ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Η ακτινοδιαγνωστική επιστήμη εφαρμογής των ακτίνων Χ παρέχει τη δυνατό­ τητα διερεύνησης ολόκληρου του ανθρώπινου σώματος και δίνει πολύτιμες πλη­ ροφορίες για την ανατομική του δομή αλλά και για την πιθανή παθολογική του απόκλιση από το φυσιολογικό. Η καταγραφή σε φιλμ των ανωτέρω είναι έργο που επιτελείται στα τμήματα ιατρικών απεικονίσεων .
Στο βιβλίο αυτό αναφέρονται και επεξηγούνται όλες οι βασικές ακτινογραφικές προβολικές θέσεις, καθώς και στοιχεία εναλλακτικών aπεικονιστικών μεθόδων , όπως είναι οι υπέρηχοι, ο μαγνητικός συντονισμός (MRI), ο υπολογιστικός τομο­ γράφος (Cl), η ραδιοϊσοτοπική μελέτη. Επίσης, αναφέρονται και περιγράφονται οι ειδικές εξετάσεις που απαιτούνται για τον ακτινολογικό έλεyχο του ουροποιητικού συστήματος, του πεπτικού συστήματος, του κυκλοφορικού συστήματος, της καρ­ διάς και των μεγάλων αyyείών, όπως επίσης του αναπνευστικού και του γεννητι­ κού συστήματος.

Το έργο αυτό ευελπιστούμε ότι θα δώσει τη δυνατότητα στους μαθητές των Τ.Ε.Ε., υποψήφιους εργαζόμενους στα τμήματα ιατρικών απεικονίσεων, να παρά­ γουν ακτινογραφικές εικόνες ικανές να συμβάλουν καθοριστικά στη διάγνωση και τη θεραπεία των εξεταζομένων, με το κατά το δυνατόν λιγότερο κόστος στη δόση ακτινοβολίας που θα δεχτούν.
Θα ήμαστε ικανοποιημένοι αν η ύλη του συyyράμματος αυτού γίνει η αιτία για περισσότερο προβληματισμό, με στόχο πάντοτε το τελικό αποτέλεσμα, που είναι η ποιοτική βελτίωση της διαγνωστική(; απεικόνισης.

Στη συyyραφή του βιβλίου ακολουθήσαμε τους κανόνες της νέας δημοτικής γλώσσας, διατηρώντας ταυτόχρονα τον επιστημονικό χαρακτήρα των κειμένων και το σεβασμό που αρμόζει στην ιατρική ορολογία.
Θεωρούμε ηθική υποχρέωσή μας να ευχαριστήσουμε θερμά για τη σημαντική προσφορά τους όλους όσοι συνέβαλαν στην άρτια ολοκλήρωση του παρόντος βιβλίου.
Ιδιαίτερα, θα θέλαμε να εκφράσουμε τις πιο θερμές μας ευχαριστίες στον αξιό­ λογο συνάδελφο και συνεργάτη Κώστα Ζαμάνη , για την αμέριστη , πολύτιμη και ανιοδιοτελή προσφορά του, η οποία υπήρξε καθοριστική και συνέβαλε τα μέγιστα για την επιτυχή ολοκλήρωση αυτού του βιβλίου.

Οι συyyραφείς
Εικόνα Ε.1

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Ακτινογραφία είναι μια διαφανής φωτογραφική απεικόνιση που παράγεται με τη δίοδο των ακτίνων Χ διαμέσου του $\_{ανθρώπινου }$ σώματος και αποτυπώνεται στο ειδικό $\_{ακτινογραφικό }$ φιλμ.
Στην Ιατρική χρησιμοποιείται κυρίως για $\_{διαγνωστικοuς }$ σκοποuς, όσον αφορά τη μελέτη του $\_{ανθρώπινου }$ σώματος από τον $\_{ακτινολόγο }$ γιατρό.
Η ανακάλυψη των ακτίνων Χ οφείλεται στο Γερμανό καθηγητή της Φυσικής Wilhelm Conrad $\_{νοn }$ Rδntgen (Βίλελμ Κόνραντ φον Ραίντγκεν, 1845-1923) $\_{και }$$\_{έγινε }$ το $\_{Νοέμβριο }$ του 1895 $\_{(Εικόνα }$$\_{Ε.1). }$

Ο Γερμανός καθηγητής της Φυσικής Wilhelm Conrad νοn Rδntgen στον οποίο οφειΛεται η $\_{ανακάλυψη }$ των ακτίνων Χ.

ΟΔΗΓΑ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ
Κατά τον $\_{ακτινολογικό }$ έλεγχο του $\_{ανθρώπινου }$ σώματος τα οδηγά ανατομικά σημεία είναι ορατά ή $^{ψηλαφώνται, }$και η σωστή χρήση τους θεωρείται πολύ σημαντική και καθοριστική για την καλή ποιότητα της $\_{διαγνωστικής }$ εικόνας. Χρη­ σιμοποιούνται κυρίως ως σημεία αναφοράς για την $\_{επικέντρωση }$ της κεντρικής ακτινοβολίας και την $\_{τοποθέτηση }$ του $\_{εξεταζομένου }$ (προβολικές θέσεις). Τα πιο σημαντικά οδηγά σημεία αναφέρονται στην Εικόνα Ε.2.
Οδηyά ανατομικά σημεία yια τοv ακτιvολοyικό έλεrχο του ανθρώπινου σώματος

ΒΑΣΙΚΑ ΝΟΗΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ
Τα βασικά νοητά επίπεδα τοu σώματος, όταν αuτό βρίσκεται σrην ανατομική του θέση, είναι τρία και τέμνονται κάθετα μεταξύ τοuς.
Εικόνα Ε.2

1. Το μέσο οβελιαίο επίπεδο
Συμπίπτει με τον κατά μήκος άξονα της σπονδυλικής στήλης και διαιρεί το σώμα σε δεξιό και αριστερό ημιμόριο.
Τ α άλλα οβελιαία επίπεδα έχουν κατεύθυνση παράλληλη προς αυτό.

2. Το μετωπιαίο ή στεφανιαίο επίπεδο
Είναι παράλληλο προς το μέτωπο, έχει κατεύθυνση κάθετη προς το μέσο οβε­ λιαίο και διαιρεί το σώμα σε δύο σχεδόν ίσα τμήματα, πρόσθιο και οπίσθιο ή κοι­ λιακό και ραχιαίο τμήμα.

3. Το εγκάρσιο ή οριζόντιο επίπεδο
Έχει κατεύθυνση κάθετη προς τον άξονα της σπονδυλικής στήλης και διαιρεί το σώμα σε άνω (κεφαλικό) και κάτω (ουραίο) τμήμα.

ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ
- 1 . Πρόσθια ή κοιλιακή ή παλαμιαία επιφάνεια.
- 2. Οπίσθια ή ραχιαία επιφάνεια.
- 3. Πελματιαία (η επιφάνεια. του πέλματος του άκρου ποδός).

Σημείωση:
Η πpόσθια επιφάνεια της άκpας χειpός ονομάζεται παλαμιαία, ενώ η οπίσθια επιφάνεια ονομάζεται pαχιαία. Η πpόσθια επιφάνεια του άκpου ποδός ονομάζεται pαχιαία, ενώ η οπίσθια επιφάνεια ονομάζεται πελματιαία.

ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ
Θέση πρηνής: Η πρόσθια ή κοιλιακή επιφάνεια του σώματος βρίσκεται σε επα­ φή με το τραπέζι και το στεφανιαίο επίπεδο είναι παράλληλο με το έδαφος.
Θέση ύπτια: Η ραχιαία επιφάνεια του σώματος βρίσκεται σε επαφή με το τρα­ πέζι και το στεφανιαίο επίπεδο είναι παράλληλο με το έδαφος.
Θέση $\_{κατακεκλιμένη: }$ Ο $\_{εξεταζόμενος }$ είναι σε κατάκλιση (ξαπλωμένος).
Θέση πλάγια $^{κατακεκλιμένη: }$Ο $\_{εξεταζόμενος }$ είναι σε κατάκλιση (ξαπλωμένος) και αναπαύεται στο αριστερό ή το δεξιό πλάγιο τοίχωμα του σώματος.

ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ
- 1. Π-0 (προσθιοπίσθια)κατά μέτωπο ή face $\_{(φας) }$
Η οπίσθια επιφάνεια του ανατομικού τμήματος του σώματος πρόσκειται στο φιλμ.
- 2. 0-Π (οπισθιοπρόσθια)κατά μέτωπο ή face
Η πρόσθια επιφάνεια του ανατομικού τμήματος του σώματος πρόσκειται στο φιλμ.

3. Λοξή
Το επίπεδο που εφάπτεται στην πρόσθια ή στην οπίσθια επιφάνεια του εξε­ ταζόμενου τμήματος του σώματος σχηματίζει με το επίπεδο του φιλμ γωνία η οποία είναι μικρότερη των 90°.
Η λοξή προβολή καθορίζεται από το μέρος του σώματος (δεξιό ή αριστερό) και από την επιφάνεια αυτού (πρόσθια ή οπίσθια) που πρόσκεινται στο φιλμ. Για τις λοξές προβολές έχουμε τις ακόλουθες παραλλαγές:

α. Δεξιά οπίσθια λοξή (ΔΟΛ)
Από τη θέση για την Π-0 προβολή γίνεται στροφή του σώματος προς τα δεξιά, με το δεξιό τμήμα της ραχιαίας επιφάνειας πλησιέστερα προς το φιλμ. Η ΔΟΛ λέγεται και δεξιά Π-0 λοξή.

β. Αριστερή οπίσθια λοξή (ΑΟΛ)
Από τη θέση για την Π-0 προβολή γίνεται στροφή του σώματος προς τα αρι­ στερά, με το αριστερό τμήμα της ραχιαίας επιφάνειας πλησιέστερα προς το φιλμ. Η ΑΟΛ λέγεται και αριστερή Π-0 λοξή.

γ. Δεξιά πρόσθια λοξή (ΔΠΛ)
Από τη θέση για την 0-Π προβολή το σώμα του εξεταζομένου στρέφεται προς τα αριστερά και πίσω, με αποτέλεσμα το δεξιό τμήμα της κοιλιακής επιφάνειας να βρίσκεται πλησιέστερα στο φιλμ. Η ΔΠΛ λέγεται και δεξιά 0-Π λοξή.

δ. Αριστερή πρόσθια λοξή (ΑΠΛ)
Από τη θέση για την 0-Π προβολή γίνεται στροφή του σώματος προς τα δεξιά και πίσω, με αποτέλεσμα το αριστερό τμήμα της κοιλιακής επιφάνειας να βρί­ σκεται πλησιέστερα στο φιλμ. Η ΑΠΛ λέγεται και αριστερή 0-Π λοξή.

4. Πλάγια ή profil (προφίλ)
Είναι η προβολή κατά την οποία το επίπεδο που εφάπτεται στην πρόσθια ή στην οπίσθια επιφάνεια του ανατομικού τμήματος που ακτινογραφείται σχημα­ τίζει $\_{γωνία }$90° με την επιφάνεια του φιλμ.
Στην πλάγια προβολή της κοιλιακής χώρας, των πνευμόνων και της σπονδυλι­ κής στήλης το στεφανιαίο επίπεδο του σώματος είναι κάθετο στο φιλμ.
Σημείωση: Κατά τον ακτινολογικό έλεrχο της κοιλιακής χώρας, των πνευμόνων και της σπονδυλικής στήλης έχουμε τις ακόλουθες παραλλαyές στην πλάyια και Π-0 ή 0-Π προβολή:

α. Πλάγια κατακεκλιμέvη: Ο εξεταζόμενος αναπαύεται στο αριστερό ή στο δεξιό πλάyιο τοίχωμα του σώματος και η κεντρική ακτινοβολία έχει κατακόρυφη κατεύ­ θυνση (εκ των άνω προς τα κάτω) (Εικόνα Ε.3).
Πλάγια πpοβολή με κατακόρυφη ακτινοβολία και τον εξεταζόμενο σε θέση πλάγια κατακεκλψένη
Εικόνα Ε.4
Εικόνα Ε.5
Εικόνα Ε.6
β. Πλάγια με οpιζόνrια $^{ακτινοβολία: }$Ο $\_{εξεταζόμενος }$ βρίσκεται σε πρηνή ή σε ύπτια θέση και η πλάγια ακτινογραφία λαμβάνεται με τη χρήση οριζόντιας ακτι­ νοβολίας (Εικόνα Ε.4 Α-Β).
- Β. πλάγια πpοβολή με οριζόντια ακτινοβολία και τον εξεταζόμενο σε πpηνή θέση

Α Πλάγια πpοβολή με οριζόντια ακτινοβολία και τον εξεταζόμενο σε ύπτια θέση,
y. Δεξιά ή αpισrεpή πλάγια κατακεκλιμένη (Decubitus): $\_{Ο }$$\_{εξεταζόμενος }$ βρίσκε­ ται σε πλάγια Decubitus θέση (αριστερή ή δεξιά) και λαμβάνεται μια Π-0 ή 0-Π ακτινογραφία με τη χρήση οριζόντιας ακτινοβολίας (Εικόνα E.S). Η θέση αυτή λέγεται Decubitus $^{(ντικιούμπιτους) }$και έχουμε τη δεξιά πλάγια Decu› bitus και την αριστερή πλάγια Decubitus, $\_{ανάλογα }$ με την πλευρά στην οποία ανα­ παύεται ο εξεταζόμενος.

Δεξιά πλάγια κατακεκλιμένη (Π-0) πpοβολή με χpήση οριζόντιας ακτινοβολίας ή δεξιά πλάγια Decubitus

Θέση Trendelenburg $\_{(Ιρεντέλενμπερyκ) }$
Ο $\_{εξεταζόμενος }$ είναι σε ύπτια θέση και το κεφάλι βρίσκεται χαμηλότερα από το υπόλοιπο σώμα (Εικόνα Ε.6).

Θέση Fowler (Φόουλερ)
Ο εξεταζόμενος είναι σε ύπτια θέση και το κεφάλι βρίσκεται uψηλότερα από το uπόλοιπο σώμα (Εικόνα f.7).

Γενικό συμπέρασμα
Όλες οι λοξές και πλάγιες προβολές παίρνοuν την ονομασία τοuς από την πλεuρά (αριστερή ή δεξιά) και από την επιφάνεια (πρόσθια ή οπίσθια) ποu πρό­ σκεινται στο φιλμ. Αuτό ισχύει για όλα τα ανατομικά τμήματα τοu σώματος.
Κλίση λυχνίας ονομάζεται η νοητή γωνία ποu σχηματίζεται μεταξύ της κεντρικής ακτινοβολίας και της επιφάνειας τοu φιλμ. Η κατακόρuφη κατεύθuνση της ακτι­ νοβολίας προς το τραπέζι αντιπροσωπεύει γωνία Ο ο.
- 1. Κεφαλική κλίση: Η λuχνία έχει κλίση προς το άνω τμήμα τοu σώματος, δηλα­ δή προς το κεφάλι.
- 2. Ουραία κλίση: Η λuχνία έχει κλίση προς το κάτω τμήμα τοu σώματος, δηλαδή προς τα πόδια.

Αναπνευστικές φάσεις
Κατά τον ακτινολογικό έλεγχο και τη χρονική στιγμή πριν από κάθε ακτινο­ γραφική λήψη ο εξεταζόμενος καθοδηγείται να παραμείνει ακίνητος και να είναι σε μία από τις ακόλοuθες αναπνεuστικές φάσεις:
- α) Να μην αναπνέει, μετά το τέλος βαθιάς εισπνοής (π.χ., α/α θώρακος).
- β) Να μην αναπνέει, μετά το . τέλος βαθιάς εκπνοής (π.χ., α/α κοιλίας).
- γ) Απλώς να μην αναπνέει, χωρίς να έχει προηγηθεί εισπνοή ή εκπνοή.
- δ) Να αναπνέει φυσιολογικά, είτε επειδή το απαιτεί η σuγκεκριμένη μέθοδος εξέ­ τασης (π. χ., πλάγια προβολή θωρακικής μοίρας) είτε διότι η φuσιολογική αναπνοή δεν επηρεάζει την ποιότητα της εικόνας (α/α άνω και κάτω άκρων).

Στη σuνέχεια τοu βιβλίοu, όποu γίνεται η περιγραφή των μεθόδων απεικόνι­ σης, η αναπνεuστική φάση αιτιολογείται, όπως σuμβαίνει σε περιπτώσεις ποu αφορούν τις αναπνεuστικές φάσεις (α), (β) και (δ). Για την αναπνεuστική φάση (γ) δεν απαιτείται ιδιαίτερη αιτιολογία, διότι εφαρμόζεται κuρίως για να αποφευχθεί πιθανή ακούσια κίνηση του σώματος, ποu θα είχε ως αποτέλεσμα την ασάφεια της διαγνωστικής εικόνας τοu εξεταζόμενοu ανατομικού μορίοu, όπως για παρά­ δειγμα. σuμβαίνει στον ακτινολογικό έλεγχο κρανίοu.

Εικόνα Ε.7

ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΩΝ ΟΡΩΝ
Επιπολής = προς την επιφάνεια.
Εν των βάθει
= προς τα μέσα,
προς το βάθος.
Σύστοιχα = στο ίδιο τμήμα (αριστερά ή δεξιά) του σώματος.
Ετερόπλευρα = αριστερά και δεξιά του σώματος.
Κεντρικά= προς το σώμα, προς τον κορμό του σώματος (για άνω άκρα).
Περιφερικά =μακριά από το κέντρο του σώματος (για άνω άκρα).
Απαγωγή= απομάκρυνση από το κέντρο του σώματος (για άνω και κάτω άκρα).
Προσαγωγή= κίνηση προς το κέντρο του σώματος (για άνω και κάτω άκρα).
Έσω στροφή = στροφή προς το κέντρο του σώματος.

Έξω στροφή = στροφή προς τα πλάγια του σώματος.
Κερκιδική απόκλιση = κάμψη της άκρας χειρός στην περιοχή του καρπού με κατεύθυνση προς την κερκίδα.
Ωλένια απόκλιση= κάμψη της άκρας χειρός στην περιοχή του καρπού με κατε­ ύθυνση προς την ωλένη.
Παραπεμπτικό εξέτασης= είναι το ειδικό έντυπο στο οποίο αναγράφεται κάθε ακτινολογικός εΛεγχος που πρόκειται να εκτελεστεί και φέρει την υπογραφή και τη σφραγίδα του θεράποντος γιατρού του εξεταζομένου.
Μέσα σκιαγραφικής αντίθεσης (ΜΣΑ) = είναι οι ακτινοσκιερές, δηλαδή μη ακτι­ νοπερατές, ουσίες που χρησιμοποιούνται για την απεικόνιση αγγείων ή οργάνων. Στο βιβλίο, για λόγους συντομίας, αναφέρονται ως σκαγραφικές ουσίες ή σκια­ γραφικά μέσα.

fENIKH $\_{ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: }$$\_{Στην }$$\_{περιγραφή }$ κάθε προβολής yίνεται αναφορά στον τρό­
πο τοποθέτησης του εξεταζομένου, στην αναπνευστική φάση στην οποία πρέπει να βρίσκεται, στην επικέντρωση της κεντρικής ακτινοβολίας κτλ. Όλα αυτά τα στοιχεία, που αναφέρονται σε κάθε μέθοδο ακτινολοyικής εξέτασης, έχουν ερευνηθεί και αξιολοyηθεί από ομάδες επιστημόνων ανά τον κόσμο και έχουν επιλεyεί μετά από μακροχρόνιες και εμπεριστατωμένες έρευνες, διότι προσφέρουν (κατά περίπτωση) την καλύτερη δυνατή λύση, πάντοτε με yνώμο­ να τη μικρή δόση ακτινοβολίας, την ικανοποιητική διαyνω­ στική εικόνα, την άνεση του εξεταζομένου και το μικρότερο χρόνο εκτέλεσης.

ΜΕΘΟ ΑΠ IK Σ Σ ΕΡΕΙΣ I ΟΥ ΣΥΣΤΗΜ Τ Σ

1.1 Απλή ακτιvοyραφι
Η απλή απεικόνιση των ανατομικών μορίων του ερειστικού συστήματος (οστά -aρθρώσεις) και των μαλακών μορίων γίνεται συνήθως με την κλασική μέθοδο ακτινογράφησης και την εφαρμογή διάφορων κατά περίπτωση ακτινογραφι κών τεχνικών (προβολικών θέσεων). Η ακριβής ακτινογραφική μελέτη συγκεκριμένου ανατομικού μορίου απαιτεί συνήθως την απεικόνισή του σε δύο επίπεδα κάθετα μεταξύ τους.
Για ορισμένα ανατομικά μόρια του ερειστικού συστήματος, αλλά και των άλλων συστημάτων, υπάρχει ανάγκη να ακτινογραφηθούν σε ένα μέσο επίπεδο μεταξύ της κατά μέτωπο ή face (φας) και της πλάγιας ή profil (προφίλ) προβολής, λόγω του ότι πολλές φορές τα προς μελέτη στοιχεία συμπροβάλλονται στη face ή την profil ακτινογραφία. Η ενδιάμεση αυτή προβολική θέση ονομάζεται λοξή (Εικόνα 1.1 n.

Οι βασικές προβολικές θέσεις είναι η κατά μέτωπο ή face (προσθιοπίσθια ή οπισθοπρόσθια: Π-0 ή 0-Π) (Εικόνα 1.1 Α) και η πλάγια . ή profil (δεξιά ή αριστε­ ρά, κατά περίπτωση) (Εικόνα 1.1 8).
Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι για τον έλεγχο των οστών του ταρσού δεν προβαίνουμε σε profil ακτινογραφία άκρου ποδός (λόγω συμπροβολής οστών), αλλά σε λοξή άκρου ποδός (Εικόνα 1.2 Α). Επίσης, για τον έλεγχο των πλευρών δεν προβαίνουμε σε ακτινογραφία profil αριστερού ημιθωρακίου, αλλά σε λοξή πλευ­ ρών αριστερού ημιθωρακίου (Εικόνα 1.2 Β).

- Α. Κατά μέτωπο (face) προβολή ΟΜΣΣ,
- Β. πλάγια (ρrofi/) προβολή ΟΜΣΣ και
- Γ. λοξή προβολή ΟΜΣΣ
$\_{Εικόνα }$1.1
Εικόνα 1.2
Εικόνα 1.3 Πλήρης έλεΥΧος ΑΜΣΣ
- Α. Λοξή προβολή άκρου ποδός,
- Β. λοξή προβολή (Π-0) άvw πλευρών
Συνήθως οι λοξές προβολικές θέσεις συμπληρώνουν τις δύο βασικές, δηλαδή τη face και την profil. Έτσι, για την πλήρη ακτινογράφηση της ΑΜΣΣ ή της ΟΜΣΣ απαιτείται η απεικόνιση να γίνεται σε Π-0, πλάγια και λcξή αριστερή ή και δεξιά προβολική θέση (Εικόνα 1.3).
- Α. προσθιοπίσθια (face) προβολή ΑΜΣΣ,
- Β. πλάγια (ρrofi/) προβολή ΑΜΣΣ,
- Γ. λοξή αριστερή προβολή ΑΜΣΣ,
- Δ. λοξή δεξιά προβολή ΑΜΣΣ

Σε εξαιρετικές περιπτώσεις εφαρμόζουμε την κατ' εφαπτομένη προβολή για την απεικόνιση συγκεκριμένων ανατομικών μορίων, όπως είναι η πτέρνα ή το ωλέκρανο (Εικόνα 1.4 Α-8).
Α. Κατ ' εφαmομέvη προβολή mέρvας, Β. κατ' εφαmομέvη προβολή ωλέκραvου
Σε ορισμένες περιπτώσεις είναι χρήσιμες και οι δυναμικές λήψεις σε τρεις θέσεις: στην ουδέτερη, στην έκταση και στην κάμψη (Εικόνα 1.5). Με τις δυναμι­ κές λήψεις μπορούν $\_{να }$ακτινογραφηθούν και να μελετηθούν διαγνωστικά η ΑΜΣΣ και η ΟΜΣΣ σε βασική $\_{θέση }$profil. Είναι επίσης δυνατόν να ζητηθεί η ακτινογρά­ φηση συγκεκριμένης περιοχής με τον εξεταζόμενο σε όρθια θέση, όπως συμβαίνει με τις aρθρώσεις του γόνατος.

Α. ουδέτεpη θέση (ρrofi/) ΑΜΣΣ , Β. κάμψη ΑΜΣΣ , Γ. έκταση ΑΜΣΣ
$\_{Εικόνα }$1.4
$\_{Εικόνα }$1.5
Δυναμικές προβολικές
Εικόνα 1.6
Η ακτινογραφική απεικόνιση των οστών και των αρθρώσεων είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί και με τη μέθοδο της γραμμικής (κλασικής) τομογραφίας, την καταγραφή δηλαδή στο φιλμ συγκεκριμένων επιπέδων από το σύνολο του ανατο­ μικού μορίου που εξετάζεται. Είναι λοιπόν εφικτό ανατομικά μόρια όπως το στέρ­ νο, οι στερνοκλειδικές aρθρώσεις, το σώμα των σπονδύλων της ΟΜΣΣ και άλλα να μελετηθούν λεπτομερέστερα με τη μέθοδο της κλασικής τομογραφίας (Εικόνα 1.6).

Απλή (γραμμική) τομογραφία στερνοκλειδικών αρθρώσεων σε θέση face (0-Π ή Π-0)
Μια άρτια ακτινογραφία συγκεκριμένου μορίου του ερειστικού συστήματος, ειδικά όσον αφορά την απεικόνιση των μακρών οστών, πρέπει να περιλαμβάνει και την πλησιέστερη προς την κάκωση του οστού άρθρωση. Εάν λοιπόν η βλάβη που ακτινογραφούμε εντοπίζεται στο κάτω τριτημόριο του μηριαίου οστού, θα πρέπει η απεικόνιση να περιλαμβάνει και τη σύστοιχη άρθρωση του γόνατος , ενώ για βλάβη που εντοπίζεται στο άνω τριτημόριο επιβάλλεται να aπεικονιστεί στην ακτινογραφία και η σύστοιχη άρθρωση του ισχίου.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στα αναγραφόμενα επάνω στο ακτινο­ γραφικό φιλμ χαρακτηριστικά, όπως είναι, για παράδειγμα, δεξιό ή αριστερό τμή­ μα, προσθιοπίσθια (Π-0) ή $\_{οπισθοπρόσθια }$ (0-Π) προβολή, θέση ουδέτερη ή θέση απαγωγής, θέση προσαγωγής, έκτασης, κάμψης κτλ., καθώς και το επίπεδο κάθε τομής, όταν γίνεται τομογραφικός έλεγχος. Τα αναγραφόμενα αυτά στοιχεία δεν πρέπει να καλύπτουν περιοχές διαγνωστικού ενδιαφέροντος. Με τον τρόπο αυτό βοηθάμε το γιατρό που κάνει τη διάγνωση στην ορθότερη εκτίμηση της ακτινο­ γραφικής εικόνας, μειώνοντας τις πιθανότητες διαγνωστικού σφάλματος.

Υ μ ο
Η χρήση της υπολογιστικής τομογραφίας (Computed Tomography $\_{ή }$ Cτ) στην απεικόνιση του ερειστικού συστήματος είναι άκρως αναγκαία και απαραίτητη:
-  Για την περαιτέρω αξιολόγηση πολλών τραυματικών περιστατικών, καθώς επί­ σης για την ανίχνευση όγκων που σχετίζονται με μαλακά μόρια και οστά.
-  Για τον εντοπισμό και τον καθορισμό της μορφολογίας ενός κατάγματος ή μιας εξάρθρωσης.
-  Για την ανάδειξη διάφορων ενδοαρθρικών ανωμαλιών, όπως είναι η βλάβη του aρθρικού χόνδρου και η παρουσία οστεοχόνδρινων σωματιδίων εντός αυτού.
-  Για την ανίχνευση, μετά από κάκωση, μικρών οστικών σωμάτων που έχουν εκτο­ πιστεί μέσα στην άρθρωση ή σχετίζονται με κάταγμα σπονδυλικού σώματος.
-  Για την ανάδειξη, μετά από κάκωση, βλάβης στο νωτιαίο μυελό ή στο θηκαίο σάκο.

Επομένως, με τον υπολογιστικό τομογράφο είναι δυνατόν να μελετηθούν ανα­ λυτικά μαλακά μόρια, οστά και aρθρώσεις και να προσδιοριστεί με τις μονάδες Hounsfield (Χαουνσφίλντ) η ποιοτική τους σύσταση, ανάλογα με το δείκτη απορ­ ρόφησης των ακτίνων Χ.
Η εξέταση του ερειστικού -μυϊκού συστήματος γίνεται με εγκάρσιες τομές και σύμφωνα με τα πρωτόκολλα εξέτασης για κάθε ανατομικό μόριο. Υπάρχουν περι­ πτώσεις κατά τις οποίες είναι αναγκαίες μικρές τροποποιήσεις του πρωτοκόλλου εξέτασης για την ανάδειξη ειδικών παθολογικών καταστάσεων ή για την αρτιότε­ ρη απεικόνιση της εξεταζόμενης περιοχής.

Κατά τη διάρκεια της εξέτασης το άτομο ξαπλώνει ήρεμα στην εξεταστική τράπεζα, η οποία βρίσκεται στη μονάδα $\_{σάρωσης }$(gantry), αφαιρώντας κάθε αντικείμενο που μπορεί να προκαλέσει τεχνικά σφάλματα (artifacts) στην παρα­ γόμενη εικόνα (μεταλλικά αντικείμενα). Αφού επιλεγεί το κατάλληλο πρωτόκολλο εξέτασης, εισάγονται στην τράπεζα χειρισμού τα στοιχεία του εξεταζομένου και λαμβάνεται το τοπογράφημα (ψηφιακή ακτινογραφία της περιοχής ενδιαφέρο­ ντος). Με τη βοήθεια του τοπογραφήματος επιλέγονται οι απαραίτητες τομές και εισάγονται στην τράπεζα χειρισμού οι κατάλληλες παράμετροι (ΚV, ΜΑ, πάχος τομής, βήμα τραπεζιού κτλ.) ανάλογα με την εξέταση. Εάν κριθεί σκόπιμο, χορη­ γείται σκιαγραφική ουσία για περαιτέρω διερεύνηση συγκεκριμένης περιοχής, την οποία μπορούμε να απεικονίσουμε με τομές μικρότερου πάχους. Οι παραγόμενες εικόνες, αφού υποστούν επεξεργασία στην οθόνη της τράπεζας χειρισμού, φωτο­ γραφίζονται και εγγράφονται σε ειδικά ακτινογραφικά φιλμ (Εικόνα 1.7).

Α απεικόνιση των οστών της πυέλου με υπολογιστική τομογραφία (παράθυρο μαλακών μορίων), Β. εικόνα με αλλαγή παραθύρου (οστικό παράθυρο)
Εικόνα 1.7 Υπολογιστική τομογραφία οστών πυέλου
Εικόνα 1.8
Εικόνα 1.9
Με τη σημερινή τεχνολογική υποδομή είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί ανασύνθεση των τομών σε διαφορετικά επίπεδα (οβελιαίο, στεφανιαίο), καθώς επίσης και τρισδιάστατη ανασύνθεση των εικόνων χωρίς επιπλέον ακτι­ νοβόληση του εξεταζομένου (Εικόνα 1.8).
Απεικόνιση οστών λεκάνης μετά την ανασύνθεση εικόνων της περιοχής

Ιδιαίτερης σημασίας είναι οι υποδείξεις που γίνονται στον εξεταζόμενο πριν από την εξέταση. Ο εξεταζόμενος πρέπει να κατανοήσει ότι η συμβολή του στην επιτυχία της εξέτασης είναι καθοριστική. Η ηρεμία, ο περιορισμός των κινήσεων και η πιστή εφαρμογή των εντολών που δίνονται κατά τη διάρκεια της εξέτασης συμβάλλουν σημαντικά στη λήψη ποιοτικών διαγνωστικά εικόνων, ενώ ταυτό­ χρονα επιταχύνουν τη διαδικασία της εξέτασης.

1. Μ χyνη κο συν ονισμος (μαγνη11κ ' το οyρ< 'ο, MRI)
Η πλέον σύγχρονη διαγνωστική aπεικονιστική μέθοδος που εφαρμόζεται είναι ο μαγνητικός συντονισμός. Θεωρείται ως η αρτιότερη μέθοδος για τη μελέτη των αρθρώσεων και των μυών, σε σύγκριση με την απλή ακτινογραφία και την υπο­ λογιστική τομογραφία. Η μέθοδος δε χρησιμοποιεί ιοντίζουσα ακτινοβολία, αλλά βασίζεται στη χρήση ενός ισχυρού μαγνητικού πεδίου που παράγεται από ένα μαγνήτη και ραδιοκύματα.
Η διαδικασία εξέτασης είναι σχεδόν ίδια με εκείνη που $\_{πραγματοποιείται }$ στον υπολογιστικό τομογράφο. Μετά την εισαγωγή και την τοποθέτηση του εξεταζο­ μένου στην εξεταστική τράπεζα, λαμβάνεται ένα τοπογράφημα της περιοχής ενδιαφέροντος. Ακολούθως, από την τράπεζα χειρισμού καθορίζονται οι γεωμε­ τρικές παράμετροι της εξέτασης, καθώς επίσης και τα πρωτόκολλα εξέτασης της συγκεκριμένης περιοχής. Οι παραγόμενες εικόνες εμφανίζονται στην οθόνη, ενώ στην τράπεζα χειρισμού γίνεται η επεξεργασία και ακολουθεί η φωτογράφηση αυτών. Η εξέταση ενός ανατομικού μορίου μπορεί να γίνει σε διάφορα επίπεδα (οβελιαία, στεφανιαία) και με διαφορετικά πηνία, σε διαφορετικές κατά περί­ πτωση συχνότητες και ακολουθίες (Εικόνα 1.9).

Μαγνητική τομοypαφία: οβελιαίες τομές δεξιού yόνατος βάpους η και βάpους J2
Λόγω του μαγνητικού πεδίου, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στα μεταλ­ λικά αντικείμενα και στις ηλεκτρονικές συσκευές που φέρει επάνω του ο εξεταζό­ μενος. Άτομα με βηματοδότη δεν επιτρέπεται να υποβληθούν σε μαγνητική τομο­ γραφία, διότι μπορεί να αποσυντονιστεί ο βηματοδότης και να προκληθούν καρ­ διολογικά προβλήματα (δεν υπάρχει πρόβλημα με τους βηματοδότες νέας τεχνο­ λογίας). Επίσης, σε άτομα με μεταλλικά εμφυτεύματα ή χειρουργικά κλιπ (clίps) πρέπει να διερευνάται η σύσταση του υλικού που έχει χρησιμοποιηθεί (εάν δηλα­ δή το υλικό είναι σιδηρομαγνητικό). Τα τελευταία χρόνια τα υλικά (συνδυασμός κραμάτων) που χρησιμοποιούνται στις ενδοπροθέσεις, στις aρθροπλαστικές και στις λοιπές χειρουργικές πράξεις είναι κατά κανόνα ασφαλή.

ιι θη ρ rφ μα ο ν
Τ ο σπινθηρογράφημα είναι η μέθοδος η οποία ανιχνεύει και καταγράφει την κατανομή στο ανθρώπινο σώμα ραδιενεργού στοιχείου που χορηγείται ενδοφλε­ βίως στο αγγειακό του σύστημα. Οι ραδιοϊσοτοπικές εξετάσεις διενεργούνται στο τμήμα Πυρηνικής Ιατρικής. Η μέθοδος στηρίζεται στην ανίχνευση της διαφορετι­ κής συγκέντρωσης του ραδιενεργού ισοτόπου μεταξύ φυσιολογικού και παθολο­ γικού ιστού.
Η Πυρηνική Ιατρική χρησιμοποιεί ραδιενεργά στοιχεία που εκπέμπουν ακτινο­ βολία, η οποία καταγράφεται σε ειδικά μηχανήματα, τους σπινθηρογράφους ή τη γ-κάμερα, που εμφανίζουν εικόνες του προς μελέτη οργάνου, ανατομικού μορίου ή ανατομικού συστήματος. Ειδικότερα, για το ερειστικό σύστημα χορηγείται ενδοφλε­ βίως φωσφορικό $\_{τεχνήτιο }$99m (τc 99m phosphate). Το ραδιοφάρμακο συγκεντρώ­ νεται στα $\_{οστά }$2-3 ώρες μετά τη χορήγησή του, χρονικό διάστημα κατά το οποίο ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε αναμονή με την οδηγία να $\_{πιει }$4 $\_{έως }$6 ποτήρια νερό.

Πριν από την έναρξη της εξέτασης ο εξεταζόμενος πρέπει να ουρήσει, για να μην επισκιάσει η ουροδόχος κύστη την εικόνα των οστών της ελάσσονος πυέλου. Ο εξεταζόμενος παραμένει ακίνητος στην τράπεζα ελέγχου, η οποία κινείται κάτω από έναν ευαίσθητο ανιχνευτή ακτινοβολίας. Υπάρχει ωστόσο η δυνατότητα η τράπεζα ελέγχου να παραμένει ακίνητη, ενώ κινείται γραμμικά ο aνιχνευτής (γραμ­
μικός σπινθηρογράφος). Η διάρ­ κεια της εξέτασης είναι από 30 έως 60 λεπτά. Οι λαμβανόμενες εικόνελς 'μκλπορεί να πελριλ\_αμβ~-νουν ο ο ηρο το σκε ετο (Εικοvα 1. 1 Ο Α) ή μεμονωμένα ανατο­ μικά μόρια του ερειστικού συστήματος (Εικόvα 1.10 Β).

Ολόσωμο σπιvθηροyράφημα οστών,
σπιvθηροyράφημα κάτω άκρου
Εικόνα 1.11

ο ,
Αρθρογραφία είναι η μέθοδος απεικόνισης της εσωτερικής ανατομίας μιας άρθρωσης με τη βοήθεια σκιαγραφικού μέσου. Η μέθοδος είχε ιδιαίτερη εφαρμο­ γή πριν από την εξέλιξη της υπολογιστικής και ιδιαίτερα της μαγνητικής τομο­ γραφίας για την αξιολόγηση των μεγάλων αρθρώσεων του ερειστικού συστήμα­ τος. Οι aρθρώσεις στις οποίες είχε εφαρμογή η μέθοδος αυτή ήταν του γόνατος, του ώμου (Εικόvα 1.11), $\_{του }$$\_{αγκώνα, }$ του ισχίου, του καρπού, της ποδοκνημικής και της $\_{κροταφογναθικής }$ άρθρωσης.

Α Αρθροyραφία ώμου,
Β. αρθροyραφία yόvατος
Η εξέταση βασίζεται στην εισαγωγή ποσότητας ιωδιούχου υδατοδιαλυτής σκιαγραφικής ουσίας ή αέρα και στη λήψη δύο, τουλάχιστον, βασικών ακτινογρα­ φιών ή ακτινογραφιών με τη χρήση ακτινοσκόπησης. Η απεικόνιση των αρθρώ­ σεων με διπλή σκιαγραφική αντίθεση (double contrast), $\_{που }$$\_{γίνεται }$$\_{με }$$\_{το }$$\_{συνδυα­}$ σμό ιωδιούχου ουσίας και αέρα, παρέχει εικόνες αρκετά μεγάλης διαγνωστικής αξίας. Σήμερα, για το διαγνωστικό έλεγχο κάθε άρθρωσης, μπορεί επίσης να εφαρμοστεί η μέθοδος της $\_{αρθροτομογραφίας, }$ δηλαδή η απεικόνιση της άρθρω­ σης ύστερα από την έγχυση του σκιαγραφικού μέσου με τη χρήση του υπολογι­ στικού τομογράφου (CT arthrography).

Η αρθρογραφία έχει πλέον καταργηθεί και έχει αντικατασταθεί σχεδόν ολο­ κληρωτικά από τις νέες μεθόδους απεικόνισης, δηλαδή από τη μαγνητική και την υπολογιστική τομογραφία.
Η μαγνητική τομογραφία προσφέρει άριστα αποτελέσματα και είναι η αρτιό­ τερη μέθοδος για το διαγνωστικό έλεγχο της εσωτερικής ανατομίας των αρθρώ­ σεων του ανθρώπινου σώματος.

1.6 Συγκριτική αξιολοyηση απεικονισ ικων μ θ 'δων
Η απεικόνιση με τη μέθοδο της ακτινογράφησης (ακτινογραφfα) παρέχει άμε­ ση διαγνωστική βοήθεια για το σύνολο των ανατομικών μορίων του ερειστικού συστήματος. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο ακτινολογικός έλεγχος αρχίζει πάντοτε με τις κατά περίπτωση απλές ακτινογραφίες. Η διαγνωστική αυτή μέθοδος έχει $\_{σχεδόν }$1 ΟΟο/ο επιτυχία όταν απεικονίζονται τα οστά των άνω και κάτω άκρων, τα οστά της πυελικής ζώνης, καθώς και τα οστά του εγκεφαλι­ κού κρανίου.

Υπάρχουν όμως περιπτώσεις στις οποίες απαιτείται περαιτέρω έλεγχος, γεγο­ νός που επιτυγχάνεται με την εφαρμογή των νεότερων aπεικονιστικών μεθόδων. Έτσι, για το κρανίο και τη σπονδυλική στήλη ο έλεγχος συνεχίζεται με τον υπολο­ γιστικό τομογράφο (απεικόνιση οστών προσωπικού κρανίου, εγκεφαλικής ουσίας, λιθοειδών οστών, σπονδυλικών σωμάτων και μεσοσπονδύλιων δίσκων) και ακο­ λουθεί, όταν κριθεί αναγκαίο, έλεγχος με τη μέθοδο του μαγνητικού συντονισμού (απεικόνιση εγκεφαλικών αγγείων, εγκεφαλικής ουσίας, μυελικού σωλήνα σπον­ δυλικής στήλης κτλ.).

Ο μαγνητικός  συντονισμός έχει άριστη διαγνωστική εφαρμογή για την απεικό­ νιση των αρθρώσεων, αντικαθιστώντας την αρθρογραφία. Η ραδιοϊσοτοπική μελέτη παρέχει τη δυνατότητα καταγραφής παθολογικών αλλοιώσεων των οστών (οστεολύσεις), πριν αυτές γίνουν ορατές με την απλή ακτινογράφηση.
Η επιλογή για την εφαρμογή κάθε μεθόδου εξαρτάται κατά περίπτωση από την κλινική εικόνα του εξεταζομένου και αποτελεί αντικείμενο συνεργασίας των κλινικών και των εργαστηριακών γιατρών. Για παράδειγμα, η υπολογιστική τομο­ γραφία θα προτιμηθεί για τον έλεγχο των λιθοειδών οστών ή του εγκεφάλου (υπο­ ψία αιματώματος), ενώ ο μαγνητικός συντονισμός θα προτιμηθεί για τον έλεγχο της άρθρωσης του γόνατος ή του νωτιαίου σωλήνα κτλ.

Ν $^{ΚΕΦΑΛΑΙ }$}ΣΗ
-  Το ερειστικό σύστημα ελέγχεται $^{aπεικονιστικά }$με την απλή ακτινογραφία, κατά την οποία εφαρμόζονται κατά περίπτωση προβολικές θέσεις σε διά­ φορα επίπεδα.
-  Η εφαρμογή της μεθόδου της $\_{υπολογιστικής }$ τομογραφίας και αυτής του μαγνητικού συντονισμού παρέχει τη δυνατότητα μελέτης του ερειστικού συστήματος με $\_{μεγαλύτερη }$ ακρίβεια. Οι $\_{διαγνωστικές }$ εικόνες είναι υψηλής ευκρίνειας και αναφέρονται σε καθορισμένες τομές, εκμεταλλευόμενες τη διαφορετική πυκνότητα και βιοχημική σύσταση των προς μελέτη ανατομι­ κών περιοχών.
-  Στον τομέα της Πυρηνικής Ιατρικής είναι εφικτό να $\_{απεικονίσουμε }$ το σύνο­ λο ή μέρος του ερειστικού συστήματος με τη βοήθεια ραδιοφαρμάκων.
-  Η αρθρογραφία, μέθοδος απεικόνισης των διάφορων αρθρώσεων του ανθρώπινου σώματος, αντικαθίσταται προοδευτικά από τις νέες μεθόδους απεικόνίσης ψηφιακής τεχνολογίας (υπολογιστική και μαγνητική τομογρα­ φία).

ΕΡΩ .l. I

Α. Απαντήστε σrις παρακάτω ερωτήσεις:
- 1. Ποιες είναι οι βασικές προβολικές θέσεις;
- 2. Ποια είναι η χρησιμότητα των λοξών προβολών;
- 3. Τι πρέπει να αναγράφεται σε κάθε ακτινογραφικό φιλμ;
- 4. Με ποιες μεθόδους ελέγχεται το ερειστικό σύστημα;

Β. Επιλέξτε τη σωσrή απάντηση:
- 1. Η εξέταση μαγνητικού συντονισμού πρέπει να γίνεται με προσοχή:
- α. Σε όλους τους εξεταζομένους.
- β. Σε εκείνους που έχουν απαλλαγεί από υλικά τα οποία έλκει ο μαγνήτης.
- γ. Σε εκείνους που φέρουν επάνω τους υλικά τα οποία επηρεάζονται από το μαγνητικό πεδίο.
- 2. Η ανασύνθεση των εικόνων μπορεί να γίνει:
- α. Στην κλασική ακτινολογία.
- β. Στην υπολογιστική τομογραφία (cτ).
- γ. Στη μαγνητική τομογραφία (MRI).
- δ. Στο σπινθηρογράφημα.
- ε. Στο β και στο γ.
- 3. Με ποιο ραδιοφάρμακο ελέγχεται το ερειστικό σύστημα;
- α. Το ιώδιο U 131 ).
- β. Το τεχνήτιο (τc 99mmphosphate).
- γ. Το θειικό $\_{βάριο }$(BaS04).
- δ. Το θάλιο (τh 201).
- 4. Πόση ώρα μετά τη χορήγηση του ραδιοφαρμάκου γίνεται το σπινθηρογράφη­ μα;
- α. Αμέσως μετά την έγχυση.
- β. 2-3 ώρες μετά την έγχυση.
- γ. 6 ώρες μετά την έγχυση.
- S .. Για τον έλεγχο του ερειστικού συστήματος με υπολογιστικό τομογράφο ο εξε­ ταζόμενος λαμβάνει:
- α. Υδατοδιαλυτό ιωδιούχο σκεύασμα (Gastrographin) από το στόμα.
- β. Υδατοδιαλυτό σκεύασμα ενδοφλεβίως.
- γ. Όπου κρίνεται απαραίτητο, ιωδιούχο υδατοδιαλυτό σκεύασμα ενδοφλεβίως.

ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΡΑΝΙΟΥ

ΕΠΙΠΕΔΑ, ΝΟΗΤΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΔΗΓΑ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΣΤΟΝ ΑΚΙΙΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΛΕΓΧΟ ΤΟΥ ΚΡΑΝΙΟΥ

ΕΠΙΠΕΔΑ
-  Μέσο οβελιαίο: Χωρίζει το κρανίο σε δύο όμοια ημιμόρια (Εικόνα 2.1 Α).
-  Εγκάρσιο: Είναι κάθετο προς το μέσο οβελιαίο επίπεδο και παράλληλο προς το έδαφος (Εικόνα 2.1 Β).
-  Στεφανιαίο ή προσθιοπίσθιο: Είναι . κάθετο προς το εγκάρσιο και προς το μέσο οβελιαίο επίπεδο (Εικόνα 2.1 n.
-  Το μέσο οβελιαίο και το στεφανιαίο επίπεδο σuμπίπτοuν με τα αντίστοιχα επί­ πεδα τοu σώματος, ενώ το εγκάρσιο είναι παράλληλο προς το αντίστοιχο επί­ πεδο τοu σώματος.
Α. Μέσο οβελιαίο επίπεδο, Β. εγκάρσιο επίπεδο, Γ. στεφανιαίο ή προσθιοπίσθιο επίπεδο

ΝΟΗΤΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ (Εικόνα 2.2)
-  Ω-rοκογχική γραμμή (ΩΚΓ): Είναι η νοητή γραμμή μεταξύ τοu έξω οφθαλμικού κανθού και τοu έξω ακοuστικού πόροu.
-  Ωτοϋποκογχική γραμμή (ΩΥΓ): Είναι η νοητή γραμμή ποu ενώνει το άνω χεί­ λος τοu έξω ακοuστικού πόροu με την uποκόγχια παρuφή.
-  Μεσαία γραμμή (ΜΓ): Είναι η νοητή γραμμή ποu σuμπίπτει με το μέσο οβελια­ ίο επίπεδο τοu σώματος.
-  Μεσοκόγχιος γραμμή (ΜΚΓ): Είναι η νοητή γραμμή μετqξύ. τοu κέντροu των δύο οφθαλμών, έχει φορό κάθετη προς τη μεσαία γραμμή και ενώνει τοuς δύο οφθαλμικούς κόγχοuς.

Εικόνα 2.1
Εικόνα 2.2
Ωτοκογχική ypαμμή (ΩΚf), ωτοϋποκογχική ypαμμή (ΩΥf), μεσαία (Mf) και μεσοκογχική ypαμμή (MKf), ωτοακαvθική ypαμμή (ΩΑf) και ωτοyεvειακή ypαμμή (ΩΓf)
-  Ωτοακανθική γραμμή (ΩΑΓ): Είναι η νοητή γραμμή που ενώνει το κέντρο του έξω ακουστικού πόρου με τη ρινική άκανθα.
-  Ωτογενειακή γραμμή (ΩΓΓ): Είναι η νοητή γραμμή που ενώνει το κέντρο του έξω ακουστικού πόρου με το γένειο (πώγωνα= πιγούνι).
Σημείωση: Η wτοκοyχική ypαμμή σχηματίζει με τηv wτοϋποκοyχική ypαμμή ywvία 100.

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ KPANIOY (Εικόνα 2.3)
Μεσόφρυο: Είναι το σημείο ανάμεσα στα δύο υπερόφρυα τόξα.
Ριζορίνιο: Είναι το σημείο όπου ενώνονται τα δύο ρινικά οστά (αριστερόδεξιό) με το μετωπιαίο οστό.
~Εξω ακουστικός πόρος: Είναι το εξωτερικό άνοιγμα (οπή) του ακουστικού σωλή­ να που βρίσκεται στο κέντρο του πτερυγίου του αυτιού.
Έξω κανθός: Είναι το εξωτερικό σημείο ένωσης του άνω και του κάτω βλεφάρου. Υποκόγχια παρυφή: Είναι το χείλος του οστού που βρίσκεται κάτω από τη βάση του οφθαλμικού κόγχου.

Ρινική άκανθα: Είναι το σημείο όπου το άνω χείλος ενώνεται με τη βάση της ρινός.
Γναθική γωνία: Είναι το σημείο ένωσης του σώματος της κάτω γνάθου με τον κλά­ δο (δεξιά και αριστερά).
Τράγος: Είναι πτερυγιοειδής προστατευτικός χόνδρος στην είσοδο του έξω ακου­ στικού πόρου.
Φίλτρο: Είναι η χαρακτηριστική αύλακα του άνω χείλους, κάτω από τη ρινική άκανθα.
Γένειο (πώγων= πιγούνι): Είναι το πρόσθιο άκρο του σώματος της κάτω γνάθου. Βρέγμα: Είναι το υψηλότερο σημείο στην επιφάνεια του κρανίου.
Ινιακό όγκωμα: Είναι η εξωτερική προεξοχή στο μέσο του κάτω τμήματος του ινιακού οστού η οποία εύκολα ψηλαφείται.

1. μεσόφρυο , 2. ριζορίνιο, 3. έξω ακουστικός πόρος, 4. έξω οφθαλμικός κανθός, 5. υποκόrχια παρυφή, 6. ρινική άκανθα, 7. yvαθική yωνία, 8. τpάyος, 9. φι!ιτpο, 10. yένειο (πώyων) , 11. βρέyμα, 12. ινιακό όyκωμα
Εικόνα 2.3 Οδηyά τοπογραφικά σημεία στην έρευνα του
Εικόνα 2.4

ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΚΡΑΝΙΟΥ

2.1 Μ~ τωπορινική ή face προβολή κρανιου (0-Π)
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια τη μετωπορινική (face) ή οπισθοπpόσθιq (0-Π) προβολή του κρανίου,
μετωπορινική (face) προβολή κρανίου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε θέση πρηνή ή είναι καθιστός με το μέτωπο να εg>άπτεται στο τραπέζι και τα άνω άκρα στο ύψ<;>ς των ώμων (Εικόνα 2.4 Α).
Η ωτοκογχική γραμμή είναι κάθετη προς το φιλμ. Επίσης, το μέσο οβελιαίο επί­ πεδο τοu κρανίοu είναι κάθετο προς το φιλμ.
Επικέντρωση: Η λuχνία είναι χωρίς κλίση και σημείο εξόδοu της κεντρικής ακτινο­ βολίας είναι το ριζορίνιο.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Ο θόλος τοu κρανίοu πρέπει να απεικονίζεται ολόκληρος.
-  Τα πλάγια τοιχώματα τοu κρανίοu (αριστερόδεξιό) πρέπει να απέχοuν το ίδιο από τις αντίστοιχες πλάγιες παρuφές των οφθαλμικών κόγχων.
-  Τα λιθοειδή οστά πρέπει να απεικονίζονται εντός των οφθαλμικών κόγχων και να αναδεικνύονται ικανοποιητικά οι έσω ακοuστικοί πόροι (Εικόνα 2.4 Β).
Χρησιμότητα: Σ' αuτή την προβολή απεικονίζονται για μελέτη το μετωπιαίο οστό, οι μετωπιαίοι κόλποι, οι ηθμοειδείς κuψέλες, οι παρuφές των οφθαλμικών κόγχων, τα bστά τοu προσώποu και το μεγαλύτερο τμήμα της κάτω γνάθοu.

Για άτομα άνω των 40 ετών, στα οποία το κωνάριο είναι ορατό στην ακτινο­ γραφία λόγω αποτιτάνωση ς, μπορεί να ελεγχθεί η πιθανή μετατόπιση αυτού προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά, εξαιτίας οιδήματος ή άλλης ενδοκρανιακής βλάβης.
Σημείωση: Στην 0-Π προβολή κρανίου, οι οφθαλμοί δέχονται μικρότερη δόση ακτινοβολίας σε σύγκριση με την Π-0 προβολή, yι' αυτό πρέπει να προτιμάται.

2.2 Πλάγια ή profil προβολη κρανίου
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάyια (profi/) προβολή κρανίου,
Β. δεξιά $\_{πλάyια }$(profi/) προβολή κρανίου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε θέση πρηνή ή είναι καθιστός. Τ ο κεφάλι στρέφε­ ται προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά και το πλάγιο τοίχωμα του κρανίου βρί­ σκεται σε επαφή με την επιφάνεια του τραπεζιού. Το μέσό οβελιαίο επίπεδο (μεσαία γραμμή) είναι παράλληλο προς το φιλμ και η μεσοκόγχιος γραμμή είναι κάθετη προς αυτό (Εικόνα 2.5 Α).
Επικέντρωση: Γίνεται στο σημείο το οποίο βρίσκεται σε απόσταση 5 εκ. περίπου πάνω από τον έξω ακουστικό πόρο.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Πρέπει να απεικονίζεται ολόκληρος ο θόλος του κρανίου και να συμπροβάλλο­ νται κυρίως οι έξω ακουστικοί πόροι, οι οροφές των οφθαλμικών κόγχων, οι μεί­ ζονες πτέρυγες του σφηνοειδούς οστού και οι κλάδοι της κάτω γνάθου.
Εικόνα 2.5
Εικόνα 2.6
-  Επίσης, πρέπει να $\_{αναδεικνύονται }$ ευκρινώς τα όρια του βόθρου και οι κλινοει­ δείς aποφύσεις του τουρκικού εφιππίου, χωρίς διπλοσκίαση (Εικόνα 2.5 Β).
Χρησιμότητα: Στην προβολή αυτή $\_{απεικονίζονται }$ $^{(συμπροβάλλονται) }$όλα τα οστά του κρανίου, το τουρκικό εφίππιο και οι κλινοειδείς aποφύσεις.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙ
Ο $\_{εξεταζόμενος }$ πρέπει να έχει λυγισμένα το άνω και το κάτω άκρο της πλευράς προς την οποία κοιτάζει. Έτσι $\_{επιτυΥΧάνεται }$ η άνετη υποστήριξη του σώματος, που τώρα βρίσκεται σε ελα­ φρώς δεξιά ή αριστερή λοξή θέση.
Πολύ συχνά, για να επιτύχετε την παράλληλη προς το φιλμ θέση του μέσου οβελιαίου επιπέδου, θα πρέπει να $\_{τοποθετήσετε }$ κάτω από το κεφάλι του $\_{εξεταζομένου }$ (στο πλάγιο τοίχωμα του κρανί­ ου το $\_{πλησιέστερο }$ στο φιλμ) μικρό $\_{ακτινοδιαπερατό }$ σπόyγο.

Όταν αναζητείται η διάγνωση κατάγματος, πρέπει να λάβετε και τις δύο πλάγιες προβολές (δεξιά και αριστερή) για τον ευκολότερο εντοπισμό αυτού. Η επιλογή της δεξιάς ή της αριστερής πλάγιας προβολής εξαρτάται από την περιοχή στην οποία εντοπίζεται η πιθανή κρανιοεγκεφαλική βλάβη, σύμφωνα με το ιατρικό ιστορικό που συνοδεύει τον εξεταζόμενο (π.χ., κάκωση δεξιά, κεφαλαλγία αριστερά κτλ.). Σε περίπτωση που δεν μπορείτε να επιτύχετε ικα­ νοποιητική πλάγια $^{ακτινογραφία, }$είτε λόγω aσυμμετρίας των οστών του κρανίου είτε λόγω αδυναμίας του $\_{εξεταζομένου }$ να συνεργαστεί μαζί σας, τοποθετήστε τον σε θέση ύπτια και λάβε­ τε την $\_{ακτινογραφία }$ με οριζόντια ακτινοβολία (Εικόνα 2.6).

- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου για την πλάγια (ρrofi/) προβολή κρανίου με τη χρήση οριζόντιας ακτινοβολίας,
- Β. πλάγια (ρrofi/) προβολή κρανίου με χρήση οριζόντιας ακτινοβολίας

2.3 rιωyωνορινικη προβολη κρανιου κ α rα Water (Γουοτ ρς)
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πωyωνοpινική πpοβολή του κpανίου κατά Waters,
- Β. πωyωνοpινική πpοβολή πpοσωπικού κpανίου κατά Waters,
- Γ. πωyωνοpινική πpοβολή ιyμοpείων κατά Waters

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι καθιστός και βλέπει προς το φιλμ. Με τον αυχένα σε έκταση τοποθετούμε το κεφάλι $\_{του }$εξεταζομένου έτσι, ώστε το πιγούνι να εφά­ πτεται στον ορθοστάτη ή στο $\_{όρθιο }$bucky (αντισκεδαστικό διάφραγμα σε κατα­ κόρυφη, όρθια θέση). Η ωτοκογχική γραμμή (ΩΚΓ) πρέπει να σχηματίζει γωνία 45 ο με το φιλμ.
Επικέντρωση: Η κεντρική οριζόντια ακτινοβολία εξέρχεται από το υποκόγχιο χεί­ λος με τη λυχνία χωρίς κλίση $\_{(Εικόνα }$2.7 Α).
Οδηγίες αναπνοής: $\_{Ο }$εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Σημείωση: Για την απεικόνιση των ryμορείων yίνεται περιορισμός της ακτινοβολίας, σε διάσταση 15χ15 εκ. ή με την προσθήκη κώνου, χωρίς αλλαyή στην τοποθέτηση του εξεταζομένου και της λυχνίας. Η καθιστή θέση επιτρέ­ πει το διαχωρισμό του αέρα από το υyρό στοιχείο των ρινικών κοιλοτή­ των (υyραερικά επίπεδα -fluid leve/s). Για διαφορική διάyvωση μεταξύ
$\_{Εικόνα }$2.7
Εικόνα 2.8
ελεύθερου υyρού και εyκυστωμένου υyρού ή πολύποδα απαιτείται η πωyωνορινική προβολή κατά Waters σε θέση πρηνή (Εικόνα 2.7 Γ).

Η προβολή κατά Waters χρησιμοποιείται yια την απεικόνιση των οστών του προσώπου και των ιyμορείων. Η ανύψωση της κεφαλής κρίνεται αναγκαία, yια να επιτευχθεί η μετατόπιση των λιθοειδών οστών και της άνω yvάθου, έτσι ώστε να $\_{συμπροβάλλονται }$ χωρίς να επισκιάζουν τα εξεταζόμενα ανατομικά μόρια.

Ποιοτική αξιολόγηση
Δεν πρέπει να παρατηρείται στην ακτινογραφία στροφή της κεφαλής προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά. Αuτό σημαίνει ότι οι οφθαλμικοί κόγχοι πρέπει να απέ­ χοuν εξίσοu από το πλάγιο τοίχωμα τοu κρavίοu, ενώ οι παρuφές των λιθοειδών οστών πρέπει να προβάλλονται ακριβώς κάτω από τα ιγμόρεια χωρίς να τα επι­ σκιάζουν (Εικόνα 2.7 Β).
Χρησιμότητα: Στην ακτινογραφία αναδεικνύονται όλα τα οστά τοu προσωπικού κρανίοu. Η προβολή αuτή είναι βασική και πολύ χρήσιμη για τη διάγνωση καταγ­ μάτων των οφθαλμικών κόγχων και των ρινικών οστών, καθώς και για την ανά­ δειξη και την αξιολόγηση uδραερικών επιπέδων στις κρανιορινικές κοιλότητες.

2.4 Κι τά μfτωπο προβολή οφθαλμικων κογχων
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την κατά μέτωπο (face) προβολή των οφθαλμικών κόrχων,
Β. κατά μέτωπο (face) προβολή των οφθαλμι­ κών κόrχων

| 4.11                                                                  | Π-0  προβολή  κόκκυγα  ........................... .... .                               | .........................  1 02          |
|-----------------------------------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------|
| 4.12                                                                  | Πλάγια  προβολή  ιερού  οστού  και  κόκκυγα  .. .. ...................                  | .... ......  103                         |
| 4.13                                                                  | Ακτινολογικός  έλεγχος  σκολίωσης  ................. ...                                | ........................  1 05           |
| 4.13.1                                                                | 0-Π  ή  Π-0  προβολή  Θ-ΟΜΣΣ  .... .......... ........... .. .... .. ..                 | ............  105                        |
| 4.13.2                                                                | 0-Π  ή  Π-0  προβολή  Θ-ΟΜΣΣ  σε  πλάγια  κάμψη  του  σώματος                           | .......  106                             |
| 4.13.3                                                                | Πλάγια  προβολή  Θ-ΟΜΣΣ  ............ ..... . ...... . ...... ..... ... .               | ............  108                        |
| Ανακεφαλαίωση  ............                                           | ... ................ .. .. .... .............. . ........ .                             | ............  1  09                      |
| Ερωτήσεις  .... ........ .......................                      | . ....... ... ................................                                          | . .. ..  111                             |
| ΚΕΦΑΛΑΙΟ  5  ΑΚτΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΕΛΗΧΟΣ  ΠΥΕΛΙΚΗΣ  ΖΩΝΗΣ                   | ΚΕΦΑΛΑΙΟ  5  ΑΚτΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΕΛΗΧΟΣ  ΠΥΕΛΙΚΗΣ  ΖΩΝΗΣ                                     |                                          |
| 5.1                                                                   | Π-0  προβολή  λεκάνης  ......... . ..................... . ............ .               | ............  115                        |
| 5.2                                                                   | Βατραχοειδής  προβολή  ισχίων  ........................ ... ....... .. ........         | ..  116                                 |
| 5.3                                                                   | Π-0  προβολή  ισχίων  (συγκριτική)  ............. ....                                  | ..........................  117          |
| 5.4                                                                   | Π-0  προβολή  ισχίου  ............................... .. .. ....... ..... . .......     | ... ..  119                              |
| 5.5                                                                   | Πλάγια  προβολή  ισχίου  .......... .. ..... .. ... ..... .. .... .... .. .. ... ...    | .... .. ...  120                         |
| 5.6                                                                   | Πλάγια  προβολή  ισχίου  με  οριζόντια  δέσμη  ........ . ....................          | ..  121                                  |
| 5.7                                                                   | Π-0  ή  0-Π  προβολή  ιερολαγόνιων  αρθρώσεων  .. .. .... .                             | .................  123                   |
| Ανακεφαλαίωση  .. .. ... ..............                               | . ................ ... .... . .. . ...... ..... . ..........                            | ... .  125                               |
| Ερωτήσεις  .. . ....... .......... ...... . ...... ...... .. . .... . | ... .............. .                                                                    | ................. .  126                 |
| ΚΕΦΑΛΑΙΟ  6:  ΑΚτΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΕΛΗΧΟΣ  ΚΑΤΩ  ΑΚΡΩΝ                      | ΚΕΦΑΛΑΙΟ  6:  ΑΚτΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΕΛΗΧΟΣ  ΚΑΤΩ  ΑΚΡΩΝ                                        |                                          |
| 6.1                                                                   | Π-0  προβολή  μηριαίου  .. ................ ......... ............ . .. .               | .............  127                       |
| 6.2                                                                   | Πλάγια  προβολή  μηριαίου  ................................. .. .. . ...........        | ..  128                                  |
| 6.3                                                                   | Π-0  προβολή  γόνατος  ....... .. ............... ...... ...  ,  ........ . ........... | ...  130                                 |
| 6.4                                                                   | Πλάγια  προβολή  γόνατος  ...... . ................ .... .. .... .... ... . .... . .    | ......  131                              |
| 6.5                                                                   | 0-Π  προβολή  επιγονατίδας  ............... .. ........... . ... .                      | ..................  132                  |
| 6.6                                                                   | Κατ'  εφαπτόμενη  προβολή  επιγονατίδας  .......... . ........                          | ...............  133                     |
| 6.7                                                                   | Διακονδύλια  προβολή  μ~σοκονδύλιου  βόθρου  ..........................                 | .. .  134                                |
| 6.8                                                                   | Π-0  προβολή  κνήμης  .. ...... ... .............................. .. ...               | .............  135                       |
| 6.9                                                                   | Πλάγια  προβολή  κνήμης  .......... ... . ... .... .................                    | ................ .  136                  |
| 6.1  Ο                                                                | Π-0  προβολή  ποδοκνημικής  άρθρωσης  ........ . ........ ...                           | ...............  13 7                    |
| 6.11                                                                  | Πλάγια  προβολή  ποδοκνημι  κής  άρθρωσης  ............ .... .... .                     | ...........  138                         |
| 6.12                                                                  | Κατ'  εφαπτομένη  προβολή  πτέρνας  .. .... ............... ..                          | .................  139                   |
| 6.13                                                                  | Πλάγια  προβολή  πτέρνας  .............. . ................... .                        | ..................  140                  |
| 6.14                                                                  | Π-0  προβολή  άκρου  ποδός  ................ .                                          | ................................. .  141 |
| 6.15                                                                  | Π-0  λοξή  προβολή  άκρου  ποδός  .. ................... .. .......... ....             | .......  142                             |

| Ανακεφαλαίωση  $^{...............................................}$.$\_{........................... }$   | Ανακεφαλαίωση  $^{...............................................}$.$\_{........................... }$                                                   | 144                                                                |
|---------------------------------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------------------|
| ΚΕΦΑΛΑΙΟ  7:  ΑΚτΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΕΛΕΓΧΟΣ  ΑΝΩ  ΑΚΡΩΝ                                                        | ΚΕΦΑΛΑΙΟ  7:  ΑΚτΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΕΛΕΓΧΟΣ  ΑΝΩ  ΑΚΡΩΝ                                                                                                        | .........  145                                                     |
| 7.1                                                                                                     | Π - 0  προβολή  βραχιονίου  ........ . .........                                                                                                        | .$\_{................................... }$ 147                     |
| 7.2                                                                                                     | Πλάγια  προβολή  βραχιονίου  $^{........................}$...                                                                                           | .......................  148                                       |
| 7.3                                                                                                     | Π-0  προβολή  αγκώνα  ........................                                                                                                          | : .$\_{................................ }$ 149                      |
| 7.4                                                                                                     | Πλάγια  προβολή  αγκώνα  .................. .                                                                                                           | ............... .$\_{................... }$ 150                     |
| 7.5                                                                                                     | Κατ '  εφαπτομένη  προβολή  $^{αγκώνα }$.........................................                                                                       | 151                                                                |
| 7.6                                                                                                     | Π-0  προβολή  $^{$^{αντιβραχίου }$.......................................}$.                                                                            | ............  153                                                  |
| 7.7                                                                                                     | Πλάγια  προβολή  αντιβραχίου  ...................                                                                                                       | . .... . .... . ...... . ...........  154                          |
|                                                                                                         | Ο-Π                                                                                                                                                     |                                                                    |
| 7.8                                                                                                     | προβολή  καρπού  $^{....................................}$.                                                                                             | .... . ................  155                                       |
| 7.9                                                                                                     | Πλάγια  προβολή  καρπού                                                                                                                                 | ......................................................  156        |
| 7.10                                                                                                    | 0-Π  προβολή  σκαφοειδούς  με  ωλένια  απόκλιση                                                                                                         | ................ . ........  157                                   |
| 7.11                                                                                                    | 0-Π  προβολή  άκρας  χειρός  $^{.....................}$...                                                                                              | $^{.........................}$. .  158                             |
| 7.12                                                                                                    | Ο-Π  λοξή  προβολή  άκρας  χειρός  ............................................                                                                         | 159                                                                |
| Ανακεφαλαίωση  $^{.....................................}$..                                             | Ανακεφαλαίωση  $^{.....................................}$..                                                                                             | ....................................  161                          |
| Ερωτήσεις                                                                                               | $^{.......................}$.$\_{............................................}$                                                                          | . ... .. .........  162                                            |
| ΚΕΦΑΛΑΙΟ  8:  ΜΕΘΟΔΟΙ  ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ  ΑΝΑΠΝΕΥΣτΙΚΟΥ  ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ                                           | ΚΕΦΑΛΑΙΟ  8:  ΜΕΘΟΔΟΙ  ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ  ΑΝΑΠΝΕΥΣτΙΚΟΥ  ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ                                                                                           | ΚΕΦΑΛΑΙΟ  8:  ΜΕΘΟΔΟΙ  ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ  ΑΝΑΠΝΕΥΣτΙΚΟΥ  ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ      |
| 8.1                                                                                                     | Απλή  ακτινογραφία  .. .. .. ..... .$\_{......................}$                                                                                         | . ......... . ................  167                                |
| 8.2                                                                                                     | Ακτινοσκόπηση  $^{...........................................}$.                                                                                        | ............ . .........  169                                      |
| 8.3                                                                                                     | Γραμμική  τομογραφία  (κλασική)  ....... .                                                                                                              | .......... .$\_{........................... }$ 170                  |
| 8.4                                                                                                     | Πνευμονική  αγγειογραφία                                                                                                                                | $^{.........................................}$.. .. .. ......  171 |
| 8.5                                                                                                     | Ραδιοϊσοτοπικός  έλεγχος  $^{....................................}$.                                                                                    | .................  171                                             |
| 8.6                                                                                                     | Μαγνητικός  συντονισμός  $^{....................}$.                                                                                                     | ................ . ............... .  172                          |
| 8.7                                                                                                     | Υπολογιστική  τομογραφία  ...... .. .. . ...... ..                                                                                                      | ..................................  173                            |
| Ανακεφαλαίωση  ..................                                                                       | . ..                                                                                                                                                    | .$\_{..................................................... }$ 174   |
| Ερωτήσεις  ..$\_{..........................................................}$ .. . ... ......... .       | Ερωτήσεις  ..$\_{..........................................................}$ .. . ... ......... .                                                       | .......  175                                                       |
| ΚΕΦΑΛΑΙΟ  9:  ΑΚτΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΕΛΕΓΧΟΣ  ΘΩΡΑΚΟΣ                                                           | ΚΕΦΑΛΑΙΟ  9:  ΑΚτΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΕΛΕΓΧΟΣ  ΘΩΡΑΚΟΣ                                                                                                           |                                                                    |
| 9.1                                                                                                     | 0-Π  ή  face  προβολή  θώρακος  .. ........ ... .                                                                                                       | ...... .. .......... . ............ . ..  177                      |
| 9.2                                                                                                     | Πλάγια  ή  profil $\_{προβολή }$ θώρακος  ............................................                                                                   | 179                                                                |
| 9.3                                                                                                     | Δεξιά  ή  αριστερή  πλάγια  Decubitus $\_{θώρακος }$ με  οριζόντια  δέσμη  (Π-Ο  ή  Ο-Π)  .............................................................. | 180                                                                |
| 9.4                                                                                                     | Π-0  ακτινογραφία  κορυφών  $^{...........................}$...                                                                                         | .$\_{................... }$ 181                                     |

| 9.5                                                                                                    | 0-Π  προβολή  θώρακος  κατά  Fleischner  ( λορδωτική )  .....                                          | . .............  182                                                              |
|--------------------------------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------------------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------------------------|
| 9.6                                                                                                    | Π-0  προβολή  θώρακος  σε  ύπτια  (κατακεκλιμένη)  θέση                                                | ................  183                                                             |
| Ανακεφαλαίωση                                                                                          | ... .                                                                                                  | $\_{..}$.....................................................................  186 |
| Ερωτήσεις  ...................... ... .............. $\_{.}$........................................... | Ερωτήσεις  ...................... ... .............. $\_{.}$........................................... | 187                                                                               |
| ΜΕΘΟΔΟΙ  ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ  ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ  ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ                                                         | ΜΕΘΟΔΟΙ  ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ  ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ  ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ                                                         |                                                                                   |
| 10 .1                                                                                                  | Αγγειογραφία- Ψηφιακή  $\_{αγγειογραφία }$..............                                                | . ......... .. ...........  191                                                   |
| 10.2                                                                                                   | $\_{Φλεβογραφία }$..........................                                                            | $\_{.}$.........................................  193                              |
| 10 .3                                                                                                  | Υπολογιστική  τομογραφία  - Spiral  cτ  angiography                                                    | ........................  1 93                                                    |
| 10.4                                                                                                   | Μαγνητικός  $\_{συντονισμός }$.................................                                         | . .... .... .. ...... .. ..  194                                                  |
| 10 .5                                                                                                  | Υπέρηχοι  .. ... .. .................... .                                                             | .................................. . ....... .. ..  195                           |
| Ανακεφαλαίωση                                                                                          | ................. . ...... ..                                                                          | .......................... .. ..... ... .............  196                        |
| Ερωτήσεις  ............... $\_{.}$.......................................................               | Ερωτήσεις  ............... $\_{.}$.......................................................               | ... .........  196                                                                |
| 11.1                                                                                                   | Απλές  ακτινογραφίες  .....................................                                            | .... .... . .............  197                                                    |
| 11 .2                                                                                                  | Ακτινοσκόπηση  ......................... ..                                                            | .......................................  198                                      |
| 11.3                                                                                                   | Αγγειοκαρδιογραφία  .....................................                                              | ... ....................  198                                                     |
| 11 .4                                                                                                  | Σ  τεφανιαιογραφία  .......... .... .                                                                  | ........................ .. .. ..... .. ............  199                         |
| 11.5                                                                                                   | Σπινθηρογράφημα  καρδιάς  ....... .                                                                    | .................... . .....................  .200                                |
| 11.6                                                                                                   | Υπερηχογράφημα  καρδιάς                                                                                | .................................................. .  .200                        |
| Ανακεφαλαίωση  ..........................................                                              | Ανακεφαλαίωση  ..........................................                                              | ... .............................  .201                                           |
| Ερωτήσεις  ...................................................................................         | Ερωτήσεις  ...................................................................................         | 202                                                                               |
| ΠΗμΙΚΟ  ΣΥΣΤΗΜΑ                                                                                        | ΠΗμΙΚΟ  ΣΥΣΤΗΜΑ                                                                                        |                                                                                   |
| Ακτινολογικός  έλεγχος                                                                                 | Ακτινολογικός  έλεγχος                                                                                 |                                                                                   |
| 12.1                                                                                                   |  π-ο  προβολή  κοιλίας  σε  ύπτια  θέ ση  ........................                                    | .. .. ............  205                                                           |
| 12.2                                                                                                   | Ο-Π  ή  Π-0  προβολή  κοιλίας  σε  όρθια  θέ ση  ( οξεία  κοιλίας)                                     | ............  .206                                                                |
| 12.3                                                                                                   | 0-Π  προβολή  διαφραγμάτων  σε  όρθια  θέ ση                                                           | ............ . .................  207                                             |
| 12.4                                                                                                   | Π-0  ή  0-Π  προβολή  κοιλίας  με  οριζόντια  δέ σμη  ( $\_{πλάγια }$Decubitus )                        | ....  .2 08                                                                       |
| Ακτινολογικός  εΛεγχος  πεΊΠικού  συστήματος                                                           | Ακτινολογικός  εΛεγχος  πεΊΠικού  συστήματος                                                           | Ακτινολογικός  εΛεγχος  πεΊΠικού  συστήματος                                      |
| με  σκιαγραφικά  μέσα  αντίθεσης                                                                       | με  σκιαγραφικά  μέσα  αντίθεσης                                                                       | με  σκιαγραφικά  μέσα  αντίθεσης                                                  |
| Εισαγωγή  ..................................................................................           | Εισαγωγή  ..................................................................................           | .2 09                                                                             |

| 1205                                                                                                                 | Ακτινολογικός  έλεγχος  οισοφάγου,  στομάχου,  δωδεκαδακτύλου  (βαριούχο  γεύμα)  ......... . ......  ο              |   21  Ο                                                        |
|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------|
| 1206                                                                                                                 | Ακτινολογικός  έλεγχος  λεπτού  εντέρου  ... . . ............ ..... ...                                              | ............  212                                               |
| 1207                                                                                                                 | Ακτινολογικός  έλεγχος  παχέος  εντέρου  (βαριούχος  υποκλυσμός)                                                     | .....  215                                                      |
|                                                                                                                      | με  σκιαγραφικά  μέσα  αντίθεσης  ........... .... ..... ... ..... ... ....... .                                     | .......  220                                                    |
| Ανακεφαλαίωση  .... .....                                                                                            | .. ....... . ...... . ............. ......... ......  ο                                                        | .222                                                            |
| Ερωτήσεις  .... ... ...  ο      ο      ο ο                                   | Ερωτήσεις  .... ... ...  ο      ο      ο ο                                   | .223                                                            |
| ΚΕΦΑΜΙΟ  13:  ΑlσΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΕΛΕΓΧΟΣ  ΟΥΡΟΠΟΙΗτΙΚΟΥ  ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ                                                      | ΚΕΦΑΜΙΟ  13:  ΑlσΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΕΛΕΓΧΟΣ  ΟΥΡΟΠΟΙΗτΙΚΟΥ  ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ                                                      | ΚΕΦΑΜΙΟ  13:  ΑlσΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΕΛΕΓΧΟΣ  ΟΥΡΟΠΟΙΗτΙΚΟΥ  ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ |
| 1301                                                                                                                 | Απλή  ακτινογραφία  ΝΟΚ  (νεφρών- ουρητήρων- κύστης)  ....                                                           | .........  227                                                  |
| 1302                                                                                                                 | Ουρογραφία  ................... . .....  ο. ο   $\_{}$ 0000  .....                                          | $\_{ }$ .........  227                             |
| 13.3                                                                                                                 | Τομογραφία  ... ... ....... ..... ... ... . ..  0000  ....... .. ............. .  000  . . . . . .                   | ....... .  230                                                  |
| 13.4                                                                                                                 | Κυστεογραφία  ............ ..... .. .......  00  ........ .. ... . ....... .. . .  ο                             | $\_{}$   231                                            |
| 1305                                                                                                                 | Ουρηθρογραφία  .... .. . . ............... .  ο ο       $\_{}$ $\_{}$   ο                | 232                                                             |
| 1306                                                                                                                 | Νεφρική  αγγειογραφία  ....... .... .....  ο ο ο     ο ο                                                         | .232                                                            |
| 13.7                                                                                                                 | Ραδιοϊσοτοπικός  ε'λεγχος  ...... ..... .. ..... .......................  ο                                          |     233                                             |
| 1308                                                                                                                 | Υπερηχογράφημα  ....... . ... . ................ .... . ..... .......... .  ο ο                                      |   234                                                         |
| 1309                                                                                                                 | Υπολογιστική  τομογραφία  .. . ...... ....  ο    ο ο ο  ο                                                         | 236                                                             |
|                                                                                                                      | Ανακεφαλαίωση  ... .. ....  ο    ο ο    $\_{}$     ο     ο                                      | $\_{}$    .237                     |
| Ερωτήσεις  ........... . .....  ο        00  ......................... .  ο         | Ερωτήσεις  ........... . .....  ο        00  ......................... .  ο         |    238                                                       |
| ΚΕΦΑΛΑΙΟ  1  ΑΚτΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΕΛΕΓΧΟΣ  ΓΕΝΝΗτΙΚΟΥ  ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ                                                          | ΚΕΦΑΛΑΙΟ  1  ΑΚτΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΕΛΕΓΧΟΣ  ΓΕΝΝΗτΙΚΟΥ  ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ                                                          | ΚΕΦΑΛΑΙΟ  1  ΑΚτΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΕΛΕΓΧΟΣ  ΓΕΝΝΗτΙΚΟΥ  ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ     |
| 1401                                                                                                                 | Υστεροσαλπιγγογραφία  (U/S)  ............  οοο   ο ο                                                             |   241                                                      |
| 1402                                                                                                                 | Υπερηχογραφία  ...  ο ο ο  $\_{}$    ο ο    ο ο                                            |      243                             |
| Ανακεφαλαίωση  ..                                                                                                    | ........  ο . ο   00 0 0  .................. . .....   ο ο                                                      | $\_{ }$   245                         |
| Ερωτήσεις  ...  ο    $\_{}$       ο ο ο    ο                           | Ερωτήσεις  ...  ο    $\_{}$       ο ο ο    ο                           |   .245                                                    |
| Γλωσσάρι  ......... . ................. .. ......... .. .. ..... ..  ο    οο      $\_{ }$ ο | Γλωσσάρι  ......... . ................. .. ......... .. .. ..... ..  ο    οο      $\_{ }$ ο |   246                                                       |
| Ευρετήριο  .... . ................. .                                                                                | ο ο   ο ο  ο                                                                                                   | $\_{ }$    .251                |
| Βιβλιογραφία  ..... ..... ..... . ..  ο ο ο  ο         ο ο                                  | Βιβλιογραφία  ..... ..... ..... . ..  ο ο ο  ο         ο ο                                  | 253                                                             |

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Η ακτινοδιαγνωστική επιστήμη εφαρμογής των ακτίνων Χ παρέχει τη δυνατό­ τητα διερεύνησης ολόκληρου του ανθρώπινου σώματος και δίνει πολύτιμες πλη­ ροφορίες για την ανατομική του δομή αλλά και για την πιθανή παθολογική του απόκλιση από το φυσιολογικό. Η καταγραφή σε φιλμ των ανωτέρω είναι έργο που επιτελείται στα τμήματα ιατρικών απεικονίσεων .
Στο βιβλίο αυτό αναφέρονται και επεξηγούνται όλες οι βασικές ακτινογραφικές προβολικές θέσεις, καθώς και στοιχεία εναλλακτικών aπεικονιστικών μεθόδων , όπως είναι οι υπέρηχοι, ο μαγνητικός συντονισμός (MRI), ο υπολογιστικός τομο­ γράφος (Cl), η ραδιοϊσοτοπική μελέτη. Επίσης, αναφέρονται και περιγράφονται οι ειδικές εξετάσεις που απαιτούνται για τον ακτινολογικό έλεyχο του ουροποιητικού συστήματος, του πεπτικού συστήματος, του κυκλοφορικού συστήματος, της καρ­ διάς και των μεγάλων αyyείών, όπως επίσης του αναπνευστικού και του γεννητι­ κού συστήματος.

Το έργο αυτό ευελπιστούμε ότι θα δώσει τη δυνατότητα στους μαθητές των Τ.Ε.Ε., υποψήφιους εργαζόμενους στα τμήματα ιατρικών απεικονίσεων, να παρά­ γουν ακτινογραφικές εικόνες ικανές να συμβάλουν καθοριστικά στη διάγνωση και τη θεραπεία των εξεταζομένων, με το κατά το δυνατόν λιγότερο κόστος στη δόση ακτινοβολίας που θα δεχτούν.
Θα ήμαστε ικανοποιημένοι αν η ύλη του συyyράμματος αυτού γίνει η αιτία για περισσότερο προβληματισμό, με στόχο πάντοτε το τελικό αποτέλεσμα, που είναι η ποιοτική βελτίωση της διαγνωστική(; απεικόνισης.

Στη συyyραφή του βιβλίου ακολουθήσαμε τους κανόνες της νέας δημοτικής γλώσσας, διατηρώντας ταυτόχρονα τον επιστημονικό χαρακτήρα των κειμένων και το σεβασμό που αρμόζει στην ιατρική ορολογία.
Θεωρούμε ηθική υποχρέωσή μας να ευχαριστήσουμε θερμά για τη σημαντική προσφορά τους όλους όσοι συνέβαλαν στην άρτια ολοκλήρωση του παρόντος βιβλίου.
Ιδιαίτερα, θα θέλαμε να εκφράσουμε τις πιο θερμές μας ευχαριστίες στον αξιό­ λογο συνάδελφο και συνεργάτη Κώστα Ζαμάνη , για την αμέριστη , πολύτιμη και ανιοδιοτελή προσφορά του, η οποία υπήρξε καθοριστική και συνέβαλε τα μέγιστα για την επιτυχή ολοκλήρωση αυτού του βιβλίου.

Οι συyyραφείς
Εικόνα Ε.1

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Ακτινογραφία είναι μια διαφανής φωτογραφική απεικόνιση που παράγεται με τη δίοδο των ακτίνων Χ διαμέσου του $\_{ανθρώπινου }$ σώματος και αποτυπώνεται στο ειδικό $\_{ακτινογραφικό }$ φιλμ.
Στην Ιατρική χρησιμοποιείται κυρίως για $\_{διαγνωστικοuς }$ σκοποuς, όσον αφορά τη μελέτη του $\_{ανθρώπινου }$ σώματος από τον $\_{ακτινολόγο }$ γιατρό.
Η ανακάλυψη των ακτίνων Χ οφείλεται στο Γερμανό καθηγητή της Φυσικής Wilhelm Conrad $\_{νοn }$ Rδntgen (Βίλελμ Κόνραντ φον Ραίντγκεν, 1845-1923) $\_{και }$$\_{έγινε }$ το $\_{Νοέμβριο }$ του 1895 $\_{(Εικόνα }$$\_{Ε.1). }$

Ο Γερμανός καθηγητής της Φυσικής Wilhelm Conrad νοn Rδntgen στον οποίο οφειΛεται η $\_{ανακάλυψη }$ των ακτίνων Χ.

ΟΔΗΓΑ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ
Κατά τον $\_{ακτινολογικό }$ έλεγχο του $\_{ανθρώπινου }$ σώματος τα οδηγά ανατομικά σημεία είναι ορατά ή $^{ψηλαφώνται, }$και η σωστή χρήση τους θεωρείται πολύ σημαντική και καθοριστική για την καλή ποιότητα της $\_{διαγνωστικής }$ εικόνας. Χρη­ σιμοποιούνται κυρίως ως σημεία αναφοράς για την $\_{επικέντρωση }$ της κεντρικής ακτινοβολίας και την $\_{τοποθέτηση }$ του $\_{εξεταζομένου }$ (προβολικές θέσεις). Τα πιο σημαντικά οδηγά σημεία αναφέρονται στην Εικόνα Ε.2.
Οδηyά ανατομικά σημεία yια τοv ακτιvολοyικό έλεrχο του ανθρώπινου σώματος

ΒΑΣΙΚΑ ΝΟΗΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ
Τα βασικά νοητά επίπεδα τοu σώματος, όταν αuτό βρίσκεται σrην ανατομική του θέση, είναι τρία και τέμνονται κάθετα μεταξύ τοuς.
Εικόνα Ε.2

1. Το μέσο οβελιαίο επίπεδο
Συμπίπτει με τον κατά μήκος άξονα της σπονδυλικής στήλης και διαιρεί το σώμα σε δεξιό και αριστερό ημιμόριο.
Τ α άλλα οβελιαία επίπεδα έχουν κατεύθυνση παράλληλη προς αυτό.

2. Το μετωπιαίο ή στεφανιαίο επίπεδο
Είναι παράλληλο προς το μέτωπο, έχει κατεύθυνση κάθετη προς το μέσο οβε­ λιαίο και διαιρεί το σώμα σε δύο σχεδόν ίσα τμήματα, πρόσθιο και οπίσθιο ή κοι­ λιακό και ραχιαίο τμήμα.

3. Το εγκάρσιο ή οριζόντιο επίπεδο
Έχει κατεύθυνση κάθετη προς τον άξονα της σπονδυλικής στήλης και διαιρεί το σώμα σε άνω (κεφαλικό) και κάτω (ουραίο) τμήμα.

ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ
- 1 . Πρόσθια ή κοιλιακή ή παλαμιαία επιφάνεια.
- 2. Οπίσθια ή ραχιαία επιφάνεια.
- 3. Πελματιαία (η επιφάνεια. του πέλματος του άκρου ποδός).

Σημείωση:
Η πpόσθια επιφάνεια της άκpας χειpός ονομάζεται παλαμιαία, ενώ η οπίσθια επιφάνεια ονομάζεται pαχιαία. Η πpόσθια επιφάνεια του άκpου ποδός ονομάζεται pαχιαία, ενώ η οπίσθια επιφάνεια ονομάζεται πελματιαία.

ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ
Θέση πρηνής: Η πρόσθια ή κοιλιακή επιφάνεια του σώματος βρίσκεται σε επα­ φή με το τραπέζι και το στεφανιαίο επίπεδο είναι παράλληλο με το έδαφος.
Θέση ύπτια: Η ραχιαία επιφάνεια του σώματος βρίσκεται σε επαφή με το τρα­ πέζι και το στεφανιαίο επίπεδο είναι παράλληλο με το έδαφος.
Θέση $\_{κατακεκλιμένη: }$ Ο $\_{εξεταζόμενος }$ είναι σε κατάκλιση (ξαπλωμένος).
Θέση πλάγια $^{κατακεκλιμένη: }$Ο $\_{εξεταζόμενος }$ είναι σε κατάκλιση (ξαπλωμένος) και αναπαύεται στο αριστερό ή το δεξιό πλάγιο τοίχωμα του σώματος.

ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ
- 1. Π-0 (προσθιοπίσθια)κατά μέτωπο ή face $\_{(φας) }$
Η οπίσθια επιφάνεια του ανατομικού τμήματος του σώματος πρόσκειται στο φιλμ.
- 2. 0-Π (οπισθιοπρόσθια)κατά μέτωπο ή face
Η πρόσθια επιφάνεια του ανατομικού τμήματος του σώματος πρόσκειται στο φιλμ.

3. Λοξή
Το επίπεδο που εφάπτεται στην πρόσθια ή στην οπίσθια επιφάνεια του εξε­ ταζόμενου τμήματος του σώματος σχηματίζει με το επίπεδο του φιλμ γωνία η οποία είναι μικρότερη των 90°.
Η λοξή προβολή καθορίζεται από το μέρος του σώματος (δεξιό ή αριστερό) και από την επιφάνεια αυτού (πρόσθια ή οπίσθια) που πρόσκεινται στο φιλμ. Για τις λοξές προβολές έχουμε τις ακόλουθες παραλλαγές:

α. Δεξιά οπίσθια λοξή (ΔΟΛ)
Από τη θέση για την Π-0 προβολή γίνεται στροφή του σώματος προς τα δεξιά, με το δεξιό τμήμα της ραχιαίας επιφάνειας πλησιέστερα προς το φιλμ. Η ΔΟΛ λέγεται και δεξιά Π-0 λοξή.

β. Αριστερή οπίσθια λοξή (ΑΟΛ)
Από τη θέση για την Π-0 προβολή γίνεται στροφή του σώματος προς τα αρι­ στερά, με το αριστερό τμήμα της ραχιαίας επιφάνειας πλησιέστερα προς το φιλμ. Η ΑΟΛ λέγεται και αριστερή Π-0 λοξή.

γ. Δεξιά πρόσθια λοξή (ΔΠΛ)
Από τη θέση για την 0-Π προβολή το σώμα του εξεταζομένου στρέφεται προς τα αριστερά και πίσω, με αποτέλεσμα το δεξιό τμήμα της κοιλιακής επιφάνειας να βρίσκεται πλησιέστερα στο φιλμ. Η ΔΠΛ λέγεται και δεξιά 0-Π λοξή.

δ. Αριστερή πρόσθια λοξή (ΑΠΛ)
Από τη θέση για την 0-Π προβολή γίνεται στροφή του σώματος προς τα δεξιά και πίσω, με αποτέλεσμα το αριστερό τμήμα της κοιλιακής επιφάνειας να βρί­ σκεται πλησιέστερα στο φιλμ. Η ΑΠΛ λέγεται και αριστερή 0-Π λοξή.

4. Πλάγια ή profil (προφίλ)
Είναι η προβολή κατά την οποία το επίπεδο που εφάπτεται στην πρόσθια ή στην οπίσθια επιφάνεια του ανατομικού τμήματος που ακτινογραφείται σχημα­ τίζει $\_{γωνία }$90° με την επιφάνεια του φιλμ.
Στην πλάγια προβολή της κοιλιακής χώρας, των πνευμόνων και της σπονδυλι­ κής στήλης το στεφανιαίο επίπεδο του σώματος είναι κάθετο στο φιλμ.
Σημείωση: Κατά τον ακτινολογικό έλεrχο της κοιλιακής χώρας, των πνευμόνων και της σπονδυλικής στήλης έχουμε τις ακόλουθες παραλλαyές στην πλάyια και Π-0 ή 0-Π προβολή:

α. Πλάγια κατακεκλιμέvη: Ο εξεταζόμενος αναπαύεται στο αριστερό ή στο δεξιό πλάyιο τοίχωμα του σώματος και η κεντρική ακτινοβολία έχει κατακόρυφη κατεύ­ θυνση (εκ των άνω προς τα κάτω) (Εικόνα Ε.3).
Πλάγια πpοβολή με κατακόρυφη ακτινοβολία και τον εξεταζόμενο σε θέση πλάγια κατακεκλψένη
Εικόνα Ε.4
Εικόνα Ε.5
Εικόνα Ε.6
β. Πλάγια με οpιζόνrια $^{ακτινοβολία: }$Ο $\_{εξεταζόμενος }$ βρίσκεται σε πρηνή ή σε ύπτια θέση και η πλάγια ακτινογραφία λαμβάνεται με τη χρήση οριζόντιας ακτι­ νοβολίας (Εικόνα Ε.4 Α-Β).
- Β. πλάγια πpοβολή με οριζόντια ακτινοβολία και τον εξεταζόμενο σε πpηνή θέση

Α Πλάγια πpοβολή με οριζόντια ακτινοβολία και τον εξεταζόμενο σε ύπτια θέση,
y. Δεξιά ή αpισrεpή πλάγια κατακεκλιμένη (Decubitus): $\_{Ο }$$\_{εξεταζόμενος }$ βρίσκε­ ται σε πλάγια Decubitus θέση (αριστερή ή δεξιά) και λαμβάνεται μια Π-0 ή 0-Π ακτινογραφία με τη χρήση οριζόντιας ακτινοβολίας (Εικόνα E.S). Η θέση αυτή λέγεται Decubitus $^{(ντικιούμπιτους) }$και έχουμε τη δεξιά πλάγια Decu› bitus και την αριστερή πλάγια Decubitus, $\_{ανάλογα }$ με την πλευρά στην οποία ανα­ παύεται ο εξεταζόμενος.

Δεξιά πλάγια κατακεκλιμένη (Π-0) πpοβολή με χpήση οριζόντιας ακτινοβολίας ή δεξιά πλάγια Decubitus

Θέση Trendelenburg $\_{(Ιρεντέλενμπερyκ) }$
Ο $\_{εξεταζόμενος }$ είναι σε ύπτια θέση και το κεφάλι βρίσκεται χαμηλότερα από το υπόλοιπο σώμα (Εικόνα Ε.6).

Θέση Fowler (Φόουλερ)
Ο εξεταζόμενος είναι σε ύπτια θέση και το κεφάλι βρίσκεται uψηλότερα από το uπόλοιπο σώμα (Εικόνα f.7).

Γενικό συμπέρασμα
Όλες οι λοξές και πλάγιες προβολές παίρνοuν την ονομασία τοuς από την πλεuρά (αριστερή ή δεξιά) και από την επιφάνεια (πρόσθια ή οπίσθια) ποu πρό­ σκεινται στο φιλμ. Αuτό ισχύει για όλα τα ανατομικά τμήματα τοu σώματος.
Κλίση λυχνίας ονομάζεται η νοητή γωνία ποu σχηματίζεται μεταξύ της κεντρικής ακτινοβολίας και της επιφάνειας τοu φιλμ. Η κατακόρuφη κατεύθuνση της ακτι­ νοβολίας προς το τραπέζι αντιπροσωπεύει γωνία Ο ο.
- 1. Κεφαλική κλίση: Η λuχνία έχει κλίση προς το άνω τμήμα τοu σώματος, δηλα­ δή προς το κεφάλι.
- 2. Ουραία κλίση: Η λuχνία έχει κλίση προς το κάτω τμήμα τοu σώματος, δηλαδή προς τα πόδια.

Αναπνευστικές φάσεις
Κατά τον ακτινολογικό έλεγχο και τη χρονική στιγμή πριν από κάθε ακτινο­ γραφική λήψη ο εξεταζόμενος καθοδηγείται να παραμείνει ακίνητος και να είναι σε μία από τις ακόλοuθες αναπνεuστικές φάσεις:
- α) Να μην αναπνέει, μετά το τέλος βαθιάς εισπνοής (π.χ., α/α θώρακος).
- β) Να μην αναπνέει, μετά το . τέλος βαθιάς εκπνοής (π.χ., α/α κοιλίας).
- γ) Απλώς να μην αναπνέει, χωρίς να έχει προηγηθεί εισπνοή ή εκπνοή.
- δ) Να αναπνέει φυσιολογικά, είτε επειδή το απαιτεί η σuγκεκριμένη μέθοδος εξέ­ τασης (π. χ., πλάγια προβολή θωρακικής μοίρας) είτε διότι η φuσιολογική αναπνοή δεν επηρεάζει την ποιότητα της εικόνας (α/α άνω και κάτω άκρων).

Στη σuνέχεια τοu βιβλίοu, όποu γίνεται η περιγραφή των μεθόδων απεικόνι­ σης, η αναπνεuστική φάση αιτιολογείται, όπως σuμβαίνει σε περιπτώσεις ποu αφορούν τις αναπνεuστικές φάσεις (α), (β) και (δ). Για την αναπνεuστική φάση (γ) δεν απαιτείται ιδιαίτερη αιτιολογία, διότι εφαρμόζεται κuρίως για να αποφευχθεί πιθανή ακούσια κίνηση του σώματος, ποu θα είχε ως αποτέλεσμα την ασάφεια της διαγνωστικής εικόνας τοu εξεταζόμενοu ανατομικού μορίοu, όπως για παρά­ δειγμα. σuμβαίνει στον ακτινολογικό έλεγχο κρανίοu.

Εικόνα Ε.7

ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΩΝ ΟΡΩΝ
Επιπολής = προς την επιφάνεια.
Εν των βάθει
= προς τα μέσα,
προς το βάθος.
Σύστοιχα = στο ίδιο τμήμα (αριστερά ή δεξιά) του σώματος.
Ετερόπλευρα = αριστερά και δεξιά του σώματος.
Κεντρικά= προς το σώμα, προς τον κορμό του σώματος (για άνω άκρα).
Περιφερικά =μακριά από το κέντρο του σώματος (για άνω άκρα).
Απαγωγή= απομάκρυνση από το κέντρο του σώματος (για άνω και κάτω άκρα).
Προσαγωγή= κίνηση προς το κέντρο του σώματος (για άνω και κάτω άκρα).
Έσω στροφή = στροφή προς το κέντρο του σώματος.

Έξω στροφή = στροφή προς τα πλάγια του σώματος.
Κερκιδική απόκλιση = κάμψη της άκρας χειρός στην περιοχή του καρπού με κατεύθυνση προς την κερκίδα.
Ωλένια απόκλιση= κάμψη της άκρας χειρός στην περιοχή του καρπού με κατε­ ύθυνση προς την ωλένη.
Παραπεμπτικό εξέτασης= είναι το ειδικό έντυπο στο οποίο αναγράφεται κάθε ακτινολογικός εΛεγχος που πρόκειται να εκτελεστεί και φέρει την υπογραφή και τη σφραγίδα του θεράποντος γιατρού του εξεταζομένου.
Μέσα σκιαγραφικής αντίθεσης (ΜΣΑ) = είναι οι ακτινοσκιερές, δηλαδή μη ακτι­ νοπερατές, ουσίες που χρησιμοποιούνται για την απεικόνιση αγγείων ή οργάνων. Στο βιβλίο, για λόγους συντομίας, αναφέρονται ως σκαγραφικές ουσίες ή σκια­ γραφικά μέσα.

fENIKH $\_{ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: }$$\_{Στην }$$\_{περιγραφή }$ κάθε προβολής yίνεται αναφορά στον τρό­
πο τοποθέτησης του εξεταζομένου, στην αναπνευστική φάση στην οποία πρέπει να βρίσκεται, στην επικέντρωση της κεντρικής ακτινοβολίας κτλ. Όλα αυτά τα στοιχεία, που αναφέρονται σε κάθε μέθοδο ακτινολοyικής εξέτασης, έχουν ερευνηθεί και αξιολοyηθεί από ομάδες επιστημόνων ανά τον κόσμο και έχουν επιλεyεί μετά από μακροχρόνιες και εμπεριστατωμένες έρευνες, διότι προσφέρουν (κατά περίπτωση) την καλύτερη δυνατή λύση, πάντοτε με yνώμο­ να τη μικρή δόση ακτινοβολίας, την ικανοποιητική διαyνω­ στική εικόνα, την άνεση του εξεταζομένου και το μικρότερο χρόνο εκτέλεσης.

ΜΕΘΟ ΑΠ IK Σ Σ ΕΡΕΙΣ I ΟΥ ΣΥΣΤΗΜ Τ Σ

1.1 Απλή ακτιvοyραφι
Η απλή απεικόνιση των ανατομικών μορίων του ερειστικού συστήματος (οστά -aρθρώσεις) και των μαλακών μορίων γίνεται συνήθως με την κλασική μέθοδο ακτινογράφησης και την εφαρμογή διάφορων κατά περίπτωση ακτινογραφι κών τεχνικών (προβολικών θέσεων). Η ακριβής ακτινογραφική μελέτη συγκεκριμένου ανατομικού μορίου απαιτεί συνήθως την απεικόνισή του σε δύο επίπεδα κάθετα μεταξύ τους.
Για ορισμένα ανατομικά μόρια του ερειστικού συστήματος, αλλά και των άλλων συστημάτων, υπάρχει ανάγκη να ακτινογραφηθούν σε ένα μέσο επίπεδο μεταξύ της κατά μέτωπο ή face (φας) και της πλάγιας ή profil (προφίλ) προβολής, λόγω του ότι πολλές φορές τα προς μελέτη στοιχεία συμπροβάλλονται στη face ή την profil ακτινογραφία. Η ενδιάμεση αυτή προβολική θέση ονομάζεται λοξή (Εικόνα 1.1 n.

Οι βασικές προβολικές θέσεις είναι η κατά μέτωπο ή face (προσθιοπίσθια ή οπισθοπρόσθια: Π-0 ή 0-Π) (Εικόνα 1.1 Α) και η πλάγια . ή profil (δεξιά ή αριστε­ ρά, κατά περίπτωση) (Εικόνα 1.1 8).
Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι για τον έλεγχο των οστών του ταρσού δεν προβαίνουμε σε profil ακτινογραφία άκρου ποδός (λόγω συμπροβολής οστών), αλλά σε λοξή άκρου ποδός (Εικόνα 1.2 Α). Επίσης, για τον έλεγχο των πλευρών δεν προβαίνουμε σε ακτινογραφία profil αριστερού ημιθωρακίου, αλλά σε λοξή πλευ­ ρών αριστερού ημιθωρακίου (Εικόνα 1.2 Β).

- Α. Κατά μέτωπο (face) προβολή ΟΜΣΣ,
- Β. πλάγια (ρrofi/) προβολή ΟΜΣΣ και
- Γ. λοξή προβολή ΟΜΣΣ
$\_{Εικόνα }$1.1
Εικόνα 1.2
Εικόνα 1.3 Πλήρης έλεΥΧος ΑΜΣΣ
- Α. Λοξή προβολή άκρου ποδός,
- Β. λοξή προβολή (Π-0) άvw πλευρών
Συνήθως οι λοξές προβολικές θέσεις συμπληρώνουν τις δύο βασικές, δηλαδή τη face και την profil. Έτσι, για την πλήρη ακτινογράφηση της ΑΜΣΣ ή της ΟΜΣΣ απαιτείται η απεικόνιση να γίνεται σε Π-0, πλάγια και λcξή αριστερή ή και δεξιά προβολική θέση (Εικόνα 1.3).
- Α. προσθιοπίσθια (face) προβολή ΑΜΣΣ,
- Β. πλάγια (ρrofi/) προβολή ΑΜΣΣ,
- Γ. λοξή αριστερή προβολή ΑΜΣΣ,
- Δ. λοξή δεξιά προβολή ΑΜΣΣ

Σε εξαιρετικές περιπτώσεις εφαρμόζουμε την κατ' εφαπτομένη προβολή για την απεικόνιση συγκεκριμένων ανατομικών μορίων, όπως είναι η πτέρνα ή το ωλέκρανο (Εικόνα 1.4 Α-8).
Α. Κατ ' εφαmομέvη προβολή mέρvας, Β. κατ' εφαmομέvη προβολή ωλέκραvου
Σε ορισμένες περιπτώσεις είναι χρήσιμες και οι δυναμικές λήψεις σε τρεις θέσεις: στην ουδέτερη, στην έκταση και στην κάμψη (Εικόνα 1.5). Με τις δυναμι­ κές λήψεις μπορούν $\_{να }$ακτινογραφηθούν και να μελετηθούν διαγνωστικά η ΑΜΣΣ και η ΟΜΣΣ σε βασική $\_{θέση }$profil. Είναι επίσης δυνατόν να ζητηθεί η ακτινογρά­ φηση συγκεκριμένης περιοχής με τον εξεταζόμενο σε όρθια θέση, όπως συμβαίνει με τις aρθρώσεις του γόνατος.

Α. ουδέτεpη θέση (ρrofi/) ΑΜΣΣ , Β. κάμψη ΑΜΣΣ , Γ. έκταση ΑΜΣΣ
$\_{Εικόνα }$1.4
$\_{Εικόνα }$1.5
Δυναμικές προβολικές
Εικόνα 1.6
Η ακτινογραφική απεικόνιση των οστών και των αρθρώσεων είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί και με τη μέθοδο της γραμμικής (κλασικής) τομογραφίας, την καταγραφή δηλαδή στο φιλμ συγκεκριμένων επιπέδων από το σύνολο του ανατο­ μικού μορίου που εξετάζεται. Είναι λοιπόν εφικτό ανατομικά μόρια όπως το στέρ­ νο, οι στερνοκλειδικές aρθρώσεις, το σώμα των σπονδύλων της ΟΜΣΣ και άλλα να μελετηθούν λεπτομερέστερα με τη μέθοδο της κλασικής τομογραφίας (Εικόνα 1.6).

Απλή (γραμμική) τομογραφία στερνοκλειδικών αρθρώσεων σε θέση face (0-Π ή Π-0)
Μια άρτια ακτινογραφία συγκεκριμένου μορίου του ερειστικού συστήματος, ειδικά όσον αφορά την απεικόνιση των μακρών οστών, πρέπει να περιλαμβάνει και την πλησιέστερη προς την κάκωση του οστού άρθρωση. Εάν λοιπόν η βλάβη που ακτινογραφούμε εντοπίζεται στο κάτω τριτημόριο του μηριαίου οστού, θα πρέπει η απεικόνιση να περιλαμβάνει και τη σύστοιχη άρθρωση του γόνατος , ενώ για βλάβη που εντοπίζεται στο άνω τριτημόριο επιβάλλεται να aπεικονιστεί στην ακτινογραφία και η σύστοιχη άρθρωση του ισχίου.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στα αναγραφόμενα επάνω στο ακτινο­ γραφικό φιλμ χαρακτηριστικά, όπως είναι, για παράδειγμα, δεξιό ή αριστερό τμή­ μα, προσθιοπίσθια (Π-0) ή $\_{οπισθοπρόσθια }$ (0-Π) προβολή, θέση ουδέτερη ή θέση απαγωγής, θέση προσαγωγής, έκτασης, κάμψης κτλ., καθώς και το επίπεδο κάθε τομής, όταν γίνεται τομογραφικός έλεγχος. Τα αναγραφόμενα αυτά στοιχεία δεν πρέπει να καλύπτουν περιοχές διαγνωστικού ενδιαφέροντος. Με τον τρόπο αυτό βοηθάμε το γιατρό που κάνει τη διάγνωση στην ορθότερη εκτίμηση της ακτινο­ γραφικής εικόνας, μειώνοντας τις πιθανότητες διαγνωστικού σφάλματος.

Υ μ ο
Η χρήση της υπολογιστικής τομογραφίας (Computed Tomography $\_{ή }$ Cτ) στην απεικόνιση του ερειστικού συστήματος είναι άκρως αναγκαία και απαραίτητη:
-  Για την περαιτέρω αξιολόγηση πολλών τραυματικών περιστατικών, καθώς επί­ σης για την ανίχνευση όγκων που σχετίζονται με μαλακά μόρια και οστά.
-  Για τον εντοπισμό και τον καθορισμό της μορφολογίας ενός κατάγματος ή μιας εξάρθρωσης.
-  Για την ανάδειξη διάφορων ενδοαρθρικών ανωμαλιών, όπως είναι η βλάβη του aρθρικού χόνδρου και η παρουσία οστεοχόνδρινων σωματιδίων εντός αυτού.
-  Για την ανίχνευση, μετά από κάκωση, μικρών οστικών σωμάτων που έχουν εκτο­ πιστεί μέσα στην άρθρωση ή σχετίζονται με κάταγμα σπονδυλικού σώματος.
-  Για την ανάδειξη, μετά από κάκωση, βλάβης στο νωτιαίο μυελό ή στο θηκαίο σάκο.

Επομένως, με τον υπολογιστικό τομογράφο είναι δυνατόν να μελετηθούν ανα­ λυτικά μαλακά μόρια, οστά και aρθρώσεις και να προσδιοριστεί με τις μονάδες Hounsfield (Χαουνσφίλντ) η ποιοτική τους σύσταση, ανάλογα με το δείκτη απορ­ ρόφησης των ακτίνων Χ.
Η εξέταση του ερειστικού -μυϊκού συστήματος γίνεται με εγκάρσιες τομές και σύμφωνα με τα πρωτόκολλα εξέτασης για κάθε ανατομικό μόριο. Υπάρχουν περι­ πτώσεις κατά τις οποίες είναι αναγκαίες μικρές τροποποιήσεις του πρωτοκόλλου εξέτασης για την ανάδειξη ειδικών παθολογικών καταστάσεων ή για την αρτιότε­ ρη απεικόνιση της εξεταζόμενης περιοχής.

Κατά τη διάρκεια της εξέτασης το άτομο ξαπλώνει ήρεμα στην εξεταστική τράπεζα, η οποία βρίσκεται στη μονάδα $\_{σάρωσης }$(gantry), αφαιρώντας κάθε αντικείμενο που μπορεί να προκαλέσει τεχνικά σφάλματα (artifacts) στην παρα­ γόμενη εικόνα (μεταλλικά αντικείμενα). Αφού επιλεγεί το κατάλληλο πρωτόκολλο εξέτασης, εισάγονται στην τράπεζα χειρισμού τα στοιχεία του εξεταζομένου και λαμβάνεται το τοπογράφημα (ψηφιακή ακτινογραφία της περιοχής ενδιαφέρο­ ντος). Με τη βοήθεια του τοπογραφήματος επιλέγονται οι απαραίτητες τομές και εισάγονται στην τράπεζα χειρισμού οι κατάλληλες παράμετροι (ΚV, ΜΑ, πάχος τομής, βήμα τραπεζιού κτλ.) ανάλογα με την εξέταση. Εάν κριθεί σκόπιμο, χορη­ γείται σκιαγραφική ουσία για περαιτέρω διερεύνηση συγκεκριμένης περιοχής, την οποία μπορούμε να απεικονίσουμε με τομές μικρότερου πάχους. Οι παραγόμενες εικόνες, αφού υποστούν επεξεργασία στην οθόνη της τράπεζας χειρισμού, φωτο­ γραφίζονται και εγγράφονται σε ειδικά ακτινογραφικά φιλμ (Εικόνα 1.7).

Α απεικόνιση των οστών της πυέλου με υπολογιστική τομογραφία (παράθυρο μαλακών μορίων), Β. εικόνα με αλλαγή παραθύρου (οστικό παράθυρο)
Εικόνα 1.7 Υπολογιστική τομογραφία οστών πυέλου
Εικόνα 1.8
Εικόνα 1.9
Με τη σημερινή τεχνολογική υποδομή είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί ανασύνθεση των τομών σε διαφορετικά επίπεδα (οβελιαίο, στεφανιαίο), καθώς επίσης και τρισδιάστατη ανασύνθεση των εικόνων χωρίς επιπλέον ακτι­ νοβόληση του εξεταζομένου (Εικόνα 1.8).
Απεικόνιση οστών λεκάνης μετά την ανασύνθεση εικόνων της περιοχής

Ιδιαίτερης σημασίας είναι οι υποδείξεις που γίνονται στον εξεταζόμενο πριν από την εξέταση. Ο εξεταζόμενος πρέπει να κατανοήσει ότι η συμβολή του στην επιτυχία της εξέτασης είναι καθοριστική. Η ηρεμία, ο περιορισμός των κινήσεων και η πιστή εφαρμογή των εντολών που δίνονται κατά τη διάρκεια της εξέτασης συμβάλλουν σημαντικά στη λήψη ποιοτικών διαγνωστικά εικόνων, ενώ ταυτό­ χρονα επιταχύνουν τη διαδικασία της εξέτασης.

1. Μ χyνη κο συν ονισμος (μαγνη11κ ' το οyρ< 'ο, MRI)
Η πλέον σύγχρονη διαγνωστική aπεικονιστική μέθοδος που εφαρμόζεται είναι ο μαγνητικός συντονισμός. Θεωρείται ως η αρτιότερη μέθοδος για τη μελέτη των αρθρώσεων και των μυών, σε σύγκριση με την απλή ακτινογραφία και την υπο­ λογιστική τομογραφία. Η μέθοδος δε χρησιμοποιεί ιοντίζουσα ακτινοβολία, αλλά βασίζεται στη χρήση ενός ισχυρού μαγνητικού πεδίου που παράγεται από ένα μαγνήτη και ραδιοκύματα.
Η διαδικασία εξέτασης είναι σχεδόν ίδια με εκείνη που $\_{πραγματοποιείται }$ στον υπολογιστικό τομογράφο. Μετά την εισαγωγή και την τοποθέτηση του εξεταζο­ μένου στην εξεταστική τράπεζα, λαμβάνεται ένα τοπογράφημα της περιοχής ενδιαφέροντος. Ακολούθως, από την τράπεζα χειρισμού καθορίζονται οι γεωμε­ τρικές παράμετροι της εξέτασης, καθώς επίσης και τα πρωτόκολλα εξέτασης της συγκεκριμένης περιοχής. Οι παραγόμενες εικόνες εμφανίζονται στην οθόνη, ενώ στην τράπεζα χειρισμού γίνεται η επεξεργασία και ακολουθεί η φωτογράφηση αυτών. Η εξέταση ενός ανατομικού μορίου μπορεί να γίνει σε διάφορα επίπεδα (οβελιαία, στεφανιαία) και με διαφορετικά πηνία, σε διαφορετικές κατά περί­ πτωση συχνότητες και ακολουθίες (Εικόνα 1.9).

Μαγνητική τομοypαφία: οβελιαίες τομές δεξιού yόνατος βάpους η και βάpους J2
Λόγω του μαγνητικού πεδίου, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στα μεταλ­ λικά αντικείμενα και στις ηλεκτρονικές συσκευές που φέρει επάνω του ο εξεταζό­ μενος. Άτομα με βηματοδότη δεν επιτρέπεται να υποβληθούν σε μαγνητική τομο­ γραφία, διότι μπορεί να αποσυντονιστεί ο βηματοδότης και να προκληθούν καρ­ διολογικά προβλήματα (δεν υπάρχει πρόβλημα με τους βηματοδότες νέας τεχνο­ λογίας). Επίσης, σε άτομα με μεταλλικά εμφυτεύματα ή χειρουργικά κλιπ (clίps) πρέπει να διερευνάται η σύσταση του υλικού που έχει χρησιμοποιηθεί (εάν δηλα­ δή το υλικό είναι σιδηρομαγνητικό). Τα τελευταία χρόνια τα υλικά (συνδυασμός κραμάτων) που χρησιμοποιούνται στις ενδοπροθέσεις, στις aρθροπλαστικές και στις λοιπές χειρουργικές πράξεις είναι κατά κανόνα ασφαλή.

ιι θη ρ rφ μα ο ν
Τ ο σπινθηρογράφημα είναι η μέθοδος η οποία ανιχνεύει και καταγράφει την κατανομή στο ανθρώπινο σώμα ραδιενεργού στοιχείου που χορηγείται ενδοφλε­ βίως στο αγγειακό του σύστημα. Οι ραδιοϊσοτοπικές εξετάσεις διενεργούνται στο τμήμα Πυρηνικής Ιατρικής. Η μέθοδος στηρίζεται στην ανίχνευση της διαφορετι­ κής συγκέντρωσης του ραδιενεργού ισοτόπου μεταξύ φυσιολογικού και παθολο­ γικού ιστού.
Η Πυρηνική Ιατρική χρησιμοποιεί ραδιενεργά στοιχεία που εκπέμπουν ακτινο­ βολία, η οποία καταγράφεται σε ειδικά μηχανήματα, τους σπινθηρογράφους ή τη γ-κάμερα, που εμφανίζουν εικόνες του προς μελέτη οργάνου, ανατομικού μορίου ή ανατομικού συστήματος. Ειδικότερα, για το ερειστικό σύστημα χορηγείται ενδοφλε­ βίως φωσφορικό $\_{τεχνήτιο }$99m (τc 99m phosphate). Το ραδιοφάρμακο συγκεντρώ­ νεται στα $\_{οστά }$2-3 ώρες μετά τη χορήγησή του, χρονικό διάστημα κατά το οποίο ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε αναμονή με την οδηγία να $\_{πιει }$4 $\_{έως }$6 ποτήρια νερό.

Πριν από την έναρξη της εξέτασης ο εξεταζόμενος πρέπει να ουρήσει, για να μην επισκιάσει η ουροδόχος κύστη την εικόνα των οστών της ελάσσονος πυέλου. Ο εξεταζόμενος παραμένει ακίνητος στην τράπεζα ελέγχου, η οποία κινείται κάτω από έναν ευαίσθητο ανιχνευτή ακτινοβολίας. Υπάρχει ωστόσο η δυνατότητα η τράπεζα ελέγχου να παραμένει ακίνητη, ενώ κινείται γραμμικά ο aνιχνευτής (γραμ­
μικός σπινθηρογράφος). Η διάρ­ κεια της εξέτασης είναι από 30 έως 60 λεπτά. Οι λαμβανόμενες εικόνελς 'μκλπορεί να πελριλ\_αμβ~-νουν ο ο ηρο το σκε ετο (Εικοvα 1. 1 Ο Α) ή μεμονωμένα ανατο­ μικά μόρια του ερειστικού συστήματος (Εικόvα 1.10 Β).

Ολόσωμο σπιvθηροyράφημα οστών,
σπιvθηροyράφημα κάτω άκρου
Εικόνα 1.11

ο ,
Αρθρογραφία είναι η μέθοδος απεικόνισης της εσωτερικής ανατομίας μιας άρθρωσης με τη βοήθεια σκιαγραφικού μέσου. Η μέθοδος είχε ιδιαίτερη εφαρμο­ γή πριν από την εξέλιξη της υπολογιστικής και ιδιαίτερα της μαγνητικής τομο­ γραφίας για την αξιολόγηση των μεγάλων αρθρώσεων του ερειστικού συστήμα­ τος. Οι aρθρώσεις στις οποίες είχε εφαρμογή η μέθοδος αυτή ήταν του γόνατος, του ώμου (Εικόvα 1.11), $\_{του }$$\_{αγκώνα, }$ του ισχίου, του καρπού, της ποδοκνημικής και της $\_{κροταφογναθικής }$ άρθρωσης.

Α Αρθροyραφία ώμου,
Β. αρθροyραφία yόvατος
Η εξέταση βασίζεται στην εισαγωγή ποσότητας ιωδιούχου υδατοδιαλυτής σκιαγραφικής ουσίας ή αέρα και στη λήψη δύο, τουλάχιστον, βασικών ακτινογρα­ φιών ή ακτινογραφιών με τη χρήση ακτινοσκόπησης. Η απεικόνιση των αρθρώ­ σεων με διπλή σκιαγραφική αντίθεση (double contrast), $\_{που }$$\_{γίνεται }$$\_{με }$$\_{το }$$\_{συνδυα­}$ σμό ιωδιούχου ουσίας και αέρα, παρέχει εικόνες αρκετά μεγάλης διαγνωστικής αξίας. Σήμερα, για το διαγνωστικό έλεγχο κάθε άρθρωσης, μπορεί επίσης να εφαρμοστεί η μέθοδος της $\_{αρθροτομογραφίας, }$ δηλαδή η απεικόνιση της άρθρω­ σης ύστερα από την έγχυση του σκιαγραφικού μέσου με τη χρήση του υπολογι­ στικού τομογράφου (CT arthrography).

Η αρθρογραφία έχει πλέον καταργηθεί και έχει αντικατασταθεί σχεδόν ολο­ κληρωτικά από τις νέες μεθόδους απεικόνισης, δηλαδή από τη μαγνητική και την υπολογιστική τομογραφία.
Η μαγνητική τομογραφία προσφέρει άριστα αποτελέσματα και είναι η αρτιό­ τερη μέθοδος για το διαγνωστικό έλεγχο της εσωτερικής ανατομίας των αρθρώ­ σεων του ανθρώπινου σώματος.

1.6 Συγκριτική αξιολοyηση απεικονισ ικων μ θ 'δων
Η απεικόνιση με τη μέθοδο της ακτινογράφησης (ακτινογραφfα) παρέχει άμε­ ση διαγνωστική βοήθεια για το σύνολο των ανατομικών μορίων του ερειστικού συστήματος. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο ακτινολογικός έλεγχος αρχίζει πάντοτε με τις κατά περίπτωση απλές ακτινογραφίες. Η διαγνωστική αυτή μέθοδος έχει $\_{σχεδόν }$1 ΟΟο/ο επιτυχία όταν απεικονίζονται τα οστά των άνω και κάτω άκρων, τα οστά της πυελικής ζώνης, καθώς και τα οστά του εγκεφαλι­ κού κρανίου.

Υπάρχουν όμως περιπτώσεις στις οποίες απαιτείται περαιτέρω έλεγχος, γεγο­ νός που επιτυγχάνεται με την εφαρμογή των νεότερων aπεικονιστικών μεθόδων. Έτσι, για το κρανίο και τη σπονδυλική στήλη ο έλεγχος συνεχίζεται με τον υπολο­ γιστικό τομογράφο (απεικόνιση οστών προσωπικού κρανίου, εγκεφαλικής ουσίας, λιθοειδών οστών, σπονδυλικών σωμάτων και μεσοσπονδύλιων δίσκων) και ακο­ λουθεί, όταν κριθεί αναγκαίο, έλεγχος με τη μέθοδο του μαγνητικού συντονισμού (απεικόνιση εγκεφαλικών αγγείων, εγκεφαλικής ουσίας, μυελικού σωλήνα σπον­ δυλικής στήλης κτλ.).

Ο μαγνητικός  συντονισμός έχει άριστη διαγνωστική εφαρμογή για την απεικό­ νιση των αρθρώσεων, αντικαθιστώντας την αρθρογραφία. Η ραδιοϊσοτοπική μελέτη παρέχει τη δυνατότητα καταγραφής παθολογικών αλλοιώσεων των οστών (οστεολύσεις), πριν αυτές γίνουν ορατές με την απλή ακτινογράφηση.
Η επιλογή για την εφαρμογή κάθε μεθόδου εξαρτάται κατά περίπτωση από την κλινική εικόνα του εξεταζομένου και αποτελεί αντικείμενο συνεργασίας των κλινικών και των εργαστηριακών γιατρών. Για παράδειγμα, η υπολογιστική τομο­ γραφία θα προτιμηθεί για τον έλεγχο των λιθοειδών οστών ή του εγκεφάλου (υπο­ ψία αιματώματος), ενώ ο μαγνητικός συντονισμός θα προτιμηθεί για τον έλεγχο της άρθρωσης του γόνατος ή του νωτιαίου σωλήνα κτλ.

Ν $^{ΚΕΦΑΛΑΙ }$}ΣΗ
-  Το ερειστικό σύστημα ελέγχεται $^{aπεικονιστικά }$με την απλή ακτινογραφία, κατά την οποία εφαρμόζονται κατά περίπτωση προβολικές θέσεις σε διά­ φορα επίπεδα.
-  Η εφαρμογή της μεθόδου της $\_{υπολογιστικής }$ τομογραφίας και αυτής του μαγνητικού συντονισμού παρέχει τη δυνατότητα μελέτης του ερειστικού συστήματος με $\_{μεγαλύτερη }$ ακρίβεια. Οι $\_{διαγνωστικές }$ εικόνες είναι υψηλής ευκρίνειας και αναφέρονται σε καθορισμένες τομές, εκμεταλλευόμενες τη διαφορετική πυκνότητα και βιοχημική σύσταση των προς μελέτη ανατομι­ κών περιοχών.
-  Στον τομέα της Πυρηνικής Ιατρικής είναι εφικτό να $\_{απεικονίσουμε }$ το σύνο­ λο ή μέρος του ερειστικού συστήματος με τη βοήθεια ραδιοφαρμάκων.
-  Η αρθρογραφία, μέθοδος απεικόνισης των διάφορων αρθρώσεων του ανθρώπινου σώματος, αντικαθίσταται προοδευτικά από τις νέες μεθόδους απεικόνίσης ψηφιακής τεχνολογίας (υπολογιστική και μαγνητική τομογρα­ φία).

ΕΡΩ .l. I

Α. Απαντήστε σrις παρακάτω ερωτήσεις:
- 1. Ποιες είναι οι βασικές προβολικές θέσεις;
- 2. Ποια είναι η χρησιμότητα των λοξών προβολών;
- 3. Τι πρέπει να αναγράφεται σε κάθε ακτινογραφικό φιλμ;
- 4. Με ποιες μεθόδους ελέγχεται το ερειστικό σύστημα;

Β. Επιλέξτε τη σωσrή απάντηση:
- 1. Η εξέταση μαγνητικού συντονισμού πρέπει να γίνεται με προσοχή:
- α. Σε όλους τους εξεταζομένους.
- β. Σε εκείνους που έχουν απαλλαγεί από υλικά τα οποία έλκει ο μαγνήτης.
- γ. Σε εκείνους που φέρουν επάνω τους υλικά τα οποία επηρεάζονται από το μαγνητικό πεδίο.
- 2. Η ανασύνθεση των εικόνων μπορεί να γίνει:
- α. Στην κλασική ακτινολογία.
- β. Στην υπολογιστική τομογραφία (cτ).
- γ. Στη μαγνητική τομογραφία (MRI).
- δ. Στο σπινθηρογράφημα.
- ε. Στο β και στο γ.
- 3. Με ποιο ραδιοφάρμακο ελέγχεται το ερειστικό σύστημα;
- α. Το ιώδιο U 131 ).
- β. Το τεχνήτιο (τc 99mmphosphate).
- γ. Το θειικό $\_{βάριο }$(BaS04).
- δ. Το θάλιο (τh 201).
- 4. Πόση ώρα μετά τη χορήγηση του ραδιοφαρμάκου γίνεται το σπινθηρογράφη­ μα;
- α. Αμέσως μετά την έγχυση.
- β. 2-3 ώρες μετά την έγχυση.
- γ. 6 ώρες μετά την έγχυση.
- S .. Για τον έλεγχο του ερειστικού συστήματος με υπολογιστικό τομογράφο ο εξε­ ταζόμενος λαμβάνει:
- α. Υδατοδιαλυτό ιωδιούχο σκεύασμα (Gastrographin) από το στόμα.
- β. Υδατοδιαλυτό σκεύασμα ενδοφλεβίως.
- γ. Όπου κρίνεται απαραίτητο, ιωδιούχο υδατοδιαλυτό σκεύασμα ενδοφλεβίως.

ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΡΑΝΙΟΥ

ΕΠΙΠΕΔΑ, ΝΟΗΤΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΔΗΓΑ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΣΤΟΝ ΑΚΙΙΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΛΕΓΧΟ ΤΟΥ ΚΡΑΝΙΟΥ

ΕΠΙΠΕΔΑ
-  Μέσο οβελιαίο: Χωρίζει το κρανίο σε δύο όμοια ημιμόρια (Εικόνα 2.1 Α).
-  Εγκάρσιο: Είναι κάθετο προς το μέσο οβελιαίο επίπεδο και παράλληλο προς το έδαφος (Εικόνα 2.1 Β).
-  Στεφανιαίο ή προσθιοπίσθιο: Είναι . κάθετο προς το εγκάρσιο και προς το μέσο οβελιαίο επίπεδο (Εικόνα 2.1 n.
-  Το μέσο οβελιαίο και το στεφανιαίο επίπεδο σuμπίπτοuν με τα αντίστοιχα επί­ πεδα τοu σώματος, ενώ το εγκάρσιο είναι παράλληλο προς το αντίστοιχο επί­ πεδο τοu σώματος.
Α. Μέσο οβελιαίο επίπεδο, Β. εγκάρσιο επίπεδο, Γ. στεφανιαίο ή προσθιοπίσθιο επίπεδο

ΝΟΗΤΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ (Εικόνα 2.2)
-  Ω-rοκογχική γραμμή (ΩΚΓ): Είναι η νοητή γραμμή μεταξύ τοu έξω οφθαλμικού κανθού και τοu έξω ακοuστικού πόροu.
-  Ωτοϋποκογχική γραμμή (ΩΥΓ): Είναι η νοητή γραμμή ποu ενώνει το άνω χεί­ λος τοu έξω ακοuστικού πόροu με την uποκόγχια παρuφή.
-  Μεσαία γραμμή (ΜΓ): Είναι η νοητή γραμμή ποu σuμπίπτει με το μέσο οβελια­ ίο επίπεδο τοu σώματος.
-  Μεσοκόγχιος γραμμή (ΜΚΓ): Είναι η νοητή γραμμή μετqξύ. τοu κέντροu των δύο οφθαλμών, έχει φορό κάθετη προς τη μεσαία γραμμή και ενώνει τοuς δύο οφθαλμικούς κόγχοuς.

Εικόνα 2.1
Εικόνα 2.2
Ωτοκογχική ypαμμή (ΩΚf), ωτοϋποκογχική ypαμμή (ΩΥf), μεσαία (Mf) και μεσοκογχική ypαμμή (MKf), ωτοακαvθική ypαμμή (ΩΑf) και ωτοyεvειακή ypαμμή (ΩΓf)
-  Ωτοακανθική γραμμή (ΩΑΓ): Είναι η νοητή γραμμή που ενώνει το κέντρο του έξω ακουστικού πόρου με τη ρινική άκανθα.
-  Ωτογενειακή γραμμή (ΩΓΓ): Είναι η νοητή γραμμή που ενώνει το κέντρο του έξω ακουστικού πόρου με το γένειο (πώγωνα= πιγούνι).
Σημείωση: Η wτοκοyχική ypαμμή σχηματίζει με τηv wτοϋποκοyχική ypαμμή ywvία 100.

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ KPANIOY (Εικόνα 2.3)
Μεσόφρυο: Είναι το σημείο ανάμεσα στα δύο υπερόφρυα τόξα.
Ριζορίνιο: Είναι το σημείο όπου ενώνονται τα δύο ρινικά οστά (αριστερόδεξιό) με το μετωπιαίο οστό.
~Εξω ακουστικός πόρος: Είναι το εξωτερικό άνοιγμα (οπή) του ακουστικού σωλή­ να που βρίσκεται στο κέντρο του πτερυγίου του αυτιού.
Έξω κανθός: Είναι το εξωτερικό σημείο ένωσης του άνω και του κάτω βλεφάρου. Υποκόγχια παρυφή: Είναι το χείλος του οστού που βρίσκεται κάτω από τη βάση του οφθαλμικού κόγχου.

Ρινική άκανθα: Είναι το σημείο όπου το άνω χείλος ενώνεται με τη βάση της ρινός.
Γναθική γωνία: Είναι το σημείο ένωσης του σώματος της κάτω γνάθου με τον κλά­ δο (δεξιά και αριστερά).
Τράγος: Είναι πτερυγιοειδής προστατευτικός χόνδρος στην είσοδο του έξω ακου­ στικού πόρου.
Φίλτρο: Είναι η χαρακτηριστική αύλακα του άνω χείλους, κάτω από τη ρινική άκανθα.
Γένειο (πώγων= πιγούνι): Είναι το πρόσθιο άκρο του σώματος της κάτω γνάθου. Βρέγμα: Είναι το υψηλότερο σημείο στην επιφάνεια του κρανίου.
Ινιακό όγκωμα: Είναι η εξωτερική προεξοχή στο μέσο του κάτω τμήματος του ινιακού οστού η οποία εύκολα ψηλαφείται.

1. μεσόφρυο , 2. ριζορίνιο, 3. έξω ακουστικός πόρος, 4. έξω οφθαλμικός κανθός, 5. υποκόrχια παρυφή, 6. ρινική άκανθα, 7. yvαθική yωνία, 8. τpάyος, 9. φι!ιτpο, 10. yένειο (πώyων) , 11. βρέyμα, 12. ινιακό όyκωμα
Εικόνα 2.3 Οδηyά τοπογραφικά σημεία στην έρευνα του
Εικόνα 2.4

ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΚΡΑΝΙΟΥ

2.1 Μ~ τωπορινική ή face προβολή κρανιου (0-Π)
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια τη μετωπορινική (face) ή οπισθοπpόσθιq (0-Π) προβολή του κρανίου,
μετωπορινική (face) προβολή κρανίου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε θέση πρηνή ή είναι καθιστός με το μέτωπο να εg>άπτεται στο τραπέζι και τα άνω άκρα στο ύψ<;>ς των ώμων (Εικόνα 2.4 Α).
Η ωτοκογχική γραμμή είναι κάθετη προς το φιλμ. Επίσης, το μέσο οβελιαίο επί­ πεδο τοu κρανίοu είναι κάθετο προς το φιλμ.
Επικέντρωση: Η λuχνία είναι χωρίς κλίση και σημείο εξόδοu της κεντρικής ακτινο­ βολίας είναι το ριζορίνιο.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Ο θόλος τοu κρανίοu πρέπει να απεικονίζεται ολόκληρος.
-  Τα πλάγια τοιχώματα τοu κρανίοu (αριστερόδεξιό) πρέπει να απέχοuν το ίδιο από τις αντίστοιχες πλάγιες παρuφές των οφθαλμικών κόγχων.
-  Τα λιθοειδή οστά πρέπει να απεικονίζονται εντός των οφθαλμικών κόγχων και να αναδεικνύονται ικανοποιητικά οι έσω ακοuστικοί πόροι (Εικόνα 2.4 Β).
Χρησιμότητα: Σ' αuτή την προβολή απεικονίζονται για μελέτη το μετωπιαίο οστό, οι μετωπιαίοι κόλποι, οι ηθμοειδείς κuψέλες, οι παρuφές των οφθαλμικών κόγχων, τα bστά τοu προσώποu και το μεγαλύτερο τμήμα της κάτω γνάθοu.

Για άτομα άνω των 40 ετών, στα οποία το κωνάριο είναι ορατό στην ακτινο­ γραφία λόγω αποτιτάνωση ς, μπορεί να ελεγχθεί η πιθανή μετατόπιση αυτού προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά, εξαιτίας οιδήματος ή άλλης ενδοκρανιακής βλάβης.
Σημείωση: Στην 0-Π προβολή κρανίου, οι οφθαλμοί δέχονται μικρότερη δόση ακτινοβολίας σε σύγκριση με την Π-0 προβολή, yι' αυτό πρέπει να προτιμάται.

2.2 Πλάγια ή profil προβολη κρανίου
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάyια (profi/) προβολή κρανίου,
Β. δεξιά $\_{πλάyια }$(profi/) προβολή κρανίου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε θέση πρηνή ή είναι καθιστός. Τ ο κεφάλι στρέφε­ ται προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά και το πλάγιο τοίχωμα του κρανίου βρί­ σκεται σε επαφή με την επιφάνεια του τραπεζιού. Το μέσό οβελιαίο επίπεδο (μεσαία γραμμή) είναι παράλληλο προς το φιλμ και η μεσοκόγχιος γραμμή είναι κάθετη προς αυτό (Εικόνα 2.5 Α).
Επικέντρωση: Γίνεται στο σημείο το οποίο βρίσκεται σε απόσταση 5 εκ. περίπου πάνω από τον έξω ακουστικό πόρο.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Πρέπει να απεικονίζεται ολόκληρος ο θόλος του κρανίου και να συμπροβάλλο­ νται κυρίως οι έξω ακουστικοί πόροι, οι οροφές των οφθαλμικών κόγχων, οι μεί­ ζονες πτέρυγες του σφηνοειδούς οστού και οι κλάδοι της κάτω γνάθου.
Εικόνα 2.5
Εικόνα 2.6
-  Επίσης, πρέπει να $\_{αναδεικνύονται }$ ευκρινώς τα όρια του βόθρου και οι κλινοει­ δείς aποφύσεις του τουρκικού εφιππίου, χωρίς διπλοσκίαση (Εικόνα 2.5 Β).
Χρησιμότητα: Στην προβολή αυτή $\_{απεικονίζονται }$ $^{(συμπροβάλλονται) }$όλα τα οστά του κρανίου, το τουρκικό εφίππιο και οι κλινοειδείς aποφύσεις.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙ
Ο $\_{εξεταζόμενος }$ πρέπει να έχει λυγισμένα το άνω και το κάτω άκρο της πλευράς προς την οποία κοιτάζει. Έτσι $\_{επιτυΥΧάνεται }$ η άνετη υποστήριξη του σώματος, που τώρα βρίσκεται σε ελα­ φρώς δεξιά ή αριστερή λοξή θέση.
Πολύ συχνά, για να επιτύχετε την παράλληλη προς το φιλμ θέση του μέσου οβελιαίου επιπέδου, θα πρέπει να $\_{τοποθετήσετε }$ κάτω από το κεφάλι του $\_{εξεταζομένου }$ (στο πλάγιο τοίχωμα του κρανί­ ου το $\_{πλησιέστερο }$ στο φιλμ) μικρό $\_{ακτινοδιαπερατό }$ σπόyγο.

Όταν αναζητείται η διάγνωση κατάγματος, πρέπει να λάβετε και τις δύο πλάγιες προβολές (δεξιά και αριστερή) για τον ευκολότερο εντοπισμό αυτού. Η επιλογή της δεξιάς ή της αριστερής πλάγιας προβολής εξαρτάται από την περιοχή στην οποία εντοπίζεται η πιθανή κρανιοεγκεφαλική βλάβη, σύμφωνα με το ιατρικό ιστορικό που συνοδεύει τον εξεταζόμενο (π.χ., κάκωση δεξιά, κεφαλαλγία αριστερά κτλ.). Σε περίπτωση που δεν μπορείτε να επιτύχετε ικα­ νοποιητική πλάγια $^{ακτινογραφία, }$είτε λόγω aσυμμετρίας των οστών του κρανίου είτε λόγω αδυναμίας του $\_{εξεταζομένου }$ να συνεργαστεί μαζί σας, τοποθετήστε τον σε θέση ύπτια και λάβε­ τε την $\_{ακτινογραφία }$ με οριζόντια ακτινοβολία (Εικόνα 2.6).

- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου για την πλάγια (ρrofi/) προβολή κρανίου με τη χρήση οριζόντιας ακτινοβολίας,
- Β. πλάγια (ρrofi/) προβολή κρανίου με χρήση οριζόντιας ακτινοβολίας

2.3 rιωyωνορινικη προβολη κρανιου κ α rα Water (Γουοτ ρς)
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πωyωνοpινική πpοβολή του κpανίου κατά Waters,
- Β. πωyωνοpινική πpοβολή πpοσωπικού κpανίου κατά Waters,
- Γ. πωyωνοpινική πpοβολή ιyμοpείων κατά Waters

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι καθιστός και βλέπει προς το φιλμ. Με τον αυχένα σε έκταση τοποθετούμε το κεφάλι $\_{του }$εξεταζομένου έτσι, ώστε το πιγούνι να εφά­ πτεται στον ορθοστάτη ή στο $\_{όρθιο }$bucky (αντισκεδαστικό διάφραγμα σε κατα­ κόρυφη, όρθια θέση). Η ωτοκογχική γραμμή (ΩΚΓ) πρέπει να σχηματίζει γωνία 45 ο με το φιλμ.
Επικέντρωση: Η κεντρική οριζόντια ακτινοβολία εξέρχεται από το υποκόγχιο χεί­ λος με τη λυχνία χωρίς κλίση $\_{(Εικόνα }$2.7 Α).
Οδηγίες αναπνοής: $\_{Ο }$εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Σημείωση: Για την απεικόνιση των ryμορείων yίνεται περιορισμός της ακτινοβολίας, σε διάσταση 15χ15 εκ. ή με την προσθήκη κώνου, χωρίς αλλαyή στην τοποθέτηση του εξεταζομένου και της λυχνίας. Η καθιστή θέση επιτρέ­ πει το διαχωρισμό του αέρα από το υyρό στοιχείο των ρινικών κοιλοτή­ των (υyραερικά επίπεδα -fluid leve/s). Για διαφορική διάyvωση μεταξύ
$\_{Εικόνα }$2.7
Εικόνα 2.8
ελεύθερου υyρού και εyκυστωμένου υyρού ή πολύποδα απαιτείται η πωyωνορινική προβολή κατά Waters σε θέση πρηνή (Εικόνα 2.7 Γ).

Η προβολή κατά Waters χρησιμοποιείται yια την απεικόνιση των οστών του προσώπου και των ιyμορείων. Η ανύψωση της κεφαλής κρίνεται αναγκαία, yια να επιτευχθεί η μετατόπιση των λιθοειδών οστών και της άνω yvάθου, έτσι ώστε να $\_{συμπροβάλλονται }$ χωρίς να επισκιάζουν τα εξεταζόμενα ανατομικά μόρια.

Ποιοτική αξιολόγηση
Δεν πρέπει να παρατηρείται στην ακτινογραφία στροφή της κεφαλής προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά. Αuτό σημαίνει ότι οι οφθαλμικοί κόγχοι πρέπει να απέ­ χοuν εξίσοu από το πλάγιο τοίχωμα τοu κρavίοu, ενώ οι παρuφές των λιθοειδών οστών πρέπει να προβάλλονται ακριβώς κάτω από τα ιγμόρεια χωρίς να τα επι­ σκιάζουν (Εικόνα 2.7 Β).
Χρησιμότητα: Στην ακτινογραφία αναδεικνύονται όλα τα οστά τοu προσωπικού κρανίοu. Η προβολή αuτή είναι βασική και πολύ χρήσιμη για τη διάγνωση καταγ­ μάτων των οφθαλμικών κόγχων και των ρινικών οστών, καθώς και για την ανά­ δειξη και την αξιολόγηση uδραερικών επιπέδων στις κρανιορινικές κοιλότητες.

2.4 Κι τά μfτωπο προβολή οφθαλμικων κογχων
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την κατά μέτωπο (face) προβολή των οφθαλμικών κόrχων,
Β. κατά μέτωπο (face) προβολή των οφθαλμι­ κών κόrχων

Μέθοδος Α
Ο εξεταζόμενος είναι καθιστός, βλέπει προς το φιλμ και η μετωπορινική χώρα εφάπτεται στον ορθοστάτη (0-Π προβολή). Η ωτοκογχική γραμμή είναι κάθετη προς το φιλμ, όπως και το μέσο οβελιαίο επίπεδο τοu κρανίοu (Εικόνα 2.8 Α).
Επικέντρωση: Με τη λυχνία σε ουραία $\_{κλίση }$30°, η κεντρική ακτινοβολία εξέρχε­ ται από το μέσο της νοητής γραμμής που ενώνει τους οφθαλμικοuς κόγχους. Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Μέθοδος Β
Η προβολή μπορεί να γίνει με τον αυχένα σε έκταση, έτσι ώστε η ωτοκογχική γραμμή να σχηματίζει $\_{γωνία }$30°-35° με το επίπεδο του φιλμ.
Επικέντρωση: Με τη λυχνία χωρίς κλίση, η κεντρική ακτινοβολία επικεντρώνεται 2 εκ. περίπου πάνω από το έξω ινιακό όγκωμα, έτσι ώστε να εξέρχεται από το μέσο της μεσοκόγχιας γραμμής.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Οι οφθαλμικοί κόγχοι πρέπει να απεικονίζονται με ευκρίνεια σε όλη τους την περιμετρική διάσταση και το έδαφος των κόγχων να μην επισκιάζεται από τα λιθοειδή οστά.
-  Να μην υπάρχει στροφή της κεφαλής προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά, δηλα­ δή οι οφθαλμικοί κόγχοι να απεικονίζονται συμμετρικά, με το πλάγιο τοίχωμα αυτών να απέχει εξίσου από το πλάγιο τοίχωμα του κρανίου (αριστερά και δεξιά) (Εικόνα 2.8 Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία αυτή βοηθά σημαντικά στη μελέτη των οφθαλμι­ κών κόγχων και ιδιαίτερα στην ανάδειξη καταγμάτων του εδάφους του οφθαλμι­ κοu κόγχου.

Σημείωση: Η 0-Π προβολή πλεονεκτεί της Π-0 προβολής σε δύο ουσιώδη σημεία:
- α. Οι οφθαλμοί δέχονται μικρότερη δόση ακτινοβολίας.
- β. Η απεικόνιση των οφθαλμικών κόrχwν έχει μεγαλύτερη ευκρίνεια, λόyw της μικρής απόστασης από το φιλμ, και έτσι δεν επηρεάζεται από τον παράγοντα της μεγέθυνσης (που προκαλεί aπεικονιστική ασάφεια).

2.5 Πλάγια προβολή οφθαλμικών κόyχων

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι καθιστός (ή πρηνής) και βλέπει προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά, με το σώμα του σε ελαφρώς πρόσθια λοξή θέση.
Το πλάγιο τοίχωμα του κρανίου εφάπτεται στον ορθοστάτη.
Η μεσαία γραμμή (μέσο οβελιαίο επίπεδο) είναι παράλληλη προς το φιλμ, ενώ η μεσοκόγχιος γραμμή είναι κάθετη προς αυτό.
Επικέντρωση: Γίνεται στον έξω αφιστάμενο οφθαλμικό κανθό. Η κεντρική ακτι­ νοβολία είναι κάθετη προς το φιλμ (Εικόνα 2.9 Α).
Εικόνα 2.9
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάyια πpοβολή των οφθαλμικών κόrχwν,
πλάyια πpοβολή οφθαλμικών κόrχwν

Οδηyίεc; αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
Αμφότεροι οι οφθαλμικοί κόγχοι πρέπει να $\_{συμπροβάλλονται }$ επακριβώς (Εικό­ να 2.9 Β).
Χρησιμότητα: Η πλάγια προβολή των οφθαλμικών κόγχων είναι συμπληρωματι­ κή της κατά μέτωπο (face) προβολής αυτών και λαμβάνεται κυρίως για την ανά­ δειξη και τον ακριβέστερο εντοπισμό ξένου σώματος.

2.6 $\_{Προβο }$$\_{}$ ή θόλου του κρανίου κατα Towne $\_{(Τάουν) }$

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε θέση ύπτια και το κεφάλι του αναπαύεται σε λεπτό γωνιώδη (1 5ο) σπόγγο, με το πιγούνι να κλίνει προς το θώρακα.
Η ωτοκογχική γραμμή και η μεσαία γραμμή (μέσο οβελιαίο) είναι κάθετες προς το φιλμ.
Επικέντρωση: Με τη λυχνία σε ουραία κλίση 30° -35°, η κεντρική δέσμη επικε­ ντρώνεται σε απόσταση περίπου 6 εκ. από το ριζορίνιο, ενώ ταυτόχρονα διέρχε­ ται από τους έξω ακουστικούς πόρους. Λόγω της μεγάλης κλίσης της λυχνίας, η κασέτα τοποθετείται έτσι, ώστε το άνω άκρο της να βρίσκεται στο ύψος της κορυφής του κρανίου (Εικόνα 2.10 Α).

Οδηyίεc; αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζεται ολόκληρος ο θόλος του κρανίου και το ινιακό οστό.
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την α/α θόλου του κρανίου κατά Towne,
Β . προβολή θόλου του κρανίου κατά Towne
-  Η ράχη του τουρκικού εφιππίου και οι οπίσθιες κλινοειδείς aποφύσεις προ­ βάλλουν μέσα στο ινιακό τρήμα. Η σωστή γωνίωση της λυχνίας και η συμμετρι­ κή απεικόνιση των λιθοειδών οστών και των μαστοειδών κυψελών είναι οι κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν την καλή ποιότητα της ακτινογραφίας στην κατά Towne προβολή του κρανίου $\_{(Εικόνα }$2.10 Β).

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη στην έρευνα καταγμάτων και παθο­ λογικών εξεργασιών που σχετίζονται με τις ανατομικές δομές οι οποίες προανα­ φέρονται στην ποιοτική αξιολόγηση.

2.7 Υπογένεια προβολη βάσιως κρανιου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται καθιστός (ή είναι σε θέση ύπτια). Από την καθι­ στή θέση (Εικόνα 2.11 Α), η κάτω γνάθος ανυψώνεται, ο αυχένας βρίσκεται σε υπερέκταση και το κεφάλι φέρεται προς τα πίσω, έως ότου το βρέγμα έλθει σε πλήρη επαφή με τον ορθοστάτη.
Για την ύπτια θέση τοποθετείται σπόγγος ή μαξιλάρι κάτω από το σώμα του εξεταζομένου, στο ύψος των ώμων. Η ωτοκογχική γραμμή πρέπει να είναι παράλ­ ληλη προς το φιλμ και το μέσο οβελιαίο επίπεδο του κρανίου να είναι κάθετο προς αυτό.

Δεν είναι αναγκαία η χρήση του σπόγγου όταν το ακτινολογικό εργαστήριο δια­ θέτει κρανιοyράφο, δηλαδή το ειδικό μηχάνημα για τον ακτινολογικό έλεγχο του κρανίου.
Επικέντρωση: Εάν η ωτοκογχική γραμμή είναι παράλληλη προς το φιλμ, δίνεται στη λυχνία κεφαλική κλίση 5ο, έτσι ώστε η κεντρική ακτινοβολία να σχηματίζει $\_{γωνία }$95 ο με την ωτοκογχική γραμμή. Η επικέντρωση γίνεται στο μέσο της νοη­ τής γραμμής που ενώνει τις γναθικές γωνίες $\_{(Εικόνα }$2.11 Α και 8).
Εικόνα 2.10
Εικόνα 2.11
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου σε καθιστή θέση yια την υπογένεια προβολή βάσεως κρανίου,
- Β. υπογένεια προβολή (πωyωνοβρεyματική) βάσεως κρανίου

Οδηyίεc; αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Η οδοντοειδής απόφυση απεικονίζεται εντός του ινιακού τρήματος και ολόκλη­ ρη η βάση του κρανίου περιλαμβάνεται στην ακτινογραφία.
-  Οι κόνδυλοι της κάτω γνάθου προβάλλονται επάνω από τις μαστοειδείς κυψέ­ λες και τους έσω ακουστικούς πόρους και απέχουν συμμετρικά από τα πλάγια τοιχώματα του κρανίου.
-  Το πρόσθιο άκρο της κάτω γνάθου (γένειο) συμπροβάλλεται με το πρόσθιο μέρος του μετωπιαίου οστού.
-  Τα λιθοειδή οστά πρέπει να είναι συμμετρικά όσον αφορά την απόστασή τους από τα πλάγια τοιχώματα του κρανίου.
-  Εάν τα στοιχεία ακτινοβόλησης είναι σωστά, τότε θα πρέπει να αναδεικνύο­ νται ικανοποιητικά τα $\_{ενδοεγκεφαλικά }$ τρήματα της βάσης του κρανίου (Εικό­ να 2.11 Β).

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για να μελετηθούν διαγνωστικά τα λιθοειδή οστά, οι μαστοειδείς aποφύσεις, οι έσω ακουστικοί πόροι, η κάτω γνά­ θος (κόνδυλοι), το ωοειδές και το ακανθικό τρήμα, οι σφηνοειδείς και ηθμοειδείς κόλποι, η ύνιδα (ρινικές δίοδοι), τα ζυγωματικά τόξα, το ινιακό τρήμα, ο οδόντας και το ινιακό οστό.
Σημείωση: Η προβολή βάσεως κρανίου έχει σχεδόν αντικατασταθεί (κατά 99%) από την υπολογιστική και τη μαyvητική τομογραφία της κρανιοεyκε­ φαλικής χώρας.
ΤΕΝΙλΉ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣ

Η εφαρμογή των νέων aπεικονιστικών μεθόδων ψηφια­ κής τεχνολογίας είχε ως αποτέλεσμα να περιοριστεί σημαντικά ο αριθμός $\_{των }$ακτινολογικών προβολών του κρανίου. Σήμερα οι βασικές προβολές κρανίου είναι: α. η 0-Π ή (Π-0) προβολή,
η πλάyια προβολή και (κατά περίπτωση),
η $\_{κατά }$Towne προβολή.
Οι παραπάνω προβολές πραγματοποιούνται συνήθως μετά από κακώσεις ως μία πρώτη έρευνα, η οποία ολο­ κληρώνεται με υπολογιστική ή μαγνητική τομογραφία. Συμπερασματικά, οι νέες μέθοδοι απεικόνισης έχουν αντικαταστήσει $\_{κατά }$80% τον κλασικό ακτινολογικό έλεγ­ χο του εγκεφαλικού κρανίου και παρέχουν ασύγκριτα ανώτερη διαγνωστική πληροφόρηση.

2.8 Προβολή μαστοι ιδών αποφύσεων κατά Schuller (Σούλερ)
Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την κατά Schuller προβολή των μαστοειδών αποφύσεων,
προβολή της δεξιάς μαστοειδούς απόφυσης κατά Schuller

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι πρηνής ή καθιστός. Διπλώνουμε το πτερύγιο κάθε αυτιού και $\_{το }$συγκρατούμε με χαρτοταινία, για να μην επισκιάζει την τελική εικό­ να της μαστοειδούς απόφυσης. Το κεφάλι στρέφεται προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά και το πλάγιο τοίχωμα του κρανίου βρίσκεται σε επαφή με την επιφάνεια του τραπεζιού. Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του κρανίου πρέπει να είναι παράλλη­ λο προς το φιλμ, ενώ η μεσοκόγχιος γραμμή κάθετη προς αυτό.
$\_{Εικόνα }$2.12
Εικόνα 2.13
Επικέντρωση: Στη λυχνία δίνεται 25°30° ουραία κλίση και η κεντρική ακτινοβο­ λία $\_{επικεντρώνεται }$ περίπου 7 εκ. επάνω και 1 εκ. πίσω από τον αφιστάμενο έξω ακουστικό πόρο, έτσι ώστε να εξέρχεται από την προσκείμενη μαστοειδή από­ φυση (Εικόνα 2.12 $\_{Α). }$ Η προβολή αυτή επιτυγχάνεται πολύ ευκολότερα με τον εξεταζόμενο καθιστό, εάν διατίθεται το ειδικό μηχάνημα για τον ακτινολογικό έλεγχο του κρανίου (κρανιογράφος). Ακτινογραφούνται συγκριτικά και οι δύο μαστοειδείς aποφύσεις εναλλάξ, δεξιά και αριστερά.

Οδηγίες αναπνοής: Ο $\_{εξεταζόμενος }$ πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Οι μαστοειδείς aποφύσεις απεικονίζονται με ευκρίνεια και $\_{αναδεικνύεται }$ ο βαθ­ μός $\_{πνευμάτωσης }$ αυτών.
-  Αξιολογείται το μέγεθος των μαστοειδών κυψελών, η διάταξή τους και η ακε­ ραιότητα των τοιχωμάτων τους.
-  Απεικονίζεται ικανοποιητικά η προσκείμενη κροταφογναθική άρθρωση.
-  Συμπροβάλλονται ο έσω και ο έξω $\_{προσκείμενος }$ ακουστικός πόρος (Εικόνα 2.12 8).
$^{Χρησιμότητα: }$Η $\_{ακτινογραφία }$ είναι χρήσιμη για τη διάγνωση φλεγμονής (ελλιπής πνευμάτωση) των μαστοειδών αποφύσεων, για τη μελέτη του έσω και του έξω ακουστικού πόρου (διάβρωση ή μεγέθυνση αυτών) και για αλλοιώσεις της προ­ σκείμενης κροταφογναθικής άρθρωσης.

2.9 Προβολη μαστοειδ<δν αποφύσεων κ α rα Stenνer~ (Στ{νβιρς)
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την κατά Stenνers προβολή των μαστοειδών αποφύσεων, Β. κατά Stenνers προβολή της δεξιάς μαστοειδούς απόφυσης και του δεξιού έσω ακουστικού πόρου

Μέθοδος
- Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε πρηνή θέση με τα χέρια στο ύψος των ώμων. Τ ο μέτωπο εφάπτεται στο τραπέζι και το μέσο οβελιαίο επίπεδο του κρανίου είναι κάθετο προς την επιφάνεια του φιλμ. Υποθετικά, αρχίζουμε με ακτινογρά­ φηση της δεξιάς μαστοειδούς απόφυσης:
- }>-Κάμπτουμε τον αυχένα του εξεταζομένου προς τα αριστερά, έτσι ώστε να σχηματίζει γωνία 1 Ο ο15 ο με τον κορμό.
- }>-Στρέφουμε το κεφάλι του εξεταζομένου προς τα δεξιά (ο ίδιος βλέπει τώρα αριστερά) τόσο, ώστε το μέσο οβελιαίο επίπεδο (μεσαία γραμμή) να σχηματί­ ζει γωνία 45 ο με την οριζόντια επιφάνεια του τραπεζιού.
- }>-Η ωτοκογχική γραμμή σχηματίζει $\_{γωνία }$95 ο με το επίπεδο του φιλμ.

Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της απόστασης που ενώνει τον αφιστάμενο έξω ακουστικό πόρο με το ινιακό όγκωμα, με τη λυχνία σε 12 ο κεφαλική κλίση. Η προ­ σπίπτουσα κεντρική ακτινοβολία συμπίπτει με το μέσο του φιλμ.
Ακτινογραφούνται συγκριτικά και τα δύο λιθοειδή, ξεχωριστά το καθένα.
Απεικονίζεται πάντοτε η προσκείμενη μαστοειδής απόφυση και ο προσκείμε­ νος έσω ακουστικός πόρος (Εικόνα 2.13 Α).
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Το συνοδευτικό παραπεμπτικό κάθε εξεταζομένου είναι καθοριστικό για να αποφασιστεί ο τρόπος εκτέλεσης της εξέτασης. Εάν χρησιμοποιηθούν τα σωστά στοιχεία έκθεσης, τότε έχουμε ικανοποιητική απεικόνιση των μαστοει­ δών αποφύσεων και επομένως η πνευμάτωση των μαστοειδών κυψελών ανα­ δεικνύεται με ευκρίνεια.
-  Το λιθοειδές προβάλλεται ικανοποιητικά όταν είναι παράλληλο προς το φιλμ.
-  Απεικονίζονται καθαρά η κορυφή του λιθοειδούς, το μαστοειδές άντρο, ο λαβύρινθος και ο έσω ακουστικός πόρος (Εικόνα 2.13 Β).

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη της πνευμάτωσης των μαστοειδών κυψελών, του μαστοειδούς άντρου, του οστέινου λαβυρίνθου, της κορυφής του λιθοειδούς και του έσω ακουστικού πόρου.
Σημείωση: Στην κατά Stenvers προβολή των λιθοειδών οστών η μέθοδος εκτέλε­ σης είναι ίδια με αυτή για τις μαστοειδείς aποφύσεις και για τους έσω ακουστικούς πόρους.
Η διαφορά έγκειται στα στοιχεία έκθεσης, που για την απεικόνιση των μαστοειδών αποφύσεων πρέπει να είναι κατά BKv λιγότερα από εκεί­ να που απαιτούνται για την απεικόνιση των έσω ακουστικών πόρων.

Τα λιθοειδή οστά ελέrχονται σε ποσοστό περίπου 90% με τον υπολογι­ στικό τομογράφο υψηλής ευκρίνειας. Οι προβολές Schuller -Stenvers χρησιμοποιούνται σε ελάχιστες περιπτώσεις, όταν δεν υπάρχει υπο-
Εικόνα 2.14
λογιστικός τομοypάφος ή όταν ενδείκνυνται από την κλινική εικόνα του εξεταζομένου.

2.1 Ο Προβολη κροταφογναθικων αρθρωσ ων
Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την προβολή των κροταφοyvαθικών αρθρώσεων (α-β),
προβολή της δεξιάς κροταφοyvαθικής άρθρωσης με το στόμα κλειστό (y) και με το στόμα ανοιχτό (δ):
1. κόνδυλος, 2. αρθρικό φύμα, 3. κροταφοyvαθική yλύνη,
4. έξω ακουστικός πόρος

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι πρηνής ή καθιστός. Το κεφάλι στρέφεται προς τα αρι­ στερά ή προς τα δεξιά και το πλάγιο τοίχωμα του κρανίου είναι σε επαφή με την επιφάνεια του τραπεζιού.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του κρανίου είναι παράλληλο προς το φιλμ, ενώ η μεσοκόγχιος γραμμή είναι κάθετη προς αυτό. Απεικονίζεται η  άρθρωση ηπρο­ σκείμενη στο φιλμ. Για κάθε άρθρωση εκτελούνται δύο ακτινογραφίες, μία με το στόμα κλειστό και μία με το στόμα ανοιχτό.
Επικέντρωση: Με το κεφάλι του εξεταζομένου σε πλάγια θέση, φροντίζουμε ώστε η υπό εξέταση άρθρωση να συμπίπτει με την κατά μήκος κεντρική γραμμή του τραπεζιού. ,

Στη λυχνία δίνεται 25° ουραία κλίση, με την κεντρική ακτινοβολία να εξέρχεται από την προσκείμενη κροταφογναθική άρθρωση (Εικόνα 2.14 Α, α-β). Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει και στις δύο ακτινο­ γραφίες.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Στη θέση με το στόμα κλειστό, ο κόνδυλος προβάλλεται μέσα στο γναθιαίο βοθρίο. Στη θέση με το στόμα ανοιχτό, ο κόνδυλος φυσιολογικά μετακινείται προς τα κάτω και μπροστά.
-  Η κροταφογναθική άρθρωση αναδεικνύεται καθαρά μπροστά από τον έξω ακουστικό πόρο και δεν επισκιάζεται από τις παρακείμενες ανατομικές δομές (Εικόνα 2.14 Β, y-δ).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία αναδεικνύει στην προσκείμενη κροταφογναθική άρθρωση:
-  Τη θέση του κονδύλου σε συσχετισμό με το γναθιαίο βοθρίο.
-  Την κατεύθυνση και το βαθμό κινητικότητας του κονδύλου.
-  Πιθανή εξάρθρωση ή μικροκατάγματα του φλοιού του κονδύλου (αυχένας).

2 11 Κα r μιτωπο η a e προβολη οuρκικοu ριη
- Α Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια τηv κατά μέτωπο ή face προβολή του τουρκικού εφιππίου,
Β. κατά μέτωπο ή face προβολή του τουρκικού εφιππίου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος, σε θέση πρηνή ή καθιστός (0-Π προβολή), βλέπει προς το φιλμ και η μετωπορινική χώρα εφάπτεται στο τραπέζι.
Εικόνα 2.15
Εικόνα 2.16
Το κέντρο της κασέτας και το μεσόφρυο συμπίπτουν.
Η ωτοκογχική γραμμή είναι κάθετη προς το φιλμ, όπως και το μέσο οβελιαίο επίπεδο του κρανίου.
Επικέντρωση: Με τη λυχνία σε 10° κεφαλική κλίση, φροντίζουμε ώστε η κεντρική ακτινοβολία να εξέρχεται από το μεσόφρυο (Εικόνα 2.15 Α).
Οδηyίε<; αναπνοή<;: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
Η ακτινογραφία είναι εντοπισμένη και αναδεικνύονται ικανοποιητικά οι πρό­ σθιες και οι οπίσθιες κλινοειδείς aποφύσεις, καθώς και οι σφηνοειδείς κόλποι (Εικόνα 2.15 8).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την ταυτόχρονη συγκριτική αξιο­ λόγηση των πρόσθιων και των οπίσθιων κλινοειδών αποφύσεων.
Σημείωση: Η προβολή έχει μικρή διαγνωστική αξία και εφαρμόζεται όταν δεν υπάρχει uπολοyιστικός τομοyράφος.

2.12 rιλάyια προβολή τουρκικού f φι ππίοu
- Α Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάyια προβολή του τουρκικού εφιππίου,
Β. πλάyια προβολή του τουρκικού εφιππίου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται πρηνής ή καθιστός.
Με τη βοήθεια μικρού κώνου εκτελούνται εντοπισμένες ακτινογραφίες και των δύο πλευρών.
Το κεφάλι του ατόμου στρέφεται προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά, με το πλά­ γιο τοίχωμα του κρανίου να βρίσκεται σε επαφή με την επιφάνεια του τραπεζιού.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο (μεσαία γραμμή) είναι παράλληλο προς το φιλμ, ενώ η μεσοκόγχιος γραμμή είναι κάθετη προς αυτό (Εικόνα 2.16 Α).
Επικέντρωση: Με τη λυχvία χωρίς κλίση, η επικέντρωση γίνεται στο σημείο που βρίσκεται 2 εκ. εμπρός και 2 εκ. πάνω από τον αφιστάμενο έξω ακουστικό πόρο. Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
Σε μια ποιοτικά σωστή ακτινογραφία το τουρκικό εφίππιο προβάλλεται σΊ-ο μέσο του φιλμ και απεικονίζονται με ευκρίνεια (συμπροβάλλονται) οι πρόσθιες και οι οπίσθιες κλινοειδείς aποφύσεις, το έδαφος και η ράχη του τουρκικού εφιππίου και ο σφηνοειδής κόλπος (Εικόνα 2.16 8).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη γενική μελέτη του τουρκικού εφιππίου και των ανατομικών μορίων που το συνθέτουν, όπως των πρόσθιων και των οπίσθιων κλινοειδών αποφύσεων, της ράχης και του βόθρου. Γίνεται έρευνα για πιθανές αλλοιώσεις στο οστέινο περίγραμμα του τουρκικού εφιππίου και αξιολογείται το μέγεθος του βόθρου, δηλαδή οι διαστάσεις αυτού.

Σημείωση: Η διαγνωστική έρευνα του τουρκικού εφιππίου ολοκληρώνεται με υπολογιστική τομογραφία.

2 13 rιλαyια προβολή ρινικών οστων
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάyια προβολή των ρινικών οστών ,
πλάyια προβολή των ρινικών οστών

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι σε θέση πρηνή ή καθιστός.
Το πλάγιο τοίχωμα του κρανίου βρίσκεται σε επαφή με την επιφάνεια του τρα­ πεζιού.
Εικόνα 2.17
Εικόνα 2.18
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο της κεφαλής (μεσαία γραμμή) είναι παράλληλο προς το φιλμ, ενώ η μεσοκόγχιος γραμμή είναι κάθετη προς αuτό .
Η κασέτα τοποθετείται επάνω στο τραπέζι και κάτω από το πλάγιο τοίχωμα τοu προσωπικού κρανίοu, στο ύψος της ρινός.
Λαμβάνονται σuγκριτικές ακτινογραφίες δεξιά και αριστερά, όταν κριθεί ανα­ γκαίο.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο των ρινικών οστών, δηλαδή περίποu 1,5 εκ. κάτω και πίσω από το ριζορίνιο, με τη λuχνία χωρίς κλίση (Εικόνα 2.17 Α).

Οδηyίεc; αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
Απεικονίζονται τα ρινικά οστά, η πρόσθια ρινική άκανθα, η μετωπορινική ραφή και τα μαλακά μόρια. Για ποιοτικό αποτέλεσμα γίνεται χρήση μικρής εστίας (Εικό­ να 2.17 Β).
Χρησιμότητα: Στην ακτινογραφία αναδεικνύονται τα ρινικά οστά και η δομή των μαλακών μορίων της ρινός. Διαγνωστικά χρησιμεύει στον εντοπισμό γραμμικών καταγμάτων των ρινικών οστών.

2.14 Υπο f νf ι α οβολη c.,υyωματικών τόξων
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου για την υπογένεια (πωγωνοβρεyματική) προβολή των ζυγωματικών τόξων(μέθοδος χωρίς αντισκεδαστικό διάφραγμα, με την κασέτα στο τραπέζι και με μικρή εστιακή απόσταση),
- Β. υπογένεια προβολή των ζυγωματικών τόξων

Μέθοδος Α
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε ύπτια θέση ή καθιστός (βλέπει προς τη λuχνία). Τοποθετούμε κάτω από το σώμα τοu ατόμοu, στο ύψος των ώμων, ένα μεγάλο σπόγγο ή μαξιλάρι.
Η κάτω γνάθος ανυψώνεται, ο αυχένας βρίσκεται σε υπερέκταση και σταδια­ κά το κεφάλι του εξεταζομένου φέρεται προς τα πίσω, έως ότου το ρέγμα ε'λθει σε επαφή με την  κασέτα (πωγωνοβρεγματική ή υπογένεια προβολή) /
Η ωτοϋποκογχική γραμμή πρέπει να είναι παράλληλη προς το φιλμ, ενώ το μέσο οβελιαίο επίπεδο του κρανίου κάθετο προς αυτό (Εικόνα 2.18 Α).

Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της κασέτας, με την κεντρική ακτινοβολία να διέρ­ χεται από το μέσο της γραμμής που ενώνει τις γωνίες της κάτω γνάθου.
Η ισχύς της ακτινοβολίας, σε σύγκριση με την προβολή βάσεως κρανίου στην ενότητα 2.7, ελαττώνεται σημαντικά λόγω της μικρής εστιακής απόστασης και κυρίως λόγω του ότι δε γίνεται χρήση αντισκεδαστικού διαφράγματος. Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
Ουσιαστικά στη θέση αυτή έχουμε την πλάγια προβολή των ζυγωματικών τόξων, τα οποία απεικονίζονται συμμετρικά, χωρίς επιπροβολές άλλων ανατομι­ κών μορίων (Εικόνα 2.18 Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη διάγνωση καταγμάτων των ζυγωματικών τόξων, τα οποία αναδεικνύονται με ευκρίνεια.
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου στο ακτινολογικό τραπέζι για την υπογένεια προβολή των ζυγωματικών τόξων,
- Β. υπογένεια προβολή των ζυγωματικών τόξων

Μέθοδος Β
Η τοποθέτηση του εξεταζομένου γίνεται όπως και στη μέθοδο Α, με τη διαφο­ ρά ότι το κεφάλι του τοποθετείται με το βρέγμα σε επαφή με την επιφάνεια του τραπεζιού.
Η ωτοκογχική γραμμή είναι παράλληλη προς το φιλμ.
Γίνεται χρήση του αντισκεδαστικού διαφράγματος και τα στοιχεία έκθεσης ελαττώνονται κατά 15Κν περίπου σε σχέση με εκείνα της προβολής βάσεως κρα­ νίου (Εικόνα 2.19 Α-Β).
Εικόνα 2.19
Εικόνα 2.20
Επικέντρωση: Η ίδια με την επικέντρωση της μεθόδου Α, με κεφαλική κλίση 10°.

2.15 Μετ ω ποριvική προβολή κιiτω γvαθοu
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια τη μετωποριvική προβολή της κάτω yvάθου (0-Π),
Β. μετωποριvική προβολή της κάτω yvάθου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι πρηνής ή καθιστός (0-Π προβολή). Η μετωπορινική χώρα του κρανίου εφάπτεται στην επιφάνεια του τραπεζιού.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο είναι κάθετο προς το φιλμ, όπως και η ωτοκογχική γραμμή.
Επικέντρωση Α: Επικεντρώνουμε 1 εκ. κάτω . από το ύψος των γωνιών της κάτω γνάθου, με τη λυχνία χωρίς κλίση (Εικόνα 2.20 Α).
Επικέντρωση Β: Επικεντρώνουμε στο μέσο της γραμμής που ενώνει τις γωνίες της κάτω γνάθου, με τη λυχνία σε 20° κεφαλική κλίση.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
Η ακτινογραφία περιλαμβάνει ολόκληρη την κάτω γνάθο και οι κλάδοι προ­ βάλλονται συμμετρικοί (Εικόνα 2.20 Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την απεικόνιση των κλάδων και του σώματος της κάτω γνάθου, όπου γίνεται μελέτη κυρίως για τη διάγνωση καταγμάτων και παθολογικών αλλοιώσεων.

2.16 Πλάγια προβολη κλαδου κάτω γνάθου

Μέθοδος Α
Ο εξεταζόμενος είναι πρηνής ή καθιστός.
Το πλάγιο τοίχωμα του κρανίου βρίσκεται σε επαφή με την επιφάνεια του τρα­ πεζιού.
Τ ο πιγούνι είναι ελαφρώς ανυψωμένο, για να μην υπάρξει συμπροβολή των κλάδων με τους πρώτους αυχενικούς σπονδύλους.
Τ ο μέσο οβελιαίο επίπεδο είναι παράλληλο προς το φιλμ, ενώ η μεσοκόγχιος γραμμή είναι κάθετη προς αυτό.
Το σώμα και οι κλάδοι της κάτω γνάθου συμπίπτουν μεταξύ τους.
Το σώμα οι της γνάθου μεταξύ Επικέντρωση: Με τη λυχνία σε 25°-30° κεφαλική κλίση, η κεντρική ακτινοβολία επικεντρώνεται 2-3 εκ. κάτω από την αφιστάμενη γναθική γωνία. Αντικειμενικός σκοπός αυτής της προβολής είναι ο διαχωρισμός του ενός γναθικού τμήματος από το άλλο και η εναλλάξ απεικόνιση αυτών σε όλο το μήκος τους (Εικόvα 2.21 Α).

Οδηyίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.
- Α Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάγια προβολή κλάδου της κάτω yvάθου,
Β. πλάγια προβολή κλάδου κάτω yvάθου (δεξιά)

Ποιοτική αξιολόγηση
Για την ανάδειξη καταγμάτων (κάκωση) εξετάζονται ακτινογραφικά και οι δύο πλευρές. Απεικονίζεται η προσκείμενη πλευρά της κάτω γνάθου σε όλο το μήκος της (Εικόvα 2.21 Β).
Χρησιμότητα: Οι δύο ακτινογραφίες είναι χρήσιμες για την ακτινολογική μελέτη των πλεuρών της κάτω γνάθου.

Παραλλαγή Ύης μεθόδου Α
Με τον εξεταζόμενο στην προαναφερθείσα θέση της μεθόδου Α; λαμβάνουμε την ακτινογραφία με τη λυχνία χωρίς κλίση και την κεντρική ακτινοβολία να διέρ­ χεται 1 εκ. κάτω από την αφιστάμενη γναθική γωνία (Εικόvα 2.22 Α).
Εικόνα 2.21
Εικόνα 2.22
Εικόνα 2.23
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάγια προβολή κλάδων κάτω yvάθου (η θέση είναι όπως στην εικόνα 2.21, με την κεντρική ακτινοβολία Χ κάθετη προς το φιλμ),
πλάγ ι α προβολή κλάδων κάτω yvάθου

Ποιοτική αξιολόγηση
Οι δύο πλευρές της κάτω γνάθου συμπροβάλλονται και δεν επισκιάζονται από τους aυχενικούς σπονδύλους (Εικόνα 2.22 8).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την περαιτέρω αξιολόγηση δια­ γνωσμένου κατάγματος και για τον εντοπισμό λιθίασης στους σιελογόνους αδέ­ νες .

Μέθοδος Β (πλάγια λοξή)
Την εφαρμόζουμε όταν ο εξεταζόμενος έχει τη δυνατότητα να συνεργαστεί μαζί μας πολύ καλά.
Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάγια
λοξή προβολή κλάδων κάτω yvάθου,
Β. πλάγια λοξή προβολή κλάδου κάτω yvάθου (αριστερά )
Από την πλάγια θέση στην οποία βρίσκεται το κεφάλι του ατόμου (μέθοδος Α), κάμπτουμε τον αυχένα αυτού προς το μέρος της εξεταζόμενης (προσκείμενης) πλευράς τόσο, ώστε το μέσο οβελιαίο επίπεδο του κρανίου να σχηματίζει γωνία 1 5 ο περίπου με το επίπεδο του φιλμ. Σ τη θέση αυτή το κροταφοβρεγματι κό τοί­ χωμα του κρανίου εφάπτεται στο τραπέζι, ενώ το υπόλοιπο τμήμα υποστηρίζε­ ται από γωνιώδη σπόγγο 15° περίπου (Εικόνα 2.23 Α).

Επικέντρωση: Γίνεται στο σημείο που βρίσκεται 1 εκ. μπροστά και κάτω από την αφιστάμενη γναθική γωνία, με τη λυχνία σε κεφαλική κλίση 10° -15 °.
Η ποιοτική αξιολόγηση και η χρησιμότητα των ακτινογραφιών αναφέρονται στην παράγραφο όπου αναλύεται η μέθοδος Α (Εικόνα 2.23 Β).

Σημείωση:
Άσχετα με τη θέση του εξεταζομένου, φροντίζουμε πάντοτε ώστε οι ώμοι του και οι άνω aυχενικοί σπόνδυλοι να μην παρεμποδίζουν την καθαρότητα της εικόνας. Η κάμψη του αυχένα προς το μέρος της κασέτας σκοπό έχει το διαχωρισμό των δύο κάτω yναθικών χώρων (δεξιό και αριστερό τμήμα), ώστε να μη συμπίπτουν μεταξύ τους.
Με τον τpόπο αυτό περιορίζεται η κεφαλική κλίση της λυχνίας σε 10°15 ο μόνον, και έτσι η απεικόνιση χαρακτηρι'ζεται από μεyαλύτεpη ακρί­ βεια και καθαρότητα λόyω μικρότερης παραμόρφωσης . Εάν η κλίση της λυχνίας ήταν πολύ μεyαλύτεpη (25° -30°), θα είχαμε και μεγαλύτε­ ρη παραμόρφωση.

flNIKII ΠAP4fHPIIL
Όταν υπάρχει κύφωση, όλες οι ακτινογραφίες λαμβάνο­ νται με τον εξεταζόμενο σε θέση πρηνή (0-Π) ή καθιστό να βλέπει προς το φιλμ.
-  Τ α νοητά επίπεδα και οι νοητές γραμμές που χρησιμοποιούνται κατά τον ακτινολογικό έλεγχο του κρανίου είναι ένας πολύτιμος οδηγός και σύμβου­ λος για την επιτυχή απεικόνιση αυτού. Τα ανατομικά τοπογραφικά σημεία σχετίζονται με την επικέντρωση της ακτινοβολίας και βοηθούν στην οριοθέ­ τηση και στην κατανόηση των νοητών γραμμών.
-  Η εστιακή απόσταση είναι 11 5 εκ., εκτός από την περίπτωση προβολής των ζυγωματικών τόξων (περίπου 75 εκ.) .
-  Το αντισκεδαστικό διάφραγμα χρησιμοποιείται πάντα, εκτός από την πλά­ για προβολή των ρινικών οστών και των ζυγωματικών τόξων (κατά περί­ πτωση).
-  Η θέση (δεξιά -αριστερή) χαρακτηρίζεται ανάλογα με την προσκείμενη πλευρά του ανατομικού μορίου η οποία αναδεικνύεται ευκρινέστερα.
-  Η τοποθέτηση του εξεταζομένου για τη μετωπορινική ή face προβολή κρα­ νίου, για την κατά μέτωπο ή face  προβολή τουρκικού εφιππίου και για την κατά μέτωπο ή face προβολή οφθαλμικών κόγχων είναι η ίδια.
-  Επίσης, η τοποθέτηση του εξεταζομένου για την πλάγια ή profil προβολή κρανίου είναι ίδια με την τοποθέτηση αυτού: α) για την πλάγια προβολή των οφθαλμικών κόγχων, β) για την προβολή των μαστοειδών αποφύσεων κατά Schuller, $\_{γ) }$ για την προβολή των κροταφογναθικών αρθρώσεων, δ) για την πλάγια προβολή του τουρκικού εφιππίου, ε) για την πλάγια προβολή των ρινικών οστών και στ) για την πλάγια προβολή κλάδου της κάτω γνάθου.
-  Ότάν υπάρχει κάκωση, λαμβάνονται δύο πλάγιες ακτινογραφίες κρανίου (δεξιά και αριστερά).
-  Όταν υπάρχει κύφωση, οι ακτινογραφίες λαμβάνοΎται με τον εξεταζόμενο σε θέση πρηνή (0-Π) ή καθιστό να βλέπει προς το φιλμ.
-  Συγκριτικές ακτινογραφίες (δεξιά -αριστερά) λαμβάνονται για 1Όν ακτινο­ λογικό έλεγχο : των μαστοειδών αποφύσεων κατά Schuller $\_{και }$$\_{κατά }$$\_{Stenνe­}$ rs, των κροταφογναθικών αρθρώσεων, των ρινικών οστών και των κλάδων της κάτω γνάθου.
-  Στον ακτινολογικό έλεγχο του κρανίου η ποιότητα των ακτινογραφιών εξαρ­ τάται κατά πολύ από την ακινητοποίηση της κεφαλής και την καλή συνερ­ γασία του εξεταζομένου.
-  Οι νέες μέθοδοι απεικόνισης ψηφιακής τεχνολογίας (υπολογιστική τομογρα­ φία, μαγνητικός συντονισμός) έχουν αντικαταστήσει κατά 80% περίπου τις κλασικές ακτινογραφικές μεθόδους διάγνωσης, παρέχοντας ασύγκριτα ανώ­ τερη διαγνωστική πληροφόρηση.

ΕΡΩΤ ΣΕΙΣ
- Βάλτε σε κύκλο τη σωστή απάντηση των ερωτήσεων πολλαπλής επιλογής που ακολουθούν:
- 1. Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του κρανίου είναι:
- α. Κάθετο προς το στεφανιαίο επίπεδο.
- β. Κάθετο προς το εγκάρσιο επίπεδο.
- γ. Παράλληλο προς το στεφανιαίο επίπεδο.
- δ. Τα α και β μαζί.
- 2. Η μεσοκόγχιος γραμμή είναι:
- α. Παράλληλη προς την ωτοκογχική γραμμή.
- β. Κάθετη προς το μέσο οβελιαίο επίπεδο.
- γ. Παράλληλη προς το εγκάρσιο επίπεδο.
- δ. Τα β και γ μαζί.
- ε. Τα α και β μαζί.
- 3. Η ωτοκογχική γραμμή συνήθως είναι:
- α. Παράλληλη προς την ωτοuποκογχική γραμμή.
- β. Κάθετη προς τη μέσοκόγχιο γραμμή.
- γ. Παράλληλη προς το εγκάρσιο επίπεδο.
- δ. Δύο από αυτά.
- ε. Κανένα από αυτά.
- 4. Ο εξεταζόμενος τοποθετείται στο τραπέζι για τη μετωπορινική προβολή κρανίου (0-Π), με την ΩΚΓ και το μέσο οβελιαίο επίπεδο κάθετα στο φιλμ. Η κεντρική α~τινοβολία έχει 30° ουραία κλίση, διέρχεται από το ριζορίνιο και δύο εκατοστά χαμηλότερα. Η μέθοδος αυτή εφαρμόζεται για την απεικόνιση:
- α. Ολόκληρου τ.ου θόλου.
- β. Των λιθοειδών οστών.
- γ. Των οφθαλμικών κόγχων.
- δ. Του τουρκικού εφιππίου.
- ε. Των ζυγωματικών τόξων.
- 5. Όταν ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε θέση ύπτια, με την $\_{ωτοϋποκογχική }$ γραμ­ μή παράλληλη προς την επιφάνεια της κασέτας και την κεντρική ακτινοβολία κάθετη προς αυτήν, τότε έχουμε:
- α. Προβολή κατά Towne.
- β. Προβολή οφθαλμικών κόγχων.
- γ. Προβολή ζυγωματικών τόξων.
- δ. Προβολή των λιθοειδών οστών.
- ε. Κανένα από αυτά.
- 6. Για την πλάγια απεικόνιση κλάδου της κάτω γνάθου, με τον εξεταζόμενο να βρίσκεται στη θέση για την πλάγια προβολή κρανίου, η λυχνία:
- α. Έχει 25° κεφαλική κλίση τουλάχιστον.
- β. Έχει 15 ο κεφαλική κλίση.
- γ. Έχει 25° ουραία κλίση τουλάχιστον.
- δ. Δεν έχει καθόλου κλίση.
- 7. Για τη συμμετρική απεικόνιση του κρανίου στη μετωπορινική ή face προβολή θα πρέπει:
- α. Το εγκάρσιο επίπεδο του κρανίου να είναι κάθετο προς το τραπέζι.
- β. Το μέσο οβελιαίο επίπεδο να είναι κάθετο προς την κασέτα.
- γ. Η ωτοκογχική γραμμή να είναι κάθετη προς το φιλμ.
- δ. Η μεσοκόγχιος γραμμή να είναι κάθετη προς το μέσο οβελιαίο επί­ πεδο.
- ε. Τα β και δ μαζί.
- στ. Τα γ και δ μαζί.
- 8. Για την προβολή θόλου κρανίου κατά Towne $\_{ο }$$\_{εξεταζόμενος }$ βρίσκεται σε θέση ύπτια, η ωτοκογχική γραμμή είναι κάθετη προς το φιλμ και η λυχνία:
- α. Έχει 25°-30° ουραία κλίση.
- β. Έχει 25°-30° κεφαλική κλίση.
- γ. Έχει 30°-35 ο ουραία κλίση.
- δ. Είναι χωρίς κλίση.
- 9. Στην πλάγια προβολή κρανίου δεν αναδεικνύεται, λόγω συμπροβολής της άλλης πλευράς του κρανίου:
- α. Ο σφηνοειδής κόλπος.
- β. Η μαστοειδής απόφυση.
- γ. Το τουρκικό εφίππιο.
- δ. Τ ο ινιακό οστό.
- 1 Ο. Για την ανάδειξη των ζυγωματικών τόξων η πιο κατάλληλη προβολή είναι:
- α. Η πλάγια προβολή κρανίου.
- β. Η $\_{κατά }$Waters προβολή (πωγωνορινική).
- γ. Η υπογένεια προβολή (πωγωνοβρεγματική).
- δ. Η $\_{κατά }$Towne προβολή.
- 11. Περιγράψτε την τοποθέτηση του εξεταζομένου για την πλάγια προβολή κρανίου.
- 111. Περιγράψτε την τοποθέτηση του εξεταζομένου και τη θέση της λυχνίας για την πλάγια προβολή κλάδου της κάτω γνάθου.
- IV. Περιγράψτε την τοποθέτηση του εξεταζομένου, τη θέση της λυχνίας και την επικέντρωση για την προβολή των μαστοειδών αποφύσεων $\_{κατά }$Schuller.

ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΣΤΩΝ ΘΩΡΑΚΟΣ ΚΑΙ ΩΜΙΚΗΣ ΖΩΝΗΣ

3.1.1 Π-0 προβολή άνω πλευρών (1 η-9η)

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι όρθιος και βλέπει προς τη λυχνία.
Η ραχιαία επιφάνεια του σώματος έχει πλήρη επαφή με την επιφάνεια του ορθοστάτη.
Για να μη συμπροβάλλεται η ωμοπλάτη με τις πρώτες πλευρές, τα άνω άκρα στηρίζονται στα ισχία, έχουν έσω στροφή και κάμψη στους αγκώνες, ενώ οι ώμοι έχουν ώθηση προς τα εμπρός (Εικόνα 3. 1 Α).
Επικέντρωση: Με τη λυχνία σε οριζόντια θέση, η κεντρική ακτινοβολία επικε­ $\_{ντρώνεται }$2 εκ. κάτω από τη στερνική γωνία.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από πολύ βαθιά εισπνοή, για να επιτύχουμε την ώθηση του διαφράγματος προς τα κάτω, ώστε αυτό να μην επισκιάζει την 8η και την 9η πλευρά.

Ποιοτική αξιολόγηση
Απεικονίζονται με ευκρίνεια και συμμετρικά, δηλαδή χωρίς ασάφεια ή στροφή του σώματος, τα οπίσθια τμήματα των εννέα ή δέκα πρώτων πλευρών, καθώς και οι παρυφές του μασχαλιαίου τμήματος αυτών (Εικόνα 3.1 8).
Α. Τοποθέτηση του εξεταζόμενου yια τηv Π-0 προβολή τwv άvw πλευρών (1η-9η),
Β. Π-0 προβολή άvw πλευρών
Εικόνα 3.1
Εικόνα 3.2
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη κυρίως για την ανάδειξη καταγμά­ των στις άνω πλευρές μετά από κάκωση και, σε κάποιες περιπτώσεις διαγνωστι­ κής έρευνας, για τον εντοπισμό παθολογικών αλλοιώσεων σε αυτές.

Σημείωση:
Για τον ακτινολογικό έλεrχο των άνω πλευρών του ενός ημιθωρακίου (Π-0 προβολή) τοποθετούμε τον εf,εταζόμενο όπως παραπάνω με επικέντρωση μεταf,ύ του στέρνου και της μασχαλιαίας επιφάνειας, στο ύψος του 7ου Θωρακικού σπονδύλου (περίπου 2 εκ. κάτω από τη στερνική yωνία) (Εικόνα 3.2).
ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ:
Εάν δεν απεικονιΊ,ονται με ευκρίνεια όλες οι πλευ­ ρές εf,αιτίας της συμπροβολής αυτών με το διά­ φραγμα, η επικέντρωση γίνεται περίπου στο ύψος του 3ου θωρακικού σπονδύλου, προκειμέ­ νου να επιτύχουμε την aπεικονιστική μετατόπιση του διαφράγματος προς τα κάτω, λόyω της λοf,ής κατεύθυνσης που παίρνει η προσπίπτουσα ακτι­ νοβολία.

Π-0 προβολή άνω πλευρών (δεξιά)
Οι περισσότερες περιπτώσεις κάκωσης σχετίζονται συνήθως με κάταγμα στο οπίσθιο ή στο μασχαλιαία τμή­ μα των άνω πλευρών και πολύ σπάνια παρατηρείται τραυματισμός του πρόσθιου τμήματος αυτών. Η Π-0 προβολή και η Π-0 λοf,ή προβολή είναι οι πλέον ενδε­ δειγμένες μέθοδοι yια τον ακτινολογικό έλεrχο των άνω πλευρών. Εάν ο εf,εταζόμενος αδυνατεί να σταθεί όρθιος, οι ακτινογραφίες των άνω πλευρών λαμβάνονται στο τραπέζι, με τον εf,εταζόμενο σε θέση ύπτια.

3.1.2 Ο-Π προβολή άνω πλευρών (1 η-9η)

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε όρθια θέση και βλέπει προς τον ορθοστάτη.
Το κεφάλι του ανυψώνεται τόσο, ώστε το πιγούνι να ακουμπήσει στο άνω μέρος του ορθοστάτη.
Τ α άνω άκρα έχουν έσω στροφή, κάμψη στους αγκώνες και τα χέρια ακου­ μπούν στα ισχία με τις παλάμες προς τα έξω.
Οι ώμοι ωθούνται προς τα εμπρός και πιέζονται ελαφρώς προς τα κάτω τόσο, ώστε να βρίσκονται στο ίδιο εγκάρσιο επίπεδο. Με τον τρόπο αυτό οι ωμοπλάτες στρέφονται προς τα έξω και δε συμπροβάλλονται με τις πλευρές.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος είναι κάθετο προς το φιλμ (Εικόνα 3.3 Α).

Επικέντρωση: Γίνεται στο ύψος του 7ου περίπου θωρακικού σπονδύλου (δηλαδή 3 εκ. πάνω από το μέσο της γραμμής που ενώνει τις κάτω γωνίες των ωμοπλα­ τών), με τη λυχνία σε οριζόντια θέοη.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από πολύ βαθιά εισπνοή.
Α Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την 0-Π προβολή των άνω πλευρών (1η-9η),
Β. 0-Π προβολή άνω πλευρών

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Τα πρόσθια τμήματα και οι μασχαλιαίες παρυφές των εννέα ή δέκα πρώτων πλευρών απεικονίζονται πάνω από τς> διάφραγμα με ευκρίνεια.
-  Οι ωμοπλάτες δεν επισκιάζουν το διαγνωστικό πεδίο.
-  Οι στερνοκλειδικές aρθρώσεις είναι συμμετρικές (Εικόνα 3.3 Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη κυρίως για τη μελέτη του πρόσθιου τμήματος των πρώτων εννέα ή δέκα πλευρών.
Εικόνα 3.3
Εικόνα 3.4

3.1.3 Π-0 λοξή προβολή άνω πλευρών

Μέθοδος
Από τη θέση για την Π-0 προβολή, ο εξεταζόμενος στρέφεται προς την εξετα­ ζόμενη πλευρά υπό γωνία 30°-4So.
Το προσκείμενο άνω άκρο είναι aνυψωμένο και αναπαύεται στο κεφάλι του εξεταζομένου, έτσι ώστε το βραχιόνιο και ο ώμος να μην επισκιάζουν το διαγνω­ στικό πεδίο στην απεικόνιση των άνω πλευρών (Εικόνα 3.4 Α).
Επικέντρωση: Γίνεται στο στέρνο και στο μέσο της κασέτας, της οποίας το άνω τμήμα βρίσκεται στο ύψος του προσκείμενου ώμου.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από πολύ βαθιά εισπνοή.

Σημείωση: Η yωνία στροφής του σώματος εξαρτάται από τη σωματική διάπλαση του εξεταζομένου. Όσο πιο εύσωμος είναι ο εξεταζόμενος, τόσο μικρότερη είναι και η yωνία περιστροφής του σώματος.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Τα μασχαλιαία τμήματα των εννέα πρώτων πλευρών απεικονίζονται με ευκρί­ νεια πάνω από το διάφραγμα, χωρίς κινητικές ασάφειες ή αναπνευστική χαλά­ ρωση.
-  Η ξιφοειδής απόφυση του στέρνου διαγράφεται αμυδρά μεταξύ της σπονδυλι­ κής στήλης και του πλάγιου θωρακικού τοιχώματος (Εικόνα 3.4 Β).
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομ ένου yια την Π-0 λοξή προβολή των άνω πλευρών ,
Β. Π-0 λοξή προβολή άνω πλευρών
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία χρησιμεύει για την απεικόνιση του μασχαλιαίου τμή­ ματος των άνω πλευρών αλλά και για τον εντοπισμό καταγμάτων σε όλο σχεδόν το μήκος των πλευρικών τόξων, τα οποία δεν αναδεικνύονται στην Π-0 προβολή.

3.2 Π-0 προβολή κάτω πλευρών (9η -12η)

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε θέση ύπτια, με το μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος να είναι κάθετο προς το φιλμ (Εικόνα 3.5 Α).
Επικέντρωση: Με τη λυχνία χωρίς κλίση, η κεντρική ακτινοβολία επικεντρώνεται περίπου 3 εκ. κάτω από την ξιφοειδή απόφυση.
Οδηyίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εκπνοή. Στη φάση αυτή το διάφραγμα ωθείται προς τα πάνω και δεν επισκιάζει τις κάτω πλευρές.

Ποιοτική αξιολόγηση
Τα οπίσθια τμήματα και οι μασχαλιαίες παρυφές των κάτω πλευρών απεικο­ νίζονται κάτω από το διάφραγμα με ευκρίνεια, χωρίς κινητική ασάφεια (Εικόνα 3.5 Β).
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0 προβολή των κάτω πλευρών,
Β. Π-0 προβολή κάτω πλευρών
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη του οπίσθιου τμήμα­ τος των κάτω πλευρών.
Σημείωση: Για τον ακτινολογικό έλεΥΧο . των κάτω πλευρών στο ένα ημιθωράκιο επικεντρώνουμε ανάμεσα στο στέρνο και το πλάγιο (μαοχαλιαίο) τοί­ χωμα του υπό εξέταση ημιθωρακίου, στο ύψος της ξιφοειδούς από­ φυσης (Εικόνα 3.6).

Εικόνα 3.5
Εικόνα 3.6
Π-0 προβολή κάτω πλευρών (αριστερά)

3.3 Δεξιά πρόσθια λοξή (ΔΠΛ) προβολή στέρνου

Μέθοδος
Από την πρηνή θέση, το σώμα του εξεταζομένου στρέφεται περίπου υπό γωνία 20° . ή τόσο, ώστε το θωρακικό τμήμα της σπονδυλικής στήλης να μη συμπροβάλλεται με το στέρνο.
Σ τη θέση αυτή ο εξεταζόμενος βλέπει προς τα αριστερά και το πρόσθιο τοί­ χωμα του δεξιού ημιθωρακίου εφάπτεται στο τραπέζι (Εικόνα 3.7 Α).
Επικέντρωση: Γίνεται στην ανυψωμένη πλευρά σε απόσταση 5 εκ. περίπου από τη σπονδυλική στήλη προς τα αριστερά, με την κεντρική ακτινοβολία να διέρχεται από το μέσο του στέρνου, ανάμεσα στη μηνοειδή εντομή και την ξιφοειδή από­ φυση.

Γίνεται χρήση μικρής εστιακής απόστασης και μικρής εστίας.
Οδηyίες αναπνοής: Χρησιμοποιούμε μεγάλο χρόνο έκθεσης (3-4 sec) με τον εξε­ ταζόμενο να αναπνέει ήρεμα και φυσιολογικά, χωρίς καμία άλλη κίνηση του σώμα­ τος. Με τη μέθοδο αυτή επιτυγχάνεται η ασάφεια των συμπροβαλλόμενων ανα­ τομικών δομών, όπως είναι οι άνω πλευρές, η καρδιά και το πνευμονικό παρέγ­ χυμα.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Ολόκληρο το στέρνο απεικονίζεται ικανοποιητικά διαμέσου της αποσαφοποιη­ μένης καρδιακής σκιάς.
-  Το στέρνο δεν επισκιάζεται από τους θωρακικούς σπονδύλους ενώ το πνευμο­ νικό παρέγχυμα και οι άνω πλευρές (οπίσθιο τμήμα) έχουν αποσαφοποιηθεί.
-  Δεν παρατηρείται ουσιώδης προβολική παραμόρφωση του στέρνου (Εικόνα 3. 7 Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη ολόκληρου του στέρ­ νου σε ελαφρώς λοξή προβολική απεικόνιση.

3.4 Πλάγια προβολή στέρνου
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια τη δεξιά πpόσθια λοξή πpοβολή του στέpvου,
Β. δεξιά πpόσθια λοξή (ΔΠΛ) πpοβολή στέpvου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι όρθιος, σε θέση πλάγια (αριστερή ή δεξιά).
Το σώμα τοποθετείται σε στάση λορδωτική, με τα χέρια ενωμένα πίσω.
Όπως και τα χέρια, οι ώμοι ωθούνται προς τα πίσω, με αποτέλεσμα το στέρνο να μετακινείται προς τα εμπρός.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος είναι παράλληλο προς το επίπεδο του φιλμ (Εικόνα 3.8 Α).
Επικέντρωση: Η κασέτα τοποθετείται στον ορθοστάτη με το άνω τμήμα της να βρίσκεται 4 εκ. πάνω από τη μηνοειδή εντομή. Με τη λυχνία σε οριζόντια θέση, η κεντρική ακτινοβολία επικεντρώνεται ανάμεσα στη μηνοειδή εντομή και την ξιφο­ ειδή απόφυση και είναι κάθετη στο πλάγιο τοίχωμα (παρυφή) του στέρνου.

Οδηyίεc; αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εισπνοή.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Το στέρνο απεικονίζεται σε όλο το μήκος του.
-  Η λαβή δεν επισκιάζεται από τα μαλακά μόρια των ώμων.
-  Τα πρόσθια τμήματα των άνω πλευρών συμπροβάλλονται, αλλά δεν εΠισκιά­ ζουν το στέρνο (Εικόνα 3.8. Β).
Εικόνα 3.7
Εικόνα 3.8
-  Στις γυναίκες, εάν το κάτω τμήμα του στέρνου δε διαγράφεται σαφώς λόγω των μαστών, λαμβάνεται και δεύτερη ακτινογραφία εντοπισμένη, με αυξημένη διεισδυτικότητα.
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη ολόκληρου του στέρ­ νου, αλλά κυρίως για την ανίχνευση καταγμάτων μετά από κάκωση στην πρόσθια θωρακική χώρα.

- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάyια προβολή του στέρνου,
Β. πλάyια προβολή στέρνου

3.5 Π-0 προβολή ακρωμιοκλειδικών αρθρώσεων

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος, όρθιος και ευθυτενής, βλέπει προς τη λυχνία με τα άνω άκρα κοντά στο σώμα.
Λαμβάνονται δύο ακτινογραφίες, μία χωρίς βάρη και μία με βάρη, χωρίς καμία απολύτως μετακίνηση του εξεταζομένου ή της λυχνίας. Επομένως και για τις δύο ακτινογραφίες το σημείο επικέντρωσης παραμένει το ίδιο.
Κάθε ακτινογραφία περιλαμβάνει και τις δύο ακρωμιοκλειδικές aρθρώσεις. Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος είναι κάθετο προς το φιλμ.
Για την ακτινογραφία με βάρη ο εξεταζόμενος κρατάει στο κάθε χέρι βάρος 5 kg περίπου (Εικόνα 3.9 Α).

Επικέντρωση: Με τη λυχνία χωρίς κλίση, η κεντρική οριζόντια ακτινοβολία επικε­ ντρώνεται περίπου 4 εκ. πάνω από τη μηνοειδή εντομή.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από ήπια εκπνοή.
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου για την Π-0 προβολή των ακρωμιοκλειδικών αρθρώσεων. Το γράμμα Ν χαρακτηρ{ζει το σημε{ο επικέντρωσης (κατά περ{πτωση) για την ακτινογράφηση κάθε άρθρωσης ξεχωριστά ([).
- Β. Π-0 προβολή των ακρωμιοκλειδικών αρθρώσεων μαζ{ σε μ{α ακτινογραφ{α
Σημείωση: Στην ακτινογραφία περιλαμβάνονται συνήθως και οι δύο aρθρώσεις. Εάν αυτό δεν είναι εφικτό (λόyw του ότι το άτομο είναι εύσωμο), κάθε άρθρωση ακτινογραφείται χωριστά, χωρίς να μετακινηθεί ο εξεταζό­ μενος. Η κεντρική ακτινοβολία επικεντρώνεται στην ακρwμιοκλειδική άρθρωση που ακτινογραφείται κάθε φορά.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Οι ακρωμιοκλειδικές aρθρώσεις απεικονίζονται με ευκρίνεια, χωρίς έντονη αμα­ ύρωση των μαλακών μορίων.
-  Δεν παρατηρείται ασυμμετρία που να σχετίζεται με στροφή ή κάμψη του σώματος.
-  Και οι δdο aρθρώσεις, με βάρη και χωρίς βάρη, απεικονίζονται σε μία ή δύο ακτινογραφίες.
-  Πρέπει να σημειώνονται διακριτικά ή λέξεις που να ξεχωρίζουν τις δύο ακτινο­ γραφίες (με βάρη και χωρίς βάρη) (Εικόνα 3.9 Β).
Χρησιμότητα: Οι ακτινογραφίες είναι χρήσιμες για τη διάγνωση της εξάρθρωσης των ακρωμιοκλειδικών αρθρώσεων, καθώς και για το βαθμό της εξάρθρωσης.

Εικόνα 3.9
Εικόνα 3.10

3.6 $\_{Π-0 }$ (κατά μέτωπο) προ . βολή ωμοπλάτης

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι σε θέση ύπτια ή όρθιος με το σώμα σε μικρή έξω στρο ­ φή, έτσι ώστε η ραχιαία επιφάνεια της ωμοπλάτης να είναι σε πλήρη επαφή με το τραπέζι.
Για να μετακινηθεί η ωμοπλάτη προς τα πλάγια, το άνω άκρο είναι σε απαγω­ γή και έξω στροφή, σχηματίζει στον αγκώνα γωνία 90° και το άκρο χέρι βρίσκε­ ται σε υπτιασμό (Εικόνα 3.10 Α).
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της ωμοπλάτης, με τη λυχνία χωρίς κλίση.
Οδηyίεc; αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από εκπνοή , ή να βρίσκεται σε ήπια αναπνοή. Απαιτείται επίσης μεγάλος χρόνος έκθεσης, για να επιτευχθεί η ασάφεια του πνευμονικού παρεγχύματος που συμπροβάλλεται και επισκιάζει την εικόνα της ωμοπλάτης.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Το πλάγιο τμήμα της ωμοπλάτης δε συμπροβάλλεται με τις πλευρές.
-  Το σώμα της ωμοπλάτης είναι επίπεδο και δεν παρουσιάζει προβολική παρα­ μόρφωση.
-  Το έσω τμήμα της ωμοπλάτης αναδεικνύεται ικανοποιητικά μέσα στο πνευμο­ νικό παρέγχυμα.
-  Απεικονίζονται το ακρώμιο και η κάτω γωνία της ωμοπλάτης (Εικόνα 3.10 Β).
Α Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια τηv Π-0 προβολή της ωμοπλάτης ,
Β. Π-0 προβολή ωμοπλάτης
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την κατά μέτωπο μελέτη της ωμοπλάτης συνήθως μετά από κάκωση.

3.7 Πλάγια προβολή ωμοπλάτης

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι όρθιος σε θέση ΔΠΛ (δεξιά πρόσθια λοξή) ή ΑΠΛ (αρι­ στερή πρόσθια λοξή), με την εξεταζόμενη ωμοπλάτη να πρόσκειται στο φιλμ.
Το σύστοιχο άνω άκρο φέρεται εγκάρσια στο πρόσθιο θωρακικό τοίχωμα και πιάνει τον αντίθετο ώμο ή ανυψώνεται και με το αντιβραχιόνιο αναπαύεται στο κεφάλι του ατόμου (αναδεικνύεται κυρίως το  σώμα της ωμοπλάτης) $\_{(Εικόνα }$3. 11 Α) .
Ρυθμίζουμε ανάλογα το ύψος της κασέτας, έτσι ώστε το σώμα της ωμοπλάτης να προβάλλεται στο μέσο του φιλμ. Αυτό επιτυγχάνεται, εάν το άνω όριο της κασέ­ τας βρίσκεται περίπου 4 εκ. πάνω από το ύψος του ώμου.

Χρησιμοποιώντας τον αντίχειρα και το δείκτη εντοπίζουμε ψηλαφιστά το έξω πλάγιο χείλος (μασχαλιαία) και το έσω χείλος της ωμοπλάτης και στρέφουμε το σώμα του εξεταζομένου τόσο, ώστε -ι;ο μέσο στεφανιαίο επίπεδο αυτού να σχη­ ματίζει $\_{γωνία }$45°-60° με το επίπεδο της κασέτας, ενώ το σώμα της ωμοπλάτης να είναι κάθετο προς το φιλμ . Στη θέσΙ] αυτή θα πρέπει το έσω και το έξω (μασχαλιαία) χείλος της ωμοπλάτης $\_{να }$συμπροβάλλονται.
Επικέντρωση: Η κεντρική οριζόντια ακτινοβολία επικεντρώνεται στο μέσο του έσω χείλους της ωμοπλάτης.

Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.
- Α. Τοποθέtηση του εξεταζομένου yια την πλάγια προβολή της ωμοπλάτης,
Β . πλάγια προβολή ωμοπλάτης

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζεται ολόκληρο το σώμα της ωμοπλάτης, χωρίς να επισκιάζεται από τις πλευρές.
-  Το έσω και το μασχαλιαία χείλος συμπροβάλλονται.
-  Το ακρώμιο και η κάτω γωνία αναδεικνύονται ικανοποιητικά .
$\_{Εικόνα }$3.11
Εικόνα 3.12
-  Το βραχιόνιο δεν πρέπει να επηρεάζει το διαγνωστικό πεδίο.
-  Η εικόνα της πλάγιας προβολής της ωμοπλάτης θα πρέπει να έχει ικανοποιητική και ομοιογενή πυκνότητα σε όλο το μήκος της (Εικόνα 3.11 8).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία, που μαζί με την Π-0 προβολή συμβάλλουν κατά πολύ στη μελέτη της ωμοπλάτης, είναι χρήσιμη κυρίως για την ανάδειξη καταγ­ μάτων.

3.8 Π-0 ή 0-Π (κατά μέτωπο) προβολή κλείδας
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0 προβολή κλειοας (Χ 1 : με τη λυχνία χωρίς κλίση και $^{Χ}$2 : με τη λυχνία σε 25ο κεφαλική κλίση),
- Β. Π-0 προβολή κλειοας με τη λυχνία χωρίς κλίση,
- Γ. Π-0 προβολή κλειοας με τη λυχνία σε 25ο κεφαλική κλίση

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι σε θέση ύπτια ή όρθιος και βλέπει προς τη λυχνία.
Τ ο μέσο οβελιαίο επίπεδο είναι κάθετο προς το φιλμ, που σημαίνει ότι δεν υπάρ­ χει στροφή του σώματος προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά, με αποτέλεσμα οι ώμοι να απέχουν ισοϋψώς από την επιφάνεια του τραπεζιού.
Τ ο άτομο τοποθετείται έτσι, ώστε το μέσο της εξεταζόμενης κλείδας να συμπί­ πτει με τον κατά μήκος κεντρικό άξονα του τραπεζιού και τα άνω άκρα να είναι σε θέση ουδέτερη δίπλα στο σώμα (Εικόνα 3.12 Α).
Επικέντρωση (α): Γίνεται στο μέσο της $\_{κλειοας }$(1 η ακτινογραφία), με τη λυχνία χωρίς κλίση.

Επικέντρωση (β): Με τη λυχνία σε κεφαλική $\_{κλίση }$15 ο -30 ο , η κεντρική δέσμη επι­ κεντρώνεται στο μέσο του κάτω χείλους της κλείδας, ενώ ταυτόχρονα γίνεται μετατόπιση προς τα πάνω της θέσης της κασέτας, λόγω της κεφαλικής κλίσης της λυχνίας (2η ακτινογραφία). Η δεύτερη αυτή ακτινογραφία είναι απαραίτητη για την πληρότητα της διαγνωστικής έρευνας , προκειμένου να διαπιστωθεί πρό­ σθια ή οπίσθια οστική παρεκτόπιση, όταν υπάρχει διαγνωσμένο κάταγμα στην κλείδα.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπι να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εισ­ πνοή (για την επιπλέον μετατόπιση της κλείδας προς τα πάνω).

Σημείωση: Ο βαθμός yωνίωσης της λυχνίας εξαρτάται κυρίως από τη φυσική και σωματική διάπλαση του εξεταζομένου και είναι αντιστρόφως ανάλο­ yος με το μέyεθος αύτού, δηλαδή yια μεγαλόσωμο άτομο απαιτείται μικρότερη κλίση της λυχνίας.
Για την Π-0 προβολική απεικόνιση αμφότερων των κλειδών σε ένα φιλμ (συγκριτική ακτινογραφία) η επικέντρωση yίνεται ανάμεσα στις στερνοκλειδικές αρθρώσεις, με την κεντρική ακτινοβολία κάθετη προς το φιλμ (θέση $^{Χ}$1 ) και με κεφαλική $\_{κλίση }$15° -30° (θέση Χ 2 ).

Πο ι ο τι κή αξιολόγηση
-  Ολόκληρη η κλείδα προβάλλεται στο μέσο του φιλμ και η πυκνότητα της εικό­ νας είναι ομοιογενής σε όλο το μήκος της κλείδας.
-  Η ακρωμιοκλειδική και η στερνοκλειδική άρθρωση απεικονίζονται ικανοποιητι­ κά .
-  $\_{Στην }$1 η ακτινογραφία το πλάγιο ήμισυ της κλείδας απεικονίζεται πάνω από την ωμοπλάτη, ενώ το υπόλοιπο έσω τμήμα αυτής συμπροβάλλεται με τις άνω πλευρές και το πνευμονικό παρέγχυμα $\_{(Εικόνα }$3.12 Β).
-  Στη 2η ακτινογραφία, όπου η λυχνία $\_{έχει }$25° κεφαλική κλίση, η κλείδα απεικο­ νίζεται με ευκρίνεια σε όλο σχεδόν το μήκος της πάνω από τις πλευρές και το πνευμονικό παρέγχυμα, ενώ συμπροβάλλεται ελάχιστα με την πρώτη πλευρά στο στερνοκλειδικό άκρο της $\_{(Εικόνα }$3.12 n.

Χρησιμότητα: Και οι δύο ακτινογραφίες είναι χρήσιμες στην ακτινολογική μελέτη της κλείδας για την ανάδειξη και την αξιολόγηση καταγμάτων σε όλο το μήκος της.
fΕΝΙΚΗ ΠΑΡΑΤΉΡΗΣΗ :
Όταν το άτομο έχει τη δυνατότητα να συνεργαστεί, τοποθε­ τείται σε θέση πρηνή, όπως ακριβώς δείχνει η Εικόνα 3. 13 Α, έτσι ώστε το μέσο της εξεταζόμενης κλείοας να συμπίπτει με τον κατά μήκος κεντρικό άξονα του τραπεζιού.
Δίνουμε στη $\_{λυχνία }$10° -20° ουραία κλίση, με την κεντρική ακτινοβολία να διέρχεται από το μέσο της κλείδας που βρίσκεται σε επαφή με την επιφάνεια του τραπεζιού $\_{(Εικόνα }$3. 138).

Εικόνα 3.13
- Α Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την 0-Π προβολή κλειοας (αριστερά),
Β. 0-Π προβολή κλειοας (αριστερά)

3.9 $\_{Π-0 }$ (κατά μέτωπο) προβολή ώμου σε έξω και " "'--" εσω στροφη

Μέθοδος
Ο $\_{εξεταζόμενος }$ είναι όρθιος (ή σε θέση ύπτια), με το σώμα σε μικρή έξω στρο­ φή, έτσι ώστε η ραχιαία επιφάνεια στο ύψος του $\_{εξεταζόμενου }$ ώμου να είναι σε πλήρη επαφή με τον ορθοστάτη.
- >Έξω στροφή: Το άνω άκρο είναι ευθυτενές, έχει μικρή απαγωγή και στρέφεται προς τα έξω πλήρως ή όσο το επιτρέπουν οι δυνατότητες του $\_{εξεταζομένου }$ (Εικόνα 3.14 Α-8) .
- . >Έσω στροφή: Το άνω άκρο, με μικρή απαγωγή και ελάχιστη κάμψη στον αγκώ­ να, στρέφεται προς τα έσω, έτσι ώστε το άκρο χέρι να εφάπτεται και να στη­ ρίζεται στο ισχίο με τη ραχιαία επιφάνεια (Εικόνα 3.15 $\_{Α-8). }$

Εάν ο εξεταζόμενος είναι ύπτιος, το ραχιαίο τμήμα του σώματος που αφίστα­ ται υποστηρίζεται με γωνιώδη σπόγγο ή μαξιλάρια.
$^{Επικέντρωση: }$Η κεντρική ακτινοβολία επικεντρώνεται κάθετα στην κεφαλή του βραχιονίου.
Οδηyίες αναπνοής: Ο $\_{εξεταζόμενος }$ πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται το άνω τριτημόριο του βραχιονίου, τα δύο τρίτα της έξω κλεί­ δας και το άνω τμήμα της ωμοπλάτης.
-  Συνήθως η κεφαλή του βραχιονίου συμπροβάλλεται με ένα μικρό τμήμα της ωμογλήνης.
-  Τα μαλακά μόρια της ωμικής ζώνης αναδεικνύονται ικανοποιητικά και οι οστι­ κές δομές απεικονίζονται με ευκρίνεια.
Α-Β. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0 προβολή ώμου με το άνω άκρο σε έξω στροφή, Γ. Π-0 προβολή ώμου σε έξω στροφή
Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0
ώμου με το άνω άκρο σε έσω στροφή,
- Γ. Π-0 προβολή ώμου σε έσω στροφή
- ~ ~Εξω στροφή: Το ' μείζον όγκωμα προβάλλει προς τα έξω και αναδεικνύεται στην πλάγια, άνω όψη του βραχιονίου. Το έλασσον όγκωμα συμπροβάλλεται με την κεφαλή του βραχιονίου και το περίγραμμά του σκιαγραφείται ανάμεσα στο μείζον όγκωμα και την ωμογλήνη $\_{(Εικόνα }$3.14 Π.
- ~ ~Εσω στροφή: Τ ο μείζον , όγκωμα συμπροβάλλεται με την κεφαλή του βραχιονί­ ου, ενώ το έλασσον όγκωμα προβάλλει προς τα έσω, στο κάτω όριο της γλη­ νοβραχιόνιας aρθρικής χώρας $\_{(Εικόνα }$3.15 Π.

Χρησιμότητα: Οι ακτινογραφίες είναι χρήσιμες για την απεικόνιση και τη μελέτη των οστικών δομών και των μαλακών μορίων της ωμικής ζώνης. Ειδικότερα , οι προαναφερθείσες ακτινογραφίες είναι κατάλληλες για να διαγνωσθεί: κάταγμα, περιαρθρίτιδα, εξάρθρωση, θυλακίτιδα, βλάβη τένοντα ή συνδέσμου και κυστικές ή άλλης μορφής -ι:rαθολογικές αλλοιώσεις.

προβολή
$\_{Εικόνα }$3.14
$\_{Εικόνα }$3.15
Εικόνα 3.16
Σημείωση: Σε περιπτώσεις κάκωσης ο ακτινολογικός έλεyχος yίνεται σε θέση ύπτια, χωpίς καμία στpοφή του άνω άκpου ή του σώματος.

3.1 Ο Δια μασχαλιαία προβολή ώμου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε θέση ύπτια.
Το άνω άκρο τοποθετείται σε απαγωγή και σχηματίζει με το σώμα γωνία 90° περίπου.
Εάν κριθεί απαραίτητο, τοποθετείται μικρός σπόγγος κάτω από την ωμοπλά­ τη και τον αγκώνα του εξεταζόμενου άνω άκρου, έτσι ώστε το βραχιόνιο, σε όλο το μήκος του, να είναι παράλληλο προς την επιφάνεια του τραπεζιού.
Κάπτουμε τον αυχένα προς την κατεύθυνση του άλλου ώμου και τοποθετού­ με την κασέτα σε πλήρη επαφή με την άνω επιφάνεια της ωμικής ζώνης, η οποία πρέπει να είναι κάθετη προς το τραπέζι (Εικόνα 3.16 Α).

Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της μασχαλιαίας κοιλότητας, με την κεντρική ορι­ ζόντια ακτινοβολία να εξέρχεται από την $\_{ακρωμιοκλειδική }$ άρθρωση και να είναι κάθετη προς την επιφάνεια της κασέτας.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.
Σημείωση: Για την επιτυχία της εξέτασης απαιτείται η άpιστη συνεργασία του εξε­ ταζομένου.
- ::» Η μετακίνηση του άνω άκpου (απαyωyή, στpοφή κτλ.) πpέπει να αποφεύγεται σε περιπτώσεις σοβαpής κάκωσης.
- ::» Όταν η φυσική κατάσταση του εξεταζομένου δεν επιτρέπει τη μετακίνηση του άνω άκpου, λαμβάνουμε τη διαθωpακική πpοβολή ώμου με τη μέθοδο που περιypάφεται στην επόμενη ενότητα.

Α Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια τη διαμασχαλιαία πpοβολή ώμου (αpιστεpά),
διαμασχαλιαία πpοβολή ώμου (αpιστεpά)

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Η γληνοβραχιόνιος άρθρωση απεικονίζεται με μικρή επιπροβολή της ωμογλή­ νης στην κεφαλή του βραχιονίου.
-  Η κορακοειδής απόφυση προβάλλει προς τα εμπρός και δεν επηρεάζει την κεφαλή του βραχιονίου.
-  Το έλασσον όγκωμα αναδεικνύεται προσθίως, στο επάνω τμήμα της επιφά­ νειας του βραχιονίου.
-  Η ακρωμιοκλειδική άρθρωση, το ακρώμιο και το πλάγιο άκρο της κλείδας προ­ βάλλονται ικανοποιητικά διαμέσου της κεφαλής του βραχιονίου.
-  Τα μαλακά μόρια αναδεικνύονται ικανοποιητικά, χωρίς να μειώνεται η ευκρίνεια των οστικών ανατομικών μορίων της ωμικής ζώνης $\_{(Εικόνα }$3.16 Β).

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την ανάδειξη του άνω τριτημορί­ ου του βραχιονίου σε πλάγια προβολή και για τη μελέτη της γληνοβραχιόνιας άρθρωσης.

3.11 Διαθωρακική προβολή ώμου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι όρθιος ή καθιστός. Η πλάγια επιφάνεια του εξεταζόμε­ νου βραχιονίου βρίσκεται σε απόλυτη επαφή με τον ορθοστάτη.
Το αφιστάμενο άνω άκρο ανυψώνεται όσο το δυνατόν περισσότερο και τοπο­ θετείται στο κεφάλι του εξεταζομένου, για να επιτευχθεί ο διαχωρισμός των ώμων.
Το σώμα στρέφεται προς τα εμπρός υπό γωνία περίπου 7°, ώστε το προσκεί­ μενο βραχιόνιο να απεικονίζεται σε επακριβώς πλάγια προβολή και να μην επι­ σκιάζεται από τη συμπροβολή των θωρακικών σπονδύλων.
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου για τη διαθωpακική πpοβολή ώμου (δεξιά),

Β. διαθωpακική πpοβολή ώμου (δεξιά)
Εικόνα 3.17
Επικέντρωση: Η κεντρική ακτινοβολία διέρχεται από το χειρουργικό αυχένα του εξεταζ<)μενου βραχιονίου και είναι κάθετη προς την κασέτα (Εικόνα 3.17Α). Δίνου­ με 10°-15 ο κεφαλική κλίση, εάν η ανύψωση του αφιστάμενου άνω άκρου δεν είναι ικανοποιητική.
Οδηyίεc; αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εισπνοή.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζεται το άνω τριτημόριο του βραχιονίου σε πλάγια προβολή.
-  Το μείζον όγκωμα προβάλλει προσθίως στην άνω επιφάνεια της κεφαλής του βραχιονίου.
-  Σκιαγραφείται ικανοποιητικά το προσκείμενο άνω τριτημόριο του βραχιονίου διαμέσου των πλευρών και του πνευμονικού παρεγχύματος.
-  Ο διαχωρισμός των ώμων είναι ικανοποιητικός και οι άνω θωρακικοί σπόνδυλοι δεν επισκιάζουν το βραχιόνιο (Εικόνα 3.17 8).
Χρησιμότητα: Η $\_{ακτινογραφία }$ είναι χρήσιμη για τη με~έτη του ώμου και του άνω τριτημορίου του βραχιονίου σε πλάγια προβολή (όταν, σε περιπτώσεις κάκωσης, αντενδείκνυται η μετακίνηση του άνω άκρου) και κυρίως για την αξιολόγηση της πρόσθιας ή iης οπίσθιας οστικής παρεκτόπισης, σε περίπτωση κατάγματος.

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
-  Ο ακτινολογικός έλεγχος των οστών τοu θώρακα και της ωμικής ζώνης περιλαμβάνει κuρίως: τις άνω πλεuρές (1 η-9η) και τις κάτω πλεuρές (9η12η), το στέρνο, την ωμοπλάτη, την κλείδα, τις ακρωμιοκλειδικές aρθρώ­ σεις, το άνω τριτημόριο τοu βραχιονίοu και την άρθρωση τοu ώμοu.
-  Για τις άνω πλεuρές ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει μετά από βαθιά εισπνοή (ώθηση τοu διαφράγματος προς τα κάτω), ενώ για τις κάτω πλεuρές πρέπει να μην αναπνέει μετά από βαθιά εκπνοή (μετακίνηση τοu διαφράγματος προς τα πάνω) .
-  Ο έλεγχος των πλεuρών γίνεται κuρίως μετά από κάκωση, για τον εντοπι­ σμό κατάγματος.
-  Στις λοξές προβολές (πλεuρέςστέρνο) η γωνία στροφής τοu σώματος εξαρτάται από τη σωματική διάπλαση τοu εξεταζομένοu και είναι αντι­ στρόφως ανάλογη προς το μέγεθος αuτού.
-  Για τη δεξιά πρόσθια λοξή (ΔΠΛ) προβολή τοu στέρνοu ο εξεταζόμενος ανα­ πνέει κανονικά για περίποu 4 sec χωρίς το σώμα τοu να κινείται (ασάφεια πλεuρών κτλ.). Η εστιακή απόσταση είναι 75 εκ. και γίνεται χρήση μικρού εστιακού σημείοu (επιλογή μικρής εστίας).
-  Για τις ακρωμιοκλειδικές aρθρώσεις λαμβάνονται δύο Π-0 ακτινογραφίες, μία χωρίς βάρη και μία με βάρη. Ο εξεταζόμενος είναι όρθιος και παραμένει ακίνητος στην ίδια θέση και για τις δύο ακτινογραφίες.
-  Σ τον ε'λεγχο της κλείδας (Π-Ο προβολή) είναι πολλές φορές αναγκαία η ταu­ τόχρονη απεικόνιση και των δύο κλειδών, για να γίνει σuγκριτική αξιολόγη­ ση. Λαμβάνονται δύο ακτινογραφίες:
- );;>-μία με τη λuχνία χωρίς κλίση και
- );;>-μία με τη λuχνία με 25 ο κεφαλική κλίση.
-  Για την άρθρωση τοu ώμοu πρέπει να λαμβάνονται δύο τοuλάχιστον ακτι­ νογραφίες, με το άνω άκρο σε έξω και σε έσω στροφή . Όταν uπάρχει κάκω­ ση τοu βραχιονίοu, η διαθωρακική προβολή είναι αναγκαία και πολύ χρήσι­ μη, κuρίως για να αξιολογηθεί προσθιοπίσθια οστική παρεκτόπιση ή εξάρ­ θρημα.
-  Στον ακτινολογικό έλεγχο των οστών τοu θώρακα και της ωμικής ζώνης η καλή σuνεργασία τοu εξεταζομένοu θεωρείται σημαντικός παράγοντας , αφού επηρεάζει θετικά την ποιότητα της τελικής ακτινογραφίας.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
- 1. Στην Π-0 προβολή των άνω πλευρών και τον εξεταζόμενο σε βαθιά εισπνοή:
- α. Οι πλευρές ωθούνται προς τα κάτω και το διάφραγμα προς τα πάνω.
- β. Οι πλευρές ωθούνται προς τα πάνω και το διάφραγμα προς τα κάτω.
- γ. Οι πλευρές ωθούνται προς τα εμπρός και το διάφραγμα προς τα κάτω.
- δ. Κανένα από αυτά.
- 2. Στην οπίσθια λοξή προβολή (δεξιά ή αριστερή) των άνω πλευρών απεικονίζο­ νται κυρίως:
- α. Το οπίσθιο τμήμα των άνω πλευρών.
- β. Το μασχαλιαία τμήμα των άνω πλευρών.
- γ. Το πρόσθιο τμήμα των άνω πλευρών.
- δ. Τα α και β.
- 3 Περιγράψτε τον τρόπο τοποθέτησης του εξεταζομένου και τη θέση της λυχνί­ ας για την Π-0 λοξή προβολή (αριστερή ή δεξιά) των άνω πλευρών.
- 4 Το σημείο επικέντρωσης της κεντρικής ακτινοβολίας στην Π-0 προβολή του ώμου είναι:
- α. Η γληνοβραχιόνια άρθρωση.
- β. Η κορακοειδής απόφυση.
- γ. Το ακρώμιο.
- δ. Η ακρωμιοκλειδική άρθρωση.
- 5 Για μεγαλύτερη ευκρίνεια στην απεικόνιση της κλείδας ο εξεταζόμενος, εάν είναι συνεργάσιμος, θα πρέπει να τοποθετηθεί:
- α. Σε θέση ύπτια.
- β. Σε θέση πρόσθια λοξή.
- γ. Σε θέση πρηνή.
- δ. Σε θέση πλάγια.
- 6 Στη διαθωρακική προβολή του ώμου το βραχιόνιο απεικονίζεται στην ακτινο­ γραφία σε προβολική θέση:
- α. Πρόσθια λοξή.
- β. 0-Π.
- γ. Πλάγια.
δ. Π-0.

ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

4.1 Π-0 προβολή ΑΜΣΣ (Α3-Α7)

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι ύπτιος ή καθιστός. Τ ο ύψος των ώμων βρίσκεται στο ίδιο κάθετο προς το φιλμ επίπεδο, δηλαδή δεν υπάρχει κάμψη του σώματος προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά. Τ ο μέσο οβελιαίο επίπεδο είναι κάθετο προς την επι­ φάνεια του τραπεζιού.
Ανυψώνουμε το κεφάλι του εξεταζομένου τόσο, ώστε η ωτοακανθική γραμμή να είναι κάθετη προς το φιλμ. Με τον τρόπο αυτό το γένειο της κάτω γνάθου επι­ σκιάζει μόνο τους δύο πρώτους aυχενικούς σπονδύλους και συμπροβάλλεται με τη βάση του ινιακού οστού.

Τοποθετούμε την κασέτα κατά τέτοιο τρόπο, ώστε το άνω άκρο της να βρί­ σκεται στο ύψος της γναθικής γωνίας (Εικόνα 4. 1 Α).
Επικέντρωση: Επικεντρώνουμε κάτω από το θυρεοειδή χόνδρο, στο ύψος του Α4, με τη λυχνία σε 10°-15° κεφαλική κλίση για τη διάνοιξη των μεσοσπονδύλιων aρθρικών χώρων.
Οδηyίεc; αναπνοήc;: Ο εξεταζόμενος αναπνέει κανονικά.
Σημείωση: Εάν υπάρχει δυσκολία στην ανύψωση της κεφαλής του εξεταζομένου, δίνεται μεγαλύτερη κεφαλική κλίση στη λυχνία (15°-3Qo), yια να επιτευ­ χΘεί η μετατόπιση της κάτω yvάθου (yένειο) από το διαγνωστικό πεδίο των αυχενικών σπονδύλων.

Για την απεικόνιση ολόκληρης της αυχενικής μοίρας (Α 1-Al) σε ένα φιλμ ο εξεταζόμενος κινεί ρυθμικά την κάτω yvάθο ανοιγοκλείνοντας το στόμα του καθ' όλη τη διάρκεια της ακτινογραφικής λήψης, χωρίς καμία άλλη κίνηση του κρανίου ή του σώματος. Ο χρόνος έκθεσης είναι περίπου 5 sec. Με τη μέθοδο αυτή γίνεται ασαφής η κάτω yvάθος και δεν επισκιάζει τους δύο πρώτους αυχενικοuς σπονδύλους. Η λυχνία είναι χωρίς κλίση, με την κεντρική ακτινοβολία να διέρχεται από το θυρεοειδή χόνδρο και να είναι κάθετη προς το φιλμ.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται όλοι οι σπόνδυλοι από τον 3ο αυχενικό μέχρι και το 2ο θωρακι­ κό σπόνδυλο (Α3-Θ2).
-  Οι μεσοσπονδύλιοι αρθρικοίχώροι αναδεικνύονται ικανοποιητικά.
Εικόνα 4.1
-  Οι ακανθώδεις aποφύσεις προβάλλουν ισομετρικά στο μέσο των σπονδυλικών σωμάτων.
-  Το γένειο συμπροβάλλεται με τη βάση του ινιακού οστού και οι γναθικές γωνίες απέχουν ισοϋψώς από τους aυχενικούς σπονδύλους (Εικόνα 4.1 Β) .
- Α Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0 προβολή ΑΜΠ (Α3Α7),
Β. Π-0 προβολή ΑΜΠ (Α3-Α7)

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη των πέντε αυχενικών και των δύο άνω θωρακικών σπονδύλων (Α3 -Θ2), κυρίως για την ανάδειξη εκφυ­ λιστικών αλλοιώσεων, και σε περιπτώσεις κάκωσης.

4.2 Π-0 διαστοματική προβολή οδόντα (Α1-Α2)

Μέθοδος
- Ο εξεταζόμενος είναι ύπτιος. Τ ο κεφάλι του ανυψώνεται και το στόμα είναι πλήρως ανοιχτό.
- Η κάτω παρυφή των άνω τομέων και οι μαστοειδείς aποφύσεις βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο, το οποίο είναι κάθετο προς το φιλμ.
- Ο εξεταζόμενος καθοδηγείται να παραμείνει τελείως ακίνητος (Εικόνα 4.2 Α) . Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο του ανοιχτού στόματος, με την κεντρική ακτινο­ βολία κάθετη προς το φιλμ.
-  Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Ο οδόντας προβάλλει στο μέσο της ακτινογραφίας.
-  Οι κεντρικοί άνω τομείς (κάτω παρυφή αυτών) και η βάση του ινιακού οστού συμπροβάλλονται και δεν επισκιάζουν τον οδόντα (την οδοντοειδή απόφυση του Α2 σπονδύλου).
-  Οι ατλαντοαξονικές aρθρώσεις (αριστερά κcιι δεξιά) αναδεικνύονται με ευκρί­ νεια.
-  Η ακανθώδης απόφυση του άξονα προβάλλει στο μέσο του σώματος, κάτω από τον οδόντα (Εικόνα 4.2 8).
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0 διαστοματική προβολή οδόντα (Α 1-Α2),

Β. Π-0 διαστοματική προβολή οδόντα (Α1-Α2)
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη των δύο πρώτων qυχενικών σπονδύλων σε κατά μέτωπο προβολή, συνήθως μετά από κάκωση της άνω αυχενικής χώρας.

4.3 Πλάγια προβολή ΑΜΣΣ (Α 1-Α7)

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι όρθιος ή καθιστός και ο ένας ώμος του εφάπτεται στον ορθοστάτη (όρθιο bucky).
Το σώμα είναι ευθυτενές, οι ώμοι χαλαροί και το κεφάλι ανασηκωμένο με το πιγούνι προς τα έξω τόσο, ώστε οι γωνίες και οι κλάδοι της κάτω γνάθου να μην επισκιάζουν τους πρώτους aυχενικούς σπονδύλους.
Τα κάτω άκρα βρίσκονται σε μικρή διάσταση για την καλύτερη ισορροπία του σώματος.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο (σε όλο το μήκος του σώματος) είναι παράλληλο προς το φιλμ.
Το στεφανιαίο επίπεδο, που διέρχεται από τις μαστοειδείς aποφύσεις, είναι κάθετο προς την επιφάνεια της κασέτας και προβάλλεται στον κατά μήκος κεντρικό άξονα του φιλμ.

Εικόνα 4.2
Εικόνα 4.3
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου για την πλάγια προβολή ΑΜΣΣ (Α1-Α7) ,
Β. προβολή ΑΜΣΣ (Α 1-Al)
Οι ώμοι βρίσκονται στο ίδιο, εγκάρσιο προς το φιλμ, επίπεδο και ωθούνται προς τα κάτω, για να μη συμπροβάλλονται με τους δύο τελευταίους αυχενικαύς σπονδύλους (Α6-Α7) (Εικόνα 4.3 Α).
Η λυχνία είναι σε οριζόντια θέση.
Επικέντρωση: Με το άνω άκρο της κασέτας να βρίσκεται 5 εκ. πάνω από τον έξω ακουστικό πόρο, η κεντρική ακτινοβολία επικεντρώνεται οριζοντίως στο ύψος του 4ου αυχενικού και καθέτως στο στεφανιαίο επίπεδο που προαναφέραμε. Η απόσταση είναι 180 εκ., για να περιοριστεί η μεγέθυνση του αφιστάμενου ώμου. Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εκπνοή.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται με ευκρίνεια όλοι οι aυχενικοί σπόνδυλοι και τμήμα του 1 ου θωρακικού.
-  Οι γωνίες και οι κλάδοι της κάτω γνάθου σχεδόν συμπροβάλλονται και αναδει­ κνύονται μπροστά από τους πρώτους aυχενικούς σπονδύλους.
-  Οι ώμοι δεν επισκιάζουν τους Α6 και Α7 σπονδύλους.
-  Τα σπονδυλικά σώματα και οι μεσοσπονδυλικές aρθρώσεις αναδεικνύονται ικα­ νοποιητικά, χωρίς ένδειξη στροφής ή κάμψης της αυχενικής μοίρας.
-  Τα μαλακά μόρια της πρόσθιας αυχενικής χώρας απεικονίζονται με σχετική ευκρίνεια (Εικόνα 4.3 8).

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη των αυχενικών σπον­ δύλων σε πλάγια προβολή και κυρίως για τον εντοπισμό καταγμάτων και για την ανάδειξη εκφυλιστικών αλλοιώσεων σε όλο το μήκος της αυχενικής μοίρας και στα «συγγενή» μαλακά μόρια.

4.4 Λοξή προβολή ΑΜΣΣ

Μέθοδος Α: Οπίσθια λοξή προβολή (ΔΟΛ και ΑΟΛ)
Ο εξεταζόμενος είνdι όρθιος, κατακεκλιμένος ή καθιστός.
Από τη θέση για την Π-0 προβολή της αuχενικής μοίρας, το σώμα στρέφεται εναλλάξ προς τα αριστερά και προς τα δεξιά, ώστε το μέσο στεφανιαίο επίπεδο να σχηματίζει γωνία 45 ο με την επιφάνεια της κασέτας.
Το μέσο στεφανιαίο επίπεδο τοu κρανίοu και της αuχενικής μοίρας σuμπίπτοuν.
Τ ο κεφάλι ανυψώνεται και στρέφεται ελαφρά προς το φιλμ. Με τον τρόπο αuτό απομακρύνεται και δε σuμπροβάλλεται με τοuς πρώτοuς αuχενι κούς ο προ­ σκείμενος κλάδος της κάτω γνάθοu (Εικόνα 4.4 Α).

- Α Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την αρι­ στερή οπίσθια λοξή προβολή (ΑΟΛ) της ΑΜΣΣ σε θέση όρθια,
- Β. τοποθέτηση του εξεταζομένου yια τη δεξιά οπίσθια λοξή προβολή (ΔΟΛ) της ΑΜΣΣ σε θέση κατακεκλψένη,
- Γ. οπίσθιες λοξές προβολές της ΑΜΣΣ (ΔΟΛ και ΑΟΛ), στις οποίες αναδεικνύονται τα αφιστά­ μενα μεσοσπονδύλια τρήματα
Η αuχενική μοίρα, σε όλο το μήκος της, πρέπει να είναι παράλληλη προς το φιλμ. Για το λόγο αuτό, εάν κριθεί απαραίτητο, τοποθετείται μικρός σπόγγος στή­ ριξης της κεφαλής στο ύψος της κροταφοβρεγματικής χώρας. Εάν η εξέταση γίνε­ ται σε θέση ύπτια λοξή, τοποθετείται γωνιώδης σπόγγος στήριξης και κατά μήκος της ραχιαίας επιφάνειας τοu σώματος, όπως στήν $\_{εικόνα }$4.4 Β.

Εικόνα 4.4
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της αυχενικής χώρας και στο uψος του Α4, ακρι­ βώς επάνω από το θυρεοειδή χόνδρο, με τη λυχνία σε 15°-20° κεφαλική κλίση. Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος αναπνέει κανονικά.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται ικανοποιητικά όλοι οι aυχενικοί σπόνδυλοι.
-  Τα αφιστάμενα μεσοσπονδuλια τρήματα, διαμέσου των οποίων διέρχεται η σπονδυλική αρτηρία, αναδεικνuονται ικανοποιητικά και προβάλλουν συμμετρι­ κά μεταξu τους.
-  Τα σπονδυλικά σώματα, οι μεσοσπονδuλιοι aρθρικοί χώροι και οι αφιστάμενοι aυχένες των σπονδυλικών τόξων απεικονίζονται με ευκρίνεια και χωρίς παρα­ μόρφωση.
-  Η κάτω γνάθος και η βάση του ινιακοu δεν επισκιάζουν το διαγνωστικό πεδίο (Εικόνα 4.4 Π.
-  Ακτινογραφοuνται εναλλάξ και οι δuο πλευρές.

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη των αφιστάμενων μεσοσπονδuλιων τρημάτων και του αυχένα των σπονδυλικών τόξων.

Μέθοδος Β: Πρόσθια λοξή προβολή (ΔΠΛ και ΑΠΛ)
Ο εξεταζόμενος είναι όρθιος, καθιστός ή κατακεκλιμένος (θέση ημιπρηνής).
Από την 0-Π θέση, ολόκληρο το σώμα στρέφεται εναλλάξ προς τα αριστερά και προς τα δεξιά τόσο, ώστε το μέσο στεφανιαίο επίπεδο να σχηματίζει γωνία 45 ο με την επιφάνεια του ορθοστάτη.
Το μέσο στεφανιαίο επίπεδο του κρανίου και της αυχενικής μοίρας συμπί­ πτουν.
Τ ο κεφάλι του εξεταζομένου ανυψώνεται ελαφρώς και στρέφεται προς τη λυχνία, για να μη συμπροβάλλεται ο προσκείμενος κλάδος της κάτω γνάθου με τους πρώτους αυχενικοuς σπονδuλους (Εικόνα 4.4 Δ).

Σημείωση: Η αυχενική μοίρα πρέπει να είναι, σε όλο το μήκος της, παράλληλη με την κασέτα. Εάν χρειαστεί, η στήριξη της κεφαλής γίνεται με την τοπο­ θέτηση μικρού aπόyyou στο ύψος της κροταφικής χώρας , όπως προαναφέραμε στην προηγούμενη ενότητα (μέθοδος Α). 
Επικέντρωση: Γίνεται στο uψος του Α4, επάνω ακριβώς από το θυρεοειδή χόνδρο και στο μέσο της αυχενικής χώρας, με τη λυχνία σε 15 ο ουραία κλίση. Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος αναπνέει κανονικά.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται όλοι οι aυχενικοί σπόνδυλοι.
-  Τα προσκείμενα μεσοσπονδuλια τρήματα αναδεικνuονται ικανοποιητικά και προβάλλουν συμμετρικά μεταξu τους.
- Δ. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια τη δεξιά πρόσθια λοξή προβολή (ΔΠΛ) ΑΜΣΣ,
Ε. πρόσθια λοξή προβολή της ΑΜΣΣ (ΔΠΛ), στην οποία αναδεικνύονται τα προσκείμενα μεσοσπονδύλια τρήματα
-  Τα σπονδυλικά σώματα, οι μεσοσπονδύλιοι aρθρικοί χώροι και οι προσκείμενοι aυχένες των σπονδυλικών τόξων απεικονίζονται με ευκρίνεια και χωρίς παρα­ μόρφωση.
-  Η κάτω γνάθος και το ινιακό δεν επισκιάζουν τους πρώτους aυχενικούς σπονδύλους $\_{(Εικόνα }$4.4 Ε).
-  Ακτινογραφούνται εναλλάξ και οι δύο πλευρές .

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη στη μελέτη των προσκείμενων μεσο­ σπονδύλιων τρημάτων και του αυχένα των σπονδυλικών τόξων.

4.5 Π-0 προβολή θΜΣΣ

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος εfναι σε θέση ύπτια (ή όρθιος).
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος είναι κάθετο στο μέσο του τραπεζιού.
Τ α άνω άκρα αναπαύονται κατά μήκος του κορμού και η ραχιαία επιφάνεια του σώματος έχει πλήρη επαφή με το τραπέζι $\_{(Εικόνα }$4.5 Α).
Όταν κρίνεται αναγκαίο, τα γόνατα και τα ισχία κάμπτονται, ενώ το κεφάλι του εξεταζομένου διατηρείται ελαφρώς ανασηκωμένο με ένα μικρό μαξιλάρι, έτσι ώστε να μειωθεί η λόρδωση της οσφυϊκής μοίρας και η μικρή θωρακική κύφωση του σώματος $\_{(Εικόνα }$4.7 Α).

Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο οβελιαίο επιπέδο, $\_{περίπου }$3 εκ. κάτω από τη στερνική γωνία, στο ύψος του Θ6, με τη λυχνία χωρίς κλίση.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει μετά από βαθιά εκπνοή.
$\_{Εικόνα }$4.4
Εικόνα 4.5

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Όλοι οι θωρακικοί σπόνδυλοι απεικονίζονται ικανοποιητικά με ομοιογενή πυκνότητα.
-  Οι στερνοκλειδικές aρθρώσεις είναι συμμετρικές και οι ακανθώδεις aποφύσεις προβάλλουν στο μέσο του $\_{σπονδυλικού }$ σώματος.
-  Οι μίσχοι είναι συμμετρικοί και οι μεσοσπονδύλιοι aρθρικοί χώροι απεικονίζο­ νται με ευκρίνεια (Εικόνα 4.5 8).
Α $\_{Τοποθέτηση }$ του $\_{εξεταζομένου }$ yια τηv Π-0 προβολή ΘΜΣΣ,
Β. Π-0 προβολή ΘΜΣΣ
$^{Χρησιμότητα: }$Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την κατά μέτωπο μελέτη των θωρακικών σπονδύλων σε $\_{περιπτώσεις }$ κάκωσης (ανάδειξη $^{καταγμάτων) }$και κυρίως για τον εντοπισμό παθολογικών και $\_{εκφυλιστικών }$ αλλοιώσεων.

ΓΕΝΙΚΉ $^{ΠΑΡΑΤΉΡΗΣΗ: }$Η
θωρακική μοίρα της $\_{σπονδυλικής }$ στήλης παρουσιάζει ανομοιογενή aπεικονιστική πυκνότητα. Στην περιοχή του διαφράγματος (Θ11-Θ12) η πυκνότητα είναι υψηλότερη, ελαπώνεται σταδιακά μεταξύ Θ7-Θ10, όπου οι σπόνδυλοι επισκιάζονται από την καρδιά, ενώ το υπόλοιπο τμήμα (Θ1Θ6) είναι αρκετά χαμηλότερης πυκνότητας.
Για να υπάρξει ικανοποιητική ομοιογένεια στην απεικόνιση και των δώδεκα θωρακικών σπονδύλων, θα πρέπει να εφαρμοστεί ένα από τα παρακάτω:
- α) Τοποθετείται γωνιώδες (σφηνοειδές) φι!ιτρο μπροστά στο διαφραγματικό σύστημα της λυχνίας, με το λεπτό τμήμα του να βρίσκεται πάνω από τους κάτω θωρακικούς σπον­ δύλους.
- β) Ο $\_{εξεταζόμενος }$ τοποθετείται έτσι, ώστε η άνοδος της λυχνίας να βρίσκεται πάνω από τους πρώτους θωρακι-

κούς σπονδύλους, διότι, σύμφωνα με το «φαινόμενο πτέρνας», η προσπίπτουσα ακτινοβολία εξασθενεί από την πλευρά της ανόδου.
y) Γίνεται χρήση κασέτας με ενισχυτικές πινακίδες διαβαθμι­ ζόμενης ευαισθησίας. Η κασέτα τοποθετείται έτσι, ώστε το άκρο που φέρει την ένδειξη ( +) να βρίσκεται προς την κατεύθυνση των κάτω θωρακικών σπονδύλων.

4.6.1 Πλάγια προβολή ΘΜΣΣ (Θ4-Θ12)
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάyια προβολή ΘΜΣΣ (Θ4-Θ12),
Β. πλάyια προβολή ΘΜΣΣ (Θ4-Θ12)

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε πλάγια κατακεκλιμένη θέση ή είναι όρθιος. Ενδείκνυται περισσότερο η αριστερή πλάγια θέση, για να περιοριστεί η μεγέθυν­ ση της καρδιάς, που εν μέρει επισκιάζει τους θωρακικούς σπονδύλους.
Τ α άνω άκρα φέρονται προς τα εμπρός και είναι aνυψωμένα.
Τα κάτω άκρα είναι σε πλήρη επαφή μεταξύ τους, τα γόνατα κάμπτονται και τα μηριαία ωθούνται ελαφρώς προς την κοιλιακή χώρα.
Ο επιμήκης άξονας της θωρακικής μοίρας πρέπει να είναι παράλληλος προς το φιλμ. Αυτό επιτυγχάνεται ή με την τοποθέτηση ακτινοδιαφανών σπόγγων στο ύψος των κάτω θωρακικών σπονδύλων ή με τη λυχνία σε 5°-10° κεφαλική κλί­ ση, ανάλογα με την κατεύθυνση της θωρακικής μοίρας. Συνήθως η κεφαλική κλί­ ση της λυχνίας είναι αναγκαία για άνδρες (είναι πιο εύσωμοι και έχουν φαρδύτε­ ρους ώμους) και σε μεμονωμένες περιπτώσεις για γυναίκες.

Το μέσο οβελιαίο επίπεδο της θωρακικής μοίρας πρέπει να είναι παράλληλο προς το τραπέζι, ενώ το στεφανιαίο επίπεδο, το εφαπτόμενο της ραχιαίας επι­ φάνειας, κάθετο προς αυτό (Εικόνα 4.6 Α).
$\_{Εικόνα }$4.6
Χρησιμοποιείται μικρό εστιακό σημείο. Γίνεται επίσης χρήση μολύβδινης «ανα­ χαίτισης» ακτινοβολίας (πρόκειται για τεμάχιο από φύλλο μολύβδου ή μολυβδοε­ λαστικής σύνθεσης, διαστάσεων 15Χ30 εκ. περίπου και πάχους 3 χιλ.), που τοπο­ θετείται επάνω στο τραπέζι, πίσω από τη ράχη του εξεταζομένου, κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης και στο ύψος της υπό εξέταση περιοχής. Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται σημαντικά η σκεδαζόμενη ακτινοβολία, μέρος της οποίας δια­ χέεται από το σώμα και το τραπέζι προς την επιφάνεια του φιλμ και έχει ως απο­ τε'λεσμα το <<γκριζάρισμα» αυτού και φυσικά τη σημαντική μείωση της ευκρίνειας της διαγνωστικής εικόνας.

Επικέντρωση: Γίνεται στο Θ7 σπόνδυλο (περίπου 3 εκ. κάτω από το ύψος της στερνικής γωνίας) και στο μέσο της απόστασης ανάμεσα στη μέση μασχαλιαία γραμμή και τη ραχιαία επιφάνεια του σώματος. Η λυχνία είναι χωρίς κλίση, μπορεί όμως να έχει (ανάλογα με το μέγεθος του εξεταζομένου) 5ο -10° κεφαλική κλίση.
Σημείωση: Εάν κατά την εξέταση το άτομο βρίσκεται σε όρθια θέση, yίνεται χρή­ ση οριζόντιας δέσμης με τη λυχνία χωρίς κλίση.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος αναπνέει φυσιολογικά σε όλη τη διάρκεια της ακτινογραφικής λήψης για την ασαφή απεκόνιση των πλευρών και του πνευ­ μονικού παρεγχύματος. Ο χρόνος έκθεσης κυμαίνεται από 3 έως 8 sec, ανάλογα με τη σωματική διάπλαση του εξεταζομένου και τις δυνατότητες του ακτινογρα­ φικού εξοπλισμού.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται οι σπόνδυλοι Θ4-Θ12.
-  Οι μεσοσπονδύλιοι aρθρικοί χώροι και τα μεσοσπονδύλια τρήματα αναδεικνύο­ νται ικανοποιητικά, ενώ τα σπονδυλικά σώματα προβάλλουν με ευκρίνεια σε όλη τους τη διάσταση, χωρίς στροφή ή κάμψη του σώματος.
-  Τα οπίσθια πλευρικά τόξα των δύο ημιθωρακίων συμπροβάλλονται (Εικόνα 4.6 Β).
-  Οι πρώτοι θωρακικοί σπόνδυλοι δεν απεικονίζονται, διότι συμπροβάλλονται με τα ανατομικά μόρια της ωμικής ζώνης.
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη των θωρακικών σπον­ δύλων Θ4-Θ12, κυρίως σε περιπτώσεις κάκωσης (ανάδειξη καταγμάτων), και για τον εντοπισμό παθολογικών ή εκφυλιστικών αλλοιώσεων.

ΓΕΝΙΚΉ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ:
Για να επιτευχθεί η μεyαλύτεpη δυνατή ευκρίνεια της δια­ γνωστικής εικόνας κατά τόν ακτινολογικό έλεrχο της σπον­ δυλικής στήλης (ΘΜΣΣ, ΟΜΣΣ, ιεpό και κόκκυyας) σε πλά­ yια προβολική θέση, θα πρέπει πάντοτε να περιορίζεται το πεδίο έκθεσης στην ακτινοβολία με το σωστό χειρισμό των διαφραγμάτων και να yίνεται χρήση της μολύβδινης «ανα­ χαίτισης».

4.6.2 Πλάyια προβολή ΘΜΣΣ (Θ1-~3)
- Γ. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάyια προβολή ΘΜΣΣ (Θ1 -Θ3),
Δ. πλάyια προβολή ΘΜΣΣ (Θ1-Θ3)
Η απεικόνιση των τριών πρώτων θωρακικών σπονδύλων σε πλάγια προβολή παρουσιάζει δυσκολία, διότι αυτοί επισκιάζονται από τη διπλή συμπροβολή των ώμων.

Μέθοδος Α
Η μέθοδος που περιγράφεται είναι εύκολη στην εφαρμογή της και έχει πολύ καλά αποτελέσματα.
Ο εξεταζόμενος είναι καθιστός, όρθιος ή κατακεκλιμένος.
Από την πλάγια καθιστή θέση, το σώμα στρέφεται ελαφρώς (5 ° -10° ) προς τη λυχνία, με το προσκείμενο άνω άκρο και τον ώμο να ωθούνται προς τα εμπρός.
Επικέντρωση: Γίνεται στο κέντρο της αφιστάμενης κλείδας, πάνω από τη μηνοειδή εντομή, με οριζόντια δέσμη και τη λυχνία σε 5° -10° κεφαλική κλίση $\_{(Εικόνα }$4.6 n.
Ο ώμος που αφίσταται παραμένει χαλαρός και ωθείται προς τα πίσω και κάτω, έτσι ώστε να επιτευχθεί ο διαχωρισμός των ώμων από την πορεία της ορι­ ζόντιας κεντρικής δέσμης.

Μέθοδος Β
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε πλάγια κατακεκλιμένη θέση.
Το προσκείμενο άνω άκρο βρίσκεται στη θέση της πρότασης, ενώ το άλλο άκρο ωθείται προς τα πίσω και κάτω, όπως στη μέθοδο Α.
Τ ο σώμα στρέφεται προς τα πίσω υπό γωνία 5 ο -1 Ο ο .
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της αφιστάμενης κλείδας, πάνω από τη μηνοειδή εντομή με τη λυχνία χωρίς κλίση.
$\_{Εικόνα }$4.6
Εικόνα 4.7
Σημείωση: Οι μέθοδοι Α και Β είναι yνwστές ως «η προβολή του κολυμβητή» (swimmer's view).
Οδηyίεc; αναπνοής: Ο $\_{εξεταζόμενος }$ πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται οι σπόνδυλοι Α7-Θ4.
-  Οι μεσοσπονδύλιοι aρθρικοί χώροι $\_{αναδεικνύονται }$ $^{ικανοποιητικά, }$ενώ τα σπονδυλικά σώματα είναι συμμετρικά χωρίς προβολική παραμόρφωση.
-  Η πυκνότητα της εικόνας έχει $\_{ικανοποιητική }$ ομοιογένεια ..
-  Ο διαχωρισμός των ώμων είναι ικανοποιητικός και η κεφαλή των βραχιονίων δεν επηρεάζει το $\_{διαγνωστικό }$ πεδίο (Εικόνα 4.6 Δ).
$^{Χρησιμότητα: }$Η $\_{ακτινογραφία }$ είναι χρήσιμη σε $\_{περιπτώσεις }$ κάκωσης στην αυχε­ νικοθωρακική χώρα, για τη μελέτη της Α7-Θ1 μεσοσπονδυλίου άρθρωσης και των άνω θωρακικών σπονδύλων που δεν $\_{απεικονίζονται }$ στην πλάγια προβολή της ΘΜΣΣ.

4.7 $\_{Π-0 }$ προβολή ΟΜΣΣ
Β. Π-0 προβολή ΟΜΣΣ
Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0
προβολή ΟΜΣΣ,

Μέθοδος
- Ο $\_{εξεταζόμενος }$ είναι σε θέση ύπτια.
Δεν υπάρχει στροφή του σώματος προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά και το μέσο οβελιαίο επίπεδο είναι κάθετο στο μέσο του τραπεζιού. Για να αντιμετωπι­ στεί η φυσική λόρδωση της οσφυϊκής μοίρας, τα γόνατα και τα ισχία κάμπτονται, με αποτέλεσμα η ράχη να βρεθεί σε πλήρη επαφή με το τραπέζι.
Τα χέρια τοποθετούνται δίπλα στο σώμα ή είναι aνυψωμένα μακριά από την πρόσθια περιοχή της οσφυϊκής μοίρας.
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων.

Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο οβελιαίο επίπεδο (μεταξύ $\_{του }$03 $\_{και }$04), περί­ $\_{που }$3 εκ.
πάνω από τη λαγόνιο ακρολοφία, ανάμεσα στα πλευρικά τόξα. κεντρική ακτινοβολία είναι κάθετη προς το φιλμ (Εικόνα 4.7 Α).
Οδηyίεc; ανα11Vοήc;: $\_{Ο }$εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.
Σημείωση: Η 0-Π προβολή της ΟΜΣΣ με τον εξεταζόμενο σε θέση πρηνή είναι συνήθως προαιρετική και εφαρμόζεται κυρίως όταν αυτός είναι εύσω­ μος και ιδιαίτερα παχουλός στην περιοχή της κοιλιακής χώρας. Η πρη­ νής θέση βοηθά στη φυσική συμπίεση των μαλακών μορίων και στη μετατόπιση αυτών προς τα πλάγια, με τελικό αποτέλεσμα τη μεγαλύ­ τερη aπεικονιστική ευκρίνεια (σε σύγκριση με την Π-0 προβολή) και τη μικρότερη δόση ακτινοβολίας yια τον εξεταζόμενο.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται οι σπόνδυλοι 012-05 και το μεγαλύτερο τμήμα του ιερού οστού.
-  Οι ακανθώδεις aποφύσεις προβάλλουν στο μέσο των σπονδυλικών σωμάτων.
-  Οι ιερολαγόνιες aρθρώσεις είναι συμμετρικές $\_{και }$αναδεικνύονται ικανοποιητικά στα πλάγια όρια της εικόνας.
-  Οι aυχένες και οι εγκάρσιες aποφύσεις απεικονίζονται συμμετρικά.
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη στη μελέτη της ΟΜΣΣ για τον εντο­ πισμό καταγμάτων $\_{και }$παθολογικών ή εκφυλιστικών αλλοιώσεων. Απεικονίζονται κυρίως τα σπονδυλικά σώματα, οι εγκάρσιες και ακανθώδεις aποφύσεις, οι aυχέ­ νες και $\_{τα }$μεσοσπονδύλια aρθρικά διαστήματα.

- Οι  Τα μεσοσπονδύλια aρθρικά διαστήματα αναδεικνύονται ικανοποιητικά (Εικόνα 4.7 Β).

4.8.1 Πλάγια προβολή ΟΜΣΣ

Μέθοδος
$\_{Ο }$εξεταζόμενος είναι σε θέση πλάγια κατακεκλιμένη (αριστερά ή δεξιά).
Τα κάτω άκρα εφάπτονται πλήρως μεταξύ τους, είναι λυγισμένα στα γόνατα και στα ισχία και ωθούνται προς τα επάνω για την καλύτερη ισορροπία του σώματος και τον ευρύτερο διαχωρισμό $\_{των }$μεσοσποδύλιων aρθρικών χώρων.
Τα άνω άκρα είναι σε κάμψη, aνυψωμένα στο επίπεδο των ώμων.
Όταν κριθεί απαραίτητο, τοποθετείται ένα μικρό μαξιλάρι ή σπόγγος ανάμε­ σα στα γόνατα για την αποφυγή στροφής του σώματος προς τα εμπρός.

Εικόνα 4.8
Το μέσο οβελιαίο επί-ι:rεδο του σώματος είναι παράλληλο προς το τραπέζι, ενώ το στεφανιαίο επίπεδο, το εφαπτόμενο της ραχιαίας επιφάνειας, είναι κάθετο προς αυτό.
- Ο επιμήκrις άξονας των οσφυϊκών σπονδύλων πρέπει να είναι παράλληλος προς την επιφάνεια της κασέτας. Αυτό επιτυγχάνεται με την τοποθέτηση σπόγ­ γου ή άλλου ακτινοπερατού μέσου κάτω από την πλάγια επιφάνεια του σώμα­ τος, στο ύψος των τελευταίων θωρακικών σπονδύλων (Εικόνα 4.8 Α).
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων. Γίνεται επίσης χρήση μολύβδινης «αναχαίτισης» ακτινοβολίας.

Β. πλάyια προβολή ΟΜΣΣ
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάyια προβολή ΟΜΣΣ,
Επικέντρωση: Γίνεται πάνω από τη λαγόνια ακρολοφία (στο ύψος του κάτω ορί­ ου του πλευρικού τόξου) και σε απόσταση 6-8 εκ. από τη ραχιαία επιφάνεια προς τα εμπρός, ανάλογα με τη σωματική διάπλαση του $^{εξεταζομένου. }$Η κεντρική ακτινοβολία πρέπει να είναι κάθετη προς τον επιμήκη άξονα των οσφυϊκών σπον­ δύλων. Στις περισσότερες περιπτώσεις κρίνεται απαραίτητη 5°-10° ουραία κλίση της λυχνίας, για να $\_{αντιμετωπιστεί }$ η ανάλογη κεφαλική κλίση που εκ φύσεως παίρνει το σώμα κυρίως στην περιοχή της οσφυϊκής μοίρας, λόγω του εύρους της λεκάνης.

Οδηγίες αναπνοής: Ο $\_{εξεταζόμενος }$ πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται ικανοποιητικά όλοι οι σπόνδυλοι από το Θ12 μέχρι το ιερό, με την οσφυϊκή μοίρα στο μέσο της ακτινογραφίας.
-  Τα άνω και τα κάτω χείλη κάθε σπονδύλου συμπροβάλλονται.
-  Τα μεσοσπονδύλια διαστήματα αναδεικνύονται ικανοποιητικά, καθώς και η οσφυοϊερά άρθρωση, ενώ οι αυχένες συμπροβάλλονται.
-  Δεν παρατηρείται λόρδωση ή ευθείαση των σπονδύλων της οσφυϊκής μοίρας.
-  Τα μεσοσπονδύλια τρήματα απεικονίζονται ικανοποιητικά, ενώ οι λαγόνιες ακρολοφίες σχεδόν συμπροβάλλονται. Οι ακανθώδεις aποφύσεις είναι ορατές και αναδεικνύονται ικανοποιητικά μόνο όταν η διεισδυτικότητα της ακτινοβολί­ ας δεν είναι μεγάλη (Εικόvα 4.8 Β).

Χρησιμότητα : Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη σε πλάγια προβολή των σπονδυλικών σωμάτων, των μεσοσπονδύλιων aρθρικών διαστημάτων, των aυχένων, των μεσοσπονδύλιων τρημάτων και της οσφυοϊεράς άρθρωσης.

4.8.2 Πλάγια προβολή οσφυοϊεράς άρθρωσης (05-11)
- Γ. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια τηv πλάγια προβολή της οσφuοϊεράς άpθpωσης (05-11),
Δ. πλάγια προβολή της οσφυοϊεράς άρθpωσης
Η προβολή αυτή είναι προαιρετική, αλλά θεωρείται απαραίτητη όταν στην πλάγια προβολή της ΟΜΣΣ δεν προβάλλεται ικανοποιητικά και με ευκρίνεια η οσφυοϊερά άρθρωση και οι σπόνδυλοι που την αποτελούν (05-11 ).

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι σε πλάγια κατακεκλιμένη θέση (αριστερά ή δεξιά).
Το μέσο οβελιαίο έπίπεδο είναι παράλληλο προς το τραπέζι, ενώ το στεφα­ νιαίο επίπεδο, το εφαπτόμενο της ραχιαίας επιφάνειας, είναι κάθετο προς αυτό.
Τ α κάτω άκρα κάμπτονται στα γόνατα και στα ισχία και ωθούνται προς τα επάνω (Εικόvα 4.8 n.
Γίνεται χρήση αντισκεδαστικού διαφράγματος και αύξηση της διεισδυτικότη­ τας της ακτινοβολίας κατά 8-12 Κν σε σχέση με την πλάγια προβολή ΟΜΣΣ. Γίνε­ ται επίσης χρήση μολύβδινης «αναχαίτισης» ακτινοβολίας .

Επικέντρωση: Γίνεται στο στεφανιαίο επίπεδο που απέχει περίπου 5 εκ. από την ακανθώδη απόφυση του 05 προς τα εμπρός και στο σημείο που απέχει 3 εκ. από
Εικόνα 4.8
το uψος της πρόσθιας άνω λαγόνιας άκανθας (ΠΑΛΑ) προς τα επάνω. Η λυχνία είναι συνήθως χωρίς κλίση.
Οδηyίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Η οσφυοϊερά άρθρωση αναδεικνuεται ικανοποιητικά στο μέσο της ακτινογρα­ φίας.
-  Οι 05 και 11 είναι συμμετρικοί, χωρίς κάμψη ή στροφή του σώματος, και το μεσοσπονδuλιο διάστημα 04-05 απεικονίζεται με ευκρίνεια.
-  Η επιλογή των στοιχείων έκθεσης είναι επιτυχής και η εικόνα έχει ομοιογενή πυκνότητα (Εικόνα 4.8 Δ).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη της οσφυοϊεράς άρθρωσης κυρίως στην αξιολόγηση κατάγματος, σπονδυλολίσθησης και παθολο­ γικών ή εκφυλιστικών αλλοιώσεων.

4.9 Λοξή προβολή ΟΜΣΣ (πρόσθια λοξή ή οπίσθια λοξή)

Μέθοδος Α: Πρόσθια λοξή προβολή ΟΜΣΣ (ΔΠΛ και ΑΠΛ)
Από την πρηνή θέση, το σώμα του εξεταζομένου στρέφεται εναλλάξ προς τα αριστερά και προς τα δεξιά υπό γωνία 30 ο -45 ο. Η γωνία στροφής του σώματος είναι αντιστρόφως ανάλογη προς τη σωματική διάπλαση του ατόμου.
Τα άκρα της αφιστάμενης πλευράς (άνω και κάτω) κρατοuνται λυγισμένα και ελαφρώς ανυψωμένα, για τη στήριξη και την ακινητοποίηση του σώματος.
Ο επιμήκης άξονας από 01 έως και 12 πρέπει να βρίσκεται στο ίδιο οριζόντιο επίπεδο που είναι παράλληλο προς το τραπέζι.

Επικέντρωση: Γίνεται στο uψος της γωνίας του πλευρικοιJ τόξου (επίπεδο του 03) επί της αφιστάμενης πλευράς και 5 εκ. από τον επιμήκη άξονα των ακανθω­ δών αποφuσεων, οι οποίες ψηλαφώνται. Η κεντρική ακτινοβολία είναι κάθετη στο φιλμ (Εικόνα 4.9 Α).

Μέθοδος Β: Οπίσθια λοξή προβολή ΟΜΣΣ (ΔΟΛ και ΑΟΛ).
Από την uπτια θέση, το σώμα του εξεταζομένου στρέφεται εναλλάξ προς τα αριστερά και προς τα δεξιά υπό γωνία 30 ο -45 ο. Η γωνία στροφής του σώματος είναι αντιστρόφως ανάλογη προς τη σωματική διάπλαση του ατόμου.
Ο επιμήκης άξονας των οσφυϊκών σπονδuλων από 01 έως 12 πρέπει να βρί­ σκεται στο ίδιο οριζόντιο επίπεδο που είναι παράλληλο προς το τραπέζι.
Τοποθετείται γωνιώδης σπόγγος για την ακινητοποίηση και τη λοξή στήριξη του σώματος.
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων.

- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την αριστερή πρόσθια λοξή (ΑΠΛ) προβολή της ΟΜΣΣ, στην οποία αναδεικνύονται οι αφιστάμενες μεσοσπονδυλικές διαθρώσεις,
- Β. πρόσθια λοξή προβολή ΟΜΣΣ (τα «σκωτσέζικα σκυλάκια » διαyράφοvται σε όλους τους οσφυϊκούς σπονδύλους)
- Γ. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια τη δεξιά οπίσθια λοξή (ΔΟΛ) προβολή της ΟΜΣΣ, στην οποία αναδεικνύονται οι προσκείμενες μεσοσπονδυλικές διαθρώσεις,
- Δ. οπίσθια λοξή προβολή ΟΜΣΣ (τα « σκωτσέζικα σκυλάκια » διαγράφονται σε όλους τους οσφυϊκούς σπονδύλους)

Επικέντρωση: Γίνεται στη μεσοκλειδική γραμμή, στο ύψος τοu κάτω ορίοu τοu πλεuρικού τόξοu. Η κεντρική ακτινοβολία είναι κάθετη στο φιλμ (Εικόvα 4.9 n. Οδηyίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται όλοι οι οσφuϊκοί σπόνδuλοι και μέρος από το ιερό.
Εικόνα 4.9
Εικόνα 4.9
-  Στη ΔΠΛ και στην ΑΠΛ προβολή αναδεικνύονται και είναι «ανοικτές» οι αφι­ στάμενες σπονδυλικές διαρθρώσεις, ενώ στη ΔΟΛ και στην ΑΟΛ αναδεικνύο­ νται οι προσκείμενες (Εικόνα 4.9 Β και Δ).
-  Το «σκωτσέζικο σκυλάκι» πρέπει να διαγράφεται σε όλους του οσφυϊκούς σπονδύλους (βλέπε Σημείωση).
-  Απεικονίζονται επίσης ικανοποιητικά τα σπονδυλικά σώματα, τα μεσοσπονδύ­ λια aρθρικά διαστήματα, οι άνω και οι κάτω aρθρικές aποφύσεις, οι aυχένες, τα πέταλα και οι μεσάρθριες μοίρες.

Χρησιμότητα: Οι ακτινογραφίες είναι χρήσιμες για τη μελέτη των προσκείμενων ή αφιστάμενων μεσοσπονδυλικών διαρθρώσεων (δεξιά και αριστερά), των άνω και των κάτω aρθρικών αποφύσεων, των aυχένων, των πετάλων και των αντί­ στοιχων σπονδυλικών τόξων.

Σημείωση:
Για τις λοξές προβολές της οσφυϊκής μοίρας εφαρμόζεται μία από τις δύο μεθόδους που προαναφέρονται.
Η μέθοδος Α (πρόσθια λοξή) πλεονεκτεί της μεθόδου Β (οπίσθια λοξή) όσον αφορά τη σωστή τοποθέτηση του εξεταζομένου, διότι με αυτή επιτυrχάvεται η παράλληλη προς το φιλμ ευθυγράμμιση της οσφυϊ­ κής μοίpας και η ακινητοποίηση του σώματος.
Όταν, στη λοξή προβολή, η τοποθέτηση του εξεταζομένου είναι σwστή, τότε οι οσφυϊκοί σπόνδυλοι απεικονίζονται στην ακτινογραφία σαν
ffNIΚH
nAPAlliPI1Σ
«σκωτσέζικα σκυλάκια» (Scottie dogs). Στην Εικόνα 4.9 Ε γίνεται αναφορά των ανατομικών μορίων που αναδεικνύονται και συνθέτουν το επιμέρους «σκωτσέζικο σκυλάκι». Όταν λοιπόν τα «σκυλάκια» απεικονι'ζονται ευδιάκριτα και συμμετρικά, τότε λέμε ότι η λοξή προβολή της οσφυϊκής μοίpας είναι επιτυχής.

- Ε: Σκιαγράφημα από το «σκωτσέζικο σκυλάκι» που αναδεικνύεται στις λοξές προβολές της ΟΜΣΣ:
- 1. εγκάρσια απόφυση, 2. άvω aρθρική απόφυση,
- 3. ισθμός, 4. πέταλο, 5. κάτω aρθρική απόφυση,
- 6. αυχέvας τόξου
Σε πολλές περιπτώσεις ο ακτινολογικός έλεrχος της σπον­ δυλικής στήλης συμπληρώνεται με υπολογιστική τομογρα­ φία ή μαγνητικό συντονισμό, που σήμερα θεωρούνται μέθο­ δοι υψηλής διαγνωστικής αξίας. Ανιχνεύονται παθολογικές βλάβες, κακώσεις, εκφυλιστικές αλλοιώσεις, κακοήθεις εξεργασίες και χρόνιες παθήσεις που σχετίζονται με τα σπονδυλικά σώματα, τους μεσοσπονδύλιους δίσκους, το θηκαίο σάκο (νωτιαίο μυελό), τους μυς και τους τένοντες της σπονδυλικής στήλης, με αποτέλεσμα να έχουμε άριστη πληροφόρηση για δισκοπάθεια, κάταγμα, οστεομυελίτιδα, σκλήρυνση κατά πλάκας κτλ.

4.1 Ο Π-0 προβολή ιερού οστού

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε ύπτια θέση, με τα κάτω άκρα ευθυτενή. Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος είναι κάθετο στο τραπέζι $\_{(Εικόνα }$4.10 Α). Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων στους άνδρες.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της απόστασης που ενώνει τις πρόσθιες άνω λαγόνιες άκανθες και 2 εκ. χαμηλότερα. Η λυχνία έχει 1 Ο ο κεφαλική κλίση για τους άνδρες και 15 ο -20° κεφαλική κλίση για τις γυναίκες.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζεται ολόκληρο το ιερό οστό, σε όλο το μήκος του, με την ευθυγράμμιση της ιεράς καμπύλης.
-  Οι ιερολαγόνιες aρθρώσεις είναι συμμετρικές.
-  Η ηβική σύμφυση δεν επισκιάζει το άκρο του ιερού οστού.
-  Αναδεικνύονται τα πρόσθια ιερά τρήματα και η οσφυοϊερά άρθρωση.
-  Ο χώρος της ελάσσονος πυέλου είναι καθαρός στην περιοχή του ιερού οστού, το οποίο δεν επισκιάζεται από κόπρανα, αέρια ή την ουροδόχο κύστη που είναι άδεια $\_{(Εικόνα }$4.10 Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την κατά μέτωπο μελέτη του ιερού οστού, κυρίως σε περιπτώσεις κάκωσης .

- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0 προβολή ιερού οστού,
Β. Π-0 προβολή ιερού οστού

4.11 Π-0 προβολή κόκκυγα

Μέθοδος
- Ο $\_{εξεταζόμενος }$ είναι σε ύπτια θέση, με τα κάτω άκρα ευθυτενή.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος είναι κάθετο προς το φιλμ και συμπρο­ βάλλεται με τον κεντρικό επιμήκη άξονα του τραπεζιού (Εικόνα 4.11 $\_{Α). }$
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων στους άνδρες.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο οβελιαίο επίπεδο, στο μέσο της απόστασης που ενώνει τις πρόσθιες άνω λαγόνιες άκανθες και 2 εκ. χαμηλότερα. Η λυχνία έχει 10° -15 ° ουραία κλίση.
Οδηγίες αναπνοής: Ο $\_{εξεταζόμενος }$ πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Ολόκληρος ο κόκκυγας αναδεικνύεται σε επιμήκυνση, χωρίς να συμπροβάλλο­ νται μεταξύ τους οι κοκκυγικοί σπόνδυλοι.
-  Η ηβική σύμφυση δεν επισκιάζει τον κόκκυγα.
-  Ο χώρος της ελάσσονος πυέλου στην περιοχή του κόκκυγα είναι καθαρός, η ουροδόχος κύστη είναι άδεια και ο κόκκυγας δε $\_{συμπροβάλλεται }$ με κόπρανα ή αέρια του παχέος εντέρου.
-  Οι κοκκυγικοί σπόνδυλοι είναι συμμετρικοί και απέχουν ίσα από τα πλάγια τοιχώματα της πυελικής ζώνης.
-  Οι ισχιακές άκανθες είναι συμμετρικές (Εικόνα 4.11 $\_{Β). }$

$^{Χρησιμότητα: }$Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την κατά μέτωπο μελέτη του κόκκυγα, κυρίως σε $\_{περιπτώσεις }$ κάκωσης .
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0 προβολή κόκκυyα ,
Β . Π-0 προβολή κόκκυyα

4.12 Πλάγια προβολή ιερού οστού και κόκκυγα

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε πλάγια κατακεκλιμένη θέση.
Τ ο μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος είναι παράλληλο προς το τραπέζι, ενώ η ραχιαία επιφάνεια είναι κάθετη προς αυτό.
Ο επιμήκης άξονας των οσφυϊκών σπονδύλων, από Θ12 $\_{μέχρι }$12, είναι παράλ­ ληλος προς την κασέτα. Για να επιτευχθεί αυτό, είναι πολλές φορές αναγκαίο να τοποθετηθεί σπόγγος ή άλλο ακτινοπερατό μέσο κάτω από την πλάγια επιφά­ νεια του σώματος, περίπου στο ύψος του 03.
Τα κάτω άκρα κάμπτονται ελαφρώς στα γόνατα και στα ισχία για την καλύτε­ ρη ισορροπία του σώματος.

Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων Γι' αυτό η μολύβδινη «αναχαίτιση» της ακτινοβολίας τοποθετείται με λοξή κατεύθυνση από το άκρο του κόκκυγα προς την ΠΑΛΑ.
Όταν κριθεί απαραίτητο, τοποθετείται μικρό μαξιλάρι ή σπόγγος ανάμεσα στα γόνατα, για την αποφυγή της στροφής του σώματος και κυρίως της λεκάνης προς τα εμπρός.
Τοποθετείται μολύβδινη «αναχαίτιση» και επάνω στο τραπέζι για μεγαλύτερη aπεικονιστική ευκρίνεια.
Επικέντρωση Α (για την πλάγια προβολή ιερού οστού): Η κεντρική κάθετη ακτι­ νοβολία επικεντρώνεται 3 εκ. κάτω από το ύψος της (πρόσθιας άνω λαγόνιας άκανθας) ΠΑΛΑ και 5 εκ. περίπου από τη ραχιαία επιφάνεια αυτής προς τα εμπρός (δηλαδή στο μέσο της γραμμής που ενώνει την αφιστάμενη πρόσθια και οπίσθια λαγόνια άκανθα) (Εικόνα 4. 12 Α)

Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει .
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου και σημείο επικέντρωσης yια την πλάyια προβολή ιερού οστού ,
Β. πλάyια προβολή ιερού οστού
$\_{Εικόνα }$4.12
Εικόνα 4.12

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται συμμετρικά ολόκληρο το ιερό οστό, μέρος του κόκκυγα και η οσφυοϊερά άρθρωση.
-  Η αμαύρωση της εικόνας είναι ικανοποιητική, χωρίς υψηλή αντίθεση.
$^{Χρησιμότητα: }$Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη του ιερού οστού σε πλάγια προβολή, κυρίως σε $\_{περιπτώσεις }$ κάκωσης.
-  Το ιερό οστό αναδεικνύεται με ικανοποιητική ευκρίνεια. Από τους σημαντικούς παράγοντες που συμβάλλουν σε αυτό το $\_{αποτέλεσμα }$ είναι ο περιορισμός της ακτινοβολίας και η χρήση της μολύβδινης «αναχαίτισης» αυτής (Εικόvα 4.12 $\_{Β). }$

Επικέντρωση Β (για την πλάγια προβολή κόκκυγα): Με τη λυχνία χωρίς κλίση, η κάθετη κεντρική ακτινοβολία επικεντρώνεται 3 εκ. μπροστά από τη ραχιαία επι­ φάνεια του κόκκυγα, που ψηλαφείται πολύ εύκολα (Εικόvα 4.12 $\_{Π. }$ Οδηγίες αναπνοής: Ο $\_{εξεταζόμενος }$ πρέπει να μην αναπνέει.
- Γ . Τοποθέτηση του εξεταζομένου και σημείο επικέντρωσης για την πλάγια προβολή κόκκυγα,
Δ. πλάγια προβολή κόκκυγα

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται συμμετρικά ολόκληρος ο κόκκυγας και το κάτω τμήμα του ιερού οστού.
-  Οι κοτύλες και οι ισχιακές εντομές σχεδόν συμπροβάλλονται.
-  Η αμαύρωση είναι ικανοποιητική, χωρίς υψηλή αντίθεση (Εικόvα 4.12 $\_{Δ). }$
$^{Χρησιμότητα: }$Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη του κόκκυγα σε πλά­ για προβολή, κυρίως σε $\_{περιπτώσεις }$ κάκωσης.

4.13 Ακτινολογικός έλεγχος σκολίωσης

Εισαγωγή
Σκολίωση είναι η μη φυσιολογική καμπύλη της θωρακο-οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης (Θ-ΟΜΣΣ) προς τα πλάγια του σώματος, η οποία συνοδεύ­ εται με σχετική στροφή των σπονδύλων (πρόσθια ή οπίσθια) στην περιοχή του κυρτώματος. Εμφανίζεται κυρίως κατά την περίοδο της εφηβείας και στις περισ­ σότερες περιπτώσεις αξιολογείται ως ιδιοπαθής.
- Ο ακτινολογικός έλεγχος περιλαμβάνει μια σειρά ακτινογραφιών που καθορί­ ζονται και εκτελούνται σύμφωνα με το πρωτόκολλο εξέτασης του ακτινολογικού τμήματος.

Με τον εξεταζόμενο σε όρθια θέση, οι σl!νήθεις Ίfροβολές είναι:
- 1. 0-Π ή Π-0 προβολή Θ-ΟΜΣΣ.
- 2. 0-Π ή Π-0 προβολή Θ-ΟΜΣΣ σε πλάγια κάμψη προς τα αριστερά και προς τα δεξιά. 
- 3. Πλάγια προβολή Θ-ΟΜΣΣ.

4.13.1 0-Π ή Π-0 προβολή Θ-ΟΜΣΣ

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε όρθια 0-Π ή Π-0 προβολική θέση.
Τα άνω άκρα είναι χαλαρά κατά μήκος του σώματος και τα κάτω άκρα (χωρίς παπούτσια~ σε μικρή διάσταση, για την καλύτερη ισορροπία του σώματος.
Η κοιλιακή ή η ραχιαία επιφάνεια του σώματος εφάπτεται στον ορθοστάτη. Το μέσο οβελιαίο επίπεδο είναι κάθετο στο κέντρο του φιλμ.
Η κασέτα τοποθετείται κατά τέτοιο τρόπο, ώστε το κάτω άκρο της να βρί­ σκεται περίπου 3 εκ. χαμηλότερα απΌ το ύψος της λαγόνιας ακρολοφίας (Εικόνα 4.13 Α).

Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων και των μαστών. Γίνεται επίσης χρήση σφηνοειδούς φίλτρου.
Επικέντρωση: Η κεντρική οριζόντια ακτινοβολία να διέρχεται κάθετα από το μέσον της κασέτας.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Στο μέσο της ακτινογραφίας απεικονίζεται ικανοποιητικά ολόκληρη η θωρακι­ κή και η οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, μαζί με το άνω τμήμα των λαγόνιων ακρολοφιών.
-  Η πυκνότητα της διαγνωστικής εικόνας παρουσιάζει ικανοποιητική ομοιογένεια σε όλο το μήκος της σπονδυλικής ' στήλη<; $\_{(Εικόνα }$4.13 8).
Εικόνα 4.13
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την κατά μέτωπο προβολή της Θ-ΟΜΠ σε όρθια θέση yια έλεrχο σκολίωσης,
Β . κατά μέτωπο προβολή Θ-ΟΜΠ yια σκολίωση

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη στη μελέτη της μείζονος (*1) και της ελάσσονος (*2) σπονδυλικής καμπύλης, για τη μέτρηση της γωνίας σκολίωσης και για την αξιολόγηση της στροφής των σπονδυλικών σωμάτων.
- (*1) Μείζων καμπύλη: Είναι η κύρια καμπύλη που $\_{πρωτοεμφανίστηκε, }$ γι' αυτό ονομάζεται και πρωτοπαθής ή πρωτογενής.
- (*2) Ελάσσων καμπύλη: Είναι κάθε άλλη καμπύλη (ή καμπύλες) που διαμορφώ­ θηκε μετά τη μείζονα, γι' αυτό ονομάζεται και $\_{δευτεροπαθής }$ ή δευτερογενής ή αντισταθμιστική.

ΓΕΝΙΚΉ ΠΑΡΑΤΉΡΗΣΉ:
Έχει εκτιμηθεί, βάσει έpευνας, ότι η 0-Π πpοβολή σε όpθια θέση είναι η πλέον ενδεδειγμένη, διότι συνδυάζει ικανοποιη­ τικά αποτελέσματα διαyvwστικής ποιότητας και τη μικpότε­ pη δυνατή δόση ακτινοβολίας, κυpίwς στις πλέον ακτινοευ­ αίσθητες πεpιοχές (μαστοί και yονάδες).

4.13.2 $\_{0-Π }$ ή Π-0 προβολή Θ-ΟΜΣΣ σε πλάγια κάμψη του σώματος.

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι όρθιος σε 0-Π ή Π-0 προβολική θέση.
Τα άκρα είναι χαλαρά κατά μήκος του σώματος και τα κάτω άκρα (χωρίς παπούτσια) βρίσκονται σε μικρή διάσταση για την καλύτερη ισορροπία του σώματος.
Η κοιλιακή ή η ραχιαία επιφάνεια εφάπτεται στον ορθοστάτη.
Οι ακτινογραφίες λαμβάνοντάι με μέγιστη δυνατή κάμψη του σώματος εναλ­ λάξ προς τα αριστερά και προς τα δεξιά.
Κατά τη λήψη των ακτινογραφιών το στεφανιαίο επίπεδο του σώματος είναι
παράλληλο προς την επιφάνεια της κασέτας και τα κάτω άκρα δεν κάμπτονται.

Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος είναι κάθετο στο φιλμ.
Η κασέτα τοποθετείται με το κάτω άκρο της να $\_{βρίσκεται }$3 εκ . χαμηλότερα από το ύψος της λαγόνιας ακρολοφίας $\_{(Εικόνα }$4.13 Γ α-β). Γίνεται χρήση σφηνο­ ειδούς φίλτρου και λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων και των μαστών.
Επικέντρωση: Η κεντρική οριζόντια ακτινοβολία διέρχεται κάθετα από το μέσο της κασέτας.
Οδηyίεc; αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται ικανοποιητικά ολόκληρη η θωρακική και η οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης στο μέσο της ακτινογραφίας.
-  Η πυκνότητα των σπονδύλων είναι ομοιογενής σε όλο το μήκος της σπονδυλι­ κής στήλης.
-  Κάποιο διακριτικό στοιχείο (βέλος ή λέξεις) ενημερώνει για την κατεύθυνση της πλάγιας κάμψης προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά $\_{(Εικόνα }$4.13 Δ).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την αξιολόγηση της ευκινησίας της μείζονος ή της ελάσσονος σπονδυλικής καμπύλης και του βαθμού μείωσης της κυρτότητας αυτής.

- Γ. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την κατά μέτωπο (0-Π ή Π-0) προβολή της Θ-ΟΜΣΣ με το σώμα σε πλάyια κάμψη προς τα αριστερά και προς τα δεξιά (α-β),
Δ. κατά μέτωπο προβολή Θ-ΟΜΣΣ με το σώμα σε πλάyια κάμψη
Εικόνα 4.13
Εικόνα 4.13

4.13.3 $\_{Πλάγια }$$\_{προβολή }$ Θ-ΟΜΣΣ

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι όρθιος σε πλάγια προβολική θέση.
Τα άνω άκρα είναι ανuψωμένα στη θέση της «πρότασης» και στηρίζονται σε μεταλλικό «στατό».
Τα κάτω άκρα (χωρίς παπούτσια) είναι σε μικρή διάσταση για την καλύτερη ισορροπία τοu σώματος.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο είναι παράλληλο με την επιφάνεια τοu ορθοστάτη. Το μέσο στεφανιαίο επίπεδο της οσφuϊκής μοίρας επικεντρώνεται στο μέσο TOU φιλμ.
Η κασέτα τοποθετείται με το κάτω άκρο της να βρίσκεται 3 εκ. χαμηλότερα από το ύψος της προσκείμενης λαγόνιας ακρολοφίας (Εικόvα 4.13 Ε).

Γίνεται χρήση σφηνοειδούς φίλτροu και λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων και των μαστών.
Επικέντρωση: Με τη λuχνία σε οριζόντια θέση, η κεντρική ακτινοβολία διέρχεται κάθετα από το μέσο της κασέτας.
Οδηyίεc; αναπνοήc;: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται ικανοποιητικά ολόκληρη η θωρακική και η οσφuϊκή μοίρα στο μέσο περίποu της ακτινογραφίας.
-  Οι μεσοσπονδύλιοι aρθρικοί χώροι είναι ανοικτοί και τα μεσοσπονδύλια τρήματα αναδεικνύονται ικανοποιητικά.
-  Όλοι οι σπόνδuλοι παροuσιάζοuν ομοιογενή πuκνότητα (Εικόvα 4.13 Σ7).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τον εντοπισμό σπονδuλολίσθη­ σης και την αξιολόγηση τοu βαθμού λόρδωσης (οσφuϊκή μοίρα) ή κύφωσης (θωρα­ κική μοίρα).
- Ε . Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάyια προβολή της Θ-ΟΜΣΣ,

Στ. πλάyια προβολή Θ-ΟΜΣΣ

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
-  $\_{Ο }$ακτινολογικός ε'λεγχ:ος της σπονδυλικής στήλης περιλαμβάνει την αυχενι­ κή μοίρα (Α1-Α7), τη θωρακική μοίρα (Θ1-Θ12), την οσφυϊκή $\_{μοίρα }$(01-05), το ιερό οστό και τον κόκκυγα .
-  Για την Π-0 (κατά μέτωπο) απεικόνιση της ΑΜΣΣ σε όλο το μήκος της απαι­ τούνται δύο ακτινογραφίες, μία Π-0 Α3-Α7 και μία Π-0 οδόντα ή διαστομα ­ τική. Στην προβολή αυτή (Α3-Α7) κρίνεται απαραίτητη η κεφαλική κλίση της λυχνίας για τη «διάνοιξη» $\_{των }$μεσοσπονδύλιων aρθρικών χώρων .
-  Για την πλάγια προβολή της ΑΜΣΣ τα κάτω άκρα βρίσκονται σε μικρή διά­ σταση (για την ισορροπία και ακινησία του σώματος), οι ώμοι είναι χαλαροί και το μέσο οβελιαίο επίπεδο παράλληλο προς την κασέτα, ενώ η εστιακή απόσταση είναι 180 εκ.
-  Για κάθε λοξή προβολή της ΑΜΣΣ το σώμα του εξεταζομένου, από την Π-0 ή 0-Π προβολική θέση, στρέφεται εναλλάξ προς τα αριστερά και προς τα δεξιά, ώστε το μέσο στεφανιαίο επίπεδο του κρανίου και της αυχενικής μοί­ ρας να σχηματίζει $\_{γωνία }$45 ο περίπου με την επιφάνεια του ορθοστάτη. Σ τη δεξιά και στην αριστερή πρόσθια λοξή προβολή απεικονίζονται τα προσκεί­ μενα μεσοσπονδύλια τρήματα, ενώ στη δεξιά και στην αριστερή οπίσθια λοξή προβολή απεικονίζονται τα αφιστάμενα μεσοσπονδύλια τρήματα.
-  Για ομοιογενή πυκνότητα στην απεικόνιση των θωρακικών σπονδύλων γίνε­ ται χρήση σφηνοειδούς φίλτρου ή κασέτας με ενισχυτικές πινακίδες δια­ βαθμιζόμενης ευαισθησίας.
-  Για την εκάστοτε πλάγια προβολή της θωρακικής μοίρας (Θ4-Θ12), της οσφυϊκής μοίρας, του ιερού οστού και του κόκκυγα θα πρέπει:
- α) Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος στην υπό εξέταση περιοχή να είναι παράλληλο προς την κασέτα, το στεφανιαίο επίπεδο που εφάπτεται της ραχιαίας επιφάνειας να είναι κάθετο προς αυτήν και η κεντρική ακτινοβο­ λία να διέρχεται κάθετα από το μέσο οβελιαίο επίπεδο της εξεταζόμενης περιοχής. Πολλές φορές είναι αναγκαίο να δοθεί στη λυχνία κεφαλική ή ουραία κλίση.
- β) Να γίνεται περιορισμός της ακτινοβολίας με το σωστό χειρισμό των δια­ φραγμάτων.
- γ) Να τοποθετείται μολύβδινη «αναχαίτιση» ακτινοβολίας.
-  Στην πλάγια προβολή της θωρακικής μοίρας ο εξεταζόμενος αναπνέει φυσιολογικά σε όλη τη διάρκεια της $\_{έκθεσης }$(3-8 sec).
-  Για την πλάγια προβολή των πρώτων θωρακικών σπονδύλων (Θ1-Θ3) η μέθοδος (Α) που περιγράφεται στη σχετική ενότητα έχει ικανοποιητικά αποτελέσματα και είναι η πλέον ενδεδειγμένη. Είναι γνωστή ως η «προβολή του $\_{κολυμβητή» }$(swimmer's νiew).
-  Σ την προβολή της οσφυϊκής μοίρας είναι συνήθως αναγκαίο να δοθεί 5ο -1 Ο ο ουραία κλίση της λυχνίας, για να $\_{αντισταθμιστεί }$ η κεφαλική κατεύθυνση της οσφυϊκής μοίρας λόγω του εύρους της λεκάνης (ιδιαίτερα στις γυναίκες).
-  Η προβολή (εντοπισμένη) της $\_{οσφυοϊεράς }$ άρθρωσης (05-11) $\_{κρίνεται }$$\_{ανα­}$ γκαία, μόνο όταν δεν $\_{αναδεικνύεται }$ ικανοποιητικά στην προβολή της οσφυϊκής μοίρας.
-  Για κάθε λοξή προβολή της οσφυϊκής μοίρας το σώμα του $\_{εξεταζομένου, }$ από την ύπτια ή την πρηνή θέση, στρέφεται υπό γωνία 30°-45° εναλλάξ προς τα αριστερά και προς τα δεξιά.
-  Στην Π-0 προβολή του ιερού οστού η λυχνία έχει 10° κεφαλική κλίση για τους άνδρες και 15°-20° κεφαλική κλίση για τις γυναίκες. Στην Π-0 προβο­ λή του κόκκυγα η λυχνία έχει10°-15ο ουραία κλίση.
-  Σ την προβολή του ιερού οστού και του κόκκυγα η θέση του $\_{εξεταζομένου }$ είναι η ίδια, ενώ διαφέρουν το σημείο επικέντρωσης και τα στοιχεία έκθεσης της $\_{ακτινοβολίας. }$
-  Σκολίωση είναι κάθε $\_{παραμορφωτική }$ καμπύλη της $\_{θωρακο-οσφυϊκής }$ μοί­ ρας της $\_{σπονδυλικής }$ στήλης προς τα πλάγια του σώματος, η οποία συνο­ δεύεται με στροφή των σπονδύλων στην περιοχή του $\_{κυρτώματος. }$ Ο ακτι­ νολογικός έλεγχος αρχίζει (ο εξεταζόμενος είναι όρθιος) με την 0-Π ή Π-0 προβολή της Θ-ΟΜΣΣ και ολοκληρώνεται με $\_{συμπληρωματικές }$ προβολές, σύμφωνα με το $\_{πρωτόκολλο }$ εξέτασης. Η ακτινοπροστασία κρίνεται απαραίτητη, ιδιαίτερα για τις $\_{ακτινοευαίσθητες }$ περιοχές του σώματος (μαστο­ ύς και γονάδες).
-  Οι νέες μέθοδοι απεικόνισης (C.T.M.R.I) $\_{συμπληρώνουν }$ καθοριστικά τον ακτινολογικό έλεγχο της $\_{σπονδυλικής }$ στήλης.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
- Στην Π-0 προβολή της ΑΜΣΣ το κεφάλι του εξεταζομένου ανυψώνεται:
- α. Για τη «διάνοιξη» των μεσοσπονδύλιων αρθρώσεων.
- β. Για την άνεση του εξεταζομένου.
- γ. Για να μη συμπροβάλλεται η κάτω γνάθος.
- δ. Για την καλύτερη απεικόνιση των μεσοσπονδύλιων τρημάτων.
- 2 . Η λυχνία έχει κεφαλική κλίση 15° περίπου στην:
- α. Π-0 προβολή της ΑΜΣΣ (Α3-Α7).
- β. Π-0 προβολή του κόκκυγα.
- γ. Π-0 προβολή του ιερού οστού.
- δ. Πρόσθια λοξή προβολή της ΑΜΣΣ.
- ε. Τα α και γ.
- Για την Π-0 προβολή της θωρακικής μοίρας το σημείο επικέντρωσης είναι:
- α. Ο 4ος θωρακικός σπόνδυλος.
- β. Ο 5ος θωρακικός σπόνδυλος.
- γ. Ο 6ος θωρακικός σπόνδυλος.
- δ. Στο μέσο του στέρνου.
- 4. Για επιτυχημένη πλάγια προβολή της ΑΜΣΣ η εστιακή απόσταση είναι και το μέσο οβελιαίο επίπεδο είναι φιλμ:
115 εκ.

-παράλληλο με το
1 50 εκ.
-κάθετο στο
- γ. 180 εκ. -παράλληλο με το
- δ. 1 50 εκ. -παράλληλο με το
- 5. Σε ποια από τις ακόλουθες προβολές ο εξεταζόμενος αναπνέει φυσιολογικά;
- α. Στην Π-0 διαστοματική προβολή οδόντα.
- β. Στην πλάγια προβολή ΘΜΣΣ.
- γ. Στην πλάγια προβολή ΟΜΣΣ.
- δ. Στις α και β.
- ε. Στις β και γ.

 \_
- 6 Στην πλάγια προβολή της ΘΜΣΣ, όταν ο εξεταζόμενος αναπνέει φuσιολογι­ κά, έχοuμε ως αποτε'λεσμα:
- α. Την προβολή και των 12 θωρακικών σπονδύλων.
- β. Την ασαφή απεικόνιση των πλεuρών.
- γ. Την ασαφή απεικόνιση τοu πνεuμονικού παρεγχύματος.
- δ. Τα α και β.
- ε. Τα β και γ.
- 7 Σ την Π-0 προβολή της Θ-ΟΜΣΣ για τον έλεγχο της σκολίωσης η κασέτα (35Χ43 εκ.) τοποθετείται με το κάτω άκρο της:
- α. Σ το ύψος της λαγόνιας ακρολοφίας.
- β. Σ το ύψος της ΠΑΛΑ.
- γ. 3 εκ. χαμηλότερα από τη λαγόνια ακρολοφία.
- δ. Στο ύψος τοu ιερού οστού.
- Για την πλάγια προβολή της ΟΜΣΣ η λuχνία σuνήθως:
- α. Έχει οuραία κλίση.
- β. Έχει κεφαλική κλίση.
- γ. Είναι χωρίς κλίση.
- 9 Σ την Π-0 προβολή της ΘΜΣΣ, για να επιτεuχθεί ομοιογενής πuκνότητα σε όλοuς τοuς θωρακικούς σπονδύλοuς, θα πρέπει:
- α. Το σημείο της ανόδοu να βρίσκεται πάνω από το 012.
- β. Να γίνει χρήση σφηνοειδούς φίλτροu.
- γ. Ο εξεταζόμενος να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εκπνοή.
- δ. Τα α και β.
- ε. Τα β και γ.
- Ο Σε ποια προβολή της ΟΜΣΣ οι σπόνδuλοι διαγράφονται σαν «σκωτσέζικα σκuλάκια»;
- α. Σ την Π-0 προβολή.
- β. Στη λοξή προβολή.
- γ. Στην πλάγια προβολή.
- δ. Στις α και β.
- 1 Στην πλάγια προβολή της ΟΜΣΣ, για να επιτευχθεί η μεγαλύτερη δυνατή ευκρίνεια, θα πρέπει:
- α. Να δοθεί ουραία κλίση στη λυχνία.
- β. Να γίνει σωστός περιορισμός των διαφραγμάτων.
- γ. Να τοποθετηθεί στο τραπέζι μολύβδινη «αναχαίτιση» ακτινοβολίας.
- δ. Τα α και β.
- ε. Τα β και γ .

Σ τη λοξή προβολή της ΑΜΣΣ, το μέσο στεφανιαίο επίπεδο σχηματίζει με την επιφάνεια της κασέτας:
- α. Γωνία 30°.
- β. Γωνία 1 5ο.
- γ. Γωνία 45°.

ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΥΕΛΙΚΗΣ ΖΩΝΗΣ

5.1 Π-0 προβολή λεκάνης

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε ύπτια θέση.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος είναι κάθετο στο φιλμ και συμπίπτει με τον επιμήκη κεντρικό άξονα του τραπεζιού.
Οι πρόσθιες άνω λαγόνιες άκανθες (ΠΑΛΑ) απέχουν εξίσου από την επιφάνεια του τραπεζιού.
Τ α άνω άκρα κάμπτονται στους αγκώνες και αναπαύονται στην πρόσθια θωρακική χώρα.
Τ α κάτω άκρα διαχωρίζονται ελαφρώς, είναι ευθυτενή και με έσω στροφή γωνίας 15 ο περίπου, έτσι ώστε τα άκρα πόδια να εφάπτονται μεταξύ τους στην περιοχή των μεγάλων δακτύλων. Η στροφή των κάτω άκρων δεν ενδείκνυται, όταν υπάρχει κάκωση ή υποψία παθολογικού κατάγματος .

Η λεκάνη δεν παρουσιάζει στροφή προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά.
Η κασέτα τοποθετείται έτσι, ώστε το άνω άκρο της να βρίσκεται περίπου 4 εκ. πάνω από τη λαγόνια ακρολοφία , (fικόvα 5.1 Α-8).
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων στους άνδρες. Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της κασέτας, περίπου 5 εκ. πάνω από την ηβική σύμφυση, με τη λυχνία χωρίς κλίση.
Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0
προβολή λεκάνης,
Εικόνα 5.1
Οδηyίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενοςπρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται ικανοποιητικά ολόκληρη η πύελος και το άνω τριτημόριο των μηριαίων οστών.
-  Οι aυχένες των μηριαίων αναδεικνύονται σε όλο το μήκος τους. Οι μείζονες τρο­ χαντήρες απεικονίζονται ολόκληροι, ενώ οι ελάσσονες συμπροβάλλονται σχε­ δόν με τα μηριαία.
-  Απεικονίζονται συμμετρικά μεταξύ τους οι ιερολαγόνιες aρθρώσεις, τα λαγόνια οστά, τα θυρεοειδή τρήματα και οι ισχιακές άκανθες.
-  Οι οστικές δομές και τα περιβάλλοντα μαλακά μόρια αναδεικνύονται με ευκρί­ νεια.
-  Οι κεφαλές των μηριαίων απεικονίζονται με ικανοποιητική πυκνότητα στη συμπροβολή τους με τις κοτύλες.
-  Η οσφυϊκή μοίρα και η ηβική σύμφυση αναδεικνύονται στο μέσο της ακτινο­ γραφίας (Εικόνα 5.1 n.

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη των οστών της πυελικής ζώνης και του άνω τριτημορίου των μηριαίων.
Γ. Π-0 πpοβολή λεκάνης

5.2 Βατραχοειδής προβολή ισχίων

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε ύπτια θέση.
Τ α κάτω άκρα κάμπτονται όσο το δυνατόν περισσότερο στα γόνατα και στα ισχία και ωθούνται προς τα πλάγια στο ύψος των γονάτων τόσο, ώστε τα πέλ­ ματα να εφάπτονται μεταξύ τους.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος είναι κάθετο στο φιλμ και συμπίπτει με τον κεντρικό επιμήκη άξονα του τραπεζιού. Η λεκάνη δεν παρουσιάζει στροφή προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά.
Το μέσο της κασέτας επικεντρώνεται 3 εκ. περίπου πάνω από την ηβική σύμ­ φυση (Εικόνα 5.2 Α).

Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της νοητής γραμμής που ενώνει τις aρθρώσεις των ισχίων.
Οδηyίεc:; αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται με ευκρίνεια τα άνω τριτημόρια των μηριαίων και τα οστά της πυελικής ζώνης μέχρι το ύψος της ΠΑΛΑ.
-  Το ιερό οστό και η ηβική σύμφυση προβάλλουν στο μέσο της ακτινογραφίας.
-  Οι λαγόνιες άκανθες και τα θυρεοειδή τρήματα έχουν συμμετρική απεικόνιση .
-  Λόγω της λοξής τοποθέτησης των μηριαίων, οι ελάσσονες τροχαντήρες προ­ βάλλουν προς τα έσω, ενώ οι aυχένες των μηριαίων βραχύνονται και συμπρο­ βάλλονται με τους μείζονες τροχαντήρες.
-  Οι κεφαλές των μηριαίων αναδεικνύονται μέσα στις κοτύλες με ευκρίνεια και ομοιογενή πυκνότητα $\_{(Εικόνα }$5.2 81.

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη γιa τη μελέτη της άρθρωσης του ισχίου σε (τροποποιημένη) Π-Ο λοξή προβολή, κυρίως στις περιπτώσεις στις οποίες ερευνάται η εκ γενετής εκφυλιστική $\_{ή }$στατικοκινητική πάθηση των αρθρώ­ σεων των ισχίων. Η εξέταση δεν ενδείκνυται, όταν υπάρχει κάκωση ή άλλη παθο­ λογική αιτία που να προϋποθέτει κάταγμα.
Β. βατραχοειδής προβολή ισχίων
Α. Τοποθέτση του εξεταζομένου για τη βατραχοειδή προβολή ισχίων,

5.3 Π-0 προβολή ισχίωv (συγκριτική)

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε ύπτια θέση.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο είναι κάθετο στο φιλμ και συμπίπτει με τον επιμήκη κεντρικό άξονα του τραπεζιού.
Εικόνα 5.2
Εικόνα 5.3
Οι πρόσθιες άνω λαγόνιες άκανθες (ΠΑΛΑ) απέχουν ίσα από την επιφάνεια του τραπεζιού.
Η λεκάνη δεν παρουσιάζει στροφή προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά.Τα άνω άκρα κάμπτονται στους αγκώνες και αναπαύονται στην πρόσθια θωρακική χώρα.
Τα κάτω άκρα διαχωρίζονται ελαφρώς, είναι ευθυτενή, με έσω στροφή γωνίας 15 ο περίπου, έτσι ώστε τα άκρα πόδια να εφάπτονται μεταξύ τους στην περιο­ χή των μεγάλων δακτύλων. Η στροφή των κάτω άκρων δεν ενδείκνυται, όταν υπάρχει κάκωση ή υποψία παθολογικού κατάγματος (Εικόνα 5.3 Α-8).

Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο 9βελιαίο επίπεδο και 2,5 εκ. περίπου πάνω από την ηβική σύμφυση, με τη λυχνία χωρίς κλίση, στο μέσο της απόστασης που ενώ­ νει τις aρθρώσεις των ισχίων.
Οδηyίεc; αναπνοής: Ο $\_{εξεταζόμενος }$ πρέπει να μην αναπνέει.
Τοποθέτηση του εξεταζομένου
yια τηv Π-0
προβολή ιαχίwv (συy­
κριτική),
~ Π-Οπροβολήιαχίwv

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Στην ακτινογραφία απεικονίζονται με ευκρίνεια το κάτω ήμισυ των οστών της πυελικής ζώνης και το ήμισυ των μηριαίων.
-  Απεικονίζονται συμμετρικά (μεταξύ τους) τα θυρεοειδή τρήματα, καθώς και οι ισχιακές άκανθες.
-  Οι aυχένες των μηριαίων αναδεικνύονται σε όλο το μήκος τους και οι κεφαλές αυτών έχουν ικανοποιητική πυκνότητα στη συμπροβολή τους με τις κοτύλες.
-  Ικανοποιητικά αναδεικνύονται η πυκνότητα της οστικής μάζας και τα συνυ­ πάρχοντα μαλακά μόρια $\_{(Εικόνα }$5.3 Π.

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη συγκριτική μελέτη των ισχίων και του άνω ημίσεος των μηριαίων οστών.

5.4 Π-0 προβολή ισχίου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε ύπτια θέση.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος είναι κάθετο στο φιλμ και οι πρόσθιες λαγόνιες άκανθες απέχουν ίσα από την επιφάνεια του τραπεζιού.
Η λεκάνη δεν παρουσιάζει στροφή προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά.
Τ ο εξεταζόμενο άκρο είναι ευθυτενές, με έσω στροφή γωνίας 15 ο περίπου (δεν ενδείκνυται στροφή του κάτω άκρου, όταν υπάρχει κάκωση) $\_{(Εικόνα }$5.4 Α-Β).
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων.
Επικέντρωση: Με τη λυχνία χωρίς κλίση, η κεντρική ακτινοβολία επικεντρώνεται στη νοητή γραμμή που είναι κάθετη στο μέσο της απόστασης μεταξύ της ΠΑΛΑ και του άνω χείλους της ηβικής σύμφυσης και 6 εκ. περίπου χαμηλότερα από το σημείο τομής των δύο νοητών γραμμών.

Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Στην ακτινογραφία απεικονίζονται με ευκρίνεια η άρθρωση του ισχίου και το άνω τριτημόριο του μηριαίου οστού.
-  Ο αυχένας του μηριαίου αναδεικνύεται σε όλο το μήκος του.
-  Απεικονίζεται ολόκληρος ο μείζων τροχαντήρας, ενώ ο ελάσσων συμπροβάλλε­ ται με το μηριαίο.
-  Απεικονίζεται με ικανοποιητική πυκνότητα η κεφαλή του μηριαίου στη συμπρο­ βολή της με την κοτύλη $\_{(Εικόνα }$5.4 Π.
Α-Β. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0 προβολή ισχίου
Εικόνα 5.4
- Γ. Π-0 προβολή ισχίου ,
- Δ. Π-0 προβολή ισχίου μετά από ορθοπεδική ήλωση
-  Αναδεικνύεται σε όλο το μήκος της μεταλλική χειρουργική πλάκα ή άλλη εφαρ­ μογή που έχει τυχόν τοποθετηθεί στο ισχίο.(Εικόνα 5.4 Δ).

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη της άρθρωσης του ισχίου και του άνω τριτημορίου του μηριαίου.
Σημείωση: Η «εκλεκτική» Π-0 προβολή της άρθρωσης του ισχίου ζητείται συνή­ θως (για επανέλεyχο) μετά από χειρουργική επέμβαση κατά την οποία έχει τοποθετηθεί μεταλλικό καρφί με στήριγμα (ορθοπεδική ήλωση) για την περιστολή κατάγματος στο μηριαίο αυχένα (Εικόνα 5.4 Δ).

5.5 Πλάγια προβολή ισχίου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε ύπτια θέση.
Τ ο εξεταζόμενο κάτω άκρο κάμπτεται στο γόνατο και στο ισχίο, το μηριαίο βρί­ σκεται σε απαγωγή και το σώμα στρέφεται τόσο, ώστε το μηριαίο να είναι παράλ­ ληλο προς την κασέτα και η πλάγια επιφάνεια αυτού σε πλήρη επαφή με το τρα­ πέζι. Η θέση του άλλου άκρου δεν επηρεάζει την εξέταση, γι' αυτό τοποθετείται όπως διευκολύνει τον εξεταζόμενο (Εικόνα 5.5 Α).
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων στους άνδρες.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο του εξεταζόμενου ισχίου, που βρίσκεται μεταξύ της πρόσθιας άνω λαγόνιας άκανθας και της ηβικής σύμφυσης, με τη λυχνία χωρίς κλίση.

Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.
Σημείωση: Η μέθοδος πρέπει να αποφεύγεται, όταν υπάρχει υποψία κατάγματος από κάκωση ή άλλη παθολογική αιτία.
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου για τηv πλάγια προβολή ισχίου,
- Β. πλάγια προβολή ισχίου

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Αναδεικνύεται ικανοποιητικά η κεφαλή του μηριαίου οστού στη συμπροβολή της με την κοτύλη.
-  Ο μείζων τροχαντήρας σχεδόν συμπροβάλλεται με το μηριαίο, ενώ ο ελάσσων αναδεικνύεται προς τα έσω του σώματος.
-  Ο αυχένας απεικονίζεται σε σχεδόν πλάγια προβολή.
-  Αναδεικνύεται σε όλο το μήκος της μεταλλική χειρουργική πλάκα ή άλλη εφαρ­ μογή που έχει τυχόν τοποθετηθεί (Εικόνα 5.58).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη της άρθρωσης του ισχίου, του αυχένα και του άνω τριτημορίου του μηριαίου οστού.

5.6 Πλάγια προ  ολή ισχίου με οριζόντια δέσμη

Εισαγωγή
- Η προβολή κρίνεται απαραίτητη κατ.ά τη διάρκεια χειρουργικής επέμβασης, καθώς επίσης για τον εντοπισμό ή για την περαιτέρω αξιολόγηση κατάγματος μετά από κάκωση ή από άλλη παθολογική αιτία.

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε ύπτια θέση.
Το εξεταζόμενο κάτω άκρο είναι ευθυτενές και στρέφεται προς τα έσω (εάν δεν αντενδείκνυται) υπό γωνία 15 ο περίπου.
Το άλλο άκρο βρίσκεται aνυψωμένο με μικρή απαγωγή και ακινητοποιείται, έτσι ώστε να μη συμπροβάλλεται με την εξεταζόμενη περιοχή
Η κασέτα Grid (με ενσωματωμένο αντισκεδαστικό διάφραγμα) τοποθετείται με το άνω άκρο της πάνω από το ύψος της λαγόνιας ακρολοφίας, είναι κάθετη προς την επιφάνεια του τραπεζιού και παράλληλη με το μηριαίο αυχένα, ενώ σχηματί­ ζει $\_{γωνία }$45° περίπου με τον επιμήκη άξονα του μηριαίου (Εικόνα 5.6Α-Β).

Εικόνα 5.5
Εικόνα 5.6
- Α-Β. Τοποθέτηση του εξεταζομένου και της Λυχνίας για την πλάγια προβολή ισχίου με τη χρήση οριζόντιας ακτινοβολίας,
- Γ. πλάγια προβολή ισχίου με τη χρήση οριζόντιας ακτινοβολίας,
- Δ. πλάγια προβολή ισχίου μετά από τοποθέτηση μεταλλικής χειρουργικής πλάκας (ορθοπεδική ήλwση) και με χρήση οριζόντιας ακτινοβολίας
Επικέντρωση: Η κεντρική οριζόντια ακτινοβολία είναι κάθετη προς την κασέτα και τον επιμήκη άξονα του μηριαίου αυχένα, ενώ διέρχεται από το σημείο που βρί­ σκεται περίπου 6 εκ. χαμηλότερα από το μέσο της απόστασης που ενώνει την ηβική σuμφυση και την ΠΑΛΑ (πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα) της εξεταζόμενης πλευράς.

Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται ικανοποιητικά το προσκείμενο τμήμα του μηριαίου, η άρθρωση του ισχίου, η κοτuλη και ο μηριαίος αυχένας σε όλο το μήκος του.
-  Ο ελάσσων τροχαντήρας προβάλλει στο κάτω και πρόσθιο τμήμα του μηριαίου οστοu, ενώ ο μείζων συμπροβάλλεται σχεδόν με το μηριαίο (Εικόνα 5.6 Γ-Δ).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη της κεφαλής του μηριαίου οστοu, της κοτuλης και του αυχένα του μηριαίου, κυρίως σε περιπτώ­ σεις κάκωσης με σκοπό τον εντοπισμό και την αξιολόγηση κατάγματος.

5.7 0-Π ή Π-0 προβολή ιερολαyόνιων αρθρώσεων

Εισαyωyή
Ο ε'λεγχος των ιερολαγόνιων αρθρώσεων γίνεται σύμφωνα με το πρωτόκολλο εξέτασης τοu ακτινολογικού τμήματος .
Η 0-Π προβολή πλεονεκτεί της Π-0 προβολής , επειδή η πρηνής θέση τοu εξε­ ταζομένοu βοηθά περισσότερο στη διόρθωση πιθανής λόρδωσης στην περιοχή της οσφuοϊεράς χώρας, με αποτέλεσμα να απαιτείται μικρότερη κλίση της λuχνί­ ας και επομένως μικρότερη παραμόρφωση της τελικής διαγνωστικής απεικόνι­ σης. Η 0-Π προβολή προτιμάται επίσης για λόγοuς ακτινοπροστασίας.

Α. 0-Π προβολή ιερολαγόνιων αρθρώσεων
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την 0-Π προβολή ιερολαyόνιων αρθρώσεων ,

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε θέση πρηνή.
Τ ο μέσο οβελιαίο επίπεδο τοu σώματος είναι κάθετο στο τραπέζι και η πύελος δεν πάροuσιάζει στροφή προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά (Εικόνα 5.7 Α).
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων στοuς άνδρες .
Επικέντρωση: Η κεντρική ακτινοβολία επικεντρώνεται στο μέσο της γραμμής ποu ενώνει τις οπίσθιες άνω λαγόνιες άκανθες. Η λuχνία έχει 10° περ ί ποu οuραία κλί­ ση για άνδρα και 15 ο για γuνα ί κα .
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Οι ιερολαγόνιες aρθρώσεις αναδεικνύονται ανοικτές στο μέσο της ακτινογρα­ φίας σε όλο το μήκος τοuς.
-  Απεικονίζονται ικανοποιητικά η οσφuοϊερά άρθρωση και το μεγαλύτερο τμήμα τοu ιερού οστού (Εικόνα 5.7 Β).
Β. 0 -Π προβολή ιερολαyόνιων αρθρώσεων
Εικόνα 5.7
Εικόνα 5.8
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την κατά μέτωπο μελέτη των ιερολαγόνιων αρθρώσεων (κυρίως αναδεικνύεται το πρόσθιο χείλος κάθε άρθρω­ σης σε όλο το μήκος της).

Β. Π-0 προβολή ιερολαyόνιων αρθρώσεων

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε θέση ύπτια.
Τ ο μέσο οβελιαίο επίπεδο είναι κάθετο στο φιλμ, ενώ η πύελος δεν έχει στρο­ φή προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά, με αποτε'λεσμα οι πρόσθιες άνω λαγόνιες άκανθες να απέχουν ίσα από το τραπέζι.
Τα κάτω άκρα είναι ευθυτενή, χωρίς απαγωγή.
Τα άνω άκρα κάμπτονται στους αγκώνες και αναπαύονται στην πρόσθια θωρακική χώρα (Εικόνα 5.8 Α).
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων στους άνδρες.
Επικέντρωση: Γίνεται 5 εκ. περίπου πάνω από την ηβική σύμφυση, με τη λυχνία σε 15° -25° κεφαλική κλίση (ανάλογα με την καμπύλη λόρδωσης της οσφυοϊεράς χώρας).

Οδηyίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Οι ιερολαγόνιες aρθρώσεις αναδεικνύονται ανοικτές σε όλο το μήκος τους στο μέσο της ακτινογραφίας.
-  Απεικονίζονται ικανοποιητικά η οσφυοϊερά άρθρωση και το μεγαλύτερο τμήμα του ιερού οστού (Εικόνα 5.8 8).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την κατά μέτωπο μελέτη των ιερολαγόνιων αρθρώσεων (κυρίως αναδεικνύεται το οπίσθιο χείλος κάθε άρθρω­ σης σε όλο το μήκος της).
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0 προβολή ιερολαyόνιων αρθρώσεων,
Β. Π-0 προβολή ιερολαyόνιων αρθρώσεων

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
-  Για τον ακτινολογικό έλεγχο της πυελικής ζώνης όλες σχεδόν οι ακτινογρα­ φίες λαμβάνονται με τον εξεταζόμενο σε ύπτια θέση.
-  Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος είναι κάθετο προς την επιφάνεια του φιλμ και οι πρόσθιες άνω λαγόνιες άκανθες (ΠΑΛΑ) απέχουν ίσα από το τραπέζι, έτσι ώστε η λεκάνη να βρίσκεται ακινητοποιημένη, χωρίς στροφή προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά.
-  Τα κάτω άκρα (ή το κάτω άκρο, για Π-0 προβολή ισχίου) είναι ευθυτενή και στρέφονται προς τα έσω υπό $\_{γωνία }$15 ο περίπου, για την ανάδειξη του μηριαίου αυχένα σε όλο το μήκος του.
-  Η έσω στροφή δεν ενδείκνυται, όταν υπάρχει κάκωση ή υποψία κατάγμα­ τος άλλης (κυρίως παθολογικής) αιτίας.
-  Για την Π-0 προβολή της λεκάνης η κασέτα τοποθετείται έτσι, ώστε το άνω άκρο της να βρίσκεται 4 εκ. περίπου ψηλότερα από το ύψος της λαγό­ νιας ακρολοφίας. Η επικέντρωση γίνεται στο μέσο της κασέτας.
-  Η Π-0 προβολή των ισχίων είναι συγκριτική.
-  Η Π-0 προβολή ισχίου είναι εκλεκτική (εντοπισμένη) και παρέχει διαγνω­ στική εικόνα υψηλής ευκρίνειας.
-  Η πλάγια προβολή του ισχίου με χρήση οριζόντιας ακτινοβολίας είναι χρή­ σιμη και απαραίτητη σε περίπτωση κάκωσης, στις χειρουργικές επεμβάσεις ισχίου, όπου τοποθετείται μεταλλικό καρφί με στήριγμα (ορθοπεδική ήλω­ ση) για την περιστολή κατάγματος του μηριαίου αυχένα, και στο μετεγχει­ ρητικό ακτινολογικό έλεγχο της άρθρωσης του ισχίου.
-  Η μεταλλική προσθήκη πρέπει να απεικονίζεται σε όλο το μήκος της.
-  Οι ιερολαγόνιες aρθρώσεις ελέγχονται ακτινολογικά με την 0-Π ή την Π-0 προβολή, στις οποίες $\_{ο }$εξεταζόμενος είναι πρηνής ή ύπτιος.
-  Για τη διάνοιξη (aπεικονιστικά) των ιερολαγόνιων αρθρώσεων η λυχνία έχει $\_{περίπου }$1 Ο ο ουραία κλίση (Ο-Π προβολή) ή 15 ο -25 ο κεφαλική κλίση (Π-Ο προβολή). Το πεδίο ακτινοβολίας περιορίζεται πάντοτε, ενώ για την επικέ­ ντρωση στην 0-Π προβολή η κεντρική δέσμη διέρχεται, κατά την έξοδό της από το σώμα, από την πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα, η οποία εύκολα ψηλα­ φείται.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
- 1. Στην Π-0 προβολή της λεκάνης τα κάτω άκρα είναι συνήθως:
- α. $^{Ευθυτενή, }$σε $\_{απαγωγή }$ και με έξω στροφή 15 ο περίπου.
- γ. Ευθυτενή, σε $\_{απαγωγή }$ και με έσω στροφή 1 5 ο περίπου.
- β. Ενωμένα, ευθυτενή και με έσω στροφή 10° περίπου.
- δ. Ενωμένα, λυγισμένα στα γόνατα, με τα $\_{πέλματα }$ στο τραπέζι.
- 2. Στην Π-0 προβολή της λεκάνης το άνω άκρο της κασέτας βρίσκεται:
- α. Στο ύψος της ΠΑΛΑ (πρόσθια άνω λαγόνια άκανθας).
- β . Στο ύψος της λαγόνιας ακρολοφίας.
- γ. Πάνω από το ύψος της λαγόνιας ακρολοφίας.
- δ. Περίπου 4 εκ. πάνω από το ύψος της λαγόνιας ακρολοφίας.
- 3. Στην Π-0 προβολή της λεκάνης η προστασία των γονάδων ενδείκνυται:
- α. Μόνο για τους άνδρες.
- β. Μόνο για τις γυναίκες.
- γ. Για τους άνδρες και τις γυναίκες .
- δ. Δεν $\_{ενδείκνυται. }$
- 4. Σ τη $\_{βατραχοειδή }$ προβολή των ισχίων το άνω $\_{τριτημόριο }$ των μηριαίων οστών βρίσκεται σε $\_{προβολική }$ θέση:
- α. Πλάγια.
- β. Π-0 λοξή .
- γ. Π-0
- δ. Κανένα από αυτά.
- 5. Σε ποια από τις $\_{ακόλουθες }$ προβολές πρέπει να γίνει χρήση σταθερής κασέτας Grid;
- α . Στην πλάγια προβολή της λεκάνης, με $\_{οριζόντια }$ δέσμη.
- β. Στην πλάγια προβολή του ισχίου.
- γ. Στην Π-0 προβολή των $\_{ιερολαγόνιων }$ αρθρώσεων.
- ε. Σε δύο από αυτά.
- δ . Στην πλάγια προβολή του ισχίου, με $\_{οριζόντια }$ δέσμη .
- 6. Για ποιο από τα $\_{παρακάτω }$ απαιτείται η λυχνία να έχει 10° ουραία κλίση;
- α. Για την Π-0 προβολή των $\_{ιερολαγόνιων }$ αρθρώσεων.
- β. Για τη $\_{«βατραχοειδή» }$$\_{προβολή }$ των ισχίων.
- γ. Για την 0-Π προβολή των $\_{ιερολαγόνιων }$ αρθρώσεων.
- δ. Για κανένα από αυτά.

ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ

6.1 Π-0 προβολή μηριαίου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται ύπτιος, με το κάτω άκρο να εφάπτεται στο τρα­ πέζι.
Το υπό έλεγχο μηριαίο οστό συμπίπτει (κατά μήκος) με τον κεντρικό επιμήκη άξονα του τραπεζιού και ολόκληρο το κάτω άκρο στρέφεται προς τα έσω (όταν δεν υπάρχει κάκωση) τόσο, ώστε η νοητή γραμμή των επικονδύλων να είναι παράλληλη προς το φιλμ.
Εάν το εξεταζόμενο μηριαίο οστό έχει μήκος μεγαλύτερο από εκείνο του φιλμ, τότε η ακτινογραφία πρέπει να περιλαμβάνει οπωσδήποτε την άρθρωση που είναι πιο κοντά στην περιοχή ενδιαφέροντος.

Για την ανάδειξη του κεντρικού μηριαίου η κασέτα τοποθετείται με το άνω άκρο της στο ύψος της ΠΑΜ, ενώ για την ανάδειξη του περιφερικού μηριαίου το κάτω άκρο της κασέτας πρέπει να βρίσκεται 5 εκ. περίπου χαμηλότερα από την άρθρωση του γόνατος (Εικόvα 6.1 Α).
Η προστασία των yονάδων κρίνεται απαραίτητη yια όλεc; τιc; ακτινογραφίες που περιλαμβάνονται στον ακτινολογικό έλεγχο των κάτω άκρων.
Επικέντρωση: Γίνεται στο κέντρο της κασέτας και στο μέσον του μηριαίου σώμα­ τος, με τη λυχνία χωρίς κλίση.

Οδηyίεc; αναπνοής: Στον ακτινολογικό έλεγχο των κάτω άκρων ο εξεταζόμενος συνήθως αναπνέει φυσιολογικά, αλλά φροντίζουμε να παραμένει σε ακινησία το εξεταζόμενο ανατομικό μόριο.
Σημείωση: Για τοv έλεrχο ολόκληρου του μηριαίου πραγματοποιούμε και τις δύο προαναφερθείσες κατά μέτωπο προβολές, φροvτίζοvτας οι ακτιvο­ yραφίες vα αvαδεικvύουv από κοιvού έvα τμήμα του μηριαίου σώμα­ τος, μήκους όχι μικρότερου τwv 5 εκ.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Αναδεικνύεται ικανοποιητικά η άρθρωση του ισχίου ή του γόνατος, μαζί με το αντίστοιχο προσκείμενο (κεντρικό) ή αφιστάμενο (περιφερικό) τμήμα του μηριαίου. Εάν υπάρχει ορθοπεδική ήλωση, περιλαμβάνεται σε όλο της το μήκος.
-  Στην ακτινογραφία του κεντρικού μηριαίου απεικονίζονται η άρθρωση του ισχί­ ου, ο μείζων τροχαντήρας και ο αυχένας του μηριαίου σε όλο το μήκος του, ενώ ο ελάσσων τροχαντήρας σχεδόν συμπροβάλλεται με το μηριαίο (Εικόvα 6.1 Β).
Εικόνα 6.1
-  Στην ακτινογραφία του περιφερικού μηριαίου η άρθρωση του γόνατος είναι συμμετρική, ενώ οι μηριαίοι επικόνδυλοι αναδεικνύονται στα πλάγια ικανοποιη­ τικά (Εικόνα 6.1 Π.
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0 προβολή μηριαίου,
- Β. Π-0 προβολή μηριαίου μαζί με την αφιστάμενη άρθρωση του γόνατος,
- Γ. Π-0 προβολή μηριαίου μαζί με την προσκείμενη άρθρωση του ισχίου

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη του μηριαίου οστού κυρίως σε περιπτώσεις κάκωσης και για τον εντοπισμό παθολογικών ή εκφυλι­ στικών αλλοιώσεων.
Σημείωση: Όσον αφορά τα άνω και τα κάτω άκρα, προσκείμενο ή κενrpικό θεω­ ρείται το τμήμα του ανατομικού μορίου που βρίσκεται πιο κοντά στο κέντρο του σώματος ή στον κορμό 1 και αφιστάμενο ή πεpιφεpικό το τμήμα που βρίσκεται πιο μακριά από το κέντρο του σώματος ή τον κορμό.

6.2 Πλάγια προβολή μηριαίου

Μέθοδος
- Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε σχεδόν πλάγια κατακεκλιμένη θέση, με την έξω πλάγια επιφάνεια του μηριαίου να εφάπτεται στο τραπέζι.
- Ο επιμήκης άξονας του μηριαίου του υπό εξέταση άκρου συμπίπτει με τη μεσαία γραμμή του τραπεζιού.
Το άλλο άκρο βρίσκεται σε μικρή κάμψη και πίσω από το εξεταζόμενο.
Ανάλογα με την περιοχή ενδιαφέροντος, η ακτινογραφία περιλαμβάνει το αφι­ στάμενο τμήμα του μηριαίου μαζί με την άρθρωση του γόνατος ή το προσκείμενο τμήμα του μηριαίου μαζί με την άρθρωση του ισχίου.

Η κασέτα τοποθετείται όπως και στην Π-0 προβολή.
Επικέντρωση: Η κεντρική ακτινοβολία είναι κάθετη στο μέσο του μηριαίου και της κασέτας.
ΠΑΡΑΤΉΡΗΣΗ
Στην πλάγια προβολή του μηριαίου υπάρχει συνήθως μεyάλη δια­ φορά πυκνότητας μεταξύ της άρθρωσης του ισχίου και του σώμα­ τος του μηριαίου οστού. Όταν λοιπόν πρέπει να συμπεριληφθεί στην ακτινογραφία και η άρθρωση του ισχίου, τότε λαμβάνονται δύο ακτινογραφίες: η μία περιλαμβάνει το μηριαίο από την άρθρωση του yόνατος και πάνω (σε κασέτα 35Χ43 εκ.), ενώ η άλλη από την άρθρωση του ισχίου και κάτω (σε κασέτα 30Χ40 εκ.) και με στοιχεία έκθεσης ενισχυμένα $\_{κατά }$8 Kv σε σχέση με την πρώτη ακτινογραφία. Σε περίπτωση κατάγματος ο εξεταζόμενος παραμένει σε ύπτια θέση, ενώ η ακτινογραφία λαμβάνεται με οριζόντια ακτινοβολία και την κασέτα κάθετη στο τραπέζι και σε πλήρη επαφή με την πλάγια (έσω ή έξω) επιφάνεια του μηριαίου.

Η πλάγια προβολή του ισχίου περιγράφεται αναλυτικά στο προη­ γούμενο Κεφάλαιο.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Αναδεικνuονται το μεγαλότερο τμήμα του μηριαίου μαζί με την άρθρωση του γόνατος, ή το άνω τριτημόριο, μαζί με την άρθρωση του ισχίου.
-  Εάν έχει προηγηθεί ορθοπεδική ήλωση, αυτή απεΙκονίζε­ ται σε όλο το μήκος της.
-  Όσον αφορά το αφιστάμενο τμήμα του μηριαίου, οι πρό­ σθιες επιφάνειες των μηριαίων κονδuλων συμπροβάλλο­ νται, η επιγονατίδα αναδεικνuεται ικανοποιητικά και η επιγονατιδομηριαία άρθρωση είναι ανοικτή (Εικόνα 6.2).
-  Όσον αφορά το προσκείμενο τμήμα, ο μείζων τροχαντή­ ρας συμπροβάλλεται με τον αυχένα του μηριαίου, ενώ ο ελάσσων αναδεικνuεται μερικώς προς τα πλάγια και έσω.
-  Το μη εξεταζόμενο άκρο δεν επισκιάζει τη διαγνωστική εικόνα.

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη του μηριαίου οστοu κυρίως σε περιπτώσεις κάκωσης (κάταγμα) ή για τον εντοπισμό παθολογικών αλλοιώσεων.
Πλάyια προβολή μηριαίου
Εικόνα 6.2
Εικόνα 6.3
Β. Π-0 προβολή γόνατος

6.3 n-o προβολή γόνατος

Μέθοδος
Ο $\_{εξεταζόμενος }$ τοποθετείται ύπτιος ή καθιστός.
Το κάτω άκρο βρίσκεται σε έκταση και έχει μικρή έσω στροφή, έτσι ώστε οι μηριαίοι επικόνδυλοι να απέχουν ίσα από την κασέτα (Εικόνα 6.3 Α).
Επικέντρωση: Η κεντρική ακτινοβολία έχει συνήθως 5ο κεφαλική κλίση και επι­ κεντρώνεται στο μέσο της άρθρωσης του γόνατος, δηλαδή 2 εκ. περίπου χαμη­ λότερα από το κάτω χείλος της επιγονατίδας, το οποίο ψηλαφείται.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Το άκρο του μηριαίου και της κνήμης αναδεικνύονται συμμετρικά χωρίς στροφή (έσω-έξω) ή κλίση $\_{(προσθίως-οπισθίως). }$
-  Η άρθρωση του γόνατος είναι ανοικτή και προβάλλει στο μέσο της ακτινογρα­ φίας.
-  Η κεφαλή της περόνης συμπροβάλλεται ελαφρώς με το προσκείμενο άκρο της κνήμης.
-  Το κνημομηριαίο αρθρικό διάστημα είναι συμμετρικό και στις δύο πλευρές (δεξιά-αριστερά).
-  Η επιγονατίδα συμπροβάλλεται με το μηριαίο (Εικόνα 6.3 Β).
$^{Χρησιμότητα: }$Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την κατά μέτωπο μελέτη της άρθρωσης του γόνατος, κυρίως σε περιπτώσεις κάκωσης, και για την ανάδειξη παθολογικών ή εκφυλιστικών αλλοιώσεων.

Σημείωση: Για να αναδειχθεί ικανοποιητικά η άρθρωση του γόνατος, θα πρέπει η κεντρική ακτινοβολία να είναι κάθετη στο επίπεδο που συμπίπτει με τη
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου για την Π-0 προβολή γόνατος,
yραμμή των μηριαίων επικονδύλων. Για να συμβεί αυτό, θα πρέπει η λυχνία:
- α. Να είναι χωρίς κλίση, όταν το ισχίο και το yόνατο απέχουν ίσα περί­ που από το τραπέζι (οπτική αξιολόγηση).
- β. Να έχει $\_{περίπου }$5°-7° κεφαλική κλίση, όταν το ισχίο απέχει περισ­ σότερο από το τραπέζι.
- y. Να έχει περίπου 3 ο-5ο ουραία κλίση, όταν το ισχίο απέχει λιγότερο από το τραπέζι, σε σχέση πάντοτε με το yόνατο.

6.4 Πλάγια προβολή γόνατος

Μέθοδος
Το άτομο τοποθετείται σε πλάγια κατακεκλιμένη θέση, με την έξω πλάγια επι­ φάνεια του εξεταζόμενου άκρου να πρόσκειται στο τραπέζι.
Το γόνατο κάμπτεται κατά 30° περίπου, ενώ το αφιστάμενο άκρο τοποθετεί­ ται χωρίς κάμψη πίσω από το εξεταζόμενο ή κάμπτεται και στηρίζεται στο τρα­ πέζι μπροστά από το εξεταζόμενο άκρο (ανάλογα με τη θέση που διευκολύνει το άτομο).
Η γραμμή των επικονδύλων είναι κάθετη στο τραπέζι, με τους κονδύλους να συμπίπτουν, ένώ το επίπεδο που εφάπτεται με την πρόσθια επιφάνεια της επι­ γονατίδας είναι κάθετο στο φιλμ (Εικόνα 6.4 Α).

Επικέντρωση: Με τη λυχνία σε κεφαλική κλίση 5°-7°, η κεντρική ακτινοβολία επι­ κεντρώνεται 2,5 εκ. χαμηλότερα και 2,5 εκ. πίσω από το κατώτερο όριο της επι­ γονατίδας. Η κεφαλική κλίση της λυχνίας χρησιμεύει για τη συμπροβολή των κον­ δύλων, επειδή ο έσω κόνδυλος, λόγω απόστασης, προβάλλει μεγεθυσμένος και επιπλέον, στην πλάγια τοποθέτηση, βρίσκεται ελαφρώς χαμηλότερα από τον έξω κόνδυλο.
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου για την πλάγια προβολή γόνατος,
- Β . πλάγια προβολή γόνατος
$\_{Εικόνα }$6.4

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Η άρθρωση του γόνατος αναδεικνύεται ικανοποιητικά στο μέσο της ακτινο­ γραφίας.
-  Οι επικόνδυλοι συμπροβάλλονται, με αποτέλεσμα να απεικονίζεται ικανοποιη­ τικά η κνημομηριαία άρθρωση.
-  Η επιγονατίδα αναδεικνύεται με ευκρίνεια, χωρίς να $\_{συμπροβάλλεται }$ με τη μηριαίο.
-  Η κεφαλή της περόνης συμπροβάλλεται ελαφρώς με την κνήμη (Εικόνα 6.4 Β).
Σημείωση: Σε μια ακτινοyραφία που δεν είναι επιτυχής, η κεφαλή της περόνης αναδεικνύεται συνήθως χωρίς συμπροβολή με την κνήμη (υπερβολική στροφή του εξεταζόμενου άκρου προς τα έξω) ή επισκιάζεται πλήρως από το προσκείμενο τμήμα της κνήμης (ανεπαρκής στροφή του εξετα­ ζόμενου άκρου).

Σε περιστατικά στα οποία υπάρχει οιοημα και αναζητούνται υyραερι­ κά επίπεδα, λαμβάνεται μια $\_{συμπληρωματική }$ πλάyια ακτινοyραφία με τη χρήση οριζόντιας ακτινοβολίας.
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη της άρθρωσης του γόνατος κυρίως σε πφιπτώσεις κάκωσης.

6.5 0-Π προβολή επιγονατίδας

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται πρηνής, με το γόνατο σε μικρή φυσιολογική κάμ­ ψη και το κάτω άκρο να στηρίζεται στο τραπέζι με τα δάκτυλα του άκρου ποδός.
Η πτέρνα του εξεταζόμενου άκρου στρέφεται προς τα έξω υπό γωνία 5ο1 Ο ο, έτσι ώστε οι μηριαίοι επικόνδυλοι να απέχουν ίσα από το φιλμ και η επιγονατίδα να έχει πλήρη επαφή με το τραπέζι.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο του ιγνιακού βόθρου, με την κεντρική κάθετη ακτι­ νοβολία να εξέρχεται από την επιγονατίδα.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Η επιγονατίδα απεικονίζεται $^{ικανοποιητικά, }$σε συμπροβολή με το αφιστάμενο άκρο του μηριαίου.
-  Οι μηριαίοι κόνδυλοι είναι συμμετρικοί και η κνημο­ μηριαία άρθρωση αναδεικνύεται ικανοποιητικά (Εικόνα 6.5).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη της επιγονατίδας η οποία αναδεικνύεται με ικανοποιητική ευκρίνεια, διότι ευρισκόμενη πολύ κοντά στο φιλμ δεν επηρεάζεται από τον παράγοντα της μεγέθυνσης .

6.6 Κατ' εφαπτομένη προβολή επιγονατίδας

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται πρηνής. Η κασέτα εφάπτεται με το μηριαίο, ενώ το κάτω άκρο της $\_{βρίσκεται }$5 εκ. περίπου χαμηλότερα από την επιγονατίδα.
του Το γόνατο κάμπτεται προσεκτικά υπό $\_{γωνία }$50° -60° και το άκρο πόδι στηρί­ ζεται $\_{και }$σταθεροποιείται στο σύστημα διαφραγμάτων της λυχνίας $\_{(Εικόνα }$6.6 Α). Επικέντρωση: Γίνεται $\_{στην }$επιγονατιδομηριαία άρθρωση, με τη λυχνία $\_{σε }$45 ο κεφαλική κλίση.
Οι μηριαίοι κόνδυλοι είναι συμμετρικοί, έτσι ώστε να μην παρατηρείται στροφή του κάτω άκρου προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Η επιγονατίδα απεικονίζεται ικανοποιητικά.
-  Η επιγονατιδομηριαία άρθρωση είναι ανοικτή και οι επιφάνειες των μηριαίων κονδύλων προβάλλουν συμμετρικές $\_{(Εικόνα }$6.6. Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη της επιγονατίδας σε κατ' εφαπτομένη προβολή, κυρίως για την ανάδειξη εξάρθρωσης και κάθετων καταγμάτων τα οποία έχουν κατεύθυνση παράλληλη με τον επιμήκη άξονα της κνήμης.
- Α Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την κατ ' εφαπτομένη προβολή επιyονατιοας,
- Β . κατ ' εφαπτομένη προβολή επιyονατιοας

$\_{Εικόνα }$6.6
Εικόνα 6.7

6.7 $\_{Διακονδύλια }$ προβολή μεσοκονδύλιου βόθρου

Μέθοδος
Ο $\_{εξεταζόμενος }$ είναι πρηνής και η κασέτα εφάπτεται με το $\_{αφιστάμενο }$ τμή­ μα του μηριαίου.
Οι μηριαίοι κόνδυλοι απέχουν ίσα από το φιλμ, ενώ η άρθρωση του γόνατος επικεντρώνεται στο άνω μισό τμήμα της κασέτας.
Το γόνατο κάμπτεται προσεκτικά υπό γωνία 60° περίπου και το άκρο πόδι σταθεροποιείται σε κατάλληλο υποστήριγμα. Φροντίζουμε ώστε το κάτω άκρο του $\_{εξεταζομένου }$ να μην έχει στροφή προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά (Εικόvα 6.7 Α).
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο του ιγνιακού βόθρου και της άρθρωσης του γόνα­ τος. Η κεντρική ακτινοβολία είναι κάθετη προς τον επιμήκη άξονα της κνήμης, δηλαδή η λυχνία έχει 30 ο περίπου ουραία κλίση, που είναι ανάλογη με τη γωνία που σχηματίζει η κνήμη με την επιφάνεια της κασέτας.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Ο $\_{μεσοκονδύλιος }$ βόθρος απεικονίζεται ικανοποιητικά χωρίς διπλοσκίαση.
-  Οι μηριαίοι κόνδυλοι είναι συμμετρικοί, ενώ η επιγονατίδα δεν επηρεάζει την περιοχή ενδιαφέροντος.
-  Το μεσοκονδύλιο έπαρμα και η άρθρωση του γόνατος απεικονίζονται ικανο­ ποιητικά, μαζί με το $\_{αφιστάμενο }$ μηριαίο και το $\_{προσκείμενο }$ τμήμα της κνήμης (Εικόvα 6. 7 Β).
$^{Χρησιμότητα: }$Η $\_{ακτινογραφία }$ είναι χρήσιμη μετά από κάκωση του γόνατος, κυρί­ ως για τον εντοπισμό ελεύθερων σωματίων στον ενδοαρθρικό χώρο και για την ανάδειξη παθολογικών ανωμαλιών των aρθρικών χόνδρων.

- Α. Τοποθέτηση του $\_{εξεταζομένου }$ yια τη διακοvδύλια προβολή μεσοκοvδύλιου βόθρου,
- Β. διακοvδύλια προβολή μεσοκοvδύλιου βόθρου

ΠΑΡΑrΗΡΗΣ
Στις περισσότερες περιπτώσεις ο έλεrχος της άρθρωσης του γόνα­ $\_{τος }$ολοκληρώνεται με τη μέθοδο της μαyvητικής τομογραφίας, η οποία προσφέρει πληροφορίες υψηλής διαγνωστικής αξίας και θεωρείται πλέον σήμερα ως η καταλληλότερη στη διαγνωστική έρευνα της άρθρωσης του γόνατος.
Η κατά μέτωπο και η πλάγια είναι οι βασικές προβολές στον ακτι­ νολογικό έλεγχο του γόνατος. Όταν κριθεί αναγκαίο, ο βασικός έλεrχος ολοκληρώνεται με τις λοξές προβολές, κατά τις οποίες το κάτω άκρο στρέφεται εναλλάξ προς τα αριστερά και προς τα δεξιά υπό γωνία 45 σ περίπου (έσω και έξω στροφή), ενώ η κεντρική δέσμη επικεντρώνεται στο μέσο του γόνατος και 1,5 εκ. περίπου. χαμηλότερα από το κατώτερο όριο της επιyονατιοας.

6.8 Π-0 προβολή κνήμης

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται ύπτιος ή καθιστός.
Το κάτω άκρο βρίσκεται σε έκταση και έχει μικρή έσω στροφή, έτσι ώστε οι μηριαίοι επικόνδuλοι να απέχουν ίσα από την κασέτα.
$\_{Η }$ακτινογραφία πρέπει να περιλαμβάνει οπωσδήποτε-την άρθρωση ποu πρό­ σκειται στην περιοχή ενδιαφέροντος.
Η κνήμη επικεντρώνεται στην κασέτα, με το άκρο πόδι να βρίσκεται σε ραχια­ ία κάμψη και την πελματιαία επιφάνεια να είναι κάθετη στο φιλμ (Εικόνα 6.8 Α).
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της κνήμης και της κασέτας, με τη λuχνία χωρίς κλίση.

- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0 προβολή κνήμης,
- Β. Π-0 προβολή κνήμης

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται ικανοποιητικά τα οστά της κνήμης και της περόνης, ενώ στην ακτινογραφία περιλαμβάνεται η ποδοκνημική και η άρθρωση τοu γόνατος.
- γόνατος.  Παρατηρείται μικρή σuμπροβολή της κνήμης με την περόνη στο $\_{αφιστάμενο }$ και στο $\_{προσκείμενο }$ άκρο τοuς.
-  Η διαβάθμιση οστικής πυκνότητας και σκιαγραφικής αντίθεσης είναι ισορρο­ πημένη (Εικόνα 6.8 Β).
$^{Χρησιμότητα: }$Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την κατά μέτωπο μελέτη των οστών της κνήμης και της περόνης, κuρίως σε $\_{περιπτώσεις }$ κάκωσης.

Σημείωση:
Όταν το μήκος της κνήμης είναι μεγαλύτερο από το μήκος του φιλμ και στην $\_{ακτινογραφία }$ περιλαμβάνεται η μία άpθpwση, πραγματοποιεί­ ται, εάν κpιθεί αναγκαίο, μία ακόμη κατά μέτωπο ακτινογραφία της άλλης άpθpwσης. Είναι επίσης δυνατόν στην πpώτη ακτινογραφία να συμπεριληφθούν και οι δύο αpθpώσεις, εάν η κνήμη τοποθετηθεί δια­ γώνια (από γωνία σε γωνία), σε κασέτα 35Χ43 εκ.

6.9 Πλάγια προβολή κνήμης

Μέθοδος
- Ο $\_{εξεταζόμενος }$ στρέφεται από την ύπτια θέση προς τα πλάγια, έτσι ώστε η έξω επιφάνεια της κνήμης να είναι σε πλήρη επαφή με την κασέτα.
Η πρόσθια επιφάνεια της $\_{επιγονατίδας, }$ η νοητή γραμμή των $\_{επικονδύλων }$ και η πελματιαία επιφάνεια τοu άκροu ποδός φέρονται κάθετα προς την επιφάνεια τοu τραπεζιού (Εικόνα 6.9 Α).
Η κνήμη $\_{επικεντρώνεται }$ στην κασέτα, έτσι ώστε ο επιμήκης άξονάς της να είναι $\_{παράλληλος }$ με εκείν.ον της κασέτας και οι δύο aρθρώσεις να $\_{συμπεριλαμ­}$ βάνονται στην $\_{ακτινογραφία. }$ 

Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της κνήμης και της κασέτας.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται ικανοποιητικά τα οστά της κνήμης και της περόνης, μαζί με την ποδοκνημική και την άρθρωση τοu γόνατος.
-  Τα οστά $\_{διαχωρίζονται }$ κατά το μεγαλύτερο μήκος τοuς, εκτός από το προ­ σκείμενο άκρο τοuς, στο οποίο $\_{παρατηρείται }$ μικρή σuμπροβολή, και το αφι­ στάμενο άκρο τοuς, στο οποίο η περόνη $\_{σuμπροβάλλεται }$ με το οπίσθιο μισό της κνήμης.
-  Η $\_{λεπτομέρεια }$ της οστικής δοκίδωσης είναι $\_{ικανοποιητική }$ (Εικόνα 6.9 $\_{Β). }$
$\_{Β). }$ $^{Χρησιμότητα: }$Η $\_{ακτινογραφία }$ είναι χρήσιμη για τη μελέτη των οστών της κνήμης και της περόνης σε πλάγια προβολή, κuρίως για την περαιτέρω αξιολόγηση κατάγ­ ματος μετά από $\_{τραυματισμό }$ ή για τον εντοπισμό παθολογικών αλλοιώσεων.

Σημείωση: Εάν το μήκος της κνήμης είναι μεyαλύτεpο από το μήκος του φιλμ yια την ολοκλήρωση της εξέτασης ακολουθείται η μέθοδος που αναφέρε­ ται στο τέλος της προηγούμενης ενότητας (6.8).
Σε σοβαρό τραυματισμό, κατά τον οποίο δεν ενδείκνυται μετακίνηση του ατόμου, η ακτινογραφία πραγματοποιείται με την κασέτα να είναι κάθετη στο τραπέζι , ακινητοποιημένη μεταξύ των κάτω άκρων, και με τη χρήση οριζόντιας ακτινοβολίας.
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου για τηv πλάγια προβολή κνήμης,
- Β. πλάγια προβολή κνήμης

6.1 Ο Π-0 προβολή ποδοκνημικής άρθρωσης

Μέθοδο . ς
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε ύπτια θέση, με την κνήμη παράλληλη προς τον επιμήκη άξονα της κασέτας .
Το άκρο πόδι βρίσκεται qε μικρή ραχιαία κάμψη, έτσι ώστε να σχηματίζει ορθή γωνία με την κνήμη και η πελματιαία επιφάνεια να είναι κάθετη στο φιλμ.
Το κάτω άκρο είναι ακινητοποιημένο, με μικρή έσω στροφή (Εικόνα 6.10 Α). Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της απόστασης μεταξύ των σφuρών και κάθετα στην ποδοκνημική άρθρωση.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται ικανοποιητικά το έσω και το έξω σφuρό, με φυσιολογική τη σuμπροβολή κνήμης και περόνης στο αφιστάμενο έξω άκρο τοuς, ενώ η ποδο­ κνημική άρθρωση αναδεικνύεται στο μέσο τοu φιλμ.
Εικόνα 6.9
Εικόνα 6.1 Ο
-  Παρατηρείται μικρή συμπροβολή του έξω σφυρού με τον αστράγαλο.
-  Απεικονίζεται ικανοποιητικά η αστραγαλοκνημιαία άρθρωση, η οποία προβάλλει ανοικτή στην περιοχή του έσω σφυρού (Εικόνα 6.10 Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη, κυρίως σε περιπτώσεις κάκωσης, για την ανάδειξη και τη μελέτη της ποδοκνημικής άρθρωσης του αφιστάμενου άκρου της κνήμης και της περόνης, καθώς και του προσκείμενου τμήματος του αστράγαλου.

- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0 προβολή ποδοκvημικής άρθρωσης,
- Β. Π-0 προβολή ποδοκvημικής άρθρωσης

6.11 Πλάγια προβολή ποδοκνημικής άρθρωση<;

Μέθοδος
Από την ύπτια θέση, ο εξεταζόμενος στρέφεται προς τα πλάγια, έτσι ώστε η έξω επιφάνεια της κνήμης να βρίσκεται σε επαφή με το τραπέζι.
Η ποδοκνημική άρθρωση επικεντρώνεται στην κασέτα, με την κνήμη παράλ­ ληλη προς τον επιμήκη άξονα του φιλμ.
Τ ο άκρο πόδι βρίσκεται σε ραχιαία κάμψη και σχηματίζει ορθή γωνία με την κνήμη, ενώ το έξω χείλος του εφάπτεται με την κασέτα.
Η νοητή γραμμή που ενώνει το έσω και το έξω σφυρό είναι κάθετη στο φιλμ (Εικόνα 6.11 Α).
Επικέντρωση: Γίνεται στο έσω σφυρό, με τη λυχνία χωρίς κλίση.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζεται ικανοποιητικά η ποδοκνημική άρθρωση στο μέσο της ακτινογρα­ φίας, μαζί με το αφιστάμενο άκρο της κνήμης και της περόνης, τον αστράγαλο, τα παρακείμενα οστά του ταρσού και την πτέρνα .
-  Η περόνη συμπροβάλλεται με το οπίσθιο τμήμα της κνήμης, ενώ η αστραγαλο­ κνημική άρθρωση προβάλλει ανοικτή (Εικόνα 6.11 Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη της ποδοκνημικής άρθρωσης σε πλάγια προβολή, κυρίως για την περαιτέρω αξιολόγηση καταγμά­ των, εξαρθρήματος (προσθίως ή οπισθίως) και για τον εντοπισμό ξένου σώματος.

Σημείωση: Η πλάyια ακτινογραφία μπορεί να πραγματοποιηθεί με το έσω χει/ιος του άκρου ποδός να εφάπτεται στην κασέτα και με επικέντρωση στο έξω σφυρό.
Σε πολλές περιπτώσεις αποδεικνύεται απαραίτητη η χρήση σπόyyων ή άλλων βοηθητικών μέσων yια τη στήριξη, την ακινητοποίηση και yενι­ κά την κατάλληλη τοποθέτηση του κάτω άκρου, έτσι ώστε να είναι επι­ τυχής η πλάyια προβολική απεικόνιση της ποδοκvημικής άρθρωσης.
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάyια προβολή ποδοκvημικής άpθpωσης,
- Β. πλάyια πpοβολή ποδοκvημικής άpθpωσης

6.12 Κατ' εφαπτομένη προβολή πτέρνας

Μέθοδος Α
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται καθιστός, με  τη ραχιαία επιφάνεια του κάτω άκρου σε επαφή με το τραπέζι.
Η πτέρνα επικεντρώνεται στην κασ#τα και το άκρο πόδι βρίσκεται σε ραχιαία κάμψη, έτσι ώστε να σχηματίζει με την κνήμη ορθή γωνία και η πελματιαία επι­ φάνεια να είναι κάθετη στο φιλμ.
Η θέση του άκpου ποδός είναι συμμετρική, χωρίς στροφή προς τα έσω ή προς τα έξω.
Για να μη συμπροβάλλονται τα μεταταρσικά οστά με την πτέρνα, το άκρο πόδι συγκρατείται σε ικανοποιητική κάμψη με επίδεσμο (όχι ελαστικό), τον οποίο κρα­ τά με σταθερότητα ο εξεταζόμενος (Εικόνα 6.12 Α).

Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της πελματιαίας επιφάνειας του άκρου ποδός, στο ύψος που εντοπίζεται η βάση του τρίτου μεταταρσίου, με τη λυχνία σε 40° κεφαλική κλίση.
Εικόνα 6.11
Εικόνα 6.12
- Β. κατ' εφαπτομένη προβολή πτέρνας

6.13 Πλάγια προβολή πτέρνας

Μέθοδος
- Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε σχεδόν πλάγια κατακεκλιμένη θέση, με την έξω επιφάνεια της κνήμης σε επαφή με το τραπέζι και παράλληλη προς τον επι­ μήκη άξονά του.
Η ποδοκνημική άρθρωση τοποθετείται στο μέσο της κασέτας, με το άκρο πόδι να βρίσκεται σε ραχιαία κάμψη, ώστε να σχηματίζει ορθή γωνία με την κνήμη.

Μέθοδος Β
Ο εξεταζόμενος είναι όρθιος.
Η κασέτα τοποθετείται στο δάπεδο και το εξεταζόμενο κάτω άκρο έχει μικρή κάμψη και ακουμπά σε αυτήν.
Το άλλο άκρο βρίσκεται ένα βήμα μπροστά (θέση δρομέα), ενώ η πελματιαία επιφάνεια έχει πλήρη επαφή με την κασέτα.
Επικέντρωση: Η κεντρική ακτινοβολία επικεντρώνεται στο μέσο της γραμμής που ενώνει τα δύο σφυρά, με τη λυχνία σε 35°-40° κλίση.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Αναδεικνύεται ικανοποιητικά ολόκληρη η πτέρνα μαζί με την αστραγαλοκνημι­ κή άρθρωση.
-  Δεν παρατηρείται μεγάλη διαφορά οστικής πυκνότητας μεταξύ του πρόσθιου και του οπίσθιου τμήματος της πτέρνας, ενώ το πρώτο και το πέμπτο μετα­ τάρσιο δεν αναδεικνύονται στα πλάγια του άκρου ποδός (αντίστοιχο έσω και έξω χείλος) (Εικόνα 6.12 8).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την ανάδειξη καταγμάτων της πτέρνας και για τον εντοπισμό ξένου σώματος.
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την κατ' εφαπτομένη προβολή πτέρνας,

Τ ο έξω χείλος του άκρου ποδός βρίσκεται σε επαφή με την κασέτα, ενώ η πελ­ ματιαία επιφάνεια είναι κάθετη στο φιλμ.
Επικέντρωση: Η κεντρική ακτινοβολία είναι κάθετη στην πτέρνα και επικεντρώνε­ ται στο σημείο το οποίο βρίσκεται 3 εκ. περίπου χαμηλότερα από το έσω σφυρό.

Ποιοτική αξιολόγηση
Η πτέρνα απεικονίζεται ικανοποιητι­ κά, χωρίς στροφή, στο μέσο της ακτινο­ γραφίας, μαζί με την ποδοκνημική άρθρωση, τον αστράγαλο, το σκαφοειδές και την αστραγαλοκνημική άρθρωση (Εικόνα 6.13).
Πλάγια προβολή πτέρνας
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη της πτέρνας και του αστράγαλου σε πλάγια προβολή, κυρίως για την περαιτέρω αξιολόγηση καταγ­ μάτων και για τον εντοπισμό ξένου σώματος.

6.14 Π-0 προβολή άκρου ποδός

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται ύπτιος, με το γόνατο σε κάμψη και την πελμα­ τιαία επιφάνεια στο μέσο της κασέτας και σε πλήρη επαφή με αυτήν.
Το κάτω άκρο και η κασέτα ακινητοποιούνται, ενώ δεν παρατηρείται στροφή του άκρου ποδός προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά (Εικόνα 6.14 Α).
Επικέντρωση: Γίνεται στη βάση του τρίτου μεταταρσίου, με την κεντρική ακτινο­ βολία σε 1 Ο ο -1 5ο κεφαλι κ ή κλίση, ανάλογα με την καμπύλη του πέλματος.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται ικανοποιητικά τα οστά του άκρου ποδός με τη βάση του τρίτου μεταταρσίου στο μέσο του φιλμ.
-  Στην ακτινογραφία αναδεικνύονται κυρίως οι φάλαγγες, τα μετατάρσια και τα οστά του ταρσού μαζί με τις ταρσομεταταρσίους aρθρώσεις.
-  Οι βάσεις των μεταταρσίων, από το δεύτερο έως το πέμπτο, απεικονίζονται με σχετική συμπροβολή μεταξύ τους.
Εικόνα 6.13
Εικόνα 6.14
- Β. Π-0 προβολή άκρου ποδός
-  Η διαβάθμιση πυκνότητας και αντίθεσης της οστικής μάζας και των μαλακών μορίων είναι ισορροπημένη (Εικόνα 6.14 Β).

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είιναι χρήσιμη για τη μελέτη των οστών του άκρου ποδός κυρίως σε περιπτώσεις κάκωσης και για τον εντοπισμό ξένου σώματος.
Σημείωση: Εάν η περιοχή ενδιαφέροντος είναι οι φάλαγγες ή το αφιστάμενο τμή­ μα των μεταταρσίων, η ακτινοypαφία λαμβάνεται με την κεντρική ακτι­ νοβολία κάθετη στο φιλμ.

6.15 Π-0 λοξή προβολή άκρου ποδός

Μέθοδος
Από την τοποθέτηση του εξεταζομένου για την Π-0 προβολή, το γόνατο και ολόκληρο το κάτω άκρο στρέφεται προς τα έσω υπό γωνία 30 ο -45 ο, έτσι ώστε το έσω χείλος του άκρου ποδός να εφάπτεται στην κασέτα και η ραχιαία επιφάνειά του να είναι παράλληλη προς το φιλμ.
Το άκρο πόδι είναι παράλληλο προς τον επιμήκη άξονα της κασέτας και η βάση του τρίτου μεταταρσίου τοποθετείται στο μέσο του φιλμ.
Επικέντρωση: Γίνεται στη βάση του τρίτου μεταταρσίου, με τη λυχνία χωρίς κλίση.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Αναδεικνύονται χωρίς συμπροβολή οι βάσεις από το τρίτο έως και το πέμπτο μετατάρσιο.
-  Απεικονίζεται το φύμα του πέμπτου μεταταρσίου, ενώ οι μεσοταρσικές aρθρώ­ σεις μεταξύ τρίτου και πέμπτου μεταταρσίου είναι ανοικτές.
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου για την Π-0 προβολή άκρου ποδός,
-  Αναδεικνύονται ικανοποιητικά οι aρθρικοί χώροι γύρω από το σκαφοειδές και το κυβοειδές.
-  Η διαβάθμιση οστικής πυκνότητας και αντίθεσης είναι συμμετρική (Εικόνα 6.15 Α).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη των οστών του άκρου ποδός σε λοξή προβολή. Η ακτινογραφία περιλαμβάνει τα οστά του ταρσού, τα μετατάρσια, τις φάλαγγες και τους μεταξύ τους μεσαρθρικούς χώρους.

Σημείωση: Εάν ο εξεταζόμενος αδυνατεί να συνεργαστεί yια την Π-0
λοξή προβο­
εναλλακτικά τοποθετείται σε θέση πρηνή και λαμβάνεται μια 0-Π
λοξή ακτινογραφία. Στην περίπτωση αυτή η ραχιαία επιφάνεια του
άκρου ποδός βρίσκεται σε επαφή με την κασέτα,
η οποία ανυψώνεται,
αφού τοποθετηθεί σε κατάλληλο υποστήριγμα.
Η κνήμη είναι σε σχεδόν οριζόντια θέση και το άκρο πόδι στρέφεται προς τα έξω υπό yωνία 20 ο περίπου.
Η επικέντρωση γίνεται στη βάση του τρίτου μεταταρσίου, με τη λυχνία χωρίς κλίση.
Σε περιπτώσεις στις οποίες υπάρχει κάταγμα, μπορεί να κριθεί απαραί­ τητη και η πλάγια προβολή άκρου ποδός. Η ακτινογραφία πραγματο­ ποιείται με την κνήμη σε πλάγια τοποθέτηση και ακολουθείται η μέθοδος της πλάγιας προβολής ποδοκνημικής άρθρωσης (Εικόνα 6.15 Β).

Α. Π-0 λοξή προβολή άκρου ποδός, Β. πλάγια προβολή άκρου ποδός
Εικόνα 6.15

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
-  Ο ακτινολογικός έλεγχος των κάτω άκρων περιλαμβάνει το μηριαίο, την άρθρωση του γόνατος, την κνήμη και την περόνη, την ποδοκνημική άρθρω­ ση και τα οστά του άκρου ποδός .
-  Συνήθως στην κατά μέτωπο απεικόνιση η οπίσθια επιφάνεια του κάτω άκρου πρόσκειται στο φιλμ, ενώ στις πλάγιες προβολές η έξω επιφάνεια του κάτω άκρου πρόσκειται στο φιλμ. Εάν η φυσική κατάσταση του ατόμου δεν επιτρέπει τη μετακίνηση ή τη στροφή του εξεταζόμενου ανατομικού μορίου, οι πλάγιες ακτινογραφίες πραγματοποιούνται με τη χρήση οριζό­ ντιας ακτινοβολίας.
-  Η κατά μέτωπο ακτινογραφία του μηριαίου ή της κνήμης πρέπει να περι­ λαμβάνει το εξεταζόμενο ανατομικό μόριο σε όλο το μήκος του, μαζί με την αντίστοιχη προσκείμενη και αφιστάμενη άρθρωση.
-  Όταν, για οποιονδήποτε λόγο, πραγματοποιείται μία μόνο ακτινογραφία , τότε θα πρέπει οπωσδήποτε στην εικόνα να περιλαμβάνεται η άρθρωση που πρόσκειται στην περιοχή ενδιαφέροντος.
-  Στην πλάγια προβολή γόνατος κρίνεται απαραίτητο η λυχνία να έχει 5° -7° κεφαλική κλίση, προκειμένου να επιτευχθεί η προς τα επάνω μετατόπιση του έσω κονδύλου, ώστε να συμπροβάλλεται αυτός με τον έξω κόνδυλο και να μην επισκιάζει την κνημομηριαία άρθρωση.
-  Στην Π-0 προβολή του μηριαίου, του γόνατος και της κνήμης, το κάτω άκρο τοποθετείται συμμετρικά, δηλαδή χωρίς στροφή προς τα έσω ή προς έξω, έτσι ώστε οι μηριαίοι επικόνδυλοι να απέχουν ίσα από το τραπέζι .
-  Σ την πλάγια προβολή γόνατος η πρόσθια επιφάνεια της επιγονατίδας είναι κάθετη στο φιλμ, ενώ στην κατ' εφαπτομένη προβολή επιγονατίδας η κεντρική ακτινοβολία είναι παράλληλη προς το επίπεδο που εφάπτεται στην πρόσθια επιφάνεια αυτής.
-  Στη διακονδύλια προβολή μεσοκονδύλιου βόθρου η κεντρική ακτινοβολία είναι κάθετη στον επιμήκη άξονα της κνήμης.
-  Στην πλάγια προβολή της ποδοκνημικής άρθρωσης θα πρέπ ει η νοητή γραμμή μεταξύ των σφυρών να είναι κάθετη στο φιλμ και η περόνη να συμπροβάλλεται με το αφιστάμενο οπίσθιο άκρο της κνήμης .
-  Ο ακτινολογικόςaπεικονιστικός έλεγχος του γόνατος ολοκληρώνεται συνήθως με τη μέθοδο της μαγνητικής τομογραφίας, η οποία προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες υψηλής διαγνωστικής ευκρίνειας στην ενδοαρθρική απεικόνιση του γόνατος.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
- 1. Τα οστά τοu ταρσού αναδεικνύονται ικανοποιητικά:
- α. Στην Π-0 προβολή άκροu ποδός, με τη λu:χνία χωρίς κλίση.
- β. Σ την Π-0 προβολή άκροu ποδός, με τη λuχνία σε 1 Ο ο -15 ο κεφαλική κλίση.
- γ. Στην πλάγια προβολή άκροu ποδός.
- δ. Τα α και β.
- 2. Σε περίπτωση κατάγματος των οστών της κνήμης ή τοu μηριαίοu, για την ανάδειξη πρόσθιας ή οπίσθιας οστικής παρεκτόπισης, η πιο κατάλληλη μέθο­ δος ακτινογράφησης είναι:
- α. Η Π-0 προβολή.
- β. Η λοξή προβολή.
- γ. Η πλάγια προβολή.
- δ. Τα β και γ.
- 3. Οι μηριαίοι επικόνδuλοι πρέπει να απέχοuν ίσα από το τραπέζι στην προβολική τοποθέτηση τοu κάτω άκροu:
- α. Για την Π-0 προβολή μηριαίοu.
- β. Για την Π-0 προβολή γόνατος.
- γ. Για την Π-0 προβολή κνήμης.
- δ. Όλα τα παραπάνω.
- ε. Τα α και β.
- 4. Στην πλάγια προβολή γόνατος η λu:χνία:
- α. Έχει μικρή οuραία κλίση (5° -7°).
- β. Είναι χωρίς κλίση.
- γ. Έχει μικρή κεφαλική κλίση (5° -7°).
- 5. Για τη σωστή τοποθέτηση τοu κάτω άκροu στην πλάγια προβολή της ποδοκνημικής άρθρωσης θα πρέπει:
- α. Τ α σφuρά σχεδόν να σuμπίπτοuν μεταξύ τοuς.
- β. Η πελματιαία επιφάνεια να είναι κάθετη στην κασέτα.
- γ. Το άκρο πόδι να σχηματίζει με την κνήμη οξεία γωνία.
- δ. Τα α και β.
- ε. Τα β και γ.
- 6. Με την κνήμη σε έσω στροφή 45 ο περίποu και το έσω χείλος τοu άκροu ποδός να βρίσκεται σε επαφή με την κασέτα, η προβολική θέση ονομάζεται:
- α. Πλάγια προβολή ποδοκνημικής.
- β . Λοξή προβολή άκρου ποδός.
- γ. Λοξή προβολή ποδοκνημικής.
- δ. Πλάγια προβολή πτέρνας.

Για την Π-0 ακτινογραφία γόνατος, στην περίπτωση που το γόνατο και το ισχίο δεν απέχουν ίσα από το τραπέζι, αλλά το ισχίο απέχει περισσότερο, θα πρέπει:
- α. Η λυχνία να έχει μικρή ουραία κλίση (3 ο -5 ° ).
- β. Η λυχνία να είναι χωρίς κλίση .
- γ. Η λυχνία να έχει μικρή κεφαλική κλίση (5° -7° ).
- δ. Η μικρή κλίση της λυχνίας δεν επηρεάζει την ποιότητα της εικόνας.
- 8. Για την ανάδειξη ελεύθερων σωματίων μέσα στην άρθρωση του γόνατος πρέπει να απεικονίζονται στην ακτινογραφία κυρίως:
- α. Η επιγονατίδα.
- β. Το μεσοκονδύλιο έπαρμα .
- γ. Ο μεσοκονδύλιος βόθρος.
- δ. Οι μηριαίοι κόνδυλοι και η άρθρωση του γόνατος.
- 9. Για την πλάγια προβολή ποδοκνημικής άρθρωσης η κεντρική ακτινοβολία:
- α. Είναι κάθετη στο φιλμ.
- β. Είναι παράλληλη με τη νοητή γραμμή που ενώνει το έσω και το έξω σφυρό.
- γ. Τα α και β.
- δ . Κανένα από αυτά.
- ~Ο. Ποια από τις ακόλουθες προβολές αναδεικνύει καλύτερα την επιγονατίδα;
- α. Η Π-0 προβολή γόνατος .
- β. Η πλάγια προβολή επιγονατίδας.
- γ. Η κατ' εφαπτομένη προβολή επιγονατίδας.
- δ. Η διακονδύλια προβολή.
- ε. Η 0-Π προβολή επιγονατίδας .
- ~ 1. Για την ανάδειξη εγκάρσιου κατάγματος επιγονατίδας, που έχει κατεύθυνση κάθετη προς τον επιμήκη άξονα της κνήμης, η πιο κατάλληλη προβολή είναι:
- α . Η Ο-Π προβολή επιγονατίδας.
- β . Η κατ' εφαπτομένη προβολή επιγονατίδας.
- γ. Η πλάγια προβολή επιγονατίδας.
- δ. Τα α και β.
- ε. Τα β και γ.

ΑΚ IN Λ ΙΚΟΣ Λ χ ο ΑΝΩ ΑΚΡί}Ν

7.1 Π-0 προβολη βραχιονίου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται όρθιος ή ύπτιος, ανάλογα με τη φυσική κατά­ σταση στην οποία βρίσκεται.
Η ραχιαία επιφάνεια του βραχιονίου είναι σε πλήρη επαφή με τον ορθοστάτη ή με την κασέτα, ενώ οι επικόνδυλοι, οι οποίοι ψηλαφώνται, απέχουν ίσα από το φιλμ.
Η άρθρωση του ώμου και του αγκώνα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στην ακτινογραφία (Εικόvα 7.1 Α-8).
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων σε όλες τις ακτινογραφί­ ες του άνω άκρου. Ενδείκνυται επίσης η χρήση γωνιώδους φίλτρου (κατά περί­ πτωση).

Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο του βραχιόνιου οστού και της κασέτας, με την κεντρική ακτινοβολία κάθετη προς αυτά.
Οδηyίεc; αναπνοήc;: Στον ακτινολογικό έλεγχο του άνω άκρου ο εξεταζόμενος μπορεί να αναπνέει φυσιολογικά, αλλά φροντίζουμε να παραμένει σε ακινησία το εξεταζόμενο ανατομικό μόριο.
Α-Β. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0 προβολή βραχιονίου σε όρθια και σε ύmια θέση,
Γ. Π-0 προβολή βραχιονίου
Εικόνα 7.1
Εικόνα 7.2
Γ. πλάyια προβολή βραχιονίου

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Αναδεικνύεται ικανοποιητικά ολόκληρο το βραχιόνιο, μαζί με την άρθρωση του ώμου και του αγκώνα.
-  Το μείζον όγκωμα προβάλλει στην πλάγια επιφάνεια του βραχιονίου, ενώ το έλασσον όγκωμα αναδεικνύεται μεταξύ της κεφαλής του βραχιονίου και του μεί­ ζονος ογκώματος.
-  Οι επικόνδυλοι απεικονίζονται συμμετρικοί και η οστική πυκνότητα είναι ισορ­ ροπημένη σχεδόν σε όλο το μήκος του βραχιόνιου (Εικόνα 7.1 n.
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την κατά μέτωπο μελέτη του βραχιονίου οστού, κυρίως σε περιπτώσεις κάκωσης.

7.2 Πλάγια προβολή βραχιονίου

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται ύπτιος, όρθιος ή καθιστός. Η θέση που θα επι­ λεγεί θα πρέπει να προσφέρει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη άνεση στον εξεταζό­ μενο και να απαιτεί την όσο το δυνατόν μικρότερη μετακίνηση του άνω άκρου.
Από την τοποθέτηση για την Π-0 προβολή, το άνω άκρο ανυψώνεται, κάμ­ πτεται στον αγκώνα και βρίσκεται σε ελαφρά έσω στροφή.
Η έσω ή η\_ έξω (κατά περίπτωση) πλάγια επιφάνεια του βραχιονίου εφάπτε­ ται πλήρως με την κασέτα ή τον ορθοστάτη, ενώ η νοητή γραμμή που ενώνει τους επικονδύλους είναι κάθετη στο φιλμ.

Η θέση ή η κ~τεύθυνση του σώματος του εξεταζομένου (κατά μέτωπο, λοξή κτλ.) ρυθμίζεται ανάλογα με τις απαιτήσεις της σωστής προβολικής τοποθέτησης και δεν επηρεάζει την ποιότητα της ακτινογραφίας.
Α-8. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την πλάyια προβολή βραχιονίου σε ύπτια και σε όρθια θέση,
Επικέντρωση: Η κεντρική ακτινοβολία είναι κάθετη στο μέσο του βραχιονίου και του φιλμ (Εικόνα 7.2 ΑΒ).

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Αναδεικνύεται ολόκληρο το βραχιόνιο, μαζί με την άρθρωση του ώμου και του αγκώνα.
-  Οι επικόνδυλοι σχεδόν συμπροβάλλονται.
-  Τ ο ε'λασσον όγκωμα προβάλλει προς τα έσω , ενώ το μείζον όγκωμα συμπρο­ βάλλεται με την κεφαλή του βραχιονίου.
-  Η οστική πυκνότητα είναι συμμετρική σε όλο το μήκος του βραχιόνιου οστού (Εικόνα 7.2 n.
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη του βραχιόνιου οστού σε πλάγια προβολή, κυρίως για την αξιολόγηση καταγμάτων.
Σημείωση: Όταν δεν επιτρέπεται η μετακίνηση του άνω άκρου, λαμβάνεται μία πλάγια διαθωpακική ακτινοyραφία του βραχιονίου , με τον εξεταζόμε­ νο σε θέση όρθια ή καθιστή.

7.3 Π-0 προβολή αγκώνα

Μέθοδος
- Ο εξεταζόμενος είναι καθιστός, με το υπό έλεγχο άνω άκρο σε έκταση και υπτιασμό.
- Ο αγκώνας και ο ώμος βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο που είναι παράλληλο προς την επιφάνεια της κασέτας.
Η γραμμή που ενώνει τους επικονδύλους και η πρόσθια επιφάνεια του αγκώ­ να είναι παράλληλες προς το επίπεδο του φιλμ.
- Α Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια τηv Π-0 προβολή αyκώvα,
- Β. Π-0 προβολή αyκώvα
Εικόνα 7.3
Ο αγκώνας τοποθετείται στο μέσο της κασέτας και έχει κατεuθυνση παράλ­ ληλη με τον επιμήκη άξονα του φιλμ (Εικόνα 7.3 Α).

'Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της άρθρωσης του αγκώνα, με την κεντρική ακτι­ νοβολία κάθετη στο φιλμ.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Η άρθρωση του αγκώνα είναι ανοιχτή και προβάλλει στο μέσο της εικόνας.
-  Οι επικόνδυλοι είναι συμμετρικοί, ενώ η κερκίδα και η ωλένη συμπροβάλλονται ελαφρώς στο uψος του κερκιδικοι) ογκώματος (Εικόνα 7.3 8).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη της άρθρωσης του αγκώνα, του αφιστάμενου άκρου του βραχιονίου και του προσκείμενου τμήματος της κερκίδας και της ωλένης, κυρίως σε περιΠτώσεις κάκωσης.

7.4 Πλάγια προβολή Ηyκώνα

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται καθιστός.
Η έσω πλάγια επιφάνεια του άνω άκρου πρόσκειται στο φιλμ, ενώ ο αγκώνας έχει κάμψη 90° και βρίσκεται στο ίδιο με τον ώμο επίπεδο, το οποίο είναι παράλ­ ληλο με την επιφάνεια της κασέτας.
Τα δuο επίπεδα που εφάπτονται, το ένα στη ραχιαία επιφάνεια του βραχιονί­ ου και το άλλο στη ραχιαία επιφάνεια του αντιβραχίου και της άκρας χειρός, είναι κάθετα στο φιλμ και σχηματίζουν μεταξu τους ορθή γωνία, έτσι ώστε ο αγκώνας, ο καρπός και το άκρο χέρι να βρίσκονται σε πλάγια θέση και η νοητή γραμμή των επικονδuλων να είναι κάθετη στο φιλμ (Εικόνα 7.4 Α).

Επικέντρωση: Γίνεται στον αφιστάμενο επικόνδυλο, με την κεντρική ακτινοβολία κάθετη στην άρθρωση του αγκώνα.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Η άρθρωση του αγκώνα αναδεικνuεται ικανοποιητικά.
-  Το βραχιόνιο και το aντιβράχιο σχηματίζουν γωνία 90° περίπου.
-  Οι επικόνδυλοι συμπροβάλλονται.
-  Η κεφαλή της κερκίδας συμπροβάλλεται εν μέρει με την κορωνοειδή απόφυση.
-  Η διαβάθμιση της οστικής πυκνότητας είναι ικανοποιητική (Εικόνα 7.4 Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη της άρθρωσης του αγκώνα, του αφιστάμενου άκρου του βραχιονίου και του προσκείμενου άκρου της κερκίδας και της ωλένης, κυρίως σε περιπτώσεις κάκωσης.

ΙΕΝΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΙ. Η Π-0 και η πλάγια είναι οι βασικές προβολές yια τον ακτι­ νολογικό έλεyχΌ της άρθρωσης του αyκώνα.
Όταν κριθεί αναγκαίο, λαμβάνονται επίσης η Π-0 και η πλά­ για προβολή της άρθρωσης του αγκώνα με πpηνισμό της άκρας χειρός: από τη θέση yια την Π-0 ή την πλάγια προ­ βολή, το άκρο χέρι στρέφεται προς τα έσω, έτσι ώστε η παλαμιαία του επιφάνεια να έχει πλήρη επαφή με το τρα­ πέζι, χωρίς άλλη μετακίνηση του άνω άκρου όσον αφορά την αρχική προβολική θέση. Η επικέντρωση παραμένει η ίδια.

Βασικός κανόνας yια την επιτυχία της Π-0 προβολής είναι η κεντρική ακτινοβολία να είναι πάντοτε κάθετη στην άpθpωση και να διχοτομεί τη yωνία κάμψης του αyκώνα. Αυτό σημαίνει ότι η κεντρική ακτινοβολία μπορεί να έχει κλί­ ση ουραία ή κεφαλική ή να είναι κάθετη στο φιλμ.
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια τηv πλάyια προβο­ λή αyκώvα,
- Β. πλάyια προβολή αyκώvα

7.5 Κατ' εφαπ1ομiνη προβολή αγκώνα

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι καθιστός, με τον αγκώνα σε πλήρη κάμψη και τη ραχια­ ία επιφάνεια του βραχιονίου σε επαφή με την κασέτα.
Οι aρθρώσεις του αγκώνα και του ώμου βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο που είναι παράλληλο προς το φιλμ.
Οι επικόνδυλοι απέχουν ίσα από την κασέτα, έτσι ώστε η μεσοκονδυλική γραμ­ μή να είναι παράλληλη προς το φιλμ.
Η εξέταση γίνεται συνήθως σε περίπτωση σοβαρής κάκωσης, όταν η άρθρω­ ση του αγκώνα βρίσκεται σε πλήρη κάμψη και η Π-0 προβολή δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί. Επίσης, η μέθοδος εφαρμόζεται για περαιτέρω μελέτη και αξιολόγηση, όταν υπάρχει υποψία κατάγματος στο ωλέκρανο.

Εικόνα 7.4
Εικόνα 7.5
Λαμβάνονται δύο $\_{ακτινογραφίες, }$ μία με $\_{επικέντρωση }$ Χ1 και μία με επικέντρω­ ση Χ2 (Εικόνα 7.5Α).
Επικέντρωση Χ1: Η κεντρική ακτινοβολία είναι κάθετη στο βραχιόνιο και επrκε­ ντρώνεται 5 εκ. πάνω από την απόφυση του ωλέκρανου. Στην ακτινογραφία απεικονίζονται κυρίως το ωλέκρανο και το αφιστάμενο άκρο του βραχιονίου.
Επικέντρωση Χ2: Η κεντρική ακτινοβολία είναι κάθετη στο aντιβράχιο, που βρί­ σκεται σε κάμψη, και $\_{επικεντρώνεται }$ στο ίδιο σημείο, δηλαδή 5 εκ. πάνω από την απόφυση του ωλέκρανου. Στην ακτινογραφία απεικονίζεται ικανοποιητικά η κερ­ κιδοβραχιόνια aρθρική επιφάνεια, ενώ το προσκείμενο άκρο του αντιβραχίου συμπροβάλλεται με το βραχιόνιο.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Και στις δύο $\_{ακτινογραφίες }$ τα οστά του αντιβραχίου συμπροβάλλονται με το βραχιόνιο οστό.
-  Στην ακτινογραφία με επικέντρωση Χ1 αναδεικνύονται ικανοποιητικά η από­ φυση του ωλέκρανου και το αφιστάμενο άκρο του βραχιονίου, ενώ οι επικόν­ δυλοι είναι συμμετρικοί (Εικόνα 7.5 Β).
-  Στην ακτινογραφία με $\_{επικέντρωση }$ Χ2 αναδεικνύεται το $\_{προσκείμενο }$ άκρο του αντιβραχίου (κερκίδα και ωλένη) και απεικονίζεται ικανοποιητικά η άρθρωση της κερκίδας με το βραχιόνιο οστό (Εικόνα 7.5 Π.

$^{Χρησιμότητα: }$Οι $\_{ακτινογραφίες }$ είναι χρήσιμες κυρίως για την ανάδειξη κατάγμα­ τος στην απόφυση του ωλέκρανου και γενικότερα για την Π-0 (κατά μέτωπο) μελέτη της άρθρωσης του αγκώνα που βρίσκεται σε πλήρη κάμψη λόγω σοβαρής κάκωσης.
Α Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την κατ' εφαπτομένη προβολή αγκώνα (χι-χ 2 Υι Β. κατ' εφαπτομένη προβολή αγκώνα με την κεντρική ακτινοβολία Χ1 κάθετη στο βραχιόνιο, Γ. με την κεντρική ακτινοβολία $^{χ}$2 κάθετη στο αντιβράχιο

7.6 Π-0 προβολή αντιβραχιου

Μέθοδος
- Ο εξεταζόμενος είναι καθιστός με το άνω άκρο σε έκταση.
- Ο ώμος, ο αγκώνας και ο καρπός βρίσκονται στο ίδιο, παράλληλο προς την κασέτα επίπεδο, ενώ το άκρο χέρι είναι σε πλήρη uπτιασμό.
Η ραχιαία επιφάνεια τοu αντιβραχίοu βρίσκεται σε επαφή με την κασέτα, ενώ οι επικόνδuλοι απέχοuν ίσα από το φιλμ.
Οι aρθρώσεις τοu αγκώνα και τοu καρποu πρέπει να σuμπεριλαμβάνονται στην ακτινογραφία (Εικόνα 7.6 Α).
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο τοu αντιβραχίοu ; με τη λuχνία χωρίς κλίση.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζεται ολόκληρο το aντιβράχιο, μαζί με τις aρθρώσεις τοu αγκώνα και τοu καρποu.
-  Η κερκίδα και η ωλένη αναδεικνuονται με μικρή σuμπροβολή στο προσκείμενο και στο αφιστάμενο άκρο τοu αντιβραχίοu.
-  Οι επικόνδuλοι προβάλλοuν στις πλάγιες παρuφές (έσωέξω) τοu βραχιονίοu.
-  Η οστική πuκνότητα είναι σuμμετρική στο προσκείμενο και στο αφιστάμενο άκρο τοu αντιβραχίοu (Εικόνα 7.6 Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την κατά μέτωπο μελέτη της κερ­ κίδας και της ωλένης, κuρίως στην ανάδειξη καταγμάτων μετά από κάκωση ή στον εντοπισμό :παθολογικών αλλοιώσεων.

- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π- 0 προβολή αντιβραχίου,
- Β. Π-0 προβολή αντιβραχίου
Εικόνα 7.7

7.7 nλάyια προβολή αντιβραχιου

Μέθοδος
- Ο εξεταζόμενος είναι καθιστός με το άκρο χέρι, τον καρπό και τον αγκώνα σε πλάγια θέση.
Η ωλένια επιφάνεια εφάπτεται στην κασέτα, ενώ το aντιβράχιο σχηματίζει με το βραχιόνιο γωνία 90° περίπου.
Οι aρθρώσεις του ώμου, του αγκώνα και του καρπού βρίσκονταί στο ίδιο, παράλληλο προς την κασέτα επίπεδο.
Το επίπεδο που εφάπτεται στη ραχιαία επιφάνεια της άκρας χειρός, του καρ­ πού και του αντιβραχίου είναι κάθετο στο φιλμ.
Στην ακτινογραφία συμπεριλαμβάνονται οι aρθρώσεις του αγκώνα και του καρπού (Εικόνα 7.7 Α).

Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο του αντιβραχίου, με τη λυχνία χωρίς κλίση.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζεται ολόκληρο το aντιβράχιο μαζί με τις aρθρώσεις του αγκώνα και του καρπού.
-  Η άρθρωση του αγκώνα αναδεικνύεται ικανοποιητικά και σχηματίζει ορθή γωνία.
-  Η κερκίδα και η ωλένη συμπροβάλλονται στο αφιστάμενο άκρο τους.
-  Η κεφαλή της κερκίδας συμπροβάλλεται με την κορωνοειδή απόφυση.
-  Συμμετρική είναι η οστική πυκνότητα της κερκίδας και της ωλένης σε όλο το μήκος τους (Εικόvα 7.7 Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη της κερκίδας και της ωλένης σε πλάγια προβολή, κυρίως σε περι­ πτώσεις καταγμάτων μετά από κάκωση ή άλλων παθολογικών αλλοιώσεων.

- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου για την πλάγια προβολή αντιβραχίου,
- Β. πλάγια προβολή αντιβραχίου
Σημείωση: Η Π-0 και η πλάγια είναι οι βασικές προβολές yια τον ακτινολογικό έλεγχΌ του αντιβραχίου, κυρίως σε περιπτώσεις στις οποίες αναζητεί­ ται κάταγμα ή yια τον εντοπισμό ξένου σώματος.

7.8 0-11 προβολή καρπού

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται καθιστός, με την πρόσθια επιφάνεια του αντι­ βραχίου σε επαφή με το τραπέζι, ενώ τα δάκτυλα της άκρας χειρός κάμπτονται τόσο, ώστε η πρόσθια επιφάνεια του καρπού να βρεθεί σε πλήρη επαφή με την κασέτα. Σ τη θέση αυτή τα μετακάρπια σχηματίζουν με την επιφάνεια του φιλμ γωνία 1 5ο περίπου.
Οι στυλοειδείς aποφύσεις απέχουν ίσα από το φιλμ (Εικόνα 7.8 Α). Επικέντρωση: Γίνεται στον καρπό, ανάμεσα στις στυλοειδείς aποφύσεις, με τη λυχνία χωρίς κλίση.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται ικανοποιητικά στο κέντρο της ακτινογραφίας τα οστά του καρ­ πού, τμήμα των μετακαρπίων και το αφιστάμενο άκρο της κερκίδας και της ωλένης.
-  Οι βάσεις των μετακαρπίων συμπροβάλλονται ελαφρώς μεταξύ τους, ενώ οι καρπομετακαρπικές aρθρώσεις αναδεικνύονται ικανοποιητικά.
-  Η κερκίδα, η ωλένη και οι στυλοειδείς aποφύσεις (έσωέξω) απεικονίζονται χωρίς προβολική παραμόρφωση.
-  Η διαβάθμιση πυκνότητας και αντίθεσης είναι ικανοποιητική στην απεικόνιση των οστών και των συγγενών. μαλακών ανατομικών μορίων (Εικόνα 7.8 Β).

Α Τσποθέτηση του εξεταζομένου yια την 0-Π
προβολή καρπού
προβολή καρπού,
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη κυρίως των οστών του καρποu, καθώς επίσης των προσκείμενων μετακαρπίων και του αφιστάμενου άκρου του αντιβραχίου, συνήθως σε περιπτώσεις στις οποίες έχει προηγηθεί κάκωση.

7.9 Πλάγια προβολή καρπού

Μέθοδος
- Ο εξεταζόμενος είναι καθιστός. Από τη θέση για την 0-Π προβολή, το άνω άκρο στρέφεται προς τα έξω υπό γωνία 90 ο, έτσι ώστε η ωλένια επιφάνεια του αντιβραχίου, του καρποu και της άκρας χειρός να έχει πλήρη επαφή με το τρα­ πέζι.
- Ο καρπός βρίσκεται στο μέσο της κασέτας και οι στυλοειδείς αποφuσεις συμπροβάλλονται μεταξu τους.
Τα οστά του καρποu συμπροβάλλονται, εκτός από το σκαφοειδές, που ανα­ δεικνuεται στην πρόσθια επιφάνεια της άρθρωσης (Εικόνα 7.9 Α).
Επικέντρωση: Γίνεται στην αφιστάμενη στυλοειδή απόφυση της κερκίδας, με τη λυχνία χωρίς κλίση.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Αναδεικνuονται ικανοποιητικά, σε συμπροβολή μεταξu τους, το κάτω άκρο της κερκίδας και της ωλένης, τα οστά του καρποu και το προσκείμενο τμήμα των μετακάρπιων οστών.
-  Τ ο σκαφοειδές προβάλλει κατά το ήμισυ στην πρόσθια επιφάνεια της άρθρω­ σης.
-  Η διαβάθμιση της οστικής πυκνότητας είναι ικανοποιητική (Εικόνα 7.9 8).
- Α. Τοποθέτηση του άνω άκρου yια την πλάyια προβολή καρπού,
- Β. πλάyια προβολή καρπού
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την ανάδειξη εξαρθρημάτων (π.χ. του μηνοειδούς) και γαι τον εντοπισμό πρόσθιας ή οπίσθιας παρεκτόπισης οστικών δομών σε περίπτωση κατάγματος.

Σημείωση: Η 0-Π και η πλάγια είναι οι βασικές προβολές στον ακτινολογικό έλεγ­ χο του καρπού, στον οποίο πολλές φορές συμπεριλαμβάνεται και η λοξή προβολή .

7.1 Ο Ο-Π προβολή σκαφοειδούς με ωλένια απόκλιση

Μέθοδος
- Ο εξεταζόμενος είναι καθιστός, με το aντιβράχιο, τον καρπό και το άκρο χέρι σε πρηνισμό να εφάπτονται στο τραπέζι, και με τον αγκώνα σε $\_{κάμψη }$90° .
- Ο καρπός επικεντρώνεται στο μέσο της κασέτας και το άκρο χέρι ωθείται σε πλήρη ωλένια απόκλιση , δηλαδή κάμπτεται προς την κατεύθυνση της ωλένης $\_{(Εικόνα }$7.10 Α, $^{Χ}$1 -Χ 2 ). Οι στυλοειδείς aποφύσεις απέχουν ίσα από το φιλμ.
Επικέντρωση: Γίνεται στο σκαφοειδές, με την κεντρική ακτινοβολία να είναι είτε κάθετη στο φιλμ είτε σε 10° -15° κλίση προς το aντιβράχιο.

- Σημείωση: Η κλίση ή όχι της λυχνίας εξαρτάται από το πρωτόκολλο εξέτασης του ακτινολογικού τμήματος. Υπάρχουν ακτινολογικά τμήματα των οποί­ ων το πρωτόκολλο εξέτασης για τον έλεrχο του σκαφοειδούς περι­ λαμβάνει και τις δύο ακτινογραφίες.
- Όταν ο καρπός έχει ακινητοποιηθεί με νάρθηκα ή με γύψο ή όταν η ωλένια κάμψη είναι αδύνατο $\_{να }$πραγματοποιηθεί, η ακτινογραφία
- Α. Τοποθέτηση το υ άνω άκρου για την 0-Π προβολή σκαφοειδούζ με την κεντρική ακτινοβολία σε θέση Χ1 και Χ2,
- Β . 0 -Π προβολή σκαφοειδούς με την κεντρική ακτιvοβολία Χ1 κάθετη στο φιλμ και με ωλένια απόκλιση,
- Γ. 0-Π προβολή σκαφοειδούς με την κεντρική ακτινοβολία Χ2 σε 3 0ο κεφαλική κλίση και την άκρα χείρα σε θέση ουδέτερη χωρίς ωλένια απόκλιση

Εικόνα 7.11
λαμβάνεται με τη λυχνία σε 30 ο κλίση πpος την κατεύθυνση του αντι­ βραχίου, την άκpα χείpα σε πλήpη ακινησία και χωpίς αλλαyή στην επικέντρωση (Εικόνα 7. 1 Ο Π.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Αναδεικνύονται όλα τα καρπικά οστά, τα προκείμενα μετακάρπια και το κάτω άκρο της κερκίδας και της ωλένης.
-  Το σκαφοειδές απεικονίζεται σχετικά επιμηκυσμένο και χωρίς συμπροβολές από τα παρακείμενα οστά του καρπού.
-  Οι στυλοειδείς aποφύσεις αναδεικνύονται ικανοποιητικά (Εικόνα 7.10 Β).
$^{Χρησιμότητα: }$Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την ανάδειξη και τη μελέτη κατάγματος του σκαφοειδούς οστού, χωρίς αυτό να επισκιάζεται από τα παρα­ κείμενα οστά του καρπού.

7.11 προβολη ακρας χrιρος

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι καθιστός, με το άκρο χέρι και το aντιβράχιο σε επαφή με το τραπέζι.
Το άκρο χέρι είναι σε πρηνισμό και τοποθετείται με την παλαμιαία επιφάνεια σε πλήρη επαφή με την κασέτα, στο μέσο αυτής, ενώ τα δάκτυλα διαχωρίζονται, έτσι ώστε να μην εφάπτονται μεταξύ τους (Εικόνα 7.11 Α).
Επικέντρωση: Η κεντρική ακτινοβολία είναι κάθετη στο φιλμ και επικεντρώνεται στην κεφαλή του τρίτου μετακαρπίου.
Τοποθέτηση του άvw
άκρου yια τηv 0-Π
προβολή
άκρας χειpός,
Β. 0-Π προβολή άκρας χειpός

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Στην ακτινογραφία αναδεικνύονται ικανοποιητικά οι φάλαγγες, τα μετακαρπι­ κά οστά και τα οστά του καρπού.
-  Οι μετακαρπιοφαλαγγικές aρθρώσεις προβάλλουν ανοικτές.
-  Η διαβάθμιση οστικής πυκνότητας και αντίθεσης είναι ισορροπημένη σε όλη τη διαγνωστική εικόνα (Εικόνα 7.11 8).
-  Ο αντίχειρας αναδεικνύεται σε σχεδόν πλάγια προβολή.
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη όλων των οστικών δομών που συνθέτουν την άκρα χείρα και κυρίως για τον εντοπισμό καταγμάτων μετά από κάκωση, καθώς και για την ανάδειξη εκφυλιστικών αλλοιώσεων των οστών της άκρας χειρός.

7.12 0-Π λοξη οβολη oκpH<t χιιρός

Μέθοδος
- Ο εξεταζόμενος είναι καθιστός, με το άκρο χέρι και το aντιβράχιο σε επαφή με το τραπέζι.
Από την 0-Π θέση, το άκρο χέρι στρέφεται προς τα πάνω, έτσι ώστε το ωλένιο χείλος και οι άκρες όλων των δακτύλων να βρίσκονται σε επαφή με την κασέτα.
Τα δάκτυλα διαχωρίζονται, έτσι ώστε να μην εφάπτονται μεταξύ τους.
Τα μετακαρπικά οστά είναι παράλληλα προς το φιλμ, ενώ η λοξότητα της άκρας χειρός ρυθμίζεται έτσι, ώστε το επίπεδο που εφάπτεται στην ραχιαία επι­ φάνεια κάθε δακτύλου να σχηματίζει με την επιφάνεια της κασέτας γωνία 45 ο περίπου.

- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την 0-Π λοξή πpοβολή άκρας χειρός
- Β . 0-Π λοξή πpοβολή άκρας χειρός
$\_{Εικόνα }$7.12
Εικόνα 7.12
Όταν κριθεί αναγκαίο, τοποθετείται μικρός γωνιώδης σπόγγος στην παλάμη της άκρας χειρός, για την καλύτερη στήριξη (ακινητοποίηση) των δακτύλων και την ευκολότερη προβολική τοποθέτηση (Εικόνα 7.12 Α).
Επικέντρωση: Γίνεται στην κεφαλή του τρίτου μετακαρπίου, με την κεντρική ακτι­ νοβολία κάθετη στο φιλμ.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζονται ικανοποιητικά ολόκληρο το άκρο χέρι και τα οστά του καρπού, σε λοξή προβολή.
-  Παρατηρείται μικρή συμπροβολή στην κεφαλή και στη βάση του τρίτου μετα­ καρπίου με το τέταρτο και του τέταρτου με το πέμπτο μετακάρπιο, ενώ ο αντί­ χειρας αναδεικνύεται σε λοξή προβολή.
-  Σχεδόν όλες οι μετακαρπιοφαλαγγικές aρθρώσεις είναι ανοικτές (Εικόνες 7.12 Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη και την περαιτέρω αξιολόγηση καταγμάτων, αλλά και εκφυλιστικών αλλοιώσεων που προσβάλλουν κυρίως τις aρθρώσεις της άκρας χειρός και του καρπού.

Σημείωση: Η 0-Π και η λοξή είναι οι βασικές προβολές yια τον ακτινολογικό έλεγ­ χο της άκρας χειρός.
Όταν υπάρχει κάκωση και αναζητείται κάταγμα, η πλάγια πpοβολή άκpας χειpός κρίνεται απαραίτητη yια την ανάδειξη πρόσθιας ή οπί­ σθιας οστικής παρεκτόπισης.
Η τοποθέτηση της άκρας χειρός είναι ί'δια με την πλάyια προβολή καρ­ πού, με επικέντρωση στη δεύτερη μετακαρπιοφαλαyyική άρθρωση. Για την πλάyια προβολή των δακτύλων (2ος έως Sος) η τοποθέτηση της άκρας χειρός γίνεται όπως στην Εικόνα 7. 12 Γ.

- Γ. Παραστατική αχεδιαyραμματική απεικόνιση τοποθέτησης της άκρας χειρός για την πλάγια προβολή δακτύλων (2ος έως 5ος)

ΑΝ ΚΕΦΑΛ I Η
-  Ο ακτινολογικός ε'λεγχος του άνω άκρου περιλαμβάνει κυρίως το βραχιόνιο (χωρίς την άρθρωση του ώμου), το aντιβράχιο, τις aρθρώσεις του αγκώνα και του καρπού, καθώς και το άκρο χέρι.
-  Οι ακτινογραφίες του βραχιονίου λαμβάνονται με τον εξεταζόμενο σε όρθια ή ύπτια θέση, ενώ για τις υπόλοιπες ακτινογραφίες του άνω άκρου ο εξε­ ταζόμενος είναι καθιστός.
-  Ο κατά μέτωπο έλεγχος για το βραχιόνιο, τον αγκώνα και το aντιβράχιο γίνεται με την Π-0 προβολή, ενώ για τον καρπό και το άκρο χέρι το άνω άκρο τοποθετείται σε πρηνισμό και ο ε'λεγχος γίνεται με την 0-Π προβολή.
-  Στην πλάγια προβολή του αγκώνα, του αντιβραχίου και του καρπού το ωλέ­ νιο χείλος του αντιβραχίου και της άκρας χειρός είναι σε επαφή με το τρα­ πέζι, ενώ η ραχιαία επιφάνειά τους είναι κάθετη στο φιλμ.
-  Για τον έλεγχο του αντιβραχίου και του αγκώνα το άνω άκρο τοποθετείται έτσι, ώστε οι aρθρώσεις του καρπού, του αγκώνα και του ώμου να βρίσκο­ νται στο ίδιο οριζόντιο επίπεδο που είναι παράλληλο με την επιφάνεια του φιλμ.
-  Κάθε νοητή γραμμή που ενώνει τους επικονδύλους ή τις στυλοειδείς aπο­ φύσεις θα πρέπει να είναι: παράλληλη προς το φιλμ για τις κατά μέτωπο προβολές και κάθετη στο φιλμ για τις πλάγιες προβολές των ανατομικών μορίων με τα οποία σχετίζονται.
-  Η κατ' εφαπτομένη προβολή αγκώνα γίνεται:
- α) για τον περαιτέρω έλεγχο του ωλέκρανου σε περίπτωση κατάγματος και
- β) όταν ο αγκώνας βpίσκεται σε πλήρη κάμψη και η Π-0 προβολή είναι αδύ­ νατο να πραγματοποιηθεί.
-  Το σκαφοειδές ελέγχεται, όταν το άκρο χέρι βρίσκεται σε πλήρη ωλένια απόκλιση.
-  Στην 0-Π ακτινογραφία άκρας χειρός ο αντίχειρας αναδεικνύεται σε σχεδόν πλάγια προβολή, ενώ στην πλάγια ακτινογραφία άκρας χειρός ο αντίχειρας είναι μεγεθυσμένος και αναδεικνύεται σε κατά μέτωπο προβολή.
-  Σε περίπτωση κάκωσης, όταν υπάρχει υποψία ή έχει εντοπιστεί κάταγμα , η πλάγια ακτινογραφία του εξεταζόμενου ανατομικού μορίου είναι βασική και απολύτως αναγκαία για την ανάδειξη πιθανής πρόσθιας ή οπίσθιας οστικής παρεκτόπισης.

ΕΡΩΤΙΣΕΙΣ
- 1. Στην κατ' εφαπτομένη προβολή αγκώνα, όταν η κεντρική ακτινοβολία είναι κάθετη στο βραχιόνιο, κυρίως αναδεικνύεται:
- α. Η κεφαλή της κερκίδας .
- β. τ ο ωλέκρανο.
- γ. Το προσκείμενο άκρο του βραχιονίου.
- 2. Για την κατά μέτωπο ακτινογραφία του βραχιονίου ο εξεταζόμενος είναι:
- α. Όρθιος ή πρηνής, σε 0-Π προβολή .
- β. Όρθιος, σε Π-0 προβολή.
- γ. Καθιστός ή ύπτιος, σε Π-0 προβολή.
- δ. Όρθιος ή ύπτιος, σε Π-0 προβολή.
- Για την πλάγια προβολή του βραχιονίου η νοητή γραμμή που ενώνει τους επικονδύλους:
- α. Είναι κάθετη στο φ ι λμ.
- β. Είναι παράλληλη προς το φιλμ.
- γ. Αλλάζει κατεύθυνση ανάλογα με τη θέση του σώματος.
- 4. Για την Π-0 προβολή αγκώνα και με το άνω άκρο σε έκταση η κεντρική ακτινοβολία είναι:
- α. Κάθετη στο φιλμ.
- β. Κάθετη στη νοητή γραμμή που ενώνει τους επικονδύλους.
- γ. Σε γωνία 45 ο με το φιλμ.
- δ. Τα α και β.
- 5. Στην Π-0 προβολή αντιβραχίου ελέγχονται ικανοποιητικά κυρίως:
- α . Το aντιβράχιο και τα οστά του καρπού.
- β. Η άρθρωση του αγκώνα και το aντιβράχιο.
- γ. Το aντιβράχιο, η άρθρωση του αγκώνα και τα οστά του καρπού.
- δ Κανένα από αυτά.
- 6. Στην πλάγια προβολή του αντιβραχίου και του καρπού το επίπεδο που εφά­ πτεται στη ραχιαία επιφάνεια:
- α. Είναι παράλληλο προς το φιλμ.
- β. Είναι κάθετο προς το φιλμ και παράλληλο προς την κεντρική ακτι­ νοβολία.
- γ. Μάλλον έχει λοξή κατεύθυνση.
- δ. Σχηματίζει γωνία 15 ο με την επιφάνεια της κασέτας.
- 7. Στην 0-Π προβολή του καρπού τα μετακαρπικά οστά:
- α. Είναι παράλληλα προς την επιφάνεια του φιλμ.
- β. Είναι παράλληλα προς την κατεύθυνση της κεντρικής ακτινοβολίας .
- γ. Σχηματίζουν γωνία 15 ο περίπου με την επιφάνεια του φιλμ.
- δ. Σχηματίζουν γωνία 15 ο περίπου με τα οστά του καρπού.
- 8. Στην πλάγια προβολή του καρπού οι στυλοειδείς aποφύσεις :
- α. Συμπροβάλλονται με τις βάσεις των μετακαρπίων.
- β. Είναι συμμετρικές και παράλληλες μεταξύ τους.
- γ. Συμπροβάλλονται μεταξύ τους.
- 9. Για την πλάγια προβολή του καρπού η επικέντρωση γίνεται:
- α. Σ την προσκείμενη στυλοειδή απόφυση .
- β. Σ την αφ ιστάμενη στυλοειδή απόφυση.
- γ. Στο μέσο του φιλμ.
- 10. Για την απεικόνιση του σκαφοειδούς το άκρο χέρι βρίσκεται:
- α. Σε πρηνισμό, με ωλένια απόκλιση .
- β. Σε πρηνισμό, με κερκιδική απόκλιση.
- γ. Σε 0-Π προβολική θέση, με κάμψη προς τα έξω.
- δ. Τα α και γ.
- ε. Τα β και γ.
- 11. Στην 0 - Π ακτινογραφία της άκρας χειρός ο αντίχειρας απεικονίζεται :
- α. Σε κατά μέτωπο προβολή.
- β. Σε σχεδόν πλάγια προβολή.
- γ. Σε λοξή προβολή.
- 12. Στη λοξή προβολή άκρας χειρός τα μετακαρπικά οστά:
- α. Σχηματίζουν γωνί? 15 ο με τον καρπό.
- β. Είναι διαχωρισμένα και δε συμπροβάλλονται.
- γ. Είναι παράλληλα προς την επιφάνεια του φιλμ.
κεφάλαιο 8:

Μέθοδοι απεικόνισης αναπνευστικού , συστηματος
κεφάλαιο 9:
Ακτινολογικός έλεγχος θώρακος
σελ. 177

YJ
Ο κλασικός ή συμβατικός ακτινολογικός ε'λεγχος του αναπνευστικού συστήμα­ τος περιλαμβάνει την 0-Π ακτινογραφία θώρακος ή θώρακος κατά μέτωπο, την πλάγια θώρακος δεξιά ή αριστερά, τις λοξές (πρόσθιες ή οπίσθιες), την ακτινο­ γραφία κορυφών, τη λoρδωτική-Fieischner (Φλάισνερ) και την πλάγια κατακεκλι­ μένη με οριζόντια δέσμη ακτινοβολίας ή Decubitus.
Η τεχνική των προβολικών αυτών θέσεων περιγράφεται στο επόμενο Κεφάλαιο. Η ακτινογραφία θώρακος κατά μέτωπο ή 0-Π είναι η συνηθέ­ στερη ακτινογραφική λήψη (Εικόνα 8.1).

Η οπισθοπρόσθια προβολική θέση προτιμάται από την (αντίθετη) προ­ σθιοπίσθια, διότι σ' αυτήν περιορίζε­ ται σημαντικά η μεγέθυνση της καρ­ διαγγειακής σκιάς, λόγω της μικρής απόστασης από το φιλμ, και οι παρυ­ φές της απεικονίζονται με μεγαλύτε­ ρη ευκρίνεια.
Η σωστή τοποθέτηση του εξεταζομένου περιορίζει τα πιθανά διαγνω-
Κατά μέτωπο ή face (0-Π) ακτιvογραφία Θώρακος
στικά σφάλματα. Μια ελαφρά στροφή δεξιά ή αριστερά κατά τη στιγμή της ακτι­ νογράφησης μπορεί να οδηγήσει σε εικόνα ψευδή και επομένως σε διαγνωστικά προβλήματα. Κριτήριο επιτυχούς απεικόνισης είναι το να απέχουν ίσα οι στερνο­ κλειδικές aρθρώσεις από τη μέση γραμμή του θώρακα. Σημαντικό ρόλο στην απει­ κόνιση παίζει και η αναπνευστική φάση κατά την οποία θα πραγματοποιηθεί η λήψη (εισπνοή ή εκπνοή).

Σ την περίπτωση του πνευμονοθώρακα η εκπνοή είναι η κατάλληλη αναπνευ­ στική φάση που θα μας δώσει τις περισσότερες πληροφορίες, ενώ στην ακτινο­ γράφηση ρουτίνας η κατάλληλη αναπνευστική φάση είναι απαραιτήτως η εισ­ πνοή. Σε αντίθετη περίπτωση (εκπνοή), η παραγόμενη ακτινογραφική εικόνα προκαλεί διαγνωστικό πρόβλημα.
Όλα τα ανωτέρω κάνουν χρήσιμες τις κλινικές πληροφορίες οι οποίες πρέπει να αναγράφονται πάντοτε από τους κλινικούς γιατρούς στα παραπεμπτικά σημειώ­ ματα προς το ακτινοδιαγνωστικό τμήμα. Οι κλινικές πληροφορίες στο παραπεμ-

Εικόνα 8.1
Εικόνα 8.2
Εικόνα 8.3
πτικό παρέχουν επίσης τη δυνατότητα σωστής επιλογής ακτινογραφικών στοιχεί­ ων (Κν, sec, ΜΑ). Έτσι, σε εξεταζόμενο με ένδειξη πνευμονικού εμφυσήματος τα ακτινογραφικά στοιχεία πρέπει να είναι χαμηλά (λίγα Κν, sec), ενώ σε ένδειξη πνευ­ μονίας ή πλευριτικής συλλογής υπάρχει ανάγκη αύξησης των στοιχείων.
Πλάγια ή ρrofil ακτινογραφία θώρακος
Λοξή ακτινογραφία θώρακος
Σημαντική παράμετρος για όλες τις προβολές είναι η χρησιμοποίηση του διαφραγματικού συστήματος. Για ακτι­ νοπροστατευτικούς λόγους το πεδίο ακτινοβολίας δεν πρέπει να υπερβαίνει το ανατομικό μόριο που ακτινογραφεί­ ται. Επίσης, η συμβολή του διαφραγμα­ τικού συστήματος στην ομοιογένεια της παραγόμενης δέσμης ακτίνων Χ παρέχει διαγνωστική εικόνα υψηλής ευκρίνειας.

Η πλάγια ακτινογραφία θώρακος συμπληρώνει την 0-Π προβολική απει­ κόνιση, παρέχοντας στο γιατρό τη δυνατότητα της τρισδιάστατης αίσθη­ σης της πιθανής παθολογίας και επο­ μένως τον ακριβή εντοπισμό της στο χώρο (Εικόνα 8.2).
Η επιλογή της πλάγιας ακτινογραφί­ ας που πρέπει να γίνει καθορίζεται από τη θέση της πιθανής βλάβης. Εάν η παθολογία βρίσκεται στο δεξιό ημιθω­ ράκιο, επιλέγουμε τη δεξιά πλάγια ακτι­ νογραφία, εάν βρίσκεται στο αριστερό, επιλέγουμε την αριστερή πλάγια. Πάντως προτιμάται η αριστερή πλάγια προβολή (εάν δεν υπάρχει αντίθετη κλινική ένδειξη), διότι προσφέρει μεγα­ λύτερη ευκρίνεια της καρδιαγγειακής σκιάς, δεδομένου ότι, αφού η πλευρά αυτή βρίσκεται πιο κοντά στο φιλμ, η καρδιά μεγεθύνεται λιγότερο. Βασικό μας μέλημα πρέπει να είναι η τοποθέ­ τηση του ανατομικού μορίου με την πιθανή παθολογία πλησιέστερα στο ακτινογραφικό φιλμ, μειώνοντας με τον τρόπο αυτό την πιθανότητα ασάφειας του ευρήματος λόγω μεγέθυνσης αυτού.

Οι λοξές προβολές παρέχουν τη δυνατότητα διαχωρισμού επιπροβαλλόμενων σκιών ή διαυγάσεων και κατ' επέ­ κταση την καλύτερη μελέτη περιοχών του μεσοθωρακίου (Εικόνα 8.3).
Η ακτινογραφία κορυφών δίνει τη δυνατότητα της μελέτης των άνω πνευμο­ νικών πεδίων (κορυφών), περιοχών οι οποίες καλύπτονται από τη σκιά των κλει­ δών (Εικόνα 8.4).
Η πλάγια κατακεκλιμένη (Decubitus) ακτινογραφία παρέχει τη δυνατότητα διαφοροδιάγνωσης μεταξύ ελεύθερου υγρού στην υπεζωκοτική κοιλότητα και εγκυστωμένου (Εικόνα 8.5).

Η λορδωτική (Fieischner) ακτινογρα­ φία επιτρέπει τη μελέτη των μεσολό­ βιων σχισμών (Εικόνα 8.6).
Εικόνα 8.5: Πλάγια κατακεκλιμένη ακτινογραφία θώρακος (Decubitus)
Ακτινογραφία κορυφών πνευμόνων
Ακτινογραφία κατά Fleischner

. 2 Ακτινοσκόπηση
Ο ακτινοσκοπικός έλεγχος του αναπνευστικού συστήματος παρέχει τη δυνα­ τότητα της άμεσης παρατήρησης, καθώς επίσης και τη λήψη ακτινογραφιών σε διάφορα επίπεδα, όπου αυτό κριθεί αναγκαίο.
Με τη μέθοδο αυτή ελέγχεται άμεσα η κινητικότητα των διαφραγμάτων, η έκπτυξη των πλευροδιαφραγματικών κόλπων, οι καρδιοφρενικές γωνίες, η κίνηση των καρδιακών κοιλοτήτων και η πορεία της θωρακικής αορτής.
Η ακτινοσκόπηση έχει σημαντική συμβολή στον προσδιορισμό της καλύτερης θέσης και του ακριβούς σημείου για την παρακέντηση της υπεζωκοτικής κοιλότη­ τας ή για τη λήψη βιοψίας με βελόνα.

Επίσης, η διαβρογχική βιοψία (τΒΝΑTrans-Bronchial Needle Aspiration) γίνεται υπό ακτινοσκοπικό ε'λεγχο. Το μειονέκτημα της μεθόδου αυτής είναι η επιβάρυν­ ση του εξεταζομένου με δόση ακτινοβολίας, γεγονός που πρέπει να προβληματί­ ζει. Η απόφαση για την εφαρμογή (ή μη) της μεθόδου έχει άμεση σχέση με την ισορροπία κόστους -ωφέλειας (κόστος όσον αφορά τη δόση ακτινοβολίας -ωφέ­ λεια όσον αφορά τα διαγνωστικά συμπεράσματα).
Εικόνα 8.4
Εικόνα 8.6
Εικόνα 8.7
Τομογραφία είναι η κατά τομές (επίπεδα) ακτινογράφηση ενός ανατομικοu μορίου. Βασίζεται στην αντίθετη και ισοταχή κίνηση λυχνίαςκασέτας.

- Ο τομογραφικός έλεγχος του αναπνευστικοu συστήματος διενεργείται στον ακτινογραφικό θάλαμο, αφοu επιλεγεί η κατάλληλη θέση από την τράπεζα χειρι­ σμοu.
Ο $\_{εξεταζόμενος }$ υποχρεοuται να φέρει μαζί του κατά την εξέταση πρόσφατες ακτινογραφίες θώρακος σε 0-Π και πλάγια προβολή. Οι ακτινογραφίες αυτές είναι απαραίτητες, διότι θα μας οδηγήσουν στον καθορισμό των τομών που πρέ­ πει να πάρουμε.
Η 0-Π ακτινογραφία θα μας ενημερώσει για το εάν η βλάβη είναι προς τα έσω ή προς τα πλάγια, προς τα πάνω ή προς τα κάτω του πνευμονικοu παρεγχuμα­ τος, ενώ η πλάγια ακτινογραφία για το πόσο προσθίως ή οπισθίως βρίσκεται η περιοχή ενδιαφέροντος.

Αφοu καθοριστοuν οι τομές που πρέπει να ληφθοuν, ο εξεταζόμενος τοποθε­ τείται uπτιος στο ακτινογραφικό τραπέζι. Είναι σημαντικό να εξηγήσουμε στον εξεταζόμενο τη διαδικασία της εξέτασης, καθώς και την αναπνευστική φάση στην οποία πρέπει να βρίσκεται.
Έχοντας τοποθετήσει τα κατάλληλα ακτινογραφικά στοιχεία, τη γωνία και το επίπεδο τομής, πραγματοποιοuμε την πρώτη λήψη και εκτιμοuμε τις ανωτέρω παραμέτρους μετά την επεξεργασία του φιλμ στο μηχανικό εμφανιστήριο.
Ο $\_{συνηθέστερος }$ τομογραφικός έλεγχος πνευμονικοu παρεγχuματος περιλαμ­ βάνει τις τομές από 6 έως 12 εκ., αρχίζοντας το μέτρημα από την επιφάνεια της ακτινογραφικής τράπεζας στην οποία εφάπτεται το οπίσθιο θωρακικό τοίχωμα του εξεταζομένου (Εικόνα 8.7).

Ο $\_{τομογραφικός }$ έλεγχος του μεσοθωρακίου περιλαμβάνει τις τομές από 8 έως 12 εκ., με αυξημένα τα Κν λόγω της μεγαλότερης απορρόφησης της ακτινοβολίας από την καρδιαγγειακή σκιά (Εικόνα 8.8).
Τομογραφία πνευμόνων
Εικόνα 8.8: Τομογραφία μεσοθωρακίοu
Σε κάθε περίπτωση και εφόσον υπάρχει ανά­ γκη, μπορεί η εξέταση να συμπληρωθεί είτε με μικρότερες τομές είτε με διαφορετικές προβολικές θέσεις, όπως πλάγιες ή λοξές (Εικόνα 8.9).
Ο γραμμικός τομογραφικός έλεγχος έχει πλή­ ρως αντικατασταθεί από την υπολογιστική τομο­ γραφία (Cτ) θώρακος -μεσοθωρακίου υψηλής διακριτικής ικανότητας (high resolution cτ).

Τομογραφία πνευμόνων σε πλάyια θέση
Είναι η απεικόνιση της πνευμονικής κυκλο­ φορίας του αίματος (aρτηριακού και φλεβι­ κού). Σκιαγραφούνται τόσο οι πνευμονικές αρτηρίες όσο και οι πνευμονικές φλέβες (Εικό­ να 8.10).
Η εξέταση γίνεται στον ψηφιακό αγγειο­ γράφο είτε με ενδοφλέβια έγχυση ιωδιούχου υδατοδιαλυτής σκιαγραφικής ουσίας είτε ενδοαρτηριακώς με τη μέθοδο Seldinger (Σέλ­ ντινγκερ). Λόγω της αυξημένης ροής του αίματος, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνε­ ται στις λαμβανόμενες εικόνες ανά μονάδα του χρόyου. Έτσι, για μια διαγνωστική πνευ­ μονική αγγειογραφία οι λαμβανόμενες εικόνες πρέπει να είναι 3 ανά 1 sec.

Πνευμονική αyyειοyραφία
$\_{Εικόνα }$8.10
Με τη μέθοδο αυτή αξιολογούνται βλάβες των πνευμονικών αγγείων, όπως οι εμβολές, και πραγματοποιούνται η εκλεκτική σκιαγράφηση και η απεικόνιση των βρογχικών αρτηριών προς διερεύνηση όγκων της περιοχής ενδιαφέροντος.
Υπάρχουν δύο μέθοδοι ελέγχου του αναπνευστικού συστήματος: Α) Το σπινθηρογράφημα αερισμού, κατά το οποίο το ραδιενεργό υλικό (τεχνήτιο Tc 99m, κρυπτόν Kr 81 m ή ξένον Xe 113), αφού νεφελοποιηθεί, εισπνέεται από τον εξεταζόμενο μέσω ειδικής συσκευής με επιστόμιο ή μάσκας προσώπου.

Εικόνα 8.9
Εικόνα 8.11
Σπινθηρογράφημα αερισμού
Εικόνα 8.12: Σ πινθηρογράφημα αγγείωσης
Ακολούθως, για χρονικό διάστημα 1 Ο έως 1 5 λεπτών, καταγράφεται από το σπινθηρογράφο ή τη γ-κάμερα η εκπεμπόμενη ακτινοβολία από την περιοχή των πνευμόνων, η οποία και αποτυπώνεται σε φιλμ (Εικόνα 8.11).
- Β) Το σπινθηρογράφημα αιμάτωσης, κατά το οποίο γίνεται ενδοφλέβια έγχυση σφαιριδίων αλβουμίνης (ΜΑΑ) σημασμένης με ραδιενεργό τεχνήτιο (τ c 99m) ή με ραδιενεργό ιώδιο (I 131) και λαμβάνονται εικόνες οι οποίες καταγράφονται σε φιλμ.
- Ο χρόνος σάρωσης του σπινθηρογράφου ή της γ-κάμερας είναι 1 Ο έως 1 5 λεπτά (Εικόνα 8. 12).
- Ο συνδυασμός του σπινθηρογραφήματος αερισμού και του σπινθηρογραφή­ ματος αιμάτωσης καταλήγει σε σαφείς διαγνωστικές απαντήσεις όσον αφορά την πνευμονική λειτουργία, τον υπολογισμό της πνευμονικής αγγειακής παροχής και τον εντοπισμό πνευμονικής εμβολής. Το σπινθηρογράφημα αερισμού προηγείται πάντοτε αυτού της αιμάτωσης.

8.6 Μογνητικό<, συν rονισμός
Λόγω της αυξημένης συγκέντρωσης αέρα στο πνευμονικό παρέγχυμα και της μειωμένης προσφοράς πρωτονίων για τη δημιουργία σήματος, η εξέταση του αναπνευστικού συστήματος με μαγνητικό τομογράφο έχει μειωμένη διαγνωστική αξία. Αντίθετα, η μελέτη του μεσοθωρακίου και των καρδιακών κοιλοτήτων, καθώς επίσης και των στεφανιαίων αγγείων παρέχει χρήσιμες διαγνωστικές πλη­ ροφορίες.
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται στην εξεταστική τράπεζα του μαγνητικού τομο­ γράφου, αφού απομακρύνει κάθε μεταλλικό αντικείμενο που έχει επάνω του. Ιδια­ ίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται σε εξεταζομένους με βηματοδότη, με χειρουρ­ γηθέντα κατάγματα με ήλωση, με χειρουργηθέντα ανευρύσματα και με τοποθέ­ τηση stend ή clips.

Ακολούθως, τοποθετείται το κατάλληλο πηνίο, επιλέγονται οι συντεταγμένες και αρχίζει η εξέταση σε διάφορα επίπεδα. Οι εικόνες καταγράφονται στο δίσκο του ηλεκ­ τρονικού υπολογιστή και, αφού επιλεγούν οι κατάλληλες, αποτυπώνονται σε φιλμ (Εικόvα 8.13).
Ο χρόνος εξέτασης εξαρτάται από τις ακολουθίες που $\_{θα }$χρησιμοποιήσουμε.
MRI πνευμόνων (ανεύρυσμα θωρακικής αορτής)

8.7 Υπολοyιστικη τομογραφία
Η πλέον χρήσιμη διαγνωστικά εξέταση για τη διερεύνηση παθήσεων του ανα­ πνευστικού συστήματος είναι η υπολογιστική τομογραφία, η οποία παρέχει τη δυνατότητα λεπτομερούς μελέτης της ανατομίας των πνευμόνων, του μεσοθω­ ρακίου και των λοιπών θωρακικών δομών.
Ο εξεταζόμενος απομακρύνει από την περιοχή του θώρακα κάθε αντικείμενο που μπορεί να προκαλέσει τεχνικό $\_{σφάλμα }$(artifact) και τοποθετείται στην κινη­ τή εξεταστική τράπεζα.
Ακολούθως, λαμβάνεται το τοπόγραμμα και καθορίζονται οι τομές που πρέπει να πάρουμε, καθώς και το πάχος κάθε τομής. Συνήθως το πάχος τομής είναι 1 Ο mm, στην περιοχή όμως των πνευμονικών πυλών το πάχος μειώνεται σε 3 έως 5 mm (Εικόvα 8.14).

Οι εικόνες γράφονται στο δίσκο του ηλεκτρονικού υπολογιστή και μετά το πέρας της εξέτασης, αφού ανακληθούν, μελετώνται και καταγράφονται σε φιλμ.
Τοποyράφημα yια τον καθορισμό των τομών σε α θώρακος
$\_{Εικόνα }$8.13
$\_{Εικόνα }$8.14
Η καταγραφή γίνεται με τη χρήση τόσο του πνευμονικού παραθύρου όσο και του παραθύρου μαλακών ιστών, ενώ, όπου απαιτείται, χρησιμοποιείται και το οστικό παράθυρο.
Είναι επίσης δυνατή η μέτρηση των διαστάσεων των περιοχών ενδιαφέροντος (π.χ. της κύστης) ή η μέτρηση της πυκνότητας κάποιας περιοχής.

Ο εξεταζόμενος, κατά τη λήψη των τομών, βρίσκεται σε φάση βαθιάς εισ­ πνοής. Είναι δυνατή, κατά περίπτωση, η χορήγηση ενδοφλεβίως σκιαγραφικής ιωδιούχου ουσίας.
-  Ο ακτινολογικός έλεγχος του $\_{αναπνευστικού }$ συστήματος γίνεται με την απλή ακτινογράφηση σε οπισθιοπρόσθια και σε π λάγια θέση, αλλά και σε άλλες κατά περίπτωση προβολικές θέσεις, προς διερεύνηση παθήσεων του πνευμονικού παρεγχύματος.
-  Η ακτινοσκοπική μελέτη βοηθά $\_{διαφοροδιαγνωστικά, }$ επειδή παρέχει τη δυνατότητα της άμεσης παρατήρησης και λήψης των ακτινογραφιών, όπου κρίνεται απαραίτητο. Με τη γραμμική τομογραφία μπορούμε να απει­ κονίσουμε συγκεκριμένη περιοχή (τομή) του πνευμονικού παρεγχύματος, καθιστώντας ασαφή τα υπερκείμενα και τα υποκείμενα ανατομικά μόρια.
-  Η πνευμονική αγγειογραφία παρέχει πληροφορίες για την πνευμονική αγγείωση και τη ροή του αίματος εντός των αρτηριών και των φλεβών του πνεύμονα (μικρή κυκλοφορία).
-  Η ραδιοϊσοτοπική μελέτη αερισμού και αιμάτωσης δίνει πληροφορίες για τον πνευμονικό αερισμό και την πνευμονική κυκλοφορία του αίματος.
-  Ο μαγνητικός συντονισμός έχει μειωμένη αξία όσον αφορά το πνευμονικό παρέγχυμα, δίνει όμως χρήσιμες διαγνωστικές πληροφορίες για το μεσοθω­ ράκιο και την καρδιά.
-  Η υπολογιστική τομογραφία, τεΛος, είναι η καταλληλότερη εξέταση για τη διερεύνηση πνευμονικών παθήσεων που $\_{διαπιστώθηκαν }$ από τον απλό ακτινογραφικό έλεγχο.
- 1. Με ποιες ακτινογραφίες ελέγχεται συνήθως το αναπνευστικό σύστημα;
- 2. Αναφέρετε τους λόγους για τους οποίους είναι αναγκαία η αναγραφή στο παραπεμπτικό σημείωμα κλινικών πληροφοριών.
- 3. Με τη γραμμική τομογραφία τι επιτυγχάνουμε;
- 4. Η αποτύπωση της πνευμονικής κυκλοφορίας με ποια μέθοδο απεικόνισης διε­ νεργείται;
- 5. Με πόσους τρόπους ελέγχεται ραδιοϊσοτοπικά το αναπνευστικό σύστημα;
- 6. Σε ποιους λόγους οφείλονται οι μειωμένες διαγνωστικές πληροφορίες στην απεικόνιση των πνευμόνων με το μαγνητικό συντονισμό;
- 7. Αναφέρετε το πάχος τομής για την περιοχή των πνευμονικών πυλών σε εξέ­ ταση με υπολογιστικό τομογράφο.

ΑΚ ΙΝΟΛΟΙ ΙΚΟ ΕΛ I ΣΘ ΡΑΚ

9.1 < Π η ac πρ β θ I IKO

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι όρθιος και βλέπει προς τον ορθοστάτη.
Τα κάτω άκρα βρίσκονται σε μικρή διάσταση, το κεφάλι είναι aνυψωμένο και στηρίζεται ελαφρά (εφάπτεται) με το πιγούνι στον ορθοστάτη.
Τ α άνω άκρα, με τις παλάμες προς τα έξω, εφάπτονται στα ισχία και έχουν κάμψη στους αγκώνες, ενώ οι ώμοι ωθούνται προς τα κάτω και προς τα εμπρός, έτσι ώστε οι ωμοπλάτες να μετακινούνται προς τα πλάγια, για να μην επισκιά­ ζουν το πνευμονικό παρέγχυμα.
Τ ο μέσο οβελιαίο επίπεδο συμπίπτει με το μέσο επιμήκη άξονα του ορθοστά­ τη και είναι κάθετο στο φιλμ.

Οι ώμοι εφάπτονται στον ορθοστάτη και το στεφανιαίο επίπεδο είναι παράλ­ ληλο προς την κασέτα (Εικόνα 9.1 Α).
Α Τοποθέτηση του εξεταζομένου για την 0-Π προβολή θώρακος,
Β. 0-Π προβολή θώρακος
Τ ο άνω άκρο της κασέτας πρέπει να βρίσκεται $\_{περίπου }$5 εκ. πάνω από το ύψος των ώμων.
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο οβελιαίο επίπεδο και στο κέντρο της κασέτας, το οποίο συνήθως συμπίπτει με το Θ7, ενώ η κεντρική οριζόντια ακτινοβολία είναι κάθετη στο φιλμ.

Εικόνα 9.1
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εισπνοή.
Σημείωση: Η αναπνευστική φάση ολοκληρώνεται με τον εξεταζόμενο σε πλήρη ακινησία και χωρίς την παραμικρή ανύψωση των ώμων κατά τη διάρ­ κεια της εισπνοής.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Αναδεικνύεται ολόκληρο το πνευμονικό παρέγχυμα, από τις κορυφές μέχρι τις πλευροδιαφραγματικές γωνίες.
-  Η απεικόνιση είναι συμμετρική, χωρίς να υπάρχει στροφή του σώματος, και οι στερνοκλειδικές aρθρώσεις είναι επίσης συμμετρικές.
-  Η εισπνοή είναι ικανοποιητική, με αποτέλεσμα να απεικονίζονται δέκα οπίσθια πλευρικά τόξα.
-  Οι ωμοπλάτες βρίσκονται εκτός πνευμονικού πεδίου και δεν επηρεάζουν τη διαγνωστική εικόνα.
-  Αναδεικνύονται με χαρακτηριστική ευκρίνεια η καρδιαγγειακή σκιά και το διά­ φραγμα, ενώ υπάρχει ομοιογενής πυκνότητα σε όλο το πνευμονικό παρέγχυμα (Εικόνα 9.1 Β).

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη του πνευμονικού παρεγχύματος, του μεσοθωρακίου, της καρδιάς, της τραχείας και των μεγάλων αγγείων, με σκοπό την αναζήτηση παθολογικών ευρημάτων στην περιοχή της θωρακικής κοιλότητας.
Σημείωση: Για καρδιολογικά περιστατικά η αναπνευστική φάση ολοκληρώνεται με ήπιο φυσιολογικό ρυθμό και όχι με βαθιά εισπνοή, yια να αποφευχθεί η προς τα κάτω επιμήκυνση του καρδιακού μυός, που θα είχε ως απο­ τέλεσμα την παραμόρφωση της καρδιαyyειακής σκιάς.
Για τον εντοπισμό πνευμοθώρακα πραγματοποιούνται δύο ακτινο­ γραφίες θώρακος, μία σε βαθιά εισπνοή και μία σε βαθιά εκπνοή, προκειμένου να αναδειχθούν μικρές ποσότητες ελεύθερου αέρα στην υπεζωκοτική κοιλότητα.

Η όρθια θέση του εξεταζομένου συμβάλλει στη φυσιολογική ώθηση του διαφράγματος προς τα κάτω (δύναμη της βαρύτητας), με αποτέ­ λεσμα την ανάδειξη των πνευμόνων σε όλο το μήκος τους.
Για την Π-0 ακτινογραφία θώρακος σε όρθια θέση (όταν κριθεί ανα­ yκαία), ο εξεταζόμενος τοποθετείται όπως και yια την Π-0 προβολή άνω πλευρών, με τα άνω άκρα σε μικρή απαyωyή και πλήρη έσω στροφή, ενώ η κασέτα βρίσκεται (το άνω άκρο της) περίπου 5 εκ. πιο πάνω από το ύψος των ώμων. Η κεντρική οριζόντια ακτινοβολία είναι κάθετη στο φιλμ και στο μέσο στεφανιαίο επίπεδο του σώματος, ενώ επικεντρώνεται στο μέσο οβελιαίο επίπεδο και στο μέσο της κασέτας.

2 ι α pr ιl ro η ρι ο

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται όρθιος, με τον αριστερό ή το δεξιό ώμο να εφά­ πτεται στον ορθοστάτη και τα κάτω άκρα σε μικρή διάσταση.
Τ α άνω άκρα είναι aνυψωμένα, αναπαύονται στο κεφάλι ή συγκρατούνται ψηλά με τη βοήθεια κάποιου στηρίγματος (όπως π.χ. τροχήλατο στατό ορού) και ο εξεταζόμενος βλέπει κατευθείαν μπροστά, χωρίς καμιά στροφή της κεφαλής προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο είναι παράλληλο προς την κασέτα, ενώ το μέσο στε­ φανιαίο επίπεδο του σώματος είναι κάθετο προς αυτήν και συμπίπτει με τον επι­ μήκη κεντρικό άξονα του ορθοστάτη.

Το άνω άκρο της κασέτας βρίσκεται περίπου 5 εκ. πάνω από το ύψος των ώμων.
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο στεφανιαίο επίπεδο του σώματος, στο μέσο της κασέτας, με την κεντρική οριζόντια ακτινοβολία να διέρχεται από το ύψος του Θ7 και από την κάτω γωνία της ωμοπλάτης (Εικόνα 9.2 Α).
Οδηyίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εισπνοή.
- Α Τοποθέτηση του εξεταζομένου για την αριστερή πλάγια προβολή θώρακος ,
Β. πλάγια (ρrofi/) προβολή θώρακος

Εικόνα 9.2

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζεται ολόκληρο το πνευμονικό παρέγχυμα, από τις κορυφές μέχρι τις πλευροδιαφραγματικές γωνίες.
-  Το σώμα δεν παρουσιάζει στροφή προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά ούτε κάμ­ ψη προς τα εμπρός, με αποτέλεσμα να συμπροβάλλονται οι πνεύμονες, καθώς και τα οπίσθια τόξα των πλευρών.
-  Απεικονίζονται χωρίς κινητική ασάφεια η καρδιαγγειακή σκιά και το περίγραμ­ μα των ημιδιαφραγμάτων.
-  Η περιοχή των πυλών (πνευμονικές αρτηρίες) αναδεικνύεται περίπου στο μέσο της ακτινογραφίας και το πνευμονικό παρέγχυμα παρουσιάζει ομοιογενή πυκνότητα.
-  Το στέρνο αναδεικνύεται σε πλάγια προβολική απεικόνιση (Εικόνα 9.2 8).

Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την ανάδειξη, σε πλάγια προβο­ λή, της ανατομίας του μεσοθωρακίου, των πνευμόνων, της καρδιάς και των μεγά­ λων αγγείων, με σκοπό την αναζήτηση πqθολογικών ευρημάτων στην περιοχή της θωρακικής κοιλότητας.
Σημείωση: Προτιμάται η αριστερή πλάγια προβολή (εάν δεν υπάρχει αντίθετη κλι­ νική ένδειξη), διότι προσφέρει μεγαλύτερη ευκρίνεια της καρδιαyyεια­ κής σκιάς, δεδομένου ότι, αφού η πλευρά αυτή βρίσκεται πιο κοντά στο φιλμ, η καρδιά μεγεθύνεται λιγότερο.

9. ξ ιί η ι ριστa: ρ η λά ι α De u itu θώρακοc;; μι οριζ{vτια δt μη (Π-< ή -Π)

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος είναι ξαπλωμένος σε φορείο, μπροστά από τον ορθοστάτη, σε θέση πλάγια κατακεκλιμένη. Όταν αναζητείται πλευριτικό υγρό, το εξεταζόμενο ημιθωράκιο πρόσκειται στο φορείο, ενώ αφίσταται από το φορείο, όταν αναζη­ τείται ελεύθερος αέρας στην υπεζωκοτική κοιλότητα.
Όταν το εξεταζόμενο ημιθωράκιο πρόσκειται στο φορείο, τοποθετείται κάτω από το πλάγιο θωρακικό τοίχωμα κατάλληλος ακτινοπερατός σπόγγος ή μαξιλάρι για την ανύψωση του σώματος.
Τα άνω άκρα βρίσκονται aνυψωμένα πάνω από το κεφάλι, η πλάτη του εξε­ ταζομένου εφάπτεται στον ορθοστάτη, έτσι ώστε το μέσο στεφανιαίο επίπεδο να είναι παράλληλο προς το φιλμ, ενώ τα κάτω άκρα έχουν μικρή κάμψη στα γόνατα και εφάπτονται συμμετρικά μεταξύ τους για την καλύτερη ισορροπία του σώματος.

Η κασέτα τοποθετείται έτσι, ώστε το άνω άκρο της να βρίσκεται περίπου 5 εκ. πάνω από το ύψος των ώμων.
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο της κασέτας, με την κεντρική οριζόντια ακτινοβο­ λία να είναι κάθετη στο φιλμ και να διέρχεται από το σημείο που βρίσκεται στο ύψος του Θ6.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εισπνοή.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Αναδεικνύεται όλο το πνευμονικό παρέγχυμα, κυρίως του εξεταζόμε­ νου ημιθωρακίου (κατά περίπτω­ ση, προσκείμενου ή αφιστάμενου).
-  Δεν παρατηρείται κινητικήανα­ πνευστική ασάφεια στην περιοχή των πλεuροδιαφραγματικών γω­ νιών.
-  Υπάρχει ένδειξη που ενημερώνει για τη μέθοδο απεικόνισης (π.χ. αριστερή πλάγια Decubitus) (Εικόνα 9.3).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι
Ακτινογραφία θώρακος σε προβολή αριστερή πλάyια Decubitus
χρήσιμη για την ανάδειξη και την αξιολόγηση υγραερικών επιπέδων (προσκείμενο ημιθωράκιο) ή ελεύθερου αέρα (αφιστάμενο ημιθωράκιο) στην υπεζωκοτική κοι­ λότητα.

9 4 Π-0 ακτινογραφία κορυφών

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται όρθιος, με την πλάτη προς την κασέτα και σε απόσταση περίπου 30 εκ. από τον ορθοστάτη .
Από τη θέση αυτή, ο εξεταζόμενος γέρνει το σώμα προς τα πίσω, μ~χρις ότου οι ώμοι, ο αυχένας και το κεφάλι βρεθούν σε επαφή με τον ορθοστάτη. Το μέσο στεφανιαίο επίπεδο του θώρακα σχηματίζει γωνία 30 ο -45 ο με την επιφάνεια του φιλμ και τα κάτω άκρα είναι σε μικρή διάσταση.
Τ ο μέσο οβελιαίο επίπεδο συμπίπτει με το μέσο του φιλμ.
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων.

Επικέντρωση: Γίνεται στο στέρνο, ανάμεσα στη μηνοειδή εντομή και την ξιφοειδή απόφυση, με την κεντρική οριζόντια ακτινοβολία κάθετη στο φιλμ (Εικόνα 9.4 Α) .
Σημείωση: Η yωνίωση της λυχνίας εξαρτάται από τη δυνατότητα του εξεταζομέ­ νου να λάβει τη σωστή θέση, όσον αφορά την κλίση του σώματος. Σε περίπτωση κύφωσης , η ακτινοyραφία λαμβάνεται σε Ο-Π προβολή με 30 ο περίπου ουραία κλίση της λυχνίας και τον εξεταζόμενο σε όρθια ή σε καθιστή θέση, χωρίς κλίση του σώματός. Όταν ο εξεταζόμενος δεν μπορεί να σταθεί όρθιος ή να είναι καθιστός, η ακτινοyραφία πραyμα­ τοποιείται με τον εξεταζόμενο σε ύπτια θέση (Π-0 προβολή) και με τη λυχνία σε 25 ο κεφαλική κλίση.

Εικόνα 9.3
Εικόνα 9.4
Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου για την Π-0 προβολή κορυφών,
κορυφών
Β Β . Π-0 προβολή των πνευμονικών
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εισπνοή.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Οι κλείδες απεικονίζονται οριζόντιες πάνω από τις πνευμονικές κορυφές.
-  Το άνω τμήμα των πνευμόνων αναδεικνύεται ικανοποιητικά, χωρίς να επισκιά­ ζεται από τις κλείδες και τις ωμοπλάτες.
-  Οι στερνοκλειδικές aρθρώσεις είναι συμμετρικές και οι πλευρές έχουν οριζο­ ντιωθεί (Εικόνα 9.4 Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την ανάδειξη και την περαιτέρω μελέτη των πνευμονικών κορυφών που δεν επισκιάζονται από τις κλείδες.

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται όρθιος μπροστά στον ορθοστάτη και βλέπει προς το φιλμ, ενώ το άνω άκρο της κασέτας βρίσκεται λίγο χαμηλότερα (2,5 εκ.) από το ύψος των ώμων.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος επικεντρώνεται στο μέσο της κασέτας. Από τη θέση αυτή, ο εξεταζόμενος πιέζει την κοιλιά του στον ορθοστάτη και, ενώ πιάνεται από τα πλάγια στηρίγματα του μηχανήματος, γέρνει το σώμα του προς τα πίσω σε βαθμό οξείας λόρδωσης, έτσι ώστε ο θώρακας να σχηματίζει με την επιφάνεια του φιλμ γωνία 45 ° περίπου (Εικόνα 9.5 Α).

Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο οβελιαίο επίπεδο στο ύψος του Θ4 , με την κεντρι­ κή οριζόντια ακτινοβολία κάθετη στο φιλμ.
Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εισπνοή.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Αναδεικνύεται ικανοποιητικά ολόκληρο το πνεuμονικό παρέγχυμα, ενώ οι κλεί­ δες βρίσκονται πάνω από τις πνεuμονικές κορuφές, χωρίς να τις επισκιάζοuν.
-  Η απεικόνιση είναι σuμμετρική, χωρίς στροφή τοu σώμάτος προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά, και με τη σπονδuλική στήλη στο μέσο τοu φιλμ.
-  Οι πλεuρές αναδεικνύονται με σχετική παραμόρφωση και ασάφεια (Εικόνα 9.5 Β).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για τη μελέτη των μεσολόβιων σχι­ σμών (π.χ. ανάδειξη μεσολοβίτιδας) τοu δεξιού μέσοu λοβού (π.χ. ανάδειξη ατε­ λεκτασίας).

Σημείωση: Εναλλακτικά, παρόμοια ακτινοypαφία μποpεί να πραγματοποιηθεί με τον εξεταζόμενο σε 0-Π πpηνή θέση και την κεντρική ακτινοβολία σε 45 ο οupαία κλίση.
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την 0-Π (λορδωτική) προβολή θώρακος κατά Fleischner,
- Β. 0-Π προβολή θώρακος κατά Fleischner
Η ακτινογραφία λαμβάνεται όταν ο εξεταζόμενος αδuνατεί να σuνεργαστεί ή όταν η κλινική τοu εJκόνα δεν επιτρέπει σ'αuτόν να σταθεί όρθιος.
Η εξέταση γίνεται με τον εξεταζόμενο ξαπλωμένο σε φορείο, στο ακτινολογικό τραπέζι ή στο κρεβάτι τοu (ακτινογραφία επί κλίνης), σε θέση ύπτια ή ημικλινή.

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος βλέπει προς τη λuχνία.
Η κασέτα έχει πλήρη επαφή με την πλάτη τοu ατόμοu (ή τοποθετείται στο σuρτάρι τοu ακτινολογικού τραπεζιού) και το άνω άκρο της βρίσκεται 5 εκ. πάνω από το ύψος των ώμων.
Εικόνα 9.5
Εικόνα 9.6
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την Π-0 προβολή θώρακος σε ύπτια θέση,
- Β. Π-0 προβολή θώρακος με τον εξεταζόμενο σε ύπτια θέση
Τ ο μέσο οβελιαίο επίπεδο του σώματος είναι κάθετο στο μέσο του φιλμ, ενώ οι ώμοι απέχουν ίσα από την κασέτα.
Εάν ο εξεταζόμενος συνεργάζεται, τα άνω άκρα του πρέπει να βρίσκονται σε πλήρη έσω στροφή, ώστε να μετακινηθούν οι ωμοπλάτες προς τα έξω, για να μην επισκιάζουν το πνευμονικό παρέγχυμα.

Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων .
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο του στέρνου, μεταξύ της μηνοειδούς εντομής και της ξιφοειδούς απόφυσης (Εικόνα 9.6 Α).
Οδηyίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εισπνοή.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζεται ολόκληρο το πνευμονικό παρέγχυμα, από τις κορυφές μέχρι τις πλευροδιαφραγματικές γωνίες.
-  Οι στερνοκλειδικές aρθρώσεις είναι συμμετρικές.
-  Οι κλείδες είναι σχετικά οριζοντιωμένες και επισκιάζουν εν μέρει τις πνευμονι­ κές κορυφές .
-  Απεικονίζονται επτά έως εννιά οπίσθια πλευρικά τόξα.
-  Η καρδιά και το διάφραγμα αναδεικνύονται χωρίς αναπνευστική ασάφεια (Εικόνα 9.6 Β).
Χρησιμότητα: Πρόκειται για μια πολύ χρήσιμη . εναλλακτική ακτινογραφία στη μελέτη της θωρακικής κοιλότητας, όταν ο εξεταζόμενος δεν μπορεί να σταθεί όρθιος. Χρησιμοποιείται επίσης ως διαφορική διάγνωση σε περίπτωση πλευριτι­ κής συλλογής για την αξιολόγησή ελεύθερου ή εγκυστωμένου υγρού στην υπεζω­ κοτική κοιλότητα. Η μέθοδος εφαρμόζεται συχνά για τη λήψη ακτινογραφιών επί κλίνης και προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες για τη μελέτη της ανατομίας των
πνευμόνων, της καρδιάς, του μεσοθωρακίου και των μεγάλων αγγείων, καθώς και για την αξιολόγηση της κλινικής εικόνας ασθενών που χρήζουν μακροχρόνιας νοσηλείας. Οι ακτινογραφίες επί κλίνης πραγματοποιούνται με τροχήλατο (φορη­ τό) ακτινολογικό μηχάνημα.

Σημείωση: Σ την κατακεκλιμένη θέση η δύναμη της βαρύτητας ωθεί προς τα πάνω το διάφραγμα και τα όρyανα της κοιλιακής χώρας. Με την ώθηση αυτή ασκείται πίεση στα μαλακά μόρια της θωρακικής κοιλότητας, με απο­ τέλεaμα να εμποδίζεται η πλήρης και ικανοποιητική διεύρυνση (κατά μήκος και πλάτος) των πνευμόνων.
fENIKH Πι\ΡΑΤΗΡΗ
Σε πολλές περιπτώσεις η aπεικονιστική έρευνα της θωρα­ κικής κοιλότητας ολοκληρώνεται με τη μέθοδο της αξονικής και της μαyvητικής τομογραφίας. Με την αξονική τομογρα­ φία (C. τ.) ελέΥΧεται ακριβέστερα το ττvευμονικό παρέΥΧυμα, ενώ η μαyvητική τομογραφία υπερέχει στον aπεικονιστικό έλεΥΧο του μεσοθωρακίου.

Ο βασικός ακτινολογικός έλεΥΧος της θωρακικής κοιλότητας yίνεται με την 0-Π ή Π-0 (ύπτια) και την πλάyια προβολή θώρακος και αποτελεί το 95% περίπου των ακτινογραφιών που πραγματοποιούνται στα ακτινολογικά τμήματα.
-  Ο ακτινολογικός έλεγχος του θώρακος γίνεται συνήθως με τον εξεταζόμενο σε όρθια θέση, για να επιτευχθεί, με τη δύναμη της βαρύτητας, η φυσιολο­ γική ώθηση του διαφράγματος προς τα κάτω. Αυτό παρέχει τη δυνατότητα της διεύρυνσης (διαστολής) των πνευμόνων σε όλο τους τον όγκο, ανάλογα βέβαια με την ικανότητα του εξεταζομένου να πάρει βαθιά εισπνοή κατά τη διάρκεια της εξέτασης.
-  Κάθε ακτινογραφία λαμβάνεται μετά από βαθιά εισπνοή. Για καρδιολογικά περιστατικά η εισπνοή γίνεται σε ήπιο ρυθμό, ενώ, όταν αναζητείται μικρός πνευμοθώρακας, πραγματοποιείται μία δεύτερη ακτινογραφία με βαθιά εκπνοή, για να εντοπιστεί ελεύθερος αέρας (μικρές φυσαλίδες) στην υπε­ ζωκοτική κοιλότητα.
-  Η 0-Π προβολή παρέχει μεγαλύτερη (σε σχέση με την Π-0) διαγνωστική ευκρίνεια της καρδιαγγειακής σκιάς, καθώς επίσης μεγαλύτερη άνεση και καλύτερη ισορροπία στον εξεταζόμενο. Είναι η πρώτη και η πλέον βασική μέθοδος για τον έλεγχο του πνευμονικού παρεγχύματος και συμπληρώνεται (κατά περίπτωση) με την πλάγια προβολή.
-  Συνήθως πραγματοποιείται η αριστερή πλάγια ή profil $\_{προβολή, }$ λόγω της αριστερής ανατομικής θέσης της καρδιάς, εκτός και εάν υπάρχει γραπτή οδηγία ή κλινική ένδειξη για τη δεξιά πλάγια προβολή.
-  Η Π-0 προβολή σε ύπτια ή ημικλινή θέση είναι πολύ χρήσιμη και έχει ευρεία εφαρμογή σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες η φυσική κατάσταση ή η κλι­ νική εικόνα του εξεταζομένου δεν επιτρέπουν τη μετακίνησή του.
-  Όσον αφορά την 0-Π ή Π-0 προβολή, στροφή του σώματος (έστω και μικρή) προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά προκαλεί παραμόρφωση της δια­ γνωστικής εικόνας και η ακτινογραφία πρέπει να $\_{επαναλαμβάνεται. }$ Η απει­ κόνιση είναι συμμετρική, όταν οι στερνοκλειδικές aρθρώσεις είναι συμμετρι­ κές.
-  Οι ειδικές προβολές με οριζόντια δέσμη, που $\_{πραγματοποιούνται }$ για την ευκρινέστερη απεικόνιση των πνευμονικών κορυφών, του δεξιού μεσολοβί­ ου και του πνευμονικού παρεγχύματος, είναι μέθοδοι που προσφέρουν πολύ χρήσιμες πληροφορίες και συμπληρώνουν τον ακτινολογικό έλεγχο του θώρακος.
-  Η αξονική και η μαγνητική τομογραφία παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες στο διαγνωστικόaπεικονιστικό έλεγχο της θωρακικής κοιλότητας.

ΕΡΩΤ ΣΕΙΣ
- 1. Στην 0-Π προβολή θώρακος σε όρθια θέση οι ώμοι ωθούνται προς τα εμπρός και προς τα κάτω, ενώ τα άνω άκρα βρίσκονται σε έσω στροφή, κυρίως:
- α. Για να μετακινηθούν οι κλείδες προς τα κάτω.
- β. Για να μετακινηθούν οι ωμοπλάτες προς τα πλάγια.
- γ. Για την καλύτερη ισορροπία του σώματος.
- δ. Τα β και γ.
- 2. Όταν στην 0-Π προβολή θώρακος σε όρθια θέση ο εξεταζόμενος δεν αναπνέει μετά από βαθιά εκπνοή, τότε:
- α. Το διάφραγμα ωθείται προς τα κάτω.
- β. Οι πνεύμονες διευρύνονται σε όλη τους την έκταση.
- γ. Το διάφραγμα μετακινείται προς τα πάνω.
- δ. Στην ακτινογραφία αναδεικνύονται εννιά έως δέκα οπίσθια πλευρι­ κά τόξα.
- 3. Στην πλάγια ακτινογραφία θώρακος το επίπεδο που εφάπτεται στη ραχιαία επιφάνεια του σώματος πρέπει να είναι:
- α. Παράλληλο προς το μέσο οβελιαίο επίπεδο.
- β. Κάθετο προς την κασέτα.
- γ. Παράλληλο προς το μέσο στεφανιαίο επίπεδο.
- δ. Τα α και β.
- ε. Τα β και γ.
- 4. Στην τοποθέτηση του εξεταζομένου για την ανάδειξη των πνευμονικών κορυ­ φών, το μέσο στεφανιαίο επίπεδο του σώματος είναι σε σχέση με την επιφά­ νεια της κασέτας:
- α. Σε γωνία 20 ο -25 ο.
- β. Παράλληλο προς αυτή.
- γ. Σε γωνία 30 ο45 ο.
- δ. Σε γωνία 90 ο.
- 5. Στην Π-0 προβολή θώρακος σε ύπτια θέση, με τον εξεταζόμενο να μην αναπνέει μετά από βαθιά εισπνοή:
- α. Οι πνεύμονες διαστέλλονται φυσιολογικά.
- β. Αναδεικνύονται τα πρώτα επτά έως εννιά οπίσθια πλευρικά τόξα.
- γ. Η διαστολή των πνευμόνων είναι περιορισμένη.
- δ. Τα α και β.
- ε. Τα β και γ.
σελ. 191

 Μέθοδοι απεικόνισης κυκλοφορικού , συστηματος
σελ. 197
Ακτινολογικός έλεγχος καρδιάς και μεγάλων αγγείων

ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΓΕΝ ΙΚΑ
Το κυκλοφορικό σύστημα περιλαμβάνει τη όυστηματική (μεγάλη) κυκλοφορία και την πνευμονική (μικρή) κυκλοφορία. Επειδή με τη συστηματική κυκλοφορία παρέχεται αίμα, εκτός από τους πνεύμονες, σε όλους τους ιστούς του σώματος, συχνά ονομάζεται και περιφερική κυκλοφορία. Η κυκλοφορία του αίματος γίνεται διαμέσου των αγγείων, των αρτηριών και των φλεβών.
Με τις αρτηρίες το αίμα μεταφέρεται προς τους ιστούς και τα όργανα με υψη­ λή πίεση και μεγάλη ροή, γεγονός που επιβάλλει την ύπαρξη ισχυρού αγγειακού τοιχώματος.

Ακολούθως, το αίμα διοχετεύεται διαμέσου των τριχοειδών αγγείων στα φλε­ βίδια και διαμέσου αυτών προς τις φλέβες, επιστρέφοντας στην καρδιά.
Οι τελικοί κλάδοι των αρτηριών, τα αρτηρίδια, προωθούν το αίμα στα τριχοει­ δή αγγεία, όπου γίνεται η ανταλλαγή υγρών, θρεπτικών ουσιών, ηλεκτρολυτών, ορμονών και άλλων ουσιών μεταξύ του αίματος και του μεσοκυττάριου υγρού.
Σε αντίθεση με τις αρτηρίες, οι φλέβες έχουν λεπτό τοίχωμα, ενώ η πίεση του αίματος μέσα σε αυτές είναι πολύ χαμηλή. Χαρακτηριστικό των φλεβικών αγγεί­ ων είναι η ύπαρξη ενδοαυλικών βαλβίδων, ανατομικών στοιχείων που εμποδίζουν την αντίστροφη ροή του αίματος προς την περιφέρεια.

Το κυκλοφορικό σύστημα δεν απεικονίζεται στην απλή ακτινογραφία (εκτός μεμονωμένων περιπτώσεων σκληρυμένων αθηρωματικών αγγείων, όπως της κοι­ λιακής αορτής στην πλάγια ακτινογραφία ΟΜΣΣ), εξαιτίας του ίδιου βαθμού απορρόφησης της ακτινοβολίας από τα αγγεία και τους διάφορους ιστούς ή τα όργανα που βρίσκονται κοντά σε αυτά.
Η ακτινογραφική απεικόνιση και ακτινοσκοπική εξέταση της καρδιάς και των μεγάλων αγγείων που βρίσκονται στο μεσοθωράκιο χώρο (μέρος του κυκλοφορι­ κού συστήματος) θα περιγραφούν στο επόμενο Κεφάλαιο.

Η απεικόνιση λοιπόν των αγγείων γίνεται μετά από έγχυση σκιαγραφικών ουσιών στις αρτηρίες ή τις φλέβες.

10.1 Αyyειοyραφία -Ψηφιακή αyyειοyραφία
Είναι η διαδικασία απεικόνισης των περιφερικών αγγείων η οποία βασίζεται στη λήψη ακτινογραφιών μετά από έγχυση σκιαγραφικής ουσίας μέσα στις αρτηρίες.
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται ύπτιος στο ακτινοσκοπικό τραπέζι σε συνθήκες σηπτικού χειρουργείου.
Εικόνα 10.1
Εικόνα 10.2
Εικόνα 10.3
καρωτιοων
Κλασική αyyειοyραφία νεφρικών αρτηριών (συμπροβάλλονται ιστοί της περιοχής και αρτηρίες)
Ψηφιακή αyyειοyραφία καρωτιοων (απεικόνιση των αρτηριών μόνο , χωρίς τους διάφορους ιστούς της περιοχής)

Η $\_{συνηθέστερη }$ μέθοδος που $\_{χρησιμοποιεί­}$ ται είναι η Seldinger. $\_{Μετά }$$\_{από }$$\_{παρακέντηση }$ κάποιας αρτηρίας, συνήθως της μηριαίας, αλλά και της βραχιονίου ή της $\_{μασχαλιαίας}$ , τοποθετείται από το γιατρό συρμάτινος οδη­ γός, στη συνέχεια ένας ειδικός καθετήρας προ­ ωθείται στη αρτηρία, με συνεχή ακτινοσκοπι­ κό έλεγχο, μέχρι το σημείο ενδιαφέροντος.
Γίνεται έγχυση σκιαγραφικής ουσίας από το γιατρό, είτε $\_{χειροκίνητα }$ είτε με ειδικό εγχυτή, και παράλληλα λαμβάνονται ακτινο­ γραφίες. Τ ο αποτέλεσμα είναι η καταγραφή στο $\_{ακτινογραφικό }$ φιλμ όλου του aρτηριακού δικτύου της περιοχής, καθώς επίσης και όλων των ανατομικών δομών (κλασική αγγειογρα­ φία) (Εικόνες 1 Ο. 1 και 1 0.2)

Η σύγχρονη τεχνολογία μάς δίνει τη δυνα­ τότητα, με τη χρήση του ψηφιακού αφαιρετι­ κού $\_{αγγειογράφου }$ (DSA), $\_{της }$$\_{απεικόνισης }$ μόνο των αγγείων, σβήνοντας τους ιστούς και τα όργανα της περιοχής που εξετάζεται. Με την εφαρμογή ειδικού $\_{προγράμματος }$ του ψηφιακού αγγειογράφου είναι εφικτή η απει­ κόνιση αρτηpιών μετά από ενδοφλέβια έγχυση σκιαγραφικής ουσίας, δυνατότητα που δεν υπάρχει στην κλασική αγγειογραφία.
Η $\_{διαδικασία }$ είναι ακριβώς η ίδια και η δια­ φορά έγκειται μόνο στη $\_{δυνατότητα }$ επεξερ­ γασίας των εικόνων που $\_{λαμβάνονται }$ και καταγράφονται στο μαγνητικό δίσκο του ψηφιακού αγγειογράφου.

Εικόνα 10.4: $\_{Ψηφιακή }$ αyyειοyραφία νεφρικών αρτηριών
Με τη μέθοδο της ψηφιακής αγγειογραφίας έχουμε τη δυνατότητα της μέτρη­ σης στενώσεων, της τοποθέτησης ενδοαγγειακών προθέσεων και της διάνοιξης αγγείων (επεμβατική αγγειογραφία) (Εικόνες 10.3 και 10.4).

10.2 Φλεβογραφία
Η εξέταση γίνεται με απευθείας έγχυση σκιαγραφικής  ουσίας σε μια περιφερική φλέβα, μετά από παρακέντηση με βελόνα, ή με εισαγωγή καθετήρα μέσα στη φλέβα, μετά από διάνοιξη αυτής.
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται ύπτιος στο ακτινογραφικό ή ακτινοσκοπικό τραπέζι, με κατάλληλα τοποθετημένο το προς εξέταση κάτω άκρο του.
Επιβάλλεται, πριν από την έγχυση, η λήψη μιας απλής ακτινογραφίας της περιοχής για τον καθορισμό των ακτινογραφικών παραμέτρων (Κν, MAS, πεδίου ακτινογράφησης).
Ακολούθως, γίνεται έγχυση της σκιαγραφικής ουσίας από το γιατρό, με παράλληλη πίεση του κάτω άκρου, και λαμβάνεται ακτινογραφία. Επα­ ναλαμβάνουμε την ακτινογράφηση της περιοχής αμέσως μόλις απομα­ κρυνθεί η πίεση. Η διαδικασία επανα­ λαμβάνεται σε όλη την έκταση του κάτω άκρου.

Με τη διαδικασία αυτή ελέγχεται τόσο το εν τω βάθει όσο και το επιπο­ λής φλεβικό δίκτυο (Εικόνες 10.5 και 10.6).
Φλεβοypαφία κάτω κοιlιης φλέβας
Φλεβοypαφία κάτω άκpου (ανατομική περιοχή μηριαίου οστού)

10.3 Υπολογιστική τομογραφία  Spiral CT angiography
Η σύγχρονη τεχνολογία μάς παρέχει τη δυνατότητα απεικόνισης των αγγείων (αρτηριών και φλεβών) με τη χρήση των υπολογιστικών τομογράφων ελικοειδούς σάρωσης.
Ο εξεταζόμενος βρίσκεται στην κατάλληλη κατά περίπτωση θέση και λαμβά­ νεται το τοπογράφημα για τον καθορισμό των τομών που πρόκειται να πραγμα­ τοποιήσουμε.
Ακολούθως, γίνεται έγχυση σκιαγραφικής ουσίας σε ελάχιστο χρονικό διάστη­ μα (bolus injection) και, παράλληλα, περιστροφική κίνηση της λυχνίας με 30 στρο­ φές περίπου σε ελάχιστο χρόνο σάρωσης.

Εικόνα 10.5
Εικόνα 10.6
Εικόνα 10.7
Εικόνα 10.9
Εικόνα 1 0.1 Ο
Με τη μέθοδο αuτή απεικονίζονται με ακρίβεια αρτηρίες και φλέβες και παρέ­ χονται πληροφορίες για την κατάσταση των αγγείων και των πιθανών στενώσε­ ων ή διεuρύνσεων (ανεuρuσμάτων) (Εικόνες 10.7 και 10.8).
Αyγειοypαφία κοιλιακής αοpτής με υπολοyιατικό τομοypάφο
Εικόνα 10.8: Αyγειοypαφία εvδοκpαvιακώv αyyείwv με υπολοyιατικό τομοypάφο

10.4 Μαγνητικός συντονισμός
Μαyvητική αyγειοypαφία κpαvίου (εvδοκpαvιακές αpτηpίες)
Μαyvητική αyγειοypαφία αyyείwv τpαχήλου
Η μέθοδος τοu μαγνητικού σuντονισμού ή μα­ γνητική αγγειογραφία (MRA) βασίζεται στην απει­ κόνιση της ροής τοu αίματος στα αγγεία χωρίς τη βοήθεια σκιαγραφικού μέσοu (Εικόνα 10.9).
Με ειδικές ακολοuθίες ποu εφαρμόζονται τονί­ ζεται το σήμα των αγγείων σε σχέση με τοuς στα­ τικούς ιστούς και οι εικόνες λαμβάνονται μετά από επεξεργασία στον ηλεκτρονικό uπολογιστή (Εικόνα 1 Ο. 1 Ο)

Τα αγγεία ποu μπορούν να aπεικονιστούν με τη μέθοδο MRA είναι περισσότερα από εκείνα ποu απεικονίζονται σε μια ενδοφλέβια αγγειογραφία, σuμπεριλαμβανομένων των καρωτίδων, των σπονδuλικών αρτηριών, της μέσης εγκεφαλικής και τοu εξαγώνοu τοu Willis (Γοuίλις), των σφαγιτί­ δων, αλλά και μικρότερων αγγείων τοu εγκεφάλοu.
Στο uπόλοιπο σώμα απεικονίζονται ικανο­ ποιητικά όλα τα μεγάλα αγγεία (αορτή, νεφρικές αρτηρίες, ηπατική αρτηρία, σπληνική αρτηρία, λαγόνιες αρτηρίες κτλ.), εκτός από τα στεφανιαία αγγεία της καρδιάς. Τελεuταία γίνονται προσπά­ θειες απεικόνισης των στεφανιαίων αγγείων με ειδικά πηνία και ακολοuθίες, οι οποίες έχοuν θετι­ κά αποτελέσματα σε τέτοιο βαθμό, ποu να ανα­ μένοuμε εικόνες καλύτερες από εκείνες της στε­ φανιαιογραφίας.

Συγκρίνοντας την ψηφιακή αγγειογραφία (DSA) με τη μαγνητική αγγειογραφία (MRA) δια­ πιστώνουμε ότι οι πληροφορίες που λαμβάνου­ με από την DSA είναι περισσότερες και πιο εξει­ δικευμένες, με δυνατότητα άμεσης επέμβασης στο εξεταζόμενο αγγείο, ενώ οι πληροφορίες που λαιJβάνουμε από την MRA περιορίζονται στην πορεία του αγγείου, στις αλλοιώσεις των τοιχωμάτων των εξεταζόμενων αγγείων και στη ροή του αίματος εντός των αγγείων.
Μεγάλο πλεονέκτημα της μεθόδου MRA είναι η αναίμακτη αντιμετώπιση του εξεταζομένου.

1 0.5 Υπέρηχοι
Με την εφαρμογή του Doppler στους υπερή­ χους έγινε δυνατή η μελέτη των αγγείων (αρτη­ ριών και φλεβών) χωρίς τη χρήση σκιαγραφικής ουσίας.
Η διερεύνηση της ανατομίας των αγγείων, καθώς και της ροής του αίματος διαμέσου αυτών παρέχει άριστες διαγνωστικές π ληροφο­ ρίες.
Με το Doppler και το Doppler έγχρωμης ροής (τriplex) αναδεικνύονται βασικά αγγεία, όπως καρωτίδες (Εικόνα 10.11), σπονδυλικές αρτηρί­ ες, κοιλιακή αορτή (Εικόνα 10.12), νεφρικές αρτηρίες (Εικόνα 10.13), ηπατική αρτηρία, λαγόνιες, μηριαίες, ιγνυακές αρτηρίες, καθώς και φλέβες (Εικόνα 10.14).

Μειονέκτημα για την εξέταση με υπερήχους αποτελεί η ύπαρξη αεροπλήθειας ξντός της κοιλιακής χώρας.
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται στην κατάλλη­ λη θέση ανάλογα με την περιοχή διερεύνησης. Από τον εξετάζοντα γιατρό αλείφεται το δέρμα της περιοχής με ειδικό ζελέ, έτσι ώστε να υπάρ­ χει αγωγή των ηχητικών κυμάτων, και τοποθε­ τείται ο ηχοβολέας σε διάφορα επίπεδα στην πορεία του εξεταζόμενου αγγείου.
Κατά την εξέταση λαμβάνονται εικόνες, όπου αυτό κριθεί αναγκαίο, και γίνονται διάφο­ ρες μετρήσεις που συμβάλλουν στην ορθή εκτί­ μηση του εύρους του αγγείου και της ροής του αίματος διαμέσου αυτού.

Υπερηχογράφημα καρωτιοων
Υπερηχογράφημα κοιλιακής αορτής
Κύρια νεφρική αρτηρία
Νεφρική πύελος
Υπερηχογράφημα νεφρικής αρτηρίας
Υπερηχογράφημα φλεβών κάτω άκρων
Εικόνα 1 0.11
Εικόνα 1 0.12
Εικόνα 1 0.13
Εικόνα 10.14
-  Τ ο κυκλοφορικό σuστημα ελέγχεται ακτινολογικά με την έγχυση εντός των αγγείων (αρτηριών, φλεβών) ιωδιοuχου υδατοδιαλυτής σκιαγραφικής ουσίας.
-  Η κλασική αγγειογραφία παρέχει απεικονίσεις αγγείων στα οποία όμως συμπροβάλλονται με τους παραπλήσιους ιστοuς ή για όργανα της εξεταζό­ μενης περιοχής.
-  Με τη μέθοδο της ψηφιακής aφαιρετικής αγγειογραφίας «σβήνουμε» από την παραγόμενη ακτινογραφική εικόνα όλα τα ανατομικά όργανα της περιο­ χής, εκτός των αγγείων. Έτσι, η δυνατότητα άριστης διαγνωστικής διερεu­ νησης αλλά και επέμβασης στα εξεταζόμενα αγγεία (διάνοιξη, τοποθέτηση προθέσεων) καθίσταται εφικτή (επεμβατική αγγειογραφία).
-  Η φλεβογραφία δίνει πληροφορίες για το επιπολής και εν τω βάθει φλεβικό δίκτυο, καθώς και για την οδό επιστροφής του αίματος στις δεξιές καρδια­ κές κοιλότητες.
-  Η αγγειογραφία με υπολογιστικό τομογράφο χρησιμοποιεί σκιαγραφική ουσία για την απεικόνιση των αγγείων, αποτελεί ωστόσο αναίμακτη μέθο­ δο, με καλά αποτελέσματα όσον αφορά τη διερεuνηση της ανατομίας, της πορείας των αγγείων και ειδικών παθήσεων, όπως ανευρυσματικών διατά­ σεων, ανευρυσμάτων ή στενώσεων.
-  Ο μαγνητικός συντονισμός, μέθοδος χωρίς τη χρήση ιοντίζουσας ακτινοβο­ λίας, καθώς και οι υπέρηχοι εφαρμόζονται στην απεικόνιση των αγγείων με πολu ικανοποιητικά διαγνωστικά αποτελέσματα (MRA, Doppler, Triplex αγγείων). Αποτελοuν μη αιματηρές μεθόδους εξέτασης και δεν απαιτοuν χρήση σκιαγραφικής ουσίας.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
Ποιες είναι οι διαφορές μεταξu αρτηριών και φλεβών;
Για ποιο λόγο γίνεται χρήση σκιαγραφικής ουσίας στην προσπάθεια απεικόνι­ σης των αγγείων;
Ποιες είναι οι βασικές διαφορές κλασικής και ψηφιακής aφαιρετικής αγγειο­ γραφίας;
Ποιες μεθόδους απεικόνισης των αγγείων γνωρίζετε στις οποίες δε χρησιμο­ ποιείται ιοντίζουσα ακτινοβολία;
Ποιες είναι οι διαφορές διαγνωστικής κα! επεμβατικής αγγειογραφίας;

ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

11.1 Απλές ακτινογραφίες
Η καρδιαγγειακή σκιά απεικονίζεται με την 0-Π ακτινογραφία « τηλεκαρδίας » , την αριστερή πλάγια, τη δεξιά πλάγια, τις λοξές προβολές και τις λοξές προβολές με κατάποση βαρίου (ΔΠΛ και ΑΠΛ) . Σήμερα, σε διεθνή κλίμακα, για την ακτινο­ γραφία θώρακος και για την ακτινογραφία τηλεκαρδίας χρησιμοποιείται απόστα­ ση από 1,8 έως 2 μ.
Η διαφορά που θα μπορούσε να επισημανθεί μεταξύ των δύο προαναφερθει­ σών ακτινογραφικών προβολών είναι ότι η αναπνευστική θέση του εξεταζομένου για την απεικόνιση της καρδιαγγειακής σκιάς προσδιορίζεται από εισπνοή μέτριου βαθμού, και αυτό συμβαίνει διότι η βαθιά εισπνοή ή η βαθιά εκπνοή παραμορφώνουν το σχήμα της καρδιάς, οδηγώντας σε διαγνωστικά προβλήματα.

Η τοποθέτηση του εξεταζομένου, η επιλογή των ακτινογραφικών στοιχείων , η επιλογή κασέτας και η επικέντρωση ακολουθούν ακριβώς την περιγρaφή της 0-Π προβολής του πνευμονικού παρεγχύματος (0-Π ακτινογραφία θώρακος, Κεφά­ λαιο 9).
Το ίδιο βεβαίως ισχύει και για τις πλάγιες προβολικές θέσεις, όσον αφορά τις παραμέτρους ακτινογράφησης αλλά και την αναπνευστική θέση του εξεταζομένου.
Οι συμπληρωματικές προβολικές θέσεις που χρησιμοποιούμε για τον έλεγχο της καρδιαγγειακής σκιάς είναι η δεξιά πρόσθια λοξή (ΔΠΛ) και η αριστερή πρό­ σθια λοξή (ΑΠΛ).

Δεξιά πρόσθια λοξή προβολή
Από την τυπική 0-Π θέση ακτινογράφη­ σης του θώρακος, το σώμα του εξεταζομέ­ νου στρέφεται προς τα αριστερά, έτσι ώστε ο δεξιός ώμος να εφάπτεται στον ορθοστά­ τη και το μέσο στεφανιαίο επίπεδο του σώματος να σχηματίζει γωνία 40° περίπου με την επιφάνεια του φιλμ.
Το αριστερό άνω άκρο βρίσκεται σε θέση ανάτασης ή αναπαύεται στο κεφάλι του εξε­ ταζομένου. Η ακτινογραφία που λαμβάνου­ με μας παρέχει διαγνωστικές πληροφορίες για τον αριστερό κόλπο και την πνευμονική αρτηρία.

ΔΠΛ ακτινογραφία καρδιάς με κατάποση βαρίου
Εικόνα 11.2
Εάν η ακτινογράφηση γίνει με ταυτόχρονη κατάποση βαριούχου υδατοδιαλυτού διαλύματος (το οποίο σκιαγραφεί τον οισοφάγο), λαμβάνονται πληροφορίες και για τη σχέση της καρδιάς με τον οισοφάγο, και ειδικότερα για τη σχέση του οπί­ σθιου χείλους της αριστερής κοιλίας της καρδιάς με τον οισοφάγο (Εικόvα 11.1).

Αριστερή πρόσθια λοξή προβολή
ΑΠΛ ακτινογραφία καρδιάς με κατάποση βαρίου
Από την τυπική 0-Π θέση ακτινογράφη­ σης του θώρακος, το σώμα του εξεταζομέ­ νου στρέφεται προς τα δεξιά, έτσι ώστε ο αριστερός ώμος του να εφάπτεται στον ορθοστάτη και το μέσο στεφανιαίο επίπε­ δο να σχηματίζει γωνία 60° περίπου με την επιφάνεια του φιλμ.
Το. δεξιό άνω άκρο βρίσκεται στην ανά­ ταση ή αναπαύεται στο κεφάλι του εξετα­ ζομένου.
Οι διαγνωστικές πληροφορίες που παρέχονται από τη λήψη αυτής της ακτι­ νογραφίας έχουν σχέση με το aορτικό τόξο, καθώς και με τις δύο κοιλίες της καρ­ διάς. Εάν η ακτινογραφία γίνει με ταυτό­ χρονη κατάποση βαριούχου διαλύματος (σκιαγράφηση του οισοφάγου), λαμβάνου­ με διαγνωστικές πληροφορίες για τη σχέση του αορτικού τόξου με τον οισοφάγο, κα­ θώς και για τη σχέση της αριστερής κοιλίας της καρδιάς με τον οισοφάγο (Εικόvα 11.2).

11.2 Ακτινοσκόπηση
Η χρησιμοποίηση της ακτινοσκόπησης για τον έλεγχο της καρδιάς και των μεγάλων αγγείων έχει δύο στόχους:
α) αφενός την άμεση παρατήρηση της καρδιαγγειακής σκιάς και τη σχέση της με σκιές ή διαυγάσεις στο πνευμονικό παρέγχυμα και
- β) αφετέρου, σε επεμβατικές ακτινολογικές εξετάσεις, για την παρακολούθηση της πορείας των αγγείων (χρήση σκιαγραφικού μέσου) και των διάφορων καθε­ τήρων ή προθέσεων που χρησιμοποιούνται.

11.3 Αγγειοκαρδιογραφία
Πρόκειται για μέθοδο ακτινολογικής απεικόνισης και μελέτης των καρδιακών κοιλοτήτων και των μεγάλων αγγείων (ανιούσα αορτή, θωρακική αορτή), μετά από έγχυση σκιαγραφικής ουσίας σε συγκεκριμένη καρδιακή κοιλότητα.
Η εξέταση γίνεται με τους ακόλουθους δύο τρόπους.

Α. Δεξιός καθετηριασμός
Εισάγεται ειδικός καθετήpας σε φλέβα του εξεταζομένου και προωθείται, δια­ μέσου της άνω ή της κάτω κοίλης φλέβας, μέσα στο δεξιό κόλπο της καρδιάς ή στη δεξιά κοιλία ή στην πνευμονική αρτηρία. Με τη μέθοδο αυτή μελετώνται κυρίως οι δεξιές καρδιακές κοιλότητες, καθώς και οι αριστερές κοιλότητες και η αορτή.

Β. Αριστερός καθετηριασμός
Εισάγεται ειδικός καθετήρας σε αρτη­ ρία του εξεταζομένου και προωθείται, διαμέσου της αορτής, στην αριστερή κοι­ λία της καρδιάς, όπου και γίνεται έγχυση της σκιαγραφικής ο,uσίας. Με τη μέθοδο αυτή ελέγχονται η αριστερή κοιλία, η αορτή και οι αρχικοί κλάδοι της.
Με $\_{την }$αγγειοκαρδιογραφία αναδει­ κνύονται πιθανές συγγενείς ανωμαλίες της καρδιάς και των μεγάλων αγγείων και μελετώνται οι καρδιακές κοιλότητες και οι καρδιακές βαλβίδες (Εικόνα 11.3).
Αyyειοκαpδιοyραφίά (αριστερός καθετηριασμός)

11.4 Στεφανιαιοyραφία
Η ακτινολογική εξέταση των στεφανιαίων αγγείων (αγγείων υπεύθυνων για την αιμάτωση του μυοκαρδίου) διενεργείται σε ειδικό τμήμα, το οποίο ονομάζεται «αιμοδυναμικό», και από εξειδικευμένη επιστημονική ομάδα, στην οποία συμμετέ­ χουν καρδιολόγοι, τεχνολόγοι-ακτινολόγοι και νοσηλευτές. Το αιμοδυναμικό τμήμα είναι χώρος με προδιαγραφές σηπτικού χειρουργείου, όπου έχει εγκατασταθεί ο στεφανιαιοyράφος, ο οποίος είναι ένα ειδικό ακτινοσκοπικό μηχάνημα, $\_{τύπου }$C› Arm, πολλαπλών δυνατοτήτων.

Η στεφανιαιογραφία βασίζεται στην έγχυση σκιαγραφικής ουσίας στο στέλε­ χος των στεφανιαίων αγγείων και στην ταυτόχρονη καταγραφή τους σε φιλμ 70 mm, το οποίο, μετά το τε'λος της εξέτα­ σης, «εμφανίζεται» σε ειδικό μηχανικό εμφανιστήριο. Η μέθοδος αυτή σταδιακά αντικαθίσταται από εγγράψιμα CD'S ή DVD'S.
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται στο ειδικό τραπέζι του στεφανιαιογράφου. Με τη $\_{μέθοδο }$Seldinger εισάγεται καθε­ τήρας σε περιφερική αρτηρία (βραχιόνιο
Στεφανιαιοyραφία (απεικόνιση αριστερής στεφανιαίας αρτηρίας)

Εικόνα 11.3
$\_{Εικόνα }$11.4
Εικόνα 11.5
Εικόνα 11.6
ή μηριαία) και προωθείται μέχρι την αρχή του αορτικού τόξου.
Ακολούθως, με ειδική τεχνική, καθη­ λώνεται στο στέλεχος των στεφανιαίων αγγείων, γίνεται η έγχυση και λαμβάνο­ νται εικόνες (Εικόνες 11.4 και 11.5).
Η εξέταση ολοκληρώνεται με την απομάκρυνση του καθετήρα. Με τη μέθοδο αυτή ελέγχονται τόσο τα στεφα­ νιαία αγγεία, όσον αφορά την πορεία τους και το φυσιολογικό τους εύρος, όσο και οι καρδιακές κοιλότητες.
Στεφανιαιοyραφία (απεικόνιση δεξιάς στεφανιαίας αρτηρίας)

11.5 Σπινθηρογράφημα καρδιάς
Πρόκειται για μέθοδο ραδιοϊσοτοπικής μελέτης του μυοκαρδίου και των καρ­ διακών λειτουργιών (κλάσματος εξώθησης). Γίνεται στο τμήμα Πυρηνικής Ιατρικής μετά από ενδοφλέβια χορήγηση ραδιοφαρμάκου (τεχνήτιο Tc 99m ή θάλλιο 201) στον εξεταζόμενο.
Σπινθηρογράφημα καρδιάς (αιμάτωση μυοκαρδίου)
Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται η επανάληψη της εξέτασης ύστερα από 24 ώρες. Μετά την ενδοφλέβια χορήγη­ ση του ραδιοφαρμάκου και σε καθορι­ σμένο χρόνο, ο οποίος διαφέρει κατά περίπτωση, λαμβάνονται εικόνες με άρι­ στες διαγνωστικές πληροφορίες για την αιμάτωση του καρδιακού μυός (μυοκαρ­ δίου) και των λειτουργιών της καρδιάς (Εικόνα 11.6).

Επισημαίνουμε ότι οι εικόνες λαμβά­ νονται, κατά περίπτωση, σε δύο φάσεις: όταν ο εξεταζόμενος βρίσκεται σε ηρε­ μία και όταν βρίσκεται σε κόπωση.

11.6 Υπερηχογράφημα καρδιάς
Το υπερηχογράφημα καρδιάς ή ηχοκαρδιογράφημα είναι μια αναίμακτη μέθο­ δος εξέτασης της καρδιάς και των μεγάλων αγγείων με τη χρήση των υπερήχων. Ο συνδυασμός των πληροφοριών που λαμβάνουμε από την ανάκλαση των υπε-
ρήχων και την επεξεργασία αυτών με ηλεκτρονικό υπολογιστή παρέχει εικόνες με άριστο διαγνωστικό αποτέλεσμα (Εικόνα 11.7).
Η καταγραφή των εικόνων γίνεται σε νideo, με τη δυνατότητα παρακολούθη­ σης της εξέτασης σε μεταγενέστερο χρόνο, ή σε ειδικό καταγραφικό χαρτί ή σε ακτινογραφικό φιλμ μονής επίστρωσης. Με τη μέθοδο αυτή διερευνώνται η ανα­ τομική και η λειτουργική κατάσταση της καρδιάς, καθώς και τα μεγάλα αγγεία σε σχέση με τη ροή του αίματος μέσα σε αυτά.

Υπερηχοypάφημα καρδιάς

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
-  $\_{Ο }$ακτινολογικός έλεγχος της καρδιάς και των μεγάλων αγγείων γίνεται με την α~λη ακτινογράφηση σε διάφορες προβολικές θέσεις, όπως στην 0-Π ακτινογραφία «τηλεκαρδίας», στις πλάγιες ακτινογραφίες θώρακος (δεξιά­ αριστερά), στις λοξές ΔΠΛ και ΑΠΛ και στις λοξές με ταυτόχρονη κατά'!fοση βαριούχου διαλύματος.
-  Με την απλή ακτινογράφηση αξιολογούνται η καρδιαγγειακή σκιά, η σχέση $\_{καρδιάς }$πνευμόνων και το μεσοθωράκιο, ενώ στις λοξές προβολές με κατάποση βαρίου αξιολογείται η σχέση καρδιάς -οισοφάγου. Με τον ακτι­ νοσκοπικό έλεγχο μας δίνεται η δυνατότητα άμεσης παρακολούθησης της καρδιαγγειακής σκιάς, ενώ στις επεμβατικές πράξεις ελέγχεται η πορεία του καθετήρα που προωθούμε μέσα στα αγγεία.
-  Η αγγειοκαρδιογραφία, αιματηρή μέθοδος εξέτασης, παρέχει τη δυνατότη­ τα μελέτης $\_{της }$λειτουργικότητας της καρδιάς, των καρδιακών κοιλοτήτων, των καρδιακών βαλβίδων και των μεγάλων αγγείων.

$\_{Εικόνα }$11.7
-  Η στεφανιαιογραφία είναι μέθοδος απεικόνισης των στεφανιαίων αγγείων, τα οποία είναι υπεύθυνα για την αιμάτωση του μυοκαρδίου. Εάν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας κριθεί απαραίτητο, η μέθοδος μετατρέπεται σε επεμβατική πράξη (αγγειοπλαστική, τοποθέτηση stend).
-  Η λειτουργικότητα της καρδιάς, η αιμάτωση του μυοκαρδίου, καθώς και οι καρδιακές κοιλότητες ελέγχονται με τη $\_{ραδιοϊσοτοπική }$ μέθοδο. Μετά τη χο­ ρήγηση του κατάλληλου ραδιοφαρμάκου, κατά περίπτωση, λαμβάνονται εικόνες με τον εξεταζόμενο σε ηρεμία ή σε κόπωση, οι οποίες αξιολογούνται με άριστα διαγνωστικά αποτελέσματα.
-  Η συμβολή της $\_{ηχοκαρδιογραφίας }$ είναι σημαντική στη διερεύνηση παθήσε­ ων της καρδιάς και των μεγάλων αγγείων. Είναι αναίμακτη μέθοδος απεικό­ νισης, ενώ η επεξεργασία των εικόνων που λαμβάνονται από ηλεκτρονικό υπολογιστή δίνει υψηλά ποσοστά ανάδειξης πιθανής βλάβης ή καρδιακής δυσλειτουργίας.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
- Ποιοι είναι οι στόχοι της $\_{χρησιμοποίησης }$ της $\_{ακτινοσκόπησης }$ στον έλεγχο της καρδιάς και των μεγάλων αγγείων;
- Ποια είναι η χρησιμότητα των λοξών προβολών με κατάποση βαριούχου δια­ λύματος;
- Τι σημαίνει ο όρος «τηλε» στην ακτινογράφηση;
- Ποιες είναι οι αιματηρές διαγνωστικές μέθοδοι απεικόνισης της καρδιάς και των μεγάλων αγγείων;

| σελ.205  Ακτινολογικός  έλεγχος  κοιλίας                                                |
|-----------------------------------------------------------------------------------------|
| σελ.209                                                                                 |
| Ακτινολογικός  έλεγχος  πεπτικού  ,  ,  ,  συστηματος  με  σκιαγραφικα  μεσα  αντίθεσης |

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Α. ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΟΙΛΙΑΣ

12.1 Π-0 προβολή κοιλίας σε ύπτια θέση

Μέθοδος
$\_{ο }$εξεταζόμενος τοποθετείται uπτιος.
Η ραχιαία επιφάνεια του σώματος έχει πλήρη επαφή με το τραπέζι, ενώ το μέσο οβελιαίο επίπεδο είναι κάθετο στο φιλμ.
Τ α άνω άκρα βρίσκονται δίπλα στο σώμα ή αναπαuονται ψηλά στο θώρακα και μακριά από την περιοχή της κοιλιακής χώρας.
Τα οστά της λεκάνης είναι συμμετρικά και δεν υπάρχει στροφή του σώματος προς τα αριστερά ή προς τα δεξιά.
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων στους άνδρες.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο οβελιαίο επίπεδο, με την κεντρική ακτινοβολία να διέρχεται περίπου από το uψος των λαγόνιων ακρολοφιών (Εικόνα 12.1 Α).

Οδηγίες αναπνοής: $\_{Ο }$εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εκπνοή.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Στην ακτινογραφία περιλαμβάνεται η κοιλιακή χώρα από την ηβική σuμφυση μέχρι το uψος του 011 περίπου.
-  Οι οσφυϊκοί σπόνδυλοι και το ιερό οστό απεικονίζονται με ευκρίνεια στο μέσο του φιλμ (Εικόνα 12.1 8).
- Α. Τοποθέτηση του εξεταζομένου yια την ύπτια Π-0 πpοβολή κοιλίας (ΝΟΚ),
- Β . ύπτια Π-0 πpοβολή κοιλίας
$\_{Εικόνα }$12.1
Εικόνα 12.2
$^{Χρησιμότητα: }$Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για μια διερευνητική, προκαταρκτι­ κή μελέτη της κοιλιακής χώρας, κυρίως για την ανάδειξη αεροπλήθειας στον εντε­ ρικό σωλήνα, λιθίασης στους ουρητήρες και την κύστη, για τον εντοπισμό ξένου σώματος κτλ.

12.2 $\_{0-Π }$ ή Π-0 προβολή κοιλίας σε όρθια θέση (οξεία κοιλίας)

Μέθοδος
Ο $\_{εξεταζόμενος }$ τοποθετείται όρθιος και βλέπει προς το φιλμ.
Τα κάτω άκρα είναι σε μικρή διάσταση για την καλύτερη ισορροπία και σταθε­ ρότητα του σώματος.
Η επιφάνεια της κοιλιακής χώρας βρίσκεται σε πλήρη επαφή με τον ορθοστά­ τη στον οποίο στηρίζεται ο εξεταζόμενος με τα άνω άκρα.
Το μέσο οβελιαίο επίπεδο είναι κάθετο στο φιλμ και συμπίπτει με τον επιμήκη κεντρικό άξονα του ορθοστάτη.
- Οι λαγόνιες ακρολοφίες απέχουν ίσα από το έδαφος.
$^{Επικέντρωση: }$Η κεντρική οριζόντια ακτινοβολία διέρχεται από το κάτω όριο των πλευρικών τόξων.

Οδηyίες αναπνοής: Ο $\_{εξεταζόμενος }$ πρέπει να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εκπνοή.
0-Π προβολή κοιλίας σε όρθια θέση

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Στην ακτινογραφία περιλαμβάνεται η κοι­ λιακή χώρα από το διάφραγμα και κάτω.
-  Δεν $\_{παρατηρείται }$ στροφή ή κάμψη του σώματος και οι οσφυϊκοί σπόνδυλοι προ­ βάλλουν στο μέσο του φιλμ.
-  Το περίγραμμα του $\_{διαφράγματος }$ αναδει­ κνύεται χωρίς κινητική ασάφεια (Εικόνα 12.2).
-  Στην $\_{ακτινογραφία }$ υπάρχει ευδιάκριτη ένδειξη η οποία ενημερώνει ότι η ακτινογρά­ φηση του $\_{εξεταζομένου }$ έγινε σε όρθια θέση.
$^{Χρησιμότητα: }$Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη κυρίως για την ανάδειξη υγραερικών επιπέδων στον εντερικό σωλήνα και για τον εντοπισμό «ελεύθερου» $^{(ενδοπεριτοναϊκού) }$αέρα κάτω από το διάφραγμα.

12.3 0-Π προβολή διαφραγμάτων σε όρθια θέση

Μέθοδος
Η τοποθέτηση του εξεταζομένου είναι ίδια με αυτήν της 0-Π ακτινογραφίας θώρακος σε όρθια θέση.
Η ακτινοβολία ενισχύεται $\_{κατά }$6 Κν περίπου σε σχέση με την 0-Π ακτινογρα­ φία θώρακος.
Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο οβελιαίο επίπεδο, με την κεντρική οριζόντια ακτι­ νοβολία να διέρχεται από το ύψος της ξιφοειδούς απόφυσης.
νοβολία Οδηγίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά από ήπια εκπνοή.

Ποιοτική αξιολόγηση
Στην ακτινογραφία ' απεικονίζεται με ευκρίνεια ολόκληρο το διά­ φραγμα, χωρίς ένδειξη κινητικής ασάφειας (Εικόνα 12.3).
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την ανάδειξη αέρα κάτω από το διάφραγμα στην περι­ τοναϊκή κοιλότητα. $\_{Η }$ακτινογραφία κρίνεται απαραίτητη όταν δεν ανα­ δεικνύονται ικανοποιητικά τα ημι­ διαφράγματα στην Ο-Π προβολή κοιλίας σε όρθια θέση.
0-Π προβολή κοιλίας σε όρθια θέση
Σημείωση: Στις περιπτώσεις οξείας κοιλίας (aποφρακτικός ειλεός) ο ακτινογραφι­ κός έλεrχος πρέπει να περιλαμβάνει και τις $\_{τρεις }$προαναφερθείσες προβολές. Εάν ο εξεταζόμενος αδυνατεί να συνερyαστε~ οι ακτινο­ γραφίες πραγματοποιούνται με οριζόντια δέσμη στο φορείο και είναι: η δεξιά και η αριστερή πλάγια Decubitus και η πλάγια ακτινογραφία κοιλίας. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις ο έλεrχος, περιορίζεται σε μια Π-0 ακτινογραφία άνω κοιλίας με τον εξεταζόμενο καθιστό σε ειδική τρο­ χήλατη καρέκλα.

$\_{Η }$κινητικότητα $\_{των }$ημιδιαφραyμάτων αξιολογείται συνήθως ακτινο­ σκοπικά από το γιατρό ακτινολόγο. Εάν αυτό δεν είναι εφικτό, τότε λαμβάνονται $\_{δύο }$ακτινογραφίες θώρακος στο ίδιο φιλμ. Η πpώτη ακτι­ νογραφία γίνεται σε φάση βαθιάς εισπνοής, με μείωση των κανονικών στοιχείων έκθεσης κατά 6 Κν, ενώ η δεύτερη σε φάση βαθιάς εκπνοής, με αύξηση των κανονικών στοιχείων έκθεσης κατά 6 Κν.
$\_{Εικόνα }$12.3
Εικόνα 12.4

12.4 $\_{Π-0 }$ ή 0-Π προβολή κοιλίας με οριζόντια δέσμη (πλάγια Decubitus)

Μέθοδος
Ο $\_{εξεταζόμενος }$ τοποθετείται στο φορείο σε θέση αριστερή πλάγια κατακεκλι­ μένη.
Τ α άνω άκρα είναι aνυψωμένα μακριά από την κοιλιακή χώρα και την περιοχή του $\_{διαφράγματος. }$
Τ α κάτω άκρα κάμπτονται στα γόνατα και εφάπτονται συμμετρικά μεταξύ τους.
Η ραχιαία επιφάνεια του σώματος βρίσκεται σε όσο το δυνατόν καλύτερη επα­ φή με τον ορθοστάτη, ενώ το μέσο στεφανιαίο επίπεδο είναι παράλληλο προς την κασέτα.
Το φορείο τοποθετείται έτσι, ώστε το κέντρο της κασέτας να βρίσκεται στο ύψος των πλευρικών τόξων.

Το φορείο πρέπει να είναι $\_{ακινητοποιημένο. }$
Κάτω από το πλάγιο τοίχωμα του σώματος τοποθετείται ακτινοπερατός σπόγγος.
$^{Επικέντρωση: }$Με τη λυχνία σε οριζόντια θέση, η κεντρική ακτινοβολία επικε­ ντρώνεται στο μέσο οβελιαίο επίπεδο και στο μέσο της κασέτας που συμπίπτει με τη γωνία των πλευρικών τόξων (Εικόνα Ε.13, Εισαyωyή).
Οδηγίες αναπνοή<;: Ο $\_{εξεταζόμενος }$ πρέπει να μην αναπνέει, μετά από βαθιά εκπνοή.

Ποιοτική αξιολόγηση
-  Απεικονίζεται ολόκληρη η κοιλιακή χώρα και αναδεικνύονται το ήπαρ, ο σπλή­ νας και οι νεφροί.
-  Η πυκνότητα της εικόνας είναι ικανοποιητική για τη μελέτη πιθανών υγραερι­ κών επιπέδων και των μαλακών μορίων που συνθέτουν τις ανατομικές δομές της κοιλιακής χώρας.
-  Δεν υπάρχει στροφή του σώματος και η οσφυϊκή μοίρα απεικονίζεται σχεδόν στο μέσο της $\_{ακτινογραφίας. }$
-  Στην απεικόνιση αναδεικνύεται το διάφραγμα ικανοποιητικά, χωρίς να υπάρχει κινητική ασάφεια.
-  Σ την $\_{ακτινογραφία }$ υπάρχει ένδειξη που ενημερώνει για την προβολική θέση και για την πλευρά που αφί­ σταται (Εικόνα 12.4).

Αριστερή πλάγια Decubitus προβολή κοιλίας
Χρησιμότητα: Η ακτινογραφία είναι χρήσιμη για την ανάδειξη υγραερικών επιπέ­ δων στον εντερικό σωλήνα και για τον εντοπισμό ελεύθερου αέρα κάτω από το διάφραγμα.
Σημείωση: Στην ακτινογραφία κοιλίας, σε αριστερή ή δεξιά πλάγια Decubitus, ανα­
δεικνύεται ευκρινέστερα το αφιστάμενο τμήμα της κοιλιακής χώρας .
Το yεyονός αυτό οδηyεί στο συμπέρασμα ότι πρέπει να επιλέγεται η αριστερή πλάγια Decubitus, διότι αναδεικνύει την ευαίσθητη περιοχή
του ήπατος, που είναι όρyανο μείζονος σημασίας yια την ομαλή λει­
τουργία του ανθρώπινου οργανισμού.

Σε πολλές περιπτώσεις η διαγνωστική έρευνα της κοιλιακής χώρας ολοκληρώνεται με τη μέθοδο της υπερηχογραφίας και της αξονικής τομογραφίας, ανάλοyα με την κλινική εικόνα και το ιατρικό ιστορικό του εξεταζομένου.

Β. ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕ ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΚΑ ΜΕΣΑ ΑΝΤΙΘΕΣΗΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Το πεπτικό σύστημα αποτελείται από δύο μέρη: το γαστρεντερικό σωλήνα και τους αδένες που συμβάλλουν στην πέψη των τροφών.
- Ο γαστρεντερικός σωλήνας αρχίζει από το στόμα και καταλήγέι στην έξοδο (πρωκτό) του παχέος εντέρου. Έχει μήκος περίπου 8,5 μ. και τα επιμέρους τμή­ ματά του είναι:
- );>-το στόμα, όπου γίνεται η μάσηση της τροφής και η προετοιμασία αυτής για κατάποση,
- );>-ο φάρυγγας και ο οισοφάγος, που είναι τα όργανα για την κατάποση της τροφής,
- );>-ο στόμαχος, μέσα στον οποίο αρχίζει η διεργασία της πέψης,
- );>-το λεπτό έντερο, μέσα στο οποίο γίνεται η ολοκλήρωση της πέψης των τρο­ φών, και
- );>-το παχύ έντερο, που είναι το όργανο της aφόδευσης των . περιττωμάτων από  την πέψη.
- Οι σιελογόνοι αδένες, το ήπαρ, η χοληδόχος κύστη και το πάγκρεας είναι οι αδένες που συμβάλλουν στην πέψη των τροφών με την έκκριση πεπτικών ενζύ­ μων στο γαστρεντερικό σωλήνα.
- Ο ακτινολογικός έλεγχος του πεπτικού συστήματος περιλαμβάνει κυρίως ακτι­ νογραφικές λήψεις που πραγματοποιούνται από το γιατρό ακτινολόγο με τη βοή­ θεια της ακτινοσκόπησης, μετά τη χορήγηση σκιαγραφικού μέσου, καθώς και

απλές ακτινογραφίες που λαμβάνονται από τον εξειδικευμένο ακτινογράφο, όταν αυτό κριθεί απαραίτητο.
- Οι μέθοδοι σκιαγράφησης του γαστρεντερικού σωλήνα είναι δύο:
- Α) Η μέθοδος απλής σκιαγραφικής αντίθεσης ή κατά σκιερό εκμαγείο, η οποία επι­ τυγχάνεται με τη χορήγηση ενός σκιαγραφικού μέσου αντίθεσης, όπως είναι για παράδειγμα το διάλυμα θειικού βαρίου.
- Β) Η μέθοδος διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης (ΔΣΑ) ή κατά ανάγλυφο εκμαγείο, η οποία επιτυγχάνεται με τη χορήγηση και ανάμειξη δύο σκιαγραφικών μέσων αντίθεσης, όπως βαριούχου διαλύματος και αέρα.

Όλες οι προβολικές θέσεις που αναφέρονται στον ακτινολογικό έλεγχο του πεπτικού συστήματος με σκιαγραφικά μέσα αντίθεσης είναι πλέον γνωστές, διό­ τι απεικονίζονται παραστατικά στην εισαγωγή του βιβλίου, καθώς και σε προη­ γούμενα κεφάλαια.
Κατά την ακτινοσκόπηση, η θέση του εξεταζομένου στο τραπέζι συχνά μετα­ βάλλεται ανάλογα με την πρόοδο της εξέτασης και μπορεί να είναι: όρθια ή κατα­ κεκλιμένη, πρηνής ή ύπτια, Trendelenburg ή Fowler.
Η ονομασία των προβολών που πραγματοποιούνται καθορίζεται από το τμή­ μα του σώματος που πρόσκειται στην επιφάνεια του τραπεζιού (αριστερό ή δεξιό, πρόσθιο ή οπίσθιο).

12.5 Ακτινολογικός έλεγχος οισοφάγου, στομάχου, δωδεκαδακτύλου (βαριούχο γεύμα)
Ο έλεγχος με σκιαγραφικά μέσα αντίθεσης γίνεται για τη μελέτη των οργάνων και κυρίως για τον εντοπισμό συμπτωματικών ή παθολογικών ευρημάτων, όπως μπορεί να είναι για τον οισοφάγο η στένωση αυλού, η ύπαρξη ξένου σώματος στην οισοφαγική οδό, τα εκκολπώματα, η διαφραγματοκήλη κτλ. Επίσης, για το στόμαχο εντοπίζονται ευρήματα όπως είναι το έλκος στομάχου, το έλκος βολβού δωδεκαδακτύλου, η στένωση πυλωρού, αλλοιώσεις στην πτύχωση του βλεννογό­ νου του στομάχου κτλ.

Προετοιμασία του εξεταζομένου
Ενδείκνυται ολοκληρωτική νηστεία τουλάχιστον 8 ώρες πριν από την εξέταση (τίποτα από το στόμα). Το προηγούμενο γεύμα πρέπει να είναι ελαφρύ και το κάπνισμα πρέπει να αποφεύγεται.

Υλικά εξέτασης
-  Διάλυμα θειικού βαρίου υψηλής πυκνότητας, σε αναλογία βάρους/όγκου περί­ που 200% ( π.χ., Micropaque).
-  Αεριογόνο σκεύασμα (π.χ., Gastrovison).
-  Σπασμολυτικό σκεύασμα (επιλεκτικά, κατά περίπτωση), για να επιτευχθεί υποτονία του οργάνου.

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται όρθιος στο ακτινοσκοπικό τραπέζι μπροστά από τον ενισχυτή εικόνας.
Χορηγούνται οι αεριογόνες ταμπλέτες τις οποίες καταπίνει το άτομο με μια γουλιά νερό.
Ο εξεταζόμενος κρατάει με το αριστερό χέρι το ποτήρι που περιέ­ χει το βάριο (περίπου 120 ml).
Το σύστημα ακτινοσκόπησης έχει επικεντρωθεί στο ύψος της άνω οισοφαγικής οδού, με τον εξε­ ταζόμενο σε ΑΟΛ προβολή για την απομάκρυνση του οισοφάγοΙ) από τη σπονδυλική στήλη.
Απεικόνιση φάρυyyα -οισοφάγου με κατάποση βαριούχου διαλύματος, σε διπλή σκιαγραφική αντίθεση

Ο εξεταζόμενος καθοδηγείται να καταπιεί το βά­ ριο χωρίς διακοπή. Κατά τη διάρκεια της κατάπο­ σης λαμβάνονται δύο ή τρεις ακτινογραφίες του φάρυγγα και του οισοφάγου σε όλο το μήκος του, στην ίδια κασέτα και σε διπλή σκιαγραφική αντίθε­ ση (ΔΣΑ) (Εικόνα 12.5).
Ακολουθεί τοποθέτηση του εξεταζομένου σε θέση κατακεκλιμένη, με το τραπέζι σε οριζόντια θέση. Λαμβάνονται ακτινογραφίες διπλής σκιαγρα­ φικής αντίθεσης του στομάχου σε ΑΟΛ, ΔΠΛ, Π-0, πλάγια κτλ., σύμφωνα πάντοτε με την κρίση του γιατρού ακτινολόγου (Εικόνα 12.6).

Π-0 προβολή στομάχου κατά ανάγλυφο εκμαγείο, με πολύ καλή σκιαγράφηση της πτύχωσης του βλεννογόνου
Σημείωση: Διπλή σκιαγραφική αντίθεση ή double contrast είναι η διαφορά στην εικόνα μεταξύ μαύρου και άσπρου, η οποία επιτυyχάνεται με την επι­ τυχή επάλειψη του βλεννοyόνου του ορyάνου με βάριο υψηλής πυκνό­ τητας και την ανάμειξη με αέρα. Σε κάθε φιλμ υπάρχει δυνατότητα να συμπεριληφθούν (aνάλοyα με το μέyεθος αυτού) από μία έως έξι εντο­ πισμένες (σκοπευτικές) προβολικές απεικονίσεις (spot images).

Όταν ολοκληρωθεί η σειρά των ακτινοyραφιών της διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης, ακολουθούν ακτινοyραφίες απλής σκιαγραφικής αντίθεσης. Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε θέση ΔΠΛ, με το τραπέζι σε οριζόντια θέση. Του χορηyείται με «καλαμάκι» ποσότητα βαρίου χαμηλής πυκνό­ τητας (60%) και στη διάρκεια της κατάποσης λαμβάνονται ακτινοyρα­ φίες του οισοφάyου σε ΔΠΛ προβολή κατά σκιερό εκμαγείο (Εικόνα 12.7 Ν. Όταν ολοκληρωθεί η κατάποση του βαρίου, ζητείται από τον εξεταζόμενο να καταπιεί μία ή δύο φορές το σάλιο του και αμέσως

Εικόνα 12.5
Εικόνα 12.6
Εικόνα 12.7
Εικόνα 12.8
Απεικόνιση οισοφάγου σε ΔΠΛ προβολή : Α. κατά σκιεpό εκμαγείο, Β. κατά ανάγλυφο εκμαγειο
0-Π προβολή κοιλίας (πρηνής θέση) με απεικόνιση του στομάχου κατά σκιεpό εκμαγείο
μετά πραγματοποιείται μία ακόμη ακτι­ vοyραφία του οισοφάγου κατά αvά­ yλυφο εκμαyείο στηv {δια ΔΠΛ προβολή (Εικόνα 12.7 Β).
Ακολουθεί μια σειpά ακτιvοyραφιώv του στομάχου και του δωδεκαδακτύ­ λου κατά σκιεpό εκμαyε{ο, σε διάφορες προβολικές θέσεις, σύμφωvα με τηv κρ{ση του γιατρού ακτιvολόyου και αvάλοyα με το ιατρικό ιστορικό του εξε­ ταζομέvου και το πρωτόκολλο εξέτα­ σης του ακτιvολοyικού τμήματος.

Σε ορισμέvες περιπτώσεις λαμβάνοvται και απλές ακτιvοyραφ{ες (δηλαδή χωρ{ς ακτιvοσκόπηση) από τοv εξειδικευμέvο ακτιvοyράφο, αφού πρώτα δοθε{ στοv εξεταζόμεvο συμπληρωματική ποσότη­ ταβαρ{ου.
Εικόνα 12.9
ΔΠΛ προβολή στομάχου -δωδεκαδακτύλου κατά σκιερό εκμαγείο

12.6 Ακτινολογικός έλεγχος λεπτού εντέρου
Γίνεται για τον εντοπισμό παθολογικών ευρημάτων σε όλο το μήκος του οργά­ νου, όπως είναι οι μικροτοιχωματικές αλλοιώσεις, τα εκκολπώματα, η στένωση έλικα της νήστιδας και του τελικού ειλεού, μεταστατικές αλλοιώσεις κτλ.
Το λεπτό έντερο διακρίνεται σε δωδεκαδάκτυλο, νήστιδα και ειλεό. Το όλο μήκος του είναι 5-6 μ., πράγμα το οποίο εξαρτάται από το βαθμό σύσπασης της επιμή­ κους μυϊκής του στιβάδας.
Η ειλεοτυφλική βαλβίδα αποτελεί το όριο μεταξύ ειλεού και παχέος εντέρου.

Προετοιμασία του εξεταζομένου .
Για την ικανοποιητική απεικόνιση του λεπτού εντέρου σημαντικό ρόλο παίζει η προετοιμασία τόσο του λεπτού όσο και του παχέος εντέρου, διότι η παρουσία περιεχομένου στο λεπτό έντερο οδηγεί σε λάθος διάγνωση (ψευδείς εικόνες), ενώ η παρουσία περιεχομένου στο παχύ έντερο, και ιδίως στο τυφλό , επιβραδύνει την προώθηση της στήλης του βαρίου. Οι λεπτομέρειες προετοιμασίας επεξηγούνται σε γραπτό έντυπο που παραλαμβάνει ο εξεταζόμενος από το ακτινολογικό τμήμα.
Δύο ημέρες πριν από την εξέταση ο εξεταζόμενος ακολουθεί δίαιτα με χαμηλά λιπαρά: βραστό ή ψητό κοτόπουλο (χωρίς πέτσα), ψάρι, μοσχάρι, μπιφτέκι (χωρίς ψωμί ή φρυγανιά), αυγό. Το νερό επιτρέπεται χωρίς περιορισμό.

Την παραμονή της εξέτασης παίρνει το τελευταίο γεύμα στις 12 το μεσημέρι, ενώ στις 2 μ.μ. θα πρέπει να πιει ένα φιαλίδιο X-PREP ή καστορέλαιο.
Την ημέρα της εξέτασης και τρεις (3) ώρες πριν από το προκαθορισμένο ραντε­ βού, γίνεται στον εξεταζόμενο ένας υψηλός καθαρτικός υποκλυσμός με χαμομη­ λόνερο σε θερμοκρασία σώματος.
Σημείωση: Εάv ο έλεrχος γίvει με τη χορήγηση βαρίου από το στόμα (ρer os), η προετοιμασία αρχιΊ,ει τηv παραμοvή της εξέτασης.
Το ΧPREP δεv εvδείκvυται για διαβητικούς και όταv υπάρχει υποψία κολίτιδας.

Διακόπτεται η χορήγηση ηρεμιστικώv και σπασμολυτικώv φαρμάκwv, διότι αυτά επηρεάζουv τη λειτουργία του εvτέρου. Αvάλογα με το πρω­ τόκολλο εξέτασης του ακτιvολογικού τμήματος, ο απεικοvιστικός έλεγ­ χος του λεπτού εvτέρου γίvεται από το γιατρό ακτιvολόγο με μία από τις μεθόδους που ακολουθούv.

Μέθοδοι εξέτασης
- 1. Διάβαση λεπτού εντέρου per os (χορήγηση βαρίου από το στόμα).
- 2. Εντερόκλυση:
- Α. Εντερόκλυση απλής σκιαγραφικής αντίθεσης κατά σκιερό εκμαγείο.
- Β. Εντερόκλυση διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης (ΔΣΑ) κατά ανάγλυφο εκμαγείο:
- α. με αέρα, β. με μεθυλοκυτταρίνη.

1. Διάβαση λεπτού εντέρου per os
Εξετάζονται όλες οι μοίρες του λεπτού εντέρου (Εικόvα 12.10). Όταν το βάριο φθάσει στον τελικό ειλεό και στην ειλεοτυφλική βαλβίδα, λαμ­ βάνονται spot films (σκοΠευτικές ακτινογραφίες) , γιατί στην περιοχή αυτή εντοπίζονται συχνά πολλές παθήσεις.
Π-0 προβολή λεmού εντέρου 4 ώρες μετά τη χορήγηση βαριούχου διαλύματος από το στόμα. Η εικόνα είναι απλής σκιαγραφικής αντίθεσης (κατά σκιερό εκμαγείο).
Εικόνα 12.1 Ο
Εικόνα 12.11
Εικόνα 12.12
Εικόνα 12.13
Η μέθοδος μειονεκτεί κυρίως στο ότι δεν είναι δυνατή η απεικόνιση μικρών τοι­ χωματικών αλλοιώσεων.

2. Εντερόκλυση
Γίνεται ταχεία έγχυση διαλύματος βαρίου απευ­ θείας στο λεπτό έντερο διαμέσου ενός εύκαμπτου ρινογαστρικού καθετήρα, του οποίου η μία άκρη προωθείται ακτινοσκοπικά και τοποθετείται αμέ­ σως μετά τη δωδεκαδακτυλονηστιδική καμπή (Εικόνα 12.11). $\_{Ο }$$\_{καθετήρας }$ είναι τύπου Bilbao› Dotter ή τύπου Sellink, μήκους 135 εκ., ακτινοσκιε­ ρός και φέρει συρμάτινο οδηγό ο οποίος αφαιρεί­ ται μετά την τοποθέτηση του καθετήρα.
Ακτινοσκιεpός ρινογαστρικός καθετήρας τύπου Bilbao-Dotter, η άκρη του οποίου έχει ξεπεράσει τη $\_{δwδεκαδακτυλονηστιδική }$ καμπή (Γreitz)

Α. Εντερόκλuση κατά σκιερό εκμαγείο (απλή σκιαγραφική αντίθεση)
Εκτιμάται ακτινοσκοπικά η κινητικότητα του οργάνου και λαμβάνονται ακτινογραφίες κατά την κρίση του εξετάζοντας γιατρού ακτινολόγου (Εικό­ να 12.12).
Π-0 προβολή κοιλίας για την απεικόνιση του λεmού εντέρου με εντερόκλυση απλής σκιαγραφικής αντίθεσης, μετά από χορήγηση βαριούχου διαλύματος

Β. Εντερόκλuση διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης (ΔΣΑ)

α. Εντερόκλυση ΔΣΑ με αέρα (Εικόνα 12. 13)
Λαμβάνονται ακτινογραφίες στις γνωστές προ­ βολικές θέσεις (0-Π, Π-0 και λοξές), με πίεση και χωρίς πίεση και τον εξεταζόμενο σε όρθια και κατακεκλιμένη θέση, καθώς και σκοπευτικές ακτι­ νογραφίες (spot) της ειλεοτυφλικής περιοχής.
Η μέθοδος προσφέρει ικανοποιητικά διαγνω­ στικά αποτελέσματα, ενώ μειονέκτημα παραμένει ο aνομοιογενής καταμερισμός του αέρα μέσα στο λεπτό έντερο.
Π-0 προβολή κοιλίας για την απεικόνιση του λεmού εντέρου με εντεpόκλυση διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης, μετά από χορήγηση βαριούχου διαλύματος και αέρα

β. Εντερόκλυση ΔΣΑ $\_{με }$μεθυλοκυτταρίνη (Εικόνα 12. 14)
Λαμβάνονται οι γνωστές ακτινογραφίες του λεπτού εντέρου σε κατά μέτωπο (0-Π, Π-0) και λοξές προβολικές θέσεις, καθώς και σκοπευτικές (spot films) ακτινογραφίες της ειλεοτυφλικής περιοχής.
Π-0 πpοβολή κοιλίας yια την απεικόνιση του λεπτού εντέpου με εντεpόκλυση διπλής σκιαypαφικής αντίθεσης, μετά από χοpήyηση βαpίου και διαλύματος μεθυλοκυπαpίνης

12.7 Ακτινολογικός έλεγχος παχέος εντέρου (βαριούχος υποκλυσμός)
Εξαιρετική σημασία έχει η κατάλληλη προετοιμασία του εξεταζομένου, ώστε το κόλον να είναι πλήρως καθαρό και απαλλαγμένο από τα αποθέματα της πέψης (κοπρανώδεις μάζες).

Προετοιμασία
Δίνονται στον εξεταζόμενο γραπτές οδηγίες όπως για τον ακτινολογικό έγεγχο του λεπτού εντέρου.

Υλικά εξέτασης
-  Βαριούχο διάλυμα (θειικό βάριο και νερό), η μείξη του οποίου γίνεται στο ακτι­ νολογικό τμήμα ή διατίθεται από το εμπόριο έτοιμο, σε πλαστικό σάκο $\_{των }$3 lt. Η πυκνότητα (Β/ο) και η ποσότητα του διαλύματος ποικίλλουν και εξαρτώ­ νται από τον τύπο της εξέτασης (απλής ή διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης) και από τη σωματική διάπλαση και το ιατρικό ιστορικό του εξεταζομένου.
-  Πνευμόκολο, συσκευή μετάδοσης πίεσης, με την οποία το βαριούχο διάλυμα προωθείται στο παχύ έντερο σε όλο το μήκος του. Επίσης, χρησιμεύει για την εμφύσηση αέρα στο παχύ έντερο για τον έλεγχο αυτού με ΔΣΑ (διπλή σκιαγρα­ φική αντίθεση). Το πνεuμόκολο τοποθετείται επάνω στο τραπέζι, πίσω από τα πόδια του εξεταζομένου.
-  Εύκαμπτος καθετήρας μήκους 2μ., που προσαρμόζεται στο πνεuμόκολο.
-  Πλαστικό ρύΥΧος, το οποίο εισέρχεται στο ορθό και μέσω του οποίου γίνονται η έγχυση του βαρίου και η εμφύσηση του αέρα (κατά περίπτωση) στο έντερο.
-  Ένα «στατό», $\_{ύψους }$1,5-2 μ., για την τοποθέτηση του πλαστικού σάκου με το βαριούχο διάλυμα.
-  Όταν χρησιμοποιείται το πνευμόκολο, τότε το βαριούχο διάλυμα προετοιμά­ ζεται με μίξερ στο ακτινολογικό τμήμα σε ποσότητα 3 lt περίπου ανά εξεταζό­ μενο. Η αναλογία μείξης βάρους προς όγκο (Β/ο) συνήθως είναι:
-  Η θερμοκρασία του βαριούχου διαλύματος πρέπει να $\_{είναι }$29 °-30 ο C.

$\_{Εικόνα }$12.14
Εικόνα 12.15
Εικόνα 12.16
- α. χαμηλής πυκνότητας, 12-25% $\_{Β/ο, }$ για βαριούχο υποκλυσμό απλής σκιαγρα­ φικής αντίθεσης, (κατά σκιερό εκμαγείο) και
- β. υψηλής πυκνότητας 100-150%, $\_{διπλής }$$\_{σκιαγραφικής }$ αντίθεσης ΔΣΑ (κατά ανάγλυφο εκμαγείο), σε ποσότητα 400-600 ml.

1. Βαριούχος υποκλυσμός κατά σκιερό εκμαγείο (απλής σκιαγρα­ φικής αντίθεσης)
Η εξέταση γίνεται για τη μελέτη του παχέος εντέρου σε όλο το μήκος του και κυρίως για την ανάδειξη εκκολπωμάτων, όγκων και στένωσης ή απόφραξης του αυλού.

Μέθοδος
Ο $\_{εξεταζόμενος }$ ενημερώνεται για τον τρόπο που θα γίνει η εξέταση. Εφιστά­ ται η προσοχή του, ώστε να $\_{συνεργαστεί }$ σε όλη τη διάρκεια της εξέτασης και να «κρατήσει» το βάριο στο έντερο, διότι πιθανή ακράτεια και εκροή του βαρίου προς τα έξω σημαίνει ότι η εξέταση δεν θα είναι απόλυτα επιτυχής.
- Ο $\_{εξεταζόμενος }$ τοποθετείται σε θέση αριστερή πλάγια $^{κατακεκλιμένη, }$με τα κάτω άκρα σε κάμψη.
Πλάyια προβολή του ορθού εντέρου
Το πλαστικό ρύγχος του καθετήρα εισάγεται στο ορθό με προσοχή και με μικρή κλίση προς τα πίσω (γίνετάι χρήση λιπαντικού, π.χ. K-Y-Jelly).

Ο εξετάζων γιατρός ακτινολόγος παρακολουθεί ακτινοσκοπικά και ρυθμίζει τη ροή του βαρίου στο έντερο, ενώ (κατά την κρίση του) κάνει μαλάξεις στην κοιλιακή χώρα και περιστρέφει τον εξεταζόμενο έως και υπό γωνία 360 $\_{ο, }$ με σκοπό την προώθηση του βαρίου και τον ακτινολογικό έλεγΧο όλων των τμημά­ των του παχέος εντέρου. Το ακτινοσκοπικό τραπέζι μπορεί να βρίσκεται σε θέση όρθια, οριζόντια, Trende› lenburg $\_{ή }$ Fowler, $\_{ανάλογα }$ με το πόσο εύκολα ή δύσκο­ λα $\_{επιτυγχάνεται }$ η προώθηση του βαρίου στο έντερο.

Λαμβάνονται ακτινογραφίες σε κασέτες 35Χ35 εκ. (κατά σκιερό εκμαγείο) όλων των τμημάτων του παχέ­ ος εντέρου, με πρώτη την πλάγια προβολή του ορθού σε κασέτα 24Χ30 εκ. (Εικόνα 12. 15).
Η εξέταση ολοκληρώνεται ακτινοσκοπικά, όταν το βάριο έχει προωθηθεί σε όλο το μήκος του παχέος εντέρου και οι ακτινογραφίες της $\_{ακτινοσκόπησης }$ είναι ικανοποιητικές .. Με τον εξεταζόμενο σε θέση κατακεκλιμένη, ακολουθεί η λήψη απλών ακτινογρα­ φιών (χωρίς $^{ακτινοσκόπηση) }$από τον $\_{εξειδικευμένο }$ $^{ακτινογράφο, }$οι οποίες επιλέγονται (κατά περίπτωση)

Π-0 κοιλίας yια την απεικόνιση του παχέος εντέρου με βαριούχο υποκλυσμό απλής σκιαγραφικής αντίθεσης
σύμφωνα με το ιατρικό ιστορικό του εξεταζομέ­ νου και το πρωτόκολλο εξέτασης του ακτινολογι­ κού τμήματος.
Μετά την ολοκλήρωση και τον έλεγχο όλων των ακτινογραφιών, ο καθετήρας αφαιρείται και ο εξεταζόμενος μεταβαίνει στην τουαλέτα για την  εκκένωση του εντέρου.
Αφού συμβεί αυτό, ο εξεταζόμενος προσέρχε­ ται στο ακτινοσκοπικό τραπέζι για μια τελευταία Π-0 ακτινογραφία κοιλίας, που χαρακτηρίζεται ως Μ.Ε., δηλαδή μετά από εκκένωση (Εικόνα 12.18).

Χρησιμότητα: Η εξέταση είναι χρήσιμη για τη μελέτη του παχέος εντέρου και κυρίως για την ανάδειξη εκκολπωμάτων, όγκων και στένωσης ή απόφραξης του αυλού.
Π-0 προβολή κοιλίας yια την απεικόνιση του παχέος εντέρου μετά την ολοκλήρωση του βαριούχου υποκλυσμού και την εκκένωση του εντέρου
0-Π προβολή κοιλίας με 30 ο ουραία κλίση yια την καλύτερη απεικόνιση του σιγμοειδούς και του ορθού εντέρου, με βαριούχο υποκλυσμό , απλής σκιαγραφικής αντίθεσης

2. Βαριούχος υποκλυσμός κατά ανάγλυφο εκμαγείο ΔΣΑ (διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης)
Γίνεται κυρίως για την ανάδειξη πολυποειδών αλλοιώσεων και μικρών καρκι­ νωμάτων.

Μέθοδος Α
Όταν ολοκληρωθεί ο κανονικός βαριούχος υποκλυσμός (απλής σκιαγραφικής αντίθεσης) και το έντερο αδειάσει από το βάριο, ο εξεταζόμενος επανέρχεται στο ακτινοσκοπικό τραπέζι, σε θέση πλάγια κατακεκλιμένη. Τοποθετείται νέος καθε­ τήρας στο ορθό έντερο, ο οποίος προσαρμόζεται στη συσκευή του πνεuμόκολου. Ο εξεταζόμενος τοποθετείται στη συέχεια σε θέση πρηνή και αρχίζει η εμφύσηση του αέρα στο έντερο από το γιατρό ακτινολόγο, με τη βοήθεια ειδικού ελαστικού αεροθαλάμου που φέρει βαλβίδα (όπως στο σφυγμομανόμετρο) και επιτρέπει την αυξομείωση της πίεσης του αέρα.

Εικόνα 12.17
Εικόνα 12.18
Εικόνα 12.19
Η προώθηση του αέρα συνεχίζεται τμηματικά, ενώ ταυτόχρονα πραγματο­ ποιούνται ακτινογραφικές λήψεις για κάθε περιοχή ενδιαφέροντος (κασέτες 35Χ35 εκ.). Όταν ολοκληρωθεί ο ακτινοσκοπικός έλεγχος, λαμβάνονται συνήθως από τον υπεύθυνο ακτινογράφο απλές ακτινογραφίες <χωρίς ακτινοσκόπηση), που περιγράφονται στη μέθοδο Β.
Σημείωση: Η εξέταση με ΔΣΑ δεν ενδείκνυται, όταν υπάρχει υποψία εκκολπωμά­ των, συριyyίου ή στένωσης του παχέος εντέρου .

Μέθοδος Β
Ο εξεταζόμενος έχει προετοιμαστεί κατάλληλα (όπως για τον ακτινολογικό έλεγχο του λεπτού εντέρου), πριν προσέλθει στο ακτινολογικό τμήμα για την εξέ­ ταση αυτή.
Τ ο βαριούχο διάλυμα έχει υψηλή πυκνότητα, 1 00-150% $\_{Β/ο, }$ για να επιτευχθεί η ικανοποιητική επίχριση των τοιχωμάτων του εντέρου, ενώ η ποσότητα του δια­ λύματος κυμαίνεται από 400-600 ml.
Ο καθετήρας εισάγεται στο ορθό, με τον εξεταζόμενο σε αριστερή κατακεκλι­ μένη θέση και τα κάτω άκρα σε κάμψη. Στη συνέχεια, ο εξεταζόμενος τοποθετεί­ ται σε θέση πρηνή και από τη συσκευή του πνευμόκολου αρχίζει η έγχυση του βαρίου, που ελέγχεται ακτινοσκοπικά και προωθείται σε συνεχή ροή μέχρι το ύψος της σπληνικής καμπής. Ακολουθεί η μετακίνηση του εξεταζομένου σε διά­ φορες θέσεις, ενώ γίνονται μαλάξεις στην κοιλιακή χώρα, για να προωθηθεί το βάριο, μέχρις ότου σκιαγραφηθεί το τυφλό έντερο. Αφού επιτευχθεί η ικανοποιη­ τική επίχριση των τοιχωμάτων του εντέρου και με το πνευμόκολο στην κατάλλη­ λη τοποθέτηση, αρχίζει η εμφύσηση του αέρα με τον εξεταζόμενο σε θέση πρη­ νή. Η προώθηση του αέρα συνεχίζεται τμηματικά ενώ ταυτόχρονα πραγματο­ ποιούνται για κάθε περιοχή ακτινογραφικές λήψεις, σύμφωνα με την κρίση του εξετάζοντας γιατρού ακτινολόγου.

Π-0 προβολή κοιλίας yια την απεικόνιση του παχέος εντέρου με βαριούχο υποκλυσμό διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης
Όταν ολοκληρωθεί ο ακτινοσκοπικός έλεγχος, λαμβάνονται απλές ακτινογραφίες της κοιλιακής χώρας, σε προβολικές θέσεις όπως:
- α. Π-0 προβολή κοιλίας: Πραγματοποιείται όπως στην απλή κοιλίας {12.1), με επικέ­ ντρωση στο ύψος των λαγόνιων ακρολο­ φιών (Εικόνα 12.19).
- β. 0-Π προβολή κοιλίας: Πραγματοποιείται όπως στην Ο-Π κοιλίας για βαριούχο υπο­ κλυσμό απλής σκιαγραφικής αντίθεσης.
- y. 0-Π προβολή κοιλίας με 30° ουραία κλί­ ση: Πραγματοποιείται όπως περιγράφε­ ται στη λεζάντα της εικόνας 12. 17 για το βαριούχο υποκλυσμό απλής σκιαγραφι­ κής αντίθεσης.
- δ. Αριστερή πλάγια κατακεκλιμένη (Decubitus) Π-0 ή 0-Π: Γίνεται κυρί­ ως για την απεικόνιση της δεξιάς περιοχής της κοιλιακής χώρας και του παχέος εντέρου, που περιλαμ­ βάνει το τυφλό έντερο, το ανιόν κόλον, τη δεξιά κολική καμπή και τμή­ μα του εγκάρσιου, του σιγμοειδούς και του ορθού εντέρου (Εικόνα 12.20).
- Ο εξεταζόμενος τοποθετείται στο τραπέζι σε θέση αριστερή π λάγια κα­ τακεκλιμένη, με το μέσο οβελιαίο επί­ πεδο παράλληλο προς την επιφάνεια του τραπεζιού. Για την ανύψωση του σώματος μπορεί να τοποθετηθεί γω­ νιώδης ακτινοπερατός σπόγγος κάτω από το πλάγιο τοίχωμα, περίπου στο ύψος ΤΟυ 03.

Η $\_{κασέτα }$(Grid) τοποθετείται κά­ θετη προς το τραπέζι και σε επαφή με την κοιλιακή ή τη ραχιαία επιφά­ νεια του σώματος. (Η $\_{κασέτα }$Grid είναι κανονική κασέτα 35Χ43 εκ., με ενισχυτικές πινακίδες σπάνιων γαι­ ών, μέσης ευαισθησίας, η οποία έχει ενσωματωμένο αντισκεδαστικό διάφραγμα 35Χ43 εκ., $\_{λόγου }$8:1, που είναι τοποθετημένο στην πρόσθια επιφάνειά της, κάτω από την αντίστοιχη ενισχυτική πινακίδα.)
Αριστερή πλάγια κατακεκλψένη Decubitus yια την απεικόνιση κυρίως του δεξιού ημιμορίου του παχέος εντέρου με βαριούχο υποκλυσμό διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης

Δεξιά πλάγια κατακεκλψένη Decubitus yια την απεικόνιση κυρίως του αριστερού ημιμορίου του παχέος εντέρου με βαριούχο υποκλυσμό διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο οβελιαίο επίπεδο και στο ύψος της αφιστάμενης ΠΑΛΑ (πρόσθιας άνω λαγόνιας άκανθας), με την κεντρική ακτινοβολία κάθετη στο μέσο της κασέτας Grid.
Σ την ακτινογραφία ο αέρας καταλαμβάνει το μισό άνω τμήμα του εντέρου (σκοτεινή σκίαση), ενώ το βάριο το μισό κάτω τμήμα (λευκή σκίαση) διαμετρι­ κά και κατά μήκος της δεξιάς χώρας.

- ε. Δεξιά πλάγια κατακεκλιμένη (Decubitus) Π-0 ή 0-Π: Γίνεται κυρίως για την απεικόνιση της αριστερής περιοχής της κοιλιακής χώρας και του παχέος εντέ­ ρου, που περιλαμβάνει το ορθό, το σιγμοειδές, το κατιόν κόλον, την αριστερή κολική καμπή και τμήμα του εγκαρσίου (Εικόνα 12.21). Η ακτινογράφηση γίνε­ ται όπως και στην αριστερή $\_{πλάγια }$Decubitus, με το δεξιό πλάγιο τοίχωμα του σώματος σε επαφή με το τραπέζι.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο οβελιαίο επίπεδο, στο ύψος της αφιστάμενης κατώτερης πλευρικής παρυφής (03), και με την κεντρική οριζόντια ακτινοβολία κάθετη στο μέσο της κασέτας Grid.

$\_{Εικόνα }$12.20
Εικόνα 12.21
Εικόνα 12.22
ΓΕΝ/ΚΗ ΠΑΡΑΤΉΡΗΣΗ:
Ο ακτινολογικός έλεΥΧος του γαστρεντερικού σωλήνα με σκιαγραφικά μέσα αντίθεσης έχει μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, σε ποσοστό που πλησιάζει το 80%, και έχει αντικατασταθεί από τις ενδοσκοπικές μεθόδους νέας τεχνολογίας, οι οποίες παρέχουν πληροφόρηση υψηλής διαγνωστικής αξίας yια τις ανατομικές δομές στις οποίες έχουν πρόσβαση και οι οποίες είναι:
- > οισοφαyοσκόπηση και yαστpοσκόπηση yια τον ανώτερο γαστρεντερικό σωλήνα,
- > ορθοσκόπηση και κολοvοσκόπηση yια το παχύ έντερο.

12.8 Ακτινολογικός έλεγχος χοληφόρου συστήματος -παγκρέατος με σκιαγραφικά μέσα αντίθεσης
Ο έλεγχος τοu χοληφόροu συστήματος αναδεικνύει τη χοληδόχο κύστη και τα χοληφόρα αγγεία (κοινός χοληδόχος πόρος, κuστιτικός πόρος, κοινός ηπατικός πόρος και δεξιόςαριστερός ηπατικός πόρος).
- Ο έλεγχος τοu παγκρέατος αναδεικνύει τον παγκρεατικό πόρο.
Το χοληφόρα σύστημα ελέγχεται ακτινολογικά με τις παρακάτω εξετάσεις:
- 1. χολοκυστογραφία (Εικόνα 12.22),
- 2. χολαyειοyραφία:
- α. εγχειριτική (Εικόνα 12.23),
- β. μετεγχειριτική (Εικόνα 12.24).

Χολοκυστογραφία (ΑΠΛ προβολή yια την απεικόνιση της χοληδόχου κύστης)
Εικόνα 12.23
Εyχειpητική χολαyyειοyραφία (ΔΟΛ προβολή δεξιού υποχονδρίου yια την απεικόνιση των χοληφόρων αyyείων μετά από χολοκυστεκτομή στο χειρουργείο)
Τα τελευταία χρόνια $\_{η }$χολοκυστογραφία και $\_{η }$χολαγγειογραφία (απλή και μετεγ­ χειρητική) έχουν αντικατασταθεί από την υπερηχογραφία σε ποσοστό που αγγίζει
το 1 00% των εξετάσεων (εξαιρούνται αναγκαστικά οι εξεταζόμενοι στα μικρά ή απόμακρα δια­ γνωστικά κέντρα τα οποία δε διαθέτουν υπερη­ χογράφο). Σε ισχύ παραμένει η διεγχειρητική χολαγγειογραφία, η οποία εφαρμόζεται μόνο όταν η χολοκυστεκτομή γίνεται με την κλασική μέθοδο και όχι λαπαροσκοπι κά, καθώς και η επεμβατική παλίνδρομη χολαyyειο-παyκρεατο­ yραφία.

ΜετεΥΧ.ειρητική χολαyyειοyραφία (ΔΟΛ προβολή δεξιού υποχοvδρίου yια τηv απεικόνιση τwv χοληφόρwv αyyείwv . Η έΥΧ.υση σκιαγραφικής ουσίας έyιvε μέσω ειδικού καθετήρα σχήματος «Τ»)

Εγχειρητική χολαyyειοyραφία
Γίνεται για τη μελέτη των χοληφόρων πόρων μετά από χολοκυστεκτομή, για να εντοπιστούν πιθανοί χολόλιθοι εντός αυτών (Εικόνα 12.23).
Κατά τη διάρκεια της χειρουργικής επέμβασης, κατά την οποία αφαιρείται η χοληδόχος κύστη, λαμβάνονται ακτινογραφίες των χοληφόρων οδών (κασέτα Grid).
Ο ασθενής, πριν από τη νάρκωση, τοποθετείται με μικρή κλίση του σώματος προς τα δεξιά (ΔΟΛ προβολή), ενώ η κασέτα βρίσκεται κάτω από τον ασθενή σε ειδική καθορισμένη υποδοχή.
Η έγχυση του σκιαγραφικού μέσου $\_{(περίπου }$20 ml) γίνεται από το χειρουργό γιατρό σταδιακά, σε δύο ή τρεις δόσεις, μέσω καθετήρα τοποθετημένου στον κοι­ νό ηπατικό πόρο, ο οποίος σκιαγραφείται ευκρινώς μαζί με τα υπόλοιπα ενδοη­ πατικά χοληφόρα αγγεία (κοινός χοληδόχος πόρος κτλ.) και την άνω μοίρα του δωδεκαδακτύλου.

Στη διάρκεια κάθε έγχυσης πραγματοποιείται μία ακτινογραφία.

Ενδοσκοπική παλίνδρομη χολαyyειο-παyκρεατοyραφία (ERCP: Endoscopic Retrograde Cholangio-Pagreatography)
Γίνεται για τη μελέτη του παγκρεατικού πόρου και του χοληφόρου δένδρου, με τη βοήθεια εύκαμπτου δωδεκαδακτυλοσκοπίου πλάγιας όρασης, το οποίο προω­ θείται με κατάλληλους χειρισμούς από το γιατρό γαστρεντερολόγο στη 2η μοίρα $\_{του }$δωδεκαδακτύλου. Η τελική θέση του ενδοσκοπίου πρέπει να κάνει άμεσα ορατό το φύμα του Vater (Βάτερ). Ακολουθούν $\_{ο }$καθετηριασμός του φύματος και η έγχυση σκιαγραφικής ουσίας στον παγκρεατικό και στο χοληδόχο πόρο. Η πορεία του σκιαγραφικού μέσου και η θέση του καθετήρα ελέγχονται συνεχώς μέσω ακτινοσκοπικής οθόνης. Σ την αρχή της εξέτασης χρησιμοποιείται σκιαγρα­ φικό μέσο υψηλής πυκνότητας (35-60%), για να διακρίνεται καλύτερα στην οθόνη

$\_{Εικόνα }$12.24
Εικόνα 12.25
η πορεία των πόρων. Η έγχυση συνεχίζεται με σκιαγραφικό μέσο χαμηλότερης πυκνότη­ τας, ενώ η τελική θέση του εξεταζομένου για τη λήψη των ακτινογραφιών είναι η ΑΠΛ (Εικόνα 12.25).
Χρησιμότητα: Η εξέταση είναι χρήσιμη για τη μελέτη του παγκρεατικού πόρου και για δια­ φορική διάγνωση σε παθήσεις του παγκρέα­ τος, των χοληφόρων και του ήπατος.
Φuσιολοyική παλίνδρομη χολαyyειο -παyκρεατοyραφία, παγκρεατικός πόρος (μαύρο βέλος)

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
-  Ο απλός ε'λεγχος της κοιλιακής χώρας (χωρίς σκιαγραφικά μέσα) περιλαμ­ βάνει μια Π-0 ακτινογραφία κοιλίας σε ύπτια θέση (ΝΟΚ) ή μια σειρά ακτι­ νογραφιών, ανάλογα με το ιατρικό ιστορικό και τη φυσική κατάσταση του εξεταζομένου.
-  Η Π-0 ακτινογραφία πρέπει να περιλαμβάνει την περιοχή της κοιλιακής χώρας από την ηβική σύμφυση και πάνω.
-  Όταν γίνεται έρευνα για την ανάδειξη υγραερικών επιπέδων στον εντερικό σωλήνα και για τον εντοπισμό ελεύθερου αέρα κάτω από το διάφραγμα (οξεία κοιλίας), ο ακτινολογικός έλεγχος περιλαμβάνει δύο ακτινογραφίες κοιλίας (σε ύπτια και σε όρθια θέση) και μία ακτινογραφία διαφραγμάτων (σε όρθια θέση). Εναλλακτικά, στην οξεία κοιλίας λαμβάνονται δύο ακτινο­ γραφίες κοιλίας (Π-0 ή 0-Π) σε αριστερή και σε δεξιά πλάγια Decubitus, $\_{με }$ τη χρήση οριζόντιας ακτινοβολίας.
-  Ο έλεγχος του πεπτικού συστήματος με σκιαγραφικά μέσα περιλαμβάνει την απεικόνιση του yαστρεντερικού σωλήνα, κατά σκιερό και ανάyλυφο '' εκμαyείο, και των αδένων που συμβάλλουν στην πέψη των τροφών.
-  Για το λεπτό έντερο εφαρμόζεται συνήθως η μέθοδος της εντερόκλυσηc; ΔΣΑ με το συνδυασμό βαριούχου διαλύματος και $\_{μεθυλοκυτταρίνης. }$ Ο έλεγ­ χος του παχέος εντέρου περιλαμβάνει βαριούχο υποκλυσμό κατά σκιερό και ανάyλυφο εκμαyείο ή έναν εκ των δύο.
-  Κατά τον έλεγχο του πεπτικού συστήματος με σκιαγραφικά μέσα το τρα­ πέζι ακτινοσκόπησης βρίσκεται σε θέση όρθια, οριζόντια, Trendelenburg $\_{ή }$ Fowler.
-  Ο ακτινολογικός ε'λεγχος τοu γαστρεντερικού σωλήνα έχει μειωθεί σημαντι­ κά τα τελεuταία χρόνια κaι έχει αντικατασταθεί, σε ποσοστό 80ο/ο περίποu, από τις ενδοσκοπικές μεθόδοuς νέας τεχνολογίας, οι οποίες είναι:
- :> οισοφαyοσκόπηση και yασrροσκόπηση, για τον ανώτερο γαστρεντερι­ κό σωλήνα,
- :> ορθοσκόπηση και κολονοσκόπηση, για το παχύ έντερο.
-  Η υπερηχογραφία έχει αντικαταστήσει σχεδόν ολοκληρωτικά τον ακτινο­ λογικό έλεγχο τοu χοληφόροu σuστήματος, εκτός μεμονωμένων περιπτώ­ σεων διεγχειρητικής χολαγγειογραφίας και παλίνδρομης χολαγγειο-παγκρε­ ατογραφίας, η οποία γίνεται από ομάδα εξειδικεuμένοu προσωπικού, κάτι ποu ελάχιστα διαγνωστικά κέντρα διαθέτοuν σήμερα.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
Η Π-0 προβολή κοιλίας σε ύπτια θέση πρέπει οπωσδήποτε να περιλαμβάνει:
- α. Το διάφραγμα (δεξιάαριστερά).
- β. Την ηβική σύμφuση.
- γ. Και τα δύο.
Όταν ο εξεταζόμενος δεν αναπνέει μετά από βαθιά εκπνοή, το διάφραγμα:
- α. Ωθείται προς τα επάνω.
- β. Δε μετακινείται.
- γ. Ωθείται προς τα κάτω.
Για την ανάδειξη uγραερικών επιπέδων σε ολόκληρη την περιοχή της κοιλια­ κής χώρας η πλέον κατάλληλη προβολή είναι:
- α. Η 0-Π κοιλίας σε όρθια θέση.
- β. Η Π-0 κοιλίας σε ύπτια θέση .
- γ. Η αριστερή $\_{πλάγια }$Decubitus.
- δ . Η δεξιά $\_{πλάγια }$Decubitus.

Για τη δεξιά ή την αριστερή $\_{πλάγια }$Decubitus προβολή (Π-0 ή 0-Π) της κοι­ λιακής χώρας η κεντρική δέσμη της ακτινοβολίας:
- α. Είναι οριζόντια και κάθετη προς την κασέτα.
- β. Είναι οριζόντια και παράλληλη προς το στεφανιαίο επίπεδο.
- γ. Είναι οριζόντια και κάθετη προς την κασέτα και το στεφανιαίο επί­ πεδο.
- δ. ταα και β.
- ε.Ταακαιγ.
Για την απεικόνιση του λεπτού εντέρου με σκιαγραφικά μέσα η πλέον ενδε ­ δειγμένη μέθοδος που εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια είναι εκείνη της:
- α. Απλής σκιαγραφικής αντίθεσης με διάλυμα θειικού βαρίου.
- β. Απλής σκιαγραφικής αντίθεσης με έγχυση αέρα.
- γ. Διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης με ανάμειξη θειικού βαρίου και μεθυλοκυταρίνης ή αέρα.
- δ. Διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης με αέρα και μεθυλοκυτταρίνη.

Η μέθοδος απεικόνισης του γαστρεντερικού σωλήνα με βαριούχο διάλυμα κατά σκιερό εκμαγείο ονομάζεται μέθοδος:
- α . Διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης.
- β. Απλής σκιαγραφικής αντίθεσης.
- γ. Σύνθετης σκιαγραφικής αντίθεσης.
Στο βαριούχο υποκλυσμό διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης (ΔΣΑ) για την δειξη του αριστερού τμήματος του παχέος εντέρου η προβολική θέση που ενδείκνυται είναι:
- α. Η 0-Π κοιλίας (όρθια θέση).
- β. Η αριστερή πλάγια Decubitus, $\_{με }$$\_{οριζόντια }$ ακτινοβολία.
- γ. Η δεξιά πλάγια Decubitus, $\_{με }$$\_{οριζόντια }$ ακτινοβολία.
- δ. Η αριστερή πλάγια κατακεκλιμένη κοιλίας, με κατακόρυφη ακτινο­ βολία.
- Ο ακτινολογικός έλεγχος του χοληφόρου συστήματος με σκιαγραφικά μέσα έχει σχεδόν αντικατασταθεί από:
- α. τ η μαγνητική τομογραφία.
- β. Την υπερηχογραφία .
- γ. Την αξονική τομογραφία.
- δ. Τα α και γ.

σελ.227
Ακτινολογικός έλεγχος ουροποιητικού ~ συστηματος

ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

13.1 Απλή ακτινογραφία ΝΟΚ (νεφρών -ουρητήρων -~ύστης)
Σκοπός αuτής της ακτινογραφικής λήψης είναι ο έλεγχος:
-  της σωστής τοποθέτησης τοu εξεταζομένου,
-  των ακτινογραφικών στοιχείων (Κν, MAS),
-  της ικανοποιητικής προετοιμασίας τοu εντέροu,
-  της κοιλιακής χώρας χωρίς σκιαγραφικό μέσο.

Μέθοδος
Ο εξεταζόμενος . τοποθετείται σε θέση ύπτια. Τ α άνω άκρα αναπαύονται ψηλά στο θώρακα ή τοποθετούνται δίπλα στο σώμα και μακριά από την περιοχή της κοιλιακής χώρας (Εικόνα 13.1).
Η ραχιαία επιφάνεια τοu σώματος έχει π λή­ ρη επαφή με το τραπέζι, ενώ το μέσο οβελια­ ίο επίπεδο είναι κάθετο στο φιλμ.
Οι πρόσθιες άνω λαγόνιες άκανθες απέχοuν ίσα από το φιλμ. Λαμβάνεται μέριμνα για την προστασία των γονάδων στοuς άνδρες.
Επικέντρωση: Γίνεται στο μέσο οβελιαίο επίπε­ δο και στο ύψος περίποu των λαγόνιων ακρο­ λοφιών, με την ηβική σύμφuση να περιλαμβά­ νεται στο φιλμ.

Οδηyίες αναπνοής: Ο εξεταζόμενος πρέπει να μην αναπνέει, μετά το τέλος της εκπνοής.
Απλή ακτινογραφία ΝΟΚ
Εικόνα 13.1

13.2 Ουρογραφία

Α. Προετοιμασία -σκιαγραφικά μέσα αντίθεσης
Ο ακτινολογικός εΛεγχος τοu ουροποιητικού συστήματος απαιτεί, εκτός των σωστών ακτινογραφικών παραμέτρων (ΜΑ, Sec, Kv, θέση εξεταζομένου) , κατάλ-
ληλη προετοιμασία του ατόμου πριν από την εξέταση, καθώς και τη χρησιμοποί­ ηση σκιαγραφικού μέσου. Η προετοιμασία είναι αναγκαία για την απομάκρυνση των επιπρόσθετων σκιών και διαυγάσεων που δημιουργούνται από το περιεχό­ μενο του λεπτού και του παχέος εντέρου, δηλαδή των αερίων και των κοπράνων. Τα επιπροβαλλόμενα αυτά στοιχεία είναι δυνατόν να μειώσουν σημαντικά τη δια­ γνωστική αξία της εξέτασης.

Ο συνηθέστερος τρόπος προετοιμασίας αφορά τον περιορισμό στη λήψη τρο­ φών που αφήνουν αρκετό εντερικό υπόλειμμα (όπως είναι τα φρούτα, τα λαχα­ νικά, το γάλα και προϊόντων τους), τα οποία προκαλούν αέρια. Το βράδυ της προηγούμενης ημέρας από την εξέταση χορηγείται καθαρτικό από το στόμα ή γίνεται υψηλός υποκλυσμός σε εξεταζομένους που δεν μπορούν να λάβουν καθαρτικό, όπως συμβαίνει σε περιπτώσεις παθήσεων του εντέρου (κολίτιδα). Επίσης, περιορίζεται η λήψη υγρών για 24 ώρες πριν από την εξέταση, διότι με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται καλύτερη συμπύκνωση του σκιαγραφικού μέσου. Ο περιορισμός στη λήψη υγρών απαγορεύεται σε ορισμένες παθολογικές κατα­ στάσεις όπως σε ασθενείς με πολλαπλό μυέλωμα.

Τις τελευταίες 8 ώρες πριν από την εξέταση απαγορεύεται η λήψη τροφής και υγρών για την αποφυγή ναυτίας ή εμετού κατά τη διάρκεια της χορήγησης της σκιαγραφικής ουσίας.
Τα ανατομικά μόρια του ουροποιητικού συστήματος (νεφροίουρητήρες­ ουροδόχος κόστη) δεν απεικονίζονται ακτινογραφικά χωρίς τη χρήση σκιερής ουσίας, διότι έχουν τον ίδιο βαθμό απορρόφησης της ακτινοβολίας με τους παρα­ πλήσιους ιστούς και τα όργανα. Τα σκιαγραφικά μέσα για το ουροποιητικό σύστη­ μα είναι οργανικές υδατοδιαλυτές χημικές ενώσεις (τριιωδιοόχο βενζοϊκό οξύ), πλούσιες σε ιώδιο (στοιχείο με μεγάλο ατομικό αριθμό), που διατίθενται στο εμπό­ ριο με διάφορες ονομασίες, όπως lopamiro, lmagopaque κτλ. Χορηγούνται ενδο­ φλεβίως και απεκκρίνονται από το ουροποιητικό σύστημα εκλεκτικά.

Η ύπαρξη του ιωδίου καθιστά τη χορήγηση της ουσίας επικίνδυνη για εξετα­ ζομένους που πάσχουν από διαταραχές του θυρεοειδούς, καρδιοαναπνευστική ανεπάρκεια, αλλεργίες κτλ. Το γεγονός αυτό επιβάλλει τη λήψη αναλυτικού ιατρι­ κού ιστορικού του ατόμου πριν από τη χορήγηση του σκιαγραφικού μέσου. Οι σκιαγραφικές ουσίες μπορεί να προκαλέσουν σειρά αντιδράσεων, ανάλογα με την ανεκτικότητα του οργανισμού του εξεταζομένου, όπως αίσθηση θερμότητας, κνη­ σμό, εξάνθημα, δυσφορία και δύσπνοια, ταχυκαρδία, οίδημα του λάρυγγα κτλ. Οι παρενέργειες αυτές αντιμετωπίζονται κατά περίπτωση με φάρμακα (αντιισταμι­ νικά, κορτικοστεροειδή, καρδιοτονωτικά και άλλα) από το γιατρό που πραγματο­ ποιεί την εξέταση.

Β. Ενδοφλέβια ουρογραφία (IVU)
Είναι η ακτινογραφική μελέτη της aπεκκριτικής μοίρας του ουροποιητικού συστήματος. Μετά τη λήψη του ιατρικού ιστορικού του, ο εξεταζόμενος αφαιρεί τα ρούχα του και φοράει ειδική μπλούζα μιας χρήσης. Τοποθετείται στο ακτινο­ γραφικό τραπέζι και λαμβάνεται μια ακτινογραφία ΝΟΚ.
Ακολουθεί η έγχυση της σκιαγραφικής ουσίας και η λήψη ακτινογραφιών (προ­ βολική θέση ΝΟΚ) σε καθορισμένους χρόνους 5, 15 και 30 λεπτών (Εικόνα 13.2 Α, Β,
Ακτινογραφίες ενδοφλέβιας οuροyραφίας
n. Τα χρονικά διαστήματα της λήψης των ακτινογραφιών αλλά και η προβολική θέση (λοξές προβολές) είναι δuνατόν να μεταβληθούν ανάλογα με την πιθανή παθολογία ή τα ακτινολογικά εuρήματα στη διάρκεια της εξέτασηςγια παράδειγ­ μα, η λήψη της πρώτης ακτινογραφίας μπορεί να γίνει ένα λεπτό μετά την έγχu­ ση, με επικέντωση στο επίπεδο των νεφρών (τοπική νεφρώνκασέτα 24Χ30 εκ.) .

Η διαδικασία της εξέτασης ολοκληρώνεται με τη λήψη δύο ακτινογραφιών της οuροδόχοu κύστης (μία με γεμάτη την κύστη και μία μετά την ούρηση) (Εικόνα 13.3 Α 1 8) . Σε άτομα ποu φέροuν καθετήρα ούρων διακόπτεται σuνήθως, πριν από την έγχuση τοu σκιαγραφικού μέσοu, η αποχέτεuση των ούρων προς τον οuροσuλλέκτη, για να διεuκολuνθεί η σuγκέντρωση τοu σκιαγραφικού μέσοu στην οuροδόχο κύστη .
Α. Κυστεογραφία πριν από την ούρηση,
Β . κuστεοyραφία μετά την ούρηση
Σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. απόφραξη οuρητήρα από λιθίαση) είναι δuνα­ τόν να παραταθεί ο χρόνος ολοκλήρωσης της οuρογραφίας μέχρι και για διάστη­ μα 24 ωρών, με ταuτόχρονη λήψη ακτινογραφιών σε καθορισμένοuς χρόνοuς.

Με την ενδοφλέβια οuρογραφία λαμβάνονται πληροφορίες για την aπεκκριτι­ κή μοίρα τοu οuροποιητικού σuστήματος (νεφρική πύελο, οuρητήρες, οuροδόχο
$\_{Εικόνα }$13.2
Εικόνα 13.3
Εικόνα 13.4
κύστη), για το σχήμα και το μέγεθος των νεφρών, καθώς επίσης και για ανατομι­ κά μόρια που βρίσκονται σε επαφή με την ουροδόχο κύστη, όπως είναι η μήτρα και ο προστάτης.

f. Στάγδην ουρογραφία
Η μέθοδος εξέτασης είναι ίδια με την ενδοφλέβια ουρογραφία και γίνεται σε ειδικές περιπτώσεις, όπως σε εξεταζομένους με νεφρική ανεπάρκεια ή απόφρα­ ξη της αποχετευτικής μοίρας. Διαφέρει μόνο στην ποσότητα χορήγησης του σκια­ γραφικού μέσου, η οποία είναι σε μορφή ορού των 250 ml Urografin 30%.
Λαμβάνονται ακτινογραφίες ΝΟΚ. Ο ακτινολογικός ε'λεγχος περιλαμβάνει μία προκαταρκτική ακτινογραφία ΝΟΚ, μία στο μέσο της έγχυσης και μία στο τέλος της έγχυσης. Όταν κρίνεται αναγκαίο, ακολουθούν ακτινογραφικές λήψεις ΝΟΚ ανάλογα με τα ακτινολογικά ευρήματα. Η εξέταση είναι δυνατόν να διαρκέσει περισσότερο από 24 ώρες.

Δ. Ανιούσα ουρογραφία
Είναι μέθοδος εξέτασης ολόκληρης ή μέρους της αποχετευτικής μοίρας του ουροποιητικού συστήματος. Ύστερα από τοποθέτηση ειδικού καθετήρα (ουρητηρικός) διαμέσου της ουρήθρας, γίνεται έγχυση σκιαγραφικής ουσίας και ταυτό­ χρονη λήψη ακτινογραφιών σε διάφορες, κατά περίπτωση, προβολικές θέσεις. Η εξέταση μπο­ ρεί να γίνει είτε υπό ακτινοσκοπικό ε'λεγχο είτε με .τον κλασικό ακτινογραφικό τρόπο.
Πριν από την έγχυση του σκιαγραφικού μέσου γίνεται μία απλή ακτινογραφία για τον καθορισμό της προβολικής θέσης και των παραμέτρων έκθε­ σης (Κν, MAS) (Εικόvα 13.4).

Ακτιvοypαφία ανιούσας ουpοypαφίας

13.3 Τομογραφία
Η μέθοδος βασίζεται στην αρχή λειτουργίας του γραμμικού τομογράφου και χρησιμοποιείται για την απεικόνιση συγκεκριμένου επιπέδου του ανατομικού μορίου, ανάλογα με το συνολικό πάχος που έχει το όργανο.
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται στο ακτινογραφικό τραπέζι σε ύπτια θέση, αφού έχει βγάλει τα ρούχα του και έχει φορέσει την ειδική ρόμπα. Ρυθμίζεται ο γραμμικός τομογράφος και καθορίζεται το επίπεδο τομής (συνήθως 6,5 έως 8 εκ.). Ακολούθως πραγματοποιείται μια λήψη για τον τοπογραφικό καθορισμό των νεφρών, των ακτινογραφικών στοιχείων, αλλά και του επιπέδου τομής. Μετά την επεξεργασία της εικόνας (εμφάνισηστερέωση), εάν κριθεί αναγκαίο, γίνονται
διορθώσεις στις προαναφερθείσες παραμέτρους (Εικόνα 13.5).

Εκτελούνται συνολικά πέντε τομο­ γραφικές λήψεις (δύο επίπεδα πάνω και δύο κάτω από το μέσο επίπεδο των νεφρών) για την ολοκλήρωση της εξέτασης.
Η εφαρμογή της μεθόδου μετά από γρήγορη έγχυση σκιαγραφικής ουσίας ονομάζεται νεφροτομογρα­ φία και γίνεται συνήθως για τον έλεγ­ χο υπέρτασης. Οι ακτινογραφι κές λήψεις πραγματοποιούνται στο καθορισμένο και προεπιλεγμένο επί­ πεδο τομής στα 1, 2, 3 και 4 λεπτά αμέσως μετά την έγχυση και ακολου­ θεί μία ακτινογραφία ΝΟΚ στα 5 λεπτά (Εικόνα 13.6).
Με τον τρόπο αυτό αξιολογείται χρονικά η πρόσληψη της σκιαγραφι­ κής ουσίας από τους νεφρούς και η aπεκκριτική ικανότητά τους. Οι εικό­ νες που παίρνουμε από τη διαδικασία αυτή μας δίνουν πληροφορίες για το σχήμα και το μέγεθος των νεφρών. Εάν γίνει χρήση σκιαγραφικού μέσου, οι πληραρορίες αυξάνονται, παρέχο­ ντας έτσι τη δυνατότητα ολοκληρωμέ­ νης μελέτης της νεφρικής λειτουργίας.

Γραμμική (κλασική) τομοypαφία vεφpώv
Νεφpοτομοypαφία μετά από έγχυση σκιαγραφικού μέσου
Η νεφροτομογραφία έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο ποσοστό (πάνω από 95%) από τους υπερήχους και την υπολογιστική τομογραφία, που είναι μέθοδοι άρι­ στης διαγνωστικής αξίας για τους νεφρούς και τον περινεφρικό χώρο.

13.4 Κυστεογραφία
Η ουροδόχος κύστη δεν απεικονίζεται στην απλή ακτινογραφία και για την ανάδειξή της απαιτείται η χρήση ιωδιούχου υδατοδιαλυτής σκιαγραφικής ουσίας. Αποτελεί το τελικό τμήμα του ουροποιητικού συστήματος, όπου συλλέγονται τα ούρα, τα οποία διαμέσου της ουρήθρας αποβάλλονται στο περιβάλλον. Ο εΛεγ­ χος της ουροδόχου κύστης ονομάζεται κυστεογραφία. Η κυστεογραφία γίνεται είτε στο τέλος κάθε ουρογραφίας είτε με απευθείας έγχυση σκιαγραφικού μέσου, μετά από καθετηριασμό της ουρήθρας, οπότε σ' αυτή την περίπτωση ονομάζε­ ται ανιούσα κυστεογραφία.

Για την απλή κυστεογραφία αλλά και για την ανιούσα κυστεογραφία γίνονται δύο λήψεις, μία μ~ γεμάτη την ουροδόχο κύστη και μία μετά την κένωσή της.
$\_{Εικόνα }$13.5
Εικόνα 13.6
Εικόνα 13.7
Εικόνα 13.8
Όπου κριθεί αναγκαίο, ακολουθούν οπίσθιες λοξές ακτινογραφικές λήψεις (Εικόνα 13.7).
Η μέθοδος μας επιτρέπει να μελετήσουμε τη δυνατότητα πλήρωσης της ουροδόχου κύστης, πιθανές τοιχωματικές αλλοιώσεις του οργάνου, την παλινδρόμηση της σκιερής ουσίας προς το ανώτερο ουροποιητικό , αλλά και την ικανότητα κένωσης του περιεχομέ­ νου της κύστης προς το περιβάλλον.

Λοξή προβολή σε ανιούσα κυστεογραφία

13.5 Ουρηθρογραφία
Η απεικόνιση της ουρήθρας συμπληρώνει την προαναφερθείσα μέθοδο της κυστεογραφίας, εάν απαιτείται ανάδειξη του αυλού με τον οποίο επικοινωνεί η ουροδόχος κύστη με το περιβάλλον.
Η εξέταση γίνεται συνήθως με τον εξετα­ ζόμενο σε όρθια θέση και υπό ακτινοσκοπικό έλεγχο. Οι πιθανές προβολικές θέσεις είναι για τον άνδρα οι οπίσθιες λοξές, έτσι ώστε η ουρήθρα να μη συμπροβάλλεται με άλλα ανατομικά μόρια (μηριαίο οστό, ηβικό οστό), ενώ για τη γυναίκα η κατά μέτωπο (Π-0) προβολική θέση. Οι ακτινογραφίες λαμβάνο­ νται τη χρονική στιγμή που ο εξεταζόμενος βρίσκεται στη διαδικασία της ούρησης.

Η μέθοδος μας δίνει τη δυνατότητα μελέ­ της ουρήθρας για πιθανές ανατομικές ανωμαλίες (π.χ. στενώσεις), απόφραξη από λίθο και την ανάδειξη βλαβών μετά από κακώσεις (Εικόνα 13.8).
Ανιούσα οuρηθροyραφία

13.6 Νεφρική αγγειογραφία
Με τη μέθοδο αυτή απεικονίζεται το αγγειακό δίκτυο των νεφρών (αρτηριών και φλεβών) με τη χρήση σκιαγραφικού μέσου.
Είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί είτε με τον κλασικό ακτινοσκοπικόακτι­ νογραφικό τρόπο μετά από παρακέντηση ενός βασικού αγγείου, όπως είναι η μηριαία ή βραχιόνιος αρτηρία (Εικόνα 13.9), είτε με την ψηφιακή αφαιρετική μέθο­ δο (DSA) και πάλι μετά από παρακέντηση βασικού αγγείου (μέθοδος Seldinger) (Εικόνα 13.10).
Με τις νεότερες aπεικονιστικές μεθόδους, όπως τους υπερήχους και την υπολογιστική τομογραφία, έχει μειωθεί σημαντικά η χρήση της αγγειογραφίας, ενώ με τη μαγνητική τομογραφία δε χρησιμοποιοuμε ιωδιοuχο σκιαγραφική ουσία, κάνοντας έτσι τη διαδικασία περισσότερο ασφα­ λή για τον εξεταζόμενο.

Το βασικό χαρακτηριστικό της αγγειογραφίας είναι η δυνατότηα επέμβασης κατά τη διάρκεια της εξέτασης, όταν αυτό κριθεί αναγκαίο. Με τον τρόπο αυτό γίνονται αναίμακτα διανοίξεις στε­ νώσεων στα αγγεία ή τοποθετοuνται ενδοπρο­ θέσεις (stend) προς αποκατάσταση του φυσιολο­ γικοu αυλοu του αγγείου.
Με τη μέθοδο Seldinger είναι δυνατόν να παρακεντηθεί η μηριαία φλέβα, με αποτέλεσμα την απεικόνιση της κάτω κοίλης φλέβας και των νεφρικών φλεβών (Εικόνα 13.11).

αρτηριών
$\_{Εικόνα }$13.1 Ο Ψηφιακή αφαιρετική αγγειογραφία νεφρικώνΚλασική αγγειογραφία νεφρικών αρτηριών
Ακτινογραφική απεικόνιση της κάτω κοιΛης φλέβας

13.7 Ραδιοϊσοτοπικός έλεγχος
Ο έλεγχος του ουροποιητικοu συστήματος στην Πυρηνική Ιατρική γίνεται με δuο τρόπους:

Α. Στατικό σπινθηρογράφημα
Μετά από ενδοφλέβια έγχυση του ραδιοφαρμάκου Tc 99m DMSA λαμβάνονται εικόνες με τη γ-κάμερα, οι οποίες καταγράφονται σε ειδικό χαρτί ή φιλμ (Εικόνα 13.12). Με τον τρόπο αυτό ελέγχονται η μορφολογία και το μέγεθος των νεφρών.
$\_{Εικόνα }$13.9
$\_{Εικόνα }$13.11
Εικόνα 13.12
Εικόνα 13.13
Στατικό σπινθηpοypάφημα νεφρών

Β. Δυναμικό σπινθηρογράφημα
Η δυναμική ισοτοπική μελέτη απαιτεί την ταχεία έγχυση ραδιοφαρμάκου ενδο­ φλεβίως (1131 Hippuran ή Tc 99mm MAG3) και τη λήψη εικόνων από τη γ-κάμερα. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνονται η ανάδειξη (υπό μορφή καμπύλης) της ροής του ραδιοφαρμάκου εντός των νεφρικών αγγείων (αγγειώδες σπείραμα), η διήθη­ ση, καθώς και η απέκκρισή του από τους νεφρούς.
Η μέθοδος παρέχει τη δυνατότητα μελέτης της αγγείωσης και της λειτουργίας των νεφρών (Εικόvα 13.13).
Δυναμικό σπινθηpοypάφημα νεφρών

13.8 Υπερηχογράφημα

Α. U/S νεφρών (Uitra Sound )
Η μέθοδος απεικόνισης των νεφρών με τη χρήση υπερήχων αποτελεί σήμερα εξέταση ρουτίνας, διότι είναι απλή στην εφαρμογή της, ασφαλής, έχει υψηλή δια­ γνωστική αξία και δεν εξαρτάται από τη\_ νεφρική λειτουργία για την παραγωγή εικόνων.
Α Α. Δεξιός vεφpός,
Β Β. αpιστεpός vεφpός
Για να γίνει η εξέταση, δεν απαιτείται καμία προετοιμασία. Οι νεφροί εξετάζο­ νται στον επιμήκη άξονά τους και σε αναπνευστική φάση εισπνοής, έτσι ώστε να βρίσκονται κάτω από τις πλευρές. Ειδικότερα, ο δεξιός νεφρός εξετάζεται χρησι­ μοποιώντας το ήπαρ σαν ακουστικό παράθυρο (Εικόνα 13.14 Α, Β).

Η εξέταση παρέχει διαγνωστικές πληροφορίες για το σχήμα και το μέγεθος των νεφρών, για την ύπαρξη κυστικών μορφωμάτων, όγκων και λίθων, καθώς επίσης για τη μορφολογία της νεφρικής πυέλου και της αρχικής μοίρας των ουρη­ τήρων.

Β. U/S ουροδόχου κύστης
Η εξέταση γίνεται με τον εξεταζόμενο σε ύπτια θέση και με τον ηχοβολέα στην υπερηβική περιο­ χή. Απαραίτητη προϋπόθεση αυτής της εξέτασης είναι η πληρότητα της ουροδόχου κύστης με ούρα, γεγονός $\_{που }$πραγματοποιείται εάν ο εξε­ ταζόμενος πιει 4-5 ποτήρια νερό 1 έως 2 ώρες πριν από την εξέταση. Η εξέταση ολοκληρώνεται με λήψη εικόνων της ουροδόχου κύστης μετά την ούρηση (Εικόνα 13. 15).
Υπεpηχοypάφημα oupoδόxou κύστης

Γ. U/S προστάτη
Ο προστάτης αποτελεί βασικό γεννητι~ό ~δένα του άνδρα και ελέγχεται υπε­ ρηχογραφικά με δύο τρόπους:
$\_{Εικόνα }$13.14
$\_{Εικόνα }$13.15
Εικόνα 13.16
Εικόνα 13.17
Εικόνα 13.18
Υπερηβικό υπερηχογράφημα προστάτη

1. Υπερηβικό U/S προστάτη
Με την οuροδόχο κόστη γεμάτη οόρα, ο εξε­ ταζόμενος τοποθετείται όπτιος, με τον ηχοβολέα στην uπερηβική περιοχή. Ο αδένας ελέγχεται ακριβώς κάτω από τη γεμάτη με οόρα οuροδόχο κόστη, όσον αφορά το σχήμα, το μέγεθος και την ηχητική τοu απορροφητικότητα (Εικόνα 13.16) .

2. Διορθικό U/S προστάτη
Για την εξέταση αuτή απαιτείται καθαρισμός με χαμηλό uποκλuσμό ή χρήση Fleet enema τοu τελικοό τμήματος τοu παχέος εντέροu, ενώ δεν απαιτείται πληρότητα της οuροδόχοu κόστης.
Τοποθετείται ειδικός ηχοβολέας στο τελικό τμήμα τοu παχέος εντέροu και λαμβάνονται εικό­ νες. Λόγω της σχετικής επαφής τοu ηχοβολέα με το προς εξέταση όργανο, οι εικόνες ποu λαμβά­ νοuμε έχοuν άριστα διαγνωστικά αποτελέσματα (Εικόνα 13. 17).
Διορθικό υπερηχογράφημα προστάτη

13.9 Υπολογιστική τομογραφία
Ο έλεγχος τοu οuροποιητικοό σuστήματος με τον uπολογιστικό τομογράφο δίνει διαγνωστικές εικόνες με πληροφορίες για την ανατομία, τη μορφολογία αλλά και τη λειτοuργία τοu σuστήματος. Γίνεται με χορήγηση σκιαγραφικής οuσίας ή χωρίς αuτήν.
Ο εξεταζόμενος τοποθετείται στο εξεταστικό τραπέζι και λαμβάνεται τοπό­ γραμμα για τον καθορισμό των τομών. Το πάχος τομής κuμαίνεται, ανάλογα με το
πρωτόκολλο εξέτασης, από 5 έως 1 Ο mm ανά τοιJή (Εικόνα 13.18).
Για τον έλεγχο των επινεφριδίων (αδέ­ νων στο άνω μέρος των νεφρών) απαιτείται τομή πάχοuς 3 mm και μεγέθuνση των λαμ­ βανόμενων εικόνων.

Υπολογιστική τομογραφία νεφρών

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
-  Η aπεικονιστική μελέτη του ουροποιητικού συστήματος (νεφρών -ουρητή­ ρων -ουροδόχου κύστης) μπορεί να γίνει με διάφορες μεθόδους οι οποίες περιλαμβάνουν τη χρήση ιοντίζουσας ακτινοβολίας και τους υπερήχους.
-  Η πρώτη ακτινολογική μελέτη γίνεται σχεδόν πάντοτε με την απλή ακτινο­ γραφία ΝΟΚ και συνεχίζεται, εάν κριθεί αναγκαίο, με την ενδοφλέβια ουρο­ γραφία, τη στάγδην ουρογραφία, την τομογραφία, την ανιούσα πυελογρα­ φία και, για τον έλεγχο της ουροδόχου κύστης και της οuρήθρας, με την κυστεογραφία ή την ουρηθρογραφία αντίστοιχα.
-  Βασικές προϋπόθέσεις επιτυχίας για τις παραπάνω μεθόδους απεικόνισης είναι ο σωστός και επιμελής καθαρισμός του εντερικού σωλήνα και η χρήση ιωδιούχου υδατοδιαλυτής σκιαγραφικής ουσίας.
-  Ο ακτινολογικός έλεγχος του αγγειακού δικτύου των νεφρών γίνεται με την αγγειογραφία, ενώ η ισοτοπική μελέτη παρέχει πληροφορίες τόσο για την αιμοδυναμική όσο και για τη λειτουργικότητα των οργάνων. Η εφαρμογή των υπερήχων επιτρέπει την απεικόνιση του ουροποιητικού συστήματος χωρίς τη χρήση σκιαγραφικής ουσίας, αλλά και χωρίς ιοντίζουσα ακτινοβο­ λία, παρέχοντας άριστες διαγνωστικές πληροφορίες.
-  Τε'λος, η υπολογιστική τομογραφία, αλλά και ο μαγνητικός συντονισμός, με τη ραγδαία ανάπτυξη που επιτελείται στις μεθόδους αυτές, τείνουν να μειώσουν αισθητά τη χρησιμοποίηση των κλασικών μεθόδων απεικόνισης.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
Γιατί είναι απαραίτητος ο εντερικός καθαρισμός πριν από τον ακτινολογικό ε'λεγχο τοu οuροποιητικοu σuστήματος;
Αναφέρετε διαφορές  μεταξu ενδοφλέβιας οuρογραφίας και ανιοuσας πuελο­ γραφίας.
Σε ποιοuς χρόνοuς μετά την έγχuση σκιαγραφικής οuσίας λαμβάνονται σuνή­ θως $\_{ακτινογραφίες }$ στην ενδοφλέβια οuρογραφία;
Με ποιο τρόπο γίνεται η μελέτη των νεφρών με uπολογιστικό τομογράφο;
Πώς ελέγχεται το $\_{οuροποιητικό }$ σuστημα ραδιοϊσοτοπικά;
Ακτινολογικός έλεγχος γεννητικού , συστηματος
σελ.241

ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

14.1 Υστεροσαλπιyγοyραφία
Η ακτινολογική μελέτη του γεννητικού συστήματος της γυναίκας γίνεται με την υστεροσαλπιγγογραφία .
Με την εξέταση αυτή απεικονίζονται η ενδομήτρια κοιλότητα και οι ωαγωγοί (σάλπιγγες). Επίσης, η υστεροσαλπιγγογραφία συμβάλλει στην ανίχνευση διατα­ ραχών όπως είναι η στειρότητα .
Η εξέταση βασίζεται στην εισαγωγή ιωδιούχου υδατοδιαλυτής σκιεράς ουσίας στην ενδομήτρια κοιλότητα και τη δίοδό της από τους ωαγωγούς στην περιτονα­ ϊκή κοιλότητα, όπου και απορροφάται.

Προετοιμασία εξεταζομένου
Η χρήση iης σκιαγραφικής ουσίας απαιτεί πλήρες ιστορικό της γυναίκας σχε­ τικά με την ανεκτικότητα στις ιωδιούχους ουσίες, καθώς και την αναφορά στην ημερομηνία της τελευταίας εμμήνου ρήσης, για να αποκλειστεί η πιθανότητα εγκυμοσύνης.
Η ενημέρωση της γυναίκας για τον τρόπο και την εξέλιξη της εξέτασης γίνεται από το γιατρό ακτινολόγο και κρίνεται απαραίτητη, έτσι ώστε αυτή να συμβάλει στην ομαλή και επιτυχή ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Σε αρκετά ακτινοδιαγνωστικά τμήματα απαιτείται ενυπόγραφη συγκατάθεση της εξεταζομένης πριν από την εξέταση.

Μέθοδος
Η γυναίκα φοράει ειδικό νοσοκομειακό ένδυμα και τοποθετείται ύπτια στο ακτινοσκοπικόακτινογραφικό τραπέζι σε γυναικολογική θέση.
Η ουροδόχος κύστη πρέπει να έχει αδειάσει πριν από την τοποθέτησή της στο τραπέζι.
Γίνεται μια απλή ακτινογραφία πυέλου για τον καθορισμό της θέσης και των ακτινολογικών στοιχείων (Κν, sec, ΜΑ), σε κασέτα 24Χ30 εκ.
Μετά από κολποδιαστολή, προσαρμόζεται το άκρο του σαλπιγγογράφου στο στόμιο του τραχήλου της μήτρας και καθηλώνεται ( Εικόνα 14.1).
Σαλπιyγοyράφος

Εικόνα 14.2
Με ή χωρίς ακτινοσκοπικό έλεγχο εισάγεται σκιαγραφική ουσία εντός της κοι­ λότητας της μήτρας και ακολουθεί αμέσως η λήψη ακτινογραφίας.
Επαναλαμβάνεται η λήψη ακτινογραφιών με ταυτόχρονη χορήγηση σκιαγρα­ φικής ουσίας ως το τέλος της εξέτασης, οι οποίες αξιολογούνται από τον εξετά­ ζοντα γιατρό ακτινολόγο.
Όταν περατωθεί η εξέταση, αφαιρείται ο σαλπιγγογράφος και, αφού ενημε­ ρωθεί η γυναίκα για πιθανές αιμορραγίες ή περιοδικού \_ς πόνους στην κοιλιακή χώρα, καθώς και για τον τρόπο αντιμετώπισής τους, απομακρύνεται από την ακτινογραφική αίθουσα.

Τοποθέτηση κασέτας: Χρησιμοποιούνται κασέτες 24Χ30 εκ., αν πρόκειται η εξέ­ ταση να γίνει στο ακτινογραφικό τραπέζι με χρήση αντισκεδαστικού διαφράγμα­ τος. Εάν η εξέταση γίνει υπό ακτινοσκοπικό εΛεγχο, τοποθετούνται κασέτες διά­ φορων διαστάσεων (24Χ30 εκ., 30Χ40 εκ., 35Χ35 εκ.), με ταυτόχρονη χρήση της δυνατότητας πολλαπλής απεικόνισης στο ίδιο φιλμ (en serie).
Οδηγίες αναπνοής: Η εξεταζομένη δεν πρέπει να αναπνέει κατά την ώρα της ακτινογράφησης.

Ποιοτική αξιολόγηση
Πρέπει να αναδεικνύεται καταγεγραμμένη σε φιλμ η ροή της σκιαγραφικής ουσίας από τη μητρική κοιλότητα προς την περιτοναϊκή κοιλότητα (Εικόνες 14.2 και 14.3).
Χρησιμότητα: Με τη συγκεκριμένη εξέταση αναδεικνύονται διαταραχές που προ­ καλούν στειρότητα, ανατομικές ανωμαλίες (δίκερως μήτρα) της κοιλότητας της μήτρας, παραμόρφωση ή απόφραξη των ωαγωγών (σαλπίγγων) και παλαιές ή πρόσφατες φλεγμονές από νόσους της ελάσσονος πυέλου.
Υστεροσαλπryyοyραφία, αρχή έrχυσης μέσου σκιαγραφικής αντίθεσης

Υστεροσαλπryyοyραφία, πλήρης απεικόνιση του yεvvητικού συστήματος
Εικόνα 14.3

14.2 Υπερηχογραφία (U/S)
Το υπερηχογράφημα για τη διερεύνηση του γεννητικού συστήματος της γυναί­ κας (ή υπερηχογράφημα ελάσσονος πυέλου) εξετάζει τα ανατομικά μόρια που βρίσκονται από την περιοχή του ομφαλού έως το ηβικό οστό.
Εφαρμόζεται για τη διαγνωστική μελέτη γυναικολογικών προβλημάτων και της πορείας των έγκυων γυναικών (Μαιευτική). Η εξέταση τόσο του γυναικολογικού όσο και του μαιευτικού υπερηχογραφήματος μπορεί να πραγματοποιηθεί, ανάλο­ γα με την τοποθέτηση του ηχοβολέα (transducers) στη γυναίκα, με δύο μεθόδους:

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
Γιατί είναι απαραίτητος ο εντερικός καθαρισμός πριν από τον ακτινολογικό ε'λεγχο τοu οuροποιητικοu σuστήματος;
Αναφέρετε διαφορές  μεταξu ενδοφλέβιας οuρογραφίας και ανιοuσας πuελο­ γραφίας.
Σε ποιοuς χρόνοuς μετά την έγχuση σκιαγραφικής οuσίας λαμβάνονται σuνή­ θως $\_{ακτινογραφίες }$ στην ενδοφλέβια οuρογραφία;
Με ποιο τρόπο γίνεται η μελέτη των νεφρών με uπολογιστικό τομογράφο;
Πώς ελέγχεται το $\_{οuροποιητικό }$ σuστημα ραδιοϊσοτοπικά;
Ακτινολογικός έλεγχος γεννητικού , συστηματος
σελ.241

ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

14.1 Υστεροσαλπιyγοyραφία
Η ακτινολογική μελέτη του γεννητικού συστήματος της γυναίκας γίνεται με την υστεροσαλπιγγογραφία .
Με την εξέταση αυτή απεικονίζονται η ενδομήτρια κοιλότητα και οι ωαγωγοί (σάλπιγγες). Επίσης, η υστεροσαλπιγγογραφία συμβάλλει στην ανίχνευση διατα­ ραχών όπως είναι η στειρότητα .
Η εξέταση βασίζεται στην εισαγωγή ιωδιούχου υδατοδιαλυτής σκιεράς ουσίας στην ενδομήτρια κοιλότητα και τη δίοδό της από τους ωαγωγούς στην περιτονα­ ϊκή κοιλότητα, όπου και απορροφάται.

Προετοιμασία εξεταζομένου
Η χρήση iης σκιαγραφικής ουσίας απαιτεί πλήρες ιστορικό της γυναίκας σχε­ τικά με την ανεκτικότητα στις ιωδιούχους ουσίες, καθώς και την αναφορά στην ημερομηνία της τελευταίας εμμήνου ρήσης, για να αποκλειστεί η πιθανότητα εγκυμοσύνης.
Η ενημέρωση της γυναίκας για τον τρόπο και την εξέλιξη της εξέτασης γίνεται από το γιατρό ακτινολόγο και κρίνεται απαραίτητη, έτσι ώστε αυτή να συμβάλει στην ομαλή και επιτυχή ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Σε αρκετά ακτινοδιαγνωστικά τμήματα απαιτείται ενυπόγραφη συγκατάθεση της εξεταζομένης πριν από την εξέταση.

Μέθοδος
Η γυναίκα φοράει ειδικό νοσοκομειακό ένδυμα και τοποθετείται ύπτια στο ακτινοσκοπικόακτινογραφικό τραπέζι σε γυναικολογική θέση.
Η ουροδόχος κύστη πρέπει να έχει αδειάσει πριν από την τοποθέτησή της στο τραπέζι.
Γίνεται μια απλή ακτινογραφία πυέλου για τον καθορισμό της θέσης και των ακτινολογικών στοιχείων (Κν, sec, ΜΑ), σε κασέτα 24Χ30 εκ.
Μετά από κολποδιαστολή, προσαρμόζεται το άκρο του σαλπιγγογράφου στο στόμιο του τραχήλου της μήτρας και καθηλώνεται ( Εικόνα 14.1).
Σαλπιyγοyράφος

Εικόνα 14.2
Με ή χωρίς ακτινοσκοπικό έλεγχο εισάγεται σκιαγραφική ουσία εντός της κοι­ λότητας της μήτρας και ακολουθεί αμέσως η λήψη ακτινογραφίας.
Επαναλαμβάνεται η λήψη ακτινογραφιών με ταυτόχρονη χορήγηση σκιαγρα­ φικής ουσίας ως το τέλος της εξέτασης, οι οποίες αξιολογούνται από τον εξετά­ ζοντα γιατρό ακτινολόγο.
Όταν περατωθεί η εξέταση, αφαιρείται ο σαλπιγγογράφος και, αφού ενημε­ ρωθεί η γυναίκα για πιθανές αιμορραγίες ή περιοδικού \_ς πόνους στην κοιλιακή χώρα, καθώς και για τον τρόπο αντιμετώπισής τους, απομακρύνεται από την ακτινογραφική αίθουσα.

Τοποθέτηση κασέτας: Χρησιμοποιούνται κασέτες 24Χ30 εκ., αν πρόκειται η εξέ­ ταση να γίνει στο ακτινογραφικό τραπέζι με χρήση αντισκεδαστικού διαφράγμα­ τος. Εάν η εξέταση γίνει υπό ακτινοσκοπικό εΛεγχο, τοποθετούνται κασέτες διά­ φορων διαστάσεων (24Χ30 εκ., 30Χ40 εκ., 35Χ35 εκ.), με ταυτόχρονη χρήση της δυνατότητας πολλαπλής απεικόνισης στο ίδιο φιλμ (en serie).
Οδηγίες αναπνοής: Η εξεταζομένη δεν πρέπει να αναπνέει κατά την ώρα της ακτινογράφησης.

Ποιοτική αξιολόγηση
Πρέπει να αναδεικνύεται καταγεγραμμένη σε φιλμ η ροή της σκιαγραφικής ουσίας από τη μητρική κοιλότητα προς την περιτοναϊκή κοιλότητα (Εικόνες 14.2 και 14.3).
Χρησιμότητα: Με τη συγκεκριμένη εξέταση αναδεικνύονται διαταραχές που προ­ καλούν στειρότητα, ανατομικές ανωμαλίες (δίκερως μήτρα) της κοιλότητας της μήτρας, παραμόρφωση ή απόφραξη των ωαγωγών (σαλπίγγων) και παλαιές ή πρόσφατες φλεγμονές από νόσους της ελάσσονος πυέλου.
Υστεροσαλπryyοyραφία, αρχή έrχυσης μέσου σκιαγραφικής αντίθεσης

Υστεροσαλπryyοyραφία, πλήρης απεικόνιση του yεvvητικού συστήματος
Εικόνα 14.3

14.2 Υπερηχογραφία (U/S)
Το υπερηχογράφημα για τη διερεύνηση του γεννητικού συστήματος της γυναί­ κας (ή υπερηχογράφημα ελάσσονος πυέλου) εξετάζει τα ανατομικά μόρια που βρίσκονται από την περιοχή του ομφαλού έως το ηβικό οστό.
Εφαρμόζεται για τη διαγνωστική μελέτη γυναικολογικών προβλημάτων και της πορείας των έγκυων γυναικών (Μαιευτική). Η εξέταση τόσο του γυναικολογικού όσο και του μαιευτικού υπερηχογραφήματος μπορεί να πραγματοποιηθεί, ανάλο­ γα με την τοποθέτηση του ηχοβολέα (transducers) στη γυναίκα, με δύο μεθόδους:

Α. με την υπερηβική μέθοδο,
Β. με τη διακολπική μέθοδο.

Τρόποι εξέτασης

Α. Υπερηβική -διακοιλιακή μέθοδος
Η εξεταζομένη αφαιρεί τα ρούχα από την περιοχή της ελάσσονος πυέλου και τοποθετεί­ ται ύπτια στο εξεταστικό τραπέζι.
Τοποθετείται ειδικό λιπαντικό υλικό στην προς εξέταση περιοχή.
Η επιφάνεια εκπομπής των υπερήχων του ηχοβολέα βρίσκεται σε επαφή με το δέρμα της γυναίκας και κινείται με την καθοδήγηση του γιατρού κατά μήκος της εξεταζόμενης επιφά­ νειας.
Σημαντικό ρόλο παίζει η ύπαρξη ούρων στην ουροδόχο κύστη. Για το λόγο αυτό προτείνουμε τη λήψη 4 ποτηριών νερού μία ώρα προτού η εξεταζομένη προσε'λθει στο τμήμα. Μια γεμάτη ουροδόχος κύστη εξυπηρετεί δύο βασικούς σκο­ πούς:

- α. Δρα σαν ηχοδιαπερατό παράθυρο για τη διέ­ λευση των ηχητικών κυμάτων.
- β. Απωθεί τη μήτρα και το έντερο από την ηβι­ κή σύμφυση και την πύελο, με αποτέλεσμα τον καλύτερο υπερηχογραφικό έλεγχο των προς εξέταση ανατομικών μορίων.
Ο χρόνος εξέτασης κυμαίνεται από 1 Ο έως 20 λεπτά και κατά τη διάρκειά της λαμβάνονται εικόνες, όπου κριθεί απαραίτητο, σε ειδικό φωτογραφικό χαρτί ή φιλμ μονής επίστρωσης. Η διαδικασία εξέτασης ολοκληρώνεται με τη λήψη εικόνων μετά την ούρηση (Εικόνες 14.4 και 14.5).

Υπερηβικό υπερηχογράφημα ελάσσονος πυέλου με πλήρη ούρων την ουροδόχο κύστη
Υπερηβικό υπερηχογράφημα ελάσσονος πυέλου μετά την κένωση της ουροδόχου κύστης
Εικόνα 14.4
Εικόνα 14.5
Εικόνα 14.6
Διακολπικό υπερηχογράφημα
Εικόνα 14.7

Β. Διακολπική μέθοδος
Η εξεταζομένη τοποθετείται ύπτια στην εξεταστική τράπεζα με ελαφρώς ανασηκωμένα τα ισχία.
Ο ειδικά διαμορφωμένος για την εξέταση ηχοβολέας καλύπτεται με ειδικό αποστειρωμέ­ νο επενδυτικό υλικό (προφυλακτικό) και εισάγε­ ται μερικά εκατοστά στον κόλπο της εξεταζο­ μένης .
Μετά την εισαγωγή του στον κόλπο ο εξετά­ ζων μετακινεί και περιστρέφει ελαφρώς τον ηχοβολέα κατά περίπτωση, λαμβάνοντας εικό­ νες, όπου κριθεί αναγκαίο (Εικόνα 14.6).
Η εξέταση δεν απαιτεί ουροδόχο κύστη γεμάτη με ούρα, διότι υπάρχει το αμνιακό υγρό που λειτουργεί σαν «παράθυρο» ανάκλασης των ηχητικών κυμάτων.

Η διακολπική μέθοδος εφαρμόζεται στο γυναικολογικό υπερηχογράφημα και σπανίως για μαιευτικούς λόγους, ενώ ο χρόνος εξέτασης κυμαίνεται από 15 έως 20 λεπτά της ώρας.
Χρησιμότητα: Με την υπερηχογραφική εξέταση μπορεί να εκτιμηθούν παθολογι­ κές καταστάσεις ή ανωμαλίες (κύστες, όγκοι, ινομυώματα κτλ.) των έσω γεννητι­ κών οργάνων της γυναίκας (μήτρας, ωοθηκών), καθώς και φυσιολογικές παραλ­ λαγές . Μπορεί επίσης να aνιχνευθεί ύπαρξη υγρού ή αίματος στην περιτοναϊκή κοιλότητα της ελάσσονος πυέλου ή στο δουγλάσιο χώρο (τον ανατομικό χώρο μεταξύ μήτρας και ορθού). Στη Μαιευτική εκτιμάται η πορεία εξέλιξης του κυή­ ματος (Εικόνα 14.7 Α-Β) από την Sη περίπου εβδομάδα, με πληροφορίες για τη θέση, το μέγεθός του, την ηλικία του, την ποσότητα του αμνιακού υγρού, την κατάσταση του πλακούντα κτλ.

Σε περίπτωση αμνιοπαρακέντησης, σημαντική συμβολή έχουν οι υπέρηχοι ως οδηγοί, αφού παρέχουν εικόνεςοι οποίες μειώνουν την πιθανότητα πρόκλησης βλάβης στο έμβρυο από τη βελόνα παρακέντησης.
Α. Μαιευτικό υπερηβικό υπερηχογράφημααρχή κύησης (εμβρυϊκός σάκος), Β. μαιευτικό υπερηβικό υπερηχοypάφημα -έμβρυο 16 εβδομάδων

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
-  Η ακτινολογική μελέτη του γεννητικοu συστήματος της γυναίκας γίνεται με τη χρήση ακτίνων Χ. Εφαρμόζονται η μέθοδος της υστεροσαλπιγγογραφίας, κατά την οποία, με τη βοήθεια ιωδιοuχου σκιαγραφικής ουσίας, απεικονίζο­ νται τα έσω γεννητικά ανατομικά μόρια (μήτρα, ωαγωγοι), αλλά και οι υπέ­ ρηχοι (χωρίς ιοντίζουσα ακτινοβολία) τόσο υπερηβικά όσο και διακολπικά, ανάλογα με την τοποθέτηση του ηχοβολέα.
-  Από τη μελέτη αυτή μποροuν να διερευνηθοuν παθολογικές καταστάσεις ή γενετικές ανωμαλίες, ενώ στη Μαιευτική παρακολουθείται υπερηχογραφι­ κά από την Sη εβδομάδα η ενδομήτρια ζωή του εμβρuου.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
- 1. Ο ηχοβολέας εκπέμπει:
- α. Ιοντίζουσα ακτινοβολία.
- β. Μαγνητικά κuματα.
- γ. Φωτεινή ακτινοβολία.
- δ. Υπερήχους με συγκεκριμένη συχνότητα.
Με ποιες aπεικονιστικές μεθόδους μελετάται το γεννητικό σuστημα της γυναίκας;
- Γιατί η ουροδόχος κuστη κατά τη διάρκεια του υπερηβικοu υπερηχογραφήμα­ τος ελάσσονος πυε'λου πρέπει να είναι γεμάτη με οuρα;
- ~.Ποια είναι η σuσταση της σκιαγραφικής ουσίας την οποία χρησιμοποιοuμε στην υστεροσαλπιγγογραφία;
- Ποια είναι η διαφορά υπερηβικής και διακολπικής μεθόδου ;


ΘΕΩΡΙΑ ΑΚΤΙΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ
ΑΚΤΙΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΙΙ