Λίγα λόγια για το βιβλίο
Το εγχειρίδιο αυτό απευθύνεται κυρίως σε μαθητές και μαθήτριες της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, στην Ειδικότητα Βοηθών Φαρμακείου του Τομέα Υγείας -Πρόνοιας στο Επαγγελματικό Λύκειο. Καλύπτει τις απαιτήσεις του μαθήματος και ακολουθεί τα αντίστοιχα κεφάλαια του Αναλυτικού Προγράμματος του Υπουργείου Παιδείας.
Η ύλη του εγχειριδίου περιλαμβάνει δύο βασικές ενότητες :
Έχει σκοπό να γνωρίσει στους μαθητές/μαθήτριες ένα σημαντικό τμήμα του συνολικού αντικειμένου του Βοηθού Φαρμακείου και να τους εφοδιάσει με τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες. Παράλληλα αποσκοπεί να τους ευαισθητοποιήσει και να λειτουργήσει συμβουλευτικά κατά την εκτέλεση του έργου τους στην μετέπειτα επαγγελματική τους σταδιοδρομία.

- ⇒ Συνταγολογία
Στην πρώτη ενότητα καταβάλλεται προσπάθεια να δοθούν με απλό και κατανοητό τρόπο βασικές έννοιες, γνώσεις και δεξιότητες που αφορούν την συνταγογράφηση φαρμάκων, χειρόγραφη και ηλεκτρονική, την εκτέλεση της συνταγής, τις δόσεις και ασυμβασίες φαρμάκων, την εξατομίκευση της δοσολογίας, την υπεύθυνη αντιμετώπιση του ασθενή και χορήγηση μη υποχρεωτικώς συνταγογραφούμενων φαρμάκων στο φαρμακείο, καθώς και την φαρμακευτική φροντίδα του ασθενή.
- Νομοθεσία και Βιβλία Φαρμακείου
Η δεύτερη ενότητα αναφέρεται στις βασικές γνώσεις που διέπουν την Φαρμακευτική Νομοθεσία σχετικά με το φαρμακείο και τη λειτουργία του, όπως και το επάγγελμα -λειτούργημα του Φαρμακοποιού το επάγγελμα του Βοηθού φαρμακείου. Η ενότητα αυτή επίσης περιλαμβάνει και περιγράφει τα απαραίτητα από τον νόμο τηρούμενα Βιβλία στο Φαρμακείο.

Ελπίζοντας ότι το παρόν εγχειρίδιο θα φανεί χρήσιμο και θα βοηθήσει τους μαθητές στην άσκηση του επαγγέλματός τους, αλλά και κίνητρο για αναζήτηση πρόσθετων γνώσεων και πληροφοριών, η συγγραφέας θα ήθελε να ευχαριστήσει όλους όσους συνέβαλαν με οποιονδήποτε τρόπο στην προσπάθεια αυτή.
Κατά την συγγραφή του βιβλίου έγινε προσπάθεια να αποδοθούν τα θέματα με πληρότητα, σαφήνεια, απλότητα, λογική συνέχεια, αλλά και την απαιτούμενη επιστημονική ακριβολογία και συνέπεια.
Μέχρι σήμερα δεν υπήρχε σχετικό εγχειρίδιο για το μάθημα «ΣυνταγολογίαΝομοθεσία - Βιβλία Φαρμακείου» και το παρόν αποτελεί μια πρώτη προσπάθεια προσέγγισης του αντικειμένου και κάλυψης του κενού αυτού. Τα σχόλια και οι κρίσεις σχετικά με το εγχειρίδιο είναι ευπρόσδεκτα.

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΣΥΝΤΑΓΟΛΟΓΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΥΝΤΑΓΟΛΟΓΙΑ - ΣΥΝΤΑΓΗ

1. Ορισμός - Γενικά
H συνταγή με την μορφή εγγράφου διαμορφώθηκε κατά τη διάρκεια της περιόδου της φαρμακοτεχνίας και αποτέλεσε ουσιαστικά την γραπτή κωδικοποιημένη επικοινωνία μεταξύ γιατρού και φαρμακοποιού. Η συνταγή ήταν η μέθοδος επικοινωνίας τους με την μορφή εντολέα (ο γιατρός) προς τον εκτελεστή (ο φαρμακοποιός), χωρίς ο ασθενής να συμμετέχει καθόλου στην διαδικασία αυτή.
- Ο Φαρμακοποιός με τη συνταγή μπορεί να χορηγήσει στον ασθενή όχι μόνο κάποιο φάρμακο, αλλά και φαρμακευτικό υλικό το οποίο επιτρέπεται να διαθέτει το φαρμακείο. Τέτοιο υλικό μπορεί να είναι για παράδειγμα:

Σήμερα η συνταγή είναι η γραπτή εντολή του γιατρού, οδοντίατρου ή κτηνίατρου προς τον Φαρμακοποιό για να παρασκευάσει και να χορηγήσει σε συγκεκριμένο ασθενή καθορισμένο φάρμακο σε μορφή έτοιμη να χρησιμοποιηθεί.
-  Επιδεσμικό υλικό, όπως γάζες, επίδεσμοι, βαμβάκι κλπ.
-  Ιατρικά αέρια, όπως φιάλες οξυγόνου, μάσκες οξυγόνου
-  Υλικό για ενέσεις, όπως σύριγγες, βελόνες ενέσεων, συσκευές εγχύσεως ορών
-  Προϊόντα υγειονομικής χρήσης όπως καθετήρες, θερμοκύστεις, κ.α.
Η συνταγή θεωρείται επίσημο ιδιωτικό έγγραφο που εκδίδεται από τον γιατρό, επικυρώνεται από τον Φαρμακοποιό και αποτελεί νομικά αποδεικτικό στοιχείο . Γι' αυτό το λόγο έχει πάντοτε ημερομηνία σύνταξης και υπογραφή του εκδότη της. Όταν δεν είναι συνταγή με ηλεκτρονική συνταγογράφηση και είναι χειρόγραφη, γράφεται πάντα με μελάνη. Η αλλαγή των στοιχείων της συνταγής από τρίτους θεωρείται πλαστογράφηση.

- ⇒ Να επικοινωνεί με τον γιατρό συντάκτη της συνταγής, κάθε φορά που διαπιστώνει σφάλματα στην συνταγή, όπως για παράδειγμα δοσολογικά σφάλματα, ασύμβατα φάρμακα, ή ασάφειες στη συνταγή.
Κατά την εκτέλεση της συνταγής ο φαρμακοποιός έχει την ίδια ευθύνη με τον γιατρό . Επομένως πρέπει να γνωρίζει με ποιό τρόπο συντάσσεται μια συνταγή σαν επίσημο έγγραφο, ποια είναι η τυπική μορφή της και ο τρόπος εκτέλεσής της. Ο φαρμακοποιός οφείλει :
- ⇒ Να ενημερώνει και να συμβουλεύει το γιατρό σχετικά με τυχόν ευαισθησία του ασθενή σε κάποια φάρμακα ή την ύπαρξη αλληλεπίδρασης του φαρμάκου που συνταγογραφήθηκε, με φάρμακα που ήδη λαμβάνει ο ασθενής.
- Ο φαρμακοποιός κατά την εκτέλεση μιας συνταγής, πρέπει όχι μόνο να είναι ακριβής και προσεκτικός κατά την παρασκευή (εάν χρειάζεται παρασκευή), και χορήγηση του σχετικού σκευάσματος, αλλά και να παρέχει τις απαραίτητες συμβουλές και οδηγίες στον ασθενή, ώστε να εξασφαλίζεται η συμμόρφωση του ασθενή στη θεραπευτική αγωγή. Η τήρηση αρχείου από τον φαρμακοποιό για κάθε ασθενή στον οποίο χορηγεί φάρμακα είναι χρήσιμη.
- ⇒ Να επικοινωνεί με τον γιατρό συντάκτη της συνταγής, στην περίπτωση συνταγογράφησης φαρμάκου-βιολογικού παράγοντα, όταν δεν αναγράφεται η εμπορική ονομασία του ιδιοσκευάσματος. Στην περίπτωση αυτή επιβάλλεται άμεση επικοινωνία με τον γιατρό, ή εναλλακτικά ο φαρμακοποιός συμβουλεύεται το βιβλιάριο του ασθενή, εάν υπάρχει, προκειμένου να μάθει τον βιολογικό παράγοντα-φάρμακο που λαμβάνει ήδη ο ασθενής. Η νομοθεσία σχετικά με τα γενόσημα φάρμακα διαφέρει από την νομοθεσία για τα βιο-ομοειδή φάρμακα, δηλαδή με παρόμοιο βιολογικό παράγοντα. Ο φαρμακοποιός δεν μπορεί να υποκαταστήσει ή να ανταλλάξει τον βιολογικό παράγοντα από μόνος του, ούτε ακόμη και αν το ζητήσει ο ασθενής προτείνοντας να καταβάλει το αντίτιμο της διαφοράς και να πάρει το πρωτότυπο φάρμακο. Ο ασθενής συνεχίζει με όποιο βιολογικό παράγοντα άρχισε, εκτός εάν ο γιατρός συνταγογραφήσει διαφορετικά.

2. Στοιχεία Συνταγής
Η συνταγή μπορεί να συντάσσεται από τον γιατρό με μορφή που καθορίζεται από το πλαίσιο της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης (e-syntagigrafisi).
Αν πρόκειται για συνταγή από Ασφαλιστικό Φορέα μπορεί να συντάσσεται σε ειδικά έντυπα που περιέχουν κενά τμήματα για την αναγραφή των απαιτούμενων πληροφοριών.
Αν πρόκειται για χειρόγραφη συνταγή από ιδιώτη γιατρό, οδοντίατρο ή κτηνίατρο, τότε συνήθως συντάσσεται σε έντυπα που φέρουν τυπωμένα τα στοιχεία του γιατρού τυπωμένα στο επάνω μέρος (ονοματεπώνυμο, ειδικότητα, διεύθυνση, τηλέφωνο).

Πολύ παλαιότερα και κατά την περίοδο της φαρμακοτεχνίας, είχε επικρατήσει η σύνταξη των χειρόγραφων συνταγών με στοιχεία της Λατινικής γλώσσας. Σήμερα οι συνταγές αναγράφονται στην επίσημη γλώσσα του κράτους στο οποίο εκδίδονται και μόνο σε ορισμένες εντολές ή οδηγίες του γιατρού προς τον φαρμακοποιό διατηρείται η λατινική ορολογία, κυρίως με τη μορφή συμπτύξεων.
Τυπικά μια χειρόγραφη συνταγή αποτελείται από τα παρακάτω μέρη : 1) Επιγραφή (inscription)
Περιλαμβάνει ονοματεπώνυμο, ειδικότητα, διεύθυνση, αριθμό τηλεφώνου του γιατρού και ημερομηνία συντάξεως της συνταγής.

Αναγράφονται ονοματεπώνυμο, ηλικία και διεύθυνση ασθενή.

2). Στοιχεία ασθενή (Nomen Aegroti)

3). Επίκληση (invocation ή praepositio)

4). Εντολή (ordinatio ή praescriptio)
Αποτελείται από δύο μόνο γράμματα, Rp , συντομογραφία της λέξης Recipe που σημαίνει λάβε. Ο γιατρός απευθύνεται στον φαρμακοποιό και με τη συντομογραφία Rp του ζητά να λάβει από την αποθήκη του τα παρακάτω φάρμακα για την εκτέλεση της συνταγής.
Στην εντολή γράφεται το είδος και οι ποσότητες των φαρμάκων που θα χρησιμοποιηθούν. Το φάρμακο μπορεί να είναι :
- β) ένα ιδιοσκεύασμα
- α) ένα επίσημο σκεύασμα της Ελληνική Φαρμακοποιίας V
- γ) μια ειδική συνταγή για την παρασκευή κάποιου σκευάσματος π.χ. μιας αλοιφής, ενός εναιωρήματος

Εδώ δίνονται στον φαρμακοποιό οδηγίες παρασκευής και συσκευασίας της συνταγής, ή η ποσότητα που συνολικά θα δοθεί στον ασθενή.

5). Καταγραφή (subscriptio)

6). Οδηγία χρήσεως (signatura)
- α) τον τρόπο χορήγησης ή εφαρμογής π.χ. από το στόμα ή στο δέρμα
Αρχίζει με το γράμμα S. δηλαδή Signa, Signetur που σημαίνει σημείωσε, γράψε οδηγία χρήσεως, ή D.S . Da Signa . Η οδηγία μπορεί να περιλαμβάνει :
- β) τη δόση αν το σκεύασμα χρησιμοποιείται εσωτερικά
- δ) το μέρος του σώματος για το οποίο προορίζεται το φάρμακο να χρησιμοποιηθεί εξωτερικά, όπως το μάτι, το αυτί, κλπ.
- γ) τον χρόνο χορήγησης ή εφαρμογής π.χ. προ του φαγητού

7). Ειδικές οδηγίες (εντολές)

8). Όνομα και υπογραφή του γιατρού (Nomen Medici)
Εδώ ο γιατρός δίνει στον φαρμακοποιό οδηγίες για την επανεκτέλεση της συνταγής ή για τις πληροφορίες που θα πρέπει να συμπεριληφθούν στην ετικέτα του σκευάσματος.
Περιλαμβάνει ονοματεπώνυμο και υπογραφή του γιατρού. Η υπογραφή είναι απαραίτητη και δίνει στη συνταγή αξία επισήμου εγγράφου. Χωρίς αυτή η συνταγή θεωρείται άκυρη και δεν εκτελείται.

3. Κατηγορίες Συνταγών
Οι συνταγές σήμερα συντάσσονται από τον θεράποντα ιατρό, κυρίως στα πλαίσια της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης και περιλαμβάνουν:

 Απλές ηλεκτρονικές Ιατρικές συνταγές
-  Συνταγογράφηση ναρκωτικών ουσιών -Ειδικές ηλεκτρονικές ιατρικές συνταγές αναλγητικών φαρμάκων (χορηγούνται τα φάρμακα που υπάγονται στις διατάξεις περί ναρκωτικών ουσιών - Νόμος 3459/2006).
Οι ηλεκτρονικές Ιατρικές ειδικές συνταγές ναρκωτικών φαρμάκων, αντικατέστησαν τις προηγούμενες ιατρικές που έφεραν μονή ή διπλή κόκκινη γραμμή, ανάλογα με την κατηγορία της δραστικής ή των δραστικών ουσιών στα ιδιοσκευάσματα, ή συνολικά χορηγούμενη ποσότητα των ναρκωτικών αναλγητικών φαρμάκων ανά συνταγή.

Οι ηλεκτρονικές Ιατρικές ειδικές συνταγές ναρκωτικών φαρμάκων, χρησιμοποιούνται για την χορήγηση ναρκωτικών αναλγητικών φαρμάκων στους ασθενείς.
Οι γιατροί συνταγογραφούν στις απαραίτητες συνταγές ναρκωτικών αναλγητικών φαρμάκων με ηλεκτρονική συνταγογράφηση, σύμφωνα με το άρθρο 90 του νόμου 4600/2019 που αφορά τους κανόνες που θεσπίστηκαν για τη συνταγογράφηση των ναρκωτικών φαρμάκων.
Κάθε συνταγή θα πρέπει να περιλαμβάνει ΜΟΝΟ ιδιοσκευάσματα ή σκευάσματα που περιέχουν ουσίες του ίδιου πίνακα ναρκωτικών φαρμάκων.

Ο νέος τύπος της συνταγής ηλεκτρονικής συνταγογράφησης φέρει ειδική σήμανση και αναγραφή της φράσης «ΕΙΔΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΗ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ» και με αυτή συνταγογραφούνται ναρκωτικά αναλγητικά φάρμακα όλους τους γνωστούς πίνακες Ναρκωτικών Ουσιών.
Με το σύστημα αυτό καταργήθηκε η υποχρέωση των γιατρών να εκδίδουν παράλληλα και χειρόγραφη συνταγή, όπως καταργήθηκε και η χειρόγραφη ειδική συνταγή ναρκωτικών (μονόγραμμη και δίγραμμη) και οι δέσμες (μπλοκ) που φέρουν διπλότυπες συνταγές ναρκωτικών του ν. 3456/2006 .

Επίσης καταργήθηκαν οι αποφάσεις της Περιφέρειας για την έγκριση συνταγών χορήγησης ναρκωτικών αναλγητικών φαρμάκων.
Επιπλέον καταργήθηκε η αναγραφή ασθενειών και η πάθηση συνταγογραφείται μόνο με τους αντίστοιχους κωδικούς ICD-10, όπως π.χ. παρακάτω: κωδικός 300 αντί νευρώσεις - ψυχονευρώσεις - ψυχοσωματικές διαταραχές

 Ηλεκτρονικές Περιορισμένες Ιατρικές συνταγές
Οι Περιορισμένες Ιατρικές συνταγές αποτελούν ειδική κατηγορία ηλεκτρονικών Ιατρικών συνταγών με τις οποίες συνταγογραφούνται και χορηγούνται φάρμακα που προορίζονται να χρησιμοποιηθούν σε ειδικευμένο περιβάλλον.

 Ιατρικές Συνταγές Άυλης ηλεκτρονικής συνταγογράφησης Άρθρου 36
Πρόκειται για ιατρικές συνταγές ηλεκτρονικής συνταγογράφησης που αποστέλλονται απευθείας από το σύστημα κατά τη συνταγογράφησή τους από τον γιατρό, στο κινητό ή/και στο email του ασφαλισμένου, εφόσον έχει ενεργοποιή-
σει τη λειτουργικότητα της άϋλης συνταγής. Αφορούν φαρμακευτική αγωγή είτε χρόνια είτε όχι. Η άυλη συνταγή δεν φέρει ιατρική σφραγίδα είτε συνταγογραφείται από Ιδιώτη, είτε Νοσοκομειακό γιατρό.

 Ιατρικές συνταγές χορήγησης αντιβιοτικών φαρμάκων
Εξαιρείται δηλαδή από την υποχρέωση ύπαρξης ηλεκτρονικής συνταγής η χορήγηση των αντιβιοτικών τοπικής χρήσης και των ιδιοσκευασμάτων.
Κάθε συνταγή (από 1.9.2020) που περιέχει αντιβιοτικό φαρμακευτικό προϊόν, με εξαίρεση όσων προορίζονται για τοπική χρήση ΜΗΣΥΦΑ και των ιδιοσκευασμάτων , είναι ηλεκτρονική και αναγράφει τη συγκεκριμένη ασθένεια (με βάση την κωδικοποίηση κατά το International Classification of Diseases, ICD), για την οποία κρίνεται αναγκαία η χορήγηση του συγκεκριμένου αντιβιοτικού, σύμφωνα με τις εγκεκριμένες ενδείξεις του, τη δοσολογία, την ποσότητα και τη διάρκεια της θεραπείας, όπως ορίζονται στην άδεια κυκλοφορίας του.

Σε εξαιρετικές περιπτώσεις που δεν είναι δυνατή η έκδοση ηλεκτρονικής συνταγής, η χειρόγραφη συνταγή πρέπει να περιέχει όλα τα στοιχεία της ηλεκτρονικής συνταγής και ιδίως την ασθένεια, για την οποία κρίνεται αναγκαία η χορήγηση του συγκεκριμένου αντιβιοτικού, καθώς και τον λόγο αδυναμίας έκδοσης ηλεκτρονικής συνταγής.
Κάθε χειρόγραφη συνταγή που περιέχει αντιβιοτικό , πρέπει να έχει την υπογραφή του ασθενή, φυλάσσεται από τον φαρμακοποιό επί διετί α, είτε σε φωτοτυπία είτε σε ηλεκτρονικό αρχείο με τη μορφή αρχείου εικόνας .

 Επαναλαμβανόμενες συνταγές
Οι επαναλαμβανόμενες συνταγές μπορεί να είναι:
Οι συσκευασίες (τα εμβαλάγια) που περιέχουν φάρμακα εβδομαδιαίας λήψης είναι για θεραπεία ενός μηνός. Στο Π.Δ. 67/2000 αναφέρεται ότι σε κάθε συνταγή θα αναγράφονται φάρμακα για θεραπεία ενός μηνός. Εάν απαιτείται αγωγή για θεραπεία πέραν του ενός μηνός τότε υπάρχει η διαδικασία της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης των επαναλαμβανόμενων συνταγών. Σε αυτές τις συνταγές συμπληρώνεται από τον γιατρό το σχετικό κουτάκι ελέγχου, όπως αναφέρεται και στο σχετικό κεφάλαιο της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης (e-συνταγογράφηση).

- - Δίμηνες (1 φύλλο συνταγής)
- - Τετράμηνες (4 φύλλα συνταγές)
- - Τρίμηνες (3 φύλλα συνταγές)
- - Πεντάμηνες (5 φύλλα συνταγές)
- - Εξάμηνες (6 φύλλα συνταγές)».

1. Ιδιαίτερες κατηγορίες συνταγών

Συνταγές Φαρμακευτικών προϊόντων του Ι.Φ.Ε.Τ
Το Ινστιτούτο Φαρμακευτικής Έρευνας & Τεχνολογίας (Ι.Φ.Ε.Τ) παράγει, εισάγει και διαθέτει στην Ελληνική αγορά φάρμακα απαραίτητα για την Δημόσια υγεία που δεν διατίθενται από τις Φαρμακευτικές εταιρείες. Τα σκευάσματα έχουν ενταχθεί στην ηλεκτρονική συνταγογράφηση και συνταγογραφούνται ηλεκτρονικά.

 Συνταγές Φαρμάκων Υψηλού Κόστους (Φ.Υ.Κ) - Συνοδευτικά έγγραφα
Ορισμένα φάρμακα για την Θεραπεία Σοβαρών παθήσεων που έχουν ιδιαίτερα αυξημένο κόστος, ονομάζονται Φάρμακα Υψηλού Κόστους, «ΦΥΚ».

 Συνταγές ασθενών Δικαιούχων του άρθρου 33 του νόμου 4368/2016»
Η εκτέλεση των συνταγών των ανασφάλιστων ασθενών για τα φάρμακα των θεραπευτικών κατηγοριών Αντιεπιληπτικά, Ψυχοτρόπα και Ψυχοαναληπτικά, γίνεται μόνο σε φαρμακεία Νοσοκομείων για να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη συνέχεια της φαρμακευτικής αγωγής που λαμβάνουν οι ασθενείς. Επίσης η χορήγηση των παραπεμπτικών αναλωσίμων, όπως οι ταινίες μέτρησης σακχάρου γίνεται μόνο σε δημόσιες δομές.
- Ο φορέας «Ταμείο Πρόνοιας» μετονομάσθηκε σε «Ταμείο Πρόνοιας -Δικαιούχοι του άρθρου 33 του νόμου 4368/2016», με δικαιούχους τους ανασφάλιστους πολίτες και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες Η εκτέλεση των συνταγών ΦΑΡΜΑΚΩΝ γίνεται σε όλα τα ιδιωτικά φαρμακεία.

 Συνταγές Αντιρετροϊκών Φαρμάκων
Η συνταγογράφηση των αντιρετροϊκών φαρμάκων γίνεται μόνον από γιατρούς μονάδων ειδικών λοιμώξεων που λειτουργούν σε Νοσοκομεία ή/και πιστοποιημένους λοιμωξιολόγους γιατρούς ιδιώτες Τα αντιρετροϊκά φάρμακα χορηγούνται χωρίς συμμετοχή ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ από τα φαρμακεία των Κρατικών Νοσοκομείων σε εξωτερικούς HIV θετικούς ασθενείς.

 Συνταγές Γαληνικών σκευασμάτων
Οι συνταγές γαληνικών σκευασμάτων είναι χειρόγραφες ιατρικές συνταγές με τις οποίες συνταγογραφούνται γαληνικά σκευάσματα, δηλαδή σκευάσματα που ζητείται η παρασκευή τους στο εργαστήριο του φαρμακείου.

 Συνταγές ομοιοπαθητικών σκευασμάτων
Τα ομοιοπαθητικά φάρμακα αποτελούν γαληνικά σκευάσματα που παρασκευάζονται στο εργαστήριο του φαρμακείου, με ευθύνη του φαρμακοποιού και με εντολή (συνταγή) του ομοιοπαθητικού γιατρού, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ομοιοπαθητική Φαρμακοποιία.

 Συνταγές Διαγνωστικών σκευασμάτων απεικονιστικών εξετάσεων

 Συνταγές Ανταγωνιστικών Ουσιών
Με αυτές χορηγούνται φαρμακευτικές ουσίες σε άτομα τοξικομανή, χρήστες ναρκωτικών ουσιών και αλκοόλης, που βρίσκονται σε προσπάθεια απεξάρτησης, παράλληλα με ψυχοκοινωνικές μεθόδους. Οι ουσίες αυτές διευκολύνουν την απεξάρτηση των εξαρτημένων ατόμων και έτσι αποφεύγονται υποτροπές. Για παράδειγμα η ναλτρεξόνη αναστέλλει την σύνδεση των οπιοειδών με τους υποδοχείς και έτσι λειτουργεί ανταγωνιστικά στις ουσίες αυτές.
Ιδιαίτερη κατηγορία συνταγών αποτελούν οι συνταγές ανταγωνιστικών ουσιών.

Παραδείγματα αναγραφής χειρόγραφης ιατρικής συνταγής

 Τυπική μορφή απλής χειρόγραφης ιατρικής συνταγής

 Σύγχρονος τρόπος αναγραφής χειρόγραφης ιατρικής συνταγής

4. Σύμβολα που χρησιμοποιούνται κατά την Συνταγογραφία

Συνηθισμένες συντμήσεις στη συνταγογραφία, η Λατινική και η Ελληνική λέξη

5. Η εκτέλεση της Ιατρικής συνταγής στο φαρμακείο
Το φαρμακείο λειτουργεί σαν μονάδα πρωτοβάθμιας περίθαλψης. Ο φαρμακοποιός και ο βοηθός φαρμακείου επικοινωνούν τόσο με τον ασθενή όσο και με τον γιατρό όποτε χρειάζεται και έχουν σημαντικό ρόλο στη διασφάλιση της δημόσιας υγείας. Επομένως η σωστή εκτέλεση των συνταγών είναι καθοριστική και συμβάλλει στην επίτευξη του ρόλου του φαρμακοποιού και του φαρμακείου στο κοινωνικό σύνολο. Σήμερα οι συνταγές είναι μηχανογραφημένες με βάση την ηλεκτρονική συνταγογράφηση, και μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις χειρόγραφες.

Η χειρόγραφη εκτέλεση στο φαρμακείο των ηλεκτρονικών συνταγών φαρμάκων επιτρέπεται μόνον στις περιπτώσεις:
Κατά την εκτέλεση των συνταγών της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, ο φαρμακοποιός είναι υποχρεωμένος να διαθέτει και να γνωστοποιεί στον ασφαλισμένο το φάρμακο με τη χαμηλότερη τιμή για κάθε δραστική ουσία, προκειμένου για την αποζημίωση της συνταγής από την κοινωνική ασφάλιση. Εάν ο ασθενής επιλέξει ακριβότερο φάρμακο, υποχρεώνεται να το δηλώσει υπογράφοντας σε ειδικό χώρο της ηλεκτρονικής συνταγής.

-  Μη διαθεσιμότητας του συστήματος της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης

Μερική εκτέλεση συνταγής
- Αποδεδειγμένη αδυναμία πρόσβασης του φαρμακείου στο διαδίκτυο ή στο σύστημα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης.
Η συνταγή μπορεί να εκτελεστεί μερικά όταν:
-  ο ασθενής δεν επιθυμεί να πάρει κάποιο φάρμακο
-  δεν υπάρχουν όλα τα φάρμακα για την εκτέλεση της συνταγής
- όταν ο ασφαλισμένος δεν επιστρέψει στο φαρμακείο να πάρει τα χρωστούμενα φάρμακα.

Εκτέλεση Ιατρικής συνταγής - Γενικά
- -Η συνταγή διαβάζεται και ελέγχεται προσεκτικά πριν εκτελεστεί: τα στοιχεία της, η ημερομηνία, η ύπαρξη σφραγίδας και υπογραφής του γιατρού, η διαθεσιμότητα των σκευασμάτων που αναγράφονται στην συνταγή κλπ.

Παραλαβή της συνταγής από τον φαρμακοποιό ή τον βοηθό του Ανάγνωση και έλεγχος της συνταγής
- -Επιπλέον παραλαμβάνονται και ελέγχονται τα απαιτούμενα απαραίτητα συνοδευτικά έγγραφα της συνταγής, όπως για παράδειγμα οι ιατρικές βεβαιώσεις θεράποντα γιατρού Νοσοκομείου, κλπ.
Αν χρειάζεται, ο φαρμακοποιός ή ο βοηθός του πρέπει να επικοινωνούν και να ζητούν διευκρινίσεις από τον γιατρό σε περιπτώσεις όταν:
- -Ο ασθενής δηλώνει εάν επιθυμεί να λάβει όλα τα φάρμακα που συνταγογράφησε ο γιατρός
-  όταν πρόκειται για χειρόγραφη συνταγή και δεν είναι δυνατή η ανάγνωση όλης ή μέρους της συνταγής,
-  συνταγογραφούνται ασυνήθεις δόσεις
-  υπάρχουν σημαντικές παραλείψεις στη συνταγή, όπως π.χ. όταν δεν καθορίζεται η ισχύς των ιδιοσκευασμάτων
- συνταγογραφούνται σκευάσματα που είναι σε έλλειψη, κλπ.

Στάδια εκτέλεσης Ιατρικής συνταγής Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης
Όταν εκτελούνται συνταγές ασφαλισμένων των ασφαλιστικών οργανισμών και ταμείων πρέπει να εφαρμόζονται οι επιπλέον ειδικοί όροι των συμβάσεων που ισχύουν, όπως ποσοστά συμμετοχής του ασθενή στη δαπάνη κτλ.
Οι συνταγές εκτελούνται από τον υπεύθυνο φαρμακοποιό ή τον βοηθό φαρμακείου. Την ευθύνη της εκτέλεσης φέρουν τόσο ο διευθύνων το φαρμακείο όσο και αυτός που εκτέλεσε τη συνταγή. Οι συνταγές που εκτελούνται υπογράφονται και σφραγίζονται από τον φαρμακοποιό με την προσωπική του σφραγίδα.

Η συνταγή των φαρμάκων θα πρέπει να εκτελεστεί μέσα σε 15 εργάσιμες ημέρες ή σε 8 εργάσιμες ημέρες σε περίπτωση μερικής εκτέλεσής της συνταγής. Κατά την εκτέλεση της συνταγής:
- Σαρώνεται η ταινία γνησιότητας του σκευάσματος (κουπόνι) στους δύο κωδικούς (barcodes) που φέρει. Πρώτα σαρώνεται ο κωδικός στο κάτω μέρος της ταινίας ο οποίος αντιστοιχεί στο είδος του φαρμάκου και κατόπιν ο κωδικός στο επάνω μέρος της ταινίας γνησιότητας, ο οποίος αντιστοιχεί στο συγκεκριμένο εμβαλάγιο (κουτί).
- -Επιλέγεται το επιθυμητό ιδιοσκεύασμα από όπου φυλάσσεται (συρτάρι - ράφι)
- -Επικολλάται η ταινία γνησιότητας (κουπόνι) στον ειδικό χώρο της συνταγής που

προβλέπεται για το συγκεκριμένο σκεύασμα, τόσες ταινίες όσα και τα εμβαλάγια κάθε ιδιοσκευάσματος.
- -Υπολογίζεται το κόστος και το τελικό αντίτιμο της συνταγής. Ο ασθενής καταβάλει το αντίτιμο της συνταγής με έκδοση των νόμιμων παραστατικών ηλεκτρονικά (από την ταμειακή μηχανή του φαρμακείου) ή χειρόγραφα όταν απαιτείται.
- -Αναγράφονται με ευκρίνεια οι οδηγίες για τον /την ασθενή επάνω στο εμβαλάγιο (κουτί συσκευασίας) κάθε φαρμάκου
- -Η συνταγή υπογράφεται από τον παραλήπτη και συμπληρώνονται τα στοιχεία του όπου χρειάζεται ανάλογα με το είδος της συνταγής
- Υπογράφεται και σφραγίζεται το βιβλιάριο του ασθενή στις περιπτώσεις που προβλέπεται
- -Η συνταγή υπογράφεται και σφραγίζεται από τον φαρμακοποιό
- -Στην περίπτωση ΑΥΛΗΣ ΣΥΝΤΑΓΗΣ ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, δεν φέρει ιατρική σφραγίδα , είτε από Ιδιώτη, είτε από Νοσοκομειακό γιατρό.

 Στάδια εκτέλεσης χειρόγραφης συνταγής - Συνταγής γαληνικού σκευάσματος
- Α). Παραλαβή της συνταγής από τον Φαρμακοποιό ή τον Βοηθό του Φαρμακοποιού
Η συνταγή πρέπει να διαβάζεται και να ελέγχεται προσεκτικά πριν εκτελεστεί. Αν χρειάζεται, ο φαρμακοποιός πρέπει να επικοινωνεί και να ζητά διευκρινίσεις από τον γιατρό στις περιπτώσεις όπως όταν :

Β). Ανάγνωση και έλεγχος της συνταγής .
-  δεν είναι δυνατή η ανάγνωση όλης ή μέρους της συνταγής, όταν πρόκειται για χειρόγραφη
-  συνταγογραφούνται ασυνήθεις δόσεις
-  υπάρχουν σημαντικές παραλείψεις στη συνταγή, όπως π.χ. δεν καθορίζεται η ισχύς των ιδιοσκευασμάτων

Γ). Εκτέλεση της συνταγής
- 1) Προετοιμασία σε καθαρό χώρο και λευκή ποδιά εργαστηρίου, καθαρά σκεύη, ησυχία και συγκέντρωση.
Στην περίπτωση που απαιτείται να μορφοποιηθούν τα συστατικά μιας συνταγής σε φαρμακοτεχνική μορφή προκειμένου να παρασκευασθεί κάποιο γαληνικό σκεύασμα, ακολουθούνται τα παρακάτω βήματα για την εκτέλεση του σκευάσματος της συνταγής :
- 2) Προσεκτική ανάγνωση της συνταγής.
- 4) Έλεγχος δόσεων και σκευασμάτων που θα χρησιμοποιηθούν.
- 3) Αντιγραφή της συνταγής στο βιβλίο του εργαστηρίου. Αν χρειάζεται μπορεί να βρεθεί η συνταγή στη σχετική βιβλιογραφία.
- 5) Έλεγχος για ασυμβασίες μεταξύ των συστατικών.
- 6) Έλεγχος μήπως κάποιο από τα συστατικά είναι δηλητήριο και σε ποιες δόσεις.

- 7) Προσδιορισμός μεθόδου παρασκευής του σκευάσματος.
- 9) Υπολογισμοί ποσοτήτων και έλεγχος των υπολογισμών.
- 8) Μελέτη των συνθηκών συντήρησης του σκευάσματος και επιλογή του κατάλληλου περιέκτη.
- 10) Συγκέντρωση στον τόπο εργασίας των απαραίτητων ουσιών και του κατάλληλου περιέκτη
- 12) Τελικός έλεγχος του σκευάσματος και χορήγηση.
- 11) Παρασκευή του σκευάσματος, αναγραφή και επικόλληση κατάλληλης ετικέτας στον περιέκτη σχετικά με τα στοιχεία για το σκεύασμα και οδηγίες για τον ασθενή.
Οι συνταγές εκτελούνται από τον υπεύθυνο φαρμακοποιό ή τον βοηθό φαρμακείου. Την ευθύνη της εκτέλεσης φέρουν τόσο ο διευθύνων το φαρμακείο όσο και ο αυτός που εκτέλεσε τη συνταγή. Ο φαρμακοποιός που εκτέλεσε τη συνταγή, την υπογράφει και την σφραγίζει με την προσωπική του σφραγίδα.

Στην περίπτωση εκτέλεσης χειρόγραφης συνταγής, προκειμένου ο φαρμακοποιός να αποζημιωθεί για το κόστος της συνταγής από τον ΕΟΠΥΥ, χρησιμοποιούνται δύο "φόρμες" που υποδεικνύονται από τον ΕΟΠΥΥ. Αυτές έχουν μορφή αντίστοιχη με αυτήν παράγει η ηλεκτρονική συνταγογράφηση, εκτυπώνονται και συμπληρώνονται στο φαρμακείο. Η μία φόρμα αφορά την εκτέλεση της συνταγής και μία για κάθε σελίδα πρόσθετων ταινιών γνησιότητας (κουπονιών) που θα χρειαστεί.
Όταν εκτελούνται συνταγές ασφαλισμένων είτε του Δημοσίου είτε Ασφαλιστικών οργανισμών και Ταμείων πρέπει να εφαρμόζονται επιπλέον και οι ειδικοί όροι των συμβάσεων που ισχύουν μεταξύ τους.

Κατά την εκτέλεση μιας συνταγής ο φαρμακοποιός ή ο βοηθός φαρμακείου είναι απαραίτητο να ενημερώνει τον ασθενή. Οι 4 αναγκαίες ερωτήσεις που πρέπει να απαντήσει ο φαρμακοποιός ή ο Βοηθός φαρμακείου στο άτομο που εξυπηρετεί στο φαρμακείο, έστω και αν το ίδιο το ενδιαφερόμενο άτομο δεν έχει ρωτήσει :
Το να παίρνει κάποιος ένα φάρμακο με ή χωρίς τροφή έχει μεγάλη σημασία. Μερικά φάρμακά πρέπει να λαμβάνονται με τροφή, ενώ άλλα πρέπει να λαμβάνονται με άδειο στομάχι. Επίσης η ώρα της ημέρας παίζει σημαντικό ρόλο σε ορισμένες φαρμακευτικές αγωγές. Για παράδειγμα, τα φάρμακα για τη μείωση της χοληστερίνης πρέπει να λαμβάνονται βράδυ, επειδή τότε η «κακή χοληστερόλη» είναι σε ανεβασμένα επίπεδα.

1. Πώς και πότε πρέπει να λαμβάνεται το φάρμακο;

2. Θα πρέπει να γνωρίζει κάποιες πιθανές αλληλεπιδράσεις του φαρμάκου;
- Οι αλληλεπιδράσεις του φαρμάκου με άλλα φάρμακα ή τρόφιμα μπορούν να καταστήσουν το φάρμακο λιγότερο αποτελεσματικό, να προκαλέσουν απρόσμενες παρενέργειες ή να αυξήσουν τη δράση κάποιου άλλου φαρμάκου που παίρνει ο ασθενής. Όσο αφορά τα τρόφιμα, για παράδειγμα περισσότερα από 85 φάρμακα είναι γνωστό ότι αλληλεπιδρούν με το γκρέιπφρουτ, αλλά αυτό
αποτελεί πληροφορία άγνωστη στο ευρύ κοινό. Στα φάρμακα αυτά περιλαμβάνονται ορισμένα φάρμακα μείωσης της χοληστερόλης, ορισμένα φάρμακα κατά του άγχους, καθώς και ορισμένα φάρμακα για την αρτηριακή πίεση.

Είναι σίγουρο ότι αυτό συμβαίνει συχνά και μάλιστα παραπάνω από μια φορές. Αλλά πόσο σοβαρό είναι; Πρέπει να πάρει την επόμενη δόση το συντομότερο δυνατό για να αποφύγει τα προβλήματα; Ή μήπως αυτό δεν επιτρέπεται για το συγκεκριμένο σκεύασμα; Όλα εξαρτώνται από την ακριβή συνταγή που παίρνει.

3. Τι πρέπει να κάνει αν δεν πάρει μια δόση;
- 4. Τι γίνεται αν κάποια γυναίκα μείνει έγκυος κατά τη διάρκεια της αγωγής; Αν κάποια γυναίκα είναι έγκυος ή προσπαθεί να μείνει έγκυος, θα πρέπει να κάνει μια εκτενέστερη συζήτηση με το γιατρό αλλά και το φαρμακοποιό της. Υπάρχουν κάποια φάρμακα που δεν επηρεάζουν την πορεία της εγκυμοσύνης και το έμβρυο, όμως πολλά μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα.
Οι συνταγές δεν πρέπει να εκτελούνται όταν :
Τέλος ο φαρμακοποιός ή ο βοηθός φαρμακείου πρέπει να ρωτά τον ασθενή αν έχει καμιά επιπλέον απορία σχετικά με την χρήση του φαρμάκου ή με οτιδήποτε σχετικό.

-  είναι χειρόγραφες γραμμένες με μολύβι ή έχουν διορθώσεις στις ποσότητες των φαρμάκων και ιδιαίτερα των ναρκωτικών και αυτών με αυξημένη τοξικότητα
-  έχουν λάθη στις δόσεις των φαρμάκων
-  περιέχουν ασύμβατα φάρμακα και η ασυμβασία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί φαρμακοτεχνικά
-  δεν έχουν ημερομηνία και υπογραφή του γιατρού
Η διατήρηση αρχείου συνταγών είναι χρήσιμη για τον φαρμακοποιό, το γιατρό αλλά και για τον ίδιο τον ασθενή. Η διατήρηση αρχείου συνταγών διευκολύνεται πολύ από τη χρήση κατάλληλου λογισμικού. Η τήρηση αρχείου επιτρέπει :

Δ). Καταχώρηση και αρχειοθέτηση των συνταγών.
-  στο φαρμακοποιό να γνωρίζει τον αριθμό των συνταγών που εκτελέσθηκαν,
-  ενημέρωση για τυχόν αλλεργίες ή ιδιοσυγκρασίες του ασθενή,
- την ταχεία ανεύρεση παλαιότερων συνταγών για χρήση φαρμάκων από τον ίδιο ασθενή
- όπως επίσης διευκολύνει και την παραλαβή στοιχείων για ασφαλιστικούς ή φορολογικούς σκοπούς

Ε). Κοστολόγηση μιας συνταγής
Οι πρωτότυπες συνταγές φυλάσσονται σε κατάλληλους φακέλους για το χρονικό διάστημα που προβλέπεται από το νόμο ανάλογα με το είδος της συνταγής.
Στο φαρμακείο πρέπει να υπάρχει μια σταθερή μέθοδος κοστολόγησης των συνταγών που περιλαμβάνουν παρασκευή γαληνικών σκευασμάτων.
Η τιμή μιας συνταγής πρέπει να καλύπτει το κόστος των πρώτων υλών και των υλικών συσκευασίας που χρησιμοποιήθηκαν, τον χρόνο που αφιέρωσε ο φαρμα-
κοποιός ή ο βοηθός του για την εκτέλεση της συνταγής, τα έξοδα συντήρησης και λειτουργίας του παρασκευαστηρίου και να αφήνει ένα λογικό περιθώριο κέρδους για την απόσβεση της επένδυσης του φαρμακείου. Για τον υπολογισμό της τιμής μιας συνταγής μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένας από τους παρακάτω τρόπους :

Τιμή συνταγής = (κόστος συστατικών ) + (επαγγελματική αμοιβή )

 Μέθοδος της επαγγελματικής αμοιβής :

 Μέθοδος της ποσοστιαίας προσαύξησης :

 Μέθοδος της ποσοστιαίας προσαύξησης και ελάχιστης αμοιβής :
Τιμή συνταγής = (κόστος συστατικών ) + (κόστος συστατικών Χ % προσαύξηση )
Τιμή συνταγής = (κόστος συστατικών ) + (κόστος συστατικών Χ % προσαύξηση ) +
(ελάχιστη αμοιβή)

Τιμές φαρμακοτεχνικών εργασιών
Στη συνέχεια παρατίθεται ενδεικτικά πίνακας του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου με τιμές φαρμακοτεχνικών εργασιών που ισχύουν για όλα τα Ασφαλιστικά Ταμεία και για τις ιδιωτικές συνταγές από την 1η Ιανουαρίου 2002.

1. ΑΛΟΙΦΕΣ
Για ποσότητα άνω των 50γρ., ανά 10γρ ή κλάσμα αυτών 0,21€
Παρασκευή αλοιφής μέχρι 50γρ. 2,26€.

2. ΑΝΑΜΕΙΞΗ
Για ποσότητα άνω των 100γρ., ανά 50γρ ή κλάσμα αυτών 0,38€
Ανάμειξη σκόνεων ή αλάτων μέχρι 100γρ. 1,51€

3. ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ
Αποστείρωση με βρασμό 1,58€
Αποστείρωση σε ατμοκλίβανο ξηροκλίβανο 3,7€

4. ΑΦΕΨΗΜΑΤΑ
Πάνω από 300γρ., ανά 50γρ ή κλάσμα αυτών 0,38€
Παρασκευή αυτών μέχρι 300γρ. 2,28€

5. ΒΩΛΟΙ
Για κάθε βώλο παραπάνω 0,04€
Κατασκευή αυτών μέχρι 10 τεμάχια 0,95€

6. ΓΑΛΑΚΤΩΜΑΤΑ
Πάνω από 200γρ., ανά 100γρ ή κλάσμα αυτών. 0,38€
Παρασκευή αυτών μέχρι 200γρ. 2,28€

7. ΓΛΙΣΧΡΑΜΑΤΑ
Πάνω από 200γρ., ανά 50γρ ή κλάσμα αυτών. 0,07€
Παρασκευή αυτών και τυχόν διάλυση φαρμάκου με ή χωρίς χρήση γουδιού μέχρι 200γρ. 1,06€

8. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ
Πάνω από 100γρ., ανά 50γρ. ή κλάσμα αυτών 0,19€
Παρασκευή αυτών μέχρι 100γρ. 1,94€

9. ΔΙΣΚΙΑ
Για κάθε παραπάνω δισκίο 0,04€
Παρασκευή δισκίων μέχρι 10 τεμάχια 0,95€

10.ΕΓΧΥΜΑΤΑ
Πάνω από 300γρ., ανά 50γρ. ή κλάσμα αυτών 0,13€
Παρασκευή αυτών με διήθηση και τυχόν μείξη ή διάλυση φαρμάκου με ή χωρίς χρήση γουδιού μέχρι 300γρ. 2,04€

11. ΕΙΔΗ
Μείξη φυτικών αδρομερών ή διαμερισμός αυτών 0,95€

12. ΕΚΛΕΙΓΜΑΤΑ
Πάνω από 200γρ., ανά 50γρ. ή κλάσμα αυτών 0,21€
Παρασκευή αυτών μέχρι 200γρ. 1,58€
ΕΜΒΡΕΓΜΑΤΑ & ΘΕΡΜΟΔΙΑΒΡΕΓΜΑΤΑ
με μείξη ή όχι, με διάλυση ή όχι φαρμάκων μέχρι 500γρ. 1,06€
Παρασκευή αυτών με διήθηση ή όχι,
Πάνω από 500γρ., ανά 100γρ. ή κλάσμα αυτών 0,1€
14. ΕΜΠΛΑΣΤΡΑ
Πάνω από 100γρ., ανά 50γρ. ή κλάσμα αυτών 0,1€
Παρασκευή αυτών μέχρι 100γρ. 1,13€

15. ΚΑΤΑΤΟΠΙΑ
Για κάθε καταπότιο πάνω από τα 5 0,07€
Παρασκευή αυτών μέχρι 5 0,77€
16. ΚΟΛΛΥΡΙΑ
Για απλή παρασκευή αυτών ή με αποστείρωση 1,48€
17. ΚΟΝΕΙΣ
Για κάθε παραπάνω 0,07€
Παρασκευή αυτών μέχρι 10 1,48€
18. ΠΗΚΤΟΚΑΨΑΚΙΑ & ΕΝΑΖΥΜΑ
Για κάθε ένα παραπάνω 0,12€
Παρασκευή αυτών εκτός της αξίας των μέχρι 10 1,48€
19. ΠΤΙΣΑΝΑΙ
και διάλυση ή όχι άλλων φαρμάκων μέχρι 500γρ. 0,94€
Παρασκευή αυτών με διήθηση ή χωρίς
Παραπάνω από 500γρ. ανεξάρτητα ποσότητας 1,12€
20. ΡΑΒΔΙΑ, ΣΤΥΛΙΣΚΟΙ
Τα συστατικά φάρμακα υπολογίζονται χωριστά

Παρασκευή ενός τεμαχίου 0,19€

21. ΥΠΟΘΕΤΑ, ΩΟΕΙΔΗ, ΠΕΣΣΟΙ
Για κάθε τεμάχιο πάνω από 10, ανά ένα 0,15€
Παρασκευή αυτών μέχρι 10 11,48€
22. ΦΥΡΑΜΑΤΑ, ΠΑΣΤΑΙ
Για πάνω από 100γρ., ανά 100γρ. 0,38€
Παρασκευή αυτών μέχρι 100γρ. 1,48€
Τα Έξοδα συσκευασίας (επιγραφή, πώμα, περιτύλιξη) υπολογίζονται: 0,35€. Στις πιο πάνω τιμές προστίθεται η αξία των φαρμάκων τα οποία αναγράφονται στη συνταγή, του εκδόχου και των βελτιωτικών, εφόσον προστίθενται, με ην τιμή να υπολογίζεται ως εξής: Κόστος αγοράς συν ποσοστό κέρδους του φαρμακοποιού.

Για τα σκευάσματα βάμμα ιωδίου, μερκουροχρώμιο και οξυζενέ παρασκευής του φαρμακοποιού, ισχύουν οι τιμές που περιλαμβάνονται στα δελτία τιμών του Υπουργείου Υγείας, για τα όμοια ως άνω προϊόντα τα οποία παράγονται από τις φαρμακοβιομηχανίες, προσαρμοζόμενες ανάλογα με τη χορηγούμενη ποσότητα από το φαρμακείο.
Αν για την παρασκευή μιας φαρμακοτεχνικής μορφής απαιτείται ενδιάμεσα η παρασκευή σκευάσματος που δεν διατίθεται έτοιμο στο εμπόριο, τότε, εκτός από την εργασία της τελικής φαρμακοτεχνικής μορφής, χρεώνεται και η ενδιάμεση φαρμακοτεχνική εργασία, με την πρώτη όμως τιμή του πίνακα, χωρίς δηλαδή την επιβάρυνση για την επιπλέον ποσότητα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ
Ο όρος «Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση» ερμηνεύει την παραγωγή, διακίνηση και έλεγχο των ιατρικών συνταγών, των παραπεμπτικών για ιατρικές πράξεις και των ιατρικών παροχών, με τη χρήση τεχνολογίας Η/Υ και Τηλεπικοινωνιών, με τρόπο που διασφαλίζει την εγκυρότητα, την ασφάλεια τη διαφάνεια των διακινούμενων πληροφοριών.
Νομοθετήθηκε με τον νόμο 3892/2010 και η σταδιακή του έναρξη έγινε στις 18 Οκτωβρίου 2010. Σήμερα καλύπτει το σύνολο σχεδόν των Ασφαλιστικών Ταμείων.
Στο πλήρες εύρος της, υποστηρίζει το σύνολο των διαδικασιών δημιουργίας, εκτέλεσης, διαχείρισης, ελέγχου, εκκαθάρισης και πληρωμής συνταγών φαρμάκων, ιατρικών πράξεων και παροχών σε όλα τα σημεία ενδιαφέροντος (ιατρείο, κέντρο υγείας, κλινική, νοσοκομείο, φαρμακείο, διαγνωστικό εργαστήριο κτλ.) και παρέχει σημαντικές δυνατότητες παρακολούθησης, έρευνας και ανάλυσης για όλους τους ενδιαφερόμενους.

Ποιούς αφορά
Αφορά το σύνολο των παρόχων Υγείας (Γιατρούς, Φαρμακεία, Διαγνωστικά Κέντρα, κλπ) με δύο διαφορετικούς τρόπους:
Και στους δύο ο Γιατρός χρησιμοποιεί αποκλειστικά την Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση (συνταγή - παραπεμπτικό - γνωμάτευση παροχής).
Στον πρώτο που αφορά τη φαρμακευτική δαπάνη και τον δεύτερο που αφορά όλα τα υπόλοιπα.
- Ο Φαρμακοποιός χρησιμοποιεί την Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση (εκτέλεση
συνταγής) και οι υπόλοιποι επί του παρόντος την παλαιότερη (αποδοχή παραπεμπτικού - χειρόγραφη εκτέλεση).

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΥΝΤΑΓΟΛΟΓΙΑ - ΣΥΝΤΑΓΗ

1. Ορισμός - Γενικά
H συνταγή με την μορφή εγγράφου διαμορφώθηκε κατά τη διάρκεια της περιόδου της φαρμακοτεχνίας και αποτέλεσε ουσιαστικά την γραπτή κωδικοποιημένη επικοινωνία μεταξύ γιατρού και φαρμακοποιού. Η συνταγή ήταν η μέθοδος επικοινωνίας τους με την μορφή εντολέα (ο γιατρός) προς τον εκτελεστή (ο φαρμακοποιός), χωρίς ο ασθενής να συμμετέχει καθόλου στην διαδικασία αυτή.
- Ο Φαρμακοποιός με τη συνταγή μπορεί να χορηγήσει στον ασθενή όχι μόνο κάποιο φάρμακο, αλλά και φαρμακευτικό υλικό το οποίο επιτρέπεται να διαθέτει το φαρμακείο. Τέτοιο υλικό μπορεί να είναι για παράδειγμα:

Σήμερα η συνταγή είναι η γραπτή εντολή του γιατρού, οδοντίατρου ή κτηνίατρου προς τον Φαρμακοποιό για να παρασκευάσει και να χορηγήσει σε συγκεκριμένο ασθενή καθορισμένο φάρμακο σε μορφή έτοιμη να χρησιμοποιηθεί.
-  Επιδεσμικό υλικό, όπως γάζες, επίδεσμοι, βαμβάκι κλπ.
-  Ιατρικά αέρια, όπως φιάλες οξυγόνου, μάσκες οξυγόνου
-  Υλικό για ενέσεις, όπως σύριγγες, βελόνες ενέσεων, συσκευές εγχύσεως ορών
-  Προϊόντα υγειονομικής χρήσης όπως καθετήρες, θερμοκύστεις, κ.α.
Η συνταγή θεωρείται επίσημο ιδιωτικό έγγραφο που εκδίδεται από τον γιατρό, επικυρώνεται από τον Φαρμακοποιό και αποτελεί νομικά αποδεικτικό στοιχείο . Γι' αυτό το λόγο έχει πάντοτε ημερομηνία σύνταξης και υπογραφή του εκδότη της. Όταν δεν είναι συνταγή με ηλεκτρονική συνταγογράφηση και είναι χειρόγραφη, γράφεται πάντα με μελάνη. Η αλλαγή των στοιχείων της συνταγής από τρίτους θεωρείται πλαστογράφηση.

- ⇒ Να επικοινωνεί με τον γιατρό συντάκτη της συνταγής, κάθε φορά που διαπιστώνει σφάλματα στην συνταγή, όπως για παράδειγμα δοσολογικά σφάλματα, ασύμβατα φάρμακα, ή ασάφειες στη συνταγή.
Κατά την εκτέλεση της συνταγής ο φαρμακοποιός έχει την ίδια ευθύνη με τον γιατρό . Επομένως πρέπει να γνωρίζει με ποιό τρόπο συντάσσεται μια συνταγή σαν επίσημο έγγραφο, ποια είναι η τυπική μορφή της και ο τρόπος εκτέλεσής της. Ο φαρμακοποιός οφείλει :
- ⇒ Να ενημερώνει και να συμβουλεύει το γιατρό σχετικά με τυχόν ευαισθησία του ασθενή σε κάποια φάρμακα ή την ύπαρξη αλληλεπίδρασης του φαρμάκου που συνταγογραφήθηκε, με φάρμακα που ήδη λαμβάνει ο ασθενής.
- Ο φαρμακοποιός κατά την εκτέλεση μιας συνταγής, πρέπει όχι μόνο να είναι ακριβής και προσεκτικός κατά την παρασκευή (εάν χρειάζεται παρασκευή), και χορήγηση του σχετικού σκευάσματος, αλλά και να παρέχει τις απαραίτητες συμβουλές και οδηγίες στον ασθενή, ώστε να εξασφαλίζεται η συμμόρφωση του ασθενή στη θεραπευτική αγωγή. Η τήρηση αρχείου από τον φαρμακοποιό για κάθε ασθενή στον οποίο χορηγεί φάρμακα είναι χρήσιμη.
- ⇒ Να επικοινωνεί με τον γιατρό συντάκτη της συνταγής, στην περίπτωση συνταγογράφησης φαρμάκου-βιολογικού παράγοντα, όταν δεν αναγράφεται η εμπορική ονομασία του ιδιοσκευάσματος. Στην περίπτωση αυτή επιβάλλεται άμεση επικοινωνία με τον γιατρό, ή εναλλακτικά ο φαρμακοποιός συμβουλεύεται το βιβλιάριο του ασθενή, εάν υπάρχει, προκειμένου να μάθει τον βιολογικό παράγοντα-φάρμακο που λαμβάνει ήδη ο ασθενής. Η νομοθεσία σχετικά με τα γενόσημα φάρμακα διαφέρει από την νομοθεσία για τα βιο-ομοειδή φάρμακα, δηλαδή με παρόμοιο βιολογικό παράγοντα. Ο φαρμακοποιός δεν μπορεί να υποκαταστήσει ή να ανταλλάξει τον βιολογικό παράγοντα από μόνος του, ούτε ακόμη και αν το ζητήσει ο ασθενής προτείνοντας να καταβάλει το αντίτιμο της διαφοράς και να πάρει το πρωτότυπο φάρμακο. Ο ασθενής συνεχίζει με όποιο βιολογικό παράγοντα άρχισε, εκτός εάν ο γιατρός συνταγογραφήσει διαφορετικά.

2. Στοιχεία Συνταγής
Η συνταγή μπορεί να συντάσσεται από τον γιατρό με μορφή που καθορίζεται από το πλαίσιο της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης (e-syntagigrafisi).
Αν πρόκειται για συνταγή από Ασφαλιστικό Φορέα μπορεί να συντάσσεται σε ειδικά έντυπα που περιέχουν κενά τμήματα για την αναγραφή των απαιτούμενων πληροφοριών.
Αν πρόκειται για χειρόγραφη συνταγή από ιδιώτη γιατρό, οδοντίατρο ή κτηνίατρο, τότε συνήθως συντάσσεται σε έντυπα που φέρουν τυπωμένα τα στοιχεία του γιατρού τυπωμένα στο επάνω μέρος (ονοματεπώνυμο, ειδικότητα, διεύθυνση, τηλέφωνο).

Πολύ παλαιότερα και κατά την περίοδο της φαρμακοτεχνίας, είχε επικρατήσει η σύνταξη των χειρόγραφων συνταγών με στοιχεία της Λατινικής γλώσσας. Σήμερα οι συνταγές αναγράφονται στην επίσημη γλώσσα του κράτους στο οποίο εκδίδονται και μόνο σε ορισμένες εντολές ή οδηγίες του γιατρού προς τον φαρμακοποιό διατηρείται η λατινική ορολογία, κυρίως με τη μορφή συμπτύξεων.
Τυπικά μια χειρόγραφη συνταγή αποτελείται από τα παρακάτω μέρη : 1) Επιγραφή (inscription)
Περιλαμβάνει ονοματεπώνυμο, ειδικότητα, διεύθυνση, αριθμό τηλεφώνου του γιατρού και ημερομηνία συντάξεως της συνταγής.

Αναγράφονται ονοματεπώνυμο, ηλικία και διεύθυνση ασθενή.

2). Στοιχεία ασθενή (Nomen Aegroti)

3). Επίκληση (invocation ή praepositio)

4). Εντολή (ordinatio ή praescriptio)
Αποτελείται από δύο μόνο γράμματα, Rp , συντομογραφία της λέξης Recipe που σημαίνει λάβε. Ο γιατρός απευθύνεται στον φαρμακοποιό και με τη συντομογραφία Rp του ζητά να λάβει από την αποθήκη του τα παρακάτω φάρμακα για την εκτέλεση της συνταγής.
Στην εντολή γράφεται το είδος και οι ποσότητες των φαρμάκων που θα χρησιμοποιηθούν. Το φάρμακο μπορεί να είναι :
- β) ένα ιδιοσκεύασμα
- α) ένα επίσημο σκεύασμα της Ελληνική Φαρμακοποιίας V
- γ) μια ειδική συνταγή για την παρασκευή κάποιου σκευάσματος π.χ. μιας αλοιφής, ενός εναιωρήματος

Εδώ δίνονται στον φαρμακοποιό οδηγίες παρασκευής και συσκευασίας της συνταγής, ή η ποσότητα που συνολικά θα δοθεί στον ασθενή.

5). Καταγραφή (subscriptio)

6). Οδηγία χρήσεως (signatura)
- α) τον τρόπο χορήγησης ή εφαρμογής π.χ. από το στόμα ή στο δέρμα
Αρχίζει με το γράμμα S. δηλαδή Signa, Signetur που σημαίνει σημείωσε, γράψε οδηγία χρήσεως, ή D.S . Da Signa . Η οδηγία μπορεί να περιλαμβάνει :
- β) τη δόση αν το σκεύασμα χρησιμοποιείται εσωτερικά
- δ) το μέρος του σώματος για το οποίο προορίζεται το φάρμακο να χρησιμοποιηθεί εξωτερικά, όπως το μάτι, το αυτί, κλπ.
- γ) τον χρόνο χορήγησης ή εφαρμογής π.χ. προ του φαγητού

7). Ειδικές οδηγίες (εντολές)

8). Όνομα και υπογραφή του γιατρού (Nomen Medici)
Εδώ ο γιατρός δίνει στον φαρμακοποιό οδηγίες για την επανεκτέλεση της συνταγής ή για τις πληροφορίες που θα πρέπει να συμπεριληφθούν στην ετικέτα του σκευάσματος.
Περιλαμβάνει ονοματεπώνυμο και υπογραφή του γιατρού. Η υπογραφή είναι απαραίτητη και δίνει στη συνταγή αξία επισήμου εγγράφου. Χωρίς αυτή η συνταγή θεωρείται άκυρη και δεν εκτελείται.

3. Κατηγορίες Συνταγών
Οι συνταγές σήμερα συντάσσονται από τον θεράποντα ιατρό, κυρίως στα πλαίσια της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης και περιλαμβάνουν:

 Απλές ηλεκτρονικές Ιατρικές συνταγές
-  Συνταγογράφηση ναρκωτικών ουσιών -Ειδικές ηλεκτρονικές ιατρικές συνταγές αναλγητικών φαρμάκων (χορηγούνται τα φάρμακα που υπάγονται στις διατάξεις περί ναρκωτικών ουσιών - Νόμος 3459/2006).
Οι ηλεκτρονικές Ιατρικές ειδικές συνταγές ναρκωτικών φαρμάκων, αντικατέστησαν τις προηγούμενες ιατρικές που έφεραν μονή ή διπλή κόκκινη γραμμή, ανάλογα με την κατηγορία της δραστικής ή των δραστικών ουσιών στα ιδιοσκευάσματα, ή συνολικά χορηγούμενη ποσότητα των ναρκωτικών αναλγητικών φαρμάκων ανά συνταγή.

Οι ηλεκτρονικές Ιατρικές ειδικές συνταγές ναρκωτικών φαρμάκων, χρησιμοποιούνται για την χορήγηση ναρκωτικών αναλγητικών φαρμάκων στους ασθενείς.
Οι γιατροί συνταγογραφούν στις απαραίτητες συνταγές ναρκωτικών αναλγητικών φαρμάκων με ηλεκτρονική συνταγογράφηση, σύμφωνα με το άρθρο 90 του νόμου 4600/2019 που αφορά τους κανόνες που θεσπίστηκαν για τη συνταγογράφηση των ναρκωτικών φαρμάκων.
Κάθε συνταγή θα πρέπει να περιλαμβάνει ΜΟΝΟ ιδιοσκευάσματα ή σκευάσματα που περιέχουν ουσίες του ίδιου πίνακα ναρκωτικών φαρμάκων.

Ο νέος τύπος της συνταγής ηλεκτρονικής συνταγογράφησης φέρει ειδική σήμανση και αναγραφή της φράσης «ΕΙΔΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΗ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ» και με αυτή συνταγογραφούνται ναρκωτικά αναλγητικά φάρμακα όλους τους γνωστούς πίνακες Ναρκωτικών Ουσιών.
Με το σύστημα αυτό καταργήθηκε η υποχρέωση των γιατρών να εκδίδουν παράλληλα και χειρόγραφη συνταγή, όπως καταργήθηκε και η χειρόγραφη ειδική συνταγή ναρκωτικών (μονόγραμμη και δίγραμμη) και οι δέσμες (μπλοκ) που φέρουν διπλότυπες συνταγές ναρκωτικών του ν. 3456/2006 .

Επίσης καταργήθηκαν οι αποφάσεις της Περιφέρειας για την έγκριση συνταγών χορήγησης ναρκωτικών αναλγητικών φαρμάκων.
Επιπλέον καταργήθηκε η αναγραφή ασθενειών και η πάθηση συνταγογραφείται μόνο με τους αντίστοιχους κωδικούς ICD-10, όπως π.χ. παρακάτω: κωδικός 300 αντί νευρώσεις - ψυχονευρώσεις - ψυχοσωματικές διαταραχές

 Ηλεκτρονικές Περιορισμένες Ιατρικές συνταγές
Οι Περιορισμένες Ιατρικές συνταγές αποτελούν ειδική κατηγορία ηλεκτρονικών Ιατρικών συνταγών με τις οποίες συνταγογραφούνται και χορηγούνται φάρμακα που προορίζονται να χρησιμοποιηθούν σε ειδικευμένο περιβάλλον.

 Ιατρικές Συνταγές Άυλης ηλεκτρονικής συνταγογράφησης Άρθρου 36
Πρόκειται για ιατρικές συνταγές ηλεκτρονικής συνταγογράφησης που αποστέλλονται απευθείας από το σύστημα κατά τη συνταγογράφησή τους από τον γιατρό, στο κινητό ή/και στο email του ασφαλισμένου, εφόσον έχει ενεργοποιή-
σει τη λειτουργικότητα της άϋλης συνταγής. Αφορούν φαρμακευτική αγωγή είτε χρόνια είτε όχι. Η άυλη συνταγή δεν φέρει ιατρική σφραγίδα είτε συνταγογραφείται από Ιδιώτη, είτε Νοσοκομειακό γιατρό.

 Ιατρικές συνταγές χορήγησης αντιβιοτικών φαρμάκων
Εξαιρείται δηλαδή από την υποχρέωση ύπαρξης ηλεκτρονικής συνταγής η χορήγηση των αντιβιοτικών τοπικής χρήσης και των ιδιοσκευασμάτων.
Κάθε συνταγή (από 1.9.2020) που περιέχει αντιβιοτικό φαρμακευτικό προϊόν, με εξαίρεση όσων προορίζονται για τοπική χρήση ΜΗΣΥΦΑ και των ιδιοσκευασμάτων , είναι ηλεκτρονική και αναγράφει τη συγκεκριμένη ασθένεια (με βάση την κωδικοποίηση κατά το International Classification of Diseases, ICD), για την οποία κρίνεται αναγκαία η χορήγηση του συγκεκριμένου αντιβιοτικού, σύμφωνα με τις εγκεκριμένες ενδείξεις του, τη δοσολογία, την ποσότητα και τη διάρκεια της θεραπείας, όπως ορίζονται στην άδεια κυκλοφορίας του.

Σε εξαιρετικές περιπτώσεις που δεν είναι δυνατή η έκδοση ηλεκτρονικής συνταγής, η χειρόγραφη συνταγή πρέπει να περιέχει όλα τα στοιχεία της ηλεκτρονικής συνταγής και ιδίως την ασθένεια, για την οποία κρίνεται αναγκαία η χορήγηση του συγκεκριμένου αντιβιοτικού, καθώς και τον λόγο αδυναμίας έκδοσης ηλεκτρονικής συνταγής.
Κάθε χειρόγραφη συνταγή που περιέχει αντιβιοτικό , πρέπει να έχει την υπογραφή του ασθενή, φυλάσσεται από τον φαρμακοποιό επί διετί α, είτε σε φωτοτυπία είτε σε ηλεκτρονικό αρχείο με τη μορφή αρχείου εικόνας .

 Επαναλαμβανόμενες συνταγές
Οι επαναλαμβανόμενες συνταγές μπορεί να είναι:
Οι συσκευασίες (τα εμβαλάγια) που περιέχουν φάρμακα εβδομαδιαίας λήψης είναι για θεραπεία ενός μηνός. Στο Π.Δ. 67/2000 αναφέρεται ότι σε κάθε συνταγή θα αναγράφονται φάρμακα για θεραπεία ενός μηνός. Εάν απαιτείται αγωγή για θεραπεία πέραν του ενός μηνός τότε υπάρχει η διαδικασία της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης των επαναλαμβανόμενων συνταγών. Σε αυτές τις συνταγές συμπληρώνεται από τον γιατρό το σχετικό κουτάκι ελέγχου, όπως αναφέρεται και στο σχετικό κεφάλαιο της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης (e-συνταγογράφηση).

- - Δίμηνες (1 φύλλο συνταγής)
- - Τετράμηνες (4 φύλλα συνταγές)
- - Τρίμηνες (3 φύλλα συνταγές)
- - Πεντάμηνες (5 φύλλα συνταγές)
- - Εξάμηνες (6 φύλλα συνταγές)».

1. Ιδιαίτερες κατηγορίες συνταγών

Συνταγές Φαρμακευτικών προϊόντων του Ι.Φ.Ε.Τ
Το Ινστιτούτο Φαρμακευτικής Έρευνας & Τεχνολογίας (Ι.Φ.Ε.Τ) παράγει, εισάγει και διαθέτει στην Ελληνική αγορά φάρμακα απαραίτητα για την Δημόσια υγεία που δεν διατίθενται από τις Φαρμακευτικές εταιρείες. Τα σκευάσματα έχουν ενταχθεί στην ηλεκτρονική συνταγογράφηση και συνταγογραφούνται ηλεκτρονικά.

 Συνταγές Φαρμάκων Υψηλού Κόστους (Φ.Υ.Κ) - Συνοδευτικά έγγραφα
Ορισμένα φάρμακα για την Θεραπεία Σοβαρών παθήσεων που έχουν ιδιαίτερα αυξημένο κόστος, ονομάζονται Φάρμακα Υψηλού Κόστους, «ΦΥΚ».

 Συνταγές ασθενών Δικαιούχων του άρθρου 33 του νόμου 4368/2016»
Η εκτέλεση των συνταγών των ανασφάλιστων ασθενών για τα φάρμακα των θεραπευτικών κατηγοριών Αντιεπιληπτικά, Ψυχοτρόπα και Ψυχοαναληπτικά, γίνεται μόνο σε φαρμακεία Νοσοκομείων για να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη συνέχεια της φαρμακευτικής αγωγής που λαμβάνουν οι ασθενείς. Επίσης η χορήγηση των παραπεμπτικών αναλωσίμων, όπως οι ταινίες μέτρησης σακχάρου γίνεται μόνο σε δημόσιες δομές.
- Ο φορέας «Ταμείο Πρόνοιας» μετονομάσθηκε σε «Ταμείο Πρόνοιας -Δικαιούχοι του άρθρου 33 του νόμου 4368/2016», με δικαιούχους τους ανασφάλιστους πολίτες και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες Η εκτέλεση των συνταγών ΦΑΡΜΑΚΩΝ γίνεται σε όλα τα ιδιωτικά φαρμακεία.

 Συνταγές Αντιρετροϊκών Φαρμάκων
Η συνταγογράφηση των αντιρετροϊκών φαρμάκων γίνεται μόνον από γιατρούς μονάδων ειδικών λοιμώξεων που λειτουργούν σε Νοσοκομεία ή/και πιστοποιημένους λοιμωξιολόγους γιατρούς ιδιώτες Τα αντιρετροϊκά φάρμακα χορηγούνται χωρίς συμμετοχή ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ από τα φαρμακεία των Κρατικών Νοσοκομείων σε εξωτερικούς HIV θετικούς ασθενείς.

 Συνταγές Γαληνικών σκευασμάτων
Οι συνταγές γαληνικών σκευασμάτων είναι χειρόγραφες ιατρικές συνταγές με τις οποίες συνταγογραφούνται γαληνικά σκευάσματα, δηλαδή σκευάσματα που ζητείται η παρασκευή τους στο εργαστήριο του φαρμακείου.

 Συνταγές ομοιοπαθητικών σκευασμάτων
Τα ομοιοπαθητικά φάρμακα αποτελούν γαληνικά σκευάσματα που παρασκευάζονται στο εργαστήριο του φαρμακείου, με ευθύνη του φαρμακοποιού και με εντολή (συνταγή) του ομοιοπαθητικού γιατρού, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ομοιοπαθητική Φαρμακοποιία.

 Συνταγές Διαγνωστικών σκευασμάτων απεικονιστικών εξετάσεων

 Συνταγές Ανταγωνιστικών Ουσιών
Με αυτές χορηγούνται φαρμακευτικές ουσίες σε άτομα τοξικομανή, χρήστες ναρκωτικών ουσιών και αλκοόλης, που βρίσκονται σε προσπάθεια απεξάρτησης, παράλληλα με ψυχοκοινωνικές μεθόδους. Οι ουσίες αυτές διευκολύνουν την απεξάρτηση των εξαρτημένων ατόμων και έτσι αποφεύγονται υποτροπές. Για παράδειγμα η ναλτρεξόνη αναστέλλει την σύνδεση των οπιοειδών με τους υποδοχείς και έτσι λειτουργεί ανταγωνιστικά στις ουσίες αυτές.
Ιδιαίτερη κατηγορία συνταγών αποτελούν οι συνταγές ανταγωνιστικών ουσιών.

Παραδείγματα αναγραφής χειρόγραφης ιατρικής συνταγής

 Τυπική μορφή απλής χειρόγραφης ιατρικής συνταγής

| Επιγραφή  (inscription)                                                                                                                                                                                               | Α. Β. ΔΕΖΟΠΟΥΛΟΣ Γιατρός Δερματολόγος Οδού 1, Αθήνα 99999 Τηλ. 2489876543    |
|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------|
| Στοιχεία Ασθενή (Nomen Αegroti)                                                                                                                                                                                       | Για : κο Η.Θ. ΚΛΙΝΔΗ,  ετών 17                                               |
| Επίκληση  (invocation ή praepositio)                                                                                                                                                                                  | Rp                                                                           |
| Εντολή  (ordinatio ή praescriptio) (Remedium Cardinale: κύριο δραστικό συστατικό) (Remedium adjuvans : βοηθητικό δραστικό συστατικό) (Remedium corrigens : βελτιωτικό γεύσης / οσμής) (Remedium constituens : έκδοχα) | Terramycin HCl 2.0 Acid Salicylic 2.0 Zinc Oxide 12.0 Alcohol 60 o  ad 100.0 |
| Καταγραφή  (subscriptio)                                                                                                                                                                                              | Μ.f.  mixture                                                                |
| Οδηγία χρήσεως (signatura)                                                                                                                                                                                            | S.  επικάλυψη προσώπου                                                       |
|                                                                                                                                                                                                                       | προ του βραδινού ύπνου                                                       |
| Ειδικές εντολές                                                                                                                                                                                                       | Η συνταγή μπορεί να επαναληφθεί μια φορά  (1) φορά                           |
| Σφραγίδα και υπογραφή γγιατρού (Nomen Medici)                                                                                                                                                                         | Κ.Μ. Ιατρίδης                                                                |
|                                                                                                                                                                                                                       | 3-2-2007                                                                     |
| Ημερομηνία                                                                                                                                                                                                            |                                                                              |

 Σύγχρονος τρόπος αναγραφής χειρόγραφης ιατρικής συνταγής

| Επιγραφή  (inscription)                                                     | Α. Β. ΔΕΖΟΠΟΥΛΟΣ Γιατρός Δερματολόγος Οδού 1, Αθήνα 99999 Τηλ. 2489876543   |
|-----------------------------------------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------------------|
| Στοιχεία Ασθενή (Nomen Αegroti)                                             | Για : κο Η.Θ. ΚΛΙΝΔΗ,  ετών 17                                              |
| Επίκληση  (invocation ή praepositio)                                        | Rp.                                                                         |
| Εντολή  (ordinatio ή praescriptio) (Φαρμακοτεχνική μορφή)                   | Caps                                                                        |
| (Επίσημο/ εμπορικό όνομα φαρμάκου) (Πυκνότητα / περιεκτικότητα π.χ. mg, ml) | Amoxil                                                                      |
| Καταγραφή  (subscriptio)                                                    | 500 mg                                                                      |
|                                                                             | Bt No ΙΙ (δύο)                                                              |
| Οδηγία χρήσεως (signatura)                                                  | S.  Οδηγία για τη δόση και τη χορήγηση του φαρμάκου                         |
| Σφραγίδα και υπογραφή γγιατρού (Nomen Medici)                               | Κ.Μ. Ιατρίδης                                                               |
| Ημερομηνία                                                                  | 3-2-2007                                                                    |

4. Σύμβολα που χρησιμοποιούνται κατά την Συνταγογραφία

Συνηθισμένες συντμήσεις στη συνταγογραφία, η Λατινική και η Ελληνική λέξη

| Σύντμηση           | Λατινική Ονομασία           | Ελληνική Ονομασία               |
|--------------------|-----------------------------|---------------------------------|
| a.a., ana, a a     | ana partes aequales         | ανα ίσα μέρη                    |
| Ad                 |                             | μέχρι, ως                       |
| Ad rep             | ad repetitionem             | προς επανάληψη                  |
| Ad us. int. (ext.) | ad usum internum (externum) | για χρήση εσωτερική (εξωτερική) |
| ampul.             | Ampulla                     | φύσιγγα, αμπούλα                |
| Aq.                | Aqua                        | νερό                            |
| Aq. dem.           | αqua demineralisata         | νερό απιονισμένο                |
| Aq. des            | αqua destillata             | απεσταγμένο νερό                |
| b.i.d.             | bis in die                  | δυο φορές την ημέρα             |
| c.                 | Cum                         | με                              |
| caps.              | Capsula                     | κάψουλα, καψάκιο                |
| collyr.            | Collyrium                   | κολλύριο                        |
| D., d.             | da, denture                 | δώσε, χορήγησε                  |
| D., dos.           | Dosis                       | δόση                            |
| D., S., d.s.       | da, signa                   | δώσε, σημείωσε (οδηγία)         |
| d.t.d.             | da, (dentur) tales doses    | δώσε τέτοιες δόσεις             |
| D.l.               | Dosis letalis               | θανατηφόρος δόση                |
| eff.               | Effervescens                | αναβράζον                       |
| Empl.              | Emplastrum                  | έμπλαστρο                       |
| Emuls.             | Emulsion                    | γαλάκτωμα                       |
| excip.             | Excipiens                   | έκδοχο                          |
| ex t r.            | Extractum                   | εκχύλισμα                       |
| f.                 | fac, fiat, fiant            | κάνε, παρασκεύασε               |
| glob.vag           | globuli vaginales           | κολπικά σφαιρίδια               |
| gran.              | Granulum                    | κοκκίο                          |
| granul.            | Granulatus                  | κοκκoποιημένος                  |
| gtt., gttm., gtts  | gutta, guttam, guttas       | σταγόνα, σταγόνες               |
| i.m.               | inta musculum               | ενδομυϊκά                       |
| inf.               | Infusum                     | έγχυμα                          |
| inj.               | Injection                   | ένεση                           |
| i.v.               | inta venam                  | ένδοφλέβια                      |
| lin.               | Linimentum                  | έντριμμα                        |
| mass.supp.         | massa suppositorium         | μάζα υποθέτων                   |
| M.D.S.             | misce, da, signa            | μείξε και χορήγησε              |
| M.u.f.             | misce ut fiat               | μείξε και παρασκεύασε           |
| ne repet.          | ne repetatur                | να μην επαναληφθεί              |
| p.o.               | per os                      | από το στόμα                    |

| Σύντμηση     | Λατινική Ονομασία   | Ελληνική Ονομασία         |
|--------------|---------------------|---------------------------|
| pro inf.     | pro infantibus      | για παιδιά                |
| pro us. ext. | pro usu externo     | για εξωτερική χρήση       |
| pro us. int. | pro usu interno     | για εσωτερική χρήση       |
| p., pulv.    | Pulvis              | κόνις, σκόνη              |
| q.s.         | quantum satis       | όσο αρκεί, όσο χρειάζεται |
| Rem.         | Remedium            | Φάρμακο                   |
| Rp.          | Recipe              | λάβε, πάρε                |
| s.           | Sine                | Χωρίς                     |
| s.c.         | sub cutem           | Υποδόρια                  |
| s., S.       | signa, signetur     | γράψε, σημείωσε           |
| sin.aq.      | sine aqua           | χωρίς νερό                |
| steril.      | Sterilisa           | Αποστείρωσε               |
| Supp.        | Suppositorium       | Υπόθετο                   |
| Tabl., tab.  | Tableta             | Δισκίο                    |
| t.i.d.       | ter in die          | 3 φορές την ημέρα         |
| ung.ungt.    | Unguentum           | Αλοιφή                    |

5. Η εκτέλεση της Ιατρικής συνταγής στο φαρμακείο
Το φαρμακείο λειτουργεί σαν μονάδα πρωτοβάθμιας περίθαλψης. Ο φαρμακοποιός και ο βοηθός φαρμακείου επικοινωνούν τόσο με τον ασθενή όσο και με τον γιατρό όποτε χρειάζεται και έχουν σημαντικό ρόλο στη διασφάλιση της δημόσιας υγείας. Επομένως η σωστή εκτέλεση των συνταγών είναι καθοριστική και συμβάλλει στην επίτευξη του ρόλου του φαρμακοποιού και του φαρμακείου στο κοινωνικό σύνολο. Σήμερα οι συνταγές είναι μηχανογραφημένες με βάση την ηλεκτρονική συνταγογράφηση, και μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις χειρόγραφες.

Η χειρόγραφη εκτέλεση στο φαρμακείο των ηλεκτρονικών συνταγών φαρμάκων επιτρέπεται μόνον στις περιπτώσεις:
Κατά την εκτέλεση των συνταγών της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, ο φαρμακοποιός είναι υποχρεωμένος να διαθέτει και να γνωστοποιεί στον ασφαλισμένο το φάρμακο με τη χαμηλότερη τιμή για κάθε δραστική ουσία, προκειμένου για την αποζημίωση της συνταγής από την κοινωνική ασφάλιση. Εάν ο ασθενής επιλέξει ακριβότερο φάρμακο, υποχρεώνεται να το δηλώσει υπογράφοντας σε ειδικό χώρο της ηλεκτρονικής συνταγής.

-  Μη διαθεσιμότητας του συστήματος της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης

Μερική εκτέλεση συνταγής
- Αποδεδειγμένη αδυναμία πρόσβασης του φαρμακείου στο διαδίκτυο ή στο σύστημα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης.
Η συνταγή μπορεί να εκτελεστεί μερικά όταν:
-  ο ασθενής δεν επιθυμεί να πάρει κάποιο φάρμακο
-  δεν υπάρχουν όλα τα φάρμακα για την εκτέλεση της συνταγής
- όταν ο ασφαλισμένος δεν επιστρέψει στο φαρμακείο να πάρει τα χρωστούμενα φάρμακα.

Εκτέλεση Ιατρικής συνταγής - Γενικά
- -Η συνταγή διαβάζεται και ελέγχεται προσεκτικά πριν εκτελεστεί: τα στοιχεία της, η ημερομηνία, η ύπαρξη σφραγίδας και υπογραφής του γιατρού, η διαθεσιμότητα των σκευασμάτων που αναγράφονται στην συνταγή κλπ.

Παραλαβή της συνταγής από τον φαρμακοποιό ή τον βοηθό του Ανάγνωση και έλεγχος της συνταγής
- -Επιπλέον παραλαμβάνονται και ελέγχονται τα απαιτούμενα απαραίτητα συνοδευτικά έγγραφα της συνταγής, όπως για παράδειγμα οι ιατρικές βεβαιώσεις θεράποντα γιατρού Νοσοκομείου, κλπ.
Αν χρειάζεται, ο φαρμακοποιός ή ο βοηθός του πρέπει να επικοινωνούν και να ζητούν διευκρινίσεις από τον γιατρό σε περιπτώσεις όταν:
- -Ο ασθενής δηλώνει εάν επιθυμεί να λάβει όλα τα φάρμακα που συνταγογράφησε ο γιατρός
-  όταν πρόκειται για χειρόγραφη συνταγή και δεν είναι δυνατή η ανάγνωση όλης ή μέρους της συνταγής,
-  συνταγογραφούνται ασυνήθεις δόσεις
-  υπάρχουν σημαντικές παραλείψεις στη συνταγή, όπως π.χ. όταν δεν καθορίζεται η ισχύς των ιδιοσκευασμάτων
- συνταγογραφούνται σκευάσματα που είναι σε έλλειψη, κλπ.

Στάδια εκτέλεσης Ιατρικής συνταγής Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης
Όταν εκτελούνται συνταγές ασφαλισμένων των ασφαλιστικών οργανισμών και ταμείων πρέπει να εφαρμόζονται οι επιπλέον ειδικοί όροι των συμβάσεων που ισχύουν, όπως ποσοστά συμμετοχής του ασθενή στη δαπάνη κτλ.
Οι συνταγές εκτελούνται από τον υπεύθυνο φαρμακοποιό ή τον βοηθό φαρμακείου. Την ευθύνη της εκτέλεσης φέρουν τόσο ο διευθύνων το φαρμακείο όσο και αυτός που εκτέλεσε τη συνταγή. Οι συνταγές που εκτελούνται υπογράφονται και σφραγίζονται από τον φαρμακοποιό με την προσωπική του σφραγίδα.

Η συνταγή των φαρμάκων θα πρέπει να εκτελεστεί μέσα σε 15 εργάσιμες ημέρες ή σε 8 εργάσιμες ημέρες σε περίπτωση μερικής εκτέλεσής της συνταγής. Κατά την εκτέλεση της συνταγής:
- Σαρώνεται η ταινία γνησιότητας του σκευάσματος (κουπόνι) στους δύο κωδικούς (barcodes) που φέρει. Πρώτα σαρώνεται ο κωδικός στο κάτω μέρος της ταινίας ο οποίος αντιστοιχεί στο είδος του φαρμάκου και κατόπιν ο κωδικός στο επάνω μέρος της ταινίας γνησιότητας, ο οποίος αντιστοιχεί στο συγκεκριμένο εμβαλάγιο (κουτί).
- -Επιλέγεται το επιθυμητό ιδιοσκεύασμα από όπου φυλάσσεται (συρτάρι - ράφι)
- -Επικολλάται η ταινία γνησιότητας (κουπόνι) στον ειδικό χώρο της συνταγής που

προβλέπεται για το συγκεκριμένο σκεύασμα, τόσες ταινίες όσα και τα εμβαλάγια κάθε ιδιοσκευάσματος.
- -Υπολογίζεται το κόστος και το τελικό αντίτιμο της συνταγής. Ο ασθενής καταβάλει το αντίτιμο της συνταγής με έκδοση των νόμιμων παραστατικών ηλεκτρονικά (από την ταμειακή μηχανή του φαρμακείου) ή χειρόγραφα όταν απαιτείται.
- -Αναγράφονται με ευκρίνεια οι οδηγίες για τον /την ασθενή επάνω στο εμβαλάγιο (κουτί συσκευασίας) κάθε φαρμάκου
- -Η συνταγή υπογράφεται από τον παραλήπτη και συμπληρώνονται τα στοιχεία του όπου χρειάζεται ανάλογα με το είδος της συνταγής
- Υπογράφεται και σφραγίζεται το βιβλιάριο του ασθενή στις περιπτώσεις που προβλέπεται
- -Η συνταγή υπογράφεται και σφραγίζεται από τον φαρμακοποιό
- -Στην περίπτωση ΑΥΛΗΣ ΣΥΝΤΑΓΗΣ ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, δεν φέρει ιατρική σφραγίδα , είτε από Ιδιώτη, είτε από Νοσοκομειακό γιατρό.

 Στάδια εκτέλεσης χειρόγραφης συνταγής - Συνταγής γαληνικού σκευάσματος
- Α). Παραλαβή της συνταγής από τον Φαρμακοποιό ή τον Βοηθό του Φαρμακοποιού
Η συνταγή πρέπει να διαβάζεται και να ελέγχεται προσεκτικά πριν εκτελεστεί. Αν χρειάζεται, ο φαρμακοποιός πρέπει να επικοινωνεί και να ζητά διευκρινίσεις από τον γιατρό στις περιπτώσεις όπως όταν :

Β). Ανάγνωση και έλεγχος της συνταγής .
-  δεν είναι δυνατή η ανάγνωση όλης ή μέρους της συνταγής, όταν πρόκειται για χειρόγραφη
-  συνταγογραφούνται ασυνήθεις δόσεις
-  υπάρχουν σημαντικές παραλείψεις στη συνταγή, όπως π.χ. δεν καθορίζεται η ισχύς των ιδιοσκευασμάτων

Γ). Εκτέλεση της συνταγής
- 1) Προετοιμασία σε καθαρό χώρο και λευκή ποδιά εργαστηρίου, καθαρά σκεύη, ησυχία και συγκέντρωση.
Στην περίπτωση που απαιτείται να μορφοποιηθούν τα συστατικά μιας συνταγής σε φαρμακοτεχνική μορφή προκειμένου να παρασκευασθεί κάποιο γαληνικό σκεύασμα, ακολουθούνται τα παρακάτω βήματα για την εκτέλεση του σκευάσματος της συνταγής :
- 2) Προσεκτική ανάγνωση της συνταγής.
- 4) Έλεγχος δόσεων και σκευασμάτων που θα χρησιμοποιηθούν.
- 3) Αντιγραφή της συνταγής στο βιβλίο του εργαστηρίου. Αν χρειάζεται μπορεί να βρεθεί η συνταγή στη σχετική βιβλιογραφία.
- 5) Έλεγχος για ασυμβασίες μεταξύ των συστατικών.
- 6) Έλεγχος μήπως κάποιο από τα συστατικά είναι δηλητήριο και σε ποιες δόσεις.

- 7) Προσδιορισμός μεθόδου παρασκευής του σκευάσματος.
- 9) Υπολογισμοί ποσοτήτων και έλεγχος των υπολογισμών.
- 8) Μελέτη των συνθηκών συντήρησης του σκευάσματος και επιλογή του κατάλληλου περιέκτη.
- 10) Συγκέντρωση στον τόπο εργασίας των απαραίτητων ουσιών και του κατάλληλου περιέκτη
- 12) Τελικός έλεγχος του σκευάσματος και χορήγηση.
- 11) Παρασκευή του σκευάσματος, αναγραφή και επικόλληση κατάλληλης ετικέτας στον περιέκτη σχετικά με τα στοιχεία για το σκεύασμα και οδηγίες για τον ασθενή.
Οι συνταγές εκτελούνται από τον υπεύθυνο φαρμακοποιό ή τον βοηθό φαρμακείου. Την ευθύνη της εκτέλεσης φέρουν τόσο ο διευθύνων το φαρμακείο όσο και ο αυτός που εκτέλεσε τη συνταγή. Ο φαρμακοποιός που εκτέλεσε τη συνταγή, την υπογράφει και την σφραγίζει με την προσωπική του σφραγίδα.

Στην περίπτωση εκτέλεσης χειρόγραφης συνταγής, προκειμένου ο φαρμακοποιός να αποζημιωθεί για το κόστος της συνταγής από τον ΕΟΠΥΥ, χρησιμοποιούνται δύο "φόρμες" που υποδεικνύονται από τον ΕΟΠΥΥ. Αυτές έχουν μορφή αντίστοιχη με αυτήν παράγει η ηλεκτρονική συνταγογράφηση, εκτυπώνονται και συμπληρώνονται στο φαρμακείο. Η μία φόρμα αφορά την εκτέλεση της συνταγής και μία για κάθε σελίδα πρόσθετων ταινιών γνησιότητας (κουπονιών) που θα χρειαστεί.
Όταν εκτελούνται συνταγές ασφαλισμένων είτε του Δημοσίου είτε Ασφαλιστικών οργανισμών και Ταμείων πρέπει να εφαρμόζονται επιπλέον και οι ειδικοί όροι των συμβάσεων που ισχύουν μεταξύ τους.

Κατά την εκτέλεση μιας συνταγής ο φαρμακοποιός ή ο βοηθός φαρμακείου είναι απαραίτητο να ενημερώνει τον ασθενή. Οι 4 αναγκαίες ερωτήσεις που πρέπει να απαντήσει ο φαρμακοποιός ή ο Βοηθός φαρμακείου στο άτομο που εξυπηρετεί στο φαρμακείο, έστω και αν το ίδιο το ενδιαφερόμενο άτομο δεν έχει ρωτήσει :
Το να παίρνει κάποιος ένα φάρμακο με ή χωρίς τροφή έχει μεγάλη σημασία. Μερικά φάρμακά πρέπει να λαμβάνονται με τροφή, ενώ άλλα πρέπει να λαμβάνονται με άδειο στομάχι. Επίσης η ώρα της ημέρας παίζει σημαντικό ρόλο σε ορισμένες φαρμακευτικές αγωγές. Για παράδειγμα, τα φάρμακα για τη μείωση της χοληστερίνης πρέπει να λαμβάνονται βράδυ, επειδή τότε η «κακή χοληστερόλη» είναι σε ανεβασμένα επίπεδα.

1. Πώς και πότε πρέπει να λαμβάνεται το φάρμακο;

2. Θα πρέπει να γνωρίζει κάποιες πιθανές αλληλεπιδράσεις του φαρμάκου;
- Οι αλληλεπιδράσεις του φαρμάκου με άλλα φάρμακα ή τρόφιμα μπορούν να καταστήσουν το φάρμακο λιγότερο αποτελεσματικό, να προκαλέσουν απρόσμενες παρενέργειες ή να αυξήσουν τη δράση κάποιου άλλου φαρμάκου που παίρνει ο ασθενής. Όσο αφορά τα τρόφιμα, για παράδειγμα περισσότερα από 85 φάρμακα είναι γνωστό ότι αλληλεπιδρούν με το γκρέιπφρουτ, αλλά αυτό
αποτελεί πληροφορία άγνωστη στο ευρύ κοινό. Στα φάρμακα αυτά περιλαμβάνονται ορισμένα φάρμακα μείωσης της χοληστερόλης, ορισμένα φάρμακα κατά του άγχους, καθώς και ορισμένα φάρμακα για την αρτηριακή πίεση.

Είναι σίγουρο ότι αυτό συμβαίνει συχνά και μάλιστα παραπάνω από μια φορές. Αλλά πόσο σοβαρό είναι; Πρέπει να πάρει την επόμενη δόση το συντομότερο δυνατό για να αποφύγει τα προβλήματα; Ή μήπως αυτό δεν επιτρέπεται για το συγκεκριμένο σκεύασμα; Όλα εξαρτώνται από την ακριβή συνταγή που παίρνει.

3. Τι πρέπει να κάνει αν δεν πάρει μια δόση;
- 4. Τι γίνεται αν κάποια γυναίκα μείνει έγκυος κατά τη διάρκεια της αγωγής; Αν κάποια γυναίκα είναι έγκυος ή προσπαθεί να μείνει έγκυος, θα πρέπει να κάνει μια εκτενέστερη συζήτηση με το γιατρό αλλά και το φαρμακοποιό της. Υπάρχουν κάποια φάρμακα που δεν επηρεάζουν την πορεία της εγκυμοσύνης και το έμβρυο, όμως πολλά μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα.
Οι συνταγές δεν πρέπει να εκτελούνται όταν :
Τέλος ο φαρμακοποιός ή ο βοηθός φαρμακείου πρέπει να ρωτά τον ασθενή αν έχει καμιά επιπλέον απορία σχετικά με την χρήση του φαρμάκου ή με οτιδήποτε σχετικό.

-  είναι χειρόγραφες γραμμένες με μολύβι ή έχουν διορθώσεις στις ποσότητες των φαρμάκων και ιδιαίτερα των ναρκωτικών και αυτών με αυξημένη τοξικότητα
-  έχουν λάθη στις δόσεις των φαρμάκων
-  περιέχουν ασύμβατα φάρμακα και η ασυμβασία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί φαρμακοτεχνικά
-  δεν έχουν ημερομηνία και υπογραφή του γιατρού
Η διατήρηση αρχείου συνταγών είναι χρήσιμη για τον φαρμακοποιό, το γιατρό αλλά και για τον ίδιο τον ασθενή. Η διατήρηση αρχείου συνταγών διευκολύνεται πολύ από τη χρήση κατάλληλου λογισμικού. Η τήρηση αρχείου επιτρέπει :

Δ). Καταχώρηση και αρχειοθέτηση των συνταγών.
-  στο φαρμακοποιό να γνωρίζει τον αριθμό των συνταγών που εκτελέσθηκαν,
-  ενημέρωση για τυχόν αλλεργίες ή ιδιοσυγκρασίες του ασθενή,
- την ταχεία ανεύρεση παλαιότερων συνταγών για χρήση φαρμάκων από τον ίδιο ασθενή
- όπως επίσης διευκολύνει και την παραλαβή στοιχείων για ασφαλιστικούς ή φορολογικούς σκοπούς

Ε). Κοστολόγηση μιας συνταγής
Οι πρωτότυπες συνταγές φυλάσσονται σε κατάλληλους φακέλους για το χρονικό διάστημα που προβλέπεται από το νόμο ανάλογα με το είδος της συνταγής.
Στο φαρμακείο πρέπει να υπάρχει μια σταθερή μέθοδος κοστολόγησης των συνταγών που περιλαμβάνουν παρασκευή γαληνικών σκευασμάτων.
Η τιμή μιας συνταγής πρέπει να καλύπτει το κόστος των πρώτων υλών και των υλικών συσκευασίας που χρησιμοποιήθηκαν, τον χρόνο που αφιέρωσε ο φαρμα-
κοποιός ή ο βοηθός του για την εκτέλεση της συνταγής, τα έξοδα συντήρησης και λειτουργίας του παρασκευαστηρίου και να αφήνει ένα λογικό περιθώριο κέρδους για την απόσβεση της επένδυσης του φαρμακείου. Για τον υπολογισμό της τιμής μιας συνταγής μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένας από τους παρακάτω τρόπους :

Τιμή συνταγής = (κόστος συστατικών ) + (επαγγελματική αμοιβή )

 Μέθοδος της επαγγελματικής αμοιβής :

 Μέθοδος της ποσοστιαίας προσαύξησης :

 Μέθοδος της ποσοστιαίας προσαύξησης και ελάχιστης αμοιβής :
Τιμή συνταγής = (κόστος συστατικών ) + (κόστος συστατικών Χ % προσαύξηση )
Τιμή συνταγής = (κόστος συστατικών ) + (κόστος συστατικών Χ % προσαύξηση ) +
(ελάχιστη αμοιβή)

Τιμές φαρμακοτεχνικών εργασιών
Στη συνέχεια παρατίθεται ενδεικτικά πίνακας του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου με τιμές φαρμακοτεχνικών εργασιών που ισχύουν για όλα τα Ασφαλιστικά Ταμεία και για τις ιδιωτικές συνταγές από την 1η Ιανουαρίου 2002.

1. ΑΛΟΙΦΕΣ
Για ποσότητα άνω των 50γρ., ανά 10γρ ή κλάσμα αυτών 0,21€
Παρασκευή αλοιφής μέχρι 50γρ. 2,26€.

2. ΑΝΑΜΕΙΞΗ
Για ποσότητα άνω των 100γρ., ανά 50γρ ή κλάσμα αυτών 0,38€
Ανάμειξη σκόνεων ή αλάτων μέχρι 100γρ. 1,51€

3. ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ
Αποστείρωση με βρασμό 1,58€
Αποστείρωση σε ατμοκλίβανο ξηροκλίβανο 3,7€

4. ΑΦΕΨΗΜΑΤΑ
Πάνω από 300γρ., ανά 50γρ ή κλάσμα αυτών 0,38€
Παρασκευή αυτών μέχρι 300γρ. 2,28€

5. ΒΩΛΟΙ
Για κάθε βώλο παραπάνω 0,04€
Κατασκευή αυτών μέχρι 10 τεμάχια 0,95€

6. ΓΑΛΑΚΤΩΜΑΤΑ
Πάνω από 200γρ., ανά 100γρ ή κλάσμα αυτών. 0,38€
Παρασκευή αυτών μέχρι 200γρ. 2,28€

7. ΓΛΙΣΧΡΑΜΑΤΑ
Πάνω από 200γρ., ανά 50γρ ή κλάσμα αυτών. 0,07€
Παρασκευή αυτών και τυχόν διάλυση φαρμάκου με ή χωρίς χρήση γουδιού μέχρι 200γρ. 1,06€

8. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ
Πάνω από 100γρ., ανά 50γρ. ή κλάσμα αυτών 0,19€
Παρασκευή αυτών μέχρι 100γρ. 1,94€

9. ΔΙΣΚΙΑ
Για κάθε παραπάνω δισκίο 0,04€
Παρασκευή δισκίων μέχρι 10 τεμάχια 0,95€

10.ΕΓΧΥΜΑΤΑ
Πάνω από 300γρ., ανά 50γρ. ή κλάσμα αυτών 0,13€
Παρασκευή αυτών με διήθηση και τυχόν μείξη ή διάλυση φαρμάκου με ή χωρίς χρήση γουδιού μέχρι 300γρ. 2,04€

11. ΕΙΔΗ
Μείξη φυτικών αδρομερών ή διαμερισμός αυτών 0,95€

12. ΕΚΛΕΙΓΜΑΤΑ
Πάνω από 200γρ., ανά 50γρ. ή κλάσμα αυτών 0,21€
Παρασκευή αυτών μέχρι 200γρ. 1,58€
ΕΜΒΡΕΓΜΑΤΑ & ΘΕΡΜΟΔΙΑΒΡΕΓΜΑΤΑ
με μείξη ή όχι, με διάλυση ή όχι φαρμάκων μέχρι 500γρ. 1,06€
Παρασκευή αυτών με διήθηση ή όχι,
Πάνω από 500γρ., ανά 100γρ. ή κλάσμα αυτών 0,1€
14. ΕΜΠΛΑΣΤΡΑ
Πάνω από 100γρ., ανά 50γρ. ή κλάσμα αυτών 0,1€
Παρασκευή αυτών μέχρι 100γρ. 1,13€

15. ΚΑΤΑΤΟΠΙΑ
Για κάθε καταπότιο πάνω από τα 5 0,07€
Παρασκευή αυτών μέχρι 5 0,77€
16. ΚΟΛΛΥΡΙΑ
Για απλή παρασκευή αυτών ή με αποστείρωση 1,48€
17. ΚΟΝΕΙΣ
Για κάθε παραπάνω 0,07€
Παρασκευή αυτών μέχρι 10 1,48€
18. ΠΗΚΤΟΚΑΨΑΚΙΑ & ΕΝΑΖΥΜΑ
Για κάθε ένα παραπάνω 0,12€
Παρασκευή αυτών εκτός της αξίας των μέχρι 10 1,48€
19. ΠΤΙΣΑΝΑΙ
και διάλυση ή όχι άλλων φαρμάκων μέχρι 500γρ. 0,94€
Παρασκευή αυτών με διήθηση ή χωρίς
Παραπάνω από 500γρ. ανεξάρτητα ποσότητας 1,12€
20. ΡΑΒΔΙΑ, ΣΤΥΛΙΣΚΟΙ
Τα συστατικά φάρμακα υπολογίζονται χωριστά

Παρασκευή ενός τεμαχίου 0,19€

21. ΥΠΟΘΕΤΑ, ΩΟΕΙΔΗ, ΠΕΣΣΟΙ
Για κάθε τεμάχιο πάνω από 10, ανά ένα 0,15€
Παρασκευή αυτών μέχρι 10 11,48€
22. ΦΥΡΑΜΑΤΑ, ΠΑΣΤΑΙ
Για πάνω από 100γρ., ανά 100γρ. 0,38€
Παρασκευή αυτών μέχρι 100γρ. 1,48€
Τα Έξοδα συσκευασίας (επιγραφή, πώμα, περιτύλιξη) υπολογίζονται: 0,35€. Στις πιο πάνω τιμές προστίθεται η αξία των φαρμάκων τα οποία αναγράφονται στη συνταγή, του εκδόχου και των βελτιωτικών, εφόσον προστίθενται, με ην τιμή να υπολογίζεται ως εξής: Κόστος αγοράς συν ποσοστό κέρδους του φαρμακοποιού.

Για τα σκευάσματα βάμμα ιωδίου, μερκουροχρώμιο και οξυζενέ παρασκευής του φαρμακοποιού, ισχύουν οι τιμές που περιλαμβάνονται στα δελτία τιμών του Υπουργείου Υγείας, για τα όμοια ως άνω προϊόντα τα οποία παράγονται από τις φαρμακοβιομηχανίες, προσαρμοζόμενες ανάλογα με τη χορηγούμενη ποσότητα από το φαρμακείο.
Αν για την παρασκευή μιας φαρμακοτεχνικής μορφής απαιτείται ενδιάμεσα η παρασκευή σκευάσματος που δεν διατίθεται έτοιμο στο εμπόριο, τότε, εκτός από την εργασία της τελικής φαρμακοτεχνικής μορφής, χρεώνεται και η ενδιάμεση φαρμακοτεχνική εργασία, με την πρώτη όμως τιμή του πίνακα, χωρίς δηλαδή την επιβάρυνση για την επιπλέον ποσότητα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

Η ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ
Ο όρος «Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση» ερμηνεύει την παραγωγή, διακίνηση και έλεγχο των ιατρικών συνταγών, των παραπεμπτικών για ιατρικές πράξεις και των ιατρικών παροχών, με τη χρήση τεχνολογίας Η/Υ και Τηλεπικοινωνιών, με τρόπο που διασφαλίζει την εγκυρότητα, την ασφάλεια τη διαφάνεια των διακινούμενων πληροφοριών.
Νομοθετήθηκε με τον νόμο 3892/2010 και η σταδιακή του έναρξη έγινε στις 18 Οκτωβρίου 2010. Σήμερα καλύπτει το σύνολο σχεδόν των Ασφαλιστικών Ταμείων.
Στο πλήρες εύρος της, υποστηρίζει το σύνολο των διαδικασιών δημιουργίας, εκτέλεσης, διαχείρισης, ελέγχου, εκκαθάρισης και πληρωμής συνταγών φαρμάκων, ιατρικών πράξεων και παροχών σε όλα τα σημεία ενδιαφέροντος (ιατρείο, κέντρο υγείας, κλινική, νοσοκομείο, φαρμακείο, διαγνωστικό εργαστήριο κτλ.) και παρέχει σημαντικές δυνατότητες παρακολούθησης, έρευνας και ανάλυσης για όλους τους ενδιαφερόμενους.

Ποιούς αφορά
Αφορά το σύνολο των παρόχων Υγείας (Γιατρούς, Φαρμακεία, Διαγνωστικά Κέντρα, κλπ) με δύο διαφορετικούς τρόπους:
Και στους δύο ο Γιατρός χρησιμοποιεί αποκλειστικά την Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση (συνταγή - παραπεμπτικό - γνωμάτευση παροχής).
Στον πρώτο που αφορά τη φαρμακευτική δαπάνη και τον δεύτερο που αφορά όλα τα υπόλοιπα.
- Ο Φαρμακοποιός χρησιμοποιεί την Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση (εκτέλεση
συνταγής) και οι υπόλοιποι επί του παρόντος την παλαιότερη (αποδοχή παραπεμπτικού - χειρόγραφη εκτέλεση).

Μορφές της εφαρμογής
Η εφαρμογή έχει επί του παρόντος δύο μορφές. Αυτήν που αφορά τους Γιατρούς και αυτήν που αφορά τους Φαρμακοποιούς. Παρακάτω θα αναλυθεί η μορφή που αφορά τους Φαρμακοποιούς.

Εξοπλισμός και λογισμικό που απαιτείται για τη χρήση της εφαρμογής Ηλεκτρονικής Καταχώρισης και Εκτέλεσης Συνταγών (ΗΚΕΣ) Φαρμάκων
Δεν απαιτείται η προμήθεια ειδικού λογισμικού. Η εφαρμογή Ηλεκτρονικής Καταχώρισης και Εκτέλεσης Συνταγών (ΗΚΕΣ) είναι διαδικτυακή και η πρόσβαση σε αυτήν επιτυγχάνεται μέσω οποιουδήποτε προγράμματος πλοήγησης στο Διαδίκτυο, όπως Internet Explorer 7+, Mozilla Firefox, Google Chrome, Safari κλπ.
-  Ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής (Desktop ή Laptop) τελευταίας πενταετίας, με λειτουργικό σύστημα MS Windows (XP, Vista, Win7), ή Linux, ή Mac OSX και ένα πρόγραμμα πλοήγησης στο διαδίκτυο (Internet Explorer 7+, Firefox, Opera, κλπ.) Σύνδεση με το διαδίκτυο (ADSL, Mobile Internet)
- Ο εξοπλισμός που χρειάζεται είναι:
-  Έναν εκτυπωτή Inkjet ή Laser με δυνατότητα εκτύπωσης στα 300dpi
- Ένα Bar Code Scanner για την ανάγνωση του γραμμωτού κώδικα των σκευασμάτων και της συνταγής (κωδικοποίηση ΕΑΝ 13). Εγκατάσταση του λογισμικού Adobe Acrobat Reader

Είσοδος στην εφαρμογή
Για να πραγματοποιηθεί είσοδος στο σύστημα, ο/η φαρμακοποιός πρέπει να έχει πραγματοποιήσει αρχικά συναλλαγή με το σύστημα πιστοποίησης των στοιχείων του/της και να έχει παραλάβει μοναδικό όνομα χρήστη και κωδικό πρόσβασης.

Πιστοποίηση - Αρχική Εγγραφή
-  Ανοίγουμε τον ιστότοπο της εφαρμογής Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση
-  Επιλέγουμε Διαχείριση Λογαριασμού & Εγγραφή Νέου Χρήστηv
-  Επιλέγουμε Φαρμακείο
-  Πατάμε Υποβολή
- Εισάγουμε τα στοιχεία μας
-  Αφού ολοκληρωθεί η αρχική διαδικασία και αποκτήσουμε Όνομα Χρήστη και Κωδικό, κάνουμε είσοδο στην εφαρμογή από την ίδια αρχική σελίδα
-  Τα πεδία Όνομα χρήστη, Κωδικός και Κείμενο είναι υποχρεωτικά.

Αρχική Σελίδα φαρμακοποιών
Στην αρχική σελίδα του συστήματος εμφανίζονται στο χρήστη επικαιροποιημένες χρήσιμες πληροφορίες που κατηγοριοποιούνται:
- Ισχύοντες νόμοι και εγκύκλιοι, με δυνατότητα μεταφόρτωσης στον υπολογιστή σας
-  Σύνδεσμοι βοήθειας στη χρήση φορμών του συστήματος
-  Άμεσες ενημερώσεις και ανακοινώσεις από τους εμπλεκόμενους φορείς
Τονίζεται ότι η αρχική σελίδα θα ανανεώνεται διαρκώς και θα αποτελεί συνεχές κανάλι επικοινωνίας και ενημέρωσης για καλύτερο συντονισμό. Ανάλογη πλήρη υποστήριξη προσφέρει και ο διαδικτυακός τόπος της Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης και το τηλεφωνικό κέντρο του Γραφείου Αρωγής 11131.

- Χρήσιμοι διαδικτυακοί σύνδεσμοι

Εκτέλεση συνταγής
Στην φόρμα εμφανίζεται ένα μόνο πεδίο: Αριθμός συνταγής , το οποίο ο/η φαρμακοποιός εισάγει εύκολα με τον οπτικό αναγνώστη διαβάζοντας το barcode της συνταγής.
Στην περίπτωση που η συνταγή έχει ακυρωθεί εμφανίζεται το ακόλουθο προειδοποιητικό μήνυμα:

Εφόσον η ανάγνωση είναι επιτυχής, εμφανίζεται η συνταγή.
Στη περιοχή Στοιχεία Συνταγής , εμφανίζονται στοιχεία όπως ο τύπος της συνταγής, εάν είναι επαναλαμβανόμενη ή όχι, η ημερομηνία έκδοσης της, η ημερομηνία προσθεσμίας εκτέλεση της και το status της συνταγής.
Ο/Η φαρμακοποιός διαβάζει ανά φάρμακο αρχικά τον κωδικό του φαρμάκου και μετά τα barcode των συσκευασιών του. Κατά την ανάγνωση του barcode του φαρμάκου, το φάρμακο σημειώνεται με κίτρινη ένδειξη
έως ότου εισαχθούν όλες οι συσκευασίες του, οπότε και η ένδειξη του φαρμάκου γίνεται πράσινη όπως στην ακόλουθη εικόνα.

Ο/Η φαρμακοποιός από την στιγμή που ένα φάρμακο της συνταγής έχει πλέον την πράσινη ένδειξη, έχει τις ακόλουθες επιλογές:
-  να πραγματοποιήσει εκτέλεση της συνταγής πατώντας το κουμπί Εκτέλεση Συνταγής.
-  να προχωρήσει στην εκτέλεση μιας άλλης συνταγής πατώντας το κουμπί Εκτέλεση Νέας Συνταγής.
-  να πραγματοποιήσει μερική εκτέλεση συνταγής πατώντας το κουμπί Μερική Εκτέλεση
Διαφορετικά συνεχίζει με την ανάγνωση των barcode των υπόλοιπων φαρμάκων και την εισαγωγή όλων των συσκευασιών του και ολοκληρώνει την εκτέλεση της συνταγής πατώντας το κουμπί Εκτέλεση Συνταγής .

Στο παράδειγμα αυτό ο/η φαρμακοποιός μετά την ανάγνωση του barcode του πρώτου φαρμάκου και την εισαγωγή της συσκευασίας του, επιθυμεί να εκτελέσει την συνταγή με ένα φάρμακο και επιλέγει το κουμπί Εκτέλεση Συνταγής . Εμφανίζεται το ακόλουθο παράθυρο:
Ο/Η φαρμακοποιός καλείται να επιλέξει μια από τις παρακάτω αιτιολογίες.
Ολική Εκτέλεση - Ο Ασφαλισμένος δεν θέλει όλα τα φάρμακα Ολική Εκτέλεση - Η Δοσολογία δεν συμφωνεί με την ποσότητα
Μετά την επιλογή της αιτιολογίας ο/η φαρμακοποιός επιλέγει το κουμπί Εκτέλεση για την ολοκλήρωση της διαδικασίας εκτέλεσης συνταγής ή Άκυρο για να ακυρώσει την εκτέλεση.

Επιλέγοντας το Εκτέλεση εμφανίζεται το μήνυμα επιβεβαίωσης:
Το σύστημα χαρακτηρίζει τη συνταγή Εκτελεσμένη , και δεν προσφέρει τη δυνατότητα ολοκλήρωσης της και την εμφανίζει στον κατάλογο των εκκαθαρίσεων.
Ο/Η φαρμακοποιός μπορεί να εκτελέσει μερικώς τη συνταγή πατώντας το κουμπί Μερική Εκτέλεση . Σε αυτήν την περίπτωση, εμφανίζεται το ακόλουθο παράθυρο
Ο/Η φαρμακοποιός επιλέγει το κουμπί Εκτέλεση για την ολοκλήρωση της μερικής εκτέλεσης της συνταγής (Μερική εκτέλεση λόγω προσωρινής έλλειψης) ή Άκυρο για να ακυρώσει την μερική εκτέλεση.

Σημείωση: Η εκτέλεση της συνταγής βασίζεται στην ισχύουσα νομοθεσία και η τήρηση των χρονικών διαστημάτων εκτέλεσης συνταγών ισχύει και ηλεκτρονικά και το σύστημα με σχετικά μηνύματα ενημερώνει τον/την φαρμακοποιό σχετικά.
Σε αυτή την περίπτωση, το σύστημα θεωρεί την συνταγή Μερικώς εκτελεσμένη και δίνει τη δυνατότητα μελλοντικής ολοκλήρωσής της, μέσα στο νόμιμο χρονικό διάστημα.
Ο/Η φαρμακοποιός έχει την δυνατότητα εκτύπωσης της συνταγής πατώντας το κουμπί Εκτύπωση ή να εκτελέσει νέα συνταγή πατώντας το κουμπί Εκτέλεση Νέας Συνταγής .

Σημείωση: ο/η φαρμακοποιός οφείλει να υπογράψει και να σφραγίσει τη συνταγή που θα εκτυπώσει και να την δώσει στον/στην ασθενή.
Εάν πατήσει το κουμπί Εκτύπωση ο/η φαρμακοποιός επιλέγει το άνοιγμα ή την αποθήκευση του αρχείου της συνταγής. Επιλέγοντας το άνοιγμα η συνταγή εμφανίζεται έτοιμη για να εκτυπωθεί

Καταχώρηση συνταγής
Σε περίπτωση χειρόγραφης συνταγής, ο/η φαρμακοποιός χρησιμοποιεί τη φόρμα Καταχώρηση συνταγής και εισάγει ηλεκτρονικά τη συνταγή στο σύστημα.
Ο/Η φαρμακοποιός επιλέγει στο πεδίο Ταμείο , τον ασφαλιστικό φορέα του ασφαλισμένου.
Αρχικά, αναγράφει στη περιοχή Στοιχεία γιατρού τον Α.Μ.Κ.Α. του/της γιατρού και εφόσον εμφανιστούν ορθώς τα στοιχεία του/της, συνεχίζει την καταχώρηση της συνταγής.
Στην συνέχεια πληκτρολογεί στο πεδίο Α.Μ.Κ.Α. τον Α.Μ.Κ.Α. του ασφαλισμένου.
Μετά την καταχώρηση του Α.Μ.Κ.Α. εμφανίζονται τα προσωπικά στοιχεία του/ της ασθενή

Ο/Η φαρμακοποιός ελέγχει τα στοιχεία του/της ασθενή και εφόσον υπάρχει ανάγκη, προβαίνει στην τροποποίηση των στοιχείων του, εκτός του ονοματεπώνυμου πατώντας στο Επεξεργασία Στοιχείων Ασφαλισμένου .
Προσοχή: Το σύστημα επικοινωνεί με την Βάση Δεδομένων του Α.Μ.Κ.Α. και ενημερώνεται με τα τρέχοντα, ισχύοντα στοιχεία του/της ασθενή. Σε περίπτωση που μετά από αυτήν την ενέργεια, το ονοματεπώνυμο του/της ασθενή παραμένει λανθασμένο ή κενό, ο/η φαρμακοποιός πρέπει να ενημερώσει τον/ την ασθενή ότι η συνταγογράφηση δεν μπορεί να προχωρήσει και ο/η ασθενής πρέπει να μεταβεί στο ΚΕΠ της περιοχής του/της για να ενημερώσει τα ορθά του στοιχεία.

Στην ακόλουθη οθόνη:
ο/η φαρμακοποιός τροποποιεί τα απαραίτητα στοιχεία του ασφαλισμένου και για την αποθήκευση των αλλαγών πατάει το Αποθήκευση ή το Ακύρωση για έξοδο από την Επεξεργασία Στοιχείων Ασφαλισμένου .

1. Βασικά στοιχεία συνταγής
Ο/Η φαρμακοποιός έχει τη δυνατότητα να πραγματοποιήσει ελεύθερη συνταγή ή τυπική (για ασφαλισμένο του ταμείου), επιλέγοντας την αντίστοιχη τιμή στο Τύπος Συνταγής.
Επίσης επιλέγει αν πρόκειται για απλή συνταγή ή επαναλαμβανόμενη (για χρόνια πάθηση και έως τρεις μήνες).
Εάν η συνταγή είναι επαναλαμβανόμενη τότε ο ο/η φαρμακοποιός επιλέγει στις
Επαναλήψεις την τιμή 2μηνη ή 3μηνη. Εφόσον επιλεχθεί 2μηνη ή 3μηνη, εμφανίζεται η ένδειξη Χρόνια πάθηση.
Στο πεδίο Ημ/νία Καταχώρησης εμφανίζεται η τρέχουσα ημερομηνία.

Το σύστημα αυτόματα υπολογίζει τα βάσει νόμου χρονικά διαστήματα εκτέλεσης της συνταγής και των επαναλήψεών της
Μετά την ολοκλήρωση της καταχώρησης της συνταγής, το σύστημα θα εκτυπώσει όλες τις συνταγές.
Επιλέγοντας την ένδειξη Αντιγραφή Συνταγής , ο/η φαρμακοποιός έχει την δυνατότητα
να συμπληρώσει στο πεδίο Ονοματεπώνυμο Γιατρού το ονοματεπώνυμο του γιατρού της αρχικής συνταγής και στην Ημ/νία Γνωμάτευσης την ημερομηνία γνωμάτευσης της αρχικής συνταγής.
Σημείωση: Για την διευκόλυνση του/της φαρμακοποιού, το σύστημα έχει προεπιλεγμένες τις επιλογές: Τυπική συνταγή | Απλή | Ημερομηνία εκτέλεσης την τρέχουσα.

2. Διάγνωση
Για την καταχώρηση της νόσου του/της ασθενή, το σύστημα προσφέρει δύο τρόπους:
Χρήση της κωδικοποίησης νόσων ICD10 : ο/η φαρμακοποιός πατώντας το κουμπί
επιλέγει αρχικά κριτήριο αναζήτησης: α) με κωδικό β) με λέξεις κλειδιά στην περιγραφή της νόσου.
Για τη διευκόλυνση της διαδικασίας, το σύστημα επιτρέπει την καταχώρηση με ΚΕΦΑΛΑΙΑ, με πεζά, με τόνους ή χωρίς τόνους, καθώς επίσης και με λίγους αρχικούς χαρακτήρες. Πατώντας το κουμπί Αναζήτηση το σύστημα εμφανίζει όλες τις σχετικές νόσους.

Ο/Η φαρμακοποιός επιλέγει την ορθή νόσο επιλέγοντας το τετράγωνο αριστερά
από τον κωδικό της νόσου και πατώντας το κουμπί Κλείσιμο .
Με εισαγωγή ελεύθερου κειμένου: ο/η φαρμακοποιός καταχωρεί στο πεδίο Διάγνωση (Ελεύθερο Κείμενο) , την περιγραφή της νόσου.
Και στους δύο τρόπους καταχώρησης διάγνωσης, παρέχεται η δυνατότητα διαγραφής της, πατώντας το εικονίδιο της διαγραφής .

3. Θεραπεία
Συσκευασίες: Ο/Η φαρμακοποιός μπορεί να επιλέξει έως τρία (3) διαφορετικά φάρμακα και εφόσον δεν πρόκειται για χρόνια πάθηση, έως 2 συσκευασίες. Εφόσον όμως επιλέξει το πεδίο επιλογής Θεραπεία μηνός το σύστημα του επιτρέπει να επιλέξει έως 10 συσκευασίες.
Ποσοστά συμμετοχής: Ο/Η φαρμακοποιός επιλέγει το σωστό ποσοστό συμμετοχής ανά φάρμακο. Το πεδίο είναι υποχρεωτικής καταχώρησης. Εφόσον ο/η ασθενής ανήκει σε μία κατηγορία μηδενικής συμμετοχής (π.χ. κύηση) ο/η φαρμακοποιός επιλέγει την κατηγορία αυτή από το πεδίο επιλογής Περιπτώσεις Μηδενικής Συμμετοχής για όλη τη συνταγή

Στην περίπτωση που επιλέξει την ένδειξη Μονοδοσικά , το σύστημα επιτρέπει την επιλογή μέχρι και 120 συσκευασιών.
και το σύστημα αυτόματα επιλέγει για όλα τα φάρμακα ποσοστό 0%.
Σημείωση: η ορθή επιλογή ποσοστού συμμετοχής είναι από νόμο υποχρέωση του/της γιατρού και συστήνεται ο προσεκτικός επανέλεγχος των επιλεγμένων ανά φάρμακο ποσοστών συμμετοχής.
Όταν ο/η ασθενής ανήκει στην κατηγορία Δικαιούχος ΕΚΑΣ , το ποσοστό συμμετοχής που μπορεί να επιλεχθεί είναι 0% και 10%.
Επιλογή φαρμάκων.

Στην περιοχή επιλογής φαρμάκων
ο/η φαρμακοποιός πατώντας το κουμπί Αναζήτηση/Προσθήκη φαρμακευτικού προϊόντος , αναζητεί τα φάρμακα που κυκλοφορούν στην ελληνική αγορά και έχουν τιμή, με δύο τρόπους:
Με εμπορική ονομασία: Ο/Η φαρμακοποιός πληκτρολογεί τουλάχιστον 2 αρχικούς χαρακτήρες από την ονομασία του φαρμάκου και επιλέγει το κουμπί Αναζήτηση . Για τη διευκόλυνση της διαδικασίας το σύστημα μπορεί να αναζητήσει με ΚΕΦΑΛΑΙΑ, με πεζά, με λατινικούς χαρακτήρες αλλά και με ελληνικούς χαρακτήρες. Από τον πίνακα αποτελεσμάτων που προκύπτει,
ο/η φαρμακοποιός επιλέγει το φάρμακο που επιθυμεί επιλέγοντας το ανάλογο εικονίδιο επιλογής .

Με δραστική ουσία: Ο/Η φαρμακοποιός πληκτρολογεί έναν ή περισσότερους αρχικούς λατινικούς χαρακτήρες από την δραστική ουσία και επιλέγει το κουμπί Αναζήτηση
Το σύστημα εμφανίζει όλες τις σχετικές δραστικές ουσίες και τα συνώνυμά τους.
Από τον πίνακα αποτελεσμάτων που προκύπτει, επιλέγει το φάρμακο που επιθυμεί επιλέγοντας το ανάλογο εικονίδιο επιλογής .
Μετά την επιλογή των φαρμάκων, ο/η φαρμακοποιός επιλέγει
την επιθυμητή ποσότητα φαρμάκου από την λίστα τιμών στο πεδίο Ποσότητα ,
το ποσοστό συμμετοχής από τα διαθέσιμα ποσοστά στο πεδίο Συμμετοχή , τον απαιτούμενο αριθμό δόσης και την μορφή της στο πεδίο Δόση , την επιθυμητή συχνότητα στο πεδίο Συχνότητα ,
και την διάρκεια λήψης του φαρμάκου στο πεδίο Διάρκεια
ενώ στο πεδίο Σχόλιο αναγράφει οδηγίες λήψης του φαρμάκου που εκτυπώνονται στην συνταγή.

Ο/Η γιατρός έχει την δυνατότητα να διαγράψει κάποιο φάρμακο πατώντας το
εικονίδιο διαγραφής που βρίσκεται στο τέλος της γραμμής του φαρμάκου. Επιπρόσθετα, ο/η φαρμακοποιός έχει την δυνατότητα να πληκτρολογήσει κάποια σχόλια που αφορούν την συνταγή στο πεδίο Σχόλια Συνταγής .

4. Καταχώρηση-Ακύρωση
Για την ολοκλήρωση της καταχώρησης της συνταγής, ο/η φαρμακοποιός επιλέγει το κουμπί Καταχώρηση Συνταγής . Σε αντίθετη περίπτωση ο/η φαρμακοποιός έχει την δυνατότητα να διαγράψει όσα στοιχεία έχει επιλέξει πατώντας το κου-
μπί Καθαρισμός και να αρχίσει την εισαγωγή στοιχείων της συνταγής από την αρχή.
Με την επιλογή Καταχώρηση Συνταγής , το σύστημα προσφέρει τις εξής δυνατότητες:
-  την δυνατότητα καθαρισμού της συνταγής πατώντας το κουμπί Καθαρισμός , έτσι ώστε ο/η φαρμακοποιός να εισάγει τα στοιχεία μιας νέας συνταγής.
-  την δυνατότητα ακύρωσης της συνταγής πατώντας το κουμπί Ακύρωση Συνταγής . Στην περίπτωση ακύρωσης της συνταγής εμφανίζεται το ακόλουθο μήνυμα
-  την δυνατότητα εκτύπωσης της συνταγής πατώντας το κουμπί Εκτύπωση .

Πατώντας το Εκτύπωση , ο/η φαρμακοποιός επιλέγει το άνοιγμα ή την αποθήκευση του αρχείου της συνταγής. Επιλέγοντας το άνοιγμα η συνταγή εμφανίζεται έτοιμη για να εκτυπωθεί.
Σημείωση: ο/η φαρμακοποιός οφείλει να υπογράψει και να σφραγίσει τη συνταγή που θα εκτυπώσει και δώσει στον/στην ασθενή

Αναζήτηση Συνταγής
Στην οθόνη αναζήτησης συνταγής Ο/Η φαρμακοποιός θέτει τα χρονικά όρια της αναζήτησης στα πεδία Από και Έως
Στο πεδίο Επιλέξτε Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης , επιλέγει από την λίστα τιμών τον ασφαλιστικό φορέα που καταχωρήθηκε η συνταγή.
Εάν γνωρίζει το barcode της συνταγής το πληκτρολογεί στο πεδίο Κωδικός συνταγής .
Ο/Η φαρμακοποιός πατώντας το κουμπί Αναζήτηση εμφανίζει την συνταγή στην λίστα επιτυχιών της αναζήτηση
Επιπρόσθετα ο/η φαρμακοποιός έχει την δυνατότητα να αναζητήσει συνταγές πληκτρολογώντας τον Α.Μ.Κ.Α. του ασφαλισμένου στο πεδίο ΑΜΚΑ ασθενή.

Στην συνέχεια πατώντας το κουμπί Αναζήτηση εμφανίζονται στην λίστα επιτυχιών της αναζήτησης όλες οι συνταγές του ασφαλισμένου για το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Οι πληροφορίες που παρέχονται στην λίστα επιτυχιών είναι οι εξής:
Όνομα ασφαλισμένου
Κωδικός συνταγής ΑΜΚΑ ασφαλισμένου
Κατάσταση συνταγής (ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ, ΜΕΡΙΚΩΣ ΕΚΤΕΛΕΣΜΕΝΗ, ΕΚΤΕΛΕΣΜΕΝΗ)
Ημερομηνία έκδοσης

Αποτελέσματα αναζήτησης
Τα αποτελέσματα της αναζήτησης παρουσιάζονται σε μορφή πίνακα.
Ο/Η φαρμακοποιός επιλέγει τη συνταγή που επιθυμεί πατώντας σε οποιοδήποτε πεδίο στη σχετική γραμμή του πίνακα και εμφανίζονται τα στοιχεία της.
Για επιστροφή στην οθόνη αναζήτησης ο/η φαρμακοποιός επιλέγει την Επιστροφή στην αναζήτηση που βρίσκεται στο αριστερό επάνω μέρος της οθόνης.

Προβολή Συνταγής
Κατά την πραγματοποίηση μίας αναζήτησης συνταγών στη φόρμα Αναζήτηση συνταγής ο πίνακας αποτελεσμάτων παρουσιάζει τα αποτελέσματα της αναζήτησης
Ο/Η φαρμακοποιός επιλέγει τη συνταγή που επιθυμεί την προβολή της πατώντας σε οποιοδήποτε πεδίο στη σχετική γραμμή του πίνακα.
Σημειώνεται ότι στη φόρμα προβολής μίας συνταγής, το σύστημα δεν επιτρέπει την τροποποίησή της παρά μόνο την εκτύπωσή της.

Τα στοιχεία μου
Η φόρμα εμφανίζει πληροφορίες για τον/την φαρμακοποιό σε τέσσερις διακριτές περιοχές.
Γενικά Στοιχεία Φαρμακοποιού
Αυτές είναι:
Στοιχεία Φαρμακείου
Συμβάσεις με Ασφαλιστικούς Φορείς
Επικοινωνία

Γενικά Στοιχεία Φαρμακοποιού
Στην περιοχή αυτή εμφανίζονται τα γενικά στοιχεία του φαρμακοποιού. Ο/Η φαρμακοποιός έχει την δυνατότητα να τροποποιήσει ορισμένα στοιχεία του πατώντας το κουμπί Επεξεργασία Στοιχείων Φαρμακοποιού.
Εμφανίζεται η ακόλουθη οθόνη:
όπου παρέχεται η δυνατότητα τροποποίησης των στοιχείων:
Ημερομηνία εγγραφής στο μητρώο Ε.Τ.Α.Α. Α.Μ.Π.Ε.Φ.
Η αποθήκευση των αλλαγών πραγματοποιείται πατώντας το Αποθήκευση Στοιχείων Φαρμακοποιού . Η έξοδος από την Επεξεργασία Στοιχείων Φαρμακοποιού πραγματοποιείται πατώντας το Ακύρωση .

Στοιχεία φαρμακείου

Στην περιοχή αυτή εμφανίζονται τα γενικά στοιχεία του φαρμακείου
όπως η επωνυμία του φαρμακείου, το Α.Φ.Μ., ο αριθμός αδείας λειτουργίας, ο φαρμακευτικός σύλλογος στον οποίο ανήκει το φαρμακείο, ο Α.Μ. του φαρμακείου στον φαρμακευτικό σύλλογο, η νομική μορφή του φαρμακείου, η διεύθυνση, ο ταχυδρομικός κώδικας, ο δήμος, ο νομός, η τράπεζα, το IBAN, η Δ.Ο.Υ., ο αριθμός τηλεφώνου και ο αριθμός τηλεφώνου ADSL σύνδεσης
Ο/Η φαρμακοποιός πατώντας το Επεξεργασία Στοιχείων Φαρμακείου μπορεί να τροποποιήσει τα στοιχεία που αφορούν το φαρμακείο εκτός από το Α.Φ.Μ. και Αριθμός Αδείας Λειτουργίας.

Η αποθήκευση των αλλαγών πραγματοποιείται πατώντας το Αποθήκευση Στοιχείων Φαρμακείου . Η έξοδος από την Επεξεργασία Στοιχείων Φαρμακείου πραγματοποιείται πατώντας το Ακύρωση .
Στην ακόλουθη οθόνη
Ο/Η φαρμακοποιός πατώντας το κουμπί Προσθήκη Επικοινωνίας έχει την δυνατότητα να προσθέσει στοιχεία επικοινωνίας.
ο/η φαρμακοποιός επιλέγει το είδος της επικοινωνίας και στο πεδίο Επικοινωνία εισάγει τον αριθμό τηλεφώνου, fax, email κλπ.
Η νέα καταχώρηση εμφανίζεται μαζί με τις υπάρχουσες επικοινωνίες

Η προσθήκη της νέας επικοινωνίας ολοκληρώνεται πατώντας το Καταχώρηση Νέας Επικοινωνίας .

Θεραπευτικά Πρωτόκολλα Συνταγογράφησης
Τα Θεραπευτικά Πρωτόκολλα Συνταγογράφησης, σαν οδηγίες ορθής συνταγογράφησης και βέλτιστης κλινικής πρακτικής, μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο εργαλείο αναφοράς για τις θεραπευτικές αποφάσεις των γιατρών, καθώς επίσης και εργαλείο ελέγχου της ορθολογικής χρήσης των φαρμάκων, με συνακόλουθο τον εξορθολογισμό της φαρμακευτικής δαπάνης, για όφελος του ασθενή. Τα Θεραπευτικά Πρωτόκολλα Συνταγογράφησης συντάσσονται με την συνεργασία της Ιατρικής Εταιρείας Αθηνών, των Ομάδων Εργασίας του ΕΟΦ και των Επιστημονικών Ιατρικών Εταιρειών.

Ήδη έχουν ενσωματωθεί στο μενού της Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης τα θεραπευτικά πρωτόκολλα της δυσλιπιδαιμίας, οστεοπόρωσης, αρτηριακής υπέρτασης, σακχαρώδη διαβήτη τύπου Ι και τύπου ΙΙ, καθώς και σακχαρώδη διαβήτη κύησης, ουρικής αρθρίτιδας και υπερουριχαιμίας. Αυτό σημαίνει ότι προκειμένου να συνταγογραφηθούν φάρμακα για αυτές τις παθήσεις, είναι υποχρεωτικό ο ασθενής να εισαχθεί στο αντίστοιχο πρωτόκολλο, ειδάλλως το σύστημα δεν τα εμφανίζει καθόλου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ

ΜΕΤΡΑ ΚΑΙ ΣΤΑΘΜΑ ΒΑΡΟΥΣ - ΟΓΚΟΥ, ΙΣΟΔΥΝΑΜΙΕΣ

Αριθμοί και μονάδες που αναγράφονται σε συνταγές
Οι μονάδες προσδιορισμού των δόσεων των φαρμάκων είναι για μεν τα στερεά τα γραμμάρια (g) και οι υποδιαιρέσεις τους και για τα υγρά τα κυβικά εκατοστά (cm 3 , cc, ml). Για ουσίες που δεν είναι χημικά καθαρές και η δραστικότητα τους βρίσκεται με βιολογικά πειράματα συγκριτικά με διεθνή πρότυπα, όπως οι οροί και οι ορμόνες, χρησιμοποιούνται Διεθνείς Μονάδες Δραστικότητας (ΔΜ ή IU).
Στους παρακάτω πίνακες περιλαμβάνονται μονάδες μέτρησης μάζας (βάρους) και όγκου καθώς και τα σύμβολά τους, οι οποίες χρησιμοποιούνται τόσο για την εκτέλεση των συνταγών στο εργαστήριο, αλλά και αναγράφονται στη συνταγογράφηση.

Μονάδες μάζας
Μονάδα μάζας είναι το γραμμάριο (g), το χιλιόγραμμο (Kg) και το γραμμομόριο (mol). Για ουσίες που έχουν απόλυτα γνωστό μοριακό βάρος, μπορεί στις μετρήσεις το mol να αντικαταστήσει τις μονάδες μάζας.
Το χιλιόγραμμο και οι υποδιαιρέσεις του
Για ουσίες που δεν έχουν σταθερό μοριακό βάρος όπως π.χ. οι ανοσοσφαιρίνες ή τα ολικά λευκώματα χρησιμοποιούνται το g και το mg ανά λίτρο (g/L και mg/L).

| Μονάδα                        | Σύμβολο   | Ορισμός                |
|-------------------------------|-----------|------------------------|
| Χιλιόγραμμο                   | Kg        |                        |
| Γραμμάριο                     | g         | 10 -3  Kg              |
| μιλιγκράμ ή χιλιοστογραμμάριο | mg        | 10 -6  Kg = 10 -3  g   |
| μικρογκράμ ή μικρογραμμάριο   | μg        | -9 -6                  |
| νανογκράμ                     | ng        | 10 -12  Kg = 10 -9  g  |
| Πικογκράμ                     | pg        | -15 -12                |
| Φετογκράμ                     | fg        | 10 -18  Kg = 10 -15  g |

Το γραμμομόριο και οι υποδιαιρέσεις του

| Μονάδα      | Σύμβολο   | Ορισμός    |
|-------------|-----------|------------|
| Γραμμομόριο | mol       |            |
| Μίλιμολ     | mmol      | 10 -3  mol |
| Μίκρομολ    | μmol      | -6         |
| νάνομολ     | nmol      | 10 -9  mol |
| πίκομολ     | pmol      | -12        |

Μονάδες όγκου
Σαν μονάδα όγκου χρησιμοποιούμε το λίτρο, που συμβολίζεται με το L

Το λίτρο και οι υποδιαιρέσεις του

| Μονάδα                     | Σύμβολο   | Ορισμός   |
|----------------------------|-----------|-----------|
| Λίτρο                      | L         |           |
| ντεσιλίτρο ή δεκατόλιτρο   | dl        | 10 -1  L  |
| μιλλιλίτρο ή χιλιοστόλιτρο | ml        | -3        |
| μικρολίτρο                 | μl        | 10 -6  L  |
| νανολίτρο                  | nl        | -9        |
| πικολίτρο                  | pl        | 10 -12  L |
| φεμτολίτρο fl10            |           | -15       |

Ισοδυναμίες όγκου
cm 3 = 1cc =1 ml, 1 dl = 100 ml, 1 cd = 10 ml, 1 liter = 1000 ml
Για τα υγρά φάρμακα ισχύουν κατά προσέγγιση οι ισοδυναμίες του παρακάτω πίνακα :

| 1 κουτάλι του τσαγιού   | = 5 ml   |
|-------------------------|----------|
| κουτάλι της κομπόστας   | 10       |
| 1 κουτάλι της σούπας    | = 15 ml  |
| ποτήρι του κρασιού      | = 100 ml |
| 1 ποτήρι του νερού      | = 150 ml |
Σαν πρακτική μονάδα μέτρησης χρησιμοποιείται και η σταγόνα και με χρήση κανονικού σταγονόμετρου ισχύουν οι ισοδυναμίες του παρακάτω πίνακα :

| 1 g απεσταγμένου νερού     | = 20 σταγόνες   |
|----------------------------|-----------------|
| 1g αιθυλικής αλκοόλης 95 ο | = 65 σταγόνες   |
| 1g αιθυλικής αλκοόλης 70 ο | = 55 σταγόνες   |
| 1 g προπυλενογλυκόλης      | = 32 σταγόνες   |
| g αιθέρα                   | = 90 σταγόνες   |

| 1 g βάμματος ιωδίου      | = 55 σταγόνες   |
|--------------------------|-----------------|
| g βάμματος ιππεκακουάνας |                 |
| 1 g βάμματος βενζόης     | = 60 σταγόνες   |

Διάφορες ισοδυναμίες μονάδων μήκους

| 1 m   | 36,97 in   | 1 μ          |   10 -6  m |
|-------|------------|--------------|------------|
| in    | 2,54 cm    | A (Angstrom) |        -10 |

Διάφορες ισοδυναμίες μονάδων βάρους και όγκου

| 1 gallon (gal US)   | 3785 ml   |
|---------------------|-----------|
| gallon (gal UK)     | 4546 ml   |
| 1                   | 4 quarts  |
| Οκτάριο (pint)      | 473 ml    |
| υγρή ουγγιά (fl oz) | 29,6 ml   |
| 1 minim (m)         | 0,06 ml   |
| 16,23 minims        | 1 ml      |

| λίμπρα (pound US)      | 373,35 g    |
|------------------------|-------------|
| λίμπρα (pound UK)      | 453,6 g     |
| ουγγιά Αγγλίας (Αv.oz) | 28,35 g     |
| ουγγιά Αμερ. (Αp.oz)   | 31.1 g      |
| 1 pound (lb)           | 16 ounces   |
| 16 ounces              | 7000 grains |
| 1 grain (κόκκος)       | 0,065 g     |

Πολλαπλάσια και υποπολλαπλάσια προθέματα μονάδων

| Μέγεθος   | Σύμβολο   | Αριθμητικό ποσό   |
|-----------|-----------|-------------------|
| Exa       | E         | 10 18             |
| Peta      | P         | 15                |
| Tera      | T         | 10 12             |
| Giga      | G         | 9                 |
| Mega      | M         | 10 6              |
| Kilo      | K         | 3                 |
| deci      | d         | 10 -1             |
| centi     | c         | -2                |
| mili      | m         | 10 -3             |
| micro     | μ         | -6                |
| nano      | n         | 10 -9             |
| pico      | p         | -12               |
| femto     | f         | 10 -15            |
| atto      | a         | -18               |

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ & ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ

1. Φαρμακευτική Φροντίδα
Ο όρος Φαρμακευτική Φροντίδα ( Pharmaceutical Care) χρησιμοποιήθηκε αρχικά το 1975, όταν στις Η.Π.Α ο Mikael περιέγραψε την φαρμακευτική φροντίδα σαν «την φροντίδα που ζητά και δέχεται ένας ασθενής και που του εξασφαλίζει την ασφαλή και λογική χρήση του φαρμάκου». Κατόπιν το 1980 ο Brodie τοποθετεί την φαρμακευτική φροντίδα μέσα σε ένα κοινωνικό πλαίσιο, τονίζοντας την σπουδαιότητα του ασθενή και των αναγκών του, όπου : «Η φαρμακευτική φροντίδα για ένα δεδομένο άτομο περιλαμβάνει τον καθορισμό των σχετικών με τα φάρμακα αναγκών του, και την παροχή όχι μόνο των απαιτούμενων φαρμάκων αλλά επίσης και των αναγκαίων υπηρεσιών (πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την θεραπεία). Περιλαμβάνει έναν ανατροφοδοτικό μηχανισμό πληροφόρησης που διευκολύνει την αδιάκοπη παροχή της φροντίδας από όσους την προσφέρουν».

« υπεύθυνη παροχή της φαρμακευτικής αγωγής, με σκοπό την επίτευξη σαφών αποτελεσμάτων που βελτιώνουν την ποιότητα της ζωής του ασθενή ».
Διεθνώς ο όρος «Φαρμακευτική Φροντίδα» θεμελιώθηκε το 1990 από τους Linda Strand και Charles Hepler με την εργασία τους «Ευκαιρίες και ευθύνες της Φαρμακευτικής Φροντίδας». Αυτοί όρισαν την φαρμακευτική φροντίδα ως την:
Αργότερα ο Αμερικανικός Σύνδεσμος Φαρμακοποιών (American Pharmacists Association-APhA) επέκτεινε τον ορισμό αυτό, κάνοντάς τον πληρέστερο και πιο σύγχρονο: « φαρμακευτική φροντίδα είναι εκείνη η φαρμακευτική πρακτική που έχει ως επίκεντρο τον ασθενή, προσανατολίζεται με βάση τα αποτελέσματα και απαιτεί από το φαρμακοποιό να βρίσκεται σε διαρκή συνεργασία και συνεννόηση τόσο με τον ίδιο τον ασθενή όσο και με τους λοιπούς επαγγελματίες υγείας για την προώθηση της υγείας, την πρόληψη των ασθενειών και την αξιολόγηση, παρακολούθηση, έναρξη και τροποποίηση της χρήσης των φαρμάκων με τρόπο που να εξασφαλίζει ότι τα φαρμακευτικά σχήματα είναι ασφαλή και αποτελεσματικά».

Η Φαρμακευτική φροντίδα λοιπόν, είναι η υπεύθυνη παροχή θεραπείας με
φάρμακα με σκοπό την επίτευξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων, ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα της ζωής του ασθενή. Ο φαρμακοποιός είναι ο επαγγελματίας -λειτουργός υγείας ο οποίος αναλαμβάνει την πλήρη ευθύνη για τις ανάγκες του ασθενή που έχουν σχέση με τα φάρμακα, και είναι υπόλογος για την ικανοποίηση των αναγκών αυτών. Τα αποτελέσματα της φαρμακευτική φροντίδας μπορεί να είναι:
-  Η μείωση ή η εξαφάνιση συμπτωμάτων του ασθενή
-  Η θεραπεία της ασθένειας
-  Η διακοπή ή επιβράδυνση της παθολογικής διαδικασίας

Από την πλευρά του φαρμακοποιού η Φαρμακευτική φροντίδα προϋποθέτει τρείς βασικές λειτουργίες:
-  Η πρόληψη της ασθένειας ή των συμπτωμάτων της.
-  Ανίχνευση υπαρκτών ή πιθανών Φαρμακοθεραπευτικών προβλημάτων,
-  Πρόληψη Φαρμακοθεραπευτικών προβλημάτων.
-  Επίλυση υπαρκτών Φαρμακοθεραπευτικών προβλημάτων,
Η έννοια της φαρμακευτικής φροντίδας υιοθετήθηκε από πολλά συστήματα υγείας σε όλο τον κόσμο και εξελίχθηκε σε αναπόσπαστο τμήμα της περίθαλψης, αξιοποιώντας τον φαρμακοποιό σαν πάροχο υπηρεσιών υγείας και όχι σαν απλό διεκπεραιωτή συνταγών ή αποθηκάριο, τόσο στο νοσοκομείο όσο και στο ιδιωτικό φαρμακείο.

Η φαρμακευτική φροντίδα είναι μια υπηρεσία που προσφέρει άμεσο όφελος στον ασθενή και ο φαρμακοποιός είναι υπεύθυνος απέναντι στον ασθενή του για την ποιότητά των υπηρεσιών του . Ασθενής στη συμβουλευτική φαρμακευτική , είναι το άτομο εκείνο που περιμένει βελτίωση της υγείας του μέσα από την συναλλαγή με τα εξειδικευμένα προϊόντα και τις υπηρεσίες που του παρέχει ο φαρμακοποιός. Ωστόσο, η σχέση φαρμακοποιού - ασθενή δεν είναι μια απλή συναλλαγή, αφού ο ασθενής δικαιοδοτεί τον φαρμακοποιό , και ο φαρμακοποιός αποδέχεται την δέσμευση αυτή και προσφέρει τις δεξιότητες και τις ικανότητές του . Η φαρμακευτική φροντίδα είναι η απάντηση στις ανάγκες της κοινωνίας και των ασθενών.

Το πλαίσιο της φαρμακευτικής φροντίδας
Η φαρμακευτική φροντίδα αποτελεί μια διαδικασία στα πλαίσια της οποίας ο φαρμακοποιός συνεργάζεται τόσο με τον ασθενή όσο και με τους υπόλοιπους επιστήμονες υγείας. Η συνεργασία αυτή βασίζεται στην εφαρμογή και παρακολούθηση ενός θεραπευτικού πλάνου προκειμένου αυτό να αποδώσει συγκεκριμένα θεραπευτικά αποτελέσματα στον ασθενή. Προϋποθέσεις αποτελούν αφενός η ανίχνευση και ο προσδιορισμός προβλημάτων που υπάρχουν ή που μπορούν να προκύψουν από την φαρμακοθεραπεία, και αφετέρου η πρόληψη και η επίλυση αυτών των προβλημάτων.

Κατηγορίες φαρμακευτικής φροντίδας

Στοχευμένη Φαρμακευτική Φροντίδα
-  Διαβήτης
- Ο φαρμακοποιός εξειδικεύεται στην παροχή φαρμακευτικής φροντίδας σε ασθενείς που υποφέρουν από συγκεκριμένες ασθένειες. Πρόκειται για ασθένειες που απαιτούν τη χρόνια λήψη φαρμάκων, όπως:
- Καρδιαγγειακά προβλήματα
Η Στοχευμένη Φαρμακευτική Φροντίδα εφαρμόζεται επίσης και σε ειδικές ομάδες πληθυσμού, όπως :
-  Καρκίνος
-  Υπερήλικες
-  Χορτοφάγοι (Vegeterians)
- Παιδιά
- Εθνοτικές ομάδες (Ethnic groups)
-  Λήψη πληροφοριών από τον ασθενή
Τα βήματα που ακολουθούνται από το φαρμακοποιό για την συνεργασία του με τον ασθενή και την παροχή φαρμακευτικής φροντίδας είναι :

-  Καταγραφή του θεραπευτικού στόχου
-  Χορήγηση των φαρμάκων και συμβουλή στον ασθενή
-  Σχεδιασμός ενός πλάνου ελέγχου
-  Εφαρμογή του πλάνου ελέγχου
-  Συνεργασία φαρμακοποιού - βοηθού φαρμακείου και ανάθεση εργασιών στον βοηθό φαρμακείου
Η φαρμακευτική φροντίδα είναι στενά συνυφασμένη με τη γνώση. Για την πραγματοποίηση προγραμμάτων φαρμακευτικής φροντίδας στο φαρμακείο χρειάζεται :
-  Μηχανοργάνωση στο φαρμακείο
- Κατάλληλος χώρος για την ιδιαίτερη επικοινωνία με τον ασθενή -πελάτη

2. Πρωτόκολλα επικοινωνίας στο φαρμακείο
Στο φαρμακείο είναι αναγκαίο η επικοινωνία μεταξύ φαρμακοποιού - ασθενή να ακολουθεί ορισμένα «πρωτόκολλα επικοινωνίας».
Η σύγχρονη βιβλιογραφία αναφέρεται σε πρωτόκολλα επικοινωνίας, δηλαδή σε αυστηρά τηρούμενους κανόνες που στοχεύουν στο να βοηθήσουν τους ασθε-
Πρωτόκολλο επικοινωνίας είναι το σύνολο των κανόνων που έχουν συμφωνήσει τα δύο μέρη που επικοινωνούν και οι οποίοι εξυπηρετούν την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ τους. Πρωτόκολλο είναι κάθε ενέργεια, δραστηριότητα ή πράξη που εκτελείται πάντοτε με τον ίδιο ακριβώς τρόπο.

νείς διαφόρων κοινωνικών, οικονομικών, θρησκευτικών και φυλετικών ιδιαιτεροτήτων-ανισοτήτων, να έχουν ισότιμη πρόσβαση στην παροχή της απαραίτητης φαρμακευτικής συμβουλής με τον πιο κατάλληλο τρόπο για αυτούς. Τα πρωτόκολλα αυτά θα πρέπει να τηρούνται από κάθε φαρμακείο με ευθύνη αφενός μεν του φαρμακοποιού, αφετέρου δε του εκάστοτε φαρμακευτικού συλλόγου. Αποτελούν μέρος το έργου-προσφορά φαρμακοποιού στην αλυσίδα της υγείας. Ξεκινούν από την εμφάνιση του φαρμακείου και φτάνουν μέχρι και την ορολογία του φαρμακοποιού. Η επικοινωνία αυτή μεταξύ φαρμακοποιού -ασθενή διδάσκεται από εξειδικευμένο φαρμακοποιό σε φαρμακοποιό και σε βοηθό φαρμακείου.

Κατά την επικοινωνία μεταξύ ατόμων, η πληροφορία είτε λεκτική είτε μη λεκτική, μεταφέρεται από το ένα άτομο στο άλλο. Από το σύνολο της πληροφορίας, εκείνο το μέρος της που μπορεί να φθάσει στο άτομο-δέκτη και να προκαλέσει την απόκρισή του, είναι το επικοινωνήσιμο πληροφοριακό φορτίο . Η ποιότητα της επικοινωνίας στο φαρμακείο , εξαρτάται αφενός από την πρόθεση και αφετέρου από την ικανότητα επικοινωνίας του φαρμακοποιού ή του βοηθού φαρμακείου να «στείλει» και τα «λάβει» την πληροφορία. Ο ασθενής κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας παρουσιάζει συγκεκριμένη συμπεριφορά, η οποία πηγάζει από την ιδιοσυγκρασία του. Αυτό ο φαρμακοποιός ή ο βοηθός φαρμακείου πρέπει να το έχουν υπόψη τους όταν αξιολογούν μια οποιαδήποτε πράξη του ασθενή -πελάτη. Τα πρωτόκολλα επικοινωνίας μπορούν να διακριθούν σε Γενικά και Ειδικά πρωτόκολλα επικοινωνίας.

Γενικά πρωτόκολλα επικοινωνίας
-  Πρωτόκολλα πρόθεσης επικοινωνίας
-  Πρωτόκολλα αποκλεισμού
-  Πρωτόκολλα σειράς εξυπηρέτησης
-  Πρωτόκολλο πλεονεκτικής αναμονής.

Ειδικά πρωτόκολλα επικοινωνίας
-  Ασθενή
-  Νόσου
-  Φαρμάκου

Γενικά πρωτόκολλα επικοινωνίας

Πρωτόκολλα πρόθεσης επικοινωνίας
Η πρόθεση για επικοινωνία είναι θέμα διάθεσης και συνειδητοποίησης με τον φαρμακοποιό ή βοηθό φαρμακείου και γίνεται φανερή στον ασθενή-πελάτη με την δήλωση της ιδιότητας και της πρόθεσης. Εδώ σημαντικό ρόλο παίζει η εμφά-
νιση με την μπλούζα και το καρτελάκι με το όνομα και την ιδιότητα του φαρμακοποιού ή του βοηθού φαρμακείου.
- 1. Για ποιον είναι το φάρμακο; Ηλικία; Το έχει χρησιμοποιήσει στο παρελθόν; Τι άλλα προβλήματα υγείας έχει;
- Η λεκτική επικοινωνία γίνεται μέσω ανοικτών και κλειστών διερευνητικών ερωτήσεων, προκειμένου να πάρει τις απαραίτητες πληροφορίες από τον ασθενή, να τον εξυπηρετήσει. Πιθανές ερωτήσεις θα μπορούσαν να είναι:
- 2 . Τι άλλα φάρμακα παίρνει; Υπάρχει ενδεχόμενο κλινικά σημαντικών αλληλεπιδράσεων;
- 3 . Για ποιο λόγο δίνεται το φάρμακο; Είναι εντός ενδείξεων η χορήγησή του; Είναι η καλύτερη δυνατή επιλογή το συγκεκριμένο φάρμακο;

Πρωτόκολλα σειράς εξυπηρέτησης ασθενών στο φαρμακείο
Σύμφωνα με το πλαίσιο που υπαγορεύουν τα πρωτόκολλα σειράς εξυπηρέτησης, οι ασθενείς στο φαρμακείο θα πρέπει να εξυπηρετούνται με συγκεκριμένη σειρά, ανάλογα με το είδος της ασθένειά τους, προκειμένου να αποφευχθούν πρόσθετα προβλήματα δυσάρεστης και επιθετικής συμπεριφοράς τους, τα οποία απορρέουν από την ασθένειά τους. Η προτεινόμενη σειρά εξυπηρέτησης ασθενών είναι η παρακάτω:
- 2. Ψυχιατρικό περιστατικό
- 1. Περιστατικό με Θυρεοειδή (The thyroid madness)
- 3. Εγκυμοσύνη
- 5. Καρδιακή ανεπάρκεια
- 4. Εμπύρετο
- 6. Περιστατικό με Καρκίνο
- 7. Υπόλοιπα νοσήματα

Πρωτόκολλα αποκλεισμού
Τα πρωτόκολλα αποκλεισμού αποκλείουν την χορήγηση συγκεκριμένου φαρμάκου σε συγκεκριμένο ασθενή. Ένα παράδειγμα πρωτόκολλου αποκλεισμού μπορεί να περιγραφεί πολύ παραστατικά με τον παρακάτω διάλογο ανάμεσα στον φαρμακοποιό και στο άτομο που ζητά ένα απλό φάρμακο, μια ασπιρίνη:
-  Πρώτη ερώτηση του φαρμακοποιού: Ποιος θα τη λάβει:
- - Μια ασπιρίνη παρακαλώ!!
- - Εγώ ο/η ίδιος/α
Στην περίπτωση αυτή αποκλείεται η χορήγηση ασπιρίνης σε παιδί χωρίς συνταγή γιατρού, διότι υπάρχει κίνδυνος εκδήλωσης του θανατηφόρου συνδρόμου REYE

- - Το παιδί μου.
-  Δεύτερη ερώτηση του φαρμακοποιού: Παίρνετε αντιπηκτικά φάρμακα;
-  Τρίτη ερώτηση του φαρμακοποιού: Πάσχετε από έλκος;
Εάν το άτομο απαντήσει καταφατικά σε κάποια από τις παραπάνω τρείς ερωτήσεις, αποκλείεται η χορήγηση ασπιρίνης!
-  Τέταρτη ερώτηση του φαρμακοποιού: Πάσχετε από G-6PD;
- ⇒ Στην πρώτη εγκυμονεί κίνδυνος αιμορραγίας από την συνέργεια της ασπιρίνης με τα αντιπηκτικά φάρμακα,
- ⇒ Στην τρίτη κίνδυνος αιμόλυσης, λόγω καταστροφής της μεμβράνης των ερυθρών αιμοσφαιρίων του ασθενή.
- ⇒ Στην δεύτερη ερεθισμός του ελκωτικού γαστρικού βλενογόννου και γαστρορραγία,

Πρωτόκολλο πλεονεκτικής αναμονής .
Στον χώρο αναμονής του φαρμακείου μπορεί να υπάρχουν καθίσματα για τους ασθενείς-πελάτες έως ότου εξυπηρετηθούν. Οι ασθενείς πελάτες αναμένουν καθιστοί με την παρακάτω σειρά προτεραιότητας, που απορρέει από την ιδιαίτερη ανάγκη κάθε κατηγορίας ασθενών :
- 2. Ηλικιωμένοι
- 1. Ανάπηροι παροδικά ή Μόνιμα
- 3. Καρδιοπαθείς
- 5. Ασθενείς με ρευματοειδή Νοσήματα
- 4. Εγκυμονούσες
- 6. Ασθενείς με χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ)
- 8. Υποτασικοί ασθενείς
- 7. Ασθενείς με Πάρκινσον

Ειδικά πρωτόκολλα επικοινωνίας Ασθενή
-  Ο ασθενής είναι φτωχός
-  Ο ασθενής φοβάται τη λευκή μπλούζα
-  Ο ασθενής φοβάται την κοινωνική αυθεντία του γιατρού
-  Ο ασθενής είναι μετανάστης ή τουρίστας
-  Ο ασθενής συμμετέχει σε πρωτόκολλο κλινικών δοκιμών
-  Ο ασθενής έχει χαμηλό μορφωτικό επίπεδο
-  Ο ασθενής είναι υπέργηρος
-  Ο ασθενής πιστεύει στη νατουραλιστική προσέγγιση
-  Ο ασθενής είναι θρησκόληπτος
-  Ο ασθενής δεν είναι σίγουρος ότι ο γιατρός του είπε την αλήθεια για την ασθένειά του.

Ο ασθενής είναι φτωχός:
Θεωρεί ότι το φάρμακο είναι ακριβό και θα του ελαττώσει το εισόδημα, αμφι-
βάλλοντας παράλληλα για το αποτέλεσμα της θεραπείας. Ουσιαστικά ζητάει από το φαρμακοποιό ή τον βοηθό φαρμακείου να τον συμβουλεύσει αν το φάρμακο είναι ακριβό ή φθηνό για αυτό που προσφέρει, αφού δεν έχει την δυνατότητα να πάρει και από άλλο γιατρό μια «δεύτερη γνώμη». Το Πρωτόκολλο επικοινωνίας στην περίπτωση των ασθενών αυτών συνιστά :
-  Εξηγείστε στον ασθενή ότι εάν συμμορφωθεί με την αγωγή, και εφόσον η διάγνωση είναι σωστή, θα μειωθούν οι επισκέψεις στον ιατρό καθώς και οι πιθανές εισαγωγές στο νοσοκομείο, ενώ θα βελτιωθεί η ποιότητα της ζωής του.
-  Εξηγείστε στον ασθενή ότι εάν δεν υπήρχαν φάρμακα θα κατευθυνόταν η αντιμετώπιση της ασθένειάς του πιθανά προς τη λύση της χειρουργικής επέμβασης
-  Εάν η ασθένεια δεν είναι χρόνια, πείτε στον ασθενή ότι ο γιατρός θα διακόψει την αγωγή όταν η ασθένεια εξαφανιστεί
-  Να δείχνετε και να δίνετε αυξημένη φροντίδα στον ασθενή, κάθε φορά που έρχεται στο φαρμακείο.
-  Εκπαιδεύστε τον ασθενή στη σωστή λήψη του φαρμάκου του
-  Καθησυχάστε τον ασθενή για την αποτελεσματικότητα του φαρμάκου.

Ο ασθενής επηρεάζεται από το φαινόμενο της λευκής μπλούζας:
Ο ασθενής φοβάται τους γιατρούς περισσότερο από την αρρώστια του. Επειδή φοβάται τους γιατρούς, πιστεύει ότι η κατάσταση του δεν χαρακτηρίζεται ούτε από πολυπλοκότητα ούτε από επικινδυνότητα. Οι συνέπειες αυτής της στάσης του ασθενή μπορεί να τον οδηγήσουν ώστε είτε :
-  να θεωρεί ότι ο γιατρός υπερβάλλει.
-  να φοβήθηκε ή να ντράπηκε να απαντήσει την αλήθεια σε ερωτήσεις του γιατρού από φόβο για πιθανή εισαγωγή του στο νοσοκομείο για θεραπεία ή από φόβο ότι ο γιατρός θα τον επιπλήξει, είτε

Σαν αποτέλεσμα όλων αυτών, ο ασθενής δεν συμμορφώνεται στις εντολές του γιατρού. Ο ασθενής, περιμένει από το φαρμακοποιό του με τον οποίο έχει πιο φιλική σχέση, να του πει την αλήθεια και να του προτείνει μια λύση που δεν θα περιλαμβάνει την διαχείριση της ασθένειάς του από «λευκή μπλούζα». Το Πρωτόκολλο επικοινωνίας στην περίπτωση των ασθενών αυτών συνιστά :
-  Κάνετε μια εισαγωγή στον ασθενή ότι δεν υπάρχουν καλά και κακά φάρμακα, αλλά κατάλληλα και μη κατάλληλα φάρμακα.
-  Μην κάνετε σχόλια για το εάν η διάγνωση είναι σωστή ή όχι.
-  Βεβαιωθείτε ότι ο ασθενής έχει πει στον γιατρό τι άλλα φάρμακα παίρνει για άλλες ασθένειες, έτσι ώστε να αποκλειστεί η πιθανότητα του να οφείλεται το πρόβλημα του πελάτη σας σε παρενέργεια φαρμάκου και όχι σε άλλη ασθένεια.
-  Συμβουλέψτε τον ασθενή να επαναλάβει την επίσκεψη του στο γιατρό του ή
-  Διερευνείστε εάν ο ασθενής έχει πει όλες τις λεπτομέρειες στον γιατρό

να επικοινωνήσει τηλεφωνικά
-  Εάν ο ασθενής δεν συμμορφώνεται, προτείνετε αλλαγή γιατρού

Ο ασθενής έχει χαμηλό μορφωτικό επίπεδο:
- Ο ασθενής αγχώνεται κατά την επαφή του με το γιατρό, και δεν μπορεί να συγκρατήσει ούτε τις εξηγήσεις του για την ασθένειά του, ούτε και τις οδηγίες για την αντιμετώπιση της. Κατά συνέπεια ο ασθενής δεν μπορεί να συμμορφωθεί στις υποδείξεις του γιατρού. Ο ασθενής περιμένει από τον φαρμακοποιό του να του εξηγήσει «σε απλή γλώσσα» τι του είπε ο γιατρός ότι πρέπει να κάνει.

Ο ασθενής είναι μετανάστης, ή ανήκει σε Εθνοτικές ομάδες, ή τουρίστας:
Το Πρωτόκολλο επικοινωνίας στην περίπτωση των ασθενών αυτών συνιστά :
-  Καθησυχάστε τον ασθενή χρησιμοποιώντας απλή γλώσσα διατηρώντας οπτική και κιναισθητική επαφή.
-  Βεβαιωθείτε ότι ο ασθενής καταλαβαίνει Ελληνικά αν είναι μετανάστης ή ανήκει σε άλλες εθνοτικές ομάδες
-  Χρησιμοποιείστε εποπτικά μέσα για να του εξηγήσετε όπως για παράδειγμα ανατομικούς χάρτες από έντυπα εταιρειών ή βιβλία, εικόνες από το φύλλο οδηγιών, απλοϊκά παραδείγματα κλπ.
-  Καλέστε τον γιατρό, εξηγείστε του την περίπτωση, και μεταφέρετε τις οδηγίες του γιατρού, χρησιμοποιώντας τους παραπάνω τρόπους.

Ο ασθενής πιστεύει στη νατουραλιστική προσέγγιση:
- Ο ασθενής φοβάται όλα τα αλλοπαθητικά φάρμακα επειδή στο παρελθόν είτε δεν θεραπεύτηκε με κάποιο από αυτά, είτε εμφάνισε ανεπιθύμητες ενέργειες. Πιστεύει ότι το αλλοπαθητικό σύστημα υγείας αποτελεί ένα εμπόριο, στο οποίο ο ίδιος αρνείται να συμμετέχει. Οι πιθανές συνέπειες αυτής της στάσης του ασθενή είναι :
- Το «φαινόμενο Nocebo» ( Nocebo effect ) για το οποίο δεν υπάρχει Ελληνική Ιατρική ορολογία. Είναι γνωστό το φαινόμενο "placebo" δηλαδή η χορήγηση ενός εικονικού φαρμάκου, συνήθως με τη μορφή χαπιού, το οποίο δεν περιέχει δραστικές ουσίες που μπορούν να επηρεάσουν τον οργανισμό. Μπορεί όμως να λειτουργήσει θετικά σε έναν ασθενή εξαιτίας της ψυχολογικής αυθυποβολής. Στον αντίποδα, έχουμε το φαινόμενο "nocebo" το οποίο είναι ακριβώς το αντίθετο του placebo. Ένα άτομο μπορεί να εκτεθεί σε κάτι τελείως αβλαβές, όπως ένα αδρανές φάρμακο, αλλά εξαιτίας μιας ψεύτικης ή ενδεχομένως αληθινής πληροφορίας που συνοδεύει το φάρμακο, να παρουσιάσει ποικίλα συμπτώματα όπως αϋπνία, ναυτία, πονοκεφάλους, ακόμα κι εξάρτη-
- ⇒ Μη συμμόρφωσή του ασθενή στη φαρμακευτική αγωγή

ση! Το φαινόμενο αυτό κάνει δυναμική εμφάνιση όταν ο ασθενής φοβάται πως θα αντιμετωπίσει μια ασθένεια και τη θεραπεία της και επιδεινώνει από μόνος του την κατάσταση της υγείας του, μέσω αρνητικής αυθυποβολής. Kύριο ρόλο φαίνεται πως παίζει η προσδοκία του ασθενή η οποία νευροφυσιολογικά συνδέεται με την έκκριση ορμονών και μάλιστα με ειδικό τρόπο. Στα Λατινικά placebo σημαίνει "θα ευχαριστήσω", ενώ nocebo σημαίνει "θα βλάψω".
-  Διαχωρίστε από την αρχή τη θέση σας ότι τα φάρμακα δεν χωρίζονται σε «φυσικά» και «χημικά», αλλά σε ασφαλή και λιγότερο ασφαλή

Στην περίπτωση αυτή, ο ασθενής στην πραγματικότητα αναζητά στο πρόσωπο του φαρμακοποιού να βρει έναν σύμμαχο στις απόψεις του, ο οποίος θα τον συμβουλέψει έτσι ώστε να μην ακολουθήσει τις υποδείξεις του γιατρού. Το Πρωτόκολλο επικοινωνίας στην περίπτωση των ασθενών αυτών συνιστά :
-  Εξηγείστε με απλά λόγια στον ασθενή ότι πάρα πολλά φάρμακα προέρχονται από τη φύση και ότι πολλά από αυτά που φαίνονται σαν χημικά, έχουν ένα φυσικό μόριο σαν οδηγό.
-  Μην προθυμοποιηθείτε να αλλάξετε τη συνταγή του γιατρού.

Ο ασθενής δεν είναι σίγουρος ότι ο γιατρός του είπε την αλήθεια για την ασθένειά του.
Αυτή η κατηγορία ασθενή έχει διαβάσει πολλά για την ασθένειά του, δεν γνωρίζει σε ποιο στάδιό της βρίσκεται, αλλά ούτε και πιστεύει απόλυτα στην αξία της έγκαιρης διάγνωσης και της διαφορετικής αντιμετώπισης ανάλογα με το στάδιο της ασθένειας. Ο ασθενής κατά βάθος δεν έχει πεισθεί από τα λεγόμενα του γιατρού και αναζητεί μια «γρήγορη δεύτερη γνώμη». Ο ασθενής ρωτάει το φαρμακοποιό για το φάρμακο για να μάθει εάν είναι «βαρύ» ή « ελαφρύ». Από την απάντηση του φαρμακοποιού κρίνει εάν η ασθένειά του είναι «βαριά» ή «ελαφριά», και εάν θα χρειαστεί μια δεύτερη γνώμη ή όχι. Το πρωτόκολλο επικοινωνίας στην περίπτωση αυτή προτείνει:

-  Ζητείστε από τον ασθενή να συμμορφωθεί με την αγωγή του γιατρού, και αν η ασθένεια δεν υποχωρεί να επικοινωνήσει με τον γιατρό του.
-  Πείτε στον ασθενή ότι δεν υπάρχουν βαριά και ελαφριά φάρμακα, αλλά βαριές και ελαφριές ασθένειες. Δώστε του ένα παράδειγμα ότι στο έμφραγμα που θεωρείται «βαριά νόσος» χρησιμοποιούμε την «ελαφριά ασπιρίνη», ενώ στο έκζεμα που είναι «ελαφριά νόσος» χρησιμοποιούμε τη «βαριά κορτιζόνη».

Ο ασθενής είναι θρησκόληπτος:
Ο ασθενής στην ουσία αναζητά θρησκευτικότητα στο φιλικό πρόσωπο του φαρμακοποιού για να μάθει από αυτόν ποιό είναι το πραγματικό «θέλημα Θεού».
-  Προσφέρετε κίνητρα θεραπείας. Σύμφωνα με τη χριστιανική θρησκεία, ο Χριστός θεράπευσε αρρώστους. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη κι αν ο ασθενής σας πι-
- Το πρωτόκολλο επικοινωνίας στην περίπτωση αυτή συνιστά :
στεύει ότι «υπάρχει τιμωρία», θα πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει και το τέλος της που έρχεται με την θεραπεία.
-  Πείτε στον ασθενή την αληθινή ιστορία της επικράτησης του φαρμάκου στους πρωτοχριστιανικούς χρόνους για να ενδυναμώσετε την απόφαση του να θεραπευτεί με την λήψη φαρμάκου.
-  Ρωτήστε τον ασθενή για τους λόγους που πήγε στον γιατρό και δέχθηκε να πάρει το φάρμακο και κατευθύνετε τη συζήτηση στα οφέλη που θα έχουν τα αγαπημένα του πρόσωπα από την θεραπεία του.
-  Κλείστε τη συζήτηση τονίζοντας στον ασθενή ότι θα πρέπει να τηρεί ευλαβικά το δοσολογικό σχήμα και να έχει καρτερική υπομονή όπως οι ήρωες της Βίβλου.
-  Χρησιμοποιείστε και εξηγείστε την έκφραση «συν Αθηνά και χείρα κίνει», ζητώντας στην συνέχεια από τον ασθενή να σας συνοψίσει τι πρέπει να κάνει για να ελέγξετε εάν σας άκουσε, εάν πείσθηκε και εάν κατάλαβε τις οδηγίες συμμόρφωσης.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ

ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ

1. Δοσολογία φαρμάκου
Για να έχει ένα φάρμακο θεραπευτική αξία πρέπει να χορηγηθεί σε ορισμένη ποσότητα που λέγεται θεραπευτική δόση του φαρμάκου . Μικρότερο ποσό δεν έχει θεραπευτικό αποτέλεσμα, ενώ μεγαλύτερο ποσό καθιστά το φάρμακο δηλητήριο . Η θεραπευτική δόση του φαρμάκου καθορίζεται πολύ προσεκτικά και μετά από εντατικές και μακροχρόνιες κλινικές έρευνες.
Πριν την εκτέλεση μιας συνταγής ο Φαρμακοποιός είναι υποχρεωμένος να ελέγξει τις δόσεις των φαρμάκων που αναγράφονται. Ο έλεγχος εξασφαλίζει τον ασθενή από τυχαία λανθασμένη αναγραφή της δόσης από τον γιατρό. Εξασφαλίζει και τον Φαρμακοποιό που είναι συνυπεύθυνος με τον γιατρό για την εκτέλεση μιας λανθασμένης συνταγής. Κατά τον έλεγχο των δόσεων ο Φαρμακοποιός μπορεί να συμβουλευθεί την σχετική βιβλιογραφία όπως την Ελληνική Φαρμακοποιία, ξένες Φαρμακοποιίες, φαρμακολογικά συγγράμματα ή άλλα σχετικά βοηθήματα.

Η ποσότητα του φαρμάκου που χορηγείται σε ένα ασθενή ρυθμίζεται ανάλογα με την ηλικία, την επιφάνεια του σώματος, την κατάσταση της υγείας του, τον τρόπο και τη διάρκεια της χορήγησης.
Όταν οι δόσεις στη χειρόγραφη συνταγή υπερβαίνουν την μέγιστη επιτρεπτή δόση, πρέπει να αναγράφονται στην χειρόγραφη συνταγή ολογράφως, να υπογραμμίζονται , συνοδεύονται από θαυμαστικό (!!) ή το σημείο (1) και νέα υπογραφή του γιατρού. Στις περιπτώσεις αυτές πρέπει να γραφεί στη συνταγή η έκφραση «non repetatur» που σημαίνει ότι για την επανάληψη της δόσης αυτής χρειάζεται καινούργια συνταγή.

- Ο Φαρμακοποιός δεν επιτρέπεται να χορηγήσει τις μέγιστες δόσεις χωρίς τις παραπάνω υποδείξεις του γιατρού . Σε περίπτωση αμφιβολίας και όταν δεν μπορεί να επικοινωνήσει με τον γιατρό, πρέπει να μειώσει τη δόση μέχρι την μέγιστη από τη Φαρμακοποιία επιτρεπόμενη δόση ή να χορηγήσει το ιδιοσκεύα-
Στην ηλεκτρονική συνταγογράφηση η υπέρβαση της δόσης αναγράφεται από τον γιατρό στο σχετικό πλαίσιο που υπάρχει για τα σχόλια του γιατρού στην συνταγή.
σμα που αναγράφεται στην ποσότητα της μικρότερης συσκευασίας που κυκλοφορεί, ή να χορηγήσει τη μορφή με τη μικρότερη περιεκτικότητα της δραστικής ουσίας και με την υποχρέωση να ειδοποιήσει έγκαιρα το γιατρό που την συνταγογράφησε.

2. Τα είδη των δόσεων
Υπάρχουν τα παρακάτω είδη δόσεων στην θεραπευτική:
Είναι η ποσότητα του φαρμάκου που χορηγείται μια φορά και έχει θεραπευτικό αποτέλεσμα

1) Εφ' άπαξ δόση (ΑΔ)

2) Μέγιστη εφ' άπαξ δόση (ΜΑΔ)

3) Ημερήσια δόση (ΗΔ)
Είναι η μεγαλύτερη ποσότητα του φαρμάκου που χορηγείται μια φορά χωρίς κίνδυνο της υγείας ή της ζωής
Είναι η ποσότητα του φαρμάκου που παίρνει ο ασθενής σε μια ημέρα
Είναι η μεγαλύτερη ποσότητα του φαρμάκου που μπορεί να χορηγηθεί σε μια ημέρα, πάνω από την οποία είναι δυνατό να έχουμε τοξικά φαινόμενα. Οι μέγιστες δόσεις αναγράφονται στις Φαρμακοποιίες και δεν επιτρέπεται ο γιατρός να τις υπερβεί, εκτός και αν υπάρχει ιδιαίτερος θεραπευτικός λόγος. Στην Ελληνική Φαρμακοποιία III, υπάρχουν πίνακες που περιέχουν τις συνήθεις και τις μέγιστες δόσεις των φαρμάκων.

4) Μέγιστη Ημερήσια δόση (ΜΗΔ)

5) Δόση κορεσμού (ΔΚ) ή Δόση εφόδου (ΔΕ)

6) Δόση συντήρησης (ΔΣ)
Είναι η συνολική δόση του φαρμάκου με την οποία επιτυγχάνονται γρήγορα δραστικά (θεραπευτικά) επίπεδα του φαρμάκου στον ορό.
Είναι η δόση που χορηγείται έτσι ώστε να διατηρούνται σταθερά τα επίπεδα του φαρμάκου στον ορό ή το πλάσμα. Η δόση συντήρησης είναι μικρότερη από την δόση εφόδου.
Τα θεραπευτικά επίπεδα του φαρμάκου στο αίμα επιτυγχάνονται πιο γρήγορα αν αρχικά χορηγηθεί μια μεγαλύτερη δόση φαρμάκου (δόση εφόδου) και κατόπιν άλλες μικρότερες δόσεις (δόσεις συντήρησης), οι οποίες διατηρούν σταθερά τα επίπεδα του φαρμάκου στο αίμα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ

Η ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΣΗ ΤΗΣ ΔΟΣΟΛΟΓΙΑΣ

1. Ειδικές περιπτώσεις εξατομικευμένης δοσολογίας εξατομίκευση θεραπείας με Φαρμακογενετικό έλεγχο
Ένα βασικό πρόβλημα κατά τη χορήγηση ενός φαρμάκου είναι οι διαφορές στην ενέργεια ενός φαρμάκου από άτομο σε άτομο . Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται αρκετά συχνά και επιβάλλει την εξατομίκευση της δοσολογίας για κάθε συγκεκριμένο ασθενή. Οι παράγοντες που απαιτούν εξατομίκευση της θεραπείας στον ασθενή, επομένως και της δοσολογίας του φαρμάκου που πρέπει να χορηγηθεί, αναλύονται σε αυτό το κεφάλαιο. Σε αυτούς περιλαμβάνονται γενετικοί παράγοντες, η κατάσταση λειτουργίας των νεφρών και του ήπατος του ασθενή, άλλες παθολογικές καταστάσεις που συνυπάρχουν στον ασθενή , αλλά και διάφοροι εξωτερικοί περιβαλλοντικοί παράγοντες.

Γενετικοί παράγοντες
Οι γενετικοί παράγοντες που μεταβιβάζονται σαν απλά γονίδια, μπορεί να επηρεάσουν την δράση, την απορρόφηση, την κατανομή, τον μεταβολισμό και την απέκκριση των φαρμάκων καθώς και σύνδεσή τους με τους υποδοχείς. Ο κάθε άνθρωπος έχει 3 δισεκατομμύρια ζευγάρια βάσεων DNA τα οποία σχηματίζουν 30.000 γονίδια, το ανθρώπινο γονιδίωμα. Από αυτά, τα 225 γονίδια σχετίζονται με τον μεταβολισμό των φαρμάκων. Οι γενετικές μεταλλάξεις σε ένα απλό νουκλεοτίδιο μπορούν να μεταβάλλουν τη λειτουργικότητα της αντίστοιχης κωδικοποιημένης πρωτεΐνης, δηλαδή του ενζύμου. Παραδείγματα γενετικών μεταλλάξεων αποτελούν :

-  γενετικές μεταλλάξεις που οδηγούν σε διαφορές ανεπάρκειας υποδοχέων,
-  γενετικές μεταλλάξεις των ενζύμων που αδρανοποιούν διάφορα φάρμακα μπορούν να οδηγήσουν σε τοξική άθροιση των φαρμάκων στον οργανισμό. Η ύπαρξη αυτής της ιδιομορφίας σε ένα ασθενή, επιβάλλει είτε την αποφυγή ενός φαρμάκου, είτε την μείωση της δόσης του, ώστε να αποτραπούν τοξικές εκδηλώσεις όπως π.χ. το ένζυμο άτυπη ψευδοχολινεστεράση και το φάρμακο σουκινιλοχολίνη.
μπορούν να προκαλέσουν διαφορετικές δράσεις φαρμάκων, όπως για παράδειγμα η ανεπάρκεια υποδοχέων ουαρφαρίνης απαιτεί πολλαπλάσια δόση φαρμάκου για την επίτευξη αντιπηκτικής ενέργειας.

Η φαρμακογενετική μελετά τα ένζυμα εκείνα που επηρεάζουν το μεταβολισμό των φαρμάκων. Ο έλεγχος της λειτουργικότητας του ενζύμου γίνεται με την φαρμακογενετική ανάλυση και αποκαλύπτει εάν το φάρμακο θα μεταβολιστεί σωστά ή όχι στον οργανισμό του ασθενή. Οι σύγχρονες απόψεις προτείνουν την εξατομικευμένη συσχέτιση του ανθρώπινου γονιδιώματος (DNA) με την φαρμακοκινητική και φαρμακοδυναμική συμπεριφορά των φαρμάκων στον οργανισμό, με σκοπό την εξατομικευμένη θεραπεία και τη βελτιστοποίηση της ποιότητας της φαρμακευτικής αγωγής . Αυτό επιτυγχάνεται με την φαρμακογενετική ανάλυση και τους φαρμακογενετικούς ελέγχους . Τα κυριότερα γονίδια που εξετάζονται σε φαρμακογενετικό έλεγχο είναι τα παρακάτω:

-  γενετικές ανεπάρκειες ενζύμων , όπως ανεπάρκεια του ενζύμου γλυκοζο-6-φωσφορικής αφυδρογονάσης (G-6-PD), έχει σαν αποτέλεσμα την αιμόλυση μετά από λήψη διαφόρων φαρμάκων όπως ασπιρίνης, βιταμίνης Κ, σουλφοναμιδών, ανθελονοσιακών, διαφόρων αντιμικροβιακών, κλπ.

□ CYP2D6

□ CYP2C19

CYP2C9

HTR2C
CYP3A5 CYP1A2 SLCO1B1

□ CYP3A4

VKORC1

□ COMT

□ HTR1A

SLC6A4
Οι παρατηρήσεις σε διαφορετικούς ασθενείς αποδεικνύουν ότι υπάρχουν οι παρακάτω περιπτώσεις αποκρίσεων ασθενών σε φαρμακευτικές ουσίες:
SLC6A2
-  Διαφορετική απόκριση ασθενών στην ίδια δραστική ουσία
-  Διαφορετικές παρενέργειες του ίδιου φαρμάκου σε διαφορετικούς ασθενείς Στις περιπτώσεις Φυσιολογικού Μεταβολισμού (extensive metabolism), ο ασθενής μεταβολίζει φυσιολογικά τα φάρμακα στην συνταγογραφούμενη δόση.
-  Διαφορετική απόκριση ασθενή σε φάρμακα της ίδιας θεραπευτικής κατηγορίας

Στις περιπτώσεις Μειωμένου Μεταβολισμού (intermediate metabolism), οι ασθενείς μεταβολίζουν τα φάρμακα πιο αργά. Αυτοί οι ασθενείς μπορεί να χρειαστούν χαμηλότερη δόση και υπάρχει πιθανότητα συσσώρευσης φαρμάκου στον οργανισμό με δυσμενείς επιπτώσεις. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να παρακολουθείται η αποτελεσματικότητα των φαρμάκων στην κατηγορία αυτή.
Στις περιπτώσεις Γρήγορου Μεταβολισμού (ultra rapid metabolism), οι ασθενείς που παίρνουν φάρμακα αυτής της κατηγορίας σε κανονική δοσολογία τα μεταβολίζουν τόσο γρήγορα ώστε έχουν μειωμένο θεραπευτικό όφελος .

Στις περιπτώσεις Ελάχιστου Μεταβολισμού (poor metabolism), οι ασθενείς δεν μπορούν να μεταβολίζουν τα φάρμακα της κατηγορίας αυτής. Αυτός ο τύπος μεταβολισμού είναι εν δυνάμει πολύ επικίνδυνος , καθώς υπάρχει μεγάλη πιθανότητα συσσώρευσης των φαρμάκων στον οργανισμό του ασθενή, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται πολλές ανεπιθύμητες ενέργειες.

HTR2A
Μπορεί δηλαδή η φαρμακογενετική ανάλυση να δείξει εάν τα ένζυμα μεταβολισμού των φαρμάκων μεταβολίζουν φυσιολογικά, αργά, ελάχιστα ή πολύ γρήγορα τα φάρμακα. Επομένως η φαρμακογενετική ανάλυση μπορεί να μετατρέψει την συνταγογράφηση δοκιμής-λάθους στον ασθενή (trial and error prescribing) σε συνταγογράφηση μεγαλύτερης ακρίβειας (precision prescription).

Παραδείγματα με συγκεκριμένες δραστικές ουσίες:
-  Κουμαρινικά αντιπηκτικά (ακενοκουμαρόλης, ουαρφαρίνης) Υπάρχει κίνδυνος θανατηφόρων αιμορραγιών λόγω μη αποτελεσματικής ρύθμισης της δοσολογίας. Τα γονίδια που επηρεάζουν την φαρμακοκινητική των αντιπηκτικών είναι το VKORC1 και το CYP2C9. Το FDA προτείνει φαρμακογενετικό έλεγχο για αποτελεσματικότερη ρύθμιση της δοσολογίας και επομένως και του INR ( International Normalized Ratio ).
-  Το παράδειγμα της ταμοξιφαίνης (για τον καρκίνο του μαστού). Η ταμοξιφαίνη μεταβολίζεται με το ένζυμο CYP2D6.Το 30% της λευκής φυλής ανήκουν στην κατηγορία των ενδιάμεσων και φτωχών μεταβολιστών.
-  Το παράδειγμα της κωδεΐνης (ναρκωτικό αναλγητικό). Η κωδεΐνη, μεταβολίζεται με το ένζυμο CYP2D6. Το 30% της λευκής φυλής ανήκουν στην κατηγορία των ενδιάμεσων, φτωχών και πολύ γρήγορων μεταβολιστών.

Οι φαρμακογενετικοί έλεγχοι κερδίζουν έδαφος διεθνώς στον καθορισμό της δοσολογίας του φαρμάκου. Σημαντικά στοιχεία της διαδικασίας των προτεινόμενων φαρμακογενετικών ελέγχων αποτελούν η ενημέρωση του εξεταζόμενου σχετικά με τη διαδικασία και τη σημασία των αποτελεσμάτων, εξασφάλιση της συναίνεσης του εξεταζόμενου σε κάθε περίπτωση, καθώς και το απόρρητο των αποτελεσμάτων.

Κατάσταση λειτουργίας των νεφρών και του ήπατος του ασθενή
Η κατάσταση λειτουργίας των νεφρών και του ήπατος του ασθενή, αποτελούν άλλους καθοριστικούς παράγοντες που ευθύνονται για σημαντικές διαφορές που χουν παρατηρηθεί στην ταχύτητα απομάκρυνσης ενός φαρμάκου από τον οργανισμό . Το γεγονός αυτό αποτελεί σε πολλές περιπτώσεις την αιτία για τις διαφορές στην ενέργεια ενός φαρμάκου από άτομο σε άτομο και απαιτεί την εξατομίκευση της δοσολογίας στον συγκεκριμένο ασθενή.
Η απέκκριση των περισσότερων φαρμάκων και των μεταβολιτών τους γίνεται από τα νεφρά, σε διαφορετικό ποσοστό κάθε φορά. Επομένως η φυσιολογική νεφρική λειτουργία για τα φάρμακα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τον χρόνο παραμονής τους στον οργανισμό. Η ύπαρξη νεφρικής ανεπάρκειας καθώς και ο βαθμός της, εκτιμάται από την κάθαρση της κρεατινίνης του πλάσματος . Μειωμένη κάθαρση κρεατινίνης σημαίνει νεφρική ανεπάρκεια και επομένως απαιτείται τροποποίηση και μείωση της δοσολογίας του φαρμάκου. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν τα βαρβιτουρικά, η πενικιλίνη, η διγοξίνη και η γεντα-
μυκίνη τα οποία εμφανίζουν κίνδυνο τοξικής άθροισης σε περίπτωση μειωμένης νεφρικής λειτουργίας.

Βέβαια οι ηπατοπάθειες εμφανίζουν ποικιλία τόσο στη βαρύτητά τους όσο και στην κλινική τους πορεία. Για παράδειγμα κάθε κιρρωτικός ασθενής έχει διαφορετική ικανότητα μεταβολισμού των φαρμάκων. Στις περιπτώσεις αυτές χρησιμοποιούνται μικρότερες δόσεις φαρμάκων από τις κανονικές. Η δοσολογία μπορεί να αυξηθεί αργότερα με προσεκτική παρακολούθηση του ασθενή για εμφάνιση τοξικών εκδηλώσεων. Ανεξάρτητα πάντως από τη φύση της διαταραχής, σημαντικό στοιχείο για τον καθορισμό της δοσολογίας είναι ο προσδιορισμός του ελεύθερου ποσού ενός φαρμάκου στο αίμα και όχι η απλή μέτρηση του ολικού ποσού του φαρμάκου στο αίμα.

Ποικίλες διαταραχές στη λειτουργία του ηπατικού κυττάρου και ηπατοπάθειες, επηρεάζουν αφενός την κινητική φαρμάκων που μεταβολίζονται στο ήπαρ ή απεκκρίνονται στη χολή και αφετέρου επηρεάζουν και μειώνουν την σύνδεση του φαρμάκου με τις πρωτεΐνες του πλάσματος. Η μείωση της σύνδεσης του φαρμάκου οφείλεται τόσο στην υπολευκωματιναιμία όσο και σε ποιοτικές μεταβολές των πρωτεϊνών (μειωμένη χημική συγγένεια). Ηπατοπάθειες όπως η κίρρωση, η λοιμώδης ηπατίτιδα και τα νεοπλάσματα του ήπατος, επηρεάζουν το μεταβολισμό διαφόρων ουσιών ανάλογα με το βαθμό συμμετοχής του ήπατος στη συνολική κάθαρση της ουσίας. Γενικά, φάρμακα που μεταβολίζονται στο ήπαρ αποφεύγονται στους ηπατοπαθείς.

Άλλες παθολογικές καταστάσεις του ασθενή
Υπάρχουν επίσης πολλές παθολογικές καταστάσεις που συνυπάρχουν στον ασθενή, οι οποίες αυξάνουν την ευαισθησία στα φάρμακα και επιβάλουν επίσης την εξατομίκευση της δοσολογίας . Για παράδειγμα :
-  Υποθυρεοειδικοί ασθενείς είναι υπερευαίσθητοι στις κατεχολαμίνες επειδή αν και κυκλοφορούν κανονικά ποσά κατεχολαμινών στους ασθενείς αυτούς, υπάρχει μια αυξημένη σύνθεση νέων υποδοχέων των κατεχολαμινών. Αντίθετα οι ασθενείς αυτοί ανέχονται υψηλότερες δόσεις μορφίνης.
-  Ασθενείς με λανθάνον γλαύκωμα εμφανίζουν παροξυσμική κρίση με δόσεις μυδριατικών φαρμάκων που δεν επηρεάζουν καθόλου ένα φυσιολογικό άτομο.
-  Άτομα που πάσχουν από χρόνια αναπνευστική ανεπάρκεια , όπως εμφύσημα, παρουσιάζουν μεγάλη ευαισθησία σε φάρμακα με κατασταλτική ενέργεια στο κέντρο της αναπνοής, όπως οι βενζοδιαζεπίνες, τα βαρβιτουρικά και τα οπιούχα. Οι κανονικές θεραπευτικές δόσεις των φαρμάκων αυτών μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα υπερδοσολογίας.

Περιβαλλοντικοί παράγοντες
Εκτός όμως από το γενετικό υπόστρωμα και τις ιδιαιτερότητες κάθε ασθενή, πολ-
λοί περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορούν να τροποποιήσουν μια δεδομένη φαρμακολογική ενέργεια. Οι παράγοντες αυτοί μπορεί είτε να είναι τυχαίοι όπως: διατροφή, κάπνισμα, κατανάλωση αλκοόλης, είτε να εξαρτώνται από το επάγγελμα του ατόμου. Αυτό σημαίνει ότι η ίδια δόση μπορεί να ασκήσει διαφορετική φαρμακολογική ενέργεια όχι μόνο σε διαφορετικά άτομα, αλλά και ακόμα και στο ίδιο άτομο από την μια ημέρα στην άλλη. Οι παράγοντες αυτοί πρέπει να αξιολογούνται και να λαμβάνονται κάθε φορά υπόψη κατά την συνταγογράφηση στον συγκεκριμένο ασθενή.

2. Εγκυμοσύνη
Η εγκυμοσύνη προκαλεί αλλαγές στην απάντηση του οργανισμού στα φάρμακα. Αυξάνει ο όγκος νερού στο σώμα επομένως μειώνεται η συγκέντρωση μιας συγκεκριμένης δόσης. Το γεγονός αυτό μπορεί να αντισταθμιστεί από μείωση της σύνδεσης του φαρμάκου με τις πρωτεΐνες και τελικά καταλήγει να αφήνει περισσότερο ελεύθερο φάρμακο στο αίμα.
Όταν η χορηγούμενη δόση του φαρμάκου δεν είναι κριτικής σημασίας αυτό δεν πειράζει, αλλά για ορισμένα φάρμακα όπως η θεοφυλλίνη και τα αντισπασμωδικά, μπορεί να χρειάζεται ρύθμιση και εξατομίκευση της δόσης.

Στην εγκυμοσύνη αυξάνουν τα ηπατικά ένζυμα και έτσι ορισμένα φάρμακα διασπώνται ταχύτερα. Η νεφρική αποβολή του φαρμάκου μπορεί να αυξηθεί επίσης.
Επιπλέον τα φάρμακα μπορούν να επιδράσουν στο έμβρυο είτε έμμεσα επηρεάζοντας κάποια λειτουργία της μητέρας, είτε άμεσα περνώντας τον πλακούντα και δρώντας κατευθείαν στο έμβρυο. Τα περισσότερα φάρμακα περνούν τον πλακούντα. Συνήθως το 30% των γυναικών παίρνουν κάποιο φάρμακο στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, αν και μόνο 10% παίρνουν κάποιο στο πρώτο τρίμηνο που υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος. Τα πιο κοινά είναι τα αναλγητικά και τα αντιβιοτικά. Προς το παρόν τα φάρμακα διαιρούνται σε τρεις κατηγορίες:

-  φάρμακα που είναι ύποπτα για ανωμαλίες στο έμβρυο, π.χ. ανορεκτικά, υπογλυκαιμικά από το στόμα
-  φάρμακα που προκαλούν ανωμαλίες στο έμβρυο, π.χ. θαλιδομίδη, τετρακυκλίνες, λίθιο, ανδρογόνα κ.α.
-  φάρμακα που δεν βλάπτουν το έμβρυο, απλά και ισχυρά αναλγητικά, αντιόξινα, αντιβακτηριακά, αντιασθματικά κ.α.
-  Αποφεύγονται να χορηγούνται φάρμακα αν είναι δυνατόν, κατά τους τρεις πρώτους μήνες της εγκυμοσύνης
Γενικά κατά τη χορήγηση φαρμάκων στις εγκύους ισχύουν τα παρακάτω :
-  Χορηγούνται φάρμακα στη μικρότερη αποτελεσματική δόση και για όσο το δυνατόν συντομότερο χρονικό διάστημα
-  Τα φάρμακα που προκαλούν ανωμαλίες στο έμβρυο ή είναι ύποπτα για ανω-
- μαλίες στο έμβρυο πρέπει να αποφεύγονται. Όταν δεν υπάρχει ικανοποιητικό υποκατάστατο και η θεραπεία είναι ζωτικής σημασίας, πρέπει να σταθμιστεί ο κίνδυνος του εμβρύου σε σχέση με την μητέρα.
-  Η λήψη αιθανόλης από τη μητέρα κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να καταστρέψει το έμβρυο και να γεννηθεί βρέφος με βραχυκεφαλία, ανωμαλίες στο πρόσωπο και χαμηλή νοημοσύνη. Καλό είναι να αποφεύγεται αν και σε αραιή λήψη δεν προκαλούνται προβλήματα.

3. Ηλικιωμένοι ασθενείς
Οι ηλικιωμένοι ασθενείς αποτελούν μια πολύ ευαίσθητη κατηγορία και σύμφωνα με στατιστικές το 50% των φαρμάκων καταναλώνεται από ηλικιωμένους. Οι ηλικιωμένοι ασθενείς :
-  παίρνουν ταυτόχρονα πολλά φάρμακα
-  συχνά πάσχουν από διαφορετικές νόσους
-  είναι ιδιαίτερα ευπαθείς στην εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργειών σε μεγαλύτερο ποσοστό και βαρύτητα από ότι οι άλλοι άρρωστοι.
- Ο ηλικιωμένος ασθενής έχει επίσης δικό του τρόπο μεταβολισμού φαρμάκων . Με τη πάροδο της ηλικίας πολλά από τα ένζυμα στο ήπαρ τα οποία μεταβολίζουν φάρμακα γίνονται λιγότερο ενεργά και επιπλέον μειώνεται η παροχή αίματος στο ήπαρ. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τη βραδύτερη διάσπαση των φαρμάκων, την τάση για συσσώρευσή τους και πρόκληση ενεργειών από υπερδοσολογία. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της περίπτωσης αποτελούν τα φάρμακα: ξυλοκαΐνη, προπρανολόλη, καφεΐνη. Σε άλλες περιπτώσεις, μετά από μακροχρόνια χρήση φαρμάκων αναπτύσσεται ενζυμική επαγωγή με αποτέλεσμα την ταχύτερη εξουδετέρωση φαρμάκων όπως είναι η κορτιζόνη, η νικοτίνη κ.α.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (WHO) το 10-20% των ηλικιωμένων εισάγονται στα νοσοκομεία λόγω των ανεπιθύμητων ενεργειών των φαρμάκων. Στην τρίτη ηλικία παρατηρείται δυσλειτουργία των βασικών λειτουργιών λόγω του γήρατος. Για παράδειγμα η αποβολή και η απορρόφηση των φαρμάκων δεν είναι ανάλογη με την αποβολή και την απορρόφηση σε νεότερες ηλικίες. Αποτέλεσμα η αδρανοποίηση ή η αποβολή των φαρμάκων να μειώνεται και αυτά να αθροίζονται στον οργανισμό. Έτσι ενώ χορηγούνται σε θεραπευτικές δόσεις, προκαλούν σοβαρές παρενέργειες σαν να χορηγούνται σε ψηλότερες δόσεις. Σε άλλες πάλι περιπτώσεις, λόγω δυσκινησίας του εντέρου και ελαττωμένης απορρόφησης του φαρμάκου από το έντερο, η χορήγησή τους σε θεραπευτικές δόσεις δεν είναι αποτελεσματική. Οι ηλικιωμένοι έχουν λιγότερες πρωτεΐνες στο αίμα (αλβουμίνες), επομένως μικρότερη ποσότητα φαρμάκου μπορεί να συνδεθεί με τις πρωτεΐνες αφήνοντας να κυκλοφορεί περισσότερο ελεύθερο (ασύνδετο) φάρμακο, το οποίο προκαλεί μεγαλύτερη φαρμακολογική δράση.

Η προχωρημένη ηλικία πολλές φορές σχετίζεται με νεφρική βλάβη που οδη-
γεί σε μείωση νεφρικής λειτουργίας σχεδόν στο μισό. Έχει υπολογισθεί ότι σε υπερήλικα άτομα, η κάθαρση της ενδογενούς κρεατινίνης αντιστοιχεί στο 50% της τιμής των νεαρών ατόμων. Αυτό μπορεί να προκαλέσει συσσώρευση των φαρμάκων, όπως συμβαίνει με τα φάρμακα διγοξίνη, προπρανολόλη και διάφορα αντιβιοτικά. Επομένως η δοσολογία των υπερήλικων ασθενών πρέπει να υπολογίζεται μετά από μέτρηση της κρεατινίνης του πλάσματος, ώστε να εκτιμηθεί η νεφρική λειτουργία του συγκεκριμένου ασθενή.

Τα αντιαρρυθμικά φάρμακα, ενώ προστατεύουν από τις σοβαρές ή και θανατηφόρες αρρυθμίες, τα ίδια φάρμακα σε μεγάλες δόσεις μπορούν να προκαλέσουν θανατηφόρες αρρυθμίες.
Οι ερευνητές εστιάζουν ιδιαίτερα στα φάρμακα για καρδιολογικά προβλήματα, στα οποία πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή όταν χορηγούνται σε ηλικιωμένους ασθενείς. Η δακτυλίτιδα ή οι β-αναστολείς για παράδειγμα αποβάλλεται λίγο στους ηλικιωμένους και έτσι προκαλείται δηλητηρίαση από άθροιση που μπορεί να προκαλέσουν βραδυκαρδίες, αρρυθμίες ή ακόμα και κολποκοιλιακό αποκλεισμό. Γι' αυτό απαιτούνται μικρότερες δόσεις από τις συνηθισμένες.

Τα αγγειοδιασταλτικά ή τα αντιυπερτασικά φάρμακα μπορεί είτε να προκαλέσουν δραματική πτώση της πίεσης, εφόσον η ποσότητα που κυκλοφορεί στο αίμα είναι μεγάλη, ή να μην είναι αποτελεσματικά εφόσον δεν απορροφούνται σε ικανοποιητικές ποσότητες από το έντερο.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη από το Πανεπιστήμιο του Birmingham , η δοσολογία των φαρμάκων πρέπει να προσαρμόζεται με βάση τη λειτουργία των ζωτικών οργάνων του σώματος και τη συνολική βιολογική κατάσταση του ασθενή. Συμπερασματικά, για όλους τους παραπάνω λόγους επιβάλλεται ιδιαίτερη προσοχή κατά τη χορήγηση φαρμάκων σε ηλικιωμένα άτομα και πολύ συχνά στην τρίτη ηλικία η δόση πρέπει να εξατομικεύεται . Έτσι επιτυγχάνεται η άριστη δοσολογία των φαρμάκων που θα είναι αποτελεσματική χωρίς παρενέργειες.

Γενικά ορισμένα συστήματα του οργανισμού γίνονται πιο ευαίσθητα στη δράση των φαρμάκων με την πάροδο των χρόνων. Για παράδειγμα η εγκεφαλική λειτουργία καταστέλλεται εύκολα στους ηλικιωμένους, έτσι ώστε τα υπνωτικά μπορούν εύκολα να προκαλέσουν σύγχυση και υπερβολική υπνηλία.
Επίσης με την πάροδο της ηλικίας αυξάνονται τα λάθη στη λήψη φαρμάκων. Εάν η φαρμακευτική αγωγή είναι περίπλοκη, τότε είναι δύσκολο να την ακολουθήσει ο ηλικιωμένος ή η οικογένειά του και είτε παύουν να τα παίρνουν, είτε παίρνουν λάθος δόση στο λάθος χρόνο, μερικές φορές με καταστροφικά αποτελέσματα. Πολλές φορές τα αποτελέσματα της θεραπείας επηρεάζονται και από τη λήψη άλλων φαρμάκων τα οποία είτε χορηγήθηκαν στον ασθενή για άλλο νόσημα, είτε πρόκειται για φάρμακα που πήρε μόνος του για αυτοθεραπεία ή τα δανείστηκε από κάποιο οικείο του. Γι αυτό εφαρμόζονται μερικές γενικές αρχές κατά τη χορήγηση φαρμάκων στους ηλικιωμένους :

- χορηγείται η μικρότερη δυνατή δόση
-  χρησιμοποιούνται όσο το δυνατό λιγότερα φάρμακα
-  χορηγούνται αν είναι δυνατό φάρμακα βραχείας δράσης
-  μερικές φαρμακευτικές μορφές είναι πιο εύκολες στη χρήση όπως τα ελιξίρια από τα δισκία, αν τα δισκία έχουν πολύ μεγάλο ή μικρό μέγεθος
- το φάρμακο δεν πρέπει να συνεχίζεται περισσότερο από ότι χρειάζεται
-  δίνονται απλές και σαφείς οδηγίες στους ασθενείς και στους οικείους τους και χρησιμοποιούνται συσκευασίες που διευκολύνουν τη χρήση.

1. Γενικά
- Η θεραπευτική και τοξική απάντηση των παιδιών στα φάρμακα διαφέρει σημαντικά από εκείνη των ενηλίκων. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να θεωρούνται μικροί ενήλικες όταν συνταγογραφούνται φάρμακα και η δόση πρέπει να ελέγχεται προσεκτικά για κάθε φάρμακο.
- 1. Σύσταση του σώματος
Τα παιδιά διαφέρουν από τους ενήλικες σε :
- 2. Αποβολή φαρμάκων. Τις πρώτες εβδομάδες είναι μειωμένος ο μεταβολισμός των φαρμάκων στο ήπαρ αν και μετά λόγω του σχετικά μεγάλου μεγέθους του ήπατος του παιδιού, αυξάνει ο ρυθμός διάσπασης σε σχέση με τον ενήλικα. Αυτό εξισορροπείται στην ενηλικίωση.

Η αποβολή από τα νεφρά μειώνεται επίσης τις πρώτες εβδομάδες, αλλά φθάνει στα φυσιολογικά επίπεδα σε έξι εβδομάδες. Αυτό σημαίνει ότι εκτός από τις πρώτες εβδομάδες, οι δόσεις που σχετίζονται με το βάρος στα περισσότερα φάρμακα είναι υψηλότερες στα παιδιά παρά στους ενήλικες.

2. Η ρύθμιση των δόσεων στα παιδιά
Η ακριβής δοσολογία ενός φαρμάκου είναι ιδιαίτερα σημαντική στην Παιδιατρική καθώς αυτή θα πρέπει να προσαρμοστεί τόσο με την ηλικία όσο και το σωματικό βάρος του παιδιού για να εξασφαλιστεί η καλύτερη κλινική αποτελεσματικότητα αλλά και η ελαχιστοποίηση των όποιων παρενεργειών. Στην παιδιατρική οι δόσεις δεν είναι σταθερές. Ρυθμίζονται ανάλογα με το βάρος, την ηλικία, το ύψος (επιφάνεια του σώματος) και την κατάσταση της υγείας του παιδιού. Ο αριθμός των δόσεων συνδυάζεται με την φαρμακοκινητική και τη φαρμακοδυναμική στην δεδομένη ηλικία. Άλλα παιδιά απαντούν στα φάρμακα σαν ενήλικες και σε άλλα μπορεί να υπάρξουν διαφορές. Η ημερήσια δόση του φαρμάκου υπολογίζεται:

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ

Η ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ
-  με το βάρος του σώματος
-  με το συνδυασμό και των δύο αυτών παραμέτρων
- με την επιφάνεια του σώματος
και εκφράζεται σε mg/Kg βάρους ή σε mg/m 2 επιφάνειας σώματος.
Για τον υπολογισμό της παιδικής δόσης με βάση το βάρος του παιδιού μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο κανόνας του Clark , στον οποίο σαν μέσο βάρος του ενήλικα λαμβάνονται τα 70 Kg:
Παιδική δόση = (βάρος παιδιού) Χ (δόση ενήλικα) (μέσο βάρος ενήλικα)
Περισσότερο ακριβής τρόπος για τον υπολογισμό των παιδικών δόσεων είναι αυτός που στηρίζεται στην επιφάνεια του σώματος . Η παιδική δόση υπολογίζεται από την σχέση:

Παιδική δόση = (επιφάνεια σώματος παιδιού (m 2 ) Χ (δόση ενήλικα) (μέση επιφάνεια σώματος ενήλικα)
Η επιφάνεια του παιδικού σώματος μπορεί να υπολογισθεί από νομόγραμμα που συνδέει την επιφάνεια με το ύψος και το βάρος του παιδιού, τα οποία μπορούν να μετρηθούν εύκολα. Η μέση επιφάνεια του σώματος ενήλικα θεωρείται ότι είναι περίπου 1.73 m 2 .
Επιπλέον, δύο εμπειρικές εξισώσεις με τις οποίες υπολογίζεται η δόση με βάση την ηλικία του παιδιού είναι:
Ο κανόνας του Young : Παιδική δόση = [ηλικία παιδιού (έτη)] Χ (δόση ενήλικα) (ηλικία + 12)

Παιδική δόση = [ηλικία παιδιού (έτη) στα επόμενα γενέθλια] Χ (δόση ενήλικα)
Για φάρμακα με μεγάλα περιθώρια μεταξύ θεραπευτικής και τοξικής δόσης για τον υπολογισμό των δόσεων στα παιδιά μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η ποσοστιαία δόση ενηλίκου με βάση τον παρακάτω πίνακα :

| Ηλικία   |   Βάρος σώματος  (Kg) |   Ύψος (cm) |   Επιφάνεια  σώματος (m 2 ) | Ποσοστό  Δόσης Ενηλίκου   |
|----------|-----------------------|-------------|-----------------------------|---------------------------|
| 1 έτους  |                    10 |          76 |                        0.47 | 25                        |
| 3 ετών   |                    14 |          94 |                        0.62 | 33                        |
| 5        |                    19 |         108 |                        0.73 | 40                        |
| 7 ετών   |                    24 |         120 |                        0.88 | 50                        |
| 12       |                    37 |         148 |                        1.25 | 75                        |
| Άνδρες   |                    68 |         173 |                        1.8  | 100                       |
| Γυναίκες |                    56 |         163 |                        1.6  |                           |

Και ο κανόνας του Cowling :
Σε παχύσαρκα παιδιά , ο υπολογισμός της δόσης γίνεται με βάση το ιδανικό βάρος για την ηλικία και το φύλλο του αρρώστου, όπως αυτό απεικονίζεται στις καμπύλες ανάπτυξης και όχι με το πραγματικό βάρος που οδηγεί σε μεγαλύτερες δόσεις.
Επιλέγονται φάρμακα που έχουν χρησιμοποιηθεί και αξιολογηθεί στους ενήλικες. Αποφεύγονται οι συνδυασμοί φαρμάκων, η πολυφαρμακία και τα σύνθετα ιδιοσκευάσματα. Επίσης αποφεύγονται τα φάρμακα που έχουν αποδεδειγμένα προκαλέσει αλλεργική αντίδραση. Ελέγχεται η φυσιολογική πεπτική, ηπατική και νεφρική λειτουργία του παιδιού και σε περίπτωση ανεπάρκειας τροποποιείται ανάλογα η συνταγή και εξατομικεύεται η δόση. Τα μικρά παιδιά καταπίνουν δύσκολα τα δισκία γι' αυτό προτιμώνται τα διαλύματα. Δεν πρέπει να χορηγούνται με το γάλα γιατί μπορεί να επιδράσει στην απορρόφηση του φαρμάκου.

Στη συνταγή για παιδιά αναγράφονται η ηλικία και το βάρος του παιδιού, η δόση, η συχνότητα και η οδός χορήγησης του φαρμάκου καθώς και η διάρκεια της θεραπευτικής αγωγής.
Η λεπτομερής ενημέρωση των γονέων παίζει σημαντικό ρόλο στη σωστή χορήγηση του φαρμάκου και των δόσεών του. Η ενημέρωση πρέπει να αφορά :
- Τις πιθανότητες, το είδος και την αντιμετώπιση των ανεπιθύμητων παρενεργειών
-  Τη δόση, τον τρόπο, τη συχνότητα και την διάρκεια λήψης του φαρμάκου
-  Τη δυνατότητα λήψης και άλλων φαρμάκων στη διάρκεια της θεραπείας
-  Ενημέρωση για το τηλέφωνο του κέντρου δηλητηριάσεων σε περίπτωση ανάγκης.
- Την ανάγκη ασφάλισης των φαρμάκων σε χώρους που δεν μπορεί να φθάσει το παιδί για την πρόληψη δηλητηριάσεων

Ένα συχνό λάθος των γονέων όταν χορηγούν στα παιδιά τους υγρές φαρμακευτικές μορφές, όπως σιρόπια και εναιωρήματα, είναι ότι χρησιμοποιούν κοινά κουτάλια κουζίνας, τα οποία ποικίλουν σημαντικά σε όγκο. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα είτε να υπερδοσολογούν αυξάνοντας τον κίνδυνο παρενεργειών είτε να υποδοσολογούν μειώνοντας την αποτελεσματικότητα του φαρμάκου. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελέτης του Ινστιτούτου Βιοϊατρικών Επιστημών που έγινε στη Αττική, εξετάζοντας 71 διαφορετικά μικρά κουτάλια που συλλέχθηκαν από 25 νοικοκυριά βρέθηκαν να έχουν όγκο από 2,5 έως 7,3 ml. Οι γονείς προκειμένου να αποφύγουν δοσολογικά σφάλματα θα πρέπει να χορηγούν στα παιδιά, για όλο το φάσμα των ηλικιών από μηνών έως 12 ετών, σιρόπια και εναιωρήματα με την κατάλληλη, ειδικά σχεδιασμένη δοσομετρική σύριγγα σε ml, που συμπεριλαμβάνεται στην συσκευασία των φαρμάκων με την οποία εξασφαλίζεται η ακρίβεια και η σωστή δόση, αποφεύγοντας οδυνηρά δοσολογικά σφάλματα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ

ΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑ ΝΕΟΓΕΝΝΗΤΑ

1. Φάρμακα στη νεογνική ηλικία
Τις ώρες του τοκετού μπορεί να δοθούν φάρμακα στη μητέρα και ορισμένα από αυτά περνούν από τον πλακούντα στο νεογνό. Τα πιο σημαντικά είναι:
β-Ανταγωνιστές : περνούν στο έμβρυο και προκαλούν βραδυκαρδία.
Αναλγητικά και υπνωτικά : η μορφίνη και τα οπιοειδή επιδρούν στο έμβρυο και προκαλούν αναστολή της αναπνοής τους μετά τον τοκετό. Η υπερδοσολογία βαρβιτουρικών και βενζοδιαζεπινών στη μητέρα οδηγεί σε συσσώρευση αυτών των φαρμάκων στο έμβρυο και μετά τον τοκετό το νεογνό έχει μυϊκή χάλαση, κατεσταλμένη αναπνοή και ανικανότητα κατάποσης.

Πυρηνικός ίκτερος : ορισμένα φάρμακα που χορηγούνται στη μητέρα αργά στην εγκυμοσύνη ή στο νεογνό τους πρώτους μήνες της ζωής του, ενώνονται με την πρωτεΐνη του πλάσματος και εκτοπίζουν την χολερυθρίνη από τα σημεία πρόσδεσης. Η μεγάλη ποσότητα ελεύθερης χολερυθρίνης προκαλεί εγκεφαλική βλάβη. Φάρμακα που μπορεί να προκαλέσουν το φαινόμενο αυτό μπορεί να είναι η ασπιρίνη, οι σουλφοναμίδες και η τολβουταμίδη.
Στη νεογνική ηλικία η θεραπευτική και τοξική δράση των φαρμάκων διαφέρει σημαντικά από εκείνη των ενηλίκων. Οι διαφορές συνδέονται με την λειτουργική και ανατομική ανωριμότητα των οργάνων και των συστημάτων που συμμετέχουν στο μεταβολισμό και στην κινητική των φαρμάκων. Ο ρυθμός αύξησης και λειτουργικής και ανατομικής ωρίμανσης των οργάνων είναι ιδιαίτερα ταχύς στην νεογνική ηλικία, στην βρεφική ηλικία και μάλιστα στα πρόωρα νεογνά και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε σχέση με την βιοδιαθεσιμότητα, τη συγκέντρωση και τη δράση του φαρμάκου στους ιστούς.

Οξυγόνο : η χορήγηση υψηλής συγκέντρωσης οξυγόνου σε νεογέννητα προκαλεί τύφλωση λόγω οπισθοφακικής ινοπλασίας
Στη νεογνική ηλικία η πρόσληψη, η απορρόφηση, ο μεταβολισμός και η απέκκριση των φαρμάκων επηρεάζονται γενικά από :
-  τη λειτουργική ανεπάρκεια του ήπατος
-  την ανωριμότητα του πεπτικού συστήματος
-  τη λειτουργική και ανατομική ανωριμότητα των νεφρών.

Στο πεπτικό σύστημα :
- το pH του γαστρικού υγρού είναι ουδέτερο και φθάνει την οξύτητα του ενήλικα στην ηλικία των 2 ετών
-  η περισταλτικότητα του γαστρεντερικού συστήματος είναι ασταθής,
-  η έκκριση των γαστρικών και των παγκρεατικών ενζύμων είναι μειωμένη
Νεφρά : Η λειτουργική ανεπάρκεια και ανατομική ανωριμότητα των νεφρών στα νεογνά και ιδιαίτερα στα πρόωρα, μπορεί να προκαλέσει σημαντικές διαταραχές στην απέκκριση των φαρμάκων που αποβάλλονται με τα ούρα. Η αποβολή από τα νεφρά μειώνεται τις πρώτες εβδομάδες αλλά φθάνει στα φυσιολογικά επίπεδα σε έξι εβδομάδες. Επομένως τα φάρμακα και οι δόσεις τους στα νεογνά πρέπει να χορηγούνται με ιδιαίτερη προσοχή για να συμβαδίζουν με τη λειτουργικότητα του νεφρού.

Ήπαρ: η λειτουργική ανεπάρκεια του ήπατος αλλάζει σημαντικά τόσο την βιοδιαθεσιμότητα όσο και την κινητική των φαρμάκων που μεταβολίζονται στο ήπαρ. Τα νεογνά δεν μπορούν να μεταβολίσουν με την ίδια ταχύτητα τα φάρμακα όπως τα μεγαλύτερα παιδιά ή οι ενήλικες και έτσι προκαλείται συσσώρευση των φαρμάκων μετά από επαναλαμβανόμενες δόσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το «φαιό σύνδρομο» στα νεογνά με καταστολή της κυκλοφορίας που εμφανίζεται μετά από λήψη συνηθισμένων δόσεων χλωραμφαινικόλης. Αυτή η τοξική δράση συμβαίνει από την υψηλή συγκέντρωση του φαρμάκου λόγω του μειωμένου μεταβολισμού του στο ήπαρ.

2. Δόσεις φαρμάκων στην νεογνική ηλικία
Από όλα τα παραπάνω προκύπτει ότι για τη χορήγηση φαρμάκων στην νεογνική ηλικία χρειάζεται λεπτομερής γνώση όλων των παραγόντων και των ιδιομορφιών που χαρακτηρίζουν την ηλικία και ιδιαίτερη προσοχή :
-  στον ακριβή καθορισμό της δόσης του
-  στην επιλογή του φαρμάκου
-  στη συχνότητα της χορήγησής του
-  στις πιθανότητες, το είδος και την αντιμετώπιση ανεπιθύμητων παρενεργειών
-  στον τρόπο χορήγησής του και την διάρκεια της λήψης του
Ένας εμπειρικός κανόνας (κανόνας Frieds ) παρέχει μια εμπειρική εξίσωση με την οποία υπολογίζεται η δόση με βάση την ηλικία του βρέφους :

Βρεφική δόση = [ηλικία (μήνες) Χ (δόση ενήλικα)] 150
Για φάρμακα με μεγάλα περιθώρια μεταξύ θεραπευτικής και τοξικής δόσης για τον υπολογισμό των δόσεων στα νεογνά μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η ποσο-

στιαία δόση ενηλίκου με βάση τον παρακάτω πίνακα :

| Ηλικία   |   Βάρος σώματος (Kg) |   Ύψος (cm) |   Επιφάνεια  σώματος (m 2 ) | Ποσοστό  Δόσης Ενηλίκου   |
|----------|----------------------|-------------|-----------------------------|---------------------------|
|          |                  3.4 |          50 |                        0.23 | Νεογνά 12.5               |
| 1 μηνός  |                  4.2 |          55 |                        0.26 | 14.5                      |
| 3 μηνών  |                  5.6 |          59 |                        0.32 | 18                        |
| 6 μηνών  |                  7.7 |          67 |                        0.4  | 22                        |
| 1 έτους  |                 10   |          76 |                        0.47 | 25                        |

Στα νεογνά πρέπει να αποφεύγεται :
- η προσθήκη φαρμάκων στην τροφή του βρέφους κυρίως του γάλακτος, λόγω της πιθανότητας αλληλεπίδρασης του φαρμάκου με τα συστατικά των τροφών, με αποτέλεσμα διαταραχές στην απορρόφηση και το θεραπευτικό αποτέλεσμα. Επίσης μείωση της απορροφώμενης ποσότητας του φαρμάκου από μη κατανάλωση του συνόλου του γάλακτος ή της τροφής
-  η χορήγηση φαρμάκων τα οποία δεν έχουν δοκιμασθεί σε μεγαλύτερα παιδιά
-  οι συνδυασμοί φαρμάκων, η πολυφαρμακία και τα σύνθετα ιδιοσκευάσματα
-  φάρμακα που αποδεδειγμένα έχουν προκαλέσει αλλεργική αντίδραση.
- η συχνή χρήση ορισμένων φαρμάκων που μπορεί να προκαλέσουν ευαισθητοποίηση

Γενικά
Φαρμακευτικός εθισμός είναι το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ατόμου και φαρμάκου κατά την οποία το άτομο αποκτά μια συνεχή επιθυμία λήψης του φαρμάκου επειδή αυτό του προκαλεί ευφορία.
Στον παρακάτω πίνακα. αναφέρονται οι πλέον συνηθισμένες ουσίες που προκαλούν εθισμό και εξάρτηση. Η συνταγογράφηση όσων από αυτές έχουν φαρμακευτική χρήση, αναλύονται στα επόμενα κεφάλαια.
Εξάρτηση είναι η κατάσταση στην οποία το άτομο δεν μπορεί να ζήσει πλέον χωρίς το φάρμακο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΕΘΙΣΜΟ

Πίνακας ουσιών που προκαλούν εθισμό και εξάρτηση
Αμφεταμίνη,
Υδροχλωρική μεθαμφεταμίνη

Κοκαΐνη

Καφεΐνη
Φαινφλουραμίνη
Ριταλίνη, Πεμολίνη
Αμινοφυλλίνη, Θεοφυλλίνη, Θεοβρωμίνη

Crack
Μορφίνη, Απομορφίνη, Κωδείνη, Ηρωίνη
Πενταζοκίνη
Ανταγωνιστές οπιούχων
Μεθαδόνη, Βουπρενορφίνη
Συνθετικά ναρκωτικά αναλγητικά
L.S.D, SDP, DMT, Khat, μεσκαλίνη, Ψιλοκίνη, Ψιλοκυβίνη, Μπουφοτενίνη, PCP(Φαινκυκλιδίνη), DET (Διαιθυλοτρυπταμίνη), DOM, STP (2,5-διμεθοξυ-4-μεθυλαμφεταμίνη), MDA (3,4-μεθυλενοδιοξυαμφεταμίνη
Διεγερτικά του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος
Ναρκωτικά αναλγητικάΟπιούχα
Ψευδαισθησιογόνα Παραισθησιογόνα ή ψυχεδελικά
Προϊόντα Ινδικής Κάνναβης
Χασίς, Μαριχουάνα
Εισπνεόμενες Ουσίες

Κατασταλτικά του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος
Πτητικοί διαλύτες σε κόλλες, σε διαλυτικά, στη βενζίνη, Αερολύματα, Νιτρώδες αμύλιο Βενζοδιαζεπίνες
Βαρβιτουρικά
Μη βαρβιτουρικά κατασταλτικά : Γλουτεθιμίδη, ένυδρη χλωράλη, Παραλδεΰδη, Μεπροβαμάτη, βρωμιούχα
Οινόπνευμα, Νικοτίνη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ
Σύμφωνα με τη νομοθεσία και τον νόμο 3459/2006 (ΦΕΚ Α 103), «Ναρκωτικά είναι ουσίες τεχνητές ή φυσικές που δρουν στο κεντρικό νευρικό σύστημα και προκαλούν εξάρτηση του ατόμου από αυτές». Οι κατηγορίες ναρκωτικών ουσιών που περιλαμβάνονται στους πίνακες του παραπάνω νόμου, περιγράφονται στη συνέχεια.

Οι βασικές κατηγορίες ναρκωτικών είναι :

 Κατηγορία Πίνακα Α
Ναρκωτικά του Πίνακα Α χρησιμοποιούνται μόνο για ερευνητικούς σκοπούς και δεν συνταγογραφούνται . Απαιτούν ειδική άδεια προκειμένου να χρησιμοποιηθούν από εργαστήρια ή κλινικές για ερευνητικούς σκοπούς κατά την εκτέλεση εγκεκριμένων προγραμμάτων και ύστερα από γνωμοδότηση της επιτροπής ναρκωτικών. Περιλαμβάνονται οι ουσίες : ηρωίνη, LSD, μεσκαλίνη, δεσομορφίνη, ψιλοκίνη, ψιλοκυβίνη.

 Κατηγορία Πίνακα Β
Ναρκωτικά του Πίνακα Β διατίθενται μόνο από το Κρατικό Μονοπώλιο Ναρκωτικών ύστερα από ειδική άδεια από το αρμόδιο Υπουργείο και με την ευθύνη του Ε.Ο.Φ. και γνωμοδότηση της επιτροπής ναρκωτικών για την παραλαβή τους. Περιλαμβάνονται οι ουσίες : κάνναβη, μορφίνη, κοκαΐνη, μεθαδόνη, πεθιδίνη, όπιο.

 Κατηγορία Πίνακα Γ
Ναρκωτικά του Πίνακα Γ μπορούν να εισαχθούν ή να παρασκευασθούν από ιδιώτες κάτω από κρατικό έλεγχο, αλλά διατίθενται από το κρατικό μονοπώλιο. Περιλαμβάνονται οι ουσίες : κωδεΐνη, διυδροκωδείνη, φαιντανύλη, αλφαιντανύλη,
πενταζοκίνη, κεταμίνη, μεθαμφεταμίνη, υδροκωδόνη (δισκία), ναλβουφίνη, κλπ.

 Κατηγορία Πίνακα ΓΣ
Ναρκωτικά που ανήκουν στην κατηγορία του Πίνακα ΓΣ είναι οι συνδυασμοί της κωδεΐνης, υδροκωδόνης (διάλυμα, σιρόπι) και διφαινοξυλάτης.

 Κατηγορία Πίνακα Δ
Ναρκωτικά του Πίνακα Δ διακινούνται από ιδιώτες, υπό την αυστηρή επίβλεψη και τον έλεγχο του κράτους ύστερα από γνωμοδότηση της επιτροπής ναρκωτικών με ευθύνη του Ε.Ο.Φ., ο οποίος εκδίδει και σχετική άδεια. Η διάθεσή τους στα φαρμακεία, στις φαρμακαποθήκες και στα θεραπευτήρια γίνεται με ευθύνη και υπό τον έλεγχο του Ε.Ο.Φ. Περιλαμβάνονται όλες οι βενζοδιαζεπίνες και οι συνδυασμοί τους καθώς και οι ουσίες : η βαρβιτάλη, πεντοβαρβιτάλη, φαινοβαρβιτάλη, μεπροβαμάτη, θειοπεντάλη, κλπ. Στην εξωτερική συσκευασία των ιδιοσκευασμάτων ή σκευασμάτων αναγράφονται οι παρακάτω ενδείξεις:

- α) Του πίνακα Β' με κόκκινα γράμματα «Β, χορηγείται με ειδική συνταγή Ναρκωτικών».
- β) Των εξαιρέσεων του πίνακα Β' με πράσινα γράμματα «ΒΣ, χορηγείται με συνταγή του νόμου 3459/2006.»

Ειδικές ιατρικές συνταγές
Συνταγογράφηση και χορήγηση κατηγοριών ιδιοσκευασμάτων και σκευασμάτων ναρκωτικών ουσιών :
Η συνταγογράφηση και η χορήγηση ναρκωτικών ουσιών για ιατρικούς λόγους ρυθμίζεται από τον Κώδικα κανονιστικών διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας για τα Ναρκωτικά (ΦΕΚ Α 191/10-08-2007). Στο κεφάλαιο Α/Άρθρο 1 του κώδικα, περιγράφονται οι όροι και προϋποθέσεις διάθεσης των φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων και σκευασμάτων ναρκωτικών ουσιών.

Συνταγές ανταγωνιστικών ουσιών
Στα φαρμακευτικά ιδιοσκευάσματα τα οποία περιέχουν ουσίες ανταγωνιστές των οπιοειδών περιλαμβάνονται: Nalorex, Narcan, Naloxone Hydrochloride, Buprenorphine Hydrochloride, Amfebutamone Hydrochloride. Ειδικότερα, η βουπρενορφίνη χορηγείται από εξουσιοδοτημένα Κέντρα απεξάρτησης, με τη μορφή υπογλώσσιας ταμπλέτας. Η δράση της αρχίζει μετά από 30 περίπου λεπτά και δι-
αρκεί, ανάλογα με τη δόση, έως και τρεις ημέρες. Η ημερήσια δοσολογία κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 4 και 16 mg. Ο συνδυασμός Βουπρενορφίνης/Ναλοξόνης (Buprenorphine Hydrochloride / Naloxone Hydrochloride) χορηγείται μόνον από τον ΟΚΑΝΑ.

Φαρμακευτικές ουσίες που χρησιμοποιούνται επίσης από χρήστες ναρκωτικών ουσιών στην προσπάθεια απεξάρτησής τους, είναι ουσίες που λειτουργούν σαν υποκατάστατα των οπιοειδών στους ίδιους υποδοχείς στον εγκέφαλο. Σε αυτήν την κατηγορία ανήκει η μεθαδόνη, ουσία με ηπιότερη και ασφαλέστερη δράση από τα οπιοειδή. Χορηγείται από εξουσιοδοτημένα άτομα, σε δοσολογία μια φορά την ημέρα 60-120 mg από το στόμα.

Κτηνιατρικές συνταγές ναρκωτικών
Η συνταγές ναρκωτικών που εκδίδονται από κτηνίατρο και προορίζονται για κτηνιατρική χρήση, εκτελούνται στο φαρμακείο, αναγράφουν ευανάγνωστα το ονοματεπώνυμο και τη διεύθυνση του ιδιοκτήτη του νοσηλευόμενου ζώου καθώς και το είδος του ζώου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ

ΜΕΓΙΣΤΕΣ ΗΜΕΡΗΣΙΕΣ ΔΟΣΕΙΣ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ
Οι μέγιστες ημερήσιες δόσεις των πλέον χρησιμοποιούμενων ναρκωτικών είναι :

| ΜΕΓΙΣΤΕΣ ΗΜΕΡΗΣΙΕΣ ΔΟΣΕΙΣ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΠΙΝΑΚΑ Β         | ΜΕΓΙΣΤΕΣ ΗΜΕΡΗΣΙΕΣ ΔΟΣΕΙΣ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΠΙΝΑΚΑ Β   |
|--------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------|
| Κοκαΐνη Υδροχλωρική σκόνη                                    | 30 mg                                                  |
| Κωδεΐνη Φωσφορική σκόνη                                      | 300 mg                                                 |
| Κωδεΐνη Φωσφορική δισκία 20 mg                               | 15                                                     |
| Μορφίνη Υδροχλωρική σκόνη                                    | 50 mg                                                  |
| Μορφίνη Υδροχλωρική φύσιγγες                                 | 3                                                      |
| Μορφίνη Θειική δισκία 30 mg (Morficontin)                    | 2                                                      |
| Μορφίνη χορηγούμενη per os                                   | 200 mg                                                 |
| Μορφίνη χορηγούμενη σε ενδοφλέβια και επισκληρίδια αναλγησία | 120 mg                                                 |
| Οπίου σκόνη                                                  | 500 mg                                                 |
| Οπίου βάμμα απλό                                             | 5 ml                                                   |
| Οπίου βάμμα καμφορούχο                                       | 100 ml                                                 |
| Οπίου βάμμα κροκούχο (Λαύδανο)                               | 5 ml                                                   |
| Οπίου εκχύλισμα                                              | 250 mg                                                 |
| Πεθιδίνη Υδροχλωρική σκόνη                                   |                                                        |
| Πεθιδίνη Υδροχλωρική δισκία 50 mg                            | 5                                                      |
| Πεθιδίνη Υδροχλωρική φύσιγγες 100 mg                         | 3                                                      |
| Πεθιδίνη Υδροχλωρική φύσιγγες 50 mg                          | 5                                                      |

| ΜΕΓΙΣΤΕΣ ΗΜΕΡΗΣΙΕΣ ΔΟΣΕΙΣ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΠΙΝΑΚΑ Γ   | ΜΕΓΙΣΤΕΣ ΗΜΕΡΗΣΙΕΣ ΔΟΣΕΙΣ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΠΙΝΑΚΑ Γ   |
|--------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------|
| Δεξτροπροποξυφαίνη Υδροχλωρική σκόνη                   | 260 mg                                                 |
| Διυδροκωδεινόνη (Υδροκωδόνη) σκόνη                     | 60 mg                                                  |
| Διυδροκωδεΐνη.Τρυγική σκόνη                            | 240 mg                                                 |
| Διφαινοξυλάτη σκόνη                                    | 20 mg                                                  |
| Μεθυλοφαινυδάτη σκόνη                                  | 60                                                     |
| Πενταζοκίνη σκόνη                                      | 450 mg                                                 |
| Τραμαδόλη                                              | 400 mg                                                 |
| Φαιντανύλη - Durogesic σύστημα διαδερμικής χορήγησης   | 300mg/hr                                               |

Χορήγηση μέγιστης δόσης ναρκωτικών φαρμάκων (εμπορίου και κρατικού μονοπωλίου)
- 1. ΜΟΡΦΙΝΗ : Η συνταγή μπορεί να περιέχει μέχρι 3 amp των 100mg (μέγιστη ημερήσια δόση)
3. ΚΩΔΕΙΝΗ TABL: Η συνταγή μπορεί να περιέχει μέχρι 15 tabl (μέγιστη δόση) 4. MORFICONTIN : Χορηγείται μόνο μετά από απόφαση της Περιφέρειας με την προσκόμιση διατακτικής στο όνομα του Φαρμακοποιού.
- 2. ΠΕΘΙΔΙΝΗ : Η συνταγή μπορεί να περιέχει μέχρι 3 amp των 100mg ή 5 των 50mg (μέγιστη ημερήσια δόση)
- 5. DOLCONTIN TABL: (10x60mg) Χορηγείται μόνο μέχρι δύο κουτιά ανά συνταγή (Δόση για πέντε ημέρες).

Το DUROGESIC μπορεί να συνταγογραφηθεί:
- 6. DUROGESIC : Ορίζεται σαν μέγιστη ημερήσια δόση για το φαρμακευτικό ιδιοσκεύασμα DUROGESIC, αυτοκόλλητο σύστημα για διαδερμική χορήγηση τα 300 μg/hr.
DUROGESIC 300 μg/hr
DUROGESIC 250μg/hr:
DUROGESIC 100 μg/hr Βt 2 + DUROGESIC 50 μg/hr Βt 2 ή DUROGESIC 100μg/hr Βt 3.
DUROGESIC 100μg/hr Βt 2 + DUROGESIC 50 μg/hr Βt 1.
DUROGESIC 100μg/hr Βt 1 ή DUROGESIC 50μg/hr Βt 2 ή DUROGESIC 25μg/hr Βt 4, ή DUROGESIC 75 μg/hr Βt 1 + DUROGESIC 25μg/hr Βt 1.
DUROGESIC100μg/hr Βt 1:

- Η κάθε συνταγή μπορεί να επαναλαμβάνεται κάθε 15 ημέρες.
- 7. ROMIDON TABL : Η συνταγή μπορεί να περιέχει μόνο ένα κουτί ανα συνταγή
- Σε περίπτωση μη καρκινοπαθούς, η χορήγηση DUROGESIC γίνεται πάντα με απόφαση της Περιφέρειας.
- 8. ROMIDON AMP : Η συνταγή μπορεί να περιέχει μέχρι 3 κουτιά ανα συνταγή
- 9. ZIDERON AMP : Η συνταγή μπορεί να περιέχει μέχρι 3 κουτιά ανα συνταγή 10. TRAMADOL (ΤΡΑΜΑΔΟΛΗ): μέγιστη ημερήσια δόση 400 mg.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΩΔΕΚΑΤΟ

ΜΗ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΩΣ ΣΥΝΑΓΟΓΡΑΦΟΥΜΕΝΑ ΦΑΡΜΑΚΑ (Μ.Υ.ΣΥ.ΦΑ. ή ΜΗ.ΣΥ.ΦΑ) ΑΥΤΟΦΡΟΝΤΙΔΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ

1. Μη Υποχρεωτικώς Συνταγογραφούμενα Φάρμακα (ΜΗ.ΣΥ.ΦΑ ή Μ.Υ.ΣΥ.ΦΑ.)
Τα Μη Υποχρεωτικώς Συνταγογραφούμενα Φάρμακα (Μ.Υ.ΣΥ.ΦΑ.) , βάσει των διατάξεων του νόμου 3457/2006 είναι φαρμακευτικά σκευάσματα , εγκεκριμένα από τον ΕΟΦ τα οποία δεν αποζημιώνονται από τα ασφαλιστικά ταμεία. Λόγω της σύνθεσης και του σκοπού τους, προορίζονται για χρήση από το καταναλωτικό κοινό χωρίς να απαιτείται ιατρική συνταγή. Χορηγούνται πάντοτε με την σύσταση-πληροφόρηση-οδηγία, δηλαδή την επιστημονική καθοδήγηση των Φαρμακοποιών για την αντιμετώπιση ήπιων συμπτωμάτων υγείας και συχνά λειτουργούν προληπτικά.

Τα Μ.Υ.ΣΥ.ΦΑ έχουν ωφέλειες και διαπιστωμένες παρενέργειες και η χορήγηση, η αποθήκευση και η διακίνηση τους, πρέπει να γίνεται με συγκριμένες προϋποθέσεις και από εξειδικευμένους επιστήμονες, όπως είναι οι φαρμακοποιοί. Διακινούνται με κατάλληλες προϋποθέσεις σήµανσης και διάθεσης. Φέρουν ταινία αναγνώρισης όμοια με αυτή των φαρμάκων, κουπόνι καφέ χρώματος για Μ.Υ.ΣΥ. ΦΑ. Έτσι διευκολύνεται η ιχνηλασιμότητά τους και αποθαρρύνεται η επιπόλαιη χρήση τους από το κοινό. Διασφαλίζεται η ενσωμάτωσή τους στην λήψη του ιστορικού του ασθενή από τον θεράποντα γιατρό, προστατεύεται η Δημόσια Υγεία και καταπολεμάται η πολυφαρμακία. Αποφέρουν προστιθέμενο όφελος

Αναφέρονται και σαν ΜΗ.ΣΥ.ΦΑ δηλαδή Μη Συνταγογραφούμενα Φάρμακα. Ο Αγγλικός όρος για αυτή την κατηγορία φαρμάκων είναι : «over the counter medicines - OTC» , δηλαδή φάρμακα χορηγούμενα πάνω από τον πάγκο του φαρμακοποιού.
στο σύστημα διότι εξασφαλίζουν υγεία και ευεξία, χωρίς να επιβαρύνουν τις κρατικές δομές και την ασφαλιστική δαπάνη.

Κατηγορίες - Ιδιότητες
Τα Μ.Υ.ΣΥ.ΦΑ περιλαμβάνουν φάρμακα ευρείας χρήσης που αφορούν σε παθήσεις ήπιας μορφής µε συμπτώματα αναγνωρίσιμα από τον ασθενή, όπως : κρυολόγημα, διάρροια, βήχας, πονόλαιμος, ήπιοι-μέτριοι πόνοι, δερματικά προβλήματα, βιταμίνες, κλπ. Χρησιμοποιούνται επίσης σε προληπτικές αγωγές, αποτρέποντας πιο σοβαρές καταστάσεις. Ταξινομούνται στις έξι παρακάτω θεραπευτικές κατηγορίες:
- 2. Αναλγητικά (analgesics)
- 1. Φάρμακα για τι κρυολόγημα και τον βήχα ( cough/cold)
- 3. Φάρμακα για το γαστρεντερικό σύστημα (digestive)
- 5. Φάρμακα για την φροντίδα του δέρματος ( skin care)
- 4. Βιταμίνες (vitamins/tonics)
- 6. Φάρμακα για την φροντίδα των ματιών (eye care)

Ο φαρμακοποιός είναι ο μόνος, που μπορεί να συμβουλεύσει τον ασθενή για την επιλογή του κατάλληλου Μ.Υ.ΣΥ.ΦΑ για την περίπτωσή του και να παρέχει οδηγίες για την ορθολογική χρήση κάθε προϊόντος. Έτσι, αποφεύγεται αφενός η πολυφαρμακία και αφετέρου οι παρενέργειες που μπορεί να προκύψουν από αλόγιστη χρήση φαρμάκων. Η αλόγιστη χρήση μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων μπορεί να επιφέρει σοβαρές συνέπειες στην υγεία του καταναλωτή.Υπάρχει περίπτωση καταστείλει συμπτώματα μιας σοβαρότερης ασθένειας η οποία απαιτεί ιατρική επίβλεψη, όπως για παράδειγμα η χρήση αντιβηχικών σκευασμάτων για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να επικαλύψει την παρουσία αναπνευστικών προβλημάτων.

Τα Μ.Y.ΣΥ.ΦΑ είναι φαρμακευτικά προϊόντα, και σαν τέτοια εκτός από το επιθυμητό θεραπευτικό αποτέλεσμα µε βάση τις ενδείξεις τους, δυνητικά έχουν και ανεπιθύμητες ενέργειες, όταν χορηγηθούν σε µη ενδεδειγμένο σχήμα ( δοσολογία, διάρκεια, συγχορήγηση µε άλλα φάρμακα) ή σε ευπαθείς ομάδες πληθυσμού όπως παιδιά, έγκυοι, ηλικιωμένοι κλπ. Το ιστορικό καθενός από αυτά τα φάρμακα περιλαμβάνει πολυετή διαδικασία φαρμακευτικής έρευνας, παραγωγής και ελέγχου, γεγονός που δεν μπορεί να απαξιωθεί, ούτε να θεωρηθούν προϊόντα για απλή κατανάλωση.

Επιπρόσθετα, οι καταναλωτές μπορεί να εκθέσουν τον εαυτό τους σε κίνδυνο, χωρίς να το γνωρίζουν, εάν λαμβάνουν ταυτόχρονα κάποιο Μ.Υ.ΣΥ.ΦΑ με κάποιο συνταγογραφούμενο φάρμακο και δημιουργείται αλληλεπίδραση δραστικών συστατικών όπως π.χ. τετρακυκλίνες με ένα αντιόξινο που περιέχει ασβέστιο. Το ενδεχόμενο αυτό έχει μεγαλύτερο κίνδυνο στους ηλικιωμένους, στους οποίους η υγεία είναι επιβαρυμένη με διάφορες παθήσεις λόγω ηλικίας όπως υπέρταση, διαβήτη, καρδιολογικά προβλήματα και λαμβάνουν ήδη αρκετά φάρμακα για την
αντιμετώπιση αυτών των παθήσεων. Επομένως, πριν κάνουν χρήση κάποιου Μ. Υ.ΣΥ.ΦΑ θα πρέπει πρώτα να συμβουλευθούν τον γιατρό ή φαρμακοποιό τους για τις σχετικές αντενδείξεις. Για αυτό η επιστημονική συμβουλή του φαρμακοποιού προκειμένου για τη χρήση τους, κρίνεται σε κάθε περίπτωση παραπάνω από αναγκαία.

2. Αυτοφροντίδα ασθενή

Αυτοφροντίδα και Αυτοθεραπεία
Αυτο-φροντίδα (Self-Care) είναι οι ενέργειες που κάνουν οι άνθρωποι από μόνοι τους για τον εαυτό τους για την διατήρηση της υγείας τους, καθώς και για την πρόληψη και την αντιμετώπιση κάποιας ασθένειας. Ο ρόλος των Μ.Υ.ΣΥ.ΦΑ. είναι κομβικός στην προαγωγή της αυτοφροντίδας.
Η αυτοφροντίδα αποτελεί σύγχρονη αντίληψη αντιμετώπισης της Υγείας μέσα από την ενίσχυση της πρωτοβουλίας του ατόμου και του αναβαθμισμένου συμβουλευτικού ρόλου του Φαρμακοποιού. Η αυτοφροντίδα ενισχύει τους ασθενείς στην αντιμετώπιση ή πρόληψη βραχυπρόθεσμης ή χρόνιας ασθένειας για την οποία δεν απαιτείται συμβουλή γιατρού, ή που μπορεί να αντιμετωπιστεί μετά από την αρχική ιατρική γνωμάτευση. Η αυτοφροντίδα ενδείκνυται για την αντιμετώπιση ήπιων συμπτωμάτων από το ίδιο το άτομο με τη βοήθεια του φαρμακοποιού του και με τη χρήση των Μη Υποχρεωτικώς Συνταγογραφούμενων Φαρμάκων (Μ.Υ.ΣΥ.ΦΑ.). Πολύ συχνά λειτουργεί προληπτικά, αποτρέποντας πιο σοβαρές καταστάσεις και οδηγώντας στην αποσυμφόρηση του συστήματος.

- Η αυτοθεραπεία (SelfMedication) αποτελεί ένα μέρος της αυτοφροντίδας και συνιστά την υπεύθυνη επιλογή και χρήση των Μη Υποχρεωτικώς Συνταγογραφούμενων Φαρμάκων (Μ.Υ.ΣΥ.ΦΑ) προκειμένου να αντιμετωπισθούν ασθένειες ή συμπτώματα, που έχουν διαγνωσθεί εμπειρικά από τον ίδιο τον ασθενή. H χρονική διάρκεια που προτείνεται να διαρκέσει η αυτοθεραπεία ανέρχεται στις 3-7 ημέρες. Αν τα συμπτώματα επιμένουν επιβάλλεται η επίσκεψη στον κατάλληλο γιατρό.
Βάσει ειδικών μελετών, ποσοστό έως 70%-80% ορισμένων ελαφρών παθήσεων μπορούν να αντιμετωπιστούν χωρίς την παρέμβαση γιατρού, μέσω αυτοφροντίδας. Αυτό σημαίνει ότι ενισχύεται η πρωτοβουλία του πολίτη να αποφασίζει μόνος του για ήπια προβλήματα της υγείας του, με την ενημέρωση που θα έχει από τον φαρμακοποιό του.

Η αυτοφροντίδα ασθενή προτάσσεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας Π.Ο.Υ., σαν αποτελεσματικό μέσο για την προάσπιση της ατομικής υγείας και την προαγωγή της δημόσιας υγείας, καθώς και τον περιορισμό της ασφαλιστικής δαπάνης. Σε διεθνές επίπεδο καλλιεργείται συστηματικά σαν αποτελεσματικό μέσο ενίσχυσης της βιωσιμότητας των εθνικών συστημάτων υγείας.
- Η Αυτοφροντίδα λειτουργεί ως φραγμός προς τον οικογενειακό γιατρό εξασφαλίζοντας οικονομικούς πόρους από τον υπερκαταναλωτισμό  παροχής υπηρεσιών, και επίσης σαν περιορισμός στην άσκοπη χρήση φαρμάκων. Η αυτοφροντίδα ασθενή είναι ευρύτατα διαδεδομένη στην Ευρώπη και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της Πρωτοβάθµιας Φροντίδας Υγείας (Π.Φ.Υ.). Η Ελλάδα αναπτύσσεται με αργούς ρυθμούς και συγκαταλέγεται στα τελευταία μέλη της Ε.Ε. σε ότι αφορά την προώθηση της αυτοφροντίδας.
-  Να το ενημερώσει και να του χορηγήσει το κατάλληλο, αποτελεσματικό και ασφαλές για την περίπτωσή του, μη υποχρεωτικά συνταγογραφούμενο φάρμακο
- Ο ρόλος του φαρμακοποιού , ο οποίος λειτουργεί σαν ένας σημαντικός σύμβουλος της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, είναι πρωταρχικός και πολλαπλός. Ο Φαρμακοποιός αποτελεί το πρώτο σημείο επαφής του πολίτη με το Σύστημα Υγείας. Καλείται να βοηθήσει το άτομο που μπαίνει στο φαρμακείο και του περιγράφει το πρόβλημά του, να το καθοδηγήσει αφού του πάρει ένα ιστορικό, ώστε:
-  Να το συμβουλεύσει για την διατήρηση και βελτίωση υγείας του
-  Να το συμβουλεύσει για την σωστή και ασφαλή χρήση του προϊόντος
-  Να το συμβουλεύσει στην επιλογή του κατάλληλου προϊόντος
-  Να το παραπέμψει σε γιατρό όταν χρειάζεται

Αντίθετα, η αυτοφροντίδα δεν ενδείκνυται και το άτομο θα πρέπει άμεσα να συμβουλευτεί τον γιατρό στις ακόλουθες περιπτώσεις, όταν:
- Η κατάστασή επιδεινώνεται ή υποτροπιάζει χειρότερα από πριν
-  Τα συμπτώματά του επιμένουν
-  Υπάρχει έντονος πόνος
-  Εκδηλώσει ανεπιθύμητες ενέργειες
- Έχει δοκιμάσει ένα ή περισσότερα φάρμακα χωρίς επιτυχία
- Νομίζει ότι τα συμπτώματά του είναι σοβαρά
- Σε ορισμένες ομάδες , όπως οι έγκυες ή θηλάζουσες γυναίκες, τα μωρά και τα νήπια
-  Έχει ψυχολογικά προβλήματα όπως άγχος, ανησυχία, κατάθλιψη

Το φαρμακείο αποτελεί σημείο εύκολης πρόσβασης για τον ασθενή όταν το χρειάζεται και παρέχει άμεση αντιμετώπιση στο πρόβλημά του. Πολύ συχνά άτομο αναπτύσσει ιδιαίτερη σχέση εμπιστοσύνης με τον φαρμακοποιό του και αισθάνεται άνεση να απευθύνεται σε αυτόν για την αντιμετώπιση προβλημάτων υγείας που συχνά παραμελούνται λόγω υποεκτίμησης, αμηχανίας ή ντροπής, ενώ παράλληλα αισθάνεται και ασφάλεια για την προστασία των ευαίσθητων προσωπικών πληροφοριών του ιατρικού ιστορικού του.
- O φαρμακοποιός προκειμένου να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που απαιτεί ο ρόλος του στην αυτοφροντίδα ασθενή, θα πρέπει να διαθέτει τα κατάλληλα προϊόντα, συχνά νέα και καινοτόμα, καθώς και το σχετικό ενημερωτικό υλικό. Παράλ-
ληλα θα πρέπει να παρέχει τέτοια διαμόρφωση των συνθηκών στο φαρμακείο, έτσι ώστε αφενός διευκολύνεται ο διάλογος με τους επισκέπτες, και αφετέρου να εξασφαλίζεται η προστασία ευαίσθητων προσωπικών τους πληροφοριών. Τέλος, απαραίτητες προϋποθέσεις για τον φαρμακοποιό αποτελούν η συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και η ανάπτυξη σχετικών δεξιοτήτων, αλλά και η αναγνώριση του ρόλου του από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.
-  Προάγεται η υγεία και ευεξία των πολιτών χωρίς να επιβαρύνονται τα κρατικά ταμεία, επειδή τα Μ.Υ.ΣΥ.ΦΑ δεν αποζημιώνονται, ενώ εξοικονομούνται υγειονομικοί πόροι και προστατεύεται η βιωσιμότητα του συστήματος υγείας

Στην οικονομική αξία της Αυτοφροντίδας και στην συμβολή της στη Δημόσια Υγεία θα πρέπει να συνυπολογισθούν :
-  Μείωση αχρείαστων ιατρικών επισκέψεων
-  Μείωση δαπανών για ασφαλιστικά ταμεία
- Αύξηση διαθέσιμου χρόνου για ασθενείς που χρειάζονται επαγγελματική φροντίδα από γιατρό
- Μείωση απουσίας από τη δουλειά
Ο φαρμακοποιός μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ενημέρωση της κοινής γνώμης για την αυτοφροντίδα και τα οφέλη της.
-  Μείωση του χρόνου αναμονής, μετάβαση σε ιατρείο, κλπ.

Ανάμεσα στις προτάσεις που υπάρχουν για την αναδιοργάνωση της Πρωτοβάθμιας Περίθαλψης Υγείας στην πράξη, περιλαμβάνεται η εισαγωγή της « Αυτοφροντίδας » στο σύστημα υγείας, μέσω δημιουργίας βάσης δεδομένων στον ιστότοπο του Υπουργείου Υγείας από επιστημονικό συμβούλιο. Η βάση δεδομένων προτείνεται να διαθέτει λίστα ασθενειών, στην οποία αναλυτικά θα περιγράφονται τα συμπτώματα κάθε ασθένειας και το αποτέλεσμα θα είναι διπλό, δηλαδή παραπομπή στον οικογενειακό γιατρό ή προτεινόμενη φαρμακευτική αγωγή.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΡΙΤΟ

ΑΣΥΜΒΑΣΙΕΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ

1. Τι είναι ασυμβασία
Με τον όρο ασυμβασία εννοούμε τα φυσικά, χημικά ή/και θεραπευτικά προβλήματα που είναι δυνατό να προκύψουν από το συνδυασμό δύο ή περισσότερων ουσιών κατά τη διαμόρφωση των φαρμάκων ή μετά από χορήγηση δύο ή περισσότερων δραστικών συστατικών.
Παρόμοια, ο Βοηθός Φαρμακείου πρέπει να είναι σε θέση να γνωρίζει και κατανοεί τους μηχανισμούς αυτούς προκειμένου να βοηθά τον φαρμακοποιό στο έργο του.
- Ο φαρμακοποιός είναι σε θέση να προλαμβάνει μια πιθανή αλληλεπίδραση φαρμάκων στον ασθενή και να τον συμβουλεύει συστήνοντας εναλλακτική θεραπεία ή ρυθμίζοντας τη δοσολογία. Για να μπορεί να ανταποκριθεί αποτελεσματικά θα πρέπει να γνωρίζει τους μηχανισμούς που εμπλέκονται στις ασυμβασίες και τις αλληλεπιδράσεις των φαρμάκων, τα φάρμακα υψηλού κινδύνου καθώς και τις ομάδες ασθενών που παρουσιάζουν την μεγαλύτερη ευαισθησία.

2. Είδη ασυμβασίας - Κίνδυνοι ασυμβασιών
Κατά τη διαμόρφωση του δραστικού ή των δραστικών συστατικών σε φάρμακα , είναι δυνατόν να εμφανιστούν ασυμβασίες οι οποίες διακρίνονται σε :
-  Χημικές ασυμβασίες
-  Φυσικές ασυμβασίες
Με την in vivo χορήγηση των φαρμάκων είναι δυνατόν να εμφανιστούν :
-  Θεραπευτικές ασυμβασίες

3. Φυσικές ασυμβασίες
Οι φυσικές ασυμβασίες έχουν σχέση με τις φυσικές ιδιότητες των συστατικών που πρόκειται να αναμειχθούν κατά τη διαμόρφωση των φαρμάκων. Το αποτέλεσμα της φυσικής ασυμβασίας είναι η παρασκευή σκευασμάτων τα οποία είναι μη αποδεκτά, εξαιτίας είτε κακής εμφάνισης ή/και αδυναμίας να εξασφαλισθεί με ακρίβεια η δόση. Ανάλογα με το φαινόμενο που προκαλεί την ασυμβασία οι φυσικές ασυμβασίες διακρίνονται σε :
- β) λόγω υγροποίησης
- α) φυσικές ασυμβασίες λόγω καθίζησης
- γ) φυσικές ασυμβασίες λόγω συμπλοκοποίησης
- α) φυσικές ασυμβασίες λόγω καθίζησης μπορούν να συμβούν όταν :
-  μεταβάλλεται το pH του σκευάσματος όπως π.χ. προσθήκη οξέος ή βάσεως σε διάλυμα όξινου ή βασικού φαρμάκου αντίστοιχα
-  προστίθεται σε διάλυμα μια ουσίας διαλύτη, που δεν είναι διαλυτή, όπως π.χ. προσθήκη νερού σε αλκοολικό διάλυμα ρητίνης
-  προστίθεται πολύ υδρόφιλη ουσία σε κορεσμένο υδατικό διάλυμα άλλης ουσίας (εξαλάτωση) όπως π.χ. προσθήκη ανόργανου άλατος σε υδατικό διάλυμα ζελατίνης
- a. Ρύθμιση της ποσότητας του διαλύτη ή επιλογή συστήματος διαλυτών

Η αντιμετώπιση των ασυμβασιών λόγω καθίζησης γίνεται με:
- b. Με αλλαγή στη σειρά μείξεως
Για παράδειγμα στη συνταγή : Βάλσαμο του Περού (Peru balsam) 20.0gr
- c. Στο σχηματισμό ορθά παρασκευασμένου εναιωρήματος ή γαλακτώματος
Βαζελίνη (petrolatum) 30.0gr
Στη συνταγή αυτή το σχετικά πολικό βάλσαμο δεν αναμειγνύεται καλά με την μη πολική βαζελίνη και το προϊόν που προκύπτει είναι κοκκώδες. Για να αντιμετωπισθεί αυτό, το βάλσαμο του Περού αναμειγνύεται πρώτα με ίση ποσότητα καστορέλαιου που περιέχει κατάλληλη αναλογία πολικών και μη πολικών ομάδων και στην συνέχεια το μίγμα προστίθεται στην βαζελίνη.

Μ.Ft. oint.

β) φυσικές ασυμβασίες λόγω υγροποίησης
Συνδυασμός ασπιρίνης με αμινοπυρίνη οδηγεί σε υγροποίηση όταν γίνει έντονη κατεργασία, ή όταν μεταβληθούν οι συνθήκες φύλαξης, είτε ακόμα όταν η ουσία προσλάβει υγρασία από το περιβάλλον.
-  Η υγροποίηση συστατικών μπορεί να συμβεί επειδή σχηματίζεται ευτηκτικό μίγμα με κάποιο από τα συστατικά του σκευάσματος όπως π.χ.
Η αντιμετώπιση των ασυμβασιών λόγω υγροποίησης γίνεται με:
Προσθήκη αδρανών αραιωτικών (τάλκης, μαγνησία, ανθρακικό μαγνήσιο κλπ.)
Για παράδειγμα στη συνταγή : Σαλικυλικό φαινύλιο 30 gr Ακετυλοσαλικυλικό οξύ 15 gr Αντιπυρίνη 15 gr

Η ανάμιξη δύο οποιονδήποτε συστατικών από τα τρία της συνταγής οδηγεί σε υγροποίηση. Η αντιμετώπιση του προβλήματος γίνεται με προσθήκη περίπου 5 gr MgCO3, που παρεμποδίζει για δύο περίπου εβδομάδες την υγροποίηση.
Μ.Ft.caps. No 24
Μ.Ft.caps. No 24

γ) φυσικές ασυμβασίες λόγω συμπλοκοποίησης
- Η αντιμετώπιση των ασυμβασιών λόγω σχηματισμού συμπλόκων μεταξύ δύο συστατικών του σκευάσματος γίνεται με :
-  Οι ασυμβασίες συμπλοκοποίησης προκύπτουν λόγω σχηματισμού συμπλόκων μεταξύ δύο συστατικών του σκευάσματος, όπου τα συστατικά του συμπλόκου συγκρατούνται μεταξύ τους με ασθενείς ελκτικές δυνάμεις όπως οι δεσμοί υδρογόνου.Η δημιουργία του συμπλόκου μπορεί να οδηγήσει σε αδρανοποίηση, ή σε μειωμένη in vivo απορρόφηση του δραστικού συστατικού.
- i. Βιβλιογραφική ενημέρωση
- iii. Μεγάλη προσοχή στην επιλογή των εκδόχων κατά την εκτέλεση της συνταγής Για παράδειγμα στη συνταγή :
- ii. Πειραματικό έλεγχο

Φαινόλη 1.0 gr
Οξείδιο ψευδαργύρου 15.0 gr
Πολυαιθυλενογλυκόλη 10.0 gr
Απιονισμένο νερό 100.0 gr
Η ανάμιξη Φαινόλης -Πολυαιθυλενογλυκόλης οδηγεί στον σχηματισμό συμπλόκου με αποτέλεσμα την αδρανοποίηση της φαινόλης. Η ασυμβασία αντιμετωπίζεται με αντικατάσταση της πολυαιθυλενογλυκόλης με άλλον παράγοντα απαιώρησης, όπως με μπεντονίτη για την παρασκευή του εναιωρήματος (lotion).
Μ.Ft.lotion

4. Χημικές ασυμβασίες
Οι χημικές ασυμβασίες οφείλονται σε χημικές αντιδράσεις μεταξύ των συστατικών μιας συνταγής ή σε αποσύνθεση ουσιών ενός σκευάσματος κατά τη φύλαξή του. Τα προβλήματα των χημικών ασυμβασιών σχετίζονται κυρίως με :
- ii. τη χημική σταθερότητα και
- i. την καθαρότητα,
- iii. τη χημική συμβατότητα
των φαρμακολογικά δραστικών συστατικών και των άλλων συστατικών τα οποία χρησιμοποιούνται σε μια συνταγή. Το αποτέλεσμα των αντιδράσεων των χημι-
κών ασυμβασιών είναι μεταξύ των άλλων και φυσικές μεταβολές όπως σχηματισμός ιζήματος, έκλυση αερίου ή/και αλλαγή χρώματος, οσμής, κλπ. Η αντιμετώπιση των χημικών ασυμβασιών εξαρτάται άμεσα το είδος της χημικής αντίδρασης που συμβαίνει.
- α) χημικές ασυμβασίες λόγω αντιδράσεων εξουδετέρωσης

Ανάλογα με το είδος της αντίδρασης οι χημικές ασυμβασίες διακρίνονται σε:
- β) χημικές ασυμβασίες λόγω αντιδράσεων υδρόλυσης
- δ) χημικές ασυμβασίες αντιδράσεων διπλής αντικατάστασης
- γ) λόγω αντιδράσεων οξειδοαναγωγής

α) χημικές ασυμβασίες λόγω αντιδράσεων εξουδετέρωσης
Η αντιμετώπιση των χημικών ασυμβασιών λόγω εξουδετέρωσης βασίζεται στην απομάκρυνση της ουσίας που δημιουργεί το πρόβλημα.
-  Οι αντιδράσεις αυτές συμβαίνουν όταν αντιδρούν όξινα με βασικά συστατικά του σκευάσματος και συνήθως οδηγούν στον σχηματισμό ιζήματος, στην έκλυση αερίου, ή στην μεταβολή του χρώματος του σκευάσματος.
Για παράδειγμα στη συνταγή :
Βορικό οξύ
Υδροχλωρική κοκαΐνης 0.325
Βορικό Νάτριο aa 1.30

Μ.Ft.Sol.
Απιονισμένο νερό ad 60.0 gr
Στην παραπάνω συνταγή η αλκαλικότητα που προκαλεί το βορικό νάτριο προκαλεί καθίζηση της κοκαΐνης που είναι βάση. Για αυτό το λόγο πρέπει το βορικό νάτριο να απομακρυνθεί. Για την παρασκευή του σκευάσματος είτε προστίθεται αλκοόλη ή γίνεται θέρμανση του διαλύματος.

β) χημικές ασυμβασίες λόγω αντιδράσεων υδρόλυσης

Η αντιμετώπιση των χημικών ασυμβασιών λόγω υδρόλυσης γίνεται με :
-  Οι αντιδράσεις αυτές συμβαίνουν όταν κάποιο συστατικό του σκευάσματος έχει ομάδα ευαίσθητη στο νερό, όπως εστερική, αμιδική, λακταμική κλπ. Έτσι η ασπιρίνη υδρολύεται σε σαλικυλικό και οξικό οξύ και η πενικιλίνη σε ανενεργά προϊόντα.
-  Αποφυγή της επαφής του νερού με τις ευαίσθητες ουσίες στην υδρόλυση
Σιρόπι κερασιών ad 30.0 ml
Για παράδειγμα στη συνταγή : Πενικιλίνης G 1.000.000 units

Μ.Ft.Sol.
Στη συνταγή αυτή το σιρόπι είναι όξινο και οδηγεί σε υδρόλυση την πενικιλίνη. Η αντικατάστασή του από πηκτή υδροξειδίου του αργιλίου, αφενός επιβραδύνει την υδρόλυση φαρμάκου, αλλά προστατεύει και το φάρμακο από όξινη διάσπαση στο στομάχι.

γ) χημικές ασυμβασίες λόγω αντιδράσεων οξειδοαναγωγής
- Η αντιμετώπιση των ασυμβασιών λόγω αντιδράσεων οξειδοαναγωγής γίνεται με :
-  Στα φαρμακευτικά σκευάσματα οι αντιδράσεις οξείδωσης είναι πολύ πιο συχνές από τις αντιδράσεις αναγωγής. Πολλές οργανικές ουσίες οξειδώνονται εύκολα. Η οξείδωση επιταχύνεται από το φώς, την αύξηση της θερμοκρασίας, την παρουσία βαρέων μετάλλων όπως Fe, Cr, Cu ή ακόμη και ατμοσφαιρικού οξυγόνου.
-  Απομάκρυνση μιας από τις δύο ουσίες οξειδωτικής ή αναγωγικής, αφού το πρόβλημα οφείλεται στο συνδυασμό οξειδωτικών και αναγωγικών ουσιών Η αντιμετώπιση των ασυμβασιών λόγω αντιδράσεων οξείδωσης γίνεται με :
- Προφύλαξη από το φως και την αύξηση της θερμοκρασίας Προφύλαξη από ίχνη βαρέων μετάλλων (προσθήκη ουσιών που δεσμεύουν τα ιόντα των βαρέων μετάλλων, όπως κιτρικό οξύ, τρυγικό οξύ, EDTA)
-  Προσθήκη αντιοξειδωτικών ουσιών (θειώδες νάτριο, ασκορβικό οξύ)
-  Κατάλληλη ρύθμιση του pH

Σαλικυλικό νάτριο 8.0 gr
Για παράδειγμα στη συνταγή :
Ανθρακικό νάτριο 16.0 gr

Μ.Ft.Sol.
Νερό μέντας ad 180.0 gr
Στην παραπάνω συνταγή, το χρώμα του διαλύματος σκουραίνει με την πάροδο του χρόνου, λόγω οξείδωσης του σαλικυλικού που καταλύεται από αλκαλικότητα του διαλύματος. Για την αποφυγή της οξείδωσης του σαλικυλικού προστίθεται το αντιοξειδωτικό θειώδες νάτριο σε τελική συγκέντρωση 0.1%, που επιβραδύνει την οξείδωση και την ανάπτυξη χρώματος.

δ) χημικές ασυμβασίες λόγω αντιδράσεων διπλής αντικατάστασης
Για παράδειγμα αν σε οφθαλμικό διάλυμα AgNO3 προστεθεί NaCl για να ρυθμίσει την τονικότητά του, σχηματίζεται αδιάλυτο ίζημα AgCl.
Σε ένα φαρμακευτικό σκεύασμα είναι πιθανόν δύο υδατοδιαλυτές ουσίες να αντιδράσουν μεταξύ τους και να σχηματίσουν προϊόν αδιάλυτο στο νερό.
Η αντιμετώπιση ασυμβασιών λόγω αντιδράσεων διπλής αντικατάστασης γίνεται μόνο με :
-  Απομάκρυνση της ουσίας που δημιουργεί το πρόβλημα

5. Θεραπευτικές ασυμβασίες
Σε αντίθεση με τις φυσικές και χημικές ασυμβασίες, οι θεραπευτικές ασυμβασίες εμφανίζονται μετά την in vivο χορήγηση ενός φαρμάκου . Το αποτέλεσμα μιας θεραπευτικής ασυμβασίας είναι η διαφορετική από την αναμενόμενη ανταπό-
κριση του ασθενή στο χορηγούμενο φάρμακο και εγκυμονεί ποικίλους κινδύνους στον ασθενή. Οι επιπτώσεις θεραπευτικών ασυμβασιών είναι πάρα πολλές και αρκετές οφείλονται σε άγνωστους μηχανισμούς.
- α) στη συνταγογράφηση εσφαλμένων δόσεων ,
Σήμερα με την αυξανόμενη είσοδο σύνθετων φαρμάκων και την εκτεταμένη πολυφαρμακία, η πιθανότητα για δυνητικά επικίνδυνες αλληλεπιδράσεις και θεραπευτικές ασυμβασίες φαρμάκων είναι μεγάλη. Παρά τους αυστηρούς ελέγχους για την ασφάλεια των νέων φαρμάκων, υπάρχει πάντα η πιθανότητα για ανεπιθύμητες αλληλεπιδράσεις φαρμάκων, μετά την κυκλοφορία των προϊόντων. Γενικά οι θεραπευτικές ασυμβασίες μπορεί να οφείλονται :

- β) στην χορήγηση λανθασμένης φαρμακοτεχνικής μορφής ,
- δ) στην χορήγηση φαρμάκων που αντενδείκνυται
- γ) λανθασμένου δραστικού συστατικού,
- ε) στην συγχορήγηση φαρμάκων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και επηρεάζεται το φαρμακολογικό αποτέλεσμα.
Όλες οι παραπάνω αναφερόμενες περιπτώσεις θεραπευτικών ασυμβασιών, μπορούν να επηρεάσουν την φαρμακοκινητική ή την φαρμακοδυναμική συμπεριφορά των φαρμάκων, να επηρεάσουν και να μεταβάλλουν το φαρμακολογικό αποτέλεσμα και να δημιουργήσουν επιπλέον προβλήματα στον ασθενή. Οι έρευνες έχουν δείξει ότι οι αλληλεπιδράσεις των φαρμάκων αντιπροσωπεύουν το 35% των προβλέψιμων ανεπιθύμητων ενεργειών, αποτελούν σημαντική αιτία νοσηρότητας, και πολλές από τις επισκέψεις και εισαγωγές στα νοσοκομεία οφείλονται σε αλληλεπιδράσεις φαρμάκων. Η πιθανότητα εμφάνισης αλληλεπιδράσεων πρέπει να εξετάζεται κατά την χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής και οι περιπτώσεις εμφάνισης απρόσμενων αντιδράσεων πρέπει να αναφέρεται στην Επιτροπή Φαρμακοεπαγρύπνησης του Ε.Ο.Φ. Ο χρόνος εκδήλωσης των αλληλεπιδράσεων από την συγχορήγηση φαρμάκων ποικίλει. Κάποιες αλληλεπιδράσεις εμφανίζονται άμεσα ή πολύ σύντομα και άλλες αναπτύσσονται βαθμιαία μέσα σε χρονικό διάστημα εβδομάδων.

- στ) στην συγχορήγηση φαρμάκων και τροφίμων, ποτών, φυτοθεραπευτικών ουσιών ή χημικών ουσιών του περιβάλλοντος που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και επηρεάζεται το φαρμακολογικό αποτέλεσμα.

Θεραπευτικές ασυμβασίες λόγω μεταβολής φαρμακοδυναμικής συμπεριφοράς
Θεραπευτικές ασυμβασίες που οφείλονται στην μεταβολή της φαρμακοδυναμικής συμπεριφοράς ενός δραστικού συστατικού, μπορεί να συμβούν για τους παρακάτω λόγους:
-  αγχολυτικών βενζοδιαζεπινών και αλκοόλης, οδηγεί σε αύξηση της δρά-
- 1. Συγχορήγηση δραστικών συστατικών με αθροιστική ή /και συνεργιστική δράση . Για παράδειγμα ταυτόχρονη χορήγηση :
-  σιλντεναφίλη (Viagra) και νιτρώδη (Trinitrine, Nitrong), οδηγεί σε αύξηση της δράσης τους
- σης τους
-  κουμαρινικά αντιπηκτικά και ασπιρίνη ή άλλα ΜΣΑΦ φάρμακα, οδηγεί σε αύξηση της δράσης τους και αυξάνει τον κίνδυνο αιμορραγίας
-  Ένα φάρμακο -ανταγωνιστής των υποδοχέων ανταγωνίζεται τη δράση ενός φαρμάκου - αγωνιστή των υποδοχέων
- 2. Συγχορήγηση δραστικών συστατικών με ανταγωνιστική δράση. Για παράδειγμα
-  η προπρανολόλη (Inderal) ανταγωνίζεται την βρογχοδιασταλτική δράση της σαλβουταμόλης (Aerolin).
-  τα ΜΣΑΦ (μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα) ανταγωνίζονται την αντιυπερτασική δράση των β-αναστολέων που χρησιμοποιούνται στην αντιμετώπιση καρδιακών αρρυθμιών και παθήσεων
-  η ναλοξόνη αναστρέφει την κατασταλτική δράση των οπιοειδών αναλγητικών στο κέντρο της αναπνοής
- 3. Συγχορήγηση δραστικών συστατικών όπου η παρουσία του ενός αδρανοποιεί πλήρως ή καταστρέφει την δράση του άλλου . Για παράδειγμα
-  το αντιβιοτικό γενταμυκίνη είναι ασύμβατο με τα περισσότερα β- λακταμικά αντιβιοτικά όπως πενικιλίνες και κεφαλοσπορίνες με αποτέλεσμα την απώλεια της αντιβιοτικής δράσης.

Θεραπευτικές ασυμβασίες λόγω μεταβολής φαρμακοκινητικής συμπεριφοράς
- Οι θεραπευτικές ασυμβασίες που οφείλονται στην μεταβολή της φαρμακοκινητικής συμπεριφοράς ενός δραστικού συστατικού, είναι πολλές και ποικίλες και βασίζονται στο γεγονός ότι μεταβάλλεται η συγκέντρωση του φαρμάκου στο πλάσμα, και έμμεσα η φαρμακολογική του δράση. Η φαρμακοκινητική συμπεριφορά ενός δραστικού συστατικού αφορά την :
-  Κατανομή,
-  Απορρόφηση,
-  Μεταβολισμό και την
Ανάλογα με την πορεία του φαρμάκου στον οργανισμό οι αλληλεπιδράσεις αυτές μπορεί να συμβούν κατά την φάση της απορρόφησης των φαρμάκων από τον γαστρεντερικό σωλήνα, κατά την κατανομή τους στους ιστούς, κατά την φάση του μεταβολισμού τους ή τέλος κατά την φάση απέκκρισής τους από τον οργανισμό.

-  Απέκκριση του δραστικού συστατικού - φαρμάκου

 Απορρόφηση
Το φάρμακο για να απορροφηθεί θα πρέπει να διαπεράσει μια σειρά από βιολογικές μεμβράνες (φραγμούς). Εκεί για διάφορες αιτίες μπορεί να επηρεασθεί
τόσο η έκταση (βιοδιαθεσιμότητα) όσο και ο ρυθμός απορρόφησης, με πιθανό αποτέλεσμα να εμφανισθεί τοξικότητα ή να αποδειχθεί η θεραπεία αναποτελεσματική.

 Κατανομή
Η κατανομή των φαρμάκων αναφέρεται στην αντιστρεπτή μεταφορά του φαρμάκου μεταξύ του αίματος και των ιστών του σώματος. Μερικά φάρμακα συνδέονται ισχυρά με τις πρωτεΐνες του πλάσματος ή των ιστών, ενώ η φαρμακολογική δράση οφείλεται στο ποσό του ασύνδετου με τις πρωτεΐνες φαρμάκου (ελεύθερο φάρμακο). Η πιο συνηθισμένη αλληλεπίδραση που επηρεάζει την κατανομή των φαρμάκων είναι η εκτόπιση από τις πρωτεΐνες του πλάσματος.

 Μεταβολισμός
-  CYP450
Ο μεταβολισμός αποτελεί την κύρια οδό αποβολής για πολλά φάρμακα .Πολλές μεταβολικές αλληλεπιδράσεις είναι κλινικά σημαντικές επειδή οι μεταβολίτες του φαρμάκου μπορεί να φαρμακολογικά ουσίες ή να εμφανίζουν τοξικότητα. Τα σημαντικότερα μεταβολικά ένζυμα περιλαμβάνουν τα:
- CYP1A2
- CYP2C19
-  CYP2C9
-  CYP2D6

 Απέκκριση του δραστικού συστατικού
- 1) Της σπειραματικής διήθησης
Η απέκκριση των φαρμάκων στα ούρα είναι το αποτέλεσμα τριών επιμέρους διαδικασιών:
- 2) Της σωληναριακής ενεργητικής απέκκρισης, η οποία μπορεί να κορεσθεί
- 3) Της επαναρρόφησης
Η μεταβολή της φαρμακοκινητικής συμπεριφοράς ενός δραστικού συστατικού και έμμεσα η φαρμακολογική δράση του και η πρόκληση θεραπευτικής ασυμβασίας , μπορεί να οφείλεται σε :
-  δημιουργία συμπλεγμάτων π.χ. οι τετρακυκλίνες, οι κινολόνες, η αζιθρομυκίνη όταν χορηγούνται μαζί με αντιόξινα, σκευάσματα σιδήρου, γαλακτοκομικά προϊόντα, ή χολεστυραμίνη μειώνεται τη βιοδιαθεσιμότητά τους. Αυτό συμβαίνει διότι τα μεταλλικά ιόντα αργιλίου, μαγνησίου, ασβεστίου και σιδήρου σχηματίζουν χηλικές ενώσεις σύμπλοκα με το δραστικό συστατικό και έτσι μειώνεται η απορρόφησή του. Η χολεστυραμίνη δεσμεύει την θυροξίνη και τις καρδιακές γλυκοσίδες και εμποδίζει την απορρόφησή τους.

1. Αλληλεπιδράσεις στον γαστρεντερικό σωλήνα όπως
-  μεταβολή του ρυθμού της γαστρικής κένωσης π.χ. για δραστικά συστατικά που απορροφώνται στο στομάχι, ταυτόχρονη λήψη
ταχύτερος ρυθμός
-  δημιουργία ιονισμένης μορφής φαρμάκου π.χ. συγχορήγηση δραστικών συστατικών με ουσίες που αυξάνουν τον ιονισμό τους, οδηγεί σε μείωση της απορρόφησής τους αφού η μη ιονισμένη μορφή του φαρμάκου είναι εκείνη που απορροφάται
αντιόξινων με σαλικυλικά αυξάνει την γαστρική κένωση και ελαττώνει την απορρόφηση αντίθετα για φάρμακα που απορροφώνται στο λεπτό έντερο, όσο είναι ο ρυθμός της γαστρικής κένωσης τόσο ταχύτερος είναι και ο απορρόφησής τους.
-  μεταβολή του pH του στομάχου, όξινες τροφές αυξάνουν την απορρόφηση όξινων δραστικών συστατικών π.χ. χυμός πορτοκάλι - σαλικυλικά
-  μείωση της έκκρισης γαστρικού υγρού. Απαραίτητη προϋπόθεση για την απορρόφηση ενός φαρμάκου είναι η διαλυτοποίησή του στα γαστρεντερικά υγρά. Οι αναστολείς της αντλίας πρωτονίων (Lοsec, Nexium) ή των Η2-υποδοχέων ισταμίνης (Zantac), αναστέλλουν την έκκριση γαστρικού οξέος, επομένως μπορούν να μειώσουν την απορρόφηση ουσιών όπως η κετοκοναζόλη λόγω προβλημάτων διαλυτότητας.
-  πρόκληση διάρροιας π.χ. συγχορήγηση καθαρτικών με δραστικά συστατικά που δρουν τοπικά στον γαστρεντερικό σωλήνα
- 2. Αλληλεπιδράσεις λόγω ανταγωνισμού στη σύνδεση με τις πρωτεΐνες του πλάσματος ή των ιστών. Πολλές ουσίες εκτοπίζουν τα δραστικά συστατικά από τα σημεία σύνδεσής τους με τις πρωτεΐνες του πλάσματος. Επομένως αφού η φαρμακολογική δράση οφείλεται στο ασύνδετο φάρμακο, όταν αυξάνει η ελεύθερη (ενεργός) μορφή του δραστικού συστατικού, αυξάνει και η φαρμακολογική δράση του ελεύθερου δραστικού συστατικού. Για παράδειγμα :
-  η συγχορήγηση ΜΣΑΦ και αντιδιαβητικών φαρμάκων, οδηγεί σε αύξηση της υπογλυκαιμικής δράσης των δεύτερων, επίσης λόγω εκτόπισής τους από τις πρωτεΐνες του πλάσματος και αύξησης του ποσού του ελεύθερου φαρμάκου στο αίμα.
-  η συγχορήγηση κουμαρινικών αντιπηκτικών και ΜΣΑΦ (μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων) οδηγεί σε αύξηση της αντιπηκτικής δράσης λόγω εκτόπισης του αντιπητικού από την σύνδεσή του με τις πρωτεΐνες του πλάσματος και αύξησης του ποσού του ελεύθερου φαρμάκου στο αίμα.

3. Αλληλεπιδράσεις με επαγωγή ή παρεμπόδιση ενζύμων .
Ενζυμικοί αναστολείς: είναι φάρμακα που αναστέλλουν το μεταβολισμό και αυξάνουν το χρόνο ημίσειας ζωής και τις συγκεντρώσεις του άλλου φαρμάκου.
Πολλές φαρμακολογικά δραστικές ουσίες προκαλούν είτε επαγωγή είτε αναστολή του ηπατικού ενζυμικού συστήματος ή του συστήματος ενζύμων του εντερικού τοιχώματος ή των μικροβίων της χλωρίδας του εντέρου, με αποτέλεσμα τον αυξημένο ή ελαττωμένο ρυθμό μεταβολισμού.
Ενζυμικοί επαγωγείς: είναι φάρμακα που αυξάνουν το μεταβολισμό και μειώνουν το χρόνο ημίσειας ζωής και τις συγκεντρώσεις του άλλου φαρμάκου.

Παραδείγματα αλληλεπιδράσεων φαρμάκων που επηρεάζουν το μεταβολισμό των φαρμάκων :
Ειδικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης / Αναστολείς της ΜΑΟ:
- Έχουν αναφερθεί αρκετές θανατηφόρες αλληλεπιδράσεις με συγχορήγηση της φλουοξετίνης (αναστολέας επαναπρόσληψης σεροτονίνης -αντικαταθλιπτικό) και παραδοσιακών αναστολέων της ΜΑΟ. Ο μηχανισμός της αλληλεπίδρασης οφείλεται στη συσσώρευση της σεροτονίνης, με αποτέλεσμα υπερτασικές κρίσεις. Απαιτείται μεσοδιάστημα 2 εβδομάδων από τη διακοπή του αναστολέα της ΜΑΟ και διάστημα 5 εβδομάδων από τη διακοπή της φλουοξετίνης.
- Το αντιβιοτικό μετρονιδαζόλη αυξάνει την αντιπηκτική δράση της βαρφαρίνης με κίνδυνο αιμορραγίας. Η αλληλεπίδραση είναι στερεοεκλεκτική. Απαιτείται επαναρρύθμιση της δοσολογίας ή αποφυγή χρήσης της μετρονιδαζόλης.
-  Μετρονιδαζόλη / κουμαρινικά αντιπηκτικά:
- Ο μεταβολισμός στο γαστρεντερικό σωλήνα από τα ένζυμα του εντερικού τοιχώματος και από τα ένζυμα των μικροβίων της χλωρίδας του εντέρου περιλαμβάνει το ισοένζυμο CYP3A4 και την P-γλυκοπρωτεΐνη.
-  Ανταγωνιστές ασβεστίου

Το ένζυμο CYP3A4 μεταβολίζει φαρμακολογικά δραστικές ουσίες όπως:
- Βενζοδιαζεπίνες
- Στατίνες
-  Αντιισταμινικά
-  Κυκλοσπορίνη
Άλλες φαρμακολογικά δραστικές ουσίες είναι είτε Αναστολείς είτε Επαγωγείς του ενζύμου CYP3A4 , όπως:
- Φάρμακα κατά του AIDS

Ουσίες Αναστολείς Ενζύμου: Ουσίες Επαγωγείς Ενζύμου:
-  Σιμετιδίνη
-  Κετοκοναζόλη
-  Ερυθρομυκίνη
-  Χυμός grapefruit
-  Κλαριθρομυκίνη
-  Καρβαμαζεπίνη
-  Ριτοναβίρη
-  Ριφαμπίνη
-  Hypericum Perforatum (σπαθόχορτο)
Το ένζυμο CYP1A2 μεταβολίζει τις φαρμακολογικά δραστικές ουσίες:
- ιμιπραμίνη,
-  θεοφυλλίνη,
-  προπρανολόλη,
Για το ένζυμο CYP1A2 φαρμακολογικά δραστικές ουσίες που αποτελούν Αναστολείς και Επαγωγείς του είναι οι παρακάτω ουσίες :
- κλοζαπίνη

Ουσίες Αναστολείς του ενζύμου CYP1A2 Ουσίες Επαγωγείς του ενζύμου CYP1A2
-  φλουβοξαμίνη,
-  πολλές φθοριοκινολόνες,
-  σιμετιδίνη,
-  διλτιαζέμη
-  ερυθρομυκίνη
-  από το κάπνισμα,
-  τακρίνη
-  μπρόκολα,
-  ομεπραζόλη
Επομένως στην παραπάνω περίπτωση η ταυτόχρονη χορήγηση Σιμετιδίνης / θεοφυλλίνης, εγκυμονεί κινδύνους εμφάνισης τοξικότητας από την θεοφυλλίνη επειδή η σιμετιδίνη αναστέλλει το ένζυμο CYP1Α2, άρα αυξάνει συγκέντρωση της θεοφυλλίνης στο πλάσμα. Για αυτό το λόγο η δοσολογία της θεοφυλλίνης πρέπει να ρυθμισθεί κατάλληλα.

Η μεταβολή της ηπατικής ροής μεταβάλλει και την κάθαρση των δραστικών συστατικών με αποτέλεσμα την μεταβολή των συγκεντρώσεών τους στο αίμα

4. Αλληλεπιδράσεις λόγω μεταβολής της ηπατικής ροής

5. Αλληλεπιδράσεις λόγω ηπατοτοξικότητας ή / και νεφροτοξικότητας

6. Αλληλεπιδράσεις λόγω διαταραχής των ηλεκτρολυτών
Έτσι παρεμποδίζεται ο μεταβολισμός και η απέκκριση άλλων δραστικών συστατικών, με σοβαρές τοξικές παρενέργειες εάν πρόκειται για δραστικά συστατικά με χαμηλό θεραπευτικό δείκτη
Για παράδειγμα ουσίες που προκαλούν απώλεια ιόντων Κ + όπως θειαζιδικά διουρητικά ή διουρητικά της αγκύλης, αυξάνουν τη δράση των καρδιοτονωτικών γλυκοσίδων ή αντιαρρυθμικών φαρμάκων.
Για παράδειγμα αντισυλληπτικά και αντιβιοτικά. Τα αντισυλληπτικά που χορηγούνται από το στόμα αποβάλλονται με την χολή με την μορφή γλυκουρονιδίων και μπαίνουν στον εντεροηπατικό κύκλο. Ταυτόχρονη χορήγηση αντιβιοτικών μπορεί να οδηγήσει σε ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη.

7. Αλληλεπιδράσεις που επηρεάζουν την χολική απέκκριση

8. Αλληλεπιδράσεις λόγω μεταβολής της απέκκρισης από τα ούρα
-  επειδή η σωληναριακή ενεργητική απέκκριση μπορεί να κορεσθεί, ουσίες που ανταγωνίζονται μεταξύ τους στην νεφρική απέκκριση μπορούν να μεταβάλλουν η μία την απέκκριση της άλλης ουσίας από τα ούρα, π.χ. προβενεσίδη / πενικιλίνη, η πενικιλίνης αναστέλλεται από την προβενεσίδη και αυξάνει ο χρόνος ημίσειας ζωής της πενικιλίνης στο πλάσμα, προβενεσίδη / μεθοτρεξάτη, η απέκκριση της μεθοτρεξάτης αναστέλλεται από την προβενεσίδη αυξάνονται κατά 2-3 φορές οι συγκεντρώσεις της μεθοτρεξάτης στο πλάσμα, με αποτέλεσμα κίνδυνο σοβαρής τοξικότητας.
-  ουσίες που αυξάνουν το pH των ούρων, αναστέλλουν την αποβολή βασικών δραστικών συστατικών, ενώ επιταχύνουν την αποβολή όξινων δραστικών συστατικών

9. Αλληλεπιδράσεις αλκοόλης με άλλα φάρμακα
Η αλκοόλη στον οργανισμό μεταβολίζεται από ένζυμα και στον μεταβολισμό
της συμμετέχει και το κυτόχρωμα P450 στο ήπαρ. Η οξεία κατανάλωση αλκοόλης προκαλεί αναστολή των μεταβολικών ενζύμων, ενώ αντίθετα η χρόνια λήψη αλκοόλης προκαλεί επαγωγή των μεταβολικών ενζύμων. Παρόμοια, η οξεία κατανάλωση αλκοόλης αναστέλλει τον μεταβολισμό διαφόρων φαρμάκων:
-  Μεπροβαμάτης
-  Παρακεταμόλης
-  Βενζοδιαζεπινών
Αντίθετα η μακροχρόνια κατανάλωση αλκοόλης επάγει τον μεταβολισμό τους. Με βάση τα παραπάνω η αλκοόλη αλληλεπιδρά με πολλές ομάδων δραστικών ουσιών με δυσάρεστα αποτελέσματα. Μερικά παραδείγματα ταυτόχρονης λήψης αλκοόλης και φαρμάκων αποτελούν:

-  Βαρβιτουρικών
-  Αλκοόλη/ ασπιρίνη, αυξημένος κίνδυνος αιμορραγιών γαστρεντερικού σωλήνα
-  Αλκοόλη / κατασταλτικά του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος όπως οπιοειδή, αντικαταθλιπτικά, αντιψυχωσικά και αντιισταμινικά φάρμακα, οδηγούν σε αυξημένο κίνδυνο καταστολής της αναπνοής και μειωμένα αντανακλαστικά που αυξάνουν τον κίνδυνο ατυχημάτων
-  Αλκοόλη / αντιδιαβητικά φάρμακα , προκαλεί υπογλυκαιμία και παρατείνεται η υπογλυκαιμική δράση των αντιδιαβητικών φαρμάκων
-  Αλκοόλη / παρακεταμόλη, κίνδυνος ηπατοτοξικότητας

Τα συμπτώματα οφείλονται στη συσσώρευση της παραγόμενης ακεταλδεΰδης και περιλαμβάνουν ερυθρότητα του προσώπου, αύξηση παλμών, δίψα, δυσκολία στην αναπνοή, ταχυκαρδία, υπόταση, ναυτία και έμετο. Παρόμοια συμπτώματα «αντίδρασης δισουλφιράμης» όμως, μπορούν να εμφανισθούν και με συνδυασμό αλκοόλης με άλλα φάρμακα όπως :
Είναι γνωστή επίσης η Αντίδραση Αλκοόλης / Δισουλφιράμης
-  Μερικά αντιβιοτικά π.χ. κεφαλοσπορίνες, μετρονιδαζόλη
-  Βρωμοκρυπτίνη
- Χλωροπροπαμίδη
Ο γενικός κανόνας που ισχύει σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις είναι ότι η λήψη αλκοόλης με ταυτόχρονα με φαρμακευτική αγωγή θα πρέπει να αποφεύγεται.

Διάφορα φυτοθεραπευτικά σκευάσματα χρησιμοποιούνται σαν εναλλακτικές ή συμπληρωματικές θεραπείες Τα φυτοθεραπευτικά σκευάσματα θεωρούνται αρκετά ασφαλή όταν χορηγούνται μόνα τους. Ωστόσο αρκετά από αυτά εμφανίζουν ιδιαίτερα επικίνδυνες αλληλεπιδράσεις όταν χορηγούνται ταυτόχρονα με άλλα συμβατικά φάρμακα. Πολύ συχνά, επειδή οι ασθενείς τα θεωρούν ασφαλή και δεν τα θεωρούν φάρμακα, δεν αναφέρουν την λήψη τους στο γιατρό ή τον φαρμακοποιό.

10. Αλληλεπιδράσεις Φαρμάκων και Φυτοθεραπευτικών σκευασμάτων
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η χρήση των φυτοθεραπευτικών σκευ-
ασμάτων του Hypericum Perfοratum, St John's Wort, (βάλσαμο, βαλσαμόχορτο, σπαθόχορτο) που χρησιμοποιούνται ευρέως σαν:
- Για την επούλωση πληγών
Η χρόνια χρήση του Hypericum προκαλεί επαγωγή του μεταβολικού ενζύμου CYP3A4 και κλινικά σημαντικές αλληλεπιδράσεις με φάρμακα όπως:
-  Βαρφαρίνη, φάρμακο αντιπηκτικής αγωγής
-  Διγοξίνη, καρδιοτωνωτικό φάρμακο
-  Κυκλοσπορίνη, ανοσοκατασταλτικό φάρμακο

Οι αλληλεπιδράσεις οδηγούν σε θεραπευτική ασυμβασία που καταλήγει σε αναποτελεσματική θεραπεία, όπως προκύπτει και από το παρακάτω παράδειγμα με την συγχορήγηση Ινδιναβίρης (φάρμακο κατά του AIDS) και Hypericum . Το παρακάτω διάγραμμα παρουσιάζει χαρακτηριστικά την μείωση της συγκέντρωσης της Ινδιναβίρης, μετά την χορήγηση του Hypericum Perfpratum (St. John's Wort) και επομένως την μείωση της αποτελεσματικότητας της αντιρετροικής θεραπείας.
-  Ινδιναβίρη, φάρμακο κατά του AIDS
-  Αντικαταθλιπτικά

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ

ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ

1. Γενικά - οι ονομασίες των φαρμάκων
Κάθε φάρμακο έχει τουλάχιστον τέσσερις ονομασίες :
- την επίσημη
-  τη χημική
-  την κοινόχρηστη
- 1) Η χημική ονομασία είναι η πολύ ακριβής περιγραφή της χημικής δομής του φαρμάκου και υπακούει στους κανόνες της χημικής ονοματολογίας.
- την εμπορική
- 2) Η επίσημη ονομασία είναι εκείνη με την οποία το φάρμακο είναι γραμμένο στις διάφορες Φαρμακοποιίες. Η επίσημη ονομασία μπορεί να ταυτίζεται με τη χημική ή την κοινόχρηστη ονομασία.
Η επίσημη κοινόχρηστη ονομασία είναι γνωστή στη διεθνή βιβλιογραφία σαν generic name και στα Ελληνικά αποδίδεται με τους όρους γενόσημο όνομα ή κύριο όνομα. Η επίσημη κοινόχρηστη ονομασία δίνεται μόνο σε επί μέρους δραστικά συστατικά και όχι μείγμα δραστικών συστατικών. Η ονομασία αυτή δεν προστατεύεται από δικαιώματα αποκλειστικής χρήσης ή/και εκμετάλλευσης του εμπορικού σήματος (σήμα κατατεθέν) και επομένως χρησιμοποιείται για εμπορικούς ή νομικούς σκοπούς.

- 3) Η κοινόχρηστη ονομασία (non proprietary name), είναι απλούστερη από τη χημική και συνήθως αναφέρεται στη χημική οικογένεια στην οποία ανήκει το φάρμακο. Η κοινόχρηστη ονομασία δίνεται μετά από αίτηση της παρασκευάστριας εταιρείας προς ειδική επιτροπή της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (Π.Ο.Υ.)
- 4) Η εμπορική ονομασία είναι μια αυθαίρετη ονομασία που δίνει στο φάρμακο η παρασκευάστρια Εταιρεία (ή φαρμακευτική βιομηχανία) που ανακάλυψε και παρασκευάζει το «ιδιο-σκεύασμα» έτσι που να διαφέρει από άλλα όμοιά του. Η εμπορική ονομασία αποτελεί το εμπορικό σήμα του φαρμάκου (σήμα κατατεθέν). Τα φάρμακα που φέρουν εμπορικό σήμα ονομάζονται ιδιοσκευάσματα.

Η εμπορική ονομασία ανήκει και χρησιμοποιείται μόνο από την ιδιοκτήτρια Εταιρεία, αναφέρεται δε σε φαρμακευτικό προϊόν που μπορεί να περιέχει ένα ή και περισσότερα συστατικά, καθώς και άλλες ουσίες.

2. Παραδείγματα ονοματολογίας δραστικού συστατικού και φαρμάκου

Παράδειγμα ονοματολογίας κοινού αγχολυτικού φαρμάκου

| Κωδικός αριθμός  εργαστηρίου   | Συνήθως δεν κοινοποιείται                                     |
|--------------------------------|---------------------------------------------------------------|
| Εμπειρικός τύπος               | C$\_{16}$ H$\_{14}$ Cl N$\_{3}$O                                 |
| Συστηματικό χημικό  όνομα      | 7-chloro-2methylamino-5-phenyl-3H-1,4-benzodiazepine- 4-oxide |
| Επίσημο κοινό- χρηστο  όνομα   | Chlordiazepoxide                                              |
| Εμπορικό όνομα                 | Librium                                                       |
| Χρήση                          | Αγχολυτικό                                                    |

Παράδειγμα ονοματολογίας ενός αντιβιοτικού

| Εμπειρικός τύπος          | C$\_{22}$ H$\_{25}$  N$\_{2}$ ClO$\_{9}$                                                                                                            |
|---------------------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| Συστηματικό χημικό  όνομα | (4S,4aR,5S,5aR,6S,12aS)-4διμεθυλαμινο- 1,4,4a,5,5a,6,11,12a-οκταυδρο-3,5,6,10,12,12 α -εξαυδρο- ξυ-6-μεθυλο-1,11-διοξοναφθακενο-2-καρβοξαμίδιου |
| Επίσημο  όνομα            | Οξυτετρακυκλίνη Υδροχλωρική (Oxytetracyclini hydrochloridum)                                                                                    |
| Κοινόχρηστο  όνομα        | Οξυτετρακυκλίνη Υδροχλωρική  (Oxytetracyclini hydrochloridum)                                                                                   |
| Εμπορικό  όνομα           | TERRAMYCIN                                                                                                                                      |
| Χρήση                     | Αντιβιοτικό                                                                                                                                     |

Παράδειγμα ονοματολογίας ενός αντιβιοτικού

| Εμπειρικός τύπος          | C$\_{16}$ H$\_{19}$N$\_{3}$ O$\_{5}$ S, 3H$\_{2}$O                                                                                   |
|---------------------------|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| Συστηματικό Χημικό  όνομα | (2S,5R,6R)-6-[(R)-2-αμινο-2-(4-υδροξυφαινυλ)ακεταμιδο]- 3,3-διμεθυλ-7-οξο-4-θεια-1-αζαδι-κυκλο [3.2.0]επτανο-2- καρβοξυλικό οξύ |
| Επίσημο  όνομα            | Αμοξυκιλλίνη Τριυδρική (Amoxycillinum Trihydricum)                                                                              |
| Κοινόχρηστο  όνομα        | Αμοξυκιλλίνη Τριυδρική (Amoxycillin Trihydrate)                                                                                 |
| Εμπορικό  όνομα           | AMOXIL                                                                                                                          |
| Χρήση                     | Αντιβιοτικό                                                                                                                     |

Παράδειγμα ονοματολογίας ενός κοινού βαρβιτουρικού

| Εμπειρικός τύπος          | C$\_{12}$ H$\_{12}$  N$\_{2}$O$\_{3}$   |
|---------------------------|-------------------------------------|
| Συστηματικό Χημικό  όνομα | 5-αιθυλ-5-φαινυλοβαρβιτουρικό οξύ   |
| Επίσημο  όνομα            | Φαινυλοβαρβιτάλη                    |
| Κοινόχρηστο  όνομα        | Φαινυλοβαρβιτάλη                    |
| Εμπορικό  όνομα           | Gardenal, Lumidrops                 |
| Χρήση                     | Αντιεπιληπτικό                      |

Παράδειγμα ονοματολογίας αντιεμετικού φαρμάκου

| Εμπειρικός τύπος             | C$\_{18}$ H$\_{19}$N$\_{3}$ O Hcl                                                                                   |
|------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| Συστηματικό χημικό  όνομα    | 1,2,3,9-Tetrahydro-9-methyl-3-[(2-methyl-1H-imidazol-1- yl) methyl] -4H-carbazol-4-one, hydrochloride, dihydrate |
| Επίσημο κοινό- χρηστο  όνομα | Ονδασετρόνη Υδροχλωρική Διυδρική (Ondasetron Hydrochloride Dihydrate)                                            |
| Εμπορικό  όνομα              | Zofron                                                                                                           |
| Χρήση                        | Αντιεμετικό σε χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία                                                                    |

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΠΕΜΠΤΟ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΕΜΒΟΛΙΩΝ - ΟΡΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΤΩΝ ΑΙΜΑΤΟΣ

1. Εμβόλια

Γενικά
Η πρόληψη πολλών λοιμωδών νόσων μπορεί να γίνει με παθητική ή ενεργητική ανοσοποίηση. Για την ενεργητική ανοσοποίηση χρησιμοποιούνται τα εμβόλια, ενώ για την παθητική οι άνοσοι οροί που περιέχουν έτοιμα αντισώματα. Με την βοήθεια των εμβολίων και των ορών, πολλά λοιμώδη νοσήματα που προκαλούνται από μικρόβια ή ιούς, όπως η ευλογιά, η διφθερίτιδα, η λύσσα και η πανώλης που αποτελούσαν μάστιγες της ανθρωπότητας πριν από μερικές δεκαετίες, σήμερα έχουν σχεδόν εξαφανιστεί.
Τα εμβόλια χορηγούνται σε υγιή άτομα, κυρίως σε βρέφη και παιδιά και πρέπει να εκπληρώνουν ορισμένες προϋποθέσεις όσον αφορά την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά τους. Η στρατηγική εφαρμογής προφυλακτικών εμβολιασμών κυρίως στα παιδιά ή στις ευαίσθητες ομάδες του πληθυσμού είχε σαν αποτέλεσμα την πρόληψη νόσησης από λοιμώδη νοσήματα, την μείωση της θνησιμότητας από τα νοσήματα αυτά καθώς και την εξαφάνιση πολλών από αυτά. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνονται οι στόχοι της Πρωτοβάθμιας Πρόληψης και η προστασία και προαγωγή της Δημόσιας Υγείας.

Τα εμβόλια αποτελούν βιολογικά παρασκευάσματα που εισάγονται στο σώμα με τον εμβολιασμό, με σκοπό να αποκτήσει ο ίδιος ο οργανισμός την ικανότητα να προφυλάσσεται από την παθογόνο δράση των μικροβίων και των ιών, αναπτύσσοντας ανοσία, με ενεργητική ανοσοποίηση. Δηλαδή με τον εμβολιασμό επιδιώκεται η δημιουργία ειδικής ανοσολογικής άμυνας του οργανισμού απέναντι σε συγκεκριμένη νόσο.

Εμβόλια στα Υγειονομικά Κέντρα
Πολλοί προληπτικοί εμβολιασμοί συνταγογραφούνται και γίνονται από την πολιτεία στα Υγειονομικά Κέντρα των Περιφερειών. Ορισμένα εμβόλια χορηγούνται
μόνο στα Υγειονομικά Κέντρα. Αυτά τα εμβόλια αναφέρονται παρακάτω:
-  Λύσσας (Rabies Vaccine) - Λυσσιατρείο
-  Εμβόλιο Κίτρινου πυρετού (Yellow Fever Vaccine)
-  Εμβόλιο Tυφοειδούς (Typhoid Vaccine)
-  Εμβόλιο Φυματίωσης (Bacillus Calmette-Guerin ή BCG Vaccine)
-  Χολέρας (Cholera Vaccine)
-  Ευλογιάς
Το εμβόλιο της λύσσας (RVA-Rabies Vaccin Absorved) συνιστάται σε άτομα που εργάζονται σε κέντρα φιλοξενίας ζώων, όσοι θα ταξιδέψουν σε χώρες που εμφανίζονται κρούσματα λύσσας, οι σπηλαιολόγοι που μπορεί να έρθουν σε επαφή με ζώα που νοσούν (νυκτερίδες, τρωκτικά). To RNA του ιού έχει καλλιεργηθεί σε ανθρώπινα διπλοειδή κύτταρα και χορηγείται ενδομυϊκά.

-  Εμβόλιο του Άνθρακα
Το εμβόλιο της χολέρας περιέχει νεκρά δονάκια της χολέρας και θα πρέπει να χορηγούνται σε άτομα που θα ταξιδέψουν σε χώρες που έχουν εμφανιστεί κρούσματα της νόσου. Η ανοσία του εμβολίου διαρκεί για 6 μήνες και η αποτελεσματικότητά του φθάνει σε ποσοστό 50%.
Εμβολιασμοί σε ταξιδιώτες . Όσοι πρόκειται να ταξιδέψουν σε χώρες που ενδημούν διάφορες ασθένειες θα πρέπει να έχουν εμβολιασθεί με τα εμβόλια που επιβάλλει το κάθε κράτος για να μπορούν να μπουν στη χώρα. Για παράδειγμα σε χώρες της Αφρικής θα πρέπει έχει γίνει στον ταξιδιώτη το εμβόλιο κατά του κίτρινου πυρετού.

Το εμβόλιο του άνθρακα συνιστάται σε άτομα που αποτελούν ομάδες υψηλού κινδύνου όπως όσοι εργάζονται βιομηχανίες επεξεργασίας δερμάτων ζώων, γουναρικών, κατασκευής ψηκτρών που χρησιμοποιούν ζωικές τρίχες, στις βιομηχανίες που χρησιμοποιείται μαλλί από ζώα, κλπ.

Εμβόλια χορηγούμενα από τα φαρμακεία
Τα περισσότερα εμβόλια συνταγογραφούνται και χορηγούνται στο κοινό από τα φαρμακεία. Η συνταγογράφηση των εμβολίων γίνεται μέσω του ηλεκτρονικού συστήματος, με την έκδοση ηλεκτρονικών συνταγών, επάνω στις οποίες υπάρχει ειδική ένδειξη. Όποια εμβόλια συμπεριλαμβάνονται στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών, Εφήβων και Ενηλίκων, όπως αυτό διαμορφώνεται κάθε φορά από την Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών, χορηγούνται δωρεάν με εξαίρεση το εμβόλιο του ροταϊού, για το οποίο προβλέπεται ποσοστό συμμετοχής 25%. Οι δικαιούχοι προμηθεύονται τα εμβόλιά τους από όλα τα συμβεβλημένα με τον ΕΟΠΥΥ ιδιωτικά φαρμακεία.

Για τη διατήρηση και τον τρόπο χορήγησης των εμβολίων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι οδηγίες της κατασκευάστριας εταιρείας. Κατά κανόνα τα εμβόλια διατηρούνται σε χαμηλή θερμοκρασία +2 ο C έως +8 ο C, εκτός από ελάχιστα σκευάσματα που απαιτούν χαμηλότερη θερμοκρασία.
Τα εμβόλια αυτά αναφέρονται στη συνέχεια :
-  Ερυθράς (Rubella Vaccine)
-  Εμβόλιο Γρίπης τριδύναμο ( Ιnactivated Influenza Vaccine, IIV3 )
-  Εμβόλιο Ιλαράς ( Measles Vaccine)
-  Εμβόλιο Ηπατίτιδας Β (Hepatitis B Vaccine)
-  Ηπατίτιδας Α (Hepatitis A Vaccine)
-  Τετάνου προσροφημένο (Tetanus Vaccine, Adsorbed)
-  Μηνιγγιτιδόκοκκου πολυσακχαριδικό τετραδύναμο (οροομάδες A, C, Y και W135, ΜCV4 Vaccine)
-  Εμβόλιο Μηνιγγιτιδόκοκκου πολυσακχαριδικό (οροομάδα C, ΜCC Vaccine)
-  Εμβόλιο Ανεμοβλογιάς (VAR Vaccine)
-  Εμβόλιο Παρωτίτιδας ( Mumps Vaccine)
-  Ιλαράς-Παρωτίτιδας-Ερυθράς (ΜΜR Vaccine)
-  Εμβόλιο Αιμόφιλου τύπου b (Hib Vaccine)
-  Πνευμονιόκοκκου 23-δυναμο πολυσακχαριδικό (PPSV 23)
-  Εμβόλιο Πνευμονιόκοκκου συζευγμένο (PCV 13 Vaccine)
-  Εμβόλιο Πολυομυελίτιδας από του στόματος (Sabin Oral PolioVaccine ή OPV)
-  Εμβόλιο Τριπλούν Διφθερίτιδας-Τετάνου-Κοκύτη ( DTapVaccine)
-  Εμβόλιο Πολυομυελίτιδας Αδρανοποιημένο (Salk) (Inactivated Polio Vaccine ή IPV Salk)
-  Τριπλούν Διφθερίτιδας-Τετάνου-Κοκύτη ( TdapVaccine)
-  Εμβόλιο Τετάνου ( Τ Vaccine)
-  Εμβόλιο Διπλούν Διφθερίτιδας-Τετάνου ( Τd Vaccine)
-  Ιού ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV Vaccine)

Εμβόλιο Ιού ρότα μονοδύναμο RV1και πενταδύναμο RV5 (RV Vaccine)

Είδη εμβολίων
-  Το εμβόλιο της Ηπατίτιδας Β ( HepB ) περιέχει νεκρό ανασυνδυασμένο αντιγόνο επιφανείας του ιού της Ηπατίτιδας Β (πρωτεΐνη S). Τα εμβόλια παρασκευάζονται με χαμηλό κόστος και χωρίς τον κίνδυνο εμφάνισης λοιμώδους νόσου.
Όταν η μητέρα δεν είναι φορέας του επιφανειακού αντιγόνου ο βασικός εμβολιασμός περιλαμβάνει τρεις δόσεις, δύο αρχικές με μεσοδιάστημα 6-8 εβδο-
Το εμβόλιο χορηγείται ενδομυϊκά. Η πρώτη δόση χορηγείται αμέσως μετά την γέννηση, μέσα σε 12 ώρες, μόνο όταν η μητέρα είναι φορέας. Τότε ο εμβολιασμός περιλαμβάνει συνολικά τέσσερις δόσεις αντί για τρεις, η δεύτερη δόση στο τέλος του πρώτου μήνα και η τρίτη στο τέλος του δεύτερου μήνα. Η τέταρτη δόση γίνεται μετά από 8 έως 16 εβδομάδες. Η 2η δόση του εμβολίου στα παιδιά μητέρων φορέων που εμβολιάζονται στη γέννηση πρέπει να χορηγείται σε ηλικία 1-2 μηνών και η τρίτη δόση όχι πριν την ηλικία των 6 μηνών. Όλα τα παιδιά μητέρων-φορέων πρέπει να ελέγχονται μετά την συμπλήρωση και των 3 δόσεων HepB εμβολίου, στην ηλικία 9-18 μηνών για HBsAg και anti-HBs.

μάδων και μια τρίτη σε ηλικία 6-18 μηνών με ελάχιστο μεσοδιάστημα από την 2 η δόση 8-16 εβδομάδες και όχι νωρίτερα από την ηλικία των 6 μηνών.
- -Άτομα με περισσότερους από έναν ερωτικούς συντρόφους στη διάρκεια των τελευταίων έξι μηνών
Τα μη εμβολιασμένα με Hep B άτομα θα πρέπει να συμπληρώσουν σειρά 3 δόσεων. Οι νεαροί ενήλικες θα πρέπει να εμβολιάζονται διότι έχουν μεγάλο κίνδυνο μόλυνσης από ηπατίτιδα Β, λόγω αλλαγής ερωτικών συντρόφων. Ομάδες αυξημένου κινδύνου παιδιών, εφήβων και ενηλίκων για Ηπατίτιδα Β αποτελούν:

- -Ομοφυλόφιλοι
- -Άτομα με νοσήματα που μεταδίδονται σεξουαλικά
- Χρήστες ναρκωτικών ουσιών
- Άτομα ειδικού επαγγέλματος που εκτίθενται σε αίμα και δυνητικά μολυσμένα βιολογικά υγρά π.χ επαγγελματίες υγείας εργαζόμενοι σε σωφρονιστικά ιδρύματα
- Ταξιδιώτες σε χώρες με υψηλή και μέση ενδημικότητα για ηπατίτιδας Β
- -Εργαζόμενοι σε ιδρύματα με τροφίμους, που έχουν νοητική υστέρηση
- -Άτομα που παρακολουθούνται ή εργάζονται σε Μονάδες ειδικών λοιμώξεων, Κέντρα για νοσήματα που μεταδίδονται σεξουαλικά, για HIV, για χρήση ναρκωτικών
- Άτομα του στενού περιβάλλοντος πασχόντων από χρόνια λοίμωξη ηπατίτιδας Β
- -Τελικού σταδίου νεφρική ανεπάρκεια και αιμοδιάλυση
-  Το HepA (HAV- Hepatitis A), είναι νεκρό αδρανοποιημένο ολοκυτταρικό εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Α στελέχους ΗΜ175, που έχει αδρανοποιηθεί με φορμαλδεΰδη. Χορηγείται ενδομυϊκά σε οποιαδήποτε ηλικία άνω των 2 ετών σε 2 δόσεις, με μεσοδιάστημα 6 μηνών, σε παιδιά που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου για ηπατίτιδα Α. Ομάδες αυξημένου κινδύνου παιδιών, εφήβων και ενηλίκων για Ηπατίτιδα Α αποτελούν:
- Ομοφυλόφιλοι
- -Ταξιδιώτες σε χώρες με υψηλή και ενδιάμεση ενδημικότητα της ηπατίτιδας Α
- -Χρήστες ναρκωτικών ουσιών
- -Κλειστοί πληθυσμοί (προσωπικό ειδικών ιδρυμάτων)
- Επαγγελματίες Υγείας , άτομα που ασχολούνται με πειραματόζωα, με επεξεργασία ή και διακίνηση τροφίμων
- Προσωπικό καθαριότητας αποκομιδής απορριμμάτων και καθαρισμού αποχετεύσεων
- -Άτομα με χρόνια ηπατική νόσο ή άτομα που λαμβάνουν παράγοντες πήξης
- -Άτομα που φροντίζουν υιοθετημένα παιδιά προερχόμενα από χώρα με υψηλή ενδημικότητα, κατά τις πρώτες 60 ημέρες από την άφιξη του στη χώρα. Η πρώτη από τις 2 δόσεις του εμβολίου συστήνεται να γίνεται 2 ή περισσότερες εβδομάδες πριν την άφιξη του υιοθετημένου παιδιού
-  Το τριπλούν εμβόλιο DTap (TetanusDiphtheriaAcellular Pertussis ) αποτελεί
νεκρό εμβόλιο κατά της Διφθερίτιδας, Tετάνου και Κοκκύτη που χορηγείται ενδομυϊκά. Περιέχει ανατοξίνες διφθερίτιδας, τετάνου και αδρανοποιημένη κοκκυτική τοξίνη, νηματοειδή αιμοσυγκολλητίνη, διάφορα αιμοσυγκολλητινογόνα και περτακτίνη, ουσία της εξωτερικής μεμβράνης του αιμόφιλου κοκκύτη. Η μικρότερη ηλικία χορήγησης είναι 6 εβδομάδες.

Το DTaP διατίθεται στην Ελλάδα σε συνδυασμό με άλλα εμβόλια ως 4-δύναμο DTaP-IPV, 5-δύναμο DTaP-IPV-Ηib και ως 6-δύναμο DTaP-IPV-Ηib-HepB. Τα πολυδύναμα εμβόλια προτιμώνται έναντι των ολιγοδυνάμων.
Χορηγείται σε 5 δόσεις σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα. Η 4η δόση μπορεί να γίνει τον 15ο μήνα ζωής εφόσον έχουν συμπληρωθεί 6 μήνες μετά την 3ηδόση. Η 5η γίνεται στην ηλικία των 4-6 ετών.
-  Το τριπλούν εμβόλιο Tdap (τετάνου-διφθερίτιδας, ακυτταρικό κοκκύτη) για παιδιά > 7 ετών. Το Tdap περιέχει μικρότερη ποσότητα τοξοειδούς διφθερίτιδας και αντιγόνων κοκκύτη σε σύγκριση με το DTaP. Στην Ελλάδα κυκλοφορεί, με προσθήκη και εμβολίου κατά της πολιομυελίτιδας (Tdap-IPV). Συνιστάται να γίνεται στην ηλικία 11-12 ετών. Το Tdap-IPV μπορεί να χορηγηθεί οποτεδήποτε ανεξάρτητα από το μεσοδιάστημα από την τελευταία δόση εμβολίου που περιέχει τετανικό και διφθεριτικό αντιγόνο. Ακολουθούν επαναληπτικές δόσεις με Td ανά 10ετία δια βίου.
-  Το τριπλούν εμβόλιο DTP (Diphtheria- Tetanus - Pertussis ) αποτελεί τριπλό εμβόλιο κατά της Διφθερίτιδας, Tετάνου και Κοκκύτη που χορηγείται ενδομυϊκά. Περιέχει ανατοξίνες διφθερίτιδας, τετάνου και νεκρούς αιμόφιλους κοκκύτη.
-  Το Td (Tetanus-Diphtheria) νεκρό εμβόλιο κατά του Τετάνου και της Διφθερίτιδας με μικρότερη δόση διφθεριτικής ανατοξίνης (2 μονάδες σε 0.5 ml) και κανονική δόση ανατοξίνης τετάνου. Χορηγείται ενδομυϊκά και συνιστάται να γίνεται από την ηλικία των 11-12 ετών και πάνω (ανά δεκαετία) και αφού έχουν περάσει τουλάχιστον 5 χρόνια από την τελευταία δόση του εμβολίου DTap.
- Το Τ (Tetanus) είναι το εμβόλιο του Τετάνου, περιέχει ανατοξίνη τετάνου και χορηγείται ενδομυϊκά. Το εμβόλιο του τετάνου πρέπει να γίνεται μέχρι την ηλικία των 65 χρόνων. Οι παρενέργειες που έχουν παρατηρηθεί με το εμβόλιο είναι : ευαισθησία, ερυθρότητα, εμφάνιση πυρετού και σπασμών.

Στα παιδιά με ηλικία μεγαλύτερη των 7 ετών που δεν έχουν εμβολιαστεί, ακολουθείται το παρακάτω σχήμα εμβολιασμού : Πρώτη δόση Td, δεύτερη δόση Td μετά από ένα μήνα, Τρίτη δόση Td μετά από 6-12 μήνες από την τελευταία που χορηγήθηκε και κάθε 5-10 χρόνια χορήγηση αναμνηστικής δόσης για όλη τη ζωή τους.
-  Το IPV ενέσιμο ενισχυμένο νεκρό εμβόλιο κατά της πολιομυελίτιδας παρασκευάσθηκε το 1955 από τον J. Salk το οποίο περιέχει αδρανοποιημένους ιούς πολιομυελίτιδας με ορότυπους 1,2,3 και χορηγείται ενδομυϊκά. Το Ε-IPV (Inactivated Polio Vaccin) αποτελεί το νεότερο ενισχυμένο εμβόλιο με αδρανοποιημένους ιούς.

Το OPV (Oral Polio Vaccin) είναι εμβόλιο κατά της πολιομυελίτιδας που χορηγείται από το στόμα. Παρασκευάσθηκε το 1960 από τον Sabin και περιέχει εξασθενημένους και τους τρεις τύπους του ιού της πολιομυελίτιδας. Η πρώτη δόση του εμβολίου της πολιομυελίτιδας μπορεί να γίνει ταυτόχρονα με το τριπλό εμβόλιο DTap στην ηλικία των 2 μηνών και η δεύτερη δόση δίνεται στην ηλικία των 4 μηνών. Η Τρίτη δόση δίνεται στην ηλικία των 6 ετών μαζί με το DTap, ενώ επαναληπτικά δίνονται σε ηλικία 18 μηνών και 4-6 ετών.

-  Το MMR (Measles, Mumps, Rubella), είναι ζωντανό εξασθενημένο εμβόλιο κατά της ιλαράς, παρωτίτιδας , ερυθράς και περιέχει ζώντες εξασθενημένους ιούς. Χορηγείται στην ηλικία των 12-15 μηνών ενδομυϊκά ή υποδόρια. Συνιστάται 2 η δόση του εμβολίου στην ηλικία των 4-6 ετών αλλά και σε οποιαδήποτε άλλη ηλικία αν για κάποιο λόγο παραληφθεί η δόση αυτή στην προτεινόμενη ηλικία των 4-6 χρόνων. Παιδιά και έφηβοι που δεν έχουν εμβολιασθεί με 2η δόση στην ηλικία των 4 ετών πρέπει να αναπληρώσουν τη δόση αυτή μέχρι την ηλικία των 18 ετών. Συνιστάται 1 δόση του εμβολίου MMR σε βρέφη ηλικίας 6 έως 11 μηνών πριν την αναχώρησή τους για χώρες που ενδημούν η ιλαρά, παρωτίτιδα και ερυθρά. Επίσης σε περιόδους επιδημίας συνιστάται εμβολιασμός με MMR ή με το αντίστοιχο μονοδύναμο εμβόλιο από την ηλικία των 6 μηνών. Αυτά τα παιδιά πρέπει να επανεμβολιασθούν με 2 δόσεις MMR μετά την ηλικία των 12 μηνών σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα.
-  Το Hib (Haemophilus Influenzae b) αποτελεί νεκρό εμβόλιο του αιμόφιλου της ινφλουέντσας τύπου Β, που χορηγείται ενδομυϊκά. Περιέχει πολυσακχαρίτη κάψας του μικροβίου συζευγμένο με πρωτεΐνη (ανατοξίνη τετάνου ή διφθερίτιδας). Η μικρότερη ηλικία χορήγησης είναι 6 εβδομάδες και χορηγείται σε 4 δόσεις σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα εμβολιασμών.
-  Το MCC είναι πμονοδύναμο ολυσακχαριδικό συζευγμένο εμβόλιο κατά του μηνιγγιτιδόκκοκου οροομάδας C (Meningococcus C Conjugate Vaccine) και το εμβόλιο MCV4 είναι τετραδύναμο οροομάδων μηνιγγιτιδόκκοκου A,C ,Y, W135.

Το MCV4 συνιστάται από την ηλικία των 11 ετών. Σε άτομα αυξημένου κινδύνου ηλικίας >1 έτους, ανεξαρτήτως αν έχει προηγηθεί MCC, συστήνεται επιπρόσθετα και εμβολιασμός με 2 δόσεις MCV4 με μεσοδιάστημα 2 μηνών με επανάληψη ανά 5-ετία. Εφόσον έχει προηγηθεί το MCC η 1η δόση του MCV4 θα πρέπει να γίνεται με μεσοδιάστημα ενός μηνός. Ομάδες παιδιών, εφήβων και ενηλίκων αυξημένου κινδύνου για μηνιγγιτιδοκοκκική νόσο αποτελούν :
Η μικρότερη ηλικία χορήγησης για το MCC οι 6 εβδομάδες και για το MCV4 το 1 έτος. Το MCC γίνεται σε 1 δόση στους 12 μήνες . Το εμβόλιο χορηγείται ενδομυϊκά και η έναρξη των εμβολιασμών MCC σε άτομα αυξημένου κινδύνου, συνιστάται σε ηλικία 2 μηνών και ακολουθείται από σχήμα 3 δόσεων. Οι δύο πρώτες δόσεις με μεσοδιάστημα 2 μηνών και επαναληπτική δόση σε ηλικία 15-18 μηνών. Σε περίπτωση έναρξης του εμβολιασμού σε ηλικία μεγαλύτερης των 18 μηνών, ακολουθείται το σχήμα 1 δόσης. σχήμα (2, 4, 12 μήνες).

- -Άτομα με ανατομική ή λειτουργική ασπληνία, ανεπάρκεια κλασμάτων του συμπληρώματος, HIV λοίμωξη
- Ανεμβολίαστοι φοιτητές που μένουν σε φοιτητικές εστίες
- -Προσωπικό εργαστηρίων που ασχολείται με καλλιέργειες μηνιγγιτιδόκοκκου
- -Στρατιώτες και πρόσωπα που μένουν ή ταξιδεύουν σε ενδημικές περιοχές (Ζώνη μηνιγγίτιδας, υποσαχάριος Αφρική) κατά την ξηρά περίοδο (ΔεκέμβριοςΙούνιος), ιδιαίτερα εάν υπάρχει μεγάλης διάρκειας επαφή με τους κατοίκους της περιοχής
- Έλεγχος επιδημιών με βάση την οροομάδα του μηνιγγιτιδόκοκκου
- -Ταξιδιώτες στην Μέκκα κατά το ετήσιο Hajj
-  Το PCV 13 το οποίο αποτελεί νεκρό συζευγμένο, πολυσακχαριδικό, συζευγμένο εμβόλιο κατά του στρεπτόκοκκου της πνευμονίας, πνευμονιόκοκκου , με μικρότερη ηλικία χορήγησης τις 6 εβδομάδες.

Το PCV13 συνιστάται για όλα τα υγιή παιδιά 2-59 μηνών σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα. Η τελευταία 4 η δόση γίνεται σε ηλικία μεγαλύτερη των 12 μηνών. Το εμβόλιο μπορεί να γίνει και σε μεγαλύτερη ηλικία και ιδιαίτερα σε άτομα που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου. Σε αυτή την περίπτωση οι επαναληπτικές δόσεις μπορεί να γίνονται και με το 23δύναμο πολυσακχαριδικό μη συζευγμένο εμβόλιο PPV.
-  Το PPSV-23 δύναμο αποτελεί νεκρό μη συζευγμένο πολυσακχαριδικό εμβόλιο του πνευμονιόκοκκου με μικρότερη ηλικία χορήγησης τα 2 έτη.

Το 23-δύναμο πολυσακχαριδικό εμβόλιο (PPSV) συνιστάται να γίνεται επιπλέον του συζευγμένου (PCV13) τουλάχιστον 2 μήνες μετά την τελευταία δόση του PCV13, σε άτομα >2 ετών με αυξημένο κίνδυνο νόσησης από πνευμονιοκοκκικές λοιμώξεις όπως οι παρακάτω ομάδες αυξημένου κινδύνου.
- -Άτομα με ανατομική ή λειτουργική ασπληνία, όπως δρεπανοκυτταρική αναιμία, υπερσπληνισμό, σπληνεκτομή
Ομάδες αυξημένου κινδύνου για σοβαρές πνευμονιοκοκκικές λοιμώξεις, αποτελούν παιδιά, έφηβοι και ενήλικες από >5 ετών έως ≤64 ετών, που παρουσιάζουν έναν ή περισσότερους από τους παρακάτω επιβαρυντικούς παράγοντες ή χρόνια νοσήματα:

- -Άτομα με συγγενή ανοσοανεπάρκεια (κυρίως έλλειψη της IgG2)
- -Νεφρωσικό σύνδρομο ή χρόνια νεφρική ανεπάρκεια
- Ανοσοκαταστολή κληρονομική ή επίκτητη εξαιτίας νοσήματος ή θεραπείας
- Σακχαρώδη διαβήτη ή άλλο χρόνιο μεταβολικό νόσημα
- Χρόνια πνευμονοπάθεια, άσθμα και κυστική ίνωση
- -Καρδιακή νόσο με σοβαρή αιμοδυναμική διαταραχή
- -Συστηματικοί καπνιστές ανεξαρτήτως ηλικίας
- -Κοχλιακά εμφυτεύματα
- Διαφυγή εγκεφαλονωτιαίου υγρού από συγγενείς ή επίκτητες αιτίες
- HIV λοίμωξη
-  Το VAR είναι ζωντανό εξασθενημένο εμβόλιο κατά της ανεμοβλογιάς . Συνιστά-
ται σε όλα τα παιδιά στην ηλικία των 12-18 μηνών σε μια δόση, κατά προτίμηση μετά τον 15 ο μήνα, αλλά και σε οποιαδήποτε άλλη ηλικία εφόσον το άτομο δεν έχει νοσήσει. Εάν ο εμβολιασμός γίνει σε ηλικία μεγαλύτερη των 12 ετών τότε πρέπει να γίνουν 2 δόσεις με ελάχιστο μεσοδιάστημα 4-8 εβδομάδες.
-  Το BCG αποτελεί ζωντανό εξασθενημένο εμβόλιο κατά της φυματίωσης . Είναι εναιώρημα βακίλων που προέρχονται παθογόνο στέλεχος μυκοβακτηριδίου βόειου τύπου και το οποίο έχει εξασθενήσει ύστερα από ανακαλλιέργειες. Χορηγείται ενδοδερμικά στην κατάφυση του δελτοειδή μυός.

Σύμφωνα με τις οδηγίες της Διεθνούς Ένωσης κατά της φυματίωσης και της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δίνεται στον εμβολιασμό των παιδιών που ανήκουν στις ομάδες αυξημένου κινδύνου, όπως παιδιά πληθυσμιακών ομάδων με υψηλό δείκτη διαμόλυνσης (π.χ. μετανάστες, αθίγγανοι κ.ά.). Επίσης ενδείκνυται ο εμβολιασμός σε περιπτώσεις όταν υπάρχει ιστορικό φυματίωσης στο άμεσο περιβάλλον της οικογένειας ή όπου η συμμόρφωση δεν είναι καλή ή πρόκειται για πολυανθεκτική νόσο και το παιδί δεν μπορεί να απομακρυνθεί.

Παράλληλα συνιστάται σε παιδιά (συμπεριλαμβανομένων και των παιδιών μεταναστών και αθιγγάνων που δεν εμβολιάστηκαν κατά τη γέννηση) μαζικός προληπτικός έλεγχος με δερμοαντίδραση Mantoux στις ηλικίες 12-15 μηνών, 4 έως 6 ετών (πριν τον εμβολιασμό με BCG) και στην ηλικία 11 έως 12 ετών στα ανεμβολίαστα παιδιά (μετά την εκτίμηση της εμβολιαστικής τους κάλυψης).
Το εμβόλιο χορηγείται και στο νοσηλευτικό προσωπικό και τους εργαζόμενους που παρουσιάζουν αρνητική Mantoux.
Οι παρενέργειες που μπορεί να εμφανιστούν είναι εξέλκωση στο σημείο που έγινε το εμβόλιο, λεμφαδενίτιδα ή οστεομυελίτιδα.

-  Εμβόλιο ιού ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) Μικρότερη ηλικία χορήγησης: 9 έτη. Ο εμβολιασμός έναντι του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων ενδείκνυται για την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας καθώς και για την πρόληψη άλλων καρκίνων και καλοήθων νοσημάτων σχετιζόμενων με τον ιό. Η μέγιστη προστασία επιτυγχάνεται εφόσον ο εμβολιασμός ολοκληρωθεί πριν την έναρξη της σεξουαλικής δραστηριότητας. Στη χώρα μας διατίθενται το διδύναμο (HPV2) και το τετραδύναμο (HPV4) εμβόλιο HPV.
Τα εμβόλια HPV2 και HPV4 χορηγούνται σε 2 δόσεις με μεσοδιάστημα 6 μηνών (σχήμα 0, 6) σε κορίτσια ηλικίας 11 έως <15 ετών. Εφόσον η έναρξη του εμβολιασμού γίνει μετά τη συμπλήρωση του 15ου έτους, χορηγούνται 3 δόσεις εμβολίου (σχήμα 0, 1-2, 6 μήνες). Σε περίπτωση που οι 2 δόσεις γίνουν σε μεσοδιάστημα μικρότερο των 6 μηνών απαιτείται και 3η δόση μετά τους 6 μήνες.

-  Εμβόλιο ροταϊού (RV) Σκεύασμα ζώντος εξασθενημένου ροταϊού (στέλεχος R1X4414) για την ανοσοποίηση νεογνών και την πρόληψη της γαστρεντερίτιδας από ροταϊούς διαφόρων τύπων. Οι ροταϊοί είναι η συχνότερη αιτία σοβαρής γα-
στρεντερίτιδας με διάρροια σε βρέφη και μικρά παιδιά παγκόσμια και προκαλούν περίπου 530.000 θανάτους κάθε χρόνο. Το εμβόλιο κυκλοφορεί σαν σκόνη και διαλύτης που αναμειγνύονται μαζί για την παρασκευή πόσιμου εναιωρήματος που χορηγείται από το στόμα, και ποτέ σε ένεση . Διατίθενται δύο εμβόλια το μονοδύναμο (RV1) που χορηγείται σε 2 δόσεις (2 ος , 4 ος μήνας) και τ ο πενταδύναμο (RV5) που χορηγείται σε 3 δόσεις (2 ος , 4 ος , 6 ος μήνας). Μπορεί να χορηγηθεί ταυτόχρονα με άλλα εμβόλια. Η μικρότερη ηλικία χορήγησης είναι οι 6 εβδομάδες και για τα δύο. Ολοκλήρωση όλων των δόσεων στην ηλικία των 6 μηνών το αργότερο. Εάν καθυστερήσει η έναρξη του εμβολιασμού, η μέγιστη ηλικία για την 1 η δόση σε εμβολιαζόμενο άτομο είναι η 15 η εβδομάδα της ζωής και για την τελευταία δόση ο 8 ος μήνας. Εάν δεν είναι γνωστό το ιδιοσκεύασμα που έχει χορηγηθεί στην 1 η δόση, πρέπει να ολοκληρωθεί το σχήμα με άλλες δύο δόσεις RV1 ή RV5.

Συνιστάται να γίνεται ετήσια σε μία δόση και σε ηλικία άνω των 6 μηνών. Ενδείκνυται μόνο στα παιδιά που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου να νοσήσουν σοβαρά από γρίπη. Στα παιδιά χορηγείται μέχρι την ηλικία των 3 ετών η μισή δόση εμβολίου ενηλίκων. Μετά την ηλικία αυτή συνιστάται η χορήγηση δόσης αντιγριπικού εμβολίου ενηλίκου. Παιδιά κάτω των 8 ετών που θα εμβολιασθούν για πρώτη φορά θα πάρουν δύο δόσεις εμβολίου (0.25 ml < 3 ετών και 0.5ml >3 ετών) με ελάχιστο μεσοδιάστημα 4 εβδομάδων. Επίσης συνιστάται ετήσιος εμβολιασμός όλων των υγιών ατόμων ηλικίας άνω των 60 ετών και των ατόμων που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου ανεξαρτήτως ηλικίας. Ομάδες υψηλού κινδύνου για τον εμβολιασμό κατά του ιού της γρίπης είναι οι παρακάτω:

-  Το INFL αποτελεί νεκρό αδρανοποιημένο ολοκυτταρικό ή ακυτταρικό (τμηματικό) εμβόλιο κατά της γρίπης . Οι ιοί της γρίπης έχουν την ικανότητα να μεταλλάσσονται, γεγονός που κάνει απαραίτητη την παρασκευή νέων εμβολίων. Τα εμβόλια περιέχουν ανενεργούς ιούς. Ο εμβολιασμός αντενδείκνυται σε άτομα που παρουσιάζουν ευαισθησία στο αυγό. Διατίθεται μόνο το ενέσιμο τριδύναμο αντιγριπικό εμβόλιο νεότερο ακρωνύμιο: IIV3 (Ιnactivated Influenza Vaccine , IIV3), αντί του παλαιότερου TIV (Trivalent Inactivated Vaccine)] σε συσκευασία 0,5 ml.
- 1 . Τα άτομα που είναι ηλικίας 60 ετών και άνω.
- 3. Τα άτομα που πάσχουν από καρδιακή νόσο με σοβαρές καρδιοδυναμικές διαταραχές
- 2. Τα άτομα που πάσχουν από άσθμα ή άλλες χρόνιες πνευμονοπάθειες.
- 4 . Τα άτομα που πάσχουν από ανοσοκαταστολή, εξαιτίας νοσήματος ή θεραπείας
- 6. Τα παιδιά που παίρνουν ασπιρίνη μακροχρόνια (π.χ. νόσος KAWASAKI) για να ελαττωθεί ο κίνδυνος εμφάνισης συνδρόμου REYE μετά από γρίπη.
- 5 . Τα άτομα που πάσχουν από δρεπανοκυτταρική νόσο και άλλες αιμοσφαιρινοπάθειες.
- 7. Τα άτομα που πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη ή άλλο χρόνιο μεταβολικό

νόσημα.
- 9. Οι κλειστοί πληθυσμοί όπως προσωπικό και εσωτερικοί σπουδαστές γυμνασίων -λυκείων, στρατιωτικών και αστυνομικών σχολών, ειδικών σχολείων ή σχολών, τρόφιμοι και προσωπικό ιδρυμάτων κ.α.
- 8. Τα άτομα που πάσχουν από χρόνια νεφροπάθεια
- 10. Οι επαγγελματίες υγείας όπως το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό κλπ.
- 11. Οι απασχολούμενοι στην πτηνοτροφία εκτροφείς, σφαγείς, κλπ. περιλαμβανομένου και του εποχικού προσωπικού. Ο εμβολιασμός των ατόμων αυτών, σύμφωνα με την σύσταση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας αποσκοπεί στην αποφυγή συν-λοίμωξης από το στέλεχος HS N1 που κυκλοφορεί στα ζώα και από τα στελέχη που κυκλοφορούν κάθε χρόνο και προσβάλλουν τους ανθρώπους, που μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα τον ανασυνδυασμό του ιού και την εμφάνιση κάποιου νέου στελέχους δυνητικά πανδημικού.

Ανεπιθύμητες ενέργειες εμβολίων
Τα εμβόλια μπορεί να προκαλέσουν ήπιες ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως μέτριο ή υψηλό πυρετό, πόνο, ερυθρότητα και οίδημα στο σημείο του εμβολιασμού, εξάνθημα, κνησμό, καταβολή, κεφαλαλγία και σπάνια γενικευμένη αλλεργική αντίδραση. Η πρόκληση νόσου μετά τον εμβολιασμό είναι σπάνια. Επίσης σπάνια μπορεί να εκδηλωθεί η νόσος σαν ατύχημα από χορήγηση ατελώς εξασθενημένων ή αδρανοποιημένων εμβολίων ή μετά από χορήγηση ζώντων εξασθενημένων εμβολίων, όπως BCG ή SABIN σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα κυρίως. Για τον λόγο αυτό πρέπει να αποφεύγονται στα άτομα με συγγενή ή επίκτητη διαταραχή του ανοσολογικού συστήματος εμβόλια που περιέχουν ζώντες εξασθενημένους ιούς ή μικρόβια.

Κάθε σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια μετά τον εμβολιασμό, πρέπει να αναφέρεται στον Ε.Ο.Φ και να συμπληρώνεται η κίτρινη κάρτα ηλεκτρονικά στον ιστότοπο του Ε.Ο.Φ, ή να αποστέλλεται ταχυδρομικά.

Ο εμβολιασμός πρέπει να αναβάλλεται :
- Κατά την περίοδο μιας εμπύρετης αρρώστιας
-  Κατά την εγκυμοσύνη
-  Σε άτομα που έχουν διαταραχή στο ανοσολογικό τους σύστημα
- Σε άτομα που παίρνουν ανοσοκατασταλτικά φάρμακα

Πίνακας Εμβολιασμών για ενήλικες

| ΕΜΒΟΛΙΟ                                                                                                                                                           | ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ                                          |
|-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------|
| Όλοι όσοι δεν έχουν εμβολιασθεί  με μεσοδιάστημα 0,1-2 μήνες και 6- 12 μήνες. Επαναλαμβάνεται κάθε  10 χρόνια δια βίου                                            | Διφθερίτιδας - Τετάνου (Td)                        |
| Όσοι ταξιδεύουν σε ενδημικές ή  επιδημικές περιοχές. Δεν συνιστά- ται σε άτομα μεγαλύτερα των 18  ετών                                                            | Πολιομυελίτιδας (IPV)                              |
| Μη εμβολιασμένοι ή εμβολιασμέ- νοι με μια δόση και νεώτεροι των  30 ετών. Μεσοδιάστημα ενός μήνα  μεταξύ των δύο δόσεων τουλάχι- στον. Μπορεί να χορηγηθεί ταυτό- | Ιλαράς -Παρωτίτιδας - Ερυθράς (MMR)                |
| χρονα με άλλα εμβόλια. Ομάδες υψηλού κινδύνου και  άτομα μεγαλύτερα των 65 ετών                                                                                   | Γρίππης                                            |
| Ομάδες υψηλού κινδύνου, άτομα  με σπληνεκτομή και λειτουργική  ασπληνία και άτομα μεγαλύτερα  των 65 ετών                                                         | Πνευμονιόκοκκου -23 δυναμο πολυ- σακχαριδικό (PPV) |
| Όσοι ταξιδεύουν σε περιοχές με  υψηλή επίπτωση της νόσου, άτομα  με χρόνια ηπατική νόσο και άτομα  που εργάζονται με καλλιέργειες                                 | Ηπατίτιδας Α (Hep.A)                               |
| Όλοι οι έφηβοι και ομάδες υψηλού  κινδύνου                                                                                                                        | Ηπατίτιδας Β (Hep-B)                               |
| Άτομα υψηλού κινδύνου, έφηβοι,  στρατιώτες                                                                                                                        | Μηνιγγιτιδόκοκκου                                  |
|                                                                                                                                                                   | Επίνοσοι έφηβοι και ενήλικες                       |
|                                                                                                                                                                   | Ανεμοβλογιάς                                       |

Εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών
Σήμερα στην Ελλάδα δίνεται στους γονείς των νεογνών κατά την έξοδό τους από το μαιευτήριο το Βιβλιάριο Υγείας του Παιδιού στο οποίο υπάρχει το χρονοδιάγραμμα εμβολιασμού βρεφών και παιδιών. Τα εμβόλια που υπάγονται στο Εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών δίνονται σε όλα τα Ασφαλιστικά Ταμεία με 0% συμμετοχή και χωρίς θεώρηση.
Όλα τα παιδιά πρέπει να επισκέπτονται το γιατρό τους στην ηλικία των 11-12 ετών, ώστε να γίνεται έλεγχος της εμβολιαστικής τους κάλυψης και καταγραφή της στην ειδική σελίδα του ατομικού βιβλιαρίου υγείας.

Εμβόλια απευαισθητοποίησης
Σύμφωνα με απόφαση του Ε.Ο.Φ εγκρίθηκε εισαγωγή και διάθεση των αλλεργιογόνων. Τα ιδιοσκευάσματα αυτά κυκλοφορούν στη χώρα μας, σε όλους τους συνδυασμούς αλλεργιογόνων, με ταινία γνησιότητας. Συνταγογραφούνται από τον αλλεργιολόγο γιατρό στο συνταγολόγιο όπως και τα υπόλοιπα φαρμακευτικά ιδιοσκευάσματα και διατίθενται από τα φαρμακεία για το κοινό.
Ορισμένα ταμεία απαιτούν θεώρηση των συνταγών που περιλαμβάνουν εμβόλια απευαισθητοποίησης, πριν την χορήγησή τους.
Για τις συνταγές που αναγράφουν εμβόλια απευαισθητοποίησης δεν απαιτείται η εκτέλεση να γίνει μέσα σε πέντε (5) ημέρες.

Διεθνείς συμβολισμοί ορισμένων εμβολίων και οδοί χορήγησης

| Συμβολισμός                                      | Εμβόλιο                                                | Οδός χορήγησης                          |
|--------------------------------------------------|--------------------------------------------------------|-----------------------------------------|
| BCG  (BACILLE CALMETTE-GUERIN)                   | Εμβόλιο Φυματίωσης                                     | Ενδοδερμικά στο δελτοειδή μυ            |
| DT (DIPHTHERIA - TETANUS)                        | Διπλό εμβόλιο Διφθερίτιδας - Τετάνου                   | Ενδομυϊκά                               |
| DTaP  (DIPHTHERIA-TETANUS-  ACELLULAR PERTUSSIS) | Τριπλό εμβόλιο Διφθερίτιδας  Τετάνου-κυτταρικό Κοκκύτη | Ενδομυϊκά                               |
| DTP  (DIPHTHERIA- TETANUS - PERTUSSIS)           | Τριπλό εμβόλιο Διφθερίτιδας-  Τετάνου- Κοκκύτη         | Ενδομυϊκά                               |
| Hep.A  (HEPATITIS A)                             | Εμβόλιο Ηπατίτιδας Α                                   | Ενδομυϊκά                               |
| Hep-B  (HEPATITIS B)                             | Εμβόλιο Ηπατίτιδας Β                                   | Ενδομυϊκά                               |
| Hib  (HAEMOPHILUS INFLUENZAE)                    | Εμβόλιο Aιμόφιλου τύπου b                              | Ενδομυϊκά                               |
| IPV  (INACTIVATED POLIO VACCINE)                 | Εμβόλιο Πολιομυελίτιδας (SALK)                         | Ενδομυϊκά                               |
| MCCV  (MENINGOCOCCUS  CONJUGATE VACCINE)         | Εμβόλιο Μηνιγγιτιδόκοκκου  οροομάδας C                 | Ενδομυϊκά                               |
| MMR  (MEASLES- MUMPS - RUBELLA)                  | Εμβόλιο Ιλαράς -Παρωτίτιδας -  Ερυθράς                 | Ενδομυϊκά ή Υποδόρια στον  δελτοειδή μυ |
| OPV (ORAL POLIO VACCINE)                         | Εμβόλιο Πολιομυελίτιδας (SABIN)                        | Από το στόμα                            |

| RIG (RABIES-IMMUNE GLOBULIN)   | Ανθρώπινος Αντιλυσσικός ορός  (ανοσοσφαιρίνη)   | Ενδομυϊκά             |
|--------------------------------|-------------------------------------------------|-----------------------|
| RVA  (RABIES VACCINE ABSORBED) | Εμβόλιο Λύσσας προσροφημένο                     | Ενδομυϊκά             |
| T  (TETANUS)                   | Εμβόλιο Τετάνου                                 | Ενδομυϊκά             |
| Td                             | Διπλό εμβόλιο ενηλίκου  Διφθερίτιδας - Τετάνου  | Ενδομυϊκά             |
| INFL  (INFLUENZA VACCINE)      | Εμβόλιο Γρίπης                                  | Ενδομυϊκά  ή Υποδόρια |

2. Άνοσοι οροί
Για την παθητική ανοσοποίηση χρησιμοποιούνται οι άνοσοι οροί που προσφέρουν άμεση προφύλαξη. Περιέχουν έτοιμα αντισώματα από άνθρωπο ή ζώο που έχει ανοσοποιηθεί με τη συγκεκριμένη νόσο. Η παθητική ανοσοποίηση συνταγογραφείται και εφαρμόζεται :
-  Για τη θεραπεία νόσων όπως ο τέτανος, η αλλαντίαση, ή η διφθερίτιδα
-  Για προφύλαξη πριν ή μετά από έκθεση στο λοιμογόνο παράγοντα
-  Για την αντιμετώπιση δηγμάτων όφεων
-  Για αποκατάσταση αντισωμάτων σε ασθενείς με ανοσολογικά ελλείμματα Τα σκευάσματα των άνοσων ορών για την παθητική ανοσοποίηση χρησιμοποιούν για την παρασκευή τους ολικό αίμα ή πλάσμα και είναι τριών τύπων κυρίως:
-  Για την πρόληψη ευαισθητοποίησης σε ασυμβατότητα (με Rhesus anti-D (RhO) ανοσοσφαιρίνες)
- Α). Η κοινή γ-σφαιρίνη

Γ). Αντι-οροί ζώων και αντιτοξίνες
- Β). Οι υπεράνοσες γ-σφαιρίνες για συγκεκριμένες νόσους
- Α). Τα σκευάσματα του πρώτου τύπου περιέχουν φυσιολογικές ανοσοσφαιρίνες ή κοινές γ-σφαιρίνες , οι οποίες παρασκευάζονται από το πλάσμα 1000 περίπου φυσιολογικών δοτών. Περιλαμβάνονται τα σκευάσματα :
- Ανθρώπινη φυσιολογική ανοσοσφαιρίνη για ενδοφλέβια χρήση (IVIG)
-  Ανθρώπινη φυσιολογική ανοσοσφαιρίνη για ενδομυϊκή χρήση (IMIG)
- Β). Στον δεύτερο τύπο περιλαμβάνονται σκευάσματα που περιέχουν υπεράνοσες γ-σφαιρίνες οι οποίες παρασκευάζονται από μίγμα πλάσματος ατόμων που αναρρώνουν από την ειδική νόσο εναντίον της οποίας στρέφονται, ή έχουν ανοσοποιηθεί πρόσφατα με το σχετικό εμβόλιο τετάνου, διφθερίτιδας, κλπ. Τα

σκευάσματα αυτά είναι:
-  Ανθρώπινη αντιλυσσική ανοσοσφαιρίνη για ενδομυϊκή χρήση (HRIG). Χορηγείται ενδομυϊκά ταυτόχρονα με το εμβόλιο σε άλλο σημείο του σώματος
-  Ανθρώπινη ανοσοσφαιρίνη έναντι ανεμευλογιάςέρπητα ζωστήρα, ενδοφλέβια (HVIG)
-  Ανθρώπινη ανοσοσφαιρίνη κατά της Ηπατίτιδας Β για ενδομυϊκή χρήση (HBIG)
-  Ανθρώπινη αντιτετανική ανοσοσφαιρίνη για ενδομυϊκή χρήση (HTIG)
- Ανθρώπινη αντι-D ανοσοσφαιρίνη για ενδομυϊκή χρήση
- Ανθρώπινη ανοσοσφαιρίνη έναντι του κυτταρομεγαλοιού (CMV)
- Ιντερφερόνη Γάμμα
-  Αντιθυμοκυτταρική ανοσοσφαιρίνη ανθρώπου

Οι ανοσοσφαιρίνες απεκκρίνονται στο γάλα και είναι δυνατόν να συμβάλλουν στην μεταφορά προστατευτικών αντισωμάτων στο νεογνό.
- Γ). Οι ανοσοσφαιρίνες από πλάσμα ζώων σχεδόν δεν χρησιμοποιούνται σήμερα γιατί το άτομο ευαισθητοποιείται με αυτές και υπάρχει κίνδυνος αναφυλακτικών αντιδράσεων και ορονοσίας. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται :
- Αντιοφικός ορός πολυδύναμος ίππου (Antivenin Polyvalent)
-  Αντιαλλαντικός ορός ίππου (Botulism Antitoxin)
-  Αντιλεμφοκυτταρική σφαιρίνη ίππου (Antilymphocyte immunoglobulin (horse)

Τα παραπάνω σκευάσματα προέρχονται από συμπύκνωμα σφαιρινών ορού από υγιείς ίππους που έχουν εμβολιασθεί αντίστοιχα με τοξίνες, δηλητήρια όφεων που συναντώνται στην Ευρώπη και ανθρώπινα λεμφοκύτταρα θύμου αδένα.
- Αντιτετανικός ορός (ανθρώπινος)

3. Υποκατάστατα πλάσματος
Τα υποκατάστατα πλάσματος είναι διαλύματα μεγαλομοριακών ουσιών που έχουν την ιδιότητα να κατακρατούν νερό στο μόριό τους. Οι μεγαλομοριακές αυτές ουσίες μεταβολίζονται αργά και παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα στην κυκλοφορία του αίματος, έτσι ώστε να συγκρατούν νερό και να διατηρούν τον φυσιολογικό όγκο των υγρών που κυκλοφορούν στον οργανισμό.
Τα σκευάσματα αυτά έχουν νοσοκομειακή χρήση και χρησιμοποιούνται στη θεραπεία του σοκ που οφείλεται σε αιμορραγία ή απώλεια πλάσματος, καθώς και στις περιπτώσεις απαιτείται αραίωση του αίματος ως προς τα έμμορφα συστατικά του. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται τα σκευάσματα :

Πλεονέκτημά τους αποτελεί το χαμηλό κόστος τους καθώς και η χορήγησή τους ανεξάρτητα από ομάδα αίματος. Μειονέκτημά τους είναι η πιθανότητα αλλεργικών αντιδράσεων και αρνητική επίδραση στους παράγοντες πήξης.
-  Δεξτράνη «40» + Δεξτρόζη (Dextran «40» + Dextrose)
- Δεξτράνη «70» + Χλωριούχο Νάτριο (Dextran «70» + Sodium Chloride)
-  Ζελατίνη (Gelatin π.χ. Haemaccel)
- Υδροξυαιθυλάμυλο (HydroxyEthylStarch, Haes-Steril)

4. Παράγωγα αίματος
Τα παράγωγα αίματος περιλαμβάνουν διάφορες πρωτεΐνες που προέρχονται από ανθρώπινο αίμα ή πλάσμα, και οι οποίες χρησιμοποιούνται για θεραπευτικούς σκοπούς. Τα σκευάσματα αυτά συνταγογραφούνται και έχουν νοσοκομειακή χρήση. Όταν χορηγούνται φαρμακευτικά προϊόντα τα οποία παρασκευάζονται με βάση το ανθρώπινο αίμα, προκειμένου να αποκλεισθεί ο κίνδυνος μετάδοσης λοιμογόνων παραγόντων γίνεται επιλογή δοτών και έλεγχος του προσφερόμενου αίματος ή πλάσματος. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται τα σκευάσματα :

-  Ανθρώπινη Λευκωματίνη (Human Albumin)
-  Συμπύκνωμα Ινωδογόνου από Ανθρώπινο Πλάσμα (Human Plasma Fibrinogen Concentrate)
- Συμπύκνωμα του Παράγοντα Πήξης VII (Coagulation Factor VII)
-  Συμπύκνωμα του Παράγοντα Πήξης IX (Human Plasma Coagulation Factor IX Concentrate)
-  Παράγοντα Πήξης VIII (Human Plasma Coagulation Factor VIII Concentrate)
-  Ανασυνδυασμένος Παράγοντας Πήξης IX (Recombinant Coagulation Factor IX) Το συμπύκνωμα ινωδογόνου χορηγείται σε ασθενείς με αιμορραγική διάθεση και συγγενή ή επίκτητη υπο- δυσ- ή ανινωδογοναιμία.

Οι παράγοντες πήξης συνταγογραφούνται και χορηγούνται στο νοσοκομείο για την θεραπεία ή την προφύλαξη αιμορραγικών επεισοδίων ασθενών με αιμορροφιλία Α και Β καθώς και ασθενών με αναστολείς των παραγόντων πήξης του αίματος.
Η ανθρώπινη λευκωματίνη χορηγείται στο νοσοκομείο σε ασθενείς με ανεπάρκεια λευκωματίνης ή με ελάττωση του κυκλοφορούντος αίματος. Στην κύηση ή τη γαλουχία χορηγείται μόνο όταν είναι εντελώς απαραίτητη. Η δοσολογία και η ταχύτητα έγχυσης προσαρμόζονται στις ανάγκες του συγκεκριμένου ασθενή.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ

ΙΑΤΡΙΚΑ ΕΙΔΗ ΣΤΑ ΦΑΡΜΑΚΕΙΑ
Φαρμακευτικά προϊόντα τα οποία μπορούν να γίνονται αντικείμενο εμπορίας στα φαρμακεία καθορίζονται από τη φαρμακευτική νομοθεσία, όπως περιγράφονται με τον νόμο 1965/1991 και τις σχετικές οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι αναλυτικά οι παρακάτω κατηγορίες προϊόντων :
- α) Τα φάρμακα που καθορίζονται από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων, χημικές ουσίες και δρόγες της Ελληνικής Φαρμακοποιίας

β) Επαρκείς ποσότητες ιδιοσκευασμάτων
- ορμονούχων,
-  αντιβιοτικών,
-  αιμοστατικών,
-  αναλγητικών,
- καρδιοτονωτικών,
- εμβολίων και θεραπευτικών ορών,
Οι ποσότητες είναι σε συσχετισμό με την πληθυσμιακή πυκνότητα της περιοχής, τη συχνότητα διημερεύσεων και διανυκτερεύσεων και γενικά την κίνηση εκτέλεσης συνταγών.
-  υπόλοιπων φαρμάκων που κυκλοφορούν για την κάλυψη των αναγκών του κοινού.
- γ) Καθαρό οξυγόνο σε μεταλλικές φιάλες, έτοιμο για χρήση, μαζί με τα απαραίτητα εξαρτήματα για τη χρησιμοποίησή του από τον ασθενή.
- δ) Ναρκωτικά . Τα νόμιμα από το Κρατικό Μονοπώλιο Ναρκωτικών ναρκωτικά που κυκλοφορούν, στις ποσότητες που ορίζονται με απόφαση από το Υπουργείο Υγείας.
- ε) Διάφορα προϊόντα υγειονομικής χρήσης και ιατρικά βοηθήματα , όπως : σύριγγες, βελόνες ενέσεων, συσκευές μετάγγισης, καθετήρες, θερμόμετρα, κλύσματα, θερμοφόρες, παγοκύστες, επιδεσμικό υλικό, αποστειρωμένα ή μη υλικά μιας

ή πολλαπλής χρήσης, υγρά φακών επαφής και συναφή προϊόντα, είδη ατομικής υγιεινής γενικώς, απολυμαντικά και αντισηπτικά, διαγνωστικά προϊόντα in vitro, ιατρικά εργαλεία και συσκευές, οδοντιατρικά υλικά, ορθοπεδικά είδη και βοηθήματα, χειρουργικά ράμματα, ιατρικά όργανα ή μηχανήματα για διαγνωστική και θεραπευτική χρήση. Τα παραπάνω προϊόντα μπορεί να παράγονται στην Ελλάδα ή να εισάγονται σαν πρώτες ύλες, ημιέτοιμα ή έτοιμα. Τα είδη αυτά ελέγχονται πάντοτε τόσο στην αρχική επιθεώρηση του φαρμακείου, όσο και κατά τις περιοδικές επιθεωρήσεις που γίνονται από τα αρμόδια όργανα του Υπουργείου Υγείας.

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΙΒΛΙΑ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟΥ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

1. Εισαγωγή
Τα φαρμακεία με την σημερινή τους μορφή είναι αποτέλεσμα των νεώτερων χρόνων. Στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν οργανωμένα φαρμακεία, αλλά οι γιατροί ασκούσαν την Φαρμακευτική ταυτόχρονα με την Ιατρική. Για αυτό ο Όμηρος και ο Σόλωνας τους ονομάζουν "Πολυφαρμάκους". Τέτοιοι είναι ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της Ιατρικής, ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης με το έργο του «Περί Ύλης Ιατρικής» που αποτέλεσε το βασικό φαρμακογνωστικό και φαρμακολογικό σύγγραμμα στο οποίο στηρίχθηκαν όλοι όσοι ασχολήθηκαν με την φαρμακοθεραπευτική έως τον 16 ο αιώνα. Αλλά και ο Κλαύδιος Γαληνός που μελέτησε την φαρμακευτική, και παρασκεύαζε μόνος του τα πολυσύνθετα σκευάσματά του, θεωρείται ένας από τους πατέρες της και από τον οποίο παίρνουν και το όνομά τους τα Γαληνικά φάρμακα σήμερα.

Στη Βυζαντινή επικράτεια η φαρμακευτική εξακολούθησε να εξασκείται μαζί με την ιατρική, αν και στα Νοσοκομεία που ίδρυαν οι Βυζαντινοί Αυτοκράτορες υπήρχαν και Φαρμακεία «ποιμέντα», διευθυνόμενα από ειδικούς επιστήμονες Φαρμακοποιούς που ονομάζονταν «ποιμεντάριοι». Έργο τους ήταν η συλλογή και διαφύλαξη των βοτάνων, η επίβλεψη και η φροντίδα των ιατρικών βοηθημάτων, δηλαδή των φαρμάκων του νοσοκομείου, στο εργαστήριο (φαρμακείο) του οποίου εργάζονταν.
Στην εποχή του Πλάτωνα υπήρχε στην αγορά των Αθηνών τάξη επαγγελματιών ονομαζόμενη "η των φαρμακοπωλών". Κατά τον 8 ο αιώνα Μ.Χ. από τους Άραβες στη Βαγδάτη έγινε για πρώτη φορά ο διαχωρισμός του Ιατρικού επαγγέλματος από το Φαρμακευτικό.

Το πρώτα φαρμακεία στην Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα δημιουργούνται στα Επτάνησα, στην Κρήτη και την Χίο, όπου το καθεστώς της Ενετοκρατίας ευνοούσε την ανάπτυξη θεσμών και μέτρων προστασίας για την Δημόσια Υγεία. Το φαρμα-
κείο ονομάζονταν αρωματάρικο, spezieria ή σπετσαρία ή σπετζιέρικο και ο φαρμακοποιός αρωματάριος ή σπετσιέρης. Στην υπόλοιπη Ελλάδα οι επιστήμονες γιατροί ήταν ελάχιστοι και κυριαρχούσαν οι πρακτικοί, οι εμπειρικοί από τους οποίους προήλθαν οι κομπογιαννίτες, αλλά αφθονούσαν επίσης και οι αγύρτες. Κατά κανόνα τα φαρμακεία της Τουρκοκρατούμενης Ελλάδας «περιεφέροντο επί της κεφαλής των γιατρών, ως μεγάλη φυσιγγιοφόρος θήκη, σαμουροκάλπακο, περιέχουσα τα φάρμακα της πρώτης ανάγκης».

Κατά τα πρώτα χρόνια του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους με το Βασιλικό Διάταγμα 07-12-1834, νομοθετήθηκε η ίδρυση του Ιατροσυνεδρίου με αρμοδιότητα μεταξύ άλλων να εξετάζει και αυτούς που ήθελαν να ασκήσουν το επάγγελμα του φαρμακοποιού. Η ίδρυση φαρμακείων ήταν σχεδόν ελεύθερη, αν ο φαρμακοποιός ήταν «έγκριτος», δηλαδή κατείχε έγγραφα που πιστοποιούσαν την επιστημονική του κατάρτιση από το Ιατροσυνέδριο. Αργότερα το 1861, για ίδρυση φαρμακείου επικράτησε περιοριστικό σύστημα και απαιτήθηκε η Ελληνική Ιθαγένεια. Η άδεια ίδρυσης φαρμακείου δινόταν από το Ιατροσυνέδριο, ανάλογα με τον πληθυσμό της κάθε πόλης.

Με την έναρξη της επανάστασης, οι ιατροφαρμακευτικές ανάγκες των εξεγερμένων περιοχών πολλαπλασιάζονται και για να αντιμετωπισθούν πολλοί ιδιώτες, οργανώσεις αλλά και Φιλέλληνες του εξωτερικού, προσέφεραν φαρμακευτικό και υγειονομικό υλικό. Φαρμακεία κατά την διάρκεια της επαναστατικής περιόδου και μετά το 1822-1823 λειτούργησαν στην Πάτρα, την Σύρο, την Ύδρα, το Μεσολόγγι, τον Πόρο και το Ναύπλιο. Η προμήθεια των φαρμάκων του εσωτερικού γινόταν κυρίως από τα φαρμακεία της Σύρου, της Ύδρας και των Επτανήσων.

Το 1841 με την ανασύσταση της Ιονίου Ακαδημίας άρχισε την λειτουργία του στην Κέρκυρα το Φαρμακευτικό Σχολείο με διετείς σπουδές, ενώ πριν την ίδρυσή του, πτυχία άδειας άσκησης φαρμακευτικής χορηγούσε το Ιατρικό Κολλέγιο της Κέρκυρας. Τα πρώτα βήματα της στην Αθήνα ξεκίνησαν με την σύσταση του «Θεωρητικού-Πρακτικού καταστήματος χειρουργίας, φαρμακοποιίας και μαιευτικής», με το Βασιλικό Διάταγμα 18/30-3-1835. Κατόπιν με τη σύσταση του Οθώνειου Πανεπιστημίου ιδρύεται το 1838 η έδρα της Φαρμακολογίας που ανήκε την Ιατρική Σχολή και το 1843 συστήνεται το Αυτόνομο Φαρμακευτικό Σχολείο στο Πανεπιστήμιο, το οποίο συμπληρώνεται το 1869 με το «Φαρμακευτικό Φροντιστήριο» δηλαδή το εργαστήριο Φαρμακευτικής Χημείας.

Σήμερα η Φαρμακευτική Νομοθεσία στην Ελλάδα αποτελεί κλάδο του Ειδικού Διοικητικού Δικαίου, με πρωταρχικό σκοπό την προστασία του γενικού συμφέροντος. Η φαρμακευτική νομοθεσία περιλαμβάνει τις διατάξεις εκείνες που ρυθμίζουν αφενός μεν την άσκηση των Φαρμακευτικών Επαγγελμάτων, όπως Φαρμακοποιοί -Βοηθοί ΦαρμακείουΦαρμακουπάλληλλοιΦαρμακεία -Φαρμακαποθήκες -Αντιπρόσωποι Φαρμακευτικών Οίκων του Εξωτερικού -Φαρμα-
Στην Βόρεια Ελλάδα, η απελευθέρωση και η ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης το 1913, την βρίσκει με 30 φαρμακεία και φαρμακεμπορεία.

κευτικές Βιομηχανίες και Εργαστήρια. Αφετέρου περιλαμβάνει τις διατάξεις σχετικά με την έγκριση και διακίνηση των Φαρμακευτικών προϊόντων, όπως Ναρκωτικά - Δηλητήρια - Ιδιοσκευάσματα - Χημικές ουσίες, καθώς και Παραφαρμακευτικά προϊόντα.

2. Ο Φαρμακοποιός
Φαρμακοποιός είναι ο πιστοποιημένος επιστήμονας που ανακαλύπτει, ελέγχει, μορφοποιεί, φυλάσσει και διακινεί τα φάρμακα σύμφωνα με τις αρχές και τις επιταγές της Φαρμακευτικής Επιστήμης. Ασκεί λειτούργημα το οποίο αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που συμβάλλουν στην προστασία της Δημόσιας Υγείας. Ο φαρμακοποιός κάνει χρήση της εξειδικευμένης γνώσης του ώστε να παρέχει υπηρεσίες για όφελος των ασθενών, των υπόλοιπων λειτουργών της υγείας και των δημόσιων οργανισμών υγείας. Επίσης λόγω της επιστημονικής του συγκρότησης σαν υγειονομικός, είναι υπεύθυνος για την κάλυψη όχι μόνον φαρμακευτικών αλλά και υγειονομικών αναγκών των ασθενών, της τοπικής κοινότητας και της πολιτείας.

- Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η Διεθνής Φαρμακευτική Ομοσπονδία - International Pharmaceutical Federation (FIP), συνοψίζουν τον ρόλο του φαρμακοποιού ως «seven-star concept», (έννοια επτά σημείων) σύμφωνα με τον οποίο ο φαρμακοποιός:
Όλες οι έρευνες έχουν τεκμηριώσει ότι ο ρόλος του φαρμακοποιού είναι πολλαπλός , αφού δρα ως πληροφοριοδότης, ως προμηθευτής φαρμάκων, ως εκπαιδευτής και επόπτης, ως συνεργάτης και ως προαγωγός της υγείας. Ο ρόλος του είναι κομβικός, επειδή αποτελεί το Πρώτο σημείο επαφής ενός πολίτη-ασθενή με το σύστημα Υγείας, όταν τον ταλαιπωρεί κάποιο ήπιο ή μέτριας σοβαρότητας πρόβλημα υγείας. Ο Φαρμακοποιός στην περίπτωση που κρίνει την κατάσταση του ασθενή σοβαρότερη, παραπέμπει τον ασθενή να επισκεφθεί τον γιατρό. Ο κοινωνικός ρόλος του φαρμακοποιού είναι η κάλυψη των αναγκών του ασθενή που σχετίζονται με το φάρμακο. Στην περίπτωση που χρειάζεται, παρασκευάζει, διαθέτει και δίνει οδηγίες για την χρήση του φαρμάκου στον ασθενή, μέσα από μια εξατομικευμένη και εστιασμένη διαδικασία παροχής φροντίδας. Συμβουλεύει τόσο για την διατήρηση και βελτίωση της υγείας του ατόμου, όσο και για την επιλογή των κατάλληλων προϊόντων που χρειάζεται ο ασθενής ή /και ο ενδιαφερόμενος. Παρέχει επίσης υπεύθυνη πληροφόρηση και οδηγίες για την σωστή και ασφαλή χρήση των φαρμάκων και των διαφόρων παραφαρμακευτικών προϊόντων τα οποία διατίθενται στο φαρμακείο.

-  Παρέχει φροντίδα
-  Ηγείται
- Επικοινωνεί
- Λαμβάνει αποφάσεις
-  Διδάσκει
-  Διαχειρίζεται
- Συμμετέχει σε δια βίου μάθηση

«O φαρμακοποιός διασφαλίζει τη βελτίωση της υγείας και τη μείωση των ανισοτήτων στην υγεία»
- Ο ρόλος του φαρμακοποιού μεταβάλλεται διεθνώς. Πρόσφατη έρευνα της Manhattan Research στις ΗΠΑ έδειξε ότι:
- Ο φαρμακοποιός συμβάλλει σημαντικά στην ενημέρωση της κοινής γνώμης και λειτουργεί συμβουλευτικά τόσο για την αυτοφροντίδα όσο και την αυτοθεραπεία του ασθενή. Επικουρείται από τον Βοηθό Φαρμακείου ο οποίος αποτελεί το κυρίως εξειδικευμένο πρόσωπο, που υποστηρίζει τον φαρμακοποιό στην παροχή υπηρεσιών στον ασθενή και προσφέρει υπηρεσίες στην διακίνηση του φαρμάκου. Στο προσωπικό του φαρμακείου που βοηθά τον φαρμακοποιό στο έργο του, περιλαμβάνονται και οι φαρμακουπάλληλοι.
- «Οι φαρμακοποιοί απομακρύνονται από τον παραδοσιακό τους ρόλο και αυξάνουν τις υπηρεσίες υποστήριξης των ασθενών, οι οποίες συμπληρώνονται από μία μεγάλη ποικιλία ψηφιακών πληροφοριών και εργαλείων που διαθέτουν. Καθώς οι επαγγελματίες πρωτοβάθμιας φροντίδας αγωνίζονται στο να ανταποκριθούν στις ανάγκες των ασθενών, οι φαρμακοποιοί θα διαδραματίσουν έναν πιο αποφασιστικό ρόλο ως εναλλακτικό σημείο περίθαλψης».

Εμφάνιση Φαρμακοποιών - Βοηθών Φαρμακείου - Προσωπικού Φαρμακείου
Οι φαρμακοποιοί κατά την ώρα της εργασίας τους οφείλουν να φορούν λευκή μπλούζα και στην πάνω αριστερή πλευρά της να φέρει σήμα με το ονοματεπώνυμο και την ιδιότητά τους. Επίσης λευκές μπλούζες πρέπει να φορούν και οι ασκούμενοι Φαρμακοποιοί και οι αδειούχοι Βοηθοί Φαρμακείου, ομοίως με το ονοματεπώνυμο και την ιδιότητά τους.

3. Το φαρμακείο
Το φαρμακείο είναι δομή πρωτοβάθμιας βαθμίδας υγείας, αυτόνομη, αποκεντρωμένη, δημοσίου συμφέροντος, εξειδικευμένη στο φάρμακο. Όπως έκρινε και το Συμβούλιο της Επικρατείας (Σ.τ.Ε.), στην απόφασή του με αριθμό 229/2014:
«Τα φαρμακεία δεν αποτελούν αμιγώς εμπορικές επιχειρήσεις, αλλά ιδιότυπα καταστήματα, στα οποία συνδυάζεται η υπεύθυνη επιστημονική δραστηριότητα και η κοινωνική αποστολή με την εμπορική εκμετάλλευση. Περαιτέρω, εκ του λόγου ότι τα διατιθέμενα στα φαρμακεία αγαθά, αναγκαία για τη διαφύλαξη και την αποκατάσταση της ανθρώπινης υγείας, είναι ζωτικής σπουδαιότητας για το
κοινωνικό σύνολο, υφίσταται έντονο κρατικό ενδιαφέρον για τη ρύθμιση τόσο τη ασκήσεως όσο και της προσβάσεως στο επάγγελμα του φαρμακοποιού, το οποίο συνδέεται άρρηκτα με την προστασία της δημόσιας υγείας».
- Ο κοινωνικός ρόλος του φαρμακείου είναι να κάνει δυνατή την «συμμαχία φαρμακοποιού και ασθενή», η οποία επιτρέπει στον μεν φαρμακοποιό να εφαρμόσει δημιουργικά τη γνώση του για την επίλυση των προβλημάτων του ασθενή που σχετίζονται με το φάρμακο, στον δε ασθενή να ικανοποιήσει τις ανάγκες του που σχετίζονται με το φάρμακο. Το φαρμακείο δεν λειτουργεί μόνο σαν κατάστημα για την προμήθεια φαρμάκων ή παραφαρμακευτικών προϊόντων, αλλά και σαν χώρος παροχής Πρώτων Βοηθειών . Ο φαρμακοποιός και οι υπόλοιποι επαγγελματίες που απαρτίζουν το προσωπικό του φαρμακείου δηλαδή οι Βοηθοί Φαρμακείου και οι φαρμακουπάλληλοι, με βάση τις συγκεκριμένες γνώσεις που περιλαμβάνονται στους κύκλους των σπουδών τους, μπορούν και οφείλουν να προσφέρουν πρώτες βοήθειες, όχι μόνο λόγω υποχρέωσης από τον νόμο, αλλά και σύμφωνα τον με τον κώδικα δεοντολογίας. Παράλληλα, αναγνωρίζοντας τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες της χώρας μας, το φαρμακείο ιδιαίτερα σε μικρές πόλεις, κοινότητες, ή χωριά, αναλαμβάνει και έναν ευρύτερο υγειονομικό ρόλο . Διαρθρώνεται κατά τρόπο που δίνει την δυνατότητα παροχής όχι μόνον φαρμακευτικών υπηρεσιών και προϊόντων αλλά και υγειονομικών υπηρεσιών και προϊόντων, για την κάλυψη αναγκών των ασθενών, της τοπικής κοινότητας, της πολιτείας και των υπόλοιπων συνεργαζόμενων μερών, όπως το Υπουργείο Υγείας, ο Ε.Ο.Φ, τα ασφαλιστικά ταμεία, κλπ.

Σκοπός του Φαρμακείου είναι η κάλυψη συγκεκριμένων αναγκών του ασθενή που σχετίζονται με την φαρμακευτική αγωγή του ασθενή. Ο στόχος του φαρμακείου είναι η κάλυψη του σκοπού που ιδρύθηκε επικερδώς.
Εκτός από τα Φαρμακεία τα ανοικτά στην κοινότητα , δηλαδή τα ιδιωτικά φαρμακεία, ιδιαίτερα καθοριστικό και κομβικό ρόλο στην Δημόσια Υγεία επιτελούν τα Νοσοκομειακά Φαρμακεία, πολιτικά και στρατιωτικά, χωρίς την ύπαρξη των οποίων είναι αδύνατη η λειτουργία των Νοσοκομείων. Τα Νοσοκομειακά Φαρμακεία βασίζουν την άδεια λειτουργία τους στις άδειες άσκησης επαγγέλματος Φαρμακοποιού των Νοσοκομειακών Φαρμακοποιών οι οποίοι τα στελεχώνουν. Μέσω αυτών διακινείται όλος ο όγκος φαρμάκων και φαρμακευτικού υλικού, αναγκαίος για την λειτουργία όλων των κλινικών και τμημάτων του Νοσοκομείου. Παράλληλα, τα Νοσοκομειακά Φαρμακεία χορηγούν φάρμακα σε ιδιαίτερες κατηγορίες και ομάδες εξωτερικών ασθενών, ανάλογα με την ισχύουσα νομοθεσία κάθε φορά, όπως για παράδειγμα ασθενών με βιβλιάριο απορίας, καρκινοπαθών, νεφροπαθών, φορέων και ασθενών με AIDS, κλπ.

Διαφήμιση του φαρμακείου
Τα φαρμακεία όπως ήδη αναφέρθηκε παρέχουν όλες τις παραπάνω υπηρεσίες με διπλή ιδιότητα, δηλαδή την επιστημονική και την εμπορική. Για αυτό το
λόγο οι συναλλαγές τους με το κοινό, καθώς και οι σχέσεις μεταξύ τους υπόκεινται σε σοβαρούς περιορισμούς, με αποτέλεσμα ο ανταγωνισμός μεταξύ των φαρμακείων να είναι σύμφωνα με το νόμο ορισμένος και περιορισμένος.

4. Υπηρεσίες Φαρμακείου
Οι παρεχόμενες υπηρεσίες στο ιδιωτικό φαρμακείο, δηλαδή το φαρμακείο ανοικτό στην κοινότητα, αλλά και στο νοσοκομειακό μπορούν να είναι πολλαπλές. Οι υπηρεσίες παρέχονται τόσο από τον αδειούχο Φαρμακοποιό όσο και το προσωπικό του φαρμακείου, δηλαδή τους επιστήμονες φαρμακοποιούς, τους ασκούμενους φοιτητές φαρμακευτικής, βοηθούς φαρμακείου, τους φαρμακουπαλλήλους καθώς και τους ασκούμενους βοηθούς φαρμακείου. Οι παρεχόμενες υπηρεσίες είναι φαρμακευτικές, υγειονομικές, εκπαιδευτικές και ερευνητικές. Θα μπορούσαν να ταξινομηθούν με πολλούς τρόπους, από τους οποίους ένας διαχωρισμός τους μπορεί να γίνει σε τρείς μεγάλες κατηγορίες όπως:

- Β. Θεσμοθετημένες Υπηρεσίες Φαρμακείου
- Α. Βασικές Υπηρεσίες Φαρμακείου
- Γ. Εμπλουτισμένες Υπηρεσίες Φαρμακείου

Α. Βασικές υπηρεσίες που παρέχει το φαρμακείο
Στις Βασικές Υπηρεσίες που παρέχει το φαρμακείο περιλαμβάνονται Φαρμακευτικές Υπηρεσίες, Υγειονομικές Υπηρεσίες, Υπηρεσίες Εποπτείας φαρμακοθεραπείας και Φαρμακοεποπτείας, Ερευνητικές Υπηρεσίες, Υπηρεσίες Φαρμακευτικού Εργαστηρίου. Οι υπηρεσίες αυτές αναφέρονται παρακάτω
-  Η κλινική διάθεση φαρμάκων που περιλαμβάνει :
-  Βασικές Φαρμακευτικές Υπηρεσίες :
- -Κ λινική διάθεση φαρμάκων με εκτέλεση ιατρικών συνταγών φαρμάκων με ασφάλεια, στην κατάλληλη δοσολογία, με τις απαραίτητες οδηγίες για διατροφικές ιδιαιτερότητες κατά την χορήγηση του φαρμάκου και τυχόν αλληλεπιδράσεις του φαρμάκου καθώς και ο επανέλεγχος για την πορεία της φαρμακοθεραπείας του ασθενή.
- Κλινική διάθεση φαρμάκων Αυτοθεραπείας
- -Κλινική διάθεση φαρμάκων με Φαρμακευτική υπόδειξη ( Μ.Υ.ΣΥ.ΦΑ)
-  Η διαχείριση της φαρμακευτικής εφοδιαστικής αλυσίδας
- -Φαρμακευτική συμβουλή και πληροφόρηση
- Υπηρεσίες υποστήριξης Φαρμακοθεραπείας ασθενών
- Εκπαίδευση στη χρήση φαρμακευτικών συσκευών
- Χορήγηση φαρμάκων
- -Φαρμακοθεραπευτική συμμόρφωση του ασθενή
-  Βασικές Υγειονομικές Υπηρεσίες

Το φαρμακείο αποτελεί σταθμό Παροχής Πρώτων Βοηθειών μεταξύ του γιατρού και των νοσηλευτικών ιδρυμάτων, ιδιαίτερα σε μικρές κοινότητες ή χωριά. Οι πρώτες βοήθειες σε αυτούς που κινδυνεύουν στα πλαίσια των γνώσεων και των μέσων που υπάρχουν στο φαρμακείο, μπορούν να περιλαμβάνουν φροντίδα τραυμάτων και εγκαυμάτων, παροχή οξυγόνου, ΚΑΡΠΑ και εξωτερική Απινίδωση.

 Προγράμματα πρόληψης ασθενειών
-  Υγειονομική συνεργασία στο φαρμακείο μεταξύ φαρμακοποιών και γιατρών αλλά επίσης δομή φιλοξενίας και άλλων υγειονομικών επιστημόνων, όπως νοσηλευτών, διατροφολόγων, φυσικοθεραπευτών, κοινωνικών λειτουργών.
- -Προγράμματα εμβολιασμών

 Προγράμματα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης - Καμπάνιες
- Προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου ασθενειών
- -Προαγωγή ορθολογικής χρήσης φαρμάκων
- -Προαγωγή θεσμού δωρεάς αίματος Καταγραφή στα μητρώα εθελοντών αιμοδοτών
- Προαγωγή θεσμού δωρεάς οργάνων -Καταγραφή στα μητρώα δωρητών οργάνων
- -Επαναχρησιμοποίηση αχρησιμοποίητων οικιακών φαρμάκωνΚοινωνικά φαρμακεία
- -Ανακύκλωση φαρμάκων - Διαχείριση Ληγμένων οικιακών φαρμάκων

 Βασικές Υπηρεσίες Φαρμακευτικού Εργαστηρίου (Φαρμακοποιία - Γαληνικό Εργαστήριο)
- Εξατομίκευση φαρμακοτεχνικής μορφής
- -Παραγωγή Γαληνικών φαρμάκων
- -Εξατομίκευση δοσολογικών σχημάτων

 Βασικές Υπηρεσίες Φαρμακοεποπτείας
- Οι υπηρεσίες του Φαρμακευτικού εργαστηρίου περιλαμβάνουν αλλαγή της μορφής, της περιεκτικότητας, των οργανοληπτικών ιδιοτήτων, των εκδόχων των φαρμάκων. Περιλαμβάνουν επίσης την παρασκευή ομοιοπαθητικών, φαρμακοθεραπευτικών, αρωματοθεραπευτικών, κτηνιατρικών, κυτταροτοξικών, ορφανών, παρεντερικών, ορμονικής υποκατάστασης, ελλειπτικών, αποσυρμένων, μη παραγόμενων φαρμάκων.
- -Αναφορά ανεπιθύμητων ενεργειών στα φάρμακα
- -Αναφορά προβλημάτων αποτελεσματικότητας φαρμάκων
- Αναφορά προβλημάτων ποιότητας φαρμάκων
- Αναφορά ελλείψεων φαρμάκων

 Βασικές Ερευνητικές Υπηρεσίες του φαρμακείου περιλαμβάνουν
- -Αναφορά ψευδεπίγραφων φαρμάκων
- -Επιδημιολογικές μελέτες
- -Θεραπευτικά πρωτόκολλα
- Ερευνητικές αναφορές

Κλινική διάθεση φαρμάκων - διαχείριση φαρμακευτικής εφοδιαστικής αλυσίδας

«Το φάρμακο είναι κοινωνικό αγαθό και χορηγείται δια χειρός φαρμακοποιού» .
Τα φαρμακεία όπως και το Δημόσιο, τα Νοσηλευτικά Ιδρύματα και οι Ιδιωτικές Κλινικές μέσα στις οποίες λειτουργεί φαρμακείο, καθώς και οι φαρμακαποθήκες, προμηθεύονται φάρμακα χονδρικά μόνο από τους παραγωγούς και αντιπροσώπους και από τα πρατήρια και υπoαντιπροσωπείες που έχουν άδεια χονδρικής πώλησης.
Η εκτέλεση των συνταγών και η λιανική πώληση φαρμάκων στο κοινό επιτρέπεται μόνο σε φαρμακοποιούς που έχουν σε λειτουργία νομίμως λειτουργούντα φαρμακεία, νόμος 5607/1932. Τα φάρμακα χορηγούνται από τα φαρμακεία κατόπιν ιατρικής συνταγής, Νομοθετικό Διάταγμα 96/1973. Το φαρμακείο πωλεί φάρμακα στο κοινό στην επίσημη λιανική τιμή, με ιατρική συνταγή. Απαγορεύεται η πώληση φαρμάκων από τα φαρμακεία είτε προς το κοινό, είτε σε ασφαλιστικά ταμεία και ιδιωτικές κλινικές σε τιμή μικρότερη της επίσημης λιανικής τιμής, νόμος 1132/1981. Πωλήσεις σε νοσοκομεία, κλινικές, ασφαλιστικά ταμεία, γηροκομεία, ή εταιρείες μη φαρμακεμπορικές, θεωρούνται λιανικές πωλήσεις. Πωλήσεις φαρμάκων από φαρμακεία σε φαρμακεμπορικές επιχειρήσεις, με σκοπό την περαιτέρω εμπορία ή εξαγωγή τους, θεωρούνται χονδρικές πωλήσεις και απαγορεύονται.

Χονδρική πώληση φαρμακευτικών προϊόντων είναι κάθε δραστηριότητα που περιλαμβάνει την προμήθεια, κατοχή, εφοδιασμό ή εξαγωγή φαρμακευτικών προϊόντων εκτός από τη διάθεση στο κοινό. Η χονδρική πώληση φαρμάκων γίνεται από:
- Τις φαρμακαποθήκες
- -Τους παραγωγούς, τους αντιπροσώπους και εισαγωγείς
- -Τις φαρμακαποθήκες των προμηθευτικών συνεταιρισμών φαρμακοποιών
- -Τα πρατήρια και τις υποαντιπροσωπείες παραγωγών και αντιπροσώπων ή εισαγωγέων
- Τους συνεταιρισμούς φαρμακοποιών
Οι φαρμακαποθήκες προμηθεύονται φάρμακα μόνο από τις φαρμακευτικές εταιρείες και τις φαρμακαποθήκες που λειτουργούν νόμιμα σύμφωνα με τη φαρμακευτική νομοθεσία. Οι φαρμακαποθήκες επιτρέπεται να πωλούν φάρμακα μόνο σε φαρμακεία, σε άλλες και στα νοσοκομεία. Οι φαρμακεμπορικές επιχειρήσεις που έχουν άδεια χονδρικής πώλησης, μπορούν να πραγματοποιούν παράλληλες εξαγωγές, μόνον εφόσον εφοδιάζονται τα φάρμακα από νόμιμες πηγές και με τις προϋποθέσεις του νόμου για την κάλυψη με φάρμακα της εσωτερικής αγοράς. Νόμιμη πηγή είναι οι φαρμακευτικές επιχειρήσεις, παραγωγοί, αντιπρόσωποι, εισαγωγείς. Μη νόμιμη πηγή είναι τα φαρμακεία και οι άλλες φαρμακαποθήκες, εφόσον τα φάρμακα προορίζονται για εξαγωγή.

Β. Θεσμοθετημένες Υπηρεσίες του Φαρμακείου
Στις υπηρεσίες αυτές ανήκουν η οργάνωση του φαρμακείου και του εργαστηρίου του φαρμακείου, η επιφάνεια, ο χώρος, η διάταξη του χώρου, το προσωπικό του φαρμακείου, οι εκπαιδευτικές υπηρεσίες και οι οικονομικοί πόροι του φαρμακείου.
Στο φαρμακείο παρέχονται εκπαιδευτικές υπηρεσίες, με πρακτική εκπαίδευση των ασκούμενων φοιτητών φαρμακευτικής και των ασκούμενων βοηθών φαρμακείου.

Γ. Εμπλουτισμένες Υπηρεσίες του φαρμακείου
Στις εμπλουτισμένες Υπηρεσίες του φαρμακείου περιλαμβάνεται πληθώρα υπηρεσιών, όπως η φαρμακευτική φροντίδα, η συμβουλευτική, οδηγίες κλπ. Οι υπηρεσίες αυτές αναφέρονται στη συνέχεια:

 Φαρμακευτική φροντίδα - ειδικές αγωγές ασθενών
- έλεγχος φαρμακοθεραπευτικής καρτέλας και φαρμακοθεραπευτική ανασκόπηση
- -Αντιμετώπιση ήπιων συμπτωμάτων ασθενειών
- -Αντιμετώπιση διαβητικών ασθενών και περιποίηση διαβητικού ποδιού
- -Ασθενείς με αρτηριακή πίεση και καρδιαγγειακά νοσήματα
- Ασθενείς σε αντιπηκτική αγωγή
- Ασθενείς με ειδική αγωγή, όπως πχ καρκίνος
- -Μέθοδοι ελέγχου του βάρους

 Προγράμματα προαγωγής υγείας
- Διατροφικές συμβουλές και προαγωγή της υγιεινής διατροφής
- Προαγωγή της Άσκησης και της φυσικής δραστηριότητας
- -Παχυσαρκία
- -Μέθοδοι ελέγχου του άγχους

 Υπηρεσίες προς Ειδικές ομάδες ατόμων
- Υποστήριξη διακοπής καπνίσματος
- -Ασθενείς δυσανεκτικούς την γλουτένη, διάθεση προϊόντων χωρίς γλουτένη
- -Νεογνική φροντίδα
- Εγκυμοσύνη
- Προαγωγή του μητρικού θηλασμού

 Ναρκωτικές ουσίες - διαγνωστικά τεστ χρήσης
- -Σεξουαλικά νοσήματα

 Κουτί παροχής πρώτων βοηθειών για σχολεία
- -Έλεγχος φαρμακοθεραπευτικών Δεικτών

 Υπηρεσίες Εργαστηριακού περιεχομένου Υποστήριξης φαρμακοθεραπείας
- Έλεγχος Φαρμακευτικών Αλλεργιών
- Έλεγχος και παρακολούθηση των Φαρμακοθεραπευτικών Συγκεντρώσεων
- -Φαρμακογενωμικός έλεγχος

Εισαγωγή
Η φαρμακευτική νομοθεσία περιλαμβάνει τα όργανα και τις αρμόδιες υπηρεσίες για θέματα που ρυθμίζουν: την εποπτεία του φαρμακευτικού επαγγέλματος, των επιστημόνων φαρμακοποιών όλων των κλάδων, το φάρμακο από την παραγωγή του έως την μεταπώλησή του στον ασθενή-καταναλωτή. Περιλαμβάνει επίσης και τους κανόνες που καλύπτουν όλο τον κύκλο από το φάρμακο στον φαρμακοποιό. Τα Ελληνικά Όργανα, Υπηρεσίες και Σύλλογοι αρμόδια για θέματα φαρμάκων και φαρμακείων είναι :
- 2. Ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (Ε.Ο.Φ.)
- 1. Το Υπουργείο Υγείας
- 3. Ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος (Π.Φ.Σ.)
- 5. Η Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοποιών (Π.Ε.Φ.)
- 4. Οι Φαρμακευτικοί Σύλλογοι της Χώρας
- 6. Η Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοποιών Νοσοκομειακών Ιδρυμάτων (Π. Ε.Φ.Ν.Ι)
- 8. Η Ομοσπονδία Συνεταιρισμών Φαρμακοποιών Ελλάδος (Ο.Σ.Φ.Ε.)
- 7. Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φαρμακαποθηκάριων
- 9. Το Ινστιτούτο Δια βίου Εκπαίδευσης & Επαγγελματικής Ανάπτυξης Φαρμακοποιών (Ι.Δ.Ε.Ε.Α.Φ.)

Τα Ευρωπαϊκά Όργανα
Εκτός όμως από τα θεσμοθετημένα όργανα στη Χώρα μας. υπάρχουν τα αντίστοιχα Ευρωπαϊκά Όργανα τα οποία ρυθμίζουν τα θέματα Φαρμάκων και Φαρμακείων σε Πανευρωπαϊκό επίπεδο. Τα όργανα αυτά είναι:
- β) Η Επιτροπή Περιβάλλοντος Δημόσιας Υγείας και Πολιτικής των Κατανα-
- α) Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων European Medicines Evaluation Agency (Ε.Μ.Ε.Α)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

ΟΙ ΑΡΜΟΔΙΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ
λωτών, η οποία είναι αρμόδια για τη Δημόσια Υγεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στον τομέα της οποίας υπάγονται όλα τα θέματα που έχουν σχέση με τα φάρμακα για ανθρώπινη και κτηνιατρική χρήση.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας
- Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) - World Health Organization (W.H.O.) επίσης, ασχολείται και με θέματα Φαρμάκων σε παγκόσμιο επίπεδο.
- Η Ελλάδα καλύπτεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και το Περιφερειακό Γραφείο Ευρώπης που εδρεύει στην Κοπεγχάγη στη Δανία. (W.H.O./ Regional Office for Europe).

1. Υπουργείο Υγείας

Οργάνωση των υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας
Η παροχή της Φαρμακευτικής περίθαλψης κατευθύνεται από το Υπουργείο Υγείας με την αρχή ότι «το φάρμακο αποτελεί κοινωνικό αγαθό».
Αποστολή του Υπουργείου Υγείας είναι η διατήρηση και προαγωγή της υγείας των πολιτών μέσω της πρόληψης και της ισότιμης πρόσβασης στις υπηρεσίες δημόσιας υγείας καθώς και η διασφάλιση παροχής υψηλής ποιότητας ιατρικών, φαρμακευτικών και νοσοκομειακών υπηρεσιών σε όλους τους πολίτες της χώρας, σύμφωνα με τα σύγχρονα πρότυπα και τις κατευθύνσεις των Ευρωπαϊκών Οδηγιών και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Γενική διεύθυνση Δημόσιας Υγείας και Υπηρεσιών Υγείας
Σύμφωνα με το Π.Δ. 106 ΦΕΚ173Α/28-8-2014 στο Υπουργείο Υγείας συνιστάται Γενική Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας με σκοπό την προστασία και προαγωγή της δημόσιας υγείας του πληθυσμού της χώρας.
- α) Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας
Η Γενική Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας και Υπηρεσιών Υγείας περιλαμβάνει τα παρακάτω τμήματα:
- β) Διεύθυνση Στρατηγικού Σχεδιασμού
- δ) Διεύθυνση Επαγγελματιών Υγείας
- γ) Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Φροντίδας και Υγείας και Πρόληψης
- ε) Διεύθυνση Φαρμάκων και Προϊόντων Υγείας

Από τις παραπάνω διευθύνσεις η Διεύθυνση Επαγγελματιών Υγείας έχει σαν στόχο τη διαμόρφωση και παρακολούθηση εφαρμογής πλαισίου, που αφορά τα επαγγέλματα υγείας πρόνοιας και το σχεδιασμό και τις αποφάσεις εφαρμογής πολιτικών εκπαίδευσης, εξειδίκευσης και συνεχούς κατάρτισης των επαγγελματιών υγείας. Περιλαμβάνει το τμήμα Ιατρικού Προσωπικού και λοιπών Επαγ-

γελματιών Υγείας, το οποίο καθορίζει :
-  τις πράξεις που δύνανται να διενεργούν οι επαγγελματίες Υγείας και πρόνοιας, τους όρους και προϋποθέσεις, την διαδικασία και κάθε σχετική λεπτομέρεια για τη χορήγηση άδειας εκτέλεσής τους.
-  τις προϋποθέσεις χορήγησης άδειας άσκησης επαγγέλματος Ιατρού, Οδοντιάτρου, Φαρμακοποιού και λοιπών επαγγελμάτων υγείας και πρόνοιας.
-  τις προϋποθέσεις απόκτησης ειδίκευσης και εξειδίκευσης από τους επαγγελματίες υγείας και πρόνοιας και την χορήγηση των πιστοποιητικών εξειδίκευσης.
- α) Τμήμα Πολιτικής και Τιμών Φαρμάκων και προϊόντων Υγείας
- Η Διεύθυνση Φαρμάκων και Προϊόντων Υγείας έχει στόχο τη διαμόρφωση πολιτικών και προδιαγραφών, καθώς και την παρακολούθηση εφαρμογής τους, ώστε να εξασφαλισθεί η κατάλληλη ποιότητα και ποσότητα φαρμάκου σε όφελος των πολιτών. Η Διεύθυνση συγκροτείται από τα παρακάτω τμήματα:
- β) Τμήμα Φαρμακείων και Φαρμακαποθηκών
- γ) Τμήμα Ναρκωτικών

α) Το Τμήμα Πολιτικής και Τιμών Φαρμάκων και Προϊόντων Υγείας περιλαμβάνει τις παρακάτω αρμοδιότητες :
-  Κατάρτιση του καταλόγου φαρμακευτικών προϊόντων τα οποία θα συνταγογραφούνται από το Δημόσιο και όλους τους ασφαλιστικούς φορείς.
-  Εποπτεία του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (Ε.Ο.Φ.) και των θυγατρικών εταιρειών του, καθώς και έγκριση των δαπανών του.
-  Χορήγηση ή ανάκληση άδειας ίδρυσης, εγκατάστασης, λειτουργίας, μεταφοράς, μεταστέγασης, συστέγασης και ανανέωσης μονάδων, που ασχολούνται με την παραγωγή ή εμπορία φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων και σκευασμάτων, ανοσολογικών φαρμακευτικών προϊόντων, προερχόμενα από αίμα ή πλάσμα ανθρώπων, φαρμακευτικών προϊόντων παραγόμενα με βιοτεχνολογικές μεθόδους, άλλα υψηλής τεχνολογίας, ραδιενεργά σκευάσματα ή σκευάσματα για θεραπευτική ή διαγνωστική χρήση, δρόγες και μείγματα δρογών για θεραπευτική ή διαγνωστική χρήση, αποστειρωμένα και μη υλικά μιας χρήσης ή πολλαπλής χρήσης, επιδεσμικό υλικό, καλλυντικά προϊόντα, χειρουργικά ράμματα, προϊόντα ειδικής διατροφής, παρασιτοκτόνα φάρμακα και προϊόντα υγείας.
-  Έγκριση έκδοσης και αναθεώρησης του Νοσοκομειακού Συνταγολογίου από τον Ε.Ο.Φ.
-  Καθορισμό διαδικασιών και προϋποθέσεων εισαγωγής, παραγωγής εξαγωγής και γενικά κυκλοφορίας, προδιαγραφές όλης της παραγωγικής διαδικασίας και γενικά κυκλοφορίας φαρμακευτικών και λοιπών ειδών της προηγούμενης παραγράφου, καθώς επίσης καθορισμό της διαδικασίας διενέργειας επιθεωρήσεων δειγματοληψιών και ελέγχου.
-  Καθορισμό λειτουργίας της Επιτροπής Νοσοκομειακού Συνταγολογίου.
-  Καθορισμό των προϊόντων για τα οποία θα απαιτείται άδεια κυκλοφορίας ή δήλωση, και η εξομοίωσή τους ως προς τους όρους του Ε.Ο.Φ., με τα φάρμακα

- ή τα καλλυντικά ή η απαλλαγή τους.
-  Επιβολή των προβλεπομένων διοικητικών κυρώσεων για παραβάσεις της φαρμακευτικής και της περί προϊόντων υγείας και καλλυντικών νομοθεσίας, καθώς και η υποστήριξη των αποφάσεων αυτών στα διοικητικά δικαστήρια.
-  Καθορισμό των όρων και προϋποθέσεων λειτουργίας πρατηρίων χονδρικής πώλησης από Φαρμακευτικές Βιομηχανίες, Φαρμακευτικά Εργαστήρια και αντιπροσωπείες αλλοδαπών Φαρμακευτικών Οίκων.
-  Συγκέντρωση στοιχείων για το κόστος, τις τιμές των φαρμάκων και των πρώτων υλών, καθώς και για την κοστολόγηση και τη διαμόρφωση των τιμών πώλησης των φαρμάκων στο εξωτερικό.
-  Έκδοση Δελτίων Τιμών Φαρμάκων με τα οποία καθορίζονται οι τιμές φαρμάκων ανθρώπινης χρήσης και η εξέταση σχετικών ενστάσεων.
-  Παρακολούθηση της διαμόρφωσης και εξέλιξης των οικονομικών μεγεθών που αφορούν τα φάρμακα.

β) Το Τμήμα Φαρμακείων και Φαρμακαποθηκών είναι αρμόδιο για :
-  Εξέταση προσφυγών σε θέματα Φαρμακείων και Φαρμακαποθηκών.
-  Καθορισμό των όρων και προϋποθέσεων χορήγησης αδειών ίδρυσης, κανονισμό και λειτουργία Φαρμακείων και Φαρμακαποθηκών, καθώς και των προϋποθέσεων χορήγησης άδειας πώλησης φαρμάκων από ιατρούς σε μέρη, όπου δεν λειτουργούν φαρμακεία.
-  Εποπτεία του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου και του Πανελλήνιου Συλλόγου Φαρμακαποθηκάριων.
-  Εποπτεία της άσκησης της κλινικής φαρμακευτικής σε Νοσοκομεία και Ιδιωτικές κλινικές.
-  Εποπτεία της λειτουργίας των Νοσοκομειακών φαρμακείων και των φαρμακείων των ιδιωτικών κλινικών.

γ) Το Τμήμα Ναρκωτικών ασχολείται με :
-  Χορήγηση και ανάκληση αδειών εισαγωγής, εξαγωγής και προμήθειας ναρκωτικών ή ψυχοτρόπων ουσιών και των φαρμάκων που τις περιέχουν καθώς και έκδοση των σχετικών πιστοποιητικών.
-  Παρακολούθηση της εισαγωγής, παραγωγής, εξαγωγής, κυκλοφορίας και εμπορίας ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών, καθώς και των φαρμάκων που τις περιέχουν.
-  Προσθήκη ή αφαίρεση ή μεταφορά ουσιών και ιδιοσκευασμάτων στους Πίνακες Ναρκωτικών, καθώς καθορισμό των προϋποθέσεων χορήγησής τους.
-  Παραλαβή και ταξινόμηση ναρκωτικών φαρμάκων, όπως επίσης παραλαβή και έλεγχο ναρκωτικών φαρμάκων από επιστροφές φορέων που διακόπτουν την
-  Έγκριση χορήγησης των ναρκωτικών σε Νοσηλευτικά Ιδρύματα, Κλινικές, και Φαρμακεία για θεραπευτικούς σκοπούς και έλεγχο στη διακίνηση των ναρκωτικών και ψυχοτρόπων φαρμάκων.

- δραστηριότητα τους.
-  Λογιστική παρακολούθηση των ναρκωτικών φαρμάκων.
-  Διάθεση ναρκωτικών φαρμάκων στα νοσηλευτικά ιδρύματα, ιδιωτικές κλινικές και φαρμακεία της χώρας.
-  Ποσοτικός έλεγχο προμήθειας φαρμάκων που περιέχουν ναρκωτικές ουσίες και εισάγονται από φαρμακοβιομηχανίες.
- Ο ποιοτικός έλεγχος εμβολίων και ορών καθώς και η συντήρηση και διάθεση εμβολίων, ορών και συναφών βιολογικών προϊόντων περιλαμβάνεται μεταξύ των δραστηριοτήτων της Διεύθυνσης Κεντρικού Εργαστηρίου Δημόσιας Υγείας.

Το Υπουργείο Υγείας συντονίζει και εγκρίνει την αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας σε φαρμακευτικό υλικό σε άλλες χώρες, όπου και όταν κρίνεται αυτή απαραίτητη.

Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας στην Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση
Κάθε Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση είναι υποχρεωμένη να συνιστά με τον Οργανισμό της Γενική Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας. Κάθε Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης περιλαμβάνει στη διάρθρωσή της τα παρακάτω Τμήματα :
- β. Τμήμα Δημόσιας Υγιεινής και Προαγωγής Υγείας
- α . Τμήμα Υπηρεσιών και Επαγγελμάτων Υγείας
- γ. Τμήμα Φαρμάκων και Φαρμακείων
- ε. Τμήμα Γραμματειακής Υποστήριξης
- δ. Τμήμα Ειδικοτήτων

Στο Τμήμα Φαρμάκων και Φαρμακείων της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης προΐσταται υπάλληλος του κλάδου ΠΕ Φαρμακοποιών Δημόσιας Υγείας Ε.Σ.Υ.
- 1. Άδεια ίδρυσης φαρμακείων και φαρμακαποθηκών - ανάκληση άδειας
Το Τμήμα Φαρμάκων & Φαρμακείων είναι αρμόδιο για :
- 2. Άδεια λειτουργίας φαρμακείου - ανάκληση άδειας
- 4. Άδεια μεταφοράς φαρμακείου
- 3. Άδεια λειτουργίας φαρμακαποθήκης - ανάκληση άδειας
- 5. Άδεια απουσίας φαρμακοποιού
- 7. Συμμετοχή στις εξετάσεις προς απόκτηση άδειας άσκησης επαγγέλματος φαρμακοποιού
- 6. Άδεια πρόσκαιρου κλεισίματος φαρμακείου
- 8. Χορήγηση βεβαίωσης για την άσκηση επαγγέλματος φαρμακοποιού
- 10. Χορήγηση βεβαίωσης για την άσκηση επαγγέλματος βοηθών φαρμακείου
- 9. Συμμετοχή στις εξετάσεις για απόκτηση άδειας άσκησης βοηθών φαρμακείου
- 11. Καθορισμός ωραρίου και ημερών λειτουργίας φαρμακείων
- 13. Θεώρηση μπλοκ ναρκωτικών σε ιδιώτες ιατρούς - νοσηλευτικών ιδρυμάτων
- 12. Χορήγηση ναρκωτικών σε καρκινοπαθείς
- 14. Παρακολούθηση κίνησης ναρκωτικών σε φαρμακεία -νοσηλευτικά ιδρύ-
- 15. Αλληλογραφία με ΥΥ&ΚΑ για τους νέους Φαρμακοποιούς που θα λειτουργήσουν φαρμακείο για αγορά ναρκωτικών Κρατικού Μονοπωλίου.
- 16. Ετήσια έκθεση ναρκωτικών στο ΥΥ&ΚΑ, αφού πρώτα ελεγχθούν τα φαρμακεία του νομού για τα αποθέματα ναρκωτικών
- 18. Καταστροφή Ναρκωτικών
- 17. Τριμηνιαίες καταστάσεις κίνησης Ναρκωτικών Νοσοκομείου
- 19. Έλεγχος και παρακολούθηση βοηθητικού προσωπικού φαρμακείων.
- 21. Παρακολούθηση πρακτικής άσκησης φοιτητών Φαρμακευτικής - χορήγηση σχετικής βεβαίωσης πρακτικής άσκησης -θεώρηση ένορκης βεβαίωσης πρακτικής
- 20. Ωράριο λειτουργίας φαρμακείων
- 22. Ιατροτεχνολογικά προϊόντα: ενημέρωση υγειονομικών φορέων για την ανάκληση προϊόντων όταν βρεθεί προϊόν που έχει ανακληθεί ή αποσυρθεί μετά από σχετική απόφαση του Ε.Ο.Φ.

2. Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος (Π.Φ.Σ)
- Ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος (Π.Φ.Σ) αποτελεί το δευτεροβάθμιο συνδικαλιστικό όργανο των «αδειούχων φαρμακοποιών» που είναι ιδιοκτήτες φαρμακείου. Είναι ιδιαίτερο Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου, το οποίο εδρεύει στην Αθήνα και διοικείται από δεκαπενταμελές Διοικητικό Συμβούλιο, που αποτελείται από τον πρόεδρο, δύο αντιπροέδρους, ένα γενικό γραμματέα, ένα αναπληρωτή γραμματέα, ένα ταμία και εννέα συμβούλους. Η θητεία του Διοικητικού Συμβουλίου του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου και του ανώτατου Φαρμακευτικού Πειθαρχικού Συμβουλίου είναι τριετής.
-  Να μεσολαβεί μέσα στον κύκλο της αρμοδιότητας των Φαρμακευτικών Συλλόγων αφενός μεν μεταξύ Υπουργείου Υγείας και Συλλόγων και αφετέρου μεταξύ των τελευταίων μεταξύ τους.
- Ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος έχει σαν σκοπό :
-  Την ανώτερη εποπτεία στην κανονική λειτουργία των φαρμακευτικών Συλλόγων σε όλο το Κράτος και την πιστή εφαρμογή της νομοθεσίας που ισχύει κάθε φορά.
-  Να υποβάλλει προτάσεις είτε εκ μέρους του είτε εκ μέρους των φαρμακευτικών Συλλόγων.
-  Να καθορίζει τα έθιμα του επαγγέλματος και τον κώδικα της Ελληνικής φαρμακευτικής δεοντολογίας.
-  Την έκδοση περιοδικού για την επιστημονική και επαγγελματική επικοινωνία των φαρμακοποιών.
-  Την ίδρυση Ταμείου Συντάξεων Ασφάλειας ή Αυτασφάλειας των φαρμακοποιών.
-  Την διοργάνωση Φαρμακευτικών Συνεδρίων

Στον Πανελλήνιο Φαρμακευτικό Σύλλογο λειτουργεί και το Δευτεροβάθμιο Πειθαρχικό Συμβούλιο το οποίο ονομάζεται Ανώτατο Φαρμακευτικό Πειθαρχικό Συμβούλιο και στο οποίο εκδικάζονται σε δεύτερο βαθμό καταγγελίες εναντίον φαρμακοποιών για παραβάσεις της φαρμακευτικής νομοθεσίας.

3. Φαρμακευτικοί Σύλλογοι
Οι φαρμακοποιοί που είναι ιδιοκτήτες φαρμακείου είναι οργανωμένοι σε επαγγελματικούς -επιστημονικούς φαρμακευτικούς συλλόγους που λειτουργούν σαν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.). Συνολικά υπάρχουν πενήντα τρεις (53) Φαρμακευτικοί Σύλλογοι σε όλη τη Χώρα και όλοι διέπονται από το ίδιο νομικό καθεστώς.
Σκοπός των Συλλόγων είναι η προσπάθεια για την προαγωγή της φαρμακευτικής επιστήμης καθώς και των επαγγελματικών συμφερόντων των φαρμακοποιών.
Μέλη του φαρμακευτικού Συλλόγου είναι υποχρεωτικά όχι μόνο οι φαρμακοποιοί ιδιοκτήτες φαρμακείου, αλλά και οι φαρμακοποιοί οι οποίοι διευθύνουν προσωρινά φαρμακείο που έχει περιέλθει στους συγγενείς αποβιώσαντος φαρμακοποιού.

Στους φαρμακευτικούς συλλόγους ο νόμος έχει δώσει αρκετές αρμοδιότητες εκτός από την πειθαρχική εκδίκαση τυχόν παραπτωμάτων των φαρμακοποιών. Οι αρμοδιότητες των συλλόγων είναι συμπληρωματικές σε συμβουλευτικό επίπεδο με τις αρμοδιότητες των Περιφερειακών Αυτοδιοικήσεων.
Μια βασική λειτουργία των φαρμακευτικών συλλόγων είναι τα πειθαρχικά συμβούλια. Υπάρχουν δύο βαθμίδες πειθαρχικών συμβουλίων τα πρωτοβάθμια, τα οποία λειτουργούν σε φαρμακευτικούς συλλόγους με άνω των εκατό μελών και εκδικάζουν σε πρώτο βαθμό καταγγελίες εναντίον φαρμακοποιών για παραβάσεις της φαρμακευτικής νομοθεσίας.

4. Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοποιών (Π.Ε.Φ.)
Η Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοποιών που ιδρύθηκε στις 11/12/1929 και αναγνωρίστηκε με την υπ' αριθμόν 8994/29 απόφαση του Πρωτοδικείου Αθήνας, "Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοποιών", για συντομία Π.Ε.Φ., λειτουργεί σαν εργασιακό και επιστημονικό σωματείο των φαρμακοποιών που δεν έχουν άδεια λειτουργίας φαρμακείου, φαρμακαποθήκης, φαρμακευτικής βιομηχανίας ή αντιπροσωπείας φαρμάκων . Η Π.Ε.Φ. μπορεί να ανήκει και στις οικείες οργανώσεις των φαρμακοποιών άλλων χωρών της Ε.Ε. Έδρα της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοποιών είναι η Αθήνα.

5. Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοποιών Νοσοκομειακών Ιδρυμάτων (Π. Ε.Φ.Ν.Ι)
Η Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοποιών Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων (ΠΕΦΝΙ) ιδρύθηκε το 1976 από φαρμακοποιούς των Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων του Κράτους και αποτελεί τον επίσημο φορέα εκπροσώπησής τους. Βασικός σκοπός της είναι η προαγωγή της φαρμακευτικής μέσα στα Νοσηλευτικά Ιδρύματα καθώς και επαγγελματική και επιστημονική εξέλιξη των Νοσοκομειακών φαρμακοποιών. Επίσης αποσκοπεί να συμβάλει στην βελτίωση της παρεχόμενης από το κράτος φαρμακευτικής περίθαλψης. Από το 1982 έχει ενταχθεί και συμμετέχει στις δράσεις της  Ευρωπαϊκής Ένωσης Νοσοκομειακών Φαρμακοποιών.

6. Πανελλήνιος Σύλλογος Φαρμακαποθηκάριων
Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φαρμακαποθηκάριων αποτελεί Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου, με υποχρεωτικά μέλη όλους όσους έχουν στην Ελλάδα σε λειτουργία φαρμακαποθήκη ή διευθύνουν προσωρινά φαρμακαποθήκη λόγω θανάτου του αδειούχου φαρμακαποθηκάριου. Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φαρμακαποθηκάριων εποπτεύεται και ελέγχεται από το Υπουργείο Υγείας.
Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Φαρμακαποθηκάριων διοικείται από πενταμελές Διοικητικό Συμβούλιο και από τη Γενική Συνέλευση των μελών του.

Σκοπός του Πανελλήνιου Συλλόγου Φαρμακαποθηκάριων είναι η προσπάθεια για την προαγωγή των επαγγελματικών ενδιαφερόντων των φαρμακαποθηκάριων, η φροντίδα για τη δημιουργία κοινού συναδελφικού πνεύματος μεταξύ των φαρμακαποθηκάριων, η πιστή τήρηση της νομοθεσίας, η εξομάλυνση τυχόν διαφορών μεταξύ αυτών.

7. Ομοσπονδία Συνεταιρισμών Φαρμακοποιών Ελλάδος (Ο.Σ.Φ.Ε.)
Οι Συνεταιρισμοί Φαρμακοποιών αποτελούν νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου υπάγονται στην κατηγορία των αστικών συνεταιρισμών, που η οργάνωση και η δράση τους βρίσκεται κάτω από κρατική προστασία και μέριμνα. Η Ομοσπονδία Συνεταιρισμών Φαρμακοποιών Ελλάδος περιλαμβάνει τους συνεταιρισμούς φαρμακοποιών ανά τη χώρα και ιδρύθηκε με τον Νόμο 1667/1986.
Τα διοικητικά όργανα που διοικούν ένα συνεταιρισμό φαρμακοποιών είναι το Διοικητικό Συμβούλιο, το Εποπτικό Συμβούλιο και η Γενική συνέλευση των μελών του.

Κύρια και ουσιαστική δραστηριότητα των συνεταιρισμών των φαρμακοποιών είναι η άδεια και η λειτουργία φαρμακαποθήκης.

8. Ινστιτούτο Δια βίου Εκπαίδευσης & Επαγγελματικής Ανάπτυξης Φαρμακοποιών ( Ι.Δ.Ε.Ε.Α.Φ.)
Το Ινστιτούτο Δια βίου Εκπαίδευσης & Επαγγελματικής Ανάπτυξης Φαρμακοποιών (Ι.Δ.Ε.Ε.Α.Φ.), αποτελεί Νομικό πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου, Ν.Π.Ι.Δ. στο οποίο συμμετέχουν όλοι οι Φαρμακοποιοί ανεξαρτήτως χώρου απασχόλησης . Το Ινστιτούτο Δια βίου Εκπαίδευσης & Επαγγελματικής Ανάπτυξης Φαρμακοποιών συνεργάζεται με τον Πανελλήνιο Φαρμακευτικό Σύλλογο και έχει σαν σκοπό :
-  Την συνεχή, έγκαιρη και έγκυρη ενημέρωση των Φαρμακοποιών για τις εξελίξεις πάνω σε επιστημονικά ή κλαδικά θέματα ή σε θέματα Δημοσίας Υγείας κλπ.
-  Την αυστηρή τήρηση των κανόνων της Δεοντολογίας και διεύρυνσης του κοινωνικού ρόλου των φαρμακοποιών.
-  Την συνεχή και Δια βίου πιστοποιημένη Εκπαίδευση των Φαρμακοποιών και των Βοηθών τους.
-  Την προβολή του Επαγγέλματος του Φαρμακοποιού και η πρόσφορα του στη Δημοσία Υγεία.
-  Την Επιστημονική Πιστοποίηση των Φαρμακοποιών σε εξειδικευμένα αντικείμενα που αφορούν τόσο φάρμακα όσο και προϊόντα φροντίδας υγείας (Καλλυντικά, ΜΥ.ΣΥ.ΦΑ.) και προϊόντα διατροφής, τα οποία προωθούνται μέσω των Φαρμακείων.

Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων European Medicines Evaluation Agency (Ε.Μ.Ε.Α)
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων -European Medicines Evaluation Agency (Ε.Μ.Ε.Α) ιδρύθηκε με τον Κανονισμό 2309 το 1993 και η λειτουργία του σήμερα καθορίζεται από τον Κανονισμό 724/2004. Με τον Οργανισμό αυτό επιτυγχάνεται ένα σύστημα αμοιβαίας αναγνώρισης των αδειών κυκλοφορίας φαρμάκων που κυκλοφορούν μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αφετέρου με την καθιέρωση μιας ενιαίας κεντρικής διαδικασίας για τη χορήγηση της άδειας κυκλοφορίας σε συγκεκριμένες κατηγορίες φαρμάκων.

Σήμερα δηλαδή υπάρχουν δύο διαδικασίες καταχώρησης των φαρμάκων:
Βασικός στόχος του οργανισμού είναι η κατοχύρωση της προστασίας της υγείας ανθρώπων και ζώων σε υψηλό επίπεδο με την αυξημένη εποπτεία της αγοράς και την ένταση των διαδικασιών της φαρμακοεπαγρύπνησης.
- 1. Αυτή που ονομάζεται κεντρική διαδικασία την οποία διαχειρίζεται ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός και εκδίδει άδεια για το σύνολο των χωρών της Ένωσης.
- Ο Οργανισμός είναι ένα αποκεντρωμένο όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εδρεύει στο Λονδίνο και έχει επικεφαλής ένα Διοικητικό Συμβούλιο. Κάθε Κράτος διορίζει για μια τριετία ένα τακτικό και ένα αναπληρωματικό μέλος στην Επιτρο-

πή Φαρμάκων για Ανθρώπινη Χρήση και στην Επιτροπή Φαρμάκων για Κτηνιατρική Χρήση. Τα μέλη αυτά εκπροσωπούν τις αρμόδιες Εθνικές τους αρχές, για την Ελλάδα τον Ε.Ο.Φ.
- Ο Οργανισμός αποτελείται από τις παρακάτω επιτροπές :
- 2. Η διαδικασία αμοιβαίας αναγνώρισης που ανήκει στην αρμοδιότητα των Κρατών μελών και στη χώρα μας αυτή την αρμοδιότητα ανήκει στον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (Ε.Ο.Φ.).
-  Επιτροπή Φαρμάκων για Ανθρώπινη Χρήση
-  Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων
-  Επιτροπή Φαρμάκων για Κτηνιατρική Χρήση
-  Επιτροπή Βοτανοθεραπευτικών Φαρμάκων

Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) (W.H.O. World Health Organization)
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ( Π.Ο.Υ .), απευθύνεται σε κυβερνητικούς και μη κυβερνητικούς οργανισμούς, επαγγελματίες υγείας και ερευνητές, κοινωνικούς και άλλους επιστήμονες, ανθρώπους των ΜΜΕ και σε όσους ενδιαφέρονται για την πολιτική και για θέματα της υγείας στον παγκόσμιο χώρο. Ιδρύθηκε στις 7 Απριλίου 1948 διοικείται από τους κυβερνητικούς εκπροσώπους των 192 χωρών-μελών του. Η Ελλάδα καλύπτεται από το Ευρωπαϊκό Περιφερειακό Γραφείο του, το οποίο ασχολείται με στατιστικά στοιχεία και μελέτες σε θέματα υγείας στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως επίσης με συνέδρια, αποφάσεις και εκστρατείες που λαμβάνουν χώρα στην Ευρώπη.

Όσον αφορά το φάρμακο , ο Π.Ο.Υ . σε μια προσπάθεια για ένα Διεθνές Σχήμα αξιολόγησης των Φαρμάκων προκειμένου :
-  να επιταχύνει την αποδοχή από τα διάφορα κράτη νέων αξιόλογων προϊόντων
-  να βοηθήσει τα κράτη-μέλη του που δεν έχουν επαρκείς εγκαταστάσεις και εξοπλισμό για την αξιολόγηση νέων φαρμάκων
-  να προωθήσει ομοιόμορφα κριτήρια για την κυκλοφορία των φαρμάκων
Προτείνει μια διαδικασία που αναφέρεται στην υποβολή φακέλου από την ενδιαφερόμενη πλευρά που θα περιέχει :
- να περιορίσει τις ερευνητικές δαπάνες με την αποφυγή εκτέλεσης της ίδιας εργασίας από περισσότερες πλευρές
-  Πληροφοριακά έντυπα σχετικά με τα χημικά, φαρμακοτεχνικά και παρασκευαστικά στοιχεία του φαρμάκου καθώς και τον έλεγχό του.
- Κλινικές φαρμακολογικές μελέτες
-  Τοξικολογικές και φαρμακολογικές μελέτες σε πειραματόζωα
-  Πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τις ιδιότητες, ενδείξεις, αντενδείξεις, ανεπιθύμητες ενέργειες, αλληλεπιδράσεις καθώς και την δοσολογία του φαρμάκου
-  Κάθε άλλη χρήσιμη πληροφορία για την σωστή αξιολόγηση του φαρμάκου
- Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας στη συνέχεια ελέγχει και αξιολογεί τον φάκελο και αν αυτός κριθεί θετικά, τότε χορηγείται πιστοποιητικό επιστημονικής ανάπτυξης το οποίο αποτελεί ουσιαστικό βοηθητικό στοιχείο για την έγκριση του προϊόντος από τις διάφορες χώρες.
- Δείγμα του τελικού προϊόντος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ

Ε.Ο.Φ. ΚΑΙ ΚΕ.Σ.Υ.

Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (Ε.Ο.Φ.)
Ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (Ε.Ο.Φ.), ιδρύθηκε αρχικά με τον Νόμο 1316/1983 σαν Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου με έδρα την Αθήνα, που λειτουργεί κάτω από την εποπτεία του Κράτους, οποία ασκείται από τον Υπουργό Υγείας. Στη συνέχεια ο Νόμος αυτός τροποποιήθηκε κάποια άρθρα του άλλαξαν, ενώ προστέθηκαν και άλλα.

Σκοπός και Αντικείμενο του Ε.Ο.Φ.
Ο Ε.Ο.Φ. έχει σαν πρώτιστο σκοπό την προάσπιση και την προαγωγή της δημόσιας υγείας, καθώς και την εξασφάλιση του δημοσίου συμφέροντος γενικότερα στο χώρο του φαρμάκου και άλλων συναφών προϊόντων, με την εξασφάλιση επαρκούς κυκλοφορίας ελεγμένων και ποιοτικά άριστων προϊόντων, καθώς και με την προώθηση και ανάπτυξη της τεχνολογίας και της έρευνας στον ίδιο χώρο.
-  Φαρμακευτικές ουσίες, πρώτες ύλες και υλικά συσκευασίας των προϊόντων αρμοδιότητας του Ε.Ο.Φ.

Αντικείμενο των αρμοδιοτήτων του Ε.Ο.Φ. αποτελούν τα παρακάτω προϊόντα:
-  Φαρμακευτικά προϊόντα για ανθρώπινη χρήση
-  Φαρμακευτικά προϊόντα προερχόμενα από αίμα ή πλάσμα ανθρώπων
- Ανοσολογικά φαρμακευτικά προϊόντα (εμβόλια, άνοσοι οροί, βιολογικά διαγνωστικά προϊόντα in vitro και αλλεργιογόνα).
- Φαρμακευτικά προϊόντα που παράγονται με βιοτεχνολογικές μεθόδους
- Ραδιενεργά σκευάσματα ή ιδιοσκευάσματα για θεραπευτική ή διαγνωστική χρήση
-  Άλλα φαρμακευτικά προϊόντα υψηλής τεχνολογίας
-  Δρόγες και μείγματα δρογών για θεραπευτική ή διαγνωστική χρήση
-  Καλλυντικά γενικά προϊόντα
- Ιατρικά βοηθήματα
- Υγρά διαλύματα περιτοναϊκής διύλισης ή αιμοδιύλησης
-  Προϊόντα ειδικής διατροφής, συμπληρώματα διατροφής, επικουρικά αδυνατίσματος, γάλατα και τροφές βρεφικής ηλικίας, κ.α.
- Φαρμακούχες ζωοτροφές, προσθετικά ζωοτροφών
-  Ιαματικά ύδατα και απωθητικά του καπνίσματος
-  Απολυμαντικά, αντισηπτικά και αποσμητικά χώρου
-  Κτηνιατρικά φάρμακα
- Παρασιτοκτόνα φάρμακα

Τα παραπάνω είδη υπάγονται στην αρμοδιότητα του Ε.Ο.Φ., είτε παράγονται είτε εισάγονται στην Ελλάδα σαν πρώτες ύλες, ημι-έτοιμα ή έτοιμα προϊόντα, είτε διακινούνται με οποιονδήποτε τρόπο, μέσα ή έξω από τα όρια της Ελληνικής Επικράτειας και ανεξάρτητα αν προορίζονται ή όχι για εσωτερική κατανάλωση ή εξαγωγή.
Όλα τα προϊόντα που λαμβάνουν άδεια κυκλοφορίας στην Ελλάδα χαρακτηρίζονται με κωδικό αριθμό που δίνεται από τον Ε.Ο.Φ., τυπώνεται στην ταινία γνησιότητας και είναι υποχρεωτικός και δεσμευτικός για όλες τις δημόσιες υπηρεσίες, τα ταμεία υγείας και τις ιδιωτικές επιχειρήσεις οι οποίες παράγουν, διακινούν, χρησιμοποιούν ή με οποιονδήποτε τρόπο ασχολούνται με τα φαρμακευτικά ιδιοσκευάσματα.

Αρμοδιότητες του Ε.Ο.Φ.
Για την υλοποίηση των σκοπών του ο Ε.Ο.Φ. :
- α) Την έγκριση, απόρριψη, ανανέωση, τροποποίηση, αναστολή ή και ανάκληση των αδειών κυκλοφορίας των ειδών της αρμοδιότητάς του που αναφέρθηκαν παραπάνω.

1. Αποφασίζει :
- β) Την διενέργεια των απαιτούμενων κλινικών και εργαστηριακών ή άλλων μελετών και εφαρμογών στα παραπάνω προϊόντα.
- δ) Τη χορήγηση, αναστολή ή ανάκληση άδειας δυνατότητας παρασκευής προϊόντων ή μορφών της αρμοδιότητάς του καθώς και την προσωρινή ή οριστική διακοπή της παραγωγής τους.
- γ) Την λήψη άμεσων διοικητικών ή συντηρητικών μέτρων όταν κινδυνεύει η Δημόσια Υγεία.
- ε) Την πιστοποίηση συμμόρφωσης με τις αρχές της ορθής εργαστηριακής πρακτικής στα εργαστήρια που εποπτεύει.

2. Γνωμοδοτεί :
- στ) Την επιβολή διοικητικών κυρώσεων που προβλέπονται από το νόμο και την φαρμακευτική νομοθεσία
- α) Για τη χορήγηση, ή ανάκληση άδειας ίδρυσης , εγκατάστασης, λειτουργίας, επέκτασης, μεταφοράς, μεταστέγασης, συστέγασης μονάδων που ασχολούνται με την παραγωγή ή εμπορία των προϊόντων που έχουν αναφερθεί παραπάνω.
- β) Για τον καθορισμό των τιμών των προϊόντων της αρμοδιότητάς του, καθώς και για το σύστημα κοστολόγησης και ανακοστολόγησής τους.
- α) Ασκεί προληπτικό έλεγχο των πιστοποιητικών προέλευσης, σύνθεσης, τιμολογίων, τιμοκαταλόγων της χώρας προέλευσης καθώς και κάθε άλλου πιστοποιητικού το οποίο συνοδεύει τα εισαγόμενα προϊόντα της αρμοδιότητάς του.
- γ) Για κάθε θέμα που σχετίζεται με την έρευνα, παραγωγή, εισαγωγή, εξαγωγή και διακίνησή των προϊόντων της αρμοδιότητάς του. 3. Επίσης ο Ε.Ο.Φ.:
- β) Κατά την κρίση του ελέγχει ή αναθέτει σε άλλες δημόσιες υπηρεσίες ή νομικά πρόσωπα τον έλεγχο των μεθόδων βιομηχανικής παρασκευής φαρμακευτικών ουσιών, που προστατεύονται από διπλώματα ευρεσιτεχνίας (PATENTS). Τις αξιολογεί επιστημονικά αν είναι πρωτότυπες και εισηγείται στον Υπουργό Έρευνας και Τεχνολογίας σχετικά με την ανάκληση ή την ακύρωσή τους.
- δ) Ασκεί με τα εργαστήριά του τον έλεγχο ποιότητας, δραστικότητας, τοξικότητας και γενικά της καταλληλότητας των προϊόντων της αρμοδιότητάς του με χημικές, φυσικές, βιολογικές, μικροβιολογικές και άλλες μεθόδους.
- γ) Διενεργεί επιθεωρήσεις και δειγματοληψίες με όργανά του στα στάδια της εισαγωγής, παραγωγής, αποθήκευσης, διακίνησης και διάθεσης υλών ημι-έτοιμων και έτοιμων προϊόντων των ειδών της αρμοδιότητάς του σε κάθε χώρο που μπορεί να παράγονται, αποθηκεύονται ή διακινούνται αυτά, καθώς και σε κάθε έντυπο που συνοδεύει τις παραπάνω διαδικασίες.
- ε) Επιθεωρεί, ελέγχει και εποπτεύει τα εργαστήρια στα οποία διενεργούνται οι χημικοί, φυσικοί, βιολογικοί, μικροβιολογικοί, τοξικολογικοί και κάθε άλλου είδους έλεγχοι ποιότητας σε προϊόντα της αρμοδιότητάς του. Επίσης τα εργαστήρια όπου πραγματοποιούνται προσδιορισμοί φαρμάκων σε βιολογικά υγρά προκειμένου να γίνουν μελέτες βιοδιαθεσιμότητας και βιοϊσοδυναμίας.

Εισηγείται στις αρμόδιες κρατικές αρχές τα αναγκαία νομοθετικά, διοικητικά και άλλα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται για την προάσπιση της Δημόσιας Υγείας και δημόσιου συμφέροντος στον τομές της παραγωγής, εισαγωγής και διακίνησης των προϊόντων αρμοδιότητάς του και ενδεικτικά για:

4. Παράλληλα ο Ε.Ο.Φ.:
- α) Τις συνθήκες παραγωγής, αποθήκευσης και διακίνησής τους.
- γ) Την προστασία του περιβάλλοντος
- β) Την προστασία, την ασφάλεια και τις συνθήκες εργασίες των εργαζόμενων στην έρευνα, παραγωγή και διακίνησή τους.
- δ) Την προμήθειά τους από το δημόσιο και τα Ν.Π.Δ.Δ., την τήρηση των προδιαγραφών, γνωμοδοτώντας παράλληλα και για τα αποτελέσματα.
- 6. Ο Ε.Ο.Φ. λαμβάνει κάθε νόμιμο μέτρο για τον ομαλό εφοδιασμό της αγοράς
- 5. Ο Ε.Ο.Φ. καταρτίζει, εκδίδει και διαθέτει την Ελληνική Φαρμακοποιία, το Εθνικό Συνταγολόγιο και άλλα έντυπα ή βιβλία σχετικά με τους σκοπούς του Ε. Ο.Φ., που κρίνονται από το Διοικητικό συμβούλιο απαραίτητα για την ενημέρωση του κοινού και των αρμόδιων φορέων.

με φαρμακευτικά και παραφαρμακευτικά προϊόντα και φροντίζει για την αποφυγή ελλείψεων.
- α) προγραμματίζει και διεξάγει αυτοδύναμα ή σε συνεργασία με άλλους φορείς και με φυσικά νομικά πρόσωπα δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου, έρευνες για την ανάπτυξη ή τη βελτίωση των παραπάνω προϊόντων.

7. Επιπλέον ο Ε.Ο.Φ.:
- β) Οργανώνει και πραγματοποιεί είτε με δαπάνες του είτε σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας ή με άλλους φορείς του Δημόσιου Τομέα σεμινάρια ή εκπαιδευτικά προγράμματα για το προσωπικό του και το υγειονομικό δυναμικό της χώρας, καθώς και επίσης και προγράμματα για την ενημέρωση της κοινής γνώμης για την ορθολογική χρήση των φαρμάκων και τους κινδύνους που προκαλούνται από την αλόγιστη χρήση τους.
- 9. Ο Ε.Ο.Φ. ενημερώνει την κοινή γνώμη και όλους τους ασχολούμενους με τη Δημόσια Υγεία για σωστή χρήση των προϊόντων της αρμοδιότητάς του και την προάσπιση της προαγωγή Δημόσιας Υγείας.
- 8. Ο Ε.Ο.Φ. καθορίζει τις τεχνικές προδιαγραφές για την έγκριση, εισαγωγή, παραγωγή, αποθήκευση και διακίνηση των προϊόντων της αρμοδιότητάς του και ελέγχει την εφαρμογή τους.
- 10. Ο Ε.Ο.Φ. εκδίδει με δικές του δαπάνες τις ταινίες γνησιότητας που πρέπει να φέρουν όλα τα φαρμακευτικά ιδιοσκευάσματα ή σκευάσματα τα οποία κυκλοφορούν στην Ελλάδα και τις διαθέτει δωρεάν στους παραγωγούς, αντιπροσώπους ή εισαγωγείς των προϊόντων αυτών.

Διοίκηση του Ε.Ο.Φ.
Ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων διοικείται από δεκαμελές Διοικητικό Συμβούλιο. Το Δ.Σ. του Ε.Ο.Φ. αποτελείται από τον Πρόεδρο, τον Αντιπρόεδρο, επτά μέλη καθώς και ένα εκπρόσωπο του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου. Μεταξύ των μελών του Δ.Σ. περιλαμβάνονται ένας Διευθυντής του Ελεγκτικού Συνεδρίου και ένας Πρόεδρος Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

2. Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας (ΚΕ.Σ.Υ.)
Το Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας είναι το πρώην Ανώτατο Υγειονομικό Συμβούλιο (Α.Υ.Σ.), και αποτελεί υπηρεσία η οποία υπάγεται απ' ευθείας στον Υπουργό Υγείας Πρόνοιας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Υποστηρίζεται από την Γραμματεία του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας η οποία λειτουργεί σε επίπεδο Tμήματος. Η αρμοδιότητα της Γραμματείας του ΚΕ.Σ.Υ. μεταξύ των άλλων περιλαμβάνει και θέματα:
-  Οργάνωσης και τήρησης του πρωτοκόλλου εισερχόμενων και εξερχόμενων εγγράφων βιβλίων πρακτικών ολομέλειας, γνωμοδοτήσεων προς τον
- Υπουργό Υγείας και Πρόνοιας ή άλλα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου ή Οργανισμούς
-  Διατήρησης αρχείου πρώην Ανώτατου Υγειονομικού Συμβουλίου (Α.Υ.Σ.).
-  Τήρησης μητρώου φαρμακοποιών για άδεια άσκησης επαγγέλματος
-  Συνεργασίας με άλλους διεθνείς οργανισμούς στο χώρο της Υγείας.
-  Τήρησης πρωτοκόλλου ερευνητικών προγραμμάτων
-  Ετήσιας απογραφής των λειτουργικών στοιχείων των Νοσοκομείων του Ε.Σ.Υ. για την νοσηλευτική κίνηση, το προσωπικό καθώς και τα οικονομικά στοιχεία τους.
-  Συλλογής και ανάλυσης στοιχείων για το σχεδιασμό των Υπηρεσιών Υγείας, διερεύνησης των θεμάτων που παραπέμπονται στο ΚΕ.Σ.Υ. και επιστημονική τεκμηρίωση των προτάσεων για την αντιμετώπιση των θεμάτων.

Οι πτυχιούχοι Φαρμακοποιοί είτε είναι απόφοιτοι Φαρμακευτικής Σχολής Ελληνικού Πανεπιστημίου ή αντίστοιχης Σχολής ξένου Πανεπιστημίου, προκειμένου να ασκήσουν το επάγγελμα του Φαρμακοποιού στην Ελλάδα, πρέπει να αποκτήσουν την άδεια άσκησης επαγγέλματος φαρμακοποιού η οποία χορηγείται από το Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας (ΚΕ.Σ.Υ.). Το Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας χορηγεί την άδεια αυτή κατόπιν εξετάσεων προφορικών και πρακτικών σε δύο τμήματα στην Αθήνα και Θεσσαλονίκη.

3. Έγκριση Φαρμακευτικών Ιδιοσκευασμάτων

Το φάρμακο από την σύνθεση μέχρι την κυκλοφορία
Μετά την ολοκλήρωση της σύνθεσης ενός φαρμάκου ακολουθεί ο έλεγχος της δραστικότητάς του καθώς και της ασφάλειάς του. Οι διαδικασίες αυτές είναι περίπλοκες, χρονοβόρες και πολυέξοδες.
Όταν το φάρμακο έχει θεραπευτική χρησιμότητα. ακολουθούν οι προκλινικές μελέτες που είναι το επόμενο στάδιο. Σε αυτές τις μελέτες γίνεται χορήγηση του φαρμάκου σε ζώα όπου μελετώνται και προσδιορίζονται λεπτομερειακά οι δόσεις, η οδός χορήγησης, ο έλεγχος του μεταβολισμού, της τοξικότητας και της επίδρασης του φαρμάκου στη λειτουργία των διαφόρων οργάνων.

Αφού συντεθεί ένα νέο φάρμακο, απομονώνεται και καθορίζονται οι φυσικές και χημικές του ιδιότητες. Κατόπιν με βιολογικούς ελέγχους διαπιστώνεται η φαρμακολογική δράση και ελέγχεται στην πράξη η θεραπευτική του χρησιμότητα.
Εάν οι προκλινικές μελέτες είναι επιτυχείς, εάν το φάρμακο είναι καλύτερο από αυτά που κυκλοφορούν, και εάν συμφέρει οικονομικά η παρασκευή του, ακολουθούν οι κλινικές μελέτες. Για τις κλινικές μελέτες συνεργάζεται ένα επιτελείο το οποίο αποτελείται από γιατρούς, φαρμακολόγους, φαρμακοποιούς, βιοχημικούς, μικροβιολόγους, νοσηλεύτριες και άλλο επιστημονικό και παραϊατρικό
προσωπικό .

Βέβαια, εκτός από τους υγιείς εθελοντές μπορούν να συμμετάσχουν στις κλινικές μελέτες και άνθρωποι που η ζωή τους απειλείται από κάποια βαριά ασθένεια, όπως για παράδειγμα καρκίνος και εκ των προτέρων περιμένουμε ότι το φάρμακο θα έχει ανεπιθύμητες παρενέργειες, οι οποίες όμως στην συγκεκριμένη περίπτωση είναι ανεκτές.
Οι μελέτες αυτές ξεκινούν με την χορήγηση του φαρμάκου σε υγιείς εθελοντές με ελάχιστες ποσότητες από αρχικά υπολογισμένη δόση, με σκοπό τη διαπίστωση πιθανών παρενεργειών από το φάρμακο. Κατόπιν η ποσότητα του φαρμάκου αυξάνει βαθμιαία ώστε να φθάσει στην κατάλληλη δοσολογία. Παράλληλα ελέγχεται η απορρόφηση, η κατανομή, ο μεταβολισμός και η απέκκριση του συγκεκριμένου φαρμάκου από τον άνθρωπο, όπως επίσης και η τοξικότητά σε εκείνα τα ζώα που μεταβολίζουν το φάρμακο με τρόπο παρόμοιο με τον άνθρωπο.

Τέλος, αφού το φάρμακο έχει την ζητούμενη θεραπευτική ικανότητα και στερείται παρενεργειών, χρησιμοποιείται από ασθενείς εσωτερικών και στη συνέχεια εξωτερικών ιατρείων που πάσχουν ασθένεια την οποία το συγκεκριμένο φάρμακο μπορεί να θεραπεύσει.
Οι μελέτες για το φάρμακο συνεχίζονται και μετά την έγκρισή του για πιθανές νέες ενδείξεις, τροποποίηση δοσολογίας, κ.λ.π.

Η έγκριση των φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων
Οι Υγειονομικές αρχές διαφόρων Κρατών, έχοντας στόχο την διάθεση κατάλληλων και ακίνδυνων φαρμάκων στο κοινωνικό σύνολο, χρησιμοποιούν ενιαία και καθορισμένα κριτήρια, τα οποία απαιτούν την τήρηση συγκεκριμένων διαδικασιών, προκειμένου για τα φάρμακα που πρόκειται να εγκριθούν.
Στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης και για να μειωθούν οι αντιθέσεις μεταξύ των Κρατών-Μελών που σχετίζονται με το φάρμακο έχει θεσπιστεί η Κατευθυντήρια Οδηγία 2001/83/ΕΚ, L136/67/31-04-2004, όπου αναφέρονται οι υποχρεώσεις των αρμοδίων αρχών των Κρατών - Μελών. Τα επιστημονικά πληροφοριακά στοιχεία τα οποία πρέπει να περιλαμβάνονται στον φάκελο του φαρμάκου είναι τα παρακάτω :

Για να εγκριθεί ένα ιδιοσκεύασμα πρέπει οι ενδιαφερόμενοι να υποβάλλουν στην αρμόδια αρχή όλα τα δικαιολογητικά τα οποία δίνουν πληροφορίες για την σύνθεση, τις ιδιότητες καθώς και την θεραπευτική αξία του προϊόντος. Επίσης υποβάλλουν στοιχεία με τα οποία κατοχυρώνουν νομικά το προϊόν και την εμπορική του ονομασία. Η απόφαση για το φάρμακο από την Επιτροπή Κρίσης μπορεί να είναι θετική, θετική με όρους, όπως η περιορισμένη χρήση του φαρμάκου κάτω από ορισμένες συνθήκες π.χ. Ενδονοσοκομειακή χρήση, ή αρνητική.

-  Η ποιοτική και ποσοτική σύνθεση του φαρμάκου , με την οποία καθορίζονται ακριβώς τα δραστικά συστατικά και τα έκδοχα.
-  Η περιγραφή του τρόπου παρασκευής. Ο τρόπος παρασκευής δίνεται συνοπτικά και όχι αναλυτικά, διότι το μεν Κράτος πρέπει να διασφαλιστεί σχετικά με τις συνθήκες σωστής παρασκευής του προϊόντος, ο δε παρασκευαστής πρέπει να εξασφαλίσει το KNOW-HOW. Το KNOW-HOW αποτελεί όρο που χρησιμοποιείται διεθνώς και δείχνει ευρύτερα την τεχνολογική γνώση της δημιουργίας ενός αντικειμένου.
-  Η δοσολογία, η φαρμακοτεχνική μορφή, ο τρόπος και η οδός χορήγησης . Η κατάλληλη φαρμακοτεχνική μορφή και ο τρόπος χορήγησης εξασφαλίζουν την επιθυμητή δράση του φαρμάκου στο σωστό μέρος και στον σωστό χρόνο και αποφεύγεται η τοξικότητα που μπορεί να προκύψει με λάθος δοσολογία.
-  Οι θεραπευτικές ενδείξεις, οι αντενδείξεις και ανεπιθύμητες ενέργειες.
-  Οι μέθοδοι ελέγχου του τελικού προϊόντος, οι προδιαγραφές των ενδιάμεσων σταδίων παραγωγής και οι προδιαγραφές των πρώτων υλών. Με αυτόν το τρόπο το Κράτος μέσω του Ε.Ο.Φ., εξασφαλίζει ότι έχει την δυνατότητα να αναπαράγει τις μεθόδους αυτές και να διαπιστώσει εάν ο παρασκευαστής είναι σε θέση να παράγει και να ελέγχει σωστά το φάρμακο.
-  Το σχέδιο εσωτερικής και εξωτερικής συσκευασίας καθώς και το κείμενο των οδηγιών χρήσης.
-  Τα φαρμακολογικά, τα τοξικολογικά καθώς και τα κλινικά πληροφοριακά στοιχεία . Σε αυτά αναφέρεται η πιθανή τοξικότητα του φαρμάκου, οι φαρμακολογικές του ιδιότητες καθώς και η ανταπόκρισή του στις ενδείξεις που προτείνονται.

Όσον αφορά την εξωτερική συσκευασία του φαρμάκου σύμφωνα με την Κοινοτική οδηγία, σε αυτήν πρέπει να περιλαμβάνονται η ονομασία του φαρμάκου ακολουθούμενη από την δοσολογία και την φαρμακοτεχνική μορφή, και πιθανόν την ένδειξη για βρέφη, παιδιά, ενήλικες. Εάν το φάρμακο περιέχει μέχρι τρείς δραστικές ουσίες πρέπει να αναγράφεται η διεθνής κοινή ονομασία, ή αν λείπει, η κοινή ονομασία.
Θα πρέπει ακόμη να αναγράφονται οι συνθήκες φύλαξης του φαρμάκου όπως πχ. φύλαξη σε θερμοκρασία περιβάλλοντος, στο ψυγείο, καθώς και ειδική προειδοποίηση σύμφωνα με την οποία «το φάρμακο πρέπει να φυλάσσεται μακριά από παιδιά και έξω από το οπτικό τους πεδίο».

Επίσης να αναγράφεται ο τρόπος και πιθανά η οδός χορήγησης, όπως και να προβλέπεται χώρος για την αναγραφή της συνταγογραφημένης δόσης. Αναφέρεται επιπλέον ο αριθμός της παρτίδα παραγωγής, η ημερομηνία λήξης του φαρμάκου, ο αριθμός έγκρισης του ΕΟΦ, καθώς και το όνομα και η διεύθυνση του κατόχου της άδειας κυκλοφορίας ή του νόμιμου αντιπροσώπου του. Στην εξωτερική συσκευασία του φαρμάκου υπάρχει επίσης χαρακτηριστικός γραμμοκώδικας (bar code) ο οποίος και σαρώνεται ηλεκτρονικά όποτε χρειάζεται, όπως για παράδειγμα κατά την εκτέλεση της συνταγής στο φαρμακείο.

Περιλαμβάνονται και ειδικές προφυλάξεις για την απόρριψη των μη χρησιμο-
ποιηθέντων φαρμάκων ή των αποβλήτων που προκύπτουν από τα φάρμακα, όπως και τα κατάλληλα συστήματα συλλογής τους.
- Ο κάτοχος της άδειας κυκλοφορίας του φαρμάκου μεριμνά ώστε η ονομασία να αναγράφεται και με την μορφή Braille στην συσκευασία. Παρόμοια μπορεί να είναι διαθέσιμο και το ενημερωτικό φυλλάδιο.
Όταν πρόκειται για φάρμακα που μπορούν να χορηγηθούν χωρίς ιατρική συνταγή, αναφέρονται και οι οδηγίες χρήσεως.
Σχετικά με το φύλλο οδηγιών χρήσης που βρίσκεται μέσα σε κάθε εμβαλάγιο (κουτί) συσκευασίας, πρέπει να είναι ευανάγνωστο, σαφές και εύχρηστο. Καταρτίζεται με βάση τα χαρακτηριστικά του προϊόντος και πρέπει να περιλαμβάνει κατά σειρά:

-  Ονομασία του φαρμάκου, ακολουθούμενη από την δοσολογία και την φαρμακοτεχνική μορφή, και την ένδειξη για βρέφη, παιδιά, ή ενήλικες.
-  Προσδιορισμό του φαρμάκου:
-  την φαρμακοθεραπευτική κατηγορία με κατανοητή διατύπωση για τον ασθενή.
-  Πληροφορίες που είναι απαραίτητες πριν από την λήψη του φαρμάκου, όπως:
-  Θεραπευτικές ενδείξεις του φαρμάκου
-  Αντενδείξεις και κατάλληλες προφυλάξεις κατά την χρήση,
-  Ειδικές προειδοποιήσεις όπως για παράδειγμα πιθανών συνεπειών της θεραπείας ως προς την ικανότητα του ατόμου να οδηγεί ή να χειρίζεται ορισμένες μηχανές
- Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα και ουσίες, όπως αλκοόλ, καπνός, τρόφιμα που μπορούν να επηρεάσουν την δράση του φαρμάκου.
-  Κατάλογος εκδόχων που η γνώση τους είναι αναγκαία για την αποτελεσματική και ασφαλή χρήση του φαρμάκου.
-  Την ποσολογία, τον τρόπο, την οδό και την συχνότητα χορήγησης, την διάρκεια της θεραπείας
-  Αναγκαίες οδηγίες για την σωστή χρήση του φαρμάκου όπως:
-  Τις αναγκαίες ενέργειες σε περίπτωση παράλειψης δόσης ή υπέρβασης της δοσολογίας
- Ειδική σύσταση για να συμβουλεύεται ο χρήστης τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό, για οποιαδήποτε διευκρίνηση της χρήσης του φαρμάκου
-  Την ένδειξη κινδύνου να προκληθεί στερητικό σύνδρομο
-  Περιγραφή των ανεπιθύμητων ενεργειών με κανονική χρήση του φαρμάκου και αναγκαίες ενέργειες για την αντιμετώπισή τους. Ο ασθενής πρέπει να γνωστοποιεί στον γιατρό ή τον φαρμακοποιό του κάθε ανεπιθύμητη ενέργεια που δεν αναφέρεται στο φύλλο οδηγιών
-  Ημερομηνία της τελευταίας αναθεώρησης του φύλλου οδηγιών
-  Παραπομπή στην ημερομηνία λήξης που αναγράφεται στην συσκευασία
-  Ταινίες γνησιότητας φαρμάκου Οι ταινίες γνησιότητας (κουπόνια) στην εξωτερική συσκευασία κάθε ιδιοσκευά-

σματος, φέρουν δύο γραμμοκώδικες (barcodes) ένα στο επάνω μέρος και ένα στο κάτω μέρος της ταινίας. Ο γραμμοκώδικας στο κάτω μέρος αντιστοιχεί στο είδος του φαρμάκου, ενώ ο επάνω αντιστοιχεί στην μοναδικότητα του συγκεκριμένου ιδιοσκευάσματος.
- 1. Στα φάρμακα που προορίζονται για Νοσοκομειακή Χρήση, τα στοιχεία θα έχουν ΜΠΛΕ χρώμα
Οι ταινίες γνησιότητας έχουν χρωματική διαφοροποίηση με ανεξίτηλα χρώματα στα στοιχεία που αναγράφει ο υπεύθυνος κυκλοφορίας του κάθε προϊόντος, επάνω στην ταινία γνησιότητας . Συγκεκριμένα:

- 2. Στα Συνταγογραφούμενα Φάρμακα, τα στοιχεία θα έχουν ΜΑΥΡΟ χρώμα
- 4. Στα φάρμακα που χορηγούνται με Φυλασσόμενη Συνταγή, τα στοιχεία θα έχουν ΠΡΑΣΙΝΟ χρώμα
- 3. Στα Μη Συνταγογραφούμενα Φάρμακα, τα στοιχεία θα έχουν ΚΑΦΕ χρώμα
- 5. Στα Παραλλήλως Εισαγόμενα Φάρμακα, τα στοιχεία θα έχουν ΦΟΥΞΙΑ χρώμα
Πρωτότυπο ιδιοσκεύασμα (φάρμακο) είναι το προϊόν των φαρμακευτικών εταιρειών που πραγματοποίησαν την έρευνα και εισήγαγαν διεθνώς τη δραστική ουσία στην θεραπευτική. Τα πρωτότυπα φάρμακα καλύπτονται με την προστασία του διπλώματος ευρεσιτεχνίας τους (patent) Αυτή διαρκεί περίπου 20 χρόνια (10 χρόνια έρευνα και 10 χρόνια εμπορία).

-  Πρωτότυπα και γενόσημα ιδιοσκευάσματα
Γενόσημο φάρμακο (generic drug ή Generic Medicinal product) σύμφωνα με την Ελληνική Νομοθεσία, λέγεται ένα φάρμακο (φαρμακευτικό ιδιοσκεύασμα) με την ίδια ποιοτική και ποσοτική σύνθεση σε δραστικές ουσίες, την ίδια φαρμακοτεχνική μορφή με το φάρμακο αναφοράς, και του οποίου η βιοϊσοδυναμία έχει αποδειχθεί με βάση κατάλληλες μελέτες βιοδιαθεσιμότητας. ότι τα φάρμακα τα ενεργά
Δεδομένου
γενόσημα
χρησιμοποιούν
συστα-
ότι τα φάρμακα τα ενεργά τικά και λειτουργούν στον ασθενή με τον ίδιο τρόπο όπως τα πρωτότυπα φάρμακα, έχουν τους ίδιους κινδύνους και τα ίδια οφέλη.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ

ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ
Δεοντολογία είναι οι αρχές που διέπουν και καθοδηγούν τους φαρμακοποιούς με ιδιόκτητο ή υπεύθυνους ιδιόκτητου φαρμακείου σε λειτουργία, τις σχέσεις τους με τους ασθενείς, τους συναδέλφους τους και τους υπόλοιπους υγειονομικούς επιστήμονες, τα όργανα της πολιτείας, τα συλλογικά όργανα στα οποία ανήκουν και γενικά τη στάση τους απέναντι στην κοινωνία.
Στο 1 ο μέρος στο Α' κεφάλαιο είναι διατυπωμένες οι «γενικές αρχές της δεοντολογίας». Στο Β' κεφάλαιο περιγράφονται τα γενικά καθήκοντα του φαρμακοποιού με φαρμακείο σε λειτουργία Το Γ' κεφάλαιο αναφέρεται στη συμβολή του φαρμακοποιού και στην προστασία της δημόσιας υγείας. Στο Δ' κεφάλαιο περιέχονται διατάξεις σχετικές με την ευθύνη και την αξιοπρέπεια του φαρμακοποιού.

- Ο πρώτος Κώδικας Φαρμακευτικής Δεοντολογίας τέθηκε σε ισχύ με το ΦΕΚ 262/1955. Ο κώδικας αυτός ίσχυσε μέχρι το 1993 που αντικαταστάθηκε από το Προεδρικό Διάταγμα 340/1993. Ο Κώδικας Φαρμακευτικής Δεοντολογίας περιέχει διατάξεις που καλύπτουν το λειτούργημα του επιστήμονα φαρμακοποιού αποτελείται από 35 άρθρα και χωρίζεται σε τρία μέρη:
Στο 2 ο μέρος περιλαμβάνονται σε δύο κεφάλαια ρυθμίσεις για τον αθέμιτο ανταγωνισμό και την διαφήμιση και προβολή του φαρμακείου.
Στο 3 ο μέρος περιγράφονται οι κανόνες που διέπουν τις σχέσεις του φαρμακοποιού με το κοινό και τους υπόλοιπους υγειονομικούς.

1ο μέρος Α' Κεφάλαιο Γενικές αρχές της δεοντολογίας

Άρθρο 1 ο
Η Φαρμακευτική ασκείται αποκλειστικά από τους κατόχους Πανεπιστημιακού διπλώματος φαρμακοποιού και νόμιμης άδειας άσκησης του φαρμακευτικού επαγγέλματος .

Άρθρο 2 ο
Το φάρμακο αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην πρόληψη και θεραπεία της
ασθένειας και ο φαρμακοποιός είναι ο μόνος καθ' ύλη ειδικός στον τομέα διακίνησης του φαρμάκου, λόγω της επιστημονικής του εκπαίδευσης.

Άρθρο 3 ο
Για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας και για το συμφέρον του καταναλωτή, η ευθύνη και η συμμετοχή του φαρμακοποιού πρέπει να εκτείνεται σε όλα τα στάδια διαδικασίας από την παραγωγή ως τη χορήγηση του φαρμάκου στο κοινό.

Άρθρο 4 ο
Τα φαρμακεία πρέπει να ανήκουν αποκλειστικά σε φαρμακοποιούς και να αποφεύγεται η παρεμβολή ξένων συμφερόντων που δεν έχουν σχέση με το φαρμακευτικό επάγγελμα-λειτούργημα κατά τη διακίνηση και τη λιανική εμπορία των φαρμακευτικών προϊόντων .

Άρθρο 5 ο
Είναι αναφαίρετο δικαίωμα του ασθενή η ελεύθερη επιλογή του φαρμακοποιού και οι φαρμακοποιοί ιδιοκτήτες φαρμακείου σε λειτουργία πρέπει να αποφεύγουν κάθε μέσο ή τρόπο ή μέθοδο που θα περιορίζει την ελευθερία του ασθενή στην επιλογή του φαρμακείου της προτίμησής του. Αυτό ισχύει απόλυτα και για τους διάφορους φορείς παροχής φαρμακευτικής περίθαλψης στον ελληνικό λαό.

Άρθρο 6 ο
Δεοντολογία είναι οι αρχές που διέπουν και καθοδηγούν τους φαρμακοποιούς με ιδιόκτητο ή υπεύθυνους ιδιόκτητου φαρμακείου σε λειτουργία, στις σχέσεις τους με τους ασθενείς, τους συναδέλφους τους και τους υπόλοιπους υγειονομικούς επιστήμονες, τα όργανα στα οποία ανήκουν και γενικά τη στάση τους απέναντι στην κοινωνία.

Β' Κεφάλαιο

Γενικά καθήκοντα φαρμακοποιού σε φαρμακείο σε λειτουργία

Άρθρο 7 ο
Ο φαρμακοποιός με φαρμακείο σε λειτουργία ασκεί λειτούργημα και οφείλει να το ασκεί σύμφωνα με τους ισχύοντες νόμους, την χάρτα του Ευρωπαικού φαρμακείου και με τον όρκο που έδωσε. Οφείλει να συμπεριφέρεται γενικά στη ζωή του με αξιοπρέπεια και σύμφωνα με τις παραδόσεις του φαρμακευτικού επαγγέλματος-λειτουργήματος, να σέβεται υγειονομικές αρχές, τον Πανελλήνιο Φαρμακευτικό Σύλλογο και το σύλλογο στον οποίο ανήκει και δικαιούται να απολαμβάνει τον ίδιο σεβασμό από τους πιο πάνω φορείς. Ακόμη οφείλει να συμμορφώνεται με τις επιταγές του νόμου και τις νόμιμες αποφάσεις που αφορούν την άσκηση του λειτουργήματός του, ειδικότερα δε να τηρεί τις ισχύουσες λιανικές τιμές των φαρμάκων.

Άρθρο 8 ο
- Ο φαρμακοποιός οφείλει να έχει ανώτερη αντίληψη για την αποστολή και ιερότητα του φαρμακευτικού λειτουργήματος και να απέχει από κάθε ενέργεια που μπορεί να μειώσει την εκτίμηση του κοινωνικού συνόλου για το λειτούργημα του φαρμακοποιού και τα χρηστά ήθη
Τέλος ο φαρμακοποιός σε φαρμακείο απαγορεύεται να ασκεί και άλλο επάγγελμα το οποίο θεωρείται ασυμβίβαστο με την αξιοπρέπεια του φαρμακευτικού λειτουργήματος.

Γ' Κεφάλαιο

Η συμβολή του φαρμακοποιού με φαρμακείο σε λειτουργία, στην προστασία της Δημόσιας Υγείας

Άρθρο 9 ο
- Ο φαρμακοποιός οφείλει την ίδια αφοσίωση σε όλους τους ασθενείς που τον επισκέπτονται και μέσα στα όρια των γνώσεών του να παρέχει κάθε βοήθεια σε ασθενή που βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο και εφόσον δεν μπορεί εκείνη τη στιγμή να υπάρξει ιατρική βοήθεια.

Άρθρο 10 ο
- Ο φαρμακοποιός που έχει φαρμακείο σε λειτουργία ή διευθύνει σαν υπεύθυνος φαρμακείο δεν επιτρέπεται να το εγκαταλείψει ή να το κλείσει, παρά μόνο όταν και όπως ο νόμος ορίζει.

Άρθρο 11 ο
- Ο φαρμακοποιός είναι υποχρεωμένος να παρέχει τη συνδρομή του στο έργο της κοινωνικής υγιεινής και να συνεργάζεται με τις κρατικές αρχές για την προστασία και τη διαφύλαξη της Δημόσιας Υγείας.

Άρθρο 12 ο
Οι σχέσεις των φαρμακοποιών με τα ασφαλιστικά ταμεία που παρέχουν φαρμακευτική περίθαλψη πρέπει να διαμορφώνονται κατά τέτοιο τρόπο που να εξασφαλίζεται η ανεξαρτησία του φαρμακοποιού και η ελεύθερη επιλογή του φαρμακείου από τον ασθενή,

Άρθρο 13 ο
Το συνταγολόγιο είναι απόρρητο. Ο φαρμακοποιός οφείλει να τηρεί το επαγγελματικό απόρρητο, εκτός από τις εξαιρέσεις που προβλέπει ο νόμος και σε όσες περιπτώσεις ο ασθενής με δήλωσή του αποδεσμεύει τον φαρμακοποιό από την τήρηση του απορρήτου. Επιπλέον απαγορεύεται κάθε δημόσια συζήτηση ή υπαινιγμοί σχετικά με την υγεία των πελατών του.

Δ' Κεφάλαιο

Ευθύνη και αξιοπρέπεια του φαρμακοποιού

Άρθρο 14 ο
- Ο φαρμακοποιός οφείλει να ασκεί προσωπικά την φαρμακευτική και να παρασκευάζει και να παραδίδει αυτοπροσώπως τα φάρμακα στους άρρωστους ή τους οικείους τους. Πρέπει να επιβλέπει προσωπικά κάθε φαρμακευτική εργασία που εκτελείται από το προσωπικό του φαρμακείου.

Άρθρο 15 ο
Κάθε φαρμακείο πρέπει να έχει σε εμφανές μέρος, στην πρόσοψή του, το ονοματεπώνυμο του αδειούχου φαρμακοποιού όπως και τα σχήματα που επιβάλουν οι νόμοι που ισχύουν. Τα κληρονομικά φαρμακεία πρέπει να αναγράφουν κάτω από το όνομα του αποθανόντος φαρμακοποιού και το ονοματεπώνυμο του υπεύθυνου φαρμακοποιού με τα ίδια γράμματα.

Άρθρο 16 ο
Σε περίπτωση δεοντολογικών παραβάσεων του αντικαταστάτη του αδειούχου φαρμακοποιού το πειθαρχικό συμβούλιο το οποίο θα επιληφθεί των παραβάσεων αυτών θα πρέπει να εκτιμά και την πιθανή συμμετοχή του αδειούχου φαρμακοποιού σε αυτές και στην ανάγκη καταλογίζει τις ευθύνες και σε αυτόν.

Άρθρο 17 ο
- Ο φαρμακοποιός οφείλει να αναφέρει εγγράφως στον φαρμακευτικό σύλλογο της περιοχής του κάθε μεταβολή της διεύθυνσης του φαρμακείου του, κάθε διακοπή στη άσκηση λειτουργήματός του και κάθε πρόσληψη συνεταίρου ή διάλυση της εταιρείας του συνεταιρισμού ή της συστέγασής του.

Άρθρο 18 ο
Απαγορεύεται στους φαρμακοποιούς κατόχους άδειας ίδρυσης και λειτουργίας φαρμακείου ή στους υπεύθυνους φαρμακοποιούς κληρονομικών φαρμακείων, καθώς και στους δικαιούχους κληρονομικού φαρμακείου η σύναψη ιδιαίτερης ατομικής σύμβασης με ασφαλιστικά ταμεία, εφόσον ο νόμος δεν παρέχει τέτοια ευχέρεια.

Άρθρο 19 ο
- Ο φαρμακοποιός με φαρμακείο σε λειτουργία ή ο υπεύθυνος φαρμακοποιός κληρονομικού φαρμακείου δεν πρέπει να δέχεται αμοιβή ασυμβίβαστη με την αξιοπρέπεια του λειτουργήματος του φαρμακοποιού.

Άρθρο 20 ο
- Ο φαρμακοποιός οφείλει να δίδει σαφείς οδηγίες χρήσης των χορηγούμενων φαρμάκων στους πελάτες του φαρμακείου του και να αναγράφει πάνω σε αυτά περιληπτικά την οδηγία χρήσης, καθώς και κάθε άλλη επισήμανση για αποφυγή
λαθών κατά τη λήψη ή την χορήγηση των χορηγούμενων φαρμάκων.

Άρθρο 21 ο
- Ο φαρμακοποιός όταν χορηγεί τα φάρμακα που αναγράφονται σε συνταγές, καθώς και τα άλλα διακινούμενα προϊόντα, οφείλει να ελέγχει αν τα χορηγούμενα είδη εκπληρώνουν τις νόμιμες προδιαγραφές.
2ο μέρος Α' Κεφάλαιο

Αθέμιτος ανταγωνισμός

Άρθρο 22 ο
Οι φαρμακοποιοί οφείλουν να αποφεύγουν την προσέλκυση πελατείας με ενέργειες και μέσα αντίθετα στην αξιοπρέπεια του ανθρώπου και του φαρμακοποιού επιστήμονος και λειτουργού της δημόσιας υγείας (χορήγηση δώρων ή άλλων ανταλλαγμάτων).

Άρθρο 23 ο
Απαγορεύεται στον φαρμακοποιό να αντικαθιστά με άλλα φάρμακα τα αναγραφόμενα σε ιατρική συνταγή, ακόμη και αν τα χορηγούμενα σε αντικατάσταση των αναγραφόμενων θεωρούνται κατά την κρίση του μεγαλύτερης και καλύτερης θεραπευτικής αξίας χωρίς την έγκριση του ιατρού που εξέδωσε τη συνταγή.

Άρθρο 24 ο
Γενικώς απαγορεύεται στους φαρμακοποιούς με φαρμακείο σε λειτουργία, στους δικαιούχους κληρονομικών φαρμακείων και στους υπεύθυνους φαρμακοποιούς κληρονομικών φαρμακείων τα εξής :
- β) Κάθε σύμβαση, πράξη ή συμφωνία που αποσκοπεί σε κερδοσκοπία σε βάρος της υγείας των ασθενών και παντός άλλου προσώπου.
- α) Κάθε πώληση φαρμάκου σε τιμή κατώτερη από την οριζόμενη λιανική μετα δελτία τιμών του Υπουργείου Εμπορίου.
- γ) Κάθε διανομή ή κατανομή με άλλους του ποσοστού κέρδους του φαρμακοποιού
- ε) Κάθε παραβίαση του ωραρίου λειτουργίας του φαρμακείου.
- δ) Κάθε χορήγηση δώρων ή άλλων ωφελημάτων σε γιατρούς, οδοντίατρους, μαίες, νοσοκόμους ή άλλους μεσίτες για την προσέλκυση πελατείας.
- στ) Κάθε ανταλλαγή σε χρήμα ή άλλα είδη του αναγραφόμενου φαρμάκου σε συνταγή ασφαλιστικού ταμείου.
- η) Κάθε διευκόλυνση σε οποιονδήποτε που μετέρχεται παράνομα την φαρμακευτική επιστήμη.
- ζ) Κάθε πράξη που μπορεί να προσπορίσει στον πελάτη αθέμιτη ωφέλεια.
- θ) Κάθε συμφωνία με οποιονδήποτε μετερχόμενο, οποιοδήποτε υγειονομικό επάγγελμα προκειμένου να καρπωθούν ωφελήματα ο φαρμακοποιός και οι με

αυτόν συμφωνούντες σε βάρος της υγείας του ασθενή και κάθε άλλου προσώπου.
- κ) Κάθε σύμβαση με ασφαλιστικό ταμείο ή νομικά πρόσωπα που παρέχουν φαρμακευτική περίθαλψη με όρους διαφορετικούς από αυτούς έχουν αποδεχθεί ο Π.Φ.Σ. και ο φαρμακευτικός σύλλογος του οποίου είναι μέλος ο φαρμακοποιός.
- ι) Κάθε χρήση τιμητικού αξιώματος που κατέχει ο φαρμακοποιός για προσέλκυση πελατείας.

Β' Κεφάλαιο

Άρθρο 25 ο
- α) Απαγορεύεται ρητώς η δια των μέσων μαζικής επικοινωνίας ή με άλλο μέσο διαφήμιση των φαρμάκων ή φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων, ή προβολή για την προσέλκυση πελατείας διαφημιστικών μηνυμάτων που αντιτίθενται στους νόμους και τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα Φαρμακευτικής Δεοντολογίας.
- β) Η προβολή και η διαφήμιση δραστηριοτήτων που αναπτύσσει το φαρμακείο, με τη δημιουργία ειδικών τμημάτων και Καλλυντικών και κυρίως διαιτητικών, ορθοπαιδικών ειδών, προϊόντων υγιεινής και υγιεινής διατροφής που χαρακτηρίζονται γενικά παραφαρμακευτικές δραστηριότητες και συνιστούν τομείς ιδιαίτερης εξειδίκευσης του φαρμακοποιού, δεν συνιστά αντιδεοντολογική συμπεριφορά εφόσον δεν αναφέρεται και στις καθαρώς φαρμακευτικές υπηρεσίες που παρέχει το φαρμακείο. Επίσης η παροχή υγειονομικών υπηρεσιών προς το κοινό από τον ίδιο τον φαρμακοποιό, εφόσον αυτός έχει εξειδίκευση σε κάποιον τομέα της Υγείας και η διαφήμιση της παροχής υπηρεσιών δεν συνιστά αντιδεοντολογική συμπεριφορά.
3ο μέρος Α' Κεφάλαιο

Σχέσεις του φαρμακοποιού με το κοινό

Άρθρο 26 ο
- Ο φαρμακοποιός απαγορεύεται να παρέχει στους πελάτες του ιατρικές συμβουλές και οφείλει να προτρέπει ασθενείς του να επισκεφθούν τον γιατρό για προβλήματα της υγείας τους.

Άρθρο 27 ο
- Οι φαρμακοποιοί οφείλουν να απαντούν με περίσκεψη στις ερωτήσεις ασθενών ή των οικείων τους αναφορικά με την φύση της νόσου του ασθενή, την αποτελεσματικότητα των χορηγούμενων φαρμάκων από τον γιατρό και την πιθανή πορεία της νόσου.

Άρθρο 28 ο
Οι φαρμακοποιοί οφείλουν να απέχουν από κάθε διατύπωση γνώμης για την
διάγνωση του γιατρού, την πρόγνωση της πορείας και την θεραπεία της ασθένειας . Ιδίως πρέπει να αποφεύγουν τον σχολιασμό ενώπιον των ασθενών ή των οικείων τους των αποτελεσμάτων των παραϊατρικών εξετάσεων.

Β' Κεφάλαιο

Σχέσεις του φαρμακοποιού με του λοιπούς υγειονομικούς επιστήμονες Άρθρο 29 ο
Οι φαρμακοποιοί πρέπει να διατηρούν καλές σχέσεις με τους άλλους υγειονομικούς επιστήμονες και πρέπει να σέβονται την ανεξαρτησία αυτών. Επίσης πρέπει να αποφεύγουν κάθε ενέργεια που τείνει να βλάψει τον γιατρό έναντι της πελατείας του.

Γ' Κεφάλαιο

Σχέσεις φαρμακοποιών με τους βοηθούς φαρμακείου - ασκούμενους μαθητές και βοηθούς και των συναδέλφων φαρμακοποιών

Άρθρο 30 ο
Οι φαρμακοποιοί πρέπει να επιδεικνύουν καλή και ευγενή συμπεριφορά προς τους προσλαμβανόμενους βοηθούς φαρμακείου. Την αυτή συμπεριφορά και σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντα κώδικα οφείλουν και οι βοηθοί προς τους φαρμακοποιούς.

Άρθρο 31 ο
- 1. Οι φαρμακοποιοί που έχουν στο φαρμακείο τους ασκούμενους μαθητές, βοηθούς φαρμακείου, φοιτητές φαρμακευτικής και πτυχιούχους φαρμακοποιούς για την απόκτηση της άδειας άσκησης του φαρμακευτικού επαγγέλματος οφείλουν να συμπεριφέρονται προς αυτούς όπως ο δάσκαλος στους μαθητές του.
- 2. Ο ασκών φαρμακοποιός συγχρόνως με την φαρμακευτική εκπαίδευση οφείλει να εμπνεύσει στους ασκούμενούς του την αγάπη και τον σεβασμό προς το φαρμακευτικό επάγγελμα -λειτούργημα.

Άρθρο 32 ο
- 1. Οι φαρμακοποιοί οφείλουν να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για την δημιουργία συναδελφικού πνεύματος και αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ τους.
- 3. Οι φαρμακοποιοί οφείλουν να συμμετέχουν στις διαδικασίες λειτουργίας και λήψης αποφάσεως στα συλλογικά όργανα που ανήκουν.
- 2. Κάθε συμφωνία που συνάπτεται μεταξύ φαρμακοποιών πρέπει να είναι ειλικρινής και δίκαιη.
- 4. Η πιστή τήρηση των αποφάσεων των γενικών συνελεύσεων εφόσον αυτές αφορούν αντικείμενα με τα οποία η γενική συνέλευση έχει κατά νόμον αρμοδιότητα είναι υποχρεωτική για τους φαρμακοποιούς .
- 5 . Οι φαρμακοποιοί οφείλουν να αναφέρουν στο πειθαρχικό συμβούλιο του
συλλόγου τους κάθε ενέργεια συναδέλφου που είναι αντίθετη με τους ισχύοντες νόμους και τα άρθρα του παρόντος Κώδικα Φαρμακευτικής Δεοντολογίας.
- α) κάθε αστήρικτη καταγγελία που μπορεί να βλάψει άλλον φαρμακοποιό
- 6. Συνιστά αντιδεοντολογική συμπεριφορά του φαρμακοποιού :
- β) το να επιδιώκει με λόγια ή έργα, έστω και στις ιδιωτικές του συζητήσεις και συναναστροφές να, να ζημιώσει συναδέλφους του.
- 7. Κάθε επαγγελματική διαφορά μεταξύ φαρμακοποιών που δεν μπορεί να τακτοποιηθεί με συνεννοήσεις μεταξύ τους ενδείκνυται για επίλυση στο φαρμακευτικό σύλλογο του οποίου είναι μέλη.

Άρθρο 33 ο
- 1. Οι φαρμακοποιοί οφείλουν να μην προτρέπουν τους βοηθούς άλλων συναδέλφων τους να εγκαταλείψουν αυτούς για να τους προσλάβουν οι ίδιοι.
- 2. Σε περίπτωση που εργαζόμενος βοηθός φαρμακείου εκφράσει την επιθυμία να συνεργασθεί σε άλλο φαρμακείο, τότε ο φαρμακοποιός στον οποίο ο βοηθός επιθυμεί να εργασθεί, πρέπει να ενημερώσει τον συνάδελφό του, στον οποίο υπηρετεί ο βοηθός, για την πρόθεσή του αυτή. Κάθε διαφορά που θα προκύψει ενδείκνυται να αχθεί προς επίλυση στο φαρμακευτικό σύλλογο.

Άρθρο 34 ο
Κάθε παράβαση των κανόνων του παρόντα Κώδικα Ελληνικής Φαρμακευτικής Δεοντολογίας συνεπάγεται την πειθαρχική δίωξη του παραβάτη Φαρμακοποιού και την επιβολή και των νόμιμων κυρώσεων από τα αρμόδια πειθαρχικά όργανα, ανεξαρτήτως άλλων τυχόν κυρώσεων, διοικητικών, ποινικών και αστικών που προβλέπονται από τους κείμενους νόμους.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ

ΙΔΡΥΣΗ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟΥ

1. Η διαδικασία για την ίδρυση φαρμακείου

Χορήγηση άδειας ίδρυσης φαρμακείου
Ο φαρμακοποιός που παίρνει ειδική άδεια ίδρυσης φαρμακείου ονομάζεται παραδοσιακά «αδειούχος φαρμακοποιός».
Όπως προσδιορίζεται με τις ρυθμίσεις των νόμων 3918/2011 και 4254/2014, η λήψη άδειας ίδρυσης και λειτουργίας φαρμακείου από αδειούχο φαρμακοποιό δεν υπόκειται σε κανένα περιορισμό πλην των σχετικών με τα πληθυσμιακά όρια, εφόσον εκπληρώνονται οι υπόλοιπες προϋποθέσεις.
Στην Ελλάδα το επάγγελμα του αδειούχου φαρμακοποιού και η λήψη άδειας ίδρυσης και λειτουργίας φαρμακείου από φαρμακοποιό, καθορίστηκαν διαχρονικά με τις διατάξεις των νόμων 5607/1932, 1963/1991, 3457/2006 άρθρο 14, 3918/2011 άρθρο 36 και τέλος με τον νόμο 4254/2014.

Η άδεια ιδρύσεως φαρμακείου για Δήμο ή Κοινότητα της χώρας, χορηγείται μετά από γνώμη του οικείου Φαρμακευτικού Συλλόγου με απόφαση του αρμόδιου Περιφερειάρχη.
Ως προς τον αριθμό αδειών ίδρυσης φαρμακείων από έναν φαρμακοποιό, ο νόμος 4254/2014 προβλέπει ότι ένας φαρμακοποιός, ανεξάρτητα από το εάν λειτουργεί ή όχι φαρμακείο, μπορεί να λαμβάνει περισσότερες από μία άδειες ιδρύσεως και λειτουργίας φαρμακείων, τηρουμένων ωστόσο, σύμφωνα με τη νέα ρύθμιση, των πληθυσμιακών κριτηρίων, 1 φαρμακείο ανά /1000 κατοίκους. Για παράδειγμα ένας Φαρμακοποιός που λειτουργεί στο Δήμο Πειραιά, μπορεί επιπρόσθετα να λάβει απεριόριστο αριθμό νέων αδειών ίδρυσης φαρμακείων στην Επικράτεια, εφόσον το επιτρέπουν τα πληθυσμιακά όρια (1/1000), εάν δηλαδή υπάρχουν «κενές» θέσεις, με εφαρμογή της αναλογίας 1/1000, στις επιλεγόμενες τοπικές ή δημοτικές κοινότητες κ.λπ. για την ίδρυση φαρμακείου. Το ίδιο ισχύει και για το νέο φαρμακοποιό που ουδέποτε έχει λάβει άδεια ίδρυσης φαρμακείου. Μπορεί δηλαδή και αυτός να λάβει περισσότερες άδειες ιδρύσεως φαρμακείων, όπου αυτό είναι επιτρεπτό, λαμβανομένων υπόψη των πληθυσμιακών ορίων (1/1000).

- Η άδεια άσκησης επαγγέλματος , αλλά και η άδεια ίδρυσης φαρμακείου που χορηγείται από την Περιφερειακή αυτοδιοίκηση σε ορισμένες περιπτώσεις ανακαλείται . Η ανάκληση της άδειας άσκησης επαγγέλματος φαρμακοποιού γίνεται για σοβαρές περιπτώσεις από πειθαρχικό συμβούλιο.
Η άδεια ίδρυσης και λειτουργίας φαρμακείων και φαρμακαποθηκών ανακαλείται, είτε όταν ο φαρμακοποιός έχει καταδικαστεί τιμωρηθεί με αμετάκλητη δικαστική απόφαση για παραβάσεις της νομοθεσίας και της φαρμακευτικής νομοθεσίας είτε ανακαλείται οικειοθελώς από τον φαρμακοποιό, όταν για παράδειγμα αυτός προτίθεται να συνταξιοδοτηθεί ή να μεταφέρει το φαρμακείο του σε άλλο Δήμο ή Κοινότητα.

Αναλογίες πληθυσμού
Σύμφωνα με την νομοθεσία και με το ισχύον άρθρο 36 του νόμου 3918/2011, προβλέπονται νέα πληθυσμιακά κριτήρια προκειμένου για την δυνατότητα ίδρυσης φαρμακείου:
- β. Δυνατότητα ίδρυσης φαρμακείου σε τοπικές ή δημοτικές κοινότητες με πληθυσμό έως χιλίων (1000) κατοίκων.
- α. Η αναλογία κατοίκων ορίζεται σε ένα (1) φαρμακείο ανά 1000 κατοίκους , δηλαδή μείωση του ποσοστού σε σχέση με τον προηγούμενο νόμο που προέβλεπε ένα (1) φαρμακείο για 1500 κατοίκους.
- γ. Παροχή της δυνατότητας συστέγασης λειτουργούντος φαρμακείου με υπό ίδρυση νέο φαρμακείο, με εξαίρεση των πληθυσμιακών ορίων 1 φαρμακείο για 1000 κατοίκους, χωρίς την προϋπόθεση συνταξιοδότησης του «παλαιού» φαρμακοποιού λόγω ηλικίας ή για λόγους υγείας. Με τη ρύθμιση αυτή προβλέπεται «η αύξηση των θέσεων εργασίας νέων φαρμακοποιών που επιθυμούν να λειτουργήσουν φαρμακείο, μέσω συστέγασης με φαρμακείο που λειτουργεί ήδη κατ' εξαίρεση των πληθυσμιακών κριτηρίων». Ο παλαιός και ο νέος φαρμακοποιός μετέχουν στη συνιστώμενη εταιρεία με ίσα ποσοστά.

Μετά την ισχύ του παραπάνω νόμου ο προηγούμενος νόμος 3457/2006 , που καθόριζε τα πληθυσμιακά όρια για τον αριθμό των χορηγούμενων αδειών ιδρύσεως φαρμακείων για κάθε Δήμο ή Κοινότητα της χώρας, καταργήθηκε.

2. Απαραίτητες προϋποθέσεις και κωλύματα χορήγησης άδειας ιδρύσεως φαρμακείου
Για την απόκτηση της άδειας ιδρύσεως φαρμακείου απαιτείται ο αιτών φαρμακοποιός να έχει τα παρακάτω προσόντα που αποδεικνύονται με τα αντίστοιχα πιστοποιητικά των αρμοδίων αρχών :
- β) Πτυχίο Φαρμακευτικής Σχολής και Άδεια ασκήσεως της Φαρμακευτικής
- α) Την Ελληνική Ιθαγένεια ή την υπηκοότητα ενός από τα Κράτη της Ε.Ε.
στην Ελλάδα.
- δ) Να μην έχει καταδικαστεί αμετάκλητα σε οποιαδήποτε ποινή ή κλοπή, υπεξαίρεση, απάτη, εκβίαση, πλαστογραφία, εγκλήματα, εγκλήματα κατά των ηθών, συκοφαντική δυσφήμηση για πράξεις που έχουν σχέση με την άσκηση του φαρμακευτικού επαγγέλματος, κιβδηλεία, παραχάραξη, παράβαση των διατάξεων του άρθρου 5 του Νόμου 1729/1987 (ΦΕΚ 144Α') και καθ'υποτροπή του άρθρου 11 του ίδιου Νόμου. Επίσης να μην έχει καταδικαστεί αμετάκλητα για κακούργημα ή καθ' υποτροπή πλημμέλημα για το οποίο επιβλήθηκε η στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων ή να μην έχει παραπεμφθεί με αμετάκλητο βούλευμα, για κάποιο από τα παραπάνω αδικήματα.
- γ) Να έχει εκπληρώσει τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις ή να έχει απαλλαγεί νόμιμα από αυτές.

Δεν χορηγείται άδεια ίδρυσης φαρμακείου σε Φαρμακοποιούς :
- α) που λαμβάνουν σύνταξη για λόγους υγείας ή το ανώτατο όριο της σύνταξης απονέμεται από το Δημόσιο, το Τ.Σ.Α.Υ. από οποιονδήποτε άλλον φορέα της κοινωνικής ασφάλισης ή που έχουν τις απαραίτητες προϋποθέσεις γι'αυτό, έστω κι αν παραιτήθηκαν από το δικαίωμα λήψης σύνταξης
Επίσης οι άδειες ίδρυσης και λειτουργίας φαρμακείων και φαρμακαποθηκών, που καταδικάστηκαν με αμετάκλητη δικαστική απόφαση σε ένα από τα αδικήματα που αναφέρονται στην ανωτέρω περίπτωση δ, ανακαλούνται με απόφαση του αρμόδιου Περιφερειάρχη.

- β) που έχουν τιμωρηθεί για παραβάσεις της φαρμακευτικής νομοθεσίας με οριστική ανάκληση της άδειας ίδρυσης του Φαρμακείου ή της Φαρμακαποθήκης.
- γ) που έχουν συμπληρώσει το 70 ο έτος της ηλικίας τους.'Αδειες ίδρυσης και λειτουργίας φαρμακείων και φαρμακαποθηκών που ανήκουν σε φαρμακοποιούς που έχουν συμπληρώσει το 70 ο έτος της ηλικίας τους ανακαλούνται με πράξη της αρμόδιας αρχής.

3. Χορήγηση άδειας λειτουργίας φαρμακείου

Δικαιολογητικά χορήγησης άδειας λειτουργίας φαρμακείου
Μετά τη λήψη της άδειας ίδρυσης φαρμακείου ο υπεύθυνος φαρμακοποιός, μπορεί να καταρτίσει το φαρμακείο του σε οποιοδήποτε κατάλληλο πολεοδομικά κατάστημα, ανεξαρτήτως της απόστασής του από τα πλησιέστερα φαρμακεία και να λάβει άδεια λειτουργίας του φαρμακείου του , μετά από επιθεώρηση .
Για να χορηγηθεί άδεια λειτουργίας φαρμακείου, σύμφωνα με το άρθρο 9 του νόμου 5607/1932, πρέπει να υποβληθούν από τον αιτούντα φαρμακοποιό μαζί με την σχετική αίτηση για επιθεώρηση του καταστήματος όπου θα λειτουργήσει
το φαρμακείο, τα παρακάτω δικαιολογητικά :
- β) Αντίγραφο συμφωνητικού μίσθωσης από τον αιτούντα φαρμακοποιό του καταστήματος όπου θα λειτουργήσει το Φαρμακείο, ή πρόσφατο πιστοποιητικό ιδιοκτησίας από το αρμόδιο υποθηκοφυλακείο.
- α) Βεβαίωση της αρμόδιας πολεοδομικής αρχής ότι το κατάστημα που θα λειτουργήσει το φαρμακείο, δεν είναι αυθαίρετο και δεν περιλαμβάνει αυθαίρετες κατασκευές ή προσθήκες.
- γ) Σχέδιο κάτοψης του καταστήματος όπου φαίνονται οι καθαρές διαστάσεις του
- ε) Βεβαίωση της αρμόδιας πυροσβεστικής αρχής ότι το κατάστημα διαθέτει κατάλληλο σύστημα πυρασφάλειας ή επαρκή πυροσβεστικά μέσα.
- δ) Απόσπασμα ρυμοτομικού σχεδίου της περιοχής σε κλίμακα 1:200

Τα παραπάνω δικαιολογητικά με στοιχεία γ' και δ' πρέπει να συνοδεύονται από υπεύθυνη δήλωση του άρθρου 8 του νόμου 1599/1986 του Μηχανικού που τα συνέταξε, για την ακρίβειά τους.
Η επιθεώρηση του φαρμακείου προκειμένου για την χορήγηση άδειας λειτουργίας του, γίνεται από όργανο της δημόσιας Διοίκησης, την αρμόδια Επιτροπή, η οποία αποτελείται τον Επιθεωρητή των φαρμακείων, ή τον Νομίατρο και τον πρόεδρο του οικείου Φαρμακευτικού συλλόγου, ή τους προβλεπόμενους αναπληρωτές τους.

4. Αποστάσεις μεταξύ φαρμακείων
Σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του νεώτερου νόμου 4254/2014 , κατά την ίδρυση ή την μεταφορά φαρμακείων , δεν ισχύουν οι περιορισμοί των αποστάσεων μεταξύ φαρμακείων. Μπορεί δηλαδή τα φαρμακεία να λειτουργούν και στην διπλανή πόρτα.
Όσον αφορά την ίδρυση και μεταφορά φαρμακείων πλησίον δημόσιων νοσοκομείων, η διάταξη επιτρέπει την και ίδρυση φαρμακείων σε απόσταση έως εκατό (100) μέτρων εκατέρωθεν του μέσου της εξωτερικής κεντρικής πύλης του νοσοκομείου και στις δύο (2) οικοδομικές γραμμές της οδού επί της

Στις περιπτώσεις μεταφοράς φαρμακείων από Δήμο σε Δήμο, εφόσον τα πληθυσμιακά όρια επιτρέπουν τη λειτουργία νέου φαρμακείου, τα μεταφερόμενα φαρμακεία εγκαθίστανται ελεύθερα χωρίς τον περιορισμό των αποστάσεων. Οι αποστάσεις μεταξύ φαρμακείων, οι οποίες ρυθμίζονταν σύμφωνα με τους προηγούμενους νόμους, δηλαδή το άρθρο 6 του νόμου 1963/1991 καθώς και το άρθρο 13 του νόμου 3457/2006, καταργήθηκαν. Η προηγούμενη νομοθεσία όριζε τις αποστάσεις που έπρεπε να τηρούνται μεταξύ νεοϊδρυόμενου σε 100, 180, 200 ή 250 μέτρα ή μεταφερόμενου σε 20 ή 40 μέτρα φαρμακείου, από το πλησιέστερο φαρμακείο, ανάλογα με τον πληθυσμό του τόπου ίδρυσης του φαρμακείου ή της χρονικής διάρκειας λειτουργίας του σε ορισμένη θέση.

οποίας βρίσκεται η πύλη. Η νέα αυτή ρύθμιση εφαρμόζεται ανεξάρτητα από τον αριθμό κλινών του δημόσιου νοσοκομείου . Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο αριθμός των νέων φαρμακείων δεν μπορεί να υπερβαίνει τον αριθμό των φαρμακείων που λειτουργούσαν κατά το χρόνο δημοσίευσης του νόμου 3918/2011, δηλαδή στις 02-03-2011. Επιπλέον, λόγω της κατάργησης περιορισμού των αποστάσεων, μπορούν να μεταφέρονται πλησίον των νοσοκομείων ήδη λειτουργούντα φαρμακεία χωρίς τέτοιο περιορισμό.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟΥ

1. Οργάνωση και συγκρότηση του φαρμακείου
Την βάση για την Οργάνωση και Συγκρότηση των Φαρμακείων αποτελεί το Προεδρικό Διάταγμα 312/1992, Σύμφωνα με αυτό τα φαρμακεία πρέπει να εκπληρώνουν ορισμένες προδιαγραφές, οι οποίες περιλαμβάνουν τα παρακάτω:
Απαγορεύεται η ύπαρξη και λειτουργία μέσα στο φαρμακείο χημικών ή μικροβιολογικών εργαστηρίων εκτός αν υπάρχει ειδική άδεια για αυτό.
Το φαρμακείο πρέπει να είναι ανεξάρτητο κατάστημα, να διαθέτει επαρκή φωτισμό, αερισμό, αποχέτευση, κλιματισμό και να είναι γενικά σύμφωνο με τις διατάξεις του Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού (Γ.Ο.Κ.).

Το κατάστημα του φαρμακείου το οποίο μπορεί να είναι και πολυόροφο, χωρίζεται στα εξής τμήματα:
Το φαρμακοπωλείο λειτουργεί στο ισόγειο του καταστήματος, είναι χώρος κύριας χρήσης, ο χώρος εξυπηρέτησης του κοινού. Στο φαρμακοπωλείο φυλάσσονται τα φαρμακευτικά σκευάσματα μέσα σε ράφια και συρτάρια. Επίσης στο φαρμακοπωλείο ή σε άλλους χώρους του καταστήματος του φαρμακείου, εκτός από το φαρμακευτικό εργαστήριο, μπορούν να λειτουργούν σε ξεχωριστές προσθήκες, τμήματα με τα άλλα είδη που επιτρέπεται να πωλούνται στο φαρμακείο. Με τον νόμο 4254/2014, το φαρμακοπωλείο μπορεί να έχει οποιοδήποτε εμβαδόν, σε αντίθεση με τις προηγούμενες διατάξεις που καταργήθηκαν και όριζαν το ελάχιστο εμβαδόν του φαρμακοπωλείου στα 30 τ.μ.

α) Το φαρμακοπωλείο

β) Το φαρμακοτεχνικό εργαστήριο

γ) Την αποθήκη
Το φαρμακοτεχνικό εργαστήριο πρέπει να έχει ελάχιστο εμβαδόν 10 τ,μ και να αποτελεί ανεξάρτητο χώρο κύριας χρήσης από λείες επιφάνειες, με καλό φωτισμό, στο οποίο παρασκευάζονται τα φαρμακοτεχνικά σκευάσματα.
Στην αποθήκη που διαθέτει το φαρμακείο φυλάσσονται όλα τα προϊόντα τα οποία νόμιμα διαθέτει το φαρμακείο και πρέπει να έχει εμβαδόν τουλάχιστον 5 τ.μ.
Η τουαλέτα πρέπει να είναι κατασκευασμένη σύμφωνα με τις διατάξεις του
ισχύοντα υγειονομικού κανονισμού, να διαθέτει προθάλαμο και να έχει συνολικό εμβαδό 2.5 τ.μ.

Το κατάστημα του φαρμακείου πρέπει να διαθέτει σύστημα ή επαρκή μέσα πυρασφάλειας και να προστατεύεται από ρολά πυρασφάλειας .
Το φαρμακοτεχνικό εργαστήριο, η αποθήκη και η τουαλέτα μπορεί να είναι στο ανώγειο, στον εξώστη, είτε στο υπόγειο του καταστήματος με την προϋπόθεση όμως να αποτελεί ενιαίο κτίσμα με το ισόγειο φαραμακοπωλείο, με το οποίο θα επικοινωνεί με ευρεία κλίμακα. Μπορεί να είναι και στην περίπτωση πολυόροφου καταστήματος σε κάποιον από τους ορόφους του.
Όσον αφορά την εσωτερική διαρρύθμιση των χώρων , το φαρμακείο μπορεί να χωρίζεται από το υπόλοιπο κατάστημα, πιθανόν με κινούμενο διαφανές υλικό, ώστε να μπορεί να διαχωριστεί από το υπόλοιπο κατάστημα και να έχει αυτονομία χώρου κατά τις εφημερίες και διανυκτερεύσεις, όταν η άλλη επιχείρηση που συστεγάζεται στον χώρο δεν λειτουργεί.

Με προεδρικά διατάγματα τα οποία εκδίδονται με πρόταση του Υπουργού Υγείας καθορίζονται τόσο η οργάνωση και η συγκρότηση των φαρμακείων, όσο και ειδικότερα τα τεχνικά και επιστημονικά όργανα και έπιπλα που πρέπει να διαθέτει το φαρμακείο, καθώς και τα είδη που πωλούνται σε αυτό.

2. Πρόσοψη του φαρμακείου
Στην πρόσοψη του καταστήματος του φαρμακείου τοποθετείται υποχρεωτικά μέσα σε φωτεινό πλαίσιο σταυρός πράσινου χρώματος . Στο κέντρο του μπορεί να υπάρχει η απεικόνιση του φαρμακευτικού σκεύους και του φιδιού. Στην πρόσοψη πρέπει να αναγράφεται το όνομα του αδειούχου φαρμακοποιού.
Επιπλέον στην πρόσοψη του φαρμακείου πρέπει να υπάρχει θυρίδα ανάρτησης πινάκων εφημερευόντων και διανυκτερευόντων φαρμακείων, με επαρκή φωτισμό . Η είσοδος του φαρμακείου στην περίπτωση συστέγασης του φαρμακείου με άλλη επιχείρηση, πρέπει να είναι στην πρόσοψη του καταστήματος και να διαθέτει ειδική θυρίδα ασφαλείας για την εξυπηρέτηση κοινού κατά τις διημερεύσεις και διανυκτερεύσεις.

3. Χαρακτηριστικά του Φαρμακοπωλείου και Εργαστηρίου
Το φαρμακείο πρέπει να συγκεντρώνει όλες τις προϋποθέσεις και τους όρους του Υγειονομικού Κανονισμού σχετικά με την ύδρευση, την αποχέτευση, τους χώρους υγιεινής, κλπ. Το φαρμακοπωλείο και το εργαστήριο του φαρμακείου πρέπει να διατηρούνται σε απόλυτη καθαριότητα και τάξη.
Σύμφωνα με τις διατάξεις του Προεδρικού Διατάγματος 312/1992 προβλέπονται τα απαραίτητα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει το φαρμακείο γενικά,
αλλά και ειδικότερα το φαρμακοπωλείο και το εργαστήριο ενός φαρμακείου :

 Φαρμακοπωλείο
Στο φαρμακοπωλείο εκτός από τις προθήκες πρέπει να υπάρχει κατάλληλη τράπεζα (πάγκος) για την εκτέλεση των συνταγών.
-  Τα φάρμακα που υπάρχουν στο φαρμακείο πρέπει να φυλάσσονται μέσα στις προθήκες ή τα συρτάρια του, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η καλή φύλαξή τους.
Οι προθήκες του φαρμακείου πρέπει να είναι καλής κατασκευής και εμφάνισης.
-  Τα ιδιοσκευάσματα και τα τυποποιημένα φαρμακοτεχνικά σκευάσματα φυλάσσονται στο φαρμακοπωλείο σύμφωνα με τις υποδείξεις της επιστήμης και των οδηγιών του παρασκευαστή, όπως αναγράφονται στη συσκευασία τους.

 Εργαστήριο του φαρμακείου
Το εργαστήριο του φαρμακείου αποτελεί ανεξάρτητο χώρο κύριας χρήσης, είναι εξοπλισμένο με νεροχύτη και προθήκες με συρτάρια καθώς και τράπεζα εργασίας (πάγκος), στο οποίο παρασκευάζονται τα Γαληνικά σκευάσματα και οι διάφορες φαρμακευτικές συσκευασίες.
-  Τα χημικά και οι δρόγες φυλάσσονται μέσα σε κατάλληλα δοχεία, στα οποία εξωτερικά αναγράφεται στα Ελληνικά ή τα Λατινικά η ονομασία του προϊόντος που περιέχεται. Η αποθήκευση των χημικών φαρμάκων και των δρογών πρέπει να είναι σύμφωνη με τις προδιαγραφές όπως προβλέπονται από την Ελληνική Φαρμακοποιία.
-  Στο εργαστήριο φυλάσσονται οι χημικές ουσίες, τα αντιδραστήρια, τα απόθετα φάρμακα καθώς και τα όργανα και σκεύη που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή των Γαληνικών σκευασμάτων και των διαφόρων φαρμακευτικών συσκευασιών.
-  Απαγορεύεται η χρησιμοποίηση του εργαστηρίου σαν αποθήκη καθώς και η τοποθέτηση σε αυτό αντικειμένων που είναι ξένα προς τις εργαστηριακές ανάγκες του φαρμακείου.
-  Τα φάρμακα του παρακάτω πίνακα φυλασσόμενων φαρμάκων στο φαρμακείο, πρέπει να τοποθετούνται σε ιδιαίτερο ερμάριο

4. Όργανα και σκεύη του φαρμακείου
Το φαρμακείο πρέπει να διαθέτει τα παρακάτω όργανα και σκεύη :
α) Ζυγούς. Τουλάχιστον (2) δύο ζυγούς μαζί με τα αναγκαία σταθμά τους κατά το δεκαδικό σύστημα. Ένα ευπαθή ζυγό για ζύγιση μικροποσοτήτων, με ευπάθεια 0.005 δηλαδή 5 χιλιοστών του γραμμαρίου και ένα μικρότερης ευπάθειας
για τη ζύγιση μεγαλύτερων ποσοτήτων μέχρι 20 γραμμάρια. Επίσης ένα ζυγό για τη ζύγιση ουσιών στερεών και υγρών σε ποσότητες μεγαλύτερες από το κιλό.
- γ) Συσκευές για τη θέρμανση ουσιών
- β) Ιγδία (γουδιά) πορσελάνης, λαβίδες, σπαθίδες, κάψες, χωνιά, ογκομετρικούς σωλήνες, δοκιμαστικούς σωλήνες, ηθμούς και γενικά κάθε απαραίτητο σκεύος για να μπορεί να εκπληρώνει χωρίς εμπόδια τον προορισμό του.
- δ) Ηλεκτρικό ψυγείο
- ε) Χρηματοκιβώτιο σε μόνιμη βάση και ικανού βάρους, ή εντοιχισμένο σιδηροκιβώτιο, το οποίο θα είναι ασφαλισμένο και στις δύο περιπτώσεις με κλειδιά ασφαλείας ή συνδυασμό γραμμάτων και αριθμών για την φύλαξη των ναρκωτικών. Αποκλειστικά υπεύθυνος για την φύλαξη των ναρκωτικών είναι ο αδειούχος φαρμακοποιός.

5. Πίνακας φυλασσόμενων φαρμάκων στο φαρμακείο

| 1.. Acidum aceticum              | 24.  Formaldehydum                   | 47.  Pherolum                     |
|----------------------------------|--------------------------------------|-----------------------------------|
| 2.  Acidum arenicosum            | 25.  Hydrargyrum                     | 48 . Physostigmizum  salicylicum  |
| 3.  Acidum  Hydrochloricum       | 26.  Hydrargyrum benzoi- cum         | 49.  Pilocarpinum  hydrochloricum |
| 4.  Acidum nitricum              | 27  Hydrargyrum  bichloratum         | 50. Plumbum aciticum              |
| 5.  Acidum sulfuricum            | 28.  Hydrargyrum                     | 51.  Podophylinum                 |
| 6.  Adrenalinum                  | 29  Hydrargyrum chloratum            | 52. Pulv. Ipecacuanhae            |
| 7.  Aether                       | 30.  Hydrargyrum jodatum             | 53.  Santoninum                   |
| 8.  Apomorphinum  Hydrochloricum | 31.  Hydrargyrum  Oxycynatum         | 54.  Scopolaminum  hydrobromicum  |
| 9.  Aqua Laurocerasi             | 32  Hydrargyrum oxydatum             | 55.  Secale Cornutum              |
| 10.  Aqua phenolata              | 33 . Hydrargyrum  paecipitatum album | 56.  Semen Strychni               |
| 11. Argentum nitricum            | 34.  Hydrargyrum  Hydrochloricum     | 57.  Sparteinum  sulfuricum       |
| 12.  Atropinum sulfuric- um      | 35.  Iodoformicum                    | 58.  Stophantinum                 |

| 13.  Chloralum hydratum       | 36.  Iodum                  | 59.  Strychninum  nitricum   |
|-------------------------------|-----------------------------|------------------------------|
| 14.  Chloroformium            | 37.  Kaliun hydricum        | 60. Theobrominum             |
| 15.  Caffeinum                | 38.  Kalium Hypermanganicum | 61.  Tintura belladonae      |
| 16. Cresolum                  | 39.  Kreosotum              | 62.  Tintura Crosi           |
| 17.  Cuprum solluricum        | 40. Natrium arsenisicum     | 63.  Tintura Digitalis       |
| 18.  Emeticum                 | 41  Natrium cacodylicum     | 64. Tintura Strychni         |
| 19.  Ergotinum                | 42.  Natrium hydricum       | 65. Veratrinum               |
| 20.  Extractum Belladon- nae  | 43. Nitroglycerinum Solut   | 66.  Zincum chloratum        |
| 21.  Extractum Ipecacuan- hae | 44.  Novocainum             | 67.  Zincum  phosphoratum    |
| 22.  Extractum Strychni       | 45.  Oleum Sinapis          | 68.  Zincum sulfuricum       |
| 23.  Folium Strychni          | 46.  Phenaceticum           | 69.  Zincum valerianicum     |

6. Απαραίτητα φάρμακα και Ιατρικά είδη
Κάθε φαρμακείο σύμφωνα με το Προεδρικό Διάταγμα 312/1992, σχετικό με την «Οργάνωση και Συγκρότηση Φαρμακείων», πρέπει να είναι εφοδιασμένο με τα παρακάτω απαραίτητα φάρμακα και ιατρικά είδη :

β) Επαρκείς ποσότητες ιδιοσκευασμάτων
- α) Τα φάρμακα που καθορίζονται από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων, χημικές ουσίες και δρόγες της Ελληνικής Φαρμακοποιίας
-  αντιβιοτικών,
-  αιμοστατικών,
- ορμονούχων,
- καρδιοτονωτικών,
- θεραπευτικών ορών και
-  αναλγητικών,
-  υπόλοιπων φαρμάκων που κυκλοφορούν για την κάλυψη των αναγκών του κοινού.
Οι ποσότητες είναι σε συσχετισμό με την πληθυσμιακή πυκνότητα της περιοχής, τη συχνότητα διημερεύσεων και διανυκτερεύσεων και γενικά την κίνηση εκτέλεσης συνταγών.

- γ) Καθαρό οξυγόνο σε μεταλλικές φιάλες, έτοιμο για χρήση μαζί με τα απαραίτητα εξαρτήματα για τη χρησιμοποίησή του από τον ασθενή.
- ε) Διάφορα προϊόντα υγειονομικής χρήσης , όπως σύριγγες, βελόνες ενέσεων, θερμόμετρα, κλύσματα, θερμοφόρες, παγοκύστες, καθετήρες, συσκευές μετάγγισης, κλπ.
- δ) Ναρκωτικά . Τα νόμιμα ναρκωτικά που κυκλοφορούν από το Κρατικό Μονοπώλιο Ναρκωτικών, στις ποσότητες που ορίζονται με απόφαση από το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας.
Τα είδη αυτά ελέγχονται πάντοτε τόσο στην αρχική επιθεώρηση του φαρμακείου, όσο και κατά τις περιοδικές επιθεωρήσεις που γίνονται από τα αρμόδια όργανα του Υπουργείου Υγείας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟΥ
Τα φαρμακεία σύμφωνα με το Προεδρικό Διάταγμα 312/1992, σχετικό με την «Οργάνωση και Συγκρότηση Φαρμακείων», απαραίτητα πρέπει να έχουν:
- β) Τη διατίμηση των φαρμάκων
- α) Την ισχύουσα Ελληνική Φαρμακοποιία
- γ) Βιβλίο αντιγραφής συνταγών
- ε) Βιβλίο βοηθών Φαρμακείου
- δ) Βιβλίο ασκούμενων φοιτητών και πτυχιούχων της φαρμακευτικής
- στ) Βιβλίο εργαστηρίου
- η) Επιστημονική Βιβλιοθήκη
- ζ) Τα βιβλία ναρκωτικών
Τα βιβλία Φαρμακείου από το γ' μέχρι το ζ' χρειάζονται θεώρηση από την Δ/ νση Υγείας της αρμόδιας Περιφέρειας στην οποία έχει την έδρα του το φαρμακείο, πριν από την Επιθεώρηση του Φαρμακείου και την χρησιμοποίησή τους.

α) Ελληνική Φαρμακοποιία
Η Φαρμακοποιία είναι ένα επίσημο βιβλίο του Κράτους που περιγράφει με αλφαβητική σειρά τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται σε κάθε χώρα. και αποτελεί σημείο αναφοράς για νομική χρήση. Κάθε χώρα έχει τη δική της Φαρμακοποιία.
Η Ελληνική Φαρμακοποιία ΙΙΙ, ισχύει παράλληλα με την Ελληνική Φαρμακοποιία V και καταργούνται μόνο όσες μονογραφίες της (άρθρα) υπάρχουν στην
Στην Ευρώπη υπάρχει και η Ευρωπαϊκή Φαρμακοποιία με συμβουλευτικό χαρακτήρα για τις Ευρωπαϊκές χώρες. Στην Ελλάδα, η πρώτη Φαρμακοποιία εκδόθηκε το 1837. Το 1974 κυκλοφόρησε η Ελληνική Φαρμακοποιία ΙΙΙ , το 1989 η Ελληνική Φαρμακοποιία ΙV η οποία ενσωμάτωσε την Ευρωπαϊκή Φαρμακοποιία , και το 1998 η Ελληνική Φαρμακοποιία V (ΦΕΚ 292/Α/31-12-1998), η οποία ισχύει μέχρι σήμερα. Αυτό σημαίνει, ότι η χώρα μας αποδέχεται τις προδιαγραφές και τις μεθόδους ελέγχου των φαρμάκων που ισχύουν στον Ευρωπαϊκό χώρο, όχι μόνο νομοθετικά αλλά και στην πράξη. Η σημασία της αποδοχής αυτής για την ποιότητα των φαρμάκων που παράγονται στη χώρα μας είναι αυτονόητη στα πλαίσια της ενιαίας Ευρωπαϊκής αγοράς.

νεότερη Φαρμακοποιία.
Στο ειδικό μέρος περιέχονται μονογραφίες (άρθρα) που αφορούν τα σημαντικότερα από τα φυτικά και χημικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται σήμερα, όπως επίσης και μερικά φαρμακοτεχνικά (Γαληνικά) σκευάσματα.
Η Ελληνική Φαρμακοποιία V αποτελείται από δύο κυρίως μέρη : από το ειδικό μέρος και το γενικό μέρος :
Στο γενικό μέρος περιέχονται γενικές μέθοδοι ανάλυσης, προσδιορισμού και ελέγχου των διαφόρων ουσιών και σκευασμάτων και περιγράφονται τα χρησιμοποιούμενα αντιδραστήρια.
- 1) η τυποποίηση των χρησιμοποιούμενων φαρμάκων

Σκοπός της Φαρμακοποιίας είναι:
- 2) η κωδικοποίηση των προδιαγραφών που αναφέρονται σ' αυτά
-  τον ορισμό
- 3) η εξασφάλιση της ισχύος των διατάξεων σε όλη την επικράτεια Οι προδιαγραφές τις οποίες ορίζει η Φαρμακοποιία αφορούν :
- την ποιότητα και τον έλεγχο
- τη μορφοποίηση και τη μορφή χορήγησης
-  τη διατήρηση
-  την αναγραφή και τη χορήγηση των φαρμάκων
Η προμήθεια της Φαρμακοποιίας είναι υποχρεωτική για τα Φαρμακεία.
Οι προδιαγραφές της Φαρμακοποιίας είναι υποχρεωτικές όχι μόνο για τον φαρμακοποιό αλλά αφορούν και όποιον ασχολείται με το φάρμακο, όπως γιατρό, οποιονδήποτε παρασκευαστή φαρμάκων, φαρμακοβιομηχανίες και φαρμακεμπορίες, τις φαρμακαποθήκες το προσωπικό των νοσοκομείων, τον Ε.Ο.Φ., το Ι.Φ.Ε.Τ, το Χημείο του κράτους, την Υγειονομική Υπηρεσία Στρατού κ.α.

β) Η Διατίμηση των φαρμάκων
Η Διατίμηση των φαρμάκων είναι Δελτίο Τιμών Φαρμάκων ανθρώπινης χρήσης με αλφαβητική σειρά φαρμάκου, το οποίο καθορίζει κάθε φορά τις ανώτατες τιμές πώλησης των φαρμάκων που ισχύουν σε όλη την Ελληνική Επικράτεια. Καθορίζει επίσης τις Χονδρικές και Νοσοκομειακές τιμές των φαρμάκων. Εκδίδεται και επικαιροποιείται από το Υπουργείο Υγείας και αναρτάται στην ιστοσελίδα του Υπουργείου.

γ) Βιβλίο ασκουμένων φοιτητών και πτυχιούχων της Φαρμακευτικής .
Στο βιβλίο αναγράφεται η κίνηση των ασκουμένων φοιτητών και πτυχιούχων της Φαρμακευτικής που ασκούνται στο Φαρμακείο, η ημερομηνία εγγραφής τους, οι παρουσίες-απουσίες τους και η ημερομηνία αποχώρησής τους από το Φαρμακείο.

δ) Βιβλίο βοηθών Φαρμακείου
Στο βιβλίο μαθητών Φαρμακείου στο οποίο αναγράφονται το ονοματεπώνυμο, η κίνηση των μαθητών στο φαρμακείο, δηλαδή η ημερομηνία εγγραφής τους, οι παρουσίες-απουσίες τους, η ημερομηνία αποχώρησής τους, καθώς και η επίδοση των μαθητών και η επιμέλειά τους, σύμφωνα με την κρίση του φαρμακοποιού που έχει την διεύθυνση του φαρμακείου.

ε) Βιβλίο εργαστηρίου
Στο βιβλίο εργαστηρίου αναγράφονται τα σκευάσματα και τα απόθετα φάρμακα που παρασκευάζονται στο φαρμακείο σύμφωνα είτε με την ισχύουσα Ελληνική Φαρμακοποιία, είτε αν δεν αναγράφονται σε αυτήν σύμφωνα με τις υποδείξεις της επιστήμης. Επομένως όλες οι συνταγές που παρασκευάζονται στο φαρμακείο καταχωρούνται στο βίβλο αυτό του οποίου οι σελίδες είναι αριθμημένες. Κάθε εκτελούμενη συνταγή έχει ένα χαρακτηριστικό κωδικό αριθμό αναφοράς ο οποίος αναγράφεται και στη συνταγή και στην ετικέτα του σκευάσματος.

στ) Βιβλία ναρκωτικών και η τήρησή τους
Στο φαρμακείο τηρείται το βιβλίο ναρκωτικών, το «συνταγολόγιο ναρκωτικών φαρμάκων». Σε αυτό καταγράφεται υποχρεωτικά και αυθημερόν η κίνηση των ναρκωτικών αναλγητικών φαρμάκων, δηλαδή καταχωρούνται και αριθμούνται οι ειδικές ηλεκτρονικές ιατρικές συνταγές με τις οποίες χορηγούνται ναρκωτικά αναλγητικά φάρμακα, όπως προβλέπεται από τη νομοθεσία. Το βιβλίο ναρκωτικών τηρείται πλέον με εφαρμογή του Ηλεκτρονικού Βιβλίου Ναρκωτικών στα ηλεκτρονικά συστήματα του φαρμακείου από την 1η Ιουλίου 2021 για την καταχώριση των ειδικών ιατρικών συνταγών ηλεκτρονικής συνταγογράφησης με τις οποίες χορηγούνται ναρκωτικά αναλγητικά φάρμακα. Αυτές οι συνταγές καταχωρούνται άμεσα από το σύστημα στο «Ηλεκτρονικό Βιβλίο Ναρκωτικών» το οποίο ενημερώνεται αυτόματα κατά την εκτέλεση συνταγών με ναρκωτικά φάρμακα των πινάκων Β και Γ, με τα πλήρη στοιχεία που απαιτούνται. Η αυτοματοποίηση της εκτέλεσης συνταγών ναρκωτικών περιορίζει τη γραφειοκρατική διαδικασία, εφόσον οι συνταγές φυλάσσονται αυτόματα στο μηχανογραφικό πρόγραμμα του φαρμακείου. Επίσης μηδενίζονται λάθη ή παραλείψεις που εντοπίζονταν στο χειρόγραφο βιβλίο ναρκωτικών, ενώ το ηλεκτρονικό βιβλίο είναι πάντα συμπληρωμένο και διαθέσιμο για οποιοδήποτε έλεγχο. Επιπλέον όμως, στο φαρμακείο το βιβλίο ναρκωτικών διατηρείται και στη χειρόγραφη μορφή του, για την καταχώριση ειδικών περιπτώσεων χειρόγραφων ιατρικών συνταγών που χορηγούν ναρκωτικά αναλγητικά φάρμακα σύμφωνα με τη νομοθεσία, όπως π.χ. ιατρική συνταγή κτηνιάτρου.

ζ) Επιστημονική Βιβλιοθήκη
Τα βασικά βιβλία της Επιστημονικής Βιβλιοθήκης του φαρμακείου ορίζονται με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου. Ο φαρμακοποιός μπορεί να προσθέσει στην επιστημονική βιβλιοθήκη του οποιοδήποτε πανεπιστημιακό ή άλλο βιβλίο κρίνει σχετικά.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ

ΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΕΙΔΗ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΙΑΘΕΤΕΙ ΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ
Τα φαρμακευτικά προϊόντα τα οποία μπορούν να γίνονται αντικείμενο εμπορίας από τα πρόσωπα που καθορίζει η φαρμακευτική νομοθεσία, περιγράφονται με τον νόμο.1965/1991, το Προεδρικό Διάταγμα 312/1992 και τις σχετικές οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2001/83/ΕΚ, L311/67/28-11-2001, L136/67/31-04-2004). Αναλυτικά σαν φαρμακευτικά προϊόντα χαρακτηρίζονται τα παρακάτω προϊόντα:
-  Φαρμακευτικά προϊόντα για ανθρώπινη χρήση
-  Φαρμακευτικές ουσίες, πρώτες ύλες και υλικά συσκευασίας των προϊόντων αρμοδιότητας του Ε.Ο.Φ.
- Ανοσολογικά φαρμακευτικά προϊόντα (εμβόλια, άνοσοι οροί, βιολογικά διαγνωστικά προϊόντα in vitro και αλλεργιογόνα).
- Φαρμακευτικά προϊόντα που παράγονται με βιοτεχνολογικές μεθόδους
-  Φαρμακευτικά προϊόντα προερχόμενα από αίμα ή πλάσμα ανθρώπων
-  Άλλα φαρμακευτικά προϊόντα υψηλής τεχνολογίας
-  Δρόγες και μείγματα δρογών για θεραπευτική ή διαγνωστική χρήση
- Ραδιενεργά σκευάσματα ή ιδιοσκευάσματα για θεραπευτική ή διαγνωστική χρήση
- Ομοιοπαθητικά φάρμακα
-  Καλλυντικά προϊόντα
-  Ιατρικά βοηθήματα ( ιατρικά εργαλεία, συσκευές, μηχανήματα, διαγνωστικά προϊόντα in vitro, κρίσιμα ιατρικά βοηθήματα που εμφυτεύονται με χειρουργική επέμβαση, αποστειρωμένα ή μη υλικά μιας ή πολλαπλής χρήσης όπως σύριγγες, βελόνες, καθετήρες, επιδεσμικό υλικό, υγρά φακών επαφής και συναφή προϊόντα, απολυμαντικά και αντισηπτικά, απωθητικά του καπνίσματος, οδοντιατρικά υλικά, καθαριστικά τεχνητών οδοντοστοιχιών, βιολογικά εργαστήρια in vitro μαζικής και τυποποιημένης παραγωγής, ορθοπεδικά είδη, μηχανήματα και βοηθήματα, χειρουργικά ράμματα και είδη ατομικής υγιεινής γενικώς (είδη υγιεινής βρεφών, εγκύων και λεχωίδων), συσκευές, όργανα ή μηχανήματα ιατρικά για διαγνωστική και θεραπευτική χρήση.
-  Υγρά διαλύματα περιτοναϊκής διύλισης ή αιμοδιύλησης
-  Ιαματικά ύδατα και απωθητικά του καπνίσματος
- Προϊόντα ειδικής διατροφής, συμπληρώματα διατροφής, επικουρικά αδυνατίσματος, γάλατα και τροφές βρεφικής ηλικίας, κ.α.
- Φαρμακούχες ζωοτροφές, προσθετικά ζωοτροφών
- Παρασιτοκτόνα φάρμακα
-  Απολυμαντικά, αντισηπτικά και αποσμητικά χώρου
-  Κτηνιατρικά φάρμακα

Ανοσολογικά φαρμακευτικά προϊόντα
Στα ανοσολογικά φαρμακευτικά προϊόντα περιλαμβάνονται τα εμβόλια, οι τοξίνες, οι άνοσοι οροί και τα αλλεργιογόνα προϊόντα.
- i) παράγοντες που χρησιμοποιούνται για την πρόκληση ενεργητικής ανοσοποίησης, όπως το αντιχολερικό εμβόλιο, το αντιπολιομυελιτικό εμβόλιο, το εμβόλιο της ευλογιάς,
- α) τα εμβόλια, οι τοξίνες και οροί περιλαμβάνουν κυρίως :
- ii) παράγοντες που χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση του βαθμού ανοσοποίησης, συμπεριλαμβανομένων ιδίως της φυματίνης, των τοξινών που χρησιμοποιούνται για τις δοκιμασίες της βρουκιλλίνης,
- β) τα αλλεργιογόνα προϊόντα, δηλαδή κάθε φάρμακο που προορίζεται για την επισήμανση ή την πρόκληση μιας ειδικής επίκτητης διαταραχής της ανοσολογικής ανταπόκρισης σε κάποιο αλλεργιογόνο παράγοντα
- iii) παράγοντες που χρησιμοποιούνται για την πρόκληση παθητικής ανοσοποίησης, όπως η διφθεριτική αντιτοξίνη, η άνοσος δαμαλιτική σφαιρίνη ή αντιλεμφοκυτταρική σφαιρίνη.

Φαρμακευτικά προϊόντα προερχόμενα από αίμα ή πλάσμα ανθρώπων
Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται φάρμακα με βάση συστατικά του αίματος, τα οποία παρασκευάζονται βιομηχανικά από δημόσιες ή ιδιωτικές επιχειρήσεις. Τέτοια φάρμακα είναι :
- οι παράγοντες πήξης του αίματος και
-  η αλβουμίνη,
-  οι ανοσοσφαιρίνες ανθρώπινης προέλευσης.

Δρόγες και μείγματα δρογών για θεραπευτική ή διαγνωστική χρήση
Η παραγωγή και η κυκλοφορία τους ρυθμίζεται από υπουργικές αποφάσεις (ΦΕΚ Β 217/94) και η διάθεσή τους επιτρέπεται αποκλειστικά στα φαρμακεία, ενώ η διαφήμισή τους επιτρέπεται για τις περιπτώσεις που χορηγούνται χωρίς ιατρική συνταγή.
Στις δρόγες και μείγματα δρογών για θεραπευτική ή διαγνωστική χρήση περι-
λαμβάνονται και παραδοσιακά φάρμακα φυτικής προέλευσης . Φάρμακο φυτικής προέλευσης είναι κάθε φάρμακο το οποίο περιέχει αποκλειστικά ως δραστικά συστατικά μία ή περισσότερες φυτικές ουσίες ή ένα ή περισσότερα φυτικά παρασκευάσματα ή συνδυασμό μιας ή περισσοτέρων φυτικών ουσιών με ένα ή περισσότερα φυτικά συστατικά. Αποτελούν παρασκευάσματα με καθορισμένη περιεκτικότητα και δοσολογία που έχουν μελετηθεί και προορίζονται να χρησιμοποιηθούν χωρίς ιατρική παρακολούθηση και για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή. Χορηγούνται από το στόμα, εξωτερικά ή/και με εισπνοή και δεν χορηγούνται με ένεση. Ορισμένα από αυτά, παρόλο που είναι φυσικά προϊόντα, είναι δυνατόν να είναι επικίνδυνα για τους ασθενείς. Για το λόγο αυτό καλύπτονται από τη φαρμακευτική νομοθεσία, σκοπός της οποίας είναι η προστασία της δημόσιας υγείας με την εξασφάλιση της ασφάλειας, της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας των φαρμάκων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων, έχει συγκροτήσει επιτροπή φαρμάκων φυτικής προέλευσης (ΕΦΦΠ), με σκοπό την κατάρτιση καταλόγου φυτικών παρασκευασμάτων ή φυτικών ουσιών της Ε.Ε. Τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν την καταχώριση των παραδοσιακών φαρμάκων φυτικής προέλευσης που έχει πραγματοποιηθεί από άλλα κράτη μέλη, εφόσον βασίζεται στον κατάλογο της Ε.Ε. Μερικά παραδείγματα φυτών που χρησιμοποιούνται σε παραδοσιακά φάρμακα φυτικής προέλευσης είναι: Calendula officinalis, Echinacea purpurea, Hamamelis virginiana, Mentha piperita και Pimpinella anisum.

Η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε) ταξινομεί στην κατηγορία των παραδοσιακών φαρμάκων τα φάρμακα φυτικής προέλευσης που χρησιμοποιούνται τουλάχιστον επί 30 χρόνια από τα οποία 15 τουλάχιστον στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όταν έχει συμπληρωθεί η περίοδος παραδοσιακής χρήσης και υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την παραδοσιακή χρήση τους, που αποδεικνύουν ότι το προϊόν δεν είναι επιβλαβές και οι φαρμακολογικές ιδιότητες ή η αποτελεσματικότητα του φαρμάκου τεκμαίρονται από τη μακροχρόνια χρήση και την εμπειρία, δεν απαιτούνται αποτελέσματα κλινικών μελετών. Επίσης μπορεί να περιλαμβάνονται στα αποδεικτικά στοιχεία η βιβλιογραφία από εγχειρίδια ιατρικής, φαρμακευτικής, φαρμακολογίας ή εκθέσεις από επιτροπές εμπειρογνωμόνων π.χ. από τον ΠΟΥ ή εθνικές επιτροπές εμπειρογνωμόνων.

Ομοιοπαθητικά φάρμακα
Σχετικά με τα ομοιοπαθητικά φάρμακα που παρασκευάζονται και διατίθενται στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, θα πρέπει να υπάρχει φάκελος που περιγράφει τη λήψη και τον έλεγχο της ή των αρχικών ομοιοπαθητικών πηγών και να αιτιολογεί την ομοιοπαθητική τους χρήση με βάση την δέουσα βιβλιογραφία. Τα ομοιοπαθητικά φάρμακα στην Κοινότητα πρέπει να έχουν εγκριθεί και καταχωρηθεί σύμφωνα με ότι προβλέπεται από την κοινοτική οδηγία 2001/83/ΕΚ L136/67/31-04-
2004, ή να καλύπτονται από άδεια της Εθνικής νομοθεσίας έως την 31-12-1993. Τα ομοιοπαθητικά φάρμακα καταχωρούνται με μια ειδική απλοποιημένη διαδικασία που θεσπίζεται από τα Κράτη μέλη της Κοινότητας.

Ιατροτεχνολογικά προϊόντα
Τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα (medical devices) αποτελούν βοηθήματα και περιλαμβάνονται στον κατάλογο των προϊόντων που είναι στην αρμοδιότητα του Ε. Ο.Φ. και μπορούν να πωλούνται από τις φαρμακαποθήκες και τα φαρμακεία. Μια βασική κατηγορία των ιατροτεχνολογικών προϊόντων αποτελούν τα «ενεργά εμφυτεύσιμα ιατροτεχνολογικά προϊόντα (active implantable medical devices).
-  Ορθοπαιδικά υλικά και εμφυτεύσιμες ή μη διατάξεις
Στα ιατροτεχνολογικά προϊόντα περιλαμβάνονται ενδεικτικά τα :

- Τεχνητά μέλη και μέρη ατόμων με αναπηρίες
- Επιδεσμικό υλικό, φαρμακευτικό βαμβάκι, υγρά φακών επαφής και συναφή προϊόντα
-  Εμφυτεύσιμα προϊόντα
-  Οδοντιατρικά υλικά
-  Χειρουργικές επιθέσεις, είδη σωματικής υγιεινής, προφυλακτικά, κολπικά
- Χειρουργικά ράμματα απορροφήσιμα και μη
- Αντισηπτικά, απολυμαντικά προϊόντα
- Άλλα ιατροτεχνολογικά προϊόντα διαφόρων μορφών.
-  Αποστειρωμένα και μη προϊόντα μιας χρήσης

Καλλυντικά προϊόντα
Καλλυντικά προϊόντα είναι «οποιαδήποτε ουσία ή παρασκεύασμα που προορίζεται να έρθει σε επαφή με τα επιφανειακά μέρη του σώματος, επιδερμίδα, τριχωτό μέρος, χείλη, νύχια, τα δόντια ή τον βλεννογόνο της στοματικής κοιλότητας και εξωτερικά γεννητικά όργανα, με αποκλειστικό ή κύριο σκοπό τον καθαρισμό, αρωματισμό και την προστασία για την διατήρηση αυτών σε καλή κατάσταση, την μεταβολή της εμφάνισης ή την διόρθωση των σωματικών οσμών».
Τα καλλυντικά που διακινούνται στα φαρμακεία σύμφωνα με την Κοινή Υπουργική Απόφαση (Κ.Υ.Α.) 3320/1997, διακρίνονται στις παρακάτω κατηγορίες:

Τα καλλυντικά προϊόντα κατέχουν μια σημαντική θέση στην εμπορία των προϊόντων που διακινούνται στα φαρμακεία, αλλά και σε όλη την αλυσίδα του φαρμάκου και του παραφαρμάκου. Χωρίς να αποτελούν φαρμακευτικά προϊόντα, τόσο η παρασκευή όσο και η κυκλοφορία τους υπάγεται σε ειδικούς κανόνες και υπάρχει ιδιαίτερη νομοθεσία για αυτά.
-  Κρέμες, γαλακτώματα, πλύματα (λοσιόν), πηκτώματα (gels) και λάδια για το δέρμα (χέρια, πρόσωπο, πόδια κλπ.).
-  Μάσκες ομορφιάς (εξαιρούνται αυτές που προκαλούν απολέπιση (προϊόντα peeling).

-  Fond de teint (μέικ-απ) (υγρά, κρέμες, πούδρες).
-  Σαπούνια λουτρού, αποσμητικά σαπούνια, κλπ.
- Πούδρες για μακιγιάζ, για χρήση μετά το λουτρό, για την υγιεινή του σώματος κλπ.
- Αρώματα, κολόνιες, κλπ.
- Αποτριχωτικά και προϊόντα για την περιποίηση των μαλλιών [βαφές και αποχρωστικά, για τη βοστρύχωση (κατσάρωμα), το ίσιωμα, τη στερέωση και το φορμάρισμα].
-  Παρασκευάσματα για το ντους (άλατα, αφροί, λάδια, πηκτώματα-gels).
-  Προϊόντα καθαρισμού (λοσιόν, σκόνες, σαμπουάν) και φροντίδας των μαλλιών (λοσιόν, κρέμες, λάδια), για την κόμμωση (λοσιόν, λακ, μπριγιαντίνες) και το ξύρισμα (σαπούνια, αφροί, λοσιόν κλπ.).
-  Προϊόντα για την περιποίηση των δοντιών, του στόματος, την περιποίηση και βάψιμο των νυχιών και εξωτερικής χρήσης για την περιποίηση ευαίσθητων περιοχών.
-  Προϊόντα για το μακιγιάζ και το ντεμακιγιάζ του προσώπου και των ματιών, όπως και προϊόντα που χρησιμοποιούνται στα χείλη.
-  Αντηλιακά και προϊόντα για μαύρισμα χωρίς ήλιο ή για τη λεύκανση του δέρματος και αντιρυτιδικά.

Προϊόντα ειδικής διατροφής, συμπληρώματα διατροφής, επικουρικά αδυνατίσματος, γάλατα και τροφές βρεφικής ηλικίας, κ.α.
Οι διαιτητικές τροφές όταν περιέχουν φαρμακευτικές ουσίες, θεωρούνται από το νόμο φαρμακευτικά προϊόντα και ρυθμίζονται από αντίστοιχες διατάξεις της φαρμακευτικής νομοθεσίας. Σύμφωνα με τη διάταξη του Ν.Δ. 96/1973, φαρμακευτικές θεωρούνται οι διαιτητικές εκείνες τροφές που είναι ενισχυμένες με φαρμακευτικές ουσίες και εμφανίζονται να έχουν εκτός από την διαιτητική και θεραπευτική αξία. Αυτές οι διαιτητικές τροφές διατίθενται τυποποιημένες.

Στα διαιτητικά προϊόντα περιλαμβάνονται γάλατα και τροφές βρεφικής ηλικίας. Στην κατηγορία των φαρμακευτικών διαιτητικών τροφών περιλαμβάνονται και τα τεχνητά ιαματικά ύδατα πόσιμα ή για λουτροθεραπεία.
Τα συμπληρώματα διατροφής όπως ορίζονται με σχετική απόφαση στην εφημερίδα της κυβέρνησης (ΟΔ/2002/46/ΕΚ) είναι τα «διατροφικά προϊόντα» αρμοδιότητας ΕΟΦ, με σκοπό την συμπλήρωση της συνήθους δίαιτας, τα οποία αποτελούν συμπυκνωμένες πηγές θρεπτικών συστατικών ή άλλων ουσιών με θρεπτικές ή φυσιολογικές επιδράσεις (π.χ. βρώσιμα εκχυλίσματα φυτών και άλλα συστατικά φυσικής προέλευσης με θρεπτικά συστατικά, όπως βιταμινούχα, μέταλλα, αμινοξέα, πρωτεΐνες, αντιοξειδωτικές ουσίες, κλπ.), μεμονωμένα ή σε συνδυασμό και τα οποία διατίθενται στο εμπόριο σε «δοσομετρικές μορφές».

Κτηνιατρικά φάρμακα
Τα φαρμακεία μπορούν να πωλούν και κτηνιατρικά φάρμακα, αλλά στην περίπτωση αυτή πρέπει να διαθέτουν για την φύλαξη και την πώλησή τους ιδιαίτερο τμήμα ή προθήκη, η οποία πρέπει να φέρει πινακίδα στην οποία να αναγράφεται με ευκρίνεια και κεφαλαία γράμματα η φράση : «ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ». Συνήθως κτηνιατρικά φάρμακα διατίθενται στα επαρχιακά φαρμακεία, αλλά κτηνιατρικά φάρμακα έχουν δικαίωμα να πωλούν και οι κτηνίατροι.
Όλα τα παραπάνω προϊόντα που διατίθενται στα φαρμακεία, μπορεί να παράγονται στην Ελλάδα ή να εισάγονται σαν πρώτες ύλες, ημιέτοιμα ή έτοιμα.

Η αρμοδιότητα για όλα αυτά τα προϊόντα, από την παραγωγή ή την εισαγωγή τους και μέχρι και τη διακίνησή τους εντός ή εκτός Ελλάδας, ανήκει στον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων, εκτός από τα κτηνιατρικά που υπάρχει συναρμοδιότητα με το Υπουργείο Γεωργίας και των ναρκωτικών φαρμάκων και ουσιών, που ο Ε.Ο.Φ έχει συναρμοδιότητα με την Τελωνιακή Υπηρεσία.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ

Η ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟΥ

1. Η Διεύθυνση του φαρμακείου

«Το φαρμακείο διευθύνεται αυτοπροσώπως υπό του αδειούχου φαρμακοποιού».
Στην περίπτωση που ο ίδιος αδειούχος φαρμακοποιός ιδρύει περισσότερα από ένα φαρμακεία, προκύπτει το ζήτημα πώς διευθύνονται τα φαρμακεία αυτά, αφού δεν είναι δυνατόν να έχει ταυτόχρονη φυσική παρουσία σε όλα τα φαρμακεία του. Για την νόμιμη λειτουργία των φαρμακείων όταν είναι απών ο αδειούχος φαρμακοποιός - ιδιοκτήτης, μπορεί να αναλάβει τις σχετικές αρμοδιότητες υποχρεώσεις του, ένας μισθωτός φαρμακοποιός που έχει άδεια εξασκήσεως επαγγέλματος φαρμακοποιού.

Αυτό προβλέπει ο νόμος 5607/1932 στο 10 0 άρθρο του, δηλαδή ορίζει ρητά την φυσική παρουσία του αδειούχου φαρμακοποιού για την διεύθυνση του φαρμακείου. Επίσης ο νεώτερος νόμος 4172/2013, ορίζει ότι «τα φαρμακεία λειτουργούν υπό τη διαρκή παρουσία και επίβλεψη αδειούχου φαρμακοποιού».

2. Άδεια απουσίας του διευθύνοντα φαρμακοποιούΑντικατάσταση- Αναπλήρωση του Φαρμακοποιού
Σε ορισμένες περιπτώσεις για ολιγοήμερη απουσία ή εκτός προγράμματος απουσία του υπεύθυνου φαρμακοποιού, οι αδειούχοι βοηθοί φαρμακείου μπορεί να αντικαταστήσουν τον υπεύθυνο επιστήμονα φαρμακοποιό στα καθήκοντά του, πάντα όμως με την επίβλεψη κάποιου άλλου φαρμακοποιού. Τέτοιες περιπτώσεις είναι :
- Σε περίπτωση επιστράτευσης του φαρμακοποιού
-  Όταν ο φαρμακοποιός απουσιάσει χρονικό διάστημα μικρότερο των 2 μηνών
-  Επί τρεις μήνες μετά το θάνατο του αδειούχου φαρμακοποιού σε κληρονομικό φαρμακείο

3. Πρόσκαιρο κλείσιμο του φαρμακείου
Ένα φαρμακείο που βρίσκεται σε λειτουργία πρέπει να παραμένει στο κοινό ανοικτό καθημερινά σύμφωνα με τα καθορισμένα ωράρια για τα φαρμακεία.
Όμως ο νόμος 4254/2015, κατάργησε αυτές τις διατάξεις και ο μόνος κανόνας στον οποίο υπακούουν πλέον τα φαρμακεία, ως προς τη λειτουργία τους, είναι η τήρηση των διημερεύσεων και διανυκτερεύσεων.
Η προηγούμενη σχετική νομοθεσία προέβλεπε συγκεκριμένες προϋποθέσεις και εύλογες αιτίες για τις οποίες το φαρμακείο μπορούσε να παραμείνει κλειστό, για χρονικό διάστημα από τρείς ημέρες έως και έξι μήνες τον χρόνο. Μάλιστα καθόριζε και ποινές έως και χρηματικό πρόστιμο για παράβασή τους.

Αναλυτικότερα, για τις διημερεύσεις και διανυκτερεύσεις ήδη ο σχετικός νόμος 1963/1991 προβλέπει ότι οι φαρμακοποιοί που παραβαίνουν τις διατάξεις του, τιμωρούνται με ποινές πειθαρχικές, ποινικές και διοικητικές. Αυτές μπορούν να στερήσουν από τον φαρμακοποιό την λειτουργία του φαρμακείου του για έξι μήνες. Ο Φαρμακοποιός που δεν μπορεί να διημερεύσει ή να διανυκτερεύσει το φαρμακείο του, είναι υποχρεωμένος να ζητήσει την απαλλαγή του, υποβάλλοντας στον φαρμακευτικό σύλλογο που είναι μέλος :
-  υπεύθυνη δήλωση του αντικαταστάτη του φαρμακοποιού ότι αναλαμβάνει την εφημερία
-  σχετική αίτηση που θα αναφέρει τον λόγο αντικατάστασής του

Εκτός από τις υποχρεωτικές διημερεύσεις και διανυκτερεύσεις τα φαρμακεία πλέον μπορούν οποτεδήποτε να ανοίγουν και να κλείνουν ελεύθερα, χωρίς αιτιολογία και γνώση των αρμοδίων αρχών των οικείων φαρμακευτικών συλλόγων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ

ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟΥ
Για να λειτουργήσει ένα φαρμακείο ανοικτό στο κοινό απαιτείται να υπάρχει τουλάχιστον ο αδειούχος φαρμακοποιός. Εκτός από το φαρμακοποιό που έχει την υπευθυνότητα της διεύθυνσης του φαρμακείου, ένα φαρμακείο μπορεί να στελεχωθεί και από τα παρακάτω πρόσωπα :
-  Ασκούμενους φοιτητές ή πτυχιούχους της φαρμακευτικής
-  Μη αδειούχο φαρμακοποιό
-  Βοηθό φαρμακείου
-  Μαθητές βοηθούς φαρμακείου
-  Φαρμακοϋπάλληλο

1. Μη αδειούχος φαρμακοποιός
Μη αδειούχος φαρμακοποιός χαρακτηρίζεται ο επιστήμονας φαρμακοποιός, κάτοχος άδειας εξάσκησης επαγγέλματος, που δεν είναι ιδιοκτήτης φαρμακείου ανοικτού στο κοινό.

2. Φαρμακοϋπάλληλος
Η έννοια φαρμακοϋπάλληλος είναι γενικότερη από εκείνη των Βοηθών Φαρμακείου και περιλαμβάνει το υπαλληλικό προσωπικό που ασχολείται με θέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου σε όλη τη Χώρα, σε οποιονδήποτε τομέα και υπηρεσία φαρμακευτικών και συναφών επιχειρήσεων. Δηλαδή φαρμακοϋπάλληλοι είναι όσοι εργάζονται σε βιομηχανίες φαρμάκων, αντιπροσωπείες φαρμακευτικών οίκων εξωτερικού, καλλυντικών, κτηνιατρικών και γεωργικών φαρμάκων καθώς και στα καταστήματα πώλησης των προϊόντων αυτών, φαρμακαποθήκες και φαρμακεία αυτοτελή ή μέσα σε νοσηλευτικά ιδρύματα. Επίσης περιλαμβάνει τους εργαζόμενους στα καταστήματα παραφαρμακευτικών και ιατρικών ειδών, αντιπροσωπείες εξωτερικού και βιομηχανίες παραγωγής των ειδών αυτών.

3. Βοηθός Φαρμακείου - Επαγγελματικά δικαιώματα
- Ο Βοηθός φαρμακείου είναι το κυρίως εξειδικευμένο πρόσωπο, που υποστηρίζει τον επιστήμονα υπεύθυνο/αδειούχο φαρμακοποιό στην παροχή υπηρεσιών στους ασθενείς και το κοινό. Επιτελεί και αυτός Κοινωνική Υπηρεσία και όχι μια στυγνή εμπορική διαδικασία. Η Περιγραφή των καθηκόντων των Βοηθών φαρμακείων γίνεται στο Άρθρο 2 του Προεδρικού Διατάγματος 6/2000 ΦΕΚ 8/19.1.2000, περί των δικαιωμάτων των Βοηθών φαρμακείων :
- ii. Μπορούν να αντικαταστήσουν τον φαρμακοποιό που διευθύνει το φαρμακείο ή φαρμακαποθήκη στην περίπτωση απουσίας του για χρονικό διάστημα μικρότερο των δύο μηνών, αλλά με την επίβλεψη άλλου φαρμακοποιού που λειτουργεί φαρμακείο στον ίδιο Δήμο ή Κοινότητα, μετά από άδεια της Διεύθυνσης Υγιεινής της οικείας Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης.
- i. Οι Βοηθοί Φαρμακείου παρασκευάζουν τα απόθετα φάρμακα και εκτελούν συνταγές, συνυπεύθυνα με τον φαρμακοποιό που διευθύνει το φαρμακείο, ή το νόμιμο αντικαταστάτη του.
- iii. Στην περίπτωση επιστράτευσης του φαρμακοποιού μπορούν να τον αντικαταστήσουν με την επίβλεψη άλλου φαρμακοποιού που λειτουργεί φαρμακείο στον ίδιο Δήμο ή Κοινότητα, μετά από άδεια της Διεύθυνσης Υγιεινής της οικείας Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης.
- v. Είναι απαραίτητη η ύπαρξή τους σε φαρμακεία αναπήρων που προστατεύονται από το νόμο 963/79
- iv. Μπορούν να λειτουργήσουν επί τρεις (3) μήνες κληρονομικό φαρμακείο, στην περίπτωση θανάτου του φαρμακοποιού με την υπεύθυνη άλλου φαρμακοποιού που λειτουργεί φαρμακείο στον ίδιο Δήμο ή Κοινότητα, μετά από άδεια της Διεύθυνσης Υγιεινής της οικείας Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης.

Ο βοηθός φαρμακείου είναι υπεύθυνος για την εύρυθμη λειτουργία και ροή του φαρμακείου, έρχεται σε επαφή με το κοινό, επεξηγεί τη συνταγογραφία, επικουρεί το έργο του φαρμακοποιού. Διεκπεραιώνει κάθε είδους εργασία που έχει σχέση με τις δραστηριότητες του φαρμακείου πάντα υπό την εποπτεία και τις οδηγίες του αρμόδιου φαρμακοποιού. Αντικείμενο της εργασίας του είναι επίσης η εκτέλεση συνταγών, οι παραγγελίες φαρμάκων, η τακτοποίηση των φαρμάκων στα ράφια του φαρμακείου και η εξυπηρέτηση του κοινού. Επιπλέον ο Βοηθός Φαρμακείου παρασκευάζει φάρμακα και καλλυντικά υπό την εποπτεία του επιβλέποντος φαρμακοποιού. Ελέγχει ποιοτικά και ποσοτικά τη σύσταση των πρώτων υλών και των προϊόντων, αξιοποιώντας τη σχετική οργανολογία. Στη συνέχεια αναφέρονται συγκεντρωτικά οι κύριες και επιμέρους Επαγγελματικές Λειτουργίες και Εργασίες που διεκπεραιώνει ο Βοηθός Φαρμακείου :

-  Υποδέχεται και αποχαιρετά με ευγένεια τους πελάτες
Εξυπηρετεί τους πελάτες, διαχειρίζεται και ολοκληρώνει τις συναλλαγές
-  Υποδέχεται τον πελάτη με ευγένεια διαμορφώνοντας το κατάλληλο κλίμα και περιβάλλον
-  Αναγνωρίζει και εντοπίζει το σκοπό της επίσκεψης του πελάτη
Λαμβάνει και παραδίδει τα φάρμακα σύμφωνα με τις επιθυμίες του πελάτη.
-  Αποχαιρετά τον πελάτη
-  Επικοινωνεί με τους πελάτες και καταγράφει το περιεχόμενο του συνταγολογίου.
-  Παραδίδει τα φάρμακα - προϊόντα στον πελάτη.
-  Επιβεβαιώνει το περιεχόμενο του συνταγολογίου και ενημερώνει τον πελάτη για τη διαθεσιμότητα του προϊόντος.

Διενεργεί την πώληση, εισπράττει το αντίτιμο και εκδίδει τα νόμιμα παραστατικά
-  Εκδίδει τα νόμιμα παραστατικά με ηλεκτρονικά μέσα και, όταν απαιτείται, χειρόγραφα
-  Υπολογίζει το τελικό αντίτιμο της συναλλαγής
-  Ολοκληρώνει την οικονομική συναλλαγή με την είσπραξη του αντιτίμου Διαμορφώνει το πρόγραμμα των παραγγελιών, παραλαμβάνει τα εισερχόμενα αγαθά - φάρμακα και τα προωθεί στον σωστό χώρο αποθήκευσης
-  Πραγματοποιεί σε τακτά χρονικά διαστήματα (πχ κάθε ημέρα) το πρόγραμμα παραγγελιών και ενημερώνεται με έκτακτες προσθήκες σε αυτό από τον υπεύθυνο φαρμακείου.
-  Προγραμματίζει τις καθημερινές παραγγελίες
-  Επαναπροσδιορίζει διαρκώς την κατανομή των αγαθών στο χώρο ευθύνης του με βάση τη διαθεσιμότητα χώρου και τις ποιοτικές ιδιότητες των αγαθών.
-  Συμμετέχει στην παραλαβή των φαρμάκων.
-  Συνεργάζεται με τα αντίστοιχα τμήματα αποστολών της προμηθεύτριας εταιρίας - φαρμακαποθήκης
-  Φροντίζει για την τοποθέτηση των φαρμάκων στο σωστό χώρο
-  Παραλαμβάνει τα εισερχόμενα δελτία που συνοδεύουν τα αγαθά και ασκεί καταμέτρηση
-  Μεριμνά για τη σωστή και ασφαλή εκφόρτωση των φαρμάκων -προϊόντων.
-  Ασκεί πρωτογενή οπτικό έλεγχο των φαρμάκων και συμπληρώνει τα σχετικά έγγραφα
-  Μεριμνά για την εισαγωγή φαρμάκων στο σύστημα διαχείρισης στοιχείων
-  Ελέγχει τη σωστή μεταφορά των φαρμάκων από τα εισερχόμενα δελτία στα εσωτερικά δελτία παραλαβών.
-  Πραγματοποιεί την τοποθέτηση των φαρμάκων στο σωστό χώρο
-  Εξετάζει αν πρέπει να επανατοποθετηθούν τα ήδη υπάρχοντα αποθέματα για την καλύτερη αξιοποίηση του χώρου.
-  Εποπτεύει τους εσωτερικούς μεταφορείς προς τον κατάλληλο αποθηκευτικό χώρο ή πραγματοποιεί μόνος του την μεταφορά σε περίπτωση ανάγκης.
-  Φροντίζει να εξασφαλίσει χώρο για τις παραλαβές που αναμένεται να ακολουθήσουν
-  Εποπτεύει την παραλαβή των επιστροφών αγαθών από πελάτες
-  Εποπτεύει τις επιστροφές των αγαθών
-  Εποπτεύει την τοποθέτηση των επιστροφών στον κατάλληλο αποθηκευτικό χώρο ανάλογα με τον λόγο επιστροφής τους (πχ ακατάλληλο, για έλεγχο, είχε σταλεί για δειγματισμό κλπ.)

Υποστηρίζει διοικητικές λειτουργίες του φαρμακείου -Φροντίζει τη λειτουργία του.$\_{ }$
-  Φροντίζει οι επιστροφές να συνοδεύονται από τα κατάλληλα λογιστικά έντυπα.
- Υποστηρίζει τη δημιουργία και διατήρηση πελατολόγιου.
-  Ενημερώνει τους πελάτες για νέα προϊόντα.
-  Καταγράφει τα στοιχεία των πελατών, όπου απαιτείται.
-  Διαπιστώνει και ενημερώνει τους ανωτέρους του για τον ανταγωνισμό σε προϊόντα και τιμές.
-  Συμμετέχει σε σεμινάρια ενημέρωσης νέων προϊόντων (όταν γίνονται)

Ενημερώνεται για τα νέα προϊόντα του καταστήματος.
-  Μελετά τις προδιαγραφές των νέων προϊόντων και τα χαρακτηριστικά τους.

Επιμελείται την λειτουργία και εικόνα του φαρμακείου.
-  Ελέγχει την ποιότητα και δοκιμάζει τη λειτουργία των νέων προϊόντων.
-  Επιβλέπει την καθαριότητα του χώρου του φαρμακείου.
-  Φροντίζει τη διακόσμηση της βιτρίνας του καταστήματος.
-  Τακτοποιεί τα αναλώσιμα υλικά και τη γραφική ύλη.
-  Εξοφλεί τους λογαριασμούς του φαρμακείου και διεκπεραιώνει τις τραπεζικές συναλλαγές.
-  Συμμετέχει στη δημιουργία των παρασκευασμάτων

Παρέχει Φαρμακευτικές Υπηρεσίες και χειρίζεται τον εξοπλισμό του φαρμακείου
-  Προετοιμάζει και συντηρεί τον εξοπλισμό και τα δοχεία που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή των παρασκευασμάτων
-  Καθορίζει ποσότητες και δοσολογίες των παρασκευασμάτων
-  Προετοιμάζει τις πρώτες ύλες για το/τα παρασκεύασμα/τα
-  Προβαίνει στην δημιουργία των παρασκευασμάτων με τη βοήθεια του φαρμακοποιού και τα αποθηκεύει
-  Παρέχει μικρής κλίμακας πρώτες βοήθειες σε περίπτωση εκτάκτου ανάγκης στους συναδέλφους του

Φαρμακευτικές υπηρεσίες πρόληψης
-  Περιποιείται τραύματα σε περίπτωση εκτάκτου ανάγκης στους συναδέλφους του
Χειρίζεται τον εξοπλισμό του φαρμακείου.
-  Ενημερώνει τους πελάτες για την καθημερινή υγιεινή
-  Χειρίζεται τον αντικλεπτικό μηχανισμό του καταστήματος.
-  Επικοινωνεί με τους τεχνικούς για την αποκατάσταση των βλαβών του εξοπλισμού.
-  Αναγνωρίζει και αντιμετωπίζει τα προβλήματα λειτουργίας του εξοπλισμού του καταστήματος.

4. Άδεια άσκησης επαγγέλματος Βοηθού Φαρμακείου
Για να μπορέσει να εργασθεί και να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις του επαγγέλματός του ο Βοηθός φαρμακείου, απαιτείται να είναι κάτοχος της άδειας άσκησης επαγγέλματος του Υπουργείου Υγείας η οποία του χορηγείται ύστερα από επιτυχείς εξετάσεις σε ειδική επιτροπή.
Οι αρμοδιότητες του βοηθού φαρμακείου αποτελούν συγκεκριμένα καθήκοντα τα οποία περιγράφονται στο Προεδρικό Διάταγμα 6/2000 ΦΕΚ 8/19.1.2000, περί των δικαιωμάτων των Βοηθών φαρμακείων. Οι διατάξεις αυτού του Προεδρικού Διατάγματος αναφέρονται στη συνέχεια :

Άρθρο 1. Άσκηση του Επαγγέλματος Βοηθού Φαρμακείου.
- 1. Η άσκηση του επαγγέλματος του Βοηθού Φαρμακείου επιτρέπεται μόνο στον κάτοχο άδειας επαγγέλματος Βοηθού Φαρμακείου, που γίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος.
- 3. Ο Βοηθός Φαρμακείου ασκεί τα καθήκοντά του στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, όπως ορίζουν οι ειδικότερες διατάξεις.
- 2. Ο Βοηθός Φαρμακείου κατά την άσκηση της εργασίας του, υποστηρίζει τις παρεχόμενες από τον φαρμακοποιό υπηρεσίες, αποκλειόμενης της ανεξάρτητης παροχής υπηρεσιών.

Άρθρο 4. Εξεταστικές επιτροπές.
Οι εξετάσεις για την απόκτηση βεβαίωσης επιτυχίας Βοηθών φαρμακείου διενεργούνται από επιτροπές, οι οποίες συστήνονται στις έδρες όπου λειτουργεί τμήμα φαρμακευτικής Πανεπιστημίου με απόφαση του Υπουργού Υγείας και Πρόνοιας. Έργο των επιτροπών είναι η γραπτή και προφορική εξέταση των υποψήφιων που έχουν τις καθοριζόμενες προϋποθέσεις στο παρόν, σε θέματα τα οποία περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα σπουδών τους ή αποτελούν αντικείμενο της πρακτικής άσκησής τους στο φαρμακείο.

Άρθρο 7. Ανάκληση αδείας επαγγέλματος Βοηθού Φαρμακείου
Η άδεια άσκησης επαγγέλματος Βοηθού Φαρμακείου ανακαλείται εφόσον τηρηθεί το κατοχυρωμένο στο άρθρο 20 παρ.2 του Συντάγματος δικαίωμα της προηγούμενης ακρόασης, στις εξής περιπτώσεις :
- α) Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 16 του Α.Ν.1844/39 «Περί επιθεωρήσεως των φαρμακείων», ο εκτελέσας τη συνταγή Βοηθός Φαρμακείου διώκεται και
τιμωρείται με τις ποινές που επιβάλλονται στον υπεύθυνο φαρμακοποιό, μειωμένες στο μισό, ή με πρόσκαιρη ή οριστική ανάκληση της άδειας άσκησης επαγγέλματος του Βοηθού Φαρμακείου, σε περίπτωση, σε περίπτωση που, κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του, προβεί :
- ii) σε κακή παρασκευή του φαρμάκου από φαρμακοτεχνικής άποψης
- i) σε απλή παράβαση των όρων της ισχύουσας φαρμακοποιίας
- iii) σε λάθος κατά την εκτέλεση της συνταγής ή κατά τη συσκευασία του φαρμάκου
- β) Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 5 του Ν.Δ. 3907/58 «Περί των επιβαλλόμενων κυρώσεων κατά των παρανόμως κατεχόντων και πωλούντων δείγματα ιδιοσκευασμάτων, ως και των κατεχόντων και πωλούντων φάρμακα ιδιωτών» οι βοηθοί φαρμακείων τιμωρούνται με ανάκληση της άδειας άσκησης επαγγέλματος του Βοηθού Φαρμακείου, εάν προβούν σε κατοχή, εναποθήκευση και πώληση φαρμακευτικού είδους, εκτός των αναφερόμενων στον πίνακα V του από 24.5.20 Διατάγματος περί πωλήσεως Φαρμάκων κλπ.
- iv) σε νοθεία ή εκτέλεση της συνταγής με ποσότητα φαρμάκου μικρότερη της αναγραφόμενης στη συνταγή με σκοπό το μεγαλύτερο κέρδος.

Με επόμενο Προεδρικό Διάταγμα 72/2006 ΦΕΚ 73/Α'/6.4.2006, έγιναν τροποποιήσεις σε ορισμένα άρθρα και ειδικότερα σε αυτά που αφορούν την απόκτηση άδειας άσκησης επαγγέλματος Βοηθού Φαρμακείου. Οι τροποποιήσεις αυτές περιλαμβάνονται παρακάτω:

Άρθρο 2
Το άρθρο 3 με τίτλο «Προϋποθέσεις απόκτησης Βεβαίωσης επιτυχίας Βοηθού Φαρμακείου» αντικαθίσταται ως εξής:
- α. Δίπλωμα επαγγελματικής κατάρτισης επιπέδου μετα δευτεροβάθμιας επαγγελματικής κατάρτισης (ΙΕΚ) του ν.2009/1992 της ειδικότητας «Τεχνικός φαρμάκωνκαλλυντικών και παρεμφερών προϊόντων» ή ισότιμης ημεδαπής ή της αλλοδαπής ή
- 1. Για την εγγραφή ως μαθητευόμενου Βοηθού Φαρμακείου, κατά τις διατάξεις της Φαρμακευτικής νομοθεσίας, απαιτείται:
- β . Πτυχίο Τεχνικού Επαγγελματικού Εκπαιδευτηρίου Β' κύκλου σπουδών τμήματος «Βοηθών Φαρμακείου» ή ισότιμο της ημεδαπής ή της αλλοδαπής ή
- δ. Πτυχίο ή απολυτήριο κάθε τύπου Λυκείου ή ισότιμο της ημεδαπής ή της αλλοδαπής για τους υπηρετούντες ή υπηρετήσαντες σε Στρατιωτικά Φαρμακεία ή Φαρμακεία Στρατιωτικών Νοσοκομείων οπλίτες πενταετούς υποχρέωσης (Ο.Π.Υ.).
- γ. Πτυχίο Τεχνικού Επαγγελματικού Εκπαιδευτηρίου Α' κύκλου σπουδών ειδικότητας «Υπαλλήλων Φαρμακείου» ή ισότιμο της ημεδαπής ή της αλλοδαπής ή
- 2. Οι κάτοχοι Διπλώματος επαγγελματικής κατάρτισης επιπέδου μεταδευτεροβάθμιας επαγγελματικής κατάρτισης (ΙΕΚ) του ν. 2009/1992 αποκτούν δικαίωμα
συμμετοχής στις εξετάσεις για την απόκτηση Βεβαίωσης επιτυχίας Βοηθού Φαρμακείου, μετά από έξι (6) μηνών πρακτική άσκηση σε φαρμακείο, ιδιωτικό ή δημόσιο (φαρμακεία Νοσοκομείων του Ε.Σ.Υ., φαρμακεία Πανεπιστημιακών Νοσοκομείων, φαρμακεία Θεραπευτηρίων του Ι.Κ.Α. ή άλλου Δημόσιου χαρακτήρα Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων, στα οποία από το σχετικό οργανισμό τους προβλέπεται και υπηρετεί επιστήμονας φαρμακοποιός),υπό τον όρο ότι έχουν πραγματοποιήσει την προαιρετική εξάμηνη άσκηση κατά τη διάρκεια της κατάρτισής τους. Αν δεν έχουν πραγματοποιήσει την άσκηση αυτή, ο χρόνος της απαιτούμενης άσκησης σε φαρμακείο ανέρχεται σε ένα (1) χρόνο.

Οι πτυχιούχοι Τεχνικών Επαγγελματικών Εκπαιδευτηρίων Α' κύκλου (ΤΕΕ Α ' κύκλου) μετά από δύο (2) χρόνια πρακτικής άσκησης και
Οι πτυχιούχοι Τεχνικών Επαγγελματικών Εκπαιδευτηρίων Β' κύκλου (ΤΕΕ Β' κύκλου) αποκτούν δικαίωμα συμμετοχής μετά από ένα (1) χρόνο πρακτικής άσκησης,
Οι οπλίτες πενταετούς υποχρέωσης μετά από άσκηση τριών (3) χρόνων σε Στρατιωτικά φαρμακεία ή σε φαρμακεία Στρατιωτικών Νοσοκομείων.
Η έναρξη άσκησης δηλώνεται στη Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης, στην περιφέρεια της οποίας βρίσκεται το φαρμακείο (δημόσιο, ιδιωτικό ή στρατιωτικό) από το φαρμακοποιό ή τον Προϊστάμενο του φαρμακείου, ο οποίος είναι υπεύθυνος για την τακτική άσκηση του μαθητευόμενου και ο οποίος έχει την υποχρέωση, τακτικής, ανά εξάμηνο, ενημέρωσης της παραπάνω υπηρεσίας για την πορεία της άσκησης με υπεύθυνη δήλωση της παραγράφου 5 του άρθρου 3 του ν. 2690/1999 (Α' 45), θεωρημένη για το γνήσιο της υπογραφής από Δημόσια Αρχή.

Άρθρο 3
Το άρθρο 5 με τίτλο «Εξεταστικές περίοδοι» αντικαθίσταται ως εξής:
Με αποφάσεις του Υπουργού Υγείας ή του εξουσιοδοτημένου απ' αυτόν οργάνου καθορίζονται οι ημερομηνίες των εξετάσεων και ο χρόνος υποβολής των δικαιολογητικών των υποψηφίων, τα οποία κατατίθενται στις Διευθύνσεις Υγείας και Δημόσιας Υγιεινής των Περιφερειακών Αυτοδιοικήσεων, όπου λειτουργούν έδρες Φαρμακευτικών Σχολών. Από τις ανωτέρω Διευθύνσεις εκδίδεται η Βεβαίωση των επιτυχόντων στις εξετάσεις.
Οι εξετάσεις των υποψηφίων Βοηθών Φαρμακείου διενεργούνται δύο (2) φορές το χρόνο, το Φεβρουάριο και τον Ιούνιο.

Ο υποψήφιος που αποτυγχάνει σε τρεις (3) εξεταστικές περιόδους επαναλαμβάνει την πρακτική άσκηση για ένα επιπλέον εξάμηνο, προκειμένου να συμμετάσχει εκ νέου στις εξετάσεις.

Άρθρο 4
Το άρθρο 6 με τίτλο «Δικαιολογητικά για τη συμμετοχή στις εξετάσεις και τη χορήγηση άδειας άσκησης επαγγέλματος » αντικαθίσταται ως εξής:
1. Για τη συμμετοχή στις εξετάσεις προς απόκτηση βεβαίωσης επιτυχίας Βοη-
θού Φαρμακείου απαιτείται βεβαίωση της αρμόδιας Διεύθυνσης της οικείας Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης περί ασκήσεως, σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 2 του άρθρου 3 του παρόντος.
- α) πιστοποιητικό εισαγγελικής αρχής περί μη δίωξης,
- 2. Για τη χορήγηση άδειας ασκήσεως επαγγέλματος του Βοηθού Φαρμακείου απαιτούνται:
- β) πιστοποιητικό ποινικού μητρώου περί μη καταδίκης, κατά τα άρθρα 59-65 του Ποινικού Κώδικα,
- δ) για του αλλοδαπούς, που δεν είναι υπήκοοι χώρας - μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πιστοποιητικό αμοιβαιότητας από το Υπουργείο Εξωτερικών και άδεια παραμονής,
- γ) βεβαίωση επιτυχίας από την επιτροπή του άρθρου 3 του παρόντος, και επιπλέον,
- ε) για τους αλλοδαπούς ομογενείς άδεια παραμονής και
- 3 . Η άδεια άσκησης επαγγέλματος χορηγείται από τη Διεύθυνση Υγείας της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης του τόπου μόνιμης κατοικίας του ενδιαφερομένου.
- στ) για πολίτες κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν έχουν ελληνική ιθαγένεια άδεια διαμονής.

Άρθρο 5 Βοηθοί Φαρμακείου - Ασκούμενοι
Αριθμός ασκουμένων ανα φαρμακείο βοηθών Φαρμακείου.
Από τον Προϊστάμενο του Δημοσίου Φαρμακείου καθορίζεται ο αριθμός των ασκουμένων στο Δημόσιο φαρμακείο, και από τον Προϊστάμενο του Στρατιωτικού Φαρμακείου στο Στρατιωτικό φαρμακείο, ασφαλιζομένων πάντοτε των παραπάνω προϋποθέσεων.
Ο αριθμός των ασκουμένων σε κάθε φαρμακείο δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερος του ενός, μη θιγόμενων από τη διάταξη αυτή αυτών που ασκούνται κατά τη δημοσίευση του παρόντος. Κατ' εξαίρεση, με απόφαση της Διεύθυνσης Υγείας της οικείας Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης, επιτρέπεται η πρακτική άσκηση μέχρι πέντε (5) κατ'ανώτατο όριο ασκουμένων, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις πλήρους και αποδοτικής άσκησης.

Άρθρο 6
Το άρθρο 9 αντικαθίσταται ως εξής:
- 2. Στις εξετάσεις για την απόκτηση Βεβαίωσης επιτυχίας Βοηθού Φαρμακείου μπορούν να λάβουν μέρος μέσα σε πέντε (5) χρόνια από τη δημοσίευση του παρόντος Π.Δ.. και μέχρι τη δεύτερη εξεταστική περίοδο του 2009, ήτοι 2004-2009, οι μαθητές - ασκούμενοι σε Φαρμακεία με βάση προϊσχύουσες διατάξεις.
- 1. Εγγραφές ως μαθητευομένων Βοηθών Φαρμακείου, μέχρι της δημοσιεύσεως του παρόντος με βάση τις προϊσχύουσες του Π.Δ.. 6/2000 διατάξεις, ισχύουν.
- 3. Το πιστοποιητικό Βοηθού Φαρμακείου που έχει εκδοθεί με τις προϊσχύουσες διατάξεις είναι ισότιμο με την Άδεια άσκησης επαγγέλματος Βοηθού Φαρμακείου που χορηγείται με τις διατάξεις του παρόντος.

Εκτός όμως από την επιστημονική γνώση κα τα τυπικά προσόντα του, ο Βοηθός Φαρμακείου, επιπλέον πρέπει να διαθέτει χαρακτηριστικά και ικανότητες όπως: Κοινωνικότητα, Εχεμύθεια, Ευγένεια, Τάξη, Υπευθυνότητα, Συνέπεια, Αξιοπιστία, Ακρίβεια, Εντιμότητα, Υπομονή, Ευστροφία, Λεκτική Ικανότητα, Παρατηρητικότητα και Μνήμη, Αντιληπτική και Αριθμητική Ικανότητα, Ευελιξία επικέντρωσης, Οργάνωση Πληροφοριών, Ταχύτητα και ακρίβεια αντίδρασης, Παραγωγικό συλλογισμό, Συμπερασματική σκέψη και Επαγωγικό συλλογισμό.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟΥ
Η μεταφορά φαρμακείου είναι δυνατή. Ένα φαρμακείο μπορεί να μεταφερθεί από τοπική ή δημοτική κοινότητα ή δημοτική ενότητα ή δήμο, σε άλλη τοπική ή δημοτική κοινότητα ή δημοτική ενότητα, ελεύθερα και ανεξάρτητα της απόστασης από πλησιέστερα φαρμακεία, με την απαραίτητη όμως προϋπόθεση τήρητων πληθυσμιακών κριτηρίων (1/1000), δηλαδή ένα φαρμακείο ανά χίλιους κατοίκους στον τόπο υποδοχής (νόμος 3918/2011).
Ένα φαρμακείο, για παράδειγμα, που λειτουργεί στο Δήμο Πειραιά Αττικής, μπορεί να μεταφερθεί στη Δημοτική Ενότητα Πεταλούδων του Δήμου Ρόδου, αν στη συγκεκριμένη δημοτική ενότητα είναι επιτρεπτή η λειτουργία νέου φαρμακείου, με τηρούμενη την αναλογία «ένα φαρμακείο ανά χίλιους κατοίκους». Διαφορετικά η μεταφορά αυτή είναι ανεπίτρεπτη και για αυτό αδύνατη.

Επιπλέον με το νόμο 4254/2014 προβλέπεται ότι «αίρεται ο περιορισμός της δυνατότητας μεταφοράς φαρμακείου μόνο εντός των ορίων του Δήμου και πλέον η μεταφορά μπορεί να πραγματοποιείται ελεύθερα, τηρουμένων των πληθυσμιακών ορίων, όπως ισχύουν».
Παλαιότερα η μεταφορά φαρμακείων ήταν επιτρεπτή μόνον μέσα στα όρια των Δήμων και Κοινοτήτων που είχαν λάβει άδεια ιδρύσεως φαρμακείου, αλλά τηρουμένων επιπλέον και των σχετικών διατάξεων για τις αποστάσεις μεταξύ φαρμακείων.
Επίσης εφαρμόζονται και οι σχετικές διατάξεις, σύμφωνα με τις οποίες πριν την έναρξη λειτουργίας του μεταφερόμενου φαρμακείου γίνεται επιθεώρηση τόσο από την κατά τόπο αρμόδια Περιφέρεια, όσο και από τον οικείο Φαρμακευτικό Σύλλογο.

Για τη μεταφορά φαρμακείου από τόπο σε τόπο, απαιτείται έγκριση λειτουργίας, η οποία υπόκειται στους περιορισμούς των πληθυσμιακών κριτηρίων, τα οποία εξετάζονται κάθε φορά από την αρμόδια Περιφέρεια κατά τον χρόνο έγκρισης λειτουργίας του μεταφερόμενου φαρμακείου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΩΔΕΚΑΤΟ

ΣΥΣΤΕΓΑΣΗ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ

1. Συστέγαση φαρμακείων
Ήδη από το 1932 ο νόμος 5607 προέβλεπε την δυνατότητα συστέγασης μεταξύ δύο ή περισσότερων λειτουργούντων φαρμακείων, ή ενός λειτουργούντος φαρμακείου με νεοϊδρυόμενο φαρμακείο, με την υποχρέωση σύστασης μεταξύ τους ομόρρυθμης εταιρείας και την προϋπόθεση, στη δεύτερη περίπτωση, ότι ο «παλαιός» φαρμακοποιός θα συνταξιοδοτηθεί εντός εξαμήνου από της συστεγάσεως είτε λόγω ηλικίας, είτε για λόγους υγείας, είτε λόγω θανάτου (κληρονομικό φαρμακείο), χωρίς να ορίζεται συγκεκριμένο ποσοστό συμμετοχής στο εταιρικό κεφάλαιο των συστεγαζόμενων εταίρων φαρμακοποιών.

Με απόφαση του οικείου Περιφερειάρχη μετά από σύμφωνη γνώμη του οικείου φαρμακευτικού συλλόγου, δύναται να επιτραπεί η συστέγαση στο ίδιο κατάστημα περισσότερων του ενός υπό ίδρυση φαρμακείων.
Οι διατάξεις που αφορούν την συστέγαση των φαρμακείων αντικαταστάθηκαν και συμπληρώθηκαν με τον νόμο 1963/1991, και στις διατάξεις αυτές περιλαμβάνονται τα παρακάτω :
Παρόμοια μπορεί να επιτραπεί η συστέγαση φαρμακείων υπό ίδρυση με φαρμακεία που λειτουργούν, όπως και φαρμακείων που λειτουργούν μεταξύ τους.

Αργότερα με τον νόμο 3918/2011, δόθηκε η δυνατότητα σε νέο φαρμακοποιό, προκειμένου να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας, να λαμβάνει άδεια ίδρυσης φαρμακείου με εξαίρεση των πληθυσμιακών κριτηρίων και χωρίς την υποχρέωση συνταξιοδότησης του παλαιού φαρμακοποιού, αλλά με τις παρακάτω δεσμεύσεις :
Επίσης επιτρέπεται η συστέγαση στο ίδιο κατάστημα, φαρμακαποθηκών υπό ίδρυση, φαρμακαποθηκών που λειτουργούν καθώς και ίδρυση με φαρμακαποθήκες που λειτουργούν.
-  Να συστεγασθεί ο νέος φαρμακοποιός με φαρμακείο το οποίο λειτουργεί ήδη.
-  Ο παραιτούμενος «παλαιός» φαρμακοποιός, μετά την αποσυστέγασή του και
- Στην περίπτωση συνταξιοδότησης ή παραίτησης του «παλαιού» φαρμακοποιού, στο νέο φαρμακοποιό χορηγείται άδεια συνέχισης λειτουργίας ατομικής επιχείρησης φαρμακείου.

τη λύση της εταιρείας των συστεγασμένων φαρμακείων, δικαιούται άπαξ να ιδρύσει νέο φαρμακείο, με τους όρους και προϋποθέσεις της ίδιας παραγράφου του νόμου.
Τα συστεγαζόμενα φαρμακεία θεωρείται ότι λειτουργούν χωριστά και υποχρεώνονται σε ιδιαίτερη διημέρευση και διανυκτέρευση.
Οι αδειούχοι φαρμακοποιοί των συστεγασμένων φαρμακείων ή φαρμακαποθηκών είναι συνυπεύθυνοι για κάθε παράβαση του νόμου. Επίσης υποχρεούνται στην αυτοπρόσωπη διεύθυνση και την κανονική λειτουργία των φαρμακείων ή φαρμακαποθηκών τους και είναι υποχρεωμένοι να αναγράφουν τα ονοματεπώνυμά τους στις προθήκες και στις επιγραφές τους.

2. Συστέγαση φαρμακείων με άλλα καταστήματα
Με τον νόμο 4254/2014, είναι επιτρεπτή η συστέγαση ενός φαρμακείου με άλλο κατάστημα. Κατάστημα είναι σημείο στο οποίο ασκείται εμπορική δραστηριότητα πώλησης προϊόντων και όχι παροχής υπηρεσιών. Άρα δεν είναι δυνατή η συστέγαση ενός φαρμακείου για παράδειγμα με ιδιωτική κλινική ή διαγνωστικό κέντρο ή ιατρείο , κλπ, τα οποία παρέχουν τις αντίστοιχες υπηρεσίες.
Οι συστεγαζόμενες επιχειρήσεις είναι αυτοτελείς, αλλά μπορούν να ανήκουν στον ίδιο επιχειρηματία, όσον αφορά τουλάχιστον τον φαρμακοποιό. Για παράδειγμα, σε ένα μεγάλο κατάστημα συστεγάζονται ένα φαρμακείο και ένα βιβλιοπωλείο, σαν ξεχωριστές επιχειρήσεις. Ο φαρμακοποιός μπορεί να είναι ιδιοκτήτης και του βιβλιοπωλείου. Το αντίθετο δεν μπορεί να συμβαίνει. Ο ιδιοκτήτης δηλαδή βιβλιοπωλείου, εφόσον δεν είναι φαρμακοποιός, δεν έχει δικαίωμα να εκμεταλλεύεται το φαρμακείο, γιατί η άδεια ίδρυσης και λειτουργίας του φαρμακείου χορηγείται αποκλειστικά σε φαρμακοποιό, ο οποίος είναι και ο αδιαμφισβήτητος ιδιοκτήτης του.

Συστέγαση είναι η συλλειτουργία στον ίδιο χώρο, κατάστημα, δύο χωριστών μεταξύ τους επιχειρήσεων. Οι χωριστές αυτές επιχειρήσεις, θα λειτουργούν αυτόνομα στον ίδιο χώρο, σαν ανεξάρτητες εταιρείες ή ατομικές επιχειρήσεις, με διαφορετική εμπορική δραστηριότητα, ξεχωριστό ΑΦΜ κ.λπ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΡΙΤΟ

ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗΣ ΑΔΕΙΩΝ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ

1. Απαγόρευση εκμίσθωσης αδειών φαρμακείων
Σύμφωνα με την νομοθεσία, απαγορεύεται ρητά η εκμίσθωση σε τρίτους η άδεια ίδρυσης και λειτουργίας του φαρμακείου από τον αδειούχο φαρμακοποιό.
Ο νόμος 3204/2013 ΦΕΚ 296Α'/23.12.2003, με το άρθρο 19 σχετικό με θέματα φαρμακείων, απαγορεύει κάθε μορφής συμφωνία μεταξύ αδειούχων φαρμακοποιών και τρίτων, η οποία έχει σαν αποτέλεσμα τον άμεσο ή έμμεσο έλεγχο της διεύθυνσης ή της εκμετάλλευσης του φαρμακείου. Με αυτόν τον τρόπο ο νόμος αφενός «διασφαλίζει τον ζωτικό χώρο της λειτουργίας των φαρμακείων» και ταυτόχρονα εμποδίζει την είσοδο στην εμπορική και οικονομική εκμετάλλευση του εταιρικού φαρμακείου, ατόμων και κεφαλαίων που είναι ξένα με το φαρμακευτικό επάγγελμα.

2. Ποινές επί παραβάσεων
Η παράβαση των διατάξεων του νόμου που αναφέρονται παραπάνω, επισύρουν μεγάλα χρηματικά πρόστιμα. Με απόφαση του αρμόδιου Νομάρχη (Περιφερειάρχη) επιβάλλεται πρόστιμο από 15.000,00 ευρώ μέχρι 20.000,00 ευρώ σε βάρος των φαρμακοποιών και των τρίτων που παραβιάζουν τις διατάξεις της παραγράφου αυτής. Στην περίπτωση υποτροπής, το χρηματικό πρόστιμο διπλασιάζεται και ανακαλείται η άδεια ίδρυσης του φαρμακείου .

3. Πρόσληψη συνεταίρου - Τύπος εταιρείας
Ιστορικά, η πρώτη μορφή εταιρικού φαρμακείου στην Ελλάδα δημιουργήθηκε το 1919 στον Πειραιά, όταν επιτράπηκε η ίδρυση συνεργατικού φαρμακείου. Αργό-
τερα, το 1932 με την κωδικοποίηση και συμπλήρωση της φαρμακευτικής νομοθεσίας με τον νόμο 5607/1932, θεσπίστηκαν σημαντικές διατάξεις με διαχρονική σημασία, που περιλάμβαναν την πρόσληψη συνεταίρου και την συστέγαση των φαρμακείων. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η προηγούμενη φαρμακευτική νομοθεσία πριν από τον νόμο του 1932 ανάγεται στο 1861!
- Α. Τις εταιρείες συστεγασμένων φαρμακείων.

Η φαρμακευτική νομοθεσία σήμερα προβλέπει τριών ειδών εταιρείες φαρμακείων:
- Β. Τις εταιρείες με έναν αδειούχο φαρμακοποιό και έναν οικονομικό εταίρο φαρμακοποιό ή με συγγενή του αδειούχου μέχρι και β' βαθμού.
- Γ. Τις εταιρείες με συνδυασμό των ανωτέρω (μικτές εταιρείες).

Α. Εταιρείες συστεγασμένων φαρμακείων
Το νομικό πλαίσιο για τη συστέγαση των φαρμακείων περιλαμβάνει την υποχρεωτική σύσταση ομόρρυθμης εταιρείας, την οποία πρέπει να συστήσουν οι αδειούχοι φαρμακοποιοί που προτίθενται να συστεγάσουν τα φαρμακεία τους. Οι εταιρείες συστεγασμένων φαρμακείων συστήνονται πάντα με συμβολαιογραφικό έγγραφο με την μορφή ομόρρυθμης εταιρείας. Στο συμβολαιογραφικό έγγραφο για την σύσταση της εταιρείας, ορίζονται συνδιαχειριστές όλοι οι συμμετέχοντες στη συστέγαση φαρμακοποιοί. Στην εταιρεία επιτρέπεται να συμμετέχει απεριόριστος αριθμός φαρμακοποιών με αντίστοιχη συστέγαση των φαρμακείων τους και με όλους τους σχετικούς περιορισμούς της διάταξης, θετικούς και αρνητικούς.

Σε όλες πάντως τις εταιρείες των συστεγασμένων φαρμακείων, τα ποσοστά συμμετοχής στο εταιρικό κεφάλαιο συστεγαζόμενων εταίρων μπορούν να διαμορφώνονται ελεύθερα, χωρίς οποιοδήποτε περιορισμό.
Υπάρχουν δύο είδη συστεγάσεων που προβλέπονται από την νομοθεσία. Μπορεί να επιτραπεί η συστέγαση φαρμακείων υπό ίδρυση με φαρμακεία που λειτουργούν, όπως και φαρμακείων που λειτουργούν μεταξύ τους.

Β. Εταιρείες με έναν αδειούχο φαρμακοποιό και οικονομικό εταίρο φαρμακοποιό ή με συγγενή του αδειούχου μέχρι και β' βαθμού
Η σύσταση εταιρείας προβλέπεται από τον νόμο, με έναν αδειούχο φαρμακοποιό και έναν (ή περισσότερους) «οικονομικό εταίρο φαρμακοποιό» ή με συγγενή του αδειούχου φαρμακοποιού μέχρι και β' βαθμού.
Δίνεται επίσης η δυνατότητα σε αδειούχο φαρμακοποιό ο οποίος ήδη λειτουργεί επιχείρηση φαρμακείου στο όνομά του, να μετέχει σαν «απλός οικονομικός εταίρος» σε ένα ακόμη το πολύ εταιρικό φαρμακείο που λειτουργεί στο όνομα άλλου αδειούχου φαρμακοποιού. Με βάση τη νέα ρύθμιση τα ποσοστά συμμετοχής στο εταιρικό κεφάλαιο, τα κέρδη και οι ζημίες του αδειούχου φαρμακοποιού και του «απλού οικονομικού» εταίρου φαρμακοποιού, διαμορφώνονται
ελεύθερα κατά την συμφωνία των εταίρων. Για παράδειγμα: Ο αδειούχος φαρμακοποιός συμμετέχει στο εταιρικό κεφάλαιο με 1%. και ο «οικονομικός εταίρος φαρμακοποιός» συμμετέχει στο εταιρικό κεφάλαιο με 99%.

Συστέγαση είναι η συλλειτουργία στον ίδιο χώρο, κατάστημα, δύο χωριστών μεταξύ τους επιχειρήσεων. Οι χωριστές αυτές επιχειρήσεις, θα λειτουργούν αυτόνομα στον ίδιο χώρο, σαν ανεξάρτητες εταιρείες ή ατομικές επιχειρήσεις, με διαφορετική εμπορική δραστηριότητα, ξεχωριστό ΑΦΜ κ.λπ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΡΙΤΟ

ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗΣ ΑΔΕΙΩΝ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ

1. Απαγόρευση εκμίσθωσης αδειών φαρμακείων
Σύμφωνα με την νομοθεσία, απαγορεύεται ρητά η εκμίσθωση σε τρίτους η άδεια ίδρυσης και λειτουργίας του φαρμακείου από τον αδειούχο φαρμακοποιό.
Ο νόμος 3204/2013 ΦΕΚ 296Α'/23.12.2003, με το άρθρο 19 σχετικό με θέματα φαρμακείων, απαγορεύει κάθε μορφής συμφωνία μεταξύ αδειούχων φαρμακοποιών και τρίτων, η οποία έχει σαν αποτέλεσμα τον άμεσο ή έμμεσο έλεγχο της διεύθυνσης ή της εκμετάλλευσης του φαρμακείου. Με αυτόν τον τρόπο ο νόμος αφενός «διασφαλίζει τον ζωτικό χώρο της λειτουργίας των φαρμακείων» και ταυτόχρονα εμποδίζει την είσοδο στην εμπορική και οικονομική εκμετάλλευση του εταιρικού φαρμακείου, ατόμων και κεφαλαίων που είναι ξένα με το φαρμακευτικό επάγγελμα.

2. Ποινές επί παραβάσεων
Η παράβαση των διατάξεων του νόμου που αναφέρονται παραπάνω, επισύρουν μεγάλα χρηματικά πρόστιμα. Με απόφαση του αρμόδιου Νομάρχη (Περιφερειάρχη) επιβάλλεται πρόστιμο από 15.000,00 ευρώ μέχρι 20.000,00 ευρώ σε βάρος των φαρμακοποιών και των τρίτων που παραβιάζουν τις διατάξεις της παραγράφου αυτής. Στην περίπτωση υποτροπής, το χρηματικό πρόστιμο διπλασιάζεται και ανακαλείται η άδεια ίδρυσης του φαρμακείου .

3. Πρόσληψη συνεταίρου - Τύπος εταιρείας
Ιστορικά, η πρώτη μορφή εταιρικού φαρμακείου στην Ελλάδα δημιουργήθηκε το 1919 στον Πειραιά, όταν επιτράπηκε η ίδρυση συνεργατικού φαρμακείου. Αργό-
τερα, το 1932 με την κωδικοποίηση και συμπλήρωση της φαρμακευτικής νομοθεσίας με τον νόμο 5607/1932, θεσπίστηκαν σημαντικές διατάξεις με διαχρονική σημασία, που περιλάμβαναν την πρόσληψη συνεταίρου και την συστέγαση των φαρμακείων. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η προηγούμενη φαρμακευτική νομοθεσία πριν από τον νόμο του 1932 ανάγεται στο 1861!
- Α. Τις εταιρείες συστεγασμένων φαρμακείων.

Η φαρμακευτική νομοθεσία σήμερα προβλέπει τριών ειδών εταιρείες φαρμακείων:
- Β. Τις εταιρείες με έναν αδειούχο φαρμακοποιό και έναν οικονομικό εταίρο φαρμακοποιό ή με συγγενή του αδειούχου μέχρι και β' βαθμού.
- Γ. Τις εταιρείες με συνδυασμό των ανωτέρω (μικτές εταιρείες).

Α. Εταιρείες συστεγασμένων φαρμακείων
Το νομικό πλαίσιο για τη συστέγαση των φαρμακείων περιλαμβάνει την υποχρεωτική σύσταση ομόρρυθμης εταιρείας, την οποία πρέπει να συστήσουν οι αδειούχοι φαρμακοποιοί που προτίθενται να συστεγάσουν τα φαρμακεία τους. Οι εταιρείες συστεγασμένων φαρμακείων συστήνονται πάντα με συμβολαιογραφικό έγγραφο με την μορφή ομόρρυθμης εταιρείας. Στο συμβολαιογραφικό έγγραφο για την σύσταση της εταιρείας, ορίζονται συνδιαχειριστές όλοι οι συμμετέχοντες στη συστέγαση φαρμακοποιοί. Στην εταιρεία επιτρέπεται να συμμετέχει απεριόριστος αριθμός φαρμακοποιών με αντίστοιχη συστέγαση των φαρμακείων τους και με όλους τους σχετικούς περιορισμούς της διάταξης, θετικούς και αρνητικούς.

Σε όλες πάντως τις εταιρείες των συστεγασμένων φαρμακείων, τα ποσοστά συμμετοχής στο εταιρικό κεφάλαιο συστεγαζόμενων εταίρων μπορούν να διαμορφώνονται ελεύθερα, χωρίς οποιοδήποτε περιορισμό.
Υπάρχουν δύο είδη συστεγάσεων που προβλέπονται από την νομοθεσία. Μπορεί να επιτραπεί η συστέγαση φαρμακείων υπό ίδρυση με φαρμακεία που λειτουργούν, όπως και φαρμακείων που λειτουργούν μεταξύ τους.

Β. Εταιρείες με έναν αδειούχο φαρμακοποιό και οικονομικό εταίρο φαρμακοποιό ή με συγγενή του αδειούχου μέχρι και β' βαθμού
Η σύσταση εταιρείας προβλέπεται από τον νόμο, με έναν αδειούχο φαρμακοποιό και έναν (ή περισσότερους) «οικονομικό εταίρο φαρμακοποιό» ή με συγγενή του αδειούχου φαρμακοποιού μέχρι και β' βαθμού.
Δίνεται επίσης η δυνατότητα σε αδειούχο φαρμακοποιό ο οποίος ήδη λειτουργεί επιχείρηση φαρμακείου στο όνομά του, να μετέχει σαν «απλός οικονομικός εταίρος» σε ένα ακόμη το πολύ εταιρικό φαρμακείο που λειτουργεί στο όνομα άλλου αδειούχου φαρμακοποιού. Με βάση τη νέα ρύθμιση τα ποσοστά συμμετοχής στο εταιρικό κεφάλαιο, τα κέρδη και οι ζημίες του αδειούχου φαρμακοποιού και του «απλού οικονομικού» εταίρου φαρμακοποιού, διαμορφώνονται
ελεύθερα κατά την συμφωνία των εταίρων. Για παράδειγμα: Ο αδειούχος φαρμακοποιός συμμετέχει στο εταιρικό κεφάλαιο με 1%. και ο «οικονομικός εταίρος φαρμακοποιός» συμμετέχει στο εταιρικό κεφάλαιο με 99%.

Επίσης υπάρχει η δυνατότητα συνεταιρισμού του αδειούχου φαρμακοποιού με τον/την σύζυγο ή συγγενείς του εξ αίματος ή αγχιστείας μέχρι και δεύτερου βαθμού, αλλά διατηρούνται πάντοτε οι διατάξεις του νόμου για προσωπική ευθύνη του αδειούχου φαρμακοποιού, όπως επίσης και για την μορφή που θα έχει η εταιρεία που θα συστήσουν.
Η υποχρέωση σύστασης των παραπάνω εταιρειών, όπως και των εταιρειών των συστεγασμένων φαρμακείων, γίνεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο και για ορισμένη πάντοτε χρονική διάρκεια, των οποίων επιτρέπεται η παράταση κατά τον ίδιο τρόπο δηλαδή με συμβολαιογραφική πράξη

Η μορφή της εταιρείας μπορεί να είναι είτε ομόρρυθμη είτε ετερόρρυθμη με τα ποσοστά των συμμετεχόντων στο εταιρικό κεφάλαιο να διαμορφώνονται ελεύθερα.
Και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις που αναφέρονται, Α και Β, ο αδειούχος φαρμακοποιός είναι υποχρεωτικά το ομόρρυθμο μέλος, ευθυνόμενος και με την προσωπική του περιουσία για τα εταιρικά χρέη.

Γ. Μικτές εταιρείες
Οι εταιρείες με συνδυασμό των παραπάνω Α και Β, αποτελούν μικτές εταιρείες και αφορούν εταιρίες συστεγασμένων φαρμακείων στις οποίες μετέχουν επιπρόσθετα ως οικονομικοί εταίροι, είτε άλλοι φαρμακοποιοί χωρίς την άδειά τους, είτε συγγενείς των αδειούχων συστεγασμένων φαρμακοποιών μέχρι β' βαθμού.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ

ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ
Η επιθεώρηση ενός έτοιμου για λειτουργία φαρμακείου προβλέπεται από τις διατάξεις των άρθρων 9 του νόμου 5607/1932 και γίνεται από Επιτροπή που αποτελείται από τον Επιθεωρητή των φαρμακείων ή αν αυτός ελλείπει ή αδυνατεί, από τον Νομίατρο ή τον νόμιμο αναπληρωτή του και τον πρόεδρο του οικείου Φαρμακευτικού συλλόγου, ή τους προβλεπόμενους αναπληρωτές τους.
Η επιτροπή συντάσσει σχετική έκθεση, που υπογράφεται από τα μέλη της και από τον ενδιαφερόμενο φαρμακοποιό και υποβάλλεται στην αρμόδια Περιφερειακή αυτοδιοίκηση. Κατόπιν η Περιφερειακή αυτοδιοίκηση εκδίδει σχετική διαταγή με την οποία επιτρέπει ή απαγορεύει την λειτουργία του φαρμακείου. Μετά την κοινοποίηση της διαταγής στον ενδιαφερόμενο αρχίζει η λειτουργία του φαρμακείου. Με τον ίδιο τρόπο κοινοποιείται και η απαγόρευση λειτουργίας του.

Η επιτροπή για την επιθεώρηση του καταστήματος του φαρμακείου καλείται με αίτηση προς την οικεία Περιφερειακή Διεύθυνση του ενδιαφερόμενου επιστήμονα φαρμακοποιού, όταν αυτός ολοκληρώσει τόσο τις προβλεπόμενες γραφειοκρατικές και διοικητικές ενέργειες όσο και τις απαραίτητες τεχνικές εργασίες.
Η επιτροπή έχει δικαίωμα, όταν διαπιστώσει παραβάσεις των σχετικών διατάξεων, όπως για παράδειγμα παραβάσεις στην κατάρτιση, ελλείψεις, να δώσει προθεσμία τακτοποίησης των εκκρεμοτήτων ή να απαγορεύσει την λειτουργία του φαρμακείου.

Ο επιχειρησιακός ρόλος του Σώματος Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας είναι η ανάπτυξη και λειτουργία κεντρικού και περιφερειακού μηχανισμού για τη διενέργεια συστηματικών επιθεωρήσεων, ελέγχων και ερευνών σε όλες τις υπηρεσίες, οργανισμούς και φορείς που υπάγονται στην αρμοδιότητα και εποπτεία του
Εκτός όμως από την παραπάνω προβλεπόμενη επιθεώρηση, υπάρχει και ο θεσμός των τακτικών και έκτακτων επιθεωρήσεων από το Υπουργείο Υγείας και τις αρμόδιες Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας των Περιφερειακών αυτοδιοικήσεων. Οι επιθεωρήσεις αυτές διεξάγονται από το Σώμα Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας (Σ.Ε.Υ.Υ), το οποίο αποτελεί υπηρεσία του Υπουργείου Υγείας, η οποία συστάθηκε με τις διατάξεις του νόμου 2920/2001 και λειτουργεί σύμφωνα με τις διατάξεις του Π.Δ. 278/2002 από τον Σεπτέμβριο του 2002 με έδρα την Αθήνα.

Υπουργείου Υγείας. Ο σκοπός του Σ.Ε.Υ.Υ είναι η βελτίωση και η αναβάθμιση των παρεχομένων υπηρεσιών υγείας. Μέσα στο πλαίσιο λειτουργίας του παρεμβαίνει για την βελτίωση της παραγωγικότητας, την αναβάθμιση υπηρεσιών υγείας, εξάλειψη της κακοδιοίκησης στις υπηρεσίες του υπουργείου, των Περιφερειών, στους φορείς παροχής υπηρεσιών υγείας δημόσιους και ιδιωτικούς, στις φαρμακαποθήκες, στα φαρμακεία, εργαστήρια κλπ.
- α) Τομέας Υγειονομικού - Φαρμακευτικού
Οι τομείς Ελέγχου του Σ.Ε.Υ.Υ. συγκροτείται από τις ακόλουθες οργανικές μονάδες
- β) Τομέας Διοικητικού - Οικονομικού

Στις αρμοδιότητες των επιθεωρητών Σ.Ε.Υ.Υ.Π του Τομέα Υγειονομικού -Φαρμακευτικού Ελέγχου, μεταξύ άλλων περιλαμβάνονται υγειονομικοί και φαρμακευτικοί έλεγχοι της νόμιμης λειτουργίας των νοσοκομειακών και των ιδιωτικών φαρμακείων, φαρμακαποθηκών, των φαρμακευτικών βιομηχανιών και εργαστηρίων και γενικά κάθε καταστήματος που παράγει, εμπορεύεται η διακινεί φαρμακευτικό ή επιδεσμικό υλικό ή ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό.

γ) Τομέας Καπνού και Αλκοόλ
Επίσης οι επιθεωρητές Σ.Ε.Υ.Υ.Π συντονίζουν και εποπτεύουν το έργου επιθεώρησης και ελέγχου των φαρμακείων, φαρμακαποθηκών και εργοστασίων, το οποίο ασκείται από τις υπηρεσίες υγείας των Περιφερειών τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ), ενώ συνεργάζονται και με την Γενική Διεύθυνση Οικονομικής Επιθεώρησης του Υπουργείου Οικονομικών.


ΣΥΝΤΑΓΟΛΟΓΙΑ - ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ - ΒΙΒΛΙΑ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟΥ
ΣΥΝΤΑΓΟΛΟΓΙΑ - ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ - ΒΙΒΛΙΑ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟΥ