ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Φίλοι μαθητές, το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας γράφτηκε για τις ανάγκες του μαθήματος " Εργαστήριο Συστημάτων Ελέγχου και Αυτοματισμών Αυτοκι -νήτου " του 2ου Κύκλου. Από την πλευρά των συγγραφέων έγινε προσπάθεια έτσι ώστε να καλυφθούν κατά το δυνατόν όλα όσα αναφέρονται στη σύγχρονη τεχνολογία του αυτοκινήτου.
Το βιβλίο αυτό μαζί με το αντίστοιχο " Εργαστήριο Ηλεκτρομηχανικών και Ηλε -κτρονικών Συστημάτων Αυτοκινήτου " , πιστεύουμε ότι θα βοηθήσει τους απόφοι -τους Ηλεκτρολόγους Αυτοκινήτου του 2ου Κύκλου, να ανταποκριθούν στις νέες τεχνολογικές προκλήσεις στο χώρο του αυτοκινήτου.

Σ' αυτό το εργαστηριακό βιβλίο ακολουθήθηκε η γενικότερη παιδαγωγική προ -σέγγιση, με σκοπό να αποκτήσετε τεχνικές και πρακτικές γνώσεις, ικανές για να ανταποκριθείτε στις απαιτήσεις του επαγγέλματός σας.
Τα πρώτα κεφάλαια περιλαμβάνουν ηλεκτρονικά με προσανατολισμό σε εφαρ -μογές του αυτοκινήτου, μελέτη ηλεκτρονικών μονάδων και εξέταση περιφερεια -κών εξαρτημάτων όπως αισθητήρες και ενεργοποιητές. Στα επόμενα κεφάλαια εξετάζονται συστήματα εκκίνησης, φόρτισης, ανάφλεξης, τροφοδοσίας, ελέγχου ρύπων, παθητικά και ενεργητικά συστήματα ασφαλείας, ηχοσυστήματα, κλιμα -τισμός, κ.α.

Για να δημιουργηθούν οι ασκήσεις πρέπει να αναφερθεί ότι προηγήθηκαν επι -σκέψεις και συζητήσεις με τεχνικούς αντιπροσωπειών αυτοκινήτων, ενώ δοκιμά -στηκαν και σε σχολικό εργαστήριο. Ακόμη έγιναν φωτογραφήσεις και σχεδιάστη -καν νέα σχήματα από τη συγγραφική ομάδα.
Τεχνικές πληροφορίες αντλήθηκαν από τις αντιπροσωπείες αυτοκινήτων, από την υπάρχουσα ελληνική και ξένη βιβλιογραφία καθώς και από το διαδίκτυο.
Τέλος, θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τους κριτές, το συντονιστή, τους υπεύθυ -νους του ηλεκτρολογικού τομέα και όλους όσους συνέβαλαν με τις προτάσεις τους, ώστε να βελτιωθεί και να ολοκληρωθεί η συγγραφή του βιβλίου αυτού.

Ιδιαιτέρως ευχαριστούμε τα εκπαιδευτικά τμήματα των εταιρειών Alfa Romeo, Bosch, Chrysler, Honda, Magneti Marelli, SAAB, SEAT, Skoda, Suzuki, Toyota καθώς επίσης και τις εταιρείες Autodata και Fluke.
Οι συγγραφείς
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 :
ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΕΙΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΩΝ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 :
ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΨΗΦΙΑΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 :
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΕΛΕΓΧΟΥ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 :
ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ - ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΤΕΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 :
ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΚΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΦΟΡΤΙΣΗΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 :
ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 :
ΚΑΡΜΠΥΡΑΤΕΡ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΟ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 :
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΨΕΚΑΣΜΟΣ ΚΑΥΣΙΜΟΥ E.F.I.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 :
ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΡΥΠΩΝ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10: ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11: ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12: ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΗΧΟΣΥΣΤΗΜΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΡΥΠΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Βασικεσ Εννοιεσ και Γνωσεισ Ηλεκτρονικων Εξαρτηματων

Α Σ Κ

Σ Η Ν ο 1
Δίοδοι - Σχεδίαση και κατασκευή εργαστηριακών ανορθωτικών διατάξεων

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Κατασκευάζετε μια απλή ανορθωτική διάταξη ημιανόρθωσης.
- ■ Κατασκευάζετε μια απλή ανορθωτική διάταξη πλήρους ανόρθωσης.
- ■ Επιλέγετε τα κατάλληλα εξαρτήματα που να καλύπτουν τις απαιτήσεις της ανορθωτικής διάταξης.
- ■ Επιλέγετε τις κατάλληλες διόδους από φύλλα δεδομένων (Data Sheets).

Τεχνικές πληροφορίες
Οι συγκεκριμένες ανορθωτικές διατάξεις που θα αναλυθούν και θα κατασκευαστούν θα καλύ -ψουν τις ανάγκες απλών φορτιστών μπαταρίας, σταθεροποιημένης τάσης +12, -12V για την τρο -φοδοσία τελεστικού ενισχυτή και σταθεροποιη
μένης τάσης 5V για την τροφοδοσία ψηφιακών κυκλωμάτων. Στα συστήματα τροφοδοσίας η εναλλασσόμενη τάση εισόδου μετατρέπεται σε συνεχή τάση σύμφωνα με προδιαγραφές που έχουν ορισθεί.
Σχήμα 1: Κύκλωμα φορτιστή μπαταρίας με ημιανόρθωση.
Στο σχήμα 1 απεικονίζεται ένα απλό κύκλωμα ημιανόρθωσης το οποίο μπορεί να χρησιμο -ποιηθεί σαν φορτιστής μπαταρίας αυτοκινήτου. Περιλαμβάνει ένα μετασχηματιστή, μια δίοδο και ένα αμπερόμετρο. Από το σχήμα 2 φαίνεται η τάση φόρτισης, το επίπεδο της τάσης της μπα -ταρίας καθώς και η κυματομορφή ημιανόρθω σης.

Το σχήμα 3 περιλαμβάνει μια ανορθωτική γέφυ -ρα (γνωστή και ως Graetz), που είναι το βασικό κύκλωμα σε όλους σχεδόν τους μονοφασικούς φορτιστές μπαταριών, χρησιμοποιείται δε και ως τροφοδοτικό σε ηλεκτρικές και ηλεκτρονι -
Σχήμα 2: Κυματομορφές τάσης φόρτισης και ημιανόρθωσης.
Σχήμα 3: Κύκλωμα μονοφασικής πλήρους ανόρθωσης.
κές εφαρμογές. Το κύκλωμα περιλαμβάνει ένα μετασχηματιστή και τέσσερις διόδους ανόρθω -σης. Το σχήμα 4 δείχνει την κυματομορφή της ανορθωμένης τάσης, την τάση φόρτισης καθώς και το επίπεδο της τάσης της μπαταρίας. Ο χρόνος φόρτισης με ανόρθωση γέφυρας είναι ακριβώς ο μισός σε σχέση με αυτόν της ημια -νόρθωσης. Η περίοδος της τάσης φόρτισης της ανόρθωσης με γέφυρα είναι διπλάσια από αυ -τήν της ημιανόρθωσης.

Σχήμα 4: Κυματομορφές τάσης φόρτισης και πλήρους ανόρθωσης.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  1 - Μετασχηματιστής 230 Volt / 6-12 ή 6-24V
- Δίοδοι (θα επιλεγούν μέσα από την άσκηση)
-  1 - Γέφυρα διόδων
- 1 - Πυκνωτής 50μF
-  1 - Πυκνωτής 100μF
- Ασφάλειες (θα επιλεγούν μέσα από την άσκηση)
-  1 - Αμπερόμετρο (όργανο)
- 1 - Βολτόμετρο
-  1 - Εργαστηριακός παλμογράφος
- 1 - Πλακέτα δοκιμών " Breadboard "
-  1 - Κουτί τροφοδοτικού / φορτιστή

Διαδικασία

ΠΡΟΣΟΧΗ
Συνιστάται προσοχή από την χρήση της εναλλασσόμενης τάσης.

Εφαρμογή
Να κατασκευαστεί τροφοδοτικό / φορτιστής πλήρους ανόρθωσης με τάση εισόδου 230 V, 50Ηz τάση εξόδου (μη σταθεροποιημένη) 12,6 Volt, και μέγιστο ρεύμα φορτίου 3Α.

Βήματα

1. Επιλογή μετασχηματιστή
Επιλέξτε τον μετασχηματιστή σύμφωνα με την τάσή εξόδου (Urms) π.χ. 6.3, 9, 12, 12.6, 18, 24 Volt, την ισχύ του ανάλογα με την τάση εξόδου και το ρεύμα επιλογής των διόδων, π.χ.12V τάση εξόδου με δίοδο 3Α = 36 Watt, δηλαδή ένας μετασχηματιστής 50 W κρίνεται ικανοποιητικός. Αν γινόταν χρή -ση διόδων 5Α τότε 12V x 5Α =60W θα χρει αζόταν μετασχηματιστής 100W.

2. Επιλογή διόδων
Από τα φύλλα δεδομένων (data sheets) διόδων (σελ. 42-43) 1Ν4001 ως 1Ν4007 και 1Ν5400 ως 1Ν5408 επιλέξτε διόδους με τα εξής χαρακτηριστικά: Το ρεύμα λειτουργίας Ιο (Μέσο Ανορθωμένο Ρεύμα Ορθής Πόλω -σης-Average Rectified Forward Current). Την ελάχιστη τάση λειτουργίας της διόδου Vrrm (Επαναλαμβανόμενη Ανάστροφη Τάση Κορυφής-Peak Repetitive Reverse Voltage).

3. Επιλογή ασφάλειας
Επιλέξτε την τιμή ασφάλειας από το ρεύμα λειτουργίας. Π.χ. αν επιλέξετε μια δίοδο με Ι$\_{ο }$ = 1Α τότε η ασφάλεια θα είναι 500 mA. Συνή -θεις τιμές ασφαλειών είναι 250mA, 500mA, 1Α, 2Α, 3Α, 5Α, 7.5Α και 10Α.

4. Επιλογή πυκνωτή
Αν χρειαστεί εξομάλυνση της τάσης (βλέπε σχήμα 6) στην έξοδο τοποθετείται παράλλη -λα ένας πυκνωτής (βλέπε σχήμα 5). Για τον υπολογισμό του θα πρέπει να γνωρίζετε την αντίσταση φορτίου. Για φορτιστή μπαταρίας ο πυκνωτής εξομάλυνσης δεν έχει πρακτι -κή εφαρμογή καθώς η αντίσταση φορτίου (μπαταρία) έχει μικρή τιμή 0,1 ~ 10 Ohm. Η μέγιστη τάση είναι:
Vmax = (1,414)(12,6) = 17,8V. Η πτώση τά -σης από τις δύο διόδους για τη κάθε περίο δο ανόρθωσης είναι:
0,7V + 0,7V = 1,4V
Η μέγιστη ανορθωμένη τάση:

V$\_{αv }$= V$\_{max}$-1,4V = 17,8V-1,4V = 16,4V Αν θέλετε η τάση κυμάτωσης (είναι η διακύ -μανση της τάσης εξόδου DC, η οποία μει ώνεται αν τοποθετηθεί πυκνωτής, σχήμα 6) να είναι περίπου ~1V τότε τοποθετείται πυκνωτής παράλληλα στην έξοδο, ο οποίος υπολογίζεται από το τύπο:
C=Vαν 1 fR φ Vκυμ =16.4 1 100Hz 1000Ω 1V =164μF
Συχνότητα f = 100Ηz (η ανορθωμένη συχνό -τητα είναι διπλάσια)
Αντίσταση φορτίου Rφ =1000 [Ohm] (Ενδει -κτική τιμή)
Τάση κυμάτωσης Vκυμ = 1 [V] (Ενδεικτική τιμή)
- 5. Αφού πραγματοποιηθεί η συνδεσμολογία της πλήρους ανόρθωσης, συνδέστε μια μπαταρία στην έξοδο όπως το σχήμα 3 και τον παλμογράφο παράλληλα (η μπαταρία να μην είναι εντελώς εκφορτισμένη καθώς θα απορροφήσει αρχικά μεγάλο ρεύμα). Συ -

Σχήμα 5. Ανόρθωση με πυκνωτή εξομάλυνσης.
Σχήμα 6: Τάση εξομάλυνσης (διακύμανση τάσης) και ανορθωμένη τάση.
μπληρώστε την κυματομορφή φόρτισης της μπαταρίας στο σχήμα 7.
- 6. Αφού πραγματοποιήσετε το κύκλωμα του σχήματος 5, συνδέστε τον παλμογράφο στα άκρα της αντίστασης φορτίου και πάρτε τις κυματομορφές και συμπληρώστε το σχήμα 8 για το κύκλωμα ανόρθωσης: α) χωρίς τον πυκνωτή, β) με το πυκνωτή εξομάλυνσης.
Σχήμα 7: Άξονες Τάσης - Χρόνου.
Σχήμα 8: Άξονες Τάσης - Χρόνου.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 2

Σταθεροποιητές τάσης

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Κατασκευάζετε ανορθωτική διάταξη ανόρθωσης που να περιλαμβάνει σταθεροποιητές τάσης της σειράς 78ΧΧΧ και 79ΧΧΧ.
- ■ Κατασκευάζετε ανορθωτική διάταξη πλήρους ανόρθωσης με ρυθμιστή θετικής τάσης.
- ■ Κατασκευάζετε ανορθωτική διάταξη πλήρους ανόρθωσης με ρυθμιστή αρνητικής τάσης.
- ■ Κατασκευάζετε ανορθωτική διάταξη πλήρους ανόρθωσης με ρυθμιστές θετικής και αρνητικής τάσης.
- ■ Επιλέγετε τα κατάλληλα εξαρτήματα που να καλύπτουν τις απαιτήσεις της ανορθωτικής διάταξης με σταθεροποίηση τάσης.
- ■ Επιλέγετε τους κατάλληλους σταθεροποιητές τάσης από φύλλα δεδομένων (Data Sheets).

Τεχνικές πληροφορίες
Ο σταθεροποιητής τάσης είναι ένα ολοκληρωμέ -νο κύκλωμα (IC-lntegrated Circuit) τριών ακρο δεκτών που δέχεται στην είσοδό του μια μετα -βαλλόμενη τάση (τουλάχιστον 3V μεγαλύτερη από την έξοδο) και αποδίδει μια συγκεκριμένη σταθεροποιημένη τάση στην έξοδό του. Διατίθε -
ται σε διάφορες σειρές ανάλογα με τη τάση εξό -δου και του μέγιστου ρεύματος λειτουργίας. Οι σταθεροποιητές της σειράς 78ΧΧΧ είναι θετι -κής τάσης, ενώ οι 79ΧΧΧ είναι αρνητικής τάσης. Το πρώτο πρόσφυμα X δηλώνει το μέγιστο ρεύ -μα λειτουργίας (L= 100mA, κενό=1A, S=2A), τα

Σχήμα 1: Σταθεροποιητές τάσης α) 78ΧΧΧ, β) 79ΧΧΧ, γ) και δ) Συσκευασίες Τ0-220 και ISOWATT 220.
Σχήμα 2: Κύκλωμα σταθεροποίησης τάσης + 5Volt.
δύο τελευταία XX δηλώνουν την τάση σταθε -ροποίησης (5, 5.2, 6, 8, 8.5, 9, 12, 15, 18, 24). Π.χ. ένας σταθεροποιητής τάσης 78L05 δηλώ -νει ότι είναι θετικής τάσης, το ρεύμα λειτουργίας είναι 100mA και η τάση ρύθμισης είναι 5VoIt. Ο
σταθεροποιητής τάσης 7912 δηλώνει ότι είναι αρνητικής τάσης με ρεύμα λειτουργίας 1Α και τάση ρύθμισης 12Volt.
Η σύνδεση των σταθεροποιητών είναι σχετικά απλή και θα πρέπει να προσεχθούν μόνο οι ακρο-

Σχήμα 3: Κύκλωμα σταθεροποίησης τάσης ± 12VoIt.
δέκτες του αρνητικού σταθεροποιητή τάσης. Τα κυκλώματα σταθεροποίησης που θα κατασκευ -αστούν είναι +5, +12, -12Volt και θα εξυπηρε τήσουν την τροφοδοσία τάσης των ψηφιακών κυκλωμάτων +5Volt και την τροφοδοσία τάσης του τελεστικού ενισχυτή ±12Volt. Για τη δημι -ουργία μιας σταθεροποιημένης τάσης +5V ή +12V θα χρησιμοποιηθεί η ανορθωτική διάταξη γέφυρας της προηγούμενης Άσκησης 1 και θα προστεθεί ο σταθεροποιητής μαζί με πυκνωτές εξομάλυνσης (βλέπε σχήμα 2). Για τη δημιουρ -γία θετικής και αρνητικής τάσης 12Volt χρειά ζεται μετασχηματιστής 15Volt με μεσαία λήψη (σχήμα 3).

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  1 - Μετασχηματιστής 230/12V
-  1 - Μετασχηματιστής 230/15V με μεσαία λήψη
-  4 - Δίοδοι ή γέφυρα διόδων
-  2 - Πυκνωτές 100μF/25V
-  2 - Πυκνωτές 10μF/16V
-  1 - Σταθεροποιητής τάσης 7805 (5Volt)
-  1 - Σταθεροποιητής τάσης 7812 (12Volt)
-  1 - Σταθεροποιητής τάσης 7912 (-12Volt)
-  1 - Βολτόμετρο
-  1 - Πλακέτα δοκιμών " Breadboard "

Διαδικασία 1η

ΠΡΟΣΟΧΗ
Συνιστάται προσοχή από την χρήση της εναλλασσόμενης τάσης.

Εφαρμογή:
Να κατασκευαστεί τροφοδοτικό σταθεροποιη -μένης τάσης με τάση εισόδου 230V, 50Ηz, τάση εξόδου +5 Volt (σταθεροποιημένο) και μέγιστο ρεύμα φορτίου 1Α.

Βήματα

1. Επιλογή μετασχηματιστή
Επιλέξετε τον μετασχηματιστή σύμφωνα με την τάση εξόδου (Urms) π.χ. 9, 12 Volt. Η τάση εξόδου δεν θα πρέπει να είναι πολύ με -γαλύτερη της ονομαστικής τιμής εξόδου του σταθεροποιητή τάσης π.χ. 5Volt, καθώς αυτό θα έχει συνέπεια την απώλεια ισχύος και την υπερθέρμανση του. Η ισχύς πρέπει να είναι ανάλογη με την τάση εξόδου, το ρεύμα επι -λογής των διόδων και του σταθεροποιητή τά σης, π.χ. για τάση εξόδου 12V και με δίοδο 1Α έχουμε 12 Watt, δηλαδή ένας μετασχημα -τιστής 20 W κρίνεται ικανοποιητικός.

2. Επιλογή διόδων
Από τα φύλλα δεδομένων (data sheets) δι -όδων η σειρά διόδων 1Ν4001ως 1Ν4007 ικανοποιεί το μέγιστο ρεύμα 1Α και τάση 5V: Το ρεύμα λειτουργίας Ιο (Μέσο Ανορθωμένο Ρεύμα Ορθής Πόλωσης-Average Rectified Forward Current) 1Α. Την ελάχιστη τάση λει -τουργίας της διόδου Vrrm (Επαναλαμβανό μενη Ανάστροφη Τάση Κορυφής-Peak Re -petitive Reverse Voltage) από 50 ~ 1000V.

3. Επιλογή ασφάλειας
Επιλέξτε την προηγούμενη τιμή ασφάλειας από το ρεύμα λειτουργίας. Π.χ. αν επιλέξετε μια δίοδο με Ιο = 1Α τότε η ασφάλεια θα εί -ναι 500mA. Συνήθεις τιμές ασφαλειών είναι 250mA, 500mA, 1Α, 2Α, 3Α, 5Α, 7.5Α και 10Α.

4. Επιλογή πυκνωτών
Σύμφωνα με το σχήμα 2 πρέπει να τοπο -θετηθεί ένας πυκνωτής εξομάλυνσης C1, 100μF στα 25V που πραγματοποιεί εξομά -λυνση απευθείας στην ανόρθωση. Ενώ ο πυκνωτής C2, αν και δεν είναι απαραίτητος, συνιστάται από τον κατασκευαστή για βελτί -ωση της σταθεροποίησης.

5. Ο σταθεροποιητής τάσης
Ένας τύπος σταθεροποιητή τάσης μπο -ρεί να είναι και της σειράς 78ΧΧ (με δύο XX σημαίνει ότι το ρεύμα είναι 1Α) καθώς είναι θετικός. Για 5V επιλέγουμε τον 7805. Αν θέλαμε 100mA στην έξοδο, θα επιλέγα -με τον τύπο L7805 ή 78L05. Για 1Α, όπως αναφέρθηκε, θα επιλεγεί ο τύπος 7805. Οι ακροδέκτες σύνδεσης των σταθεροποιητών φαίνονται στο σχήμα 1.
- 6. Αφού κατασκευάσετε το κύκλωμα του σχή -ματος 2, μετρήστε την τάση εξόδου στους ακροδέκτες της αντίστασης φορτίου με ένα βολτόμετρο.

Σχήμα 4: Σχεδιαστικά σταθεροποιητών τάσης.

Διαδικασία 2η

Σταθεροποίηση τάσης +12Volt

Βήματα
- 1. Αντικαταστήστε τον μετασχηματιστή της προηγούμενης άσκησης με έναν 15 ή 18Volt.
- 2. Στη θέση του σταθεροποιητή τάσης τοποθε -τήστε τον 7812.
- 3. Μετρήστε την τάση εξόδου στα άκρα της αντίστασης φορτίου με ένα βολτόμετρο, θα πρέπει να έχετε την αναμενόμενη τιμή στα -θεροποίησης.

Διαδικασία 3η

Σταθεροποίηση τάσης ±12Volt

Βήματα

1. Επιλογή μετασχηματιστή
Για να έχετε ± 12VoIt χρειάζεστε ένα μετα -σχηματιστή με μεσαία λήψη. Αν θα τροφο δοτήσετε αποκλειστικά ± 12Volt σε τελεστι -κό ενισχυτή ένας μετασχηματιστής 5-10W αρκεί. Ενώ αν χρησιμοποιηθεί και για άλλες χρήσεις συνιστάται ένας μετασχηματιστής 40-50W. Η τάση του μετασχηματιστή πρέπει να είναι 15 ή 18Volt.

2. Επιλογή διόδων
Ακολουθήστε το Βήμα 3 για σταθεροποιητή τάσης 5V.

3. Επιλογή ασφάλειας
Ακολουθήστε το Βήμα 3 για σταθεροποιητή τάσης 5V.

4. Επιλογή πυκνωτών
Βάσει του σχεδιαστικού κυκλώματος του σχήματος 3 συνδέστε τους πυκνωτές.

5. Οι σταθεροποιητές τάσης
Συνδέστε αντίστοιχα τους σταθεροποιητές τάσης με βάση το σχεδιαστικό κύκλωμα του σχήματος 3.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Οι ακροδέκτες του 7812 είναι διαφορετικοί από αυτούς του 7912 (σχήμα 1).
- 6. Τοποθετήστε δύο αντιστάσεις φορτίου 1k στην αρνητική και θετική έξοδο και μετρήστε τις αναμενόμενες τάσεις με ένα βολτόμετρο.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 3
Κυκλώματα διακοπτών - Διπολικό τρανζίστορ (BJT)

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Γνωρίζετε τα ρεύματα λειτουργίας ενός τρανζίστορ.
- ■ Γνωρίζετε την απολαβή " β " ενός τρανζίστορ.
- ■ Περιγράφετε την αντιστοιχία ρελέ και τρανζίστορ ως διακόπτες.
- ■ Περιγράφετε την κατάσταση αποκοπής (cut-off) ενός τρανζίστορ.
- ■ Περιγράφετε την κατάσταση αγωγιμότητας ή κορεσμού (saturation) ενός τρανζίστορ.
- ■ Αναλύετε ένα κύκλωμα με το τρανζίστορ ως διακόπτη.
- ■ Κατασκευάσετε κυκλώματα με το τρανζίστορ ως διακόπτη.
- ■ Γνωρίζετε τα χαρακτηριστικά ενός τρανζίστορ από τα φύλλα δεδομένων (Data Sheets).

Τεχνικές πληροφορίες
Η δομή ενός Διπολικού Τρανζίστορ (BJT-Bipolar Junction Transistor) περιλαμβάνει δύο ενώσεις ημιαγωγών τύπου Ν και Ρ (σχήματα 1α και 1β). Από τις ενώσεις των ημιαγωγών σχηματίζεται ο τύπος του τρανζίστορ, τύπου ΝΡΝ και ΡΝΡ. Οι ακροδέκτες συμβολίζονται με τα γράμματα C (Collector) Συλλέκτης, Β (Base) Βάση και Ε
(Emitter) Εκπομπός. Το κύκλωμα λειτουργίας του τρανζίστορ έχει ως διακόπτης το τρανζί -στορ σε συνδεσμολογία κοινού εκπομπού. Στο κύκλωμα ισχύος του σχήματος 2α και 2β το Rl είναι το φορτίο (load) το οποίο μπορεί να είναι ένα λαμπτήρας, ένα ρελέ κ.λπ. To U είναι η τάση που θα εφαρμοστεί στο φορτίο R$\_{L}$, ενώ

Σχήμα 1: Δομή και σύμβολα του Διπολικού Τρανζίστορ (BJT).
Σχήμα 2: Συνδεσμολογίες τρανζίστορ ως διακόπτης.
το τρανζίστορ είναι ο ηλεκτρονικός διακόπτης. Στο κύκλωμα ελέγχου ή βάσης, η αντίσταση R$\_{b}$ ορίζει το ελάχιστο ρεύμα της βάσης (σχήμα 3α) για το οποίο το τρανζίστορ είναι σε πλήρες αγωγιμότητα (κλειστός διακόπτης-ΟΝ). Ο δια -κόπτης SW θέτει το τρανζίστορ σε κατάσταση αποκοπής (ανοικτός διακόπτης-OFF), σε αγω -γιμότητα ή κορεσμό (κλειστός διακόπτης-ΟΝ). Από το σχήμα 2α παρατηρούμε ότι αν ο δια -κόπτης SW του κυκλώματος Βάσης-Εκπομπού είναι ανοικτός, τότε το ρεύμα της βάσης είναι Ι$\_{Β}$=0 και ότι στο κύκλωμα όπου υπάρχει το φορτίο R$\_{L}$ τα ρεύμα l$\_{C }$και Ι$\_{Ε}$ αντίστοιχα είναι 0.

Τότε, το τρανζίστορ βρίσκεται στην κατάσταση αποκοπής και δεν επιτρέπει να περάσει ρεύ -μα, δηλαδή, λειτουργεί ως διακόπτης που είναι ανοικτός. Στο σχήμα 2β φαίνεται ότι όταν ο διακόπτης SW είναι κλειστός (ΟΝ), κυκλοφορεί το ρεύμα της βάσης Ι$\_{Β}$. Στο αντίστοιχο κύκλωμα όπου είναι το φορτίο R$\_{L}$ κυκλοφορούν τα ρεύ -ματα l$\_{C}$ και Ι$\_{Ε}$. Το τρανζίστορ τώρα είναι σε κα τάσταση κορεσμού και επιτρέπει να περάσει το ρεύμα από το συλλέκτη C προς τον εκπομπό Ε, δηλαδή λειτουργεί ως διακόπτης που είναι κλειστός (ΟΝ).

Σχήμα 3: Αντιστοιχία κυκλώματος τρανζίστορ και ρελέ.
Τα ρεύματα που διαρρέουν το κύκλωμα είναι:
l$\_{C}$ = l$\_{E}$+l$\_{B}$
Η αναλογία του ρεύματος του συλλέκτη l$\_{C}$ προς το ρεύμα της βάσης Ι$\_{Β}$ ονομάζεται απολαβή Beta «β » , η οποία είναι μία παράμετρος του τρανζίστορ που μας λέει πόσες φορές το ρεύ -μα του συλλέκτη είναι μεγαλύτερο της βάσης. Για παράδειγμα αν σε ένα τρανζίστορ το ρεύμα της βάσης είναι 10mA και η απολαβή β=500, το ρεύμα του συλλέκτη θα είναι 5Α, (Ι$\_{C}$=βΙ$\_{B}$=0,01 500=5Α). Παρατηρούμε ότι τα 10mA της βά -σης ελέγχουν τα 5Α που διαρρέουν το κύκλωμα του φορτίου.

β= I I C B
Από το σχήμα 3 φαίνεται ότι το κύκλωμα του τρανζίστορ (α) έχει αντιστοιχία και εκτελεί ακρι -βώς την ίδια εργασία με αυτό του ρελέ (β). Η ιδιότητα αυτή του τρανζίστορ να λειτουργεί ως διακόπτης βρίσκει πολλές εφαρμογές στο αυ -τοκίνητο, όπως π.χ. να ελέγχει την ηλεκτρονική ανάφλεξη, τα μπεκ, μοτέρ, ρελέ, φώτα, κ.λπ. Για να λειτουργήσει σωστά το τρανζίστορ πρέ -πει να τροφοδοτηθεί με το κατάλληλο ρεύμα στη βάση του και αυτό επιτυγχάνεται τοποθετώντας μια αντίσταση R$\_{B}$ που " οδηγεί " το τρανζίστορ.

Κατάσταση αποκοπής
Στην κατάσταση αποκοπής η ένωση βάσης-εκ -πομπού δεν είναι σε ορθή πόλωση, οπότε όλα τα ρεύματα είναι μηδέν. Η τάση αποκοπής U$\_{CE }$ (σχήμα 2α) που επικρατεί στο τρανζίστορ είναι ίση με την τάση της πηγής U.
U$\_{CE}$ = U

Κατάσταση αγωγιμότητας (κορεσμός)
Για να έχουμε κατάλληλη αγωγιμότητα (κορε -σμό) στο τρανζίστορ πρέπει να υπολογιστεί το μέγιστο ρεύμα l$\_{C}$ (Κορεσμού) (σχήμα 2β).
Ι = U-U R C(Kορεσμού) CE L
Το ελάχιστο ρεύμα αγωγιμότητας (κορεσμού) της βάσης το οποίο μπορεί να οδηγήσει το τρανζίστορ είναι:
Ι = I β B(min) CΚορ

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  1 - Τρανζίστορ 2Ν2222
- 1 - Τρανζίστορ 2Ν3904
-  1 - Δίοδος 1Ν4004
- 1 - Ρελέ 12V Ν.Ο.
-  1 - Αντιστάσεις: 270Ω, 3k, 10k, 22k
- 1 - Πυκνωτής 125μF/25V
-  1 - Πιεζοηλεκτρικός βομβητής 12V
- 1 - Λαμπτήρας 5W/12V
-  1 - Διακόπτης απλός
- 1 - Διακόπτης εναλλαγής
-  1 - Πηγή τάσης +12V DC
- 1 - Πολύμετρο
-  1 - Πλακέτα δοκιμών " Breadboard "

Διαδικασία 1 η

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Οι συσκευασίες και οι ακροδέκτες των τρανζίστορ 2Ν2222 και 2Ν3904 αναφέρονται στο σχήμα 8.
Σχήμα 4: Κύκλωμα οδήγησης ρελέ από τρανζίστορ.

Εφαρμογή:
Να μελετηθεί και να κατασκευαστεί κύκλωμα τρανζίστορ που θα οδηγήσει το ρελέ της αντλί -ας τροφοδοσίας καυσίμου ενός αυτοκινήτου. Η ελάχιστη τάση λειτουργίας του ρελέ είναι 8,5 Volt καί η αντίσταση του R$\_{L}$ είναι 85 Ohm. Η τάση λειτουργίας του ρελέ και του τρανζίστορ εί -ναι 13,5 Volt (στην πράξη το τρανζίστορ τροφο -δοτείται από την ηλεκτρονική μονάδα με 5 Volt). Το διπολικό τρανζίστορ που θα χρησιμοποιηθεί είναι το 2Ν2222 (βλέπε σελίδες 45-46).
Αυτό έχει απολαβή β=100 (στο φύλλο δεδομέ -νων το β αναφέρεταί ως h$\_{FE}$).

Βήματα
- 1. Υπολογίστε από την εξίσωση το ελάχιστο ρεύμα κορεσμού Ι$\_{C }$του συλλέκτη. U$\_{ελαχ}$=Ι$\_{C}$ R$\_{L}$
- 2. Από την εξίσωση Ι = I β B(min) CΚορ υπολογίστε το ελάχιστο ρεύμα κορεσμού βάσης Ι$\_{Β}$.
- 3. Υπολογίστε την αντίσταση οδήγησης R$\_{b}$ (η τάση τροφοδοσίας είναι 13,5V).
- 4. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 4. Όλες οι τάσεις να είναι 13,5V (ή ακόμη 12V) ως φορτίο το προαναφερόμενο ρελέ.
- 5. Εξετάστε την λειτουργία του κυκλώματος.

Διαδικασία 2η

Άλλες εφαρμογές με το τρανζίστορ

Βήματα
- 1. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 5 στη πλακέτα δοκιμών " breadboard " και εξε -τάστε τη λειτουργία του κυκλώματος.
- 2. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 6
Σχήμα 5: Κύκλωμα ελέγχου διόδου LED από τρανζίστορ.
Σχήμα 6: Κύκλωμα ελέγχου πιεζοηλεκτρικού βομβητή με τρανζίστορ.
Σχήμα 7: Απλό κύκλωμα χρονοκαθυστέρησης με τρανζίστορ.
στη πλακέτα δοκιμών " breadboard" και εξετά -στε τη λειτουργία του κυκλώματος.
- 3. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 7 στη πλακέτα δοκιμών " breadboard " και εξετάστε τη λειτουργία του κυκλώματος.

Διαδικασία 3η
Έλεγχος του τρανζίστορ

Βήματα
- 1. Βάσει του σχήματος 8, ο έλεγχος ενός τραν -ζίστορ γίνεται όπως και μιας διόδου. Εξετά ζουμε μεταξύ βάσης και συλλέκτη του τραν -ζίστορ με ένα ωμόμετρο αν υπάρχει ορθή και ανάστροφη πόλωση και ομοίως μεταξύ βάσης εκπομπού. Μεταξύ όμως εκπομπού και συλλέκτη θα πρέπει να έχουμε μόνο ανάστροφη πόλωση και μεγάλη αντίσταση.
- 2. Πραγματοποιήστε μετρήσεις με ωμόμετρο σύμφωνα με τον πίνακα 1 στα τρανζίστορ 2Ν2222 και 2Ν3904.
Σχήμα 8: Εσωτερική διάταξη των τρανζίστορ ΝΡΝ και ΡΝΡ καθώς και οι ακροδέκτες και οι συσκευασίες των 2Ν2222 και 2Ν3904.

ΠIΝAΚΑ Σ

Α Σ Κ

Σ Η Ν ο 4
Κυκλώματα διακοπτών - MOSFET, IGBT

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Κατασκευάζετε απλά κυκλώματα διακοπτών με MOSFET.
- ■ Κατασκευάζετε απλά κυκλώματα διακοπτών με IGBT.

Τεχνικές πληροφορίες

To MOSFET
Το Τρανζίστορ Φαινομένου Πεδίου με δομή Μέταλλο-Οξείδιο-Ημιαγωγός (MOSFET-Metal Oxide Semiconductor Field Effect Transistor) είναι ένα τρανζίστορ που εκτελεί την ίδια εργα -σία, όπως το διπολικό τρανζίστορ, εκτός του ότι ελέγχεται από τάση ενώ το διπολικό τρανζίστορ ελέγχεται από ρεύμα. To MOSFET (δίαυλου), όπως παριστάνεται από το σύμβολο στο σχή -μα 1α και 1β, αποτελείται από τα στρώματα ημιαγωγών τύπου Ν και Ρ (σχήμα 2α). Χω -ρίς την εφαρμογή τάσης στην Πύλη G (Gate) (σχήμα 2α) το MOSFET συμπεριφέρεται ως διακόπτης μεταξύ των άκρων του Απαγωγού

D (Drain) και της Πηγής S (Source) καθώς δεν υπάρχει καμία ροή ρεύματος. Στο σχήμα 2β έχουμε τη συνδεσμολογία του MOSFET. Όταν υπάρχει ορθή πόλωση μεταξύ Πύλης G και Πη -γής S και εφαρμοστεί τάση μεταξύ Απαγωγού D και Πηγής S έχουμε ροή ρεύματος (σχήμα 2γ). Στο σχήμα 2γ έχουμε την παρόμοια συνδε -σμολογία του MOSFET με αυτή του διπολικού τρανζίστορ ως διακόπτη. Καθώς το MOSFET ελέγχεται από τάση δεν απαιτείται αντίσταση για να ρυθμίζεται το ρεύμα στην Πύλη G.
Αν χρειαστεί όμως έλεγχος σε υψηλές συχνό -τητες τότε χρειάζεται κατάλληλο κύκλωμα οδή γησης στη Πύλη G. Μια σημαντική παράμετρος

Σχήμα 1: α) και β) Σύμβολα MOSFET διαύλου Ν και Ρ, γ) Συσκευασία ΤΟ-220 και ακροδέκτες.
Σχήμα 2: α) και β) Δομή και γ) Συνδεσμολογία του MOSFET (διαύλου Ν) ως διακόπτης.
του MOSFET που λαμβάνεται υπόψη είναι η τάση κατωφλίου (V$\_{th}$ threshold voltage). Αυτή είναι η ελάχιστη τάση, που μπορεί να τροφο -δοτηθεί η Πύλη G, για να δημιουργηθεί αγωγι μότητα ανάμεσα στις επαφές Απαγωγού D και Πηγής S.

To IGBT
Το Διπολικό Τρανζίστορ με Μονωμένη Πύλη (IGBT - Insulated Gate Bipolar Transistor) συν -
δυάζει τα θετικά χαρακτηριστικά του διπολικού τρανζίστορ (BJT) και του MOSFET. To IGBT παρουσιάζει χαμηλές απώλειες ισχύος στην ενεργή κατάσταση (κατάσταση ΟΝ), ενώ η οδήγηση της πύλης ελέγχεται από τάση δηλα -δή όπως και το MOSFET. Στο σχήμα 3 φαίνεται ο συμβολισμός του IGBT για τύπους Ν και Ρ. Οι ακροδέκτες έχουν συνδυασμό ονομάτων που προέρχονται από το MOSFET (Πύλη-G) και το Διπολικό Τρανζίστορ BJT (Συλλέκτης C, Εκπο -

Σχήμα 3: α) και β) Σύμβολα IGBT διαύλου Ν και Ρ, γ) Απλουστευμένο ισοδύναμο κύκλωμα με MOSFET και Τρανζίστορ, δ) Συσκευασία ΤΟ-220 και ακροδέκτες.
Σχήμα 4: Δομή (α) και συνδεσμολογία (β) του IGBT (διαύλου Ν) ως διακόπτης.
μπός Ε) ενώ στο απλουστευμένο ισοδύναμο κύκλωμα φαίνεται πώς προήλθε το IGBT. Στο σχήμα 4 φαίνεται η δομή του ενώ δίπλα υπάρ -χει η βασική συνδεσμολογία του IGBT ως δια κόπτη. Σήμερα το IGBT έχει εκτοπίσει το τραν -ζίστορ Darlington στις σύγχρονες σχεδιάσεις ηλεκτρονικών αναφλέξεων.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  1 - MOSFET IRFZ44N ή αντίστοιχο
- 1 - IGBT BUK854-800A ή αντίστοιχο
Σχήμα 5: Κύκλωμα ελέγχου λαμπτήρα από MOSFET.
Σχήμα 6: Κύκλωμα ελέγχου ηλεκτρικού κινητήρα από MOSFET.
-  1 - Δίοδος 1Ν4004
- 1 - Λαμπτήρας 12V/5W
-  1 - Ρελέ 12V/30A Ν.Ο.
- 1 - Ηλεκτρικός κινητήρας (μοτέρ) ως 50W
-  1 - Διακόπτης ηλεκτρικών παραθύρων
- 1 - Διακόπτης εναλλαγής
-  1 - Πηγή τάσης +12V DC
- 1 - Πολύμετρο
-  1 - Πλακέτα δοκιμών " Breadboard "

Διαδικασία

Βήματα
- 1. Αναγνωρίστε και εντοπίστε ποιοι είναι οι ακρο -δέκτες του MOSFET βάσει του σχήματος 1γ.
- 2. Αναγνωρίστε και εντοπίστε ποιοι είναι οι ακρο -δέκτες του IGBT βάσει του σχήματος 3δ.

Εφαρμογές
- 1. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 5 στη πλακέτα δοκιμών " breadboard " και εξε -τάστε τη λειτουργία του κυκλώματος με το διακόπτη.
- 2. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 6 στην πλακέτα δοκιμών " breadboard " και εξε -τάστε την λειτουργία του κυκλώματος. Η ισχύς του ηλεκτρικού κινητήρα να είναι έως 50 W.
- 3. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 7 και εξετάστε την λειτουργία του κυκλώματος. Η ισχύς του ηλεκτρικού κινητήρα μπορεί να είναι ως 300 W. Το ρεύμα λειτουργίας του ρελέ να είναι 30Α.
- 4. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 8 και εξετάστε τη λειτουργία του κυκλώματος.

Σχήμα 7: Κύκλωμα ελέγχου ηλεκτρικού κινητήρα από MOSFET και ρελέ.
Η ισχύς του ηλεκτρικού κινητήρα να είναι έως 50 W. Οι δίοδοι να είναι 1Ν4004. Ο διακόπτης είναι εναλλαγής για ηλεκτρικό παράθυρο. Αν δεν υπάρχει ο ίδιος, όπως του σχήματος 8, μπορεί να χρησιμοποιηθεί αντίστοιχος.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Η κατασκευή του κυκλώματος του σχήματος 8 είναι προαιρετική.
- 5. Να κατασκευαστούν αντίστοιχα κυκλώματα για το IGBT των σχημάτων 5, 6, 7.
Σχήμα 8: Κύκλωμα ελέγχου κινητήρα ηλεκτρικών παραθύρων από 4 MOSFET με αναστροφή από διακόπτη.

Παράρτημα Εφαρμογών MOSFET και IGBT
Σχήμα 9: To MOSFET ως τελική βαθμίδα ελέγχου ηλεκτρονικής μονάδας (τρανζίστορ εξόδου) για τη λειτουργία των μπεκ. To IGBT ως βαθμίδα ελέγχου της ανάφλεξης.
Σχήμα 10: Έλεγχος διαφόρων συστημάτων κινητήρων με MOSFET.

Τυπικοί ηλεκτρικοί κινητήρες και απαιτήσεις διακοπτών ( MOSFET ) σε αυτοκίνητα ανώτερης κλάσης

Λαμπτήρες αυτοκινήτου και απαιτήσεις διακοπτών ( MOSFET ) σε αυτοκίνητα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΡΥΠΩΝ

| Ά σκηση 1 :                                                 | Διάγνωση βλαβών με εξομοίωση ...........................................................................256                                                                 |     |
|-------------------------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|-----|
| Άσκηση 2 :                                                  | Προετοιμασία οχήματος για έλεγχο καυσαερίων και έκδοση κάρτας ελέγχου καυσαερίων ...................................................................................259     |     |
| Άσκηση 3 :                                                  | Διαγνωστικός έλεγχος και συντήρηση συστήματος ελέγχου αναθυμιάσεων ...........................................................................................262           |     |
| Άσκηση 4 :                                                  | Έλεγχος και διάγνωση συστήματος ανακυκλοφορίας των καυσαερίων ..................265                                                                                         |     |
| Άσκηση 5 :                                                  | Έλεγχος και διάγνωση του συστήματος θετικού εξαερισμού στροφαλοθαλάμου ................................................................................................ 270 |     |
| Άσκηση 6 :                                                  | Είδη καταλυτών - Βαθμός απόδοσης - Έλεγχοι ......................................................273                                                                        |     |
| Άσκηση 7 :                                                  | Μέτρα προστασίας και αντικατάσταση του καταλύτη .............................................277                                                                            |     |
| ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10                                                 | ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10                                                                                                                                                                 |     |
| ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ                      | ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ                                                                                                                                      |     |
| Ασκηση 1 :                                                  | Χρονοκαθυστέρηση εσωτερικού φωτισμού ............................................................282                                                                        |     |
| Ασκηση 2 :                                                  | Σύστημα ρύθμισης ύψους δέσμης των κύριων φαναριών ......................................288                                                                                 |     |
| ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11                                                 | ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11                                                                                                                                                                 |     |
| ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΣ | ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΣ                                                                                                                 |     |
| Ασκηση 1 :                                                  | Λειτουργία και έλεγχοι αερόσακου με βοηθητικό σύστημα συγκράτησης ...........................................................................................296            |     |
| Ασκηση 2 :                                                  | Έλεγχοι συστήματος αντιμπλοκαρίσματος φρένων ................................................                                                                               | 303 |
| Ασκηση 3 :                                                  | Ο κλιματισμός του αυτοκινήτου - Αναγνώριση - Έλεγχος πίεσης ...........................                                                                                     | 307 |
| Άσκηση 4 :                                                  | Αυτόματο σύστημα κλιματισμού - Αυτοδιάγνωση, έλεγχος τροφοδοσίας της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου και του αισθητήρα εσωτερικού χώρου ............                           | 314 |
| ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12                                                 | ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12                                                                                                                                                                 |     |
| ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΗΧΟΣΥΣΤΗΜΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ              | ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΗΧΟΣΥΣΤΗΜΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ                                                                                                                              |     |
| Ασκηση 1 :                                                  | Τοποθέτηση ηχοσυστήματος αυτοκινήτου .............................................................                                                                          | 330 |
| Άσκηση 2 :                                                  | Σύστημα ακινητοποίησης κινητήρα (immobiliser) ..................................................                                                                            | 347 |
| Άσκηση 3 :                                                  | Τοποθέτηση συναγερμού αυτοκινήτου ..................................................................                                                                        | 357 |

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Βασικεσ Εννοιεσ και Γνωσεισ Ηλεκτρονικων Εξαρτηματων

Α Σ Κ

Σ Η Ν ο 1
Δίοδοι - Σχεδίαση και κατασκευή εργαστηριακών ανορθωτικών διατάξεων

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Κατασκευάζετε μια απλή ανορθωτική διάταξη ημιανόρθωσης.
- ■ Κατασκευάζετε μια απλή ανορθωτική διάταξη πλήρους ανόρθωσης.
- ■ Επιλέγετε τα κατάλληλα εξαρτήματα που να καλύπτουν τις απαιτήσεις της ανορθωτικής διάταξης.
- ■ Επιλέγετε τις κατάλληλες διόδους από φύλλα δεδομένων (Data Sheets).

Τεχνικές πληροφορίες
Οι συγκεκριμένες ανορθωτικές διατάξεις που θα αναλυθούν και θα κατασκευαστούν θα καλύ -ψουν τις ανάγκες απλών φορτιστών μπαταρίας, σταθεροποιημένης τάσης +12, -12V για την τρο -φοδοσία τελεστικού ενισχυτή και σταθεροποιη
μένης τάσης 5V για την τροφοδοσία ψηφιακών κυκλωμάτων. Στα συστήματα τροφοδοσίας η εναλλασσόμενη τάση εισόδου μετατρέπεται σε συνεχή τάση σύμφωνα με προδιαγραφές που έχουν ορισθεί.
Σχήμα 1: Κύκλωμα φορτιστή μπαταρίας με ημιανόρθωση.
Στο σχήμα 1 απεικονίζεται ένα απλό κύκλωμα ημιανόρθωσης το οποίο μπορεί να χρησιμο -ποιηθεί σαν φορτιστής μπαταρίας αυτοκινήτου. Περιλαμβάνει ένα μετασχηματιστή, μια δίοδο και ένα αμπερόμετρο. Από το σχήμα 2 φαίνεται η τάση φόρτισης, το επίπεδο της τάσης της μπα -ταρίας καθώς και η κυματομορφή ημιανόρθω σης.

Το σχήμα 3 περιλαμβάνει μια ανορθωτική γέφυ -ρα (γνωστή και ως Graetz), που είναι το βασικό κύκλωμα σε όλους σχεδόν τους μονοφασικούς φορτιστές μπαταριών, χρησιμοποιείται δε και ως τροφοδοτικό σε ηλεκτρικές και ηλεκτρονι -
Σχήμα 2: Κυματομορφές τάσης φόρτισης και ημιανόρθωσης.
Σχήμα 3: Κύκλωμα μονοφασικής πλήρους ανόρθωσης.
κές εφαρμογές. Το κύκλωμα περιλαμβάνει ένα μετασχηματιστή και τέσσερις διόδους ανόρθω -σης. Το σχήμα 4 δείχνει την κυματομορφή της ανορθωμένης τάσης, την τάση φόρτισης καθώς και το επίπεδο της τάσης της μπαταρίας. Ο χρόνος φόρτισης με ανόρθωση γέφυρας είναι ακριβώς ο μισός σε σχέση με αυτόν της ημια -νόρθωσης. Η περίοδος της τάσης φόρτισης της ανόρθωσης με γέφυρα είναι διπλάσια από αυ -τήν της ημιανόρθωσης.

Σχήμα 4: Κυματομορφές τάσης φόρτισης και πλήρους ανόρθωσης.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  1 - Μετασχηματιστής 230 Volt / 6-12 ή 6-24V
- Δίοδοι (θα επιλεγούν μέσα από την άσκηση)
-  1 - Γέφυρα διόδων
- 1 - Πυκνωτής 50μF
-  1 - Πυκνωτής 100μF
- Ασφάλειες (θα επιλεγούν μέσα από την άσκηση)
-  1 - Αμπερόμετρο (όργανο)
- 1 - Βολτόμετρο
-  1 - Εργαστηριακός παλμογράφος
- 1 - Πλακέτα δοκιμών " Breadboard "
-  1 - Κουτί τροφοδοτικού / φορτιστή

Διαδικασία

ΠΡΟΣΟΧΗ
Συνιστάται προσοχή από την χρήση της εναλλασσόμενης τάσης.

Εφαρμογή
Να κατασκευαστεί τροφοδοτικό / φορτιστής πλήρους ανόρθωσης με τάση εισόδου 230 V, 50Ηz τάση εξόδου (μη σταθεροποιημένη) 12,6 Volt, και μέγιστο ρεύμα φορτίου 3Α.

Βήματα

1. Επιλογή μετασχηματιστή
Επιλέξτε τον μετασχηματιστή σύμφωνα με την τάσή εξόδου (Urms) π.χ. 6.3, 9, 12, 12.6, 18, 24 Volt, την ισχύ του ανάλογα με την τάση εξόδου και το ρεύμα επιλογής των διόδων, π.χ.12V τάση εξόδου με δίοδο 3Α = 36 Watt, δηλαδή ένας μετασχηματιστής 50 W κρίνεται ικανοποιητικός. Αν γινόταν χρή -ση διόδων 5Α τότε 12V x 5Α =60W θα χρει αζόταν μετασχηματιστής 100W.

2. Επιλογή διόδων
Από τα φύλλα δεδομένων (data sheets) διόδων (σελ. 42-43) 1Ν4001 ως 1Ν4007 και 1Ν5400 ως 1Ν5408 επιλέξτε διόδους με τα εξής χαρακτηριστικά: Το ρεύμα λειτουργίας Ιο (Μέσο Ανορθωμένο Ρεύμα Ορθής Πόλω -σης-Average Rectified Forward Current). Την ελάχιστη τάση λειτουργίας της διόδου Vrrm (Επαναλαμβανόμενη Ανάστροφη Τάση Κορυφής-Peak Repetitive Reverse Voltage).

3. Επιλογή ασφάλειας
Επιλέξτε την τιμή ασφάλειας από το ρεύμα λειτουργίας. Π.χ. αν επιλέξετε μια δίοδο με Ι$\_{ο }$ = 1Α τότε η ασφάλεια θα είναι 500 mA. Συνή -θεις τιμές ασφαλειών είναι 250mA, 500mA, 1Α, 2Α, 3Α, 5Α, 7.5Α και 10Α.

4. Επιλογή πυκνωτή
Αν χρειαστεί εξομάλυνση της τάσης (βλέπε σχήμα 6) στην έξοδο τοποθετείται παράλλη -λα ένας πυκνωτής (βλέπε σχήμα 5). Για τον υπολογισμό του θα πρέπει να γνωρίζετε την αντίσταση φορτίου. Για φορτιστή μπαταρίας ο πυκνωτής εξομάλυνσης δεν έχει πρακτι -κή εφαρμογή καθώς η αντίσταση φορτίου (μπαταρία) έχει μικρή τιμή 0,1 ~ 10 Ohm. Η μέγιστη τάση είναι:
Vmax = (1,414)(12,6) = 17,8V. Η πτώση τά -σης από τις δύο διόδους για τη κάθε περίο δο ανόρθωσης είναι:
0,7V + 0,7V = 1,4V
Η μέγιστη ανορθωμένη τάση:

V$\_{αv }$= V$\_{max}$-1,4V = 17,8V-1,4V = 16,4V Αν θέλετε η τάση κυμάτωσης (είναι η διακύ -μανση της τάσης εξόδου DC, η οποία μει ώνεται αν τοποθετηθεί πυκνωτής, σχήμα 6) να είναι περίπου ~1V τότε τοποθετείται πυκνωτής παράλληλα στην έξοδο, ο οποίος υπολογίζεται από το τύπο:
C=Vαν 1 fR φ Vκυμ =16.4 1 100Hz 1000Ω 1V =164μF
Συχνότητα f = 100Ηz (η ανορθωμένη συχνό -τητα είναι διπλάσια)
Αντίσταση φορτίου Rφ =1000 [Ohm] (Ενδει -κτική τιμή)
Τάση κυμάτωσης Vκυμ = 1 [V] (Ενδεικτική τιμή)
- 5. Αφού πραγματοποιηθεί η συνδεσμολογία της πλήρους ανόρθωσης, συνδέστε μια μπαταρία στην έξοδο όπως το σχήμα 3 και τον παλμογράφο παράλληλα (η μπαταρία να μην είναι εντελώς εκφορτισμένη καθώς θα απορροφήσει αρχικά μεγάλο ρεύμα). Συ -

Σχήμα 5. Ανόρθωση με πυκνωτή εξομάλυνσης.
Σχήμα 6: Τάση εξομάλυνσης (διακύμανση τάσης) και ανορθωμένη τάση.
μπληρώστε την κυματομορφή φόρτισης της μπαταρίας στο σχήμα 7.
- 6. Αφού πραγματοποιήσετε το κύκλωμα του σχήματος 5, συνδέστε τον παλμογράφο στα άκρα της αντίστασης φορτίου και πάρτε τις κυματομορφές και συμπληρώστε το σχήμα 8 για το κύκλωμα ανόρθωσης: α) χωρίς τον πυκνωτή, β) με το πυκνωτή εξομάλυνσης.
Σχήμα 7: Άξονες Τάσης - Χρόνου.
Σχήμα 8: Άξονες Τάσης - Χρόνου.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 2

Σταθεροποιητές τάσης

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Κατασκευάζετε ανορθωτική διάταξη ανόρθωσης που να περιλαμβάνει σταθεροποιητές τάσης της σειράς 78ΧΧΧ και 79ΧΧΧ.
- ■ Κατασκευάζετε ανορθωτική διάταξη πλήρους ανόρθωσης με ρυθμιστή θετικής τάσης.
- ■ Κατασκευάζετε ανορθωτική διάταξη πλήρους ανόρθωσης με ρυθμιστή αρνητικής τάσης.
- ■ Κατασκευάζετε ανορθωτική διάταξη πλήρους ανόρθωσης με ρυθμιστές θετικής και αρνητικής τάσης.
- ■ Επιλέγετε τα κατάλληλα εξαρτήματα που να καλύπτουν τις απαιτήσεις της ανορθωτικής διάταξης με σταθεροποίηση τάσης.
- ■ Επιλέγετε τους κατάλληλους σταθεροποιητές τάσης από φύλλα δεδομένων (Data Sheets).

Τεχνικές πληροφορίες
Ο σταθεροποιητής τάσης είναι ένα ολοκληρωμέ -νο κύκλωμα (IC-lntegrated Circuit) τριών ακρο δεκτών που δέχεται στην είσοδό του μια μετα -βαλλόμενη τάση (τουλάχιστον 3V μεγαλύτερη από την έξοδο) και αποδίδει μια συγκεκριμένη σταθεροποιημένη τάση στην έξοδό του. Διατίθε -
ται σε διάφορες σειρές ανάλογα με τη τάση εξό -δου και του μέγιστου ρεύματος λειτουργίας. Οι σταθεροποιητές της σειράς 78ΧΧΧ είναι θετι -κής τάσης, ενώ οι 79ΧΧΧ είναι αρνητικής τάσης. Το πρώτο πρόσφυμα X δηλώνει το μέγιστο ρεύ -μα λειτουργίας (L= 100mA, κενό=1A, S=2A), τα

Σχήμα 1: Σταθεροποιητές τάσης α) 78ΧΧΧ, β) 79ΧΧΧ, γ) και δ) Συσκευασίες Τ0-220 και ISOWATT 220.
Σχήμα 2: Κύκλωμα σταθεροποίησης τάσης + 5Volt.
δύο τελευταία XX δηλώνουν την τάση σταθε -ροποίησης (5, 5.2, 6, 8, 8.5, 9, 12, 15, 18, 24). Π.χ. ένας σταθεροποιητής τάσης 78L05 δηλώ -νει ότι είναι θετικής τάσης, το ρεύμα λειτουργίας είναι 100mA και η τάση ρύθμισης είναι 5VoIt. Ο
σταθεροποιητής τάσης 7912 δηλώνει ότι είναι αρνητικής τάσης με ρεύμα λειτουργίας 1Α και τάση ρύθμισης 12Volt.
Η σύνδεση των σταθεροποιητών είναι σχετικά απλή και θα πρέπει να προσεχθούν μόνο οι ακρο-

Σχήμα 3: Κύκλωμα σταθεροποίησης τάσης ± 12VoIt.
δέκτες του αρνητικού σταθεροποιητή τάσης. Τα κυκλώματα σταθεροποίησης που θα κατασκευ -αστούν είναι +5, +12, -12Volt και θα εξυπηρε τήσουν την τροφοδοσία τάσης των ψηφιακών κυκλωμάτων +5Volt και την τροφοδοσία τάσης του τελεστικού ενισχυτή ±12Volt. Για τη δημι -ουργία μιας σταθεροποιημένης τάσης +5V ή +12V θα χρησιμοποιηθεί η ανορθωτική διάταξη γέφυρας της προηγούμενης Άσκησης 1 και θα προστεθεί ο σταθεροποιητής μαζί με πυκνωτές εξομάλυνσης (βλέπε σχήμα 2). Για τη δημιουρ -γία θετικής και αρνητικής τάσης 12Volt χρειά ζεται μετασχηματιστής 15Volt με μεσαία λήψη (σχήμα 3).

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  1 - Μετασχηματιστής 230/12V
-  1 - Μετασχηματιστής 230/15V με μεσαία λήψη
-  4 - Δίοδοι ή γέφυρα διόδων
-  2 - Πυκνωτές 100μF/25V
-  2 - Πυκνωτές 10μF/16V
-  1 - Σταθεροποιητής τάσης 7805 (5Volt)
-  1 - Σταθεροποιητής τάσης 7812 (12Volt)
-  1 - Σταθεροποιητής τάσης 7912 (-12Volt)
-  1 - Βολτόμετρο
-  1 - Πλακέτα δοκιμών " Breadboard "

Διαδικασία 1η

ΠΡΟΣΟΧΗ
Συνιστάται προσοχή από την χρήση της εναλλασσόμενης τάσης.

Εφαρμογή:
Να κατασκευαστεί τροφοδοτικό σταθεροποιη -μένης τάσης με τάση εισόδου 230V, 50Ηz, τάση εξόδου +5 Volt (σταθεροποιημένο) και μέγιστο ρεύμα φορτίου 1Α.

Βήματα

1. Επιλογή μετασχηματιστή
Επιλέξετε τον μετασχηματιστή σύμφωνα με την τάση εξόδου (Urms) π.χ. 9, 12 Volt. Η τάση εξόδου δεν θα πρέπει να είναι πολύ με -γαλύτερη της ονομαστικής τιμής εξόδου του σταθεροποιητή τάσης π.χ. 5Volt, καθώς αυτό θα έχει συνέπεια την απώλεια ισχύος και την υπερθέρμανση του. Η ισχύς πρέπει να είναι ανάλογη με την τάση εξόδου, το ρεύμα επι -λογής των διόδων και του σταθεροποιητή τά σης, π.χ. για τάση εξόδου 12V και με δίοδο 1Α έχουμε 12 Watt, δηλαδή ένας μετασχημα -τιστής 20 W κρίνεται ικανοποιητικός.

2. Επιλογή διόδων
Από τα φύλλα δεδομένων (data sheets) δι -όδων η σειρά διόδων 1Ν4001ως 1Ν4007 ικανοποιεί το μέγιστο ρεύμα 1Α και τάση 5V: Το ρεύμα λειτουργίας Ιο (Μέσο Ανορθωμένο Ρεύμα Ορθής Πόλωσης-Average Rectified Forward Current) 1Α. Την ελάχιστη τάση λει -τουργίας της διόδου Vrrm (Επαναλαμβανό μενη Ανάστροφη Τάση Κορυφής-Peak Re -petitive Reverse Voltage) από 50 ~ 1000V.

3. Επιλογή ασφάλειας
Επιλέξτε την προηγούμενη τιμή ασφάλειας από το ρεύμα λειτουργίας. Π.χ. αν επιλέξετε μια δίοδο με Ιο = 1Α τότε η ασφάλεια θα εί -ναι 500mA. Συνήθεις τιμές ασφαλειών είναι 250mA, 500mA, 1Α, 2Α, 3Α, 5Α, 7.5Α και 10Α.

4. Επιλογή πυκνωτών
Σύμφωνα με το σχήμα 2 πρέπει να τοπο -θετηθεί ένας πυκνωτής εξομάλυνσης C1, 100μF στα 25V που πραγματοποιεί εξομά -λυνση απευθείας στην ανόρθωση. Ενώ ο πυκνωτής C2, αν και δεν είναι απαραίτητος, συνιστάται από τον κατασκευαστή για βελτί -ωση της σταθεροποίησης.

5. Ο σταθεροποιητής τάσης
Ένας τύπος σταθεροποιητή τάσης μπο -ρεί να είναι και της σειράς 78ΧΧ (με δύο XX σημαίνει ότι το ρεύμα είναι 1Α) καθώς είναι θετικός. Για 5V επιλέγουμε τον 7805. Αν θέλαμε 100mA στην έξοδο, θα επιλέγα -με τον τύπο L7805 ή 78L05. Για 1Α, όπως αναφέρθηκε, θα επιλεγεί ο τύπος 7805. Οι ακροδέκτες σύνδεσης των σταθεροποιητών φαίνονται στο σχήμα 1.
- 6. Αφού κατασκευάσετε το κύκλωμα του σχή -ματος 2, μετρήστε την τάση εξόδου στους ακροδέκτες της αντίστασης φορτίου με ένα βολτόμετρο.

Σχήμα 4: Σχεδιαστικά σταθεροποιητών τάσης.

Διαδικασία 2η

Σταθεροποίηση τάσης +12Volt

Βήματα
- 1. Αντικαταστήστε τον μετασχηματιστή της προηγούμενης άσκησης με έναν 15 ή 18Volt.
- 2. Στη θέση του σταθεροποιητή τάσης τοποθε -τήστε τον 7812.
- 3. Μετρήστε την τάση εξόδου στα άκρα της αντίστασης φορτίου με ένα βολτόμετρο, θα πρέπει να έχετε την αναμενόμενη τιμή στα -θεροποίησης.

Διαδικασία 3η

Σταθεροποίηση τάσης ±12Volt

Βήματα

1. Επιλογή μετασχηματιστή
Για να έχετε ± 12VoIt χρειάζεστε ένα μετα -σχηματιστή με μεσαία λήψη. Αν θα τροφο δοτήσετε αποκλειστικά ± 12Volt σε τελεστι -κό ενισχυτή ένας μετασχηματιστής 5-10W αρκεί. Ενώ αν χρησιμοποιηθεί και για άλλες χρήσεις συνιστάται ένας μετασχηματιστής 40-50W. Η τάση του μετασχηματιστή πρέπει να είναι 15 ή 18Volt.

2. Επιλογή διόδων
Ακολουθήστε το Βήμα 3 για σταθεροποιητή τάσης 5V.

3. Επιλογή ασφάλειας
Ακολουθήστε το Βήμα 3 για σταθεροποιητή τάσης 5V.

4. Επιλογή πυκνωτών
Βάσει του σχεδιαστικού κυκλώματος του σχήματος 3 συνδέστε τους πυκνωτές.

5. Οι σταθεροποιητές τάσης
Συνδέστε αντίστοιχα τους σταθεροποιητές τάσης με βάση το σχεδιαστικό κύκλωμα του σχήματος 3.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Οι ακροδέκτες του 7812 είναι διαφορετικοί από αυτούς του 7912 (σχήμα 1).
- 6. Τοποθετήστε δύο αντιστάσεις φορτίου 1k στην αρνητική και θετική έξοδο και μετρήστε τις αναμενόμενες τάσεις με ένα βολτόμετρο.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 3
Κυκλώματα διακοπτών - Διπολικό τρανζίστορ (BJT)

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Γνωρίζετε τα ρεύματα λειτουργίας ενός τρανζίστορ.
- ■ Γνωρίζετε την απολαβή " β " ενός τρανζίστορ.
- ■ Περιγράφετε την αντιστοιχία ρελέ και τρανζίστορ ως διακόπτες.
- ■ Περιγράφετε την κατάσταση αποκοπής (cut-off) ενός τρανζίστορ.
- ■ Περιγράφετε την κατάσταση αγωγιμότητας ή κορεσμού (saturation) ενός τρανζίστορ.
- ■ Αναλύετε ένα κύκλωμα με το τρανζίστορ ως διακόπτη.
- ■ Κατασκευάσετε κυκλώματα με το τρανζίστορ ως διακόπτη.
- ■ Γνωρίζετε τα χαρακτηριστικά ενός τρανζίστορ από τα φύλλα δεδομένων (Data Sheets).

Τεχνικές πληροφορίες
Η δομή ενός Διπολικού Τρανζίστορ (BJT-Bipolar Junction Transistor) περιλαμβάνει δύο ενώσεις ημιαγωγών τύπου Ν και Ρ (σχήματα 1α και 1β). Από τις ενώσεις των ημιαγωγών σχηματίζεται ο τύπος του τρανζίστορ, τύπου ΝΡΝ και ΡΝΡ. Οι ακροδέκτες συμβολίζονται με τα γράμματα C (Collector) Συλλέκτης, Β (Base) Βάση και Ε
(Emitter) Εκπομπός. Το κύκλωμα λειτουργίας του τρανζίστορ έχει ως διακόπτης το τρανζί -στορ σε συνδεσμολογία κοινού εκπομπού. Στο κύκλωμα ισχύος του σχήματος 2α και 2β το Rl είναι το φορτίο (load) το οποίο μπορεί να είναι ένα λαμπτήρας, ένα ρελέ κ.λπ. To U είναι η τάση που θα εφαρμοστεί στο φορτίο R$\_{L}$, ενώ

Σχήμα 1: Δομή και σύμβολα του Διπολικού Τρανζίστορ (BJT).
Σχήμα 2: Συνδεσμολογίες τρανζίστορ ως διακόπτης.
το τρανζίστορ είναι ο ηλεκτρονικός διακόπτης. Στο κύκλωμα ελέγχου ή βάσης, η αντίσταση R$\_{b}$ ορίζει το ελάχιστο ρεύμα της βάσης (σχήμα 3α) για το οποίο το τρανζίστορ είναι σε πλήρες αγωγιμότητα (κλειστός διακόπτης-ΟΝ). Ο δια -κόπτης SW θέτει το τρανζίστορ σε κατάσταση αποκοπής (ανοικτός διακόπτης-OFF), σε αγω -γιμότητα ή κορεσμό (κλειστός διακόπτης-ΟΝ). Από το σχήμα 2α παρατηρούμε ότι αν ο δια -κόπτης SW του κυκλώματος Βάσης-Εκπομπού είναι ανοικτός, τότε το ρεύμα της βάσης είναι Ι$\_{Β}$=0 και ότι στο κύκλωμα όπου υπάρχει το φορτίο R$\_{L}$ τα ρεύμα l$\_{C }$και Ι$\_{Ε}$ αντίστοιχα είναι 0.

Τότε, το τρανζίστορ βρίσκεται στην κατάσταση αποκοπής και δεν επιτρέπει να περάσει ρεύ -μα, δηλαδή, λειτουργεί ως διακόπτης που είναι ανοικτός. Στο σχήμα 2β φαίνεται ότι όταν ο διακόπτης SW είναι κλειστός (ΟΝ), κυκλοφορεί το ρεύμα της βάσης Ι$\_{Β}$. Στο αντίστοιχο κύκλωμα όπου είναι το φορτίο R$\_{L}$ κυκλοφορούν τα ρεύ -ματα l$\_{C}$ και Ι$\_{Ε}$. Το τρανζίστορ τώρα είναι σε κα τάσταση κορεσμού και επιτρέπει να περάσει το ρεύμα από το συλλέκτη C προς τον εκπομπό Ε, δηλαδή λειτουργεί ως διακόπτης που είναι κλειστός (ΟΝ).

Σχήμα 3: Αντιστοιχία κυκλώματος τρανζίστορ και ρελέ.
Τα ρεύματα που διαρρέουν το κύκλωμα είναι:
l$\_{C}$ = l$\_{E}$+l$\_{B}$
Η αναλογία του ρεύματος του συλλέκτη l$\_{C}$ προς το ρεύμα της βάσης Ι$\_{Β}$ ονομάζεται απολαβή Beta «β » , η οποία είναι μία παράμετρος του τρανζίστορ που μας λέει πόσες φορές το ρεύ -μα του συλλέκτη είναι μεγαλύτερο της βάσης. Για παράδειγμα αν σε ένα τρανζίστορ το ρεύμα της βάσης είναι 10mA και η απολαβή β=500, το ρεύμα του συλλέκτη θα είναι 5Α, (Ι$\_{C}$=βΙ$\_{B}$=0,01 500=5Α). Παρατηρούμε ότι τα 10mA της βά -σης ελέγχουν τα 5Α που διαρρέουν το κύκλωμα του φορτίου.

β= I I C B
Από το σχήμα 3 φαίνεται ότι το κύκλωμα του τρανζίστορ (α) έχει αντιστοιχία και εκτελεί ακρι -βώς την ίδια εργασία με αυτό του ρελέ (β). Η ιδιότητα αυτή του τρανζίστορ να λειτουργεί ως διακόπτης βρίσκει πολλές εφαρμογές στο αυ -τοκίνητο, όπως π.χ. να ελέγχει την ηλεκτρονική ανάφλεξη, τα μπεκ, μοτέρ, ρελέ, φώτα, κ.λπ. Για να λειτουργήσει σωστά το τρανζίστορ πρέ -πει να τροφοδοτηθεί με το κατάλληλο ρεύμα στη βάση του και αυτό επιτυγχάνεται τοποθετώντας μια αντίσταση R$\_{B}$ που " οδηγεί " το τρανζίστορ.

Κατάσταση αποκοπής
Στην κατάσταση αποκοπής η ένωση βάσης-εκ -πομπού δεν είναι σε ορθή πόλωση, οπότε όλα τα ρεύματα είναι μηδέν. Η τάση αποκοπής U$\_{CE }$ (σχήμα 2α) που επικρατεί στο τρανζίστορ είναι ίση με την τάση της πηγής U.
U$\_{CE}$ = U

Κατάσταση αγωγιμότητας (κορεσμός)
Για να έχουμε κατάλληλη αγωγιμότητα (κορε -σμό) στο τρανζίστορ πρέπει να υπολογιστεί το μέγιστο ρεύμα l$\_{C}$ (Κορεσμού) (σχήμα 2β).
Ι = U-U R C(Kορεσμού) CE L
Το ελάχιστο ρεύμα αγωγιμότητας (κορεσμού) της βάσης το οποίο μπορεί να οδηγήσει το τρανζίστορ είναι:
Ι = I β B(min) CΚορ

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  1 - Τρανζίστορ 2Ν2222
- 1 - Τρανζίστορ 2Ν3904
-  1 - Δίοδος 1Ν4004
- 1 - Ρελέ 12V Ν.Ο.
-  1 - Αντιστάσεις: 270Ω, 3k, 10k, 22k
- 1 - Πυκνωτής 125μF/25V
-  1 - Πιεζοηλεκτρικός βομβητής 12V
- 1 - Λαμπτήρας 5W/12V
-  1 - Διακόπτης απλός
- 1 - Διακόπτης εναλλαγής
-  1 - Πηγή τάσης +12V DC
- 1 - Πολύμετρο
-  1 - Πλακέτα δοκιμών " Breadboard "

Διαδικασία 1 η

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Οι συσκευασίες και οι ακροδέκτες των τρανζίστορ 2Ν2222 και 2Ν3904 αναφέρονται στο σχήμα 8.
Σχήμα 4: Κύκλωμα οδήγησης ρελέ από τρανζίστορ.

Εφαρμογή:
Να μελετηθεί και να κατασκευαστεί κύκλωμα τρανζίστορ που θα οδηγήσει το ρελέ της αντλί -ας τροφοδοσίας καυσίμου ενός αυτοκινήτου. Η ελάχιστη τάση λειτουργίας του ρελέ είναι 8,5 Volt καί η αντίσταση του R$\_{L}$ είναι 85 Ohm. Η τάση λειτουργίας του ρελέ και του τρανζίστορ εί -ναι 13,5 Volt (στην πράξη το τρανζίστορ τροφο -δοτείται από την ηλεκτρονική μονάδα με 5 Volt). Το διπολικό τρανζίστορ που θα χρησιμοποιηθεί είναι το 2Ν2222 (βλέπε σελίδες 45-46).
Αυτό έχει απολαβή β=100 (στο φύλλο δεδομέ -νων το β αναφέρεταί ως h$\_{FE}$).

Βήματα
- 1. Υπολογίστε από την εξίσωση το ελάχιστο ρεύμα κορεσμού Ι$\_{C }$του συλλέκτη. U$\_{ελαχ}$=Ι$\_{C}$ R$\_{L}$
- 2. Από την εξίσωση Ι = I β B(min) CΚορ υπολογίστε το ελάχιστο ρεύμα κορεσμού βάσης Ι$\_{Β}$.
- 3. Υπολογίστε την αντίσταση οδήγησης R$\_{b}$ (η τάση τροφοδοσίας είναι 13,5V).
- 4. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 4. Όλες οι τάσεις να είναι 13,5V (ή ακόμη 12V) ως φορτίο το προαναφερόμενο ρελέ.
- 5. Εξετάστε την λειτουργία του κυκλώματος.

Διαδικασία 2η

Άλλες εφαρμογές με το τρανζίστορ

Βήματα
- 1. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 5 στη πλακέτα δοκιμών " breadboard " και εξε -τάστε τη λειτουργία του κυκλώματος.
- 2. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 6
Σχήμα 5: Κύκλωμα ελέγχου διόδου LED από τρανζίστορ.
Σχήμα 6: Κύκλωμα ελέγχου πιεζοηλεκτρικού βομβητή με τρανζίστορ.
Σχήμα 7: Απλό κύκλωμα χρονοκαθυστέρησης με τρανζίστορ.
στη πλακέτα δοκιμών " breadboard" και εξετά -στε τη λειτουργία του κυκλώματος.
- 3. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 7 στη πλακέτα δοκιμών " breadboard " και εξετάστε τη λειτουργία του κυκλώματος.

Διαδικασία 3η
Έλεγχος του τρανζίστορ

Βήματα
- 1. Βάσει του σχήματος 8, ο έλεγχος ενός τραν -ζίστορ γίνεται όπως και μιας διόδου. Εξετά ζουμε μεταξύ βάσης και συλλέκτη του τραν -ζίστορ με ένα ωμόμετρο αν υπάρχει ορθή και ανάστροφη πόλωση και ομοίως μεταξύ βάσης εκπομπού. Μεταξύ όμως εκπομπού και συλλέκτη θα πρέπει να έχουμε μόνο ανάστροφη πόλωση και μεγάλη αντίσταση.
- 2. Πραγματοποιήστε μετρήσεις με ωμόμετρο σύμφωνα με τον πίνακα 1 στα τρανζίστορ 2Ν2222 και 2Ν3904.
Σχήμα 8: Εσωτερική διάταξη των τρανζίστορ ΝΡΝ και ΡΝΡ καθώς και οι ακροδέκτες και οι συσκευασίες των 2Ν2222 και 2Ν3904.

ΠIΝAΚΑ Σ

| Ακροδέκτες πολυμέτρου   | Ακροδέκτες πολυμέτρου   | Αντίσταση   |
|-------------------------|-------------------------|-------------|
| Αρνητικός               | Θετικός                 | [Ω]         |
| Άκρα τρανζίστορ         | Άκρα τρανζίστορ         |             |
| Εκπομπός (Ε)            | Συλλέκτης (C)           | 400k        |
| Συλλέκτης (C)           | Βάση (Β)                | 400k        |
| Βάση (Β)                | Εκπομπός(Ε)             | 200         |
| Συλλέκτης (C)           | Εκπομπός(Ε)             | 8k          |
| Βάση (Β)                | Συλλέκτης (C)           | 200         |
| Εκπομπός (Ε)            | Βάση (Β)                | 400k        |

Α Σ Κ

Σ Η Ν ο 4
Κυκλώματα διακοπτών - MOSFET, IGBT

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Κατασκευάζετε απλά κυκλώματα διακοπτών με MOSFET.
- ■ Κατασκευάζετε απλά κυκλώματα διακοπτών με IGBT.

Τεχνικές πληροφορίες

To MOSFET
Το Τρανζίστορ Φαινομένου Πεδίου με δομή Μέταλλο-Οξείδιο-Ημιαγωγός (MOSFET-Metal Oxide Semiconductor Field Effect Transistor) είναι ένα τρανζίστορ που εκτελεί την ίδια εργα -σία, όπως το διπολικό τρανζίστορ, εκτός του ότι ελέγχεται από τάση ενώ το διπολικό τρανζίστορ ελέγχεται από ρεύμα. To MOSFET (δίαυλου), όπως παριστάνεται από το σύμβολο στο σχή -μα 1α και 1β, αποτελείται από τα στρώματα ημιαγωγών τύπου Ν και Ρ (σχήμα 2α). Χω -ρίς την εφαρμογή τάσης στην Πύλη G (Gate) (σχήμα 2α) το MOSFET συμπεριφέρεται ως διακόπτης μεταξύ των άκρων του Απαγωγού

D (Drain) και της Πηγής S (Source) καθώς δεν υπάρχει καμία ροή ρεύματος. Στο σχήμα 2β έχουμε τη συνδεσμολογία του MOSFET. Όταν υπάρχει ορθή πόλωση μεταξύ Πύλης G και Πη -γής S και εφαρμοστεί τάση μεταξύ Απαγωγού D και Πηγής S έχουμε ροή ρεύματος (σχήμα 2γ). Στο σχήμα 2γ έχουμε την παρόμοια συνδε -σμολογία του MOSFET με αυτή του διπολικού τρανζίστορ ως διακόπτη. Καθώς το MOSFET ελέγχεται από τάση δεν απαιτείται αντίσταση για να ρυθμίζεται το ρεύμα στην Πύλη G.
Αν χρειαστεί όμως έλεγχος σε υψηλές συχνό -τητες τότε χρειάζεται κατάλληλο κύκλωμα οδή γησης στη Πύλη G. Μια σημαντική παράμετρος

Σχήμα 1: α) και β) Σύμβολα MOSFET διαύλου Ν και Ρ, γ) Συσκευασία ΤΟ-220 και ακροδέκτες.
Σχήμα 2: α) και β) Δομή και γ) Συνδεσμολογία του MOSFET (διαύλου Ν) ως διακόπτης.
του MOSFET που λαμβάνεται υπόψη είναι η τάση κατωφλίου (V$\_{th}$ threshold voltage). Αυτή είναι η ελάχιστη τάση, που μπορεί να τροφο -δοτηθεί η Πύλη G, για να δημιουργηθεί αγωγι μότητα ανάμεσα στις επαφές Απαγωγού D και Πηγής S.

To IGBT
Το Διπολικό Τρανζίστορ με Μονωμένη Πύλη (IGBT - Insulated Gate Bipolar Transistor) συν -
δυάζει τα θετικά χαρακτηριστικά του διπολικού τρανζίστορ (BJT) και του MOSFET. To IGBT παρουσιάζει χαμηλές απώλειες ισχύος στην ενεργή κατάσταση (κατάσταση ΟΝ), ενώ η οδήγηση της πύλης ελέγχεται από τάση δηλα -δή όπως και το MOSFET. Στο σχήμα 3 φαίνεται ο συμβολισμός του IGBT για τύπους Ν και Ρ. Οι ακροδέκτες έχουν συνδυασμό ονομάτων που προέρχονται από το MOSFET (Πύλη-G) και το Διπολικό Τρανζίστορ BJT (Συλλέκτης C, Εκπο -

Σχήμα 3: α) και β) Σύμβολα IGBT διαύλου Ν και Ρ, γ) Απλουστευμένο ισοδύναμο κύκλωμα με MOSFET και Τρανζίστορ, δ) Συσκευασία ΤΟ-220 και ακροδέκτες.
Σχήμα 4: Δομή (α) και συνδεσμολογία (β) του IGBT (διαύλου Ν) ως διακόπτης.
μπός Ε) ενώ στο απλουστευμένο ισοδύναμο κύκλωμα φαίνεται πώς προήλθε το IGBT. Στο σχήμα 4 φαίνεται η δομή του ενώ δίπλα υπάρ -χει η βασική συνδεσμολογία του IGBT ως δια κόπτη. Σήμερα το IGBT έχει εκτοπίσει το τραν -ζίστορ Darlington στις σύγχρονες σχεδιάσεις ηλεκτρονικών αναφλέξεων.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  1 - MOSFET IRFZ44N ή αντίστοιχο
- 1 - IGBT BUK854-800A ή αντίστοιχο
Σχήμα 5: Κύκλωμα ελέγχου λαμπτήρα από MOSFET.
Σχήμα 6: Κύκλωμα ελέγχου ηλεκτρικού κινητήρα από MOSFET.
-  1 - Δίοδος 1Ν4004
- 1 - Λαμπτήρας 12V/5W
-  1 - Ρελέ 12V/30A Ν.Ο.
- 1 - Ηλεκτρικός κινητήρας (μοτέρ) ως 50W
-  1 - Διακόπτης ηλεκτρικών παραθύρων
- 1 - Διακόπτης εναλλαγής
-  1 - Πηγή τάσης +12V DC
- 1 - Πολύμετρο
-  1 - Πλακέτα δοκιμών " Breadboard "

Διαδικασία

Βήματα
- 1. Αναγνωρίστε και εντοπίστε ποιοι είναι οι ακρο -δέκτες του MOSFET βάσει του σχήματος 1γ.
- 2. Αναγνωρίστε και εντοπίστε ποιοι είναι οι ακρο -δέκτες του IGBT βάσει του σχήματος 3δ.

Εφαρμογές
- 1. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 5 στη πλακέτα δοκιμών " breadboard " και εξε -τάστε τη λειτουργία του κυκλώματος με το διακόπτη.
- 2. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 6 στην πλακέτα δοκιμών " breadboard " και εξε -τάστε την λειτουργία του κυκλώματος. Η ισχύς του ηλεκτρικού κινητήρα να είναι έως 50 W.
- 3. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 7 και εξετάστε την λειτουργία του κυκλώματος. Η ισχύς του ηλεκτρικού κινητήρα μπορεί να είναι ως 300 W. Το ρεύμα λειτουργίας του ρελέ να είναι 30Α.
- 4. Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 8 και εξετάστε τη λειτουργία του κυκλώματος.

Σχήμα 7: Κύκλωμα ελέγχου ηλεκτρικού κινητήρα από MOSFET και ρελέ.
Η ισχύς του ηλεκτρικού κινητήρα να είναι έως 50 W. Οι δίοδοι να είναι 1Ν4004. Ο διακόπτης είναι εναλλαγής για ηλεκτρικό παράθυρο. Αν δεν υπάρχει ο ίδιος, όπως του σχήματος 8, μπορεί να χρησιμοποιηθεί αντίστοιχος.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Η κατασκευή του κυκλώματος του σχήματος 8 είναι προαιρετική.
- 5. Να κατασκευαστούν αντίστοιχα κυκλώματα για το IGBT των σχημάτων 5, 6, 7.
Σχήμα 8: Κύκλωμα ελέγχου κινητήρα ηλεκτρικών παραθύρων από 4 MOSFET με αναστροφή από διακόπτη.

Παράρτημα Εφαρμογών MOSFET και IGBT
Σχήμα 9: To MOSFET ως τελική βαθμίδα ελέγχου ηλεκτρονικής μονάδας (τρανζίστορ εξόδου) για τη λειτουργία των μπεκ. To IGBT ως βαθμίδα ελέγχου της ανάφλεξης.
Σχήμα 10: Έλεγχος διαφόρων συστημάτων κινητήρων με MOSFET.

Τυπικοί ηλεκτρικοί κινητήρες και απαιτήσεις διακοπτών ( MOSFET ) σε αυτοκίνητα ανώτερης κλάσης

| Εφαρμογή  κινητήρα                                | Τυπική  ισχύς (W)                                 | Ονοματικό  ρεύμα (A)                              | Αριθμός  Κινητήρων                                | Είδος  Οδήγησης                                   | Διακόπτες  /Κινητήρας                             | Προτεινόμενα  MOSFET-BUK                          | MOSFET (Logic)  L 2 FET BUK                       |
|---------------------------------------------------|---------------------------------------------------|---------------------------------------------------|---------------------------------------------------|---------------------------------------------------|---------------------------------------------------|---------------------------------------------------|---------------------------------------------------|
| Κλιματισμός                                       | 300                                               | 25                                                | 1                                                 | Μιας διεύθυνσης  Μεταβλητής  ταχύτητας            | 1                                                 | 456                                               | 556                                               |
| Ανεμιστήρας  ψυγείου                              | 120-240                                           | 10-20                                             | 1                                                 | Μιας διεύθυνσης  Μεταβλητής  ταχύτητας            | 1                                                 | 455                                               | 555                                               |
| Αντλία βενζίνης                                   | 100                                               | 8                                                 | 1                                                 | Μιας διεύθυνσης                                   | 1                                                 | 453                                               | 553                                               |
| Υαλοκαθαριστής Μπροστινοί Πίσω Φώτων              | 60-100                                            | 5-8                                               | 1-2 1 2                                           | Μιας διεύθυνσης  Μεταβλητής  ταχύτητας            |                                                   | 452/453                                           | 552/553                                           |
| Πλύστης                                           | 30-60                                             | 2.5-5                                             | 1-2                                               | Μιας διεύθυνσης                                   | 1                                                 | 452                                               | 552                                               |
| Παραθύρων                                         | 25-120                                            | 2-10                                              | 2-4                                               | Με αναστροφή                                      | 4                                                 | 452/455                                           | 552/555                                           |
| Ηλιοροφής                                         | 40-100                                            | 3.5-8                                             | 1                                                 |                                                   |                                                   | 452/453                                           | 552/553                                           |
| Ρύθμιση  καθισμάτων                               | 50                                                | 4                                                 | 4-16                                              | Με αναστροφή                                      | 4                                                 | 453                                               | 553                                               |
| Ζώνη Ασφαλείας                                    | 50                                                | 4                                                 | 2-4                                               | Με αναστροφή                                      | 4                                                 | 453                                               | 553                                               |
| Αυτόματου  προβολέα                               |                                                   |                                                   | 2                                                 |                                                   |                                                   |                                                   |                                                   |
| Κεραία                                            | 25                                                | 2                                                 | 1                                                 | Με αναστροφή                                      | 4                                                 | 452                                               | 552                                               |
| Κλείδωμα πόρτας                                   | 12-36                                             | 1-3                                               | 6-9                                               |                                                   |                                                   | 451/452                                           | 551/552                                           |
| Ρύθμ. Καθρεπτών                                   | 12                                                | 1                                                 | 2                                                 | Με αναστροφή                                      | 4                                                 | 451                                               | 551                                               |
| O παραπάνω πίνακας αναφέρεται μόνο ως καθοδήγηση. | O παραπάνω πίνακας αναφέρεται μόνο ως καθοδήγηση. | O παραπάνω πίνακας αναφέρεται μόνο ως καθοδήγηση. | O παραπάνω πίνακας αναφέρεται μόνο ως καθοδήγηση. | O παραπάνω πίνακας αναφέρεται μόνο ως καθοδήγηση. | O παραπάνω πίνακας αναφέρεται μόνο ως καθοδήγηση. | O παραπάνω πίνακας αναφέρεται μόνο ως καθοδήγηση. | O παραπάνω πίνακας αναφέρεται μόνο ως καθοδήγηση. |

Λαμπτήρες αυτοκινήτου και απαιτήσεις διακοπτών ( MOSFET ) σε αυτοκίνητα

| Φορτίο             | Τυπική  ισχύς (W)                                         | Ονοματικό  ρεύμα (A)   | Αρχικό Ρεύμα  Κορυφής (Α)   | Αριθμός  Λαμπτήρων   | Προτεινόμενα -  MOSFET-BUK   | Σχόλια            |
|--------------------|-----------------------------------------------------------|------------------------|-----------------------------|----------------------|------------------------------|-------------------|
| Προβολείς          | 60 55 45 40                                               | 5 4.6 3.8 3.3          | 70 64 53 47                 | 2                    | 455-60Α                      |                   |
| Ομίχλης μπροστινοί | 55                                                        | 4.6                    | 64                          | 2                    | 455-60Α                      |                   |
| Ομίχλης πίσω       | 21                                                        | 1.8                    | 25                          |                      | 452-60Α 453-60 2             |                   |
| Φλασσέρ            | 21                                                        | 1.8                    | 25                          | 4                    | 452-60Α 453-60 2             |                   |
| Φρένου             | 21                                                        | 1.8                    | 25                          | 2                    | 452-60Α 453-60 2             |                   |
| Πινακίδας          | 3 5                                                       | 0.25 0.42              |                             | 2                    | 451-60Α                      |                   |
| Αναστροφής/Πίσω    | 21                                                        | 1.8                    | 25                          | 2 1                  | 452-60Α 453-60 2             |                   |
| Πίνακας ελέγχου    | 2.2                                                       | 0.18                   | 2.5                         | 5                    | 451-60Α                      |                   |
| Εσωτερικού χώρου   |                                                           |                        |                             | 4                    |                              |                   |
| Πόρτας             | 2.2                                                       | 0.18                   | 2.5                         |                      | 451-60Α                      |                   |
| Αποσκευών/κινητήρα |                                                           |                        |                             | 4                    |                              |                   |
| Θέρμανσης Παρμπίζ  | 300-600                                                   | 25-50                  |                             | 1                    | 2 × 556-60Α                  | Παράλληλη σύνδεση |
| Θέρμανσης Καθ/τος  | 100-120 Ο παραπάνω πίνακας αναφέρεται μόνο ως καθοδήγηση. | 8-10                   |                             | 2                    | 452-60Α 2                    |                   |

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 5
Έλεγχος ισχύος με θυρίστορ (μονοφασικός ελεγχόμενος ανορθωτής)

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Γνωρίζετε τη βασική λειτουργία του θυρίστορ.
- ■ Ρυθμίζετε το κύκλωμα ελέγχου ισχύος με θυρίστορ.
- ■ Εξηγείτε τις κυματομορφές έναυσης του θυρίστορ.

Τεχνικές πληροφορίες
Το θυρίστορ (ονομάζεται και ελεγχόμενος ανορ -θωτής) (SCR -Silicon Controlled Rectifier) είναι ένας ημιαγωγός με στρώσεις pnpn που φέρει τρεις ακροδέκτες, την άνοδο (Anode) την κάθοδο (Kathode) και την πύλη (Gate).
Όπως οι δίοδοι έτσι και οι ελεγχόμενοι ανορθω -τές - θυρίστορ επιτρέπουν τη διέλευση του ρεύ ματος μόνο στην ορθή πόλωση δηλαδή από την άνοδο προς τη κάθοδο. Η μόνη τους διαφο -ρά είναι ότι το θυρίστορ " άγει " μόνον εφόσον ο τρίτος ακροδέκτης, η ονομαζόμενη πύλη (Gate) δεχθεί ένα θετικό ηλεκτρικό σήμα (τάση).

Το θυρίστορ έχει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
-  Παραμένει σε κατάσταση λειτουργίας σε όλο το χρόνο που διαρρέεται από ρεύμα μέσω της ανόδου (δηλαδή παρουσιάζει αυτοσυ -γκράτηση).
-  " Άγει " όταν εφαρμόζεται ένα θετικό σήμα (τάση) στην πύλη με δεδομένο ότι είναι ορθά πολωμένο [Κατάσταση ΟΝ].
-  Διακόπτει την λειτουργία του εφόσον το ρεύ -μα μεταξύ ανόδου-καθόδου μηδενιστεί [Κα τάσταση OFF].
Το ηλεκτρικό σήμα που εφαρμόζεται στη πύλη είναι το σήμα " ελέγχου " του θυρίστορ το οποίο καθορίζεται από το [α].

Σχήμα 1: Το θυρίστορ: Οι ενώσεις pnpn, το σύμβολο, συσκευασίες και ακροδέκτες.
Σχήμα 2: Χαρακτηριστική καμπύλη I-V θυρίστορ.
Το α είναι ο χρόνος καθυστέρησης σε " μοίρες " . Οι μοίρες προσδιορίζουν το χρόνο καθυστέρη -σης από το μηδενικό σημείο ως το σημείο που το θυρίστορ πρέπει να γίνει αγώγιμο. Για παρά -δειγμα όταν το α είναι 90° τότε το θυρίστορ άγει ακριβώς μισή θετική ημιπερίοδο, με 45° στα 3/4 και με 0° λειτουργεί ακριβώς όπως μια δίοδος. Με την εφαρμογή μιας συνεχούς τάσης στην πύλη το θυρίστορ λειτουργεί ως μια δίοδος.

Το παρακάτω σχήμα 3 δείχνει έναν παλμό έναυσης στην πύλη του θυρίστορ. To TS (time shift) είναι ο χρόνος καθυστέρησης της γωνίας α, το Τ1 ο χρόνος ανόδου, το Τ2 ο χρόνος δι -άρκειας του παλμού, το Τ3 ο χρόνος καθόδου και Τ ο χρόνος περιόδου π.χ. για 50Ηz θα εί -ναι 20msec και για πλάτος του παλμού Α1 π.χ. 10V.
Σχήμα 3: Τάση πύλης (παλμός).
Για γωνία έναυσης 60° ο χρόνος έναυσης t1 θα είναι:
t1= 60 360 1 50Hz =3,333msec GLYPH<g167> GLYPH<g169> GLYPH<g168> GLYPH<g183> GLYPH<g185> GLYPH<g184> GLYPH<g152> GLYPH<g167> GLYPH<g169> GLYPH<g168> GLYPH<g183> GLYPH<g185> GLYPH<g184>

Στο κύκλωμα του σχήματος 4 μπορούμε να έχουμε τον έλεγχο της ισχύος ενός φορτίου (λα -μπτήρα LP1) μέσω ενός θυρίστορ από 0 ως 90 μοίρες. Το απαιτούμενο ρεύμα της πύλης l$\_{G}$ για την έναυση του θυρίστορ δημιουργείται από τη μεταβλητή αντίσταση που λειτουργεί ως ροο -στάτης. Έχοντας όλη την τιμή της μεταβλητής αντίστασης Ρ1 στο κύκλωμα το ρεύμα l$\_{G}$ δεν εί -ναι αρκετό για την έναυση της πύλης. Μεταβάλ λοντας τη μεταβλητή αντίσταση Ρ1 ρυθμίζεται και η τιμή του ρεύματος προς την πύλη l$\_{G}$ και

Σχήμα 4: Κύκλωμα ελέγχου ισχύος με θυρίστορ.
συνεπώς και η γωνία έναυσης [α]. Αυτό φαίνε -ται από την καφέ κυματομορφή του σχήματος 5 όπου η γωνία έναυσης [α] του θυρίστορ έχει γίνει σε 45° (2,5msec). Μεταβάλλοντας την τιμή της αντίστασης μπορούμε να αλλάξουμε και τη γωνία έναυσης. Στο συγκεκριμένο κύκλωμα του σχήματος 4, η γωνία έναυσης του θυρίστορ δεν μπορεί να υπερβεί τις 90 μοίρες. Η δίοδος D1 αποτρέπειτη διέλευση του ρεύματος μεταξύ καθόδου και πύλης του θυρίστορ κατά την αρ -νητική ημιπερίοδο.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  1 - Δίοδος 1Ν4001
- 1 - Θυρίστορ C106D
-  1 - Λαμπτήρας 12V /5W
- 1 - Ποτενσιόμετρο 47k
-  2 - Αντιστάσεις 1k/0.5W
- 1 - Πηγή 12 AC V
-  1 - Πολύμετρο
- 1 - Εργαστηριακός παλμογράφος
-  1 - Πλακέτα δοκιμών " breadboard "
Σχήμα 5: Με πράσινο χρώμα: Η ημιτονειδής εναλλασσόμενη τάση. Με καφέ χρώμα: Η ανορθωμένη τάση από θυρίστορ.

Διαδικασία
Έλεγχος κυκλώματος ισχύος με μεταβλητή αντίσταση

Βήματα
- 1. Δημιουργήστε το κύκλωμα του σχήματος 4 στην πλακέτα δοκιμών " breadboard " .
Σχήμα 6: Άξονες Τάσης - Χρόνου.
- 2. Συνδέστε τον παλμογράφο στα άκρα του φορτίου LP1 (λαμπτήρα). Τροφοδοτήστε το κύκλωμα με 12 V AC. Ρυθμίστε την μετα -βλητή αντίσταση Ρ1 στην ελάχιστη τιμή της.
- 3. Αυξήστε την μεταβλητή τιμή αντίσταση Ρ1 και παρατηρείστε τις αλλαγές της κυματο -μορφής.
- 4. Ρυθμίστε την μεταβλητή αντίσταση Ρ1 για να δημιουργήσετε γωνίες έναυσης 30°, 45°, 60°, 90° στο θυρίστορ. Τι παρατηρείτε στο λαμπτήρα;
- 5. Σχεδιάστε τις κυματομορφές έναυσης για γωνίες 45°, 90° στο σχήμα 6.

Εφαρμογή:
Απλό κύκλωμα συναγερμού με θυρίστορ (σχήμα 7)

Αρχή λειτουργίας
Όταν οι δύο διακόπτες SW1 και SW2 είναι κλει -στοί (ΟΝ), το LED1 δείχνει την κανονική κατά -σταση του κυκλώματος. Όταν ο διακόπτης SW2
διακόψει το κύκλωμα (OFF) τότε το δεύτερο LED2 μέσω του ρελέ εναλλαγής ενεργοποιείται. Στην περίπτωση που ξανακλείσει ο διακόπτης SW2 (ΟΝ) το LED2 παραμείνει ενεργό.
Στη θέση του LED2 θα μπορούσε να υπάρχει μια σειρήνα. Τα υλικά αναφέρονται στο κύκλω -μα, ενώ το ρελέ είναι εναλλαγής.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Η κατασκευή του κυκλώματος είναι προαιρετική.
Σχήμα 7: Απλό κύκλωμα συναγερμού με θυρίστορ.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 6
Τελεστικός ενισχυτής (ως συγκριτής)

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναγνωρίζετε το σύμβολο και τους ακροδέκτες ενός τελεστικού ενισχυτή.
- ■ Δημιουργείτε το κύκλωμα ενός τελεστικού ενισχυτή ως συγκριτή για ανίχνευση μηδενικής στάθμης τάσης.
- ■ Δημιουργείτε το κύκλωμα ενός τελεστικού ενισχυτή ως συγκριτή για ανίχνευση μη-μηδενικής στάθμης τάσης.
- ■ Δημιουργείτε το κύκλωμα ενός τελεστικού ενισχυτή ως συγκριτή για μετατροπή αναλογικού σήματος σε ψηφιακό.

Τεχνικές πληροφορίες
Ένας Τελεστικός Ενισχυτής (ΤΕ) (Operational Amplifier) αποτελεί ένα ολοκληρωμένο κύκλω -μα (σχήμα 1α) το οποίο τροφοδοτείται με αρνη τική -12V και θετική +12V τάση (σχήματα 1β, 2β). Έχει δύο εισόδους που αναφέρονται ως αναστρέφουσα (-) είσοδος και μη-αναστρέφου -σα (+) είσοδος, ενώ υπάρχει μια μοναδική έξο δος (σχήματα 1β, 2α). Στην απλή συνδεσμολο -γία του ο τελεστικός ενισχυτής χρησιμοποιείται για να συγκρίνει δύο πηγές τάσεων και να εξά -
γει μια χαμηλή ή υψηλή τάση, υποδεικνύοντας ποια από τις συγκρινόμενες τάσεις έχει μεγα -λύτερο πλάτος. Αν μια από τις τάσεις θεωρηθεί ότι είναι τάση αναφοράς και έχει συνδεθεί στην αναστρέφουσα (-) είσοδο, η έξοδος του τελεστι -κού ενισχυτή θα έχει τάση που πλησιάζει την θετική τάση, όταν η της μη-αναστρέφου -σας τάσης εισόδου (+) είναι μεγαλύτερη από την τάση αναφοράς. Όταν η τάση της μη-ανα -στρέφουσας τάσης εισόδου (+) είναι μικρότερη

Σχήμα 1: α) Συσκευασία του ΤΕ και β) Ακροδέκτες του ΤΕ.
Σχήμα 2: α) Απλουστευμένο σύμβολο ΤΕ, β) Σύμβολο με συνδέσεις τάσης τροφοδοσίας.
της τάσης αναφοράς, τότε η έξοδος του τελεστι -κού ενισχυτή θα έχει τάση που θα πλησιάζει την τάση αναφοράς της αναστρέφουσας εισόδου. Μια από τις εφαρμογές του τελεστικού ενισχυτή είναι και η χρήση του ως συγκριτής, που προσ -διορίζει πότε μια τάση εισόδου υπερβαίνει ένα ορισμένο επίπεδο (τάσης).

Ανίχνευση μηδενικής στάθμης
Στο σχήμα 3β έχουμε το αποτέλεσμα από την εφαρμογή μιας ημιτονοειδούς καμπύλης στην μη-αναστρέφουσα (+) είσοδο. Η τάση αναφο -
ράς στην αναστρέφουσα (-) είναι μηδέν καθώς είναι γειωμένη. Όταν η ημιτονοειδής τάση είναι θετική η έξοδος έχει τη μέγιστη θετική τάση, ενώ όταν είναι αρνητική η έξοδος έχει την μέ -γιστη αρνητική τάση. Όπως γίνεται αντιληπτό ο ανιχνευτής μηδενικής στάθμης μπορεί να χρη -σιμοποιηθεί για να παράγει τετραγωνικές κυμα τομορφές από ημιτονοειδείς τάσεις.

Ανίχνευση μη-μηδενικής στάθμης
Βάσει του κυκλώματος του τελεστικού ενισχυτή ανιχνευτή μηδενικής στάθμης, μπορεί να τρο -
Σχήμα 3: α) Κύκλωμα ΤΕ ως ανιχνευτή μηδενικής τάσης, β) Κυματομορφές εισόδου και εξόδου.
Σχήμα 4: α) Με τάση αναφοράς, α) Με διαιρέτη τάσης.
ποποιηθεί έτσι ώστε να ανιχνεύει άλλες τάσεις εκτός από τη μηδενική συνδέοντας μία τάση αναφοράς όπως το σχήμα 4α. Όμως ένα ποιο πρακτικό κύκλωμα μπορεί να δημιουργηθεί βά -ζοντας ένα διαιρέτη τάσης για την μεταβολή της τάσης, σχήμα 4β. Στο σχήμα 5 η καφέ τετραγω -νική μορφή απεικονίζει την ανίχνευση μη-μηδε
νικής τάσης στα 4,5V. Η τάση αναφοράς προκύπτει από την εξίσωση:

V = R2 R1+R2 +V αναφ.
Όπου V$\_{αναφ}$ = τάση αναφοράς, (+V) η θετική τάση τροφοδοσίας.
Σχήμα 5: Ανίχνευση μη- μηδενικής τάσης.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  1 - Εργαστηριακός παλμογράφος
- 1 - Μετασχηματιστής 230V/6V ή 230V/12V
-  1 - Τροφοδοτικό 6~15V DC (*)
- 1 - Τροφοδοτικό -6,-12V DC (**)
-  1 - Πλακέτα δοκιμών " breadboad "
- 1 - Τελεστικός ενισχυτής Ua 741
-  Αντιστάσεις:
- 1 - 1k/0.5W
- 1 - 100k/0.5W
- 1 - 50k/0.5W

ΣΗΜΕΙΩΣΗ (*)(**)
Να χρησιμοποιηθούν οι τάσεις τροφοδοσίας που δημιουργήθηκαν από την Άσκηση 3 (Σταθερο -ποιητές Τάσης).

Διαδικασία 1η

Κύκλωμα ανίχνευσης μηδενικής στάθμης

ΠΡΟΣΟΧΗ
Συνιστάται προσοχή από την χρήση της εναλλασσόμενης τάσης.

Βήματα
- 1. Κατασκευάστε στην πλακέτα δοκιμών " breadboard " το κύκλωμα του σχήματος 3α.
- 2. Εξετάστε αν έχετε τις κατάλληλες τάσεις που απαιτεί το κύκλωμα και τροφοδοτείστε το κύ -κλωμα σας με προσοχή.
- 3. Συνδέστε τον παλμογράφο στην εναλλασσό -μενη τάση της μη-αναστρέφουσας (+) εισόδου και στην έξοδο του τελεστικού ενισχυτή.
- 4. Σχεδιάστε τις κυματομορφές που απεικονί -ζει ο παλμογράφος στο σχήμα 6.
- 5. Σχολιάστε αν οι κυματομορφές που λάβατε με τον παλμογράφο είναι οι αναμενόμενες.

Διαδικασία 2η

Ανίχνευση μη-μηδενικής στάθμης

Βήματα
- 1. Κατασκευάστε στην πλακέτα δοκιμών " breadboard " το κύκλωμα με σταθερή τάση αναφοράς του σχήματος 4α.
- 2. Εξετάστε αν έχετε τις κατάλληλες τάσεις που απαιτεί το κύκλωμα και τροφοδοτείστε το κύ -κλωμά σας με προσοχή.
- 3. Συνδέστε τον παλμογράφο στην εναλλασσό -μενη τάση της μη-αναστρέφουσας (+) εισό δου και στην έξοδο του τελεστικού ενισχυτή.
- 4. Σχεδιάστε τις κυματομορφές του παλμογρά -φου στο σχήμα 7.
- 5. Σχολιάστε αν οι κυματομορφές που λάβατε με τον παλμογράφο είναι οι αναμενόμενες.

Διαδικασία 3η

Βήματα
- 1. Δημιουργήστε το κύκλωμα του σχήματος 4β και επαναλάβετε τα ίδια βήματα όπως και στο κύκλωμα με σταθερή τάση αναφοράς.
- 2. Τοποθετήστε αντιστάσεις 2k/0.5W για τις R1 και R2 και σχεδιάστε τις κυματομορφές της εναλλασσόμενης τάσης στην μη-αναστρέ -φουσα (+) είσοδο και έξοδο του τελε στικού ενισχυτή.
Σχήμα 6: Άξονες Τάσης - Χρόνου.
Σχήμα 7: Άξονες Τάσης - Χρόνου.
Σχήμα 8: Άξονες Τάσης - Χρόνου.
- 3. Αλλάξτε την R2 σε 1k/0.5W και σχεδιάστε την τάση στην έξοδο του τελεστικού ενισχυ -τή στο σχήμα 8.
- 4. Σχολιάστε αν οι κυματομορφές που λάβατε με τον παλμογράφο είναι οι αναμενόμενες.

Εφαρμογή
Μετατροπή αναλογικού σήματος σε ψηφιακό Στο κύκλωμα του σχήματος 10, αντί για αρνη -τική τάση τροφοδοσίας ο τελεστικός έχει γειω -θεί. Δίνοντας μια εναλλασσόμενη τάση π.χ. 12V στην μη-αναστρέφουσα είσοδο (καφέ ημιτο -νοειδής καμπύλη σχήματος 9) θα λάβετε στην έξοδο από την αντίσταση μια τετραγωνική κυ -ματομορφή (σχήμα 9: πράσινη κυματομορφή). Όπως μπορεί να παρατηρηθεί υπάρχει αντι -στοιχία με ένα επαγωγικό αισθητήρα μέτρησης στροφών που παράγει ημιτονοειδές σήμα. Με την μετατροπή του ημιτονειδούς σήματος σε ψηφιακό, μια ηλεκτρονική μονάδα μπορεί να επεξεργαστεί το σήμα.

Κατασκευάστε το κύκλωμα του σχήματος 10 και επαναλάβετε τη διαδικασία όπως τα βήματα 1 και 2 της 1ης διαδικασίας. Σχεδιάστε τις κυματο -μορφές που αναμένονται από τον παλμογράφο στο σχήμα 11.
Σχήμα 9: Μετατροπή αναλογικού σήματος σε ψηφιακό.
Σχήμα 10: Κύκλωμα μετατροπής αναλογικού σήματος σε ψηφιακό.
Σχήμα 11: Άξονες Τάσης - Χρόνου.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 7
Φωτοαντίσταση - Φωτοδίοδος - Δίοδος φωτοεκπομπής (LED) - Ενδείκτης επτά τμημάτων

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναγνωρίζετε το σύμβολο και τους ακροδέκτες μιας φωτοαντίστασης.
- ■ Δημιουργείτε κυκλώματα με την φωτοαντίσταση.
- ■ Αναγνωρίζετε το σύμβολο και τους ακροδέκτες μιας φωτοδιόδου.
- ■ Δημιουργείτε κυκλώματα με την φωτοδίοδο.
- ■ Αναγνωρίζετε το σύμβολο και τους ακροδέκτες ενός LED.
- ■ Δημιουργείτε κυκλώματα με το LED.
- ■ Αναγνωρίζετε το σύμβολο και τους ακροδέκτες ενός ενδείκτη επτά τμημάτων.

Τεχνικές πληροφορίες

Φωτοαντίσταση
Η Φωτοαντίσταση (LDR-Light Dependent Resistor) είναι ένα παθητικό στοιχείο του οποί -ου η αντίσταση μεταβάλλεται, ανάλογα με την προσπιπτόμενη ένταση της ορατής ακτινοβολί -ας. Αποτελείται από την αντίσταση του μεταλλι κού φιλμ που διαχωρίζεται από το θειούχο κά -δμιο (CdS) το οποίο είναι ευαίσθητο στο ορατό και υπέρυθρο φάσμα του φωτός. Η αντίστασή
της μπορεί να είναι αρκετά μεγάλη (ΜΩ) σε συνθήκες σκότους και 500 ως 1000 Ω σε καλά φωτισμένο δωμάτιο.

Φωτοδίοδος
Η (Photodiode) είναι ένας δέκτης φωτός όπως και η φωτοαντίσταση, της οποίας η σύνθετη αντίσταση μεταβάλλεται σύμφωνα με την ένταση του φωτός. Μερικοί φωτοδίοδοι
Σχήμα 1: α) Φωτοαντίσταση, β) Σύμβολο, γ) Πρακτικό κύκλωμα ελέγχου φωτοαντίστασης.
Σχήμα 2: α) Συσκευασίες φωτοδιόδων, β) Σύμβολο, γ) Πρακτικό κύκλωμα ελέγχου φωτοδιόδου.
είναι κατασκευασμένοι για να αποκρίνονται στο ορατό φως ενώ άλλοι στο υπέρυθρο. Παρόλο που έχουν μικρότερη ευαισθησία από την φω -τοαντίσταση και το φωτοτρανζίστορ εντούτοις έχουν τη δυνατότητα να λειτουργούν σε πολύ υψηλές συχνότητες. Η σύνδεσή τους σε κύκλω -μα γίνεται σε ανάστροφη πόλωση και το ρεύμα που διέρχεται από αυτές σε συνθήκες σκότους είναι της τάξης των μA ενώ σε καλά φωτισμένο χώρο μΑ ως mA.

Δίοδος Φωτοεκπομπής LED
Η δίοδος φωτοεκπομπής (LED-Light Emitting Diode) χρησιμοποιείται σε πάρα πολλές εφαρ -
μογές καθημερινής χρήσης όπως σε ενδείκτες, σε τηλεχειριστήρια και συστήματα αισθητήρων. Όταν συνδεθεί σε ορθή πόλωση εκπέμπει ορατή και υπέρυθρη ακτινοβολία, ενώ η μέγιστη τάση λειτουργίας της είναι 1,2 ως 3,2V. Για το λόγο αυτό χρειάζεται να υπάρχει και μια αντίσταση σε σειρά για τον περιορισμό του ρεύματος καθώς η τάση διάσπασης είναι μόλις 3 ως 10V.

Ενδείκτης επτά τμημάτων
Ο ενδείκτης επτά τμημάτων (7-segment LED display) (βλέπε σχήμα 4) περιλαμβάνει επτά LED για τη δημιουργία του δεκαδικού αριθμού και ενός για την τελεία. Τα LED του ενδείκτη
Σχήμα 3: α) Συσκευασία του LED, β) Συμβολισμός, γ) Πρακτικό κύκλωμα LED.
ανάλογα με τη σύνδεσή τους μπορεί να είναι σε συνδεσμολογία κοινής καθόδου ή ανόδου (σχήμα 4β και 4γ).

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  1 - Πηγή 6-12V DC
- 1 - Δοκιμαστική πλακέτα " breadboad "
-  1 - Πολύμετρο ψηφιακό
- 1 - Φωτοαντίσταση
-  1 - Φωτοδίοδος
- 1 - Τρανζίστορ 2Ν2222
-  1 - LED
- 1 - Λαμπτήρας 12V, 5-21W
-  1 - Ενδείκτης LED 7 τμημάτων κοινής ανό -δου HDSP 5501
-  1 - Ενδείκτης LED 7 τμημάτων κοινής καθό -δου HDSP 5501
-  1 - Μεταβλητή Αντίσταση 47k
- Αντιστάσεις:
- 1 - 1k/0.5W
- 10 - 270Ω/0.5W

Διαδικασία

Βήματα

Φωτοαντίσταση
- 1. Πραγματοποιήστε το κύκλωμα του σχήμα -τος 1γ και δώστε διαφορετικές τάσεις στο κύκλωμα του λαμπτήρα 21W. Πάρτε μετρή -σεις στο ωμόμετρο και συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα.

| V   |   0 |   6 |   12 |
|-----|-----|-----|------|
| Ω   |   0 |   6 |   12 |
- 2. Πραγματοποιήστε το κύκλωμα του σχήματος 5. Καλύψτε την φωτοαντίσταση με κάποιο αντικείμενο (ή με το χέρι σας) και ρυθμίστε τη μεταβλητή αντίσταση RV 47k έως ότου πετύ -
- χετε το άναμμα και το αναβόσβημα του LED.
- 3. Δώστε τα συμπεράσματά σας σχετικά με τη συμπεριφορά των κυκλωμάτων στα σχήμα -τα 1γ και 5.

Φωτοδίοδος
- 4. Αναγνωρίστε τους ακροδέκτες μιας φωτοδι -όδου με βάση το σχήμα 2α.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναλλακτικά και φωτοτρανζίστορ παίρνοντας τα άκρα βάση και συλλέκτη.
- 5. Πραγματοποιήστε το κύκλωμα του σχήμα -τος 2γ και δώστε διαφορετικές τάσεις στο κύκλωμα του λαμπτήρα. Πάρτε μετρήσεις στο αμπερόμετρο του κυκλώματος της φω -τοδιόδου και συμπληρώστε το παρακάτω πίνακα.

| V1   |   0 |   6 |   12 |
|------|-----|-----|------|
| Id   |   0 |   6 |   12 |
- 6. Δώστε τα συμπεράσματά σας σχετικά με τη συ -μπεριφορά του κυκλώματος του σχήματος 2γ

Δίοδος Φωτοεκπομπής (LED)
- 7. Αναγνωρίστε τους ακροδέκτες ενός LED βά -σει του σχήματος 3α.
- 8. Βάσει του σχήματος 3γ υπολογίστε την αντί -σταση περιορισμού του ρεύματος και πραγ ματοποιήστε το κύκλωμα συνδεσμολογίας

ΠΡΟΣΟΧΗ
Για τη σωστή σύνδεση του LED να θυμάστε ότι το μεγαλύτερο σε μήκος ποδαράκι συνδέεται στο συν (+) μια πηγής και πάντοτε με μια αντίσταση σε σειρά περίπου με 220-470Ω.
Σχήμα 4: α) Ενδείκτης LED 7 Τμημάτων, β) Ενδείκτης κοινής καθόδου, γ) Ενδείκτης κοινής ανόδου.
του LED με πηγή τάσης 12 V. Η συνηθισμένη τάση και το ρεύμα λειτουργίας ενός LED είναι 1,5V και 25mA.

R= V-Vd I

Ενδείκτης επτά τμημάτων
- 9. Αναγνωρίστε τους ακροδέκτες ενός ενδεί -κτη επτά τμημάτων βάσει του σχήματος 4α.
- 10. Πραγματοποιήστε δοκιμαστικούς ελέγχους σε ενδείκτη επτά τμημάτων του σχήματος 4α και 4β κοινής καθόδου.
- 11. Πραγματοποιήστε δοκιμαστικούς ελέγχους στον ενδείκτη επτά τμημάτων του σχήμα -τος 4α και 4γ κοινής ανόδου.
Σχήμα 5: Ενεργοποίηση κυκλώματος από LDR με την εξάλειψη φωτός.
Σχήμα 6: Συνδεσμολογίες κοινής καθόδου(α) και κοινής ανόδου (β).

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 8
Φωτοτρανζίστορ - Φωτοντάρλινκτον - Οπτοζεύκτες

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναγνωρίζετε το σύμβολο και τους ακροδέκτες ενός φωτοτρανζίστορ.
- ■ Δημιουργείτε απλά κυκλώματα ενός φωτοτρανζίστορ.
- ■ Δημιουργείτε κυκλώματα ελέγχου με το φωτοντάρλινκτον.
- ■ Αναγνωρίζετε τα σύμβολα και τους βασικούς τύπους οπτοζευκτών.
- ■ Δημιουργείτε απλό κύκλωμα " κλειστού οπτοζεύκτη " .
- ■ Δημιουργείτε απλό κύκλωμα " ανοικτού οπτοζεύκτη " .

Τεχνικές πληροφορίες

Φωτοτρανζίστορ και Φωτοντάρλινκτον
Το Φωτοτρανζίστορ (Phototransistor), όπως η φωτοαντίσταση και η φωτοδίοδος, μεταβάλλει την σύνθετη αντίστασή του σύμφωνα με την ένταση του φωτός που προσπίπτει στη βάση του. Μερικά φωτοτρανζίστορ είναι κατασκευα -σμένα για να διεγείρονται στην ορατή ακτινιβολία ενώ άλλα στην υπέρυθρη. Το φωτοτρανζίστορ έχει μεγαλύτερη ευαισθησία από τη φωτοαντί -σταση και τη φωτοδίοδο, αλλά έχει μικρότερες δυνατότητες να λειτουργεί σε υψηλές συχνότη -τες. Η σύνδεσή του σε κύκλωμα γίνεται όπως δείχνει το σχήμα 1δ βαζοντας μια αντίσταση σε

Σχήμα 1: α) Συσκευασία φωτοτρανζίστορ, β) Ακροδέκτες, γ) Σύμβολο, δ) Πρακτικό κύκλωμα, ε) Συνδεσμολογία φωτοντάρλινκτον.
σειρά ως φορτίο ενώ ο ακροδέκτης της βάσης δεν χρησιμοποιείται. Το αντίστοιχο κύκλωμα σε συνδεσμολογία Darlington (Φωτοντάρλινκτον -Photodarlington) φαίνεται στο σχήμα 1ε όπου το φωτοτρανζίστορ ελέγχει το κύκλωμα της βά -σης ενός τρανζίστορ και έτσι δημιουργείται η συνδεσμολογία φωτοντάρλινκτον.

Εφαρμογές Φωτοτρανζίστορ και Φωτοντάρλινκτον
Τα φωτοτρανζίστορ υπάρχουν σε ποικιλίες εφαρμογών, ενώ στο αυτοκίνητο συνήθως χρη -σιμοποιείται σε σύστημα " ανοικτού " οπτοζεύκτη μαζί με διάτρητο δίσκο (σχήμα 6) για τη μέτρη -ση στροφών. Στο σχήμα 2α το φωτοτρανζίστορ ανάβει το LED με την πρόσπτωση φωτός στη βάση του. Στο σχήμα 2β το φωτοτρανζίστορ οδηγεί τη βάση ενός άλλου τρανζίστορ (συνδε -σμολογία Darlington) που πιθανώς να έχει τη δυνατότητα να λειτουργεί με μεγαλύτερο ρεύμα ή τάση απ' ό,τι το φωτοτρανζίστορ. Το κύκλωμα του σχήματος 2γ ενεργοποιεί ένα ρελέ με την πρόσπτωση φωτός στο φωτοτρανζίστορ, ενώ το κύκλωμα 2δ απενεργοποιεί το ρελέ η την πρόσπτωση φωτός στο φωτοτρανζίστορ.

Σχήμα 2: Εφαρμογές φωτοτρανζίστορ και φωτοντάρλινκτον.

Οπτοζεύκτες
Οι (Optocouplers) είναι ενσωμα -τωμένα ημιαγωγικά στοιχεία σε ολοκληρωμένο κύκλωμα με ένα πομπό, συνήθως ένα LED και ένα δέκτη, φωτοτρανζίστορ ή φωτοντάρλινκτον ή φωτοδίοδο, όπως φαίνονται στο σχήμα 3. Η μεριά του κυκλώματος του LED είναι το κύκλω -μα ελέγχου ή εισόδου ενώ του φωτοτρανζίστορ (ως επί το πλείστον αυτό χρησιμοποιείται) η έξοδος. Στο κύκλωμα του σχήματος 5, ο διακό -πτης SW1 είναι ανοικτός (OFF), οπότε το LED1 και το φωτοτρανζίστορ Q1 είναι εκτός λειτουρ -γίας. Όταν κλείσει ο διακόπτης SW1 (ΟΝ) τότε τα LED1 και Q1 είναι σε κατάσταση ΟΝ και στα
άκρα του LED2 υπάρχει τάση οπότε και ανάβει. Οι οπτοζεύκτες που προαναφέρθηκαν είναι απο -μονωμένοι από το φως του περιβάλλοντος στο ολοκληρωμένο κύκλωμα, όπως φαίνεται σχήμα 4. Στο αυτοκίνητο συνήθως συναντάμε τους " ανοικτούς " οπτοζεύκτες (σχήμα 6α). Ανά -μεσα στο διάκενο d, παρεμβάλλεται κάποιο αντι κείμενο, συνήθως ένας διάτρητος δίσκος, όπως στο σχήμα 6β που περιστρέφεται. Καθώς γίνεται περιστροφή του δίσκου προκαλείται διακοπή και επαναφορά του οπτικού σήματος ανάμεσα στο LED και το φωτοτρανζίστορ. Έτσι βάσει της συ -χνότητας στο κύκλωμα εξόδου του φωτοτρανζί στορ προσδιορίζονται οι στροφές του δίσκου.

Σχήμα 3: Σύμβολα Οπτοζευκτών : α) LED με φωτοδίοδο, β) LED με φωτοτρανζίστορ, γ) LED με φωτοντάρλινκτον.
Σχήμα 4: Εσωτερικές συνδεσμολογίες και ακροδέκτες οπτοζευκτών.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  1 - Πηγή 12 DCV
- 1 - Δοκιμαστική πλακέτα " breadboard "
-  1 - Πολύμετρο ψηφιακό
- 1 - Φωτοτρανζίστορ BPW 39Β
-  1 - Τρανζίστορ 2Ν2222
- 1 - Οπτοζεύκτης 4Ν26
-  1 - Οπτοζεύκτης " ανοικτού τύπου "
- 1 - LED
-  1 - Διακόπτης απλός
- Αντιστάσεις:
- 1 - 270Ω/0.5W
- 1 - 470Ω/0.5W
Σχήμα 5: Πρακτικό κύκλωμα ελέγχου με οπτοζεύκτη.

Διαδικασία

Φωτοτρανζίστορ, φωτοντάρλινκτον

Βήματα
- 1. Αναγνωρίστε τους ακροδέκτες του φωτο -τρανζίστορ (σχήμα 1β).
- 2. Πραγματοποιήστε το κύκλωμα του σχή -ματος 2α. Καλύψτε το φωτοτρανζίστορ με κάποιο αντικείμενο (ή με το χέρι σας) έως ότου πετύχετε το άναμμα και το σβήσιμο του LED.
- Δώστε τα συμπεράσματά σας σχετικά για τη συμπεριφορά του κυκλώματος.
- 3. Πραγματοποιήστε το κύκλωμα του σχή -ματος 2β. Καλύψτε το φωτοτρανζίστορ με κάποιο αντικείμενο (ή με το χέρι σας) έως ότου πετύχετε το άναμμα και το σβήσιμο του LED.
- Δώστε τα συμπεράσματά σας σχετικά με τη συμπεριφορά του κυκλώματος.
- 4. Πραγματοποιήστε τα κυκλώματα των σχη -μάτων 2γ και 2δ καλύψτε το φωτοτρανζί στορ, όπως τα βήματα 1 και 2 και δώστε τα συμπεράσματά σας για το κάθε κύκλωμα.

Σχήμα 6: α) Οπτοζεύκτης $\_{"}$ανοικτός$\_{"}$, β) Διάτρητος δίσκος.

Οπτοζεύκτης " κλειστός "
- 5. Αναγνωρίστε τους ακροδέκτες του " κλει -στού " οπτοζεύκτη στο σχήμα 4β (θα χρησι μοποιηθεί μόνο αυτός ο τύπος).
- 6. Πραγματοποιήστε το κύκλωμα του σχήμα -τος 5. Αφού γίνει η συνδεσμολογία κλείστε το διακόπτη SW1, θα πρέπει να ανάψει το LED2.
- Δώστε τα συμπεράσματά σας σχετικά με τη συμπεριφορά του κυκλώματος.

Οπτοζεύκτης " ανοικτός "
- 7. Αναγνωρίστε τους ακροδέκτες του " ανοι -κτού " οπτοζεύκτη στο σχήμα 6α, τα σύμβο λα της διόδου και του τρανζίστορ μπορεί να είναι επάνω στο εξάρτημα αλλιώς εντοπίστε τα με ένα πολύμετρο. Ελέγξτε ποιοι ακροδέ -κτες είναι της διόδου (με ωμόμετρο κατά τη μία φορά στα άκρα άγει και αντίστροφα είναι φραγμένο) και του φωτοτρανζίστορ (πρέπει να είναι φραγμένο στους ακροδέκτες εκπο -μπού-συλλέκτη).
- 8. Πραγματοποιήστε το κύκλωμα του σχήματος 7.
- 7. Βάλτε ένα αντικείμενο (π.χ. ένα κομμάτι χαρ -τί) ανάμεσα στη σχισμή του οπτοζεύκτη. Το LED2 θα πρέπει να ανάβει σύμφωνα με το αν υπάρχει αντικείμενο ανάμεσα στον οπτι -κό πομπό και δέκτη του " ανοικτού " οπτοζεύ κτη. Δώστε τα συμπεράσματά σας σχετικά με τη συμπεριφορά του κυκλώματος.

Σχήμα 7: Πρακτικό κύκλωμα "ανοικτού'' οπτοζεύκτη.

ΑΝΑΦΟΡΕΣ - ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- $\_{1}$. Π. Αγιακάτσικας, $\_{"}$Εργαστήριο ΗΣΑ, Ασκή -σεις σε Η/Υ με το πρόγραμμα TINA Pro$\_{"}$, 1998.
- 2. Κανονισμός Κατάρτισης Ειδικότητας $\_{"}$Τεχνι -κός Αυτοματισμών$\_{"}$, ΙΕΚ Ηλιούπολης, 1998.
- 3. Siemens, Erich Gelder $\_{"}$To τρανζίστορ ως διακόπτης$\_{"}$, Εκδόσεις Παπαζήση, 1974.
- 4. Εμμανουήλ Γ. Τσαγάκη $\_{"}$Γενικά Ηλεκτρονικά$\_{"}$ Ευγενίδιο Ίδρυμα, Αθήνα, 1993.
- 5. Α,Χατζόπουλος, Ε Ιωακειμίδης, Φ.Θειόκα, $\_{"}$Ηλεκτρονικά Εξαρτήματα, Θεωρία & Εργα -στηριακές Ασκήσεις$\_{"}$. Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσα λονίκη, 1994.
- 6. J.Campos-I.Donate-E.Marco $\_{"}$Electronica Analogica. El Transistor$\_{"}$ Edebe, Barcelona, 1994.
- 7. Agustin Castejon, German Santamaria $\_{"}$Electronica General$\_{"}$ Santilliana Profeional, Spain, 1997.
- 8. Thomas L. Floyd, $\_{"}$Electronic Devices$\_{"}$ Fifth Edition, Prentice Hall, Inc, 1999.
- 9. Irving M. Gottlieb $\_{"}$Solid-State Power Electronics$\_{"}$ Howard W. Sams & Co., InC, 1984.
- 10. Ray Martson, $\_{"}$Electronics Circuits Pocket Book Vol.2$\_{"}$, Newnes, 1993.
- 11. N. Mohan/T. Undelend/W.Robins $\_{"}$Power Electronics Converters, Applications and Design$\_{"}$. John Wiley & Sons, Inc 1995, Εκδόσεις Τζιόλα Ε., 1996.
- 12. Muhammad H.Rashid $\_{"}$Power Electronics Circuits, Devices and Application$\_{"}$ Prentice Hall International Editions, 1993.
- 13. Roger L. Tokheim $\_{"}$Ψηφιακά Ηλεκτρονικά$\_{"}$ Εκδόσεις Τζιόλα, Θεσσαλονίκη 1991.

Περιοδικά:
Electronics Today International, Sydney, NSW, Australia $\_{"}$ electronics it's easy Vol. 1.1975.
Πρόγραμμα σχεδίασης, προσομοίωσης και δημιουργίας κυματομορφών: TINA Pro της DesignSoft.
Φύλλα Δεδομένων από:
International Rectifier

Motorola

Philips
ST - SGS - Thomson Microelectronics

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΨΗΦΙΑΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ

ΑΣΚ Η Σ Η Νο 1
Συνδεσμολογίες πυλών AND και OR

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναγνωρίζετε τα σύμβολα και τους ακροδέκτες των λογικών πυλών AND και OR.
- ■ Δημιουργείτε το λογικό κύκλωμα μιας πύλης AND.
- ■ Δημιουργείτε το λογικό κύκλωμα μιας πύλης OR.
- ■ Επιβεβαιώνετε τη λειτουργία των πυλών AND και OR με την άλγεβρα Boole.

Τεχνικές πληροφορίες

Πύλη AND
Η βασική αρχή ενός κυκλώματος AND λειτουργεί όπως το ηλεκτρικό κύκλωμα με δύο διακόπτες, ένα λαμπτήρα και μία πηγή τάσης (σχήμα 1). Ο λαμπτήρας ανάβει όταν και οι δύο διακόπτες εί -ναι κλειστοί (ΟΝ), ενώ σε οποιαδήποτε άλλη πε ρίπτωση που ο ένας ή και οι δύο διακόπτες είναι
ανοικτοί (OFF) ο λαμπτήρας παραμένει σβηστός. Ονομάζοντας τους διακόπτες ως Εισόδους Α και Β, όταν είναι ανοικτοί (OFF) μπορούμε να θεω -ρήσουμε ότι έχουν λογική κατάσταση 0, ενώ όταν είναι κλειστοί (ΟΝ) λογική κατάσταση 1. Το απο -τέλεσμα φαίνεται στη λογική κατάσταση Εξόδου Ζ του λαμπτήρα και είναι ή 0 ή 1.

Σχήμα 1: Ηλεκτρικό κύκλωμα που αναπαριστά την πύλη AND.
ΠΙΝΑΚΑΣ 1Πίνακας αληθείας πύλης AND.

| Είσοδοι   | Είσοδοι   | Έξοδος   |
|-----------|-----------|----------|
| Α         | Β         | Ζ        |
| 0         | 0         | 0        |
| 0         | 1         | 0        |
| 1         | 0         | 0        |
| 1         | 1         | 1        |
Στον πίνακα αληθείας AND (πίνακας 1) φαίνο -νται οι καταστάσεις των Εισόδων Α και Β (των διακοπτών) και της Εξόδου Ζ (του λαμπτήρα). Όλες οι πιθανές λογικές καταστάσεις περιγρά -φονται μέσα από τον πίνακα αυτό. Π.χ. αν και οι δύο λογικές καταστάσεις των διακοπτών εί -ναι 0 το λογικό αποτέλεσμα του λαμπτήρα είναι 0. Ο πίνακας αληθείας προκύπτει από τη λογι -κή έκφραση της άλγεβρας Boole όπου:

Ζ=ΑΒ GLYPH<g120> B το σύμβολο "  " σημαίνει " και " (AND)
Στα ψηφιακά κυκλώματα το ίδιο αποτέλεσμα της λογικής κατάστασης AND πραγματοποιείται από τρανζίστορς που ενσωματώνονται σε ένα ολο -κληρωμένο κύκλωμα. Ο συμβολισμός της πύλης φαίνεται στο σχήμα 2, η πύλη AND σύμφωνα με τα πρότυπα ANSI (American National Standards
Σχήμα 2: Σύμβολα πύλης AND.
Institute) και κατά BS (British Standards). Στη πράξη συνήθως χρησιμοποιούνται οι συμβο -λισμοί κατά ANSI. Από αριστερά των συμβό λων είναι οι είσοδοι Α και Β και δεξιά η έξοδος Ζ. Στο σχήμα 3 έχουμε τη συνδεσμολογία της πύλης AND. Όταν ο διακόπτης π.χ. SW1 πα -ρέχει τάση +5V σε μια είσοδο της πύλης, τότε το δυναμικό είναι High (υψηλό), ενώ η λογική κατάσταση 1. Όταν ο διακόπτης παρέχει μηδενική τάση (0V γειώνεται) τότε η είσοδος της πύλης έχει δυναμικό Low (χαμηλό) ενώ η λογική κατάσταση είναι 0. Η κατάσταση High και η Low μπορεί να εμφανιστεί ή στις εισόδους Α και Β ή στην έξοδο Ζ της πύλης AND.

Στο σχήμα 3 φαίνεται το κύκλωμα επαλήθευ -σης της πύλης AND. Το λογικό αποτέλεσμα της εξόδου εμφανίζεται στην δίοδο LED, ενώ η
Σχήμα 3: Κύκλωμα πύλης AND.
Σχήμα 4: Πρακτική συνδεσμολογία του ολοκληρωμένου κυκλώματος AND με δύο εισόδους A, Β και μία έξοδο Ζ.
αντίσταση περιορίζει το ρεύμα προς τη δίοδο. Στο σχήμα 4 φαίνεται πως είναι η εσωτερική συνδεσμολογία ενός ολοκληρωμένου κυκλώ -ματος με τέσσερις πύλες AND. Οι ακροδέ κτες 1 και 2 αποτελούν τις εισόδους μιας πύ -λης, ενώ ο ακροδέκτης 3 αποτελεί την έξοδό της. Ο 7 συνδέεται με τη γείωση

(GND=Ground) ενώ στον ακροδέκτη 14 (+5V) γίνεται η τροφοδοσία του κυκλώματος.

Πύλη OR
Με παρόμοιο τρόπο αλλά με τους διακόπτες σε παράλληλη θέση, δημιουργείται το κύκλωμα OR. Ο πίνακας αληθείας διαφέρει από αυτόν της
Σχήμα 5: Ηλεκτρικό κύκλωμα που αναπαριστά την πύλη OR.
ΠΙΝΑΚΑΣ 2Πίνακας αληθείας πύλης OR.

| Είσοδοι   | Είσοδοι   | Έξοδος   |
|-----------|-----------|----------|
| Α         | Β         | Ζ        |
| 0         | 0         | 0        |
| 0         | 1         | 1        |
| 1         | 0         | 1        |
| 1         | 1         | 1        |
AND όταν έστω και μία είσοδος της πύλης OR του σχήματος 6 είναι σε λογική κατάσταση 1. Τότε η έξοδος είναι επίσης 1.
Ο πίνακας αληθείας OR (πίνακας 2) ισχύει για
Σχήμα 6: Σύμβολα πύλης OR.
ματος με τέσσερις πύλες OR. Οι ακροδέκτες 1 και 2 αποτελούν τις εισόδους μιας πύλης, ενώ ο ακροδέκτης 3 αποτελεί την έξοδό της. Ο ακροδέκτης 7 συνδέεται με τη γείωση (GND = Ground), ενώ στον ακροδέκτη 14 (+5V) γίνεται η τροφοδοσία του κυκλώματος.

Σχήμα 7: Κύκλωμα πύλης OR.
την πύλη OR και στο σχήμα 6 απεικονίζονται τα αντίστοιχα σύμβολα.
Ο πίνακας αληθείας προκύπτει από τη λογική έκφραση της άλγεβρας Boole όπου:
Ζ=Α+Β το σύμβολο " + " σημαίνει " ή " (OR)
Στο σχήμα 7 φαίνεται το κύκλωμα επαλήθευ -σης της πύλης OR. Το λογικό αποτέλεσμα της εξόδου εμφανίζεται στη δίοδο LED, ενώ η αντί -σταση περιορίζει το ρεύμα προς τη δίοδο.
Στο σχήμα 8 φαίνεται πώς είναι η εσωτερική συνδεσμολογία ενός ολοκληρωμένου κυκλώ -
Σχήμα 8: Οι ακροδέκτες του ολοκληρωμένου κυκλώματος OR.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  1 - Ολοκληρωμένο κύκλωμα 74LS08 ή 7408 AND (τεσσάρων πυλών AND δύο εισόδων)
-  1 - Ολοκληρωμένο κύκλωμα 74LS32 ή 7432 OR (τεσσάρων πυλών OR δύο εισόδων)
-  1 - Δίοδος Led
- Αντιστάσεις: 150Ω /0,5W 10k /0,5W
-  1 - Τρανζίστορ 2Ν3904
- 1 - Πηγή τάσης +5V DC
-  1 - Πολύμετρο
- 1 - Πλακέτα δοκιμών " Breadboard "
-  2 - Διακόπτες
- 2 - Διακόπτες τριών επαφών, εναλλαγής

Διαδικασία

Πύλες AND και OR

Βήματα
- 1. Στην πλακέτα " breadboard " δημιουργήστε το κύκλωμα του σχήματος 3 με προσοχή στις συνδέσεις του κυκλώματος.
- 2. Στις εισόδους Α και Β της πύλης μέσω των διακοπτών δώστε λογικό σήμα 0 ή 1 με όλους τους δυνατούς συνδυασμούς και επι -βεβαιώστε στον πίνακα 3 το σήμα εξόδου Ζ στη δίοδο Led που αντιστοιχεί στην πύλη AND.

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

| Είσοδοι   | Είσοδοι   | Έξοδος   |
|-----------|-----------|----------|
| Α         | Β         | Ζ        |
| 0         | 0         |          |
|           | 1         |          |
| 1         | 0         |          |
|           | 1         |          |
- 3. Δημιουργήστε το σχήμα 9 με ένα τρανζίστορ στην έξοδο της πύλης και επαναλάβετε τη διαδικασία του βήματος 2.
Σχήμα 9: Κύκλωμα πύλης AND με τρανζίστορ στην έξοδο.
- 4. Στην πλακέτα " breadboard " δημιουργήστε το κύκλωμα του σχήματος 7 με προσοχή στις συνδέσεις του κυκλώματος.
- 5. Στις εισόδους Α και Β της πύλης μέσω των διακοπτών δώστε λογικό σήμα 0 ή 1 με όλους τους δυνατούς συνδυασμούς και επι -βεβαιώστε στον πίνακα 4 το σήμα εξόδου Ζ στην δίοδο Led που αντιστοιχεί στην πύλη OR.

ΠΙΝΑΚΑΣ 4

| Είσοδοι   | Είσοδοι   | Έξοδος   |
|-----------|-----------|----------|
| Α         | Β         | Ζ        |
| 0         | 0         |          |
|           | 1         |          |
| 1         | 0         |          |
|           | 1         |          |

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 2
Συνδεσμολογίες πυλών NOT, NAND και NOR

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναγνωρίζετε τα σύμβολα και τους ακροδέκτες των λογικών πυλών NOT, NAND και NOR.
- ■ Δημιουργείτε το λογικό κύκλωμα μιας πύλης NOT.
- ■ Δημιουργείτε το λογικό κύκλωμα μιας πύλης NAND.
- ■ Δημιουργείτε το λογικό κύκλωμα μιας πύλης NOR.
- ■ Επιβεβαιώνετε τη λειτουργία των πυλών NOT, NAND και NOR με την άλγεβρα Boole.

Τεχνικές πληροφορίες

Πύλη NOT
Η πύλη NOT (σχήμα 1) ονομάζεται και ανα -στροφέας καθώς το αποτέλεσμα της εξόδου είναι πάντοτε αντίθετο της εισόδου, ενώ έχει μόνο μια είσοδο και μία έξοδο. Σημειώστε ότι στο σύμβολο της πύλης NOT (σχήμα 1) ο μι -κρός κύκλος δηλώνει τη λειτουργία της άρνη σης (NOT).
Στον πίνακα αληθείας NOT (πίνακας 1) φαίνο -νται οι δυνατές καταστάσεις των Εισόδων Α και Εξόδου Ζ της πύλης NOT. Όταν η είσοδος της πύλης NOT έχει δυναμικό 0 η έξοδος έχει δυ -ναμικό 1 και αντίστροφα. Ο πίνακας αληθείας προκύπτει από τη λογική έκφραση της άλγε -βρας Boole όπου:

Ζ=Α το σύμβολο " " σημαίνει " Αναστροφή " (NOT)
Στο σχήμα 2 φαίνεται το κύκλωμα επαλήθευσης

ΠΙΝΑΚΑΣ 1
Πίνακας αληθείας πύλης NOT.

| Είσοδοι   | Έξοδος   |
|-----------|----------|
| Α         | Ζ        |
| 0         | 1        |
| 1         | 0        |
Σχήμα 1: Σύμβολα πύλης NOT.
της πύλης NOT. Το λογικό αποτέλεσμα της εξό -δου εμφανίζεται στη δίοδο LED, ενώ η αντίστα ση περιορίζει το ρεύμα προς τη δίοδο.
Στο σχήμα 3 φαίνεται πως είναι η εσωτερική
Σχήμα 2: Κύκλωμα πύλης NOT.
Σχήμα 3: Οι ακροδέκτες του ολοκληρωμένου κυκλώματος NOT.
συνδεσμολογία ενός ολοκληρωμένου κυκλώ -ματος με έξι πύλες NOT. Ο ακροδέκτης 1 απο τελεί την είσοδο μιας πύλης, ενώ ο ακροδέκτης 2 αποτελεί την έξοδό της. Ο ακροδέκτης 7 συν -δέεται με τη γείωση (GND = Ground), ενώ στον ακροδέκτη 14 (+5V) γίνεται η τροφοδοσία του ολοκληρωμένου κυκλώματος.

Πύλη NAND
Η πύλη NAND αποτελεί το αντίθετο της πύλης AND όσον αφορά το αποτέλεσμα της εξόδου. Στο πίνακα 2 φαίνεται ο πίνακα αληθείας που ισχύει για την πύλη NAND και στο σχήμα 4 τα αντίστοιχα σύμβολα.
Ο πίνακας αληθείας προκύπτει από τη λογική έκφραση της άλγεβρας Boole, όπου:

ΠΙΝΑΚΑΣ 2
Πίνακας αληθείας πύλης NAND.

| Είσοδοι   | Είσοδοι   | Έξοδος   |
|-----------|-----------|----------|
| Α         | Β         | Ζ        |
| 0         | 0         | 1        |
| 0         | 1         | 1        |
| 1         | 0         | 1        |
| 1         | 1         | 0        |
ΑΒ Ζ= που σημαίνει ότι το Ζ=1 όταν το Α ή το Β δεν είναι ταυτόχρονα 1. 
Στο σχήμα 5 φαίνεται το κύκλωμα επαλήθευ -σης της πύλης NAND. Το λογικό αποτέλεσμα της εξόδου εμφανίζεται στη δίοδο LED, ενώ η αντίσταση περιορίζει το ρεύμα προς τη δίοδο. Στο σχήμα 6 φαίνεται πως είναι η εσωτερική συνδεσμολογία ενός ολοκληρωμένου κυκλώ -ματος με τέσσερις πύλες NAND.

Οι ακροδέκτες 1 και 2 αποτελούν τις εισόδους μιας πύλης, ενώ ο ακροδέκτης 3 αποτελεί την έξοδό της. Ο ακροδέκτης 7 συνδέεται με τη γεί -ωση (GND=Ground), ενώ στον ακροδέκτη 14 (+5V) γίνεται η τροφοδοσία του κυκλώματος.
Σχήμα 4: Σύμβολα πύλης NAND.
Σχήμα 5: Κύκλωμα πύλης NAND.
Σχήμα 6: Οι ακροδέκτες του ολοκληρωμένου κυκλώματος NAND.

Πύλη NOR
Η πύλη NOR αποτελεί το αντίθετο της πύλης OR όσον αφορά το αποτέλεσμα της εξόδου.

ΠΙΝΑΚΑΣ 3
Πίνακας αληθείας πύλης NOR.

| Είσοδοι   | Είσοδοι   | Έξοδος   |
|-----------|-----------|----------|
| Α         | Β         | Ζ        |
| 0         | 0         | 1        |
| 0         | 1         | 0        |
| 1         | 0         | 0        |
| 1         | 1         | 0        |
Στον πίνακα 3 φαίνεται ο πίνακας αληθείας που ισχύει για την πύλη NOR και στο σχήμα 7 τα αντίστοιχα σύμβολα.
Σχήμα 7: Σύμβολα πύλης NOR.
Σχήμα 8: Κύκλωμα πύλης ΝΟR
Ο πίνακας αληθείας προκύπτει από τη λογική έκφραση της άλγεβρας Boole, όπου:

Ζ=Α+Β , που σημαίνει ότι το Ζ= 1 όταν τα Α και Β είναι ταυτόχρονα 0.
Στο σχήμα 8 φαίνεται το κύκλωμα επαλήθευ -σης της πύλης NOR. Το λογικό αποτέλεσμα της εξόδου εμφανίζεται στη δίοδο LED, ενώ η αντί -σταση περιορίζει το ρεύμα προς τη δίοδο. Στο σχήμα 9 φαίνεται πως είναι η εσωτερική συνδεσμολογία ενός ολοκληρωμένου κυκλώ -ματος με τέσσερις πύλες NOR. Οι ακροδέκτες
1 και 2 αποτελούν τις εισόδους μιας πύλης, ενώ ο ακροδέκτης 3 αποτελεί την έξοδό της. Ο ακροδέκτης 7 συνδέεται με τη γείωση (GND = Ground), ενώ στον ακροδέκτη 14 (+5V) γίνεται η τροφοδοσία του κυκλώματος.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  1 - Ολοκληρωμένο κύκλωμα 74LS04 ή 7404 NOT (έξη πυλών NOT).
-  1 -Ολοκληρωμένο κύκλωμα 74LS00 ή 7400 NAND (τεσσάρων πυλών NAND δύο εισόδων).
-  1 - Ολοκληρωμένο κύκλωμα 74LS02 ή 7402 NOR (τεσσάρων πυλών NOR δύο εισόδων).
Σχήμα 9: Οι ακροδέκτες του ολοκληρωμένου κυκλώματος NOR.
-  1 - Δίοδος Led
- 1 - Αντίσταση 150Ω /0,5W
-  1 - Πηγή τάσης +5V DC
- 1 - Πολύμετρο
-  1 - Δοκιμαστική πλακέτα " Breadboard "
- 2 - Διακόπτες τριών επαφών, εναλλαγής

Διαδικασία

Πύλες NOT, NAND και NOR

Βήματα
- 1. Στην πλακέτα " breadboard " δημιουργήστε το κύκλωμα του σχήματος 2 με προσοχή στις συνδέσεις του κυκλώματος. Οι ακροδέ -κτες του ολοκληρωμένου κυκλώματος NOT φαίνονται στο σχήμα 3.
- 2. Στην είσοδο Α της πύλης NOT μέσω του δι -ακόπτη εναλλαγής δώστε λογικό σήμα 0 ή 1 με όλους τους δυνατούς συνδυασμούς και επιβεβαιώστε το σήμα εξόδου Ζ στη δίοδο Led που αντιστοιχεί στην πύλη NOT. Συ -μπληρώστε το αποτέλεσμα στον πίνακα 4.

ΠΙΝΑΚΑΣ 4

| Είσοδοι   | Έξοδος   |
|-----------|----------|
| Α         | Ζ        |
| 0         |          |
| 1         |          |
- 3. Στην πλακέτα " breadboard " δημιουργήστε το κύκλωμα του σχήματος 5 με προσοχή στις συνδέσεις του κυκλώματος. Οι ακρο -δέκτες του ολοκληρωμένου κυκλώματος NAND φαίνονται στο σχήμα 6.
- 4. Στις εισόδους Α και Β της πύλης ΝΑΝD μέσω των διακοπτών δώστε λογικό σήμα 0 ή 1 με
όλους τους δυνατούς συνδυασμούς και επι -βεβαιώστε το σήμα εξόδου Ζ στη δίοδο Led που αντιστοιχεί στην πύλη NAND. Συμπλη -ρώστε το αποτέλεσμα στον πίνακα 5.

ΠΙΝΑΚΑΣ 5

| Είσοδοι   | Είσοδοι   | Έξοδος   |
|-----------|-----------|----------|
| Α         | Β         | Ζ        |
| 0         | 0         |          |
| 0         | 1         |          |
| 1         | 0         |          |
| 1         | 1         |          |
- 5. Στην πλακέτα " breadboard " δημιουργήστε το κύκλωμα του σχήματος 8 με προσοχή στις συνδέσεις του κυκλώματος. Οι ακροδέ -κτες του ολοκληρωμένου κυκλώματος NOR φαίνονται στο σχήμα 9.
- 6. Στις εισόδους Α και Β της πύλης NOR μέσω των διακοπτών δώστε λογικό σήμα 0 ή 1 με όλους τους δυνατούς συνδυασμούς και επι -βεβαιώστε το σήμα εξόδου Ζ στη δίοδο Led που αντιστοιχεί στην πύλη NOR. Συμπλη -ρώστε το αποτέλεσμα στον πίνακα 6.

ΠΙΝΑΚΑΣ 6

| Είσοδοι   | Είσοδοι   | Έξοδος   |
|-----------|-----------|----------|
| Α         | Β         | Ζ        |
| 0         | 0         | Ζ        |
| 0         | 1         | Ζ        |
| 1         | 0         | Ζ        |
| 1         | 1         | Ζ        |

Αναφορες-Βιβλιογραφια
- 1. Π. Αγιακάτσικας, $\_{"}$Εργαστήριο ΗΣΑ, Ασκή -σεις σε Η/Υ με το πρόγραμμα TINA PRO$\_{"}$, 1998.
- 2. Γεώργος X. Κίτσιος $\_{"}$Ψηφιακά Ηλεκτρονικά & Α σκήσεις$\_{"}$, Αθήνα, 1998.
- 3. Thomas L. Floyd $\_{"}$Digital Fundamental$\_{"}$ Prentice Hall International, Inc. Seventh Edition, New Jersey, 2000.
- 4. Will Kimber $\_{"}$Practical Digital Electronics for Tehnicians Butterworth-Heinemann Ltd, Great$\_{"}$ Britain, 1994.
- 5. Roger L. Tokheim $\_{"}$Ψηφιακά Ηλεκτρονικά$\_{"}$ Α.Τζιόλα E., Θεσσαλονίκη 1991.

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΕΛΕΓΧΟΥ

ΑΣΚ Η Σ Η Νο 1
Ο μικροϋπολογιστής του αυτοκινήτου - Αναγνώριση

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Εντοπίζετε τη θέση των ηλεκτρονικών μονάδων ελέγχου του αυτοκινήτου.
- ■ Αναγνωρίζετε τους ακροδέκτες των ηλεκτρονικών μονάδων ελέγχου.

Τεχνικές πληροφορίες
Ο υπολογιστής έχει τη δυνατότητα να εκτελεί έναν συγκεκριμένο αριθμό λειτουργιών. " Δια -βάζει " , " γράφει " , εκτελεί στοιχειώδεις αριθμη τικές πράξεις, απομνημονεύει, συγκρίνει τε -ράστιο αριθμό πληροφοριακών στοιχείων. Το μεγάλο προσόν του είναι η ακρίβεια και η ταχύ -τητά του στην εκτέλεση των λειτουργιών για τις οποίες κατασκευάστηκε.
Κάθε υπολογιστικό σύστημα αποτελείται από:
-  Εξοπλισμό (hardware)
- Λογισμικό (software)
To hardware (ο εξοπλισμός) αποτελείται από τα ηλεκτρονικά κυκλώματα, διατάξεις και συσκευ -ές. To hardware μόνο του δεν παράγει υπολο γιστικό έργο.

Το υπολογιστικό έργο το παράγει χάρη στο λο -γισμικό (software), δηλαδή με τα προγράμματα που καθορίζουν τις ενέργειες του hardware.
Στα αυτοκίνητα χρησιμοποιείται ο ψηφιακός μι -κροϋπολογιστής, ο οποίος ονομάζεται έτσι γιατί είναι μικρός σε μέγεθος και έχει μικρό κόστος.

Δομή των μικροϋπολογιστών
Οι μικροϋπολογιστές του αυτοκινήτου έχουν σχεδόν την ίδια δομή με τους οικιακούς. Δια -
φέρουν λόγω ανάγκης σε μερικά σημεία, όπως π.χ. στην κατασκευή τους που είναι ανθεκτι -κή στους κραδασμούς του αυτοκινήτου, στις υψηλότερες θερμοκρασίες περιβάλλοντος, στη σκόνη και στην υγρασία.
Παρακάτω δίνονται βασικές έννοιες:
-  Μικροεπεξεργαστής (CPU = Central Processing Unit). Παίρνει τις πληροφορίες από τις μνήμες, εκτελεί πράξεις σύμφωνα με το πρόγραμμα που υπάρχει (στις μνήμες) και ξαναστέλνει τα αποτε -λέσματα σ'αυτές. Αποτελείται από:
-  Την αριθμητική λογική μονάδα (Alu = Arithmetic and logic unit). Εκτελεί αριθμητικές και λογικές πράξεις.
-  Τον συσσωρευτή (Accumulator). Αποθηκεύο -νται σε αυτόν ενδιάμεσα αποτελέσματα της Alu.
-  Μονάδα έλεγχου (Control unit). Ρυθμίζει τα βήματα εργασίας, ανακαλεί δεδομένα και ελέγ -χει τα εισερχόμενα και εξερχόμενα δεδομένα.
-  Το ρολόι (Clock) που κρατάει τον ρυθμό όλων των λειτουργιών.

Μνήμες
-  ROM (Read Only Memory-Μνήμη Μόνο Ανά -γνωσης).
Σχήμα 1: Τυπικό μπλοκ διάγραμμα μικροϋπολογιστή
Είναι μόνιμη μνήμη η οποία τοποθετείται από τον κατασκευαστή. Περιέχει τις απαραίτητες πληροφορίες για τη λειτουργία του υπολογιστή.
-  PROM (Programmable ROM-Προγραμματιζόμενη ROM).
Είναι ειδική μνήμη μόνο ανάγνωσης, στην οποία μπορούν να γραφούν δεδομένα μία φορά μόνο.
-  EEPROM (Electrically EPROM-PROM που σβήνεται ηλεκτρικά).
-  EPROM (Erasable PROM-PROM που σβήνεται) Μνήμη η οποία μπορεί να προγραμματιστεί ηλεκτρικά. Το περιεχόμενο μπορεί να σβηστεί ολόκληρο με υπεριώδες φώς.

Μνήμη που μπορεί να σβηστεί και να ξαναπρο -γραμματιστεί σε κάθε σημείο της.
-  RAM (Random Access Memory-Μνήμη Τυ -χαίας Προσπέλασης).
Είναι μνήμη που διαβάζεται και γράφεται από τον μικροϋπολογιστή. Λέγεται τυχαίας προσπέ -λασης, γιατί ο επεξεργαστής μπορεί να πάρει πληροφορίες από οποιοδήποτε σημείο της.
Είναι μνήμη παρόμοια με τη RAM η οποία δια -τηρεί τα στοιχεία της μετά το σβήσιμο του κινη τήρα του αυτοκινήτου αφού τροφοδοτείται κατ' ευθείαν από τη μπαταρία μέσω ασφάλειας ξε -χωριστά από τον υπόλοιπο υπολογιστή. Χρη σιμεύει για τη στρατηγική προσαρμογής που εφαρμόζεται σήμερα. Η μνήμη αυτή χάνει τα στοιχεία που έχει αποθηκευμένα αν αποσυνδε -θεί από τη μπαταρία.

-  KAM (Keep Alive Memory)
Μπορεί να συναντήσουμε και τις εξής μνήμες: OTP, Flash EPROM, SRAM, DRAM, ZRAM, DPR, FIFO, VRAM κ.λπ.
Σχήμα 2: Ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου.
-  Δίαυλος (Bus). Είναι το σύστημα αγωγών που συνδέει ηλεκτρικά τα διάφορα τμήματα του μικροϋπολογιστή. Διακρίνονται σε διαύλους διακίνησης δεδομένων και διευθύνσεων.
-  Είσοδοι / Έξοδοι (lnputs-Outputs-Ι/O). Είναι η μονάδα επικοινωνίας του μικροϋπολογιστή με τον " έξω κόσμο " . Τα σήματα πρέπει να φτάσουν με κατάλληλη μορφή (ψηφιακή) στον μικροεπε -ξεργαστή για να γίνει η επεξεργασία τους.

Ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου
Η εξωτερική εμφάνιση της ηλεκτρονικής μο -νάδας ελέγχου, είναι όμοια για όλους τους κα -τασκευαστές. Είναι ένα μεταλλικό πλαίσιο, με μία ή περισσότερες " φίσες " με πολλούς ακρο -δέκτες (pins). Αρκετές ηλεκτρονικές μονάδες ελέγχου έχουν Led για αυτοδιάγνωση βλαβών (σχήμα 2). Οι ηλεκτρονικές μονάδες ελέγχου χρησιμοποιούνται από τους κατασκευαστές για τον έλεγχο του συστήματος ψεκασμού, ανά -φλεξης, αερόσακων, ABS κ.λπ.
Αρχικά οι υπολογιστές αυτών των συστημάτων ήταν ανεξάρτητοι μεταξύ τους. Σήμερα υπάρχει η τάση να ελέγχονται όλο και περισσότερα συ -στήματα, από τον ίδιο υπολογιστή, όπως π.χ. ψεκασμού και ανάφλεξης. Επίσης αυξάνεται διαρκώς και η διασύνδεση των υπολογιστών για καλύτερη λειτουργία, οικονομικότερη εκμε -τάλλευση των αισθητήρων κ.λπ. Σε επόμενη άσκηση θα αναφερθεί η διασύνδεση των ηλε -κτρονικών μονάδων ελέγχου, με το CAN-bus.

Σχήμα 3: Διασύνδεση ηλεκτρονικών μονάδων ελέγχου.
Σχήμα 4: Εντοπισμός του μοντέλου του αυτοκινήτου.
Σχήμα 5: Παρουσίαση του συστήματος ψεκασμού στο Alfa Romeo 33.
Σχήμα 6: Φίσα της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου και οι ακροδέκτες των εξαρτημάτων του ψεκασμού.
Σχήμα 7: Ρελέ αντλίας καυσίμου.
- Ο μικροϋπολογιστής του αυτοκινήτου δέχεται διάφορα σήματα, τα οποία με τη μορφή και την ισχύ που έχουν, δεν είναι δυνατόν να τα επε -ξεργαστεί. Επίσης τα σήματα εξόδου του υπο λογιστή δεν είναι σε θέση να ενεργοποιήσουν π.χ. τους εγχυτήρες (μπεκ), βαλβίδες κ.λπ. Γι'αυτό το λόγο στην είσοδο και στην έξοδο γί -νονται οι αναγκαίες προσαρμογές. Στην είσοδο τα αναλογικά σήματα μετατρέπονται σε ψηφια -κά, ενώ στην έξοδο, υπάρχουν τα τρανζίστορ εξόδου MOSFET IGBT για να λειτουργήσουν οι μονάδες αυτές με πλήρη ισχύ π.χ. τα μπεκ, οι βαλβίδες κ.λπ.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου. Να είναι γνω -στό από ποιο αυτοκίνητο προέρχεται για να είναι δυνατόν να βρεθούν στοιχεία.
-  Βιβλίο κατασκευαστή και
-  Autodata Pin data ή Engine Management ή Fuel Injection ή ABS, που να περιέχει την ανάλογη ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου.

Διαδικασία
Τα βήματα που ακολουθούν προσαρμόστε τα στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου που έχετε. Εδώ θα αναλυθεί η ηλεκτρονική μονάδα ελέγ -χου (ECM) που ελέγχει το σύστημα ψεκασμού BOSCH LE 3.1 και 3.2 που τοποθετήθηκε στο αυτοκίνητο Alfa Romeo 33 1990-1993.

Βήματα
- 1. Γράψτε τα στοιχεία της ηλεκτρονικής μονά -δας ελέγχου.
- 2. Ψάξτε να βρείτε στο βιβλίο του κατασκευα -στή ή στο Autodata το υπό εξέταση αυτοκί νητο.
- 3. Βρείτε την όψη της φίσας της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου.
- Στο σχήμα 5 φαίνεται το σύστημα ψεκασμού του Alfa Romeo 33. Στο σχήμα 6 φαίνεται η φίσα της ECM και οι συνδέσεις του συστή -ματος ψεκασμού.
- 4. Με τα στοιχεία που δίνονται παρακάτω αποκω -δικοποιήστε όλα όσα φαίνονται στο σχήμα 6.

| Πίνακας χρωμάτων αγωγών r s   | Πίνακας χρωμάτων αγωγών r s   | Πίνακας χρωμάτων αγωγών r s   | Πίνακας χρωμάτων αγωγών r s   | Πίνακας χρωμάτων αγωγών r s   | Πίνακας χρωμάτων αγωγών r s   |
|-------------------------------|-------------------------------|-------------------------------|-------------------------------|-------------------------------|-------------------------------|
| bl                            | = blue                        | μπλε                          |                               | = pink                        | ροζ                           |
| br                            | = brown                       | καφέ                          | r t                           | = red                         | κόκκινο                       |
| el                            | = cream                       | κρεμ                          | sw                            | = black                       | μαύρο                         |
| ge                            | = yellow                      | κίτρινο                       | vi                            | = violet                      | βιολετί                       |
| gn                            | = green                       | πράσινο                       | ws                            | = white                       | λευκό                         |
| gr                            | = grey                        | γκρι                          | hbl                           | = light blue                  | θαλασσί                       |
| nf                            | = neutral                     | ουδέτερο                      | hgn                           | = light green                 | ανοιχτό πράσ.                 |
| og                            | = orange                      | πορτοκαλί                     | rbr                           | = maroon                      | καστανό (καφέ)                |

Οδηγίες για την κατανόηση των ηλεκτρικών διαγραμμάτων του Autodata-Fuel-Injection

Παράδειγμα
- 1. Στον κώδικα εξαρτημάτων που υπάρχει στο βιβλίο, βρίσκουμε Κ20 = Ρελέ αντλίας καυσί -μου (σχήμα 7).
- 2. Ο ακροδέκτης (pin) 85 του Κ20 συνδέεται με το A35:22/bl.rt. Από τον κώδικα εξαρτημάτων έχουμε:
Α35=Ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου ECU (ECM). Το 22 μας λέει, ότι το 85 θα συνδεθεί με τον ακροδέκτη (pin) 22 της ECM.
Το χρώμα του αγωγού είναι μπλε με ρίγα κόκ -κινη (bl.rt) Ο ακροδέκτης 86 του Κ20 συνδέεται με τρεις ακροδέκτες του Α35, τους 37, 57 και 21. Συνδέονται με αγωγούς χρώματος μαύρου. Στη γραμμή του 86 με το 21 παρεμβάλλεται δί -οδος.

Τα 85 και 86 είναι οι ακροδέκτες του πηνίου του ρελέ Κ20. Ο ακροδέκτης 87 του Κ20 συνδέεται με το S39 μέσω ασφάλειας. S39 είναι ο αδρα -νειακός διακόπτης του καυσίμου που ενεργο ποιείται σε περίπτωση σύγκρουσης.
- Ο ακροδέκτης 30 συνδέεται μέσω ασφάλειας με το C1: + με μαύρο αγωγό. C1 είναι η μπατα -ρία και + ο θετικός πόλος της.
- 3. Είναι το γραφικό σύμβολο (σχήμα 7).
- 4. Είναι οι αριθμοί των ακροδεκτών του εξαρ -τήματος (σχήμα 7).
Σχήμα 8: Χρώματα αγωγών
- 5. Είναι ο τύπος της σύνδεσης (σχήμα 7). Εδώ είναι πολύπριζο (φίσα). Αυτό φαίνεται στον πί -νακα συμβόλων και κωδικών (σχήμα 9).

Όταν αναγράφονται δύο χρώματα το πρώτο εί -ναι το χρώμα του αγωγού και το δεύτερο είναι το χρώμα της λωρίδας (ρίγας).
-  Στο διάγραμμα καλωδίωσης το Α2 (ECU) και ο αισθητήρας ροής αέρα Β30 είναι μαζί. Πράγ -ματι η ECU είναι επάνω από τον αισθητήρα (μετρητή) ροής του αέρα (σχήμα 5 εξάρτημα Α). Η επεξήγηση των κωδικών Α2, Β30, Β24, κ.λπ. είναι μεν γραμμένη δίπλα, αλλά αν για κάποιο λόγο λείπει η εξήγηση, όπως τυχαίνει εδώ να είναι το Τ1, τότε πρέπει να ανατρέξετε στους
-  Η φίσα έχει, όπως φαίνεται στο σχήμα 6, δεκαπέντε ακροδέκτες (pins) σε δύο σειρές και είναι αριθμημένοι.

Σχήμα 9: Σύμβολα και κώδικες.
κωδικούς των ηλεκτρικών εξαρτημάτων έχουμε Τ1 = Πολλαπλασιαστής.
- 5. Κατασκευάστε τον πίνακα των ακροδεκτών της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου (ECU = ECM).

| Πίνακας ακροδεκτών και συνδέσεων της ECM   | Πίνακας ακροδεκτών και συνδέσεων της ECM   | Πίνακας ακροδεκτών και συνδέσεων της ECM   |
|--------------------------------------------|--------------------------------------------|--------------------------------------------|
| Pin ECM                                    | Εξάρτημα                                   | Χρώμα αγωγού                               |
| 1                                          |                                            |                                            |
| 2                                          |                                            |                                            |
| 3                                          |                                            |                                            |
| 4                                          |                                            |                                            |
| 5                                          |                                            |                                            |
| 6                                          |                                            |                                            |
| 7                                          |                                            |                                            |
| 8                                          |                                            |                                            |
| 9                                          | ΚΕΝΟ                                       |                                            |
| 10                                         |                                            |                                            |
| 11                                         | ΚΕΝΟ                                       |                                            |
| 12                                         |                                            |                                            |
| 13                                         |                                            |                                            |
| 14                                         |                                            |                                            |
| 15                                         |                                            |                                            |

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 2
Ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου - Μετρήσεις

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Εντοπίζετε τις ηλεκτρονικές μονάδες ελέγχου.
- ■ Αναγνωρίζετε κάθε ακροδέκτη της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου.
- ■ Γνωρίζετε τον τρόπο πραγματοποίησης ελέγχων της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου.

Τεχνικές πληροφορίες
Οι περισσότερες λειτουργίες του αυτοκινήτου εκτελούνται με βάση τις " αποφάσεις " της ηλε -κτρονικής μονάδας ελέγχου. Η ηλεκτρονική μο νάδα ελέγχου βρίσκεται καλά προφυλαγμένη από μηχανικές καταπονήσεις, υγρασία, σκόνες κ.λπ., μέσα σε μεταλλικό πλαίσιο. Συνδέεται με τα διάφορα εξαρτήματα και μονάδες μέσω ενός πολύπριζου (φίσας).
Κάθε εταιρία κατασκευής ηλεκτρονικών μονά -δων ελέγχου χρησιμοποιεί ακόμη και σε πα ραπλήσια μοντέλα διαφορετικά πολύπριζα (φί -σες). Έτσι χρειάζεται κάποια σειρά ενεργειών για να αναγνωρίσουμε τους ακροδέκτες (pins) της φίσας, όπως και για να γίνουν οποιεσδήπο -τε μετρήσεις και έλεγχοι.

Σχήμα 1: Ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου.
Για να γίνουν τα παραπάνω χρειάζεται " πλη -ροφόρηση " , δηλαδή, προδιαγραφές, διαγράμ ματα συνδεσμολογιών κ.λπ. Δύο από τις πηγές πληροφόρησης είναι:
-  Τα βιβλία που εξειδικεύονται στην παροχή τέτοιων πληροφοριών. Τέτοια είναι τα βιβλία της Autodata.
-  Το βιβλίο κατασκευαστή του συστήματος που ελέγχει η ECM ή του κατασκευαστή του αυτοκινήτου.
Στην ενότητα αυτή θα αναπτυχθεί ένα παρά -δειγμα που θα δίνει τη δυνατότητα της εφαρμο γής του σε οποιαδήποτε ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου διαθέτει το σχολικό εργαστήριο.

Ο έλεγχος μπορεί να γίνει με τις διαγνωστικές συσκευές (testers) οι οποίες συνδέονται στη φίσα της αυτοδιάγνωσης. Σ' αυτήν την περίπτω -ση ακολουθήστε τις οδηγίες του κάθε tester. Με τα tester γίνεται διάγνωση των βλαβών και με -τρήσεις. Επίσης υπάρχει η δυνατότητα να δί νονται εντολές για ενεργοποίηση διαφόρων συ -στημάτων και βάσει αυτών να γίνονται έλεγχοι.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα ή κινητήρας σε βάση με ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου
-  Βιβλίο του κατασκευαστή
Σχήμα 2: Θέση της ECM στο HONDA CRX
Σχήμα 3: Συσκευή διακλάδωσης διακρίσεων με αντάπτορα.
Σχήμα 4: Σύμβολα σημάτων.
-  Βιβλίο Autodata (Pin data) που να περιέχει την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου
-  Συσκευή διακλάδωσης μετρήσεων (Breakout box) μαζί με την καλωδίωση δοκιμών και τους αντάπτορες για την ECM που διαθέτει (σχήμα 3)
-  Ψηφιακό πολύμετρο
- Παλμογράφος αυτοκινήτου

Διαδικασία 1η

Ενέργειες πριν τις μετρήσεις

Βήματα
- 1. Εντοπίστε τη θέση της ηλεκτρονικής μονά -δας ελέγχου. Το παράδειγμά μας αφορά το HONDA CRX με τύπο μηχανής Β16Α2, D16Z6, D16Z7 (σχήμα 2).
- 2. Βρείτε στο Pin data της Autodata το μοντέλο που σας ενδιαφέρει. Εδώ, το HONDA CRX με τύπο κινητήρα Β16Α2 κ.λπ.
- Ακολουθούν η εικόνα με τις τρεις φίσες και μετά οι πίνακες με τις μετρήσεις που μπο -ρείτε να κάνετε.
Πίνακας μετρήσεων 1.
Πίνακας μετρήσεων 2.
Πίνακας μετρήσεων 3.
Σχήμα 5: Σύνδεση της συσκευής διακλάδωσης μετρήσεων (breakout box).

- 3 . Συνδέστε προσεκτικά τη συσκευή διακλά -δωσης μετρήσεων (breakout box) όπως φαίνεται στο σχήμα 5 ή όπως φαίνεται στο σχήμα 6.
Σχήμα 6: Μετρήσεις στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου με γυμνή τη $\_{"}$φίσα$\_{".}$

ΠΡΟΣΟΧΗ
Η γεφύρωση δύο ακροδεκτών κατά τις μετρήσεις μπορεί να επιφέρει την καταστροφή της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου.

Διαδικασία 2η

Μετρήσεις

Βήματα
- 1. Συνδέστε ένα βολτόμετρο στον ακροδέκτη Α15 και σε γείωση. Όπως φαίνεται στις σει -ρές 1 και 2 του πίνακα (1), όταν δουλεύει ο συμπιεστής του κλιματιστικού (Α/C), η έν -δειξη θα είναι U=0 έως 1V. Όταν δεν δου λεύει ο συμπιεστής, η ένδειξη θα είναι U = 11 έως 14 V. Το σήμα γειώνεται μέσω της ECM όπως δείχνει και το σύμβολο του σή -ματος ( ). Ǝ ▲
- 2. Συνδέστε το βολτόμετρο στην επαφή Β5 δη -λαδή στο pin 5 της φίσας Β. Στην τρίτη σειρά φαίνεται ότι βγαίνει σήμα (  ). Πρέπει ο διακόπτης ανάφλεξης να είναι στη θέση ΟΝ, ο διακόπτης του Α/C σε θέση OFF. Η τυπική τιμή θα είναι 5 V, ενώ αν ο διακόπτης του A/C είναι στη θέση ΟΝ θα είναι 0-1 V.
- 3. Συνδέστε το βολτόμετρο στον ακροδέκτη (pin) D1 με το διακόπτη ανάφλεξης σε θέση OFF. Πρέπει να βρείτε μια ένδειξη 11-14 V.
- 4. Συνδέστε το βολτόμετρο (σε κλίμακα που να μετράει 0-5 V περίπου, εναλλασσόμενο ρεύ -μα) στον ακροδέκτη Β11 της ECM. Θα έχετε $^{είσοδο σήματος (}$➡ ) από τον αισθητήρα θέσης του εκκεντροφόρου άξονα (CMP):
- Όταν γυρνάει η μίζα: 0,2 V AC.
- Στο ρελαντί:
0,7 V AC.
2,5 V AC.
-  Στις 3000 RPM :

Σχήμα 7: Τυπική κυματομορφή επαγωγικού αισθητήρα θέσης του εκκεντροφόρου.
Σχήμα 8: Τυπική κυματομορφή του παλμού του ρεύματος στο μπεκ.
- 5. Συνδέστε τον παλμογράφο στον ίδιο ακρο -δέκτη (Β11) και σε μια γείωση: Στο ρελαντί η κυματομορφή θα είναι όπως φαίνεται στο σχήμα 7.
- 6. Συνδέστε τον παλμογράφο στον ακροδέ -κτη Α1 και σε μια γείωση. Μέσω αυτού του ακροδέκτη το μπεκ No 1 κλείνει κύκλωμα. Στο ρελαντί η κυματομορφή θα είναι όπως φαίνεται στο σχήμα 8. Ο χρόνος του παλμού θα είναι περίπου 2 ms.
- Μπορείτε να συνεχίσετε τις μετρήσεις σύμ -φωνα με τα παραπάνω βήματα.
- 7. Όταν τελειώσετε τις μετρήσεις, να επαναφέ -ρετε τις φίσες κ.λπ. στην αρχική κατάσταση.

| Γλωσσάρι και συντομογραφίες                 | Γλωσσάρι και συντομογραφίες                     |
|---------------------------------------------|-------------------------------------------------|
| ECM harness multi-plug                      | Φίσα καλωδίωσης της ECM                         |
| Terminal side                               | Πλευρά ακροδεκτών                               |
| Wire side                                   | Πλευρά αγωγών                                   |
| Component/circuit description               | Εξάρτημα/περιγραφή κυκλώματος                   |
| ECM pin                                     | Ακροδέκτης της ECM                              |
| Signal                                      | Σήμα                                            |
| Condition                                   | Κατάσταση                                       |
| Typical value                               | Τυπική τιμή                                     |
| A/C (air conditioning)                      | Κλιματισμός                                     |
| Compressor                                  | Συμπιεστής                                      |
| Clutch relay                                | Ρελέ συμπλέκτη                                  |
| A/C master switch                           | Κύριος διακόπτης του κλιματισμού                |
| Altenator                                   | Εναλλακτήρας                                    |
| Battery                                     | Μπαταρία                                        |
| Ignition                                    | Ανάφλεξη                                        |
| Brake pedal position (BPP) switch           | Διακόπτης θέσης πεντάλ φρένων                   |
| Brake pedal released                        | Ελεύθερο το πεντάλ φρένων                       |
| Brake pedal depressed                       | Πατημένο το πεντάλ φρένων                       |
| Camshaft position (CMP) actuator            | Ενεργοποιητής θέσης εκκεντροφόρου               |
| Camshaft position (CMP) oil pressure switch | Πιεσοστάτης λαδιού θέσης εκκεντροφόρου          |
| Camshaft position (CMP) sensor              | Αισθητήρας θέσης εκκεντροφόρου                  |
| Crankshaft position (CKP) sensor            | Αισθητήρας θέσης στροφαλοφόρου                  |
| Engine idling                               | Κινητήρας στο ρελαντί                           |
| Engine cranking                             | Μιζάρισμα του κινητήρα                          |
| Data link connector                         | Φίσα μετάδοσης δεδομένων                        |
| Earth                                       | Γείωση                                          |
| Engine coolant temperature (ECT) sensor     | Αισθητήρας θερμοκρασίας ψυκτικού υγρού          |
| Engine diagnostic link                      | Σύνδεση διάγνωσης κινητήρα                      |
| Engine speed (RPM) sensor                   | Αισθητήρας στροφών κινητήρα                     |
| Heated oxygen sensor (HO2S)                 | Θερμαινόμενος αισθητήρας οξυγόνου               |
| Ignition amplifier                          | Ενισχυτής ανάφλεξης                             |
| Injector                                    | Μπεκ                                            |
| Malfunction indicator lamp (MIL)            | Ενδεικτικό λαμπάκι βλαβών                       |
| Manifold absolute pressure (MAP) sensor     | Αισθητήρας απόλυτης πίεσης πολλαπλής  εισαγωγής |
| Throttle position (TP) sensor               | Αισθητήρας θέσης πεταλούδας                     |
| Vehicle speed sensor (VSS)                  | Αισθητήρας ταχύτητας οχήματος                   |

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 3
Αποκωδικοποίηση και μηδενισμός βλαβών της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου (ECM)

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αποκωδικοποιείτε τις βλάβες που έχουν καταγραφεί στη μνήμη της Ηλεκτρονικής Μονάδας Ελέγχου (ECM).
- ■ Μηδενίζετε τις βλάβες που έχουν καταγραφεί στη μνήμη της ECM.

Τεχνικές πληροφορίες
Σήμερα όλες οι ηλεκτρονικές μονάδες ελέγχου (ECM) διαθέτουν και αυτοδιάγνωση βλαβών. Σε ένα τμήμα της μνήμης της ECM (Electronic Control Module) καταγράφονται οι βλάβες, προσωρινές ή μόνιμες. Όταν καταγραφεί βλά -βη, ανάβει το ενδεικτικό λαμπάκι βλαβών MIL (Malfunction Indicator Light) στο πίνακα οργά -νων.
Η ανάγνωση της βλάβης μπορεί να γίνει:
- 1. Με διαγνωστική συσκευή (tester), ακολου -θώντας τις οδηγίες που δίνονται από τον κατα σκευαστή της. Στην οθόνη της δίνεται ο κωδι -κός της βλάβης (ένας αριθμός) ή σε νεώτερης γενιάς διαγνωστική συσκευή, περιγραφή της βλάβης υπό τη μορφή μηνύματος.
- 2. Με τη διαδικασία που ορίζει ο κατασκευα -στής. Με αυτή τη διαδικασία αρχίζει να αναβο σβήνει το ενδεικτικό λαμπάκι βλαβών MIL, για μικρά ή μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα. " Δια -βάζοντας " αυτά τα αναβοσβησίματα, γίνεται η αποκωδικοποίηση των βλαβών, βάσει ενός πί -νακα που δίνεται από τον κατασκευαστή.

Στα παρακάτω θα αναφερθεί πως γίνεται η αποκωδικοποίηση με το λαμπάκι MIL και θα αφορά το αυτοκίνητο HONDA CRX. Παρόμοιος είναι ο τρόπος αποκωδικοποίησης των βλαβών
και για τις άλλες ηλεκτρονικές μονάδες ελέγχου. Στο σχήμα 1 φαίνεται η θέση της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου (ECM) και της φίσας ελέγχου συντήρησης (αυτοδιάγνωση).
Σχήμα 1: Θέση της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου (ECM) και της φίσας ελέγχου συντήρησης (αυτοδιάγνωσης) HONDA CRX.
Σχήμα 2α: Διάγραμμα συνδέσεων της Ηλεκτρονικής Μονάδας Ελέγχου του HONDA-CRX.

Σχήμα 2β: Διάγραμμα συνδέσεων της Ηλεκτρονικής Μονάδας Ελέγχου του HONDA-CRX.
Σχήμα 3: Απεικόνιση του κώδικα βλαβών
Στο σχήμα 2 (α και β) φαίνονται ένα μέρος των συνδέσεων της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγ -χου. Σ'αυτό συνδέεται:
-  Η φίσα ελέγχου συντήρησης συνδέεται στους ακροδέκτες D4 και D22, όπου γειώνεται.
-  Το ενδεικτικό MIL στον ακροδέκτη Α13 της ECM (σχήμα 2α) και στον διακόπτη ανάφλεξης (ακροδέκτης IG1) μέσω ασφάλειας .
Όταν δεν υπάρχει βλάβη αποθηκευμένη στη μνήμη από την στιγμή που ο διακόπτης ανά -
φλεξης τεθεί στη θέση το ενδεικτικό λαμπάκι MIL παραμένει αναμμένο για δύο δευτερόλε -πτα και μετά σβήνει. Όταν φτάσει στην ECM ένα μη κανονικό σήμα π.χ. από τον αισθητήρα ΑΝΣ, αποθηκεύεται στη μνήμη από την οποία υπάρχει η δυνατότητα να σβηστεί.

Διαγνωστικός Κώδικας Βλαβών
(Diagnistic Trouble Code (DTC)) To ενδεικτικό λαμπάκι βλαβών MIL δείχνει τον

ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΠΟΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΒΛΑΒΩΝ

| Διαγνωστικός Κώδικας Βλάβης   | Σύστημα προς έλεγχο                               |
|-------------------------------|---------------------------------------------------|
| 0                             | Ηλεκτρονική Μονάδα Ελέγχου                        |
| 1                             | Θερμαινόμενος αισθητήρας λ                        |
| 3                             | Αισθητήρας MAP                                    |
| 5                             | Αισθητήρας MAP                                    |
| 4                             | Αισθητήρας θέσης στροφαλοφόρου (CKP)              |
| 6                             | Θερμοκρασία υγρού ψύξης κινητήρα (Αισθητήρας ECT) |
| 7                             | Θέση πεταλούδας (Αισθητήρας ΤΡ)                   |
|                               | Κ.λπ.                                             |

κώδικα βλαβών σύμφωνα με τη διάρκεια του χρόνου και τον αριθμό των αναβοσβησιμάτων του. Το ενδεικτικό MIL μπορεί να δείχνει μία ή περισσότερες βλάβες, τη μία κατόπιν της άλ -λης. Για βλάβες με κωδικό από 1 ως 9, το εν δεικτικό MIL αναβοσβήνει με ισάριθμα σύντομα αναβοσβησίματα. Για κωδικό βλάβης από 10 και πάνω το ενδεικτικό MIL αναβοσβήνει με με -γάλης διάρκειας αναβοσβησίματα (που είναι οι δεκάδες και με σύντομα που είναι οι μονάδες). Στο σχήμα 3 δίνονται αρκετά παραδείγματα.
Η αποκωδικοποίηση των βλαβών γίνεται βάσει του σχετικού πίνακα που δίνεται από τον κατα -σκευαστή.

Αν ο κώδικας βλάβης δεν περιέχεται στον πίνα -κα, επιβεβαιώστε τον κωδικό. Στην περίπτωση που δεν περιέχεται πράγματι ο κώδικας στον πίνακα, χρειάζεται αλλαγή η ECM.
Το ενδεικτικό λαμπάκι MIL μπορεί να ανάψει, δείχνοντας πρόβλημα σε ένα σύστημα και μπο -ρεί να είναι μόνιμο ή παροδικό. Πρώτα ελέγξτε τις ηλεκτρικές συνδέσεις, καθαρίστε ή επισκευ -άστε τις συνδέσεις αν χρειάζεται.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα με αυτοδιάγνωση
- Βιβλίο του κατασκευαστή
-  Βιβλίο Autodata που να περιέχει το μοντέλο που εξετάζεται

Διαδικασία 1η
Τα βήματα που ακολουθούν αφορούν το HONDACRX. Προσαρμόστε τα βήματα βάσει του οχή -ματος του εργαστηρίου.

Αποκωδικοποίηση βλάβης

Βήματα
- 1. Αποσυνδέστε ένα αισθητήρα.
- 2. Γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση
Σχήμα 4: Γεφύρωση των ακροδεκτών της φίσας για την αυτοδιάγνωση.
START για να ξεκινήσει ο κινητήρας. Το εν -δεικτικό λαμπάκι MIL θα μείνει αναμμένο, δηλαδή η βλάβη έχει καταγραφεί στη μνήμη.
- 3. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 4. Γεφυρώστε με ένα αγωγό γεφύρωσης (jumper) τους δύο ακροδέκτες της φίσας ελέγχου συ -ντήρησης όπως φαίνεται στο σχήμα 4.
- 5. Γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ. Το ενδεικτικό λαμπάκι βλαβών MIL θα αρχίσει να αναβοσβήνει.
- 6. Βρείτε τον κωδικό βλάβης μετρώντας τα αναβοσβησίματα του ενδεικτικού MIL.

- 7. Αποκωδικοποιείστε τη βλάβη βάσει του πί -νακα αποκωδικοποίησης των βλαβών της ECM. Έχετε βρει πλέον, ποιο σύστημα έχει βλάβη προσωρινή ή μόνιμη.

Διαδικασία 2η

Μηδενισμός των βλαβών (RESET)

Βήματα
- 1. Γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 2. Αφαιρέστε την ασφάλεια BACK-UP (7,5Α) τουλάχιστον για 10 δευτερόλεπτα και επα -νατοποθετήστε την. Στο σχήμα 5 φαίνεται σε ποιο σημείο βρίσκεται η ασφάλεια BACKUP, η οποία ασφαλίζει τη γραμμή τροφοδο -σίας της μνήμης και στην οποία αποθηκεύ ονται οι βλάβες. Στο σχήμα 2α φαίνεται η γραμμή τροφοδοσίας της μνήμης η οποία ξεκινά μετά τη γενική ασφάλεια 2 (80 Α) και
- καταλήγει στον ακροδέκτη D1 της ηλεκτρο -νικής μονάδας ελέγχου.
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα. Το ενδεικτικό βλα -βών MIL θα πρέπει να σβήσει σε 2 δευτερό λεπτα αν η μνήμη είναι καθαρή, δηλαδή δεν υπάρχει καμία βλάβη στα συστήματα που ελέγχονται από την ECM.
- 4. Αν από την ίδια ασφάλεια τροφοδοτούνται π.χ. οι μνήμες του ραδιοκασετόφωνου, του ρολο -γιού κ.λπ. προχωρήστε στην επαναφορά τους.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Όταν το ενδεικτικό MIL δείξει βλάβη, βρίσκουμε κατ'αρχάς τον κωδικό βλάβης σύμφωνα με αυτά που προαναφέρθηκαν. Ακολούθως κάνουμε τις ενέργειες μηδενισμού. Αν σβήσει το ενδεικτικό η βλάβη ήταν παροδική και αν συνεχίζει να ανά -βει είναι μόνιμη. Η διαπίστωση αυτή μας βοηθά στη διάγνωση και αποκατάσταση της βλάβης.
Σχήμα 5: Ασφάλεια BACK-UP.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 4
Αποκωδικοποίηση βλάβης ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου ψεκασμού/αυτομάτου κιβωτίου ταχυτήτων (PCM)

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αποκωδικοποιείτε τις βλάβες με χρήση διαγνωστικής συσκευής.
- ■ Μηδενίζετε τις βλάβες που έχουν καταγραφεί στη μνήμη της (PCM).

Τεχνικές πληροφορίες
Σήμερα τα αυτόματα κιβώτια μετάδοσης, ελέγ -χονται ηλεκτρονικά. Εδώ θα αναφερθούν λίγα στοιχεία για το αυτόματο κιβώτιο της HONDA.
Η αυτόματη μετάδοση είναι συνδυασμός τρι -ών μονάδων μετατροπής ροπής και τριπλού άξονα. Το σύστημα ελέγχεται ηλεκτρονικά και
Σχήμα 1: Αυτόματο κιβώτιο μετάδοσης του HONDA Accord σε τομή.
δίνει 4 ταχύτητες εμπρός και την όπισθεν. Το κιβώτιο αυτό είναι τοποθετημένο σε σειρά με τον κινητήρα. Το ηλεκτρονικό σύστημα ελέγχου αποτελείται από:
- τους αισθητήρες και
-  την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου
-  τις έξι ηλεκτροβαλβίδες

Στο σχήμα 1 φαίνεται σε τομή το αυτόματο κι -βώτιο μετάδοσης HONDA-Accord.
Στο σχήμα 2 φαίνεται η θέση της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου (PCM = Powertrain Control Module).
Στο σχήμα 3 φαίνεται η θέση των αισθητήρων και βαλβίδων στο αυτόματο κιβώτιο μετάδο -
σης, ενώ στο σχήμα 4 φαίνονται το διάγραμ -μα του κυκλώματος της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου (PCM) και η θέση των ακροδεκτών στη φίσα της PCM.
Ο οδηγός μπορεί με το μοχλό της αυτόματης μετάδοσης να επιλέξει τις θέσεις Ν (νεκρά), Ρ (πάρκινγκ), R (όπισθεν), 1η (πρώτη), 2η (δεύ -τερη), D3 και D4 (αυτόματη αλλαγή ταχυτήτων) και αυτό φαίνεται στα όργανα (σχήμα 5).

Όταν η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου ανιχνεύ -σει βλάβη στα συστήματα εισόδου και εξόδου, το ενδεικτικό λαμπάκι D4, θα αρχίσει να αναβο -σβήνει (σχήμα 5).
Οι τρόποι αποκωδικοποίησης της βλάβης, που έχει καταγραφεί στη συγκεκριμένη ηλεκτρονική
Σχήμα 2: Θέση της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου PCM του HONDA Accord.
Σχήμα 3: Αισθητήρες και βαλβίδες στην αυτόματη μετάδοση του HONDA Accord.
μονάδα ελέγχου (PCM), είναι:
-  Με γεφύρωση των δύο ακροδεκτών της φίσας Ελέγχου Συντήρησης (Service Check Connector). Όπως φαίνεται στο σχήμα 6, αρχί -ζει να αναβοσβήνει το ενδεικτικό λαμπάκι D4, όταν ο διακόπτης ανάφλεξης είναι στη θέση ON. To D4 αναβοσβήνει, σύμφωνα με τον κώ -δικα βλαβών (Diagnostic Trouble Code-DTC). Έτσι για κωδικούς βλαβών από 1 ως 9 γίνονται τα ανάλογα σύντομα αναβοσβησίματα του εν -δεικτικού D4. Οι κωδικοί βλαβών από 10 και πάνω δίνονται με μεγάλης διάρκειας αναβο -σβησίματα του ενδεικτικού και με σύντομα οι μονάδες. Στο σχήμα 6 φαίνεται ο τρόπος " δια -βάσματος " του κωδικού βλάβης.

Η αποκωδικοποίηση της βλάβης γίνεται με τη βο -ήθεια του πίνακα αποκωδικοποίησης βλαβών.
-  Με τη χρησιμοποίηση της ειδικής διαγνω -στικής συσκευής Honda το HONDA PGM TESTER.
-  Με τη χρησιμοποίηση διαγνωστικής συσκευ -ής " universal " (OBD SCAN Tool).
Ακολουθώντας τις οδηγίες των διαγνωστικών συσκευών εμφανίζονται στην οθόνη τους οι κω -δικοί των βλαβών. Αυτοί οι κωδικοί εντοπίζουν το πρόβλημα με μεγαλύτερη λεπτομέρεια από ό,τι το ενδεικτικό λαμπάκι D4. Η σύνδεση του διαγνωστικού γίνεται στην φίσα των 16 ακροδε -κτών (DATA LINK CONNECTOR) και φαίνεται στο σχήμα 7.

Σχήμα 4: Διάγραμμα κυκλώματος της ηλεκτρονικής μονάδας PCM και της φίσας της.
Σχήμα 5: Ένδειξη θέσης του μοχλού αυτόματης μετάδοσης.
Σχήμα 6: Αποκωδικοποίηση βλαβών μέσω της φίσας ελέγχου συντήρησης.
Σχήμα 7: Σύνδεση της διαγνωστικής συσκευής.
Σχήμα 8: Ασφάλεια BACK-UP.

| Πίνακας αποκωδικοποίησης βλαβών                                                                  | Πίνακας αποκωδικοποίησης βλαβών                                                                                                    | Πίνακας αποκωδικοποίησης βλαβών                                          | Πίνακας αποκωδικοποίησης βλαβών                      |
|--------------------------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------|
| Αναβοσβησίματα  του D4  Κωδικός σύμφωνα με  το PGM-Honda  Κωδικός με  διαγνωστικό  " Universal " | Σύμπτωμα                                                                                                                           | Πιθανές Αιτίες                                                           | Η PCM ανιχνεύει βλά - βη και το ενδεικτικό  λαμπάκι: |
| 24 24-1 Ρ 1709                                                                                   | Δεν αλλάζουν οι  ταχύτητες στη χειρο - κίνητη λειτουργία.                                                                          | Αποσυνδεδεμένος ο  διακόπτης επιλογής  λειτουργίας.                      | Αναβοσβήνει                                          |
| 9 9-1 Ρ 0720                                                                                     | Αποτυγχάνει να κάνει  αλλαγή μεταξύ 2ης  και 3ης. Ο μετρητής  ταχύτητας δεν δου - λεύει. Δεν εμπλέκεται ο μη - χανισμός μετάδοσης. | Αποσυνδεδεμένη η  φίσα του αισθητήρα  ταχύτητας του ενδιά - μεσου άξονα. | Αναβοσβήνει                                          |

Η αποκωδικοποίηση του κωδικού βλάβης γίνε -ται με βάση το σχετικό πίνακα του κατασκευ αστή. Ακολουθεί η αποκατάσταση της βλάβης βάσει των διαγραμμάτων ροής, ανίχνευσης βλαβών (Troubleshooting Flowchart).
Το σβήσιμο των βλαβών της μνήμης γίνεται με αφαίρεση της ασφάλειας της μνήμης (Back-up), όπως φαίνεται στο σχήμα 8, για 10 δευτερόλε -πτα τουλάχιστον και την επανατοποθέτησή της (της ασφάλειας).

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα ή κινητήρας σε βάση με αυτόματο κιβώτιο ηλεκτρονικά ελεγχόμενο και με ηλεκτρονική μονάδα κοινή για τον κι -νητήρα και την αυτόματη μετάδοση
-  Βιβλίο του κατασκευαστή
- Διαγνωστική συσκευή εργοστασιακή ή
-  Διαγνωστική συσκευή universal ή
- Διαγνωστική συσκευή με τράπεζα δεδομένων
-  Ψηφιακό πολύμετρο

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Οι διαγνωστικές συσκευές πρέπει να συνοδεύο -νται από τις απαραίτητες πλεξούδες και αντά πτορες. Επίσης να έχουν τη δυνατότητα να ελέγ -χουν παράλληλα και σειριακά (OBDII/CAN).

Διαδικασία 1 η

Αποκωδικοποίηση της βλάβης με τα αναβοσβησίματα του ενδεικτικού D4
Η διαδικασία που ακολουθεί, έχει σαν βάση το αυτοκίνητο Accord Honda και μηχανές F20B6 ή Η22Α7 και την αυτόματη μετάδοση MDJA(1999). Διαπιστώνεται βλάβη. Αναβο -σβήνει το λαμπάκι D4.

Βήματα
- 1. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 2. Γεφυρώστε τους ακροδέκτες της φίσας ελέγχου συντήρησης (Service Check Connector) με ένα αγωγό (jumper) ή με το ειδικό εξάρτημα όπως φαίνεται στο σχήμα 6.
- 3. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ. Το ενδεικτικό D4 θα αρχίσει να αναβο -σβήνει.
- 4. Βρείτε τον κωδικό της βλάβης μετρώντας τα αναβοσβησίματα όπως περιγράφτηκε στις τεχνικές πληροφορίες. Έστω ότι ο κωδικός της βλάβης είναι 24.
- 5. Αποκωδικοποιήστε τη βλάβη με τη βοήθεια του σχετικού πίνακα. Πρόκειται για βλάβη στο διακόπτη επιλογής λειτουργίας (mode switch).
- 6. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 7. Αφαιρέστε τον αγωγό γεφύρωσης (jumper) από τη φίσα ελέγχου συντήρησης.

Διαδικασία 2η

Αποκωδικοποίηση της βλάβης με διαγνωστική συσκευή

Βήματα
- 1. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 2. Συνδέστε το διαγνωστικό στη φίσα των 16 ακροδεκτών (Data Link Connector) όπως φαίνεται στο σχήμα 7.
- 3. Ακολουθήστε τις οδηγίες που συνοδεύουν τη διαγνωστική συσκευή. Στην οθόνη της εργοστασιακής διαγνωστικής συσκευής θα εμφανιστεί ο κωδικός 24-1 ενώ στου univer -sal ο κωδικός Ρ1709.
- 4. Βρείτε τους κωδικούς στο σχετικό πίνακα αποκωδικοποίησης των βλαβών. Αφορούν την ίδια βλάβη οι κωδικοί 24-1 και Ρ1709.
- 5. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 6. Αποσυνδέστε τη διαγνωστική συσκευή.

Διαδικασία 3η

Μηδενισμός των βλαβών από τη μνήμη

Βήματα
- 1. Σημειώστε τους προεπιλεγμένους σταθ -μούς στο ραδιόφωνο.
- 2. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 3. Αφαιρέστε για τουλάχιστον 10 δευτερόλε -πτα την ασφάλεια της μνήμης (Back-up) και ξανατοποθετήστε την όπως φαίνεται στο σχήμα 8.
- 4. Επαναφέρατε τους σταθμούς στο ραδιόφω -νο και τη σωστή ώρα στο ρολόι
Αν έχει αποκατασταθεί η βλάβη, η μνήμη θα είναι καθαρή.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 5
Διασύνδεση των ηλεκτρονικών μονάδων ελέγχου με CAN-bus Αναγνώριση και τρόποι διάγνωσης βλαβών

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναγνωρίζετε τους αγωγούς του διαύλου CAN.
- ■ Γνωρίζετε τρόπους διάγνωσης.

Τεχνικές πληροφορίες
Τα τελευταία χρόνια, ο ηλεκτρονικός εξοπλι -σμός των αυτοκινήτων αυξάνεται ραγδαία. Αυτό γίνεται για περισσότερη ισχύ των κινητή -ρων, ασφάλεια και άνεση των επιβατών, καθώς και από τους περιορισμούς, λόγω της συνεχώς αυστηρότερης νομοθεσίας, για όλο και πιο " καθαρά " αυτοκίνητα. Για να γίνουν πράξη τα παραπάνω, γίνεται διασύνδεση των ηλεκτρονι -κών μονάδων ελέγχου. Με αυτό τον τρόπο τις πληροφορίες των αισθητήρων μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν όλες οι ηλεκτρονικές μονάδες που είναι διασυνδεδεμένες σε ένα σύστημα π.χ. το σύστημα κινητήρα-φρένων-αυτόματης μετά -δοσης. Επίσης γίνεται και ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ των ηλεκτρονικών μονάδων ελέγχου.

Για την ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ των ηλε -κτρονικών μονάδων ελέγχου αναπτύχθηκαν διάφορα συστήματα. Το πιο γρήγορο σύστημα είναι το CAN-bus. Με αυτό το σύστημα μειώ -νεται ο απαιτούμενος αριθμός αγωγών για τη διασύνδεση των ηλεκτρονικών μονάδων ελέγ -χου. CAN είναι τα αρχικά του Controller Area Network που σημαίνει Ελεγκτής Περιοχής Δι -κτύου και bus δίαυλος. Η ταχύτητα μετάδοσης δεδομένων σύμφωνα με το SAE (Ένωση Μη -χανολόγων Αυτοκινήτων) καθορίσθηκε σε τρεις κύριες κατηγορίες:

Class Α
Ταχύτητα: χαμηλή, μικρότερη από 10 kbaud (kbits/s).
Λειτουργίες: Έλεγχος on/off φορτίου.
Σχετικά υποσυστήματα: Καθίσματα, πόρτες, συναγερμός, σύστημα ελέγχου κλιματισμού κ.λ.π.

Class Β
Ταχύτητα: Μεσαία από 10 έως 125 kbaud. Λειτουργίες: Κατάσταση CAN ή δεδομένα διά -γνωσης.
Σχετικά υποσυστήματα: Πίνακας οργάνων κ.λπ.

Class C
Ταχύτητα: Υψηλή, από 125 έως 1 Mbaud. Λειτουργίες: Δεδομένα σε πραγματικό χρόνο. Σχετικά υποσυστήματα: Έλεγχος κινητήρα, έλεγχος φρένων κ.λ.π.
Σύμφωνα με το Διεθνή Οργανισμό Τυποποί -ησης -ISO (International Organization for Standardization) οι δίαυλοι δεδομένων είναι τυποποιημένοι σε:
-  Αργούς (χαμηλής ταχύτητας), οι οποίοι μεταδίδουν δεδομένα με ταχύτητα μέχρι 125 kbaud. To CAN-bus αναπτύχθηκε από την BOSCH και είναι ένα πρωτόκολλο σειριακής μετάδοσης δεδομένων, για την ανταλλαγή πλη -ροφοριών μεταξύ των ηλεκτρονικών μονάδων ελέγχου. Πρωτόκολλο είναι το σύνολο των κα -νόνων που διέπουν την επικοινωνία.
-  Γρήγορους (υψηλής ταχύτητας), οι οποίοι μεταδίδουν δεδομένα με ταχύτητα πάνω από 125 kbaud (1 kbaud = 1 kbits/s)

Σχήμα 1: Παραστατική διασύνδεση ηλεκτρονικών μονάδων ελέγχου με το σύστημα CAN-bus.

Ο εξοπλισμός (hardware) του CAN-bus.
Το σύστημα CAN-bus αποτελείται από (σχήμα 1):
- Την καλωδίωση
- Τις τερματικές αντιστάσεις 
-  Τους μεταδότες-δέκτες
- Τους ελεγκτές

Καλωδίωση
Κάθε γραμμή (δίαυλος) αποτελείται από δύο αγωγούς πλεγμένους (σχήματα 1 και 2).
Οι αγωγοί είναι πλεγμένοι για να αποφεύγονται
οι επιδράσεις από εξωτερικά μαγνητικά και ηλε -κτρικά πεδία, καθώς και από το φαινόμενο της αυτεπαγωγής, από τη συχνότητα μετάδοσης του CAN-bus. Όσο πιο μεγάλη είναι η συχνότη -τα μετάδοσης δεδομένων, τόσο πιο ευαίσθητη είναι η γραμμή (μετάδοσης) στα παράσιτα, που θα μπορούσαν να προκαλέσουν διαταράξεις. Όπως φαίνεται στο σχήμα 2 τα σήματα είναι ψηφιακά. Οι αγωγοί διακρίνονται σε υψηλής Η (High) και χαμηλής L (Low) στάθμης τάσης. Στο γκρουπ VW είναι τυποποιημένα όπως φαίνεται στο παρακάτω πίνακα:

| Ελεγχόμενο σύστημα                  | Διατομή σε mm 2   | Χρώματα                                | Βήμα πλέξης   |
|-------------------------------------|-------------------|----------------------------------------|---------------|
| Άνεσης (χαμηλής  ταχύτητας)         | 0,35-0,5          | Η= κίτρινο L= μαύρο                    | 20mm          |
| Κινητήρας-φρένα  (υψηλής ταχύτητας) | 0,35-0,5          | Η= πορτοκαλί/πράσινο L= πορτοκαλί/καφέ | 20mm          |
Σχήμα 2: Καλώδια και μετάδοση δεδομένων μέσα από αυτά.

Τα ψηφιακά σήματα μεταδίδονται μέσω των αγωγών, με το λογικό μηδέν (0) και το λογικό ένα (1). Έτσι π.χ. το λογικό μηδέν (0) αντιστοι -χεί σε διαφορά δυναμικού 0V περίπου και το λογικό ένα (1) σε διαφορά δυναμικού 5V πε -ρίπου. Το σήμα χαμηλής στάθμης L είναι 0 και 2,25 V περίπου και το σήμα υψηλής στάθμης Η είναι 2,75 V και 5 V (σχήμα 3).
Η SEAT στο TOLEDO 99, στο σύστημα άνεσης (κεντρικό κλείδωμα, συναγερμός κ.λπ.) χρησι -μοποιεί στο σύστημα CAN τις τάσεις που ανα φέρθηκαν παραπάνω.
Στο σύστημα κινητήρα-φρένων το λογικό μηδέν είναι περίπου 0 V και το λογικό ένα (1) 2,5 V περίπου.

Σχήμα 3: Απεικόνιση λογικών 0 και 1.
Σχήμα 4: Τερματικές αντιστάσεις.
Σχήμα 5: Μεταδότης-δέκτης και ο ελεγκτής της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου.
Σχήμα 6: Ο ελεγκτής μεσολαβεί μεταξύ του μικροεπεξεργαστή και του μεταδότη-δέκτη.

Τερματικές Αντιστάσεις
Οι αντιστάσεις αυτές, όπως φαίνεται στο σχήμα 4, βρίσκονται μέσα στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου και χρειάζονται για την αποφυγή ανε -πιθύμητων διαταράξεων των σημάτων, που κινούνται με υψηλή συχνότητα μέσα στο CANbus.

Μεταδότης-Δέκτης (Τransmitter-Receiver)
Ο μεταδότης-δέκτης μεταδίδει και λαμβάνει τα δεδομένα που μεταφέρονται μέσω του διαύλου του CAN. Επίσης διαμορφώνει τα επίπεδα τά -σης των σημάτων για να υπάρχει η δυνατότη τα επεξεργασίας από τον ελεγκτή (Controller). Αποτελείται από ένα ολοκληρωμένο κύκλωμα και βρίσκεται μέσα στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου (σχήμα 5).

Ελεγκτής (Controller)
Σε κάθε ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου υπάρχει ένας ελεγκτής (σχήμα 5). Χρειάζεται για τον κα -θορισμό της ταχύτητας μετάδοσης δεδομένων,
τη διαχείριση των μηνυμάτων που λαμβάνει από τη γραμμή και από τον μικροεπεξεργαστή της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου (σχήμα 6).

Λειτουργία του CAN-bus
Στο σύστημα CAN-bus εισάγονται όλα τα μηνύ -ματα και όλες οι ηλεκτρονικές μονάδες ελέγχου μπορούν να τα λάβουν. Δεν υπάρχουν μηνύμα -τα με προορισμό. Κάθε μήνυμα έχει μια ταυτό τητα που δείχνει το βαθμό προτεραιότητας και την προέλευση.
Στο σχήμα 7 η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου 2 μεταδίδει ένα μήνυμα και η γραμμή CAN έχει την ευθύνη της μετάδοσής του στις υπόλοιπες ηλεκτρονικές μονάδες ελέγχου οι οποίες θα το λάβουν. Αν γίνει σωστή λήψη του μηνύματος, οι υπόλοιπες ηλεκτρονικές μονάδες ελέγχου κάνουν τον έλεγχο της ταυτότητας του μηνύμα -τος και θα αποφασίσουν αν θα χρησιμοποιή σουν τα δεδομένα του ή αν θα το αγνοήσουν. Έτσι το μήνυμα το αποδέχονται οι ηλεκτρονικές μονάδες ελέγχου 1 και 4 και το αγνοεί η 3.

Σχήμα 7: Επικοινωνία ηλεκτρονικών μονάδων ελέγχου.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Σε αυτές τις τεχνικές πληροφορίες έγινε μια πολύ συνοπτική παρουσίαση του CAN-bus.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Μνήμη αποθήκευσης των βλαβών υπάρχει μόνο στην κεντρική ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου. Όλες οι βλάβες καταγράφονται σαν μόνιμες. Αν η βλά -βη δεν εμφανισθεί στον επόμενο κύκλο οδήγη σης, εγγράφεται στις σποραδικές και σβήνεται μετά από ορισμένο αριθμό κύκλων οδήγησης.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα με CAN-bus
- μηχάνημα κατάλληλο για το εκπαιδευτικό όχημα.
-  Ψηφιακός παλμογράφος με δύο κανάλια, ελάχιστη συχνότητα 20ΜΗz και λειτουργίες μνήμης
-  Ψηφιακό πολύμετρο
- Πλήρη διαγράμματα συνδεσμολογιών του ηλεκτρικού συστήματος του εκπαιδευτικού οχήματος

Διαδικασία 1η
Εντοπισμός των ηλεκτρονικών μονάδων ελέγχου και της καλωδίωσης της διασύνδεσής τους

Βήματα
- 1. Εντοπίστε τις ηλεκτρονικές μονάδες ελέγ -χου βάσει σχήματος παρόμοιου με το σχή μα 9.
- 2. Εντοπίστε στα διαγράμματα συνδεσμολογι -ών της γραμμής CAN-bus καθώς και τους ακροδέκτες (pins) των ηλεκτρονικών μονά -δων ελέγχου.
- 3. Εντοπίστε τη καλωδίωση του CAN-bus στο εκπαιδευτικό όχημα.
Σχήμα 8: Διαγνωστικές συσκευές και όργανα.
Σχήμα 9: Συστήματα του TOLEDO 99 της SEAT με διασύνδεση CAN-bus.

ΠΡΟΣΟΧΗ

Διαδικασία 2 η
Κάθε μετατόπιση ή τροποποίηση της καλωδίωσης μπορεί να επιφέρει διαταράξεις στη μετάδοση των μηνυμάτων.
Σύνδεση διαγνωστικών συσκευών και οργάνων

Βήματα
- 1. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
Σχήμα 10: Σύνδεση διαγνωστικής συσκευής στη γραμμή CAN-bus. (FIAT PUNTO).
- 2. Συνδέστε τη διαγνωστική συσκευή.
- 3. Ακολουθήστε τις οδηγίες που δίνονται στην οθόνη για τον εντοπισμό των βλαβών.
- 4. Συνδέστε συσκευή διακλάδωσης μετρήσε -ων.
- 5. Συνδέστε τον παλμογράφο σε " γυμνή φίσα " στους ακροδέκτες του διαύλου χαμηλής ή υψηλής ταχύτητας CAN. Κρατήστε μια κυματομορφή στη μνήμη (βλέπε σχήμα 11). Για να βγουν συμπεράσματα χρειάζεται να έχετε τις κυματομορφές κανονικής λειτουρ -γίας και βλαβών.

Σχήμα 11: Τυπική κυματομορφή σημάτων του CAN-bus.

Αναφορeς -Βιβλιογραφiα
- 1. Autodata Fuel Injection 3 1993.
- 2. Autodata Pin Data 1999.
- 3. BMW Digital Motor Electronics DME M3.3.
- 4. BOSCH Automotive Handbook, 4th Edition 1996.
- 5. Haynes Automotive Engine Management Manual 1997.
- 6. HONDA SHOP MANUAL CRX 1992.
- 7. HONDA ACCORD SHOP MANUAL CRX 1999.
- 8. SEAT CAN-bus Πληροφορίες για τον εκπαι -δευτή 1998.
- 9. Π. Καραμπίλα Injection-Καταλύτες & Αναλυ -τές Καυσαερίων 1994.

ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ - ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΤΕΣ

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 1
Αισθητήρας οξυγόνου

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Γνωρίζετε το σκοπό και τη λειτουργία ενός αισθητήρα οξυγόνου.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με πολύμετρο σε αισθητήρα οξυγόνου.
- ■ Αναγνωρίζετε τις κυματομορφές που δημιουργεί ο αισθητήρας οξυγόνου.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με παλμογράφο σε έναν αισθητήρα οξυγόνου.

Τεχνικές πληροφορίες
Ο αισθητήρας οξυγόνου (σχήματα 1, 2 και 3) μπορεί να χαρακτηριστεί σαν μια γεννήτρια εναλλασσόμενης τάσης με ελάχιστη τάση τα 100mV και ανώτερη τα 1000mV. Είναι τοποθε -τημένος στην πολλαπλή εξαγωγή και πριν από
τον καταλύτη. Η θερμοκρασία λειτουργίας τους είναι 250-600 o C και για να επιταχυνθεί η διαδι -κασία της προθέρμανσης στην κρύα εκκίνηση πολλές φορές ενσωματώνει και μια θερμαντική αντίσταση που τίθεται εκτός λειτουργίας σε 30
Σχήμα 1: 1. Αισθητήρας οξυγόνου, 2. Αισθητήρας οξυγόνου τοποθετημένος στην πολλαπλή εξαγωγή.

Σχήμα 2: Αισθητήρας οξυγόνου σε τομή μέσα σε καυσαέρια, 1. Καυσαέρια, 2. Θετικό ηλεκτρόδιο, 3. Αγώγιμη σύνδεση, 4. Ηλεκτρική σύνδεση, 5. Ατμοσφαιρικός αέρας, 6. Αρνητικό ηλεκτρόδιο, 7. Κεραμικό σώμα, 8. Σύμβολο αισθητήρα οξυγόνου.
έως 60 sec περίπου. Η βασική του λειτουργία είναι να ανιχνεύει την ποσότητα οξυγόνου στα καυσαέρια και να τη μεταφράζει σε ηλεκτρικό σήμα το οποίο στέλνει προς την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου.
Η τελευταία επεξεργάζεται την πληροφορία αυτή για να προσδιορίσει τη στοιχειομετρική αναλογία και την ποσότητα καυσίμου για ψεκα -σμό. Ο αισθητήρας έχει σύνδεση κλειστού βρό χου με την ηλεκτρονική μονάδα, που σημαίνει

Σχήμα 3: Φωτογραφία αισθητήρα οξυγόνου (Bosch).
Σχήμα 3: Ηλεκτρική συνδεσμολογία αισθητήρα οξυγόνου προς ηλεκτρονική μονάδα. 1. Ηλεκτρονική μονάδα, 2. Ρελέ θερμαινόμενης αντίστασης, 3. Ενσωματωμένη θερμαινόμενη αντίσταση, 4. Αισθητήρας οξυγόνου.
συνεχή πληροφόρηση του αισθητήρα προς την ηλεκτρονική μονάδα. Αυτό είναι πολύ σημαντι -κό για να προσαρμόζει η ηλεκτρονική μονάδα το μίγμα από πλούσιο σε φτωχό και αντίστρο -φα και να προσεγγίζεται περισσότερο η στοι χειομετρική αναλογία που πρακτικά μεταφρά -ζεται σε καθαρότερα καυσαέρια.Για τον έλεγχο αξιοπρόσεκτη είναι η ποικιλία ακροδεκτών που συναντάμε στους αισθητήρες. Σε όλες τις περι -πτώσεις ο αισθητήρας παρέχει μια τάση προς την ηλεκτρονική μονάδα. Αν έχει τρεις ή τέσσε -ρεις ακροδέκτες, οι δύο (σχήμα 4, C&D) έχουν σύνδεση με την θερμαινόμενη αντίσταση, ενώ ο άλλος ένας ή δύο με τα άκρα του αισθητήρα. Αντίστοιχα αφού υπάρχει αντίσταση, τότε αυτή θα τροφοδοτείται με τάση μέσω της φίσας σύν -δεσης. Όταν ο αισθητήρας διαθέτει μόνο έναν ακροδέκτη, τότε δεν είναι θερμαινόμενου τύ -που, δηλαδή με αντίσταση (σχήμα 4, Α&Β).

Σχήμα 4: Τύποι ακροδεκτών αισθητήρων οξυγόνου (υποδείγματα). Α. με ένα ακροδέκτη, Β. με δύο ακροδέκτες, C. με τέσσερις ακροδέκτες, D. με τρεις ακροδέκτες.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Ψηφιακός παλμογράφος
- Ψηφιακό πολύμετρο
-  Αισθητήρας οξυγόνου
- Συσκευή διακλάδωσης (λήψης σημάτων) " Breakout box "
-  Εκπαιδευτικό όχημα με αισθητήρα οξυγόνου

Μέτρα προστασίας

ΠΡΟΣΟΧΗ
Όλες οι συνδέσεις του πολυμέτρου και του παλμογράφου για τη λήψη σημάτων γίνονται πάντοτε με το διακόπτη ανάφλεξης κλειστό (θέση OFF). Η λήψη των σημάτων από τους ακροδέκτες των μετρούμενων αισθητήρων γίνεται μέσω της συσκευής διακλάδωσης " Breakout box " είτε από το πίσω μέρος των φις σύνδεσης των αισθητήρων.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Να προηγηθεί ζέσταμα του κινητήρα πριν από τη λήψη μετρήσεων στον αισθητήρα οξυγόνου.

Διαδικασία 1η
Μετρήσεις με πολύμετρο σε αισθητήρα οξυγόνου (με ακροδέκτη τριών επαφών)

Βήματα

Μετρήσεις σε ακροδέκτες του αισθητήρα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Αφαιρέστε την φίσα και συνδέστε το βολτό -
- μετρο στους ακροδέκτες C και στη "γείωση" του αισθητήρα (σχήμα 4 D (1)).
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα σε στροφές ρελαντί και κατόπιν μαρσάρετε στις 2500rpm.
- 4. Πάρτε μετρήσεις και συγκρίνετέ τις με τον πίνακα 1.
- 5. Σβήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης OFF).
- 6. Συνδέστε τον ωμόμετρο στους ακροδέκτες Α και Β (βλέπε σχήμα 4 D).
- 7. Πάρτε μετρήσεις.

Έλεγχος τάσης τροφοδοσίας
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Αφαιρέστε την φίσα και συνδέστε το βολτό -μετρο στους ακροδέκτες της φίσας Α και Β (σχήμα 4 D (2)).
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης ΟΝ).
- 4. Πάρτε μετρήσεις και συγκρίνετέ τις με το πί -νακα 1.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

| Ακροδέκτες   | Μέτρηση        |
|--------------|----------------|
| C & Γείωση   | 0.1~1[V]       |
| Α&Β          | 2.5 [Ω]        |
| Φίσα         |                |
| Α&Β          | Τάση μπαταρίας |
- 5. Σβήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης OFF).

Διαδικασία 2η

Μετρήσεις με παλμογράφο

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Για τις τιμές ρύθμισης του χρόνου και της τάσης στον παλμογράφο να χρησιμοποιούνται κατά προσέγγιση οι τιμές που απεικονίζονται στα παραδείγματα των κυματομορφών, καθώς από αισθητήρα σε αισθητήρα μπορούν να υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις για τις τιμές ρύθμισης του παλμογράφου.

Βήματα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Συνδέστε τον παλμογράφο στους ακροδέ -κτες C και "γείωση" (σχήμα 4 D).
Σχήμα 5: Κυματομορφή αισθητήρα οξυγόνου στο ρελαντί.
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα και σε στροφές ρε -λαντί και συγκρίνετε την κυματομορφή με αυτήν του σχήματος 5.
- 4. Κατόπιν μαρσάρετε και κρατήστε τον στα -θερά στις 2500rpm, συγκρίνετε την κυματο μορφή με αυτή του σχήματος 6.
Σχήμα 6: Κυματομορφή αισθητήρα οξυγόνου στις 2500 rpm.
- 5. Σβήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης OFF).
- 6. Εξετάστε και συζητήστε για τις κυματομορ -φές των αισθητήρων στα σχήματα 7, 8 και 9.

ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ
Στο σχήμα 7 παρατηρούμε ότι ο μεταχειρισμέ -νος αισθητήρας έχει χάσει την ευαισθησία του ως προς την ανίχνευση του πλούσιου μίγματος. Αυτό φαίνεται από την ελάχιστη τιμή 238.1mV (σχήμα 7) σε αντίθεση με τον καινούργιο αισθη -τήρα του σχήματος 8. Ακόμη το εύρος της τάσης (από κορυφή σε κορυφή) είναι μειωμένο στον μεταχειρισμένο σε σχέση με τον καινούργιο.
Σχήμα 7: Κυματομορφή μεταχειρισμένου αισθητήρα οξυγόνου με 80.000km.
Σχήμα 9: Ακανόνιστη κυματομορφή αισθητήρα οξυγόνου που χρειάζεται καθαρισμό ή αντικατάσταση.

Σχήμα 8: Κυματομορφή καινούργιου αισθητήρα οξυγόνου μετά από την αντικατάσταση του μεταχειρισμένου στο σχήμα 7.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 2

Αισθητήρες θερμοκρασίας

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Γνωρίζετε το σκοπό και τη λειτουργία ενός αισθητήρα θερμοκρασίας.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με πολύμετρο σε αισθητήρες θερμοκρασίας.
- ■ Αναγνωρίζετε τις κυματομορφές που δημιουργούν οι αισθητήρες θερμοκρασίας.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με παλμογράφο σε αισθητήρες θερμοκρασίας.

Τεχνικές πληροφορίες
Οι αισθητήρες θερμοκρασίας (θερμίστορ) είναι αντιστάσεις ημιαγωγού τύπου με αρνητικό θερ -μικό συντελεστή (NTC -Negative Temperature Coefficient). Η αντίσταση των αισθητήρων NTC μειώνεται καθώς αυξάνεται η εφαρμοζόμενη θερμοκρασία επάνω τους (βλέπε χαρακτηριστική
καμπύλη αντίστασης / θερμοκρασίας σχήμα 1).

Αισθητήρας Θερμοκρασίας Νερού (ECTEngine Coolant Temperature Sensor)
Αυτός χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της θερ -μοκρασίας του ψυκτικού υγρού του κινητήρα
Σχήμα 1: Τύποι αισθητήρων θερμοκρασίας, 1. Ψυκτικού υγρού, 2. Αέρα εισαγωγής, 3. Σύμβολο. Χαρακτηριστική καμπύλη αντίστασης θερμοκρασίας.
Σχήμα 2α: Αισθητήρας θερμοκρασίας ψυκτικού υγρού (κινητήρα).
(σχήμα 2α). Είναι σε μεταλλική υποδοχή και βι -δώνεται στο μπλοκ του κινητήρα ή στην κυλιν
Σχήμα 2β: Ηλεκτρική συνδεσμολογία αισθητήρων θερμοκρασίας προς ηλεκτρονική μονάδα. 1 Ηλεκτρονική μονάδα, 2 Αισθητήρας θερμοκρασίας ψυκτικού υγρού, 3 Αισθητήρας θερμοκρασίας αέρα εισαγωγής.

δροκεφαλή κοντά στη ροή του ψυκτικού υγρού. Η ηλεκτρονική μονάδα στέλνει τάση 5V στον αι -σθητήρα και δέχεται τη μεταβολή της αντίστα σης για να υπολογίσει τη θερμοκρασία. Ανάλο -γα με τη θερμοκρασία του ψυκτικού υγρού, η ηλεκτρονική μονάδα προσαρμόζει την ποσότη -τα του καυσίμου κατά την εκκίνηση. Στην περί πτωση που υπάρχει διακοπή του κυκλώματος μεταξύ αισθητήρα και ηλεκτρονικής μονάδας ο τελευταίος παραπέμπει προσωρινά τη βλάβη, χρησιμοποιώντας μια τάση που αντιστοιχεί σε μια μέση τιμή που λαμβάνεται από τη μνήμη της ηλεκτρονικής μονάδας (πρόγραμμα SOS) 60 εως 80°C. Ενώ σε άλλη περίπτωση με διακοπή, όπου η θερμοκρασία είναι 0°C, η πλη -ροφορία ανάγκης στέλνεται από τον αισθητήρα θερμοκρασίας αέρα.

Αισθητήρας Θερμοκρασίας Αέρα (ΙΑΤ-lntake Air Temperature Sensor)
Διαφέρει μόνο σε δύο πράγματα από τον παρα -πάνω: έχει συνήθως διαφορετική τιμή αντίστα σης, ενώ η μικροσκοπική αντίστασή του μπορεί να φαίνεται μέσα από διάτρητο περίβλημα. Το
Σχήμα 2γ: Φωτογραφία αισθητήρα θερμοκρασίας ψυκτικού υγρού (Siemens).
Σχήμα 3: Αισθητήρας θερμοκρασίας αέρα εισαγωγής.
τελευταίο είναι απαραίτητο καθώς ο αισθητή -ρας πρέπει να εκτεθειμένος στον αέρα για να παρακολουθεί άμεσα τις μεταβολές της θερμοκρασίας του αέρα. Η θερμοκρασία του αέρα είναι μια παράμετρος που επηρεάζει τον όγκο του αέρα (και συνεπώς τη μάζα), καθώς σε διαφορετικές θερμοκρασίες υπάρχει διαφο -ροποίηση της πυκνότητας του αέρα. Συνεπώς η παράμετρος της θερμοκρασίας του αέρα επηρεάζει και τη στοιχειομετρική αναλογία. Στο σχήμα 3 φαίνεται η θέση του αισθητήρα μέτρη -σης θερμοκρασίας αέρα στην πολλαπλή εισα γωγή. Δέχεται τάση 5V από την ηλεκτρονική μονάδα και η πληροφορία που στέλνει πίσω σ' αυτήν χρησιμοποιείται για να προσαρμόζει την ποσότητα καυσίμου και τον χρονισμό της ανάφλεξης. Άλλες θέσεις που μπορεί να συνα -ντηθεί είναι στο φίλτρο του αέρα, σε μετρητές μάζας ή όγκου αέρα ή σε διάφορες θέσεις στην πολλαπλή εισαγωγής.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Ψηφιακός παλμογράφος
- Ψηφιακό πολύμετρο
-  Αισθητήρας θερμοκρασίας ψυκτικού υγρού
- Αισθητήρας θερμοκρασίας αέρα
-  Συσκευή διακλάδωσης (λήψης σημάτων) " Breakout box "
-  Εκπαιδευτικό όχημα με τους αντίστοιχους αι -σθητήρες

Μέτρα προστασίας

ΠΡΟΣΟΧΗ
Όλες οι συνδέσεις του πολυμέτρου και του παλμογράφου για τη λήψη σημάτων γίνονται πάντοτε με το διακόπτη ανάφλεξης κλειστό (θέση OFF). Η λήψη των σημάτων από ακροδέκτες των μετρούμενων αισθητήρων γίνεται μέσω της συσκευής διακλάδωσης " Breakout box " είτε από το πίσω μέρος των φις σύνδεσης των αισθητήρων.

Διαδικασία 1η
Μετρήσεις με πολύμετρο σε αισθητήρα θερμοκρασίας

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Οι ίδιες μετρήσεις ισχύουν και για τους δύο τύ -πους αισθητήρων. Για τον αισθητήρα ψυκτικού υγρού αν δεν υπάρχει θερμόμετρο μέτρησης της θερμοκρασίας του κινητήρα, πάρτε μια μέτρη -ση με τιμή θερμοκρασίας περιβάλλοντος και μια όταν είναι στην κανονική θερμοκρασία ο κινη -τήρας. Για τον αισθητήρα θερμοκρασίας αέρα χρησιμοποιείστε ένα $\_{"}$πιστολάκι μαλλιών$\_{"}$ σε απόσταση 15cm και πάρτε μια μέτρηση για θερ -μοκρασία περιβάλλοντος και μία όταν ζεστάνετε τον αισθητήρα.

Βήματα

Μετρήσεις της ωμικής αντίστασης του αισθητήρα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Αφαιρέστε την φίσα από τον αισθητήρα και συνδέστε το ωμόμετρο στους ακροδέκτες 1 και 2 (σχήμα 4, (1)).
- 3. Συγκρίνετε τις τιμές σας με αυτές του Πίνα -κα 1.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

|   Θερμοκρασία - [°C] | Αντίσταση [Ω] ~   |
|----------------------|-------------------|
|                   20 | 2200   2700       |
|                   40 | 1000   1300       |
|                   60 | 560   660         |
|                   80 | 280   360         |

Έλεγχος τάσης τροφοδοσίας
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Αποσυνδέστε τη φίσα από τον αισθητήρα.
- 3. Συνδέστε το βολτόμετρο στους ακροδέκτες της φίσας 1 και 2 (σχήμα 4, (2)).
- 4. Ξεκινήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη ανάφλεξης ΟΝ).
- 5. Πάρτε μετρήσεις.
- 6. Σβήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης OFF).
- 7. Επανασυνδέστε τον ακροδέκτη του αισθη -τήρα με τη φίσα.
Σχήμα 4: Μετρήσεις στους ακροδέκτες του αισθητήρα θερμοκρασίας και της φίσας.
- 8. Συγκρίνετε τις τιμές σας με αυτές του Πίνακα 2 και μηδενίστε τη βλάβη που καταγράφηκε στην μνήμη της ηλεκτρονικής μονάδας.

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

| Επαφές Αισθητήρα           | ΤΑΣΗ [V]   |
|----------------------------|------------|
| 1&2 διακόπτης ανάφλεξης ΟΝ | 5V         |

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Οι τιμές των μετρήσεων αναφέρονται ως υπόδειγμα και δεν πρέπει να λαμβάνονται ως πραγματικές τιμές.

Διαδικασία 2η

Μετρήσεις με παλμογράφο

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Εφόσον ο παλμογράφος σας (π.χ. Fluke, Bosch) έχει τη δυνατότητα της εγγραφής συμβάντος με χρονική σάρωση (flight recorder) μπορείτε να πραγματοποιήσετε τις αναφερόμενες μετρήσεις της άσκησης, αλλιώς απλώς εξετάσετε τις κυματομορφές των παραδειγμάτων.

Βήματα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Συνδέστε τον ψηφιακό παλμογράφο στον ακροδέκτη (2) και " γείωση " (η φίσα συνδε -δεμένη).
- 3. Ορίστε το παλμογράφο να κάνει " χρονική σάρωση " (flight recorder).
- 4. Ξεκινήστε το κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης ΟΝ).
- 5. Πάρτε μετρήσεις με το παλμογράφο.
Σχήμα 5: Έλεγχος τάσης εξόδου με χρονική μεταβολή 10 min σε αισθητήρα θερμοκρασίας NTC με $\_{"}$flight recorder$\_{"}$ .
Σχήμα 6: Έλεγχος τάσης εξόδου σε αισθητήρα θερμοκρασίας NTC.

ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ
Στο παράδειγμα του σχήματος 5 απεικονίζεται η μεταβολή της τάσης στον αισθητήρα θερμο -κρασίας (πτώση τάσης) συνάρτηση με το χρόνο. Αυτό συμβαίνει γιατί μειώνεται η αντίσταση του αισθητήρα καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία που μεταδίδεται από τον κινητήρα.
- 6. Σβήστε το κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης OFF).
- 7 . Συγκρίνετε την κυματομορφή που λάβατε με αυτήν του παραδείγματος στο σχήμα 5.
- 8. Ακολουθώντας τα βήματα 1 ως 6 ελέγξτε την τάση εξόδου του αισθητήρα θερμοκρα -σίας στον παλμογράφο, όπως φαίνεται στο παράδειγμα του σχήματος 6.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 3
Αισθητήρες μέτρησης στροφών

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Γνωρίζετε το σκοπό και τη λειτουργία των αισθητήρων μέτρησης στροφών.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με πολύμετρο, σε αισθητήρες μέτρησης στροφών.
- ■ Αναγνωρίζετε τις κυματομορφές, που δημιουργούν οι αισθητήρες μέτρησης στροφών.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με παλμογράφο, σε αισθητήρες μέτρησης στροφών.

Τεχνικές πληροφορίες
Οι βασικοί τύποι των αισθητήρων μέτρησης θέσης στροφάλου (CPS-Crankshaft Position Sensor) ή ABS είναι οι επαγωγικοί, οι ημια -γωγοί τύποι Hall, οι μαγνητοαντίστασης και οι οπτικοί. Μόνο ο επαγωγικός παράγει εναλλασ -σόμενη κυματομορφή ενώ οι άλλοι τρεις παρά γουν τετραγωνική. Τα σήματα του αισθητήρα της θέσης του στροφάλου παρέχουν πληροφο -ρίες σχετικά με τη θέση του ΑΝΣ και τις στροφές
του στρόφαλου. Η πληροφορία της θέσης και των στροφών παρέχονται ή από τη στεφάνη με εγκοπές (σχήμα 1) ή από τον οδοντωτό τροχό (σχήμα 2α). Ο επαγωγικός αισθητήρας παρέχει ημιτονοειδές σήμα με μεταβαλλόμενο πλάτος (τάση) ανάλογα με τις στροφές της στεφάνης. Για τον προσδιορισμό της θέσης της στεφάνης λείπουν 1 ή 2 δόντια (βλέπε σχήμα 1) από τη στεφάνη (ανάλογα μπορούν να λείπουν οδο -

Σχήμα 1: Επαγωγικός αισθητήρας θέσης στρόφαλου και στεφάνη στροφάλου με εγκοπές.
Σχήμα 2α: Αισθητήρας στροφάλου ή ABS, 1. Αισθητήρας τύπου μαγνητοαντίστασης, 2. Οδοντωτός τροχός, d. Ενδεδειγμένη απόσταση αισθητήρα - οδοντωτής στεφάνης.
ντώσεις από οδοντωτό τροχό). Στη θέση αυτή που λείπουν τα 1 ή 2 δόντια αντιστοιχεί στο ΑΝΣ και η πληροφορία αυτή χρησιμοποιείται από την ηλεκτρονική μονάδα για τον καθορισμό του ΑΝΣ της ανάφλεξης. Ακόμη το σήμα του αισθητήρα μπορεί να παρέχει την πληροφορία των στρο -
φών. Με ανάλογο τρόπο μπορεί να γίνει και από τους άλλους τύπους των αισθητήρων που προ -αναφέρθηκαν. Επίσης υπάρχει περίπτωση ο αισθητήρας στροφών να είναι ενσωματωμένος (δύο αισθητήρες) με τον αισθητήρα θέσης εκκε -ντροφόρου (βλέπε επόμενη άσκηση).

Σχήμα 2β: Φωτογραφία επαγωγικού αισθητήρα (Siemens).
Σχήμα 2γ: Φωτογραφία επαγωγικού αισθητήρα (χωρίς πλαστική προστασία και αισθητήρας μαγνητοαντίστασης (με τους δύο ακροδέκτες) (Siemens).
Σχήμα 3: Ηλεκτρική συνδεσμολογία επαγωγικού αισθητήρα στροφών προς ηλεκτρονική μονάδα, 1. Ηλεκτρονική μονάδα, 2. Επαγωγικός αισθητήρας στροφών.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Ψηφιακός παλμογράφος
- Ψηφιακό πολύμετρο
-  Αισθητήρας θέσης στροφάλου ή επαγωγι -κός ABS
-  Αισθητήρας θέσης στροφάλου ή ABS μα -γνητοαντίστασης ή Hall
-  Συσκευή διακλάδωσης (λήψης σημάτων) " Breakout box "
-  Εκπαιδευτικό οχήματα με τους αντίστοιχους αισθητήρες
Σχήμα 4: Ακροδέκτες επαγωγικού αισθητήρα.

Μέτρα προστασίας

ΠΡΟΣΟΧΗ
Όλες οι συνδέσεις του πολυμέτρου και του παλμογράφου για τη λήψη σημάτων γίνονται πάντοτε με το διακόπτη ανάφλεξης κλειστό (θέση OFF). Η λήψη των σημάτων από τους ακροδέκτες των μετρούμενων αισθητήρων γίνεται μέσω της συσκευής διακλάδωσης " Breakout box " είτε από το πίσω μέρος των φις σύνδεσης των αισθητήρων.

Διαδικασία 1η
Μετρήσεις με πολύμετρο σε αισθητήρα στροφάλου

Βήματα

Μετρήσεις σε ακροδέκτες του αισθητήρα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Ανασηκώστε το πλαστικό κάλυμμα της φί -σας και συνδέστε το πολύμετρο στους ακρο δέκτες 1 και 2 (σχήμα 4) χωρίς να αποσυν -δέστε τη φίσα από τον αισθητήρα.
- 3. Γυρίστε το μεταγωγέα του πολυμέτρου στην εναλλασσόμενη τάση AC.
- 4. Ξεκινήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης ΟΝ).
- 5. Πραγματοποιείστε τις μετρήσεις του Πίνακα.
- 6. Σβήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης OFF).
- 7. Μετρήστε την αντίσταση στους ακροδέκτες 1 και 2 (σχήμα 4) και συγκρίνετέ τις με το Πίνακα 1.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

| Ακροδέκτες                  |                                |
|-----------------------------|--------------------------------|
| 1&2 διακόπτης  ανάφλεξης ΟΝ | 2-6 V AC με εκκίνηση  από μίζα |
| 1&2 διακόπτης ανάφλεξης ΟΝ  | 5-9 V AC στο ρελαντί           |
| 1&2 διακόπτης ανάφλεξης ΟΝ  | Ως 20 AC στις 2500 rpm         |
| 1&2 διακόπτης ανάφλεξης OFF | 500-600 [Ω]                    |

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Οι τιμές των μετρήσεων αναφέρονται ως τυπι -κές και δεν πρέπει να λαμβάνονται ως πραγμα τικές τιμές. Συμβουλευτείτε τις προδιαγραφές από το βιβλίο του κατασκευαστή.

Διαδικασία 2η

Μετρήσεις με παλμογράφο

Βήματα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Ανασηκώστε το πλαστικό κάλυμμα της φί -σας και συνδέστε τον παλμογράφο στους ακροδέκτες 1 και 2 (βλέπε σχήμα 4).
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης ΟΝ).
- 4. Εξετάστε την κυματομορφή που λαμβάνετε από τον επαγωγικό αισθητήρα και συγκρί -νετέ την με τις παρακάτω κυματομορφές αι σθητήρων θέσης στροφάλου ή ABS.
- 5. Σβήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης OFF).
Σχήμα 5: Κυματομορφή επαγωγικού αισθητήρα με κανονική οδόντωση στη στεφάνη.

Σχήμα 6: Κυματομορφή επαγωγικού αισθητήρα με μια επιπλέον οδόντωση στη στεφάνη.
Σχήμα 7: Κυματομορφή από επαγωγικό αισθητήρα ABS*.
- * Για τη μέτρηση επαγωγικού αισθητήρα θα πρέπει να ανασηκωθούν και να περιστραφούν οι μπροστινοί τροχοί για να παρθούν οι μετρή -σεις από τον παλμογράφο.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 4
Αισθητήρας θέσης εκκεντροφόρου

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Γνωρίζετε το σκοπό και τη λειτουργία των αισθητήρων θέσης του εκκεντροφόρου.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με πολύμετρο σε αισθητήρες θέσης του εκκεντροφόρου.
- ■ Αναγνωρίζετε τις κυματομορφές που δημιουργούν οι αισθητήρες θέσης του εκκεντροφόρου.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με παλμογράφο σε αισθητήρες θέσης του εκκεντροφόρου.

Τεχνικές πληροφορίες
Ο προσδιορισμός της θέσης του εμβόλου στο άνω νεκρό σημείο για το αν το έμβολο είναι στη φάση συμπίεσης ή της εκτόνωσης δεν μπορεί να γίνει μόνο από τον αισθητήρα στροφών. Ο αισθητήρας θέσης εκκεντροφόρου (CPS - Camshaft Position Sensor) (τύπου Hall, ή επαγωγικός, ή μαγνητο -αντίστασης ή οπτικός) ανιχνεύει το άνω νεκρό σημείο του πρώτου εμβόλου και τροφοδοτεί αυτή την πληροφορία στην ηλεκτρονική μονάδα.
Η πληροφορία αυτή για την ανάφλεξη μπορεί να δίνεται από τον διανομέα. Όταν δεν χρησι -μοποιείται διανομέας, το σήμα της θέσης του εκκεντροφόρου ανιχνεύεται απ' ευθείας από τον άξονα του εκκεντροφόρου ή μέσω του στρόφα -λου. Στο σχήμα 1 φαίνεται ένας αισθητήρας Hall σε διανομέα που δημιουργεί τετραγωνικό σήμα ανάλογα της θέσης της περιστρεφόμενης στε -φάνης. Στο σχήμα 2α φαίνεται ένας αισθητήρας

Σχήμα 1: 1. Άνω νεκρό σημείο (χρόνος καύσης τέλος συμπίεσης-αρχή εκτόνωσης), 2. Σήμα άνω νεκρού σημείου από αισθητήρα Hall, 3. Αρχή σήματος, 4. Άνω νεκρό σημείο (χρόνος εισαγωγής), 5. Σήμα άνω νεκρού σημείου, 6. Τέλος σήματος.
Σχήμα 2α: 1. Αισθητήρας τύπου Hall, 2. Ο αισθητήρας θέσης του εκκεντροφόρου πάνω από τη μονή οδόντωση του άξονα του εκκεντροφόρου.
Hall που ανιχνεύει το σήμα από τη μονή οδό -ντωση του άξονα του εκκεντροφόρου. Και εδώ ο μοναδικός παλμός δημιουργείται όταν ο δό -της (λοβός) του άξονα του εκκεντροφόρου έρ θει κάτω από τον αισθητήρα. Στο σχήμα 3α φαίνονται δύο επαγωγικοί αισθητήρες, όπου ο πρώτος ανιχνεύει έμμεσα τη θέση του εκκε -ντροφόρου από το στρόφαλο και ο δεύτερος τις στροφές. Οι αισθητήρες που χρησιμοποιούνται ως επί το πλείστον είναι ο Hall και ο επαγωγι -κός. Ο οπτικός σπάνια εμφανίζεται, ενώ μόλις τελευταία άρχισε να χρησιμοποιείται ο αισθητή -

Σχήμα 2β: Ηλεκτρική συνδεσμολογία αισθητήρα θέσης εκκεντροφόρου προς ηλεκτρονική μονάδα. Ηλεκτρονική μονάδα, 2. Αισθητήρας Hall.
Σχήμα 3α: 1. Επαγωγικός αισθητήρας καθορισμού άνω νεκρού σημείου, 2. Δότης (λοβός) για ανάγνωση σήματος, 3. Επαγωγικός αισθητήρας μέτρησης στροφών.
ρας της μαγνητοαντίστασης. Το σήμα του επα -γωγικού αισθητήρα είναι ημιτονοειδές, ενώ των άλλων τετραγωνικής μορφής.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Ψηφιακός παλμογράφος
- Ψηφιακό πολύμετρο
-  Αισθητήρας θέσης εκκεντροφόρου ημιαγω -γικού τύπου Hall
-  Αισθητήρας θέσης εκκεντροφόρου επαγωγι -κού τύπου
-  Συσκευή διακλάδωσης (λήψης σημάτων) "Breakout box"
-  Εκπαιδευτικά οχήματα με τους αντίστοιχους αισθητήρες
Σχήμα 3β: Φωτογραφία αισθητήρα Hall (Cherry).

ΠΡΟΣΟΧΗ
Όλες οι συνδέσεις του πολυμέτρου και του παλμογράφου για τη λήψη σημάτων γίνονται πά-
ντοτε με το διακόπτη ανάφλεξης κλειστό (θέση OFF). Η λήψη των σημάτων από τους ακροδέκτες των μετρούμενων αισθητήρων γίνεται μέσω της συσκευής διακλάδωσης " Breakout box " είτε από το πίσω μέρος των φις σύνδεσης των αισθητήρων.

Διαδικασία 1η
Μετρήσεις με πολύμετρο σε αισθητήρα θέσης εκκεντροφόρου τύπου Hall

Βήματα

Μετρήσεις σε ακροδέκτες του αισθητήρα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Ανασηκώστε το πλαστικό κάλυμμα της φί -σας και συνδέστε το βολτόμετρο στους ακροδέκτες 2 και 3 (σχήμα 4).
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης ΟΝ)
- 4. Πραγματοποιήστε μετρήσεις σύμφωνα με τον Πίνακα 1.
- 5. Συγκρίνετε τις τιμές σας με αυτές του Πίνακα 1.
- 6. Σβήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη OFF).

Έλεγχος τάσης τροφοδοσίας
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Αποσυνδέστε τη φίσα από τον αισθητήρα.
- 3. Συνδέστε το βολτόμετρο στους ακροδέκτες 1 της φίσας και γείωσης.
- 4. Ξεκινήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης ΟΝ).
- 5. Πραγματοποιείστε μετρήσεις σύμφωνα με τον Πίνακα 1.
- 6. Συγκρίνετε τις τιμές σας με αυτές του Πίνακα 1.
- 7. Σβήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης OFF).
Σχήμα 4: Η σύνδεση του βολτομέτρου στη φίσα.

ΠIΝAΚAΣ 1

| Ακροδέκτες                 | Τάση [V]                     |
|----------------------------|------------------------------|
| 2&3 διακόπτης ανάφλεξης ΟΝ | 0 ~ 5 (διακύμανση της τάσης) |
| 2&3 ρελαντί                | 4,5                          |
| 1&γείωση                   | Τάση μπαταρίας               |

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Οι τιμές των μετρήσεων αναφέρονται ως υπό -δειγμα και δεν πρέπει να λαμβάνονται ως πραγ ματικές τιμές.

Διαδικασία 2η

Μετρήσεις με παλμογράφο

Βήματα
- 1. Επαναλάβετε τα βήματα 1 ως 2 της πρώτης διαδικασίας "στις μετρήσεις σε ακροδέκτες του αισθητήρα" για τον αισθητήρα.
- 2. Συνδέστε τον ψηφιακό παλμογράφο στον μεσαίο ακροδέκτη (2) ή (3) αν δεν βρίσκετε τετραγωνικό σήμα και στη " γείωση " .
- 3. Συγκρίνετε την κυματομορφή που πήρατε με τον παλμογράφο με την κυματομορφή του σχήματος 6.
Σχήμα 5: Κυματομορφή που αντιστοιχεί στον αισθητήρα Hall του σχήματος 2α.
Σχήμα 7: Κυματομορφή που αντιστοιχεί στον επαγωγικό αισθητήρα του σχήματος 3α.

- 4. Σχολιάστε το αποτέλεσμα της κυματομορ -φής που πήρατε από τον παλμογράφο.
Σχήμα 6: Κυματομορφή που αντιστοιχεί στον αισθητήρα Hall του σχήματος 1.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 5
Αισθητήρας θέσης πεταλούδας

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Γνωρίζετε το σκοπό και τη λειτουργία ενός αισθητήρα θέσης πεταλούδας.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους, με πολύμετρο σε αισθητήρα θέσης πεταλούδας.
- ■ Αναγνωρίζετε τις κυματομορφές, που δημιουργεί ο αισθητήρας θέσης πεταλούδας.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με παλμογράφο, σε έναν αισθητήρα θέσης πεταλούδας.

Τεχνικές πληροφορίες
Αισθητήρας θέσης πεταλούδας με διακόπτη Ο διακόπτης θέσης πεταλούδας (TPS - Throttle Position Sensor) (σχήμα 1) προσδιορίζει τη θέση της πεταλούδας για ρελαντί, για ενδιάμε -ση κατάσταση και όταν ο κινητήρας είναι υπό
φορτίο. Περιλαμβάνει δύο διακόπτες που λει -τουργούν με εναλλαγή. Ο πρώτος (βλέπε επα φές 1 και 2 στο σχήμα 2) δίνει σήμα στην ηλε -κτρονική μονάδα, ότι η θέση της πεταλούδας είναι στο ρελαντί. Ο δεύτερος (βλέπε επαφές 2
Σχήμα 1: Διακόπτης θέσης πεταλούδας, (τύπου Bosch) 1. Επαφή πλήρους φορτίου, 2. Διαμορφωμένος οδηγός διακό -πτη, 3. Άξονας πεταλούδας, 4. Επαφή ρελαντί, 5. Φίσα ακροδεκτών.

Σχήμα 2: Σχεδιαστικό κύκλωμα διακοπτών. Θέσεις των διακοπτών Α σε ρελαντί, Β ενδιάμεση κατάσταση και C υπό φορτίο.
και 3 στο σχήμα 2) δίνει σήμα στην ηλεκτρονική μονάδα ότι η θέση της πεταλούδας είναι υπό φορτίο. Η ενδιάμεση κατάσταση του διακόπτη (βλέπε σχήμα 2) παρέχει πληροφορίες στην ηλεκτρονική μονάδα για τις ενδιάμεσες στρο -φές και φορτίο του κινητήρα.

Αισθητήρας θέσης πεταλούδας με ποτενσιόμετρο
Για τη μεγαλύτερη ακρίβεια της θέσης της πετα -λούδας ο τύπος αυτός του αισθητήρα διαθέτει
μια μεταβλητή αντίσταση (σχήμα 3α, β, γ και δ) για να πληροφορήσει την ηλεκτρονική μονάδα (βάση του πεντάλ γκαζιού) αν ο κινητήρας βρί -σκεται σε ρελαντί ή υπό φορτίο. Στο σχήμα 3α μεταξύ των ακροδεκτών 1 και 2 προσδιορίζε -ται το ρελαντί (για μικρή αντίσταση), στην άλλη θέση 2 και 3 προσδιορίζεται το φορτίο, ενώ στο σχήμα 3β υπάρχει ένας διακόπτης που όταν κλείσει προσδιορίζει την θέση ρελαντί. Στο σχήμα 3γ (αισθητήρας θέσης πεταλούδας στο Mono -Motronic) υπάρχουν δύο ποτεν -

Σχήμα 3: Διάφοροι τύποι θέσης πεταλούδας με ποτενσιόμετρο.
Σχήμα 4: Αισθητήρας θέσης πεταλούδας με διπλό ποτενσιόμετρο, 1. Άξονας πεταλούδας - δρομέα ποτενσιομέτρου, 2. Επιφάνεια αντίστασης πρώτου ποτενσιομέτρου, 3. Επιφάνεια αντίστασης δεύτερου ποτενσιομέτρου, 4. Βραχίονας δρομέα, 5. Ακροδέκτες.
Σχήμα 5: Κύκλωμα αισθητήρα θέσης πεταλούδας με διπλό ποτενσιόμετρο, ΡΟΤ1 και ΡΟΤ2 οι μεταβλητές αντιστάσεις, R1, R2, R3, R4 Ρυθμιστικές αντιστάσεις, Ακροδέκτες 2 και 4 η μετρούμενη τάση εξόδου.
Σχήμα 6: Ηλεκτρική συνδεσμολογία αισθητήρα θέσης πεταλούδας με την ηλεκτρονική μονάδα. 1. Ηλεκτρονική μονάδα, 2. Συνδεσμολογία ποτενσιομέτρου.

σιόμετρα. Η θέση της γωνίας της πεταλούδας στο σύστημα αυτό είναι μια από τις δύο πα -ραμέτρους που προσδιορίζει την αναλογία αέ ρα-καυσίμου. (Περισσότερες πληροφορίες για τον αισθητήρα θέσης πεταλούδας στο Mono -Motronic στην άσκηση 21 Ηλεκτρομηχανικά Συστήματα). Το ποτενσιόμετρο του σχήματος 3δ είναι το ίδιο με το σχήμα 3α υπάρχει μόνο η προσθήκη των τριών αντιστάσεων. Στο σχή -μα 4 φαίνεται ένα σύστημα αισθητήρα θέσης πεταλούδας με διπλό ποτενσιόμετρο το οποίο προσδιορίζει τη μάζα του αέρα από τη θέση της γωνίας της πεταλούδας καθώς και από τις στροφές και το φορτίο του κινητήρα. Στο σχή -μα 5 υπάρχει η αντίστοιχη συνδεσμολογία του ηλεκτρικού κυκλώματος του διπλού ποτενσιο -μέτρου.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Ψηφιακός παλμογράφος
- Ψηφιακό πολύμετρο
-  Αισθητήρας θέσης πεταλούδας με διακόπτη
- Αισθητήρας θέσης πεταλούδας με ποτενσιόμετρο
-  Συσκευή διακλάδωσης (λήψης σημάτων) " Breakout box "
-  Εκπαιδευτικά οχήματα με τους αντίστοιχους αισθητήρες

Μέτρα προστασίας

ΠΡΟΣΟΧΗ
Όλες οι συνδέσεις του πολυμέτρου και του παλμογράφου για τη λήψη σημάτων γίνονται πάντοτε με το διακόπτη ανάφλεξης κλειστό (θέση OFF). Η λήψη των σημάτων από τους ακροδέκτες των μετρούμενων αισθητήρων γίνεται μέσω της συσκευής διακλάδωσης «Breakout box» είτε από το πίσω μέρος των φις σύνδεσης των αισθητήρων.

Διαδικασία 1η
Μετρήσεις με πολύμετρο σε αισθητήρα θέσης πεταλούδας με διακόπτη

Βήματα
Μετρήσεις σε ακροδέκτες του αισθητήρα θέσης πεταλούδας
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Ανασηκώστε το πλαστικό κάλυμμα της φί-

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

| Ακροδέκτες                 | Τάση [V] ~   |
|----------------------------|--------------|
| 1&3 πεταλούδα κλειστή      | 0.1   0.9    |
| 1&3 πεταλούδα ανοικτή      | 3.9   4.8    |
| 1&2 διακόπτης ανάφλεξης ΟΝ | Περίπου 5V   |
- σας και συνδέστε το πολύμετρο (βολτόμε -τρο) στους ακροδέκτες 2 και 3 (βλέπε σχή ματα 7 και 2).
- 3. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ (σβηστός κινητήρας)
- 4. Βάλτε την πεταλούδα γκαζιού ανοικτή και κατόπιν κλειστή και συγκρίνετε τις τιμές σας με αυτές του Πίνακα 1.
- 5. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.

Έλεγχος τάσης τροφοδοσίας
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Αποσυνδέστε τη φίσα από τον αισθητήρα.
- 3. Συνδέστε το βολτόμετρο στους ακροδέκτες 1 και 2 (βλέπε σχήμα 7).
- 4. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ (σβηστός κινητήρας)
Σχήμα 7: Σημεία σύνδεσης του βολτομέτρου.
- 5. Συγκρίνετε τις τιμές σας με αυτές του Πίνακα 1.
- 6. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.

Βήματα
Μετρήσεις με πολύμετρο στον αισθητήρα θέσης πεταλούδας με ποτενσιόμετρο
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Ανασηκώστε το πλαστικό κάλυμμα της φί -σας και συνδέστε το πολύμετρο στους ακρο δέκτες 1 και 3 (βλέπε σχήματα 7, 8 και 3δ).
- 3. Βάλτε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ (σβηστός ο κινητήρας)
- 4. Και πάρτε μετρήσεις πρώτα με την πεταλού -δα ανοικτή και κατόπιν κλειστή και συγκρίνε τε τις τιμές σας με αυτές του Πίνακα 2.
- 5. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.

Έλεγχος τάσης τροφοδοσίας
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Συνδέστε το βολτόμετρο στους ακροδέκτες 1 και 2. (σχήμα 7 (2)).
- 3. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ (σβηστός ο κινητήρας).

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

| Ακροδέκτες            | Τάση [V]   |
|-----------------------|------------|
| 1&3 πεταλούδα κλειστή | 0.1~0.9 ~  |
| 1&3 πεταλούδα ανοικτή | 3.9 4.5    |
| 1&2                   | Περίπου 5V |
Σχήμα 8: Αισθητήρας θέσης πεταλούδας με ποτενσιόμετρο.
- 4. Συγκρίνετε τις τιμές που πήρατε με αυτές του Πίνακα 2.
- 5. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Οι τιμές των μετρήσεων αναφέρονται ως τυπι -κές και δεν πρέπει να λαμβάνονται ως πραγμα τικές τιμές.

Διαδικασία 2η
Μετρήσεις με παλμογράφο

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Εφόσον ο παλμογράφος σας έχει τη δυνατότητα της σάρωσης (sweep test) μπορείτε να πραγματοποιήσετε τις αναφερόμενες μετρήσεις της άσκησης αλλιώς απλώς να εξετάσετε τις κυματομορφές των παραδειγμάτων.

Βήματα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Συνδέστε τον ψηφιακό παλμογράφο στο με -σαίο ακροδέκτη (2) και " γείωση " .
- 3. Ορίστε το παλμογράφο να κάνει " σάρωση " (sweep test).
- 4. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ (σβηστός ο κινητήρας).
- 5. Συγκρίνετε την κυματομορφή που πήρατε από τον παλμογράφο σας με το παράδειγ -μα του σχήματος 9.
- 6. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
Σχήμα 9: Κυματομορφή αισθητήρα θέσης πεταλούδας με διακόπτη σε σάρωση (sweep test).

Σχήμα 10: Κυματομορφή αισθητήρα θέσης πεταλούδας με ποτενσιόμετρο σε $\_{"}$σάρωση$\_{"}$ (sweep test). Περίπου στο 1 Volt, η πεταλούδα είναι κλειστή, ενώ περίπου στα 4,5 Volt είναι ανοικτή.
- 7. Επαναλάβετε τα βήματα 1 ως 6
- 8. Συνδέστε τον ψηφιακό παλμογράφο στον μεσαίο ακροδέκτη (2) και " γείωση " .
- 9. Συγκρίνετε την κυματομορφή που πήρατε από τον παλμογράφο σας με το παράδειγ -μα του σχήματος 10.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 6
Αισθητήρας ροής μάζας αέρα

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Γνωρίζετε το σκοπό και τη λειτουργία ενός αισθητήρα ροής μάζας αέρα.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με πολύμετρο σε έναν αισθητήρα ροής μάζας αέρα.
- ■ Αναγνωρίζετε τις κυματομορφές που δημιουργεί ο αισθητήρα ροής μάζας αέρα.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με παλμογράφο σε έναν αισθητήρα ροής μάζας αέρα.

Τεχνικές πληροφορίες
Ο μετρητής μάζας αέρα MAF (Mass Air Flow Sensor) είναι τοποθετημένος στο σύστημα ει -σαγωγής αέρα πριν την πεταλούδα γκαζιού. Χρησιμοποιεί θερμαινόμενο σύρμα πλατίνας για τη μέτρηση του εισερχόμενου αέρα στην πολλαπλή εισαγωγής. Το λεπτό σύρμα της πλατίνας (σχήμα 3α RH) θερμαίνεται στους 77°C και καθώς ψύχεται από τον εισερχόμενο
αέρα η αντίστασή του μειώνεται. Πράγμα που μεταβάλλει το ρεύμα που το διαρρέει και συ -νεπώς και την τάση επικρατεί σε αυτόν. Το σήμα της τάσης στέλνεται στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου όπου γίνεται η επεξεργασία του και υπολογίζεται έμμεσα η μάζα του αέρα. Η μάζα του αέρα είναι μια από τις βασικές πα -ραμέτρους που είναι απαραίτητες για τον υπο

Σχήμα 1α: Κυρίως σώμα μετρητή μάζας αέρα (Bosch), 1. Σωλήνας μέτρησης, 2. Θερμαινόμενο σύρμα πλατίνας, 3. Ροή εισερχόμενου αέρα, 4. Ακροδέκτες.
Σχήμα 1β: Εξαρτήματα του μετρητή μάζας αέρα, 1. Αισθητήρας θερμοκρασίας, 2. Θερμαινόμενο σύρμα πλατίνας, 3. Αντίσταση ακριβείας, Q$\_{Μ}$ Ροή εισερχόμενου αέρα
λογισμό της στοιχειομετρικής αναλογίας. Μια άλλη λειτουργία που εκτελεί από μόνος του ο αισθητήρας είναι ο " αυτοκαθαρισμός " όπου το θερμαινόμενο σύρμα υπερθερμαίνεται στιγμι -αία όταν σταματήσει ο κινητήρας. Τότε καίγο νται οι επικαθίσεις από σκόνη που βρίσκονται στην επιφάνεια του λεπτού σύρματος.

Σχήμα 2: Φωτογραφία αισθητήρα μάζας αέρα (Siemens).
Σχήμα 3α: Κύκλωμα γέφυρας στο μετρητή μάζας αέρα, R$\_{C}$ Αντίσταση αντιστάθμισης, R$\_{H}$ Θερμαινόμενος αγωγός πλατίνας, R$\_{1}$, R$\_{2}$ Ρυθμιστικές αντιστάσεις, R$\_{M }$ Αντίσταση μέτρησης, U$\_{M}$ Τάση προς μέτρηση, Ε Ενισχυτής (Υβριδικό κύκλωμα)
Σχήμα 3β: Ηλεκτρική συνδεσμολογία αισθητήρα μάζας με την ηλεκτρονική μονάδα, 1. Ηλεκτρονική μονάδα, 2. Αισθητήρας μάζας.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Ψηφιακός παλμογράφος
- Εργαστηριακός παλμογράφος
-  Ψηφιακό πολύμετρο
- Μετρητής μάζας αέρα
-  Συσκευή διακλάδωσης (λήψης σημάτων) " Breakout box "
-  Εκπαιδευτικό όχημα με τον αντίστοιχο αι -σθητήρα

Μέτρα προστασίας

ΠΡΟΣΟΧΗ
Όλες οι συνδέσεις του πολυμέτρου και του παλμογράφου για τη λήψη σημάτων γίνονται πάντοτε με το διακόπτη ανάφλεξης κλειστό (θέση OFF). Η λήψη των σημάτων από τους ακροδέκτες των μετρούμενων αισθητήρων γίνεται μέσω της συσκευής διακλάδωσης " Breakout box " είτε από το πίσω μέρος των φις σύνδεσης των αισθητήρων.

Διαδικασία 1η
Μετρήσεις με πολύμετρο

Βήματα

Μετρήσεις σε ακροδέκτες του αισθητήρα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 2. Ανασηκώστε το πλαστικό κάλυμμα της φί -σας και συνδέστε το πολύμετρο (βολτόμε τρο) στους ακροδέκτες 2 και 4 (σχήμα 4).
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα στο ρελαντί.
Σχήμα 4. Σύνδεση βολτομέτρου.
- 4. Συγκρίνετε την μετρούμενη τάση με αυτήν του πίνακα 1.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

| Ακροδέκτες                  | Τάση      |
|-----------------------------|-----------|
| 2 & 4 κινητήρας στο ρελαντί | 0.5~1.5   |
| & 3 διακόπτης ανάφλεξης ΟΝ  | Μπαταρίας |
- 5. Σβήστε τον κινητήρα και βάλτε το πλαστικό κάλυμμα της φίσας στη θέση του.

Μέτρηση τάσης τροφοδοσίας
- 6. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (θέση διακό -πτη ανάφλεξης OFF).
- 7. Αποσυνδέστε τη φίσα από τους ακροδέκτες του μετρητή μάζας αέρα και συνδέστε το βολτόμετρο στη φίσα στους ακροδέκτες 1 και 3 (σχήμα 5).
- 8. Ξεκινήστε τον κινητήρα στο ρελαντί.
- 9. Συγκρίνετε τη μετρούμενη τάση με την υπο -δεικνυόμενη στον Πίνακα 1.
Σχήμα 5. Σύνδεση βολτομέτρου.
- 10. Σβήστε τον κινητήρα (θέση διακόπτη ανά -φλεξης OFF)

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Οι τιμές των μετρήσεων αναφέρονται ως τυπι -κές και δεν πρέπει να λαμβάνονται ως πραγμα τικές τιμές.

Διαδικασία 2η

Μετρήσεις με παλμογράφο

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Ρυθμίστε ανάλογα τις τιμές χρόνου και τάσης σύμφωνα με το παλμογράφημα του σχήματος 6. Αν ο παλμογράφος σας διαθέτει τη δυνατότητα της $\_{"}$χρονικής σάρωσης$\_{"}$ (flight recorder) πραγ -ματοποιήστε το βήμα 3.

Βήματα
- 1. Επαναλάβετε τα βήματα του πρώτου μέρους και στη θέση του βολτομέτρου συνδέστε τον παλμογράφο (εργαστηρίου ή ψηφιακό).
- 2. Συγκρίνετε την κυματομορφή που πήρατε από τον παλμογράφο σας με το παράδειγμα του σχήματος 6.
- 3. Χρησιμοποιώντας τη δυνατότητα ενός ψη -
Σχήμα 6: Κυματομορφή αισθητήρα μάζας στις 2500 rpm (υπόδειγμα).
φιακού παλμογράφου με το " flight recorder " κάντε εγγραφή 10 έως 20 λεπτά καθώς λει -τουργεί ο κινητήρας.
- 4. Βάσει των κυματομορφών που πήρατε τι συμπεράσματα βγάζετε;

Σχήμα 7: Κυματομορφή αισθητήρα μάζας αέρα με $\_{"}$χρονική σάρωση$\_{"}$ (flight recorder). Η κυματομορφή απεικονίζει τη μεταβολή της τάσης καθώς το θερμαινόμενο σύρμα αλλάζει αντίσταση λόγω της διακυμάνσεως της μάζας του εισερχόμενου αέρα.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 7
Αισθητήρας ροής όγκου αέρα

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Γνωρίζετε το σκοπό και τη λειτουργία ενός αισθητήρα ροής όγκου αέρα.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με πολύμετρο, στον αισθητήρα ροής όγκου αέρα.
- ■ Αναγνωρίζετε τις κυματομορφές, που δημιουργεί ο αισθητήρας ροής όγκου αέρα.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με παλμογράφο, σε έναν αισθητήρα ροής όγκου αέρα

Τεχνικές πληροφορίες
Ο μετρητής ροής όγκου αέρα (VAF -Volume Air Flow Sensor) (σχήμα 1β) χρησιμοποιείται για τη μέτρηση του εισερχόμενου όγκου αέρα που προορίζεται για καύση. Με την είσοδο του
αέρα στον αισθητήρα ο αναρροφούμενος αέ -ρας μετακινεί το πτερύγιο μέτρησης. Αυτό κινεί τον αγώγιμο δρομέα (σχήμα 1α (3)) που κινεί -ται βάσει της θέσης που βρίσκεται το πτερύγιο
Σχήμα 1α: Μετρητής ροής όγκου αέρα (πλευρά αέρα), 1. Εισαγωγή αέρα, 2 Πτερύγιο μέτρησης, 3. αέρα Bypass, 4. Βίδα ρύθμισης μίγματος αέρα-καυσίμου, 5. 'Εξοδος αέρα, 6. Πτερύγιο αντιστάθμισης, 7. Θάλαμος απόσβεσης, 8. Αισθητήρας θερμοκρασίας αέρα εισαγωγής.

Σχήμα 1β: Μετρητής ροής όγκου αέρα (πλευρά ηλεκτρικών συνδέσεων), 1. Μηχανισμός συγκράτησης ελατηρίου, 2. Ελατήριο επαναφοράς, 3. Δρομέας, 4. Επιφάνεια σάρωσης, 5. Κεραμική επιφάνεια με αντιστάσεις και αγώγιμες διασυνδέσεις.
Σχήμα 2: Φωτογραφία μηχανισμού ελατηρίων και αντιστάσεων μετρητή ροής όγκου αέρα (Bosch).
Σχήμα 3α: Ηλεκτρικό κύκλωμα μετρητή ροής αέρα, 1. Διακόπτης αντλίας βενζίνης, 2. Ποτενσιόμετρο, 3. Αισθητήρας θερμοκρασίας αέρα (αντίσταση NTC).
και του οποίου η θέση κάθε φορά αντιστοιχεί σε μια τιμή της μεταβλητής αντίστασης. Η μετρού -μενη τάση εξόδου είναι ανάλογη προς την τιμή της μεταβλητής αντίστασης. Έτσι σύμφωνα με τη θέση του πτερυγίου μέτρησης η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου γνωρίζει τον όγκο του αναρρο -φούμενου αέρα και αυξάνει ή μειώνει τη χρονι κή διάρκεια των παλμών (τάση) προς τα μπέκ ψεκασμού. Ο μετρητής ροής όγκου αέρα μπο -ρεί να συμπεριλαμβάνει και το διακόπτη της αντλίας βενζίνης (σχήμα 3α) που ενεργοποι -είται όταν σταματήσει η ροή του αναρροφού μενου αέρα. Στο μεταλλικό σώμα μετρητή όγκου αέρα περιλαμβάνεται και ο αισθητήρας θερμοκρασίας αέρα (σχήματα 1 (8) και 3α (3)).

Σχήμα 3β: Ηλεκτρική συνδεσμολογία αισθητήρα ροής όγκου αέρα με την ηλεκτρονική μονάδα. 1. Ηλεκτρονική μονάδα, 2. Διακόπτης ανάφλεξης, 3. Ρελέ ηλεκτρικής αντλίας βενζίνης, 4. Ηλεκτρική αντλία βενζίνης, 5. Διακόπτης αντλίας βενζίνης, 6. Ποτενσιόμετρο, 7. Αισθητήρας θερμοκρασίας αέρα (αντίσταση NTC).

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Ψηφιακός παλμογράφος
- Ψηφιακό πολύμετρο
-  Αισθητήρας ροής όγκου αέρα
- Συσκευή διακλάδωσης (λήψης σημάτων) "Breakout box "
-  Εκπαιδευτικό όχημα με τον αντίστοιχο αι -σθητήρα

Μέτρα προστασίας

ΠΡΟΣΟΧΗ
Όλες οι συνδέσεις του πολυμέτρου και του παλμογράφου για τη λήψη σημάτων γίνονται πάντοτε με το διακόπτη ανάφλεξης κλειστό (θέση OFF). Η λήψη των σημάτων από τους ακροδέκτες των μετρούμενων αισθητήρων γίνεται μέσω της συσκευής διακλάδωσης " Breakout box " είτε από το πίσω μέρος των φις σύνδεσης των αισθητήρων.

Διαδικασία 1η

Μετρήσεις με πολύμετρο

Βήματα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης OFF).
- 2. Αφαιρέστε τη φίσα που συνδέει τον ακροδέ -κτη του αισθητήρα ροής αέρα.
- 3. Αφαιρέστε τους κολλιέδες που συνδέουν τον αισθητήρα ροής αέρα με τους αεραγωγούς εισόδου και εξόδου.
Σχήμα 4: Έλεγχος της μεταβλητής αντίστασης.
- 4. Βάλτε ένα κατσαβίδι στο πτερύγιο και πιέστε το έτσι ώστε να μεταβάλλεται η αντίσταση, όπως δείχνει το σχήμα 4.
- 5. Βάσει του παρακάτω πίνακα και των ακρο -δεκτών του σχήματος 5 επιβεβαιώστε τις τιμές που αντιστοιχούν μεταξύ των ακρο -δεκτών (οι τιμές είναι ενδεικτικές και μπορεί να διαφέρουν με τον αισθητήρα που έχει το εργαστήριό σας).

| Ακροδέκτες   | Αντίσταση [Ω]   |
|--------------|-----------------|
| Ε2 και Vs    | 20 ~ 400        |
| Ε2 και Vc    | 100 300         |
| Ε2 και VB    | 200 400         |
| Ε1 και Fc    | άπειρη          |
Σχήμα 5: Ακροδέκτες του αισθητήρα ροής αέρα.
- 6. Αφού τελειώσετε τις μετρήσεις τοποθετήστε τον αισθητήρα στη θέση από όπου τον είχα -τε αφαιρέσει από το εκπαιδευτικό όχημα.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Παρόλο που στο σχήμα 3α φαίνεται να κατα -λήγουν οι ακροδέκτες άλλου, οι μετρήσεις να γίνουν επί του σχήματος 5. Ακόμη εξετάστε αν ο αισθητήρας που διαθέτετε έχει διαφορετική ηλεκτρική συνδεσμολογία ή αν διαθέτει το δια -κόπτη της αντλίας βενζίνης.

Διαδικασία 2η

Μετρήσεις με παλμογράφο

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Εφόσον ο παλμογράφος σας έχει τη δυνατότη -τα της σάρωσης (sweep test) μπορείτε να πραγ ματοποιήσετε τις αναφερόμενες μετρήσεις της άσκησης, αλλιώς απλώς εξετάστε τις κυματο -μορφές των παραδειγμάτων.
Ρυθμίστε ανάλογα τις τιμές χρόνου και τάσης σύμφωνα με το παλμογράφημα του σχήματος 6.

Βήματα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης OFF).
- 2. Ανασηκώστε το πλαστικό κάλυμμα της φί -σας και συνδέστε τον ψηφιακό παλμογράφο στον ακροδέκτη Ε2 και σώμα " γείωση " .
- 3. Ορίστε το ψηφιακό παλμογράφο να κάνει " σάρωση " (sweep test).
- 4. Ξεκινήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλε -ξης ΟΝ) στο ρελαντί και αυξήστε βαθμιαία τις στροφές.
- 5. Συγκρίνετε την κυματομορφή που πήρατε με αυτή των σχημάτων 6 και 7.
- 6. Σβήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλεξης OFF).
Σχήμα 6: Κανονική κυματομορφή από τη " σάρωση " , 1. Αύξηση τάσης και ροής αέρα, 2. Μέγιστη τάση και ροή αέρα, 3. Μείωση τάσης και ροής, 4. Ελάχιστη τάση και κλειστό πτερύγιο από αισθητήρα ροής αέρα.

Σχήμα 7: Κυματομορφή από " σάρωση " αισθητήρα ροής αέρα που παρουσιάζει το ποτενσιόμετρο να έχει διακοπή ή να είναι γειωμένο.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 8
Αισθητήρας απόλυτης πίεσης (υποπίεσης)

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Γνωρίζετε το σκοπό και τη λειτουργία ενός αισθητήρα απόλυτης πίεσης.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με πολύμετρο στον αισθητήρα απόλυτης πίεσης.
- ■ Αναγνωρίζετε τις κυματομορφές, που δημιουργεί ο αισθητήρας απόλυτης πίεσης.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με παλμογράφο σε έναν αισθητήρα απόλυτης πίεσης.

Τεχνικές πληροφορίες
Ο αισθητήρας μέτρησης απόλυτης πίεσης (MAPManifold Absolute Pressure) συνήθως βασίζεται στην πιεζοηλεκτρική αντίσταση που είναι σε συνδεσμολογία γέφυρας Wheatstone. Με την εφαρμογή ατμοσφαιρικής πίεσης στο στοιχείο της αντίστασης, αυτή αλλάζει την ισορροπία της γέφυρας. Η μεταβολή αυτή της τάσης έχει την πληροφορία της πίεσης στην πολλαπλή εισαγωγής. Ο αισθητήρας μέτρη -σης πίεσης παρέχει τη πληροφορία αυτή στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου που λαμβάνε -ται ως το φορτίο στον κινητήρα. Βάση αυ τής της πληροφορίας η ηλεκτρονική μονάδα

Σχήμα 1α: Αισθητήρας απόλυτης πίεσης, 1. Σώμα αισθητήρα, 2. Σωλήνας προς πολλαπλή εισαγωγής, 3. Ακροδέκτες.
Σχήμα 1β: Ηλεκτρική συνδεσμολογία αισθητήρα απόλυτης πίεσης προς ηλεκτρονική μονάδα. 1. Ηλεκτρονική μονάδα, 2. Αισθητήρας απόλυτης πίεσης.
Σχήμα 1γ: Φωτογραφία αισθητήρα απόλυτης πίεσης (Motorola).
ελέγχου διαμορφώνει τον καλύτερο χρονισμό της ανάφλεξης όταν ο κινητήρας είναι υπό φορ -τίο. Η πληροφορία που αποδίδεται από τον αισθητήρα προς την ηλεκτρονική μονάδα ελέγ -χου είναι υπό μορφή τετραγωνικού παλμού ή κάποιου αναλογικού επιπέδου τάσης. Όταν ο κινητήρας βρίσκεται υπό μεγάλο φορτίο, τότε υπάρχει μεγάλη υποπίεση και αντίστροφα. Ο αισθητήρας μέτρησης απόλυτης πίεσης τροφο -δοτείται με τάση (ακροδέκτης εισόδου) από την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου, ενώ στην έξοδό του (ακροδέκτης εξόδου) παρέχει το διαμορ -φωμένο σήμα προς επεξεργασία. Για τον έλεγ χο αισθητήρα απόλυτης πίεσης χρησιμοποιεί -ται το υποπιεσόμετρο.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Ψηφιακός παλμογράφος ή εργαστηριακός
-  Ψηφιακό πολύμετρο
- Υποπιεσόμετρο
-  Αισθητήρας απόλυτης πίεσης
- Συσκευή διακλάδωσης (λήψης σημάτων) " Breakout box "
-  Εκπαιδευτικό όχημα με τον αντίστοιχο αι -σθητήρα

Μέτρα προστασίας

ΠΡΟΣΟΧΗ
Όλες οι συνδέσεις του πολυμέτρου και του παλμογράφου για τη λήψη σημάτων γίνονται πάντοτε με το διακόπτη ανάφλεξης κλειστό (θέση OFF).
Η λήψη των σημάτων από τους ακροδέκτες των μετρούμενων αισθητήρων γίνεται μέσω της συσκευής διακλάδωσης " Breakout box " είτε από το πίσω μέρος των φις σύνδεσης των αισθητήρων.

Διαδικασία 1η
Μετρήσεις με πολύμετρο

Βήματα

Μετρήσεις σε ακροδέκτες του αισθητήρα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).
- 2. Αποσυνδέστε το σωλήνα υποπίεσης από τον αισθητήρα (σχήμα 1α).
- 3. Ανασηκώστε το πλαστικό κάλυμμα της φί -σας έτσι ώστε το βολτόμετρο να συνδεθεί παράλληλα στους ακροδέκτες Α και C (σχή -μα 2).
- 4. Ξεκινήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλε -ξης στη θέση ΟΝ).
- 5. Συγκρίνετε τις τιμές που πήρατε με τον Πί -νακα 1.
- 6. Συνδέστε το υποπιεσόμετρο και εφαρμόστε την
Σχήμα 2: Σύνδεση υποπιεσόμετρου και βολτόμετρου στον αισθητήρα.

- υποπίεση στον αισθητήρα όπως το σχήμα 2.
- 7. Συγκρίνετε τις τιμές που πήρατε με τον Πίνακα 1.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Οι τιμές που αναφέρονται στον πίνακα 1 είναι δυνατόν να εμφανίζονται αντίθετα (λόγω κατα -σκευαστού) π.χ. αντί υποπίεση 0 και τάση 4,75,1 V να υπάρχει μικρότερη τάση εξόδου π.χ. 1,2-1,7 V και αντί υποπίεση -0.8 να έχουμε τάση 4,7-5,1 V.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

| Υποπίεση [bar]   | Τάση [V]   |
|------------------|------------|
| 0,0              | 4,7-5,1    |
| -0,2             | 3,4-3,9    |
| -0,6             | 2,3-2,8    |
| -0,8             | 1,2-1,7    |
| Ακροδέκτες       | Τάση [V]   |
| Α&Β Ανάφλεξη ΟΝ  | 4,7-5,1    |
- 8. Σβήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).

Έλεγχος τάσης τροφοδοσίας
- 9. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).
- 10. Ανασηκώστε το πλαστικό κάλυμμα έτσι ώστε το βολτόμετρο να συνδεθεί παράλ -ληλα στους ακροδέκτες Α και Β.
- 11. Ξεκινήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανά -φλεξης στη θέση ΟΝ).
- 12. Μετρήστε την τάση τροφοδοσίας.
- 13. Συγκρίνετε τις τιμές που πήρατε με τον Πίνακα 1.
- 14. Σβήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλε -ξης στη θέση OFF).

Διαδικασία 2η

Μετρήσεις με παλμογράφο

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Ρυθμίστε ανάλογα τις τιμές χρόνου και τάσης σύμφω να με τα παλμογραφήματα των σχημάτων 3 και 4.

Βήματα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).
- 2. Συνδέστε τον παλμογράφο στον ακροδέκτη Β (στην έξοδο σήματος του αισθητήρα) και στο σώμα " γείωση " .
Σχήμα 3: Κυματομορφή αισθητήρα απόλυτης πίεσης (MAP) με αναλογικό σήμα στην έξοδο.
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλε -ξης στη θέση ΟΝ).
- 4. Πάρτε μετρήσεις.
- 5. Αν ο αισθητήρας παρέχει αναλογικό σήμα
στην έξοδο θα πρέπει να μοιάζει με το σήμα (σχεδόν σταθερή τάση) του σχήματος 3, αν έχει τετραγωνικό παλμό το σήμα θα μοιάζει με το σχήμα 4.

Σχήμα 4: Κυματομορφή αισθητήρα απόλυτης πίεσης (MAP) με τετραγωνικό σήμα στην έξοδο.
- 6. Σβήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 9
Αισθητήρας προανάφλεξης (κτυπήματος)

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Γνωρίζετε το σκοπό και τη λειτουργία ενός αισθητήρα προανάφλεξης.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με πολύμετρο σε ένα αισθητήρα προανάφλεξης.
- ■ Αναγνωρίζετε τις κυματομορφές, που δημιουργεί ο αισθητήρας προανάφλεξης.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με παλμογράφο σε έναν αισθητήρα προανάφλεξης.

Τεχνικές πληροφορίες
Ο αισθητήρας προανάφλεξης (KS-Knock Sensor) βασίζει τη λειτουργία του στον πιεζοηλεκτρικό κρύσταλλο (σχήμα 1α) ο οποίος παράγει τάση όταν υποβληθεί σε μηχανική πίεση (δονήσεις). Ο κρύσταλλος παράγει ένα χαρακτηριστικό αναλογικό σήμα (σχήμα 4) με ορισμένη συχνό -τητα. Όταν υπάρχει κρουστική καύση (σχήμα 5) και η συχνότητα του σήματος του αισθητήρα υπερβεί ένα προκαθορισμένο όριο, η ηλεκτρο -
νική μονάδα καθυστερεί προσωρινά (μειώνεται η προπορεία πρόσδοσης σπινθήρα τον χρο -νισμό της ανάφλεξης). Όταν η συχνότητα της καύσης είναι και πάλι στα φυσιολογικά όρια τότε ακολουθεί ο χρονισμός τη ανάφλεξης την κανονική λειτουργία. Ο αισθητήρας τοπο -θετείται επάνω στο μπλοκ του κινητήρα (σχήμα 2), όπου ανιχνεύει τις δονήσεις κατά τη διάρ -κεια της καύσης.

Σχήμα 1α: Τομή αισθητήρα προανάφλεξης, 1. Πιεζοηλεκτρικός κρύσταλλος, 2. Σεισμική μάζα, 3. Ακροδέκτες.
Σχήμα 1β: Ηλεκτρική συνδεσμολογία αισθητήρα προανάφλεξης προς ηλεκτρονική μονάδα, 1. Ηλεκτρονική μονάδα, 2. Αισθητήρας προανάφλεξης.
Σχήμα 1γ: Φωτογραφία αισθητήρα προανάφλεξης.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Ψηφιακός παλμογράφος
- Ψηφιακό πολύμετρο
-  Αισθητήρας προανάφλεξης
- Ματσόλα
-  Ροπόκλειδο
Σχήμα 2: Εξακύλινδρος κινητήρας με δύο αισθητήρες κτυπήματος στο μπλοκ του κινητήρα.
-  Συσκευή διακλάδωσης (λήψης σημάτων) " Breakout box "
-  Εκπαιδευτικό όχημα με τον αντίστοιχο αι -σθητήρα

Μέτρα προστασίας

ΠΡΟΣΟΧΗ
Όλες οι συνδέσεις του πολυμέτρου και του παλμογράφου για τη λήψη σημάτων γίνονται πάντοτε με το διακόπτη ανάφλεξης κλειστό (θέση OFF).
Η λήψη των σημάτων από τους ακροδέκτες των μετρούμενων αισθητήρων γίνεται μέσω της συσκευής διακλάδωσης " Breakout box " είτε από το πίσω μέρος των φις σύνδεσης των αισθητήρων.

Διαδικασία 1η
Μετρήσεις με πολύμετρο σε αισθητήρα κτυπήματος

Βήματα

Μετρήσεις σε ακροδέκτες του αισθητήρα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).
- 2. Σφίξτε με ροπή σύσφιξης 21 ως 25Nm τον αισθητήρα στο μπλοκ του κινητήρα (σχήμα 3 (1)).
- 3. Αφαιρέστε τον ακροδέκτη του αισθητήρα από τη φίσα και συνδέστε το βολτόμετρο στους ακροδέκτες 1 και 2 (σχήμα 3 (2)).
- 4. Ελέγξτε τον αισθητήρα μετρώντας απευθεί -ας με το βολτόμετρο στους ακροδέκτες ενώ κτυπάτε ελαφρά με ματσόλα τον αισθητήρα.
Σχήμα 3: 1. Σφίξιμο της βίδας, 2. Έλεγχος με ματσόλα και βολτόμετρο.

- 5. Η τιμή της τάσης του βολτομέτρου πρέπει να είναι 100mV ως 2,5V (συμβουλευθείτε τις τιμές που ορίζει ο κατασκευαστής).

Διαδικασία 2η

Μετρήσεις με παλμογράφο

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Ρυθμίστε ανάλογα τις τιμές χρόνου και τάσης σύμφωνα με το παλμογράφημα του σχήματος 4 και 5.

Βήματα

Με τον κινητήρα σε λειτουργία
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).
- 2. Αφαιρέστε τον αισθητήρα από την φίσα και συνδέστε τον ψηφιακό παλμογράφο στους ακροδέκτες 1 και 2 (σχήμα 3 (2)).
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλε -ξης στη θέση ΟΝ).
- 4. Θα πρέπει να λάβετε μία κυματομορφή, όπως το σχήμα 4.
- 5. Σβήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF)

Με τον κινητήρα σβηστό
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).
- 2. Αφαιρέστε τον αισθητήρα από την φίσα και συνδέστε τον ψηφιακό παλμογράφο στους ακροδέκτες 1 και 2 (σχήμα 3 (2)).
Σχήμα 4: Κανονική κυματομορφή αισθητήρα κτυπήματος.
- 3. Ελέγξτε τον αισθητήρα ενώ κτυπάτε ελα -φρά με ματσόλα τον αισθητήρα.
- 4. Θα πρέπει να λάβετε μία κυματομορφή, όπως στο σχήμα 5.
Σχήμα 5: Δοκιμαστική κυματομορφή αισθητήρα κτυπήματος μετά από ελαφρό κτύπημα με ματσόλα.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 10
Ηλεκτρομαγνητικές βαλβίδες αναθυμιάσεων καυσίμου και πρόσθετου αέρα

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Γνωρίζετε το σκοπό και τη λειτουργία μιας ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας αναθυμιάσεων καυσίμου.
- ■ Γνωρίζετε το σκοπό και τη λειτουργία μιας ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας πρόσθετου αέρα.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με πολύμετρο στις ηλεκτρομαγνητικές βαλβίδες.
- ■ Αναγνωρίζετε τις κυματομορφές που δημιουργούν οι τύποι των ηλεκτρομαγνητικών βαλβίδων.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με παλμογράφο σε ηλεκτρομαγνητικές βαλβίδες.

Τεχνικές πληροφορίες
Με τον γενικότερο όρο ενεργοποιητές περιγρά -φεται ο έλεγχος ενός μηχανισμού που διεγείρε ται ηλεκτρικά και μέσω μαγνητικής ή ηλεκτρικής ή θερμικής επίδρασης δημιουργεί ή προκαλεί ελεγχόμενο αποτέλεσμα. Στην άσκηση αυτή
θα εξεταστούν οι ενεργοποιητές μαγνητικής επίδρασης. Αυτοί μπορούν να είναι έλξης οπλι -σμού, όπως είναι είτε τα ρελέ (βλέπε εργαστη ριακές ασκήσεις του Α' κύκλου ΗΣΑ), είτε οι βαλβίδες αναθυμιάσεων καυσίμου, ηλεκτρο -
Σχήμα 1: Συνδεσμολογία ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας αναθυμιάσεων και ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας πρόσθετου αέρα με ηλεκτρονική μονάδα, 1. Ηλεκτρονική μονάδα, 2. Ρελέ, 3.Ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα αναθυμιάσεων καυσίμου, 4. ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα πρόσθετου αέρα

Σχήμα 2: Ενεργός κύκλος (Duty Cycle) τροφοδοσίας τάσης ενεργοποιητών, Α. ενεργός κύκλος 25%, Β. ενεργός κύκλος 50%, C. ενεργός κύκλος 75%.
μαγνητικές βαλβίδες (σωληνοειδή), ηλεκτρικοί κινητήρες DC (μοτέρ), βηματίκοί κινητήρες (μο -τέρ). Οι ηλεκτρομαγνητικές βαλβίδες βρίσκουν αρκετές εφαρμογές στο αυτοκίνητο, όπως το " βαρελάκι " της μίζας, τις ηλεκτρομαγνητικές κλειδαριές, κλιματισμό κ.α. (βλέπε εργαστηρι -ακές ασκήσεις του Α' κύκλου ΗΣΑ). Στα συστή ματα ψεκασμού οι ηλεκτρομαγνητικές βαλβίδες βρίσκουν εφαρμογή στα μπέκ, στην ηλεκτρο -μαγνητική βαλβίδα πρόσθετου αέρα, στις ηλε κτρομαγνητικές βαλβίδες διακοπής υποπίεσης.

Στο σχήμα 4 είναι η εφαρμογή της σωληνοει -δούς ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας στο μπεκ. Στο σχήμα 6 παρατηρούμε την ηλεκτρομαγνη -τική βαλβίδα των αναθυμιάσεων που έχει ως αρχή λειτουργίας την έλξη του οπλισμού του μαγνήτη. Για τη λειτουργία των ηλεκτρομαγνη -τικών βαλβίδων η ηλεκτρονική μονάδα εφαρ μόζει μια ιδιαίτερη τεχνική για τον έλεγχό τους: τη διαμόρφωση (παλμούς τάσης) κατά πλάτος (Pulse Width Modulation PWM), όπως φαίνεται στα παραδείγματα του σχήματος 2. Στο παρά -δειγμα Α το 1 αντιστοιχεί στην περίοδο του κύ κλου, το 2 στον ενεργό χρόνο, ενώ ο ενεργός κύκλος υπολογίζεται από τον τύπο:

Ενεργός κύκλος = ενεργός χρόνος περίοδος

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Ο ενεργός κύκλος μπορεί να αναφέρεται και ως κύκλος διόρθωσης.
Σύμφωνα με τις παραπάνω κυματομορφές θα έχουμε 25% , 50%, 75% ενεργό κύκλο, που πρακτικά σημαίνει το ποσοστό που είναι ενερ -γή η βαλβίδα, π.χ. 25% ενεργοποιημένη βαλ βίδα και 75% απενεργοποιημένη. Οι κυματο -μορφές του παλμογράφου διαφέρουν από τις καθαρές τετραγωνικές μορφές καθώς οι βαλ -βίδες αποτελούν στην ουσία επαγωγικά φορτία (σχήμα 8).

Ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα ελέγχου αναθυμιάσεων καυσίμου
Το σύστημα ελέγχου αναθυμιάσεων καυσίμου (σχήμα 3 (1) και (2)) εκτός από την ηλεκτρο -μαγνητική βαλβίδα περιλαμβάνει και το φίλτρο ενεργού άνθρακα που συγκρατεί τις αναθυμιά -σεις του καυσίμου. Ο σκοπός του συστήματος αυτού είναι να τροφοδοτήσει τις αναθυμιάσεις του δοχείου βενζίνης προς την πολλαπλή ει -σαγωγής για καύση. Η δεξαμενή του καυσί μου μέσω σωλήνα είναι συνδεμένο στο φίλτρο ενεργού άνθρακα και με άλλο σωλήνα τροφο -δοτεί τις αναθυμιάσεις προς την ηλεκτρομαγνη

Σχήμα 3: 1. Ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα αναθυμιάσεων καυσίμου, 2. Φίλτρο ενεργού άνθρακα, 3. Ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα πρόσθετου αέρα, 4. Αισθητήρας θερμοκρασίας αέρα, 5. Αισθητήρας θέσης πεταλούδας, 6. Αισθητήρας μάζας αέρα.
τική βαλβίδα, ενώ ακόμη υπάρχει είσοδος του ατμοσφαιρικού αέρα προς το φίλτρο του ενερ -γού άνθρακα.
Η ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα ενεργοποιείται από την ηλεκτρονική μονάδα βάσει της θερμοκρασί -ας του κινητήρα, των στροφών και του φορτίου.
Σχήμα 4: Βασική αρχή λειτουργίας της ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας στα μπεκ. Α Το μπεκ σε κατάσταση ηρεμίας, το έμβολο (1) φράζει τον ψεκασμό του καυσίμου (3) Β Ενεργοποιημένο μπεκ, το έμβολο υπό την επίδραση του ηλεκτρομαγνητικού τυλίγματος έλκεται (1), ενώ ταυτόχρονα απευλεθερώνεται η έξοδος του καυσίμου (3) για ψεκασμό.

Σχήμα 5: Βασική αρχή ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας, 1. Είσοδος τάσης τροφοδοσίας, 2. Τυλίγματα πηνίου, 3. Επαναντατικό ελατήριο, 4. Σωληνοειδές έμβολο, Κίνηση εμβόλου και φραγή ή απευλευθέρωση εισόδου.

Ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα πρόσθετου αέρα
Αυτή ανήκει στο υποσύστημα εισαγωγής αέρα (βλέπε σχήμα 3 (3)). Όταν ο κινητήρας βρίσκε -ται στο ρελαντί ή όταν είναι κρύος και η πετα λούδα γκαζιού είναι κλειστή, τότε η ηλεκτρονι -κή μονάδα παρέχει πρόσθετο αέρα μέσω της ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας πρόσθετου αέρα. Επίσης ενεργοποιείται, όταν πέσουν οι στρο -φές από κάποια άλλη αιτία, όπως π.χ. ο κλιμα τισμός. Εκτός από τον ηλεκτρομαγνητικό τύπο η βαλβίδα αυτή μπορεί να είναι διμεταλλικού τύπου, θερμοστατικού τύπου, περιστροφικού τύπου, ή με βηματικό κινητήρα.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Ψηφιακός παλμογράφος
- Ψηφιακό πολύμετρο
-  Ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα αναθυμιάσεων καυσίμου
-  Ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα πρόσθετου αέρα
- Συσκευή διακλάδωσης (λήψης σημάτων) " Breakout box "
-  Εκπαιδευτικό όχημα με τις αντίστοιχες ηλε -κτρομαγνητικές βαλβίδες
-  Βιβλίο κατασκευαστή οχήματος

Μέτρα προστασίας

ΠΡΟΣΟΧΗ
Όλες οι συνδέσεις του πολυμέτρου και του παλμογράφου για τη λήψη σημάτων γίνονται πάντοτε με το διακόπτη ανάφλεξης κλειστό (θέση OFF).
Η λήψη των σημάτων από τους ακροδέκτες των μετρούμενων αισθητήρων γίνεται μέσω της συσκευής διακλάδωσης " Breakout box " είτε από το πίσω μέρος των φις σύνδεσης των αισθητήρων.
Σχήμα 6: Ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα αναθυμιάσεων καυσίμου, 1. Είσοδος-έξοδος αναθυμιάσεων καυσίμου, 2. Αντεπίστροφη βαλβίδα, 3. Ελατήριο ελάσματος, 4. Στεγανωπκός δακτύλιος, 5. Οπλισμός μαγνήτη, 6. Στεγανωτική έδρα, 7. Τύλιγμα πηνίου.

Διαδικασία 1η
Μετρήσεις με πολύμετρο στην ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα αναθυμιάσεων καυσίμου

Βήματα

Μετρήσεις στους ακροδέκτες της ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας αναθυμιάσεων
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).
- 2. Αφαιρέστε τον ακροδέκτη της βαλβίδας από τη φίσα και συνδέστε το ωμόμετρο στους ακροδέκτες 1 και 2 (βλέπε σχήμα 7). Θα πρέπει να μετρήσετε ωμική αντίσταση 20~25Ω.
Αντίσταση πηνίου βαλβίδας

Έλεγχος Σήματος τάσης τροφοδοσίας
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).
- 2. Ανασηκώστε το πλαστικό κάλυμμα έτσι ώστε το βολτόμετρο να συνδεθεί παράλλη -λα στους ακροδέκτες 1 και 2 της φίσας (βλέ πε σχήμα 7).
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα στο ρελαντί. Θα πρέπει να έχετε τιμή 0,3 ~ 0,5V.
Τάση ακροδεκτών 1 & 2 φίσας
0,3 ~ 0,5
Τάση ακροδέκτη 1 & γείωσης Τ άση μπαταρίας
- 4. Σβήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).

Έλεγχος τάσης τροφοδοσίας
- 1. Ανασηκώστε το πλαστικό κάλυμμα.
- 2 . Μετρήστε την τάση τροφοδοσίας μεταξύ ακροδέκτη 1 και γείωσης.
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα στο ρελαντί. Θα πρέ -πει να έχετε τάση μπαταρίας μεταξύ τάσης ακροδέκτη και γείωσης (βλέπε σχήμα 7).
- 4. Σβήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).

Διαδικασία 2η
Μετρήσεις με παλμογράφο

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Ρυθμίστε ανάλογα τις τιμές χρόνου και τάσης σύμφωνα με τα παλμογραφήματα του σχήμα -τος 8.

Βήματα

Με τον κινητήρα σε λειτουργία
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).
Σχήμα 7: Έλεγχος της ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας αναθυμιάσεων.
Σχήμα 8: Κανονικές κυματομορφές δύο ηλεκτρομαγνητικών βαλβίδων αναθυμιάσεων καυσίμου. Ο ενεργός κύκλος (Duty Cycle) και το πλάτος του παλμού (Pulse Width) φανερώνουν το χρόνο που η βαλβίδα είναι ανοικτή. Ο κινητήρας έχει την κανονική θερμοκρασία και λειτουργεί στο ρελαντί. Η διαφοροποίηση των κυματομορφών οφείλεται στο διαφορετικό επαγωγικό φορτίο των βαλβίδων.

- 2. Αφαιρέστε τη βαλβίδα από την φίσα και συν -δέστε παράλληλα τον ψηφιακό παλμογρά φο στους ακροδέκτες 1 και 2 (βλέπε σχήμα 7) με τη φίσα στη θέση της.
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλε -ξης στη θέση ΟΝ).
- 4. Θα πρέπει να λάβετε μία κυματομορφή ανά -λογη με τα σχήματα 8.
Σχήμα 9: Έλεγχος της ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας πρόσθετου αέρα.
- 5. Σβήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).

Διαδικασία 3η
Μετρήσεις με πολύμετρο στην ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα πρόσθετου αέρα

Βήματα
Αντίσταση πηνίου βαλβίδας
6-10Ω

Μετρήσεις στους ακροδέκτες της ηλεκτρομαγνητική βαλβίδας πρόσθετου αέρα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF)
- 2. Αφαιρέστε τη βαλβίδα από τη φίσα και συν -δέστε το ωμόμετρο στους ακροδέκτες 1 και 2 (βλέπε σχήμα 9). Θα πρέπει να μετρήσετε ωμική αντίσταση 6~10Ω.
Τάση ακροδέκτη 1 & γείωσης Τάση μπαταρίας

Έλεγχος τάσης τροφοδοσίας
- 3. Ανασηκώστε το πλαστικό κάλυμμα.
- 4. Μετρήστε την τάση τροφοδοσίας μεταξύ ακροδέκτη 1 και γείωσης.
- 5. Ξεκινήστε τον κινητήρα στο ρελαντί. Θα πρέπει να έχετε την τάση της μπαταρίας.
- 6. Σβήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).

Διαδικασία 4η

Μετρήσεις με παλμογράφο

Βήματα

Με τον κινητήρα σε λειτουργία
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).
Σχήμα 10: Κανονικές κυματομορφές δύο ηλεκτρομαγνητικών βαλβίδων αναθυμιάσεων καυσίμου. Ο ενεργός κύκλος (Duty Cycle) και το πλάτος του παλμού (Pulse Width) φανερώνουν το χρόνο που η βαλβίδα είναι ανοικτή. Ο κινητήρας έχει την κανονική θερμοκρασία και λειτουργεί στο ρελαντί. Η διαφοροποίηση των κυματομορφών οφείλεται στο διαφορετικό επαγωγικό φορτίο των βαλβίδων.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Ρυθμίστε ανάλογα τις τιμές χρόνου και τάσης σύμ -φωνα με τα παλμογραφήματα του σχήματος 10.
- 2. Αφαιρέστε τη βαλβίδα από τη φίσα και συν -δέστε παράλληλα τον ψηφιακό παλμογράφο στους ακροδέκτες 1 και 2 (βλέπε σχήμα 9).
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλε -ξης στη θέση ΟΝ).
- 4. Θα πρέπει να λάβετε μία κυματομορφή, όπως τα σχήματα 10.
- 5. Σβήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 11
Κινητήρες συνεχούς ρεύματος - Βηματικοί κινητήρες

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Γνωρίζετε το σκοπό και τη λειτουργία ενός βηματικού κινητήρα πρόσθετου αέρα.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους με πολύμετρο σε βηματικό κινητήρα.
- ■ Αναγνωρίζετε τις κυματομορφές λειτουργίας των βηματικών κινητήρων.

Τεχνικές πληροφορίες
Με την εξέλιξη των ηλεκτρικών συστημάτων στο αυτοκίνητο έχουμε την παράλληλη εξέ -λιξη των ηλεκτρικών κινητήρων συνεχούς ρεύματος (για συντομία θα τους ονομάζουμε κινητήρες DC). Οι βαρύτεροι κινητήρες DC με τύλιγμα διέγερσης (σχήμα 2 (Α)) σιγά-σι -γά αντικαθίστανται από τους πιο ελαφρείς και απλούς με μόνιμο μαγνήτη (σχήμα 2 (Β)). Ο ακριβής έλεγχος σε συστήματα όπως του ψεκασμού, δημιούργησε την ανάγκη να χρη -σιμοποιηθούν και οι βηματικοί κινητήρες DC (Stepper motors). Οι κινητήρες DC είναι ενερ -γοποιητές που με κατάλληλη ηλεκτρική διέ
γερση δημιουργούν, όπως και οι ηλεκτρομα -γνητικές βαλβίδες, ελεγχόμενο αποτέλεσμα. Σε ένα αυτοκίνητο με όλα τα αξεσουάρ είναι δυνατόν να υπάρχουν 30 ως 40 κινητήρες DC. Οι δύο πρώτοι κινητήρες DC που ανα -φέρθηκαν, με τύλιγμα διέγερσης ή με μόνιμο μαγνήτη, χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο. Ο βηματικός κινητήρας χρησιμοποιείται για τη ρύθμιση της πεταλούδας γκαζιού ή την παρο -χή πρόσθετου αέρα στο υποσύστημα εισαγω γής μίγματος αέρα / καυσίμου ή ακόμη στον χιλιομετρητή του πίνακα οργάνων. Οι κινη -τήρες DC με τύλιγμα διέγερσης ή με μόνιμο

Σχήμα 1: Συνδεσμολογία βηματικού κινητήρα (2) με ηλεκτρονική μονάδα (1).
Σχήμα 2: Τύποι ηλεκτρικών κινητήρων Σ.Ρ., Α. Ηλεκτρικός κινητήρας με διέγερση, 1. Τύλιγμα διέγερσης μαγνητικών πόλων, 2. Ρότορας, Β. Ηλεκτρικός κινητήρας με μόνιμους μαγνήτες, 1. Μαγνητικοί πόλοι από μόνιμους μαγνήτες, 2. Ρότορας, Γ Βηματικός κινητήρας, 1. Πρώτη φάση, 2. Δεύτερη φάση, 3. Μόνιμοι μαγνητικοί πόλοι ρότορα.
Σχήμα 3: Η βασική αρχή λειτουργίας του βηματικού κινητήρα με ένα τύλιγμα και δύο διακόπτες εναλλαγής με αναστροφή λειτουργίας.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

| Βήμα   | Θέση διακοπτών   | Θέση διακοπτών   | Αριστερόστροφα   | Δεξιόστροφα   |
|--------|------------------|------------------|------------------|---------------|
|        | SW1-SW2          | SW3-SW4          |                  |               |
| 0      | ON-OFF           | ON-OFF           | 0                | 4             |
| 1      | OFF-ON           | ON-OFF           | 1                | 3             |
| 2      | OFF-ON           | OFF-ON           | 2                | 2             |
| 3      | ON-OFF           | OFF-ON           | 3                | 1             |
| 4      | ON-OFF           | ON-OFF           | 4                | 0             |

μαγνήτη έχουν πολλές εφαρμογές, όμως δεν έχουν την δυνατότητα ανατροφοδότησης (feedback). Δηλαδή δεν υπάρχει η δυνατότητα ελέγχου εκτός της εκκίνησης και παύσης του κι -νητήρα. Στην καλύτερη περίπτωση εφαρμόζεται αναστροφή της φοράς περιστροφής με γέφυρα τεσσάρων τρανζίστορ σε διάταξη " Η " . Οι ειδικές εφαρμογές αυτοματισμού και ελέγχου του αυ -τοκινήτου απαιτούν επιπλέον πληροφορίες. Με έναν βηματικό κινητήρα υπάρχει απόλυτος έλεγ -
χος ανοικτού βρόγχου της θέσης και της ταχύτη -τας χωρίς επιπλέον ανατροφοδότηση (feedback). Τα κυριότερα πλεονεκτήματά του είναι:
- Έλεγχος και σταθεροποίηση της ροπής
-  Έλεγχος και σταθεροποίηση της ταχύτητας
-  Έλεγχος φοράς
-  Έλεγχος επιτάχυνσης και επιβράδυνσης
- Έλεγχος θέσης
- Δυνατότητα ελέγχου μέσου ολοκληρωμένου κυκλώματος.

Σχήμα 4: Η συνδεσμολογία λειτουργίας του βηματικού κινητήρα.
Σχήμα 5: Α. Βηματικός κινητήρας, Β, 1. Είσοδος αέρα, 2. Έξοδος αέρα, 3. Η κωνική βαλβίδα σε θέση φραγμού αέρα, C, 1. Είσοδος αέρα, 2. Έξοδος αέρα, 3. Η κωνική βαλβίδα σε θέση διεύλευσης αέρα.
Στο σχήμα 3 ο ρότορας μετακινείται κατά ένα βήμα, όταν η φορά της ροής του ρεύματος του τυλίγματος αλλάξει από την αναστροφή του μα -γνητικού πεδίου στους πόλους.
Βάσει του πίνακα 1 και την ανάλογη θέση των διακοπτών πραγματοποιείται η σειρά βημάτων
περιστροφής του βηματικού κινητήρα. Η αντί -στροφη σειρά βημάτων θα περιστρέψει το βη ματικό κινητήρα δεξιόστροφα.

Στο σχήμα 5 (Α) είναι ο βηματικός κινητήρας της GM που εφαρμόζεται στο σύστημα ψεκασμού Multec. Οι τέσσερεις ακροδέκτες αντιστοιχούν
Σχήμα 6: Έλεγχος των τυλιγμάτων του βηματικού κινητήρα με ωμόμετρο.
στα δύο τυλίγματα των φάσεων. Η εργασία που εκτελεί είναι ακριβώς η ίδια όπως της ηλεκτρο -μαγνητικής βαλβίδας πρόσθετου αέρα, δηλαδή να παρέχει αέρα για να διατηρούνται οι στρο -φές ρελαντί σταθερές σε όλες τις καταστάσεις του κινητήρα. Τα τυλίγματα τροφοδοτούνται με παλμική τάση (τετραγωνικοί παλμοί-βλέπε παλμογραφήματα στα σχήματα 7) και με ανά -λογο μηχανισμό ωθείται ή έλκεται η κωνική βαλβίδα μέσω ενός ατέρμονα κοχλία.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Ψηφιακός παλμογράφος
- Ψηφιακό πολύμετρο
-  Βηματικός κινητήρας πρόσθετου αέρα
- 4 - Διακόπτες εναλλαγής
-  Τάση 5V DC
- Συσκευή διακλάδωσης (λήψης σημάτων) " Breakout box "
-  Εκπαιδευτικό όχημα με τον αντίστοιχο βη -ματικό κινητήρα

Μέτρα προστασίας

ΠΡΟΣΟΧΗ
Όλες οι συνδέσεις του πολυμέτρου και του παλμογράφου για τη λήψη σημάτων γίνονται πάντοτε με το διακόπτη ανάφλεξης κλειστό (θέση OFF).
Η λήψη των σημάτων από τους ακροδέκτες των μετρούμενων αισθητήρων γίνεται μέσω της συσκευής διακλάδωσης " Breakout box " είτε από το πίσω μέρος των φις σύνδεσης των αισθητήρων.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Ο συγκεκριμένος τύπος του βηματικού κινητήρα υπάρχει σε όλα τα αυτοκίνητα, όπου έχει τοποθε -τηθεί το ηλεκτρονικό σύστημα ψεκασμού Multec της GM, συγκεκριμένα σε Opel Astra, Fiat Punto, Lada και άλλα. Ανάλογος βηματικός κινητήρας έχει χρησιμοποιηθεί από τη Magneti Marelli στο σύστημα ψεκασμού Magneti Marelli Ρ8.
Σχήμα 7: Κανονικές κυματομορφές βηματικού κινητήρα πρόσθετου αέρα που εφαρμόζονται από την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου.

Διαδικασία 1η
Μετρήσεις με πολύμετρο στον βηματικό κινητήρα πρόσθετου αέρα

Βήματα
Αντίσταση τυλίγματος 1
45 65Ω
Αντίσταση τυλίγματος 2

Μετρήσεις στους ακροδέκτες του βηματικού κινητήρα
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).
- 2. Αφαιρέστε τον ακροδέκτη του βηματικού κι -νητήρα από τη φίσα και συνδέστε το ωμόμε τρο στα αντίστοιχα τυλίγματα (βλέπε σχήμα 6). Θα πρέπει να μετρήσετε ωμική αντίστα -ση 45-65Ω.

Έλεγχος λειτουργίας του βηματικού κινητήρα
- 1. Με βάση τον πίνακα 1 και το σχήμα 5 πραγ -ματοποιήστε την συνδεσμολογία λειτουργί ας του βηματικού κινητήρα.
- 2. Ο έλεγχος του βηματικού κινητήρα να γίνει σε εργαστηριακό πάγκο.

Διαδικασία 2η

Μετρήσεις με παλμογράφο

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Ρυθμίστε ανάλογα τις τιμές χρόνου και τάσης σύμφωνα με το παλμογράφημα του σχήματος 7.

Βήματα

Με τον κινητήρα σε λειτουργία
- 1. Ο κινητήρας να είναι σβηστός (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).
- 2. Αφαιρέστε τον βηματικό κινητήρα από τη φίσα και συνδέστε τον ψηφιακό παλμογράφο παράλληλα με τους ακροδέκτες του πρώτου τυλίγματος Α και Β (βλέπε σχήμα 6).
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλε -ξης στη θέση ΟΝ).
- 4. Θα πρέπει να λάβετε μία κυματομορφή όπως στα σχήματα 7.
- 5. Σβήστε τον κινητήρα (διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF).

Αναφορες-Βιβλιογραφια
- 1. Π. Αγιακάτσικας, $\_{"}$Εργαστήριο ΗΣΑ, Ασκήσεις σε Η/Υ με το πρόγραμμα TINA PRO$\_{"}$. Άσκηση: Αισθητήρες Μαγνητικός, Hall, Οπτικός. Οξυ -γόνου, 1998.
- 2. Θ.Ζαχμάνογλου, Γ. Καπετανάκης, Π.Καραμπί -λας, Γ.Πατσιαβός, $\_{"}$Τεχνολογία Αυτοκινήτου, Πέρα από το 2000$\_{"}$ ΙΔΕΕΑ, Αθήνα, 1998.
- 3. Νικ.Ι. Θεοχαράκης $\_{"}$Αγγλο-Ελληνικό & Ελλη -νο-Αγγλικό Λεξικό Τεχνικών Όρων Αυτοκινή του$\_{"}$, Νικ.Ι. Θεοχαράκης Αθήνα, 1997.
- 4. Καραμπίλας Πέτρος $\_{"}$Injection-Καταλύτες & Αναλυτές Καυσαερίων$\_{"}$ Μηχανοεκδοτική, Αθήνα, 1994.
- 5. Autodata $\_{"}$Fuel Injection 5, Vehicles introduced in 1993 and 1994$\_{"}$ Autodata Limited, 1995.
- 6. Miguel De Castro "Manual de Inyeccion de Gasolina" CEAC, Barcelona, 1991.
- 7. Bosch $\_{"}$Automotive Electrics/Electronic Systems$\_{"}$ Robert Bosch Gmbh, 1995.
- 8. Bosch $\_{"}$Automotive Handbook$\_{"}$ Robert Bosch Gmbh, 1993.
- 9. Bosch $\_{"}$Operating Instruction Portable Multiscope PMS 100$\_{"}$, 1995.
- 10. Tom Denton $\_{"}$Automobile Electrical & Electronic System$\_{"}$,Edward Arnold, Great Britain 1995.
- 11. Irving M. Gottlieb $\_{"}$Τεχνικές Ελέγχου Κινητή -ρων$\_{"}$ Εκδόσεις Τζιόλα, Θεσσαλονίκη, 1998.
- 13. Mazda 323 $\_{"}$Workshop Manual$\_{"}$ 1985.
- 12. V.A.W. Hillier $\_{"}$Fundamentals of Automotive Electronic$\_{"}$, Stanley Thomes LTD. United Kingdom, 1996.
- 14. Mazda B Series $\_{"}$Training Manual$\_{"}$ 1/99.
- 15. Frank Petruzella $\_{"}$Ηλεκτρικό Ηλεκτρονικό Σύ -στημα Αυτοκινήτού$\_{"}$ Α. Τζιόλα Ε. Θεσσαλονί κη, 1997.
- 16. Philips Data Handbook $\_{"}$Varistors, Thermistors and Sensors$\_{"}$ Philips Components, 1992.
- 17. Philips Data Handbook SC17 $\_{"}$Semiconductors Sensors$\_{"}$ Philips Components, 1997.
- 18. Philips Data Handbook IC18 $\_{"}$Semiconductors for In-car Electronics$\_{"}$ Philips Components, 1998.
- 19. Steve Rendle $\_{"}$Vauxhall Astra Owners Workshop Manual$\_{"}$ Haynes Publications, Inc. 1992.
- 20. SAAB 900 Service Manual $\_{"}$2:7 Engine Management System Motronic 2.8.1$\_{"}$ SAAB Automobile AB Sweden, 1994.
- 21. SAAB 9000 Service Manual $\_{"}$2:4 Exhaust system, cooling system, turbo system$\_{"}$ SAAB Automobile AB Sweden, 1985-1995.
- 22. Ben Watson $\_{"}$How To Tune & Modify Bosch Fuel Injection$\_{"}$ Motorbooks International, USA, 1992.
- 23. Charles White $\_{"}$Automotive Engine Management Systems & Fuel Injection Techbook$\_{"}$ Haynes, Great Britain 1997.

Application Notes από Internet:
- 1. Ericsson, $\_{"}$Stepper Motor Basics$\_{"}$, Drive Circuits Basics.
- 2. ST SGS-Thomson Microelectronics $\_{"}$Stepper Motor Driving by H. Sax$\_{"}$.
- 3. ST SGS-Thomson Microelectronics $\_{"}$Car Ignition With IGBTS by M.Melito$\_{"}$.
Προγράμματα Διαχείρισης και Επεξεργασίας Κυματομορφών:
- 1. AES Wave
- 2. FlukeView 98 for Windows

ΤΕΧΝΙΚΗ-ΟΡΟΛΟΓΙΑ
Τεχνική Ορολογία από τις απεικονίσεις των κυ -ματομορφών:
Cursor - Δρομέας
Average / Avg/ Mean - Μέση τιμή
Display recorded signal -Απεικόνιση εγγεγραμ -μένου σήματος
Duty Cycle - Ενεργός Κύκλος
Division - Υποδιαίρεση
Frequency - Συχνότητα
Maximum/max- Μέγιστη (τάση)
General Sensors - Γενικοί Αισθητήρες
Minimum /min - Ελάχιστη (τάση)
Potensiometer Sweep Test - Έλεγχος Ποτενσιομέ -τρου με σάρωση
Ρ.Ρ. (Peak to Peak) - Κορυφή σε κορυφή
Pulse Width - Πλάτος Παλμού
Rise - Άνοδος (Χρόνος ανόδου)

Start - Αρχή, εκκίνηση
RPM - Rounds Per Minute - Στροφές Ανά Λεπτό

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΚΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΦΟΡΤΙΣΗΣ

Α Σ Κ

Σ Η Ν ο 1
Αισθητήρας οξυγόνου

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναγνωρίζετε το σύστημα εκκίνησης.
- ■ Διακρίνετε τα επί μέρους εξαρτήματα.
- ■ Περιγράφετε τη λειτουργία του συστήματος.
- ■ Ελέγχετε την καλή λειτουργία του συστήματος.
- ■ Πραγματοποιείτε την διάγνωση βλαβών

Τεχνικές πληροφορίες
Το σύστημα εκκίνησης δίνει τις πρώτες και απαραίτητες στροφές στον βενζινοκινητήρα. Με αυτές τις στροφές που είναι 80 έως 100 RPM ο βενζινοκινητήρας ξεκινά τη λειτουργία
του και συνεχίζει μόνος του (αυτοσυντηρούμε -νη λειτουργία). Κάθε σύστημα εκκίνησης (σχή ματα 1 και 2) αποτελείται από:
-  Τη μπαταρία.
Σχήμα 1: Θέση εξαρτημάτων του συστήματος εκκίνησης (Honda CBX).
Σχήμα 2: Συνδεσμολογία του συστήματος εκκίνησης Honda CRX. Η μίζα είναι τύπου προεμπλοκής (με βαρελάκι).

-  Τον διακόπτη ανάφλεξης.
- Τον εκκινητή (μίζα).
Αν το αυτοκίνητο έχει αυτόματο κιβώτιο ταχυτή -των, τότε θα έχει και:
-  Τον διακόπτη νεκράς (σχήματα 1 και 2).
Αν προσπαθήσει ο οδηγός να ενεργοποιήσει το σύστημα εκκίνησης, ενώ δουλεύει ο κινητήρας,
θα υπάρξουν ζημιές στη μίζα και στο βολάν. Αυ -τός ο κίνδυνος υπάρχει κυρίως σε αυτοκίνητα διανομών και γενικά, όταν τον θόρυβο του κινη -τήρα δεν τον ακούει ο οδηγός. Τότε τοποθετείται: το ρελέ κλειδώματος εκκίνησης (Locking relay). Στο σχήμα 2 φαίνεται η συνδεσμολογία του συστήματος εκκίνησης με εκκινητή (μίζα) προ -εμπλοκής. Αυτός ο τύπος της μίζας έχει επικρα τήσει και όλοι οι κατασκευαστές θα τοποθετούν

Σχήμα 3: Θέση εξαρτημάτων του συστήματος εκκίνησης στο Honda Accord.
πλέον μίζες με μόνιμους μαγνήτες, μειωτήρα στροφών και προεμπλοκή.
Στα σχήματα 3 και 4 υπάρχει ρελέ για τη προ -στασία του διακόπτη ανάφλεξης και ο διακό πτης της νεκράς βρίσκεται στην αυτόματη με -τάδοση.
Στο σχήμα 5 φαίνεται η συνδεσμολογία του συ -στήματος εκκίνησης με μίζα τύπου bendix που τοποθετούνταν σε αμερικάνικης και αγγλικής κατασκευής αυτοκίνητα.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό αυτοκίνητο ή κινητήρας σε βάση
- Μπαταρία 12 V,50Ah
-  Διακόπτης ανάφλεξης
- 1 Μίζα 12 V
- α) Με βαρελάκι
- β) Bendix
- γ) Με βαρελάκι και μόνιμους μαγνήτες
Σχήμα 4: Συνδεσμολογία του κυκλώματος εκκίνησης στο Honda Accord.
Σχήμα 5: Συνδεσμολογία του συστήματος εκκίνησης με μίζα αδρανειακού τύπου (bendix).
- δ) Με πλωτό δρομέα.
-  1 Ρελέ ισχύος (για τον bendix)
- 1 Ρελέ ασφαλείας (locking relay)
-  1 Βολτόμετρο 0-20V DC
- 1 Αμπερόμετρο 0-30 A DC
-  1 Αμπερόμετρο 0-400 A DC (επαγωγικό)
- Πολύμετρο
-  Δοκιμαστικό 12 V (τύπου κατσαβιδιού)
- Ελεγκτής (τέστερ) μπαταριών
-  Βιβλίο κατασκευαστή του εκπαιδευτικού οχήματος
-  Βιβλίο Autodata Electrical Component locations
-  Βιβλίο με τεχνικά στοιχεία Autodata-Technical Data

Διαδικασία 1η
Αναγνώριση εκκινητών (μιζών) και οπτικός έλεγχος του συστήματος.
Στο εκπαιδευτικό αυτοκίνητο ή στον κινητήρα σε βάση.

Βήματα
- 1. Εξετάστε τα είδη μίζας που διαθέτει το εργα -στήριο.
- 2. Εντοπίστε τα εξαρτήματα του συστήματος εκ -κίνησης με τη βοήθεια του βιβλίου του κατα σκευαστή (σχήματα 1 και 3) ή με το AutodataElectrical Component Locations.
- 3. Ελέγξτε τη συνδεσμολογία. Αυτή θα πρέπει να είναι σύμφωνη με εκείνη του ηλεκτρολογι -κού σχεδίου του αυτοκινήτου. Τη συνδεσμο λογία θα τη βρείτε στο βιβλίο του κατασκευ -αστή ή στο Wiring Diagramms-Autodata. Δυσκολία ελέγχου υπάρχει στις συνδέσεις του διακόπτη ανάφλεξης, γιατί βρίσκονται στην κολόνα του τιμονιού. Αυτές οι συνδέ -σεις ελέγχονται έμμέσα, όπως θα φανεί πα
- ρακάτω (π.χ. με πολύμετρο ή δοκιμαστική λυχνία).
- 4. Ελέγξτε τους αγωγούς του συστήματος και τους ακροδέκτες:
- -οι αγωγοί να είναι καθαροί χωρίς φθορές.
- -οι ακροδέκτες χωρίς οξειδώσεις και σφικτοί. Όπου χρειάζεται κάντε τη σωστή επέμβαση.

Διαδικασία 2η
Λειτουργία του συστήματος

Όχημα χωρίς ψεκασμό και καταλύτη

Βήματα
- 1. Αποσυνδέστε και μονώστε τους αγωγούς Χ.Τ. του πολλαπλασιαστή για να μην μπορεί να εκκινήσει ο βενζινοκινητήρας.
- 2. Ζητήστε από κάποιον να γυρίσει το διακό -πτη ανάφλεξης στη θέση START και εσείς προσπαθήστε να ακούσετε το βαρελάκι (σωληνοειδές) και αμέσως μετά, τον ηλε -κτροκινητήρα της μίζας, να γυρνά βεν ζινοκινητήρα. Το βήμα αυτό να μην ξεπερνά σε διάρκεια τα 10 " . Επαναλάβατε, για να αντιληφθείτε τα προηγούμενα.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Προσοχή στα κινούμενα μέρη του κινητήρα, και κυρίως, σε αυτά που ξεκινούν αυτόματα όπως π.χ. ο ανεμιστήρας του ψυγείου.

Όχημα με ψεκασμό και καταλύτη
Όταν στο αυτοκίνητο υπάρχει σύστημα ψεκα -σμού με καταλύτη δεν πρέπει να ψεκάζεται βεν -ζίνη κατά τη δοκιμή λειτουργίας (βήμα 2) για να μην καταστραφεί ο καταλύτης.
Σχήμα 6: Καλωδίωση του συστήματος εκκίνησης με μίζα με βαρελάκι.

Βήματα
- 1. Γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 2. Αποσυνδέστε την ανάφλεξη, όπως προη -γουμένως.
- 3. Αποσυνδέστε τις φίσες των εγχυτήρων (μπέκ), ή αποσυνδέστε το ρελέ/ασφάλεια της αντλίας καυσίμου, ή όπως αλλιώς ορίζει ο κατασκευαστής του αυτοκινήτου.
- 4. Όπως το βήμα 2 της προηγούμενης διαδι -κασίας.

Διαδικασία 3η

Έλεγχος του συστήματος εκκίνησης

Προετοιμασία για τον έλεγχο
Βρείτε τις προδιαγραφές από το βιβλίο του κα -τασκευαστή ή από το Autodata - Technical Data. Πριν ξεκινήσετε οποιοδήποτε έλεγχο του συστή -ματος εκκίνησης, πραγματοποιήστε έλεγχο της μπαταρίας. Αυτή πρέπει να είναι φορτισμένη και να έχει τη χωρητικότητα που προβλέπεται. Στον παρακάτω Πίνακα 1 η μπαταρία έχει χωρη -τικότητα 36 Ah. Με μικρότερη χωρητικότητα θα υπάρχει πρόβλημα κατά την εκκίνηση, ενώ με μεγαλύτερη, π.χ. 44 Ah (αν χωράει στη βάση), θα λειτουργεί καλύτερα η μίζα.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

|   38 | Μπαταρία           | Βολτ/Αμπερώρια   | 12/36         |
|------|--------------------|------------------|---------------|
|   39 | Μίζα               | Μάρκα            | Bosch         |
|   40 | Μίζα               | Τύπος            | 0 001 211 503 |
|   41 | Τάση εκκίνησης     | Βολτ             | 10            |
|   42 | Φρεναρισμένη μίζα  | Αμ/Βολτ          | 290-340/7     |
|   43 | Με χαμηλότερη τάση | Αμ/Βολτ          | 240-290/6     |
- Ο έλεγχος του συστήματος εκκίνησης μπορεί να γίνει με δύο τρόπους:
- 1. Με ειδικό ελεγκτή (τέστερ) συστήματος εκκί -νησης.
- Το τέστερ συνδέεται σύμφωνα με τις οδηγί -ες του κατασκευαστή. Κατόπιν ελέγχετε και κάνετε διάγνωση της βλάβης (αν υπάρχει), όπως περιγράφεται στις οδηγίες του τέστερ.
- 2. Έλεγχος με απλά μέσα.

Διαδικασία 4η

Βήματα
- 1. Συνδέστε ένα βολτόμετρο 0-20 V DC και ένα αμπερόμετρο 0-400 A DC, όπως φαίνεται στο σχήμα 7. Αν το αυτοκίνητο είναι εφοδι -ασμένο με ακινητοποιητή (immobilizer), για να αποφύγετε την διαδικασία που χρειάζεται με την αφαίρεση του πόλου, χρησιμοποιή -
Σχήμα 7 (α και β): Σύνδεση οργάνων για τον έλεγχο του συστήματος εκκίνησης.
- στε επαγωγικό αμπερόμετρο (σχήμα 7β). Με τον τρόπο αυτό δεν χρειάζεται η απο -σύνδεση του πόλου της μπαταρίας.
- 2. Αποσυνδέστε την ανάφλεξη και τον ψεκα -σμό, όπως κάνατε στην προηγούμενη διαδι κασία.
- 3. Γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση START και καταγράψτε τις ενδείξεις των ορ -γάνων. Ο εκκινητής (μίζα) θα πρέπει να γυ ρίζει τον κινητήρα με τις κανονικές στροφές και οι ενδείξεις των οργάνων να είναι μέσα στις προδιαγραφές (βλέπε πίνακα 1).

|              | Βολτόμετρο   | Αμπερόμετρο   |
|--------------|--------------|---------------|
| Μέτρηση      |              |               |
| Προδιαγραφές |              |               |
- 4. Ελέγξτε τη σύμπλεξη και την αποσύμπλεξη. Πρέπει να γίνεται ομαλά χωρίς ιδιαίτερους θορύβους (π.χ. σφυρίγματα).
- Όταν γυρίσετε τον διακόπτη ανάφλεξης στη
- θέση START και δεν λειτουργήσει κανονικά η μίζα, υπάρχουν οι εξής περιπτώσεις:
- Α. Να ακουστεί μόνο το βαρελάκι (με ένα " κλικ " ).
- Β. Να γυρίζει το βενζινοκινητήρα η μίζα με λίγες στροφές.
- Γ. Να γυρίζει το βενζινοκινητήρα η μίζα, αλλά με χαμηλότερη τάση και μεγαλύτερο ρεύμα από τις προδιαγραφές.
- Δ. Να μην ακουστεί τίποτε (δηλαδή να μένει " νεκρό " το σύστημα εκκίνησης).
- 5. Γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση START:
- α) Αν ακουστεί μόνο το βαρελάκι ενώ ο ηλε -κτροκινητήρας της μίζας δεν γυρίζει, τότε αφαιρείται η μίζα και επισκευάζεται στον πά -γκο του ηλεκτρολογείου.
- β) Αν η μίζα γυρίζει τον βενζινοκινητήρα με λίγες στροφές και οι ενδείξεις του βολτομέ -τρου και του αμπερομέτρου είναι κανονικές, τότε αφαιρείται η μίζα και επισκευάζεται. Συ -νήθως χρειάζεται αντικατάσταση το εξάρτη μα ελεύθερο-πινιόν. Σπανιότερα υπάρχουν ξεκολλημένοι αγωγοί στο δρομέα.

Σχήμα 8: α) Αποσύνδεση φίσας της ανάφλεξης. β) Σύνδεση δοκιμαστικής λυχνίας.
και οι ενδείξεις των οργάνων είναι του βολ -τομέτρου χαμηλότερη των προδιαγραφών, π.χ. κάτω από 6 V (στον πίνακα 1 η χαμη -λότερη τάση είναι τα 6V), και του αμπερό μετρου πολύ μεγάλη π.χ. 400 Α αντί των 300 Α των προδιαγραφών, τότε αφαιρείται η μίζα και ελέγχεται στον πάγκο του ηλε -κτρολογείου.
Εκτός των βλαβών, που μπορεί να έχει η μίζα, οι ενδείξεις αυτές των οργάνων μπο -ρεί να οφείλονται σε μεγάλη αντίσταση του κινητήρα (δηλαδή βλάβη).

- δ) Αν γυρίσετε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση START και δεν ακουστεί τίποτε,α -κολουθείστε τα παρακάτω βήματα 6, 7, 8, 9 και 10.
- 6. Κάντε έλεγχο της μπαταρίας. Ένας πρόχει -ρος έλεγχος γίνεται με το να ανάψετε τα κύ ρια φανάρια του αυτοκινήτου. Αυτά πρέπει να ανάβουν και να παραμένουν αναμένα χωρίς να πέφτει η έντασή τους.
- 7. Κάντε έλεγχο για χαλαρές συνδέσεις και οξειδώσεις των ακροδεκτών, ιδίως των πό -λων της μπαταρίας.
- 8. Αποσυνδέστε την ανάφλεξη και τον ψεκα -σμό με τον τρόπο που κάνατε σε προηγού μενη διαδικασία.
- 9. Συνδέστε την δοκιμαστική λυχνία στον ακροδέκτη 50 και σε γείωση (σχήμα 8β).
- 10. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση START.
-  Αν ανάψει η δοκιμαστική λυχνία, είναι χαλασμέ -νο το βαρελάκι, και χρειάζεται η αλλαγή του.
- Αφαιρέστε τη μίζα από το αυτοκίνητο και επισκευάστε την στον πάγκο του ηλεκτρο -λογείου.
-  Αν δεν ανάψει η δοκιμαστική λυχνία, το πρό -

180$^{γ) Αν η μπαταρία είναι πλήρως φορτισμένη }$
βλημα εντοπίζεται στο διακόπτη ανάφλεξης και στην καλωδίωση από την μπαταρία μέχρι τον ακροδέκτη 50. Αν υπάρχει αυτόματο κιβώ -τιο ταχυτήτων, πρέπει να ελέγξετε και τον δια κόπτη της νεκράς μαζί με την καλωδίωση του. Μετά την αποκατάσταση του προβλήματος γίνεται και πάλι έλεγχος.

Διαδικασία 5η
Έλεγχοι της μίζας στον πάγκο του ηλεκτρολογείου
Έλεγχος έλξης σωληνοειδούς (βαρελάκι).

Βήματα
- 1. Στερεώστε σφιχτά τη μίζα σε μια μέγγενη.
- 2. Αποσυνδέστε τον αγωγό σύνδεσης ηλε -κτροκινητήρα με το βαρελάκι όπως φαίνεται στο σχήμα 9α.
- 3. Πραγματοποιήστε τη συνδεσμολογία που φαί -νεται στο σχήμα 9 με αμπερόμετρο 0-30 A DC. Θα πρέπει να ακουστεί το βαρελάκι και το πινιόν να μετακινηθεί στη θέση εμπλοκής. Σημειώστε την ένδειξη του αμπερομέτρου Ι= ……..Α

ΠΡΟΣΟΧΗ
Βγάλτε τα καπάκια από τα στοιχεία της μπαταρίας. Αν γίνει κάποιο βραχυκύκλωμα υπάρχει κίνδυνος έκρηξης (με κλειστά καπάκια).
- 4. Αποσυνδέστε τον αγωγό από τον ακροδέ -κτη Μ (σχήμα 9β). Θα πρέπει να επανέλθει το πινιόν στην αρχική θέση (ηρεμίας).
- Αυτή η δοκιμή να μην ξεπερνά τα 10 " .
Σχήμα 9: Έλεγχος σωστής λειτουργίας σωληνοειδούς.

Διαδικασία 6η
Έλεγχος χωρίς φορτίο του εκκινητή (μίζας)

Βήματα
- 1. Βρείτε τις προδιαγραφές από το βιβλίο του κατασκευαστή. Π.χ. για HONDA CRX οι προδιαγραφές φαίνονται παρακάτω.
- 2. Βεβαιωθείτε ότι η μίζα είναι πολύ καλά στε -ρεωμένη στη μέγγενη.
- 3. Πραγματοποιήστε τη συνδεσμολογία (σχή -μα 10) και συγκρίνετε τις ενδείξεις με αυτές των προδιαγραφών. Η τάση να είναι τουλά -χιστον 11V.

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

| Mitsuba (1.4 kW)     | 80A ή λιγότερο 2600 rpm ή περισσότερες (στροφές ηλεκτροκινητήρα)                                                    |
|----------------------|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| Mitsuba (1.2 kW)     | 100Α ή λιγότερο                                                                                                     |
| Mitsuba (1.0 kW)     | 3000 rpm ή περισσότερες (στροφές ηλεκτροκινητήρα) 100Α ή λιγότερο 3000 rpm ή περισσότερες (στροφές ηλεκτροκινητήρα) |
| Nippondenso (1.2 kW) | 90Α ή λιγότερο                                                                                                      |
| Nippondenso          |                                                                                                                     |
|                      | 3000 rpm ή περισσότερες (στροφές ηλεκτροκινητήρα)                                                                   |
| (1.0 kW)             | 90Α ή λιγότερο 3000 rpm ή περισσότερες (στροφές ηλεκτροκινητήρα)                                                    |

|         | Αμπερόμετρο   | Στροφόμετρο   | Βολτόμετρο   |
|---------|---------------|---------------|--------------|
| Μέτρηση | Αμπερόμετρο   | Στροφόμετρο   | Βολτόμετρο   |
Με το στροφόμετρο θα μετρήσετε ακολουθώ -ντας τις οδηγίες χρήσης του.
Αν οι ενδείξεις είναι μέσα στις προδιαγραφές, η μίζα δουλεύει κανονικά. Αν η τάση είναι χαμη -λότερη των 11 V και το ρεύμα μεγαλύτερο των προδιαγραφών, η μίζα χρειάζεται επισκευή.
Η δοκιμή να μην διαρκεί πάνω από 10 " .

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Το σήμα της μίζας που αποστέλλεται προς την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου (ECM), φαίνεται στο σχήμα 2, και χρειάζεται για τον εμπλουτισμό του μίγματος κατα την εκκίνηση.
Σχήμα 10: Έλεγχος της μίζας χωρίς φορτίο.
Μετά τον έλεγχο ή τις όποιες επισκευές γίνουν στο σύστημα εκκίνησης, σβήστε από τη μνήμη της ECM τους κωδικούς βλαβών. (Βλέπε κεφά -λαιο 3).

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 2
Αναγνώριση, λειτουργία και έλεγχος του συστήματος φόρτισης

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναγνωρίζετε το σύστημα φόρτισης.
- ■ Διακρίνετε τα επιμέρους εξαρτήματα.
- ■ Περιγράφετε τη λειτουργία του συστήματος.
- ■ Ελέγχετε την καλή λειτουργία του συστήματος.
- ■ Πραγματοποιείτε τη διάγνωση των βλαβών.

Τεχνικές πληροφορίες
Προορισμός του συστήματος φόρτισης είναι η τροφοδότηση των όλο και αυξανόμενων κατα -ναλώσεων καθώς και η φόρτιση της μπαταρίας. Στο σχήμα 1 φαίνεται η θέση των εξαρτημάτων του συστήματος φόρτισης.
Το σύστημα φόρτισης αποτελείται από:
- Τον διακόπτη ανάφλεξης
-  Τη μπαταρία
-  Τον εναλλακτήρα και
- Το ενδεικτικό λαμπάκι (στον πίνακα οργάνων)
Σχήμα 1: Θέση εξαρτημάτων του συστήματος φόρτισης.
Σχήμα 2: Συνδεσμολογία απλού συστήματος φόρτισης.
Σχήμα 3: Συνδεσμολογία συστήματος φόρτισης σε νέας τεχνολογίας αυτοκίνητο (HONDA CRΧ).

Στο σχήμα 2 φαίνεται η συνδεσμολογία του συστήματος φόρτισης σε παλιάς τεχνολογίας αυτοκίνητα. Στο σχήμα 3 φαίνεται το σύστημα φόρτισης νέας τεχνολογίας με ηλεκτρονικές μο -νάδες. Από τον ακροδέκτη FR του ρυθμιστή τάσης ένα σήμα πληροφορεί την ηλεκτρονι -κή μονάδα ελέγχου (ECU ή ECM-Electronic Control Unit ή Module). Το σήμα αυτό πληρο -φορεί την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου (ECM) ότι ο εναλλακτήρας τροφοδοτεί τις καταναλώ -
Σχήμα 4: Σύστημα φόρτισης με ρυθμιστή τάσης την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου.

σεις και φορτίζει τη μπαταρία. Επίσης το σήμα αυτό μειώνεται (μέγιστη τιμή 5V, ελάχιστη 0V) όταν τροφοδοτεί όλο και περισσότερες κατανα -λώσεις ο εναλλακτήρας.
Μια άλλη εξέλιξη φαίνεται στο σχήμα 4. Το ρόλο του ρυθμιστή τάσης έχει αναλάβει η ηλεκτρονι -κή μονάδα ελέγχου.
Είναι γνωστό ότι, η ρύθμιση της τάσης του εναλλακτήρα γίνεται με τη μεταβολή του ρεύ -ματος διέγερσης. Αυτό το ρόλο αναλαμβάνει ο ρυθμιστής τάσης.
Στο σύστημα φόρτισης που φαίνεται στο σχή -μα 4, ο ρυθμιστής τάσης είναι ενσωματωμένος στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου. Το κύκλω -μα διέγερσης (του ρότορα) γειώνεται μέσω της ηλεκτρονικής μονάδας, όταν η τάση είναι κάτω από τα 14V. Το ρεύμα διέγερσης διακόπτεται ή μειώνεται όταν η τάση υπερβεί την τιμή των 14V.

Επιπλέον υπάρχει και ένας αισθητήρας θερ -μοκρασίας της μπαταρίας που και αυτός εί ναι συνδεδεμένος με την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου. Αυτά τα δεδομένα της θερμοκρασίας μαζί με την παρακολούθηση της τάσης του συ -στήματος φόρτισης χρησιμοποιούνται από την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου για τον έλεγχο του ρυθμού φόρτισης της μπαταρίας. Το ρεύμα φόρτισης είναι μεγαλύτερο για κρύα μπαταρία
Σχήμα 5: Αισθητήρας θερμοκρασίας της μπαταρίας.
Σχήμα 6: Συνδεσμολογία του αισθητήρα θερμοκρασίας της μπαταρίας.
και μειώνεται σταδιακά όσο αυξάνει η θερμο -κρασία της. Στο σχήμα 6 φαίνεται η σύνδεση του αισθητήρα με την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου (ECM).

Για ιστορικούς λόγους, φαίνεται στο σχήμα 7 η συνδεσμολογία του συστήματος φόρτισης, όπου ο ρυθμιστής τάσης είναι ξεχωριστός (δεν είναι ενσωματωμένος) και έχει επαφές (πλατίνες).

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα
- Ελεγκτής (τέστερ) μπαταριών
-  Βιβλίο τεχνικών οδηγιών (Autodata Technical data)
-  Βιβλίο Autodata Electrical Component Locations (Τα παραπάνω να περιέχουν στοιχεία του εκπαιδευτικού οχήματος)
-  Το βιβλίο του κατασκευαστή του αυτοκινήτου

Μέρος 1ο

Διαδικασία 1η
Αναγνώριση του συστήματος

ΠΡΟΣΟΧΗ
Προσοχή στα μέτρα προστασίας.
Έχοντας υπόψη το σχήμα 1 βρείτε τα εξαρτή -ματα του συστήματος φόρτισης που είναι:
-  Η μπαταρία
- Το ενδεικτικό λαμπάκι
-  Ο διακόπτης ανάφλεξης και
- Ο εναλλακτήρας
Για τα παραπάνω, μας βοηθά πολύ το βιβλίο του κατασκευαστή και το Autodata Electrical Components Locations.
Σχήμα 7: Συνδεσμολογία συστήματος φόρτισης με ξεχωριστό ρυθμιστή τάσης.

Διαδικασία 2η

Οπτικός Έλεγχος

Βήματα
- 1. Ελέγξτε τη μπαταρία. Πρέπει να είναι καθα -ρή και χωρίς οξειδώσεις στους πόλους.
- 2. Ελέγξτε όλους τους ακροδέκτες. Πρέπει να είναι καθαροί, χωρίς οξειδώσεις και να είναι καλά σφιγμένοι.
- 3. Ελέγξτε τους αγωγούς για φθορές.

Διαδικασία 3η
Λειτουργία του συστήματος

Βήματα
- 1. Γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ. Ανάμεσα στα άλλα ενδεικτικά πρέπει να ανάψει και αυτό της φόρτισης που δείχνει μια μπαταρία (σχήμα 1).
- 2. Βάλτε σε λειτουργία το βενζινοκινητήρα και μαρσάρετε. Ο εναλλακτήρας θα κινηθεί από την τροχαλία του στροφαλοφόρου μέσω του ιμάντα και θα πρέπει να σβήσει το ενδεικτικό λαμπάκι:
Ένδειξη ότι το σύστημα φόρτισης λειτουργεί σωστά.

Διαδικασία 4η

Έλεγχος του συστήματος
Αρχίστε τον έλεγχο από την κατάσταση και την τάνυση του ιμάντα. Όπως φαίνεται και στο σχή -μα 8 με τα βέλη, εφαρμόζοντας δύναμη 10 kp πάνω στον ιμάντα, στο μέσον της απόστασης των τροχαλιών θα πρέπει να έχετε απόκληση 10 mm. Ο " σφικτός " ιμάντας καταπονεί το ρου -λεμάν του εναλλακτήρα, ενώ ο χαλαρός σφυ ρίζει, όταν φορτίζεται ο εναλλακτήρας και χάνει στροφές.
Αν ο ιμάντας είναι καινούργιος, η απόκληση περιορίζεται στα 5-8 mm. Μαρσάρετε τον κι -νητήρα για 5-10 λεπτά και ξαναρυθμίστε όπως για ένα χρησιμοποιημένο ιμάντα.

Σχήμα 8: Τάνυση ιμάντα του εναλλακτήρα.

| Πίνακας από το βιβλίο του κατασκευαστή   | Πίνακας από το βιβλίο του κατασκευαστή             | Πίνακας από το βιβλίο του κατασκευαστή                                |
|------------------------------------------|----------------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------------|
| Ιμάντας εναλλακτή - ρα                   | Απόληση με 10 kg δύναμη  μεταξύ τροχαλιών          | 7.0-10.5 mm με χρησιμοποιημένο ιμάντα 5.5-8.0 mm με καινούργιο ιμάντα |
| Ιμάντας εναλλακτή - ρα                   | Τάνυση μετρημένη με μετρη - τή τάνυσης ιμάντων [Ν] | 350-550 με χρησιμοποιημένο ιμάντα 550-750 με καινούργιο ιμάντα        |

Αν δείτε " σπασίματα " ή οποιαδήποτε φθορά στον ιμάντα, τον αντικαθιστάτε με έναν και -νούργιο.
Αν χρειάζεται ρύθμιση της τάνυσης του ιμάντα τότε ακολουθήστε τα εξής (σχήμα 8):

Βήματα
- 1. Ξεσφίξτε το παξιμάδι ρύθμισης.
- 2. Μετακινήστε τον εναλλακτήρα για να επιτύ -χετε την κατάλληλη τάνυση, δηλαδή απόκλι ση 10 mm περίπου.
- 3. Ξανασφίξτε το παξιμάδι ρύθμισης της τάνυσης.
- 4. Ξαναμετρήστε την απόκληση.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Για τη μέτρησης της τάνυσης υπάρχει κατάλληλο εργαλείο όπως φαίνεται στο σχήμα 9. Αν έχετε αυτό το εργαλείο, πριν το χρησιμοποιήσετε, δια -βάστε τις οδηγίες χρήσης του κατασκευαστή του.

Διαδικασία 5η
Έλεγχος των ρουλεμάν του εναλλακτήρα

Βήματα
Ο έλεγχος των ρουλεμάν μπορεί να πραγματο -ποιηθεί μαζί με τον υπόλοιπο έλεγχο του εναλ λακτήρα. Συνηθίζεται όμως να γίνεται μετά τον έλεγχο τάνυσης του ιμάντα.
Για αυτό το σκοπό:
- 1. Κρατήστε ένα μακρύ κατσαβίδι στο χέρι σας και ακουμπήστε τη γροθιά σας στο αυτί σας και τη μύτη του κατσαβιδιού πάνω στο σώμα του εναλλακτήρα.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Προσοχή στα κινούμενα μέρη του κινητήρα.
Με τον εμπειρικό αυτό τρόπο, ακούει κανείς τον παραγόμενο θόρυβο και αντιλαμβάνεται
Σχήμα 9: Ειδικά ακουστικά έλεγχου των ρουλεμάν.
ένα ελαττωματικό ρουλεμάν. Εννοείται ότι μετακινείται η μύτη του κατσαβιδιού πάνω στον εναλλακτήρα για να ακουστούν και τα δύο ρουλεμάν. Ο ίδιος έλεγχος μπορεί να γί -νει με ειδικά ακουστικά (σχήμα 9).

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Ο έλεγχος των ρουλεμάν δεν μπορεί να γίνει σω -στά με λυμένο τον εναλλακτήρα. Πρέπει να βρί σκεται το ρουλεμάν σε πολύ κακή κατάσταση για να διαπιστώσετε ότι χρειάζεται αλλαγή. Βέβαια, καλό είναι όταν γίνεται γενική επισκευή του κι -νητήρα, να και συντήρηση του εναλλα κτήρα, οπότε γίνεται και η αλλαγή των ρουλεμάν.
Αν το αυτοκίνητο είναι παλιάς τεχνολογίας τότε συνεχίζεται ο έλεγχος όπως παρακάτω:

Διαδικασία 6η
Ηλεκτρολογικός έλεγχος του εναλλακτήρα

Βήματα

Έλεγχος επάνω στο αυτοκίνητο
- 1. Αποσυνδέστε τον αγωγό από τον ακροδέκτη Β του εναλλακτήρα. Είναι ο αγωγός που πηγαίνει κατευθείαν από το εναλλακτήρα στη μπαταρία.
- 2. Συνδέστε ένα αμπερόμετρο και ένα βολτόμε -τρο όπως φαίνεται στο σχήμα 10. Οι συνδέ σεις πρέπει να είναι σφιχτές και μονωμένες. Το βολτόμετρο να μετράει 0-30V DC ενώ το αμπερόμετρο 0-100Α DC.
- 3. Ξεκινήστε το κινητήρα και αφήστε τον στο ρελαντί μέχρι να φθάσει την θερμοκρασία λειτουργίας. Ο ανεμιστήρας του ψυγείου να λειτουργήσει τουλάχιστον μιά φορά.
- 4. Αυξήστε την ταχύτητα στις 2000 RPM ή όπως αλλιώς προδιαγράφεται από τον κα -τασκευαστή και κρατήστε την σταθερή. Στον παρακάτω πίνακα στο πρώτο μοντέλο οι στροφές είναι 3000 RPM ενώ στο τελευταίο 2500 RPM.
- 5. Διαβάστε τις ενδείξεις των οργάνων. Όπως φένεται από τον πίνακα της Autodata η τάση πρέπει να είναι στα όρια 14,1 έως 14,7V.

Σχήμα 10: Έλεγχος εναλλακτήρα-ρυθμιστή τάσης.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΠΟ AUTODATA

|   44 | Εναλλακτήρας/ Ρυθμιστής   | Μάρκα      | Hitachi    | Hitachi      | Hitachi    | Mitsubishi   | Hitachi       |   44 |
|------|---------------------------|------------|------------|--------------|------------|--------------|---------------|------|
|   45 | Εναλλακτήρας              | Τύπος      | LR-160-715 | LR-160-715   | LR-160-715 | A5T41592     | LR-170-715B 2 |   45 |
|   46 | Έξοδος σε στρ. κινητήρα   | Αμ/Βολ/στρ | 60/14/3000 | 60/13,5/3000 | 60/14/3000 | 60/14/3000   | 50/14/2500    |   46 |
|   47 | Αυτόματος τάσης           | Τύπος      | -          | -            | -          | -            | -             |   47 |
|   48 | Ρυθμιζόμενη τάση 1        | Βολτ       | 14,1-14,7  | 14,1-14,7    | 14,1-14,7  | 14,1-14,7    | 14,1-14,7     |   48 |

ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΠΟ HONDA CRX

|                              |                             |    | Καινούργιο   | Όριο αλλαγής   |
|------------------------------|-----------------------------|----|--------------|----------------|
|                              | Έξοδος 13.5 V Ζεστός        | Α  | 70           |                |
|                              | Αντίσταση τυλιγμάτων δρομέα | Ω  | 2.9          |                |
|                              | Διάμετρος δαχτυλιδιών       | mm | 14.4         | 14.0           |
|                              | Μήκος ψηκτρών               | mm | 10.5         | 5.5            |
|                              | Τάση ελατηρίων              | g  | 330          |                |
| Εναλλακτήρας (MITSUBISHI)    | Έξοδος 13.5 V Ζεστός        | A  | 70           |                |
| Εναλλακτήρας (MITSUBISHI)    | Αντίσταση τυλιγμάτων δρομέα | Ω  | 3.4-3.8      |                |
| Εναλλακτήρας (MITSUBISHI)    | Διάμετρος δαχτυλιδιών       | mm | 22.7         | 22.2           |
| Εναλλακτήρας (MITSUBISHI)    | Μήκος ψηκτρών               | mm | 22.0         | 8.0            |
| Εναλλακτήρας (MITSUBISHI)    | Τάση ελατηρίων              | g  | 300-450      |                |
|                              | Έξοδος 13.5 V Ζεστός        | A  | 80           |                |
| Εναλλακτήρας  (NIPPON-DENSO) | Αντίσταση τυλιγμάτων δρομέα | Ω  | 2.8-3.0      |                |
| Εναλλακτήρας  (NIPPON-DENSO) | Διάμετρος δαχτυλιδιών       | mm | 14.4         | 14.0           |
| Εναλλακτήρας  (NIPPON-DENSO) | Μήκος ψηκτρών               | mm | 10.5         | 5.5            |
| Εναλλακτήρας  (NIPPON-DENSO) | Τάση ελατηρίων              | g  | 300-450      |                |

- 6. Ανάψτε τα φώτα πορείας, διαβάστε και ση -μειώστε τις ενδείξεις στον παρακάτω πίνα κα. Η ένδειξη του αμπερομέτρου θα πρέπει να αυξηθεί.
Συμπληρώστε τον πίνακα:
- 7. Συνεχίστε, προσθέτοντας καταναλώσεις. Οι ενδείξεις των οργάνων θα πρέπει να είναι, για το παράδειγμά μας οι ακόλουθες:
Το ρεύμα πρέπει να αυξάνεται πχ. 10,20,30,40 Α και η τάση να μην είναι έξω από τα όρια των 14,1-14,7 V. Αποκλίσεις 0,1 ή 0,2 V δεν λαμβάνονται υπόψη.
Αν έχουμε αποκλίσεις σημαντικές τότε κάποιο εξάρτημα χρειάζεται αλλαγή ή πρέπει να γίνει συντήρηση. Αν η τάση είναι πάνω από 15,5V χρειάζεται αλλαγή του ρυθμιστή τάσης.

Αν η τάση είναι χαμηλή από την αρχή, δηλα -δή πριν βάλουμε φορτίο, θα πρέπει να γίνει πιο λεπτομερής έλεγχος.

Βήματα
- 1. Αν βγαίνει εύκολα ο ρυθμιστής τάσης όπως π.χ. στους εναλλακτήρες BOSCH, τότε αυ -τός αφαιρείται και ελέγχονται οι ψήκτρες. Αν χρειάζονται αλλαγή, τις αλλάζετε. Οι τιμές δίνονται από τον κατασκευαστή. Συνήθως το μήκος των ψηκτρών είναι το μισό των και -νούργιων.
Άλλος πρακτικός κανόνας που εφαρμόζεται, όταν δεν γνωρίζετε τις προδιαγραφές, είναι να τις αλλάζετε, όταν το μήκος είναι 5 mm και "παίζουν" μέσα στις ψηκτροθήκες.
Αν δεν αφαιρείται εύκολα ο ρυθμιστής τά -σης, θα πρέπει να αφαιρέσετε ολόκληρο τον εναλλακτήρα, να κάνετε έλεγχο και επισκευή στον πάγκο του ηλεκτρολογείου.

- 2. Ελέγξτε τον ρυθμιστή τάσης στο τέστερ ρυθ -μιστών τάσης ή σύμφωνα με τις οδηγίες του
κατασκευαστή του. Αν ο ρυθμιστής δεν είναι μέσα στις προδιαγραφές, τότε αντικαταστή -στε τον.
- 3. Αν ο ρυθμιστής είναι εντάξει τότε ξανακάνετε τον παραπάνω έλεγχο. Στην περίπτωση που δεν είναι μέσα στις προδιαγραφές: Χρειάζεται έλεγχος και επισκευή του εναλλα -κτήρα στον πάγκο του ηλεκτρολογείου.

Μέρος 2ο
Έλεγχος με τον παλμογράφο. Τάση του συστήματος φόρτισης

Βήματα
- 1. Βεβαιωθείτε ότι ο διακόπτης ανάφλεξης εί -ναι στη θέση OFF.
- 2. Θέστε τον διακόπτη λειτουργίας του παλμο -γράφου στη θέση ΟΝ.
- 3. Ρυθμίστε τον παλμογράφο σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή του:
- Με το κουμπί κατακόρυφου ελέγχου φέρ -τε την κυματομορφή, (που είναι μια οριζόντια γραμμή), στο μηδέν της κλίμακας μέτρησης τάσης (σχήμα 11).
-  Επιλέξτε κλίμακα 0-25 V.
- 4. Συνδέστε τον παλμογράφο στους πόλους της μπαταρίας. Η κυματομορφή που είναι μία ευθεία γραμμή πρέπει να μετακινηθεί προς
- τα πάνω και να δείχνει την τάση της μπαταρί -ας δηλαδή 12,8 V περίπου (σχήμα 12).
- 5. Στερεώστε τα καλώδια του παλμογράφου, ώστε να είναι μακριά από κινούμενα και ζε -στά μέρη του κινητήρα.
- 6. Ξεκινήστε τον κινητήρα και αφήστε τον να φτάσει στη θερμοκρασία λειτουργίας του.
- 7. Μετρήστε την τάση. Θα πρέπει να είναι 13,7 V ως 14,5 V (σχήμα 13). Αν η τάση είναι εκτός προδιαγραφών ελέγξτε το ρυθμιστή τάσης.
- 8. Μαρσάρετε τον κινητήρα. Η κυματομορφή πρέπει να παραμείνει στο ίδιο ύψος (13,7 V ως 14,5 V. Αν η τάση είναι μεγαλύτερη των προδιαγραφών στο βήμα 7 ή αυξηθεί στο βήμα 8 υπάρχει βλάβη στον ρυθμιστή τάσης. Αν η τάση είναι μικρότερη των προδι -αγραφών -με ελεγμένο το ρυθμιστή τάσηςκαι παραμένει και στο 7ο και 8ο βήμα τότε χρειάζεται επισκευή ο εναλλακτήρας.

Σχήμα 11: Ο παλμογράφος δεν έχει συνδεθεί στους πόλους της μπαταρίας -η κυματομορφή στα 0 V.
- 9. Προσθέστε καταναλώσεις. Μαρσάρετε το κινη -τήρα σύμφωνα με τις προδιαγραφές. Να έχετε ως παράδειγμα τον πίνακα της Autodata που προαναφέρθηκε στη σελίδα 189. Η τάση πρέπει να παραμένει στα όρια που δίνονται από τον κατασκευαστή.

Βήματα

Κατάσταση του εναλλακτήρα
- 1. Βεβαιωθείτε ότι ο διακόπτης ανάφλεξης είναι σε θέση OFF.
- 2. Συνδέστε τον παλμογράφο στον ακροδέκτη Β του εναλλακτήρα ή στον θετικό πόλο της μπαταρίας και σε μια γείωση (π.χ. στον αρ -νητικό πόλο της μπαταρίας).
- 3. Τακτοποιήστε τα καλώδια του παλμογράφου έτσι ώστε να είναι προφυλαγμένα από τα ζε -στά και κινούμενα μέρη του κινητήρα.
- 4. Επιλέξτε κλίμακα 0-20 V, κάνοντας τις απα -ραίτητες ρυθμίσεις ανάλογα με τον παλμο γράφο που έχετε. Π.χ. σε μερικά διαγνωστι -κά μηχανήματα υπάρχει ειδικός διακόπτης (πιεστικός) με τον οποίο επιλέγουμε τη λει -τουργία " alternator " .
- 5. Ξεκινήστε το κινητήρα και αφήστε τον να ζε -σταθεί (να ξεκινήσει δύο φορές ο ανεμιστή ρας του ψυγείου).
- 6. Με το κινητήρα στο ρελαντί (περίπου 1000 rpm) παρατηρήστε την κυματομορφή της τά -σης του εναλλακτήρα.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Ακολουθήστε τις οδηγίες που δίνονται από τον κατασκευαστή των διαγνωστικών μηχανημά -των. Συνήθως οι κατασκευαστές των διαγνωστι κών μηχανημάτων προτείνουν 1500-2000 rpm.
Σχήμα 12: Ο παλμογράφος συνδέθηκε στους πόλους της μπαταρίας και δείχνει την τάση της μπαταρίας 12,8 V. Ο κινητήρας είναι σβηστός
Σχήμα 13: Τάση του συστήματος φόρτισης όταν δουλεύει ο κινητήρας.
- 7. Προσθέστε καταναλώσεις (φώτα, ανεμιστή -ρας, καλοριφέρ κ.λπ.) ώστε να αυξηθεί το φορτίο του εναλλακτήρα.
- 8. Παρατηρήστε την κυματομορφή. Κάντε διά -γνωση της κατάστασης του εναλλακτήρα με

Σχήμα 14: Κανονική κυματομορφή εναλλακτήρα με μικρό φορτίο.
τη βοήθεια των παρακάτω κυματομορφών. Οι κυματομορφές αυτές δίνονται από τους κατασκευαστές των διαγνωστικών μηχανη -μάτων.
Σχήμα 15: Κανονική κυματομορφή εναλλακτήρα με κανονικό φορτίο.
Σχήμα 16: Κανονική κυματομορφή εναλλακτήρα με κορυφές και ακίδες λόγω ρυθμιστή τάσης και ανάφλεξης. Συνήθως εμφανίζονται με λίγο φορτίο. Αν προσθέσετε φορτίο αρχίζουν να ομαλοποιούνται.
Σχήμα 17: Διακοπή σε διόδους ή στο τύλιγμα του στάτη.
Σχήμα 18: Βραχυκύκλωμα σε δίοδο ή στο τύλιγμα του στάτη.

Σχήμα 19: Διακοπή διόδου διέγερσης.
Σχήμα 20: Βραχυκύκλωμα διόδου διέγερσης.
Σχήμα 21: Διακοπή θετικής διόδου.
Σχήμα 22: Βραχυκύκλωμα θετικής διόδου.
Σχήμα 23: Διακοπή αρνητικής διόδου.
Σχήμα 24: Βραχυκύκλωμα αρνητικής διόδου.
Έχοντας υπόψη τις παραπάνω κυματομορφές γίνεται διάγνωση για την κατάσταση του εναλ -λακτήρα και γενικά για τις ενέργειες που πρέπει να κάνετε:
- 1. Με κανονική κυματομορφή και τάση μέσα στις προδιαγραφές βεβαιωθείτε για την καλή λειτουργία του εναλλακτήρα.
- 2. Με κανονική κυματομορφή και τάση εκτός προδιαγραφών χρειάζεται αλλαγή του ρυθμι -στή τάσης.
- 3. Με μη κανονικές κυματομορφές χρειάζεται η συντήρηση ή επισκευή του εναλλακτήρα στον πάγκο του ηλεκτρολογείου.

Αναφορες - Βιβλιογραφια
- 1. BOSCH Automotive Handbook, 4th Edition 1996.
- 2. BOSCH Οδηγίες του Motortester MOT301.
- 3. HONDA SHOP MANUAL ACCORD 1999.
- 4. HONDA SHOP MANUAL CRX 1992.
- 5. LUCAS Τεχνικά Φυλλάδια.
- 6. SUN Understanding Automotive Oscilloscope Patterns 1982 .

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 1
Ηλεκτρονική ανάφλεξη με επαγωγικούς αισθητήρες - Αναγνώριση και έλεγχος

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναγνωρίζετε τα εξαρτήματα της ανάφλεξης αυτού του τύπου.
- ■ Διαπιστώνετε την καλή λειτουργία της.
- ■ Ελέγχετε τα εξαρτήματα της ανάφλεξης.

Τεχνικές πληροφορίες
Το σύστημα αυτό χρησιμοποιεί αισθητήρες και διαθέτει μονάδα ελέγχου (ECU ή ECM -Electronic Control Unit ή Module). Ο διανομέας δεν έχει
φυγοκεντρικό μηχανισμό, καθώς και μηχανισμό υποπίεσης για τη ρύθμιση του αβάνς. Ο διανομέ -ας κάνει μόνο τη διανομή της υψηλής τάσης.
Σχήμα 1: Θέση των εξαρτημάτων της ανάφλεξης (Fiat Uno 45 ES).

Σύστημα Ανάφλεξης
Για το χρονισμό της ανάφλεξης, δηλαδή για το πότε θα δοθεί ο σπινθήρας στο μπουζί του κάθε κυλίνδρου, " αποφασίζει " η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου. Η ηλεκτρονική μονάδα ελέγ -χου είναι προγραμματισμένη (χαρτογραφημέ νη). Στο σχήμα 2 φαίνεται η συνδεσμολογία της ανάφλεξης αυτής.
Υπάρχουν τρεις αισθητήρες:
- Ο αισθητήρας των στροφών (RPM) και
-  Ο αισθητήρας του άνω νεκρού σημείου (ΑΝΣ).
-  Ο αισθητήρας υποπίεσης που βρίσκεται εν -σωματωμένος στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγ χου και είναι συνδεδεμένος μέσω ενός λεπτού σωλήνα με την πολλαπλή εισαγωγής.

Σχήμα 2: Συνδεσμολογία ηλεκτρονικής ανάφλεξης με επαγωγικούς αισθητήρες (DIGIPLEX, Marelli).

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΦΛΕΞΗ (μοντέλα FIAT)

| Μοντέλο                      |                                | Uno 45 ES 1982-85     | Ritmo 60 ES      | Ritmo 85         | Ritmo Abarth 135 TC   |
|------------------------------|--------------------------------|-----------------------|------------------|------------------|-----------------------|
| Διανομέας                    |                                |                       |                  |                  |                       |
| Κατασκευαστής Τύπος          |                                | Marelli S178EX        | Marelli MED 414A | Marelli DT 402BX | Marelli DT 402BX      |
| Χρονισμός                    | vBTDC n ATDC ο/+ χωρίς/με κενό | v o                   | v o              | v o              | v o                   |
| Βασικός χρονισμός            | ο Κινητήρα/RPM                 | 12±2/750              | 12±2/750         | 12/850           | 10/750                |
| Πολλαπλασιαστής              |                                |                       |                  |                  |                       |
| Κατασκευαστής                |                                | Marelli               | Marelli          | Marelli          | Marelli               |
| Τύπος                        |                                | BAE 209B              | BAE 209B         | BAE 209B         | BAE 209B              |
| Αντίσταση πρωτεύοντος (20°C) | ohms                           | 0,310-0,378 3330-4070 | 0,310-0,378      | 0,310-0,378      | 0,310-0,378           |
| Αντίσταση δευτερεύοντος      | Ω                              |                       | 3330-4070        | 3330-4070        | 3330-4070             |
| Αντίσταση συστήματος Υ.Τ.    |                                |                       |                  |                  |                       |
| Αντίσταση μπουζοκαλωδίων     | Ω                              | 25000 Max.            | 25000 Max.       | 25000 Max.       | 25000 Max.            |
| Αντίσταση ράουλου            | Ω                              | 800-1200              | 800-1200         | 800-1200         | 800-1200              |
| Αισθητήρας ΑΝΣ               |                                |                       |                  |                  |                       |
| Τύπος                        |                                | SEN 8D                | SEN 8D           | SEN 8D           | SEN 8D                |
| Αντίσταση                    | ohms                           | 612-748               | 612-748          | 612-748          | 612-748               |
| Διάκενο αέρα                 | mm                             | 0,4-1,0               | 0,4-1,0          | 0,4-1,0          | 0,4-1,0               |
| Αισθητήρας στροφών           |                                |                       |                  |                  |                       |
| Τύπος                        |                                | SEN 8E                | SEN 8E           | SEN 8E           | SEN 8E                |
| Αντίσταση                    | ohms                           | 612-748               | 612-748          | 612-748          | 612-748               |
| Διάκενο αέρα                 | mm                             | 0,25-1,3              | 0,25-1,3         | 0,25-1,3         | 0,25-1,3              |

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα ή κινητήρας σε βάση με σύστημα ανάφλεξης αυτού του τύπου (DIGIPLEX ή παρόμοια)
-  Βιβλίο του κατασκευαστή και βιβλίο AutodataElectronic Ignition που να περιέχει το σύ -στημα ανάφλεξης του κινητήρα του εργα στηρίου.
-  Ψηφιακό πολύμετρο
- Διαγνωστικό μηχάνημα ή εναλλακτικά:
Στροφόμετρο- ντουελόμετρο
Λυχνία χρονισμού
Χειροκίνητη αντλία κενού με υποπιεσόμετρο
Παλμογράφος αυτοκινήτου
-  Ροπόκλειδο 10 έως 50 Nm
- Φίλερ
-  Φίλερ για μπουζί
- Μέγγερ 500V

Διαδικασία 1η

Αναγνώριση εξαρτημάτων
Στο εκπαιδευτικό όχημα ή στον κινητήρα σε βάση, που έχει ανάφλεξη με επαγωγικούς αι -σθητήρες και ηλεκτρονική μονάδα ανάφλεξης, πραγματοποιήστε τα παρακάτω:

Βήματα
- 1. Βρείτε τα κατάλληλα σχήματα. Εδώ είναι τα σχήματα 1 και 2.
- 2. Εντοπίστε τα εξαρτήματα:
- Τον πολλαπλασιαστή.
-  Την μπαταρία.
-  Την ηλεκτρονική μονάδα ανάφλεξης.
-  Τον αισθητήρα ΑΝΣ.
- Τα μπουζί.
- Τον αισθητήρα στροφών RPM.
-  Το διακόπτη ανάφλεξης.
-  Το σωληνάκι που συνδέει την πολλαπλή εισαγωγής με την ηλεκτρονική μονάδα ανάφ λεξης.

Διαδικασία 2η

Έλεγχοι του συστήματος

Βήματα
- 1. Οπτικός έλεγχος
- Ελέγξτε και τακτοποιήστε αν χρειάζεται:
-  Αν η συνδεσμολογία είναι σωστή.
-  Αν τα εξαρτήματα που είναι τοποθετημέ -να είναι αυτά που προδιαγράφονται από τον κατασκευαστή.
- Την κατάσταση των μπουζοκαλωδίων για φθορές.
-  Τον πολλαπλασιαστή. Δεν πρέπει να έχει φθορές και διαρροή λαδιού.
-  Το σωληνάκι που φτάνει στον αισθητήρα υποπίεσης πρέπει να είναι στεγανό.
-  Το καπάκι του διανομέα. Πρέπει να είναι καθαρό χωρίς ραγίσματα.
-  Την μπαταρία, αν είναι πλήρως φορτισμένη.
- Τις ασφάλειες και αν οι συνδέσεις είναι καθαρές και σφικτές.
- 2. Έλεγχος Υ.Τ στα μπουζί.
-  Αφαιρέστε ένα μπουζοκαλώδιο και το -ποθετήστε σε αυτό ένα δοκιμαστικό μπουζί. Με ειδική πένσα ακουμπήστε το μπουζί σε μία γείωση, όπως φαίνεται στο σχήμα 3, και μιζάρετε. Το ίδιο μπορεί να γίνει, αν τοποθε -τήσετε ένα μπουζί. Πρέπει να φανεί ισχυρός μπλε σπινθήρας. Αν δεν διαπιστώσετε την ύπαρξη σπινθήρα ή αν ο σπινθήρας είναι ασθενής, πρέπει να γίνει λεπτομερής έλεγ -χος όλων των εξαρτημάτων.
-  Κάντε τις απαραίτητες ενέργειες, ώστε να μην ψεκάζουν τα μπεκ (π.χ. βγάλτε τις φίσες από τα μπεκ ή αποσυνδέστε το ρελέ της αντλίας καυσίμου).

Σχήμα 3: Έλεγχος σπινθήρα.
Σχήμα 4: α) Η σειρά ανάφλεξης των κυλίνδρων, η φορά περιστροφής του διανομέα και ο πρώτος κύλινδρος (μαύρος ακροδέκτης ), β) Το σημάδι του αβάνς (στο βολάν).
- 3. Ελέγξτε τη σειρά ανάφλεξης και το χρονισμό.
-  Ελέγξτε αν είναι σωστή η σύνδεση των μπουζοκαλωδίων. Το μαύρο σημάδι (σχήμα 4α) δείχνει που είναι η θέση του μπουζοκα -λωδίου του 1ου κυλίνδρου. Στο σχήμα 4α το κάτω βέλος δείχνει το μπροστινό μέρος του αυτοκινήτου.
-  Ελέγξτε τη φορά περιστροφής του άξονα του διανομέα, ενώ γυρνάτε τον κινητήρα με τη μίζα. Ο διανομέας περιστρέφεται δεξιό -στροφα (σχήμα 4α).
- 4. Ελέγξτε το χρονισμό της ανάφλεξης. Πρέπει να είναι σύμφωνος με τις προδιαγραφές. Δεν μπορεί να γίνει καμία ρύθμιση.
- Αν οι προηγούμενοι έλεγχοι είναι ικανοποι -ητικοί, αλλά συνεχίζουν τα προβλήματα στη λειτουργία του κινητήρα, τότε ελέγξτε την παροχή καυσίμου, αν υπάρχει χαμηλή συ -μπίεση κ.λπ.

Έλεγχος εξαρτημάτων

Διαδικασία 1η

Έλεγχος του αισθητήρα ΑΝΣ (TDC)

Βήματα
- 1. Γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 2. Αποσυνδέστε τη φίσα από την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου.
- 3. Συνδέστε ένα ωμόμετρο στους ακροδέκτες 1 και 5 (σχήμα 5) της φίσας (βλέπε και σχή -μα 2). Η ένδειξη πρέπει να είναι μέσα στις προδιαγραφές.

|                    | Προδιαγραφές   | Μετρήθηκε   |
|--------------------|----------------|-------------|
| Ένδειξη  ωμομέτρου | 612-748 Ω      | Μετρήθηκε   |
Αν η ένδειξη δεν είναι μέσα στις προδιαγρα -φές, αποσυνδέστε τη φίσα της καλωδίωσης του αισθητήρα και ξαναμετρήστε την αντί -σταση του αισθητήρα. Αν τώρα είναι μέσα στις προδιαγραφές, επισκευάστε την καλω -δίωση. Αν η ένδειξη συνεχίζει να είναι εκτός των προδιαγραφών, ο αισθητήρας χρειάζε -ται αλλαγή.
- 4. Με ένα φίλερ μετρήστε το διάκενο μεταξύ του αισθητήρα και της προεξοχής της τρο -χαλίας (σχήμα 6).

|            | Τιμή προδιαγραφής   | Μετρήθηκε   |
|------------|---------------------|-------------|
| 0,4-1,0 mm | Τιμή προδιαγραφής   | Μέτρηση     |
- 5. Πριν αντικαταστήσετε τον αισθητήρα κάνετε ένα καλό έλεγχο της πλεξούδας της ηλεκτρο -νικής μονάδας της ανάφλεξης για κομμένο ή βραχυκυκλωμένο αγωγό και κατάσταση ακροδεκτών.

Διαδικασία 2η
Έλεγχος με τον παλμογράφο του αισθητήρα ΑΝΣ (TDC)

Βήματα
- 1. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 2. Αποσυνδέστε τις φίσες από τα μπεκ.
- 3. Συνδέστε τις τσιμπίδες του παλμογράφου στους ακροδέκτες 1 και 5 της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου.
Σχήμα 5: Μέτρηση αντίστασης του αισθητήρα ΑΝΣ.
Σχήμα 6: Διάκενο αισθητήρα ΑΝΣ.
- 4. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση START. Ο κινητήρας θα περιστραφεί και στον παλμογράφο θα πρέπει να εμφανιστεί η κυματομορφή του σχήματος 7. Το σήμα εμ -φανίζεται κάθε φορά που περνάει μπροστά από τον αισθητήρα η μεταλλική οδόντωση.

Σχήμα 7: Κυματομορφή αισθητήρα ΑΝΣ.

Διαδικασία 3η
Έλεγχος του αισθητήρα στροφών (RPM)

Βήματα
- 1. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 2. Αποσυνδέστε την φίσα της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου της ανάφλεξης.
- 3. Συνδέστε στους ακροδέκτες 2 και 3 ένα ωμόμετρο (σχήμα 8). Η ένδειξη πρέπει να είναι μέσα στις προδιαγραφές.

|                    | Προδιαγραφές   | Μετρήθηκε   |
|--------------------|----------------|-------------|
| Ένδειξη  ωμομέτρου | 612-748 Ω      | Μετρήθηκε   |
Αν δεν είναι μέσα στις προδιαγραφές απο -συνδέστε το φις της καλωδίωσης του αισθη τήρα και ξαναμετρήστε την αντίσταση του αισθητήρα.
Αν είναι τώρα μέσα στις προδιαγραφές επι -σκευάστε την καλωδίωση.
Αν συνεχίσει να είναι εκτός προδιαγραφών, τότε ο αισθητήρας χρειάζεται αλλαγή.
- 4. Με ένα φίλερ μετρήστε το διάκενο μεταξύ του αισθητήρα και των δοντιών του βολάν (σχήμα 9).

Διαδικασία 4η
Έλεγχος με τον παλμογράφο του αισθητήρα στροφών (RPM)

Βήματα
- 1. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 2. Αποσυνδέστε τις φίσες από τα μπεκ.
Σχήμα 8: Μέτρηση αντίστασης του αισθητήρα RPM.
Σχήμα 9: Διάκενο αισθητήρα στροφών.
- 3. Συνδέστε τις τσιμπίδες του παλμογράφου στους ακροδέκτες 2 και 3 της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου.
- 4. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση START.
- Θα περιστραφεί ο κινητήρας και θα πρέπει να εμφανιστεί η κυματομορφή του σχήματος 10.
Σχήμα 10: Κυματομορφή αισθητήρα στροφών.

Διαδικασία 5η

Έλεγχος του πολλαπλασιαστή

Βήματα
- 1. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ.
- 2. Συνδέστε ένα βολτόμετρο στον ακροδέκτη 15(+) του πολλαπλασιαστή (σχήμα 11α). Η τάση πρέπει να είναι ίδια με αυτή της μπατα -ρίας. Αν είναι διαφορετική, τότε κάνετε έλεγ χο:
- του διακόπτη ανάφλεξης
-  της καλωδίωσης
- 3. Γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 4. Αποσυνδέστε τον αγωγό από τον ακροδέ -κτη 15(+) του πολλαπλασιαστή.
- 5. Αποσυνδέστε το κεντρικό μπουζοκαλώδιο.
- 6. Μετρήστε την αντίσταση του πρωτεύοντος του πολλαπλασιαστή (σχήμα 11(β)) συνδέοντας ωμόμετρο στους ακροδέκτες 15(+) και 1(-).
- 7. Μετρήστε την αντίσταση δευτερεύοντος του πολλαπλασιαστή (σχήμα 11γ) συνδέοντας το ωμόμετρο τους ακροδέκτες 1(-) και στο 4 (ακροδέκτης Υ.Τ.).

| Αντίσταση  πρωτεύοντος     | Αντίσταση  δευτερεύοντος   |
|----------------------------|----------------------------|
| Προδιαγραφές 0,310-0,378 Ω | 3330-4070 Ω                |
- 8. Με ένα μέγγερ κάνετε έλεγχο της μόνωσης του πολλαπλασιαστή (σχήμα 12). Η αντίσταση
Σχήμα 11: Πολλαπλασιαστής α) μέτρηση τάσης τροφοδοσίας β) μέτρηση αντίστασης πρωτεύοντος γ) μέτρηση αντίστασης δευτερεύοντος.
Σχήμα 12: Μέτρηση μόνωσης του πολλαπλασιαστή.
πρέπει να είναι άπειρη. Αν οι μετρήσεις (αντιστάσεις πρωτεύοντος και δευτερεύο -ντος) δεν είναι μέσα στις προδιαγραφές, αλ λάξτε τον πολλαπλασιαστή.

Διαδικασία 6η

Έλεγχος των μπουζοκαλωδίων

Βήματα
- 1. Ελέγξτε για φθορές. Αν χρειαστεί να αλλα -χθεί ένα, αλλάζονται όλα.
- 2. Συνδέστε ένα ωμόμετρο (σχήμα 13). Η αντί -σταση πρέπει να είναι μέσα στις προδιαγρα φές.

| Αντίσταση μπουζοκαλωδίων          | Αντίσταση μπουζοκαλωδίων          |
|-----------------------------------|-----------------------------------|
| Προδιαγραφές: 25.000 Ω max.       | Προδιαγραφές: 25.000 Ω max.       |
| Μέτρηση αντίστασης μπουζοκαλωδίου | Μέτρηση αντίστασης μπουζοκαλωδίου |
| Κεντρικό                          |                                   |
| 1ου κυλίνδρου                     |                                   |
| 2ου κυλίνδρου                     |                                   |
| 3ου κυλίνδρου                     |                                   |
| 4ου κυλίνδρου                     |                                   |

Σχήμα 13: Μέτρηση της αντίστασης των μπουζοκαλωδίων.

Διαδικασία 7η

Έλεγχος του διανομέα

Βήματα
- α. Το καπάκι:
- 1. Οπτικός έλεγχος (σχήμα 14).
- 2. Έλεγχος μόνωσης. Συνδέστε ένα μέγγερ όπως φαίνεται στο σχήμα 15.
- β. Το ραουλάκι:
- 1. Οπτικός έλεγχος.
- 2. Έλεγχος μόνωσης με ένα μέγγερ όπως φαί -νεται στο σχήμα 16.
- 3. Συνδέστε ένα ωμόμετρο και μετρήστε την αντίστασή του (σχήμα 16).
Στο παράδειγμά μας πρέπει να είναι 500-1200 Ω Αντίσταση ράουλου (ρότορα):.............

Σχήμα 14:
Οπτικός έλεγχος στο καπάκι του διανομέα.
Σχήμα 15: Έλεγχος μόνωσης καπακιού διανομέα.
Σχήμα 16:. Έλεγχος στο ραουλάκι για σωστή αντίσταση και διαρροή.

Διαδικασία 8η

Βήματα

Ελέγξτε τα μπουζί αν:
-  Είναι αυτά που προτείνει ο κατασκευαστής.
- Είναι σε καλή κατάσταση ή χρειάζονται αλ -λαγή.
Εφαρμόστε αυτά που έχετε μάθει.
Αν τα μπουζί είναι σε καλή κατάσταση.
-  Ρυθμίστε, όπως φαίνεται στο σχήμα 17.
Σχήμα 17: Ρύθμιση διακένου του μπουζί.
-  Τοποθετήστε τα μπουζί και σφίξτε με το ροπόκλειδο.
Ακολουθήστε τις προδιαγραφές.
Αν όλα τα παραπάνω εξαρτήματα βρίσκο -νται σε καλή κατάσταση και το σύστημα ανά φλεξης δεν λειτουργεί, τότε: ακολουθήστε τη διαδικασία 9.

Διαδικασία 9η

Έλεγχος της συνέχειας αγωγών
Έχουν ήδη ελεγχθεί οι αγωγοί που φτάνουν στη φίσα της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου:
-  Του αισθητήρα RPM, ακροδέκτες 2 και 3. Έχει ελεγχθεί και ο αγωγός από το (+) της μπα -ταρίας μέχρι και το (15+) του πολλαπλασιαστή.
-  Του αισθητήρα ΑΝΣ, ακροδέκτες 1 και 5 της φίσας.
Σχήμα 18: Έλεγχος συνέχειας αγωγών και τροφοδοσίας της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου.

Βήματα
- 1. Ελέγξτε τη συνέχεια του αγωγού από το 1 (-) του πολλαπλασιαστή μέχρι τον ακροδέ -κτη 11 της φίσας.
- 2. Ελέγξτε τη συνέχεια του αγωγού από το (-) της μπαταρίας μέχρι το 9 της φίσας.
- 3. Ελέγξτε τη συνέχεια των αγωγών από τον διακόπτη ανάφλεξης μέχρι τους ακροδέκτες 4 και 8, όπως παρακάτω:
-  Αποσυνδέστε τη φίσα από την ηλεκτρο -νική μονάδα ελέγχου.
-  Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
-  Συνδέστε ένα βολτόμετρο στον ακροδέ -κτη 4.
-  Γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ.
- Πρέπει να έχετε την τάση της μπαταρίας. Αν όχι βρείτε το σφάλμα.
-  Επαναλάβατε το ίδιο με τον ακροδέκτη 8.

Διαδικασία 10η
Έλεγχος της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου

Βήματα
1. Ήδη έχουν γίνει οι έλεγχοι:
-  Στο σωληνάκι της υποπίεσης.
- Τροφοδοσία των ακροδεκτών 4 και 8.
-  Γείωσης, ακροδέκτη 9.
- Αισθητήρων 1,5 και 2,3.
Αν το σύστημα ανάφλεξης δεν λειτουργεί, πρέπει να γίνει αλλαγή της ηλεκτρονικής μο -νάδας ελέγχου.

Έλεγχος με τον παλμογράφο
- 2. Βεβαιωθείτε ότι ο διακόπτης ανάφλεξης εί -ναι σε θέση OFF.
Σχήμα 19: α) Το τρανζίστορ αργεί να μπλοκάρει (να κάνει αποκοπή), β) Το τρανζίστορ λειτουργεί κανονικά.
- 3. Συνδέστε την τσιμπίδα του παλμογράφου στο 1 (-) του πολλαπλασιαστή και την τσι -μπίδα γείωσης του παλμογράφου στη γείω ση του κινητήρα ή στον αρνητικό πόλο της μπαταρίας.
- 4. Μιζάρετε τον κινητήρα. Θα πρέπει να έχετε βγάλει τις φίσες από τα μπεκ.
- Η κυματομορφή θα πρέπει να είναι όπως στο σχήμα 19β.
- 5. Συνδέστε την τσιμπίδα του παλμογράφου στον ακροδέκτη 9 της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου και την τσιμπίδα γείωσης στη γείωση του κινητήρα ή στο (-) της μπαταρίας.
- 6. Μιζάρετε το κινητήρα. Θα δείτε μια κυματο -μορφή όπως του σχήματος 20. Η τάση πρέ πει να είναι λιγότερη από 1V ή παραπάνω αν έχει κακή γείωση. Αποκαταστήστε τη βλάβη.

Σχήμα 20: Κυματομορφή πτώσης τάσης της γείωσης.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 2
Ηλεκτρονική ανάφλεξη χωρίς διανομέα - Αναγνώριση και έλεγχος

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Εντοπίζετε τα εξαρτήματα της ανάφλεξης χωρίς διανομέα.
- ■ Αναγνωρίζετε τα εξαρτήματα αυτής της ανάφλεξης.
- ■ Διαπιστώνετε την καλή λειτουργία της.
- ■ Ελέγχετε τα εξαρτήματα της ανάφλεξης.

Τεχνικές πληροφορίες
Η διανομή της υψηλής τάσης (Υ.Τ.) μέσω του διανομέα έχει απώλειες αρκετών kV γιατί το ρεύμα Υ.Τ. πρέπει να υπερπηδήσει το διάκενο
μεταξύ ράουλου και επαφής του καπακιού. Η κανονική πτώση τάσης είναι 3 ως 8 kV.  Το σύστημα χωρίς διανομέα και με χαμένο
Σχήμα 1: Διανομή της Υ. Τ. σε σύστημα χωρίς διανομέα.
Σχήμα 2: Εξαρτήματα της ανάφλεξης στο χώρο του κινητήρα (LANCIA ΤΗΕΜΑ 2000 i.e. 16V).
σπινθήρα δεν έχει κινούμενα μέρη και οι απώ -λειες τάσης είναι κάτω από 1 kV. Υπενθυμίζεται ότι γίνονται συγχρόνως δύο σπινθήρες. Ένας σπινθήρας λίγο πριν το ΑΝΣ κατά τον χρόνο της συμπίεσης, που είναι ο κανονικός και ένας σε άλλο κύλινδρο λίγο πριν το ΑΝΣ, αλλά κατά το χρόνο εξαγωγής (χαμένος σπινθήρας).

Για να δοθεί σπινθήρας προς το τέλος της συ -μπίεσης χρειάζεται τάση της τάξης των 10 kV, ενώ στο χρόνο της εξαγωγής, της τάξης των 500 V (0,5 kV).
Εκτός από τα παραπάνω η απουσία κινητών μερών δίνει τη δυνατότητα μεγαλύτερης ακρί -βειας του χρονισμού της ανάφλεξης και λιγό τερων βλαβών. Ο χρόνος, που το ρεύμα θα διαρρέει το πρωτεύον του πολλαπλασιαστή (περίοδος ντούελ), υπολογίζεται από τα ηλε -κτρονικά κυκλώματα της ηλεκτρονικής μονά δας ελέγχου της ανάφλεξης.
Το σχήμα 2 βοηθά στον εντοπισμό των εξαρ -τημάτων της ηλεκτρονικής ανάφλεξης που βρί σκονται στο χώρο του κινητήρα.

Σχήμα 3: Συνδεσμολογία της ανάφλεξης DIGIPLEX 2S (Magneti Marelli).
Στη συνδεσμολογία της ανάφλεξης που φαίνε -ται στο σχήμα 3 παρατηρούμε ότι:
-  Υπάρχουν δύο πολλαπλασιαστές με δύο εξόδους υψηλής τάσης (Υ.Τ.) ο καθένας.
-  Η τροχαλία του στροφαλοφόρου άξονα έχει 5 προεξοχές.
Η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου για να ξεχωρί -ζει τους κυλίνδρους 1- 4 στην τροχαλία υπάρχει μια πρόσθετη οδόντωση σε γωνία 6°. Αυτό φαί -νεται στο σχήμα 4. Από αυτό καταλαβαίνετε ότι δεν πρέπει να αλλάξετε τις συνδέσεις χαμηλής τάσης (Χ.Τ.) των πολλαπλασιαστών με αντιμε -τάθεση των αγωγών 9 και 11 (σχήμα 3). Από τα δύο συνεχόμενα σήματα (σχήμα 4 κυματομορ -φή) η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου διακρίνει τους κυλίνδρους 1-4.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα ή κινητήρας σε βάση με ηλεκτρονική ανάφλεξη χωρίς διανομέα και με " χαμένο " σπινθήρα
-  Βιβλίο του κατασκευαστή του κινητήρα και
- AUTODATA-ELECTRONIC IGNITION που περιέχει το σύστημα ανάφλεξης
-  Ψηφιακό πολύμετρο
- Διαγνωστικό μηχάνημα ή εναλλακτικά:
- Στροφόμετρο
- Λυχνία χρονισμού
- Παλμογράφος αυτοκινήτου
- Χειροκίνητη αντλία κενού με υποπιεσόμετρο
-  Φίλερ
- Φίλερ για μπουζί
-  Μέγγερ 500 V
Σχήμα 4: Αισθητήρας και τροχαλία με τις 5 οδοντώσεις.

Μέρος 1ο

Διαδικασία 1η
Στο εκπαιδευτικό όχημα ή στον κινητήρα σε βάση, που έχει σύστημα ανάφλεξης χωρίς δια -νομέα, με αισθητήρα, πραγματοποιήστε τα πα -ρακάτω:

Αναγνώριση των εξαρτημάτων της ανάφλεξης

Βήματα
- 1. Έχοντας υπόψη τα σχήματα 2 και 3 και κύ -ρια αυτά (σχήματα και συνδεσμολογίες) που θα βρείτε για το αυτοκίνητό σας, εντοπίστε τα εξαρτήματα:
-  Τη μπαταρία.
- Τον διακόπτη ανάφλεξης.
-  Τους πολλαπλασιαστές.
- Την ηλεκτρονική μονάδα της ανάφλεξης.
-  Τα μπουζί.
- Τον αισθητήρα ΑΝΣ και στροφών.
- 2. Σημειώστε τα στοιχεία που αναγράφονται σε κάθε εξάρτημα.

Διαδικασία 2η

Έλεγχοι του συστήματος

Βήματα

Οπτικός έλεγχος
Ελέγξτε και τακτοποιήστε αν χρειάζεται:
- 1. Τα εξαρτήματα να είναι αυτά που προδια -γράφονται από τον κατασκευαστή.
- 2. Η συνδεσμολογία να είναι η σωστή.
- 3. Την κατάσταση φθοράς των μπουζοκαλωδί -ων.
- 4. Τους πολλαπλασιαστές για ζημιές.
- 5. Το σωληνάκι που φτάνει στον αισθητήρα υποπίεσης της ηλεκτρονικής μονάδας ανά -φλεξης: πρέπει να είναι στεγανό.
- 6. Την μπαταρία να είναι πλήρως φορτισμένη.
- 7. Τις ασφάλειες, να μην είναι καμένες και η τιμή τους να είναι σωστή.
- 8. Τις ηλεκτρικές συνδέσεις να είναι καθαρές και σφικτές.

Μέρος 2ο

Διαδικασία 1η
Έλεγχος Υ.Τ. στα μπουζί

Βήματα
- 1. Κάνετε τις απαραίτητες ενέργειες ώστε να μη ψεκάζουν τα μπεκ. Π.χ. αφαιρέστε τις φί -σες των μπεκ.
- 2. Κρατήστε με ειδική πένσα ένα μπουζοκαλώ -διο μαζί με ένα μπουζί και γειώστε το, όπως φαίνεται στο σχήμα 5.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Η απόσταση που επιτρέπεται να υπερπηδήσει ο σπινθήρας είναι το πολύ 6 mm.
Σχήμα 5: Έλεγχος σπινθήρα.
- 3. Μιζάρετε τον κινητήρα. Πρέπει να φανεί ισχυρός μπλε σπινθήρας.
- Αν φανεί ισχυρός μπλε σπινθήρας τελειώ -στε με τον επόμενο έλεγχο. Αν δεν φανεί τότε πρέπει να γίνει λεπτομερής έλεγχος όλων των εξαρτημάτων.
Σχήμα 6: Σειρά των κυλίνδρων και σειρά ανάφλεξης.

Διαδικασία 2η

Έλεγχος σειράς ανάφλεξης-χρονισμού
Οι προδιαγραφές για τον κινητήρα του Thema 2000i.e.16V Lancia είναι:

| Προδιαγραφές                                                         | Προδιαγραφές                 |
|----------------------------------------------------------------------|------------------------------|
| Πριν το ΑΝΣ/Μετά το ΑΝΣ                                              | Πριν το ΑΝΣ                  |
| Με τη μονάδα κενού Χωρίς τη μονάδα κενού                             | Με τη μονάδα κενού           |
| Βασικός χρονισμός - ⁰/RPM Προπορεία ανάφλεξης- ⁰/RPM Σειρά ανάφλεξης | 2-6/900 39/3000-3500 1-3-4-2 |

Βήματα
- 1. Ελέγξτε τη σειρά ανάφλεξης.
- Τα μπουζοκαλώδια πρέπει να είναι συνδεδεμέ -να, όπως φαίνεται παρακάτω (σχήμα 7).
- 2. Συνδέστε τη στροβοσκοπική λυχνία.
- 3. Ξεκινήστε τον κινητήρα και αφήστε τον να φτάσει στη θερμοκρασία λειτουργίας. Οι στροφές στο ρελαντί πρέπει να είναι 900 RPM, όπως φαίνεται στις προδιαγραφές.
Σχήμα 7: Έλεγχος σειράς ανάφλεξης.
- 4. Με τη βοήθεια της λυχνίας χρονισμού (σχή -μα 8), ελέγξτε αν είναι σωστός ο χρονισμός, δηλαδή αν η προπορεία είναι 2° - 6°.
- 5. Αυξήστε τις στροφές του κινητήρα στις 30003500 RPM.
- 6. Συγκρίνετε το χρονισμό που έχει ο κινητή -ρας με αυτό των προδιαγραφών.
- Δεν μπορείτε να κάνετε καμία επέμβαση για ρύθμιση του χρονισμού.

Αν ο χρονισμός δεν είναι αυτός που προδι -αγράφεται τότε:
- 7. Πραγματοποιήστε έλεγχο στο σωληνάκι υπο -πίεσης που ξεκινάει από την πολλαπλή εισα γωγής και καταλήγει στον αισθητήρα υποπίε -σης της ηλεκτρονικής μονάδας της ανάφλεξης.
Αν οι παρακάτω έλεγχοι δείχνουν ότι το σύ -στημα ανάφλεξης είναι σε καλή κατάσταση και υπάρχουν προβλήματα στη λειτουργία του κι -νητήρα. Αυτά μπορεί να οφείλονται στο σύστη μα τροφοδοσίας, σε χαμηλή συμπίεση, κ.λπ.
Σχήμα 8: Σημάδια του αβάνς.
Σχήμα 9: Διάγραμμα συνδεσμολογίας του συστήματος ανάφλεξης.

Διαδικασία 3η
Έλεγχος τάσης τροφοδότησης της ηλεκτρονικής μονάδας ανάφλεξης

Βήματα
- 1. Βεβαιωθείτε ότι ο διακόπτης ανάφλεξης εί -ναι σε θέση OFF.
- 2. Αποσυνδέστε τη φίσα από την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου της ανάφλεξης.
- 3. Συνδέστε το βολτόμετρο στον ακροδέκτη 6 της φίσας και σε μια γείωση, όπως φαίνεται στο σχήμα 10.
- 4. Γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ.
Σχήμα 10: Έλεγχος τάσης τροφοδοσίας ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου.
Το βολτόμετρο πρέπει να δείξει τάση της μπαταρίας. Αν όχι:
- 5. Ελέγξτε την καλωδίωση και τις συνδέσεις (βλέπε σχήμα 9).

Διαδικασία 4η
Έλεγχος τάσης τροφοδότησης των πολλαπλασιαστών

Βήματα
- 1. Βεβαιωθείτε ότι ο διακόπτης ανάφλεξης εί -ναι στη θέση OFF.
- 2 . Αποσυνδέστε τη φίσα από την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου της ανάφλεξης.
- 3. Συνδέστε ένα βολτόμετρο μεταξύ του ακρο -δέκτη 9 και γείωσης (σχήμα 11).
- 4. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ. Το βολτόμετρο πρέπει να δείξει την τάση της μπαταρίας.
Σχήμα 11: Έλεγχος τάσης τροφοδοσίας των πολλαπλασιαστών.
- 5. Επαναλάβατε τα ίδια για τον ακροδέκτη 11 (σχήμα 11) Αν δεν υπάρχει τάση της μπαταρίας στους ακροδέκτες 9 και 11 ελέγξτε την καλωδίωση, τις συνδέσεις και τα κυκλώματα πρωτεύοντος των πολλαπλασιαστών με ένα ωμόμετρο.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Όταν χρησιμοποιείτε το ωμόμετρο, τα κυκλώματα δεν πρέπει να είναι υπό τάση.

Διαδικασία 5η
Έλεγχος της καλωδίωσης της ηλεκτρονικής μονάδας της ανάφλεξης

Βήματα
- 1. Βεβαιωθείτε ότι ο διακόπτης ανάφλεξης εί -ναι στη θέση OFF.
- 2. Αποσυνδέστε τη φίσα της ηλεκτρονικής μο -νάδας ελέγχου της ανάφλεξης.
- 3. Συνδέστε ένα ωμόμετρο μεταξύ του ακρο -δέκτη 10 και της γείωσης. Πρέπει να έχετε ένδειξη 0 Ω (συνέχεια) (σχήμα 12).
Σχήμα 12: Έλεγχος συνέχειας αγωγού γείωσης.
- 4. Αποσυνδέστε τη φίσα της ηλεκτρονικής μο -νάδας ελέγχου του ψεκασμού.
- 5 . Συνδέστε το ωμόμετρο μεταξύ του ακροδέ -κτη 3 της φίσας της καλωδίωσης της ECU της ηλεκτρονικής και του ακροδέκτη 1 της ECU του ψεκασμού (σχήμα 13). Πρέπει να έχετε ένδειξη 0 Ω (συνέχεια).
- Αν δεν έχετε ένδειξη 0 Ω (συνέχεια) κάντε έλεγχο της καλωδίωσης.

Σχήμα 13: Έλεγχος συνέχειας αγωγού που στέλνει σήμα στην ECU του ψεκασμού.
Έλεγχος των εξαρτημάτων

Διαδικασία 6η
Έλεγχος των πολλαπλασιαστών

Βήματα
- 1. Βεβαιωθείτε ότι ο διακόπτης ανάφλεξης βρί -σκεται στη θέση OFF.

| Προδιαγραφές            | Προδιαγραφές      |
|-------------------------|-------------------|
| Αντίσταση πρωτεύοντος   | 0,46 έως 0,61 Ω   |
| Αντίσταση δευτερεύοντος | 6.600 έως 8.140 Ω |
- 2. Αποσυνδέστε τις συνδέσεις Χ.Τ. του πολλα -πλασιαστή.
- 3. Συνδέστε ένα ωμόμετρο (το 1) μεταξύ των ακροδεκτών (+) και (-) του πολλαπλασιαστή (σχήμα 14).
Σχήμα 14: Έλεγχος ωμικής αντίστασης των πολλαπλασιαστών.
- 4. Συγκρίνετε την αντίσταση που μετρήσατε με αυτήν των προδιαγραφών.
- 5. Επαναλάβετε τον έλεγχο στον δεύτερο πολ -λαπλασιαστή.
- 6. Αποσυνδέστε τα μπουζοκαλώδια.
- 7. Συνδέστε ένα ωμόμετρο (το 2) μεταξύ των ακροδεκτών Υ.Τ. (σχήμα 14).
- 8. Συγκρίνετε την αντίσταση που μετρήσατε με αυτήν των προδιαγραφών.
- 9. Επαναλάβετε τον έλεγχο για τον δεύτερο πολλαπλασιαστή.

|                         | Τιμές        | Μετρήσεις         | Μετρήσεις         |
|-------------------------|--------------|-------------------|-------------------|
|                         | προδιαγραφών | Πολλαπλασιαστής 1 | Πολλαπλασιαστής 2 |
| Αντίσταση πρωτεύοντος   |              |                   |                   |
| Αντίσταση δευτερεύοντος |              |                   |                   |

Διαδικασία 7η
- Έλεγχος αισθητήρα ΑΝΣ/στροφών (TDC/RPM) Έλεγχος αντίστασης

| Προδιαγραφές                | Προδιαγραφές   |
|-----------------------------|----------------|
| Αντίσταση μεταξύ ακροδεκτών | 612-748 Ω      |
| Αντίσταση δευτερεύοντος     | 0,4-1,0 mm     |

Βήματα
- 1. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 2. Αποσυνδέστε της φίσα της ECU της ανά -φλεξης.
- 3. Συνδέστε ένα ωμόμετρο μεταξύ των ακρο -δεκτών 1 και 2 της φίσας της καλωδίωσης (σχήμα 15).
- 4. Συγκρίνετε την αντίσταση της ένδειξης του ωμομέτρου με την τιμή των προδιαγραφών.
Σχήμα 15: Μέτρηση αντίστασης του αισθητήρα ΑΝΣ/RPM.
Σχήμα 16: Μέτρηση του διακένου του αισθητήρα.
- Αν δεν είναι μέσα στις προδιαγραφές η μέ -τρηση κάντε τα βήματα 5 έως 7.
- 5. Αποσυνδέστε τη φίσα του αισθητήρα.
- 6. Συνδέστε το ωμόμετρο. Συγκρίνετε την αντίσταση με αυτήν που με -τρήθηκε. Αν είναι σωστή η τιμή της αντίστα σης:
- 7. Ελέγξτε την καλωδίωση από τη φίσα του αι -σθητήρα μέχρι τη φίσα της καλωδίωσης της ECU της ανάφλεξης.

Έλεγχος διακένου

Βήματα
- 1. Αφαιρέστε τον αγωγό γείωσης της μπαταρίας.
- 2. Γυρίστε τον στροφαλοφόρο άξονα μέχρι να ευθυγραμμιστούν η οδόντωση της τροχαλί -ας και ο αισθητήρας (σχήμα 16).
- 3. Με ένα φίλερ ή με ειδικό εργαλείο μετρήστε το διάκενο.
- Συγκρίνετε τη μέτρηση με αυτή των προδι -αγραφών.

| Αισθητήρας  TDC/RPM              | Μέτρηση   | Προδιαγραφές   |
|----------------------------------|-----------|----------------|
| Αντίσταση μεταξύ  των ακροδεκτών |           |                |
| Διάκενο αέρα                     |           |                |

Διαδικασία 8η

Έλεγχος μπουζοκαλωδίων

Βήματα
- 1. Κάντε έλεγχο για διακοπή.
- 2. Με ένα ωμόμετρο (κλίμακα kΩ) μετρήστε (σχήμα 17) την αντίσταση των μπουζοκαλω -δίων. Είναι συνήθως έως 30000 Ω max.
Σχήμα 17: Μέτρηση αντίστασης μπουζοκαλωδίων.
Σχήμα 18: Μέτρηση της υποπίεσης.

Μέρος 3ο
Δυναμικός έλεγχος της ανάφλεξης. Με το αυτοκίνητο σε δυναμόμετρο (πέδη).

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Αν δεν υπάρχει πέδη, εναλλακτικά μπορεί να γί -νει η δοκιμή που ακολουθεί με μεγάλη προσοχή. Στερεώστε το αυτοκίνητο σε τρίποδα στηρίγματα χωρίς να ακουμπουν οι κινητήριοι τροχοί. Αυτό μπορεί να γίνει και σε δικόλωνο ανυψωτικό.
Θα εξεταστεί πως μεταβάλλεται το αβάνς σε με -ταβαλλόμενες στροφές και φορτίο.

Διαδικασία 9η

Βήματα
- 1. Τοποθετήστε τους κινητήριους τροχούς του αυτοκινήτου στην πέδη.
- 2. Ασφαλίστε το αυτοκίνητο για να μην φύγει από τα ράουλα της πέδης.
- 3. Τοποθετήστε εμπρός από το αυτοκίνητο τον ανεμιστήρα ψύξης.
- 4. Ακολουθήστε τις λεπτομερείς οδηγίες του κατασκευαστή της πέδης.
- 5. Βεβαιωθείτε ότι ο διακόπτης ανάφλεξης εί -ναι στη θέση OFF.
- 6. Συνδέστε στροφόμετρο αν δεν υπάρχει.
- 7. Αποσυνδέστε το σωληνάκι υποπίεσης από την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου και συνδέ -στε το ξανά αφού τοποθετήσετε υποπιεσό μετρο μέσω ενός ταφ (σχήμα 18).
- 8. Συνδέστε τη στροβοσκοπική λυχνία (να " με -τράει " τις μοίρες αβάνς).

Σχήμα 19: Προπορεία της ανάφλεξης (αβάνς) του κινητήρα σε συνάρτηση με τις στροφές και διαφορετικές υποπιέσεις (στην πολλαπλή εισαγωγή).
- 9. Ξεκινήστε τον κινητήρα και αφήστε τον να ζεσταθεί.
- 10. Αυξήστε τις στροφές αργά παρατηρώντας και καταγράφοντας τις ενδείξεις του στρο -φόμετρου, υποπιεσόμετρου και της βοσκοπικής λυχνίας (μοίρες αβάνς).
- 11. Πραγματοποιήστε το βήμα 6 αυξάνοντας το φορτίο είτε με την πέδη είτε φρενάρο -ντας τους κινητήριους τροχούς. Προσπα θήστε να ακολουθήσετε τις καμπύλες που ακολουθούν.
- 12. Συγκρίνατε τις καμπύλες που σχεδιάσατε με αυτές που αντιστοιχούν στον κινητήρα σας.

Αναφορες - Βιβλιογραφια
- 1. Autodata Electronic Ignition 1, 1992
- 2. Autodata Electronic Ignition 2, 1995
- 3. Autodata Electronic Ignition 3, 1993
- 4. BOSCH: Automotive Handbook, 4th Edition 1996
- 5. Magnetti Marelli: Τεχνικά φυλλάδια

ΚΑΡΜΠΥΡΑΤΕΡ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΟ

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 1
Έλεγχος του αισθητήρα θέσης πεταλούδας και της προθέρμανσης της πολλαπλής εισαγωγής

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Πραγματοποιείτε τους ελέγχους του αισθητήρα θέσης της πεταλούδας.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους στο θερμαινόμενο πλακίδιο της πολλαπλής εισαγωγής.
- ■ Αναγνωρίζετε τα προς έλεγχο εξαρτήματα.
- ■ Εντοπίζετε τη θέση τους στο ηλεκτρονικά ελεγχόμενο καρμπυρατέρ.

Τεχνικές πληροφορίες
Ο αισθητήρας θέσης της πεταλούδας είναι το -ποθετημένος στο αξονάκι της πεταλούδας. Πα ρέχει πληροφορίες για τη θέση της γωνίας της πεταλούδας στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου, έτσι ώστε να ελέγχονται οι τιμές προανάφλεξης και υποπίεσης. Οι έλεγχοι που πραγματοποι -ούνται γίνονται με ωμόμετρο και οι τιμές του πρέπει να κυμαίνονται μεταξύ 1,2 - 2,6 ΚΩ.
Ένα ηλεκτρικά θερμαινόμενο πλακάκι είναι το -ποθετημένο κάτω από τη φλάντζα στο κάτω μέρος του ηλεκτρονικού καρμπυρατέρ. Σκοπός του είναι να θερμαίνει το μίγμα κατά τη φάση της κρύας εκκίνησης, έτσι ώστε να υπάρχει η δυνατότητα μείωσης του εμπλουτισμού. Όλα αυτά πραγματοποιούνται εξασφαλίζοντας κα -λές συνθήκες οδήγησης. Η λειτουργία του είναι συνάρτηση της θερμοκρασίας του νερού ψύξης (μέχρι 65°C) και ελέγχεται από δύο ηλεκτρονό -μους (ρελέ). Συνδέεται με δύο καλώδια από τα οποία το ένα είναι μέρος της όλης ηλεκτρολογι -κής εγκατάστασης και το άλλο είναι ανεξάρτητο και συνδέεται με το σασί (γείωση). Η αντίστασή του κατά τη διάρκεια του ελέγχου θα πρέπει να κυμαίνεται από 0,6 - 1,4 Ω.

Σχήμα 1: Ηλεκτρονικά ελεγχόμενο καρμπυρατέρ.
Σχήμα 2: Έλεγχος ολικής αντίστασης αισθητήρα θέσης πεταλούδας.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Πολύμετρο - ωμόμετρο
- Αισθητήρας θέσης πεταλούδας
-  Ηλεκτρική αντίσταση
- Καρμπυρατέρ ηλεκτρονικά ελεγχόμενο

Διαδικασία 1η
Έλεγχος ολικής αντίστασης και αντίστασης επαφής του αισθητήρα θέσης πεταλούδας

Βήματα
- 1. Συνδέστε το ωμόμετρο, όπως δείχνει το σχήμα 2.
- 2. Μετρήστε την αντίσταση. Αυτή πρέπει να εί -ναι από 1,4 - 2,6 kΩ.
- Με τα προηγούμενα βήματα ελέγξατε την ολική αντίσταση.
- 3. Τοποθετήστε το ωμόμετρο, όπως δείχνει το σχήμα 3.
Σχήμα 3: Έλεγχος αντίστασης επαφής αισθητήρα θέσης πεταλούδας.
Σχήμα 4: α) Ρελέ θερμαινόμενου πλακιδίου, β) Σύνδεση θερμαινόμενου πλακιδίου και ρελέ στη μπαταρία (Α και Β αντίστοιχα).
- 4. Μετρήστε την αντίσταση, ανοίγοντας σι -γά-σιγά την πεταλούδα. Η αντίσταση θα πρέπει να αυξάνει.
- Με τα προηγούμενα βήματα ελέγξατε την αντίσταση επαφής.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Αν κάποιος από τους προηγούμενους ελέγχους είναι εκτός επιτρεπτών ορίων, αντικαταστήστε τον αισθητήρα.

Διαδικασία 2η
Έλεγχος θερμαινόμενης αντίστασης

Βήματα
- 1 . Τοποθετήστε το ωμόμετρο, όπως δείχνει το σχήμα 4.
- 2. Ελέγξτε την αντίσταση, αυτή πρέπει να είναι από 0,6 - 1,4 Ω για θερμοκρασία 20°C.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Αν ο έλεγχος που πραγματοποιήσατε είναι εκτός επιτρεπτών ορίων, αντικαταστήστε την αντίσταση.
Σχήμα 5: Έλεγχος θερμαινόμενου πλακιδίου

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 2
Ρυθμίσεις στροφών του ρελαντί και του μείγματος σε ηλεκτρονικά ελεγχόμενο καρμπυρατέρ

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Πραγματοποιείτε τις εργασίες ρύθμισης των στροφών του ρελαντί.
- ■ Πραγματοποιείτε τις εργασίες ρύθμισης του μείγματος.

Τεχνικές πληροφορίες
Το ενσωματωμένο σύστημα διάγνωσης, το αυτοελεγχόμενο ECOTRONIC και όλες οι περιφερειακές μετρήσεις διαπιστώνουν τις βλάβες και τις καταγράφουν. Με αυτό τον τρόπο οι προβάλλονται με το αναβό -σβησμα της διαγνωστικής λυχνίας στον πίνα
κα οργάνων. Το σύστημα διάγνωσης έχει την δυνατότητα να ελέγχει τα διάφορα ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά εξαρτήματα, ακόμα και όταν ο κινητήρας είναι σβηστός.
Οι στροφές του ρελαντί και η ρύθμιση του μείγ -ματος πραγματοποιούνται με τη βοήθεια της δι

Σχήμα 1: Ηλεκτρονικά ελεγχόμενο καρμπυρατέρ, όπου φαίνονται οι βίδες ρύθμισης στροφών και μείγματος.
αγνωστικής λυχνίας στον πίνακα οργάνων ή με τη σύνδεση του μετρητή της τάσης με μια φω -τοδίοδο (LED). Πριν την πραγματοποίηση των ρυθμίσεων πρέπει να έχει προηγηθεί ο έλεγχος και η σωστή λειτουργία όλων των παρακάτω παραμέτρων:
- Πολύ καλή λειτουργία του συστήματος ανά -φλεξης.
-  Θερμοκρασία κινητήρα περίπου 80°C.
-  Καθαρό το φίλτρο του αέρα.
-  Οι καταναλωτές ρεύματος πρέπει να είναι όλοι κλειστοί.
- Καλή λειτουργία του κινητήρα.
-  Καλωδιώσεις σε πολύ καλή κατάσταση.
-  Σωστή λειτουργία της επιτάχυνσης.
- Καλή λειτουργία του αισθητήρα οξυγόνου (λ).

Σε καμιά περίπτωση δεν θα πρέπει να ξεβιδω -θούν βίδες οι οποίες είναι ασφαλισμένες ή χρώ ματισμένες. Αν παρόλα αυτά κριθεί αναγκαίο να ξεβιδωθεί κάποια από αυτές, μετά τη νέα ρύθμιση θα πρέπει να σφραγίσετε ή να βάψετε τη βίδα. Στην περίπτωση που υπάρχουν ανω -μαλίες στη λειτουργία οι οποίες δεν αντιμετω πίζονται με ρύθμιση, θα πρέπει να αφαιρέσετε
το καρμπυρατέρ, να το καθαρίσετε εξωτερικά ή και να το αποσυναρμολογήσετε. Κατά το πλύ -σιμο πρέπει να αφαιρεθούν όλα τα ηλεκτρικά μέρη και τα πλαστικά εξαρτήματα. Για τον κα -θαρισμό του καρμπυρατέρ να χρησιμοποιήσε τε μόνο καθαρή βενζίνη και να φυσήξετε όλα τα ανοίγματα και τα κανάλια με πεπιεσμένο αέρα.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Στροφόμετρο
- Πολύμετρο
-  Βολτόμετρο
- Αναλυτής καυσαερίων
-  Αντλία υποπίεσης (χειροκίνητη)

Διαδικασία 1η

Ρύθμιση στροφών ρελαντί

Βήματα
- 1. Θέστε σε λειτουργία τον κινητήρα και αφή -στε τον να δουλέψει περίπου 30 δευτερόλε πτα στις 3000 στροφές.
Σχήμα 2: Βασικά εξαρτήματα ηλεκτρονικά ελεγχόμενου καρμπυρατέρ.
- 2. Κλείστε τον διακόπτη ανάφλεξης.
- 3. Αφαιρέστε τον διαγνωστικό ακροδέκτη (σχήμα 3).
- 4. Θέστε πάλι σε λειτουργία τον κινητήρα.
- 5. Τοποθετήστε τον διαγνωστικό ακροδέκτη στη θέση του. Με αυτόν τον τρόπο έχει ενερ -γοποιηθεί η διαγνωστική λυχνία ρύθμισης του ρελαντί.
- 6. Συνδέστε το στροφόμετρο.
- 7. Σε περίπτωση που οι στροφές υπερβούν τις 2000, τότε η διαγνωστική λυχνία σβήνει και πρέπει να ξεκινήσετε τον έλεγχο από την αρχή.
- 8. Ακολουθήστε τη σειρά των παλμών.
- 9. Ρυθμίστε τις στροφές του ρελαντί στο καρ -μπυρατέρ. Οι στροφές πρέπει να είναι σύμ φωνα με τις προδιαγραφές που ορίζει ο κα -τασκευαστής.

- 10. Αφήστε τον κινητήρα να δουλεύει και συνεχί -στε με την διαδικασία ρύθμισης του μείγματος.

Διαδικασία 2η
Ρύθμιση του μείγματος

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Πριν πραγματοποιήσετε την παρακάτω διαδικασία θα πρέπει να είναι σωστά ρυθμισμένες οι στροφές του ρελαντί.

Βήματα
- 1. Θέστε σε λειτουργία τον κινητήρα και αφή -στε τον να δουλεύει στο ρελαντί.
- 2. Αφαιρέστε τον διαγνωστικό ακροδέκτη (σχή -μα 3) και μετά από 1 δευτερόλεπτο, συνδέ στε τον πάλι. Με αυτό τον τρόπο ενεργοποι -είται η διαγνωστική λυχνία για την ρύθμιση εμπλουτισμού του μείγματος.
- Όταν το μείγμα είναι σωστά ρυθμισμένο, η δια γνωστική λυχνία πρέπει να αναβοσβήνει με συ χνότητα 1 Hz (ένας παλμός ανά δευτερόλεπτο).
Σχήμα 3: Διαγνωστικός ακροδέκτης.
Σχήμα 4: Παλμοί της διαγνωστικής λυχνίας, α) Στροφές ρελαντί σωστά ρυθμισμένες, β) Στροφές πολύ χαμηλές, γ) Στροφές πολύ υψηλές.

- 3. Όταν η λυχνία δεν ανάβει, γυρίστε τη βίδα ρύθμισης του μίγματος (σχήμα 1) προς τα έξω μέχρι να αναβοσβήνει η λυχνία.
- 4. Όταν η λυχνία ανάβει συνέχεια, γυρίστε τη βίδα ρύθμισης του μίγματος προς τα μέσα μέχρι να αναβοσβήνει η λυχνία.
- Στην περίπτωση που η λυχνία αναβοσβήνει πολύ γρήγορα, τότε ή ο αισθητήρας οξυγό -νου είναι κρύος ή υπάρχει πρόβλημα στην καλωδίωση μεταξύ του αισθητήρα οξυγόνου και του ηλεκτρονικού συστήματος ελέγχου.

Αναφορeς - Βιβλιογραφiα
- 1. Ηλεκτρικό και Ηλεκτρονικό σύστημα αυτοκι -νήτου Frank D. Petruzella.
- 2. Ηλεκτρονικό σύστημα τροφοδοσίας $\_{"}$Pierburg Ecotronic.$\_{"}$
- 3. Τεχνολογία αυτοκινήτου $\_{"}$Πέρα από το 2000$\_{"}$
- Θ. Ζαχμανόγλου, Γ. Καπετανάκης,
- Π. Καραμπίλας, Γ. Πατσιαβός..
- 4. Τεχνικά εγχειρίδια SKODA
- 5. Injection -Καταλύτες και αναλυτές καυσαε -ρίων. Πέτρος Καραμπίλας.

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΨΕΚΑΣΜΟΣ ΚΑΥΣΙΜΟΥ Ε.F.I.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 1
Εκτόνωση πίεσης καυσίμου και έλεγχος διαρροών συστήματος τροφοδοσίας

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Πραγματοποιείτε τις απαραίτητες εργασίες για να εκτονώνετε τη πίεση του καυσίμου στο σύστημα τροφοδοσίας.
- ■ Ελέγχετε το σύστημα τροφοδοσίας για τυχόν διαρροές.
- ■ Αναφέρετε τη σπουδαιότητα των ανωτέρω εργασιών στη σωστή τροφοδοσία του καυσίμου.
- ■ Λαμβάνετε τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας στη διάρκεια της εκτέλεσης των εργασιών.

Τεχνικές Πληροφορίες
Σε όλες τις εργασίες που εκτελούνται στο σύ -στημα τροφοδοσίας του καυσίμου (όπως αντι κατάσταση εξαρτημάτων ή επιθεώρηση και έλεγχο αυτών), θα πρέπει να έχει προηγηθεί η διαδικασία εκτόνωσης της πίεσης. Όλα αυτά γιατί το καύσιμο στους αγωγούς τροφοδοσίας εξακολουθεί να είναι υπό πίεση, ακόμη και όταν ο κινητήρας δεν λειτουργεί. Τυχόν απευθείας χαλάρωση ή αφαίρεση των σωληνώσεων μπο -ρεί να προκαλέσει τραυματισμό.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
- Εκπαιδευτικό όχημα
-  Βασική συλλογή εργαλείων

Μέτρα Προστασίας

ΠΡΟΣΟΧΗ
Η διαδικασία εκτόνωσης της πίεσης του καυσίμου δεν πρέπει να γίνει με τον κινητήρα ζεστό, διότι οι αναθυμιάσεις του καυσίμου μπορεί να αναφλεγούν.

Διαδικασία 1η
Εκτόνωση πίεσης του καυσίμου

Βήματα
- 1. Τοποθετήστε τον μοχλό των ταχυτήτων στη θέση " νεκρά " ή στη θέση " Ρ " για αυτοκίνητα με αυτόματο κιβώτιο, τραβήξτε το χειρόφρε -νο και μπλοκάρετε τους τροχούς.
- 2. Αφαιρέστε το ρελέ της αντλίας καυσίμου από τη θήκη του.
- 3. Αφαιρέστε τη τάπα πλήρωσης του ρεζερ -βουάρ καυσίμου για να εκτονωθεί η πίεση των αναθυμιάσεων. Στη συνέχεια επανατο -ποθετήστε την.
- 4. Θέσατε σε λειτουργία τον κινητήρα και αφή -στε τον να λειτουργήσει μέχρι να σταματήσει από έλλειψη καυσίμου.
- 5. Μιζάρετε 2-3 φορές τον κινητήρα για 2-3 δευτερόλεπτα κάθε φορά για να μειωθεί η πίεση στους αγωγούς καυσίμου.
- 6. Τώρα όλοι οι μεταλλικοί σύνδεσμοι των σω -ληνώσεων του καυσίμου είναι ασφαλείς για να εκτελέσετε οποιαδήποτε εργασία.

Σχήμα 1: Τρόποι σωστής τοποθέτησης αγωγών σε σωληνώσεις καυσίμου.
- 7. Μετά το τέλος των εργασιών επανατοποθε -τήστε το ρελέ της αντλίας στη θέση του.

Διαδικασία 2η

Έλεγχος διαρροής πίεσης καυσίμου

Βήματα
- 1. Ανοίξτε το διακόπτη του κινητήρα για 3 πε -ρίπου δευτερόλεπτα (μόνο για να λειτουργή σει η αντλία βενζίνης) και μετά κλείστε τον.
- 2. Επαναλάβετε τη διαδικασία ανοιγοκλεισίματος του διακόπτη για 3 έως 4 φορές, ώστε να αυ -ξηθεί η πίεση στους αγωγούς του καυσίμου.
- 3. Για να γίνει αντιληπτή η πίεση τοποθετείστε το χέρι σας στον αγωγό επιστροφής καυσίμου.
- 4. Σε αυτή την κατάσταση ελέγξτε όλα τα εξαρ -τήματα, τις συνδέσεις και τις σωληνώσεις για τυχόν διαρροές.
- 5. Σφίξτε όλα τα εξαρτήματα ή αντικαταστήστε αυτά στα οποία παρατηρήσατε διαρροές.

Σχήμα 2: Θέση ρελέ αντλίας καυσίμου.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 2
Έλεγχος της πίεσης του καυσίμου, αφαίρεση και επανατοποθέτηση του ρυθμιστή πίεσης καυσίμου

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναφέρετε το σκοπό και τη λειτουργία του ρυθμιστή πίεσης.
- ■ Πραγματοποιείτε τις εργασίες αφαίρεσης και επανατοποθέτησης του ρυθμιστή, με ασφάλεια και μεθοδικότητα.

Τεχνικές πληροφορίες
Ο ρυθμιστής της πίεσης του καυσίμου έχει σκο -πό να διατηρεί σταθερή τη διαφορά πίεσης με ταξύ του καυσίμου και του περιβάλλοντος που επικρατεί στο μπεκ και που πρέπει να είναι πε -ρίπου 100 kPa. Μια ελαστική μεμβράνη χωρίζει το ρυθμιστή σε δυο τμήματα: στο επάνω τμήμα το οποίο περιέχει ένα ελατήριο προφορτισμένο και στο κάτω τμήμα όπου εισάγεται το καύσιμο. Μια βαλβίδα, η οποία συνδέεται με τη μεμβρά -νη μέσω του σώματος της βαλβίδας, πιέζεται από το ελατήριο πάνω στην έδρα της. Όταν η δύναμη που εξασκεί το καύσιμο υπερνικήσει αυτήν του ελατηρίου, τότε η βαλβίδα ανυψώνε -ται από την έδρα της και το καύσιμο επιστρέφει στη δεξαμενή του καυσίμου. Σ' αυτή την κα -τάσταση η διαφορά πίεσης είναι 100 kPa. Τα τεχνικά χαρακτηριστικά του ελατηρίου καθώς επίσης και η επιφάνεια της μεμβράνης είναι έτσι επιλεγμένα ώστε να η πίεση να διατηρείται σε στενά όρια για μεγάλη περιοχή παροχής του καυσίμου. Όταν ο κινητήρας σβήσει, διακόπτε -ται και η παροχή καυσίμου. Κατά τη διάρκεια των εργασιών της αφαίρεσης του ρυθμιστή μπορεί να εκτονωθεί μικρή ποσότητα καυσί -μου, γι αυτό το λόγο θα πρέπει να προσέχετε. Στη φάση της επανατοποθέτησης, θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί καινούριο λαστιχάκι και να σφίξετε τις βίδες του με την καθοριζόμενη από τον κατασκευαστή ροπή σύσφιξης.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Μπεκ
- Ωμόμετρο
-  Τροφοδοτικό 12V ή μπαταρία αυτοκινήτου
- Πιεσόμετρο
Σχήμα 1: Συνδεσμολογία ρυθμιστή πίεσης.

Διαδικασία 1η

Έλεγχος της πίεσης του καυσίμου

Βήματα
- 1. Εκτονώστε τη πίεση του καυσίμου σύμφω -να με την προηγούμενη άσκηση.
- 2. Ξεσφίξτε τη βίδα στον αγωγό διανομής του καυσίμου και αφαιρέστε την.
- 3. Συνδέστε το ειδικό όργανο μέτρησης πίε -σης του καυσίμου στον αγωγό διανομής.
- 4. Ελέγξτε τη τάση της μπαταρίας. Αυτή πρέ -πει να είναι πάνω από 12 V.
- 5. Ανοίξτε τον διακόπτη του κινητήρα και λει -τουργήστε την αντλία του καυσίμου για 2-3 δευτερόλεπτα.
- 6. Θέστε σε λειτουργία τον κινητήρα.
- 7. Μετρήστε τη πίεση του καυσίμου στο ρελαντί.
- 8. Ελέγξτε αν η μετρούμενη πίεση είναι μέσα στις προδιαγραφές που ορίζει ο κατασκευ -αστής.
- 9. Μετά από τον έλεγχο της πίεσης του καυ -σίμου αφαιρέστε το όργανο μέτρησης της πίεσης.
- 10. Τοποθετήστε τη βίδα στον αγωγό διανομής του καυσίμου. Χρησιμοποιήστε καινούριο λαστιχάκι και σφίξτε σύμφωνα με τις προ -διαγραφές του κατασκευαστή.
- 11. Με τον κινητήρα εκτός λειτουργίας και τον διακόπτη ανοικτό, ελέγξτε για τυχόν διαρρο -ές (διαδικασία 2η προηγούμενης άσκησης).

Σχήμα 2: Μετά τον έλεγχο αντικαταστήστε τον σφιγκτήρα και το λαστιχάκι.

ΠIΝAΚAΣ 1

| ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ                                                                                          | ΠΙΕΣΗ ΚΑΥΣΙΜΟΥ                                      |
|----------------------------------------------------------------------------------------------------|-----------------------------------------------------|
| Με την αντλία καυσίμου                                                                             | 270-310 kPa                                         |
| να λειτουργεί και τον κινη -                                                                       | 2,7-3.1 kg/cm2                                      |
| τήρα εκτός λειτουργίας.                                                                            | 38.4-44.0 psi                                       |
| Στο ρελαντί                                                                                        | 210-260 kPa 2,1-2.6 kg/cm2                          |
| 1 λεπτό μετά το σταμάτημα  της λειτουργίας της αντλίας  (η πίεση μειώνεται καθώς  περνά ο χρόνος). | 29.8-37.0 psi Πάνω από 200 kPa  2.0 kg/cm2 28,4 psi |

Σχήμα 3: Μέτρηση πίεσης καυσίμου
Σχήμα 4: Τοποθέτηση προστατευτικού κατά τη διάρκεια των εργασιών ελέγχου της πίεσης του καυσίμου.

Διαδικασία 2η

Αφαίρεση του ρυθμιστή πίεσης

Βήματα
- 1. Εκτονώστε την πίεση του καυσίμου, σύμ -φωνα με την άσκηση 1.
- 2. Αποσυνδέστε τον αρνητικό πόλο της μπατα -ρίας.
- 3. Αποσυνδέστε το σωληνάκι της υποπίεσης από τον ρυθμιστή.
- 4. Αφαιρέστε τον ρυθμιστή πίεσης από τον αγωγό διανομής.
- 5. Αφαιρέστε τον αγωγό επιστροφής του καυ -σίμου από τον ρυθμιστή (σχήμα 3).

Διαδικασία 3η

Επανατοποθέτηση του ρυθμιστή πίεσης

Βήματα
- 1. Για την επανατοποθέτηση του ρυθμιστή ακολουθήστε αντίστροφα την προηγούμενη διαδικασία, προσέχοντας τα παρακάτω:
-  Για να τοποθετήσετε ευκολότερα το λα -στιχάκι, απλώστε λίγη βενζίνη πάνω του.
-  Χρησιμοποιήστε καινούριο λαστιχάκι και σφιγκτήρα.
-  Σφίξτε τις βίδες του ρυθμιστή, σύμφωνα με τις προδιαγραφές του κατασκευαστή.
- 2. Με τον κινητήρα εκτός λειτουργίας και τον διακόπτη ανοικτό, ελέγξτε για τυχόν διαρροές καυσίμου σε όλες τις συνδέσεις των αγωγών του καυσίμου (διαδικασία 2η προηγούμενης άσκησης).

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 3
Αφαίρεση, έλεγχος και επανατοποθέτηση της αντλίας καυσίμου

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους στην ηλεκτρική αντλία καυσίμου.
- ■ Αφαιρείτε και να επανατοποθετείτε την αντλία από το ρεζερβουάρ.

Τεχνικές πληροφορίες
Για τη μεταφορά του καυσίμου από το δοχείο καυσίμου χρησιμοποιείται μια ηλεκτρική αντλία. Αυτή μπορεί να είναι τοποθετημένη είτε έξω από το ρεζερβουάρ, είτε βυθιζόμενη μέσα σ' αυτό. Ο ηλεκτρικός κινητήρας της και το σώμα της κυρίως αντλίας είναι τοποθετημένα στο ίδιο κέλυφος και ψύχονται συνεχώς. Η κυρίως αντλία περιλαμβάνει τη βαλβίδα ελέγχου, μια ανακουφιστική βαλβίδα και ένα φίλτρο καυσί -μου. Δεν υπάρχει κίνδυνος έκρηξης, γιατί ο ηλε
κτρικός κινητήρας δεν μπορεί να δημιουργήσει αναφλέξιμο μείγμα, λόγω έλλειψης οξυγόνου. Η βαλβίδα αντεπιστροφής δεν επιτρέπει την επιστροφή του καυσίμου πίσω στο ρεζερβουάρ όταν σβήνει ο κινητήρας. Με αυτό τον τρόπο δι -ευκολύνεται και η επανεκκίνηση του κινητήρα. Η ανακουφιστική βαλβίδα επιτρέπει τη διαφυγή του καυσίμου στο ρεζερβουάρ, σε περίπτωση που κάποιο σωληνάκι δημιουργήσει υπερπίε -ση ή βουλώσει. Έτσι προστατεύεται το σύστη μα τροφοδοσίας.

Σχήμα 1: Βυθιζόμενη ηλεκτρική αντλία.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Αντλία βενζίνης
- Ωμόμετρο
-  Τροφοδοτικό 12V ή μπαταρία αυτοκινήτου
- Εκπαιδευτικό όχημα
Σχήμα 2: Τομή ηλεκτρικής αντλίας καυσίμου.

Μέτρα προστασίας

ΠΡΟΣΟΧΗ
Σε όλες τις εργασίες ελέγχων, αφαίρεσης, μετρήσεων και επιθεωρήσεων της αντλίας να εργάζεστε σε καλά αεριζόμενους χώρους και να αποφεύγετε παράλληλες εργασίες με σπινθήρες και φλόγες.

Διαδικασία 1η

Αφαίρεση και επιθεώρηση της αντλίας

Βήματα
- 1. Αφαιρέστε το ρεζερβουάρ από το αμάξωμα (στις περιπτώσεις που κρίνεται αναγκαίο).
- 2. Αφαιρέστε την αντλία από το ρεζερβουάρ.
- 3. Ελέγξτε το φίλτρο της αντλίας για τυχόν ακα -θαρσίες ή ξένα σώματα.
- 4. Καθαρίστε και ελέγξτε το ρεζερβουάρ.

Διαδικασία 2η

Έλεγχος της αντίστασης της αντλίας

Βήματα
- 1. Συνδέστε ένα ωμόμετρο στις επαφές της αντλίας.
- 2. Παρακολουθήστε και ελέγξτε την αντίσταση στην κατάσταση που ο πλωτήρας είναι στην ανώτερη, καθώς επίσης και στην κατώτερη θέση με τη βοήθεια του παρακάτω πίνακα.

| Κατάσταση πλωτήρα   | Αντίσταση   |
|---------------------|-------------|
| Γεμάτο ρεζερβουάρ   | 70 - 20 Ω   |
| Άδειο ρεζερβουάρ    | 1050 - 30 Ω |
Σχήμα 3: Ρυθμιστής πίεσης καυσίμου.

Διαδικασία 2η

Επανατοποθέτηση της αντλίας

Βήματα
- 1. Ακολουθείστε τα αντίστροφα βήματα από την πρώτη διαδικασία.

Διαδικασία 3η
Επιθεώρηση της αντλίας επί του αυτοκινήτου

Βήματα
- 1. Αφαιρέστε την τάπα του ρεζερβουάρ και ανοίξτε το διακόπτη του κινητήρα.
- 2. Θα πρέπει να ακουστεί ο χαρακτηριστικός ήχος της λειτουργίας της αντλίας, για 2 δευ -τερόλεπτα και μετά να σταματήσει. Σε πε ρίπτωση που δεν ακουστεί, θα πρέπει να επαναλάβετε τον έλεγχό της.
- 3. Ελέγξτε την πίεση του καυσίμου στον αγωγό επιστροφής. Αυτή θα πρέπει να είναι αισθη -τή για 2 δευτερόλεπτα μετά το άνοιγμα του διακόπτη.
Σχήμα 4: Θέση της αντλίας καυσίμου στο σύστημα τροφοδοσίας.
Σχήμα 5: Κύρια μέρη αντλίας καυσίμου.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 4
Έλεγχος ηλεκτρικού κυκλώματος μπεκ ψυχρής εκκίνησης

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναφέρετε τα εξαρτήματα του ηλεκτρικού κυκλώματος ψυχρής εκκίνησης.
- ■ Αναφέρετε τη λειτουργία του μπεκ ψυχρής εκκίνησης και του θερμικού χρονοδιακόπτη.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους στο μπεκ ψυχρής εκκίνησης και στο θερμικό χρονοδιακόπτη.
- ■ Αναφέρετε το χρόνο λειτουργίας του μπεκ σε συνάρτηση με τη θερμοκρασία του κινητήρα.

Τεχνικές πληροφορίες
Ανάλογα με τη θερμοκρασία του κινητήρα, το μπεκ ψυχρής εκκίνησης ψεκάζει μια ποσότη -τα καυσίμου για πολύ μικρό χρονικό διάστημα κατά τη διάρκεια της εκκίνησης. Αυτό γίνεται διότι κατά την κρύα εκκίνηση προξενούνται απώλειες καυσίμου λόγω υγροποίησης ενός μέρους στο μείγμα. Για να καλυφθούν αυτές οι απώλειες και να διευκολυνθεί η εκκίνηση του
κινητήρα μας ψεκάζεται αυτή η επιπλέον πο -σότητα καυσίμου. Αυτός ο ψεκασμός γίνεται από το μπεκ κρύας εκκίνησης κατευθείαν στο κανάλι της εισαγωγής. Η διάρκεια λειτουργίας του ελέγχεται από ένα θερμικό χρονοδιακό -πτη ανάλογα με τη θερμοκρασία του κινητήρα. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, που ονομάζεται εμπλουτισμός το μείγμα γίνεται

Σχήμα 1: Ηλεκτρική συνδεσμολογία μπεκ ψυχρής εκκίνησης σε κατάσταση ακινησίας.
Σχήμα 2: Συνδεσμολογία μπεκ ψυχρής εκκίνησης και θερμικού χρονοδιακόπτη σε κατάσταση λειτουργίας.
πλουσιότερο, δηλαδή για μικρό χρονικό διά -στημα ο λόγος " λ " γίνεται μικρότερος από 1. Το μπεκ ψυχρής εκκίνησης λειτουργεί ηλεκτρομα -γνητικά. Σε κατάσταση ηρεμίας ο οπλισμός του ηλεκτρομαγνήτη με τη βοήθεια ενός ελατηρίου, πιέζεται πάνω σε ένα στεγανωτικό δακτύλιο και κλείνει τον εγχυτήρα. Σε περίπτωση διέγερσής του, ανασηκώνεται ο οπλισμός του μαγνήτη από την έδρα της βαλβίδας ψεκάζεται καύσιμο. Ο θερμικός χρονοδιακόπτης αποτελείται από ένα ηλεκτρικά θερμαινόμενο διμεταλλικό έλα -σμα, το οποίο ανάλογα με τη θερμοκρασία του ανοίγει ή κλείνει μια ηλεκτρική επαφή. Εί -ναι τοποθετημένος σε ένα κοίλο μπουλόνι το οποίο είναι βιδωμένο σε χαρακτηριστικό για τη θερμοκρασία του κινητήρα σημείο. Για τον υπολογισμό της διάρκειας λειτουργίας του μπεκ ψυχρής εκκίνησης, κατά κύριο λόγο είναι καθοριστική η ηλεκτρική θέρμανση (διακοπή λειτουργίας στους -20 °C μετά από 8 δευτερό -λεπτα περίπου). Η αντίσταση ανάμεσα στους ακροδέκτες είναι, όπως φαίνεται στον πίνακα:

| Θέσεις  μέτρησης     | Αντίστα- ση (Ω)   | Θερμοκρασία  ψυκτικού υγρού   |
|----------------------|-------------------|-------------------------------|
| Ανάμεσα στους        | 20-40             | Κάτω από 30° C                |
| ακροδέκτες           | 40-60             | Πάνω από 40° C                |
| Ακροδέκτης  και σώμα | 20-80             | -                             |
Σε αρκετά μοντέλα κινητήρων έχει σταματήσει η χρήση του συστήματος μπεκ ψυχρής εκκίνησης. Αντί αυτού, ο ψεκασμός της εκκίνησης, ο οποί -ος είναι υπό τον έλεγχο της ηλεκτρονικής μονά δας του κινητήρα, καθορίζεται από τον ψεκασμό καυσίμου κατά τη διάρκεια της εκκίνησης.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Μπεκ ψυχρής εκκίνησης
- Θερμικός χρονοδιακόπτης
-  Θερμόμετρο
- Γυάλινο δοχείο
-  Ωμόμετρο
- Τροφοδοτικό 12V ή μπαταρία
-  Εκπαιδευτικό όχημα
- Συσκευή θέρμανσης (γκαζάκι)

Διαδικασία 1η
Έλεγχος της αντίστασης του μπεκ κρύας εκκίνησης

Βήματα
- 1. Με τη βοήθεια του ωμομέτρου ελέγξτε την αντί -σταση του μπεκ. Αυτή πρέπει να είναι, σύμφω να με τα παρακάτω, ανάλογα αν έχουμε μπεκ χαμηλής ή υψηλής ωμικής αντίστασης.

| Τύπος μπεκ         | Αντίσταση         |
|--------------------|-------------------|
| Υψηλής αντίστασης  | Περίπου 13 - 16 Ω |
| Χαμηλής αντίστασης | Από 1,5 - 3 Ω     |
- 2. Με τη βοήθεια της μπαταρίας (12V) ελέγξτε την κατάστασή του. Τη στιγμή που θα δώσε -τε τάση πρέπει να ακουστεί ο χαρακτηριστι κός ήχος ενεργοποίησής του.
- 3. Με τη βοήθεια του ωμομέτρου ελέγξτε και βεβαιωθείτε ότι δεν υπάρχει διαρροή μεταξύ σώματος και κάθε ακροδέκτη.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Αν κάποιος από τους τρεις προαναφερόμενους ελέγχους είναι εκτός προδιαγραφών το μπεκ χρειάζεται αντικατάσταση.

Διαδικασία 2η
Έλεγχος του θερμικού χρονοδιακόπτη

Βήματα
- 1. Βάλετε στο γυάλινο δοχείο νερό (θερμοκρα -σίας περιβάλλοντος) και τοποθετήστε το θερμόμετρο.
- 2. Συνδέστε στους ακροδέκτες του θερμικού χρονοδιακόπτη το ωμόμετρο και ελέγξτε τη συνέχεια του κυκλώματος.
- 3. Τοποθετήστε το θερμικό χρονοδιακόπτη στο γυάλινο δοχείο με το νερό. Προσοχή στους ακροδέκτες του οργάνου.
- 4. Αρχίστε να θερμαίνετε το νερό.
- 5. Παρατηρείτε με προσοχή στο θερμόμετρο την άνοδο της θερμοκρασίας του νερού.
- 6. Ελέγξτε και καταγράψτε το χρόνο κατά τον οποίο επήλθε διακοπή του κυκλώματος (χρό -νος κατά τον οποίο ανοίγει η ηλεκτρική επα φή και διακόπτεται ο επιπλέον ψεκασμός).

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Αν σε κάποια από τις δυο μετρήσεις (συνέχεια κυκλώματος ή μη διακοπή) παρατηρηθεί πρόβλημα, ο θερμικός χρονοδιακόπτης χρειάζεται αντικατάσταση.
Σχήμα 3: Μπεκ ψυχρής εκκίνησης σε λειτουργία.
Σχήμα 4: Θερμικός χρονοδιακόπτης.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 5
Έλεγχος τάσης μπεκ χαμηλής και υψηλής αντίστασης και όγκου ψεκαζόμενου καυσίμου

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Ελέγχετε τη τάση στα μπεκ.
- ■ Ελέγχετε την ψεκαζόμενη ποσότητα του καυσίμου στα μπεκ.

Τεχνικές πληροφορίες
Τα μπεκ ελέγχονται ηλεκτρομαγνητικά και ψεκά -ζουν καύσιμο σύμφωνα με τα σήματα τα οποία δέχονται από την κεντρική μονάδα ελέγχου.
Είναι στερεωμένα σε μια ειδική βάση συγκράτη -σης, έτσι ώστε να παρέχεται καλή μόνωση από τη θερμότητα του κινητήρα. Τα μπεκ ελέγχονται από την κεντρική μονάδα του συστήματος και η παροχή του καυσίμου είναι ανάλογη του χρό -
Σχήμα 1: Ηλεκτρικό κύκλωμα μπεκ υψηλής αντίστασης
νου κατά τον οποίο αυτά παραμένουν ανοικτά. Με τον τρόπο αυτό ελέγχεται ο ψεκασμός του καυσίμου ακόμη και σε μικρές ποσότητες. Μετά το σβήσιμο του κινητήρα, το μπεκ κλείνει στε -γανά. Έτσι αποφεύγεται η ροή καυσίμου στην εισαγωγή κατά τη διάρκεια του σβησίματος του κινητήρα.

Τα μπεκ χωρίζονται σε δυο κατηγορίες ανάλογα με το επίπεδο της εσωτερικής τους αντίστασης. Έτσι έχουμε μπεκ υψηλής και χαμηλής αντίστασης.

| Τύπος μπεκ         | Αντίσταση         |
|--------------------|-------------------|
| Υψηλής αντίστασης  | Περίπου 13 - 16 Ω |
| Χαμηλής αντίστασης | Από 1.5 - 3 Ω     |
Υπάρχουν δυο βασικές μέθοδοι ενεργοποίη -σης των μπεκ. Η μια είναι η μέθοδος ελέγχου της τάσης και η άλλη ελέγχου της έντασης.

Μέθοδος ενεργοποίησης μπεκ

| Έλεγχος της τάσης Έλεγχος της έντασης   | Έλεγχος της τάσης Έλεγχος της έντασης   |
|-----------------------------------------|-----------------------------------------|
| Μπεκ υψηλής  ανάστασης                  | Μπεκ χαμηλής  αντίστασης                |
| Μπεκ χαμηλής  αντίστασης                |                                         |

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Μπεκ χαμηλής και υψηλής ωμικής αντίστασης
-  Ωμόμετρο
-  Διαφανής αγωγός
-  Πιεσόμετρο
-  Ογκομετρικός σωλήνας
-  Μπαταρία 12V
-  Καλώδια 1.5 mm 2
-  Εκπαιδευτικό όχημα

Διαδικασία 1η

Έλεγχος της αντίστασης των μπεκ

Βήματα
- 1 . Με τη βοήθεια του ωμομέτρου ελέγξτε την αντίσταση του μπεκ. Αυτή πρέπει να είναι:

| Τύπος μπεκ         | Αντίσταση         |
|--------------------|-------------------|
| Υψηλής αντίστασης  | Περίπου 13 - 16 Ω |
| Χαμηλής αντίστασης | Από 1,5 - 3 Ω     |
- 2 . Με τη βοήθεια της μπαταρίας 12V ελέγξτε την κατάστασή του. Τη στιγμή που θα δώσε -τε τάση πρέπει να ακουστεί ένας χαρακτηρι στικός ήχος.
- 3 . Με τη βοήθεια του ωμομέτρου ελέγξτε και βεβαιωθείτε ότι δεν υπάρχει συνέχεια μετα -ξύ σώματος και κάθε ακροδέκτη.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Αν κάποιος από τους τρεις προαναφερόμενους ελέγχους είναι εκτός προδιαγραφών το μπεκ χρειάζεται αντικατάσταση.
Σχήμα 2: Ηλεκτρικό κύκλωμα μπεκ χαμηλής αντίστασης.

Διαδικασία 2η

Ογκομέτρηση ψεκαζόμενης ποσότητας καυσίμου
- 1 . Τοποθετήστε στο κάτω μέρος του μπεκ ένα διαφανή σωλήνα για να μη χυθεί καύσιμο (σχήμα 4).
- 2 . Τοποθετήστε τον ογκομετρικό σωλήνα.
- 3 . Για να λειτουργήσει η αντλία βενζίνης και να εξασκηθεί πίεση στο μπεκ, χρησιμοποιήστε ένα καλώδιο της ίδιας διατομής με αυτό του κυκλώματος και συνδέστε τους δυο ακροδέ -κτες της φίσας του ρελέ, όπως στο σχήμα 3.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Βεβαιωθείτε ότι γεφυρώσατε τους σωστούς ακροδέκτες. Λάθος σύνδεση μπορεί να προκαλέσει καταστροφή της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου.
Σχήμα 3: Συνδεσμολογία γεφύρωσης για τον έλεγχο.
- 4. Ανοίξτε το διακόπτη του κινητήρα.
- 5. Εφαρμόστε στο μπεκ την τάση της μπατα -ρίας για 15 δευτερόλεπτα και μετρήστε την ποσότητα του καυσίμου που ψεκάστηκε (σχήμα 4)
- 6. Ελέγξτε το κάθε μπεκ δυο με τρεις φορές.
- 7. Αν είναι εκτός προδιαγραφών, αντικαταστή -στε το.

ΟΓΚΟΣ ΨΕΚΑΖΟΜΕΝΟΥ ΚΑΥΣΙΜΟΥ:
42- 48 cc/15 sec
- 8. Ελέγξτε για διαρροή καυσίμου από το ακρο -φύσιο του μπεκ. Αν αυτή είναι μεγαλύτερη από τη προδιαγραφόμενη, αλλάξτε το μπεκ.

ΔΙΑΡΡΟΕΣ ΚΑΥΣΙΜΟΥ:
Λιγότερο από μια σταγόνα το λεπτό.
Σχήμα 4: Μέτρηση ψεκαζόμενης ποσότητας καυσίμου

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 66
Συμπλήρωση εντύπων επιθεώρησης προβλημάτων και οπτικού ελέγχου

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Συμπληρώνετε τα έντυπα επιθεώρησης προβλημάτων και οπτικού ελέγχου.
- ■ Εντοπίζετε τις πιθανές βλάβες με βάση αυτά.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους σε επιμέρους συστήματα.

Τεχνικές πληροφορίες
Η σπουδαιότερη ίσως εργασία για μια σωστή ανάλυση και διάγνωση των προβλημάτων, εί -ναι η σωστή και λεπτομερής καταγραφή των εντύπων επιθεώρησης και οπτικού ελέγχου. Η χρήση αυτών των εντύπων διευκολύνει στη συλλογή των πληροφοριών καθώς επίσης και στον εντοπισμό και αποκατάσταση διαφόρων βλαβών. Η καταγραφή και η συμπλήρωσή τους, πρέπει να γίνεται με λεπτομέρεια και με βάση τις πιθανές βλάβες, τους θορύβους και κυρίως τα παράπονα και τις μαρτυρίες του οδη -γού. Μελετήστε με προσοχή τα έντυπα για όλες τις κατηγορίες των προβλημάτων που περιέ -χουν και μετά συμπληρώστε τα.

Μέτρα προστασίας
-  Ασφαλίστε πολύ καλά τα προς επιθεώρηση οχήματα.

ΠΡΟΣΟΧΗ
-  Κατά τη διάρκεια των ελέγχων ο κινητήρας να βρίσκεται εκτός λειτουργίας.
-  Μεγάλη προσοχή πρέπει να δείχνετε κατά την επιθεώρηση των ηλεκτρικών εξαρτημάτων.
-  Όσα εξαρτήματα αφαιρέσετε για ελέγχους ή μετρήσεις πρέπει να τα επανατοποθετήσετε.

Διαδικασία 1η
Συμπλήρωση δελτίου επιθεώρησης προβλημάτων

ΔΕΛΤΙΟ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ
Ονοματεπώνυμο πελάτη: ............................................................................................................
Μάρκα - μοντέλο αυτοκινήτου:.....................................................................................................
Αριθμός πλαισίου:........................................................................................................................
Διανυθέντα χιλιόμετρα: ................................................................................................................

Χρόνος εμφάνισης του προβλήματος: .........................................................................................

1. ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

Δυσκολία στην εκκίνηση Ο κινητήρας δεν μιζάρει
Ο κινητήρας δεν μιζάρει

(πάντα □
Δυσκολία εκκίνησης : σε κρύο □ σε ζέστη □)
□ Δεν υπάρχει καύση
Κακή συμπεριφορά κατά τη λειτουργία Ύπαρξη θορύβων
Ύπαρξη θορύβων
□ Δυσκολία επιτάχυνσης
Έλλειψη ισχύος
Επιστροφή καύσης (καρμπυρασιόν) Φλόγες στην εξάτμιση
Φλόγες στην εξάτμιση

Αντικανονικό ρελαντί
Ασταθές ρελαντί
Ασυνήθιστο ρελαντί □
(χαμηλό □ υψηλό □)
(χαμηλό □ υψηλό □)

Σταμάτημα κινητήρα
Με πατημένο το πεντάλ □
Με ελεύθερο το πεντάλ □
Αμέσως μετά την εκκίνηση □
Με την εφαρμογή φορτίου □
(κλιματιστικό □ άλλο ηλεκτρικό φορτίο □)
Άλλες παρατηρήσεις:

2. ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

Καιρός

Καλός □
Βροχερός □ Πάντα □ Χιόνι □

Συχνότητα

Πάντα
Μερικές φορές □

Δρόμος
Μέσα στη πόλη □
Σε αυτοκινητόδρομους □
Σε ανηφόρα □
Σε κατηφόρα □

3. ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΧΗΜΑΤΟΣ
Κατάσταση κινητήρα

Κρύος
Ζεστός □ Πάντα □
Αμέσως μετά την εκκίνηση □
Σε λειτουργία με φορτίο □
Κατάσταση οχήματος
Με σταθερή ταχύτητα □
Κατά την οδήγηση □
Κατά την επιτάχυνση □
Κατά την επιβράδυνση □
Σε στροφές □
Κατά την αλλαγή ταχυτήτων □

4. ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗΣ ΛΥΧΝΙΑΣ
Πάντα αναμμένη
Η ενδεικτική λυχνία είναι: □
□ Πάντα σβηστή □
Ανάβει μερικές φορές □ Σε καλή κατάσταση □

Διαδικασία 2η
Συμπλήρωση δελτίου οπτικού ελέγχου

ΟΠΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ
Ονοματεπώνυμο πελάτη: .............................................................
Μάρκα - μοντέλο αυτοκινήτου:.........................................................
Αριθμός πλαισίου: ...................................................................
Διανυθέντα χιλιόμετρα: ...............................................................

ΕΛΕΓΧΟΣ ΥΓΡΩΝ
Στάθμη ψυκτικού υγρού
Στάθμη λαδιών του κινητήρα
Στάθμη καυσίμων
Στάθμη λαδιών του κιβωτίου ταχυτήτων
Στάθμη υγρών μπαταρίας

Καλή □

Καλή □

Καλή □

Καλή □

Καλή □
Συμπλήρωμα □
Διαρροές □
Συμπλήρωμα □
Διαρροές □
Συμπλήρωμα □
Διαρροές □
Συμπλήρωμα □
Διαρροές □
Συμπλήρωμα □
Διαρροές □

ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΡΓΑΝΩΝ
Κατάσταση:
Όργανο ένδειξης θερμοκρασίας ψυκτικού υγρού Κακή □
Κατάσταση:

Κακή □
Όργανο ένδειξης στάθμης καυσίμου Κακή □

Κακή □

ΕΛΕΓΧΟΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΩΝ

Ασφάλειες

Δύο □

Καμένες:

Μια □
Περισσότερες □
Καθορίστε ποια / ές: ...................................................................................................................
Αποσυνδεμένες:

Μια □

Δύο □
Περισσότερες □
Καθορίστε ποια / ές: ...................................................................................................................
Φθαρμένες:

Μια □

Δύο □
Περισσότερες □
Καθορίστε ποια / ές: ...................................................................................................................
Κακή σύνδεση:

Μια □

Δύο □
Περισσότερες □
Καθορίστε ποια / ές: ...................................................................................................................
Αντικατάσταση:

Μια □

Δύο □
Περισσότερες □
Καθορίστε ποια / ές: ...................................................................................................................

Φωτισμός
Λαμπτήρες εκτός λειτουργίας
Φρένων....................................................................................................................................... Όπισθεν ...................................................................................................................................... Δεικτών κατεύθυνσης.................................................................................................................. Φώτων πορείας ..........................................................................................................................

Φώτων μεσαίας σκάλας ..............................................................................................................
Φώτων μεγάλης σκάλας .............................................................................................................
Εσωτερικού φωτισμού ................................................................................................................ Πίνακα οργάνων .........................................................................................................................

Άλλο πρόβλημα
…………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………

ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΚΙΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΗΤΗΡΑ
Ενδεικτική λυχνία φόρτισης ........................................................................................................
Ενδεικτική λυχνία πίεσης λαδιού.................................................................................................
Ενδεικτική λυχνία βλαβών (Check engine) .................................................................................
Σύστημα εξάτμισης καυσαερίων
Διαρροές □

Θόρυβος □

Αναφορες - Βιβλιογραφια
- 1. Βιβλίο συντήρησης και επισκευής Suzuki SN 413
- 2. Ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό σύστημα αυτοκι -νήτου. Frank D. Petruzella.
- 3. Ηλεκτρονικό σύστημα ψεκασμού βενζίνης με ρύθμιση " λ " Mono-Jetronic Bosch.
- 5. Συστήματα υπολογιστών και προηγμένες διαγνωστικές μέθοδοι στα αυτοκίνητα. Εκ -δόσεις " Ιων " .
- 4. Μηχανικό σύστημα ψεκασμού βενζίνης με ρύθμιση " λ " K-Jetronic Bosch.
- 6. Συστήματα ψεκασμού TOYOTA ΕΛΛΑΣ Α.Β.Ε.Ε.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΡΥΠΩΝ

Α Σ Κ

Σ Η Ν ο 1
Διάγνωση βλαβών με εξομοίωση

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αντιμετωπίζετε τα προβλήματα διάγνωσης βλαβών.
- ■ Εξομοιώνετε προβλήματα διακοπτόμενων βλαβών.
- ■ Εντοπίζετε βλάβες με τις μεθόδους εξομοίωσης.

Τεχνικές πληροφορίες
Ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα στη διάγνωση είναι οι διακοπτόμενες βλάβες. Είναι δηλαδή τα προβλήματα για τα οποία ο οδηγός έχει παράπονα από τη συμπεριφορά του αυτο -κινήτου του, αλλά πολλές φορές, πηγαίνοντας στο συνεργείο δεν υπάρχει δυνατότητα άμεσου εντοπισμού τους. Τις περισσότερες φορές, τα προβλήματα εντοπίζονται με ακανόνιστο άναμ -μα και σβήσιμο της ενδεικτικής λυχνίας " check engine " . Για να εξασφαλιστεί η ακριβής διάγνω -ση τέτοιων προβλημάτων, πρέπει να υπάρχουν όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες για τον τρόπο, το χρόνο και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες αυτά εμφανίζονται. Μέθοδοι εξομοί -ωσης των προβλημάτων, όπως η εφαρμογή κραδασμών, θερμότητας ή υγρασίας, είναι οι πλέον αποτελεσματικοί τρόποι εντοπισμού αυ -τών των προβλημάτων.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα
-  Ανυψωτικό
-  Εργαλεία

Διαδικασία 1η
Μέθοδος εφαρμογής κραδασμών

Βήματα
- 1. Ελέγξτε όλα τα φις κινώντας τα δεξιά - αρι -στερά.
- 2. Αν τα φις είναι χαλαρά, επισκευάστε τα ή αντικαταστείστε τα.
- 3. Αντικαταστήστε βρώμικους ή κατεστραμμέ -νους ακροδέκτες.
- 4. Αν εντοπίσετε ότι μια χαλαρή σύνδεση είναι η κυριότερη αιτία των διακοπών, κινήστε νευρικά αλλά χωρίς δύναμη την πλεξούδα της καλωδίωσης.
- 5. Ελέγξτε την πλεξούδα για καλή τοποθέτηση, σε όλα τα σημεία στήριξης.
- 6. Κτυπήστε με το χέρι σας ελαφρά όλες τις κι -νητές επαφές και τους διακόπτες.
Σχήμα 1: Έλεγχος με τη μέθοδο του κραδασμού.

Διαδικασία 2η

Μέθοδος θερμότητας

Βήματα
- 1. Με ένα πιστολάκι θερμού αέρα, ζεστάνετε το ή τα εξαρτήματα τα οποία θεωρείτε ότι είναι ύποπτα για βλάβη.

ΠΡΟΣΟΧΗ
-  Μην ζεσταίνετε τα εξαρτήματα πάνω από 50 - 60 °C.
-  Μην ανοίγετε τις ηλεκτρονικές μονάδες ελέγχου και μη θερμαίνετε τα εξαρτήματα που βρίσκονται μέσα σ'αυτές.
Σχήμα 2: Έλεγχος με τη μέθοδο της θερμότητας.

Διαδικασία 3η

Μέθοδος ψεκασμού με νερό
Πραγματοποιήστε την παρακάτω μέθοδο όταν οι διακοπές συμβαίνουν σε βροχερές μέρες ή κάτω από συνθήκες υψηλής υγρασίας.

Βήματα
- 1. Ρίξτε νερό στις ύποπτες περιοχές για βλά -βη.
- 2. Ελέγξτε αν εμφανίστηκε η βλάβη.
- 3. Αν ναι, ελέγξτε με λεπτομέρεια, τα εξαρτή -ματα και τις καλωδιώσεις της περιοχής αυ τής.
- 4. Αν υποπτεύεστε ότι η βλάβη είναι στην πε -ριοχή του κινητήρα, ρίξτε νερό μόνον από τη μάσκα, χωρίς να ανοίξετε το καπό του κινη -τήρα.
- 5. Εντοπίστε τις βλάβες.

Διαδικασία 4η
Εντοπισμός βλαβών με μεγάλες καταναλώσεις ρεύματος

Βήματα
- 1 . Όταν παρατηρήσετε ότι οι βλάβες συμβαί -νουν κατά τη διάρκεια μεγάλων καταναλώ
- σεων ρεύματος, ανοίξτε σταδιακά όλες τις καταναλώσεις.
- 2. Όταν εμφανιστεί η βλάβη, ελέγξτε τις καλω -διώσεις και τα εξαρτήματα που σχετίζονται με τις καταναλώσεις.
Σχήμα 3: Εντοπισμός προβλημάτων με τη μέθοδο του νερού.
Σχήμα 4: Ανοίγοντας τις ηλεκτροβόρες καταναλώσεις ο εντοπισμός του προβλήματος γίνεται ευκολότερα.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 2
Προετοιμασία οχήματος για έλεγχο καυσαερίων και έκδοση κάρτας ελέγχου καυσαερίων

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους στα συστήματα τροφοδοσίας, ανάφλεξης και στο σύστημα εξαγωγής καυσαερίων.
- ■ Αναφέρετε τα επιτρεπτά όρια των ρύπων στις διάφορες κατηγορίες αυτοκινήτων.
- ■ Συμπληρώνετε την κάρτα ελέγχου καυσαερίων (Κ.Ε.Κ).

Τεχνικές πληροφορίες
Πριν πραγματοποιηθεί η διαδικασία του ελέγ -χου των καυσαερίων σ' ένα αυτοκίνητο, θα πρέπει πρώτα να έχουν πραγματοποιηθεί ορι -σμένοι έλεγχοι και ρυθμίσεις.
Οι προαναφερόμενοι έλεγχοι και οι ρυθμίσεις αναφέρονται στο σύστημα ανάφλεξης και τρο -φοδοσίας, καθώς η σωστή λειτουργία των πα ραπάνω συστημάτων εξασφαλίζει μειωμένες τιμές ρύπων. Ο έλεγχος των στροφών του ρε -λαντί, της γωνίας dwell καθώς και της προπο ρείας ανάφλεξης, πρέπει να πραγματοποιού -νται όταν είναι δυνατόν.

Όλοι οι προαναφερόμενοι έλεγχοι θα πρέπει να πραγματοποιηθούν με τη βοήθεια του κατάλλη -
λου εξοπλισμού. Ο κινητήρας του αυτοκινήτου πρέπει να είναι ζεστός, δηλαδή, η θερμοκρασία του κινητήρα πρέπει να είναι πάνω από 70°C. Επίσης πρέπει να γίνει έλεγχος στο σύστημα εξαγωγής καυσαερίων, ώστε να μην υπάρχουν διαρροές.
Μετά την πραγματοποίηση των προαναφερο -μένων ελέγχων και αφού έχει προετοιμαστεί ο αναλυτής, μπορεί να γίνει έλεγχος των καυ -σαέριων. Ανάλογα με την κατηγορία του (συμ βατικό ή καταλυτικό) και με βάση τα ανώτερα επιτρεπτά όρια των καυσαερίων που ισχύουν για κάθε μια, πρέπει στη συνέχεια να συμπλη -ρωθεί η κάρτα ελέγχου καυσαερίων.

ΟΡΙΑ ΕΚΠΟΜΠΗΣ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΥΜΒΑΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

|                 | Ημερομηνία έκδοσης πρώτης άδειας   | Λειτουργία κινητήρα   | Λειτουργία κινητήρα   |
|-----------------|------------------------------------|-----------------------|-----------------------|
| Ρύπος           | κυκλοφορίας                        | Ρελαντί               | 2.500 ±300 RPM        |
| Μονοξείδιο του  | Πριν από 1.10.1986                 | <4,5                  | <4                    |
| άνθρακα (CO) %  | Μετά την 1.10.1986                 | <4                    | <3,5                  |
| Υδρογονάνθρακες | Πριν από 1.10.1986                 | <800                  | <700                  |
| (HC) ppm        | Μετά την 1.10.1986                 | <500                  | <400                  |

ΟΡΙΑ ΕΚΠΟΜΠΗΣ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

|                                                                             | Ημερομηνία έκδοσης πρώτης άδειας   | Λειτουργία κινητήρα   | Λειτουργία κινητήρα   |
|-----------------------------------------------------------------------------|------------------------------------|-----------------------|-----------------------|
| Είδος τεχνολογίας                                                           | κυκλοφορίας                        | Ρελαντί               | 2.500 ±300 RPM        |
| Οξειδωτικός καταλύτης  ανοικτού κυκλώματος  ελέγχου χωρίς  αισθητήρα  " λ " | Μονοξείδιο του άνθρακα (CO) %      | <1,2                  | <1                    |
| Οξειδωτικός καταλύτης  ανοικτού κυκλώματος  ελέγχου χωρίς  αισθητήρα  " λ " | Υδρογονάνθρακες (HC) ppm           | <220                  | <200                  |
| Τριοδικός καταλύτης κλει - στού κυκλώματος ελέγχου  με αισθητήρα  " λ "     | Μονοξείδιο του άνθρακα (CO) %      | <0,5                  | <0,3                  |
| Τριοδικός καταλύτης κλει - στού κυκλώματος ελέγχου  με αισθητήρα  " λ "     | Υδρογονάνθρακες (HC) ppm           | <60                   | <50                   |
| Τριοδικός καταλύτης κλει - στού κυκλώματος ελέγχου  με αισθητήρα  " λ "     | Λόγος (λ)                          | 0,97-1,03             | 0,97-1,03             |

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα
- Αναλυτής καυσαερίων NDIR
-  Συλλογή εργαλείων
- Στροφόμετρο
-  Λυχνία προπορείας
- Ντουελόμετρο
-  Έντυπο κάρτας ελέγχου καυσαερίων
- Ανυψωτικό

Διαδικασία
Έλεγχος των συστημάτων τροφοδοσίας, ανάφλεξης και εξαγωγής καυσαερίων

Βήματα
- 1. Τοποθετείστε και ανυψώστε το αυτοκίνητο στο ανυψωτικό.
- 2. Ελέγξτε όλες τις συνδέσεις του συστήματος εξα -γωγής καυσαερίων (πολλαπλή, σωληνώσεις σιγαστήρας, καταλύτης) για τυχόν διαρροές
- 3. Πραγματοποιήστε όλες τις αναγκαίες επιδι -ορθώσεις ή επισκευές συντήρησης στο σύ στημα.
- 4. Κατεβάστε το αυτοκίνητο.
- 5. Βεβαιωθείτε ότι όλα τα εξαρτήματα του συ -στήματος ανάφλεξης (μπουζί, πολλαπλασι αστής, διανομέας, καλωδιώσεις κ.ά) πλη -ρούν τις προδιαγραφές του κατασκευαστή και βρίσκονται σε καλή κατάσταση.
- 6. Σε διαφορετική περίπτωση αντικαταστήστε ή ρυθμίστε όσα από αυτά κρίνετε αναγκαία.
- 7 . Ελέγξτε τη γωνία dwell, την προπορεία και τις στροφές του ρελαντί.
- 8. Πραγματοποιήστε τυχόν ρυθμίσεις.
- 9. Βεβαιωθείτε ότι όλα τα εξαρτήματα του συ -στήματος τροφοδοσίας (αντλία βενζίνης,
- καρμπυρατέρ, μπεκ, σωληνώσεις, καλωδι -ώσεις κ.ά) πληρούν τις προδιαγραφές του κατασκευαστή και βρίσκονται σε καλή κα -τάσταση.
- 10. Σε διαφορετική περίπτωση αντικαταστήστε ή ρυθμίστε όσα από αυτά κρίνετε αναγκαία.
- 11. Προετοιμάστε τον αναλυτή καυσαερίων και προθερμάνετε το προς έλεγχο αυτοκίνητο.
- 12. Συνδέστε όλα τα απαιτούμενα καλώδια και ακροδέκτες στις προβλεπόμενες θέ -σεις (στέλεχος δειγματοληπτικού σωλήνα, ακροδέκτης στροφόμετρου και άλλα).

Σχήμα 1: Κάρτα ελέγχου καυσαερίων.
- 13. Θέστε σε λειτουργία το αυτοκίνητο και κα -ταγράψτε τις ενδείξεις των ρύπων στο ρε λαντί και στις 2.500 RPM.
- 14. Συμπληρώστε την κάρτα ελέγχου καυσαερίων.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Κατά τη διάρκεια των προαναφερομένων εργασιών ο χώρος πρέπει να αερίζεται καλά.
Όψη α) Στοιχεία του οχήματος, ημερομηνία επομένου ελέγχου και στοιχεία έκδοσης. Όψη β) Τιμές των ρύπων και ημερομηνία ελέγχου.

Α Σ Κ

Σ Η Ν ο 3
Διαγνωστικός έλεγχος και συντήρηση συστήματος ελέγχου αναθυμιάσεων

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Πραγματοποιείτε τους ελέγχους στο σύστημα ελέγχου αναθυμιάσεων.
- ■ Αναφέρετε την αναγκαιότητα ύπαρξης του συστήματος.
- ■ Περιγράφετε τη λειτουργία του συστήματος.

Τεχνικές πληροφορίες
Σήμερα ισχύουν αυστηρές προδιαγραφές προ -στασίας του περιβάλλοντος που απαγορεύουν τη ρύπανση από αναθυμιάσεις υδρογονανθρά -κων οι οποίες προέρχονται από τη δεξαμενή του καυσίμου των αυτοκινήτων. Για τη τήρη -ση αυτών των προδιαγραφών τα οχήματα εί ναι εφοδιασμένα με ένα σύστημα ελέγχου των αναθυμιάσεων καυσίμου. Έτσι οι αναθυμιά -σεις από την δεξαμενή καυσίμου διοχετεύονται
Σχήμα 1: Δοχείο ενεργού άνθρακα.
στους θαλάμους καύσης για να καούν όταν ισχύουν ορισμένες προϋποθέσεις.

Το σύστημα ελέγχου των αναθυμιάσεων του καυσίμου, περιλαμβάνει το δοχείο ενεργού άνθρακα, τη βαλβίδα εξαέρωσης του δοχείου ενεργού άνθρακα, τη βαλβίδα υποπίεσης και τις σχετικές σωληνώσεις. Οι προϋποθέσεις για να οδηγηθούν οι αναθυμιάσεις στον κινητήρα για να καούν είναι οι παρακάτω:
-  Οι στροφές του κινητήρα να είναι πάνω από 1200 rpm.
-  Ο κινητήρας να λειτουργεί υπό φορτίο.
-  Η θερμοκρασία του ψυκτικού υγρού, θα πρέ -πει να είναι πάνω από 80°C.
Όταν οι προϋποθέσεις αυτές δεν ισχύουν, οι αναθυμιάσεις συσσωρεύονται στο δοχείο ενερ -γού άνθρακα. Όταν αυτές ισχύουν, η βαλβίδα εξαερισμού δέχεται ένα σήμα από τον εγκέφα -λο του συστήματος ψεκασμού και ανοίγει για να προωθηθούν οι αναθυμιάσεις προς τους θαλά -μους καύσης για να καούν. Η βαλβίδα υποπί εσης εξασφαλίζει την εισαγωγή του αέρα στη δεξαμενή καυσίμου ώστε να μην εμφανιστούν φαινόμενα παραμόρφωσης της δεξαμενής. Ταυτόχρονα η τάπα πλήρωσης του καυσίμου είναι στεγανή και δεν επιτρέπει είτε την εξαγω -γή των αναθυμιάσεων είτε την εισόδο αέρα.

Σχήμα 2: Σύστημα κατακράτησης αναθυμιάσεων καυσίμου.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα
- Πολύμετρο - ωμόμετρο
-  Ειδικό tester για το μοντέλο του αυτοκινήτου

Διαδικασία 1η
Οπτικός έλεγχος

Βήματα
- 1. Ελέγξτε όλες τις σωληνώσεις του συστήμα -τος για ρωγμές, χαλαρές συνδέσεις, ή τυχόν φραξίματα.
- 2. Ελέγξτε όλες τις ηλεκτρικές συνδέσεις για καλή μόνωση, χαλαρές συνδέσεις ή οξειδω -μένους ακροδέκτες.
- 3. Παρατηρείστε και ελέγξτε το δοχείο ενερ -γού άνθρακα, για ρωγμές ή κακή στήριξη. Αν παρατηρήσετε έντονη μυρωδιά βενζίνης αντικαταστήστε το.
Σχήμα 3: Ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα εξαερισμού.
- 4. Αν το δοχείο ενεργού άνθρακα διαθέτει φίλ -τρο, επιθεωρήστε το και αν χρειάζεται αντι καταστήστε το.

Διαδικασία 2η

Έλεγχος με tester

Βήματα
- 1. Με τον κατάλληλο ελεγκτή (tester) που προ -τείνει ο κατασκευαστής, μπορείτε να ελέγξε τε τη λειτουργία του συστήματος.
- 2. Με τον κινητήρα στο ρελαντί ελέγξτε τη βαλ -βίδα εξαερισμού του δοχείου ενεργού άν θρακα.

Διαδικασία 3η

Έλεγχος της βαλβίδας υποπίεσης

Βήματα
- 1. Αφαιρέστε τη βαλβίδα από το σύστημα.
- 2. Φυσήξτε με το στόμα σας αέρα από τη με -ριά που συνδέεται στο ρεζερβουάρ προς τη βαλβίδα.
- 3. Θα πρέπει να αισθανθείτε μια αντίσταση μέ -χρι να ανοίξει η βαλβίδα.
- 4. Αν εφαρμόσετε μια υποπίεση περίπου 250 mm Hg, τότε δεν θα πρέπει να υπάρχει αντίσταση.
Σχήμα 4: Διάγραμμα ελέγχου εκπομπών αναθυμιάσεων.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 4
Έλεγχος και διάγνωση συστήματος ανακυκλοφορίας των καυσαερίων

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Πραγματοποιείτε τους ελέγχους στο σύστημα ανακυκλοφορίας των καυσαερίων.
- ■ Αναφέρετε την αναγκαιότητα ύπαρξης του συστήματος.
- ■ Περιγράφετε τη λειτουργία του συστήματος.

Τεχνικές πληροφορίες
Η λειτουργία ενός κινητήρα υπό φορτίο ευνοεί την δημιουργία οξειδίων του αζώτου, που είναι ένας από τους τρεις επιβλαβείς ρύπους μαζί με το μονοξείδιο του άνθρακα και τους υδρογονάν -θρακες. Για να μειωθεί η πιθανότητα δημιουργί ας των οξειδίων του αζώτου πρέπει ή να μειω -θεί η πίεση που αναπτύσσεται κατά την καύση - πράγμα αδύνατο - ή να μειωθεί η θερμοκρα -σία. Η μείωση της θερμοκρασίας γίνεται με την εισαγωγή μιας μικρής ποσότητας καυσαερίων στους θαλάμους καύσης. Μια βαλβίδα ελέγχει την διέλευση των καυσαερίων προς την πολλα -πλή εισαγωγής. Η βαλβίδα αυτή ενεργοποιείται όταν στη πολλαπλή εισαγωγής αναπτύσσεται μεγάλη υποπίεση. Στα οχήματα με σύστημα τροφοδοσίας με ψεκασμό, η ενεργοποίηση της βαλβίδας ελέγχεται επιπλέον και από την πίεση των καυσαερίων, η οποία ανιχνεύεται από τον αισθητήρα της υποπίεσης. Για να λειτουργεί ομαλά το σύστημα αυτό πρέπει ισχύουν οι τρεις παρακάτω προϋποθέσεις:

-  Η βαλβίδα να μην έχει διαρροές.
-  Η βαλβίδα θα πρέπει να τροφοδοτείται με υποπίεση την κατάλληλη στιγμή.
- Όλα τα εξαρτήματα του συστήματος να είναι καθαρά και να μην υπάρχουν υπολείμματα από άνθρακα (καπνιά).
- Η διάγνωση του συστήματος υποπίεσης σχε -τίζεται με μια διαδικασία τριών βημάτων. Πρώ
τα ελέγχεται η βαλβίδα και ο αισθητήρας, στη συνέχεια η παροχή της υποπίεσης στο σύστημα και στο τέλος επιθεωρούνται όλοι οι αγωγοί από την βαλβίδα έως το σύστημα εισαγωγής. Αυτός ο έλεγχος πρέπει να επαναλαμβάνεται μετά από κάθε επισκευή ή αντικατάσταση εξαρτήματος.

Σχήμα 1: Ηλεκτρονική βαλβίδα EGR.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα
- Υποπιεσόμετρο
-  Παροχή αέρα
- Καθοριστικό διάλυμα σόδας - νερού

ΠΡΟΣΟΧΗ
Πριν την πραγματοποίηση αυτού του ελέγχου, βεβαιωθείτε ότι οι σωληνώσεις του συστήματος βρίσκονται σε καλή κατάσταση.

Διαδικασία 1η

Έλεγχος λειτουργίας
Θέσατε σε λειτουργία τον κινητήρα και αφήστε τον να ζεσταθεί.

Βήματα

Έλεγχος διαρροής
- 1. Με τον κινητήρα να δουλεύει στο ρελαντί, αφαιρέστε τον σωλήνα της υποπίεσης από την βαλβίδα E.G.R. Βελτιώνεται το ρελαντί;
- 2. Αν ο έλεγχος του συστήματος της υποπίε -σης, έδειξε ότι δεν δουλεύει σωστά, ελέγξτε και αντικαταστήστε όλα τα εξαρτήματα ανά -μεσα στη βαλβίδα και την παροχή της υπο πίεσης.
- 3. Όταν η βαλβίδα E.G.R έχει διαρροή θα έχει ως αποτέλεσμα να μην λειτουργεί με σταθε -ρό ρελαντί ο κινητήρας ή ακόμη και να σβή νει όταν πέφτουν οι στροφές του.
Με σβηστό τον κινητήρα αποσυνδέστε τον σωλήνα της υποπίεσης στη βάση της βαλ -βίδας. Σε αυτή την οπή προσαρμόστε την πηγή παροχής αέρα πίεσης 25 PSI, τροφο -δοτείστε με αέρα και περιμένετε να ακούσετε τον ήχο του αέρα στη βάση της βαλβίδας. Ανοιγοκλείστε αργά τη βαλβίδα. Αν ο ήχος του αέρα που διαφεύγει αλλάζει, τότε η βαλ -βίδα έχει διαρροή και χρειάζεται αντικατά σταση.

- 4. Με τον κινητήρα στο ρελαντί ελέγξτε τη λει -τουργία της βαλβίδας.
Σχήμα 2: Βαλβίδα EGR.
Σχήμα 3: Κύρια μέρη βαλβίδας E.G.R.
Παρατηρείστε το στέλεχος της βαλβίδας (μπορεί να χρειαστεί καθρέπτης). Πατήστε απότομα με το χέρι το γκάζι. Αν υπάρχει υποπίεση στη βαλβίδα, τότε πρέπει να κινη -θεί το στέλεχος.

Έλεγχος του συτήματος για βουλώματα
Συνδέστε μια χειροκίνητη αντλία υποπίεσης απευθείας στη βαλβίδα στη θέση της σωλήνω -σης της υποπίεσης. Με τον κινητήρα στο ρε λαντί εφαρμόστε μια υποπίεση 3-5 bar. Αν τα καυσαέρια ρέουν στη βαλβίδα τότε θα υπάρξει αυξομείωση των στροφών του ρελαντί. Υπάρ -χει περίπτωση ακόμη και να σβήσει ο κινητή ρας. Αν το ρελαντί αυξομειώνεται, όταν εφαρ -μόζετε την υποπίεση, το σύστημα βρίσκεται σε καλή κατάσταση.
- 1. Ελέγξτε για σωστή σύνδεση στις σωληνώ -σεις. Βεβαιωθείτε ότι δεν υπάρχουν διαρ ροές ή φραξίματα. Με σβηστό τον κινητή -ρα αφαιρέστε τον σωλήνα υποπίεσης που
βρίσκεται στο κεντρικό στόμιο και βάλτε τον στον αισθητήρα της υποπίεσης. Συνδέστε μια χειροκίνητη αντλία υποπίεσης στον αι -σθητήρα. Αφαιρέστε το σημαδεμένο σω λήνα από τον αισθητήρα της υποπίεσης και συνδέστε σε αυτή τη θέση μια δεύτερη αντλία υποπίεσης. Θέστε σε λειτουργία τον κινητήρα. Τροφοδοτείστε (και διατηρείστε) μια πίεση 4 bar στην πρώτη αντλία (στο κε -ντρικό στόμιο). Παρατηρείστε το στέλεχος, τροφοδοτείστε στη δεύτερη αντλία μια πίεση 10 bar και ελέγξτε αν κινείται αυτό.
- 7. Αντικαταστείστε τη βαλβίδα και τον αισθητή -ρα της υποπίεσης.

Παροχή υποπίεσης στο σύστημα.
- 1. Αφαιρέστε τον σωλήνα της υποπίεσης από την ενδεικτική δίοδο του αισθητήρα. Συνδέ -στε το υποπιεσόμετρο στον αποσυνδεμένο σωλήνα. Θέστε σε λειτουργία τον κινητή -ρα και παρατηρείστε το μανόμετρο καθώς
- στρίβετε τη βαλβίδα. Η ένδειξη της υποπίε -σης πρέπει να μεταβάλλεται ανάλογα με τις στροφές του κινητήρα. Αλλάζει η ένδειξη;
- 2. Επανασυνδέστε όλες τις σωληνώσεις που έχετε αφαιρέσει.
- 3. Ελέγξτε όλες τις σωληνώσεις. Συνεχίστε να μετακινείτε το υποπιεσόμετρο (από τον αι -σθητήρα προς τη πηγή της υποπίεσης), για να εξακριβώσετε το λόγο για τον οποίο δεν φτάνει η υποπίεση στον αισθητήρα. Βασι -στείτε στο διάγραμμα των σωληνώσεων για να ελέγξετε όλα τα εξαρτήματα στη διαδρο -μή της υποπίεσης.

Καθαρισμός της διαδρομής
- 1. Αφαιρέστε τη βαλβίδα και το σωλήνα. Επι -θεωρείστε τον σωλήνα και όλη τη διαδρομή για τυχόν επικαθίσεις άνθρακα. Με τη βο -ήθεια ειδικού διαλύματος καθαρίστε τα και ελέγξτε τη ροή με τη βοήθεια αέρα χαμηλής πίεσης. Εφαρμόστε υποπίεση στο στήμονα και ελέγξτε τον αν κινείται.
- 2. Αντικαταστήστε τη βαλβίδα και τον αισθητή -ρα.

Διαδικασία 2η
Έλεγχος αντίστασης των ακροδεκτών της βαλβίδας

Βήματα
- 1. Ελέγξτε την αντίσταση μεταξύ των ακροδε -κτών της βαλβίδας σε κάθε ζευγάρι σύμφω να με τον παρακάτω πίνακα:

| Ακροδέκτες                          | Πρότυπη αντίσταση     |
|-------------------------------------|-----------------------|
| Α-Β B-C E-F D-E                     | 20 - 24 Ω στους 20 °C |
| Β - σώμα βαλβίδας Ε - σώμα βαλβίδας | Άπειρο                |
- 2. Αν παρατηρήσετε οποιοδήποτε ελάττωμα, αντικαταστήστε το συγκρότημα της βαλβίδας.
Σχήμα 4: Σύστημα βαλβίδας EGR με ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου.
Σχήμα 5: Ηλεκτρική συνδεσμολογία ψηφιακής βαλβίδας EGR.
Σχήμα 6: Ηλεκτρική συνδεσμολογία γραμμικής βαλβίδας EGR.

Α Σ Κ

Σ Η Ν ο 5
Έλεγχος και διάγνωση του συστήματος θετικού εξαερισμού στροφαλοθαλάμου

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναγνωρίζετε τη βαλβίδα PCV και να αναφέρετε τη λειτουργία της.
- ■ Πραγματοποιείτε διαγνωστικό έλεγχο για την κατάσταση λειτουργίας της βαλβίδας.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους στο σύστημα εξαγωγής των καυσαερίων, για φραγή.

Τεχνικές πληροφορίες
Το σύστημα θετικού εξαερισμού του στροφαλο -θαλάμου (Positive Crankcase Ventilation-PCV). περιλαμβάνει μια βαλβίδα η οποία είναι τοπο -θετημένη συνήθως στη κυλινδροκεφαλή, ένα ελαστικό σωλήνα ο οποίος είναι συνδεμένος με τη βαλβίδα και την πολλαπλή εισαγωγή, καθώς επίσης και από ένα φίλτρο αέρα.
Η βασική λειτουργία του όλου συστήματος εί -ναι, να διοχετεύονται, με τη βοήθεια του αέρα της πολλαπλής εισαγωγής, οι αναθυμιάσεις του κάρτερ, οι οποίες προέρχονται από καυσα -έρια που έχουν διαφύγει σε αυτό και από ανα θυμιάσεις των λιπαντικών στο χώρο καύσης. Ο λόγος ύπαρξης και η αναγκαιότητα αυτού του συστήματος είναι να μην εξέρχονται στην ατμό -σφαιρα αυτές οι αναθυμιάσεις, οι οποίες περιέ χουν υδρογονάνθρακες και άλλους ρύπους. Η βαλβίδα P.C.V. δεν βρίσκεται πάντα στην ίδια θέση, αλλά αυτή μεταβάλλεται ανάλογα με τη λειτουργία του κινητήρα. Έτσι έχουμε τις παρα -κάτω θέσεις:

- Με τον κινητήρα στο ρελαντί
-  Με σβηστό τον κινητήρα
-  Με τον κινητήρα στην κατάσταση κανονικής πορείας
-  Με τον κινητήρα με όλη την ισχύ (σχήμα 3). Χαλασμένα εξαρτήματα του συστήματος εξα -γωγής, όπως για παράδειγμα οι σωληνώσεις, ο σιγαστήρας ή ο καταλύτης μπορούν να προ -ξενήσουν εμπόδια και περιορισμό στο σύστη
μα εξαγωγής των καυσαερίων. Αυτά μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα στην απόδοση του οχήματος συνήθως στις υψηλές στροφές. Με συγκεκριμένες ενέργειες και διαδικασίες και με τη βοήθεια ενός υποπιεσομέτρου ελέγχεται η ροή των καυσαερίων στο σύστημα εξαγωγής.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Υποπιεσόμετρο
-  Κινητήρας ή εκπαιδευτικό όχημα με βαλβίδα P.C.V.

Διαδικασία 1η
Έλεγχος λειτουργίας βαλβίδας P.C.V.

Βήματα
- 1. Θέστε σε λειτουργία τον κινητήρα και αφή -στε τον να δουλέψει στο ρελαντί.
- 2. Αφαιρέστε τη βαλβίδα PCV, από τη τάπα ή από τον σωλήνα εξαερισμού.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Μη αποσυνδέσετε τον σωλήνα παροχής αέρα.
Σχήμα 1: Έλεγχος συστήματος PCV.
- 3. Με τη βαλβίδα PCV προσανατολισμένη με τον ίδιο τρόπο όπως είναι στην κανονική λει -τουργία της, βάλτε το δάκτυλό σας στιγμιαία πάνω στη θυρίδα της.
- 4. Πρέπει να αισθανθείτε ένα ισχυρό ρεύμα αέρα και η βαλβίδα θα κλείσει. Αυτό είναι έν -
- δειξη ότι βρίσκεται σε καλή κατάσταση και μπορεί να λειτουργήσει (σχήμα1).
- 5. Αν η βαλβίδα δεν είναι σε καλή κατάσταση, μην προσπαθήσετε να την επισκευάσετε ή να την καθαρίσετε. Πρέπει να αντικαταστα -θεί.

Σχήμα 2: Τυπικό κλειστό κύκλωμα PCV κινητήρα τύπου V.

Διαδικασία 2η
Έλεγχος του συστήματος εξαγωγής καυσαερίων για φραγή

Βήματα
- 1. Θέστε σε λειτουργία τον κινητήρα και αφή -στε τον να αποκτήσει κανονική θερμοκρασία λειτουργίας.
- 2. Συνδέστε το υποπιεσόμετρο στην πολλα -πλή εισαγωγής, ενώ ο κινητήρας είναι στο ρελαντί.
- 3. Καταγράψτε την ένδειξη του υποπιεσόμετρου.
- 4. Αυξήστε τις στροφές του κινητήρα στις 2.500 (±500).
- 5. Καταγράψτε την ένδειξη του υποπιεσό -μετρου. Αν η ένδειξη της υποπίεσης είναι μεγαλύτερη στις υψηλές στροφές, τότε συ -μπεραίνετε, ότι δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο στο σύστημα εξαγωγής των καυσαερίων. Αν η ένδειξη της υποπίεσης είναι χαμηλότερη στις υψηλές στροφές από αυτή του ρελα -ντί ή αν εμφανίζεται σταδιακή μείωση, τότε στο σύστημα εξαγωγής υπάρχει πρόβλημα ροής των καυσαερίων.

Σχήμα 3: Διάφορες θέσεις της βαλβίδας PCV κατά τη διάρκεια της λειτουργίας της. α) Σε χαμηλές στροφές β) Σε υψηλές στροφές και γ) Στη φάση της εκκίνησης.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 6
Είδη καταλυτών - Βαθμός απόδοσης - Έλεγχοι

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναφέρετε τα είδη των καταλυτών.
- ■ Υπολογίζετε το βαθμό απόδοσης του καταλύτη.
- ■ Πραγματοποιείτε τους απαραίτητους ελέγχους σε ένα καταλύτη.

Τεχνικές πληροφορίες
Καταλυτικός μετατροπέας ή καταλύτης είναι η συσκευή η οποία τοποθετείται στο σύστημα εξαγωγής των καυσαερίων, με σκοπό τη με -τατροπή ρύπων σε αβλαβή για την ατμό σφαιρα και τον άνθρωπο καυσαέρια. Αυτό επι -τυγχάνεται μέσω των χημικών αντιδράσεων, οι οποίες συντελούνται μέσα σε αυτόν. Οι κα -ταλύτες διακρίνονται σε διάφορες κατηγορίες
ανάλογα με την λειτουργία τους και ανάλογα τα κατασκευαστικά τους χαρακτηριστικά.
Έτσι έχουμε:
Είδη καταλυτών ανάλογα με τη λειτουργία τους:

- 1. Ο οξειδωτικός καταλύτης
- 2. Ο καταλύτης διπλής κλίνης και
- 3. Ο τριοδικός καταλύτης
Σχήμα 1: Τριοδικός και οξειδωτικός καταλύτης.
Είδη καταλυτών ανάλογα με την κατασκευή τους (εσωτερικό υλικό):
- 1. Καταλύτης με κεραμικό μονόλιθο
- 2. Καταλύτης με μεταλλικό μονόλιθο και
- 3. Καταλύτης με αντικαθιστούμενα σφαιρίδια.
Σχήμα 2: Περιοριστής στομίου δοχείου βενζίνης.
Για να ελεγχθεί ο βαθμός απόδοσης ενός καταλύτη, μετρώνται οι υδρογονάνθρακες (HC), με τη βοήθεια ενός αναλυτή καυσαερίων πριν και μετά από αυτόν και στη συνέχεια εφαρμόζεται ο ακόλουθος τύπος:

Ποσότητα εισερχομένων ΗC (ppm)-ποσότητα εξερχόμενων HC (ppm) Ποσότητα εισερχομένων ΗC (ppm)
ppm: parts per million (μέρη ανά εκατομμύριο)

Παράδειγμα:
Αν η ποσότητα των εισερχομένων HC είναι 450 (ppm) και αυτή των εξερχομένων 50, τότε, αν αντικατασταθούν οι τιμές στον τύπο, θα βρείτε ότι ο βαθμός απόδοσης είναι 0.88 ή 88%.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα νέας τεχνολογίας με κα -ταλύτη
-  Αναλυτής καυσαερίων

Διαδικασία 1η
Έλεγχοι του καταλύτη

Βήματα
- 1. Τοποθετήστε και ανυψώστε το αυτοκίνητο στο ανυψωτικό.
- 2. Ελέγξτε οπτικά τον καταλύτη για τυχόν φθο -ρές.
- 3. Με τη βοήθεια του αναλυτή καυσαερίων με -τρήστε τους υδρογονάνθρακες πριν και μετά από αυτόν.
- 4. Εφαρμόζοντας τον τύπο, υπολογίστε το βαθμό απόδοσής του.
Σχήμα 3: Σημείο μέτρησης των ρύπων στον καταλύτη.
Σχήμα 4: Καταλύτης με ορισμένα παρελκόμενά του.
Σχήμα 5: Υπολογισμός του βαθμού απόδοσης ενός καταλύτη.
Σχήμα 6: Διάγραμμα βαθμού απόδοσης του καταλύτη, σε συνάρτηση με τη θερμοκρασία.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 7
Μέτρα προστασίας και αντικατάσταση του καταλύτη

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναφέρετε τα μέτρα προστασίας του καταλύτη
- ■ Λαμβάνετε τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας κατά την αντικατάσταση του καταλύτη.
- ■ Αντικαθιστάτε καταλύτη.

Τεχνικές πληροφορίες
Γνωρίζετε πολύ καλά το σκοπό του καταλύτη, τη σημασία του στη μείωση των ρύπων καθώς επίσης και τη συμβολή του στην προστασία του περιβάλλοντος. Προκειμένου να εξασφαλι -σθούν όλα τα προηγούμενα, θα πρέπει να λαμ βάνονται ορισμένα μέτρα προστασίας, ώστε να μην επηρεαστεί η διάρκεια ζωής του.
Μερικά από αυτά είναι και τα παρακάτω:
-  Μην χρησιμοποιείτε άλλη βενζίνη εκτός από αμόλυβδη.
-  Μη σπρώχνετε το αυτοκίνητο για να πάρει μπρος.
-  Μην αφαιρείτε τα μπουζοκαλώδια, για να ελέγξετε την ύπαρξη σπινθήρα.
-  Μη πατάτε το πεντάλ του γκαζιού κατά τη δι -άρκεια της προθέρμανσης.
-  Μη σβήνετε την ανάφλεξη, όταν ο κινητήρας έχει υψηλές στροφές.
-  Μη κινείτε το αυτοκίνητο, όταν διαπιστώσετε ότι αυτό καίει λάδια.

Σχήμα 1: Καταλύτης σε τομή.
Σχήμα 2: Προειδοποιητικά αυτοκόλλητα σήματα για την προστασία του καταλύτη.
-  Μην χρησιμοποιείτε πρόσθετα βενζίνης, εκτός αν προβλέπονται από τον κατασκευαστή.
Η μέση διάρκεια ζωής του καταλύτη με φυσι -ολογικές συνθήκες είναι περίπου 100.000 χι λιόμετρα. Μετά από αυτό το όριο ο καταλύτης δεν είναι σε θέση να μετατρέπει τις ποσότητες των ρύπων, σε αβλαβή αέρια και το μόνο που χρειάζεται πια είναι η αντικατάστασή του. Θα πρέπει να γνωρίζετε πολύ καλά τον τύπο του καταλύτη που πρόκειται να αντικαταστήσετε σε κάποιο αυτοκίνητο.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα
- Ανυψωτικό
-  Καινούριος καταλύτης
- Εργαλεία

Διαδικασία

Αντικατάσταση του καταλύτη

Βήματα
- 1. Ελέγξτε ότι έχετε προμηθευτεί τον κατάλλη -λο καταλύτη.
- 2. Τοποθετήστε και ανυψώστε το αυτοκίνητο στο ανυψωτικό.
- 3. Βεβαιωθείτε ότι ο κινητήρας και το σύστημα εξαγωγής βρίσκονται σε θερμοκρασία περι -βάλλοντος.
- 4. Ξεβιδώστε τις βίδες και τα παξιμάδια που συνδέουν τον καταλύτη με το υπόλοιπο σύ -στημα εξαγωγής.
- 5. Αφαιρέστε τον καταλύτη.
- 6. Τοποθετήστε στον καινούριο καταλύτη όλα τα προβλεπόμενα εξαρτήματα (κολιέδες, φλάντζες κ.ά.).
- 7. Εφαρμόστε προσεκτικά τον καταλύτη στη θέση του.

Σχήμα 3: Εργασία τοποθέτησης του καταλύτη.
Σχήμα 4: Λειτουργία του καταλύτη.
Σχήμα 5: Σύστημα εξαγωγής καυσαερίων με και χωρίς καταλύτη για VW Passat (α) και Golf (β).
- 8. Βιδώστε με προσοχή τις βίδες, προσέχο -ντας τις φλάντζες.
- 9. Σφίξτε όλες τις βίδες και τους κολιέδες.
- 10. Κατεβάστε το αυτοκίνητο.
- 11. Πραγματοποιήστε έλεγχο καυσαερίων.

Αναφορες - Βιβλιογραφια
- 1. Συστήματα υπολογιστών και προηγμένες διαγνωστικές μέθοδοι στα αυτοκίνητα. Εκδόσεις $\_{"}$Ιων$\_{"}$ .
- 2. Τα πάντα για τους καταλύτες H.J.S.
- 3. Τεχνικά εγχειρίδια TOYOTA ΕΛΛΑΣ Α.Β.Ε.Ε.
- 4. Τεχνικά εγχειρίδια BOSCH.
- 5. Τεχνικά εγχειρίδια CHRYSLER.
- 6. Injection -καταλύτες και αναλυτές καυσαε -ρίων. Π. Καραμπίλας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 1
Χρονοκαθυστέρηση εσωτερικού φωτισμού

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναγνωρίζετε τα εξαρτήματα του κυκλώματος χρονοκαθυστέρησης εσωτερικού φωτισμού.
- ■ Ελέγχετε την καλή λειτουργία του κυκλώματος.
- ■ Ελέγχετε τα επί μέρους εξαρτήματα.
- ■ Αποκαθιστάτε βλάβες του κυκλώματος.

Τεχνικές πληροφορίες
Θα εξεταστεί ο εσωτερικός φωτισμός της ALFA-ROMEO 146 στα " κορυφαία " μοντέλα.
Οι πλαφονιέρες διαθέτουν χρονοκαθυστέρηση. Όταν ανοίγει μια από τις πόρτες, οι δύο πλαφο -νιέρες έρχονται σε κατάσταση ΟΝ για 100 έως 200 δευτερόλεπτα με τον κινητήρα σβησμένο. Όταν κλείσουν όλες οι πόρτες παραμένουν αναμμένες για 15 δευτερόλεπτα περίπου. Τα φώτα του εσωτερικού φωτισμού σβήνουν όταν γυρίσει ο διακόπτης ανάφλεξης στη θέση ΟΝ (με τις πόρτες κλειστές).
Στο σχήμα 1 φαίνεται η θέση των εξαρτημάτων στο αυτοκίνητο καθώς και η διαδρομή της κα -λωδίωσης.

Στο σχήμα 2 φαίνεται η συνδεσμολογία σε " κο -ρυφαία " μοντέλα. Παρατηρείτε ότι στην εμπρό σθια πλαφονιέρα F3 υπάρχουν δύο λαμπάκια και δύο διακόπτες. Ο αριστερός ελέγχει το λα -μπάκι " ανάγνωσης " και ο δεξιός το λαμπάκι ε-
σωτερικού φωτισμού (πλαφονιέρας). Η θέση τους φαίνεται στο σχήμα 3.
Ο διακόπτης της πλαφονιέρας έχει τρεις θέσεις:
-  Θέση I: Η πλαφονιέρα είναι σε κατάσταση OFF.
-  Θέση II: Ενεργοποιείται η πλαφονιέρα μέσω των τερματικών διακοπτών που έχουν οι ηλε -κτρικές κλειδαριές.
-  Θέση III: Το λαμπάκι της πλαφονιέρας ανάβει συνεχώς.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο εξοπλισμένο με χρονοκαθυστέ -ρηση εσωτερικού φωτισμού
-  Βιβλίο κατασκευαστή
-  Ψηφιακό πολύμετρο
Σχήμα 1: Εξαρτήματα χρονοκαθυστέρησης εσωτερικών φώτων.

Διαδικασία 1η
Αναγνώριση εξαρτημάτων

Βήματα

Βρείτε:
- 1. Την ασφαλειοθήκη και την ασφάλεια ή τις α-
σφάλειες που ασφαλίζουν τις γραμμές του κυ -κλώματος (με την βοήθεια των σχεδίων).
- 2. Την ηλεκτρονική μονάδα χρονοκαθυστέρησης.
- 3. Τις πλαφονιέρες και το φωτιστικό του πόρτμπαγκάζ.
Σχήμα 2: Συνδεσμολογία του κυκλώματος χρονοκαθυστέρησης εσωτερικών φώτων (ALFA ROMEO 146).

Διαδικασία 2η$\_{ }$

Λειτουργία του κυκλώματος

Βήματα
- 1. Βεβαιωθείτε ότι ο διακόπτης ανάφλεξης είναι σε θέση OFF.
- 2. Αφαιρέστε την ή τις ασφάλειες του κυκλώματος.
- 3. Ανοίξτε και κλείστε τις πόρτες. Πρέπει να μέ -νει κατάσταση OFF.
- 4. Τοποθετήστε με προσοχή την ή τις ασφάλειες.
Σχήμα 3: Εμπρόσθια πλαφονιέρα.
Σχήμα 4: Η ηλεκτρονική μονάδα χρονοκαθυστέρησης βρίσκεται κάτω από το πίσω κάθισμα.
- 5 . Εξετάστε τη λειτουργία του κυκλώματος:
-  Κλείστε την πόρτα και μετρήστε το χρόνο που θα παραμείνουν αναμμένες οι πλαφο -νιέρες. Είναι σύμφωνος με τις προδιαγρα φές;
-  Ανοίξτε μια πόρτα και μετρήστε τον χρόνο που θα παραμείνουν αναμμένες οι πλαφο -νιέρες. Εννοείται ότι οι διακόπτες τους είναι στη θέση II. Ο χρόνος είναι σύμφωνος με τις προδιαγραφές;
- Για το παράδειγμά μας (Alfa Romeo 146) οι χρόνοι είναι:
- - Χρονοκαθυστέρηση στο άνοιγμα της πόρ -τας 100 ως 200 sec.
- - Χρονοκαθυστέρηση στο κλείσιμο της πόρ -τας 15 ± 5 sec.
- 6. Ανοίξτε και κλείστε μια πόρτα και γρήγορα γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στο ΟΝ. Πρέπει να σβήσουν αμέσως οι πλαφονιέρες.

| ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΒΛΑΒΩΝ   | ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΒΛΑΒΩΝ                                                             | ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΒΛΑΒΩΝ               | ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΒΛΑΒΩΝ               | ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΒΛΑΒΩΝ               | ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΒΛΑΒΩΝ               | ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΒΛΑΒΩΝ               | ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΒΛΑΒΩΝ               | ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΒΛΑΒΩΝ               | ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΒΛΑΒΩΝ               | ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΒΛΑΒΩΝ               | ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΒΛΑΒΩΝ               |
|--------------------------|------------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------|--------------------------------------|--------------------------------------|--------------------------------------|--------------------------------------|--------------------------------------|--------------------------------------|--------------------------------------|--------------------------------------|--------------------------------------|
|                          |                                                                                    | Εξάρτημα που πρέπει να γίνει έλεγχος | Εξάρτημα που πρέπει να γίνει έλεγχος | Εξάρτημα που πρέπει να γίνει έλεγχος | Εξάρτημα που πρέπει να γίνει έλεγχος | Εξάρτημα που πρέπει να γίνει έλεγχος | Εξάρτημα που πρέπει να γίνει έλεγχος | Εξάρτημα που πρέπει να γίνει έλεγχος | Εξάρτημα που πρέπει να γίνει έλεγχος | Εξάρτημα που πρέπει να γίνει έλεγχος | Εξάρτημα που πρέπει να γίνει έλεγχος |
| Σφάλμα                   | Σφάλμα                                                                             | F16                                  | F3                                   | F2                                   | F5                                   | Ν10                                  | Ρ10                                  | Ρ11                                  | Ρ12                                  | Ρ13                                  | Η24                                  |
| 1                        | Όλα τα εσωτερικά φώτα                                                              |                                     |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |
| 2                        | Μπροστινό εσωτερικό φως σε όλες τις  καταστάσεις                                   |                                      |                                     |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |
| 3                        | Πίσω εσωτερικό φως σε όλες τις καταστάσεις                                         |                                      |                                      |                                     |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |
| 4                        | Τα δύο φώτα αποτυγχάνουν να ανάψουν με  το άνοιγμα της δεξιάς μπροστινής πόρτας    |                                      |                                      |                                      |                                      |                                     |                                     |                                      |                                      |                                      |                                      |
| 5                        | Τα δύο φώτα αποτυγχάνουν να ανάψουν με  το άνοιγμα της αριστερής μπροστινής πόρτας |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |
| 6                        | Τα δύο φώτα αποτυγχάνουν να ανάψουν με                                             |                                      |                                      |                                      |                                      |                                     |                                      |                                     |                                      |                                      |                                      |
|                          | το άνοιγμα της δεξιάς πίσω πόρτας                                                  |                                      |                                      |                                      |                                      |                                     |                                      |                                      |                                     |                                      |                                      |
| 7                        | Τα δύο φώτα αποτυγχάνουν να ανάψουν με  το άνοιγμα της αριστερής πίσω πόρτας       |                                      |                                      |                                      |                                      |                                     |                                      |                                      |                                      |                                     |                                      |
| 8                        | Φως του πόρτ μπαγκάζ                                                               |                                      |                                      |                                      |                                     |                                      |                                      |                                      |                                      |                                      |                                     |

Εύρεση βλαβών
Βλάβη No 1: Ελέγξτε την ασφάλεια οπτικά και με ωμόμετρο.
Βλάβη No 2: Έλεγχος της εμπρόσθιας πλαφο -νιέρας:
-  Ελέγξτε το λαμπάκι. Αν είναι καμένο αντικα -ταστήστε το. Ελέγξτε το αν κάνει καλή επαφή.
-  Ελέγξτε με ένα δοκιμαστικό αν έχετε την τάση της μπαταρίας στον ακροδέκτη 1 (σχήμα 2).
-  Ελέγξτε τη γείωση, συνδέοντας με ένα αγω -γό τον ακροδέκτη 3 σε μια γείωση.
Βλάβες No 4, 5, 6, 7: Έλεγχος της μονάδας χρονοκαθυστέρησης. Ο έλεγχος θα γίνει με την παρακάτω διαδικασία:

Διαδικασία 3η
Έλεγχος της μονάδας χρονοκαθυστέρησης

Βήματα
- 1. Γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ.
- 2. Γειώστε διαδοχικά τους ακροδέκτες 3, 4, 10 και 11. Αν αποκατασταθεί η βλάβη, γειώνο -ντας τον ακροδέκτη 3, τότε υπάρχει πρόβλη μα στην ηλεκτρική κλειδαριά της αριστερής μπροστινής πόρτας ή στη γείωσή της. Αντί -στοιχα συμπεράσματα βγαίνουν γειώνοντας τους ακροδέκτες 4, 10 και 11.
Αν δεν βρέθηκε η βλάβη τότε συνεχίστε στα επόμενα βήματα.
- 3. Γειώστε τον ακροδέκτη 7 για να βεβαιωθείτε για τη γείωση της μονάδας χρονοκαθυστέ -
- ρησης. Αν αποκατασταθεί η βλάβη, επιμελη -θείτε της γείωσης αυτής. Επίσης αν συνδέ σετε ένα βολτόμετρο στον ακροδέκτη 7 και σε μια γείωση, θα πρέπει να έχετε τάση 0 Volts. Αν δεν είναι μηδέν, αποκαταστήστε τη γείωση.
- 4. Συνδέστε ένα βολτόμετρο στον ακροδέκτη 5 και σε μια γείωση. Πρέπει να έχετε την τάση της μπαταρίας. Αν όχι αποκαταστήστε το σφάλμα.
- 5. Επαναλάβατε το βήμα 4 για τον ακροδέκτη 6.
- 6. Συνδέστε ένα βολτόμετρο στον ακροδέκτη 1 της μπροστινής πλαφονιέρας. Πρέπει να δείτε την τάση της μπαταρίας.

Σχήμα 5: Ακροδέκτες της μονάδας χρονοκαθυστέρησης.
- 7. Συνδέστε ένα βολτόμετρο στον ακροδέκτη 3 της πίσω πλαφονιέρας. Πρέπει να δείτε την τάση της μπαταρίας.
- 8. Με το διακόπτη της πλαφονιέρας στη θέση II, αφαιρέστε τη φίσα της μονάδας χρονο -καθυστέρησης και γειώστε διαδοχικά τους ακροδέκτες 8 και 9. Αν ανάψουν οι πλαφο -νιέρες, πρέπει να αλλαχθεί η μονάδα χρο νοκαθυστέρησης. Αν δεν ανάψουν, υπάρχει πρόβλημα στις πλαφονιέρες. Κάντε τον απαιτούμενο έλεγχο.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 2
Σύστημα ρύθμισης ύψους δέσμης των κύριων φαναριών

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναγνωρίζετε τα εξαρτήματα του συστήματος.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους του συστήματος.
- ■ Πραγματοποιείτε ελέγχους των εξαρτημάτων του συστήματος.

Τεχνικές πληροφορίες
Σε μερικά μοντέλα αυτοκινήτων υπάρχει η δυ -νατότητα ρύθμισης του ύψους της δέσμης των
φαναριών σε σχέση με το φορτίο, κατευθείαν από τη θέση του οδηγού.
Σχήμα 1: Θέση των εξαρτημάτων του συστήματος ρύθμισης φαναριών (Alfa Romeo 145).
Θα εξετασθεί το σύστημα αυτό με στοιχεία από την Alfa Romeo 145, έχοντας υπόψη ότι και σε άλλα αυτοκίνητα είναι παρόμοιο. Στο σχήμα 2 φαίνεται η μονάδα ρύθμισης του ύψους της δέ -σμης των μπροστινών φαναριών.
Τα φανάρια ρυθμίζονται με το τρόπο που γνω -ρίζουμε, έχοντας τον επιλογέα ύψους φανα ριών στο μηδέν. Οι θέσεις που έχει ο επιλογέας ύψους αντιστοιχούν σε συνθήκες φορτίου.

|   Θέση επιλογέα | Συνθήκες φορτίου                                   |
|-----------------|----------------------------------------------------|
|               0 | 1ή 2 επιβάτες στα μπροστινά  καθίσματα             |
|               1 | 5 επιβάτες                                         |
|               2 | 5 επιβάτες και 50 kg περίπου  στο χώρο αποσκευών   |
|               3 | 1 επιβάτης (οδηγός) και 300  kg στο χώρο αποσκευών |
Στο σχήμα 3 παρατηρούμε ότι:
-  Το σύστημα ρύθμισης φαναριών τροφοδο -τείται μόνο όταν ενεργοποιηθεί το ρελέ των φώ των θέσης.
-  Στους ακροδέκτες 56b των Β69 και P35a, P35b έχουμε την τάση της μπαταρίας.
-  Στο εξάρτημα ανάλογα με τη θέση του δια -κόπτη έχουμε ένα ποσοστό τάσης που επιβάλ λεται στους ακροδέκτες G των P35a και P35b.
-  Στον ηλεκτρικό κινητήρα γίνεται η σύγκριση των τάσεων και ανάλογα ωθείται ένα αξονάκι με ατέρμονα κοχλία και ρυθμίζει τα φανάρια.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα με σύστημα ρύθμισης των φαναριών ή σετ αποτελούμενο από:
-  1 - Εξάρτημα ρύθμισης φαναριών
- 2 - Φανάρια με τους ηλεκτρικούς κινητήρες ρύθμισής τους
-  Ψηφιακό πολύμετρο
Σχήμα 2: Μονάδα ρύθμισης των μπροστινών φαναριών. 1 Η μονάδα ρύθμισης (είναι μεταβλητή αντίσταση) και η φίσα της.
Σχήμα 3: Συνδεσμολογία συστήματος ρύθμισης των φαναριών.
Σχήμα 4: Λειτουργία της μονάδας ρύθμισης των φαναριών.
Σχήμα 5: Ηλεκτρικοί κινητήρες ρύθμισης φαναριών.

Διαδικασία 1η
Έλεγχος λειτουργίας του συστήματος Αναζητήστε τα στοιχεία από το βιβλίο του κατα -σκευαστή και ακολουθήστε τα ίδια βήματα προ -σαρμόζοντάς τα όπου είναι αναγκαίο.

Βήματα
- 1. Γυρίστε στο ΟΝ τα φώτα θέσης.
- 2. Γυρίστε τον επιλογέα ύψους του εξαρτήμα -τος ρύθμισης φαναριών και παρατηρήστε αν δουλεύουν κανονικά οι κινητήρες του συ -στήματος αυτού.
- 3. Επαναλάβατε το βήμα 2 μετρώντας τη δια -δρομή του αξονίσκου των ηλεκτρικών κινη τήρων ρύθμισης φαναριών.

Διαδικασία 2η
Έλεγχος της μονάδας ρύθμισης των φαναριών (Β69)

Βήματα
- 1. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης σε θέση OFF.
- 2. Αφαιρέστε τη μονάδα ρύθμισης των φανα -ριών από τον πίνακα οργάνων (σχήμα 2).
- 3. Αφαιρέστε τη φίσα από το εξάρτημα.
- 4. Μετρήστε τις αντιστάσεις R1 και R2 με ωμό -μετρο. Για να μετρήσετε την R2 συνδέστε το ωμόμετρο στους ακροδέκτες 31 και 56b. Γυ -ρίστε τον επιλογέα ύψους σε όλες τις θέσεις. Πρέπει να αλλάζει η αντίσταση προοδευ -τικά (κατά βήματα) χωρίς διακοπές. Με το διακόπτη στο 0 μετρήστε την αντίσταση R1 συνδέοντας το ωμόμετρο μεταξύ των ακρο -δεκτών 56b και G (σχήμα 4).
- Οι παραπάνω μετρήσεις πρέπει να συμφω -νούν με τις προδιαγραφές (σχήμα 4).
- 5. Αν οι μετρήσεις που έγιναν στο βήμα 4 είναι εκτός προδιαγραφών κάντε αντικατάσταση. Αν οι μετρήσεις είναι καλές, συνδέστε τη φίσα και επανατοποθετήστε τη μονάδα ρύθ -μισης των φαναριών στον πίνακα οργάνων.
- 6. Αποσυνδέστε τις φίσες των ηλεκτρικών κι -νητήρων (P35a και P35b).
- 7. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ.
- 8. Γυρίστε τον διακόπτη φώτων θέσης στο ΟΝ.
- 9. Μετρήστε την τάση ανάμεσα στους ακρο -δέκτες G και 31 με τον επιλογέα ύψους του

| ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ         | ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ       | ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ       | ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ       |
|-----------------------------------|---------------------------------|---------------------------------|---------------------------------|
|                                   | Εξάρτημα που πρέπει να ελεγχθεί | Εξάρτημα που πρέπει να ελεγχθεί | Εξάρτημα που πρέπει να ελεγχθεί |
| Βλάβη                             | P35a                            | P35b                            | Β69                             |
| Καμία ρύθμιση                     |                                 |                                 |                                |
| Δεν ρυθμίζεται το δεξί φανάρι     |                                |                                 |                                 |
| Δεν ρυθμίζεται το αριστερό φανάρι |                                 |                                |                                 |

Β69 στις θέσεις 0, 1, 2 και 3.
- 10. Μετρήστε την τάση μεταξύ των ακροδεκτών 56b και 31.
Ικανοποιούνται οι προδιαγραφές που ανα -γράφονται στο σχήμα 4; Αν δεν ικανοποι ούνται κάντε αλλαγή της μονάδας.

Διαδικασία 3η

Έλεγχος των κινητήρων των φαναριών

Βήματα
- 1. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF.
- 2. Συνδέστε τις φίσες στους ηλεκτρικούς κινη -τήρες ρύθμισης των φαναριών.
- 3. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ.
- 4. Με τον διακόπτη φώτων στη θέση ΟΝ οι ηλεκτρικοί κινητήρες πρέπει να δουλεύουν κανονικά. Το αξονάκι πρέπει να έχει δια -δρομή 8 mm. Αν δεν δουλεύουν αντικατα στήστε τους.

Κώδικας χρωμάτων αγωγών ALFA ROMEO

| WHT   | White      | Λευκό        |
|-------|------------|--------------|
| YEL   | Yellow     | Κίτρινο      |
| BLK   | Black      | Μαύρο        |
| BLU   | Blue       | Μπλε         |
| GRN   | Green      | Πράσινο      |
| RED   | Red        | Κόκκινο      |
| ORN   | Orange     | Πορτοκαλί    |
| PNK   | Pink       | Ροζ          |
| BRN   | Brown      | Καφέ         |
| GRY   | Grey       | Γκρι         |
| PPL   | Purple     | Μοβ          |
| LTB   | Light Blue | Ανοιχτό μπλε |
| HZL   | Hazelbrown | Ανοιχτό καφέ |

Σχήμα 3: Χρώματα αγωγών.

Αναφορες - Βιβλιογραφια
- 1. ALFA ROMEO: Repair instructions 145, 1994
- 2. ALFA ROMEO: Repair instructions 146, 1997

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΑΘΗΤIΚΗΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΣ

Α Σ Κ

Σ Η Ν ο 1
Λειτουργία και έλεγχοι αερόσακου με βοηθητικό σύστημα συγκράτησης

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Περιγράφετε τη λειτουργία του αερόσακου.
- ■ Πραγματοποιείτε τους διαγνωστικούς ελέγχους σε αερόσακο.
- ■ Αναγνωρίζετε και εντοπίζετε βλάβες με βάση τους διαγνωστικούς κωδικούς.

Τεχνικές πληροφορίες
Σε μια σφοδρή μετωπική σύγκρουση το σύστη -μα του αερόσακου, ανιχνεύει την επιβράδυνση και το σύστημα ενεργοποιεί τις μονάδες φου -σκώματος του αερόσακου. Στη συνέχεια, μια χημική αντίδραση στις μονάδες γεμίζει στιγμι -αία τους αερόσακους με μη τοξικό αέριο (άζω το) για να βοηθήσει να συγκρατηθεί η προς τα εμπρός κίνηση των επιβατών. Αυτό βοηθά να προστατευτεί το κεφάλι και το πρόσωπο του οδηγού και του συνοδηγού, από πιθανή
σύγκρουση με το τιμόνι ή το ταμπλό. Καθώς ξεφουσκώνουν οι αερόσακοι, συνεχίζουν να απορροφούν την ενέργεια. Όλη αυτή η διαδι -κασία (φούσκωμα - προστασία - ξεφούσκωμα) διαρκεί ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα (πε -ρίπου 1 δευτερόλεπτο).

Η ενεργοποίηση των αερόσακων γίνεται όταν η σύγκρουση συμβεί μέσα στη γραμμοσκιασμέ -νη περιοχή (σχήμα 1).
Σχήμα 1: Η ενεργοποίηση του αερόσακου γίνεται μέσα στη γραμμοσκιασμένη περιοχή.
Σχήμα 2: Περιπτώσεις μη ενεργοποίησης αερόσακου
Το όριο ενεργοποίησης είναι αυτό που αντιστοι -χεί σε ταχύτητα πάνω από 20 - 23 km/h και σε σταθερό εμπόδιο.
Το σύστημα του αερόσακου δεν ενεργοποιεί -ται αν το αυτοκίνητο εμπλακεί σε πλευρική ή οπίσθια σύγκρουση, ανατραπεί ή συγκρουστεί
μετωπικά με χαμηλή ταχύτητα (σχήμα 2). Η διαδικασία ενεργοποίησης του ηλεκτρονικού αερόσακου φαίνεται στο σχήμα 3. Τα κύρια μέρη του συστήματος αερόσακου S.R.S. είναι:
-  Η ενδεικτική λυχνία SRS

Σχήμα 3: Διάγραμμα συστήματος αερόσακου
Σχήμα 4: Εξαρτήματα αερόσακου με βοηθητικό σύστημα συγκράτησης
-  Περιστροφικός σύνδεσμος

Διαδικασία 1η
- Οι μονάδες φουσκώματος και οι αερόσακοι του οδηγού και του συνοδηγού.
-  Η κεντρική μονάδα με αισθητήρα (σχήμα 4).

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο εξοπλισμένο με σύστημα αερό -σακου SRS ηλεκτρονικού τύπου
-  Διαγνωστικό καλώδιο
Σχήμα 5: Έλεγχος ενδεικτικής λυχνίας

Έλεγχος ενδεικτικής λυχνίας

Βήματα
- 1. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ και ελέγξτε ότι ανάβει η ενδεικτική λυχνία (σχήμα 5).
- 2. Ελέγξτε αν η ενδεικτική λυχνία σβήνει μετά από 6 δευτερόλεπτα.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Όταν ο διακόπτης ανάφλεξης είναι στη θέση ΟΝ και η ενδεικτική λυχνία παραμένει αναμμένη ή αναβοσβήνει, τότε η μονάδα του κεντρικού αισθητήρα του αερόσακου έχει ανιχνεύσει κάποια βλάβη.
Όταν περάσουν 6 δευτερόλεπτα και η ενδεικτική λυχνία του αερόσακου ανάβει κάποιες στιγμές ή παραμένει αναμμένη ακόμα και όταν ο διακόπτης ανάφλεξης είναι στη θέση OFF, τότε υπάρχει πιθανότητα βραχυκυκλώματος στην καλωδίωση της ενδεικτικής λυχνίας .

Συστήματα Παθητικής και Ενεργητικής Ασφάλειας - Κλιματισμός
Σχήμα 5: Έλεγχος διαγνωστικών κωδικών

Διαδικασία 2η
Έλεγχος διαγνωστικών κωδικών με τη χρήση διαγνωστικού καλωδίου

Βήματα
- 1. Για να εμφανιστούν οι διαγνωστικοί κωδικοί, γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ και περιμένετε περίπου 20 δευτερόλεπτα.
- 2. Με τη βοήθεια του διαγνωστικού καλωδίου γεφυρώστε τις επαφές Τ$\_{C}$ και Ε1 στη δια -γνωστική φίσα.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Λάθος σύνδεση στις επαφές μπορεί να προκαλέσει βλάβη.
- 3. Αναγνωρίστε τους διψήφιους διαγνωστι -κούς κωδικούς ανάλογα με τη συχνότητα που αναβοσβήνει η ενδεικτική λυχνία.

 Κανονική ένδειξη
Όταν η λυχνία αναβοσβήνει 2 φορές το δευ -τερόλεπτο, τότε έχουμε φυσιολογική ένδειξη.

 Ένδειξη βλάβης
Η πρώτη ένδειξη δείχνει το πρώτο ψηφίο του διψήφιου διαγνωστικού κωδικού. Μετά από παύση 1,5 δευτερόλεπτου, η δεύτερη ένδειξη δείχνει το δεύτερο ψηφίο.
Αν υπάρχουν δυο ή περισσότεροι κωδικοί, θα υπάρξει μια παύση 2,5 δευτερολέπτων μεταξύ των κωδικών. Αφού εμφανιστούν οι κωδικοί θα υπάρξει μια παύση 4 δευτερολέ -πτων και θα επαναληφθούν (σχήμα 7).

ΠΡΟΣΟΧΗ
Σε περίπτωση πολλών διαγνωστικών κωδικών, η ένδειξη θα ξεκινήσει με το μικρότερο αριθμό. Αν δεν εμφανιστεί κάποιος διαγνωστικός κωδικός ή εμφανιστεί κάποιος χωρίς να έχετε συνδέσει τις επαφές, ελέγξτε το κύκλωμα.
- 4. Για να σβήσετε τους διαγνωστικούς κωδι -κούς, γυρίστε τον διακόπτη στη θέση OFF.
Σχήμα 6: α) Κανονική ένδειξη της ενδεικτικής λυχνίας β) Παράδειγμα κωδικών 11 και 31.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΚΩΔΙΚΩΝ ΑΕΡΟΣΑΚΟΥ SRS

| Διαγνωστικός κωδικός   | Ανίχνευση                                            | Περιοχή βλάβης                                                                                                | Ενδεικτική λυχνία   |
|------------------------|------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------|---------------------|
| Κανονικός              | Σύστημα φυσιολογικό                                  | -                                                                                                             | OFF                 |
| Κανονικός              | Πτώση τάσης  τροφοδοσίας                             |  Μπαταρία Κεντρική μονάδα αισθητήρα                                                                          | ΟΝ                  |
| 11                     | Βραχυκύκλωμα στο  κύκλωμα του  πυροκροτητή  (γείωση) |  Πυροκροτητής (αερόσακος οδηγού -  συνοδηγού)  Περιστροφικός σύνδεσμος Κεντρική μονάδα αισθητήρα  Πλεξούδα | ΟΝ                  |
| 12                     | Βραχυκύκλωμα στο  κύκλωμα του  πυροκροτητή  (με + Β) |  Πυροκροτητής (αερόσακος οδηγού -  συνοδηγού)  Περιστροφικός σύνδεσμος Κεντρική μονάδα αισθητήρα  Πλεξούδα | ΟΝ                  |
| 14                     | Ανοικτό το κύκλωμα D  (οδηγού) του  πυροκροτητή      |  Πυροκροτητής (κεντρικό τμήμα τιμονιού)  Περιστροφικός σύνδεσμος Κεντρική μονάδα αισθητήρα  Πλεξούδα       | ΟΝ                  |
| 31                     | Βλάβη της κεντρικής  μονάδας του  αισθητήρα          |   Κεντρική μονάδα αισθητήρα                                                                                  | ΟΝ                  |
| 54                     | Ανοικτό το κύκλωμα Ρ  (συνοδηγού) του  πυροκροτητή   |   Αερόσακος συνοδηγού Κεντρική μονάδα αισθητήρα  Πλεξούδα                                                   | ΟΝ                  |

ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΑΠΟΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ ΑΕΡΟΣΑΚΟΥ
Κατά τη διάρκεια των εργασιών αποθήκευσης, αποσυναρμολόγησης και τοποθέτησης ενός αερόσακου, θα πρέπει να προσέχετε τα παρα -κάτω:
-  Ο χώρος φύλαξης και αποθήκευσης των εξαρτημάτων πλήρωσης του αερόσακου, θα πρέπει να είναι κλειστός και να επιτρέπεται η πρόσβαση σε αυτόν μόνο σε εξειδικευμένους εργαζόμενους.
-  Όλα τα εξαρτήματα να φυλάσσονται σε ειδι -κά ατσάλινα ντουλάπια.
-  Το πάτωμα της αποθήκης δεν θα πρέπει να δημιουργεί ηλεκτροστατικό φορτίο.
-  Αποφεύγεται την αποθήκευση, πάνω από 48 ώρες.
-  Ο κινητήρας να είναι πάντα σβηστός.

Σχήμα 4: Αερόσακος ενεργοποιημένος.
Σχήμα 5: Σχηματική παράσταση για τον τρόπο πυροδότησης του αερόσακου.
Σχήμα 6: Χώρος τοποθέτησης αερόσακου.
Σχήμα 7: Συσκευή πυροδότησης.
-  Αφαιρέστε τα καλώδια της μπαταρίας και περι -μένετε τουλάχιστον 15 λεπτά. (χρόνος εκφόρτισης).
-  Μόλις παραλάβετε τις πυροτεχνικές συσκευ -ές από την αποθήκη, τοποθετήστε τις αμέσως.
-  Κατά την επανασύνδεση της μπαταρίας δεν πρέπει να βρίσκεται κανείς μέσα στο αυτοκίνητο.
-  Τοποθετείτε πάντα τους αερόσακους που αφαιρείτε, με τη λεία πλευρά προς τα πάνω, ώστε σε περίπτωση που σκάσουν, να μη κυλή -σουν.
-  Μην αφήνετε εργαλεία πάνω σε αερόσακους.
-  Απαγορεύεται οποιαδήποτε εργασία κοπής με δράπανα ή άλλα εργαλεία που μπορεί να εκτοξεύουν σπινθήρες, στους χώρους που υπάρχουν οι αερόσακοι.
- Φροντίστε ώστε ο χώρος εργασίας, να είναι πάντοτε καθαρός.
-  Σε αυτοκίνητο το οποίο πρόκειται να πάει για ανακύκλωση, θα πρέπει να αποσυναρμολογη -
-  Μην τοποθετείτε στα αυτοκίνητα πυροτεχνι -κά συστήματα τα οποία έχουν πέσει στο έδα φος ή έχουν κτυπηθεί.

θούν οι εκρηκτικοί μηχανισμοί ή να εκραγούν, τηρώντας όλα τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας.  Σε καμιά περίπτωση, να μην πετάτε στα σκουπίδια εξαρτήματα αερόσακου, χωρίς πρώ -τα να τα έχετε απενεργοποιήσει.
Σχήμα 8: Οι αερόσακοι περιέχουν μέχρι και 500 γραμμάρια εκρηκτικού υλικού.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 2
Έλεγχοι συστήματος αντιμπλοκαρίσματος φρένων

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναφέρετε τα κύρια μέρη του συστήματος.
- ■ Αναφέρετε τη λειτουργία των εξαρτημάτων.
- ■ Πραγματοποιείτε τη διαδικασία των ελέγχων.
- ■ Λαμβάνετε τα απαραίτητα μέτρα προστασίας κατά τη διάρκεια των ελέγχων.

Τεχνικές πληροφορίες
Το σύστημα αντιμπλοκαρίσματος φρένων (ABS) έχει σχεδιαστεί για να λειτουργεί στην περιοχή μέγιστου φρεναρίσματος και ταυτό -χρονης ικανότητας κατεύθυνσης του οχήματος. Η διακοπτόμενη λειτουργία των φρένων (με το
πόδι) δεν αρκεί για να επιτευχθεί ικανοποιητική δύναμη φρεναρίσματος με επαρκή ικανότητα κατεύθυνσης. Η ανθρώπινη αντίδραση είναι πολύ αργή και ελλιπής καθώς οι συντελεστές τριβής μεταξύ της επιφάνειας του δρόμου και
Σχήμα 1: Πλευρική δύναμη και δύναμη φρεναρίσματος σε σχέση με την ολίσθηση.

του ελαστικού αλλάζουν συχνά. To ABS προστα -τεύει τους τροχούς από το μπλοκάρισμα κατά τη διάρκεια του φρεναρίσματος, όπως για παρά -δειγμα σε δρόμους με χαμηλό συντελεστή τριβής. Έτσι το ABS λειτουργεί ως ένα αποτελεσματικό συμπλήρωμα στο σύστημα φρένων, με απο -τέλεσμα τη σημαντική συνεισφορά του στην ενεργητική ασφάλεια των οχημάτων. Τα κύρια μέρη του συστήματος είναι:
-  Ηλεκτρονική μονάδα έλεγχου
- Υδραυλική μονάδα
-  Αισθητήρες ταχύτητας με τους αντίστοιχους παλμοδότες στους τροχούς.
-  Ενδεικτική λυχνία ABS στον πίνακα οργάνων
- Καλωδίωση
-  Ρελέ προστασίας της μονάδας ελέγχου από μεγάλη τάση

Επίσης υπάρχουν και τα εξαρτήματα του συμ -βατικού συστήματος φρένων, όπως είναι:
-  Αντλία φρένων
- Υποβοήθηση φρένων (σερβομηχανισμός)
-  Κυλινδράκια τροχών, τακάκια και δίσκοι
Σχήμα 2: Ρελέ προστασίας
Οι αισθητήρες στροφών των τροχών ανιχνεύουν την γωνιακή τους ταχύτητά και οποιαδήποτε αλ -λαγή συμβαίνει σε αυτούς. Στη συνέχεια στέλ νουν σταθερά πληροφορίες στη μονάδα ελέγ -χου με τη μορφή εναλλασσόμενου ρεύματος. Με βάση αυτές τις πληροφορίες η μονάδα έλεγχου υπολογίζει την ταχύτητα του τροχού καθώς επί -σης και την επιτάχυνση ή την επιβράδυνση.

Μέτρα προστασίας

ΠΡΟΣΟΧΗ
-  Προσέξτε για σωστή τοποθέτηση στο φρενόμετρο, όπως επίσης και κατά τη διάρκεια του ελέγχου σε αυτό.
-  Προστατεύετε την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου από υψηλές θερμοκρασίες.
-  Μην αποσυνδέετε την μπαταρία, κατά τη διάρκεια λειτουργίας του κινητήρα.
-  Μην προσπαθείτε να επισκευάσετε εξαρτήματα του συστήματος, εκτός αν αυτό προβλέπεται από τον κατασκευαστή του.
-  Τοποθετείτε τους αισθητήρες μόνο με τη δύναμη του χεριού.
-  Μην τοποθετείτε τα εξαρτήματα σε μέγγενες.
-  Προσοχή στη τοποθέτηση των αισθητήρων. Ο καθένας έχει ένδειξη για τη θέση του.
-  Χρησιμοποιείτε τα προβλεπόμενα από τον κατασκευαστή υγρά φρένων.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Αυτοκίνητο εξοπλισμένο με σύστημα ABS
-  Φρενόμετρο
-  Διαγνωστική συσκευή ελέγχου του συγκε -κριμένου συστήματος
Σχήμα 3: Αρχή λειτουργίας του συστήματος.

Διαδικασία 1η

Οπτικός έλεγχος του συστήματος

Βήματα
- 1. Ελέγξτε τις υδραυλικές συνδέσεις του συ -στήματος πέδησης.
- 2. Αποκαταστήστε τυχόν βλάβες ή φθορές που εντοπίσατε.
- 3. Ελέγξτε για ασφαλή σύνδεση το ηλεκτρολο -γικό κύκλωμα του συστήματος.
- 4. Αποκαταστήστε τυχόν βλάβες ή φθορές που εντοπίσατε.

Διαδικασία 2η

Αυτοέλεγχος του συστήματος

Βήματα
- 1. Ανυψώστε το αυτοκίνητο έχοντας τους τρο -χούς ελεύθερους.
- 2. Ανοίξτε το διακόπτη ανάφλεξης και ελέγξτε αν άναψε η ενδεικτική λυχνία ασφαλείας του ABS.
- 3. Θέσατε σε λειτουργία τον κινητήρα και ελέγ -ξτε αν έσβησε η ενδεικτική λυχνία.
- 4. Βάλτε την πρώτη ταχύτητα στο κιβώτιο τα -χυτήτων, αφήστε το συμπλέκτη και συγχρό νως περιστρέψτε με το χέρι τους μη κινητή -ριους τροχούς.
- 5. Ο αυτοέλεγχος τελειώνει όταν οι τροχοί απο -κτήσουν ταχύτητα 6 km/h.

ΠΡΟΣΟΧΗ
 Στηρίξτε σωστά το αυτοκίνητο και προσέχετε τους κινητήριους τροχούς

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Αν μετά τον αυτοέλεγχο, ή κατά την διάρκεια της οδήγησης ανάψει το ενδεικτικό λαμπάκι, τότε σημαίνει ότι έχει ανιχνευτεί κάποια βλάβη. Η μονάδα θέτει το σύστημα εκτός λειτουργίας, αλλά το συμβατικό σύστημα πέδησης εξακολουθεί να λειτουργεί.

Διαδικασία 3η
Έλεγχοι αισθητήρων και καλωδίωσης με πολύμετρο

Βήματα
- 1. Αφαιρέστε με προσοχή τους αισθητήρες.
- 2. Τοποθετήστε τους ακροδέκτες του πολυμέ -τρου στα άκρα των αισθητήρων.
- 3. Ελέγξτε την αντίστασή τους. Αυτή πρέπει να είναι:

Α) 0.8-1.2 Ω ή Β) 1.2-1.8Ω
- 4. Στην περίπτωση που οι ενδείξεις είναι δια -φορετικές αντικαταστήστε τους.
- 5. Ελέγξτε τη συνέχεια των καλωδιώσεων με -ταξύ της κεντρικής ηλεκτρονικής μονάδας και των διαφόρων εξαρτημάτων.
- 6. Αντικαταστήστε τυχόν φθαρμένα καλώδια.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 3
- Ο κλιματισμός του αυτοκινήτου - Αναγνώριση - Έλεγχος πίεσης

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναγνωρίζετε τα εξαρτήματα του κλιματισμού.
- ■ Περιγράφετε τη λειτουργία του κλιματισμού.

Τεχνικές πληροφορίες
Όπως είναι γνωστό με τον κλιματισμό γίνεται επεξεργασία του ατμοσφαιρικού αέρα ως προς τη θερμοκρασία, την υγρασία και την καθαρό -τητά του.
Άνετο περιβάλλον υπάρχει, όταν η θερμοκρα -σία είναι 22 ως 26,5 °C και η σχετική υγρασία είναι RH=45% ως 50%.
-  Ο συμπιεστής (compressor). Αναρροφά το ψυκτικό μέσο, σε αέρια μορφή χαμηλής πίεσης και θερμοκρασίας, το συμπιέζει και το εξάγει
Σχήμα 1: Σχηματικό διάγραμμα του συστήματος κλιματισμού (HONDA CRX).
Στο σχήμα 1 φαίνεται η διάταξη και τα εξαρτή -ματα του συστήματος κλιματισμού στο χώρο του κινητήρα (HONDA-CRX). Τα εξαρτήματα είναι:

Σχήμα 2: Καλωδίωση του κλιματισμού.
σαν αέριο υψηλής πίεσης 15 kp/cm 2 και θερμο -κρασία 70 °C.
- Ο συμπιεστής παίρνει κίνηση μέσω του ηλε -κτρομαγνητικού συμπλέκτη. Όταν ο ηλεκτρο μαγνητικός συμπλέκτης διαρρέεται από ρεύμα, θέτει σε λειτουργία και το συμπιεστή, ενώ όταν δεν διαρέεται από ρεύμα, ο συμπιεστής απο -συμπλέκεται και παύει να λειτουργεί.
-  Το φίλτρο-αφυγραντής (receiver-drier). Από τον συμπυκνωτή, το υγρό εισέρχεται στο φίλτροαφυγραντή και αποθηκεύεται. Συγχρόνως αφαι -ρούνται τα ξένα σωματίδια και η όποια υγρασία.
-  Ο συμπυκνωτής (condenser). Σ'αυτόν έρ -χεται από τον συμπιεστή το αέριο, σε υψηλή πίεση και θερμοκρασία, ψύχεται και υγροποι -είται. Ο συμπυκνωτής είναι ένα ψυγείο (εναλ λάκτης θερμότητας). Υπάρχει και ηλεκτρικός ανεμιστήρας για την καλύτερη απαγωγή της θερμότητας.
-  Η εκτονωτική βαλβίδα (expansion valve). Με τη βοήθεια ενός αισθητήρα, που τοποθετεί -ται στην έξοδο του εξατμιστή, ανοίγει και κλείνει, τροφοδοτώντας με ψυκτικό υγρό τον εξατμιστή. Επίσης μειώνει την πίεση του ψυκτικού υγρού. Συνήθως βρίσκεται μέσα στον εξατμιστή.
-  Ο θερμοστάτης (thermostat). Βρίσκεται στο εσωτερικό του εξατμιστή και θέτει σε λει -τουργία ή σταματά τον συμπιεστή.
-  Ο εξατμιστής-ψύκτης (evaporator). Ο εξα -τμιστής λαμβάνει το ψυκτικό υγρό σε χαμηλή πίεση και απορροφώντας θερμότητα, με τη βοήθεια φυγοκεντρικού ανεμιστήρα, το ψυκτι -κό υγρό μετατρέπεται σε ατμό. Στην έξοδο του εξατμιστή η πίεση του ψυκτικού υγρού είναι 2 kp/cm 2 και η θερμοκρασία στους 6 °C περίπου. Ο αέρας της καμπίνας των επιβατών περνά από τον εξατμιστή, ψύχεται και αποβάλλει μέ -ρος από την υγρασία του, η οποία αποβάλλεται εκτός οχήματος μέσω αποχετευτικού σωλήνα.
-  Ο πιεσοστατικός διακόπτης (trinary switch). Διακόπτει το κύκλωμα λειτουργίας του συμπιεστή όταν η πίεση είναι πολύ χαμηλή (0,55 kp/cm 2 και κάτω) ή πολύ υψηλή (πάνω από 25,5 kp/cm 2 ).

Στο σχήμα 2 φαίνεται η καλωδίωση του κλιμα -τιστικού (Α/C) και στο σχήμα 3 φαίνεται το διά γραμμα του κυκλώματος.
Παρατηρούμε ότι με την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου (ECM) του κινητήρα συνδέονται, ο πι -εσοστάτης και το πηνίο του ρελέ του ηλεκτρο μαγνητικού συμπλέκτη. Στην περίπτωση που η πίεση είναι εκτός ορίων, η ηλεκτρονική μονάδα δεν γειώνει το πηνίο του ρελέ. Το ίδιο γίνεται όταν ο οδηγός πατήσει απότομα το γκάζι.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό αυτοκίνητο με κλιματισμό
-  Πιεσόμετρα (μανόμετρα) για έλεγχο του κλι -ματιστικού αυτοκινήτου μαζί με τους απα ραίτητους σωλήνες κ.λπ
-  Γυαλιά προστασίας ματιών

Μέτρα ποοστασίας
- 1. Φοράτε ασφαλή μεγάλα γυαλιά για την προ -στασία των ματιών.
- 2. Τραβήξτε το χειρόφρενο. Στα αυτόματα κι -βώτια ταχυτήτων επιλέξτε τη θέση στάθμευ σης (Park). Στα χειροκίνητα βάλτε νεκρά.
- 3. Ο διακόπτης ανάφλεξης στη θέση OFF, εκτός αν χρειάζεται αλλιώς για την πορεία της εργασίας.
- 4. Αν χρειάζεται να λειτουργεί ο κινητήρας, αυτό να γίνεται σε καλά αεριζόμενο χώρο. Το ίδιο ισχύει και όταν γίνονται εργασίες στο σύστημα κλιματισμού.
- 5. Προσέξτε τα κινούμενα μέρη του κινητήρα και αυτά που κινούνται αυτόματα (π.χ. ανε -μιστήρας ψυγείου).

Σχήμα 3: Συνδεσμολογία κλιματισμού (HONDA CRX).

| Κώδικας χρωμάτων αγωγών HONDA   | Κώδικας χρωμάτων αγωγών HONDA   | Κώδικας χρωμάτων αγωγών HONDA   |
|---------------------------------|---------------------------------|---------------------------------|
| WHT                             | White                           | Λευκό                           |
| YEL                             | Yellow                          | Κίτρινο                         |
| BLK                             | Black                           | Μαύρο                           |
| BLU                             | Blue                            | Μπλε                            |
| GRN                             | Green                           | Πράσινο                         |
| RED                             | Red                             | Κόκκινο                         |
| ORN                             | Orange                          | Πορτοκαλί                       |
| ΡΝΚ                             | Pink                            | Ροζ                             |
| BRN                             | Brown                           | Καφέ                            |
| GRY                             | Grey                            | Γκρι                            |
| PUR                             | Purple                          | Μοβ                             |
| LT BLU                          | Light Blue                      | Ανοιχτό μπλε                    |
| LT GRN                          | Light Green                     | Ανοιχτό πράσινο                 |

- 6. Μη φοράτε φαρδιά ρούχα, δαχτυλίδια, κρε -μαστά κοσμήματα κ.λπ.
- 7. Τα μακριά μαλλιά δέστε τα και στερεώστε τα, πίσω από το κεφάλι.
- 8. Μην ακουμπάτε ζεστές επιφάνειες.
- 9. Ακολουθείστε την πορεία εργασίας που αναφέρεται στο βιβλίο του κατασκευαστή.
- 10. Αν έχετε αμφιβολίες ρωτήστε κάποιον ειδι -κό. Να είστε πάντα σίγουροι για τις ενέρ γειές σας.
- 11. Αν συνδέεται ο κλιματισμός με τον εγκέφα -λο του κινητήρα (ECM) προσέξτε μην προ κληθεί βραχυκυκλώματα, γιατί θα κατα -στραφεί ο εγκέφαλος. Είναι πολύ ακριβός.

Σχήμα 3α: Χρώματα αγωγών.

Διαδικασία 1η

Αναγνώριση, οπτικός έλεγχος
Στο εκπαιδευτικό αυτοκίνητο.
Βρείτε τα στοιχεία του κατασκευαστή. Ακολου -θείστε τα επόμενα βήματα προσαρμόζοντάς τα στη δική σας περίπτωση.

Βήματα
- 1. Βεβαιωθείτε ότι ο διακόπτης ανάφλεξης είναι στη θέση OFF και ο κινητήρας είναι κρύος.
- 2. Αναγνωρίστε τα εξαρτήματα που αποτελούν το σύστημα κλιματισμού του αυτοκινήτου.
- 3. Πραγματοποιήστε οπτικό έλεγχο:
-  Για φθορές εξαρτημάτων και σωληνώσεων.
- Για καλές γειώσεις, σφιχτούς ακροδέκτες, στερεωμένη σωστά καλωδίωση.
- 4. Ελέγξτε την τάνυση του ιμάντα που δίνει κί -νηση στον συμπιεστή.
- Στο σχήμα 4α φαίνεται πώς θα μετρήσετε την τάνυση του ιμάντα. Με δύναμη 10 kg πιέστε στο σημείο που φαίνεται στο σχήμα. Είναι το μεγαλύτερο " άνοιγμα " του ιμάντα. Μετρήστε

Σχήμα 4: Έλεγχος τάνυσης του ιμάντα. α) Με πίεση και μέτρηση της απόκλισης. β) Με ειδικό μετρητή τάνυσης.
την απόκλιση. Στην περίπτωσή μας, δηλαδή στο HONDA CRX, δίνονται οι προδιαγραφές:
-  Χρησιμοποιημένος ιμάντας: απόκλιση 6,5 ως και 10,5 mm.
-  Καινούριος ιμάντας: απόκλιση 5,0 ως και 7,0 mm. Αν υπάρχουν σπασίματα και οποιαδήποτε φθορά, αντικαταστήστε τον ιμάντα.
Καινούργιος ιμάντας είναι αυτός που χρησι -μοποιήθηκε λιγότερο από 5 λεπτά.
Αν χρειάζεται ρύθμιση η τάνυση του ιμάντα, αυτή γίνεται μέσω της βίδας ρύθμισης της τά -νυσης του ιμάντα.

Αν χρειάζεται αλλαγή του ιμάντα τότε:
- α. Λύστε τη βίδα του ρυθμιστή τάνυσης του ιμά -ντα (σχήμα 5).
- β. Αντικαταστήστε τον ιμάντα με έναν καινούργιο. Για τον έλεγχο με ειδικό μετρητή (σχήμα 4β) ακολουθήστε τις οδηγίες του μετρητή.
Σχήμα 5: Αλλαγή του ιμάντα στο A/C (HONDA CRX).

Διαδικασία 2η

Έλεγχος πίεσης του ψυκτικού υγρού

Βήματα
- 1. Αφαιρέστε τα καπάκια των βαλβίδων σέρβις και συνδέστε τα πιεσόμετρα (χαμηλής και υψηλής πίεσης).
- 2. Ξεκινήστε τον κινητήρα του αυτοκινήτου.
- 3. Θέστε τον διακόπτη του Α/C στη θέση ΟΝ.
- 4. Παρατηρήστε τις ενδείξεις των πιεσόμετρων. Είναι σύμφωνες με τις προδιαγραφές; Πρέ -πει να είναι αυτές που δίνονται παρακάτω.

| Υψηλή Πίεση   | Χαμηλή Πίεση   |
|---------------|----------------|
|               | Μέτρηση        |
- 5. Θέστε τον διακόπτη Α/C στη θέση OFF.
- 6. Σταματήστε τον κινητήρα.
- 7. Αφήστε να ηρεμήσει το ψυκτικό υγρό και αφαιρέστε τα πιεσόμετρα.
- 8. Τοποθετήστε τα καπάκια στις βαλβίδες.
Σχήμα 6: Φυσιολογικές τιμές πιέσεων του A/C.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 4
Αυτόματο σύστημα κλιματισμού - Αυτοδιάγνωση, έλεγχος τροφοδοσίας της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου και του αισθητήρα εσωτερικού χώρου

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Εντοπίζετε τα εξαρτήματα ενός αυτόματου συστήματος κλιματισμού.
- ■ Ελέγχετε οπτικά τα εξαρτήματα του κλιματισμού.
- ■ Εντοπίζετε τις βλάβες, ενεργοποιώντας την αυτοδιάγνωσή του.
- ■ Μηδενίζετε τις βλάβες στη μνήμη της αυτοδιάγνωσης.
- ■ Ελέγχετε την τροφοδοσία της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου.
- ■ Ελέγχετε τον αισθητήρα θερμοκρασίας εσωτερικού χώρου.

Τεχνικές πληροφορίες
Το σύστημα κλιματισμού παρέχει συνθήκες άνεσης στο χώρο των επιβατών του αυτοκι -νήτου. Στο αυτόματο σύστημα κλιματισμού (θέρμανσης-αερισμού), ο οδηγός επιλέγει την
επιθυμητή θερμοκρασία. Η θερμοκρασία αυτή επιτυγχάνεται, ανεξάρτητα από τις εξωτερικές συνθήκες και από τις συνθήκες οδήγησης. Συγ -χρόνως ρυθμίζεται η υγρασία του αέρα, στα
Σχήμα 1: Όψη του χειριστηρίου, της μονάδας καλοριφέρ, εξατμιστή του Α/C και αεραγωγών.
Σχήμα 2: Χειριστήριο αυτόματου κλιματισμού (Alfa Romeo 164).

επίπεδα άνεσης (RH=45-50%) και φιλτράρεται. Τα αυτόματα συστήματα κλιματισμού έχουν τη δυνατότητα να λειτουργήσουν και χειροκίνητα. Στη χειροκίνητη λειτουργία ο οδηγός παρεμβαί -νει σε διάφορες παραμέτρους, όπως είναι η τα χύτητα του ανεμιστήρα και η ροή του αέρα στο χώρο των επιβατών.
Στο αυτόματο σύστημα ο οδηγός επιλέγει μόνο τη θερμοκρασία για το χώρο των επιβατών. Η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου του κλιματισμού αναλαμβάνει βάσει ενός προγράμματος, να ρυθμίσει το " κλίμα " στο χώρο των επιβατών, ανεξάρτητα από τις εσωτερικές και εξωτερικές
συνθήκες. Η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου του κλιματισμού είναι συνδεδεμένη με αισθητήρες και ενεργοποιητές και έτσι σε πραγματικό χρόνο ανιχνεύει τις συνθήκες που επικρατούν. Η μονά -δα εκτελεί την επεξεργασία των στοιχείων, στέλ νει τα κατάλληλα σήματα στους ενεργοποιητές, σύμφωνα με το πρόγραμμα, επιτυγχάνοντας τη δημιουργία του " κλίματος " , που επιλέχθηκε.

Στο σχήμα 1 φαίνεται η ανάμιξη και η διανομή του αέρα στο χώρο των επιβατών.
Το ηλεκτρικό μέρος του κλιματισμού επικοινω -νεί με το θερμοδυναμικό μέρος, που αποτελεί ται από:
-  Το τμήμα θέρμανσης (καλοριφέρ), το οποίο εκμεταλλεύεται τη θερμότητα του υγρού ψύξης του κινητήρα.
-  Το τμήμα ψύξης, δηλαδή τη μονάδα A/C (Air Conditioning). Το τμήμα ψύξης παίρνει κίνηση από το στροφαλοφόρο άξονα μέσω του ηλε -κτρομαγνητικού συμπλέκτη του συμπιεστή.
Μηχανικά πτερύγια (κλαπέτα), επιτρέπουν τη μίξη ζεστού και κρύου αέρα, καθώς και τη δια -νομή του στο χώρο των επιβατών.

Μια προκαθορισμένη λογική ελέγχει τη κίνηση των πτερυγίων, γνωστής ως " ανακυκλοφορία " . Αυτή επιτρέπει στο κλιματιστικό να πάρει τον αέρα από το χώρο των επιβατών και να επεξεργαστεί φθάνοντας γρηγορότερα στην
επιθυμητή θερμοκρασία. Αυτή η λειτουργία εί -ναι χρήσιμη, όταν ο εξωτερικός αέρας είναι γε μάτος ρύπους. Ο ανεμιστήρας μπορεί να μετα -βάλλει τις στροφές του σε μεγάλα όρια.
Στο σχήμα 2 φαίνεται το χειριστήριο του αυτό -ματου κλιματισμού που τοποθετήθηκε στο AlfaRomeo 164.
Στο σχήμα 3 φαίνεται ένα μπλοκ διάγραμμα αισθητήρων, ηλεκτρονικής μονάδας του κλι -ματισμού και ενεργοποιητών κυρίως. Σε άλλα κλιματιστικά υπάρχει και αισθητήρας ηλιακής ακτινοβολίας.

Στα σχήματα 4 και 5 φαίνεται το διάγραμμα κα -λωδίωσης του αυτόματου συστήματος κλιματι σμού.
Σχήμα 3: Διάγραμμα κύριων λειτουργιών του συστήματος κλιματισμού.
Σχήμα 4: Διάγραμμα καλωδίωσης αυτόματου κλιματισμού Alfa-Romeo 164.
Σχήμα 5: Διάγραμμα καλωδίωσης αυτόματου κλιματισμού (συνέχεια) Alfa- Romeo 164.
Σχήμα 6: Διάγραμμα συνδεσμολογίας ανεμιστήρων ψύξης (για το ψυγείο του κινητήρα και για τον συμπυκνωτή).
Σχήμα 7: Αισθητήρας εσωτερικού χώρου (α) και η καμπύλη του NTC (β).
Σχήμα 8: α) Αισθητήρας αναμεμιγμένου αέρα. β) Θέση του και γ) η καμπύλη του NTC.

Οι αισθητήρες, όπως φαίνεται στο σχήμα 5, είναι συνδεδεμένοι στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου του κλιματισμού. Όλοι τους είναι θερ -μίστορ NTC και είναι:
-  Ο αισθητήρας αναμεμιγμένου αέρα (Q25) εί -ναι ένα θερμίστορ NTC.
-  Ο αισθητήρας θερμοκρασίας του χώρου των επιβατών (Q33) βρίσκεται στην οροφή μπρο -στά από τον εσωτερικό καθρέφτη (σχήμα 7). Για να ανιχνεύει όσο το δυνατόν καλύτερα τη θερμοκρασία, ένα μικρό ανεμιστηράκι στέλνει επάνω στον αισθητήρα αέρα.
-  Ο αισθητήρας εξωτερικής θερμοκρασίας (Q24) είναι τοποθετημένος επάνω στον αριστε -ρό εξωτερικό καθρέπτη (σχήμα 9).
- Η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου του κλιματι -σμού διαβάζει το σήμα που προέρχεται από τον αισθητήρα εξωτερικού αέρα κάθε λεπτό.

Αν η τιμή που ανιχνεύτηκε από την ηλεκτρονική
μονάδα έχει μειωθεί σε σχέση με την προηγού -μενη τιμή, η νέα τιμή θα χρησιμοποιηθεί (από την ECU) άσχετα από την ταχύτητα του αυτο -κινήτου. Αν η τιμή αυξήθηκε σε σχέση με την προηγούμενη, η νέα τιμή θα χρησιμοποιηθεί από την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου (ECU), μόνο αν η ταχύτητα του αυτοκίνητου ήταν με -γαλύτερη από 30 km/h τουλάχιστον πριν από ένα λεπτό.
Η ανάμιξη του αέρα καθώς και η διανομή του, γίνεται με το άνοιγμα και κλείσιμο πτερυγί -ων (κλαπέτων). Τα πτερύγια ενεργοποιούνται μέσω δύο βηματικών κινητήρων. Η ηλεκτρονι -κή μονάδα ελέγχου του κλιματισμού δίνει εντο λή στους δύο μικρούς βηματικούς κινητήρες (σχήμα 10) στέλνοντας σήματα λογικής σειράς (ψηφιακά) τα οποία δημιουργούν μαγνητικό πεδίο ικανό να περιστρέψει το ρότορα σε βαθ -μιαία μετακίνηση.

Σχήμα 9: Αισθητήρας θερμοκρασίας εξωτερικού χώρου και η καμπύλη του NTC.
Σχήμα 10: (α) Βηματικός κινητήρας και (β) Διάγραμμα της εσωτερικής του συνδεσμολογίας.
Σχήμα 11: α) Σήματα που στέλνονται στους βηματικούς κινητήρες, β) Τυλίγματα διαρρέονται από ρεύμα που ελέγχεται μέσω τρανζίστορς.
Σχήμα 12: α) Αρχή λειτουργίας για τη ρύθμιση της ταχύτητας του κινητήρα του ανεμιστήρα, β) Δάγραμμα ρύθμισης του ρεύματος του κινητήρα του ανεμιστήρα.
Στο σχήμα 11 φαίνεται η μορφή των σημάτων (α), τα οποία στέλνονται στη βάση του τρανζί -στορ για να περάσει ρεύμα μέσα από τα τυλίγ ματα του βηματικού κινητήρα. Τα τρανζίστορς βρίσκονται μέσα στην ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου και εδώ φαίνεται το κύκλωμα σε απλή μορφή.

Στο σχήμα 12 φαίνεται, ότι η ταχύτητα του ανε -μιστήρα θέρμανσης-αερισμού (Q1) ελέγχεται από τη μονάδα ελέγχου της ταχύτητας (Q31). Η Q31 ελέγχεται από την ηλεκτρονική μονάδα του κλιματισμού (σχήμα 5) Q21A. Στέλνονται σήματα (τάσεις από 0 έως 5V) βάσει προγραμ -μάτων που υπάρχουν μέσα στην Q21A.
Η ανακυκλοφορία του αέρα ή η εισαγωγή φρέ -σκου αέρα από το περιβάλλον γίνεται με τη
βοήθεια πτερυγίου, το οποίο οδηγείται από ηλεκτροκινητήρα σε αυτόματη ή χειροκίνητη λειτουργία. Το σύστημα κλιματισμού που περι -γράφεται (Alfa Romeo 164) είναι αυτόματο και έχει αυτοδιάγνωση.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα με αυτόματο κλιματισμό
-  Πλήρης σειρά σχεδίων για το κλιματισμό
-  Ψηφιακό πολύμετρο
-  Θερμόμετρο 0-100 °C

Διαδικασία 1η
Όλη η διαδικασία αναφέρεται σε συγκεκριμένο σύστημα κλιματισμού (Alfa Romeo 164). Ακο -λουθείστε τη διαδικασία με βάση τα σχέδια και τις οδηγίες του κατασκευαστή του οχήματος που έχετε στο εργαστήριο.

Οπτικός Έλεγχος

Βήματα
- 1. Βεβαιωθείτε ότι ο διακόπτης ανάφλεξης βρί -σκεται στη θέση OFF.
- 2. Βεβαιωθείτε ότι το αυτοκίνητο είναι καλά στερεωμένο. Τραβήξτε το χειρόφρενο.
- 3. Ελέγξτε τους ελαστικούς σωλήνες του καλο -ριφέρ για διαρροές και φθορές (ψώριασμα).
- 4. Ελέγξτε το κύκλωμα ψύξης, όπως αναφέρε -ται στην προηγούμενη άσκηση, για τον οπτι κό έλεγχο και τη τάνυση του ιμάντα.
- Ελέγξτε αν η καλωδίωση έχει φθορές.
- Όπου βρεθεί πρόβλημα πρέπει να γίνει αποκατάσταση βάσει των οδηγιών του κα -τασκευαστή και με ανταλλακτικά αξιόπιστα (γνήσια).

Διαδικασία 2η
Αυτοδιάγνωση βλαβών και μηδενισμός των βλαβών που είχαν καταγραφεί στη μνήμη

Βήματα
- 1. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ.
- 2. Πατήστε διαδοχικά τα μπουτόν 7 και 15 (σχήμα 2). Όλες οι ενδείξεις χάνονται εκτός του ρολο -γιού και στη θέση της ένδειξης της εξωτε ρικής θερμοκρασίας δίνεται ο κωδικός της βλάβης με αλφαριθμητικά σύμβολα. Αν πα -τηθεί το μπουτόν 7 δείχνει αν υπάρχει και δεύτερη βλάβη, αν ξαναπατηθεί την τρίτη κ.ο.κ. Στο τέλος το χειριστήριο ξαναγυρίζει στη κανονική λειτουργία.
- 3. Συμβουλευτείτε τον πίνακα διάγνωσης που δίνεται από τον κατασκευαστή.
- 4. Αποκαταστήστε τη βλάβη.
- 5. Μηδενίστε τις βλάβες που καταγράφηκαν στη μνήμη: (α) Πατώντας τα μπουτόν 7 και 10 και (β) Αφήνοντας πρώτα το μπουτόν 7 και μετά το 10.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΩΔΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ

| Ένδειξη   | Σφάλματα                                    | Έλεγχος   |
|-----------|---------------------------------------------|-----------|
| "-"       | Κανένα σφάλμα                               |           |
| "OU"      | Διακοπή στο κινητήρα ανάμιξης του αέρα      | Έλεγχος Ε |
| "OC"      | Βραχυκύκλωμα στο κινητήρα ανάμιξης του αέρα | Έλεγχος Ε |
| "1C"      | Βραχυκύκλωμα του συμπιεστή                  | Έλεγχος D |
| "4U"      | Διακοπή στο κινητήρα διανομής αέρα          | Έλεγχος Ε |
|           | κ.λπ.                                       |           |

- 6. Ελέγξτε αν έχουν μηδενισθεί τα σφάλματα σύμφωνα με το βήμα 2.

Διαδικασία 3η
Έλεγχος τροφοδοσίας της ηλεκτρονικής μονά -δας ελέγχου, έχοντας μπροστά σας τα σχέδια 4, 5 και 6.

Βήματα
- 1. Ελέγξτε την κατάσταση της ασφάλειας F1 στην ασφαλειοθήκη G1. Αν είναι καμένη, αφού αποκλείσετε το ενδεχόμενο βραχυκυ -κλώματος, τοποθετείστε καινούργια ασφά λεια 7,5 Α (σχήμα 4).
- 2. Μετρήστε την τάση στους ακροδέκτες 2Β και 10Β της φίσας της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου Q21A συνδέοντας ένα βολτόμετρο. Η τάση πρέπει να είναι 12V. Αν η τάση δεν είναι 12V προχωρήστε στο βήμα 3.
- 3. Μετρείστε την τάση στον ακροδέκτη 11 της φίσας G164 (σχήματα 4 και 5).
- Αν η τάση είναι 12V υπάρχει διακοπή στη γραμμή από τον ακροδέκτη 11 της φίσας G164 μέχρι τους ακροδέκτες 2 και 10 της φίσας b της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου. Αποκαταστήστε τη βλάβη αντικαθιστώντας τον αγωγό.

Αν η τάση είναι 0V, τότε υπάρχει διακοπή μέχρι την ασφάλεια F1 της ασφαλειοθήκης G2. Αποκαταστήστε τη βλάβη αντικαθιστώ -ντας τον αγωγό.
- 4. Ελέγξτε τη γείωση της ηλεκτρονικής μονά -δας ελέγχου.
- Συνδέστε ένα βολτόμετρο στους ακροδέκτες 5Β και 13Β της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγ -χου. Η τάση πρέπει να είναι 0V. Αν δεν είναι 0V, τότε ελέγξτε τη γείωση G283 (σχήμα 4) και τις φίσες G164 και G150 να κάνουν καλή επαφή. Αν η γείωση G283 είναι σωστή καθώς
Σχήμα 13: Φίσα G164.
Σχήμα 14: Ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου Q21A και φίσες της.

- και οι φίσες G164 (ακροδέκτης 15) και G150 (ακροδέκτης 4) κάνουν καλή επαφή, αντικα -ταστήστε τον αγωγό.
- 5. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ.
- 6. Ελέγξτε με ένα βολτόμετρο την τάση στους ακροδέκτες 1Β και 9Β της ηλεκτρονικής μο -νάδας ελέγχου.
- Η τάση πρέπει να είναι 12V. Αν δεν είναι 12V (τάση μπαταρίας), ελέγξτε τις γραμμές όπως και προηγουμένως.

Διαδικασία 4η
Έλεγχος του αισθητήρα θερμοκρασίας του χώ -ρου επιβατών. Έχετε υπόψη σας το σχήμα 5 για τη συγκεκριμένη μονάδα κλιματισμού.

Βήματα
- 1. Γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ. Αν λειτουργεί ο κινητήρας του μικρού ανε -μιστήρα προχωρήστε στο βήμα 5. Αν δεν λει τουργεί ο κινητήρας προχωρήστε στο βήμα 2.
- 2. Αποσυνδέστε τον αισθητήρα Q33 από την φίσα G342 και τροφοδοτείστε με 12 V τον αισθητήρα στους ακροδέκτες 1 και 4. Αν δεν δουλεύει το ανεμιστηράκι του αισθητήρα, αντι -καταστήστε τον αισθητήρα Q33. Αν λειτουργεί το ανεμιστηράκι προχωρήστε στο βήμα 3.
- 3. Με το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ ελέγ -ξτε αν ο ακροδέκτης 4 της φίσας G342 είναι γειωμένος μέσω της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου. Η τάση πρέπει να είναι 0 V. Αν η τάση είναι 0 V ελέγξτε ότι η ασφάλεια F2 στην ασφαλειοθήκη G2 (σχήμα 4) δεν είναι καμένη. Αν είναι καμένη αντικαταστήστε την με μια ίδια (10 Α). Ελέγξτε αν στον ακροδέκτη 1 του Q33 η τάση είναι 12 V. Αν δεν είναι, ελέγξτε την κα -λωδίωση σύμφωνα με το σχέδιο.
- 4. Με το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ ελέγξτε αν ο ακροδέκτης 36 Α της ηλεκτρο -νικής μονάδας ελέγχου Q21Α είναι γειωμέ νος (0 V). Αν ο ακροδέκτης είναι γειωμένος αντικαταστήστε την καλωδίωση μεταξύ του ακροδέκτη 36 Α του Q21Α και του ακροδέκτη 4 της φίσας G342. Αν ο ακροδέκτης 36 Α της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου Q21A δεν εί -ναι γειωμένος και έχετε σιγουρευτεί για αυτό αντικαταστήστε την Q21A.
- 5. Αποσυνδέστε τον αισθητήρα Q33 από την φίσα G342. Ελέγξτε με ένα ωμόμετρο αντίσταση του αισθητήρα μεταξύ των ακρο -δεκτών 1 και 2 σε διάφορες θερμοκρασίες. Οι τιμές της αντίστασης του ΝΤC πρέπει να είναι σύμφωνες με την καμπύλη του σχήματος 7β. Αν οι τιμές δεν είναι σύμφωνες με την καμπύ -λη αντικαταστήστε τον αισθητήρα.
- 6. Ελέγξτε την καλωδίωση για συνέχεια μετα -ξύ του ακροδέκτη 2 της φίσας G342 και του ακροδέκτη 7 Α της ηλεκτρονικής μονάδας Q21A με ένα ωμόμετρο. Αν υπάρχει διακο -πή αντικαταστήστε τον αγωγό.
- 7. Με τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ ελέγξτε αν ο ακροδέκτης 3 της φίσας G342 είναι γειωμένος (0 V). Αν το βολτόμετρο δεν δείξει 0 V προχωρήστε στο βήμα 8.
- 8. Με τον διακόπτη της ανάφλεξης στη θέση ΟΝ ελέγξτε αν ο ακροδέκτης 21 Α της ηλε -κτρονικής μονάδας ελέγχου Q21A είναι γει ωμένος. Αν είναι γειωμένος ελέγξτε την κα -λωδίωση μεταξύ του ακροδέκτη 3 της φίσας Q342 και του ακροδέκτη 21 Α της Q21A με ένα ωμόμετρο. Αν υπάρχει διακοπή αντικα -ταστήστε.

Αν ο ακροδέκτης 21 Α δεν είναι καλά γειωμέ -νος χρειάζεται αντικατάσταση η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου Q21A.

Αναφορeς - Βιβλιογραφiα
- 1. ALFA ROMEO: Repair instructions 145 1994
- 2. ALFA ROMEO: Repair instructions 146 1997
- 3. A.B.S. - Intercar A.E.
- 4. Ηλεκτρονικοί αερόσακοι S.R.S. TOYOTA ΕΛΛΑΣ A.B.E.E.
- 5. Τεχνικά περιοδικά 4 τροχοί, Car and Driver, Service.

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΗΧΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ

Α Σ Κ

Σ Η Ν ο 1
Τοποθέτηση ηχοσυστήματος αυτοκινήτου

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Τοποθετείτε τις μονάδες του ηχοσυστήματος.
- ■ Πραγματοποιείτε τις απαιτούμενες συνδεσμολογίες για τη λειτουργία του ηχοσυστήματος.

Τεχνικές πληροφορίες
Ένα απλό ηχοσύστημα αυτοκινήτου αποτελεί -ται από:
-  Την κεραία
-  Τα ηχεία
- Το ραδιοκασετόφωνο
Σήμερα στην αγορά προσφέρεται ένα μεγάλο πλήθος συσκευών που μπορούν να συνδυα -στούν για τη δημιουργία ενός ηχοσυστήματος. Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη σύνθεση και την επιλογή ενός ηχοσυστήματος είναι:
-  Οι απαιτήσεις του ιδιοκτήτη του αυτοκινή -του.
-  Το κόστος. Υπάρχουν φθηνές και ακριβές συσκευές. Μπορεί ένα απλό σύστημα να είναι ακριβότερο από ένα σύνθετο.
-  Οι χώροι που είναι διαθέσιμοι σε κάθε τύπο αυτοκινήτου.

Συνδυασμοί για τη δημιουργία ενός ηχοσυστή -ματος μπορούν να γίνουν από τα παρακάτω:
-  Κεραία
- α. απλή
- β. ηλεκτρική
γ. απλή ή ηλεκτρική κατάλληλη και για κινητό τηλέφωνο.
-  Ραδιοκασετόφωνο
- Ράδιο-minidisc
-  Ράδιο-cd
- CD-changer (Συσκευή αλλαγής δίσκων CD)
-  Ισοσταθμιστές
- Ενεργά φίλτρα
-  Παθητικά φίλτρα
- Ενισχυτές
-  Ηχεία
Εκτός των παραπάνω υπάρχουν και συνδυα -σμοί τους, όπως π.χ. ραδιοκασετόφωνο-cd, ενι σχυτές με ενσωματωμένα φίλτρα κ.λπ. Επίσης υπάρχουν τηλεχειριστήρια διαφόρων τύπων.

Για τα ηχοσυστήματα ποιότητας είναι απαραί -τητο να τοποθετούνται ειδικά εξαρτήματα και καλώδια.
Προσοχή πρέπει να δοθεί στην επιλογή της διατομής των καλωδίων.
Σχήμα 1: Ειδικά εξαρτήματα-υλικά για συνδέσεις μονάδων ηχοσυστήματος.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Ραδιοκασετόφωνο με ενισχυτή 4x15W RMS και έξοδο προενισχυτή. Οι δύο συσκευές να είναι σετ
-  CD-Changer
- Κεραία ηλεκτρική ή απλή
-  Ενισχυτής 2x100W RMS
- Μεγάφωνα διπλού κώνου για μπροστά με μέγιστη ισχύ 80 W. Ζεύγος 1 (2 μεγάφωνα)
-  Μεγάφωνα για τις πίσω πόρτες διπλού κώ -νου με μέγιστη ισχύ 100 W. Ζεύγος 1 (2με γάφωνα)
-  Σετ μεγαφώνων woofer + tweeter με μέγι -στη ισχύ 150-200W μαζί με τα φίλτρα τους (crossover). Ζεύγος 1 (4 μεγάφωνα)
-  Σέγα ηλεκτρική
-  Δράπανο
-  Ποτηροτρύπανο ή προοδευτικό τρυπάνι

Διαδικασία
Στο εκπαιδευτικό όχημα να τοποθετηθεί το ηχο -σύστημα του οποίου το απλοποιημένο διάγραμ -μα φαίνεται παρακάτω:
Να τοποθετηθούν τα παρακάτω εξαρτήματα:
- 1. Η κεραία
- 2. Το ραδιοκασετόφωνο
- 3. To cd-changer
- 4. Ο ενισχυτής
- 5. Τα μεγάφωνα με τα φίλτρα (crossover)
- 6. Η καλωδίωση
Σχήμα 2: Γενικό διάγραμμα συνδεσμολογίας του ηχοσυστήματος.

Μέρος 1ο

Διαδικασία 1η
Τοποθέτηση κεραίας

Βήματα
- 1. Επιλέξτε τη θέση που θα τοποθετήσετε την κεραία.
- Προσπαθήστε να τοποθετηθεί η κεραία μα -κριά από πηγές παρασίτων, όπως είναι π.χ. ο διανομέας, ρελέ κ.λπ.
- 2. Σχεδιάστε με μαρκαδόρο την τρύπα που πρέπει να ανοίξετε (σχήμα 6) για να στερε -ώσετε την κεραία, έχοντας υπόψη το φύλλο οδηγιών του κατασκευαστή (της κεραίας).

ΠΡΟΣΟΧΗ
Πριν τρυπήσετε, βεβαιωθείτε ότι δεν θα κάνετε ζημιά. Πρέπει να υπάρχει ο απαιτούμενος ελεύθερος χώρος για την κεραία. Επίσης βεβαιωθείτε ότι δεν υπάρχουν εξαρτήματα για τα οποία υπάρχει κίνδυνος να πάθουν ζημιά κατά τη διάρκεια του τρυπήματος.
Όταν τρυπάτε βαμμένες μεταλλικές επιφάνειες βάλτε χαρτοταινία στο σημείο αυτό για να μην " σπάσει " το χρώμα (σχήμα 4).
- 3. Στο κέντρο του κύκλου που σχεδιάσατε, ανοίξτε τρύπα με τρυπάνι Φ 6 mm.
- 4. Τοποθετήστε στο δράπανο το κωνικό τρυπά -νι (σχήμα 5α) και ανοίξτε τη τρύπα όσο χρειά ζεται. Πάρτε τα γρέζια με μία στρογγυλή λίμα.

Σχήμα 3: Θέσεις τοποθέτησης της κεραίας.
Σχήμα 4: Τοποθέτηση χαρτοταινίας για να μην $\_{"}$σπάσει$\_{"}$ το χρώμα.
Σχήμα 5: α) Δράπανο με κωνικό (προοδευτικό) τρυπάνι, β) Ποτηροπρίονο.
Εκτός από τον τρόπο που περιγράφηκε, υπάρ -χουν και άλλα εργαλεία με τα οποία μπορείτε να ανοίξετε την τρύπα που χρειάζεται (σχήμα 5 β). Όπως φαίνεται στις οδηγίες που δίδονται από τον κατασκευαστή της κεραίας, χρειάζεται τρύπα μεγαλύτερης διαμέτρου αν τοποθετη -θεί η κεραία από πάνω (σχήμα 6). Αν η κεραία
είναι ηλεκτρική μην ξεχάσετε να στηρίξετε το κάτω μέρος της κεραίας με το ειδικό λαμάκι που υπάρχει πάντοτε στη συσκευασία.
- 5. Καθαρίστε καλά τη λαμαρίνα από χρώματα και σκουριές στο σημείο που θα τοποθετηθεί η κεραία για να γίνεται καλή επαφή.

Σχήμα 6: Τοποθέτηση κεραίας, α) Κεραία που τοποθετείται στο φτερό, β) Κεραία που τοποθετείται στην οροφή.

Συστήματα Ασφαλείας και Ηχοσύστημα Αυτοκινήτου
- 6. Τοποθετήστε την κεραία σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή (σχήμα 6) προ -σέχοντας να μην τσακίσετε το θωρακισμένο (μπλενταρισμένο) καλώδιο της κεραίας.

Διαδικασία 2η

Τοποθέτηση ραδιοκασετόφωνου
Στα σημερινά αυτοκίνητα η θέση τοποθέτησης του ραδιοκασετόφωνου είναι καθορισμένη από το κατασκευαστή.

Βήματα
- 1. Αφαιρέστε το πλαστικό καπάκι που καλύ -πτει τη θέση τοποθέτησης του ραδιοκασετό φωνου.
- 2. Τοποθετήστε τη βάση του ραδιοκασετόφω -νου και με ένα κατσαβίδι λυγίστε τα ειδικά " αυτάκια " . Με αυτόν τον τρόπο στερεώνεται
η βάση (σχήμα 7 ή 8).
Χρησιμοποιήστε τα υλικά που παρέχονται στη συσκευασία του ραδιοκασετόφωνου.
- 3. Τοποθετήστε το ραδιοκασετόφωνο απλά σπρώχνοντάς το μέσα στη βάση.
- Η αφαίρεση του ραδιοκασετόφωνου γίνεται με τα ειδικά εξαρτήματα που βρίσκονται και αυτά στη συσκευασία.
- Αν δεν υπάρχει θέση έτοιμη από τον κατα -σκευαστή για την τοποθέτηση του ραδιοκα σετόφωνου, τότε μπορεί να στερεωθεί όπως φαίνεται στο σχήμα 9.

Βήματα

Στερέωση κάτω από το ταμπλό
- 1. Βιδώστε τα διάτρητα λαμάκια στο ραδιοκασετό -φωνο. Αν δεν υπάρχουν έτοιμα στη συσκευασία
Σχήμα 7: Τοποθέτηση ραδιοκασετόφωνου με αποσπώμενη πρόσοψη, α) με ελαστικό δακτύλιο, β) χωρίς ελαστικό δακτύλιο.
Σχήμα 8: Τοποθέτηση ραδιοκασετόφωνου που αποσπάται από τη βάση.
Σχήμα 9: Στερέωση ραδιοκασετόφωνου κάτω από το ταμπλό.

Συστήματα Ασφαλείας και Ηχοσύστημα Αυτοκινήτου
μπορείτε να τα διαμορφώσετε στην μέγγενη.
- 2. Προσαρμόστε το ραδιοκασετόφωνο στη θέση που θα τοποθετηθεί και σημαδέψτε τα σημεία που θα βιδωθεί (στο κάτω μέρος του ταμπλό).
- 3. Βεβαιωθείτε, πριν τρυπήσετε, ότι στην πίσω πλευρά δεν υπάρχει κάτι που θα πάθει ζη -μιά. Μπορεί να υπάρχουν καλωδιώσεις ή άλλα εξαρτήματα. Κίνδυνος ακόμη και για πυρκαγιά.
- 4. Τρυπήστε στα σημάδια με τρυπάνι, διαμέ -τρου τέτοιας ώστε να περνάει ίσα-ίσα η βίδα.
- 5. Σφίξτε τις βίδες. Μην ξεχάσετε να βάλετε ρο -δέλες και γκρόβερ για να μην ξεσφίγγουν με τα τραντάγματα του αυτοκινήτου.

Διαδικασία 3η

Τοποθέτηση του CD-changer
Συνήθως τοποθετείται στο πορτ-μπαγκάζ του αυτοκινήτου. Σε μερικά αυτοκίνητα που υπάρ -χει μεγάλο ντουλαπάκι (στο ταμπλό) τοποθετεί -ται μέσα σ'αυτό.

Βήματα
- 1. Επιλέξτε τη θέση τοποθέτησης του CD-changer. Οι κατασκευαστές προτεί -
Σχήμα 10α: Οριζόντια τοποθέτηση CD-changer.
νουν να μην εκτίθεται στον ήλιο, σε μεγάλες θερμοκρασίες, π.χ. πάνω από 55°C, στην υγρασία, στη σκόνη, σε έντονους κραδα -σμούς. Γενικά πρέπει να βρεθεί μια καλά προφυλαγμένη θέση.
- 2. Βεβαιωθείτε ότι εκεί που θα τρυπήσετε δεν θα κάνετε ζημιά. Π.χ. κάτω από τη βάση του πόρτ-μπαγκάζ υπάρχει η δεξαμενή καυσί -μου (ρεζερβουάρ). Επίσης μπορεί να υπάρ χουν καλωδιώσεις ή άλλα εξαρτήματα.
- 3. Τοποθετήστε τα στηρίγματα του cd-changer. Υπάρχουν στη συσκευασία.
- 4. Τοποθετήστε το CD-changer σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. Θα πρέπει να μπορούν να τοποθετηθούν τα καλώδια σύνδεσης.

Σχήμα 10β: Κατακόρυφη τοποθέτηση CD-changer.
Σχήμα 10γ: Τοποθέτηση CD-changer κάτω από την εταζέρα.
Σχήμα 10δ: Τοποθέτηση CD-changer με κλίση.

Διαδικασία 1η

Τοποθέτηση του ενισχυτή
Ο ενισχυτής τοποθετείται στο πορτ-μπαγκάζ.

Βήματα
- 1. Επιλέξτε τη θέση που θα τοποθετηθεί ο ενι -σχυτής λαμβάνοντας υπόψη ότι:
- Να είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί η καλωδίωση του.
-  Πρέπει να αερίζεται καλά.
-  Να μην εμποδίζει άλλες λειτουργίες, όπως π.χ. την αφαίρεση της ρεζέρβας.
-  Να μένει όσο το δυνατόν περισσότερος χώρος για τις αποσκευές.
- 2. Βεβαιωθείτε ότι εκεί που θα κάνετε τρύπες για τη στερέωση του δεν θα τρυπήσετε π.χ. το ρεζερβουάρ, δεν θα κάνετε ζημιά σε κα -λωδίωση κ.λπ.
- 3. Σημαδέψτε και τρυπήστε στα σημεία που θα τοποθετηθεί ο ενισχυτής.
- 4. Στερεώστε τον ενισχυτή.

Τοποθέτηση μεγαφώνων και ηχείων
Παρακάτω δίνονται οδηγίες τοποθέτησης των μεγαφώνων για τις περισσότερες περιπτώσεις που θα σας τύχουν.
Η ποικιλία μεγαφώνων και ηχείων είναι πολύ με -γάλη. Εδώ θα παρατηρήσουμε ότι υπάρχει σύγ χυση στους όρους " μεγάφωνο " και " ηχείο " . Πολύ απλά μπορούμε να πούμε ότι το είναι ένα κουτί ή κάποιος κλειστός χώρος στον οποίο είναι τοποθετημένα μεγάφωνα. Στο σχήμα 11 φαίνο -νται οι προτεινόμενες θέσεις για μεγάφωνα από μία εταιρία. Εκτός αυτών των θέσεων, τοποθε -τούνται κυρίως στο πόρτ-μπαγκάζ subwoofer.

Διαδικασία 2η

Τοποθέτηση μεγαφώνων σε έτοιμες θέσεις
Οι κατασκευαστές αυτοκινήτων έχουν έτοιμες θέσεις στις οποίες μπορούμε να τοποθετήσου -με μεγάφωνα ή να αντικαταστήσουμε τα ήδη υπάρχοντα με άλλα που ταιριάζουν στις θέσεις αυτές (σχήμα 12).

Βήματα
- 1. Αφαιρέστε το κάλυμμα με προσοχή.
- 2. Τοποθετήστε το μεγάφωνο στη θέση του.
Σχήμα 11: Θέσεις τοποθέτησης μεγαφώνων.
Σχήμα 12: Τοποθέτηση μεγαφώνου σε εργοστασιακή θέση.
- 3. Σφίξτε καλά τις βίδες. Τοποθετήστε τα κα -τάλληλα εξαρτήματα για να μην " λασκά ρουν " οι βίδες.
- 4. Τοποθετήστε το κάλυμμα με προσοχή.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Η σύνδεση του μεγαφώνου με την καλωδίωση θα αναφερθεί παρακάτω.

Διαδικασία 3η
Τοποθέτηση μεγαφώνου χωρίς να υπάρχει έτοιμη θέση

Βήματα
- 1. Αφαιρέστε το πόμολο που βρίσκεται βιδω -μένο πάνω στην ταπετσαρία.
- 2. Αφαιρέστε και ότι άλλο υπάρχει π.χ. το χε -ρούλι του παραθύρου.
- 3. Αφαιρέστε με προσοχή την ταπετσαρία.
- 4. Ανεβάστε και κατεβάστε το τζάμι της πόρτας για να δείτε το χώρο που μπορεί να τοποθε -τηθεί το μεγάφωνο, ώστε να μην εμποδίζε ται οποιαδήποτε λειτουργία.
- 5. Σημαδέψτε πάνω στην ταπετσαρία με το " πατρόν " που υπάρχει, τη θέση που θα το -ποθετηθεί το μεγάφωνο.
- 6. Βεβαιωθείτε ότι στη θέση που θα τοποθετη -θεί το μεγάφωνο υπάρχει κενό στη εσωτερι κή λαμαρίνα της πόρτας.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Προσπαθήστε να υπάρχει αρκετός χώρος εκεί που θα τοποθετηθεί το μεγάφωνο, για να $\_{"}$ακού -γεται καλά$\_{"}$, δηλαδή να δημιουργείται ηχείο.
Σχήμα 13: Τοποθέτηση μεγαφώνου σε πόρτα.
- 7. Κόψτε με ειδικό μαχαίρι την ταπετσαρία. Το ίδιο μπορεί να γίνει με σέγα ηλεκτρική ή πε -πιεσμένου αέρα.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Προσοχή με το χειρισμό των εργαλείων
- 8. Τοποθετήστε το μεγάφωνο στην τρύπα και σημαδέψτε τα σημεία που θα περάσουν οι βίδες.
- 9. Ανοίξτε τις τρύπες με δράπανο.
- 10. Τοποθετήστε τα ειδικά εξαρτήματα για να βιδώσετε τα μεγάφωνα.
- 11. Βιδώστε τις λαμαρινόβιδες στα ειδικά εξαρ -τήματα (παξιμάδια για λαμαρινόβιδες).
- 12. Τοποθετήστε το κάλυμμα όπως φαίνεται στο σχήμα 13.
- 13. Συνδέστε το μεγάφωνο με το ειδικό καλώ -διο.
- 14. Επανατοποθετήστε στην πόρτα τη ταπε -τσαρία, το πόμολο και το χερούλι.

Διαδικασία 4η

Τοποθέτηση μεγαφώνων στην εταζέρα

Βήματα
- 1. Αφαιρέστε την εταζέρα (αν βγαίνει).
- 2. Σημαδέψτε με το " πατρόν " που υπάρχει στην συσκευασία των μεγαφώνων. Αν δεν υπάρχει το πατρόν πρέπει να το κατασκευά -σετε.
- 3. Δοκιμάστε το πατρόν στο μεγάφωνο.
Σχήμα 14: Τοποθέτηση μεγαφώνων στην εταζέρα.
- 4. Σχεδιάστε τις τρύπες.
- 5. Με ειδικό μαχαίρι ή με σέγα ηλεκτρική ή αέ -ρος τρυπήστε.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Προσοχή με το χειρισμό των εργαλείων.
- 6. Τοποθετήστε τα μεγάφωνα και βιδώστε. Χρησιμοποιήστε " περαστές " βίδες με ροδέ -λες και γκρόβερ ή λαμαρινόβιδες με " παξι μάδια για λαμαρινόβιδες " .
- 7. Τοποθετήστε τα καλύμματα των μεγαφώνων ή καλύψτε με ειδικό ύφασμα ολόκληρη την εταζέρα ή τμήμα της (σχήμα 15).
- 8. Τα μεγάφωνα της εταζέρας μαζί με τα crossover τοποθετήστε τα σύμφωνα με την παρακάτω υπόδειξη, που φαίνεται στο σκί -τσο (σχήμα 16).
- Αν η εταζέρα του αυτοκινήτου δεν αντέχει το βάρος των μεγαφώνων, τότε κατασκευάστε καινούργια εταζέρα ή ενισχύστε την υπάρ -χουσα.

Σχήμα 15: Τελική όψη της εταζέρας.
Σχήμα 16: Διάταξη των μεγαφώνων στην εταζέρα.

Μέρος 3ο

Διαδικασία 1η

Καλωδίωση του ηχοσυστήματος

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Επειδή πιθανόν να διαθέτετε διαφορετικές συσκευ -ές πραγματοποιήστε τις αναγκαίες προσαρμογές.

Βήματα
- 1. Αποσυνδέστε τον αρνητικό πόλο της μπατα -ρίας. Αν υπάρχει immobiliser ή ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου και δεν θέλετε να αποσυν -δέσετε την μπαταρία, τότε θα γίνουν οι συν δέσεις για την παροχή ισχύος στο τέλος.
- 2. Συνδέστε το καλώδιο της κεραίας (σχήμα 18) στο ραδιοκασετόφωνο. Αν δεν φτάνει χρησι -μοποιήστε ειδικό καλώδιο προέκτασης.
Σχήμα 17: Καλωδίωση του ηχοσυστήματος.
Σχήμα 18: Σύνδεση κεραίας.
- 3. Συνδέστε το καλώδιο παροχής μέσω ασφά -λειας 3Α στα 12V (κόκκινο), το μαύρο σε μια καλή γείωση και το κίτρινο στο ραδιοκασε -τόφωνο για να παίρνει " εντολή " και να ενερ γοποιείται. Στο ραδιοκασετόφωνο υπάρχει ένας ακροδέκτης ο οποίος όταν είναι σε θέση OFF έχει τάση 0 και όταν τεθεί (το ρα -διοκασετόφωνο) σε θέση ΟΝ έχει τάση 12V.
- 4. Απλώστε το ειδικό καλώδιο σύνδεσης του CD-changer με το ραδιοκασετόφωνο. Τοπο -θετήστε το παράλληλα με την πλεξούδα του αυτοκινήτου.
- 5. Συνδέστε το ραδιοκασετόφωνο με το CDchanger (τη σιντιέρα).
- 6. Τοποθετήστε ένα διπλό καλώδιο (για δύο κανάλια) με φις RCA και συνδέστε το με την κατάλληλη είσοδο του ενισχυτή και με την

έξοδο προενίσχυσης του ραδιοκασετόφω -νου. Στα καταστήματα ηλεκτρονικών πω λούνται τέτοια καλώδια σε διάφορα μήκη και μάλιστα με επίχρυσα φις.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Μην τσακίζετε τα καλώδια αυτά κατά την τοποθέτηση.

Σύνδεση μεγαφώνων
- 7. Συνδέστε τα μπροστινά μεγάφωνα όπως φαίνεται στη συνδεσμολογία του σχήματος 17.
- Το (+) των μεγαφώνων φαίνεται από ένα κόκκινο σημαδάκι πάνω στους ακροδέκτες των μεγαφώνων.
- 8. Συνδέστε τα πίσω μεγάφωνα με τον ίδιο τρόπο χρησιμοποιώντας τα καλώδια της συσκευασίας. Για καλύτερα αποτελέσματα χρησιμοποιήστε καλώδια OFC (ελεύθερα οξυγόνου) 2,5 mm 2 . Αν έχετε καλά μεγά -φωνα οι ακροδέκτες τους θα είναι επίχρυ σοι. Χρησιμοποιήστε στα καλώδια ίδιους ακροδέκτες.
- 9. Συνδέστε ομοίως τα crossover με τα μεγά -φωνα της εταζέρας σύμφωνα με τις οδη γίες τους. Μην ξεχνάτε να συνδέετε το (+) του μεγαφώνου με το (+) του crossover.
- 10. Συνδέστε τα crossover με την έξοδο του ενισχυτή. Στα μεγάφωνα της εταζέρας και μέχρι τον ενισχυτή χρησιμοποιήστε τα ειδι -κά καλώδια μεγαφώνων με διατομή 4 mm 2 .

Τροφοδότηση των συσκευών
- 11. Συνδέστε τον ενισχυτή με την έξοδο ελέγ -χου του ραδιοκασετόφωνου. Είναι ο ίδιος ακροδέκτης που δίνει εντολή στην κεραία. Αν το ρεύμα που χρειάζονται και οι δύο συ -σκευές δηλαδή ο ενισχυτής και η κεραία
- δώσει η επαφή αυτή του ραδιοκασετόφω -νου, συνδέστε μέσω ρελέ.
- 12. Τοποθετήστε ένα αγωγό κόκκινο διατομής 10 mm 2 από τη μπαταρία μέχρι τον ενισχυ -τή.
- 13. Συνδέστε τον ενισχυτή. Επίσης γειώστε τον με μαύρο αγωγό 10mm 2 .
- 14. Από την επαφή σύνδεσης του ενισχυτή με ένα αγωγό 1,5 mm 2 κόκκινου χρώμα -τος τροφοδοτήστε μέσω ασφαλείας 3 Α το cd-changer.
- 15. Συνδέστε το 10άρι (10 mm 2 ) καλώδιο (κόκ -κινου χρώματος) με τη μπαταρία παρεμ βάλλοντας ασφαλειοθήκη με ασφάλεια 40 Α. ο κατασκευαστής π.χ. των ενισχυτών DLS δίνει για ένα ενισχυτή 2x100W RMS τη διατομή:
- Για λιγότερο από 1,5 m μήκος αγωγού 10 mm 2 .
346$^{είναι παραπάνω από αυτό που μπορεί να }$
- Από 1,5 m ως 5 m αγωγό 16 mm 2 .

Για πάνω από 5 m μήκος αγωγού 21 mm 2 (4AWG).
- 16. Συνδέστε το ραδιοκασετόφωνο.
- Το πορτοκαλί στην πρώτη σκάλα του δια -κόπτη φώτων.
- Το κόκκινο μέσω ρελέ και ασφαλείας, μετά τον διακόπτη ανάφλεξης (ακροδέκτης 15).
- Το κίτρινο απευθείας στα 12V (+).
- Το μαύρο σε μια γείωση.
- 17. Πραγματοποιήστε γενικό έλεγχο όλων των συνδέσεων.
- 18. Δοκιμάστε τη λειτουργία του ηχοσυστήμα -τος σύμφωνα με τις οδηγίες των συσκευών του ηχοσυστήματος.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 2
Σύστημα ακινητοποίησης κινητήρα (immobiliser)

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Αναγνωρίζετε τα εξαρτήματα του immobiliser.
- ■ Περιγράφετε τα εξαρτήματα του immobiliser.
- ■ Προγραμματίζετε κλειδιά για το immobiliser.
- ■ Πραγματοποιείτε τη διαδικασία εκκίνησης ανάγκης.
- ■ Τοποθετείτε στο αυτοκίνητο immobiliser.

Τεχνικές πληροφορίες
Το σύστημα ακινητοποίησης (immobiliser) τοποθε -τείται σε όλα τα σύγχρονα αυτοκίνητα. Θα εξετασθεί περιληπτικά το immobiliser ενός κατασκευαστή.
Διαφοροποιήσεις υπάρχουν και πιθανά θα υπάρ -ξουν περισσότερες στο μέλλον κατά την εφαρμο γή του από τους διάφορους κατασκευαστές.
Σχήμα 1: Σχηματική απεικόνιση immobiliser (Alfa Romeo 145).
Παρακάτω θα εξεταστεί η λειτουργία του immobiliser στους βενζινοκινητήρες. Γυρίζο -ντας το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου (ECM), ζητάει από την μονάδα ελέγχου του immobiliser ένα συγκεκριμένο κωδικό. Μόλις λάβει τον κωδικό, τον συγκρίνει με τον κωδικό που έχει στη μνή -μη της (η ECM).

Αν η σύγκριση των κωδικών είναι θετική τότε συ -νεχίζει κανονικά τον ηλεκτρονικό έλεγχο του κι νητήρα (εκκίνηση, ψεκασμός, ανάφλεξη κ.λπ.).
Αν η σύγκριση των κωδικών αποβεί αρνητική, τότε η ECM που κάνει τον ηλεκτρονικό έλεγχο αποφασίζει την μη ενεργοποίηση των συστη -μάτων για εκκίνηση του κινητήρα. Επίσης δεν θα γίνει εκκίνηση αν υπάρχουν και κάποιες άλλες βλάβες.
Σε περίπτωση μη εκκίνησης εξαιτίας βλάβης του συστήματος immobiliser υπάρχει η δυνατό -τητα της διαδικασίας εκκίνησης ανάγκης με την κάρτα κωδικού ή με τέστερ. Το προειδοποιητι -κό λαμπάκι όπως επίσης και το λαμπάκι ψεκα σμού παραμένουν αναμμένα αν δεν αναγνωρι -στεί ο σωστός κωδικός.

Το σύστημα αποτελείται από τα κλειδιά, την κε -ραία και την μονάδα ελέγχου του immobiliser.

Κλειδιά
Τα κλειδιά είναι: ένα κλειδί " Master " και δύο ηλεκτρονικά κλειδιά. Τα κλειδιά έχουν ένα ηλε -κτρονικό κύκλωμα (transponder) το οποίο έχει τον κωδικό που τα χαρακτηρίζει (σχήμα 2).

Κεραία
Η κεραία είναι ένα πηνίο (σχήμα 3) περιελιγ -μένο γύρω από την κλειδαριά του διακόπτη και συνδέεται με ηλεκτρονική μονάδα του immobiliser. Σκοπός της κεραίας είναι να τροφο -δοτήσει το ηλεκτρονικό κύκλωμα του κλειδιού και συγχρόνως να λαμβάνει το σήμα (του κλειδιού).

Ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου του immobiliser
Η ηλεκτρονική μονάδα του immobiliser βρίσκε -ται κοντά στην κολώνα του τιμονιού και εκτελεί τις παρακάτω διεργασίες:
-  Στέλνει την απαιτούμενη ισχύ για την ενερ -γοποίηση του ηλεκτρονικού κυκλώματος του κλειδιού.
-  Ανιχνεύει την περιστροφή του κλειδιού του διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ.
-  Δέχεται και επεξεργάζεται τον κωδικό που εκπέμπει το κλειδί.
Σχήμα 2: α) Κλειδί $\_{"}$Master$\_{"}$, β) Ηλεκτρονικό κλειδί.

Συστήματα Ασφαλείας και Ηχοσύστημα Αυτοκινήτου
Σχήμα 3: Εξαρτήματα του immobiliser.
Σχήμα 4: Επικοινωνία του immobiliser με τον εγκέφαλο του κινητήρα.
-  Διαχειρίζεται τη γραμμή σύνδεσης με την ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου του κινητήρα (ECM).
-  Απομνημονεύει κωδικούς εκ των οποίων ο ένας είναι ο κωδικός " master " .
-  Ανάβει ή σβήνει το προειδοποιητικό λαμπά -κι στο πίνακα οργάνων.
-  Αναγνωρίζει τη σύνδεση με το τέστερ και επιτρέπει τη χρήση της γραμμής διάγνωσης. Στο σχήμα 5 φαίνεται το διάγραμμα της καλωδί -ωσης του immobiliser της Alfa-Romeo 145.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα με immobiliser
-  Εκπαιδευτικό όχημα ή κινητήρας σε βάση
-  Σετ συστήματος ακινητοποίησης (immobiliser)
-  Ψηφιακό πολύμετρο
-  Δοκιμαστικό με Led
Σχήμα 5: Διάγραμμα καλωδίωσης του immobiliser.
Σχήμα 6: Εξαρτήματα και καλωδίωση του immobiliser.

Μέρος 1ο

Διαδικασία 1η

Προγραμματισμός κλειδιών
Θα περιγραφεί ο προγραμματισμός των κλει -διών σε Alfa Romeo 145 και 146. Βρείτε τις οδηγίες για το αυτοκίνητο του εργαστηρίου. Θα γίνει αναφορά μόνο στη διαδικασία προ -γραμματισμού νέων και παλιών κλειδιών. Η διαδικασία ξεκινά και τελειώνει με την είσοδο κλειδιού " Master " . Θα μπουν όλα τα κλειδιά με τη σειρά. Αν κάποια παλιά κλειδιά δεν μπουν στο διακόπτη για απομνημόνευση, οι κωδικοί τους θα διαγραφούν από τη μνήμη της μονάδας ελέγχου του συστήματος.

Βήματα
- 1. Να έχετε δίπλα σας όλα τα κλειδιά.
-  Τοποθετήστε το κλειδί Master στον δια -κόπτη ανάφλεξης και γυρίστε το στη θέση ΟΝ.
-  Μόλις σβήσει το προειδοποιητικό λα -μπάκι του Alfa Romeo CODE (immobillizer) γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση OFF. (σχήμα 7α).
- 2. Μέσα σε 10 δευτερόλεπτα:
-  Αφαιρέστε το κλειδί Master από τον δια -κόπτη ανάφλεξης και τοποθετείστε ένα από τα κύρια κλειδιά (παλιό ή νέο) στο διακόπτη.
-  Γυρίστε το κλειδί στη θέση ΟΝ.
- Μόλις σβήσει το προειδοποιητικό λα -μπάκι του Alfa Romeo CODE γυρίστε το κλειδί στη θέση OFF (σχήμα 7β).
- 3. Μέσα σε 10 δευτερόλεπτα:
-  Τοποθετήστε ένα δεύτερο κύριο κλειδί (παλιό ή νέο) στον διακόπτη.
-  Γυρίστε το στη θέση ΟΝ.

Σχήμα 7: Διαδικασία προγραμματισμού κλειδιών.
-  Μόλις σβήσει το προειδοποιητικό λαμπάκι γυρίστε το κλειδί στη θέση OFF (σχήμα 7γ).
Επαναλάβατε την ίδια διαδικασία προγραμ -ματίζοντας το πολύ επτά κλειδιά.
- 4. Μέσα σε 10 δευτερόλεπτα:
-  Αφαιρέστε το κλειδί από τον διακόπτη ανάφλεξης.
-  Τοποθετήστε στον διακόπτη ανάφλεξης ξανά το κλειδί Master.
-  Γυρίστε το κλειδί στη θέση ΟΝ.
- Μόλις σβήσει το προειδοποιητικό λαμπάκι γυρίστε το κλειδί στη θέση OFF (σχήμα 7δ).
- 5. Σε περίπτωση κάποιου λάθους ενεργήστε όπως παρακάτω:
-  Γυρίστε το κλειδί στη θέση ΟΝ για περισ -σότερο από 2 δευτερόλεπτα ή
-  Αφήστε το κλειδί στη θέση OFF του διακό -πτη ανάφλεξης πάνω από 10 δευτερόλεπτα.

Επαναλάβατε τη διαδικασία από την αρχή.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Η διαδικασία διακόπτεται και ξεκινά από την αρχή αν:
-  Έχει μπει το ίδιο κλειδί δύο φορές μεταξύ δύο εισόδων του κλειδιού Master.
-  Έχει παραμείνει κάποιο κλειδί στη θέση OFF του διακόπτη ανάφλεξης πάνω από 10 δευτερόλεπτα.

Διαδικασία 2η

Εκκίνηση ανάγκης

Βήματα
- 1. Έχετε μπροστά σας την κάρτα με τον κωδικό.
- 2. Γυρίστε τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ.
- 3. Πατήστε το πεντάλ γκαζιού και κρατήστε το πατημένο μέχρι να σβήσει το προειδοποιη -τικό λαμπάκι.
- 4. Όταν σβήσει το λαμπάκι αφήστε το πεντάλ. Τώρα το λαμπάκι αναβοσβήνει. Προσοχή!
Σχήμα 8: Γραφική παράσταση ενεργειών για εκκίνηση ανάγκης.
- 5. Μόλις αναβοσβήσει τόσες φορές όσο είναι ο πρώτος αριθμός του κωδικού της κάρτας (ηλεκτρονικός κωδικός), πατήστε το πεντάλ μέχρι το τέλος της διαδρομής.
- Το λαμπάκι ανάβει, μένει αναμμένο για 4 δευτερόλεπτα και σβήνει.
- 6. Μόλις σβήσει το λαμπάκι αφήστε το πεντάλ γκαζιού. Το λαμπάκι αναβοσβήνει.
- 7. Μόλις αναβοσβήσει τόσες φορές όσες είναι το δεύτερο ψηφίο του ηλεκτρονικού κωδι -κού, πατήστε το πεντάλ γκαζιού μέχρι το τέρμα της διαδρομής του.
- 8. Συνεχίστε με τον ίδιο τρόπο για τα υπόλοιπα ψηφία του ηλεκτρονικού κωδικού.
- 9. Μετά το τελευταίο ψηφίο κρατήστε το πε -ντάλ γκαζιού πατημένο μέχρι να σβήσει το προειδοποιητικό λαμπάκι (περίπου 4 δευτε -ρόλεπτα).
- 10. Αφήστε το πεντάλ γκαζιού.
-  Αν το λαμπάκι αναβοσβήνει σημαίνει ότι έγινε σωστά η διαδικασία και το αυτοκίνητο θα πάρει μπροστά.
-  Αν το λαμπάκι μείνει αναμμένο, έγινε λά -θος στη διαδικασία εισαγωγής του ηλεκτρο νικού κωδικού. Γυρίστε το κλειδί στη θέση OFF και επαναλάβατε τη διαδικασία.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Αν η διαδικασία γίνει σωστά αλλά ο κινητήρας δεν παίρνει εμπρός, ελέγξτε το ποτενσιόμετρο της πεταλούδας και την καλωδίωσή του. Ελέγ -ξτε και την διαδρομή του πεντάλ αν κολλάει ή αν παρεμποδίζεται. Επίσης ελέγξτε την τροφο -δοσία της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου (ECM).

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Σε νεότερα μοντέλα τοποθετείται immobiliser δεύτερης γενιάς όπου: Δεν υπάρχει κλειδί master.
- Δεν υπάρχει κλειδί master.
- Όταν επαναπρογραμματίζονται κλειδιά, όποιο παλιό κλειδί δεν περάσει από τη διαδικασία προγραμματισμού, αχρηστεύεται για πάντα. Η του και κλειδιά -
- Η του και κλειδιά -ραγγέλνονται βάσει του αριθμού πλαισίου του αυτοκινήτου. Ο των γίνεται
μονάδα
immobiliser
προγραμματισμός
κλειδιών
- Ο των γίνεται με τη διαγνωστική συσκευή.

Διαδικασία 1η

Τοποθέτηση του immobiliser
(Αφορά την εκ των υστέρων τοποθέτηση immobiliser καί όχι εργοστασιακού)
Στα παρακάτω θα εξετάσουμε την τοποθέτηση του immobiliser Laserline 995. Προσαρμόστε τα βήματα της τοποθέτησης του συστήματος που διαθέτετε σύμφωνα με αυτά που ακολουθούν.

Βήματα
- 1. Αποσυνδέστε τον αρνητικό πόλο της μπατα -ρίας.
- 2. Βρείτε το χώρο που θα τοποθετήσετε την ηλεκτρονική μονάδα του immobiliser.
- 3. Στερεώστε την ηλεκτρονική μονάδα του immobilizer.
- 4. Απλώστε την πλεξούδα στο χώρο του κινη -τήρα. Αν ανοίξετε τρύπα σε λαμαρίνα για να περάσει η πλεξούδα, βάλτε οπωσδήποτε " μακαρόνι " ή κάποιο ειδικό λάστιχο, για να μην τραυματιστεί (η πλεξούδα).
- 5. Τοποθετήστε την υποδοχή του ηλεκτρονι -κού κλειδιού στο ταμπλό (όχι σε μεταλλικό σημείο).
- 6. Γειώστε τους αγωγούς με το μαρκάρισμα J3, J10 και J17 (σχήμα 9) σε διαφορετικό σημείο το καθένα για καλύτερη προστασία στη περίπτωση που κάποιος προσπαθή -σει να το εξουδετερώσει.
- 7. Κόψτε τον αγωγό που συνδέει το διακόπτη ανάφλεξης με το ρελέ της αντλίας ή με τον ψεκασμό.
-  Συνδέστε το άκρο του κομμένου αγωγού που " έρχεται " από τον διακόπτη ανάφλε -ξης με το J2 (βλέπε σχήμα 9).
-  Συνδέστε το άλλο άκρο του κομμένου αγωγού με το J1.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Μην συνδέσετε ανάποδα τους ακροδέκτες J1 και J2.
- 8 . Κόψτε τον αγωγό που συνδέει τον διακόπτη ανάφλεξης στη θέση START (50) με το πη -νίο που έχει το βαρελάκι (ακροδέκτης 50).  Συνδέστε τον κομμένο αγωγό που έρχε -ται από τον διακόπτη ανάφλεξης στον J11.  Συνδέστε τον κομμένο αγωγό που πηγαί -νει στο βαρελάκι με τον αγωγό J12.

ΠΡΟΣΟΧΗ
Μην αντιμεταθέσετε τις συνδέσεις J11 και J12.
- 9. Συνδέστε τον αγωγό J4 με +12 V όταν γυ -ρίζετε τον διακόπτη ανάφλεξης.
- 10. To J5 έχει αρνητική πολικότητα, όπως φαί -νεται στο σχήμα 9.
- 11 . Στερεώστε το Led ανοίγοντας τρύπα δια -μέτρου Φ10 mm. Πρέπει να φαίνεται από μέσα και από έξω από το αυτοκίνητο. Συν -δέστε τον μαύρο αγωγό του Led με το J6 και τον κόκκινο +12 V.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Με το +12 V εννοείται ότι υπάρχει τάση 12 V με τον διακόπτη ανάφλεξης σε θέση ΟΝ και σε θέση OFF.
- 12. Συνδέστε τον αγωγό J18 στα 12 V. Η σύν -δεση πρέπει να γίνει σε αγωγό μεγάλης διατομής που τροφοδοτεί την ασφαλειοθήκη. Να τοποθετήσετε ξεχωριστή ασφαλειοθή -κη με ασφάλεια 15 Α.
- 13. Αγωγός J15. Ο αγωγός αυτός, όταν το immobiliser είναι ενεργοποιημένο και προ -σπαθήσει κάποιος να ξεκινήσει τον κινητή ρα, δίνει 12 V, και 3 A max. και μπορεί να συνδεθεί σειρήνα.
- 14. Αγωγός J20. Μονώστε τον και στερεώστε τον σε κάποιο εύκολο σημείο. Είναι ο αγωγός για " αυτοεκμάθηση " (βλέπε παρακάτω).

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Να γίνει σωστή στερέωση των αγωγών και της πλεξούδας. Στις συνδέσεις χρησιμοποιήστε ή φίσες αρσενικές - θηλυκές ή μακαρόνι θερμοσυστελλόμενο για να είναι σωστά μονωμένες.

Διαδικασία 2η
Αυτοεκμάθηση νέου κλειδιού (κωδικοποίηση ηλεκτρονικών κλειδιών)

Βήματα
Αν χαθεί κάποιο κλειδί ή θέλετε να κωδικοποι -ήσετε κάποιο νέο κλειδί τότε ακολουθήστε τα παρακάτω βήματα:
- 1. Απενεργοποιήστε το immobiliser με το πα -λιό ηλεκτρονικό κλειδί.
- 2. Γυρίστε το διακόπτη ανάφλεξης στη θέση ΟΝ (ανάφλεξης).
- 3. Γειώστε τον αγωγό J20 (της αυτοεκμάθησης). To Led πρέπει να είναι σταθερά αναμμένο.
- 4. Τοποθετήστε και αφαιρέστε το νέο και το πα -λιό (ή τα παλιά) κλειδί(α) στην υποδοχή του immobiliser μέσα σε 30 δευτερόλεπτα από το άναμμα του Led.
- Η ολοκλήρωση της κωδικοποίησης κάθε κλειδιού σηματοδοτείται από ένα γρήγορο σβήσιμο του Led.
- 5. Αποσυνδέστε τον αγωγό J20 από την γείω -ση και μονώστε τον.
- 6. Ελέγξτε αν όλα τα ηλεκτρονικά κλειδιά λει -τουργούν κανονικά. Αν δεν λειτουργούν κα νονικά επαναλάβετε όλη την διαδικασία που προαναφέρθηκε.
- Με αυτή τη διαδικασία το τυχόν χαμένο ηλε -κτρονικό κλειδί απενεργοποιείται.

Σχήμα 9: Διάγραμμα καλωδίωσης του immobiliser.

Α Σ Κ Η Σ Η Ν ο 3
Τοποθέτηση συναγερμού αυτοκινήτου

Επιδιωκόμενοι στόχοι
Μετά από την πραγματοποίηση της άσκησης θα είστε ικανοί να:
- ■ Διακρίνετε τα εξαρτήματα του συναγερμού.
- ■ Τοποθετείτε τον συναγερμό στο εκπαιδευτικό όχημα.

Τεχνικές πληροφορίες
Για να μειωθούν οι κίνδυνοι κλοπής του αυτοκι -νήτου, τοποθετείται αντικλεπτικό σύστημα (συ ναγερμός). Σήμερα κυκλοφορούν στην αγορά συναγερμοί αρκετών κατασκευαστών οι οποίοι αποτελούνται από:
-  Την κεντρική μονάδα
- Τη σειρήνα
-  Τους αισθητήρες
- Τα τηλεχειριστήρια
-  Το ηλεκτρονικό κλειδί
Η κεντρική μονάδα και η σειρήνα μπορεί να βρίσκονται σε κοινό περίβλημα, οπότε ονομά -ζονται και συναγερμοί compact (συμπαγείς), ή είναι ξεχωριστά εξαρτήματα.
Τα τηλεχειριστήρια διαθέτουν πομπό και η κε -ντρική μονάδα τον αντίστοιχο δέκτη. Η εμβέ λεια του τηλεχειριστηρίου είναι περίπου 10 μέ -τρα αλλά μπορεί να διπλασιασθεί (η εμβέλεια) με κατάλληλη κεραία.

Με το τηλεχειριστήριο γίνεται η ενεργοποίηση και η απενεργοποίηση του συναγερμού καθώς και πολλές άλλες λειτουργίες π.χ. ενεργοποί -ηση απενεργοποίηση κεντρικού κλειδώματος, άνοιγμα κλείσιμο ηλεκτρικών παραθύρων, άνοιγμα-κλείσιμο ηλιοροφής κ.λπ.
- Ο εξοπλισμός κάθε συστήματος συναγερμού, αποτελείται από τον βασικό και από τον προαι -ρετικό (πρόσθετο). Κάθε πρόσθετη λειτουργία,
συνήθως χρειάζεται και μία ακόμη ηλεκτρονική πλακέτα μέσα στην κεντρική μονάδα η οποία αυξάνει το κόστος.
Μερικές από τις λειτουργίες των συναγερμών είναι:

-  Τηλεχειρισμός. Πραγματοποιείται με τηλε -χειριστήριο σε συχνότητα 433,92 MHz με κρυ πτογραφημένο μεταβαλλόμενο κωδικό.
-  Ένδειξη των φλας. Επιβεβαιώνεται η ενεργο -ποίηση ή η απενεργοποίηση του συναγερμού.
-  Λειτουργία ανάγκης. Σε περίπτωση ανά -γκης μπορεί να ενεργοποιηθεί ο συναγερμός μέσω του τηλεχειριστηρίου.
-  Εντοπισμός του αυτοκινήτου. Το αυτοκί -νητο μπορεί να εντοπιστεί μέσω του τηλεχειρι στηρίου π.χ. μέσα σε ένα πάρκινγκ.
-  Πολυλειτουργία του Led. To Led δείχνει αν είναι ή όχι ενεργοποιημένος ο συναγερμός, αν υπήρξε απόπειρα παραβίασης κ.λπ.
-  Μπλοκάρισμα του κινητήρα.
- Αποκλεισμός σειρήνας. Ενεργοποιώντας το συναγερμό μπορεί να αποκλεισθεί η λει -τουργία της σειρήνας.
-  Έλεγχος του κεντρικού κλειδώματος. Μπλοκάρει και ελευθερώνει το κεντρικό κλεί -δωμα ταυτόχρονα με την ενεργοποίηση και απενεργοποίηση του συναγερμού.

-  Ενεργοποίηση του συναγερμού μέσω αισθητήρων. Π.χ. σύγκρουσης (shock sensor, glass sensor), ογκομετρικού (υπερήχων, υπερ -συχνότητας).
-  Αυτοτροφοδοσία. Αποσυνδέοντας ή κό -βοντας τους αγωγούς τροφοδοσίας της μπα ταρίας του αυτοκινήτου προκαλείται πλήρης κύκλος συναγερμού μέσω της εσωτερικής του μπαταρίας, μόνο αν το αυτοκίνητο είναι κλειστό και ο συναγερμός ενεργοποιημένος.
Με την αγορά ενός " κιτ " συναγερμού δίνονται πάντα οδηγίες χρήσης, εγκατάστασης, προ -γραμματισμού και ελέγχου λειτουργιών.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα χωρίς συναγερμό.
- Κιτ συναγερμού.

Διαδικασία
Τοποθέτηση του συναγερμού στο εκπαιδευτικό όχημα

Διαδικασία 1η
Τοποθέτηση των εξαρτημάτων του συναγερμού

Βήματα
- 1. Ανοίξτε το κουτί και αναγνωρίστε τα εξαρτή -ματα από τα οποία αποτελείται ο συναγερ μός (σχήμα 1).
- 2. Εντοπίστε το χώρο όπου θα τοποθετήσετε τη μονάδα συναγερμού. Να είναι όσο το δυνατόν μακρυά από πηγές θερμότητας και υγρασία. Τοποθετείται πάντοτε στο χώρο του κινητήρα.
Σχήμα 1: Εξαρτήματα του συναγερμού (Laserline 290).
Σχήμα 2: Παραδείγματα σωστής τοποθέτησης της μονάδας συναγερμού.
- 3. Τοποθετήστε τη μονάδα συναγερμού, όπως φαίνεται στο σχήμα 2. Πριν τρυπήσετε για να στερεώσετε τη βάση της μονάδας συναγερμού προσέξτε μην προξενήσετε ζημιά σε εξαρτήμα -τα, ή στην καλωδίωση του αυτοκινήτου.
- 4. Τοποθετήστε τις φίσες της καλωδίωσης στις πρίζες της μονάδας συναγερμού.
- 5. Περάστε την καλωδίωση στο χώρο των επιβα -τών, κάτω από το τιμόνι από την πιο σύντομη διαδρομή, αποφεύγοντας τα σημεία που μπο -ρούν να επηρεάσουν τη λειτουργία του, όπως π.χ. πολλαπλασιαστής, ηλεκτρονική ανάφλε -ξη. Μονάδα ελέγχου αερόσακου κ.λπ.
- Προσέξτε ώστε αν ανοίξετε τρύπα, να τοπο -θετήσετε (στη τρύπα) κατάλληλο λάστιχο, ή μακαρόνι για την προστασία της καλωδίω -σης από γδαρσίματα.
- 6. Τοποθετήστε τα δύο ραντάρ, όσο το δυνατόν πιο ψηλά στις κολώνες του εμπρόσθιου παρ -μπρίζ, μακρυά από τους αεραγωγούς για να μην επηρεάζονται από ρεύματα αέρα (σχήμα 3).
- 7 . Τοποθετήστε τη φίσα του Led ανοίγοντας τρύπα (10 mm) στο ταμπλό. To Led πρέπει να φαίνεται μέσα και έξω από το αυτοκίνητο.
- 8. Πριν ξεκινήσετε τις ηλεκτρικές συνδέσεις, συμβουλευτείτε προσεκτικά το βιβλίο του κατασκευαστή του αυτοκινήτου. Δώστε ιδι -αίτερη προσοχή στις ηλεκτρονικές μονάδες ελέγχου (και των αερόσακων).
- 9. Αποσυνδέστε τον αρνητικό πόλο της μπα -ταρίας.
- 10. Μελετήστε τον πίνακα 1 και το σχήμα 4.

Σχήμα 3: Θέσεις τοποθέτησης των ραντάρ.
Σχήμα 4: Γενικό διάγραμμα συνδέσεων του συναγερμού.
- 11 . Ελέγξτε αν το αυτοκίνητο διαθέτει τερμα -τικούς (μπουτόν) διακόπτες σε όλες τις πόρτες και στο πoρτ-μπαγκάζ. Αν δεν υπάρχουν πρέπει να τοποθετηθούν.
Φίσες Α και Β. Όψη από την πλευρά εξόδου των αγωγών.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Τεχνικές πληροφορίες
Για να μειωθούν οι κίνδυνοι κλοπής του αυτοκι -νήτου, τοποθετείται αντικλεπτικό σύστημα (συ ναγερμός). Σήμερα κυκλοφορούν στην αγορά συναγερμοί αρκετών κατασκευαστών οι οποίοι αποτελούνται από:
-  Την κεντρική μονάδα
- Τη σειρήνα
-  Τους αισθητήρες
- Τα τηλεχειριστήρια
-  Το ηλεκτρονικό κλειδί
Η κεντρική μονάδα και η σειρήνα μπορεί να βρίσκονται σε κοινό περίβλημα, οπότε ονομά -ζονται και συναγερμοί compact (συμπαγείς), ή είναι ξεχωριστά εξαρτήματα.
Τα τηλεχειριστήρια διαθέτουν πομπό και η κε -ντρική μονάδα τον αντίστοιχο δέκτη. Η εμβέ λεια του τηλεχειριστηρίου είναι περίπου 10 μέ -τρα αλλά μπορεί να διπλασιασθεί (η εμβέλεια) με κατάλληλη κεραία.

Με το τηλεχειριστήριο γίνεται η ενεργοποίηση και η απενεργοποίηση του συναγερμού καθώς και πολλές άλλες λειτουργίες π.χ. ενεργοποί -ηση απενεργοποίηση κεντρικού κλειδώματος, άνοιγμα κλείσιμο ηλεκτρικών παραθύρων, άνοιγμα-κλείσιμο ηλιοροφής κ.λπ.
- Ο εξοπλισμός κάθε συστήματος συναγερμού, αποτελείται από τον βασικό και από τον προαι -ρετικό (πρόσθετο). Κάθε πρόσθετη λειτουργία,
συνήθως χρειάζεται και μία ακόμη ηλεκτρονική πλακέτα μέσα στην κεντρική μονάδα η οποία αυξάνει το κόστος.
Μερικές από τις λειτουργίες των συναγερμών είναι:

-  Τηλεχειρισμός. Πραγματοποιείται με τηλε -χειριστήριο σε συχνότητα 433,92 MHz με κρυ πτογραφημένο μεταβαλλόμενο κωδικό.
-  Ένδειξη των φλας. Επιβεβαιώνεται η ενεργο -ποίηση ή η απενεργοποίηση του συναγερμού.
-  Λειτουργία ανάγκης. Σε περίπτωση ανά -γκης μπορεί να ενεργοποιηθεί ο συναγερμός μέσω του τηλεχειριστηρίου.
-  Εντοπισμός του αυτοκινήτου. Το αυτοκί -νητο μπορεί να εντοπιστεί μέσω του τηλεχειρι στηρίου π.χ. μέσα σε ένα πάρκινγκ.
-  Πολυλειτουργία του Led. To Led δείχνει αν είναι ή όχι ενεργοποιημένος ο συναγερμός, αν υπήρξε απόπειρα παραβίασης κ.λπ.
-  Μπλοκάρισμα του κινητήρα.
- Αποκλεισμός σειρήνας. Ενεργοποιώντας το συναγερμό μπορεί να αποκλεισθεί η λει -τουργία της σειρήνας.
-  Έλεγχος του κεντρικού κλειδώματος. Μπλοκάρει και ελευθερώνει το κεντρικό κλεί -δωμα ταυτόχρονα με την ενεργοποίηση και απενεργοποίηση του συναγερμού.

-  Ενεργοποίηση του συναγερμού μέσω αισθητήρων. Π.χ. σύγκρουσης (shock sensor, glass sensor), ογκομετρικού (υπερήχων, υπερ -συχνότητας).
-  Αυτοτροφοδοσία. Αποσυνδέοντας ή κό -βοντας τους αγωγούς τροφοδοσίας της μπα ταρίας του αυτοκινήτου προκαλείται πλήρης κύκλος συναγερμού μέσω της εσωτερικής του μπαταρίας, μόνο αν το αυτοκίνητο είναι κλειστό και ο συναγερμός ενεργοποιημένος.
Με την αγορά ενός " κιτ " συναγερμού δίνονται πάντα οδηγίες χρήσης, εγκατάστασης, προ -γραμματισμού και ελέγχου λειτουργιών.

Απαιτούμενα μέσα - εξοπλισμός
-  Εκπαιδευτικό όχημα χωρίς συναγερμό.
- Κιτ συναγερμού.

Διαδικασία
Τοποθέτηση του συναγερμού στο εκπαιδευτικό όχημα

Διαδικασία 1η
Τοποθέτηση των εξαρτημάτων του συναγερμού

Βήματα
- 1. Ανοίξτε το κουτί και αναγνωρίστε τα εξαρτή -ματα από τα οποία αποτελείται ο συναγερ μός (σχήμα 1).
- 2. Εντοπίστε το χώρο όπου θα τοποθετήσετε τη μονάδα συναγερμού. Να είναι όσο το δυνατόν μακρυά από πηγές θερμότητας και υγρασία. Τοποθετείται πάντοτε στο χώρο του κινητήρα.
Σχήμα 1: Εξαρτήματα του συναγερμού (Laserline 290).
Σχήμα 2: Παραδείγματα σωστής τοποθέτησης της μονάδας συναγερμού.
- 3. Τοποθετήστε τη μονάδα συναγερμού, όπως φαίνεται στο σχήμα 2. Πριν τρυπήσετε για να στερεώσετε τη βάση της μονάδας συναγερμού προσέξτε μην προξενήσετε ζημιά σε εξαρτήμα -τα, ή στην καλωδίωση του αυτοκινήτου.
- 4. Τοποθετήστε τις φίσες της καλωδίωσης στις πρίζες της μονάδας συναγερμού.
- 5. Περάστε την καλωδίωση στο χώρο των επιβα -τών, κάτω από το τιμόνι από την πιο σύντομη διαδρομή, αποφεύγοντας τα σημεία που μπο -ρούν να επηρεάσουν τη λειτουργία του, όπως π.χ. πολλαπλασιαστής, ηλεκτρονική ανάφλε -ξη. Μονάδα ελέγχου αερόσακου κ.λπ.
- Προσέξτε ώστε αν ανοίξετε τρύπα, να τοπο -θετήσετε (στη τρύπα) κατάλληλο λάστιχο, ή μακαρόνι για την προστασία της καλωδίω -σης από γδαρσίματα.
- 6. Τοποθετήστε τα δύο ραντάρ, όσο το δυνατόν πιο ψηλά στις κολώνες του εμπρόσθιου παρ -μπρίζ, μακρυά από τους αεραγωγούς για να μην επηρεάζονται από ρεύματα αέρα (σχήμα 3).
- 7 . Τοποθετήστε τη φίσα του Led ανοίγοντας τρύπα (10 mm) στο ταμπλό. To Led πρέπει να φαίνεται μέσα και έξω από το αυτοκίνητο.
- 8. Πριν ξεκινήσετε τις ηλεκτρικές συνδέσεις, συμβουλευτείτε προσεκτικά το βιβλίο του κατασκευαστή του αυτοκινήτου. Δώστε ιδι -αίτερη προσοχή στις ηλεκτρονικές μονάδες ελέγχου (και των αερόσακων).
- 9. Αποσυνδέστε τον αρνητικό πόλο της μπα -ταρίας.
- 10. Μελετήστε τον πίνακα 1 και το σχήμα 4.

Σχήμα 3: Θέσεις τοποθέτησης των ραντάρ.
Σχήμα 4: Γενικό διάγραμμα συνδέσεων του συναγερμού.
- 11 . Ελέγξτε αν το αυτοκίνητο διαθέτει τερμα -τικούς (μπουτόν) διακόπτες σε όλες τις πόρτες και στο πoρτ-μπαγκάζ. Αν δεν υπάρχουν πρέπει να τοποθετηθούν.
Φίσες Α και Β. Όψη από την πλευρά εξόδου των αγωγών.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Διαδικασία 2η

Συνδέσεις της καλωδίωσης

Οδηγίες για τις συνδέσεις
-  Μην κόβετε ή επιμηκύνετε το καλώδιο της κε -ραίας, της ηλεκτρονικής φίσας και των ραντάρ.
-  Μην κάνετε " γρήγορες " συνδέσεις, γιατί αυτές δεν εξασφαλίζουν αξιοπιστία. Όλες οι ηλεκτρικές συνδέσεις, κολλήσεις και μονώσεις πρέπει να είναι αξιόπιστες και ασφαλείς. Τις συνδέσεις να τις μονώνετε με άριστης ποιότη -τας υλικά για να αποφύγετε βραχυκυκλώματα.
-  Όλες οι συνδέσεις να γίνουν κοντά και κάτω από το τιμόνι.

Βήματα
Σύμφωνα με το σχήμα 4 και πίνακα 1:
- 1. Συνδέστε τους κίτρινους αγωγούς (Β3 και Β4 στη φίσα Β). Τον ένα στον αριστερό και τον άλλο στο δεξί φλας μετά τον διακόπτη των φλας.
- 2. Συνδέστε τον άσπρο αγωγό στην ηλεκτρονι -κή πλακέτα των παραθύρων αν υπάρχει. Αν δεν υπάρχει να μονωθεί (Β15 φίσας Β).
- 3. Συνδέστε τον μαύρο αγωγό (Β11 φίσας Β) σε μια γείωση.
Σχήμα 5: Θέσεις του διακόπτη ανάφλεξης (HONDA-CRX).
Σχήμα 6: Σύνδεση διόδου στο κύκλωμα της πλαφονιέρας με χρονοκαθυστέρηση.
- 4. Συνδέστε τον κόκκινο αγωγό (Β2 φίσας Β) σε τάση 12 V μόνιμη, μέσω ασφάλειας 15 Α στην ασφαλειοθήκη.
- 5. Συνδέστε τον βιολετί αγωγό (Β7 φίσας Β). Πρέπει να έχει 12 V όταν δουλεύει ο κινητή -ρας και όταν κινείται το αυτοκίνητο.
- Στο σχήμα 5 φαίνεται ότι αν περιστραφεί ο διακόπτης ανάφλεξης στη θέση I, κλείνουν οι επαφές ΒΑΤ και ACC και τροφοδοτείται η γραμμή του ραδιοκασετόφωνου. Σ'αυτή τη θέση ξεκλειδώνει και το τιμόνι. Σε τέτοια γραμμή συνδέεται ο βιολετί (μοβ) αγωγός του συναγερμού.
- 6. Συνδέστε τον γαλάζιο αγωγό (Β13 φίσας Β) στους τερματικούς διακόπτες (μπουτόν) που βρίσκονται στις πόρτες και το πόρτ-μπαγκάζ.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Για αυτοκίνητα που έχουν πλαφονιέρα με χρονο -καθυστέρηση τοποθετήστε μια δίοδο (1Ν 4002). Οι συνδέσεις φαίνονται στο σχήμα 6.
- 7. Συνδέστε τον γκρι αγωγό στον τερματικό διακόπτη (μπουτόν) που ελέγχει αν είναι κλει -στό το καπό (Β8 φίσας Β).
- 8. Συνδέστε τον κόκκινο αγωγό σε έναν μόνι -μο + 12V δηλαδή στον 30. Η σύνδεση πρέ πει να γίνει στην ασφαλειοθήκη. Ο κόκκι -νος αγωγός τροφοδοτεί τον συναγερμό και ασφαλίζεται με ασφάλεια 15 Α.
- 9. Συνδέστε με τις φίσες του τριπολικού κα -λωδίου (Β2, Β9, Β15 φίσας Β) του συνα γερμού με τον αντίστοιχο της πλακέτας των ραντάρ. Συνδέστε και τις φίσες των ραντάρ με τις αντίστοιχες της πλακέτας.
- Αν υπάρχει κεντρικό κλείδωμα με τέσσερα
- 10. Συνδέστε τη φίσα του Led με την αντίστοι -χη φίσα του συναγερμού. μοτέρ τότε:
- 11. Πραγματοποιήστε τη συνδεσμολογία του σχή -ματος 7.

Σχήμα 7: Διαγράμματα συνδέσεων κεντρικού κλειδώματος.

Συστήματα Ασφαλείας και Ηχοσύστημα Αυτοκινήτου
- Οι συνδέσεις που πραγματοποιήσατε ήταν οι κυριότερες. Συνεχίστε με τον προγραμ -ματισμό του συναγερμού.
- 12. Τοποθετήστε το κάλυμμα στον συναγερμό (σχήμα 8) και επανατοποθετήστε τα καλύμ -ματα που τυχόν αφαιρέσατε για να κάνετε τις συνδέσεις.

Διαδικασία 3η
Τοποθέτηση φίσας συναγερμού

Βήματα
- 1. Βάλτε τη φίσα μέσα στο συναγερμό.
Σχήμα 8: Τοποθέτηση φίσας συναγερμού.
- 2. Περάστε τη ροδέλα καθώς και το μαύρο κα -λώδιο της κεραίας μέσα από την τρύπα.
- 3. Περάστε το πλαστικό κάλυμμα στερεώνο -ντάς το με τις δύο βίδες που υπάρχουν στο σετ.


ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ (ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ)
ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΛΕΓΧΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΕΩΝ