σωληνώσεων στα εξαρτήματα και σωληνώσεις στα οποία υπάρχει δυνατότητα οπτικής επαφής όταν το αυτοκίνητο βρίσκεται στο δά -πεδο.
- Σβήνουμε τον κινητήρα.
-  Εκτελούμε τις τυχόν αναγκαίες επι -σκευές. 

-  Ανυψώνουμε το αυτοκίνητο από το δά -πεδο με τη χρήση ενός ανυψωτικού.
- Αφαιρούμε τα καλύμματα που εμποδί -ζουν την οπτική επαφή με τα εξαρτήμα τα και τις σωληνώσεις του υποσυστή -
- ματος τροφοδοσίας καυσίμου.
-  Εκτελούμε τυχόν επισκευές και στη συνέχεια τοποθετούμε όποιο κάλυμμα αφαιρέσαμε.
-  Εκτελούμε οπτικό έλεγχο στις συνδέ -σεις εξαρτημάτων και σωληνώσεων στα εξαρτήματα και σωληνώσεις, στα οποία η οπτική επαφή είναι δυνατή όταν το αυτοκίνητο είναι ανυψωμένο. 
- Κατεβάζουμε το αυτοκίνητο από το ανυψωτικό και ελέγχουμε την καλή λει -τουργία του κινητήρα.

Έλεγχος πίεσης της τροφοδοσίας καυσίμου και μέτρηση παροχής μπεκ ψεκασμού.
Η σωστή λειτουργία του υποσυστήματος τροφοδοσίας καυσίμου ενός βενζινοκινη -τήρα διαπιστώνεται:
α) με τη μέτρηση της πίεσης τροφοδοσίας του καυσίμου.
β) με τη μέτρηση της παροχής των μπεκ ψεκασμού.
γ) με την ικανότητα διατήρησης της πίε -σης για ορισμένο χρονικό διάστημα μετά το σβήσιμο του κινητήρα.
Με τη μέτρηση της πίεσης τροφοδοσίας του καυσίμου διαπιστώνεται η καλή λει -τουργία της αντλίας καυσίμου καθώς και του ρυθμιστή πίεσης.

Με τη μέτρηση της παροχής του καυσίμου από τα μπεκ διαπιστώνεται η καλή λει -τουργία των μπεκ.
Εικ.3.1.2 Μέτρηση της πίεσης του καυσίμου
- 1. Μετρητής πίεσης, 2. Φίλτρο καυσίμου, 3. Διακλαδωτήρας καυσίμου (φλογέρα), 4. Μπεκ, 5. Ρυθμιστής πίεσης καυσίμου, 6. Σωλήνας επιστροφής καυσίμου, 7. Σύνδεση υποπίεσης, 8. Ρεζερβουάρ καυσίμου.
Με τη διατήρηση της πίεσης διαπιστώνεται η καλή λειτουργία της βαλβίδας διατήρη -σης της πίεσης της αντλίας του καυσίμου.

Μέτρηση της πίεσης του καυσίμου
-  Συνδέουμε το όργανο μέτρησης της πί -εσης στο σημείο μέτρησης της πίεσης, που υποδεικνύει ο κατασκευαστής.
-  Αποσυνδέουμε το σωληνάκι υποπίε -σης από το ρυθμιστή πίεσης και σημει ώνουμε την πίεση της τροφοδοσίας του καυσίμου.
- Θέτουμε σε λειτουργία τον κινητήρα και σημειώνουμε την ένδειξη της πίε -σης όταν το σωληνάκι υποπίεσης είναι συνδεμένο στην ανάλογη υποδοχή του ρυθμιστή πίεσης του καυσίμου. 
-  Συγκρίνουμε τις τιμές των μετρήσεων με τις πρότυπες τιμές του κατασκευα -στή.
-  Εάν οι τιμές των μετρήσεων είναι εκτός προδιαγραφών, προβαίνουμε σε διά -γνωση και αποκατάσταση της βλάβης.
-  Ελέγχουμε για τυχόν διαρροές καυσί -μου.
- Αποσυνδέουμε το όργανο μέτρησης της πίεσης από τα εξαρτήματα του κι -νητήρα. 

Μέτρηση της παροχής του καυσίμου από τα μπεκ
-  Αφαιρούμε τα μπεκ από τα σημεία υπο-

Διαδικασία μέτρησης επί του αυτοκινή -του:
Εικ.3.1.2 Μέτρηση της παροχής του καυσίμου από τα μπεκ.
δοχής τους στον κινητήρα και τα συ -γκρατούμε στο διακλαδωτήρα σύμφωνα με τις υποδείξεις του κατασκευαστή.
-  Προσαρμόζουμε στα άκρα των μπεκ βαθμονομημένους δοκιμαστικούς σω -λήνες.
-  Διακόπτουμε τη λειτουργία του κινη -τήρα και ελέγχουμε εάν η ποσότητα καυσίμου που ψεκάστηκε από τα μπεκ είναι ίση με την προβλεπόμενη και εάν η παροχή καυσίμου είναι ίση σε όλα τα μπεκ.
- Θέτουμε σε λειτουργία τον κινητήρα για το χρονικό διάστημα που προτείνει ο κατασκευαστής, προσέχοντας όλη η ποσότητα καυσίμου που ψεκάζουν τα μπεκ να καταλήγει στους δοκιμαστι -κούς σωλήνες. 
-  Ελέγχουμε τη στεγανότητα των μπεκ σύμφωνα με τις υποδείξεις του κατα -σκευαστή.

-  Επανατοποθετούμε τα μπεκ στα ση -μεία υποδοχής τους στον κινητήρα.
- Σε περίπτωση απόκλισης από τις προ -διαγραφές, εκτελούμε διάγνωση και αποκατάσταση της βλάβης. 

Διαδικασία μέτρησης εκτός του αυτοκι -νήτου με συσκευή υπερήχων
- Τοποθετούμε τα μπεκ στη βάση υποδο -χής τους, στη συσκευή μέτρησης. 
- Αφαιρούμε τα μπεκ από τον κινητήρα.
-  Συνδέουμε τους αγωγούς τροφοδοσίας του υγρού και τις καλωδιώσεις.
Εικ. 3.1.4 Συσκευή υπερήχων
-  Ενεργοποιούμε τη συσκευή μέτρησης σύμφωνα με τις οδηγίες χρήσης του κατασκευαστή της.
-  Εάν είναι αναγκαίο, εκτελούμε καθαρι -σμό και αντικατάσταση του φίλτρου του μπεκ.
- Ελέγχουμε την παροχή και τη στεγανό -τητα των μπεκ σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. 
-  Επανατοποθετούμε τα μπεκ στον κινη -τήρα.

Έλεγχος λειτουργίας της αντλίας
Όταν ανοίγει ο διακόπτης ανάφλεξης του κινητήρα, η αντλία καυσίμου ενεργοποιεί -ται για να αυξηθεί η πίεση του καυσίμου στα επίπεδα λειτουργίας. Η λειτουργία της αντλίας ελέγχεται από το ρελέ της αντλίας,
το οποίο με τη σειρά του στα σύγχρονα αυτοκίνητα ελέγχεται από τον εγκέφαλο του κινητήρα.
Η διαδικασία ελέγχου της λειτουργίας της αντλίας χωρίζεται σε δύο στάδια.
-  Στον έλεγχο καλής λειτουργίας της αντλίας.
- Στον έλεγχο καλής λειτουργίας του ρελέ ελέγχου της αντλίας. 

Α. Έλεγχος καλής λειτουργίας του ρελέ της αντλίας καυσίμου.
-  Ένας άλλος τρόπος ελέγχου καλής λειτουργίας του ρελέ και της αντλίας
- Ανοίγουμε το διακόπτη ανάφλεξης χω -ρίς να βάλουμε μπροστά τον κινητήρα. Πρέπει να ακουστεί για λίγο ο χαρακτη -ριστικός θόρυβος λειτουργίας της αντλί ας και στη συνέχεια να σταματήσει. 
Εικ.3.1.5 Συνδεσμολογία μετρητή πίεσης για τον έλεγχο διατήρησης της πίεσης καυσίμου
κληση γέφυρας μεταξύ του σχετικού ακροδέκτη της φίσας διάγνωσης και ενός ακροδέκτη τροφοδοσίας ρεύματος ή γείωσης, ανάλογα με τον κατασκευα -στή, της ίδιας φίσας.

Β. Έλεγχος διατήρησης της πίεσης
-  Συνδέουμε το όργανο μέτρησης της πί -εσης του καυσίμου στο σημείο λήψης της πίεσης που προτείνει ο κατασκευ -αστής του αυτοκινήτου.
- Πρέπει πρώτα να έχει διαπιστωθεί ότι τα μπεκ διατηρούν τη στεγανότητα που προβλέπει ο κατασκευαστής. 
-  Χωρίς να αποσυνδέσουμε το όργανο μέτρησης της πίεσης, σβήνουμε τον κι -νητήρα και παρατηρούμε για ένα χρο νικό διάστημα 5-10 λεπτών την πίεση που δείχνει το όργανο. Η πίεση πρέπει να διατηρηθεί στην περιοχή πίεσης που εφαρμόζεται όταν λειτουργεί ο κινητή -ρας. Αν η συνθήκη αυτή ικανοποιείται, η ανεπίστροφη βαλβίδα της αντλίας λει -τουργεί κανονικά.
- Θέτουμε σε λειτουργία τον κινητήρα και μετρούμε την πίεση του καυσίμου στο ρελαντί και κατά την προοδευτική αύξη -ση των στροφών του κινητήρα, έχοντας αποσυνδέσει το σωληνάκι υποπίεσης από το ρυθμιστή πίεσης. Η πίεση πρέ -πει να διατηρείται σταθερή και να ισού ται με την προβλεπόμενη για αυτήν την περίπτωση λειτουργίας. Αν η συνθήκη αυτή ικανοποιείται, σημαίνει ότι η εκτο -νωτική βαλβίδα της αντλίας καυσίμου λειτουργεί κανονικά. 

Εξαγωγή και επανατοποθέτηση των εξαρτημάτων
Για την εξαγωγή και επανατοποθέτηση των εξαρτημάτων απαιτείται να εκτελεστεί
44$^{καυσίμου είναι η ενεργοποίηση με πρό}$$^{-}$
πρώτα η εκτόνωση της πίεσης του υποσυ -στήματος τροφοδοσίας καυσίμου.
Στη συνέχεια πρέπει να αποσυνδεθεί το καλώδιο γείωσης της μπαταρίας για να αποτραπούν τυχόν βραχυκυκλώματα κατά την εκτέλεση των εργασιών. Η αφαίρεση και η επανατοποθέτηση των εξαρτημάτων πρέπει να εκτελεστούν αφού ληφθούν υπόψη τα μέτρα ασφαλείας που εφαρμό -ζονται στο χώρο του εργαστηρίου καθώς και τα πρόσθετα προληπτικά μέτρα που αναφέρονται στο επισκευαστικό βιβλίο του αυτοκινήτου.

Κατά την επανατοποθέτηση πρέπει να εφαρμόζονται οι συσφίγξεις με τα κατάλ -ληλα εργαλεία και να τηρούνται οι τιμές ροπής σύσφιγξης.

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
-  Συγκεντρώστε πληροφορίες για το δια -κοπτόμενο και το συνεχή ψεκασμό.
-  Ανατρέξτε σε οδηγίες των τεχνικών εγ -χειριδίων που έχουν σχέση με την τρο φοδοσία καυσίμου.
- Συγκεντρώστε τεχνικά στοιχεία για τα είδη των μπεκ.

ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ:
Οι μαθητές να πραγματοποιήσουν επι -σκέψεις σε οργανωμένα συνεργεία καθώς και σε κέντρα εκπαίδευσης επιχειρήσεων αυτοκινήτων που είναι εφοδιασμένα με συ -στήματα νέας τεχνολογίας

ΑΣΚΗΣΗ 3.2

Υποσύστημα εισαγωγής και μέτρησης αέρα

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να γνωρίζουν τη λειτουργία του υποσυστήματος εισαγωγής και μέτρη -σης αέρα.
- Να γνωρίζουν τη λειτουργία της βαλβίδας παροχής πρόσθετου αέρα.
- ■ Να γνωρίζουν τη λειτουργία της βαλβίδας ελέγχου στροφών ρελαντί.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Οι βασικές λειτουργίες του υποσυστήμα -τος εισαγωγής και μέτρησης του αέρα εί ναι:
-  Η μέτρηση της ποσότητας του εισερ -χόμενου αέρα στους θαλάμους καύσης του κινητήρα.
- Η ενεργοποίηση του συστήματος πρόσθετης παροχής αέρα, όταν ο κι -νητήρας είναι κρύος και απαιτείται η λειτουργία του με αυξημένες στροφές ρελαντί.
- Η διατήρηση των στροφών ρελαντί.
Για τον υπολογισμό της απαιτούμενης πο -σότητας καυσίμου που πρέπει να ψεκαστεί από τα μπεκ είναι απαραίτητη η μέτρηση της ποσότητας αέρα που εισέρχεται στους θαλάμους καύσης του κινητήρα.

Ο υπολογισμός της ποσότητας του αέρα μπορεί να γίνει με τους παρακάτω τρό -πους:
-  Με τη μέτρηση του όγκου του αέρα που εισέρχεται στους θαλάμους καύσης και της θερμοκρασίας του. (σε συστήματα
- με μετρητή όγκου αέρα)
-  Με την απευθείας μέτρηση της μάζας του εισερχόμενου αέρα (σε συστήματα με μετρητή μάζας αέρα).
Εικ. 3.2.2 Μετρητής όγκου αέρα
Εικ. 3.2.1 Σχηματικό διάγραμμα υποσυστήματος εισαγωγής και μέτρησης αέρα με μετρητή όγκου αέρα
Εικ. 3.2.3 Μετρητής μάζας αέρα
-  Με τη μέτρηση της υποπίεσης που αναπτύσσεται στην πολλαπλή εισαγω -γής και των στροφών λειτουργίας του κινητήρα (σε συστήματα με αισθητήρα υποπίεσης πολλαπλής εισαγωγής).

Η διατήρηση των στροφών ρελαντί στους σύγχρονους κινητήρες γίνεται με τον έλεγ -χο της θέσης της ηλεκτρομαγνητικής βαλ βίδας που ελέγχει το άνοιγμα της διόδου του αέρα που εισέρχεται στους θαλάμους καύσης όταν ο κινητήρας λειτουργεί στις στροφές ρελαντί. Παράγοντες που επηρε -άζουν τη λειτουργία αυτή είναι η εφαρμογή πρόσθετων φορτίων στον κινητήρα όταν αυτός λειτουργεί στο ρελαντί.
Μερικοί από τους παράγοντες αυτούς εί -ναι:
-  Οι ηλεκτρικές καταναλώσεις
-  Η λειτουργία της αντλίας του υδραυλι -κού τιμονιού.
-  Η λειτουργία του συμπιεστή του συστή -ματος κλιματισμού
-  Οι αυξημένες εσωτερικές τριβές του κινητήρα όταν αυτός λειτουργεί στο ρε -λαντί και είναι κρύος.

Εικ.3.2.4 Μετρητής υποπίεσης πολλαπλής εισαγωγής
Ο εγκέφαλος του κινητήρα αντιλαμβάνεται την εφαρμογή των διαφόρων φορτίων με τη γείωση των ακροδεκτών συγκεκριμένων κυκλωμάτων ή με τη μεταβολή των στρο -φών.
Όταν οι στροφές λειτουργίας πέσουν κάτω από ένα όριο, ο εγκέφαλος στέλνει την ανά -
λογη εντολή στο μηχανισμό που ελέγχει τη ροή του αέρα όταν η πεταλούδα γκαζιού είναι κλειστή, και η εισαγωγή μεγαλύτερης ποσότητας αέρα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της ποσότητας του ψεκαζόμενου καυσίμου, άρα και των στροφών λειτουρ -γίας του κινητήρα στην επιθυμητή περιοχή.

Εικ. 3.2.5 Διάταξη ελέγχου στροφών ρελαντί
Η ενεργοποίηση της διάταξης πρόσθετης παροχής αέρα ελέγχεται και αυτή από τον εγκέφαλο του κινητήρα με τη μεταβολή της θέσης του μηχανισμού, που ελέγχει το άνοιγμα ή το κλείσιμο της ανάλογης διόδου αέρα. Στους πλέον σύγχρονους κινητήρες με ψεκασμό καυσίμου ο εγκέφαλος του κι -
νητήρα 'αποφασίζει' με βάση τη θερμοκρα -σία του κινητήρα, πληροφορία που λαμβά νει από τον αισθητήρα θερμοκρασίας του ψυκτικού υγρού για την ακριβή θέση του μηχανισμού που ελέγχει τη ροή της πρό -σθετης παροχής αέρα, λαμβάνοντας υπό ψη και άλλες παραμέτρους λειτουργίας.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο με σύστημα ψεκασμού σύγ -χρονης τεχνολογίας
-  Πολύμετρο
- Τα επισκευαστικά βιβλία του αυτοκινή -του
- Αντλία υποπίεσης

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Όταν εκτελούνται εργασίες εξαγωγής και επανατοποθέτησης εξαρτημάτων στο σύ -στημα τροφοδοσίας καυσίμου, πρέπει να γίνει αποσύνδεση του καλωδίου γείωσης από την μπαταρία του αυτοκινήτου.
Ο χώρος πρέπει να εξαερίζεται επαρκώς ώστε να μην είναι δυνατή η συγκέντρωση των αναθυμιάσεων του καυσίμου.
Δεν πρέπει να υπάρχουν γυμνές φλόγες, ούτε και πιθανές πηγές θερμότητας ή σπινθήρων κοντά στο αυτοκίνητο.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
Με βάση τα επισκευαστικά βιβλία του αυ -τοκινήτου ή άλλες αξιόπιστες πηγές πλη ροφοριών, εντοπίστε στο αυτοκίνητο τα εξαρτήματα που αποτελούν το υποσύστη -μα εισαγωγής και μέτρησης αέρα.
Με βάση τα επισκευαστικά βιβλία ελέγξτε τη λειτουργία του εξαρτήματος μέτρησης του αέρα.
Σε περίπτωση που στο αυτοκίνητο χρησι -μοποιείται μετρητής όγκου ή μετρητής μά ζας αέρα, χρησιμοποιήστε πολύμετρο για τις μετρήσεις.
Σε περίπτωση που στο αυτοκίνητο χρη -σιμοποιείται αισθητήρας υποπίεσης για τον υπολογισμό της ποσότητας του αέρα χρησιμοποιήστε την αντλία υποπίεσης για να κάνετε προσομοίωση των συνθηκών λειτουργίας του κινητήρα.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Με βάση τα επισκευαστικά βιβλία του αυ -τοκινήτου ή άλλες πηγές πληροφοριών, εντοπίστε στο αυτοκίνητο τα εξαρτήματα που αποτελούν τη διάταξη ελέγχου στρο -φών ρελαντί. Συλλέξτε πληροφορίες για τα σχετικά εξαρτήματα.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΡΙΤΟ
Με βάση τα επισκευαστικά βιβλία του αυ -τοκινήτου ή άλλες πηγές πληροφοριών, εντοπίστε στο αυτοκίνητο τα εξαρτήματα που αποτελούν τη διάταξη πρόσθετης πα -ροχής αέρα. Συλλέξτε πληροφορίες για τα σχετικά εξαρτήματα.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
Με βάση τα επισκευαστικά βιβλία του αυ -τοκινήτου ή άλλες πηγές πληροφοριών, εντοπίστε τους ακροδέκτες της φίσας του εγκεφάλου που αναλογούν στις επιμέρους διατάξεις του υποσυστήματος ελέγχου ει -σαγωγής αέρα.

ΣΤΑΔΙΟ ΠΕΜΠΤΟ
Με βάση τα ηλεκτρικά διαγράμματα και τις πληροφορίες των επισκευαστικών βιβλίων του αυτοκινήτου, ελέγξτε την καλή λειτουρ -γία των επιμέρους διατάξεων του υποσυ στήματος εισαγωγής αέρα. Μετρήστε τις τάσεις που εφαρμόζονται στους ανάλογους ακροδέκτες της φίσας του εγκεφάλου, στις διάφορες θέσεις του διακόπτη ανάφλεξης και στις διάφορες συνθήκες λειτουργίας του κινητήρα σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.
Ελέγξτε επίσης τις αντιστάσεις των επι -μέρους κυκλωμάτων του υποσυστήματος εισαγωγής αέρα, σύμφωνα με τις πληρο -φορίες που αναφέρονται στο επισκευαστι κό βιβλίο του αυτοκινήτου, με τη φίσα του εγκεφάλου του κινητήρα να έχει αποσυν -δεθεί.

ΣΤΑΔΙΟ ΕΚΤΟ
Διαχωρίστε τα κυκλώματα που καταλήγουν στη φίσα του εγκεφάλου του κινητήρα σε κυκλώματα αισθητήρων και σε κυκλώματα ενεργοποιητών.

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Με βάση τα αποτελέσματα των μετρήσε -ων και τις πληροφορίες που μπορείτε να βρείτε από τα επισκευαστικά βιβλία του αυτοκινήτου ή από άλλες πηγές, συντάξτε εκθέσεις για τη λειτουργία των επιμέρους διατάξεων του υποσυστήματος εισαγωγής και μέτρησης αέρα.

ΑΣΚΗΣΗ 3.3

Ηλεκτρονικό υποσύστημα ελέγχου του συστήματος ψεκασμού

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να εντοπίζουν τα εξαρτήματα του ηλεκτρονικού υποσυστήματος ελέγ -χου του συστήματος ψεκασμού ενός βενζινοκινητήρα.
- ■ Να εντοπίζουν τα κυκλώματα των αισθητήρων και των ενεργοποιητών του συστήματος ψεκασμού στο αυτοκίνητο.
- ■ Να εντοπίζουν τους αισθητήρες και τους ενεργοποιητές του συστήμα -τος ψεκασμού ενός βενζινοκινητήρα.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Για την εκτέλεση των διαφόρων υπολο -γισμών που αφορούν τη λειτουργία του συστήματος ψεκασμού είναι αναγκαία η συλλογή πληροφοριών που αφορούν τις συνθήκες λειτουργίας του κινητήρα από τον εγκέφαλο του κινητήρα.
-  Οι στροφές του κινητήρα
Ορισμένες από τις πληροφορίες αυτές, ανάλογα με το σύστημα ψεκασμού είναι: 
- Η υποπίεση που επικρατεί στην πολλα -πλή εισαγωγής
-  Η θερμοκρασία του ψυκτικού του κινη -τήρα
- Η θέση της πεταλούδας γκαζιού 
- Η θερμοκρασία του εισερχόμενου αέρα
-  Η ατμοσφαιρική πίεση
- Η ενεργοποίηση του συστήματος των φρένων
- Το πάτημα του πεντάλ του συμπλέκτη
-  Η στιγμή κατά την οποία κάποιος κύλιν -δρος βρίσκεται στο άνω νεκρό σημείο της διαδρομής του.
- Η εμφάνιση κρουστικής καύσης στους θαλάμους καύσης του κινητήρα

Οι πληροφορίες που αφορούν τις συνθή -κες λειτουργίας του κινητήρα συλλέγονται από τους αισθητήρες. Οι αισθητήρες με -τατρέπουν τις πληροφορίες σε ηλεκτρική τάση. Η τάση αυτή εφαρμόζεται στα άκρα των κυκλωμάτων του εγκεφάλου του κινη -τήρα και με βάση τις πληροφορίες, που βρίσκονται στις μνήμες του εγκεφάλου, εκτελούνται οι υπολογισμοί για τις διάφο -ρες επιμέρους λειτουργίες.
Στη συνέχεια, οι εντολές προς τα επιμέ -ρους κυκλώματα δίδονται με τη μορφή τάσης στους ακροδέκτες των σχετικών ενεργοποιητών.

Εικ. 3.3.1 Διάγραμμα συστήματος ελέγχου 1. Αναρροφούμενος αέρας, 2. Θερμοκρασία αέρα, 3. Περιοχή φορ -τίου κινητήρα, 4. Αριθμός στροφών κινητήρα, 5. Θερμοκρασία κινητήρα, 6. Ψεκαζόμενη ποσότητα βενζίνης, 7. Πρόσθετη ποσότητα αέρα, 8. Πρόσθετη ποσότητα βενζίνης, 9. Τάση
Οι ενεργοποιητές ανάλογα με τις εντολές που δέχονται μεταβάλλουν την κατάσταση της διάταξης στην οποία ανήκουν.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο με σύστημα ψεκασμού σύγ -χρονης τεχνολογίας
-  Πολύμετρο
- Τα επισκευαστικά και τα εκπαιδευτικά βιβλία του αυτοκινήτου
- Αντλία υποπίεσης.

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Όταν εκτελούνται εργασίες εξαγωγής και επανατοποθέτησης εξαρτημάτων στο σύ -στημα τροφοδοσίας καυσίμου, πρέπει να γίνει αποσύνδεση του καλωδίου γείωσης από την μπαταρία του αυτοκινήτου.
Δεν πρέπει να υπάρχουν γυμνές φλόγες, ούτε και πιθανές πηγές θερμότητας ή σπινθήρες κοντά στο αυτοκίνητο.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
Με βάση τα επισκευαστικά βιβλία του αυ -τοκινήτου ή άλλες πηγές πληροφοριών, εντοπίστε στο αυτοκίνητο τον εγκέφαλο του κινητήρα, καθώς και τους αισθητήρες του συστήματος τροφοδοσίας του συστή -ματος ψεκασμού. Ομαδοποιήστε τους αι σθητήρες και τους ενεργοποιητές με βάση διάφορες επιμέρους διατάξεις. Τέτοιες δια -τάξεις μπορούν να είναι:
-  Η διάταξη ελέγχου στροφών ρελαντί
-  Η διάταξη ενεργοποίησης των μπεκ ψε -κασμού καυσίμου.
-  Η διάταξη μέτρησης της ποσότητας αέρα που εισέρχεται στους θαλάμους καύσης του κινητήρα.

Προσδιορίστε τους ακροδέκτες της φίσας του εγκεφάλου στους οποίους απολήγουν οι καλωδιώσεις διαφόρων αισθητήρων και ενεργοποιητών των διαφόρων διατάξεων.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Με βάση τα επισκευαστικά και εκπαιδευτι -κά βιβλία του αυτοκινήτου ή άλλες πηγές πληροφοριών, μεταβάλετε τα μεγέθη που μετρούν ορισμένοι αισθητήρες και παρατη -ρήστε πώς μεταβάλλονται τα σήματα που αποστέλλουν οι αισθητήρες στον εγκέφα -λο του κινητήρα.
Π.χ. Μειώστε τη θερμοκρασία του αισθη -τήρα θερμοκρασίας του ψυκτικού με τη χρήση ενός ψυκτικού και παρατηρήστε πώς μεταβάλλεται η διαφορά τάσης που εφαρμόζεται στους σχετικούς ακροδέκτες της φίσας του εγκεφάλου.
Μεταβάλετε τη θέση του αισθητήρα θέσης πεταλούδας και παρατηρήστε πώς μετα -βάλλεται η τάση στους ανάλογους ακρο δέκτες της φίσας του εγκεφάλου.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΡΙΤΟ
Εντοπίστε τα κυκλώματα των ενεργοποιη -τών ορισμένων διατάξεων και μεταβάλλο ντας τα μεγέθη που μετρούν οι αισθητήρες των σχετικών διατάξεων παρατηρήστε τη μεταβολή των εντολών που δίδει ο εγκέφα -λος στους ανάλογους ενεργοποιητές.

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Συλλέξτε πληροφορίες σχετικά με τη λει -τουργία διαφόρων διατάξεων του υπο συστήματος ηλεκτρονικού ελέγχου του συστήματος ψεκασμού ενός βενζινοκινη -τήρα. Συντάξτε εκθέσεις και παρουσιάστε τις στην τάξη.

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ ΕΚΠΟΜΠΗΣ ΡΥΠΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 4.1
Έλεγχος καλής λειτουργίας και διάγνωση βλαβών του συστήματος ελέγχου αναθυμιάσεων καυσίμου

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να πραγματοποιούν ελέγχους καλής λειτουργίας του συστήματος ελέγ -χου αναθυμιάσεων καυσίμου.
- ■ Να πραγματοποιούν διάγνωση βλαβών του συστήματος ελέγχου ανα -θυμιάσεων καυσίμου.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Οι αναθυμιάσεις καυσίμου που αναπτύσ -σονται μέσα στο ρεζερβουάρ καυσίμου
αποτελούνται από υδρογονάνθρακες. Οι υδρογονάνθρακες μαζί με το μονοξείδιο
Εικ. 4.1.1 Διάγραμμα και θέση εξαρτημάτων του συστήματος ελέγχου αναθυμιάσεων καυσίμου ενός κινητήρα με σύστημα ψεκασμού μονού σημείου
του άνθρακα και τα οξείδια του αζώτου εί -ναι μερικά από τα αέρια που παράγονται από τη λειτουργία των κινητήρων εσωτερι -κής καύσης και προκαλούν ρύπανση του περιβάλλοντος.
Οι αναθυμιάσεις του καυσίμου δεν πρέπει να απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα αλλά να προωθούνται στους θαλάμους καύσης του κινητήρα για να καούν, όταν οι συνθήκες λειτουργίας του κινητήρα είναι συνθήκες λειτουργίας με πλούσιο καύσι -μο μείγμα, όπως συμβαίνει κατά την επι τάχυνση.

Εάν οι αναθυμιάσεις καυσίμου οδηγηθούν στους θαλάμους καύσης του κινητήρα όταν αυτός λειτουργεί κάτω από συνθήκες στοι -χειομετρικού μείγματος όπως στη λειτουρ γία με στροφές ρελαντί, θα επιδράσουν αισθητά στην αναλογία αέρα-καυσίμου με αποτέλεσμα να μειωθεί η απόδοση του καταλυτικού μετατροπέα του αυτοκινήτου.
Όταν ο κινητήρας λειτουργεί με συνθήκες στοιχειομετρικού μείγματος ή στην περί -πτωση που ο κινητήρας δε λειτουργεί, οι αναθυμιάσεις που συσσωρεύονται στο ρεζερβουάρ του αυτοκινήτου συλλέγονται στο δοχείο ενεργού άνθρακα. Η ροή των αναθυμιάσεων από το δοχείο ενεργού άν -θρακα προς τους θαλάμους καύσης ελέγ χεται από μία ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα.

Η ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα ελέγχεται από τον εγκέφαλο του κινητήρα. Η βαλβί -δα αυτή ανοίγει και οι αναθυμιάσεις καυσί μου που έχουν συσσωρευτεί στο κάνιστρο ενεργού άνθρακα προωθούνται στους θαλάμους καύσης, όταν ο κινητήρας λει -τουργεί μέσα σε ένα συγκεκριμένο εύρος στροφών.
Στα σύγχρονα αυτοκίνητα που φέρουν το σύστημα αυτό, η τάπα του ρεζερβουάρ εί -ναι στεγανή. Καθώς η στάθμη του καυσί μου κατεβαίνει εξαιτίας της κατανάλωσής του από τον κινητήρα, εάν δεν υπήρχε η μονόφορος βαλβίδα που επιτρέπει τη ροή αέρα μόνο προς το ρεζερβουάρ, τότε το ρεζερβουάρ θα υφίστατο παραμόρφωση εξαιτίας της διαφοράς πίεσης που θα ανα -πτυσσόταν μεταξύ του εσωτερικού του και της ατμοσφαιρικής πίεσης.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο που να φέρει σύστημα ελέγχου αναθυμιάσεων καυσίμου
-  Διαγνωστικό κατάλληλο για το αυτοκί -νητο
- Τα επισκευαστικά και εκπαιδευτικά βι -βλία του αυτοκινήτου 
- Πολύμετρο.

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Η μέτρηση τάσης στους ακροδέκτες γίνεται από την πίσω πλευρά της φίσας σύνδε -σης, όταν αυτό είναι δυνατόν, για να απο φευχθεί χαλάρωση των συνδέσεων των ακροδεκτών.
Τυχόν αφαίρεση και επανατοποθέτηση εξαρτημάτων γίνεται με τον αρνητικό πόλο της μπαταρίας αποσυνδεμένο.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
Να γίνει εντοπισμός των εξαρτημάτων του συστήματος πάνω στο αυτοκίνητο.
Να γίνει εντοπισμός των καλωδιώσεων του συστήματος.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Με βάση τις πληροφορίες που έχουν συλ -λεχθεί από τα επισκευαστικά βιβλία του αυτοκινήτου ή από άλλες πηγές, να γίνει έλεγχος καλής λειτουργίας του συστήμα -τος.
Μετρώντας την τάση που εφαρμόζεται στους ακροδέκτες της ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας ελέγχου του κάνιστρου ενεργού άνθρακα, να προσδιοριστούν οι συνθήκες λειτουργίας του κινητήρα που η βαλβίδα ανοίγει.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΡΙΤΟ
Εάν το αυτοκίνητο φέρει σύστημα διάγνω -σης καλής λειτουργίας του συστήματος να συλλεχθούν πληροφορίες σχετικά με τους κωδικούς βλαβών του συστήματος, να γίνει ενεργοποίηση του συστήματος δι -άγνωσης του συστήματος ελέγχου αναθυ μιάσεων και στη συνέχεια να γίνει αποκα -τάσταση των βλαβών και μηδενισμός των κωδικών βλαβών, με βάση τις οδηγίες του διαγνωστικού μηχανήματος.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
Να γίνει έλεγχος καλής λειτουργίας της μονόφορης βαλβίδας του ρεζερβουάρ καυσίμου, με βάση τις πληροφορίες του επισκευαστικού βιβλίου του αυτοκινήτου.

ΑΣΚΗΣΗ 4.2

Έλεγχος και διάγνωση του συστήματος θετικού εξαερισμού στροφαλοθαλάμου

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να εντοπίζουν τη βαλβίδα ελέγχου θετικού εξαερισμού του στροφαλοθα -λάμου και να περιγράφουν τη λειτουργία της.
- ■ Να πραγματοποιούν έλεγχο καλής λειτουργίας της βαλβίδας.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Όταν ο κινητήρας λειτουργεί, στο στροφα -λοθάλαμο δημιουργούνται αναθυμιάσεις από τα λιπαντικά του κινητήρα. Επίσης, λόγω της θερμοκρασίας που επικρατεί στο θάλαμο των εκκεντροφόρων δημιουργού -νται αναθυμιάσεις αυτού του είδους. Τελικά οι αναθυμιάσεις αυτές συσσωρεύονται στο θάλαμο των εκκεντροφόρων και πρέπει να προωθηθούν στους θαλάμους καύσης του κινητήρα για να καούν.
Το σύστημα θετικού εξαερισμού του στρο -φαλοθαλάμου επιτρέπει την κυκλοφορία των αναθυμιάσεων αυτών μόνο προς την πολλαπλή εισαγωγής με σκοπό να φτά -σουν τελικά στους θαλάμους καύσης και να καούν μαζί με το καύσιμο μείγμα.

Η ροή των αερίων προς την πολλαπλή εισαγωγής ελέγχεται από μία μονόφορη βαλβίδα η οποία ανοίγει, μόνο όταν εφαρ -μοστεί σε αυτήν μια συγκεκριμένη πίεση.
Με τον τρόπο αυτό παρατηρείται ροή των αερίων από το θάλαμο προς την πολλα -πλή εισαγωγής, μόνο όταν ο κινητήρας λει τουργεί με συνθήκες πλούσιου μείγματος.
Εικ. 4.2.1 Διάγραμμα συστήματος θετικού εξαερισμού στροφαλοθαλάμου

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο που να διαθέτει σύστημα θετικού εξαερισμού στροφαλοθαλάμου.
-  Αντλία υποπίεσης.
- Τα επισκευαστικά και εκπαιδευτικά βι -βλία του αυτοκινήτου. 

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Τα συνήθη μέτρα ασφαλείας που πρέπει να λαμβάνονται στο εργαστήριο. Η αφαίρεση και επανατοποθέτηση των εξαρτημάτων να γίνεται με τον αρνητικό πόλο της μπαταρίας αποσυνδεμένο.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
Να γίνει εντοπισμός της θέσης της βαλβί -δας θετικού εξαερισμού στροφαλοθαλά μου, με βάση τα επισκευαστικά βιβλία του αυτοκινήτου.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

Έλεγχος κολλήματος βαλβίδας PCV

Βήματα
-  Ζεσταίνουμε τον κινητήρα αφήνοντάς τον να λειτουργεί στο ρελαντί.
-  Παρατηρούμε εάν κάνει έναν χαρακτη -ριστικό θόρυβο.
- Βγάζουμε τη βαλβίδα θετικού εξαερι -σμού του στροφαλοθάλαμου από το κάλυμμα των εκκεντροφόρων. 
-  Ο θόρυβος αυτός δείχνει ότι η βαλβίδα λειτουργεί κανονικά και δεν έχει κολλή -σει.
- Κουνώντας τη βαλβίδα πρέπει να ακούγεται ένα κροτάλισμα. 
-  Βάζουμε το δάχτυλό μας στην άκρη της βαλβίδας και ελέγχουμε εάν αισθανό -μαστε την υποπίεση.
-  Ελέγχουμε τη βαλβίδα με την αντλία υποπίεσης λαμβάνοντας υπόψη τις προδιαγραφές του κατασκευαστή από το επισκευαστικό βιβλίο του αυτοκινή -του.
- Ελέγχουμε αν όλες οι σωληνώσεις είναι στεγανές. 
-  Καθαρίζουμε τη βαλβίδα αν χρειάζεται, όπως και το φίλτρο της αν υπάρχει.

Έλεγχος καλής λειτουργίας βαλβίδας P.C.V.

Βήματα
-  Θέστε σε λειτουργία τον κινητήρα και αφήστε τον να λειτουργήσει στο ρελα -ντί.
-  Αφαιρέστε τη βαλβίδα PCV από το σω -λήνα εξαερισμού.
-  Βάλτε το δάκτυλό σας για δευτερόλε -πτα πάνω στο στόμιο της βαλβίδας PCV.
- Μην αποσυνδέσετε το σωλήνα παρο -χής του αέρα. 
-  Πρέπει να αισθανθείτε την αντίσταση από τον αέρα και η βαλβίδα πρέπει να κλείνει.
-  Διαφορετικά πρέπει να γίνει αντικατά -σταση της βαλβίδας.
- Αυτό δηλώνει ότι η βαλβίδα βρίσκεται σε καλή κατάσταση.

ΑΣΚΗΣΗ 4.3

Έλεγχος και διάγνωση του συστήματος επανακυκλο -φορίας των καυσαερίων

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να πραγματοποιούν τους ελέγχους του συστήματος επανακυκλοφορί -ας των καυσαερίων.
- ■ Να περιγράφουν τη λειτουργία του συστήματος.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Τα οξείδια του αζώτου, ενώσεις που ανή -κουν στους ρύπους του περιβάλλοντος που δημιουργούν οι κινητήρες εσωτερικής καύσης, δημιουργούνται κατά την καύση όταν επικρατούν συνθήκες υψηλής πίεσης και θερμοκρασίας. Για να σταματήσει ο σχηματισμός τους, μειώνεται η θερμοκρα -σία που επικρατεί μέσα στους θαλάμους καύσης του κινητήρα.
Εικ. 4.3.1 Σχηματικό διάγραμμα συστήματος επανα -κυκλοφορίας καυσαερίων
Αυτό επιτυγχάνεται με την παροχή μιας μι -κρής ποσότητας καυσαερίων, που έχουν θερμοκρασία μικρότερη των 500 °C περί -που, προς τους θαλάμους καύσης όταν ο κινητήρας λειτουργεί με μεγάλο φορτίο. Σε αυτή τη φάση, η θερμοκρασία που ανα -πτύσσεται μέσα στους θαλάμους καύσης φτάνει τους 2000 °C περίπου. Η ροή των καυσαερίων ελέγχεται από τη βαλβίδα επανακυκλοφορίας καυσαερίων (EGR), η οποία όταν είναι ανοικτή επιτρέπει τη ροή των καυσαερίων από τον αγωγό μεταφο -ράς των καυσαερίων από την πολλαπλή εξαγωγής προς την πολλαπλή εισαγωγής. Το άνοιγμα της βαλβίδας επανακυκλοφορί -ας καυσαερίων ελέγχεται από την ηλεκτρο μαγνητική βαλβίδα επανακυκλοφορίας των καυσαερίων, η οποία με τη σειρά της ελέγχεται από τον εγκέφαλο του κινητήρα. Ο εγκέφαλος του κινητήρα δίνει εντολή για την ενεργοποίηση της ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας ελέγχου, όταν ο κινητήρας λει -τουργεί έχοντας αποκτήσει τη θερμοκρα
σία κανονικής λειτουργίας, πάνω από ένα ελάχιστο όριο στροφών και με ένα ελάχι -στο φορτίο.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο με σύστημα επανακυκλο -φορίας καυσαερίων
-  Το διαγνωστικό μηχάνημα του αυτοκι -νήτου
- Τα επισκευαστικά και εκπαιδευτικά βιβλία του αυτοκινήτου 
- Πολύμετρο.
- Υποπιεσόμετρο

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Οι μετρήσεις τάσης στους ακροδέκτες πρέ -πει να γίνονται από την πίσω πλευρά των φισών για να μη χαλαρώσουν οι συνδέσεις των ακροδεκτών.
Η τυχόν αφαίρεση και επανατοποθέτηση μηχανολογικών εξαρτημάτων πρέπει να γί -νεται με τον αρνητικό πόλο της μπαταρίας αποσυνδεμένο.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
Να γίνει εντοπισμός όλων των εξαρτημά -των του συστήματος επανακυκλοφορίας καυσαερίων στο αυτοκίνητο με βάση τις πληροφορίες των τεχνικών εγχειριδίων, καθώς και όλων των ηλεκτρικών συνδέσε -ων και κυκλωμάτων του συστήματος.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Να γίνει έλεγχος καλής λειτουργίας του συ -στήματος με τη χρήση του διαγνωστικού μηχανήματος, εάν το σύστημα επανακυ -κλοφορίας ελέγχεται από το σύστημα δι άγνωσης.
Αν όχι, να γίνει έλεγχος καλής λειτουργίας του συστήματος με βάση τις τεχνικές πλη -ροφορίες των τεχνικών εγχειριδίων και με τη χρήση του πολύμετρου και της αντλίας υποπίεσης.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΡΙΤΟ
Να γίνει εξαγωγή και επανατοποθέτηση των εξαρτημάτων του συστήματος επανα -κυκλοφορίας καυσαερίων με βάση τις πλη ροφορίες των τεχνικών εγχειριδίων.

ΑΣΚΗΣΗ 4.4 Α ΣΚΗΣΗ

Καταλύτες καυσαερίων

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να αντιλαμβάνονται πλήρως και να μπορούν να περιγράψουν τη δομή και τη λειτουργία των συστημάτων αντιρρύπανσης με καταλυτικούς μετατροπείς.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τους απαραίτητους ελέγχους που απαιτούνται για τη σωστή λειτουργία της μηχανής ή του συστήματος, το σκοπό και τον τρόπο που γίνονται καθώς και τα σχετικά μέσα που χρησιμοποιούνται.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τις πιθανές βλάβες, τους τρόπους και τα μέσα των κάθε είδους μετρήσεων που είναι απαραίτητες για την καλή λειτουργία μηχανής - συστήματος.
- ■ Να εντοπίζουν τις βλάβες των μηχανών και των βοηθητικών συστημά -των αξιολογώντας τα αποτελέσματα ελέγχων και μετρήσεων.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Στα αυτοκίνητα νέας τεχνολογίας χρησιμο -ποιούμε τους καταλυτικούς μετατροπείς (χάριν συντομίας «καταλύτες») προκειμέ -νου να οξειδώσουμε, δηλαδή να κάψουμε ολοκληρωτικά όσους υδρογονάνθρακες (βενζίνη) δεν πρόφτασαν να καούν μέσα στο χώρο καύσης των κυλίνδρων και να μειώσουμε το μονοξείδιο του άνθρακα (CO).
Όταν οι υδρογονάνθρακες που αποτελούν τη βενζίνη καούν πλήρως, τα καυσαέρια που βγαίνουν από την εξάτμιση είναι διο -ξείδιο του άνθρακα (CO$\_{2}$) και νερό (Η$\_{2}$Ο). Οι υψηλές στροφές λειτουργίας των σύγ -χρονων κινητήρων όμως δεν αφήνουν τα απαιτούμενα χρονικά περιθώρια για μία τέλεια καύση. Έτσι μέσα στο λίγο χρόνο
που διατίθεται και παρόλα τα κατασκευα -στικά μέτρα, μια μικρή ποσότητα βενζίνης (υδρογονανθράκων) δεν προφταίνει να καεί. Για τον ίδιο λόγο ο άνθρακας δεν βρί -σκει μερικές φορές σύντομα ένα δεύτερο άτομο οξυγόνου για να ενωθεί και να ολο -κληρώσει την καύση του και παραμένει με ένα μόνο άτομο σχηματίζοντας το δηλητη -ριώδες μονοξείδιο του άνθρακα (CO).

Οξειδωτικός καταλύτης
Ένας καταλυτικός μετατροπέας με τον οποίο ολοκληρώνεται η καύση εκτός των κυλίνδρων του κινητήρα είναι ο οξειδωτι -κός καταλύτης που συναντάται σε παλαι ότερα αυτοκίνητα.

Τα μειονεκτήματά του είναι:
-  Η αδυναμία του να εξουδετερώσει τα οξείδια του αζώτου, που περιέχονται στα καυσαέρια των αυτοκινήτων.
- Η ανάγκη για πρόσθετη παροχή αέρα (συνήθως από μια χωριστή αντλία) στον καταλύτη για να μπορεί να ολο -κληρωθεί η οξείδωση.

Τριοδικός καταλύτης.
Οι τριοδικοί καταλύτες επενεργούν σε τρία αέρια, γι' αυτό και η ονομασία τριοδικοί ( Εικ. 4.4.1 ).
Εικ. 4.4.1 Τριοδικός καταλύτης
Στο χώρο καύσης ενός σύγχρονου βενζι -νοκινητήρα ή πετρελαιοκινητήρα και στις συνθήκες υψηλής πίεσης και θερμοκρασί -ας, που επικρατούν εκεί, δημιουργούνται βλαβερές ενώσεις του αζώτου με το οξυ -γόνο, τα οξείδια του αζώτου.
Η εξουδετέρωσή τους είναι σκόπιμο να γίνει στον καταλύτη με την αφαίρεση του οξυγόνου από τις ενώσεις αυτές, διότι έτσι μας προσφέρεται ταυτόχρονα και το απαι -τούμενο οξυγόνο, που θα χρησιμοποιηθεί για την οξείδωση των άκαυτων υδρογο -νανθράκων και του μονοξειδίου του άν θρακα.

Η αφαίρεση του οξυγόνου από τα οξείδια
του αζώτου λέγεται αναγωγή και πραγμα -τοποιείται με την παρουσία ενός καταλύτη από ρόδιο ( Rh ).
Εάν το μείγμα καυσίμου -βενζίνης είναι στοιχειομετρικό, δηλαδή περιέχει ακριβώς τόσον αέρα όσος χρειάζεται για την καύση της συγκεκριμένης ποσότητας βενζίνης, τότε το οξυγόνο που αφαιρείται από το άζωτο είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται για να ολοκληρωθεί η οξείδωση των δύο άλλων ρυπαντών.
Τρία επομένως ρυπογόνα αέρια εξουδε -τερώνονται με τη χρήση ενός καταλυτικού μετατροπέα που περιέχει πλατίνα για τις οξειδωτικές αντιδράσεις και ρόδιο για την αναγωγή. Οι άκαυτοι υδρογονάνθρακες HC, το μονοξείδιο του άνθρακα CO και τα οξείδια του αζώτου, τα οποία μπορεί να εί -ναι NO, ΝΟ2 και άλλα.

Εικ. 4.4.2 Κανάλια κεραμικού μονόλιθου
Αν ανοίξουμε το κέλυφος ενός καταλυτικού μετατροπέα, εντοπίζουμε ένα κεραμι -
κό στοιχείο, το οποίο διαπερνούν πολλά μικρά κανάλια με τετραγωνική διατομή, ( Εικ. 4.4.2 ), τον κεραμικό μονόλιθο ( Εικ. 4.4.3 ). Το κεραμικό αυτό στοιχείο αποτελεί την επιφάνεια στην οποία ψεκάζονται τα καταλυτικά υλικά σε ένα ιδιαίτερα λεπτό στρώμα, για λόγους εξοικονόμησης υλι -κού.
Εικ. 4.4.3 Κεραμικός μονόλιθος
Με τα πολλά μικρά κανάλια επιτυγχάνε -ται η αύξηση της ενεργού επιφάνειας του καταλυτικού μετατροπέα. Μία σημαντικά μεγαλύτερη αύξηση της ενεργού επιφά -νειας του καταλύτη επιτυγχάνεται με την επίστρωση στην επιφάνεια των καναλιών ενός στρώματος αλουμίνας (οξείδιο του αλουμινίου - ΑΙ2 Ο3) η οποία συρρικνώνε -ται (ζαρώνει) και δημιουργεί με τον τρόπο αυτό μία πολύ μεγάλη ενεργό επιφάνεια, ( Εικ. 4.4.4 ).

Η αύξηση που προκύπτει από το σύνολο των παραπάνω μέτρων είναι τόσο μεγάλη που επιτυγχάνεται ενεργός επιφάνεια στο μέγεθος ενός γηπέδου ποδοσφαίρου. Στη μεγάλη αυτή επιφάνεια ψεκάζεται ένα λε -πτό στρώμα καταλυτικού υλικού, σε μορια κό σχεδόν πάχος, που το συνολικό του βά -ρος δεν ξεπερνά συχνά τα 2,5 γραμμάρια.
Εικ. 4.4.4 Επίστρωση αλουμίνας
Ένα δεύτερο ευγενές μέταλλο που χρησι -μοποιείται αντί της πλατίνας ως οξειδωτι κός καταλύτης είναι το παλλάδιο ( Pd ).
Στους καταλύτες διπλής κλίνης ο αναγω -γικός και ο οξειδωτικός καταλύτης είναι χωρισμένοι μεταξύ τους. Το ρόδιο δηλαδή και η πλατίνα βρίσκονται σε διαφορετικά κεραμικά στοιχεία, που αν και είναι τοπο -θετημένα μέσα στο ίδιο κέλυφος απέχουν μεταξύ τους και συγκρατιούνται στη δεδο -μένη απόσταση από ένα εγκάρσιο λούκι που υπάρχει σε αυτό ( Εικ. 4.4.5 ).

Οι καταλυτικοί μετατροπείς διαχωρίζονται κατασκευαστικά σε διπλής ή μονής κλίνης και σε κεραμικούς ή μεταλλικούς.
Παλαιότερα ο αναγωγικός καταλύτης τοπο -θετιόταν πριν από τον οξειδωτικό, (διπλής κλίνης), ώστε να προηγείται η αναγωγή και στη συνέχεια με το οξυγόνο που απελευ -θερωνόταν να εξασφαλίζεται η οξείδωση. Σήμερα, θεωρείται αποτελεσματικότερη η ανάμειξη της πλατίνας με το ρόδιο σε όλο το ενεργό μήκος του καταλυτικού μετατρο -πέα (μονής κλίνης). Η μέθοδος αυτή εφαρ μόζεται όλο και περισσότερο.

Εικ. 4.4.5 Καταλύτης διπλής κλίνης
Επειδή το κεραμικό υλικό είναι ευαίσθητο στα κτυπήματα, υπάρχει μεταξύ του κε -λύφους και του κεραμικού μονόλιθου ένα ελαστικό υλικό. Συνήθως είναι ένα συρ -μάτινο πλέγμα ή μία ψάθα από κεραμικές ίνες ή ρητίνη με αντοχή στις υψηλές θερ -μοκρασίες.
Οι μεταλλικοί καταλύτες υπερτερούν των κεραμικών, λόγω της 10πλάσιας θερμοα -γωγιμότητάς τους, στην αποβολή υψηλών θερμοκρασιών, στους μικρότερους χρό -νους προθέρμανσης στην ψυχρή εκκίνηση και δεν είναι ευαίσθητοι σε τυχόν κτυπήμα -τα ( Εικ. 4.4.6 ).

Αποτελούνται στο σύνολό τους από με -ταλλικά υλικά. Τα διαμήκη κανάλια είναι τριγωνικής διατομής και διαμορφώνονται από μία κυματοειδή λαμαρίνα που είναι τυλιγμένη ομοκεντρικά.
Τα τοιχώματα των καναλιών έχουν πάχος μόλις 0,07 έως και 0,04 χιλ., ώστε να πα -ρουσιάζουν τη μικρότερη δυνατή αντίθλι ψη.
Εικ. 4.4.6 Μεταλλικός καταλύτης
Στα μεταλλικά αυτά κανάλια ψεκάζεται η αλουμίνα και το καταλυτικό υλικό, όμοια όπως και στους κεραμικούς καταλύτες.
Απαραίτητη προϋπόθεση για την οξείδω -ση και την αναγωγή πέραν της παρουσίας των καταλυτών είναι η σωστή θερμοκρασία λειτουργίας που για τους περισσότερους από τους καταλύτες είναι υψηλότερη από 250 °C. Για να περιοριστεί η χρονική δι -άρκεια της απαιτούμενης προθέρμανσης, χρησιμοποιείται μία ηλεκτρική αντίσταση η οποία ενεργοποιείται από τον κεντρικό εγκέφαλο (ECU).

Ο τριοδικός καταλύτης συνεργάζεται με κι -νητήρες που εξασφαλίζουν στοιχειομετρι κά μείγματα βενζίνης - αέρα. Στα στοιχει -ομετρικά μείγματα το εκάστοτε βάρος της βενζίνης αντιστοιχεί σε ένα συγκεκριμένο βάρος αέρα Συνήθως χρησιμοποιούμε έναν μέσον όρο που είναι 14,7 .
Δηλαδή 14,7 μέρη αέρα αντιδρούν (ή καίνε ή οξειδώνουν) ένα μέρος βενζίνης, μετρού -μενα πάντοτε σε βάρος, ώστε να μην επη ρεάζεται η στοιχειομετρία από τις εναλλα -γές της θερμοκρασίας και της πίεσης που μεταβάλλουν τον όγκο του αέρα.

Ο λόγος της πραγματικής σχέσης αέ -ρα-βενζίνης, προς τη θεωρητικά απαιτού μενη ονομάζεται συντελεστής «λ». Προκειμένου να εξασφαλισθεί η στοιχει -ομετρική σύσταση του μείγματος αέρα -βενζίνης χρησιμοποιούνται αποκλειστικά σχεδόν συστήματα μονού ή πολλαπλού ψεκασμού, που ελέγχονται από τους ηλε -κτρονικούς εγκεφάλους, τις λεγόμενες κε ντρικές μονάδες ελέγχου του κινητήρα ( ECU ), ανάλογα με τις πληροφορίες που δίδονται από έναν ή δύο αισθητήρες «λ» . Συγκεκριμένα, σε αυτοκίνητα πρόσφατων ευρωπαϊκών προδιαγραφών τοποθετείται
ένας δεύτερος αισθητήρας «λ» μετά τον καταλύτη, ώστε η σύγκριση των δεδομέ -νων του καυσαερίου πριν και μετά από αυτόν να χαρακτηρίζει την αποτελεσμα -τικότητα του συστήματος αντιρρύπανσης και να μπορεί να ελέγχεται από τον οδηγό μέσω μιας ενδεικτικής λυχνίας.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Αναλυτής καυσαερίων
- Αυτοκίνητο καταλυτικής τεχνολογίας με δυνατότητα πρόσβασης για μετρήσεις πριν από τον καταλύτη (υποδοχή με βίδα στην πολλαπλή εισαγωγής)
-  Κατεστραμμένοι καταλυτικοί μετατρο -πείς και τεμάχια κεραμικών μονόλιθων που έχουν λειώσει.
- Καταλυτικοί μετατροπείς διαφόρων τύ -πων, κεραμικοί και μεταλλικοί. 
- Τομές κατεστραμμένων και μη καταλυ -τικών μετατροπέων

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Για τις παρακάτω ασκήσεις δεν απαιτού -νται ιδιαίτερα μέτρα ασφαλείας, πέραν των ενδεδειγμένων, για μαθητές σε εργαστηρι -ακούς χώρους.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

Α. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
-  Παρατηρώντας στο φως διαφορετικούς τύπους καταλυτών, να διαπιστωθούν τα κανάλια στους μονολίθους και οι δι -αφορές μεταξύ μεταλλικών και κεραμι κών καταλυτών.
-  Με τον ίδιο τρόπο, να διαπιστωθούν οι βλάβες σε κατεστραμμένους καταλυτι -κούς μετατροπείς (ανυπαρξία καναλιών ή βουλωμένα κανάλια).
-  Παρατηρώντας την τομή ενός κατε -στραμμένου καταλύτη, να εξηγηθεί η επενέργειά του στη δυσλειτουργία του κινητήρα.
- Παρατηρώντας κομμάτια από λειωμέ -νους κεραμικούς μονόλιθους καταλυ τών, να αναφερθούν όλες οι πιθανές αιτίες που οδήγησαν στη θερμική κα -ταστροφή του καταλύτη. 

Β. ΕΛΕΓΧΟΙ
- 1. Με τον αναλυτή καυσαερίων να ελεγ -χθούν τα καυσαέρια ενός αυτοκινήτου νέας τεχνολογίας.
- 3. Να μετρηθούν με τον αναλυτή καυσαερί -ων τα καυσαέρια στην έξοδο της εξάτμι σης και στην πολλαπλή εξαγωγής πριν από τον καταλύτη και να σημειωθούν και να εξηγηθούν οι διαφορές που εντοπί -σθηκαν.
- 2. Να μετρηθούν τα καυσαέρια ενός μη καταλυτικού αυτοκινήτου και να συγκρι -θούν οι μετρήσεις αυτές με τις προηγού μενες.
- 4. Να ελεγχθούν όλα τα ηλεκτρικά συστή -ματα, η δυσλειτουργία των οποίων θα μπορούσε να οδηγήσει σε δυσλειτουρ -γία ή στην καταστροφή του καταλύτη. Αυτά είναι:
-  Τα μπουζοκαλώδια
- Ο πολλαπλασιαστής
- Ο διανομέας
- Τα μπουζί (αναφλεκτήρες)
- 5. Να ελεγχθούν ως προς την επίδρασή τους στον Καταλυτικό Μετατροπέα: 
-  Η πολλαπλή εξαγωγής (αν έχει εσωτερικά πολλές σκουριές)
- 6. Να διαπιστωθεί ότι τα μπουζί ενός κα -ταλυτικού αυτοκινήτου έχουν μεγάλη διάρκεια ζωής, ώστε να ελαχιστοποι -ούνται οι δυσλειτουργίες τους που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε «διακο -πές» και στην καταστροφή του καταλύ τη.
- Η κατανάλωση λαδιού του κινη -τήρα (από την τάπα λαδιού π.χ. που δείχνει διαρροές από τα ελατήρια και επηρεάζει δυσμενώς τα καυσαέρια)

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Απαριθμήστε τις αιτίες που οδηγούν στην καταστροφή ενός καταλυτικού μετατρο -πέα.

A ΣΚΗΣΗ 4.5

4.2.6 Ρυθμιζόμενα συστήματα καταλυτικών μετατροπέων καυσαερίων

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να αντιλαμβάνονται πλήρως και να μπορούν να περιγράψουν τη δομή και τη λειτουργία των συστημάτων αντιρρύπανσης με καταλυτικούς μετατροπείς.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τους απαραίτητους ελέγχους που απαιτούνται σε ένα αυτοκίνητο για τη σωστή οικολογική λειτουργία του κινητήρα του, το σκοπό και τον τρόπο που γίνονται, καθώς και τα σχετικά μέσα που χρησιμοποιούνται.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τις πιθανές βλάβες, τους τρόπους και τα μέσα των κάθε είδους μετρήσεων που είναι απαραίτητες για την καλή λειτουργία μηχανής - συστήματος.
- ■ Να εντοπίζουν τις βλάβες των μηχανών και των βοηθητικών συστημά -των αξιολογώντας τα αποτελέσματα ελέγχων και μετρήσεων.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Ο τριοδικός καταλύτης συνεργάζεται με κι -νητήρες που εξασφαλίζουν στοιχειομετρικά μείγματα βενζίνης - αέρα, τα οποία κατά το θεωρητικό μέσο όρο είναι 14,7 μέρη αέρα που αντιδρούν (ή καίνε ή οξειδώνουν) ένα μέρος βενζίνης, μετρούμενα πάντοτε σε βάρος. Ο λόγος της πραγματικής σχέσης αέρα - βενζίνης, προς τη θεωρητικά απαι -τούμενη ονομάζεται συντελεστής «λ» .
Προκειμένου να εξασφαλισθεί η στοιχειο -μετρική σύσταση του μείγματος αέρα-βεν ζίνης χρησιμοποιούνται αποκλειστικά σχεδόν συστήματα μονού ή πολλαπλού ψεκασμού, που ελέγχονται από τους ηλε -κτρονικούς εγκεφάλους, τις λεγόμενες κε
ντρικές μονάδες ελέγχου του κινητήρα ( ECU ), ανάλογα με τις πληροφορίες που δίδονται από έναν ή δύο αισθητήρες «λ» .

Ο αισθητήρας «λ» μετρά συνεχώς το οξυ -γόνο που περιέχεται στα καυσαέρια, όπως αυτά βγαίνουν από την πολλαπλή εξαγω -γής. Όταν το οξυγόνο είναι λίγο, σημαίνει ότι το μείγμα κατά την καύση ήταν πλούσιο σε βενζίνη και καταναλώθηκε όλο σχεδόν το οξυγόνο του αέρα που εισήλθε μαζί του στους κυλίνδρους. Όταν το οξυγόνο στην πολλαπλή εξαγωγής είναι πολύ, τότε το μείγμα ήταν φτωχό σε βενζίνη, περιείχε δηλαδή περισσότερο αέρα από ό,τι απαι -τούσε η χημική αντίδραση, με συνέπεια να περισσέψει μεγάλη ποσότητα οξυγόνου μετά την καύση.

Εικ. 4.5.1 Θερμαινόμενος αισθητήρας «λ»
Απαραίτητη προϋπόθεση για τη λειτουργία του αισθητήρα είναι η σωστή θερμοκρασία που για τους περισσότερους πρέπει να εί -ναι υψηλότερη από 250 ο C. Για να περιορι στεί η χρονική διάρκεια της απαιτούμενης προθέρμανσης, χρησιμοποιείται μία ηλε -κτρική αντίσταση, η οποία ενεργοποιείται από τον κεντρικό εγκέφαλο (ECU).
Οι «θερμαινόμενοι» αυτοί αισθητήρες δια -κρίνονται από τα τρία ή τέσσερα ηλεκτρικά καλώδια που έχουν, σε αντίθεση με τους μη θερμαινόμενους που έχουν μόνο ένα ή δύο. Το δεύτερο ή το τέταρτο καλώδιο (στους θερμαινόμενους αισθητήρες) χρη -σιμοποιείται ως γείωση για ασφαλέστερη λειτουργία του λήπτη λ ( Εικ. 4.5.1 ).

Ο αισθητήρας «λ» βιδώνεται στο σωλήνα της εξάτμισης, μετά την πολλαπλή εξαγω -γής και πριν από τον καταλύτη ( Εικ. 4.5.2 ).
Αποτελείται από ένα κυλινδρικό κεραμικό υλικό, το εσωτερικό του οποίου έρχεται σε επαφή με τον ατμοσφαιρικό αέρα. Η εξω -
τερική του πλευρά, που βρίσκεται μέσα στην εξάτμιση, προστατεύεται από ένα μεταλλικό περίβλημα με τρύπες μέσα από τις οποίες εισέρχεται το καυσαέριο.
Εικ. 4.5.2 Αισθητήρας «λ»
Σε αυτοκίνητα πρόσφατων ευρωπαϊκών προδιαγραφών τοποθετείται ένας δεύτε -ρος αισθητήρας «λ» μετά τον καταλύτη, ώστε η σύγκριση των δεδομένων του καυσαερίου πριν και μετά από αυτόν να χαρακτηρίζει την αποτελεσματικότητα του συστήματος αντιρρύπανσης ( Εικ. 4.5.3 ) .

Εικ. 4.5.3 Εξάτμιση με 2 καταλύτες και 2 αισθητήρες «λ»
Οι διαπιστώσεις του λήπτη «λ» εκφράζο -νται σε VOLT (V) με τιμές από 0 (φτωχό μείγμα) έως 1 V (πλούσιο μείγμα) και μετα -φέρονται σαν τιμές ηλεκτρικής τάσης στην κεντρική μονάδα ελέγχου του κινητήρα (ECU) που ρυθμίζει ανάλογα το μείγμα.
Εικ. 4.5.4 Θερμαινόμενος αισθητήρας «λ»

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Παλμογράφος
- Πολύμετρο
- Αυτοκίνητο καταλυτικής τεχνολογίας 
- Αναλυτής καυσαερίων
-  Αισθητήρες λ διαφόρων τύπων
- Τομές αισθητήρων λ διαφόρων τύπων

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Για τις παρακάτω ασκήσεις δεν απαιτού -νται ιδιαίτερα μέτρα ασφαλείας πέραν των ενδεδειγμένων για μαθητές σε εργαστηρι -ακούς χώρους.
Εικ. 4.5.5 Ενδεικτική λυχνία ποιότητας καυσαερίων

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

Α. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
-  Να διαπιστωθούν τα κατασκευαστικά χαρακτηριστικά διαφορετικών αισθη -τήρων λ, σε τομή και μη.
- Να διαπιστωθεί η χρήση των διαφόρων καλωδίων σε διαφορετικής κατασκευής αισθητήρες λ και η χρήση των τεσσά -ρων καλωδίων στο θερμαινόμενο αι σθητήρα ( Εικ. 4.5.4 ).

Β. ΕΛΕΓΧΟΙ
-  Με τον αισθητήρα λ εκτός οχήματος, να διαπιστωθεί η τάση που αυτός δίδει όταν τοποθετηθεί στα καυσαέρια μιας ανοικτής φλόγας (π.χ. από φλόγιστρο προπανίου). 
-  Με παλμογράφο (ή πολύμετρο) ελέγξε -τε κατά τη λειτουργία ενός αυτοκινήτου το σήμα σε Volt, που δίδεται από τον αισθητήρα λ προς την κεντρική μονάδα ECU του οχήματος. Για το σκοπό αυτόν πρέπει να συνδέσουμε τα όργανα που πρόκειται να χρησιμοποιηθούν στους ακροδέκτες της αντίστοιχης φίσας στην οποία καταλήγουν τα καλώδια του αι -σθητήρα.
-  Η ίδια άσκηση να επαναληφθεί με ένα θερμαινόμενο αισθητήρα, σε κρύα και θερμή λειτουργία και να διαπιστωθούν τυχόν διαφορές στην τάση του σήμα -τος. Για τον σκοπό αυτό συνδέουμε, για μικρό χρονικό διάστημα, τα καλώδια που χρησιμοποιούνται για την ηλεκτρι -κή προθέρμανση του αισθητήρα σε ένα συσσωρευτή με τάση 12 Volt.
-  Η ίδια μέτρηση να γίνει έχοντας διακό -ψει τη διαδρομή του σήματος προς την κεντρική μονάδα ECU.
- Να γίνει μέτρηση καυσαερίων σε ένα όχημα που λειτουργεί κανονικά. 
-  Σε όχημα σύγχρονης τεχνολογίας με δύο αισθητήρες λ να γίνει μέτρηση καυ -σαερίων σε κανονική λειτουργία και σε λειτουργία μετά από επέμβαση στον κι -νητήρα ή σε έναν από τους αισθητήρες λ και να παρατηρηθούν οι μεταβολές των σημάτων και η προειδοποίηση του οδηγού μέσω της ενδεικτικής λυχνίας ( Εικ. 4.5.5 )

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Απαριθμήστε τις αιτίες που οδηγούν στην καταστροφή ενός αισθητήρα λ και τον τρό -πο διαπίστωσης της βλάβης

ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΥΤΟΔΙΑΓΝΩΣΗΣ KAI ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΒΛΑΒΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΚΩΔΙΚΩΝ ΤΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 5.1
Ανάγνωση κωδικών βλαβών, αποκωδικοποίηση και μηδενισμός μνήμης βλαβών

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να εκτελούν τη διαδικασία ανάγνωσης των κωδικών των βλαβών.
- ■ Να μηδενίζουν τη μνήμη αποθήκευσης των κωδικών των βλαβών.
- Να αποκωδικοποιούν τους κωδικούς των βλαβών.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Οι βλάβες του συστήματος διαχείρισης ενός σύγχρονου κινητήρα, που διαθέτει λειτουργία αυτοδιάγνωσης, αποθηκεύο -νται με τη μορφή κωδικών στη μνήμη απο θήκευσης κωδικών των βλαβών του εγκε -φάλου. Ταυτόχρονα, με την καταγραφή της βλάβης, για να ενημερωθεί ο οδηγός σχετικά με την ύπαρξη της βλάβης, ανάβει η προειδοποιητική λυχνία βλαβών στον πίνακα οργάνων. Όταν συμβεί μια βλάβη για να είναι δυνατή η λειτουργία του κινητή -ρα, ενεργοποιείται το πρόγραμμα έκτακτης ανάγκης (SOS). Στην περίπτωση αυτή, εί -ναι μεν δυνατή η λειτουργία του κινητήρα αλλά η απόδοσή του ως προς την ισχύ είναι μειωμένη και οι εκπομπές των καυ -σαερίων είναι αυξημένες.

Εικ. 5.1.1 Σύνδεση διαγνωστικής συσκευής
Σκοπός του συστήματος αυτοδιάγνωσης είναι η άμεση ενημέρωση του οδηγού για την εμφάνιση μιας βλάβης και η υποστήρι -ξη του τεχνικού για τον εύκολο εντοπισμό της βλάβης. Με τον τρόπο αυτό μειώνεται ο χρόνος που απαιτείται για τη διάγνωση.
Η αποκωδικοποίηση των κωδικών των βλαβών γίνεται συνήθως με δύο τρόπους.
- Α. Με τη σύνδεση μιας διαγνωστικής συσκευής που να μπορεί να επικοινω -νήσει με τον εγκέφαλο του συστήματος διαχείρισης. Σε αυτήν την περίπτωση, ο κωδικός βλάβης εμφανίζεται στην οθόνη της διαγνωστικής συσκευής συνοδευόμε -νος από σύντομα μηνύματα.
- Β. Με την ενεργοποίηση της λειτουργί -ας αποκωδικοποίησης της βλάβης με τη χρήση της ενδεικτικής λυχνίας βλα -βών.

Εικ. 5.1.2 Αποκωδικοποίηση κωδικού βλάβης με ενεργοποίηση ενδεικτικής λυχνίας
Όταν η αποκωδικοποίηση τεθεί σε λειτουρ -γία, η προειδοποιητική λυχνία αναβοσβή νει ανά ορισμένα διαστήματα. Τότε, εάν είναι διαθέσιμες οι σχετικές πληροφορίες, ο τεχνικός μπορεί να εντοπίσει γρήγορα το κύκλωμα στο οποίο έχει συμβεί η βλάβη.
Μετά την ενεργοποίηση του συστήματος διάγνωσης, την αποκωδικοποίηση του κωδικού βλάβης, την αποκατάσταση της βλάβης και την επιβεβαίωση της αποκα -τάστασης της βλάβης είναι αναγκαία η διαδικασία μηδενισμού της μνήμης απο -θήκευσης βλαβών. Διαφορετικά, ο κω δικός βλάβης θα εξακολουθήσει να είναι καταχωρημένος στη μνήμη βλαβών και θα συνεχίσει να είναι σε ισχύ το πρόγραμμα έκτακτης ανάγκης (SOS) του κινητήρα. Ο μηδενισμός της μνήμης αποθήκευσης βλαβών γίνεται με διάφορους τρόπους, ανάλογα με τον κατασκευαστή του συστή -ματος.

Ορισμένοι από τους τρόπους αυτούς είναι:
- Α. Η αποσύνδεση του αρνητικού πόλου της μπαταρίας και το πάτημα του πεντάλ των φρένων για ορισμένα δευτερόλεπτα.
- Γ. Η χρήση της διαγνωστικής συσκευής.
- Β. Η αφαίρεση μιας συγκεκριμένης ασφα -λείας από την ασφαλειοθήκη του κινητήρα (συνήθως είναι η ασφάλεια του εγκεφάλου του κινητήρα).
- Δ. Ο μηδενισμός της μνήμης αποθήκευ -σης βλαβών να γίνεται αυτόματα μετά τη λειτουργία του κινητήρα κάτω από όλες τις πιθανές συνθήκες λειτουργίας και το άνοιγ -μα και κλείσιμο του διακόπτη ανάφλεξης.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο με σύστημα αυτοδιάγνω -σης
- Το επισκευαστικό βιβλίο του αυτοκινή -του
- Διαγνωστική συσκευή
-  Σετ εργαλείων.

Μέτρα ασφαλείας και προστασίας
-  Εάν έχει καταγραφεί κάποια βλάβη στη μνήμη βλαβών του κινητήρα, δεν πρέ -πει να γίνει η αποσύνδεση του αρνη τικού πριν από την αποκωδικοποίηση του κωδικού βλάβης γιατί υπάρχει κίν -δυνος να μηδενιστεί η μνήμη αποθή κευσης των βλαβών. 
-  Η αποσύνδεση και σύνδεση των φισών πρέπει να γίνεται όταν ο διακόπτης ανάφλεξης είναι κλειστός.
-  Δεν επιτρέπεται να γίνει αποσυναρμο -λόγηση εξαρτημάτων, πέραν του σημεί ου που ορίζει ο κατασκευαστής τους.
- Η τυχόν εξαγωγή και επανατοποθέτη -ση εξαρτημάτων πρέπει να γίνεται με αποσυνδεμένο τον αρνητικό πόλο της μπαταρίας. 
-  Πρέπει να τηρούνται οι συστάσεις του κατασκευαστή σε ό,τι αφορά τις συν -θήκες γείωσης κυκλωμάτων και εξαρ τημάτων.
- Στη διαδικασία της διάγνωσης δεν επιτρέπεται η χρήση δοκιμαστικών λυχνιών μεγάλης ισχύος, υπάρχει κίν -δυνος καταστροφής του εγκεφάλου. Συμβουλευτείτε το βιβλίο του κατασκευ -αστή. 

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
-  Ανοίξτε το διακόπτη ανάφλεξης και βάλτε μπροστά τον κινητήρα.
-  Προκαλέστε την καταγραφή κάποιας βλάβης με την αποσύνδεση της φίσας κάποιου αισθητήρα, αφού έχετε πρώτα συμβουλευτεί το επισκευαστικό βιβλίο του αυτοκινήτου σχετικά με το κύκλω -μα.
- Ελέγξτε εάν ανάψει η προειδοποιητική λυχνία βλαβών.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
-  Αποκωδικοποιήστε τον κωδικό βλάβης παρατηρώντας τη συχνότητα αναβο -σβήματος της προειδοποιητικής λυ χνίας βλαβών και συμβουλευόμενοι τα επισκευαστικά βιβλία.
-  Ενεργοποιήστε το σύστημα αυτοδιά -γνωσης του κινητήρα. 
- Κάνετε αποκωδικοποίηση του κωδικού βλάβης χρησιμοποιώντας διαγνωστική συσκευή και συμβουλευόμενοι τα επι -σκευαστικά βιβλία του αυτοκινήτου και τις οδηγίες χρήσης της διαγνωστικής συσκευής.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΡΙΤΟ
-  Μηδενίστε τη μνήμη αποθήκευσης κωδικών των βλαβών σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή του αυτοκι -νήτου.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
-  Βάλτε μπροστά τον κινητήρα και βεβαι -ωθείτε ότι δεν υπάρχει κωδικός βλάβης καταγραμμένος στη μνήμη αποθήκευ -σης βλαβών παρατηρώντας την προει δοποιητική λυχνία βλαβών στον πίνακα οργάνων και χρησιμοποιώντας τη δια -γνωστική συσκευή.

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Οι μαθητές να συγκεντρώσουν πληροφο -ρίες σχετικά με τα διάφορα συστήματα αυ τοδιάγνωσης όπως το OBD, OBD-II και να παρουσιάσουν τις εργασίες τους.

ΑΣΚΗΣΗ 5.2

Εξομοίωση συνθηκών υπό τις οποίες παρατηρούνται ορισμένες βλάβες

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να συλλέγουν πληροφορίες που αφορούν τις συνθήκες εμφάνισης των βλαβών
- ■ Να δημιουργούν συνθήκες εξομοίωσης συνθηκών και να εκτελούν διάγνωση βλαβών κάτω από τις συνθήκες αυτές.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Η ακριβής καταγραφή των συνθηκών στις οποίες παρατηρούνται οι βλάβες και κα -ταγράφονται στη μνήμη των βλαβών του εγκεφάλου βοηθά στον πιο γρήγορο εντο -πισμό τους.
Όμως, η εμφάνιση ορισμένων βλαβών γί -νεται μόνο όταν δημιουργηθούν συγκεκρι μένες συνθήκες. Αυτού του είδους οι βλά -βες είναι δυνατόν να μην καταγράφονται με τη μορφή κωδικού βλάβης στη μνήμη των βλαβών του εγκεφάλου και να εμφανί -ζονται με τη μορφή στιγμιαίας δυσλειτουρ γίας. Για να γίνει εντοπισμός των αιτιών αυτού του είδους των βλαβών, απαιτείται η συλλογή πληροφοριών για τις διάφορες συνθήκες που εμφανίζονται οι βλάβες και η τεχνητή αναπαραγωγή των συνθηκών αυ -τών ώστε να γίνει δυνατός ο εντοπισμός της αιτίας της βλάβης.

Οι βλάβες αυτού του είδους ταξινομού -νται στις εξής κατηγορίες:
-  Βλάβες που οφείλονται σε κακή κατά -σταση επαφών ή καλωδιώσεων ηλε κτρικών κυκλωμάτων. (Αυξημένη αντί -σταση ενός κυκλώματος)
-  Βλάβες που οφείλονται σε ειδικές συν -θήκες λειτουργίας όπως εμφάνιση κραδασμών ή λειτουργία σε συγκεκρι -μένες συνθήκες περιβάλλοντος όπως π.χ. όταν η θερμοκρασία του περιβάλ -λοντος είναι αυξημένη ή μόνο όταν βρέχει. Βλάβη τέτοιας μορφής μπορεί να οφείλεται, παραδείγματος χάρη, σε κακή επαφή ενός ρελέ που παρατηρεί -ται μόνο όταν αυξηθεί η θερμοκρασία του ή όταν το αυτοκίνητο κινείται σε ανώμαλο οδόστρωμα.

Η εξομοίωση των συνθηκών κατά τις οποί -ες παρατηρούνται βλάβες αυτού του εί δους μπορεί να γίνει στο εργαστήριο μετά
από λεπτομερή συλλογή πληροφοριών για τις βλάβες που παρατηρούνται και με τη χρήση συσκευών ή μηχανισμών όπως εί -ναι ένα πιστολάκι θερμού αέρα, η υποβολή σε συνθήκες κραδασμών, η μεταβολή της θερμοκρασίας με τη χρήση ψυκτικού σε κάποιον αισθητήρα κ.λπ.
-  Μία τρίτη κατηγορία βλαβών ή ενοχλη -τικών καταστάσεων είναι οι βλάβες ή οι δυσάρεστες καταστάσεις που οφείλο -νται σε συνθήκες συντονισμού. Π.χ. οι λεγόμενοι αεροδυναμικοί θόρυβοι που εμφανίζονται μόνο όταν το αυτοκίνητο κινείται σε μια συγκεκριμένη περιοχή ταχυτήτων, ή η εμφάνιση κραδασμών στο τιμόνι ή στο αμάξωμα όταν το αυ -τοκίνητο κινείται με ορισμένη ταχύτητα. Για να γίνει εξομοίωση των συνθηκών στις οποίες παρατηρούνται αυτές οι καταστάσεις, πολλές φορές είναι ανα -γκαία η κίνηση του αυτοκινήτου με την ταχύτητα στις οποίες παρατηρούνται οι καταστάσεις αυτές

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα
- Διαγνωστική συσκευή

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Μη ρίχνετε νερό στον ζεστό κινητήρα.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
Δημιουργήστε ελεγχόμενες τεχνητές συν -θήκες για την εμφάνιση βλαβών αυτού του είδους, όπως χαλάρωση μιας γείωσης, ή χαλάρωση της επαφής των ακροδεκτών κάποιας φίσας.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Δημιουργήστε και συμπληρώστε τη δική σας φόρμα καταγραφής των συνθηκών που παρατηρείται η βλάβη.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΡΙΤΟ
Προσπαθήστε να δημιουργήσετε τις συν -θήκες που ισχύουν όταν εμφανίζεται η βλάβη.
Κάνετε διάγνωση και επιβεβαίωση της βλάβης με τη χρήση οργάνων, όπως η δι -αγνωστική συσκευή ή το πολύμετρο.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
Κάνετε αποκατάσταση της βλάβης.

ΣΤΑΔΙΟ ΠΕΜΠΤΟ
Επιβεβαιώστε την αποκατάσταση της βλά -βης εξομοιώνοντας άλλη μια φορά τις συν θήκες στις οποίες παρατηρείται η βλάβη.

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Οι μαθητές να συλλέξουν πληροφορίες για βλάβες που οφείλονται σε κραδασμούς, σε κακές επαφές ηλεκτρικών κυκλωμάτων και στο φαινόμενο του συντονισμού, και να παρουσιάσουν τις εργασίες τους.

Παράδειγμα φόρμας
Όνομα Πελάτη:

Μοντέλο:
Αριθμός πλαισίου αυτοκίνητου:
Ημερομηνία έκδοσης:
Ημ/νία κυκλοφορίας:
Ημ/νία εμφάνισης προβλήματος:
Διανυθέντα χιλιόμετρα:
 Δύσκολη εκκίνηση
 Ο κινητήρας δεν μιζάρει
 Δεν υπάρχει αρχική καύση
 Δεν υπάρχει καύση
 Δυσκολία εκκίνησης σε

(  κρύο

 ζέστη

 πάντα)

 Άλλα
 Μη κανονικό ρελαντί
 Μη κανονική ανύψωση ρελαντί
 Ασυνήθιστο ρελαντί

(  Υψηλό
Χαμηλό) ( r/min.)

 Ασταθές
 Διακύμανση ( r/min. έως r/min.)
Διακύμανση ( r/min. έως r/min.)

 Άλλα

 ΑΛΛΑ:
Καιρός Θερμοκρασία Συχνότητα Δρόμος
Κατάσταση κινητήρα
Κατάσταση αυτοκινήτου

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ
 Κακή συμπεριφορά κατά τη λειτουργία
 Δισταγμός κατά την επιτάχυνση
 Επιστροφή φλογών (Καρμπυρασιόν)  Μετάκαυση (φλόγες στην εξάτμιση)
 Έλλειψη ισχύος
 Διακύμανση
 Ασυνήθιστοι θόρυβοι

 Άλλα
 Ο κινητήρας σταματά όταν
 Αμέσως μετά την εκκίνηση
 Πατημένο το πεντάλ του γκαζιού
 Το πεντάλ του γκαζιού έχει αφεθεί ελεύθερο)
 Εφαρμοστεί φορτίο
 Κλιματιστικό
 Ηλεκτρικό φορτίο
 Υδραυλικό τιμόνι

 Άλλα

 Άλλα

ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ / ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

Συνθήκες περιβάλλοντος
 Καλός  Νεφελώδης  Βροχερός  Χιόνι  Πάντα  Άλλα  Ζέστη  Θερμός καιρός  Κρύος καιρός  Ψύχος ( ο F/
ο C)  Πάντα
 Πάντα  Μερικές φορές ( φορές/ ημέρα, μήνα)  Μόνο μια φορά  Κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες
 Μέσα στην πόλη  Σε προαστιακές συνθήκες  Σε αυτοκινητόδρομους  Σε ορεινές περιοχές
(  Σε ανηφόρα  Σε κατηφόρα)  Σε ασφαλτοστρωμένο δρόμο  Σε δρόμο με χαλίκια  Άλλα

Κατάσταση αυτοκινήτου
 Κρύος  Σε φάση προθέρμανσης  Ζεστός  Πάντα  Άλλα κατά την εκκίνηση
 Αμέσως μετά την εκκίνηση  Σε λειτουργία χωρίς φορτίο  Στροφές κινητήρα ( r/min.)
 Κατά την οδήγηση:  Με σταθερή ταχύτητα  Κατά την επιτάχυνση  Κατά την επιβράδυνση
 Στις δεξιές στροφές  Στις αριστερές στροφές  Κατά την αλλαγή ταχυτήτων (θέση μοχλού )
 Κατά την ακινητοποίηση
 Η ταχύτητα του αυτοκινήτου όταν το πρόβλημα εμφανίζεται είναι ( km/h, Mile/h)

 Άλλα
Κατάσταση της ενδεικτι -κής λυχνίας βλαβών
Διαγνωστικός Κωδικός Βλάβης
Πρώτος έλεγχος:  Δεν υπάρχει κωδικός  Κανονικός κωδικός  Κωδικός δυσλειτουργίας ( ) Δεύτερος έλεγχος  Δεν υπάρχει κωδικός  Κανονικός κωδικός  Κωδικός δυσλειτουργίας ( )
 Πάντα αναμμένη  Μερικές φορές ανάβει  Πάντα σβηστή  Σε καλή κατάσταση

ΑΣΚΗΣΗ 5.3 A ΣΚΗΣΗ

Αναλυτές και ανάλυση καυσαερίων

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να προετοιμάζουν το αυτοκίνητο για ανάλυση καυσαερίων.
- ■ Να εφαρμόζουν τις απαιτούμενες διαδικασίες πριν, από και κατά τον έλεγχο των καυσαερίων.
- Να προετοιμάζουν τον αναλυτή καυσαερίων.
- ■ Να πραγματοποιούν έλεγχο καυσαερίων στα αυτοκίνητα.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Τα παράγωγα της καύσης της βενζίνης από τον βενζινοκινητήρα είναι:
-  Το μονοξείδιο του άνθρακα (CO)
- Τα οξείδια του αζώτου (ΝΟx)
- Το διοξείδιο του άνθρακα (CO$\_{2}$) 
- Οι άκαυστοι υδρογονάνθρακες (HC)
-  Οι υδρατμοί (Η$\_{2}$O)
Επίσης μια μικρή ποσότητα οξυγόνου βγαίνει από την εξάτμιση του αυτοκινήτου χωρίς να έχει λάβει μέρος στις χημικές αντιδράσεις που λαμβάνουν χώρα μέσα στους θαλάμους καύσης.
Από τα παράγωγα αυτά, το μονοξείδιο του άνθρακα, τα οξείδια του αζώτου και οι άκαυστοι υδρογονάνθρακες θεωρούνται ρύποι και έχουν θεσπιστεί όρια για τις εκ -πομπές τους.

Το διοξείδιο του άνθρακα (CO$\_{2}$), αν και έχει περιβαλλοντικές επιπτώσεις, δε θεωρείται προς το παρόν ρύπος.
Με την ανάλυση των καυσαερίων είναι δυνατή η διάγνωση της κατάστασης λει -τουργίας ενός βενζινοκινητήρα. Θεωρητι κά, οι μεταβολές των συγκεντρώσεων των ρύπων των καυσαερίων, ανάλογα με τις στροφές λειτουργίας ενός κινητήρα, ακο -λουθούν τις καμπύλες της παρακάτω ει κόνας.
Εικ. 5.3 Διάγραμμα πλούσιου - φτωχού μείγματος σε σχέση με τα ελεγχόμενα αέρια.
Με ένα σύγχρονο αναλυτή καυσαερίων γί -νεται η μέτρηση των παρακάτω παραγώ γων της καύσης της βενζίνης.

-  Του μονοξειδίου του άνθρακα
- Του διοξειδίου του άνθρακα
- Του οξυγόνου
- Των άκαυστων υδρογονανθράκων
Ένας σύγχρονος αναλυτής καυσαερίων μετρά επίσης τις παρακάτω παραμέτρους λειτουργίας του κινητήρα:
-  Τις στροφές λειτουργίας του κινητήρα
-  Το λόγο αέρα-καυσίμου
- Τη θερμοκρασία λαδιού του κινητήρα 
Οι αναλυτές που μετρούν τα παραπάνω ονομάζονται αναλυτές τεσσάρων αερίων και επτά παραμέτρων.
Για να γίνει μέτρηση των οξειδίων του αζώ -του, ο κινητήρας πρέπει να λειτουργεί με φορτίο. Η μέτρηση αυτή γίνεται σε ειδικά εργαστήρια όπου χρησιμοποιούνται ειδικοί αναλυτές σε συνδυασμό με δυναμόμετρο και ειδικούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές.

Για να είναι σε θέση να εκτελέσει σωστά τις μετρήσεις ο αναλυτής καυσαερίων πρέπει να τηρεί τις εξής προϋποθέσεις σωστής λειτουργίας:
-  Οι θάλαμοι μέτρησης του αναλυτή καυ -σαερίων πρέπει να έχουν αποκτήσει τη θερμοκρασία κανονικής λειτουργίας. Η διαδικασία προθέρμανσης ελέγχεται από τον ίδιο τον αναλυτή, και στη δι -άρκεια αυτής της περιόδου στην οθόνη συνήθως εμφανίζεται ένα μήνυμα με το χρόνο που απομένει για την ολοκλήρω -ση της διαδικασίας. Οι μετρήσεις, που
- τυχόν θα εκτελεστούν σε αυτήν την πε -ρίοδο, δεν είναι ακριβείς.
-  Οι μετρήσεις του μονοξειδίου του άν -θρακα, του διοξειδίου του άνθρακα και των άκαυστων υδρογονανθράκων βασίζονται σε σύγκριση των φασμά -των εκπομπής των καυσαερίων με το φάσμα ενός πρότυπου αερίου που εί -ναι αποθηκευμένο μέσα σε έναν ειδικό θάλαμο του αναλυτή καυσαερίων. Για να εκτελεστούν σωστά οι μετρήσεις, δεν πρέπει να έχει υπάρξει αλλοίωση ως προς τη σύσταση του αερίου αυτού. Συνήθως εάν υπάρξει κάποια αλλοίω -ση στη σύσταση του προτύπου αερίου, εμφανίζεται ένα σχετικό μήνυμα στην οθόνη του αναλυτή. Σε αυτήν την πε -ρίπτωση, πρέπει να εκτελεστεί η δια δικασία πλήρωσης με πρότυπο αέριο.
-  Η μέτρηση της περιεκτικότητας σε οξυγόνο γίνεται από έναν αισθητήρα οξυγόνου. Ο αισθητήρας αυτός έχει ημερομηνία λήξης και ο χρόνος αρχίζει να μετρά από τη στιγμή που ο αισθητή -ρας θα εκτεθεί στην ατμόσφαιρα. Εάν οι μετρήσεις του αισθητήρα οξυγόνου είναι εκτός των προδιαγραφών, εμφα -νίζεται ένα σχετικό μήνυμα στην οθόνη του αναλυτή και πρέπει πλέον να γίνει αντικατάσταση του αισθητήρα οξυγό -νου με άλλον αχρησιμοποίητο. Μία μέ θοδος ελέγχου καλής λειτουργίας του αισθητήρα οξυγόνου είναι η μέτρηση του αέρα της ατμόσφαιρας. Η ένδειξη περιεκτικότητας σε οξυγόνο πρέπει να είναι στην περιοχή του 20,9 %.
-  Επίσης, για τη σωστή εκτέλεση των με -τρήσεων πρέπει να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία «καλιμπραρίσματος» των ηλεκτρονικών κυκλωμάτων του ανα -λυτή. Η διαδικασία αυτή εκτελείται αυ τόματα από τον ίδιο τον αναλυτή κατά την έναρξη της λειτουργίας του και ανά ορισμένα χρονικά διαστήματα της λει -τουργίας. Όταν εκτελείται η διαδικασία 'καλιμπραρίσματος' του αναλυτή καυ -σαερίων, η διαδικασία ανάλυσης των καυσαερίων διακόπτεται.
-  Εάν ο αναλυτής διαθέτει λειτουργία επι -λογής της αναλογίας αέρα-καυσίμου, τότε πρέπει να έχει εκτελεστεί η σωστή ρύθμιση για το καύσιμο που χρησιμο -ποιείται. Για τη βενζίνη χρησιμοποιείται η αναλογία 14,7:1 και για το υγραέριο η αναλογία 15,5:1.
-  Για το σωστό υπολογισμό των στρο -φών λειτουργίας του κινητήρα πρέπει να έχει επιλεγεί η κατάλληλη ρύθμιση για τον κινητήρα. Οι δυνατότητες επιλο -γής είναι: 4-χρονος κινητήρας, 2-χρο νος κινητήρας και κινητήρας Wankel.
-  Για τη σωστή λειτουργία του αναλυτή καυσαερίων αλλά και για τη μακρο -χρόνια χρήση του χωρίς προβλήματα, πρέπει να γίνεται αντικατάσταση του φίλτρου σωματιδίων και άδειασμα της υδατοπαγίδας του σε τακτά χρονικά δι -αστήματα.

Η διαδικασία προετοιμασίας του αυτοκινή -του για την ανάλυση των καυσαερίων που παράγει ο κινητήρας του περιλαμβάνει τα εξής:
-  Ο κινητήρας πρέπει να έχει αποκτήσει τη θερμοκρασία κανονικής λειτουργίας.
-  Δεν πρέπει να υπάρχουν διαρροές στο σύστημα της εξάτμισης.
-  Ο κινητήρας πρέπει να είναι καλά ρυθ -μισμένος και να λειτουργεί σύμφωνα με τις συνθήκες που ορίζει ο κατασκευα -στής του. Παραδείγματος χάρη, πρέπει να έχει τη σωστή προπορεία ανάφλε -ξης, το σωστό χρονισμό, το σωστό δι άκενο βαλβίδων κ.λπ.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα
- Αναλυτής καυσαερίων NDIR.

Μέτρα ασφαλείας και προστασίας
Να τηρούνται οι οδηγίες του κατασκευαστή ως προς τη χρήση, τη ρύθμιση και τη συ -ντήρηση των αναλυτών καυσαερίων.
Να αντικαθίσταται, όποτε απαιτείται, το φίλτρο και να γίνεται εκκένωση της υδα -τοπαγίδας.
Όταν δε διεξάγονται μετρήσεις, ο αναλυ -τής πρέπει να βρίσκεται στην κατάσταση αναμονής.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
-  Θέστε τον αναλυτή καυσαερίων σε κα -τάσταση λειτουργίας. Ελέγξτε τη σωστή λειτουργία του και τη σωστή επιλογή ρυθμίσεων.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
-  Ελέγξτε τις τυχόν ρυθμίσεις του κινητή -ρα σύμφωνα με τις προδιαγραφές του κατασκευαστή (προπορεία ανάφλεξης, διάκενο βαλβίδων κ.λπ.)
-  Θέστε το αυτοκίνητο στο οποίο θέλετε να κάνετε ανάλυση καυσαερίων στις σωστές συνθήκες μέτρησης. (Ο κινητή -ρας να έχει αποκτήσει τη θερμοκρασία κανονικής λειτουργίας)
-  Ελέγξτε για τυχόν διαρροές στο σύστη -μα της εξάτμισης.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΡΙΤΟ
-  Εκτελέστε τη διαδικασία της μέτρησης σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευ -αστή του αναλυτή σε διάφορες στροφές λειτουργίας του κινητήρα.
-  Ελέγξτε εάν ο κινητήρας λειτουργεί σω -στά σύμφωνα με το διάγραμμα μεταβο λής συγκεντρώσεων των καυσαερίων. Εάν δεν λειτουργεί σωστά, εντοπίστε τις αιτίες.

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Οι μαθητές να συλλέξουν πληροφορίες για τη διαδικασία και τα όρια εκπομπής των ρύπων σύμφωνα με την ισχύουσα νομο -θεσία για την έκδοση κάρτας καυσαερίων για αυτοκίνητα συμβατικής τεχνολογίας, οχήματα καταλυτικής τεχνολογίας με οξειδωτικό καταλύτη χωρίς αισθητήρα οξυ -γόνου και για οχήματα καταλυτικής τεχνο λογίας με αισθητήρα οξυγόνου.

ΑΣΚΗΣΗ 5.4 A ΣΚΗΣΗ
Μετρήσεις καυσαερίων βενζινοκινητήρων σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία για την έκδοση κάρτας καυσαερίων

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να χρησιμοποιούν τα στοιχεία που έχουν συλλέξει σχετικά με την κάρ -τα έκδοσης καυσαερίων.
- Να αξιολογούν τα αποτελέσματα των μετρήσεων.
- ■ Να εκτελούν τις ανάλογες μετρήσεις.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Σύμφωνα με τα ισχύοντα στην προηγού -μενη άσκηση.

Απαιτούμενος εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητα συμβατικής και καταλυτικής τεχνολογίας
- Αναλυτής καυσαερίων NDIR.
- Μοτοσικλέτες
Εικ. 5.4.1 Κάρτα ελέγχου καυσαερίων
Εικ. 5.4.2 Πίσω όψη κάρτας ελέγχου καυσαερίων

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
-  Οι μαθητές να προσδιορίσουν τα όρια εκπομπής ρύπων για τους διάφορους τύπους αυτοκινήτων που θα μετρή -σουν χρησιμοποιώντας επίσημα έγ γραφα, όπως την άδεια κυκλοφορίας του αυτοκινήτου, τις σχετικές υπουργι -κές αποφάσεις κ.λπ.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
-  Οι μαθητές να εκτελέσουν μετρήσεις καυσαερίων στα παραπάνω οχήματα.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΡΙΤΟ
-  Οι μαθητές να αποφασίσουν ποια από τα παραπάνω οχήματα ικανοποιούν τις προϋποθέσεις για απόκτηση κάρτας καυσαερίου και ποια όχι.

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Οι μαθητές να συλλέξουν πληροφορίες για τις ποινές που επιβάλλονται στον ιδιοκτή -τη αυτοκινήτου που δεν έχει κάρτα καυ σαερίων και για το συνεργείο που εκδίδει πλαστές κάρτες καυσαερίων. Να παρου -σιάσουν σχετικές εκθέσεις στην τάξη τους.

ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΚΙΝΗΤΗΡΕΣ ΑΣΚΗΣΗ 6.1

Περιστροφική αντλία πετρελαίου

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να περιγράφουν τον τρόπο λειτουργίας των περιστροφικών αντλιών.
- ■ Να περιγράφουν τους απαραίτητους ελέγχους που πρέπει να γίνονται πριν, κατά και μετά τη λειτουργία της μηχανής και της αντλίας, το σκοπό και τον τρόπο που γίνονται καθώς και τα σχετικά μέσα.
- Να εντοπίζουν στο σχέδιο τα διάφορα εξαρτήματα και να εξηγούν τη λειτουργία τους.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τους τρόπους και τα μέσα των κάθε είδους ρυθμίσεων που είναι απαραίτητες για την καλή λειτουργία της μηχανής και της αντλίας.
- ■ Να αντιλαμβάνονται πλήρως τις οδηγίες των σχετικών τεχνικών εγχειριδίων.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν το σκοπό, τον τρόπο και τα μέσα της συντήρησης που απαιτούνται για τη μηχανή ή την αντλία καθώς και την περιοδικότητά της ώστε να εξασφαλίζεται η καλή, ασφαλής και αποδοτι -κή λειτουργία και η ικανοποιητική διάρκεια ζωής τους.
- Να αναφέρονται στις βλάβες των μηχανών και των βοηθητικών συστη -μάτων, αξιολογώντας τα σχετικά συμπτώματα και αποτελέσματα ελέγ χων και μετρήσεων.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Ο πετρελαιοκινητήρας (κινητήρας DIESEL) είναι ένας παλινδρομικός κινητήρας εσωτε -ρικής καύσης, στον οποίο το καύσιμο μείγ μα σχηματίζεται μέσα στο θάλαμο καύσης. Το καύσιμο ψεκάζεται στο θάλαμο καύσης, υπό τη μορφή πολύ μικρών σταγονιδίων, που πρέπει να έχουν διάμετρο της τάξης των 5-40 micron. Ο έλεγχος του φορτίου του πετρελαιοκινητήρα επιτυγχάνεται μόνο με την αύξηση ή τη μείωση της ποσότητας του καυσίμου που ψεκάζεται και όχι με τη
συνολική ποσότητα του μείγματος αέρα καυσίμου, όπως στην περίπτωση των βεν -ζινοκινητήρων.

Η ποσότητα του καυσίμου που ψεκάζεται από την αντλία ρυθμίζεται με το πάτημα του πεντάλ του γκαζιού και καθορίζει την ισχύ που ο οδηγός ζητά από τον κινητήρα. Η έναρξη της καύσης καθορίζεται επίσης από την αντλία ψεκασμού και αντιστοιχεί στην ανάφλεξη μέσω των μπουζί (αναφλε -
κτήρες) των βενζινοκίνητων κινητήρων. Στους πετρελαιοκινητήρες, όμοια όπως και στους βενζινοκινητήρες, η ρύθμιση της προπορείας (δηλαδή η χρονική στιγμή της ανάφλεξης) πρέπει να γίνεται με μεγάλη ακρίβεια και καθορίζεται επίσης από την αντλία ψεκασμού πετρελαίου.

Οι αντλίες ψεκασμού διακρίνονται σε παλινδρομικές και περιστροφικές και μηχανικά ή ηλεκτρονικά ελεγχόμενες. Η παρούσα άσκηση αναφέρεται στις περι -στροφικές αντλίες πετρελαίου ( Εικ. 6.1.1 ).
Οι περιστροφικές αντλίες διανέμουν το καύσιμο, μέσω ενός και μόνο εξαρτήματος υψηλής πίεσης, σε όλους τους κυλίνδρους του κινητήρα.
Εικ. 6.1.1 Περιστροφική αντλία πετρελαίου
Τα συστήματα έγχυσης πετρελαίου με πε -ριστροφική αντλία αποτελούνται από:
-  Την περιστροφική αντλία
- Το φίλτρο καυσίμου
-  Τα μπεκ (εγχυτήρες) με τη βάση στή -ριξής τους.
- Τις σωληνώσεις μεταφοράς καυσί -μου 

Ιδιαίτερη μέριμνα απαιτείται και για την απομάκρυνση της υγρασίας, που οδηγεί στη διάβρωση των ευαίσθητων εξαρτη -μάτων της αντλίας. Υγρασία και μικρές ποσότητες νερού βρίσκονται πάντοτε στα ρεζερβουάρ ή στις δεξαμενές καυσίμων των πρατηρίων. Προέρχονται από τη συ -μπύκνωση υδρατμών, που επικάθονται στα τοιχώματά τους. Το νερό αυτό, ως βα -ρύτερο καυσίμου, καταλήγει στον πυθμένα των δεξαμενών ή του ρεζερβουάρ. Για την απομάκρυνση του νερού χρησιμοποιού -νται υδατοπαγίδες διαφόρων κατασκευ ών, που μπορούν να τοποθετηθούν στο κύκλωμα παροχής καυσίμου και εκ των υστέρων.

Η περιστροφική αντλία ( Εικ. 6.1.2 ) αποτε -λείται από:
-  Τον κινητήριο άξονα (ΚΑ)
- Την πτερωτή αντλία τροφοδοσίας (ΠΑ)
-  Το έμβολο υψηλής πίεσης (ΕΥ)
- Το παλινδρομικό σύστημα περι -στροφής για την κίνηση του εμβό -λου (δίσκος με κάμες) (ΔΚ) 
- Το σύστημα μοχλών που ρυθμίζει την ποσότητα του καυσίμου (ΣΜ)
-  Τον υδραυλικό ρυθμιστή της αρχι -κής έγχυσης (χρονισμός) (ΥΑ)
- Τον φυγοκεντρικό ρυθμιστή στρο -φών (ΦΣ) 
- Πρόσθετα διορθωτικά συστήματα (αν προβλέπεται)
Στον κινητήριο άξονα είναι προσαρμοσμέ -νη η πτερωτή αντλία (ΠΑ) για την προώ θηση του καυσίμου, το ρυθμιστικό γρανάζι (ΡΓ) και ο δίσκος (ΔΚ) με τις καμπύλες (κάμες) που εφάπτεται στον δακτύλιο με τους τροχίσκους.

Ο ρυθμιστής στροφών είναι φυγοκεντρικός και αποτελείται από τα αντίβαρα (ΑΝ) και το ρυθμιστικό δακτυλίδι (ΔΑ).
Εικ. 6.1.2 Σχήμα περιστροφικής αντλίας
Στην κεφαλή του διανομέα βρίσκεται το έμβο -λο υψηλής πίεσης (ΕΥ), το υδραυλικό ρυθμι στικό στοιχείο (ΥΑ) και το ηλεκτρικό σύστημα διακοπής της λειτουργίας του κινητήρα (ΔΙ). Υπάρχουν επίσης ενσωματωμένες οι βαλβί -δες παροχής (BY) που είναι βαλβίδες υψηλής πίεσης.
Ο δακτύλιος, μέσω ενός συστήματος μοχλών (Ml, M2), επηρεάζει τη θέση και τη λειτουργία του ολισθαίνοντος επί του άξονα δακτυλίου ΔΑ.

Στην επάνω πλευρά της αντλίας υπάρχει ο μοχλός αλλαγής στροφών (ΓΚ), που είναι συνδεδεμένος με το πεντάλ γκαζιού, και οι βίδες ρύθμισης ρελαντί (ΒΡ) και μέγιστης ισχύος (ΒΜ).
Το υδραυλικό σύστημα χρονισμού (ΥΑ) βρί -σκεται κάτω από την αντλία, κάθετα στον άξονα κίνησης. Αποτελείται από έναν κύλιν -δρο (1) με το έμβολό του (2). Μέσω ισχυρών ελατηρίων (3) επιτυγχάνεται η απαραίτητη προφόρτιση ( Εικ. 6.1.3 ).

Τρόπος λειτουργίας:

Α. Χαμηλή πίεση:
Η ποσότητα του καυσίμου που διακινεί -ται από την αντλία τροφοδοσίας είναι μεγαλύτερη από ό,τι απαιτείται. Όσο πετρέλαιο δε χρησιμοποιείται επιστρέ -φει μέσω μιας βαλβίδας by pass, στο ρεζερβουάρ, ενώ μία δεύτερη βαλβίδα διατηρεί σταθερή την εσωτερική πίεση στην ίδια την αντλία, ανεξάρτητα από τις στροφές της.
Η αντλία τροφοδοσίας αναρροφά με την πτερωτή της καύσιμο από το ρε -ζερβουάρ και τροφοδοτεί με σταθερή ποσότητα καυσίμου (100 έως 180 λί -τρα την ώρα) το τμήμα υψηλής πίεσης της αντλίας. Σε ορισμένες κατασκευές, μία ηλεκτρική αντλία στέλνει το καύσι -μο από το ρεζερβουάρ έως την αντλία τροφοδοσίας, οπότε δεν χρειάζεται να γίνεται η αναρρόφηση από αυτήν.

Β. Υψηλή πίεση:
Το πετρέλαιο περνά μέσα από μία οπή
και μία εγκοπή του εμβόλου, στο χώρο υψηλής πίεσης. Το ίδιο το έμ -βολο περιστρέφεται από τον κινητήριο άξονα, και ταυτοχρόνως παλινδρομεί (μετακινείται δηλαδή μέσα - έξω). Μαζί του περιστρέφεται ο δίσκος με τις κα -μπύλες (κάμες), οι οποίες εφάπτονται στους τροχίσκους του δακτυλίου. Οι κά -μες και οι τροχίσκοι αντιστοιχούν στον αριθμό των κυλίνδρων του συγκεκριμέ -νου κινητήρα, ενώ η κίνηση της κάμας επάνω στον τροχίσκο επιφέρει την πα -λινδρομική κίνηση του εμβόλου. Αυτή δημιουργεί, με τη σειρά της, την υψηλή πίεση, που διατηρείται όσο η οπή εκτό -νωσης είναι κλειστή.

Το έμβολο με την περιστροφή του ελευθερώνει τη μία μετά την άλλη τις εξόδους της υψηλής πίεσης προς τους κυλίνδρους. Όταν ταυτοχρόνως επι -τευχθεί η οριακή πίεση, τότε ανοίγει η αντίστοιχη βαλβίδα υψηλής πίεσης και το καύσιμο μεταφέρεται, μέσω των σωληνώσεων στο ανάλογο μπεκ. Έτσι, δηλαδή με την περιστροφή του εμβό -λου από έξοδο σε έξοδο, διανέμεται το καύσιμο στα μπεκ των κυλίνδρων.

Υδραυλικό ρυθμιστικό στοιχείο (Υδραυ -λική διάταξη χρονισμού):
Αντιστοιχεί στα κλασικά συστήματα αβάνς. Με τη διάταξη αυτή καθορίζεται η προπο -ρεία, δηλαδή η ακριβής στιγμή έγχυσης του καυσίμου στους κυλίνδρους. Αυτό επιτυγ -χάνεται με το υδραυλικό έμβολο (2) που μέσω του πίρου (4) περιστρέφει το δακτύ -λιο (5) με τους τροχίσκους, όσο αυξάνεται η υδραυλική πίεση, η οποία είναι συνάρτηση των στροφών του άξονα. Όταν ο δακτύλιος περιστραφεί, τότε οι τροχίσκοι εφάπτονται ενωρίτερα στις κάμες με αποτέλεσμα και το έμβολο να αναπτύσσει ενωρίτερα την υψη -λή πίεση ψεκασμού ( Εικ. 6.1.3 ).

Εικ. 6.1.3 Υδραυλικό ρυθμιστικό στοιχείο
Εικ. 6.1.4 Ρυθμιστής στροφών
Ο ρυθμιστής στροφών: Πρόκειται για ένα φυγοκεντρικό ρυθμιστή ( Εικ. 6.1.4 ).

 Ρύθμιση ρελαντί.
Με σβηστό τον κινητήρα, το δακτυλίδι (12) βρίσκεται εντελώς δεξιά. Το έμ -βολο πρέπει να διανύσει ένα μεγάλο διάστημα πριν ελευθερώσει την οπή εκτόνωσης. Με την εκκίνηση του κινη -τήρα και την αύξηση των στροφών, τα αντίβαρα (1) μετακινούν μέσω του πί -ρου (14) και του μοχλού (M2) ενάντια στην αντίσταση του ελάσματος (8) το δακτυλίδι (12) προς τα αριστερά, έτσι ώστε η διαδρομή του εμβόλου μέχρι την αποκάλυψη της οπής εκτόνωσης να μικραίνει. Η ποσότητα έγχυσης μει -ώνεται. Εάν μειωθούν οι στροφές, τότε ο δακτύλιος μετακινείται πάλι προς την αρχική του θέση και η ποσότητα της έγχυσης αυξάνει. Έτσι ρυθμίζονται οι στροφές του ρελαντί.

 Μεσαίες στροφές.
Στο επόμενο φάσμα στροφών το δα -κτυλίδι μετακινείται μόνο από το μοχλό (2), που βρίσκεται στο επάνω μέρος της περιστροφικής αντλίας και είναι συνδεδεμένος με το πεντάλ του γκα -ζιού. Στην περιοχή αυτή δεν υπάρχει αυτόματη ρύθμιση.

 Αυτόματη ρύθμιση ανωτάτων στρο -φών (κόφτης).
Η αυτόματη ρύθμιση επανέρχεται όταν με την περαιτέρω αύξηση των στρο -φών, τα δύο ελατήρια (4 και 5) συμπι εσθούν μέχρι τέλους. Τότε τα αντίβαρα μετακινούν τον μοχλό (M2) ενάντια στο προτεταμένο ελατήριο (7) και το δακτυ -λίδι (12) μετακινείται προς τα αριστερά, μειώνοντας την ποσότητα ψεκασμού. Σε ορισμένες κατασκευές υπάρχει η δυ -νατότητα ρύθμισης και εκτός των περι
μέσω ενός δευτερεύοντος ελατηρίου.

Βοηθητικές διατάξεις:

 Θετικός έλεγχος ροπής.
Χρησιμοποιείται για να μειωθεί η πο -σότητα ψεκασμού σε υψηλές στροφές.

 Αρνητικός έλεγχος ροπής.
Χρησιμοποιείται συνήθως σε κινητήρες με υπερπλήρωση (Turbo) για να βελτι -ωθεί η σύνθεση του μείγματος. Η ρύθ μιση πραγματοποιείται με τη μεμβράνη (1) η οποία μετακινείται από την πίεση που επικρατεί μετά την τουρμπίνα και μέσω της καμπύλης (2) επεμβαίνει στη μετακίνηση του μοχλού (3), ο οποίος με τη σειρά του μετακινεί το ρυθμιστικό δα -κτυλίδι και ρυθμίζει την ποσότητα του ψεκασμού.
Εικ. 6.1.5 Εξάρτημα ελέγχου ροπής

 Ψυχρή εκκίνηση.
Με κρύο κινητήρα, η έναρξη του ψε -κασμού πρέπει να γίνεται ενωρίτερα. Αυτό επιτυγχάνεται με το εξάρτημα (1)
90$^{οχών ανώτατων στροφών και ρελαντί, }$
που λειτουργεί αυτόματα μέσω ενός αισθητήρα θερμοκρασίας ψυκτικού υγρού ή με απλή ντίζα που ενεργο -ποιείται από τον οδηγό. Η μετακίνηση του μοχλού (1) περιστρέφει το έκκε -ντρο (2) έτσι ώστε να περιστραφεί ο δακτύλιος (3) με τους τροχίσκους και να επιδράσει στην προπορεία. Με τη ρύθμιση αυτή βελτιώνεται η ομοιομορ -φία του μείγματος και ελαττώνεται ο χαρακτηριστικός θόρυβος του Diesel, που είναι ιδιαίτερα έντονος με κρύο κινητήρα.

Εικ. 6.1.6 Σύστημα ψυχρής εκκίνησης

 Αύξηση των στροφών ρελαντί.
Η θερμοκρασία του ψυκτικού υγρού επιδρά στη ρύθμιση των στροφών ρε -λαντί μέσω του σχετικού ρυθμιστικού στοιχείου, που αναλύθηκε στις προη -γούμενες σελίδες.

 Διακοπή λειτουργίας του κινητήρα.
Με μηχανικό τρόπο (π.χ. ντίζα) ή μέσω μιας ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας, δια -κόπτεται η δίοδος του πετρελαίου προς το χώρο υψηλής πίεσης οπότε η πα -
- ροχή καυσίμου προς τους κυλίνδρους σταματά και ο κινητήρας σβήνει.

 Αντιστάθμιση πίεσης πολλαπλής εισαγωγής.
- Είναι απαραίτητη σε κινητήρες turbo και ρυθμίζει την ποσότητα καυσίμου σε σχέση με την πίεση υπερπλήρωσης που επικρατεί στην πολλαπλή εισαγω -γής.

 Αντιστάθμιση ατμοσφαιρικής πίε -σης.
- Εφόσον δεν υπάρχει πρόβλεψη στην ίδια την ηλεκτρονική μονάδα ψεκασμού ή στον κεντρικό υπολογιστή του οχή -ματος ECU, τοποθετείται στην αντλία μία διάταξη παρόμοια με αυτή της αντι -στάθμισης πίεσης πολλαπλής εισαγω γής της προηγούμενης παραγράφου, ώστε η κίνηση του οχήματος σε βουνά με μεγάλο υψόμετρο να μη δημιουργεί προβλήματα.

 Αντιστάθμιση φορτίου κινητήρα.
- Χρησιμοποιείται από ορισμένους κατα -σκευαστές για να μετακινείται χρονικά η έναρξη του ψεκασμού, σε σχέση με το στιγμιαίο φορτίο του κινητήρα. Η ρύθμι -ση συντελείται παρόμοια με την υδραυ λική διάταξη χρονισμού, που εξηγείται στις προηγούμενες σελίδες.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Περιστροφική αντλία μηχανικά ελεγχό -μενη,
-  Αυτοκίνητο με κινητήρα Diesel και πε -ριστροφική αντλία πετρελαίου,
- Περιστροφική αντλία ηλεκτρικά ελεγχό -μενη, 
- Διαγνωστικό μηχάνημα κατάλληλο για το παραπάνω όχημα,
-  Επισκευαστικό βιβλίο,
- Μικρόμετρο.

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
- 1. Κατά τις εργασίες στον εργαστηριακό πάγκο δεν απαιτούνται ιδιαίτερα μέτρα ασφαλείας πέραν των ενδεδειγμένων για μαθητές σε εργαστηριακούς χώ -ρους.
- 2. Η λειτουργία όμως του κινητήρα σε κλειστό εργαστηριακό χώρο απαιτεί την ύπαρξη και λειτουργία ενός συστήμα -τος απαγωγής καυσαερίων.
- 3. Οι μαθητές πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν επιτρέπεται να πλησιάζουν τα κι -νούμενα εξαρτήματα του κινητήρα, όσο αυτός λειτουργεί και ότι πρέπει να απο -φεύγουν φαρδιά ρούχα που μπορεί να παρασυρθούν από περιστρεφόμενα εξαρτήματα.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

Α. ΕΠΙΣΚΕΥΑΣΤΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ
Οι περιστροφικές αντλίες επισκευάζο -νται μόνο σε εξειδικευμένα συνεργεία των κατασκευαστών τους. Αυτό επειδή η επανασυναρμολόγησή τους απαιτεί συγκεκριμένα ειδικά εργαλεία προκει -μένου να τηρηθούν οι πολύ μικρές ανο χές και η ακριβής τοποθέτηση των δια -φόρων εξαρτημάτων. Ο επισκευαστής πρέπει να περιορισθεί στην εξαγωγή της αντλίας και τη ρύθμιση συγκεκρι -μένων λειτουργιών.
Στο εργαστήριο, ορισμένες αντλίες πρέπει να αποσυναρμολογούνται και να επανασυναρμολογούνται προκει -μένου να κατανοήσουν οι μαθητές την κατασκευή και τη λειτουργία τους.

Β. ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ

Εξαγωγή της αντλίας.
Φέρνουμε τον 1ο κύλινδρο στο Άνω Νεκρό του Σημείο (ΑΝΣ). Σημειώνουμε τα σημεία χρονισμού, για να τα χρησιμοποιήσουμε κατά την επανατοποθέτηση και απομακρύ -νουμε την αντλία.

Επανατοποθέτηση της αντλίας
Εργαζόμαστε με την αντίθετη σειρά. Μετά την τοποθέτηση της αντλίας ελέγχουμε το χρονισμό της, δηλαδή ελέγχουμε την αρχή του ψεκασμού.

Ρύθμιση της αρχής του ψεκασμού.
Χρησιμοποιούμε μικρόμετρο. Φέρνουμε τον 1ο κύλινδρο στο ΑΝΣ, ώστε η εγκοπή στο
βολάν να αντιστοιχεί στο σημάδι, που υπάρ -χει στη «χελώνα» του συμπλέκτη. Απομα κρύνουμε την τάπα και βιδώνουμε το απα -ραίτητο ρακόρ και το μικρόμετρο. Γυρίζουμε τον κινητήρα αντίθετα από την κατεύθυνση περιστροφής του, έως ότου η βελόνα του μικρόμετρου ακινητοποιηθεί, πράγμα που σηματοδοτεί το ΚΝΣ (κάτω νεκρό σημείο) του εμβόλου υψηλής πίεσης. Ρυθμίζουμε το μικρόμετρο στο μηδέν. Περιστρέφουμε τον κινητήρα στην κατεύθυνση της περιστροφής του μέχρι το δεδομένο σημάδι του κατα -σκευαστή. Το μικρόμετρο πρέπει να δείχνει ακριβώς τα δεδομένα του κατασκευαστή (από το επισκευαστικό βιβλίο) σε χιλιοστά διαδρομής του εμβόλου. Εάν υπάρχει από -κλιση, χαλαρώνουμε τις βίδες στήριξης και περιστρέφουμε ανάλογα την αντλία.

Ρελαντί και μέγιστες στροφές κινητήρα.
Με τη βοήθεια ενός στροφόμετρου και με ζεστό κινητήρα αποσυνδέουμε την ψυχρή εκκίνηση. Ρυθμίζουμε το ρελαντί με τη βίδα 3 (Εικ.6.1.4). Αντίστοιχα ρυθμίζονται οι ανώτερες στροφές, σύμφωνα με τις οδηγί -ες του κατασκευαστή.

Β. ΕΡΓΑΣΙΕΣ
-  Αποσυναρμολόγηση επί του πάγκου της περιστροφικής αντλίας από τους μαθητές
-  Εξαγωγή των διαφόρων συστημάτων και αναφορά στις εξειδικευμένες λει -τουργίες τους. Π.χ.
- Εντοπισμός των διαφόρων εξαρτη -μάτων που αναφέρονται στις τεχνικές πληροφορίες. 
Τον κινητήριο άξονα (ΚΑ).
Την πτερωτή αντλία τροφοδοσίας (ΠΑ). Το παλινδρομικό σύστημα περιστροφής για την κίνηση του εμβόλου (δίσκος με κάμες) (ΔΚ).
Το έμβολο υψηλής πίεσης (ΕΥ). Το σύστημα μοχλών που ρυθμίζει την ποσότητα του καυσίμου (ΣΜ). Το φυγοκεντρικό ρυθμιστή στροφών (ΦΣ).

Τον υδραυλικό ρυθμιστή της αρχικής έγχυσης (χρονισμός) (ΥΑ) (Εικ.6.1.2).
-  Η ίδια διαδικασία να ακολουθηθεί και για την ηλεκτρικά ελεγχόμενη περι -στροφική αντλία.
- Επανασυναρμολόγηση των δύο αντλιών από τους μαθητές.

Γ. ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΕ ΚΙΝΗΤΗΡΑ ΣΕ ΠΛΗΡΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ
-  Με το αυτοκίνητο σε λειτουργία οι μαθη -τές διενεργούν τους προβλεπόμενους από το επισκευαστικό βιβλίο ελέγχους με το διαγνωστικό μηχάνημα. 
- Προκαλούνται τεχνητές βλάβες με αποσύνθεση καλωδίων από τους δι -άφορους αισθητήρες, που περιγρά φονται στο Επισκευαστικό Βιβλίο, και διαπιστώνεται ο εντοπισμός τους από το διαγνωστικό μηχάνημα.
-  Με το αυτοκίνητο σε λειτουργία οι μα -θητές δοκιμάζουν τις ρυθμίσεις που προβλέπονται, όπως του ρελαντί, της προπορείας κ.λπ.

Δ. ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΑΣ
Η επίσκεψη ενός εξειδικευμένου εργαστη -ρίου της αντίστοιχης Αντιπροσωπείας που αναλαμβάνει τις επισκευές των αντλιών της παρούσας άσκησης θεωρείται απα -ραίτητη, επειδή οι μαθητές θα έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν τα ειδικά μηχα -νήματα που απαιτούν οι ρυθμίσεις και να παρακολουθήσουν μία ρύθμιση.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Περιγράψτε το μηχάνημα ρύθμισης αντλιών που γνωρίσατε στο εργαστήριο που επισκεφθήκατε.

ΑΣΚΗΣΗ 6.2

Σύστημα αντλίας - μπεκ

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να περιγράφουν τον τρόπο λειτουργίας της αντλίας - μπεκ.
- ■ Να περιγράφουν τους απαραίτητους ελέγχους που πρέπει να γίνονται πριν, κατά και μετά τη λειτουργία της μηχανής, το σκοπό και τον τρόπο που γίνονται καθώς και τα σχετικά μέσα.
- Να εντοπίζουν στο σχέδιο τα διάφορα εξαρτήματα και να εξηγούν τη λειτουργία τους.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν τους τρόπους και τα μέσα των κάθε είδους ρυθμίσεων που είναι απαραίτητες για την καλή λειτουργία της μηχανής και του συστήματος.
- ■ Να αντιλαμβάνονται πλήρως τις οδηγίες των σχετικών τεχνικών εγχει -ριδίων.
- ■ Να αναφέρουν και να περιγράφουν το σκοπό, τον τρόπο και τα μέσα της συντήρησης που απαιτούνται για τη μηχανή ή το σύστημα καθώς και την περιοδικότητά της ώστε να εξασφαλίζεται η καλή, ασφαλής και αποδοτική λειτουργία και η ικανοποιητική διάρκεια ζωής τους.
- ■ Να αναφέρονται στις βλάβες των μηχανών και των βοηθητικών συ -στημάτων, αξιολογώντας τα σχετικά συμπτώματα και αποτελέσματα ελέγχων και μετρήσεων.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Σύστημα αντλίας - μπεκ.
Στο σύστημα αυτό, τα ειδικής κατασκευής μπεκ περιλαμβάνουν το έμβολο υψηλής πίεσης και την ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα. Το έμβολο υψηλής πίεσης ενεργοποιείται από ένα φαρδύ (λόγω των μεγάλων δυνά -μεων που επενεργούν σε αυτό) έκκεντρο. ( Εικ. 6.2.1 ).

Λειτουργία.
Μία αντλία χαμηλής πίεσης στέλνει το καύ -σιμο στα μπεκ (AM) και συγκεκριμένα στο
χώρο υψηλής πίεσης (ΧΥ) ο οποίος είναι προσβάσιμος, όσο η ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα (ΗΒ) είναι ανοικτή. Μόλις κλείσει η ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα, το κατερχό -μενο έκκεντρο (ΕΚ) πιέζει το έμβολο (ΕΥ), οπότε αναπτύσσονται οι απαιτούμενες υψηλές πιέσεις που ανοίγουν τη βελόνα του μπεκ ώστε να πραγματοποιηθεί ο ψε -κασμός.
Η αρχή και η διάρκεια του ψεκασμού δεν εξαρτάται από την κίνηση του έκκεντρου
Εικ. 6.2.1 Ψεκασμός με αντλία - μπεκ
αλλά από τη λειτουργία της ηλεκτρομα -γνητικής βαλβίδας. ( Εικ. 6.2.2 ) Όταν δε χρειάζεται ψεκασμός ενώ ο κινητήρας λειτουργεί, π.χ. λειτουργία επιβράδυνσης με τον κινητήρα (λειτουργία cut off), η ηλε -κτρομαγνητική βαλβίδα παραμένει ανοικτή και ο ψεκασμός δεν μπορεί να πραγματο -ποιηθεί. ( Εικ. 6.2.3 ). Το ίδιο συμβαίνει και όταν πρέπει να σταματήσει η λειτουργία του κινητήρα (σβήσιμο μηχανής).

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο με κινητήρα Diesel και εξο -πλισμό με σύστημα αντλίας-μπεκ,
- Αντλίες-μπεκ για αποσυναρμολόγηση επί του πάγκου, 
-  Φίλλερ,
- Διαγνωστικό μηχάνημα κατάλληλο για το παραπάνω όχημα, 
- Πιεσόμετρο,
- Επισκευαστικό βιβλίο.
-  Πιστόλι θερμού αέρα,
Εικ. 6.2.2 Λειτουργικό διάγραμμα αντλίας - μπεκ
Εικ. 6.2.3 Τέλος ψεκασμού

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
- 1. Κατά τις εργασίες στον εργαστηριακό πάγκο δεν απαιτούνται ιδιαίτερα μέτρα ασφαλείας πέραν των ενδεδειγμένων για μαθητές σε εργαστηριακούς χώ -ρους.
- 2. Η λειτουργία όμως του κινητήρα σε κλειστό εργαστηριακό χώρο απαιτεί την ύπαρξη και λειτουργία ενός συστήμα -τος απαγωγής καυσαερίων.
- 3. Οι μαθητές πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν επιτρέπεται να πλησιάζουν τα κι -νούμενα εξαρτήματα του κινητήρα, όσο αυτός λειτουργεί, και ότι πρέπει να αποφεύγουν φαρδιά ρούχα που μπορεί να παρασυρθούν από περιστρεφόμενα εξαρτήματα.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

Α. ΕΠΙΣΚΕΥΑΣΤΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ
Οι αντλίες-μπεκ δεν επισκευάζονται. Αυτό συμβαίνει επειδή η συναρμολόγησή τους απαιτεί συγκεκριμένα ειδικά εργαλεία προκειμένου να τηρηθούν οι πολύ μικρές ανοχές και η ακριβής τοποθέτηση των διαφόρων εξαρτημάτων. Ο επισκευαστής πρέπει να περιορισθεί στην εξαγωγή της αντλίας και τη μέτρηση και ρύθμιση συγκεκριμένων λειτουργιών.
Στο εργαστήριο, διάφορες αντλίες πρέπει να αποσυναρμολογούνται και να επανασυναρμολογούνται προκειμένου να κατανοήσουν οι μαθητές την κατασκευή και τη λειτουργία τους.

Β. ΕΡΓΑΣΙΕΣ
-  Αποσυναρμολόγηση επί του πάγκου μιας αντλίας-μπεκ από τους μαθητές
-  Εντοπισμός των διαφόρων εξαρτη -μάτων που αναφέρονται στις τεχνικές πληροφορίες.
-  Εξαγωγή των διαφόρων συστημάτων και αναφορά στις εξειδικευμένες λει -τουργίες τους.
-  Επανασυναρμολόγηση των αντλιών από τους μαθητές.

Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ
-  Εξαγωγή του καπακιού βαλβίδων.
-  Ρύθμιση των βαλβίδων με φίλλερ
-  Παρατήρηση των χαρακτηριστικών με -γάλων εκκέντρων που κινούν τις αντλί ες - μπεκ
-  Περιστροφή του κινητήρα και παρατή -ρηση της κίνησης των αντλιών-μπεκ.

Δ. ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΕ ΚΙΝΗΤΗΡΑ ΣΕ ΠΛΗΡΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ
-  Με το αυτοκίνητο σε λειτουργία οι μαθη -τές διενεργούν τους προβλεπόμενους από το επισκευαστικό βιβλίο ελέγχους με το διαγνωστικό μηχάνημα.
-  Με το αυτοκίνητο σε λειτουργία οι μα -θητές δοκιμάζουν τις ρυθμίσεις που προβλέπονται, όπως του ρελαντί, της προπορείας κ.λπ.
-  Προκαλούνται τεχνητές βλάβες με απο -σύνδεση καλωδίων από τα διάφορα εξαρτήματα, που περιγράφονται στις Τεχνικές Πληροφορίες και διαπιστώνε -ται ο εντοπισμός τους από το διαγνω στικό μηχάνημα.
-  Μέτρηση της πίεσης καυσίμου. Για το σκοπό αυτόν συνδέεται το πιεσόμετρο στην ειδική τάπα που υπάρχει στη δί -δυμη αντλία ( Εικ. 6.2.4 ). Σε θερμοκρα σία ψυκτικού υγρού 85 °C και με 1500 στροφές ανά λεπτό του κινητήρα, η πί -εση πρέπει να ανέρχεται στα 0,35 Μpα (3,5 Bar).
-  Με ένα Ωμόμετρο διαπιστώνουμε τη λειτουργικότητα του αισθητήρα θερ -μοκρασίας καυσίμου. Θερμαίνουμε τον αισθητήρα με μία εξωτερική πηγή θερμότητας (π.χ. με το πιστόλι θερμού αέρα) και παρατηρούμε τη μείωση της αντίστασης σε αναλογία με την αύξηση

Εικ. 6.2.4 Έλεγχος πίεσης καυσίμου
της θερμοκρασίας του αισθητήρα ( Εικ. 6.2.5 ).
-  Με τον παλμογράφο καταγράφουμε την καμπύλη λειτουργίας της ηλεκτρονικής βαλβίδας που βρίσκεται στην καθεμία από τις αντλίες μπεκ. ( Εικ. 6.2.6 και 6.2.7 ).

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Περιγράψτε τα πλεονεκτήματα των συστη -μάτων αντλίας - μπεκ σε σύγκριση με μία περιστροφική αντλία πετρελαίου.
Εικ. 6.2.5 Αισθητήρας θερμοκρασίας καυσίμου
Εικ. 6.2.6 Βαλβίδα αντλίας - μπεκ
Εικ. 6.2.7 Κυματομορφή παλμογράφου

ΑΣΚΗΣΗ 6.3
Αναγνώριση, ταξινόμηση και ομαδοποίηση εξαρτημά -των του συστήματος τροφοδοσίας και προετοιμασίας καυσίμου ενός πετρελαιοκινητήρα άμεσου ψεκασμού (TDI)

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να αναγνωρίζουν τα εξαρτήματα του συστήματος τροφοδοσίας και προετοιμασίας καυσίμου ενός πετρελαιοκινητήρα άμεσου ψεκασμού.
- ■ Να συλλέγουν πληροφορίες για το σύστημα αυτό και να τις αξιοποιούν στις εργασίες τους.
- ■ Να ταξινομούν τα διάφορα εξαρτήματα του συστήματος τροφοδοσίας και προετοιμασίας καυσίμου σε αισθητήρες, ενεργοποιητές, μονάδες επικοινωνίας και μονάδες επεξεργασίας, καθώς και να τα ομαδοποιούν με βάση τα διάφορα υποσυστήματα.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Ο πετρελαιοκινητήρας άμεσου ψεκασμού (TDI) είναι εφοδιασμένος με μία ηλεκτρο -νική μονάδα ελέγχου. Όλα τα επιμέρους συστήματα ελέγχου του κινητήρα είναι συνδεδεμένα με αυτήν τη μονάδα ελέγχου. Αποτέλεσμα του ηλεκτρονικού ελέγχου του κινητήρα και ειδικά της ψεκαζόμενης ποσότητας καυσίμου είναι η δυνατότητα διόρθωσης της ποσότητας του καυσίμου, που ψεκάζεται στους θαλάμους καύσης ανάλογα με:
- Τη θερμοκρασία του αέρα. 
- Την πίεση του αέρα.
-  Τη θερμοκρασία του ψυκτικού του κι -νητήρα.

- Τη θερμοκρασία του καυσίμου.
Στους συμβατικούς πετρελαιοκινητήρες, όπου γίνεται χρήση μηχανικών συστημά -των ελέγχου, δεν είναι δυνατή η ρύθμιση της ψεκαζόμενης ποσότητας καυσίμου με τις παραπάνω παραμέτρους.
Αυτή η δυνατότητα διόρθωσης με βάση τις παραπάνω παραμέτρους της ρύθμισης έχει ως αποτελέσματα:
-  Τη μειωμένη κατανάλωση καυσίμου.
-  Τη γρηγορότερη απόκριση του κινητή -ρα σε συνθήκες αλλαγής στροφών και φορτίου, σε σχέση με ένα συμβατικό υπερτροφοδοτούμενο κινητήρα.
- Τις μειωμένες εκπομπές καυσαερίων. 

Τα επιμέρους συστήματα ελέγχου ενός πετρελαιοκινητήρα άμεσου ψεκασμού είναι:
-  Το σύστημα ελέγχου της ψεκαζόμενης ποσότητας καυσίμου.
-  Το σύστημα ελέγχου ανακυκλοφορίας καυσαερίων. 
- Το σύστημα ελέγχου προπορείας του ψεκασμού.
-  Το σύστημα ελέγχου πίεσης του υπερ -συμπιεστή.
-  Το σύστημα ελέγχου προθερμαντήρων θαλάμων καύσης.
-  Το σύστημα ελέγχου πρόσθετης λει -τουργίας των προθερμαντήρων ψυκτι κού.
- Το σύστημα αυτοδιάγνωσης.
Για την εκτέλεση όλων των παραπάνω ελέγχων χρησιμοποιούνται ενεργοποιητές και αισθητήρες. Η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου συλλέγει τις πληροφορίες από τους αισθητήρες και, με βάση τις πληρο -φορίες που έχει αποθηκευμένες στη μνήμη του σε διάφορους χάρτες, δίδει τις ανάλο -γες εντολές στους ενεργοποιητές.

Εικ. 6.3.1 Αισθητήρες και ενεργοποιητές συστήματος ψεκασμού καυσίμου κινητήρα TDI

Οι αισθητήρες του ηλεκτρονικού συ -στήματος ελέγχου ενός πετρελαιοκινη τήρα άμεσου ψεκασμού είναι:
- Α2 Αισθητήρας στροφών κινητήρα.
- Αισθητήρας θέσης πεντάλ γκαζιού.
- A3 Μετρητής μάζας αέρα.
- Α5 Αισθητήρας μετακίνησης εμβόλου δι -αμόρφωσης (στην αντλία ψεκασμού).
- Α4 Συγκρότημα αισθητήρα πίεσης πολ -λαπλής εισαγωγής και αισθητήρα θερ μοκρασίας αέρα πολλαπλής εισαγωγής.
- Α6 Αισθητήρας θερμοκρασίας καυσίμου (στην αντλία ψεκασμού).
- Α8 Αισθητήρας υψόμετρου (μέσα στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου).
- Α7 Αισθητήρας θερμοκρασίας ψυκτικού.
- Α9 Διακόπτης πεντάλ φρένων.
- A11 Αισθητήρας αύξησης βελόνας, (π.χ. ταχύτητας αυτοκινήτου, καλωδίωση W για το immobilizer).
- Α10 Διακόπτης πεντάλ συμπλέκτη.

Οι ενεργοποιητές είναι:
- Β2 Ενδεικτική λυχνία λειτουργίας προ -θέρμανσης - προειδοποιητική λυχνία.
- Β1 Βαλβίδα διακοπής τροφοδοσίας καυ -σίμου (στην αντλία καυσίμου).
- Β3 Προθερμαντήρες ψυκτικού κινητήρα
- Β5 Ρυθμιστής ποσότητας (στην αντλία ψεκασμού).
- Β4 Προθερμαντήρες χώρων καύσης.
- Β6 Βαλβίδα έναρξης ψεκασμού (στην αντλία ψεκασμού).
- Β8 Βαλβίδα ελέγχου EGR.
- Β7 Ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα ελέγχου πίεσης υπερσυμπιεστή.
- Β9 Πρόσθετοι έξοδοι (σήμα κατανάλω -σης καυσίμου, σήμα στροφών κινητή ρα).

Το ηλεκτρονικό σύστημα ελέγχου του κινη τήρα ελέγχει το ρυθμιστή ποσότητας ψεκα ζόμενου καυσίμου με βάση τις παρακάτω παραμέτρους:
- 1 Τη θέση πεντάλ γκαζιού (Αισθητήρας θέσης πεντάλ γκαζιού).
- 3 Τη θερμοκρασία του ψυκτικού κινητήρα.
- 2 Τη θέση του διακόπτη θέσης ρελαντί (Αισθητήρας θέσης πεντάλ γκαζιού).
- 4 Τη θερμοκρασία του καυσίμου.
- 5 Τις στροφές του κινητήρα.
- 6 Τη μάζα του εισερχόμενου αέρα (Με -τρητής μάζας αέρα).
- 8 Τη θέση του πεντάλ φρένων.
- 7 Τη θέση του εμβόλου διαμόρφωσης (Αντλία ψεκασμού καυσίμου).
- 9 Τη θέση του πεντάλ συμπλέκτη.
- 10 Το σήμα της ταχύτητας (πρόσθετο σήμα).

Οι επιμέρους λειτουργίες που εκτελού -νται με βάση αυτό το σύστημα είναι:
-  Ο υπολογισμός της βασικής ποσότητας ψεκασμού με βάση τις τιμές που είναι αποθηκευμένες στη μνήμη και διόρθω -ση με βάση τις παραμέτρους.
-  Η διακοπή της τροφοδοσίας καυσίμου λόγω υπερβολικών στροφών λειτουρ -γίας.
- Ο έλεγχος των στροφών ρελαντί και μέγιστων στροφών λειτουργίας του κι -νητήρα. 
-  Ο περιορισμός της εκπομπής αιθάλης
- Ο έλεγχος της ποσότητας ψεκαζόμενου καυσίμου κατά την εκκίνηση. 
- Ο έλεγχος της ομαλής λειτουργίας κινη -τήρα (αποτροπής κραδασμών).

Σύστημα ελέγχου προπορείας του ψεκασμού ( Εικ. 6.3.3 )
Η προπορεία του ψεκασμού επηρεάζει πολλές χαρακτηριστικές ιδιότητες λει -τουργίας ενός πετρελαιοκινητήρα. Μεταξύ αυτών είναι η κατανάλωση καυσίμου και η εκπομπή υπερβολικής αιθάλης (καυσα -ερίων).
Στόχος του συστήματος ελέγχου προπο -ρείας του ψεκασμού είναι ο προσδιορισμός της πλέον κατάλληλης στιγμής για την πα -ροχή του καυσίμου στους εγχυτήρες.
Ο υπολογισμός της κατάλληλης προπορεί -ας ψεκασμού γίνεται με βάση τα σήματα από:
- 1 Τον αισθητήρα ανύψωσης βελόνης του 1ου μπεκ.
- 3 Τη θερμοκρασία του ψυκτικού του κινη -τήρα.
- 2 Τις στροφές του κινητήρα.

Οι επιμέρους λειτουργίες που εκτελού -νται με βάση αυτό το σύστημα είναι:
-  Ο υπολογισμός της βασικής τιμής για την έναρξη του ψεκασμού σύμφωνα με τις τιμές που είναι αποθηκευμένες στη μνήμη, η σύγκριση με την πραγματική τιμή έναρξης που λαμβάνεται από τον αισθητήρα ανύψωσης βελόνης του 1ου μπεκ και ο μηδενισμός της διαφοράς μεταξύ βασικής και πραγματικής τιμής.
-  Ο έλεγχος της προπορείας του ψεκα -σμού κατά την εκκίνηση του κινητήρα με βάση τη θερμοκρασία του ψυκτικού.
- Η διόρθωση της προπορείας του ψε -κασμού στη φάση της προθέρμανσης σύμφωνα με τη θερμοκρασία του ψυ -κτικού του κινητήρα, ώστε να βελτιω θούν οι ιδιότητες ανάφλεξης του καυσί -μου σε χαμηλές θερμοκρασίες. 

Σύστημα ελέγχου επανακυκλοφορίας καυσαερίων ( Εικ. 6.3.4 )
Ο πετρελαιοκινητήρας άμεσου ψεκασμού παρουσιάζει υψηλότερες θερμοκρασίες καύσης από ό,τι ένας πετρελαιοκινητήρας με προθάλαμο καύσης. Οι υψηλές θερμο -κρασίες καύσης και η περίσσεια του αέρα ευνοούν τη δημιουργία υψηλότερων συ -γκεντρώσεων οξειδίων του αζώτου (ΝΟx) στα καυσαέρια. Φαινόμενο που είναι ιδι -αίτερα έντονο στις χαμηλές στροφές λει τουργίας του πετρελαιοκινητήρα. Για να μειωθεί η περίσσεια του αέρα στις χαμη -λές στροφές, το σύστημα ανακυκλοφορί ας των καυσαερίων (EGR) επιτρέπει την εισαγωγή καυσαερίων στην πολλαπλή εισαγωγής. Κατά συνέπεια, μειώνεται η παραγωγή των οξειδίων του αζώτου αλλά και η ισχύς του κινητήρα.

Για την εκτέλεση αυτής της λειτουργίας, το σύστημα χρησιμοποιεί σήματα από:
- 1 Τις στροφές του κινητήρα.
- 3 Το μετρητή μάζας αέρα.
- 2 Τη θερμοκρασία του ψυκτικού.
- 4 Τον αισθητήρα θερμοκρασίας της πολ -λαπλής εισαγωγής.
Στη συνέχεια, υπολογίζει την ποσότητα των καυσαερίων που πρέπει να εισα -χθούν στην πολλαπλή εισαγωγής, στέλνει το ανάλογο σήμα στην ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα ελέγχου EGR, η οποία στη συνέ -χεια ανοίγει ανάλογα τη βαλβίδα ανακυ κλοφορίας EGR.
Εικ. 6.3.4 Σύστημα ελέγχου ανακυκλοφορίας καυσα -ερίων (EGR)

Σύστημα ελέγχου πίεσης του υπερσυ -μπιεστή (Εικ. 6.3.5)
Για να γίνεται η εισαγωγή της βέλτιστης ποσότητας αέρα στην πολλαπλή εισα -γωγής αλλά και για να μην παρατηρείται το φαινόμενο της καθυστέρησης αλλαγής στροφών του υπερσυμπιεστή (turbo lug), η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου του συστή -ματος λαμβάνει σήματα από:
- 1 Τον αισθητήρα υψομέτρου F96
- 3 Τον αισθητήρα πίεσης της πολλαπλής εισαγωγής G71
- 2 Το μετρητή μάζας αέρα G70
- 4 Τον αισθητήρα θερμοκρασίας του ει -σερχόμενου αέρα G72
Στη συνέχεια, κάνοντας τους υπολογι -σμούς για την αναγκαία ποσότητα αέρα τροφοδοτεί με σήμα την ηλεκτρομαγνητι -κή βαλβίδα ελέγχου της πίεσης του υπερ συμπιεστή. Η βαλβίδα αυτή μεταβάλλει τη θέση του μηχανισμού ελέγχου της πίεσης (μονάδα με διάφραγμα) η οποία μετα -βάλλει τη θέση του πτερυγίου. Ανάλογα με τη θέση του πτερυγίου, μία ποσότητα καυσαερίων περνά προς την πολλαπλή εξαγωγής των καυσαερίων χωρίς η ενέρ -γειά τους να προκαλεί την περιστροφή του συμπιεστή.

Το αποτέλεσμα είναι μία συνεχής μεταβο -λή των στροφών του υπερσυμπιεστή, άρα και της ποσότητας του εισερχόμενου αέρα στην πολλαπλή εισαγωγής ανάλογα με τις επικρατούσες συνθήκες πίεσης, θερμο -κρασίας και του υψομέτρου.
Εικ 6.3.5 Σύστημα ελέγχου πίεσης του υπερσυμπιεστή

Σύστημα ελέγχου πρόσθετης λειτουρ -γίας των προθερμαντήρων ψυκτικού (Εικ. 3.6.6)
Οι πετρελαιοκινητήρες άμεσου ψεκασμού παρουσιάζουν υψηλό βαθμό απόδοσης. Αποτέλεσμα του γεγονότος αυτού είναι η διάχυση θερμότητας προς το ψυκτικό υγρό να είναι μειωμένη, και ειδικά, όταν ο καιρός είναι πολύ κρύος το αποτέλεσμα είναι να παρατηρείται μεγάλη χρονική περίοδος προθέρμανσης, δηλαδή, μια μεγάλη περί -οδος έως ότου ο κινητήρας αποκτήσει τη θερμοκρασία κανονικής λειτουργίας.
Για να μειωθεί αυτός ο χρόνος λειτουργίας σε συνθήκες χαμηλής θερμοκρασίας, προ -θερμαντήρες ψυκτικού υγρού θερμαίνουν το ψυκτικό.

Οι προθερμαντήρες αυτοί ενεργοποιούνται όταν η θερμοκρασία του ψυκτικού είναι χαμηλότερη των 5 °C και εφόσον ο εναλ -λάκτης παράγει ρεύμα ικανό να τροφοδο τήσει τη λειτουργία τους. Αυτό γίνεται για να αποτραπεί η εκφόρτιση της μπαταρίας. Η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου για τη λει -τουργία του συστήματος αυτού λαμβάνει σήματα από τον ακροδέκτη DF του εναλ -λάκτη (1) και τον αισθητήρα θερμοκρασί ας του εισερχόμενου αέρα στην πολλαπλή εισαγωγής (2) (για τη μέτρηση της θερμο -κρασίας του περιβάλλοντος).

Ανάλογα με τις συνθήκες θερμοκρασίας του περιβάλλοντος και του ψυκτικού υγρού αλλά και με το ρεύμα που παράγει ο εναλ -λάκτης ενεργοποιούνται ένας, δύο ή και οι τρεις προθερμαντήρες (3) του ψυκτικού υγρού του κινητήρα μέσα από τα ανάλογα ρελέ (4).

Σύστημα ελέγχου προθερμαντήρων θαλάμων καύσης (Εικ. 3.6.7)
Στους πετρελαιοκινητήρες άμεσου ψεκα -σμού, η διάχυση θερμότητας από τους θαλάμους καύσης προς το ψυκτικό υγρό του κινητήρα είναι μικρότερη από αυτήν των συμβατικών προθερμαντήρων, εξαιτί -ας του υψηλότερου βαθμού απόδοσης του κινητήρα.
Στους πετρελαιοκινητήρες άμεσου ψεκα -σμού, η χρονική περίοδος λειτουργίας των προθερμαντήρων των θαλάμων καύσης διαιρείται σε τρεις φάσεις.
Το γεγονός αυτό επιδρά αρνητικά στην εξέλιξη της καύσης με αποτέλεσμα την αυ -ξημένη εκπομπή ρύπων και τη μειωμένη απόδοση του κινητήρα.

-  Την περίοδο προθέρμανσης (πριν τεθεί σε λειτουργία ο κινητήρας)
-  Την περίοδο θέρμανσης (όταν τίθεται σε λειτουργία ο κινητήρας)
-  Την περίοδο μετά τη θέρμανση (μετά την έναρξη λειτουργίας του κινητήρα)
Το σύστημα των προθερμαντήρων των θαλάμων καύσης ελέγχεται από την ηλε -κτρονική μονάδα. Η περίοδος της προθέρ μανσης ενεργοποιείται μόνο όταν η θερμο -κρασία του ψυκτικού είναι κάτω των 10 °C και η διάρκειά της εξαρτάται από τη θερμο -κρασία του ψυκτικού υγρού του κινητήρα. Στη συνέχεια, ενεργοποιείται η περίοδος της θέρμανσης που διαρκεί 5 δευτερόλε -πτα και δεν εξαρτάται από τη θερμοκρασία του ψυκτικού.

Η περίοδος μετά τη θέρμανση ενεργοποι -είται εάν η θερμοκρασία του ψυκτικού του κινητήρα είναι κάτω από 20 °C, όταν ο κι -νητήρας τίθεται σε λειτουργία και διαρκεί περίπου από 30 έως 90 δευτερόλεπτα. Η λειτουργία αυτή τερματίζεται εάν οι στρο -φές του κινητήρα ξεπεράσουν τις 2500 στροφές ανά λεπτό.
Για τη λειτουργία του συστήματος αυτού, η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου χρησιμοποι -εί τα σήματα από τον αισθητήρα στροφών του κινητήρα (1) και τον αισθητήρα θερ -μοκρασίας του ψυκτικού (2). Στη συνέχεια, εκτελεί τους κατάλληλους υπολογισμούς και ενεργοποιεί ανάλογα το ρελέ (3) των προθερμαντήρων του ψυκτικού υγρού (4).

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο με κινητήρα άμεσου ψεκα -σμού (TDI)
- Τα επισκευαστικά βιβλία του αυτοκινή -του.

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Όλα τα προβλεπόμενα μέτρα για την ασφαλή λειτουργία μέσα σε εργαστήριο όπου υπάρχει αυτοκίνητο το οποίο τίθεται σε λειτουργία.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΠΡΩΤΟ ΣΤΑΔΙΟ
Οι μαθητές πρέπει να εντοπίσουν τη θέση των εξαρτημάτων των επιμέρους συστη -μάτων ελέγχου του πετρελαιοκινητήρα άμεσου ψεκασμού, χρησιμοποιώντας πλη -ροφορίες από τα επισκευαστικά βιβλία του αυτοκινήτου.

ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΤΑΔΙΟ
Οι μαθητές να ομαδοποιήσουν τα παρα -πάνω εξαρτήματα σε αισθητήρες, ενερ γοποιητές, μονάδα ελέγχου με βάση τα στοιχεία που δίδονται στις τεχνικές πλη -ροφορίες.

ΤΡΙΤΟ ΣΤΑΔΙΟ
Οι μαθητές να σχηματίσουν τα διαγράμ -ματα των παραπάνω συστημάτων ελέγχου (αισθητήρες, μονάδα ελέγχου, ενεργοποι -ητές).

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Να συλλέξουν πληροφορίες για τα πα -ραπάνω συστήματα και εξαρτήματα από επισκευαστικά βιβλία, το διαδίκτυο ή από όπου αλλού μπορούν.

ΑΣΚΗΣΗ 6.4
Σύστημα διάγνωσης, έλεγχος καλής λειτουργίας και μηδενισμός μνήμης βλαβών ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου πετρελαιοκινητήρα άμεσου ψεκασμού (TDI)

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να κατανοούν και να εφαρμόζουν τις πληροφορίες των τεχνικών σχε -δίων και των ηλεκτρικών διαγραμμάτων που αφορούν έναν κινητήρα άμεσου ψεκασμού (TDI).
- ■ Να εκτελούν έλεγχο καλής λειτουργίας του συστήματος.
- ■ Να εκτελούν την εξαγωγή και επανατοποθέτηση ή την αποσύνδεση και σύνδεση διαφόρων εξαρτημάτων του συστήματος τροφοδοσίας και προετοιμασίας καυσίμου ενός πετρελαιοκινητήρα άμεσου ψεκασμού (TDI).
- Να ενεργοποιούν τη λειτουργία διάγνωσης ενός πετρελαιοκινητήρα άμεσου ψεκασμού και να προκαλούν το μηδενισμό της καταγραφής βλάβης της λειτουργίας μετά την αποκατάσταση των βλαβών.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Μια λειτουργία της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου ενός πετρελαιοκινητήρα άμεσου ψεκασμού (TDI) είναι η λειτουργία της δι -άγνωσης.

Η λειτουργία αυτή διαιρείται σε τρεις επιμέρους λειτουργίες:
-  Στον έλεγχο των τιμών που παρέχουν οι διάφοροι αισθητήρες προς την ηλε -κτρονική μονάδα ελέγχου ως προς την αλήθεια. (Εάν οι τιμές που δίδουν οι αισθητήρες βρίσκονται μέσα σε ένα πεδίο τιμών).
-  Στην παρακολούθηση της ηλεκτρικής και μηχανικής λειτουργίας των ενεργο -ποιητών. Αυτό γίνεται με σύγκριση των πραγματικών και θεωρητικών θέσεων των ενεργοποιητών.
- Στην παρακολούθηση των ηλεκτρικών καλωδιώσεων για διακοπή συνέχειας και βραχυκυκλώματα ή υψηλή αντίστα -ση.

Εάν κάποια βλάβη καταγραφεί, το σύστη -μα ηλεκτρονικού ελέγχου του πετρελαιοκι νητήρα άμεσου ψεκασμού αντιδρά με τους παρακάτω τρόπους.
-  Εάν παρουσιαστεί βλάβη σε κάποιον από τους αισθητήρες που χρησιμοποι -ούνται για διορθώσεις υπολογισμών και δεν επηρεάζουν άμεσα τις επιμέ -ρους λειτουργίες ή δεν επιδρούν στον έλεγχο της ισχύος του κινητήρα, το σύ -στημα συνεχίζει να λειτουργεί, χρησι μοποιώντας τιμές υποκατάστασης από άλλους αισθητήρες. (Πρόγραμμα SOS, η πρόγραμμα λειτουργίας σε κατάστα -ση ανάγκης). Η βλάβη δεν τίθεται υπό ψη του οδηγού, αλλά καταγράφεται στη μνήμη βλαβών της ηλεκτρονικής μονά -δας ελέγχου.
-  Εάν συμβεί μια σημαντική βλάβη που έχει επίδραση στη λειτουργία των υπο -συστημάτων του κινητήρα με αποτέλε σμα τη μείωση της ισχύος του, τότε η προειδοποιητική λυχνία βλαβών -λυ -χνία προθερμαντήρων αναβοσβήνει.
-  Εάν έχει συμβεί μια βλάβη με αποτέλε -σμα ο οδηγός να μην μπορεί να ελέγξει την ισχύ του κινητήρα από το πεντάλ του γκαζιού, τότε η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου ελέγχει τη λειτουργία του κινη -τήρα μόνη της στις υψηλές στροφές ρελαντί για να είναι δυνατή η απομά -κρυνση του αυτοκινήτου από το ρεύμα κυκλοφορίας.
-  Εάν δεν είναι εξασφαλισμένη η αξιόπι -στη λειτουργία του κινητήρα για κάποιο λόγο, ο κινητήρας σβήνει από το ρυθμι -στή ψεκαζόμενης ποσότητας καυσίμου. Εάν δεν μπορεί να διακοπεί η λειτουρ -γία του κινητήρα από το ρυθμιστή, τότε ενεργοποιείται η βαλβίδα αποκοπής τροφοδοσίας καυσίμου της αντλίας ψε -κασμού.

Το ηλεκτρονικό σύστημα ελέγχου χρησι -μοποιεί τιμές υποκατάστασης, εάν συμβεί βλάβη στους παρακάτω αισθητήρες:
-  Αισθητήρας θέσης πεντάλ γκαζιού. Αν συμβεί βλάβη στο εξάρτημα αυτό, η μονάδα ελέγχου χρησιμοποιεί την τιμή υποκατάστασης των 1300 rpm. (Το σύ -στημα ειδοποιεί τον οδηγό).
-  Ο μετρητής μάζας αέρα. Αν συμβεί βλάβη στον αισθητήρα αυτόν, το σύ -στημα περιορίζει αυτόματα την πίεση του υπερσυμπιεστή, άρα παρατηρείται πτώση της ισχύος του κινητήρα, και η μονάδα ελέγχου χρησιμοποιεί τιμές που είναι αποθηκευμένες στη μνήμη του με τη μορφή διαφόρων 'χαρτών'.
- Αισθητήρας στροφών κινητήρα. Η μο -νάδα ελέγχου χρησιμοποιεί το σήμα του αισθητήρα ανύψωσης βελόνης. Το σύστημα ειδοποιεί τον οδηγό, αν και η βλάβη γίνεται αμέσως αισθητή από την ανύψωση των στροφών του ρελαντί. 

-  Ο αισθητήρας θερμοκρασίας εισερχό -μενου αέρα στην πολλαπλή εισαγω γής. Αν συμβεί βλάβη στον αισθητήρα αυτό, η μονάδα ελέγχου χρησιμοποιεί μία σταθερή τιμή των 20 °C περίπου για να συνεχιστεί ο έλεγχος της πίεσης του υπερσυμπιεστή και της βοηθητικής θέρμανσης του ψυκτικού του κινητήρα.
- Ο αισθητήρας πίεσης πολλαπλής εισα -γωγής. Αν συμβεί βλάβη σε αυτόν τον αισθητήρα, το σύστημα χρησιμοποιεί μια σταθερή τιμή που είναι αποθηκευ -μένη στη μνήμη του για να συνεχιστεί η λειτουργία του συστήματος ελέγχου πίεσης του υπερσυμπιεστή. 
-  Αν συμβεί βλάβη στον αισθητήρα του εμβόλου διαμόρφωσης, ο κινητήρας σβήνει αμέσως για λόγους ασφαλείας.

-  Αν συμβεί βλάβη στον αισθητήρα θερ -μοκρασίας καυσίμου, η μονάδα ελέγ χου χρησιμοποιεί μια σταθερή τιμή για την εκτέλεση των υπολογισμών.
-  Αν συμβεί βλάβη στον αισθητήρα θερ -μοκρασίας ψυκτικού του κινητήρα, η μονάδα ελέγχου του κινητήρα χρησι -μοποιεί μία τιμή υποκατάστασης για να μεγιστοποιηθεί ο χρόνος της περιόδου θέρμανσης των θαλάμων καύσης. Ταυ -τόχρονα ενεργοποιείται η λειτουργία θέρμανσης του ψυκτικού του κινητήρα.
-  Αν συμβεί βλάβη στον αισθητήρα υψο -μέτρου, η πίεση του υπερσυμπιεστή ελέγχεται με βάση μια σταθερή τιμή υποκατάστασης για να αποτραπεί τυ -χόν ζημιά από υπερβολικές στροφές λειτουργίας.
-  Αν συμβεί ζημιά στο διακόπτη του πε -ντάλ φρένων, ενεργοποιείται το πρό γραμμα επείγουσας λειτουργίας για να διορθώσει τον έλεγχο της ποσότητας του ψεκαζόμενου καυσίμου.
-  Αν συμβεί βλάβη στο διακόπτη του πεντάλ συμπλέκτη, η βλάβη γίνεται αισθητή μόνο από τη μη εκτέλεση της μείωσης της ποσότητας ψεκαζόμενου καυσίμου όταν πατηθεί το πεντάλ του συμπλέκτη. Η μονάδα ελέγχου δε χρη -σιμοποιεί καμία τιμή υποκατάστασης.

Οι βλάβες καταχωρούνται στη μνήμη βλα -βών της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου. Η ανάγνωση της μνήμης αυτής μπορεί να γίνει με τη χρήση διαγνωστικού μηχα -νήματος, σύμφωνα με τις οδηγίες που το συνοδεύουν.
Ο έλεγχος της καλής λειτουργίας όλων των ενεργοποιητών του ηλεκτρονικού συ -στήματος ελέγχου, εκτός από τη βαλβίδα αποκοπής τροφοδοσίας καυσίμου ενός πετρελαιοκινητήρα άμεσου ψεκασμού, μπορεί να γίνει όταν ο κινητήρας λειτουργεί στο ρελαντί. Ο έλεγχος της βαλβίδας απο -κοπής τροφοδοσίας καυσίμου γίνεται με την ενεργοποίησή της. Εάν αυτή λειτουργεί σωστά, τότε ο κινητήρας πρέπει να σβή -σει. Για εξοικονόμηση χρόνου αλλά και την αποφυγή δημιουργίας αθέλητων βλαβών, ο έλεγχος αυτός γίνεται με τη χρήση του διαγνωστικού μηχανήματος, ενεργοποιώ -ντας την ανάλογη λειτουργία.

Οι ενεργοποιητές που ελέγχονται με βάση αυτήν τη διαδικασία είναι:
-  Η βαλβίδα έναρξης ψεκασμού
- Η Βαλβίδα ελέγχου EGR
-  Η βαλβίδα αποκοπής τροφοδοσίας καυσίμου
- Η κατάσταση αναμονής λειτουργίας του συμπιεστή 
-  Το ρελέ των προθερμαντήρων των θα -λάμων καύσης
- Η ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα ελέγχου της πίεσης του υπερσυμπιεστή 
-  Το ρελέ των προθερμαντήρων ψυκτι -κού υγρού χαμηλής θερμαντικής ικα νότητας (ρελέ ενεργοποίησης του ενός προθερμαντήρα ψυκτικού υγρού)
- Η ενδεικτική λυχνία προθέρμανσης -προειδοποιητική λυχνία 
-  Το ρελέ των προθερμαντήρων ψυκτι -κού υγρού υψηλής θερμαντικής ικα νότητας (ρελέ ενεργοποίησης του δύο προθερμαντήρων ψυκτικού υγρού)

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο με κινητήρα άμεσου ψεκα -σμού (TDI)
-  Κατάλληλη διαγνωστική συσκευή.
- Τα επισκευαστικά βιβλία του αυτοκινή -του

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Όλα τα προβλεπόμενα μέτρα για την ασφαλή λειτουργία μέσα σε εργαστήριο όπου υπάρχει αυτοκίνητο το οποίο τίθεται σε λειτουργία.
Όταν εκτελούνται εργασίες (αποσυνδέσεις, συνδέσεις φισών, μετρήσεις) στο ηλεκτρι -κό κύκλωμα πρέπει να ληφθούν όλα τα σχετικά μέτρα ασφαλείας (μετρήσεις από τη σωστή πλευρά της φίσας, να μη γίνο -νται γεφυρώσεις με μεταλλικά αντικείμενα, (π.χ. δακτυλίδια, βραχιόλια κ.λπ.).
Όταν περιστρεφόμενα μέρη λειτουργούν να λαμβάνονται τα αναγκαία μέτρα (προ -σοχή στα μανίκια του ρουχισμού, στα μα κριά μαλλιά κ.λπ.).

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΠΡΩΤΟ ΣΤΑΔΙΟ
Οι μαθητές να εκτελέσουν τη διαδικασία σύνδεσης της διαγνωστικής συσκευής και να εκτελέσουν τη διαδικασία ανάγνωσης και μηδενισμού της μνήμης βλαβών σύμ -φωνα με τις οδηγίες που αναφέρονται στα επισκευαστικά εγχειρίδια του αυτοκινήτου ή και της διαγνωστικής συσκευής.

ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΤΑΔΙΟ
Οι μαθητές να εκτελέσουν έλεγχο καλής λειτουργίας των ενεργοποιητών σύμφωνα με τις οδηγίες που αναφέρονται στα επι -σκευαστικά εγχειρίδια του αυτοκινήτου ή και της διαγνωστικής συσκευής.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΡΙΤΟ
Οι μαθητές να εκτελέσουν επιβεβαίωση των λειτουργιών εκτάκτου ανάγκης αφαι -ρώντας τις φίσες διαφόρων αισθητήρων για τους οποίους η μονάδα ελέγχου χρησι -μοποιεί τιμές υποκατάστασης, χρησιμοποι ώντας κατάλληλη διαγνωστική συσκευή.

ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
Οι μαθητές να εκτελέσουν πάλι έλεγχο της μνήμης βλαβών της μονάδας ελέγχου και, αν τυχόν υπάρχουν βλάβες, να τις δι -ορθώσουν και να προβούν σε μηδενισμό της μνήμης βλαβών με τη διαγνωστική συ -σκευή.

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Να συλλέξουν πληροφορίες για τους δι -άφορους κωδικούς βλαβών που αποθη κεύονται στη μνήμη βλαβών της μονάδας ελέγχου.

ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 7.1 ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ
Εξαγωγή και τοποθέτηση εξαρτημάτων συστήματος τροφοδοσίας και προετοιμασίας καυσίμου κινητήρα αερίου

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να αναγνωρίζουν τα εξαρτήματα του συστήματος τροφοδοσίας και προετοιμασίας καυσίμου ενός κινητήρα αερίου.
- ■ Να συλλέγουν πληροφορίες για το σύστημα αυτό και να τις αξιοποιούν στις εργασίες τους.
- ■ Να ταξινομούν τα διάφορα εξαρτήματα του συστήματος τροφοδοσίας και προετοιμασίας καυσίμου με βάση τα επιμέρους συστήματα λειτουρ -γίας του κινητήρα.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Η καύση αερίων καυσίμων (υγραερίου, φυσικού αερίου) προϋποθέτει την ύπαρξη πρόσθετων εξαρτημάτων ή τη διαφορο -ποίηση άλλων σε σχέση με ένα συμβατικό βενζινοκινητήρα.

Οι κύριες διαφορές εντοπίζονται στα εξής εξαρτήματα:
Στη δεξαμενή αποθήκευσης καυσίμου. Αυτή είναι ένα χαλύβδινο δοχείο υψηλής αντοχής, που τοποθετείται σε τέτοιο ση -μείο του αυτοκινήτου ώστε να υπόκειται στα λιγότερα δυνατά φορτία σε περίπτω -ση σύγκρουσης καθώς και να επιτρέπει τη διαφυγή του αερίου προς την ατμόσφαιρα, χωρίς να σχηματίζεται αναφλέξιμο μείγμα σε περίπτωση διαφυγής-διαρροής αερίου.
Για τη δημιουργία καυσίμου μείγματος, όταν δε χρησιμοποιείται σύστημα ψεκα -σμού του καυσίμου είτε σε υγρή είτε σε αέρια μορφή, απαιτείται η τοποθέτηση του πνεύμονα (υποβιβαστή πίεσης) για τη μείωση της πίεσης του αερίου κάτω από την πίεση της ατμόσφαιρας, καθώς και για τη ρύθμιση της ποσότητας του καυσίμου μείγματος ανάλογα με τη στιγμιαία ζήτηση ισχύος από τον κινητήρα.

Σε περίπτωση συνύπαρξης και των δύο συστημάτων τροφοδοσίας (αερίου και βενζίνης) ηλεκτρομαγνητικές βαλβίδες επιτρέπουν τη λειτουργία του συστήμα -
Μετά τον πνεύμονα, το αέριο προωθείται προς τον αναμείκτη για την ανάμειξη του αερίου με τον αέρα του συστήματος εισα -γωγής αέρα.
τος καυσίμου που είναι σε λειτουργία ανά πάσα στιγμή.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο που να χρησιμοποιεί αέριο για καύσιμο χωρίς όμως να υπάρχει στις δεξαμενές του. Επίσης, οι δεξαμενές αυτές πρέπει να έχουν εξαεριστεί σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.
- Τα επισκευαστικά εγχειρίδια του αυτο -κινήτου.

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Τα συνήθη μέτρα που πρέπει να λαμβάνο -νται στο εργαστήριο οχημάτων.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Α'
Σε περίπτωση που είναι δυνατή η εκτέ -λεση της άσκησης στο σχολείο

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
Οι μαθητές να αναγνωρίσουν όλα τα εξαρτή -ματα του συστήματος τροφοδοσίας αερίου.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Οι μαθητές να ομαδοποιήσουν τα παρα -πάνω συστήματα με βάση τα επιμέρους συστήματα. Δηλαδή, σύστημα εισαγωγής αέρα, σύστημα τροφοδοσίας καυσίμου, σύστημα επιλογής καυσίμου.

ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Β'
Σε περίπτωση που δεν είναι δυνατή η εκτέλεση της άσκησης μέσα στο σχολείο να πραγματοποιηθεί εκπαιδευτική εκδρομή σε χώρο ανεφοδιασμού αυτοκινήτων με αέρια καύσιμα, ή σε συνεργείο επισκευής αυτοκινήτων αυτού του είδους. Οι μαθητές να συλλέξουν πληροφορίες και να παρου -σιάσουν εκθέσεις στο επόμενο μάθημα.

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Οι μαθητές να συντάξουν εκθέσεις με βάση τις πληροφορίες που συνέλεξαν από το χώρο επίσκεψης.

ΑΣΚΗΣΗ 7.2
Έλεγχος σωστής τοποθέτησης εξαρτημάτων συστήματος τροφοδοσίας και προετοιμασίας καυσίμου κινητήρα αερίου

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να κατανοούν και να εφαρμόζουν τις πληροφορίες των τεχνικών σχεδίων και των ηλεκτρικών διαγραμμάτων που αφορούν έναν κινητήρα αερίου.
- ■ Να εκτελούν την εξαγωγή και επανατοποθέτηση διαφόρων εξαρτημά -των του συστήματος τροφοδοσίας και προετοιμασίας καυσίμου ενός κινητήρα αερίου.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο που να χρησιμοποιεί αέριο για καύσιμο, χωρίς όμως να υπάρχει καύσιμο στις δεξαμενές του. Επίσης, οι δεξαμενές αυτές πρέπει να έχουν εξαεριστεί σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.
- Τα επισκευαστικά εγχειρίδια του αυτο -κινήτου.

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Τα συνήθη μέτρα που πρέπει να λαμβάνο -νται στο εργαστήριο οχημάτων.

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Α'
Σε περίπτωση που είναι δυνατή η εκτέ -λεση της άσκησης στο σχολείο

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
Οι μαθητές να ελέγξουν τη σωστή τοπο -θέτηση των εξαρτημάτων του συστήματος τροφοδοσίας αερίου με βάση τα επισκευ -αστικά βιβλία του αυτοκινήτου.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Εφόσον είναι δυνατή η εξαγωγή και η επανατοποθέτηση της δεξαμενής και του πνεύμονα να γίνει εξαγωγή και επανατο -
ποθέτηση των εξαρτημάτων αυτών σύμ -φωνα με τις οδηγίες που πρέπει να συλ λέξουν από τα επισκευαστικά βιβλία του κατασκευαστή.

ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Β'
Σε περίπτωση που δεν είναι δυνατή η εκτέλεση της άσκησης στο σχολείο, οι μαθητές να παρουσιάσουν τις εκθέσεις τους από την εκπαιδευτική εκδρομή.
Εικ. 7.2 Σχηματικό διάγραμμα εγκατάστασης υγραερίου

ΔΥΝΑΜΙΚΗ OXHMATΩN ΑΣΚΗΣΗ 8.1 A ΣΚΗΣΗ

Χαρακτηριστικές καμπύλες λειτουργίας κινητήρα εσωτερικής καύσης

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να μπορούν να συλλέγουν πληροφορίες που αφορούν τις παραμέ -τρους λειτουργίας ενός κινητήρα εσωτερικής καύσης (καμπύλη ισχύος, ροπής και ειδικής κατανάλωσης).
- ■ Να επιλέγουν έναν κατάλληλο κινητήρα εσωτερικής καύσης για απλές εφαρμογές παραγωγής και μετάδοσης ισχύος.
- ■ Να εντοπίζουν την περιοχή βέλτιστης λειτουργίας ενός κινητήρα εσω -τερικής καύσης σε ό,τι αφορά την ισχύ, ροπή και ειδική κατανάλωση.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Από το διάγραμμα ισχύος - στροφών λει -τουργίας ενός κινητήρα εσωτερικής καύ σης μπορούμε να βρούμε τις ελάχιστες και μέγιστες στροφές λειτουργίας του κινητή -ρα, καθώς και την περιοχή που ο κινητή ρας εμφανίζει τη μέγιστη απόδοση ισχύος.
Από το διάγραμμα ροπής - στροφών λει -τουργίας ενός κινητήρα εσωτερικής καύ σης μπορούμε να βρούμε την περιοχή που ο κινητήρας εμφανίζει τη μέγιστη ροπή στρέψης.
Από το διάγραμμα ειδικής κατανάλωσης καυσίμου - στροφών λειτουργίας ενός κι -νητήρα εσωτερικής καύσης μπορούμε να βρούμε την περιοχή της ελάχιστης κατανά -

Εικ. 8.1 Διάγραμμα ροπής ισχύος και ειδικής κατανά -λωσης καυσίμου
λωσης καυσίμου σε σχέση με την ισχύ που αποδίδει ο κινητήρας.
Κατά την επιλογή ενός κινητήρα για μία εφαρμογή παραγωγής και μετάδοσης ισχύος πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλες οι παραπάνω παράμετροι λειτουργί -ας του κινητήρα.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Κινητήρας με διαγράμματα ισχύος, ρο -πής και ειδικής κατανάλωσης ισχύος.

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Τα συνήθη μέτρα που πρέπει να λαμβάνο -νται στο εργαστήριο οχημάτων

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
Οι μαθητές με βάση τα παραπάνω δια -γράμματα να εντοπίσουν τις περιοχές μέ γιστης απόδοσης ισχύος, μέγιστης από -δοσης ροπής και ελάχιστης κατανάλωσης καυσίμου ενός κινητήρα εσωτερικής καύ -σης.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Με βάση μια κατανάλωση ισχύος, π.χ. την κίνηση μιας γεννήτριας ή μιας αντλίας, οι μαθητές να επιλέξουν έναν κατάλληλο κι -νητήρα με βάση τη μέγιστη ισχύ.

ΑΣΚΗΣΗ 8.2 A ΣΚΗΣΗ

Χαρακτηριστικές καμπύλες λειτουργίας κινητήρα εσωτερικής καύσης

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να μπορούν να συλλέγουν πληροφορίες που αφορούν τις παραμέ -τρους λειτουργίας ενός κινητήρα εσωτερικής καύσης (καμπύλη ισχύος, ροπής και ειδικής κατανάλωσης).
- ■ Να επιλέγουν έναν κατάλληλο κινητήρα εσωτερικής καύσης για απλές εφαρμογές παραγωγής και μετάδοσης ισχύος.
- ■ Να εντοπίζουν την περιοχή βέλτιστης λειτουργίας ενός κινητήρα εσω -τερικής καύσης σε ό,τι αφορά την ισχύ, ροπή και ειδική κατανάλωση.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Από το διάγραμμα ισχύος - στροφών λει -τουργίας ενός κινητήρα εσωτερικής καύ σης μπορούμε να βρούμε τις ελάχιστες και μέγιστες στροφές λειτουργίας του κινητή -ρα, καθώς και την περιοχή που ο κινητή ρας εμφανίζει τη μέγιστη απόδοση ισχύος.
Από το διάγραμμα ροπής - στροφών λει -τουργίας ενός κινητήρα εσωτερικής καύ σης μπορούμε να βρούμε την περιοχή που ο κινητήρας εμφανίζει τη μέγιστη ροπή στρέψης.
Από το διάγραμμα ειδικής κατανάλωσης καυσίμου - στροφών λειτουργίας ενός κι -νητήρα εσωτερικής καύσης μπορούμε να βρούμε την περιοχή της ελάχιστης κατανά -

Εικ. 8.1 Διάγραμμα ροπής ισχύος και ειδικής κατανά -λωσης καυσίμου
λωσης καυσίμου σε σχέση με την ισχύ που αποδίδει ο κινητήρας.
Κατά την επιλογή ενός κινητήρα για μία εφαρμογή παραγωγής και μετάδοσης ισχύος πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλες οι παραπάνω παράμετροι λειτουργί -ας του κινητήρα.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Κινητήρας με διαγράμματα ισχύος, ρο -πής και ειδικής κατανάλωσης ισχύος.

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Τα συνήθη μέτρα που πρέπει να λαμβάνο -νται στο εργαστήριο οχημάτων

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ
Οι μαθητές με βάση τα παραπάνω δια -γράμματα να εντοπίσουν τις περιοχές μέ γιστης απόδοσης ισχύος, μέγιστης από -δοσης ροπής και ελάχιστης κατανάλωσης καυσίμου ενός κινητήρα εσωτερικής καύ -σης.

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Με βάση μια κατανάλωση ισχύος, π.χ. την κίνηση μιας γεννήτριας ή μιας αντλίας, οι μαθητές να επιλέξουν έναν κατάλληλο κι -νητήρα με βάση τη μέγιστη ισχύ.

ΑΣΚΗΣΗ 8.2 A ΣΚΗΣΗ

Εύρεση στροφών εξόδου και ισχύος εξόδου ενός συ -στήματος μετάδοσης

Διδακτικοί στόχοι
Μετά τη μελέτη της ενότητας αυτής οι μαθητές πρέπει να είναι σε θέση:
- ■ Να υπολογίζουν τις ενδιάμεσες σχέσεις μετάδοσης ενός συμβατικού συστήματος, μετάδοσης κίνησης (Σφόνδυλος κινητήρα, συμβατικός ξηρός συμπλέκτης, κιβώτιο ταχυτήτων, διαφορικό).
- ■ Να εντοπίζουν τις βέλτιστες περιοχές λειτουργίας του συστήματος.
- ■ Να υπολογίζουν το συνολικό βαθμό μετάδοσης ενός συστήματος μετά -δοσης με βάση τα κατασκευαστικά στοιχεία του συστήματος.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Όταν η ισχύς που παράγει ένας κινητήρας μεταδίδεται σε μια κατανάλωση, π.χ. τους τροχούς ενός αυτοκινήτου, συμβαίνουν τα εξής:
-  Η ισχύς που μεταδίδεται στην έξοδο του συστήματος μετάδοσης είναι πάντα μικρότερη από την ισχύ που παράγει ο κινητήρας. Αυτό οφείλεται στις απώ -λειες ισχύος που παρουσιάζει πάντα ένα μηχανικό σύστημα μετάδοσης της κίνησης. Ο λόγος της ισχύος εξόδου προς την ισχύ εισόδου του συστήμα -τος δίδει το συντελεστή απόδοσης του συστήματος.
-  Συνήθως τα συστήματα μετάδοσης που αποτελούνται από ζεύγη γρανα -ζιών, διαφορικά κ.λπ, μεταβάλλουν και τις στροφές εξόδου σε σχέση με τις στροφές εισόδου. Ο λόγος που δημι -

ουργείται από τις στροφές εξόδου προς τις στροφές εισόδου ονομάζεται συντε -λεστής σχέσης μετάδοσης του συστή ματος.

Απαιτούμενα μέσα και εξοπλισμός
-  Ένα σύστημα μετάδοσης κίνησης που να είναι μετρήσιμες οι ενδιάμεσες σχέ -σεις μετάδοσης. Π.χ. ένα ανοικτό κιβώ τιο ταχυτήτων και ένα ανοικτό διαφο -ρικό.

Μέτρα ασφαλείας και προστασία
Τα συνήθη μέτρα που πρέπει να λαμβάνο -νται στο εργαστήριο οχημάτων
Εικ. 8.2 Σχηματικό διάγραμμα μετάδοσης ισχύος ενός αυτοκινήτου. 1. Κινητήρας, 2. Συμπλέκτης, 3. Μηχα -νικό κιβώτιο ταχυτήτων, 4. Κεντρικός άξονας, 5. Δια φορικό, 6. Ημιαξόνια

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΣΤΑΔΙΟ ΠΡΩΤΟ

Με την προϋπόθεση ότι:
- Α) είναι μετρήσιμες οι σχέσεις μετάδο -σης του κιβωτίου ταχυτήτων και του διαφορικού.
- Γ) η σχέση μετάδοσης στο στάδιο του συμπλέκτη είναι ίση με τη μονάδα.
- Β) είναι μετρήσιμη η σχέση μετάδοσης του διαφορικού.
Οι μαθητές να υπολογίσουν τη συνολι -κή σχέση μετάδοσης του συστήματος

ΣΤΑΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Με βάση το παραπάνω σύστημα μετάδο -σης και το διάγραμμα ροπής και ισχύος ενός κινητήρα και με την προϋπόθεση ότι ο συντελεστής απόδοσης του συστήματος είναι ίσος με 0,95, οι μαθητές να υπολογί -σουν τις στροφές εξόδου του συστήματος καθώς και την ισχύ στα εξής σημεία:
- Α) στις στροφές λειτουργίας ρελαντί του κινητήρα.
- Γ) στις στροφές απόδοσης μέγιστης ισχύ -ος του κινητήρα.
- Β) στις μέγιστες στροφές λειτουργίας του κινητήρα.


ΜΗΧΑΝΕΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΚΑΥΣΗΣ ΙΙ (ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ)
ΜΗΧΑΝΕΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΚΑΥΣΗΣ ΙΙ (ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ)