1η Διδακτική Ενότητα - Εισαγωγή. Βίβλος: ένα ταξίδι γεμάτο εμπειρίες!

1. Τα βιβλία της Καινής και της Παλαιάς Διαθήκης και οι χρονολογίες συγγραφής τους
Η Αγία Γραφή, η οποία ονομάζεται και «Βίβλος», δεν είναι ένα βιβλίο. Είναι ένα σύνολο 76 συνολικά βιβλίων (49 της Παλαιάς και 27 της Καινής Διαθήκης), τα οποία μέσα στην ορθόδοξη παράδοση και ζωή θεωρούνται θεόπνευστα. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι τα βιβλία αυτά απεστάλησαν «μαγικά» από τον Θεό στη γη. Η Βίβλος για την Εκκλησία είναι η Αγία Γραφή, καθώς εκεί καταγράφεται η ζώσα εμπειρία ενός τριαδικού Θεού, δηλαδή ενός Θεού προσωπικού και συντροφικού, που φανερώνεται στον άνθρωπο και συνομιλεί μαζί του, ανεξάρτητα από τη φυλή, το φύλο, την καταγωγή ή την εθνότητα του.

1α. Η σημασία της Παλαιάς Διαθήκης:
Η συγγραφή της Παλαιάς Διαθήκης διήρκεσε περίπου μια ολόκληρη χιλιετία μέχρι να γεννηθεί ο Κύριος Ιησούς. Πρόκειται για κείμενα στα οποία καθρεπτίζονται οι συγκρούσεις και οι αντιφάσεις της ζωής - όπως π.χ. η ζήλια και ο φθόνος του Κάιν απέναντι στον Άβελ. Τέτοιες καταστάσεις, που οδηγούν σε συγκρούσεις, μάλλον μάς είναι γνωστές από την καθημερινότητα στο σχολείο, αλλά και τη σχέση μας με τους άλλους. Επίσης, η Παλαιά Διαθήκη, γνωστή και ως «Πρώτη Διαθήκη», αποκαλύπτει πόσο εύθραυστη είναι η ζωή του ανθρώπου, γεμάτη ρίσκο και κινδύνους. Ο άνθρωπος δεν είναι ικανός να αντιμετωπίσει μόνος τον πόνο και τον θάνατο. Και ακριβώς για τον λόγο αυτό, χρειάζεται να συνδέσει τη ζωή του με την πηγή της ζωής, τον ελευθερωτή Θεό, όπως ακριβώς ένα κινητό όσο εξελιγμένο κι αν είναι, πρέπει να φορτισθεί για να μπορεί να λειτουργήσει.

Η Βίβλος είναι ένα σύνολο 76 βιβλίων που καταγράφουν την εμπειρία της συμπόρευσης με τον Θεό των Πατέρων
Το κείμενο των Δέκα Εντολών στην εβραϊκή γλώσσα. «Διαβάζεται αντίστροφα» (British Library Oriental MS. 4,445)

1β. Η σημασία της Καινής Διαθήκης:
Το πρώτο χρονολογικά βιβλίο της Καινής Διαθήκης (Α' Επιστολή του Αποστόλου Παύλου προς Θεσσαλονικείς) συγγράφηκε περίπου το 50 μ. Χ. από την Κόρινθο, ενώ το τελευταίο (η Αποκάλυψη) στα τέλη του 1ου αι. Το κεντρικό σημείο αναφοράς στην Καινή Διαθήκη είναι η παρουσία του Θεανθρώπου Ιησού Χριστού στη γη. Αυτή πραγματοποιήθηκε κατά την περίο-
Το Ευαγγέλιο τοποθετείται πάνω στην Αγία Τράπεζα, όπου η Εκκλησία έχει «καταθέσει» τα άγια λείψανα των μαρτύρων της
δο της βασιλείας του πρώτου Ρωμαίου αυτοκράτορα, του Οκταβιανού Αυγούστου (27 π.Χ.-14 μ.Χ.). Για σαρανταένα ολόκληρα χρόνια αυτός ο αυτοκράτορας έφερε τη γαλήνη, την τάξη, το αίσθημα της ασφάλειας, καθώς και κάποια ευημερία σε μία αυτοκρατορία πολυπολιτισμική, πολυθρησκευτική και «παγκοσμιοποιημένη».

Ωστόσο, αυτές οι πολιτικές συνθήκες δεν συγκινούσαν τον απλό άνθρωπο, ο οποίος ζώντας σε μεγάλες πόλεις, ερχόταν αντιμέτωπος μ' ένα περιβάλλον ηθικής και οικονομικής εξαθλίωσης, διότι η ιδιοκτησία της γης είχε μαζευτεί στα χέρια των ολίγων. Ο άνθρωπος της καθημερινότητας ένοιωθε ένα τεράστιο κενό μέσα στην ψυχή του.
Μέσα σ' έναν τέτοιο κόσμο, ο Ιησούς Χριστός φέρνει κάτι ολότελα καινούργιο και επαναστατικό: προσφέρει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να απαλλαχτεί από τον φόβο του θανάτου και την απόγνω-
ση, δωρίζοντάς του τον καινούριο κόσμο της Βασιλείας του Θεού, την Εκκλησία, το ίδιο του το Σώμα. Η Εκκλησία, όπως δηλώνει η ετυμολογία της λέξης, αποτελεί μία πρόσκληση, μία «έκκληση». Για ποιο πράγμα; Είναι πρόσκληση και έκκληση για έξοδο από τον εγωισμό μας μια έξοδο που έχει ως στόχο να συναντήσουμε τον προσωπικό Θεό, και να αγκαλιάσουμε τον συνάνθρωπό μας και την κτίση ολάκερη.

Η Εκκλησία, το Σώμα του Χριστού, δεν είναι απλώς μία θρησκεία, δηλ. δεν προσπαθεί να ικανοποιήσει τον ευσεβή πόθο του ανθρώπου να συναντήσει κάτι ή κάποιον που υπερβαίνει τις ανθρώπινες δυνάμεις. Ούτε επίσης αποτελεί όπιο, δηλ. το παυσίπονο ενός ετοιμοθάνατου που υποφέρει πολύ περισσότερο η Εκκλησία προσφέρει στον άνθρωπο το φάρμακο της αθανασίας, όπως θα δούμε σε επόμενες ενότητες. Η Εκκλησία τοποθετεί την Αγία Γραφή πάνω στα άγια λείψανα των μαρτύρων της, εκεί που το ψωμί και το κρασί μεταβάλλονται σε Σώμα και Αίμα του Ιησού Χριστού. Πριν τη θεία Κοινωνία ο «λόγος του Λόγου» της, μεταμορφώνει και αυτός τις ζωές μας, μεταγγίζοντας αληθινή ελπίδα.

2. Η δράση του Θεού μέσα στην ιστορία των ανθρώπων: το κατεξοχήν θέμα της Βίβλου
Η Βίβλος είναι γεμάτη αφηγήσεις και περιπέτειες! Στα κείμενά της δεν θα πάρουμε απάντηση στο ερώτημα ποιος είναι ο Θεός  αυτό το οποίο κατά κύριο λόγο μαθαίνουμε μέσα από τη Βίβλο, είναι το πώς δρα ο Θεός . Έτσι, βλέπουμε ότι ο Θεός είναι φίλος του ανθρώπου (φιλάνθρωπος) και του χαρίζει την ελευθερία από κάθε τι που τον σκλαβώνει.
- Οι αφηγήσεις της Βίβλου χαρακτηρίζονται ως δραματικές, διότι περιγράφουν γεγονότα τα
οποία εκτυλίσσονται με απρόσμενο τρόπο, δηλ. έχουν κατάληξη που δεν την περιμένουμε. Αρκετές φορές οι αφηγήσεις δεν έχουν ευτυχές τέλος (happy end), ενώ άλλοτε προσκαλείται ο ίδιος ο αναγνώστης να συμπληρώσει ή και να πραγματοποιήσει το τέλος της αφήγησης (π.χ. τη μαρτυρία της Ανάστασης στο Κατά Μάρκον ή το Ευαγγέλιο στα Έθνη στις Πράξεις). Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει, σε καμία περίπτωση, ότι την Αγία Γραφή μπορεί κανείς να την διαβάζει, να την ερμηνεύει και να την συμπληρώνει όπως θέλει. Απεναντίας, εδώ υποδηλώνεται ότι η Αγία Γραφή προσκαλεί όλα τα μέλη της Εκκλησίας να εφαρμόσουν και να οικειωθούν στη ζωή τους την εν Χριστώ ζωή που αποτυπώνεται στα κείμενά της.

Επίσης, στην Αγία Γραφή υπάρχουν και περικοπές που διαθέτουν όχι έναν, αλλά πολλούς Επιλόγους, όπως π.χ. το Κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο. Ανεξάρτητα από την ποικιλία αυτή, η συγγραφή και η ανάγνωση των βιβλικών διηγήσεων έχει πάντοτε έναν μοναδικό σκοπό: Να συνειδητοποιήσουμε ως μέλη της Εκκλησίας δύο πράγματα: πρώτον, ότι η παρουσία του Θεού στη ζωή μας αποτελεί το σπουδαιότερο δώρο, που μας χαρίστηκε χωρίς κανένα αντάλλαγμα, από ανεξάντλητη αγάπη για εμάς και δεύτερον, ότι επειδή έχουμε λάβει το δώρο αυτό, οφείλουμε να γίνουμε ευεργέτες των συνανθρώπων μας. Με ποιον τρόπο; Με το να αγωνιζόμαστε ενάντια σε οτιδήποτε καταστρέφει τον άνθρωπο και την κτίση, χαρίζοντας απλόχερα τη συμπαράστασή μας στους αδυνάτους αυτού του κόσμου, διότι πάνω τους αντικρίζουμε μοναδικές Εικόνες του Χριστού.

3. Ο διάλογος ως βασικό χαρακτηριστικό των βιβλικών διηγήσεων
Η Βίβλος δεν αποτελεί έναν κουραστικό μονόλογο του Θεού. Απεναντίας, σε αυτήν κυριαρχεί, από την αρχή μέχρι το τέλος της, το στοιχείο του διαλό-
Κείμενο της Καινής Διαθήκης γραμμένο στην πρώτη Διεθνή Γλώσσα, την κοινή ελληνιστική
Ο διάλογος του Ιησού με τη Σαμαρείτισσα ξεκινά με το «Διψώ»
γου. Ο διάλογος αυτός έχει ως σημείο αφετηρίας τον ίδιο τον Θεό, καθώς εκείνος δημιουργεί τον άνθρωπο, κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή δική Του. Και επειδή ο άνθρωπος «εικονίζει» τον τριαδικό Θεό, για τον λόγο αυτό μπορεί να επικοινωνεί μοναδικά με τον Δημιουργό του και τον «άλ λον».

Η πρόσκληση του Θεού για διάλογο διέπει όλη την Αγία Γραφή. Στην καρδιά αυτής της πρόσκλησης βρίσκεται πάντοτε ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος λαμβάνει σάρκα και οστά, γίνεται άνθρω-
πος για χάρη του ανθρώπου, συνομιλεί μαζί του, διδάσκει, θαυματουργεί, σταυρώνεται, πεθαίνει και ανασταίνεται.
Μέσα στα βιβλία της Αγίας Γραφής ο αναγνώστης συναντά τους ανθρώπους να διαλέγονται με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους: Άλλοτε, αντιλαλούν οι κραυγές διαμαρτυρίας προς τον Θεό για την αδικία που φαίνεται να θριαμβεύει άλλοτε, παρατηρούνται στιγμιότυπα έντονης διαφωνίας μεταξύ των πρωταγωνιστών, όπως π.χ. το 2ο κεφάλαιο της Επιστολής Προς Γα λ ά τ α ς , όπου ο Παύλος επιπλήττει τον Πέτρο.

Ο Χριστός και ο Απόστολος Πέτρος στην άβυσσο
Ταξιδεύοντας με τη Βίβλο

4. Ο ρεαλισμός των βιβλικών διηγήσεων
Διαβάζοντας τα κείμενα της Βίβλου, διαπιστώνει κανείς ότι τα πρόσωπα δεν παρουσιάζονται συνήθως χαμογελαστά και «μακιγιαρισμένα», όπως κατά κόρον συμβαίνει στους μεγάλους αστέρες του κινηματογράφου και πολλούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι «ήρωες» της Αγίας Γραφής (όπως ο Δαβίδ και ο Απόστολος Πέτρος) παρουσιάζονται με μεγάλες πτώσεις αλλά και ανατάσεις. Τα πρόσωπα, λοιπόν, σκιαγραφούνται όπως ακριβώς είναι στην πραγματικότητα, χωρίς ωραιοποιήσεις αλλά και χωρίς να αποκρύπτεται τίποτα, ούτε τα ελαττώματα αλλά ούτε και τα προτερήματα.

5. Βίβλος: κείμενα στα οποία αποτυπώνονται εμπειρίες ζωής!
Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τη Βίβλο ως την περιγραφή ενός μεγάλου ταξιδιού. Είναι μία πορεία γεμάτη εκπλήξεις, ή μάλλον μία συν-οδοιπορία του Θεού και μάλιστα του Λόγου με τους ανθρώπους. Στο πλαίσιο αυτής της συμπόρευσης ο άνθρωπος βιώνει την παρουσία του Θεού μέσα στην ιστορία. Πρόκειται, λοιπόν, για ένα ταξίδι γεμάτο εμπειρίες!
Η περιπέτεια ξεκινά με το ταξίδι του Αβραάμ, ο οποίος αποχωρίζεται την πατρική του εστία, και μαζί με τη γυναίκα του, τη Σάρρα του «ανοίγεται» σε άγνωστα και ξένα μέρη, έχοντας μοναδικό όπλο την
πίστη και την αφοσίωση σ' έναν Θεό, ο οποίος συνομιλεί μαζί του και εκείνος Τον αναγνωρίζει και Τον ευχαριστεί ως πρόσωπο μοναδικό και ανεπανάληπτο. Το ταξίδι της Βίβλου φτάνει σ' ένα σημείο κορύφωσης με το Βιβλίο της Αποκάλυψης, για να συνεχιστεί μέσα στη ζωή της ίδιας της Εκκλησίας.

1η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Διαβάστε τον παρακάτω λόγο του Μάξιμου Ομολογητή. Τι συμπεράσματα βγάζετε από αυτόν για τη σχέση Παλαιάς και Καινής Διαθήκης;
Υπογράμμισε τα βιβλία της Αγίας Γραφής που γνωρίζεις. Επέλεξε ένα από αυτά και να το παρουσιάσεις στην τάξη σου.
Οι παρακάτω εικόνες από ποιο μέρος της Αγίας Γραφής προέρχονται (Παλαιά Διαθήκη ή Καινή Διαθήκη);
Ο Θεός δημιουργεί τον Αδάμ, Μιχαήλ Άγγελος, 16ος αι.
Τετραευάγγελο 12ου αι. από τις Σέρρες
Μικρο-βιβλίο των Ψαλμών. (38 x 32 χιλιοστά), Γαλλία, 850-875 μ.Χ.

Ευαγγελισμός πάνω και οι τέσσερις Ευαγγελιστές κάτω. Βημόθυρο, μέσα 16ου αιώνα, ιερός ναός Ευαγγελιστρίας στο Μπεράτι Αλβανίας
Στο έργο του «Ὁμιλία εἰς τὸ "ἐξῆλθε δόγμα παρὰ Καίσαρος Αὐγούστου" καὶ εἰς τὴν ἀπογραφὴ τῆς Ἁγίας Θεοτόκου» ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μιλάει για τη σχέση Παλαιάς και Καινής Διαθήκης. Όπως τονίζει
«Προέλαβεν τὴν Καινὴν ἡ Παλαιὰ, καὶ ἡρμήνευσε τὴν Παλαιὰν ἡ Καινή. Πολλάκις εἶπον, ὅτι δύο Διαθῆκαι, καὶ δύο ἀδελφαὶ, καὶ δύο παιδίσκαι, τὸν ἕνα Δεσπότην δορυφοροῦσι. Κύριος παρὰ Προφήταις καταγγέλλεται, Χριστὸς ἐν Καινῇ κηρύσσεται…». (ΜPG 50,796).

Ερμηνεία: «Πρόλαβε την Καινή Διαθήκη η Παλαιά Διαθήκη,
και ερμήνευσε την Παλαιά η Καινή.
Έχω πει πολλές φορές, ότι οι δύο Διαθήκες (είναι)σαν δύο αδελφές και δύο κόρες, και υπηρετούν τον μοναδικό Θεό.
- Ο Κύριος παρουσιάζεται στους προφήτες,
- ο Χριστός κηρύσσεται στην Καινή Διαθήκη.…»
Με τη βοήθεια του καθηγητή σας συζητήστε για τις σκέψεις που κάνει ο μεγάλος Πατέρας της Εκκλησίας μας για τη σχέση Παλαιάς και Καινής Διαθήκης και στη συνέχεια γράψτε σε φύλλο Α3, το οποίο θα το αναρτήσετε σε τοίχο της τάξης σας, το τελικό συμπέρασμα για τη σχέση της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης.

Κυκλώνω τις σωστές προτάσεις:
-  Η Παλαιά Διαθήκη και η Καινή Διαθήκη είναι τα δύο μέρη της Αγίας Γραφής
-  Η Βίβλος δεν περιέχει εμπειρίες ζωής
-  Όλα τα βιβλία της Αγίας Γραφής γράφτηκαν στη Ρώμη
-  Η Αγία Γραφή έχει μεταφραστεί σε όλες σχεδόν τις γλώσσες
-  Ο «Ποιμήν» του Ερμά δεν περιλαμβάνεται στην Αγία Γραφή
-  Η Αποκάλυψη του Ιωάννη είναι το τελευταίο βιβλίο της Αγίας Γραφής
-  Η Αποκάλυψη του Ιωάννη είναι το πρώτο βιβλίο της Αγίας Γραφή

2η Διδακτική Ενότητα. Το ταξίδι ξεκινά: ζωή με τον Θεό

1. «Γενηθήτω Φως!» Η Δημιουργία του Σύμπαντος και του Ανθρώπου (Γέν. 1,1 - 2,3)
Στην αρχή ο Θεός δημιούργησε τον ουρανό και τη γη. […] Τότε είπε ο Θεός «Να γίνει φως» κι έγινε φως. […] Κι ονόμασε ο Θεός το στερέωμα «ουρανό». Τότε είπε ο Θεός: «Να συναχθούν σε έναν τόπο τα νερά που είναι κάτω από τον ουρανό, και να φανεί η στεριά». […] Μετά είπε ο Θεός: «Να πρασινίσει η γη». […] Τότε είπε ο Θεός: «Να γίνουν φωτεινά σώματα στο στερέωμα του ουρανού, για να χωρίζουν την ημέρα από τη νύχτα» […] Τότε είπε ο Θεός: «Να γεμίσουν τα νερά με ζωντανές υπάρξεις πλήθος, και να πετάνε πτηνά πάνω από τη γη προς το στερέωμα του ουρανού». […] Τότε είπε ο Θεός: «Να βγάλει η γη κάθε είδος ζωντανού οργανισμού: Όλα τα είδη των ζώων, των ερπετών και των θηρίων». […] Μετά είπε ο Θεός: «Ας

Εν Αρχή ην ο Λόγος! Artmajeur Art Gallery
φτιάξουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με την εικόνα τη δική μας και την ομοίωση». […] «κατ' εικόνα Θεού» τον δημιούργησε, τους δημιούργησε άντρα και γυναίκα. Τους ευλόγησε και τους είπε: «Να κάνετε πολλά παιδιά, ώστε να πολλαπλασιαστείτε, να γεμίσετε τη γη και να κυριαρχήσετε σ' αυτήν».

2. H συμβολική κατανόηση της βιβλικής γλώσσας
Τα όσα περιγράφονται στα κείμενα της Βίβλου δεν αποτελούν ένα είδος δημοσιογραφικού ρεπορτάζ. Και επειδή χρειάζεται να επισημάνουμε το γεγονός αυτό, χρησιμοποιούμε για τα πρώτα 11 κεφάλαια της Παλαιάς Διαθήκης τον όρο «Πρωτοϊστορία». Αυτό μας κάνει να σκεφτούμε τα ακόλουθα: Η Βίβλος χρησιμοποιεί γλώσσα ποιητική. Τι σημαίνει αυτό; Η ποιητική και συμβολική γλώσσα δεν είναι κυριολεκτική, όπως εκείνη των μαθηματικών και της φυσικής αλλά είναι μεταφορική. Π.χ. η έκφραση « Ήλιος της Δικαιοσύνης» είναι μία ποιητική και συμβολική έκφραση. Δεν υπάρχει στην πραγματικότητα ήλιος που να έχει ως ιδιότητα τη δικαιοσύνη. Ωστόσο,

Λεπτομέρεια από τη «Δημιουργία» (Capella Sistina) του Μιχαήλ Αγγέλου
«Γενηθήτω φ ῶ ς!»: Δημιουργία του «Χρόνου»
η έκφραση αυτή θέλει με αυτόν τον τρόπο να εκφράσει κάτι άλλο, κάτι που δεν είναι ορατό στα μάτια μας, αλλά μπορούμε να το γευτούμε με τον νου και την καρδιά μας.
Η γλώσσα, που χρησιμοποιεί η Βίβλος για να περιγράψει τη Δημιουργία και τα τελικά Έσχατα είναι ποιητική και συμβολική. Προσοχή όμως στο σημείο αυτό! Τα όσα αποτυπώνονται στα κείμενα δεν είναι «παραμύθια»! Ούτε, επίσης, είναι αυτό που έγινε κάποτε «μια φορά κι έναν καιρό». Απεναντίας, στις βιβλικές διηγήσεις μέσω της ποιητικής και συμβολικής γλώσσας περιγράφεται αυτό που πραγματοποιείται συνέχεια στη ζωή όλων των ανθρώπων και ιδιαίτερα μέσα στα βάθη
της καρδιάς τους! Ο μύθος δηλ. είναι η περιγραφή μιας αλήθειας, η οποία ισχύει για όλους τους ανθρώπους και αναφέρεται σε αναζητήσεις, αγωνίες, προσδοκίες, ελπίδες αλλά και εμπειρίες, που είναι κοινές στον άνθρωπο κάθε εποχής. Και η περιγραφή αυτής της αλήθειας, αυτού του μύθου, γίνεται με τη βοήθεια της ποιητικής και συμβολικής γλώσσας.

Η βιβλική διήγηση για τη Δημιουργία του κόσμου, εκφράζει και αυτή σπουδαίες αλήθειες με γλώσσα μυθική - ποιητική: Μας λέει πως πραγματικά πρέπει να είναι τούτος ο κόσμος, τούτος ο άνθρωπος, και πως οφείλει να συμπεριφέρεται απέναντι στον Θεό, στους συνανθρώπους του, στην κτίση, και τέλος, τον ίδιο του τον εαυτό.
Γκαγκάριν: Ο πρώτος άνθρωπος στο διάστημα

3. Σύγχρονες μορφές των θετικών επιστημών στοχάζονται για τη Δημιουργία του κόσμου: Werner Heisenberg, Steven Hawking
Διακεκριμένοι ερευνητές από τον χώρο των θετικών επιστημών εξέφρασαν τις απόψεις τους για τη Δημιουργία του κόσμου, καθώς και για την ύπαρξη (ή μη ύπαρξη) ενός Δημιουργού Θεού.
Κατά τον Γερμανό φυσικό Werner Heisenberg (1901-1976) «η γλώσ σα της Αγίας Γραφής καθιστά δυνατή μία κατανόηση για την αισθητή συνάφεια του κόσμου πίσω από τα φαινόμενα. Χωρίς αυτήν δε θα ήταν δυνατό να έχουμε ηθική και κάποια κ λίμακα αξιών. […] Αυτή η γλώσσα είναι στενά συγγενής περισσότερο με τη γλώσσα της ποίη-
σης παρά με τη γλώσσα της φυσικής επιστήμης, που αποζητά την ακρίβεια» (Βλ. H. Küng, Η Αρχή των Πάντων. Επιστήμη και Θρησκεία . Μτφρ.: Ε. Θεοδώρου. Αθήνα: Ουρανός 2009, 217).

Ο Άγγλος φυσικός Stephen Hawking (1942-2018), ήλπιζε ότι, μέσω των ερευνών του σχετικά με τη γένεση του Σύμπαντος, θα αναπτύξει μία «Μεγάλη Ενοποιημένη Θεωρία» (GUT - Grand Unified Theory αντί GOD). Με βάση τη θεωρία αυτή ως μία Θεωρία των Πάντων (TOE - Theory of Everything), ο ίδιος ο κόσμος θα εξηγούσε τον εαυτό του και ο Θεός ως Δημιουργός δεν θα
ήταν αναγκαίος. Με άλλα λόγια, ό,τι αφορά στη δημιουργία και λειτουργία του κόσμου, θα μπορούσε να αποδοθεί σε δυνάμεις και ιδιότητες που υπάρχουν μέσα στον ίδιον τον κόσμο συνεπώς, δεν θα χρειαζόταν να αναζητηθεί μία δύναμη έξω από τον κόσμο ούτε και ένας Δημιουργός Θεός. Η εν λόγω θεωρία δεν έγινε απόλυτα κατανοητή μήτε και αποδεκτή από την επιστημονική κοινότητα.

Stephen Hawking

4. Έχει αξία για τον σύγχρονο άνθρωπο η διήγηση για τη Δημιουργία; Ανακαλύπτοντας τον Δημιουργό Θεό μέσα από το κείμενο της Γένεσης
Οι βιβλικές διηγήσεις για τη Δημιουργία του κόσμου είναι γεμάτες από εικόνες και περιγραφές, οι οποίες βασίζονται στις γνώσεις που είχαν οι άνθρωποι της εποχής εκείνης, κατά την οποίαν συγγράφηκαν τα κείμενα αυτά. Ωστόσο, οι διηγήσεις αυτές απαντούν με απλά λόγια σε σπουδαία θεμελιώδη ερωτήματα που θέτουν οι άνθρωποι σε κάθε εποχή. Τέτοια ερωτήματα θέτει και ο σύγχρονος άνθρωπος, ο οποίος ζει στην εποχή της τέταρτης βιομηχανικής
επανάστασης. Οι θετικές επιστήμες εξετάζουν τον τρόπο δημιουργίας του κόσμου και όχι τον Δημιουργό του , ούτε και το νόημα που έχει η ανθρώπινη ζωή. Στα ερωτήματα αυτά απαντά με τη δική της ποιητική και συμβολική γλώσσα η Αγία Γραφή.

Ποια είναι τα ερωτήματα αυτά;
- Ποια είναι η δημιουργική αρχή του κόσμου; Ο αγαθός Θεός, ο Οποίος είναι η πρωταρχική αιτία του παντός και του καθενός. Τα πάντα τα δημιούργησε από ιλιγγιώδη αγάπη και όχι ανάγκη.
-  Υφίσταται δεύτερος θεός (άστρο, ζώο ή άνθρωπος) κοντά στον Θεό; Όχι! Κανένας Θεός δεν υπάρχει εκτός του Θεού και Αυτός υπάρχει αιώνια.
«Αναμένοντας τη Γυναίκα» Η Γυναίκα - «Ανδρίς» δημιουργείται από το σημείο της «καρδιάς»
- Υπάρχουν στον κόσμο δύο δυνάμεις, το καλό και το κακό, που πολεμούν η μία την άλλη; Όχι! Υπάρχει μόνο το αγαθό, μόνο το καλό, μόνο ο Θεός. Αυτό το οποίο στα μάτια εμφανίζεται ως κακό, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία ασθένεια, μία αρρώστια και όχι μία άλλη δύναμη.
- Υπάρχει ένα μέρος της ζωής μας που είναι κατώτερο και κάποιο άλλο που είναι ανώτερο; Δηλ. το πνεύμα του ανθρώπου είναι ανώτερο και σπουδαιότερο στα μάτια του Θεού από την ύλη; Με κανένα τρόπον! Ο κόσμος του καλού Δημιουργού Θεού και μαζί με αυτόν και η ύλη, και το ανθρώπινο σώμα και η ζωή των δύο φύλων είναι στο βάθος καλά - όμορφα: Καί εἶδεν ὁ Θεός πάντα, ὅσα ἐποίησε, καί ἰδού καλά λίαν (Γέν. 1, 31).

-  Ποιος είναι ο σκοπός της Δημιουργίας; Ο μεγάλος σκοπός της Δημιουργίας είναι ο άνθρωπος όχι απομονωμένος από τον συνάνθρωπό του, από την κτίση και από τον Θεό, αλλά σε κοινωνία - συνομιλία μαζί τους. Ο άνθρωπος πλάστηκε για να είναι ον που κοινωνεί με τους άλλους και τον Δημιουργό του. Ουσιαστικά ο σκοπός και το μοντέλο της Δημιουργίας φανερώθηκε με τον Θεάνθρωπο που εκούσια σαρκώθηκε, σταυρώθηκε και αναστήθηκε για να γευθούμε χαρά ανώτερη από τον Παράδεισο. «Για την Εκκλησία ο ιδανικός κόσμος δεν βρίσκεται στο παρελθόν αλλά στο μέλλον, και δεν είναι άλλος κόσμος παράλληλος προς τον δικό μας, αλλά ο ένας και μοναδικός κόσμος - κτίσμα του Θεού, όταν θα έχει ανακαινισθεί» (Θ. Παπαθανασίου, «Η Πτώση». Διάβαση 3 (1998) 5-10.

Το Σύμπαν όπως το αντιλαμβανόταν ο άνθρωπος της Βίβλου

2η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Διάβασε τα κείμενα που ακολουθούν και σκέψου ένα συμπέρασμα που θα το ανακοινώσεις στην ολομέλεια της τάξης. Στη συνέχεια δημιουργείστε όλοι μαζί ένα τελικό κείμενο που θα το αναρτήσετε στον πίνακα ανακοινώσεων της αίθουσάς σας.
Στην εικόνα που ακολουθεί εικονίζεται το κοσμοείδωλο, δηλαδή η αντίληψη που είχαν για τον κόσμο τους οι συντάκτες των κειμένων της Παλαιάς Διαθήκης. Όπως μάθατε το χρησιμοποιούσαν μόνο για θρησκευτικούς λόγους, να παρουσιάσουν δηλαδή τις Ενέργειες του Θεού. Τώρα που γνωρίζετε το κείμενο της Γενέσεως για τη Δημιουργία τοποθετείστε ανάλογες επεξηγήσεις στις περιοχές της εικόνας (π.χ. Στερέωμα, Νερά κοκ. Ήδη υπάρχει η επεξήγηση ΞΗΡΑ που αναφέρεται στη γη).

4.
Γράψτε τι δημιουργήθηκε δίπλα σε κάθε «ημέρα Δημιουργίας», σύμφωνα με την αφήγηση της Παλαιάς Διαθήκης, η:
1η Ημέρα Δημιουργίας
2η Ημέρα Δημιουργίας
3η Ημέρα Δημιουργίας
4η Ημέρα Δημιουργίας
5η Ημέρα Δημιουργίας
6η Ημέρα Δημιουργίας
7η Ημέρα Δημιουργίας
Στις προτάσεις που ακολουθούν κυκλώνω ανάλογα ΣΩΣΤΟ ή ΛΑΘΟΣ:
-  Η Παλαιά Διαθήκη αναφέρει ότι ο κόσμος έγινε σε ένα μήνα ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
-  Η διήγηση της δημιουργίας βρίσκεται στο βιβλίο της Γενέσεως
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
-  Ο Θεός δημιουργεί τα πλάσματα μόνο με το λόγο του

ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
-  Ο Θεός δημιούργησε την πρώτη ημέρα τον άνθρωπο
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
-  Όλα τα δημιουργήματα του Θεού είναι «καλά λίαν»
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
Το παρακάτω ψηφιδωτό προέρχεται από τον Καθεδρικό Ναό που βρίσκεται στο Monreale της Σικελίας. Ανήκει σε ενότητα που εικονίζεται η Δημιουργία και παρουσιάζει το διαχωρισμό της στεριάς από τα νερά. Παρατηρείστε την εικόνα του Δημιουργού, και απαντήστε στα ερωτήματα:
Ποιος εικονίζεται;
Σε ποιον αναφέρεται και η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη;
Γιατί η Παλαιά Διαθήκη ονομάστηκε «Προϊστορία του Χριστιανισμού»;

Η τρίτη μέρα της Δημιουργίας

3η Διδακτική Ενότητα. Συναντώντας την πρώτη μεγάλη πρόκληση: το Δέντρο της Γνώσης του Καλού και του Κακού

1. Οι πτώσεις των πρωτοπλάστων (Γέν. 3, 1 - 4, 1 - αποσπάσματα): « Ἀδάμ, ποῦ εἶ; »
«Είπε λοιπόν το φίδι στη γυναίκα: «Αλήθεια είπε ο Θεός να μη φάτε από κανένα δέντρο του κήπου;» Η γυναίκα τού απάντησε: «Μπορούμε να φάμε καρπούς απ' όλα τα δέντρα, εκτός από κείνο που βρίσκεται στη μέση του κήπου. Ο Θεός είπε να μη φάμε τον καρπό του, ούτε να τον αγγίξουμε, για να μην πεθάνουμε». Τότε το φίδι είπε στη γυναίκα: «Όχι βέβαια! Δεν θα πεθάνετε ξέρει όμως ο Θεός ότι την ημέρα που θα φάτε απ' αυτό, θα ανοιχτούν τα μάτια σας και θα γίνεται σαν θεοί, και θα γνωρίζετε το καλό και το κακό».

Η γυναίκα είδε ότι οι καρποί του δέντρου ήταν εύγεστοι, ελκυστικοί […] Πήρε, λοιπόν, από τους καρπούς κι έφαγε έδωσε και στον άντρα της που ήταν μαζί της, και έφαγε κι αυτός. Τότε άνοιξαν τα μάτια και των δύο και κατάλαβαν ότι ήταν γυμνοί. […]
Τότε άκουσαν το θόρυβο που έκανε ο Κύριος ο Θεός, καθώς περιπατούσε στον κήπο το δειλινό, και κρύφτηκαν απ' αυτόν ο Αδάμ και η γυναίκα του ανάμεσα στα δέντρα του κήπου. Αλλά ο Κύριος ο Θεός φώναξε τον Αδάμ και του είπε: «Πού είσαι;» Εκείνος απάντησε: «Σε άκουσα στον κήπο, φοβήθηκα και κρύφτηκα, γιατί είμαι γυμνός». «Ποιος σου είπε πως είσαι γυμνός;» ρώτησε ο Θεός. «Μήπως έφαγες από το δέντρο που σου είχα απαγορεύσει να φας;» Ο Αδάμ αποκρίθηκε: «Η γυναίκα που μου έδωσες, εκείνη μου προσέφερε έναν καρπό και έφαγα». Ο Κύριος ο Θεός ρώτησε τη γυναίκα: «Γιατί το έκανες αυτό;» Εκείνη απάντησε: «Το φίδι με εξαπάτησε και έφαγα». […] Τότε είπε ο Κύριος ο Θεός στο φίδι: «Γι' αυτό που έκανες, καταραμένο να' σαι μόνο εσύ απ' όλα τα ζώα της γης! […] Και στη γυναίκα είπε: «[…] με πόνους θα γεννάς τα παιδιά σου» […]. Μετά είπε στον Αδάμ: «Επειδή άκουσες τη γυναίκα σου κι έφαγες από το δέντρο, απ' το οποίο σε είχα διατάξει να μη φας, καταραμένη θα είναι η γη εξαιτίας σου. Με μόχθο θα την καλλιεργείς σ' όλη σου τη ζωή» […]

Το Δέντρο της Γνώσης του Καλού και του Κακού και η Εξορία από την Εδέμ
Ο Κύριος ο Θεός έφτιαξε για τον Αδάμ και τη γυναίκα του δερμάτινους χιτώνες και τους έντυσε. […] Έτσι, ο Κύριος ο Θεός έδιωξε τον άνθρωπο από τον κήπο της Εδέμ, για να καλλιεργεί τη γη απ' την οποίαν είχε προέλθει».
Σταματήστε τις παραβάσεις σας εναντίον μου κι ανανεώστε την καρδιά σας και το φρόνημά σας. Γιατί θέλετε να πεθάνετε, Ισραηλίτες; Ξέρετε ότι εγώ δε χαίρομαι όταν ένας άνθρωπος πρέπει να πεθάνει. Αυτό το λέω εγώ, ο Κύριος ο Θεός. Μετανοήστε, λοιπόν, για να ζήσετε!».. (Iεζ. 18, 31-32)

« Έλα κοντά, μην κάνεις πίσω το χέρι κράτα μου στα σκοτεινά Έλα κοντά, να σου μιλήσω γι' αυτά που μέσα δε χωράνε πια Να με προσέχεις γιατί έχω πέσει χαμηλά, έχω πέσει χαμηλά μάτια μου γλυκά, να με αντέχεις να με προσέχεις μέχρι να σηκωθώ ξανά λίγο ακόμα μοναχά μάτια μου γλυκά, να με αντέχεις να με προσέχεις Έλα κοντά, τον κόσμο κρύψε τον κόσμο αυτό που μου ζητά πολλά Έλα κοντά, μια σπίθα ρίξε να βγει απ' τη στάχτη μου ξανά φωτιά [...]».
Τραγούδι/Μελοποιημένο ποιήμα Να με προσέχεις (1993) Στίχοι - μουσική: Ν. Πορτοκάλογλου, Δίσκος: Τα καράβια μου καίω.

2. Πόθος για τη γνώση του καλού και του κακού: Επιθυμία που γοητεύει τον άνθρωπο σε κάθε εποχή!
Ενώ άνθρωπος απολάμβανε όλη τη χαρά του παραδείσου, το «φίδι» τον ερωτά γιατί του απαγορεύθηκε να φάει τον ένα καρπό. Βεβαίως και το συγκεκριμένο δέντρο ο Θεός το δημιούργησε για να το γευθεί ο άνθρωπος, όταν φθάσει στην κατάλληλη «ηλικία». Διερωτηθήκαμε γιατί, άραγε, στα μάτια της Εύας, ο καρπός του δέντρου της γνώσης του καλού και του κακού, φάνταξε τόσο ελκυστικός; Τι ήταν εκείνο, τελικά, το οποίο γοήτευσε και εκείνην αλλά και τον Αδάμ; Μία πολύ ισχυρή επιθυμία του ανθρώπου κάθε εποχής, είναι να αισθάνεται ότι «έχει την κατάσταση στα χέρια του», ότι είναι δυνατός, ότι είναι κάτι σπουδαίο, κάποιος που έχει ιδιαίτερη σημασία για τους άλλους γύρω τους, κάποιος που μπορεί να εξουσιάζει και να ελέγχει πράγματα και καταστάσεις. Πρόκειται για μία διαχρονική δίψα για γνώση και για δύναμη. Και τούτη η δίψα σαγηνεύει τον άνθρωπο παντού και πάντοτε ασκεί μία ακαταγώνιστη έλξη. Γιατί όμως; Αυτό είναι ένα ζήτημα που αξίζει τον κόπο να μας προβληματίσει. Και επίσης υπάρχουν δύο ακόμη ερωτήματα:

Πρώτον, γιατί, σύμφωνα με τη βιβλική διήγηση, ο Θεός απαγορεύει τους Πρωτοπλάστους να πραγματοποιήσουν την επιθυμία τους αυτή;
Και δεύτερον: Γιατί οι Πρωτόπλαστοι φεύγουν από τον Παράδεισο, όταν δοκιμάζουν τον καρπό από το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού; Τι συμβαίνει άραγε;
Την απάντηση στα δύο αυτά ερωτήματα που θέσαμε, θα προσπαθήσουμε να αναλύσουμε στις δύο υποενότητες που ακολουθούν

3. Προσεγγίζοντας την έννοια της αμαρτίας: Παράβαση ή αποτυχία;
Το γεγονός ότι ο Αδάμ και η Εύα έφαγαν από το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού, αποτελεί αμαρτία και όχι
Από την κοινωνία με τον Θεό Πατέρα στην απομάκρυνση από τον Θεό
αρετή. Γιατί; Τι είναι η αμαρτία; Τι έρχεται στο νου μας καθώς ακούμε τη λέξη αυτή; Πρόκειται μήπως για ένα συνώνυμο της λέξης «παράβαση»;
Ας διαβάσουμε και πάλι τη βιβλική αυτή διήγηση, και ας δούμε τι περιγράφεται εκεί: Οι Πρωτόπλαστοι μόλις δοκιμάζουν τον απαγορευμένο καρπό, τότε διαπιστώνουν ότι είναι γυμνοί. Αυτό δείχνει ότι κάτι αλλάζει στη ζωή τους, κάτι το οποίο οι ίδιοι επέλεξαν και οι ίδιοι προκάλεσαν. Τι ακριβώς; Να γίνουν σαν τον Θεό, χωρίς όμως να λάβουν υπόψη τους τις υποδείξεις και τις οδηγίες που Εκείνος τους έδωσε. Οι Πρωτόπλαστοι, λοιπόν, παραβαίνουν μία εντολή που ο ίδιος ο Θεός τους δίνει. Η εντολή αυτή, όμως, δόθηκε για κάποιον συγκεκριμένο σκοπό: Για να μπορούν οι Πρωτόπλαστοι να έχουν μία σχέση ζωής με τον Θεό, που είναι η μόνη και αληθινή πηγή της ζωής. Η εντολή αυτή που δόθηκε στους Πρωτοπλάστους, επομένως, διαφυλάσσει τη σχέση ζωής ανάμεσα στον Θεό και τον άνθρωπο. Και η παράβαση της εντολής αυτής διαταράσσει τη σχέση ζωής ανάμεσα στον Θεό και τον άνθρωπο. Συνεπώς, όταν ο Αδάμ και η Εύα δοκιμάζουν τον καρπό από το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού, αυτό το οποίο πράττουν δεν είναι μόνο μία παράβαση ή παρακοή απέναντι σε μία εντολή που τους έδωσε ο Θεός, αλλά κατ' ουσίαν, επιλέγουν να διακόψουν τη σχέση ζωής που είχαν με τον Θεό.

Γιατί;
Ακόμη, σύμφωνα με το βιβλικό κείμενο της Γένεσης,
Ζωή με τον Θεό Πατέρα
διαπιστώνουμε ότι η παρακοή των Πρωτοπλάστων, δηλ. ο χωρισμός και η απομάκρυνσή τους από τον Θεό, συνοδεύεται και από μία άλλη συμπεριφορά: δεν αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεών τους, αλλά επιρρίπτουν την ευθύνη γι' αυτήν στους άλλους. Έτσι, ο Αδάμ θεωρεί ότι για τη βρώση του απαγορευμένου καρπού την ευθύνη έχει η Εύα, ενώ
Η έννοια και η ουσία της «Αμαρτίας»:
Ο όρος απαντά για πρώτη φορά στη δολοφονία του Άβελ
η Εύα με τη σειρά της κατηγορεί το φίδι. Αυτή η αποποίηση της ευθύνης φαίνεται, επίσης, από το γεγονός πως οι Πρωτόπλαστοι μετά τη διάπραξη του προπατορικού αμαρτήματος προσπαθούν να κρυφτούν από τον Θεό. Ο Θεός, όμως, δεν είναι εκδικητής ούτε και καταριέται τους ανθρώπους. Ωστόσο, τούς φανερώνει τις συνέπειες που έχουν οι πράξεις τους.

« Στην Ορθόδοξη Εκκλησία είναι σαφές ότι η παρουσία του κακού στην ανθρώπινη ζωή είναι το αποτέλεσμα της ελεύθερης επιλογής του ανθρώπου να διακόψει τη σχέση του με την ίδια τη Ζωή, δηλαδή τον Θεό. Η επιλογή αυτή συνιστά την αμαρτία»
Μπέκος, Γ. «Το κακό σήμερα», περ. Σύναξη , τ. 94 (2005), 9.
Οι Πρωτόπλαστοι κρύβονται από τον Θεό μετά την Πτώση

4. Πώς εισέβαλε το κακό στον κόσμο; Από τη χαρά του παραδείσου στη ζωή «χωρίς» τον Θεό
Η επιθυμία του ανθρώπου να γεμίσει τη ζωή του με ευτυχία και να γνωρίσει τον κόσμο γύρω του, δεν είναι κάτι το κακό. Ο ίδιος ο Θεός έσπειρε μέσα στην ψυχή του την επιθυμία αυτή. Αυτό φαίνεται στα κείμενα της Αγίας Γραφής. Τότε, γιατί θεωρείται ότι οι Πρωτόπλαστοι διέπραξαν αμαρτία, όταν δοκίμασαν τον απαγορευμένο καρπό; Ποιο είναι ακριβώς το πρόβλημα;
Το πρόβλημα δεν είναι τίποτε άλλο παρά η απόφαση του ανθρώπου να ζήσει χωρίς τον Θεό, μακριά από τον Θεό η απόφαση του ανθρώπου να γίνει κάτι σπουδαίο, να βρει την ευτυχία στη ζωή του, χωρίς όμως να θέλει να έχει οποιαδήποτε σχέση με την πηγή της ζωής, τον Θεό.

Οι Πρωτόπλαστοι έκαναν αυτήν την επιλογή διότι κατασκευάζουν μία ψεύτικη εικόνα για τον Θεό αντί να νιώσουν πως ο Θεός είναι Πατέρας τους και πως τους συντροφεύει σε κάθε τους βήμα, και ότι ο ίδιος θέλει την πρόοδο και την ευτυχία τους, δημιουργούν τη λάθος αντίληψη, ότι ο Θεός είναι ένας τιμωρός και εκδικητής, αστυνομεύοντας τη ζωή τους και προσπαθώντας να εμποδίσει την ευτυχία τους.

3η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Το κείμενο που ακολουθεί προέρχεται από το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο και αναφέρεται στη θεραπεία του παραλύτου στην Καπερναούμ (θα το βρείτε και σε επόμενο μάθημα). Συγκρίνετέ το με αυτά που μάθατε για την πτώση του Αδάμ και της Εύας. Συζητήστε στη συνέχεια ποιος μπορεί να μας λυτρώσει από το κακό.
Παρατηρήστε τις παρακάτω εικόνες που παρουσιάζουν με συμβολικό τρόπο σκηνές οι οποίες συνδέονται με τη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό και με την απομάκρυνση από αυτόν. Αφού κοντά στον Θεό «είναι πολύ καλά», εξηγήστε γιατί οι άνθρωποι προτίμησαν να απομακρυνθούν από Αυτόν.

Κυκλώνω τις λέξεις που συνδέονται με την Πτώση των πρωτοπλάστων.
-  Δένδρο του καλού και του κακού
-  Φίδι
-  Θάμνος του καλού και του κακού
-  Χελώνα
-  Δειλινό
-  Φύλλα συκιάς
-  Γυ μ ν ο ί
-  Καρπός
-  Φύλλα πλάτανου

4.
Ο άνθρωπος, όπως γράφει η Παλαιά Διαθήκη, πλάστηκε ελεύθερος να επιλέξει το καλό ή το κακό. Έχει δηλαδή ελευθερία της βούλησης. Γράψτε στη συνέχεια μία ιστορία ή σκέψεις από την καθημερινότητα που να το αποδεικνύουν.
Συμπληρώστε τα κενά στην περίοδο που ακολουθεί, χρησιμοποιώντας προτεινόμενες λέξεις.
Σύμφωνα με την .................... από τον
καρπό του ....................
κατάλαβαν ότι ήταν γυμνοί. Άκουσαν το θόρυβο που
έκανε ο Θεός
περπατώντας το ....................
στον κήπο και ....................
ανάμεσα στα
δέντρα του κήπου.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΕΞΕΙΣ: Καινή Διαθήκη, Παλαιά Διαθήκη, Εύα, Ραχήλ, Ρεβέκκα, θάμνου, δέντρου, λουλουδιού, πρωί, απόγευμα, δειλινό, βράδυ, κρύφτηκαν, περπάτησαν, κάθισαν.
ο Αδάμ και η ....................
μόλις έφαγαν
Να δώσετε έναν τίτλο στην εικόνα. Στη συνέχεια γράψτε δίπλα στο όνομα κάθε πρωταγωνιστή της ιστορίας τι σκέπτονταν πριν την πτώση.
Ψηφιδωτό από το Μονρεάλε της Σικελίας

4η Διδακτική Ενότητα. Οι μεγάλες απειλές: από τον Κάιν και τον Άβελ στον πύργο της Βαβέλ
Ο Κάιν και ο Άβελ προσφέρει θυσία στον Θεό. Τοιχογραφία από τη Μ.Διονυσίου στο Άγ. Όρος. Κρητική σχολή του 16ου αι.

1. Κάιν και Άβελ: γιατί ο άνθρωπος ασκεί βία στον «αδελφό» του; (Γέν. 4,2 - 15 - Αποσπάσματα)
«Ο Αδάμ συνευρέθηκε με την Εύα τη γυναίκα του, κι εκείνη έμεινε έγκυος και γέννησε τον Κάιν […]. Έπειτα γέννησε τον αδερφό του τον Άβελ. Ο Άβελ έγινε βοσκός προβάτων και ο Κάιν γεωργός. Ύστερα από καιρό, ο Κάιν πρόσφερε στον Κύριο θυσία από τους καρπούς της γης. Ο Άβελ πρόσφερε κι αυτός από τα πρωτότοκα πρόβατα του κοπαδιού του […]. Ο Κύριος είδε με ευμένεια τον Άβελ και τη θυσία του. Στον Κάιν όμως και στη δική του θυσία δεν έδειξε ευμένεια. Τότε εξοργίστηκε ο Κάιν και σκυθρώπιασε. Κι ο Κύριος του είπε: «Γιατί οργίστηκες και σκυθρώπιασες; Αν πράξεις το σωστό, θα ξαναβρείς το κέφι σου. Αν όχι, η αμαρτία δεν παύει να παραμονεύει σαν θηρίο στην πόρτα». Τότε ο Κάιν είπε στον Άβελ, τον αδερφό του: «Πάμε στα χωράφια». Κι εκεί στα χωράφια, όρμησε ο Κάιν εναντίον του Άβελ και τον σκότωσε».

Η ιστορία του Κάιν και του Άβελ φανερώνει ότι η εχθρότητα και ανταγωνισμός, που κυριαρχούν πολλές φορές στις ανθρώπινες σχέσεις, οδηγούν σε τραγωδίες. Με βάση τις εμπειρίες που βίωναν στο περιβάλλον τους οι συγγραφείς των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης προβάλλουν τις ολέθριες συνέπειες της αδελφοκτονίας που οφείλεται στην πτώση του ανθρώπου.
Η Κραυγή, ( Έντβαρτ Μουνκ 1893), Όσλο, Nasjonalgalleriet
Η δολοφονία του Άβελ είναι ο πρώτος θάνατος, καθώς τουλάχιστον σωματικά ο Αδάμ και η Εύα δεν πέθαναν μόλις έφαγαν τον καρπό. Καθένα από τα δύο παιδιά ατομικά και όχι μαζί λαχταρούσε πώς και πώς να αποδείξει ότι δεν είναι παιδί ενός κατώτερου Θεού. Ωστόσο, ο Θεός δεν έδειξε ευμένεια στη θυσία του Κάιν. Γνωρίζουμε ότι στην Αγία Γραφή, η προσφορά στον Κύριο θέλει καρδιά γεμάτη αγάπη. Κι όμως ο Θεός, που έδωσε στον Κάιν το προνόμιο να είναι πρωτότοκος, στέκεται δίπλα του ώστε να μην τον κυριεύσει η αμαρτία. Κι όταν γίνεται το έγκλημα, και πάλι τον ρωτά όπως τον Αδάμ, ώστε να ομολογήσει την πράξη. Κι όμως ο Κάιν ειρωνικά απαντά: «Μήπως είμαι φύλακας του αδελφού μου;» Ο Θεός, ενώ διαπιστώνει ότι ο Κάιν θα είναι αιώνιος φυγάς, και πάλι του βάζει σημάδι, ώστε να μη γίνει ο ίδιος αντικείμενο βίας. Τελικά «ιστορία» δεν δημιουργεί μόνο η γενιά του Κάιν που κτίζει «πόλεις» αλλά γεννάται και ένα τρίτο παιδί, ο Σηθ: η γενιά του αγαπούσε τον Θεό..

2. Η κιβωτός του Νώε: Κατακλυσμός και ελπίδα (Γέν. 6-9 - αποσπάσματα)
«Όταν ο Κύριος είδε πόσο είχε αυξηθεί η κακία των ανθρώπων στη γη και ότι όλες τους οι σκέψεις ήταν πάντα μόνο πονηρές, μετάνιωσε που είχε δημιουργήσει τον άνθρωπο στη γη και λυπήθηκε κατάκαρδα. Τότε είπε: «Θα εξαφανίσω από την επιφάνεια της γης τους ανθρώ-
Η κλήση του Νώε και η κατασκευή της Κιβωτού.
πους που δημιούργησα». […] Ο Θεός, όταν είδε τη γη πως είχε διαφθαρεί, γιατί όλοι είχαν πάρει στραβό δρόμο, είπε στο Νώε: «Για μένα έφτασε το τέλος των ανθρώπων. […] Θα τους εξαφανίσω, λοιπόν, μαζί με τη γη. Εσύ όμως κάνε μια κιβωτό από ξύλα ρητινοφόρου δέντρου […]. Κι εγώ θα φέρω κατακλυσμό νερών για να καταστρέψω κάθε σάρκινο ον […] θα μπεις στην κιβωτό εσύ και μαζί σου οι γιοι σου, η γυναίκα σου και οι γυναίκες των γιων σου. Επίσης μαζί σου στην κιβωτό θα μπουν από ένα ζευγάρι απ' όλα τα ζώα, όλα τα όντα, για να επιζήσουν μαζί σου - ένα αρσενικό κι ένα θηλυκό […]. Για σαράντα μερόνυχτα έβρεχε στη γη. […] Ό,τι ανέπνεε και βρισκόταν πάνω στη στεριά πέθανε. […] Όλα εξαφανίστηκαν και δεν απέμεινε παρά ο Νώε και ό,τι ήταν μαζί του μέσα στην κιβωτό. Τα νερά έμειναν στη γη για εκατόν πενήντα ημέρες».

Η αμαρτία πληθύνθηκε στον κόσμο. Κι ο Κύριος «μετάνιωσε» που έκανε τον άνθρωπο. Θέλησε να καθαρίσει το «πρόσωπο της γης» από τη «μουτζούρα» της ασυδοσίας. Ανακοινώνει το σχέδιό του στο «δίκαιο» Νώε που ακολουθούσε τις εντολές του. Έπρεπε να κτίσει ένα παράξενο τριώροφο καράβι για να μη χαθούν τα ζώα. 120 ολόκληρα χρόνια ο Θεός ανέβαλε την τιμωρία και ο Νώε έκτιζε την κιβωτό (μια μινιατούρα της ίδιας της Δημιουργίας και του Ναού), και ο κόσμος ειρωνευόταν. Ώσπου Νοέμβριο μήνα οι καταρράκτες του ουρανού άνοιξαν από το ίδιο χέρι που έκ λεισε την κιβωτό. Και πλέον ήταν αργά για κάποιους. Μετά από 150 μέρες (μισό χρόνο) παραμονής στο σκοτεινό καράβι και την «αίσθηση» ότι

Μια «Κιβωτός του κόσμου» για τα παιδιά
«Η "Κιβωτός του Κόσμου" είναι εθελοντικός Μη Κερδοσκοπικός Οργανισμός Ειδικής Μέριμνας και Προστασίας Μητέρας και Παιδιού. Δραστηριοποιείται και απευθύνεται πρώτα και κύρια στα μικρά απροστάτευτα παιδιά, τα περισσότερα από μονογονεϊκές οικογένειες, αλλά και πολλά χωρίς γονείς, που βιώνουν δύσκολες συνθήκες, παραμέληση, εγκατάλειψη, χωρίς ιατρική φροντίδα με αβέβαιο μέλλον.
Η Κιβωτός καλύπτει εξ ολοκλήρου και φροντίζει τα απροστάτευτα παιδιά. Σε συνεργασία με Εισαγγελίες Ανηλίκων, φορείς προστασίας και υπηρεσίες για τα δικαιώματα των παιδιών, αναλαμβάνει το μεγάλωμα των ανηλίκων στα τέσσερα μέχρι σήμερα, σπίτια φιλοξενίας. Πρόκειται για παιδιά από βρεφική ηλικία μέχρι την ενηλικίωση τους, τα οποία έχουν υποστεί κακοποίηση, παραμέληση και πολύ άσχημες συνθήκες διαβίωσης. Τα παιδιά ζουν σε μεγάλα σπίτια με παιδαγωγούς - φροντιστές για την καθημερινότητα τους και είναι σαν μια μεγάλη οικογένεια, μη θυμίζοντας σε τίποτα την ιδρυματικού τύπου φροντίδα».

μάλλον ξεχάστηκαν όλοι από τον Κύριο, το περιβάλλον καθάρισε και τελικά ένα περιστέρι έφερε το κλαδί της ελιάς. Ήταν πρωτοχρονιά όταν πάτησε και πάλι το πόδι του ο Νώε στη γη και το πρώτο που έκανε είναι μια θυσία, ένα «ευχαριστώ» στον Θεό. Από τότε για να μην τρέμει ο άνθρωπος με την παραμικρή βροχούλα, «ανατέλλει» το ουράνιο τόξο, σύμβολο της αγάπης του Κυρίου.
Μετά τον κατακλυσμό ο Θεός διαβεβαιώνει τον Νώε, και μέσω αυτού όλη την ανθρωπότητα ότι δεν πρόκειται ποτέ να ξανασυμβεί παρόμοια καταστροφή. Με αυτό τον τρόπο αναδεικνύεται η ευθύνη του ανθρώπου για το φυσικό περιβάλλον, αφού πλέον είναι στο χέρι του να το διαχειρίζεται με ορθό τρόπο, για να μην υπάρχουν ακραία φαινόμενα που θα υποβαθμίσουν την ποιότητα της ζωής στον πλανήτη μας.

Κιβωτός και Εκκλησία: Η Κιβωτός συνδέεται με τη Σκηνή του Μαρτυρίου της Εξόδου και το Ναό που προσφέρουν σωτηρία

3. Ο πύργος της Βαβέλ (Γέν. 11,1 - 9 - αποσπάσματα)
« Αρχικά οι κάτοικοι της γης μιλούσαν όλοι μία γλώσσα και χρησιμοποιούσαν τις ίδιες λέξεις. Καθώς μετακινούνταν από την ανατολή, βρήκαν μια πεδιάδα στη χώρα της Σεναάρ κι εγκαταστάθηκαν εκεί. Τότε είπαν μεταξύ τους: "Ελάτε να κατασκευάσουμε πλίθρες και να τις ψήσουμε στη φωτιά". Έτσι για τις οικοδομές άρχισαν να χρησιμοποιούν πλίθρες αντί για πέτρες και πίσσα αντί για λάσπη. Μετά είπαν: "Ελάτε να χτίσουμε μια πόλη, κι έναν πύργο που η κορφή του να φτάνει στους ουρανούς. Έτσι θα γίνουμε ονομαστοί και δε θα διασκορπιστούμε πάνω στη γη". Κατέβηκε, λοιπόν, ο Κύριος να δει την πόλη και τον πύργο. Και είπε ο Κύριος: "Τώρα όλοι αυτοί αποτελούν ένα λαό
με κοινή γλώσσα […]. Από 'δω και πέρα τίποτε απ' όσα θα σκέφτονται να κάνουν δε θα τους είναι αδύνατο. Εμπρός, ας κατέβουμε κι ας επιφέρουμε εκεί σύγχυση στη γλώσσα τους, ώστε να μην καταλαβαίνει ο ένας τη γλώσσα του άλλου"».

Η Ένωση στην Εκκλησία.
Η Εκκλησία γίνεται το Σώμα του Χριστού
«Ο Χριστός μοιάζει με το σώμα, που ενώ είναι ένα έχει πολλά μέλη και όλα τα μέλη του σώματος, αν και είναι πολλά, αποτελούν ένα σώμα…
Αν έλεγε το πόδι: "Δεν είμαι χέρι, λοιπόν δεν ανήκω στο σώμα", θα έπαυε να ανήκει στο σώμα;
Και αν έλεγε το αυτί: "Δεν είμαι μάτι, λοιπόν δεν ανήκω στο σώμα", θα έπαυε να ανήκει στο σώμα;
Αν όλο το σώμα δεν ήταν παρά ένα μάτι, πώς θα μπορούσε κανείς να ακούσει; Αν όλο το σώμα δεν ήταν παρά ένα αυτί, πώς θα μπορούσαμε να μυρίσουμε;…

Αν όλα ήταν ένα μονάχα μέλος, θα υπήρχε πουθενά το σώμα; Ενώ τώρα υπάρχουν πολλά μέλη, αλλά ένα μόνο σώμα. Και δεν μπορεί να πει το μάτι στο χέρι: "Δεν έχω την ανάγκη σου", ούτε το κεφάλι στα πόδια: "Δε σας χρειάζομαι".
Αντίθετα, τα μέλη του σώματος που φαίνονται να είναι τα πιο αδύναμα είναι τα πιο αναγκαία».
(Α' Κορ. 12, 12-26)
Οι άνθρωποι για να αφήσουν «όνομα» - φήμη αιώνια, συσπειρώνονται όχι για να καλλιεργήσουν τη γη. Επιστρατεύουν όλη την τεχνολογία για να κτίσουν έναν πύργο και να γεφυρώσουν το χάσμα με τον ουρανό. Δεν ομονοούν ενάντια στον Θεό αλλά χωρίς Εκείνον. Ο Κύριος δεν τιμωρεί με εκδίκηση. Δεν στέλνει κεραυνό και φωτιά ούτε σεισμό να θανατώσει τους υβριστές κάτω από τα ερείπια. Όπως σκύβει ένας πατέρας για να δει τον πύργο που κτίζει ο γιος του στην άμμο, έτσι κάνει και Εκείνος. Δίνει διαφορετικές γλώσσες και οι άνθρωποι σκορπάνε στο πρόσωπο της γης για να μην ενωθούν και πάλι για κάτι που ουσιαστικά θα τους καταστρέψει.

Η ιστορία του πύργου της Βαβέλ βοηθάει τον σημερινό άνθρωπο να καταλάβει τις δυνατότητές του. Παρά την τεχνολογική πρόοδο που έχει σημειώσει, πρέπει να καταλάβει τα όριά της και να φροντίζει να τη χρησιμοποιεί για την ωφέλεια της ανθρωπότητας και όχι για την καταστροφή της.
4. Από τη σύγχυση που προκάλεσε ο πύργος της Βαβέλ στην ενότητα που χαρίζει το Άγιο Πνεύμα την Πεντηκοστή (« Ὅτε καταβὰς τὰς γλώσσας συνέχεε, διεμέριζεν ἔθνη ὁ Ὕψιστος ὅτε τοῦ πυρὸς τὰς γλώσσας διένειμεν, εἰς ἑνότητα πάντας ἐκάλεσε »)

Καθώς διαβάζουμε τη βιβλική διήγηση για τον πύργο της Βαβέλ είναι εύλογο να διερωτηθούμε, για ποιον λόγο τελικά δεν έχει καμία επιτυχία η προσπάθεια των ανθρώπων να φτιάξουν έναν μεγάλο πύργο; Το να αναζητήσουν την ενότητα μεταξύ τους είναι άραγε κάτι το μεμπτό, δηλ. κάτι που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως αμαρτία; Για να απαντήσουμε στην απορία μας αυτή, δεν έχουμε παρά να ρίξουμε μια ματιά στο απολυτίκιο του σπουδαίου γεγονότος της Εκκλησίας, το οποίο γιορτάζεται 50 ημέρες μετά την Ανάσταση του Χριστού. Η εορτή αυτή ονομάζεται «Πεντηκοστή» και στο απολυτίκιό της διαβάζουμε ότι η κατασκευή του πύργου της Βαβέλ είχε ως αποτέλεσμα, η ανθρωπότητα να χωριστεί σε διαφορετικά επιμέρους έθνη, και καθένα από αυτά να μιλά μία διαφορετική γλώσσα, δηλ. η ανθρωπότητα διαιρέθηκε και διασκορπίστηκε. Την ημέρα της Πεντη-

«Από το Εγώ στο Εμείς»
κοστής όμως, όπως μας λέει το κοντάκιο αυτό, έγινε ακριβώς το αντίθετο: ο Θεός κάλεσε όλους τους ανθρώπους σε μία ζωή ενότητας, αγάπης και ειρήνης.
Βλέπουμε, λοιπόν, ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην επιθυμία του ανθρώπου για ενότητα, αλλά στον τρόπο με τον οποίον προσπαθεί να την πραγματοποιήσει. Στον πύργο της Βαβέλ κοπιάζει ο άνθρωπος να βρει την ενότητα αυτή, αφήνοντας τον Θεό μακριά του. Και γι' αυτό αποτυγχάνει , όπως ακριβώς και οι Πρωτόπλαστοι. Την ημέρα της Πεντηκοστής η ενότητα γίνεται μία ορατή πραγματικότητα, διότι δεν ξεκινά με ανθρώπινες προσπάθειες, αλλά με την παρουσία του χορηγού της ζωής, του ίδιου του Θεού και στη γλώσσα εκάστου λαού.

Ο Νώε στέλνει το περιστέρι μετά τον κατακλυσμό. Ψηφιδωτό από τον Καθεδρικό Ναό του Μονρεάλε, Σικελία

4η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες

Μόλις σταμάτησε ο κατακλυσμός...
Γράψτε στα πλαίσια τι θα μπορούσαν να σκέπτονται κάθε ένας από τους ανθρώπους που διασκορπίζονται, αφού δεν καταλάβαιναν ο ένας τον άλλο και δεν ολοκλήρωσαν την κατασκευή του πύργου της Βαβέλ.
Pieter Bruegel the Elder - The Tower of Babel (Vienna) - Google Art Project
Διαβάστε το Κοντάκιο της Πεντηκοστής, που βρίσκεται στο Α' Πλαίσιο. Στη συνέχεια, στο Β' Πλαίσιο γράψτε λέξεις του ή εκφράσεις του που σας θυμίζουν την ιστορία του πύργου της Βαβέλ. Εξηγήστε γιατί κάνατε τις συγκεκριμένες επιλογές.

5.
Γράφω δίπλα σε κάθε πρόταση ανάλογα ΣΩΣ ΤΟ ή Λ ΑΘΟΣ:
-  Ο Κάιν και ο Άβελ ήταν τέκνα του Αβραάμ και της Σάρρας
-  Ο Κατακλυσμός «κράτησε» σαράντα ημέρες
-  Η Παλαιά Διαθήκη παρουσιάζει τον πύργο της Βαβέλ να κτίζεται στην κοιλάδα Σεναάρ
-  Ο Νώε είχε τέσσερις γιους
-  Ο Κάιν κάλεσε τον Άβελ να πάνε στα χωράφια
-  Η Κιβωτός του Νώε σταμάτησε στο όρος Θαβώρ
-  Ο πύργος της Βαβέλ έμοιαζε με βαβυλωνιακό ζιγκουράτ
-  Ο Νώε έστειλε περιστέρι για να δει να έχουν υποχωρήσει τα νερά
-  Οι άνθρωποι θέλησαν να κτίσουν έναν πύργο που να φτάνει μέχρι τον ουρανό
-  Το περιστέρι γύρισε στην Κιβωτό έχοντας στο ράμφος του ένα κλαδί συκιάς
-  Ο Άβελ ήταν βοσκός προβάτων
-  Ο Κύριος έστειλε άνεμο στη γη και τα νερά άρχισαν να υποχωρούν

5η Διδακτική Ενότητα. Μεταναστεύοντας: Αβραάμ και Σάρα, Άγαρ και Ισμαήλ
1. Η κλήση του Αβραάμ: έξοδος από την πατροπαράδοτη εστία. Γιατί; (Γέ ν. 12, 1-3)
Αβραάμ και Λωτ: Κληρονομιά της «Γης»
«Ο Κύριος είπε τον Άβραμ: "Φύγε από τη χώρα σου, από τους συγγενείς σου κι από το σπίτι του πατέρα σου, και πήγαινε σε μια χώρα που εγώ θα σου δείξω. Θα κάνω από σένα ένα μεγάλο έθνος και θα σε ευλογήσω. Θα κάνω το όνομά σου ξακουστό και θα είσαι ευλογία για τους άλλους. […] Μ' εσένα θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης"».

Ο Άβραμ, το τρίτο παιδί του Θάρα, γίνεται ο «πρώτος» της βιβλικής ιστορίας. Πιστεύει - εμπιστεύεται απόλυτα τον Θεό Πατέρα και τον υπακούει. Μέσω αυτού όλα τα διασκορπισμένα έθνη θα γευθούν την ευλογία, τη ζωή και τη χαρά, που πάντα ήθελε να τους προσφέρει ο Δημιουργός τους. 75 χρονών, ξεκινά μαζί με τη στείρα γυναίκα του και τον ορφανό ανιψιό Λωτ του το ταξίδι στο Άγ νωστο.
Ο Κύριος του υπόσχεται γη και πολλούς απογόνους. Συνάπτει μαζί του «διαθήκη» - συμφωνία. Αλλάζει το όνομα του πατριάρχη ( Άβραμ = ο πατέρας μου είναι ένδοξος σε Αβραάμ = πατέρας πλήθους . Γέν. 17, 1-8). Ως σημάδι αυτής της σχέσης τού δίνει την περιτομή. Εκείνος περνά πολλά τεστ ζώντας ως ξένος και αποκτώντας τελικά ο ίδιος έναν τάφο.

Αβραάμ και Οδυσσέας
Ο Αβραάμ «ανοίγεται» στο άγνωστο σε αντίθεση προς τον Οδυσσέα που νοσταλγεί να επιστρέψει στο σπίτι, ο Αβραάμ μαζί με τη γυναίκα του και τον ορφανό ανιψιό του Λωτ, εγκαταλείπει την πατρική εστία και τα «είδωλα» που λατρεύονταν εκεί.

2. Ο Θεός αποκαλύπτεται σε μία ξένη: η κλήση της Άγαρ και η γέννηση του Ισμαήλ (Γέν. 16, 1-13)
«Η Σάρα, η γυναίκα του Άβραμ, δεν του γεννούσε παιδιά. Στην υπηρεσία της είχε μια δούλη Αιγύπτια, που ονομαζόταν Άγαρ. Είπε λοιπόν η Σάρα στον Άβραμ: "Ο Κύριος μου στέρησε την ικανότητα να γεννώ. Πήγαινε, λοιπόν, στη δούλη μου, και ίσως αποκτήσω μέσω αυτής ένα γιο". Ο Άβραμ άκουσε τα λόγια της Σάρας. Έτσι, δέκα χρόνια μετά την εγκατάστασή του στη Χαναάν, η γυναίκα του η Σάρα του έδωσε την Άγαρ, την Αιγύπτια δούλη της, για γυναίκα. Ο Άβραμ, λοιπόν, συνευρέθηκε με την Άγαρ κι εκείνη έμεινε έγκυος. Όταν η Άγαρ είδε ότι ήταν έγκυος, άρχισε να φέρεται στην κυρά της με περιφρόνηση. Τότε είπε η Σάρα στον Άβραμ: "Εσύ είσαι η αιτία για την προσβολή που μου γίνεται. […]". Ο Άβραμ απάντησε στη Σάρα: "Ορίστε η δούλη σου, στη διάθεσή σου. Κάνε της ό,τι σου αρέσει". Τότε η Σάρα άρχισε να κακομεταχειρίζεται την Άγαρ, κι εκείνη έφυγε από κοντά της. Κοντά σε μια νεροπηγή στην έρημο, […] τη συνάντησε ένας άγγελος του Κυρίου και της είπε: […]

Άγαρ και Ισμαήλ διωγμένοι στην Έρημο δέχονται την Επίσκεψη του Θεού των Πατέρων και των Μητέρων
Τα παιδιά χωρίζονται! Χαρακτηριστική η λαχτάρα του Ισμαήλ να ψάξει και να βρει τον αδελφό του ενώ «σέρνεται» από τη μάνα του. Ο Ισαάκ στον ίδιο άξονα με τη δική του μητέρα κρατά τα ρούχα, έχει την εξασφάλιση του Αβραάμ, η οποία (εξασφάλιση) όμως στο επόμενο κεφ. θα αποδειχθεί όχι και τόσο βέβαιη. Η «γλώσσα» των χεριών του Αβραάμ είναι αμφίσημη
ANDRIAN VAN DER WAERFF Rotterdam 1659-1722 Dusseldorf.
"Γύρνα πίσω στην κυρά σου και υποτάξου σ' αυτήν". Της είπε ακόμα: "Θα σου δώσω τόσους πολλούς απογόνους, που κανείς δε θα μπορεί να τους μετρήσει. Τώρα είσαι έγκυος θα γεννήσεις γιο και θα τον ονομάσεις Ισμαήλ, γιατί ο Κύριος άκουσε τον πόνο σου […]". Η Άγαρ απέδωσε στον Κύριο που της μιλούσε το όνομα: "Εσύ είσαι ο Ελ-Ροΐ" (ο Θεός που με βλέπει), επειδή σκέφτηκε: "Είδα άραγε εδώ εκείνον που με βλέπει;"».

Δύο φορές η Άγαρ (= Ξένη - η Άλλη ) εξορίζεται από τη Σάρα (= Κυρά - Αφέντισσα) στη σκληρή έρημο και κινδυνεύει θανάσιμα. Ο «άγγελος του Κυρίου» την καλεί με το όνομά της. Την προστατεύει και της δίνει υποσχέσεις, όπως έκανε και με τον Πατριάρχη! Τελικά γεννήθηκε ο Ισμαήλ (= ο Θεός με άκουσε ) και εκείνη γίνεται μητέρα εκατομμυρίων Αράβων.
Μετά από φιλοξενία σε τρεις «άντρες», που περιπλανιόνταν στην έρημο, ο Κύριος υπόσχεται στον Αβραάμ παιδί και η Σάρρα γελά. Κι όμως 20 χρόνια μετά, ο Πατριάρχης περνά το πιο σκληρό τεστ. Κι εκείνος που είχε αφήσει τα πάντα γι' αυτόν τον Θεό, Τον υπακούει. Εμπιστεύεται ότι ακόμη και νεκρό Εκείνος θα αναστήσει το παιδί του, που όντως στο τέλος αποτρέπει τη θυσία.

Άγαρ και Ισμαήλ διωγμένοι στην Έρημο δέχονται την Επίσκεψη του Θεού των Πατέρων και των Μητέρων
Ισαάκ = Χαμόγελο
Η σωτηρία του Ισαάκ και η σταύρωση του «Μονογενούς Υιού»

3. Η ευλογία του Θεού μόνο για τους οικείους και τους «εκλεκτούς»; Το μήνυμα της Βίβλου πέρα και πάνω από κάθε εθνότητα
Στο κείμενο που διαβάσαμε στην προηγούμενη ενότητα μπορούμε να εστιάσουμε την προσοχή μας σε κάτι που ίσως μας προκαλεί ορισμένα ερωτηματικά. Είδαμε ότι ο Θεός αποκαλύπτεται στον Αβραάμ. Κάποια στιγμή φανερώνεται ένα πρόβλημα που υπάρχει στη γυναίκα του, τη Σάρα. Δεν τεκνοποιεί, δηλ. δεν μπορεί να φέρει ένα παιδί στον κόσμο. Και τότε συμβαίνει το εξής: η ίδια η Σάρα προτείνει στον Αβραάμ να προσπαθήσει εκείνος να τεκνοποιήσει με τη δούλη της, την Άγαρ, η οποία είναι Αιγύπτια. Στη συνέχεια, και αφού η Άγαρ μένει έγκυος, η Σάρα την αντιμετωπίζει με τρόπο αρνητικό. Αποτέλεσμα αυτής της συμπεριφοράς είναι η Άγαρ να φύγει στην έρημο. Εκεί στην έρημο, ο Θεός αποκαλύπτεται στην Άγαρ και συνάπτει διαθήκη μαζί της. Τι σημαίνει αυτό; Όταν ο Θεός συνάπτει Διαθήκη, τότε αυτός ο άνθρωπος καθίσταται εκλεκτός, δηλ. εκλέγεται από τον ίδιο τον Θεό, για να επιτελέσει μία σπουδαία αποστολή για χάρη όλου του κόσμου. Στη συγκεκριμένη αυτή βιβλική διήγηση το πρόσωπο που εκλέγεται, όμως, είναι μία ξένη, καταγόμενη από την Αίγυπτο. Τι σκέψεις και συναισθήματα μάς προκαλεί η απόφαση αυτή του Θεού, να συνάψει Διαθήκη μ' έναν που δεν είναι Ιουδαίος;

4. Η εκλογή στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη (Ρωμ. 9, 10-16)
(α) Ο Θεός της Βίβλου, όταν ενεργεί σε τούτον τον κόσμο το πράττει μαζί με τον άνθρωπο και όχι χωρίς τη συνεργασία του. (β) Ο άνθρωπος, που επιλέγει ο Θεός, δεν είναι τέλειος υπερήρωας. Ο Αβραάμ από φόβο δύο φορές δηλώνει στον βασιλιά (12, 10-20 και 20, 1-18) ότι η Σάρρα είναι αδελφή και όχι γυναίκα του. Πονηρός θα αποδειχθεί και ο Ιακώβ, όπως και ο Πέτρος προδότης. Δεν είναι η τελειότητα κριτήριο επιλογής αλλά η πνευματική ευαισθησία εκείνου που προσκαλείται και το αντίστοιχο αισθητήριο, το πόσο ανοικτός είναι για να «βάλει» τον Θεό στη ζωή - δράση του. (γ) Η εκλογή ενός λαού δεν οφείλεται σύμφωνα με το Δτ. 7,

Η ευλογία του Αβραάμ από τον Θεό. Ψηφιδωτό, 12ος αι., Monreale, Παλέρμο Σικελία
6 κε. στο γεγονός ότι αυτός είναι καλύτερος από τα άλλα έθνη, αλλά αποκλειστικά και μόνον στην αγάπη του Θεού. Το ότι οι εκλεκτοί κάποτε αναγκάζονται να εγκαταλείψουν το περιβάλλον τους, αυτό δεν γίνεται επειδή κάποιοι θεωρούνται ακάθαρτοι, αλλά επειδή ο «εκλεκτός» δεν είναι ακόμη τόσο δυνατός ώστε να μην παρασυρθεί από το «ρεύμα». (δ) Η εκλογή γίνεται από τη «μάζα» και τον κόσμο αλλά για χάρη του κόσμου. Η ευλογία μας παρέχεται για να γίνουμε ευλογία για τους «άλλους». Καθείς έχει λάβει ικανότητες και χαρίσματα για να τα προσφέρει στο κοινό καλό.

Η ευλογία στη Βίβλο δεν λειτουργεί αυτόματα - μαγικά ούτε αποτελεί μόνιμη κατάσταση. Παντού και πάντα διαφυλάσσεται η ελευθερία του Θεού και των ανθρώπων. Σε πολλές περιπτώσεις ο λαός δεν ανταποκρίθηκε στην εκλογή και υπέστη την κρίση του Θεού. Πάντα όμως το έλεός Του έδινε εγγυήσεις για τη μονιμότητα της κλήσης του ενώ πάντα διατηρείται ένα μικρό υπόλοιπο (= λείμμα). Η εκλογή αφορά και σε πρόσωπα, όπως του Σαούλ, του Δαυίδ, άλλων βασιλέων (εκπροσωπούν όλη την Κοινότητα) αλλά και των προφητών (και ιδίως του Ησαΐα και Ιερεμία), του πάσχοντος Δούλου αλλά και αλλοεθνείς: τους Ασσυρίους και το βασιλέα των Περσών Κύρο.

Επέλεξε έναν τόπο που συνδέεται με τις μετακινήσεις του πατριάρχη Αβραάμ. Βρες πληροφορίες για αυτόν και να τις παρουσιάσεις στην τάξη σου.
Οι μετακινήσεις του Αβραάμ. Στο κάτω μέρος της εικόνας παρουσιάζονται χαρακτηριστικές εικόνες από τρεις σημαντικούς σταθμούς του Πατριάρχη: ερείπια της Ουρ, με το αναστηλωμένο ζιγκουράτ στο βάθος, σπίτια από πηλό της Χαρράν σε σχήμα κυψέλης και το όνομα Χαναάν σε αιγυπτιακά ιερογλυφικά.
Οι παρακάτω τοιχογραφίες από τον τάφο του Κνουμ-Χοτέπ (1900 π.Χ. περίπου) που βρέθηκε στο Μπενί-Χασάν της Αιγύπτου παριστάνουν μία ομάδα Ασιατών που πηγαίνει στην Αίγυπτο και παρουσιάζεται σε δύο Αιγύπτιους αξιωματούχους. Έτσι πρέπει να φανταστούμε και τις μετακινήσεις του Αβραάμ.

Στο πλαίσιο που ακολουθεί περιγράψτε την ενδυμασία τους, τα όπλα τους, τα ζώα που είχαν, πως ταξίδευαν κοκ.
Ενδυμασία:

Όπλα:
Τα ζώα που είχαν:
Πώς ταξίδευαν;
Στις παρακάτω εικόνες παρουσιάζονται η θυσία του γιου του Αβραάμ, Ισαάκ και η Νεκρά θάλασσα, στη θέση της οποίας, σύμφωνα με την παράδοση, βρίσκονταν οι πόλεις Σόδομα και Γόμορρα. Αφού χωριστείτε σε ομάδες, κάθε ομάδα να επιλέξει μία από αυτές και να ερευνήσει πως συνδέεται με την ιστορία του Αβραάμ. Στη συνέχεια να παρουσιάσετε τα αποτελέσματα της έρευνάς σας στην τάξη.
Θυσία του Ισαάκ
Νεκρά θάλασσα

6η Διδακτική Ενότητα. Η «πάλη» του Θεού με τον «πονηρό» Ιακώβ: Η εκλογή πραγματοποιείται μέσα από εκπλήξεις!
1. Η ευλογία αρχίζει με … μία απάτη: Ο Ιακώβ λαμβάνει την Ευλογία (Γέν. 27, 18-30)
«Ο Ιακώβ πήγε στον πατέρα του και του είπε: «Πατέρα μου!» Εκείνος του απάντησε: «Ορίστε! Ποιος είσαι γιε μου;» Ο Ιακώβ τού αποκρίθηκε: «Είμαι ο Ησαύ, ο πρωτότοκός σου. […] Σήκω, λοιπόν, και κάτσε να φας απ' το κυνήγι μου για να με ευλογήσεις». […] Ο Ιακώβ πλησίασε τον πατέρα του κι εκείνος τον ψηλάφισε και είπε: «Η φωνή είναι του Ιακώβ αλλά τα χέρια του Ησαύ». Και δεν τον αναγνώρισε, γιατί τα χέρια του ήταν τριχωτά σαν τα χέρια του Ησαύ. Και τον ευλόγησε. Μετά όμως ξαναρώτησε: «Εσύ είσαι γιε μου, Ησαύ;» Κι ο Ιακώβ απάντησε: «Εγώ είμαι». […] Ο Ιακώβ πλησίασε και τον φίλησε. Ο Ισαάκ μύρισε τότε τη μυρωδιά από τα ρούχα του, και τον ευλόγησε».

Ο Ισαάκ παντρεύτηκε τη Ρεβέκκα και εκείνη γέννησε δίδυμα: τον Ησαύ και τον Ιακώβ. Ο τελευταίος γεννήθηκε πιάνοντας τη φτέρνα του αδελφού του. Ο πρωτότοκος, ο μελλοντικός αρχηγός της οικογένειας, κυνηγός, άνθρωπος της υπαίθρου, κάποια μέρα από τη λαιμαργία του, για ένα πιάτο φακές, χάρισε στον αδελφό του όλα τα προνόμιά του. Ο Ιακώβ με το παραπάνω τρικ της Ρεβέκκας πήρε πλούσια την ευλογία του τυφλού πατέρα του. Όποιος απατά, όμως, απατάται.

2. Έλαβε την ευλογία, αλλά δεν είναι «αλώβητος»: Ο Λάβαν ξεγελά τον Ιακώβ (Γέν. 29, 4-30)
Ο Ιακώβ κίνησε προς τις χώρες της Ανατολής. […] 9 Ενώ ακόμα μιλούσε ο Ιακώβ μαζί τους, φτάνει η Ραχήλ με τα πρόβατα του πατέρα της του Λάβ α ν […] . 16 Ο Λάβαν είχε δύο κόρες. Το όνομα της μεγαλύτερης ήταν Λεία και της μικρότερης Ραχήλ. 17 Τα μάτια της Λείας ήταν άτονα, ενώ η Ραχήλ είχε ωραία κορμοστασιά και όμορφο πρόσωπο .18 Ο Ιακώβ αγαπούσε τη Ραχήλ. Απάντησε λοιπόν: «θα σου δουλέψω εφτά χρόνια για τη Ραχήλ, τη μικρότερη κόρη σου». […] 20 Έτσι ο Ιακώβ δούλεψε για τη Ραχήλ εφτά χρόνια του φάνηκαν όμως σαν λίγες μέρες, γιατί την αγαπούσε. 21 Μετά είπε στο Λάβαν: «Ο χρόνος της δουλειάς μου συμπληρώθηκε δώσ' μου τη γυναίκα μου να μείνω μαζί της». 22 Τότε ο Λάβαν προσκάλεσε όλους

Ο Ιακώβ ευλογείται από τον Ισαάκ
Ο Ησαύ για ένα πιάτο φακή χαρίζει τα προνόμιά του. Αποσπασμα από χειρόγραφο του 7ου αι. Meister des Ashburneham-Pentateuch
Η συνάντηση της Ραχήλ με τον Ιακώβ που «ανοίγει» το πηγάδi
Η ολονύκτια πάλη του Θεού με τον Ιακώβ. Gustave Doré, 1855 Granger Collection, New York
τους ανθρώπους του τόπου και οργάνωσε συμπόσιο. 23 Όταν όμως νύχτωσε, πήρε την κόρη του την Λεία και την έφερε στον Ιακώβ […].

3. Μια πορεία προς την αυτογνωσία και τη θεογνωσία: Η πάλη του Ιακώβ με τον Θεό (Γέν. 32, 23-32)
«Ο Ιακώβ σηκώθηκε και πήρε τις δυο γυναίκες του, τις δυο δούλες του και τους έντεκα γιους του και τους πέρασε από τον χείμαρρο του Ιαβόκ αντίπερα. Μαζί μ' αυτούς πέρασε από το χείμαρρο και όλα τα υπάρχοντά του. Εκείνος έμεινε πίσω μόνος. Τότε πάλεψε κάποιος μαζί του ως την αυγή. Όταν είδε ότι δεν μπορούσε να νικήσει τον Ιακώβ, τον χτύπησε καθώς πάλευαν στην κλείδωση του μηρού του και εξαρθρώθηκε ο γοφός του. Τότε ο άνθρωπος του είπε: " Άφησέ
με! Ξημέρωσε". Αλλά ο Ιακώβ απάντησε: "Δε θα σε αφήσω αν δεν με ευλογήσεις". Εκείνος τον ρώτησε: "Ποιο είναι το όνομά σου;" Και απάντησε: "Ιακώβ". "Το όνομά σου" του λέει, "δε θα είναι πια Ιακώβ αλλά Ισραήλ, γιατί αγωνίστηκες με τον Θεό και τους ανθρώπους και νίκησες". Ο Ιακώβ τον ρώτησε: "πες μου το όνομά σου". Κι εκείνος είπε: "Τι ζητάς το όνομά μου;" Και τον ευλόγησε εκεί. Τότε ο Ιακώβ είπε: "Είδα τον Θεό κατά πρόσωπο κι ακόμα ζω!" Κι ονόμασε τον τόπο εκείνο Φανουήλ. Ο ήλιος έβγαινε όταν ο Ιακώβ περνούσε τη Φανουήλ, και κούτσαινε στην κλείδωση του μηρού».

Ο Ιακώβ ένοιωσε πλούσια την ευλογία του Θεού στην ξενιτειά. Αποφασίζει να επιστρέψει στην πατρίδα. Πρέπει να περάσει από τη μία όχθη ενός ποταμού στην άλλη και τρέμει την αντίδραση του μεγάλου αδελφού που είχε απατήσει. Αποχωρίζεται όλα τα «πλούτη» και μένει μόνος. Όλη τη νύχτα παλεύει με τον Θεό μέχρι ν' ανατείλει ο ήλιος. Για πρώτη φορά ομολογεί το όνομά του: Ιακώβ (= αυτός που απατά). Το καινούργιο όνομα είναι Ισραήλ (= αυτός που μάχεται με τον Θεό). Περνά απέναντι και διαπιστώνει ότι εκείνος που θεωρούσε επικίνδυνο, έχει «αλλάξει» όπως κι εκείνος. Τρέχει να τον αγκαλιάσει. Στο πρόσωπο του «ανταγωνιστή» μεγάλου αδελφού, ο «Ισραήλ» βλέπει το πρόσωπο του Θεού με τον οποίο «συμφιλιώθηκε» λίγο πριν στο ποτάμι!

Φραντζέσκο Χαγιέζ : Η αγκαλιά του Ησαύ στον νεότερο αδελφό «Ιακώβ»

4. H απόρριψη και η αποκατάσταση του Ιωσήφ (Γέν. 37, 2-11. 23-36 επιλογή)
Ο Ιακώβ κατοικούσε στη Χαναάν, εκεί όπου είχε μείνει και ο πατέρας του ως ξένος. Ο Ισραήλ περισσότερο απ' όλα τα παιδιά του αγαπούσε τον Ιωσήφ, γιατί τον είχε αποκτήσει στα γηρατειά του. Γι' αυτό και του έκανε έναν πολύχρωμο χιτώνα. Όταν είδαν οι αδερφοί του ότι ο πατέρας του τον αγαπούσε περισσότερο από όλους τους, άρχισαν να τον μισούν. […] Κάποτε ο Ιωσήφ είδε ένα όνειρο […] «Ο ήλιος και το φεγγάρι και έντεκα αστέρια με προσκυνούσαν». 10 Το όνειρο αυτό, εκτός από τους αδερφούς του, το διηγήθηκε και στον πατέρα του. Εκείνος τον μάλωσε και του είπε: «Τι σημαίνει αυτό το όνειρο που είδες; Μήπως τάχα θα έρθουμε εγώ, η μητέρα σου και τ' αδέρφια σου να πέσουμε στη γη και να σε προσκυνήσουμε;» «Τ' αδέρφια του λοιπόν τον φθόνησαν, ενώ ο πατέρας του συγκρατούσε στη μνήμη του αυτά τα όνειρα. […] Μια μέρα, τα αδέρφια του Ιωσήφ είχαν πάει να βοσκήσουν τα πρόβατα του πατέρα τους στη Συχέμ. Τότε είπε ο Ισραήλ στον Ιωσήφ: «Τ' αδέρφια σου βόσκουν τα πρόβατα στη Συχέμ. Έλα να σε στείλω σ' αυτούς». […] Μόλις εκείνοι τον είδαν από μακριά και πριν ακόμα τους πλησιάσει, κατέστρωσαν σχέδιο να τον σκοτώσουν. «Να, έρχεται αυτός που βλέπει τα όνειρα», είπαν μεταξύ τους. «Μπρος, λοιπόν, να τον σκοτώσουμε και να τον ρίξουμε σ' ένα ξεροπήγαδο. Μετά θα πούμε ότι τον κατασπάραξε ένα άγριο θηρίο. Και να δούμε τότε τι θ' απογίνουν τα όνειρα του!» […]. Τότε είπε ο Ιούδας στους αδερφούς του: «Τι θα κερδίσουμε να σκοτώσουμε τον αδερφό μας και να αποκρύψουμε το θάνατο του; Ας τον πουλήσουμε σ' εκείνους τους Ισμαηλίτες κι ας μη βάλουμε χέρι πάνω του, γιατί είναι αδερφός μας και αίμα μας». Και τον άκουσαν οι αδερφοί του […]. Μετά από δύο χρόνια, ο Φαραώ είδε ένα όνειρο: Στεκόταν, λέει, κοντά στον ποταμό Νείλο, και είδε ν' ανεβαίνουν από το ποτάμι εφτά αγελάδες εύρωστες και παχιές, κι έβοσκαν στο χορτάρι. Ύστερα απ' αυτές, ανέβηκαν από το Νείλο άλλες εφτά αγελάδες άσχημες και καχεκτικές και

Ο πάγκαλος Ιωσήφ και ο Ιωσήφ «πατέρας» του Κυρίου (Κοινά σημεία: Οράματα και Φυγή στην Αίγυπτο)
στάθηκαν κοντά στις πρώτες, πλάι στις όχθες του ποταμού. Οι εφτά άσχημες και καχεκτικές αγελάδες έφαγαν τις άλλες εφτά, τις ομορφόκορμες και παχιές […]. Τότε ο Φαραώ έστειλε και κάλεσε τον Ιωσήφ. Τον έβγαλαν γρήγορα από τη φυλακή, έκοψε τα μαλλιά του, άλλαξε ρούχα και παρουσιάστηκε στο Φαραώ. Ο Φαραώ του είπε: «Είδα ένα όνειρο, αλλά κανείς δεν μπόρεσε να μου το εξηγήσει. Άκουσα να λένε για σένα ότι εξηγείς ένα όνειρο όταν το ακούσεις». Ο Ιωσήφ του απάντησε: «Όχι εγώ. ο Θεός μπορεί να απαντήσει ευνοϊκά στο Φαραώ» […]. Και στον Ιωσήφ είπε: «Αφού ο Θεός σε έκανε να τα ξέρεις όλα αυτά, δεν υπάρχει κανένας άλλος τόσο συνετός και σοφός, όπως εσύ. Εσύ θα προΐστασαι στο ανάκτορο μου και όλος ο λαός μου θα υπακούει στις διαταγές σου. Μόνον ως προς το θρόνο θα είμαι ανώτερος σου!

Τα αδέλφια του Ιωσήφ τον πουλάνε στους έμπορους

5. Αντί κακού, αγαθόν: Ο Ιωσήφ συγχωρεί και συμφιλιώνεται με τα αδέλφια του (Γέν. 45,1-28 επιλογή)
«Ο Ιωσήφ δεν μπορούσε πια να συγκρατηθεί μπροστά σ' όλους εκείνους που τον περιστοίχιζαν και φώναξε: "Να φύγουν όλοι από μπροστά μου!" Έτσι ήταν μόνος με τ' αδέρφια του όταν τους φανερώθηκε. […] "Πλησιάστε με, λοιπόν!" τους είπε ο Ιωσήφ. Εκείνοι τον πλησίασαν, και τους είπε: «Εγώ είμαι ο Ιωσήφ ο αδερφός σας, που τον πουλήσατε στην Αίγυπτο. Αλλά τώρα μη λυπάστε και μην έχετε τύψεις που με πουλήσατε, γιατί ο Θεός με έστειλε εδώ πριν από σας για να σας σώσω τη ζωή. […] Δε με στείλατε, λοιπόν, εσείς εδώ, αλλά ο Θεός. Με έκανε σύμβουλο του Φαραώ, υπεύθυνο στο ανάκτορό του, και κυβερνήτη όλης της Αιγύπτου. Τώρα βιαστείτε να πάτε πίσω στον πατέρα μου και του πείτε ότι ο γιος του ο Ιωσήφ λέει: "ο Θεός με έκανε κύριο όλης της Αιγύπτου. Έλα σ' εμένα, μην αργείς"».

Ο 11ος γιος του Ιακώβ από βοσκός έγινε «κορυφαίος» στην «πυραμίδα» του παλατιού του Φαραώ. Πώς; Βλέπει οράματα σημαδιακά. Και ενώ οι γονείς του τον υπεραγαπούν, οι υπόλοιποι τον φθονούν. Τελικά δεν τον σκοτώνουν αλλά τον πουλάνε σε καραβάνι Ισμαηλιτών. Ο Θεός για πολύ καιρό δεν φαίνεται να επεμβαίνει «ωσάν από μηχανής» αλλά λειτουργεί «κρυφά». Και στην Αίγυπτο πετάχτηκε στη «φυλακή», επειδή δεν είπε ΝΑΙ στις προκλήσεις μιας απόλαυσης της στιγμής. Τελικά, όμως, έγινε ο «Υπουργός» των οικονομικών της Υπερδύναμης, αφού βρήκε τη «λύση» στο όραμα με τις αγελάδες. Όταν ήλθαν τα δύσκολα χρόνια της Κρίσης άνοιξε τις αποθήκες. Τα αδέλφια του πεινασμένα, χωρίς να το γνωρίζουν βέβαια, φθάνουν και τον προσκυνούν. Ο Ιωσήφ τους περνά από τεστ για να δει αν έχουν αλλάξει χαρακτήρα. Στο τέλος όταν ο Ιωσήφ κατάλαβε ότι αγαπάνε πραγματικά, τους αποκαλύφθηκε και τους αγκάλιασε με συγκίνηση. Ο γέροντας Ιακώβ με την οικογένειά του, 75 συνολικά άτομα, έφθασε κι αυτός στην Αίγυπτο.

6η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Διαβάστε το κείμενο των θεολόγων Δαμιανού Δόικου, Μιλτιάδη Κωνσταντίνου και Πηγής Καζλάρη που ακολουθεί. Αφού το συζητήσετε με τον καθηγητή σας, σκεφτείτε τα βασικά στοιχεία που έχει η Εκλογή των Πατριαρχών και γενικότερα του λαού του Θεού. Πώς αυτή συνδέεται με το Ρωμ. 9, 10-16; Συμβουλέψου και το χάρτη εννοιών.
Πηγή: Δόικος Δ. - Κωνσταντίνου Μ. - Καζλάρη Π. (1987). Προετοιμασία των ανθρώπων για τον καινούριο κόσμο του Θεού. Αθήνα: ΟΕΔΒ.
Τοποθετήστε τις εικόνες από την ιστορία του Ιακώβ και των γιών του στη σωστή σειρά, και γράψτε στη συνέχεια μία μικρή περίληψη της ιστορίας τους με δικά σας λόγια.

1. Το όνειρο του Ιακώβ
2. Τα παιδιά του Ισαάκ
3. Η πώληση του Ιωσήφ από τους αδελφούς του
4. Ο Ισαάκ ευλογεί τον Ιακώβ

Επίσης, στην Αγία Γραφή υπάρχουν και περικοπές που διαθέτουν όχι έναν, αλλά πολλούς Επιλόγους, όπως π.χ. το Κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο. Ανεξάρτητα από την ποικιλία αυτή, η συγγραφή και η ανάγνωση των βιβλικών διηγήσεων έχει πάντοτε έναν μοναδικό σκοπό: Να συνειδητοποιήσουμε ως μέλη της Εκκλησίας δύο πράγματα: πρώτον, ότι η παρουσία του Θεού στη ζωή μας αποτελεί το σπουδαιότερο δώρο, που μας χαρίστηκε χωρίς κανένα αντάλλαγμα, από ανεξάντλητη αγάπη για εμάς και δεύτερον, ότι επειδή έχουμε λάβει το δώρο αυτό, οφείλουμε να γίνουμε ευεργέτες των συνανθρώπων μας. Με ποιον τρόπο; Με το να αγωνιζόμαστε ενάντια σε οτιδήποτε καταστρέφει τον άνθρωπο και την κτίση, χαρίζοντας απλόχερα τη συμπαράστασή μας στους αδυνάτους αυτού του κόσμου, διότι πάνω τους αντικρίζουμε μοναδικές Εικόνες του Χριστού.

3. Ο διάλογος ως βασικό χαρακτηριστικό των βιβλικών διηγήσεων
Η Βίβλος δεν αποτελεί έναν κουραστικό μονόλογο του Θεού. Απεναντίας, σε αυτήν κυριαρχεί, από την αρχή μέχρι το τέλος της, το στοιχείο του διαλό-
Κείμενο της Καινής Διαθήκης γραμμένο στην πρώτη Διεθνή Γλώσσα, την κοινή ελληνιστική
Ο διάλογος του Ιησού με τη Σαμαρείτισσα ξεκινά με το «Διψώ»
γου. Ο διάλογος αυτός έχει ως σημείο αφετηρίας τον ίδιο τον Θεό, καθώς εκείνος δημιουργεί τον άνθρωπο, κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή δική Του. Και επειδή ο άνθρωπος «εικονίζει» τον τριαδικό Θεό, για τον λόγο αυτό μπορεί να επικοινωνεί μοναδικά με τον Δημιουργό του και τον «άλ λον».

Η πρόσκληση του Θεού για διάλογο διέπει όλη την Αγία Γραφή. Στην καρδιά αυτής της πρόσκλησης βρίσκεται πάντοτε ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος λαμβάνει σάρκα και οστά, γίνεται άνθρω-
πος για χάρη του ανθρώπου, συνομιλεί μαζί του, διδάσκει, θαυματουργεί, σταυρώνεται, πεθαίνει και ανασταίνεται.
Μέσα στα βιβλία της Αγίας Γραφής ο αναγνώστης συναντά τους ανθρώπους να διαλέγονται με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους: Άλλοτε, αντιλαλούν οι κραυγές διαμαρτυρίας προς τον Θεό για την αδικία που φαίνεται να θριαμβεύει άλλοτε, παρατηρούνται στιγμιότυπα έντονης διαφωνίας μεταξύ των πρωταγωνιστών, όπως π.χ. το 2ο κεφάλαιο της Επιστολής Προς Γα λ ά τ α ς , όπου ο Παύλος επιπλήττει τον Πέτρο.

Ο Χριστός και ο Απόστολος Πέτρος στην άβυσσο
Ταξιδεύοντας με τη Βίβλο

4. Ο ρεαλισμός των βιβλικών διηγήσεων
Διαβάζοντας τα κείμενα της Βίβλου, διαπιστώνει κανείς ότι τα πρόσωπα δεν παρουσιάζονται συνήθως χαμογελαστά και «μακιγιαρισμένα», όπως κατά κόρον συμβαίνει στους μεγάλους αστέρες του κινηματογράφου και πολλούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι «ήρωες» της Αγίας Γραφής (όπως ο Δαβίδ και ο Απόστολος Πέτρος) παρουσιάζονται με μεγάλες πτώσεις αλλά και ανατάσεις. Τα πρόσωπα, λοιπόν, σκιαγραφούνται όπως ακριβώς είναι στην πραγματικότητα, χωρίς ωραιοποιήσεις αλλά και χωρίς να αποκρύπτεται τίποτα, ούτε τα ελαττώματα αλλά ούτε και τα προτερήματα.

5. Βίβλος: κείμενα στα οποία αποτυπώνονται εμπειρίες ζωής!
Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τη Βίβλο ως την περιγραφή ενός μεγάλου ταξιδιού. Είναι μία πορεία γεμάτη εκπλήξεις, ή μάλλον μία συν-οδοιπορία του Θεού και μάλιστα του Λόγου με τους ανθρώπους. Στο πλαίσιο αυτής της συμπόρευσης ο άνθρωπος βιώνει την παρουσία του Θεού μέσα στην ιστορία. Πρόκειται, λοιπόν, για ένα ταξίδι γεμάτο εμπειρίες!
Η περιπέτεια ξεκινά με το ταξίδι του Αβραάμ, ο οποίος αποχωρίζεται την πατρική του εστία, και μαζί με τη γυναίκα του, τη Σάρρα του «ανοίγεται» σε άγνωστα και ξένα μέρη, έχοντας μοναδικό όπλο την
πίστη και την αφοσίωση σ' έναν Θεό, ο οποίος συνομιλεί μαζί του και εκείνος Τον αναγνωρίζει και Τον ευχαριστεί ως πρόσωπο μοναδικό και ανεπανάληπτο. Το ταξίδι της Βίβλου φτάνει σ' ένα σημείο κορύφωσης με το Βιβλίο της Αποκάλυψης, για να συνεχιστεί μέσα στη ζωή της ίδιας της Εκκλησίας.

1η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Διαβάστε τον παρακάτω λόγο του Μάξιμου Ομολογητή. Τι συμπεράσματα βγάζετε από αυτόν για τη σχέση Παλαιάς και Καινής Διαθήκης;
Υπογράμμισε τα βιβλία της Αγίας Γραφής που γνωρίζεις. Επέλεξε ένα από αυτά και να το παρουσιάσεις στην τάξη σου.
Οι παρακάτω εικόνες από ποιο μέρος της Αγίας Γραφής προέρχονται (Παλαιά Διαθήκη ή Καινή Διαθήκη);
Ο Θεός δημιουργεί τον Αδάμ, Μιχαήλ Άγγελος, 16ος αι.
Τετραευάγγελο 12ου αι. από τις Σέρρες
Μικρο-βιβλίο των Ψαλμών. (38 x 32 χιλιοστά), Γαλλία, 850-875 μ.Χ.

Ευαγγελισμός πάνω και οι τέσσερις Ευαγγελιστές κάτω. Βημόθυρο, μέσα 16ου αιώνα, ιερός ναός Ευαγγελιστρίας στο Μπεράτι Αλβανίας
Στο έργο του «Ὁμιλία εἰς τὸ "ἐξῆλθε δόγμα παρὰ Καίσαρος Αὐγούστου" καὶ εἰς τὴν ἀπογραφὴ τῆς Ἁγίας Θεοτόκου» ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μιλάει για τη σχέση Παλαιάς και Καινής Διαθήκης. Όπως τονίζει
«Προέλαβεν τὴν Καινὴν ἡ Παλαιὰ, καὶ ἡρμήνευσε τὴν Παλαιὰν ἡ Καινή. Πολλάκις εἶπον, ὅτι δύο Διαθῆκαι, καὶ δύο ἀδελφαὶ, καὶ δύο παιδίσκαι, τὸν ἕνα Δεσπότην δορυφοροῦσι. Κύριος παρὰ Προφήταις καταγγέλλεται, Χριστὸς ἐν Καινῇ κηρύσσεται…». (ΜPG 50,796).

Ερμηνεία: «Πρόλαβε την Καινή Διαθήκη η Παλαιά Διαθήκη,
και ερμήνευσε την Παλαιά η Καινή.
Έχω πει πολλές φορές, ότι οι δύο Διαθήκες (είναι)σαν δύο αδελφές και δύο κόρες, και υπηρετούν τον μοναδικό Θεό.
- Ο Κύριος παρουσιάζεται στους προφήτες,
- ο Χριστός κηρύσσεται στην Καινή Διαθήκη.…»
Με τη βοήθεια του καθηγητή σας συζητήστε για τις σκέψεις που κάνει ο μεγάλος Πατέρας της Εκκλησίας μας για τη σχέση Παλαιάς και Καινής Διαθήκης και στη συνέχεια γράψτε σε φύλλο Α3, το οποίο θα το αναρτήσετε σε τοίχο της τάξης σας, το τελικό συμπέρασμα για τη σχέση της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης.

Κυκλώνω τις σωστές προτάσεις:
-  Η Παλαιά Διαθήκη και η Καινή Διαθήκη είναι τα δύο μέρη της Αγίας Γραφής
-  Η Βίβλος δεν περιέχει εμπειρίες ζωής
-  Όλα τα βιβλία της Αγίας Γραφής γράφτηκαν στη Ρώμη
-  Η Αγία Γραφή έχει μεταφραστεί σε όλες σχεδόν τις γλώσσες
-  Ο «Ποιμήν» του Ερμά δεν περιλαμβάνεται στην Αγία Γραφή
-  Η Αποκάλυψη του Ιωάννη είναι το τελευταίο βιβλίο της Αγίας Γραφής
-  Η Αποκάλυψη του Ιωάννη είναι το πρώτο βιβλίο της Αγίας Γραφή

2η Διδακτική Ενότητα. Το ταξίδι ξεκινά: ζωή με τον Θεό

1. «Γενηθήτω Φως!» Η Δημιουργία του Σύμπαντος και του Ανθρώπου (Γέν. 1,1 - 2,3)
Στην αρχή ο Θεός δημιούργησε τον ουρανό και τη γη. […] Τότε είπε ο Θεός «Να γίνει φως» κι έγινε φως. […] Κι ονόμασε ο Θεός το στερέωμα «ουρανό». Τότε είπε ο Θεός: «Να συναχθούν σε έναν τόπο τα νερά που είναι κάτω από τον ουρανό, και να φανεί η στεριά». […] Μετά είπε ο Θεός: «Να πρασινίσει η γη». […] Τότε είπε ο Θεός: «Να γίνουν φωτεινά σώματα στο στερέωμα του ουρανού, για να χωρίζουν την ημέρα από τη νύχτα» […] Τότε είπε ο Θεός: «Να γεμίσουν τα νερά με ζωντανές υπάρξεις πλήθος, και να πετάνε πτηνά πάνω από τη γη προς το στερέωμα του ουρανού». […] Τότε είπε ο Θεός: «Να βγάλει η γη κάθε είδος ζωντανού οργανισμού: Όλα τα είδη των ζώων, των ερπετών και των θηρίων». […] Μετά είπε ο Θεός: «Ας

Εν Αρχή ην ο Λόγος! Artmajeur Art Gallery
φτιάξουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με την εικόνα τη δική μας και την ομοίωση». […] «κατ' εικόνα Θεού» τον δημιούργησε, τους δημιούργησε άντρα και γυναίκα. Τους ευλόγησε και τους είπε: «Να κάνετε πολλά παιδιά, ώστε να πολλαπλασιαστείτε, να γεμίσετε τη γη και να κυριαρχήσετε σ' αυτήν».

2. H συμβολική κατανόηση της βιβλικής γλώσσας
Τα όσα περιγράφονται στα κείμενα της Βίβλου δεν αποτελούν ένα είδος δημοσιογραφικού ρεπορτάζ. Και επειδή χρειάζεται να επισημάνουμε το γεγονός αυτό, χρησιμοποιούμε για τα πρώτα 11 κεφάλαια της Παλαιάς Διαθήκης τον όρο «Πρωτοϊστορία». Αυτό μας κάνει να σκεφτούμε τα ακόλουθα: Η Βίβλος χρησιμοποιεί γλώσσα ποιητική. Τι σημαίνει αυτό; Η ποιητική και συμβολική γλώσσα δεν είναι κυριολεκτική, όπως εκείνη των μαθηματικών και της φυσικής αλλά είναι μεταφορική. Π.χ. η έκφραση « Ήλιος της Δικαιοσύνης» είναι μία ποιητική και συμβολική έκφραση. Δεν υπάρχει στην πραγματικότητα ήλιος που να έχει ως ιδιότητα τη δικαιοσύνη. Ωστόσο,

Λεπτομέρεια από τη «Δημιουργία» (Capella Sistina) του Μιχαήλ Αγγέλου
«Γενηθήτω φ ῶ ς!»: Δημιουργία του «Χρόνου»
η έκφραση αυτή θέλει με αυτόν τον τρόπο να εκφράσει κάτι άλλο, κάτι που δεν είναι ορατό στα μάτια μας, αλλά μπορούμε να το γευτούμε με τον νου και την καρδιά μας.
Η γλώσσα, που χρησιμοποιεί η Βίβλος για να περιγράψει τη Δημιουργία και τα τελικά Έσχατα είναι ποιητική και συμβολική. Προσοχή όμως στο σημείο αυτό! Τα όσα αποτυπώνονται στα κείμενα δεν είναι «παραμύθια»! Ούτε, επίσης, είναι αυτό που έγινε κάποτε «μια φορά κι έναν καιρό». Απεναντίας, στις βιβλικές διηγήσεις μέσω της ποιητικής και συμβολικής γλώσσας περιγράφεται αυτό που πραγματοποιείται συνέχεια στη ζωή όλων των ανθρώπων και ιδιαίτερα μέσα στα βάθη
της καρδιάς τους! Ο μύθος δηλ. είναι η περιγραφή μιας αλήθειας, η οποία ισχύει για όλους τους ανθρώπους και αναφέρεται σε αναζητήσεις, αγωνίες, προσδοκίες, ελπίδες αλλά και εμπειρίες, που είναι κοινές στον άνθρωπο κάθε εποχής. Και η περιγραφή αυτής της αλήθειας, αυτού του μύθου, γίνεται με τη βοήθεια της ποιητικής και συμβολικής γλώσσας.

Η βιβλική διήγηση για τη Δημιουργία του κόσμου, εκφράζει και αυτή σπουδαίες αλήθειες με γλώσσα μυθική - ποιητική: Μας λέει πως πραγματικά πρέπει να είναι τούτος ο κόσμος, τούτος ο άνθρωπος, και πως οφείλει να συμπεριφέρεται απέναντι στον Θεό, στους συνανθρώπους του, στην κτίση, και τέλος, τον ίδιο του τον εαυτό.
Γκαγκάριν: Ο πρώτος άνθρωπος στο διάστημα

3. Σύγχρονες μορφές των θετικών επιστημών στοχάζονται για τη Δημιουργία του κόσμου: Werner Heisenberg, Steven Hawking
Διακεκριμένοι ερευνητές από τον χώρο των θετικών επιστημών εξέφρασαν τις απόψεις τους για τη Δημιουργία του κόσμου, καθώς και για την ύπαρξη (ή μη ύπαρξη) ενός Δημιουργού Θεού.
Κατά τον Γερμανό φυσικό Werner Heisenberg (1901-1976) «η γλώσ σα της Αγίας Γραφής καθιστά δυνατή μία κατανόηση για την αισθητή συνάφεια του κόσμου πίσω από τα φαινόμενα. Χωρίς αυτήν δε θα ήταν δυνατό να έχουμε ηθική και κάποια κ λίμακα αξιών. […] Αυτή η γλώσσα είναι στενά συγγενής περισσότερο με τη γλώσσα της ποίη-
σης παρά με τη γλώσσα της φυσικής επιστήμης, που αποζητά την ακρίβεια» (Βλ. H. Küng, Η Αρχή των Πάντων. Επιστήμη και Θρησκεία . Μτφρ.: Ε. Θεοδώρου. Αθήνα: Ουρανός 2009, 217).

Ο Άγγλος φυσικός Stephen Hawking (1942-2018), ήλπιζε ότι, μέσω των ερευνών του σχετικά με τη γένεση του Σύμπαντος, θα αναπτύξει μία «Μεγάλη Ενοποιημένη Θεωρία» (GUT - Grand Unified Theory αντί GOD). Με βάση τη θεωρία αυτή ως μία Θεωρία των Πάντων (TOE - Theory of Everything), ο ίδιος ο κόσμος θα εξηγούσε τον εαυτό του και ο Θεός ως Δημιουργός δεν θα
ήταν αναγκαίος. Με άλλα λόγια, ό,τι αφορά στη δημιουργία και λειτουργία του κόσμου, θα μπορούσε να αποδοθεί σε δυνάμεις και ιδιότητες που υπάρχουν μέσα στον ίδιον τον κόσμο συνεπώς, δεν θα χρειαζόταν να αναζητηθεί μία δύναμη έξω από τον κόσμο ούτε και ένας Δημιουργός Θεός. Η εν λόγω θεωρία δεν έγινε απόλυτα κατανοητή μήτε και αποδεκτή από την επιστημονική κοινότητα.

Stephen Hawking

4. Έχει αξία για τον σύγχρονο άνθρωπο η διήγηση για τη Δημιουργία; Ανακαλύπτοντας τον Δημιουργό Θεό μέσα από το κείμενο της Γένεσης
Οι βιβλικές διηγήσεις για τη Δημιουργία του κόσμου είναι γεμάτες από εικόνες και περιγραφές, οι οποίες βασίζονται στις γνώσεις που είχαν οι άνθρωποι της εποχής εκείνης, κατά την οποίαν συγγράφηκαν τα κείμενα αυτά. Ωστόσο, οι διηγήσεις αυτές απαντούν με απλά λόγια σε σπουδαία θεμελιώδη ερωτήματα που θέτουν οι άνθρωποι σε κάθε εποχή. Τέτοια ερωτήματα θέτει και ο σύγχρονος άνθρωπος, ο οποίος ζει στην εποχή της τέταρτης βιομηχανικής
επανάστασης. Οι θετικές επιστήμες εξετάζουν τον τρόπο δημιουργίας του κόσμου και όχι τον Δημιουργό του , ούτε και το νόημα που έχει η ανθρώπινη ζωή. Στα ερωτήματα αυτά απαντά με τη δική της ποιητική και συμβολική γλώσσα η Αγία Γραφή.

Ποια είναι τα ερωτήματα αυτά;
- Ποια είναι η δημιουργική αρχή του κόσμου; Ο αγαθός Θεός, ο Οποίος είναι η πρωταρχική αιτία του παντός και του καθενός. Τα πάντα τα δημιούργησε από ιλιγγιώδη αγάπη και όχι ανάγκη.
-  Υφίσταται δεύτερος θεός (άστρο, ζώο ή άνθρωπος) κοντά στον Θεό; Όχι! Κανένας Θεός δεν υπάρχει εκτός του Θεού και Αυτός υπάρχει αιώνια.
«Αναμένοντας τη Γυναίκα» Η Γυναίκα - «Ανδρίς» δημιουργείται από το σημείο της «καρδιάς»
- Υπάρχουν στον κόσμο δύο δυνάμεις, το καλό και το κακό, που πολεμούν η μία την άλλη; Όχι! Υπάρχει μόνο το αγαθό, μόνο το καλό, μόνο ο Θεός. Αυτό το οποίο στα μάτια εμφανίζεται ως κακό, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία ασθένεια, μία αρρώστια και όχι μία άλλη δύναμη.
- Υπάρχει ένα μέρος της ζωής μας που είναι κατώτερο και κάποιο άλλο που είναι ανώτερο; Δηλ. το πνεύμα του ανθρώπου είναι ανώτερο και σπουδαιότερο στα μάτια του Θεού από την ύλη; Με κανένα τρόπον! Ο κόσμος του καλού Δημιουργού Θεού και μαζί με αυτόν και η ύλη, και το ανθρώπινο σώμα και η ζωή των δύο φύλων είναι στο βάθος καλά - όμορφα: Καί εἶδεν ὁ Θεός πάντα, ὅσα ἐποίησε, καί ἰδού καλά λίαν (Γέν. 1, 31).

-  Ποιος είναι ο σκοπός της Δημιουργίας; Ο μεγάλος σκοπός της Δημιουργίας είναι ο άνθρωπος όχι απομονωμένος από τον συνάνθρωπό του, από την κτίση και από τον Θεό, αλλά σε κοινωνία - συνομιλία μαζί τους. Ο άνθρωπος πλάστηκε για να είναι ον που κοινωνεί με τους άλλους και τον Δημιουργό του. Ουσιαστικά ο σκοπός και το μοντέλο της Δημιουργίας φανερώθηκε με τον Θεάνθρωπο που εκούσια σαρκώθηκε, σταυρώθηκε και αναστήθηκε για να γευθούμε χαρά ανώτερη από τον Παράδεισο. «Για την Εκκλησία ο ιδανικός κόσμος δεν βρίσκεται στο παρελθόν αλλά στο μέλλον, και δεν είναι άλλος κόσμος παράλληλος προς τον δικό μας, αλλά ο ένας και μοναδικός κόσμος - κτίσμα του Θεού, όταν θα έχει ανακαινισθεί» (Θ. Παπαθανασίου, «Η Πτώση». Διάβαση 3 (1998) 5-10.

Το Σύμπαν όπως το αντιλαμβανόταν ο άνθρωπος της Βίβλου

2η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Διάβασε τα κείμενα που ακολουθούν και σκέψου ένα συμπέρασμα που θα το ανακοινώσεις στην ολομέλεια της τάξης. Στη συνέχεια δημιουργείστε όλοι μαζί ένα τελικό κείμενο που θα το αναρτήσετε στον πίνακα ανακοινώσεων της αίθουσάς σας.
Στην εικόνα που ακολουθεί εικονίζεται το κοσμοείδωλο, δηλαδή η αντίληψη που είχαν για τον κόσμο τους οι συντάκτες των κειμένων της Παλαιάς Διαθήκης. Όπως μάθατε το χρησιμοποιούσαν μόνο για θρησκευτικούς λόγους, να παρουσιάσουν δηλαδή τις Ενέργειες του Θεού. Τώρα που γνωρίζετε το κείμενο της Γενέσεως για τη Δημιουργία τοποθετείστε ανάλογες επεξηγήσεις στις περιοχές της εικόνας (π.χ. Στερέωμα, Νερά κοκ. Ήδη υπάρχει η επεξήγηση ΞΗΡΑ που αναφέρεται στη γη).

4.
Γράψτε τι δημιουργήθηκε δίπλα σε κάθε «ημέρα Δημιουργίας», σύμφωνα με την αφήγηση της Παλαιάς Διαθήκης, η:
1η Ημέρα Δημιουργίας
2η Ημέρα Δημιουργίας
3η Ημέρα Δημιουργίας
4η Ημέρα Δημιουργίας
5η Ημέρα Δημιουργίας
6η Ημέρα Δημιουργίας
7η Ημέρα Δημιουργίας
Στις προτάσεις που ακολουθούν κυκλώνω ανάλογα ΣΩΣΤΟ ή ΛΑΘΟΣ:
-  Η Παλαιά Διαθήκη αναφέρει ότι ο κόσμος έγινε σε ένα μήνα ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
-  Η διήγηση της δημιουργίας βρίσκεται στο βιβλίο της Γενέσεως
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
-  Ο Θεός δημιουργεί τα πλάσματα μόνο με το λόγο του

ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
-  Ο Θεός δημιούργησε την πρώτη ημέρα τον άνθρωπο
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
-  Όλα τα δημιουργήματα του Θεού είναι «καλά λίαν»
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
Το παρακάτω ψηφιδωτό προέρχεται από τον Καθεδρικό Ναό που βρίσκεται στο Monreale της Σικελίας. Ανήκει σε ενότητα που εικονίζεται η Δημιουργία και παρουσιάζει το διαχωρισμό της στεριάς από τα νερά. Παρατηρείστε την εικόνα του Δημιουργού, και απαντήστε στα ερωτήματα:
Ποιος εικονίζεται;
Σε ποιον αναφέρεται και η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη;
Γιατί η Παλαιά Διαθήκη ονομάστηκε «Προϊστορία του Χριστιανισμού»;

Η τρίτη μέρα της Δημιουργίας

3η Διδακτική Ενότητα. Συναντώντας την πρώτη μεγάλη πρόκληση: το Δέντρο της Γνώσης του Καλού και του Κακού

1. Οι πτώσεις των πρωτοπλάστων (Γέν. 3, 1 - 4, 1 - αποσπάσματα): « Ἀδάμ, ποῦ εἶ; »
«Είπε λοιπόν το φίδι στη γυναίκα: «Αλήθεια είπε ο Θεός να μη φάτε από κανένα δέντρο του κήπου;» Η γυναίκα τού απάντησε: «Μπορούμε να φάμε καρπούς απ' όλα τα δέντρα, εκτός από κείνο που βρίσκεται στη μέση του κήπου. Ο Θεός είπε να μη φάμε τον καρπό του, ούτε να τον αγγίξουμε, για να μην πεθάνουμε». Τότε το φίδι είπε στη γυναίκα: «Όχι βέβαια! Δεν θα πεθάνετε ξέρει όμως ο Θεός ότι την ημέρα που θα φάτε απ' αυτό, θα ανοιχτούν τα μάτια σας και θα γίνεται σαν θεοί, και θα γνωρίζετε το καλό και το κακό».

Η γυναίκα είδε ότι οι καρποί του δέντρου ήταν εύγεστοι, ελκυστικοί […] Πήρε, λοιπόν, από τους καρπούς κι έφαγε έδωσε και στον άντρα της που ήταν μαζί της, και έφαγε κι αυτός. Τότε άνοιξαν τα μάτια και των δύο και κατάλαβαν ότι ήταν γυμνοί. […]
Τότε άκουσαν το θόρυβο που έκανε ο Κύριος ο Θεός, καθώς περιπατούσε στον κήπο το δειλινό, και κρύφτηκαν απ' αυτόν ο Αδάμ και η γυναίκα του ανάμεσα στα δέντρα του κήπου. Αλλά ο Κύριος ο Θεός φώναξε τον Αδάμ και του είπε: «Πού είσαι;» Εκείνος απάντησε: «Σε άκουσα στον κήπο, φοβήθηκα και κρύφτηκα, γιατί είμαι γυμνός». «Ποιος σου είπε πως είσαι γυμνός;» ρώτησε ο Θεός. «Μήπως έφαγες από το δέντρο που σου είχα απαγορεύσει να φας;» Ο Αδάμ αποκρίθηκε: «Η γυναίκα που μου έδωσες, εκείνη μου προσέφερε έναν καρπό και έφαγα». Ο Κύριος ο Θεός ρώτησε τη γυναίκα: «Γιατί το έκανες αυτό;» Εκείνη απάντησε: «Το φίδι με εξαπάτησε και έφαγα». […] Τότε είπε ο Κύριος ο Θεός στο φίδι: «Γι' αυτό που έκανες, καταραμένο να' σαι μόνο εσύ απ' όλα τα ζώα της γης! […] Και στη γυναίκα είπε: «[…] με πόνους θα γεννάς τα παιδιά σου» […]. Μετά είπε στον Αδάμ: «Επειδή άκουσες τη γυναίκα σου κι έφαγες από το δέντρο, απ' το οποίο σε είχα διατάξει να μη φας, καταραμένη θα είναι η γη εξαιτίας σου. Με μόχθο θα την καλλιεργείς σ' όλη σου τη ζωή» […]

Το Δέντρο της Γνώσης του Καλού και του Κακού και η Εξορία από την Εδέμ
Ο Κύριος ο Θεός έφτιαξε για τον Αδάμ και τη γυναίκα του δερμάτινους χιτώνες και τους έντυσε. […] Έτσι, ο Κύριος ο Θεός έδιωξε τον άνθρωπο από τον κήπο της Εδέμ, για να καλλιεργεί τη γη απ' την οποίαν είχε προέλθει».
Σταματήστε τις παραβάσεις σας εναντίον μου κι ανανεώστε την καρδιά σας και το φρόνημά σας. Γιατί θέλετε να πεθάνετε, Ισραηλίτες; Ξέρετε ότι εγώ δε χαίρομαι όταν ένας άνθρωπος πρέπει να πεθάνει. Αυτό το λέω εγώ, ο Κύριος ο Θεός. Μετανοήστε, λοιπόν, για να ζήσετε!».. (Iεζ. 18, 31-32)

« Έλα κοντά, μην κάνεις πίσω το χέρι κράτα μου στα σκοτεινά Έλα κοντά, να σου μιλήσω γι' αυτά που μέσα δε χωράνε πια Να με προσέχεις γιατί έχω πέσει χαμηλά, έχω πέσει χαμηλά μάτια μου γλυκά, να με αντέχεις να με προσέχεις μέχρι να σηκωθώ ξανά λίγο ακόμα μοναχά μάτια μου γλυκά, να με αντέχεις να με προσέχεις Έλα κοντά, τον κόσμο κρύψε τον κόσμο αυτό που μου ζητά πολλά Έλα κοντά, μια σπίθα ρίξε να βγει απ' τη στάχτη μου ξανά φωτιά [...]».
Τραγούδι/Μελοποιημένο ποιήμα Να με προσέχεις (1993) Στίχοι - μουσική: Ν. Πορτοκάλογλου, Δίσκος: Τα καράβια μου καίω.

2. Πόθος για τη γνώση του καλού και του κακού: Επιθυμία που γοητεύει τον άνθρωπο σε κάθε εποχή!
Ενώ άνθρωπος απολάμβανε όλη τη χαρά του παραδείσου, το «φίδι» τον ερωτά γιατί του απαγορεύθηκε να φάει τον ένα καρπό. Βεβαίως και το συγκεκριμένο δέντρο ο Θεός το δημιούργησε για να το γευθεί ο άνθρωπος, όταν φθάσει στην κατάλληλη «ηλικία». Διερωτηθήκαμε γιατί, άραγε, στα μάτια της Εύας, ο καρπός του δέντρου της γνώσης του καλού και του κακού, φάνταξε τόσο ελκυστικός; Τι ήταν εκείνο, τελικά, το οποίο γοήτευσε και εκείνην αλλά και τον Αδάμ; Μία πολύ ισχυρή επιθυμία του ανθρώπου κάθε εποχής, είναι να αισθάνεται ότι «έχει την κατάσταση στα χέρια του», ότι είναι δυνατός, ότι είναι κάτι σπουδαίο, κάποιος που έχει ιδιαίτερη σημασία για τους άλλους γύρω τους, κάποιος που μπορεί να εξουσιάζει και να ελέγχει πράγματα και καταστάσεις. Πρόκειται για μία διαχρονική δίψα για γνώση και για δύναμη. Και τούτη η δίψα σαγηνεύει τον άνθρωπο παντού και πάντοτε ασκεί μία ακαταγώνιστη έλξη. Γιατί όμως; Αυτό είναι ένα ζήτημα που αξίζει τον κόπο να μας προβληματίσει. Και επίσης υπάρχουν δύο ακόμη ερωτήματα:

Πρώτον, γιατί, σύμφωνα με τη βιβλική διήγηση, ο Θεός απαγορεύει τους Πρωτοπλάστους να πραγματοποιήσουν την επιθυμία τους αυτή;
Και δεύτερον: Γιατί οι Πρωτόπλαστοι φεύγουν από τον Παράδεισο, όταν δοκιμάζουν τον καρπό από το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού; Τι συμβαίνει άραγε;
Την απάντηση στα δύο αυτά ερωτήματα που θέσαμε, θα προσπαθήσουμε να αναλύσουμε στις δύο υποενότητες που ακολουθούν

3. Προσεγγίζοντας την έννοια της αμαρτίας: Παράβαση ή αποτυχία;
Το γεγονός ότι ο Αδάμ και η Εύα έφαγαν από το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού, αποτελεί αμαρτία και όχι
Από την κοινωνία με τον Θεό Πατέρα στην απομάκρυνση από τον Θεό
αρετή. Γιατί; Τι είναι η αμαρτία; Τι έρχεται στο νου μας καθώς ακούμε τη λέξη αυτή; Πρόκειται μήπως για ένα συνώνυμο της λέξης «παράβαση»;
Ας διαβάσουμε και πάλι τη βιβλική αυτή διήγηση, και ας δούμε τι περιγράφεται εκεί: Οι Πρωτόπλαστοι μόλις δοκιμάζουν τον απαγορευμένο καρπό, τότε διαπιστώνουν ότι είναι γυμνοί. Αυτό δείχνει ότι κάτι αλλάζει στη ζωή τους, κάτι το οποίο οι ίδιοι επέλεξαν και οι ίδιοι προκάλεσαν. Τι ακριβώς; Να γίνουν σαν τον Θεό, χωρίς όμως να λάβουν υπόψη τους τις υποδείξεις και τις οδηγίες που Εκείνος τους έδωσε. Οι Πρωτόπλαστοι, λοιπόν, παραβαίνουν μία εντολή που ο ίδιος ο Θεός τους δίνει. Η εντολή αυτή, όμως, δόθηκε για κάποιον συγκεκριμένο σκοπό: Για να μπορούν οι Πρωτόπλαστοι να έχουν μία σχέση ζωής με τον Θεό, που είναι η μόνη και αληθινή πηγή της ζωής. Η εντολή αυτή που δόθηκε στους Πρωτοπλάστους, επομένως, διαφυλάσσει τη σχέση ζωής ανάμεσα στον Θεό και τον άνθρωπο. Και η παράβαση της εντολής αυτής διαταράσσει τη σχέση ζωής ανάμεσα στον Θεό και τον άνθρωπο. Συνεπώς, όταν ο Αδάμ και η Εύα δοκιμάζουν τον καρπό από το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού, αυτό το οποίο πράττουν δεν είναι μόνο μία παράβαση ή παρακοή απέναντι σε μία εντολή που τους έδωσε ο Θεός, αλλά κατ' ουσίαν, επιλέγουν να διακόψουν τη σχέση ζωής που είχαν με τον Θεό.

Γιατί;
Ακόμη, σύμφωνα με το βιβλικό κείμενο της Γένεσης,
Ζωή με τον Θεό Πατέρα
διαπιστώνουμε ότι η παρακοή των Πρωτοπλάστων, δηλ. ο χωρισμός και η απομάκρυνσή τους από τον Θεό, συνοδεύεται και από μία άλλη συμπεριφορά: δεν αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεών τους, αλλά επιρρίπτουν την ευθύνη γι' αυτήν στους άλλους. Έτσι, ο Αδάμ θεωρεί ότι για τη βρώση του απαγορευμένου καρπού την ευθύνη έχει η Εύα, ενώ
Η έννοια και η ουσία της «Αμαρτίας»:
Ο όρος απαντά για πρώτη φορά στη δολοφονία του Άβελ
η Εύα με τη σειρά της κατηγορεί το φίδι. Αυτή η αποποίηση της ευθύνης φαίνεται, επίσης, από το γεγονός πως οι Πρωτόπλαστοι μετά τη διάπραξη του προπατορικού αμαρτήματος προσπαθούν να κρυφτούν από τον Θεό. Ο Θεός, όμως, δεν είναι εκδικητής ούτε και καταριέται τους ανθρώπους. Ωστόσο, τούς φανερώνει τις συνέπειες που έχουν οι πράξεις τους.

« Στην Ορθόδοξη Εκκλησία είναι σαφές ότι η παρουσία του κακού στην ανθρώπινη ζωή είναι το αποτέλεσμα της ελεύθερης επιλογής του ανθρώπου να διακόψει τη σχέση του με την ίδια τη Ζωή, δηλαδή τον Θεό. Η επιλογή αυτή συνιστά την αμαρτία»
Μπέκος, Γ. «Το κακό σήμερα», περ. Σύναξη , τ. 94 (2005), 9.
Οι Πρωτόπλαστοι κρύβονται από τον Θεό μετά την Πτώση

4. Πώς εισέβαλε το κακό στον κόσμο; Από τη χαρά του παραδείσου στη ζωή «χωρίς» τον Θεό
Η επιθυμία του ανθρώπου να γεμίσει τη ζωή του με ευτυχία και να γνωρίσει τον κόσμο γύρω του, δεν είναι κάτι το κακό. Ο ίδιος ο Θεός έσπειρε μέσα στην ψυχή του την επιθυμία αυτή. Αυτό φαίνεται στα κείμενα της Αγίας Γραφής. Τότε, γιατί θεωρείται ότι οι Πρωτόπλαστοι διέπραξαν αμαρτία, όταν δοκίμασαν τον απαγορευμένο καρπό; Ποιο είναι ακριβώς το πρόβλημα;
Το πρόβλημα δεν είναι τίποτε άλλο παρά η απόφαση του ανθρώπου να ζήσει χωρίς τον Θεό, μακριά από τον Θεό η απόφαση του ανθρώπου να γίνει κάτι σπουδαίο, να βρει την ευτυχία στη ζωή του, χωρίς όμως να θέλει να έχει οποιαδήποτε σχέση με την πηγή της ζωής, τον Θεό.

Οι Πρωτόπλαστοι έκαναν αυτήν την επιλογή διότι κατασκευάζουν μία ψεύτικη εικόνα για τον Θεό αντί να νιώσουν πως ο Θεός είναι Πατέρας τους και πως τους συντροφεύει σε κάθε τους βήμα, και ότι ο ίδιος θέλει την πρόοδο και την ευτυχία τους, δημιουργούν τη λάθος αντίληψη, ότι ο Θεός είναι ένας τιμωρός και εκδικητής, αστυνομεύοντας τη ζωή τους και προσπαθώντας να εμποδίσει την ευτυχία τους.

3η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Το κείμενο που ακολουθεί προέρχεται από το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο και αναφέρεται στη θεραπεία του παραλύτου στην Καπερναούμ (θα το βρείτε και σε επόμενο μάθημα). Συγκρίνετέ το με αυτά που μάθατε για την πτώση του Αδάμ και της Εύας. Συζητήστε στη συνέχεια ποιος μπορεί να μας λυτρώσει από το κακό.
Παρατηρήστε τις παρακάτω εικόνες που παρουσιάζουν με συμβολικό τρόπο σκηνές οι οποίες συνδέονται με τη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό και με την απομάκρυνση από αυτόν. Αφού κοντά στον Θεό «είναι πολύ καλά», εξηγήστε γιατί οι άνθρωποι προτίμησαν να απομακρυνθούν από Αυτόν.

Κυκλώνω τις λέξεις που συνδέονται με την Πτώση των πρωτοπλάστων.
-  Δένδρο του καλού και του κακού
-  Φίδι
-  Θάμνος του καλού και του κακού
-  Χελώνα
-  Δειλινό
-  Φύλλα συκιάς
-  Γυ μ ν ο ί
-  Καρπός
-  Φύλλα πλάτανου

4.
Ο άνθρωπος, όπως γράφει η Παλαιά Διαθήκη, πλάστηκε ελεύθερος να επιλέξει το καλό ή το κακό. Έχει δηλαδή ελευθερία της βούλησης. Γράψτε στη συνέχεια μία ιστορία ή σκέψεις από την καθημερινότητα που να το αποδεικνύουν.
Συμπληρώστε τα κενά στην περίοδο που ακολουθεί, χρησιμοποιώντας προτεινόμενες λέξεις.
Σύμφωνα με την .................... από τον
καρπό του ....................
κατάλαβαν ότι ήταν γυμνοί. Άκουσαν το θόρυβο που
έκανε ο Θεός
περπατώντας το ....................
στον κήπο και ....................
ανάμεσα στα
δέντρα του κήπου.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΕΞΕΙΣ: Καινή Διαθήκη, Παλαιά Διαθήκη, Εύα, Ραχήλ, Ρεβέκκα, θάμνου, δέντρου, λουλουδιού, πρωί, απόγευμα, δειλινό, βράδυ, κρύφτηκαν, περπάτησαν, κάθισαν.
ο Αδάμ και η ....................
μόλις έφαγαν
Να δώσετε έναν τίτλο στην εικόνα. Στη συνέχεια γράψτε δίπλα στο όνομα κάθε πρωταγωνιστή της ιστορίας τι σκέπτονταν πριν την πτώση.
Ψηφιδωτό από το Μονρεάλε της Σικελίας

| Τ Ι ΤΛΟΣ   |
|------------|
| ΑΔΑΜ       |
| Ε ΥΑ       |
| ΦΙΔΙ       |

4η Διδακτική Ενότητα. Οι μεγάλες απειλές: από τον Κάιν και τον Άβελ στον πύργο της Βαβέλ
Ο Κάιν και ο Άβελ προσφέρει θυσία στον Θεό. Τοιχογραφία από τη Μ.Διονυσίου στο Άγ. Όρος. Κρητική σχολή του 16ου αι.

1. Κάιν και Άβελ: γιατί ο άνθρωπος ασκεί βία στον «αδελφό» του; (Γέν. 4,2 - 15 - Αποσπάσματα)
«Ο Αδάμ συνευρέθηκε με την Εύα τη γυναίκα του, κι εκείνη έμεινε έγκυος και γέννησε τον Κάιν […]. Έπειτα γέννησε τον αδερφό του τον Άβελ. Ο Άβελ έγινε βοσκός προβάτων και ο Κάιν γεωργός. Ύστερα από καιρό, ο Κάιν πρόσφερε στον Κύριο θυσία από τους καρπούς της γης. Ο Άβελ πρόσφερε κι αυτός από τα πρωτότοκα πρόβατα του κοπαδιού του […]. Ο Κύριος είδε με ευμένεια τον Άβελ και τη θυσία του. Στον Κάιν όμως και στη δική του θυσία δεν έδειξε ευμένεια. Τότε εξοργίστηκε ο Κάιν και σκυθρώπιασε. Κι ο Κύριος του είπε: «Γιατί οργίστηκες και σκυθρώπιασες; Αν πράξεις το σωστό, θα ξαναβρείς το κέφι σου. Αν όχι, η αμαρτία δεν παύει να παραμονεύει σαν θηρίο στην πόρτα». Τότε ο Κάιν είπε στον Άβελ, τον αδερφό του: «Πάμε στα χωράφια». Κι εκεί στα χωράφια, όρμησε ο Κάιν εναντίον του Άβελ και τον σκότωσε».

Η ιστορία του Κάιν και του Άβελ φανερώνει ότι η εχθρότητα και ανταγωνισμός, που κυριαρχούν πολλές φορές στις ανθρώπινες σχέσεις, οδηγούν σε τραγωδίες. Με βάση τις εμπειρίες που βίωναν στο περιβάλλον τους οι συγγραφείς των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης προβάλλουν τις ολέθριες συνέπειες της αδελφοκτονίας που οφείλεται στην πτώση του ανθρώπου.
Η Κραυγή, ( Έντβαρτ Μουνκ 1893), Όσλο, Nasjonalgalleriet
Η δολοφονία του Άβελ είναι ο πρώτος θάνατος, καθώς τουλάχιστον σωματικά ο Αδάμ και η Εύα δεν πέθαναν μόλις έφαγαν τον καρπό. Καθένα από τα δύο παιδιά ατομικά και όχι μαζί λαχταρούσε πώς και πώς να αποδείξει ότι δεν είναι παιδί ενός κατώτερου Θεού. Ωστόσο, ο Θεός δεν έδειξε ευμένεια στη θυσία του Κάιν. Γνωρίζουμε ότι στην Αγία Γραφή, η προσφορά στον Κύριο θέλει καρδιά γεμάτη αγάπη. Κι όμως ο Θεός, που έδωσε στον Κάιν το προνόμιο να είναι πρωτότοκος, στέκεται δίπλα του ώστε να μην τον κυριεύσει η αμαρτία. Κι όταν γίνεται το έγκλημα, και πάλι τον ρωτά όπως τον Αδάμ, ώστε να ομολογήσει την πράξη. Κι όμως ο Κάιν ειρωνικά απαντά: «Μήπως είμαι φύλακας του αδελφού μου;» Ο Θεός, ενώ διαπιστώνει ότι ο Κάιν θα είναι αιώνιος φυγάς, και πάλι του βάζει σημάδι, ώστε να μη γίνει ο ίδιος αντικείμενο βίας. Τελικά «ιστορία» δεν δημιουργεί μόνο η γενιά του Κάιν που κτίζει «πόλεις» αλλά γεννάται και ένα τρίτο παιδί, ο Σηθ: η γενιά του αγαπούσε τον Θεό..

2. Η κιβωτός του Νώε: Κατακλυσμός και ελπίδα (Γέν. 6-9 - αποσπάσματα)
«Όταν ο Κύριος είδε πόσο είχε αυξηθεί η κακία των ανθρώπων στη γη και ότι όλες τους οι σκέψεις ήταν πάντα μόνο πονηρές, μετάνιωσε που είχε δημιουργήσει τον άνθρωπο στη γη και λυπήθηκε κατάκαρδα. Τότε είπε: «Θα εξαφανίσω από την επιφάνεια της γης τους ανθρώ-
Η κλήση του Νώε και η κατασκευή της Κιβωτού.
πους που δημιούργησα». […] Ο Θεός, όταν είδε τη γη πως είχε διαφθαρεί, γιατί όλοι είχαν πάρει στραβό δρόμο, είπε στο Νώε: «Για μένα έφτασε το τέλος των ανθρώπων. […] Θα τους εξαφανίσω, λοιπόν, μαζί με τη γη. Εσύ όμως κάνε μια κιβωτό από ξύλα ρητινοφόρου δέντρου […]. Κι εγώ θα φέρω κατακλυσμό νερών για να καταστρέψω κάθε σάρκινο ον […] θα μπεις στην κιβωτό εσύ και μαζί σου οι γιοι σου, η γυναίκα σου και οι γυναίκες των γιων σου. Επίσης μαζί σου στην κιβωτό θα μπουν από ένα ζευγάρι απ' όλα τα ζώα, όλα τα όντα, για να επιζήσουν μαζί σου - ένα αρσενικό κι ένα θηλυκό […]. Για σαράντα μερόνυχτα έβρεχε στη γη. […] Ό,τι ανέπνεε και βρισκόταν πάνω στη στεριά πέθανε. […] Όλα εξαφανίστηκαν και δεν απέμεινε παρά ο Νώε και ό,τι ήταν μαζί του μέσα στην κιβωτό. Τα νερά έμειναν στη γη για εκατόν πενήντα ημέρες».

Η αμαρτία πληθύνθηκε στον κόσμο. Κι ο Κύριος «μετάνιωσε» που έκανε τον άνθρωπο. Θέλησε να καθαρίσει το «πρόσωπο της γης» από τη «μουτζούρα» της ασυδοσίας. Ανακοινώνει το σχέδιό του στο «δίκαιο» Νώε που ακολουθούσε τις εντολές του. Έπρεπε να κτίσει ένα παράξενο τριώροφο καράβι για να μη χαθούν τα ζώα. 120 ολόκληρα χρόνια ο Θεός ανέβαλε την τιμωρία και ο Νώε έκτιζε την κιβωτό (μια μινιατούρα της ίδιας της Δημιουργίας και του Ναού), και ο κόσμος ειρωνευόταν. Ώσπου Νοέμβριο μήνα οι καταρράκτες του ουρανού άνοιξαν από το ίδιο χέρι που έκ λεισε την κιβωτό. Και πλέον ήταν αργά για κάποιους. Μετά από 150 μέρες (μισό χρόνο) παραμονής στο σκοτεινό καράβι και την «αίσθηση» ότι

Μια «Κιβωτός του κόσμου» για τα παιδιά
«Η "Κιβωτός του Κόσμου" είναι εθελοντικός Μη Κερδοσκοπικός Οργανισμός Ειδικής Μέριμνας και Προστασίας Μητέρας και Παιδιού. Δραστηριοποιείται και απευθύνεται πρώτα και κύρια στα μικρά απροστάτευτα παιδιά, τα περισσότερα από μονογονεϊκές οικογένειες, αλλά και πολλά χωρίς γονείς, που βιώνουν δύσκολες συνθήκες, παραμέληση, εγκατάλειψη, χωρίς ιατρική φροντίδα με αβέβαιο μέλλον.
Η Κιβωτός καλύπτει εξ ολοκλήρου και φροντίζει τα απροστάτευτα παιδιά. Σε συνεργασία με Εισαγγελίες Ανηλίκων, φορείς προστασίας και υπηρεσίες για τα δικαιώματα των παιδιών, αναλαμβάνει το μεγάλωμα των ανηλίκων στα τέσσερα μέχρι σήμερα, σπίτια φιλοξενίας. Πρόκειται για παιδιά από βρεφική ηλικία μέχρι την ενηλικίωση τους, τα οποία έχουν υποστεί κακοποίηση, παραμέληση και πολύ άσχημες συνθήκες διαβίωσης. Τα παιδιά ζουν σε μεγάλα σπίτια με παιδαγωγούς - φροντιστές για την καθημερινότητα τους και είναι σαν μια μεγάλη οικογένεια, μη θυμίζοντας σε τίποτα την ιδρυματικού τύπου φροντίδα».

μάλλον ξεχάστηκαν όλοι από τον Κύριο, το περιβάλλον καθάρισε και τελικά ένα περιστέρι έφερε το κλαδί της ελιάς. Ήταν πρωτοχρονιά όταν πάτησε και πάλι το πόδι του ο Νώε στη γη και το πρώτο που έκανε είναι μια θυσία, ένα «ευχαριστώ» στον Θεό. Από τότε για να μην τρέμει ο άνθρωπος με την παραμικρή βροχούλα, «ανατέλλει» το ουράνιο τόξο, σύμβολο της αγάπης του Κυρίου.
Μετά τον κατακλυσμό ο Θεός διαβεβαιώνει τον Νώε, και μέσω αυτού όλη την ανθρωπότητα ότι δεν πρόκειται ποτέ να ξανασυμβεί παρόμοια καταστροφή. Με αυτό τον τρόπο αναδεικνύεται η ευθύνη του ανθρώπου για το φυσικό περιβάλλον, αφού πλέον είναι στο χέρι του να το διαχειρίζεται με ορθό τρόπο, για να μην υπάρχουν ακραία φαινόμενα που θα υποβαθμίσουν την ποιότητα της ζωής στον πλανήτη μας.

Κιβωτός και Εκκλησία: Η Κιβωτός συνδέεται με τη Σκηνή του Μαρτυρίου της Εξόδου και το Ναό που προσφέρουν σωτηρία

3. Ο πύργος της Βαβέλ (Γέν. 11,1 - 9 - αποσπάσματα)
« Αρχικά οι κάτοικοι της γης μιλούσαν όλοι μία γλώσσα και χρησιμοποιούσαν τις ίδιες λέξεις. Καθώς μετακινούνταν από την ανατολή, βρήκαν μια πεδιάδα στη χώρα της Σεναάρ κι εγκαταστάθηκαν εκεί. Τότε είπαν μεταξύ τους: "Ελάτε να κατασκευάσουμε πλίθρες και να τις ψήσουμε στη φωτιά". Έτσι για τις οικοδομές άρχισαν να χρησιμοποιούν πλίθρες αντί για πέτρες και πίσσα αντί για λάσπη. Μετά είπαν: "Ελάτε να χτίσουμε μια πόλη, κι έναν πύργο που η κορφή του να φτάνει στους ουρανούς. Έτσι θα γίνουμε ονομαστοί και δε θα διασκορπιστούμε πάνω στη γη". Κατέβηκε, λοιπόν, ο Κύριος να δει την πόλη και τον πύργο. Και είπε ο Κύριος: "Τώρα όλοι αυτοί αποτελούν ένα λαό
με κοινή γλώσσα […]. Από 'δω και πέρα τίποτε απ' όσα θα σκέφτονται να κάνουν δε θα τους είναι αδύνατο. Εμπρός, ας κατέβουμε κι ας επιφέρουμε εκεί σύγχυση στη γλώσσα τους, ώστε να μην καταλαβαίνει ο ένας τη γλώσσα του άλλου"».

Η Ένωση στην Εκκλησία.
Η Εκκλησία γίνεται το Σώμα του Χριστού
«Ο Χριστός μοιάζει με το σώμα, που ενώ είναι ένα έχει πολλά μέλη και όλα τα μέλη του σώματος, αν και είναι πολλά, αποτελούν ένα σώμα…
Αν έλεγε το πόδι: "Δεν είμαι χέρι, λοιπόν δεν ανήκω στο σώμα", θα έπαυε να ανήκει στο σώμα;
Και αν έλεγε το αυτί: "Δεν είμαι μάτι, λοιπόν δεν ανήκω στο σώμα", θα έπαυε να ανήκει στο σώμα;
Αν όλο το σώμα δεν ήταν παρά ένα μάτι, πώς θα μπορούσε κανείς να ακούσει; Αν όλο το σώμα δεν ήταν παρά ένα αυτί, πώς θα μπορούσαμε να μυρίσουμε;…

Αν όλα ήταν ένα μονάχα μέλος, θα υπήρχε πουθενά το σώμα; Ενώ τώρα υπάρχουν πολλά μέλη, αλλά ένα μόνο σώμα. Και δεν μπορεί να πει το μάτι στο χέρι: "Δεν έχω την ανάγκη σου", ούτε το κεφάλι στα πόδια: "Δε σας χρειάζομαι".
Αντίθετα, τα μέλη του σώματος που φαίνονται να είναι τα πιο αδύναμα είναι τα πιο αναγκαία».
(Α' Κορ. 12, 12-26)
Οι άνθρωποι για να αφήσουν «όνομα» - φήμη αιώνια, συσπειρώνονται όχι για να καλλιεργήσουν τη γη. Επιστρατεύουν όλη την τεχνολογία για να κτίσουν έναν πύργο και να γεφυρώσουν το χάσμα με τον ουρανό. Δεν ομονοούν ενάντια στον Θεό αλλά χωρίς Εκείνον. Ο Κύριος δεν τιμωρεί με εκδίκηση. Δεν στέλνει κεραυνό και φωτιά ούτε σεισμό να θανατώσει τους υβριστές κάτω από τα ερείπια. Όπως σκύβει ένας πατέρας για να δει τον πύργο που κτίζει ο γιος του στην άμμο, έτσι κάνει και Εκείνος. Δίνει διαφορετικές γλώσσες και οι άνθρωποι σκορπάνε στο πρόσωπο της γης για να μην ενωθούν και πάλι για κάτι που ουσιαστικά θα τους καταστρέψει.

Η ιστορία του πύργου της Βαβέλ βοηθάει τον σημερινό άνθρωπο να καταλάβει τις δυνατότητές του. Παρά την τεχνολογική πρόοδο που έχει σημειώσει, πρέπει να καταλάβει τα όριά της και να φροντίζει να τη χρησιμοποιεί για την ωφέλεια της ανθρωπότητας και όχι για την καταστροφή της.
4. Από τη σύγχυση που προκάλεσε ο πύργος της Βαβέλ στην ενότητα που χαρίζει το Άγιο Πνεύμα την Πεντηκοστή (« Ὅτε καταβὰς τὰς γλώσσας συνέχεε, διεμέριζεν ἔθνη ὁ Ὕψιστος ὅτε τοῦ πυρὸς τὰς γλώσσας διένειμεν, εἰς ἑνότητα πάντας ἐκάλεσε »)

Καθώς διαβάζουμε τη βιβλική διήγηση για τον πύργο της Βαβέλ είναι εύλογο να διερωτηθούμε, για ποιον λόγο τελικά δεν έχει καμία επιτυχία η προσπάθεια των ανθρώπων να φτιάξουν έναν μεγάλο πύργο; Το να αναζητήσουν την ενότητα μεταξύ τους είναι άραγε κάτι το μεμπτό, δηλ. κάτι που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως αμαρτία; Για να απαντήσουμε στην απορία μας αυτή, δεν έχουμε παρά να ρίξουμε μια ματιά στο απολυτίκιο του σπουδαίου γεγονότος της Εκκλησίας, το οποίο γιορτάζεται 50 ημέρες μετά την Ανάσταση του Χριστού. Η εορτή αυτή ονομάζεται «Πεντηκοστή» και στο απολυτίκιό της διαβάζουμε ότι η κατασκευή του πύργου της Βαβέλ είχε ως αποτέλεσμα, η ανθρωπότητα να χωριστεί σε διαφορετικά επιμέρους έθνη, και καθένα από αυτά να μιλά μία διαφορετική γλώσσα, δηλ. η ανθρωπότητα διαιρέθηκε και διασκορπίστηκε. Την ημέρα της Πεντη-

«Από το Εγώ στο Εμείς»
κοστής όμως, όπως μας λέει το κοντάκιο αυτό, έγινε ακριβώς το αντίθετο: ο Θεός κάλεσε όλους τους ανθρώπους σε μία ζωή ενότητας, αγάπης και ειρήνης.
Βλέπουμε, λοιπόν, ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην επιθυμία του ανθρώπου για ενότητα, αλλά στον τρόπο με τον οποίον προσπαθεί να την πραγματοποιήσει. Στον πύργο της Βαβέλ κοπιάζει ο άνθρωπος να βρει την ενότητα αυτή, αφήνοντας τον Θεό μακριά του. Και γι' αυτό αποτυγχάνει , όπως ακριβώς και οι Πρωτόπλαστοι. Την ημέρα της Πεντηκοστής η ενότητα γίνεται μία ορατή πραγματικότητα, διότι δεν ξεκινά με ανθρώπινες προσπάθειες, αλλά με την παρουσία του χορηγού της ζωής, του ίδιου του Θεού και στη γλώσσα εκάστου λαού.

Ο Νώε στέλνει το περιστέρι μετά τον κατακλυσμό. Ψηφιδωτό από τον Καθεδρικό Ναό του Μονρεάλε, Σικελία

4η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες

Μόλις σταμάτησε ο κατακλυσμός...
Γράψτε στα πλαίσια τι θα μπορούσαν να σκέπτονται κάθε ένας από τους ανθρώπους που διασκορπίζονται, αφού δεν καταλάβαιναν ο ένας τον άλλο και δεν ολοκλήρωσαν την κατασκευή του πύργου της Βαβέλ.
Pieter Bruegel the Elder - The Tower of Babel (Vienna) - Google Art Project
Διαβάστε το Κοντάκιο της Πεντηκοστής, που βρίσκεται στο Α' Πλαίσιο. Στη συνέχεια, στο Β' Πλαίσιο γράψτε λέξεις του ή εκφράσεις του που σας θυμίζουν την ιστορία του πύργου της Βαβέλ. Εξηγήστε γιατί κάνατε τις συγκεκριμένες επιλογές.

5.
Γράφω δίπλα σε κάθε πρόταση ανάλογα ΣΩΣ ΤΟ ή Λ ΑΘΟΣ:
-  Ο Κάιν και ο Άβελ ήταν τέκνα του Αβραάμ και της Σάρρας
-  Ο Κατακλυσμός «κράτησε» σαράντα ημέρες
-  Η Παλαιά Διαθήκη παρουσιάζει τον πύργο της Βαβέλ να κτίζεται στην κοιλάδα Σεναάρ
-  Ο Νώε είχε τέσσερις γιους
-  Ο Κάιν κάλεσε τον Άβελ να πάνε στα χωράφια
-  Η Κιβωτός του Νώε σταμάτησε στο όρος Θαβώρ
-  Ο πύργος της Βαβέλ έμοιαζε με βαβυλωνιακό ζιγκουράτ
-  Ο Νώε έστειλε περιστέρι για να δει να έχουν υποχωρήσει τα νερά
-  Οι άνθρωποι θέλησαν να κτίσουν έναν πύργο που να φτάνει μέχρι τον ουρανό
-  Το περιστέρι γύρισε στην Κιβωτό έχοντας στο ράμφος του ένα κλαδί συκιάς
-  Ο Άβελ ήταν βοσκός προβάτων
-  Ο Κύριος έστειλε άνεμο στη γη και τα νερά άρχισαν να υποχωρούν

5η Διδακτική Ενότητα. Μεταναστεύοντας: Αβραάμ και Σάρα, Άγαρ και Ισμαήλ
1. Η κλήση του Αβραάμ: έξοδος από την πατροπαράδοτη εστία. Γιατί; (Γέ ν. 12, 1-3)
Αβραάμ και Λωτ: Κληρονομιά της «Γης»
«Ο Κύριος είπε τον Άβραμ: "Φύγε από τη χώρα σου, από τους συγγενείς σου κι από το σπίτι του πατέρα σου, και πήγαινε σε μια χώρα που εγώ θα σου δείξω. Θα κάνω από σένα ένα μεγάλο έθνος και θα σε ευλογήσω. Θα κάνω το όνομά σου ξακουστό και θα είσαι ευλογία για τους άλλους. […] Μ' εσένα θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης"».

Ο Άβραμ, το τρίτο παιδί του Θάρα, γίνεται ο «πρώτος» της βιβλικής ιστορίας. Πιστεύει - εμπιστεύεται απόλυτα τον Θεό Πατέρα και τον υπακούει. Μέσω αυτού όλα τα διασκορπισμένα έθνη θα γευθούν την ευλογία, τη ζωή και τη χαρά, που πάντα ήθελε να τους προσφέρει ο Δημιουργός τους. 75 χρονών, ξεκινά μαζί με τη στείρα γυναίκα του και τον ορφανό ανιψιό Λωτ του το ταξίδι στο Άγ νωστο.
Ο Κύριος του υπόσχεται γη και πολλούς απογόνους. Συνάπτει μαζί του «διαθήκη» - συμφωνία. Αλλάζει το όνομα του πατριάρχη ( Άβραμ = ο πατέρας μου είναι ένδοξος σε Αβραάμ = πατέρας πλήθους . Γέν. 17, 1-8). Ως σημάδι αυτής της σχέσης τού δίνει την περιτομή. Εκείνος περνά πολλά τεστ ζώντας ως ξένος και αποκτώντας τελικά ο ίδιος έναν τάφο.

Αβραάμ και Οδυσσέας
Ο Αβραάμ «ανοίγεται» στο άγνωστο σε αντίθεση προς τον Οδυσσέα που νοσταλγεί να επιστρέψει στο σπίτι, ο Αβραάμ μαζί με τη γυναίκα του και τον ορφανό ανιψιό του Λωτ, εγκαταλείπει την πατρική εστία και τα «είδωλα» που λατρεύονταν εκεί.

2. Ο Θεός αποκαλύπτεται σε μία ξένη: η κλήση της Άγαρ και η γέννηση του Ισμαήλ (Γέν. 16, 1-13)
«Η Σάρα, η γυναίκα του Άβραμ, δεν του γεννούσε παιδιά. Στην υπηρεσία της είχε μια δούλη Αιγύπτια, που ονομαζόταν Άγαρ. Είπε λοιπόν η Σάρα στον Άβραμ: "Ο Κύριος μου στέρησε την ικανότητα να γεννώ. Πήγαινε, λοιπόν, στη δούλη μου, και ίσως αποκτήσω μέσω αυτής ένα γιο". Ο Άβραμ άκουσε τα λόγια της Σάρας. Έτσι, δέκα χρόνια μετά την εγκατάστασή του στη Χαναάν, η γυναίκα του η Σάρα του έδωσε την Άγαρ, την Αιγύπτια δούλη της, για γυναίκα. Ο Άβραμ, λοιπόν, συνευρέθηκε με την Άγαρ κι εκείνη έμεινε έγκυος. Όταν η Άγαρ είδε ότι ήταν έγκυος, άρχισε να φέρεται στην κυρά της με περιφρόνηση. Τότε είπε η Σάρα στον Άβραμ: "Εσύ είσαι η αιτία για την προσβολή που μου γίνεται. […]". Ο Άβραμ απάντησε στη Σάρα: "Ορίστε η δούλη σου, στη διάθεσή σου. Κάνε της ό,τι σου αρέσει". Τότε η Σάρα άρχισε να κακομεταχειρίζεται την Άγαρ, κι εκείνη έφυγε από κοντά της. Κοντά σε μια νεροπηγή στην έρημο, […] τη συνάντησε ένας άγγελος του Κυρίου και της είπε: […]

Άγαρ και Ισμαήλ διωγμένοι στην Έρημο δέχονται την Επίσκεψη του Θεού των Πατέρων και των Μητέρων
Τα παιδιά χωρίζονται! Χαρακτηριστική η λαχτάρα του Ισμαήλ να ψάξει και να βρει τον αδελφό του ενώ «σέρνεται» από τη μάνα του. Ο Ισαάκ στον ίδιο άξονα με τη δική του μητέρα κρατά τα ρούχα, έχει την εξασφάλιση του Αβραάμ, η οποία (εξασφάλιση) όμως στο επόμενο κεφ. θα αποδειχθεί όχι και τόσο βέβαιη. Η «γλώσσα» των χεριών του Αβραάμ είναι αμφίσημη
ANDRIAN VAN DER WAERFF Rotterdam 1659-1722 Dusseldorf.
"Γύρνα πίσω στην κυρά σου και υποτάξου σ' αυτήν". Της είπε ακόμα: "Θα σου δώσω τόσους πολλούς απογόνους, που κανείς δε θα μπορεί να τους μετρήσει. Τώρα είσαι έγκυος θα γεννήσεις γιο και θα τον ονομάσεις Ισμαήλ, γιατί ο Κύριος άκουσε τον πόνο σου […]". Η Άγαρ απέδωσε στον Κύριο που της μιλούσε το όνομα: "Εσύ είσαι ο Ελ-Ροΐ" (ο Θεός που με βλέπει), επειδή σκέφτηκε: "Είδα άραγε εδώ εκείνον που με βλέπει;"».

Δύο φορές η Άγαρ (= Ξένη - η Άλλη ) εξορίζεται από τη Σάρα (= Κυρά - Αφέντισσα) στη σκληρή έρημο και κινδυνεύει θανάσιμα. Ο «άγγελος του Κυρίου» την καλεί με το όνομά της. Την προστατεύει και της δίνει υποσχέσεις, όπως έκανε και με τον Πατριάρχη! Τελικά γεννήθηκε ο Ισμαήλ (= ο Θεός με άκουσε ) και εκείνη γίνεται μητέρα εκατομμυρίων Αράβων.
Μετά από φιλοξενία σε τρεις «άντρες», που περιπλανιόνταν στην έρημο, ο Κύριος υπόσχεται στον Αβραάμ παιδί και η Σάρρα γελά. Κι όμως 20 χρόνια μετά, ο Πατριάρχης περνά το πιο σκληρό τεστ. Κι εκείνος που είχε αφήσει τα πάντα γι' αυτόν τον Θεό, Τον υπακούει. Εμπιστεύεται ότι ακόμη και νεκρό Εκείνος θα αναστήσει το παιδί του, που όντως στο τέλος αποτρέπει τη θυσία.

Άγαρ και Ισμαήλ διωγμένοι στην Έρημο δέχονται την Επίσκεψη του Θεού των Πατέρων και των Μητέρων
Ισαάκ = Χαμόγελο
Η σωτηρία του Ισαάκ και η σταύρωση του «Μονογενούς Υιού»

3. Η ευλογία του Θεού μόνο για τους οικείους και τους «εκλεκτούς»; Το μήνυμα της Βίβλου πέρα και πάνω από κάθε εθνότητα
Στο κείμενο που διαβάσαμε στην προηγούμενη ενότητα μπορούμε να εστιάσουμε την προσοχή μας σε κάτι που ίσως μας προκαλεί ορισμένα ερωτηματικά. Είδαμε ότι ο Θεός αποκαλύπτεται στον Αβραάμ. Κάποια στιγμή φανερώνεται ένα πρόβλημα που υπάρχει στη γυναίκα του, τη Σάρα. Δεν τεκνοποιεί, δηλ. δεν μπορεί να φέρει ένα παιδί στον κόσμο. Και τότε συμβαίνει το εξής: η ίδια η Σάρα προτείνει στον Αβραάμ να προσπαθήσει εκείνος να τεκνοποιήσει με τη δούλη της, την Άγαρ, η οποία είναι Αιγύπτια. Στη συνέχεια, και αφού η Άγαρ μένει έγκυος, η Σάρα την αντιμετωπίζει με τρόπο αρνητικό. Αποτέλεσμα αυτής της συμπεριφοράς είναι η Άγαρ να φύγει στην έρημο. Εκεί στην έρημο, ο Θεός αποκαλύπτεται στην Άγαρ και συνάπτει διαθήκη μαζί της. Τι σημαίνει αυτό; Όταν ο Θεός συνάπτει Διαθήκη, τότε αυτός ο άνθρωπος καθίσταται εκλεκτός, δηλ. εκλέγεται από τον ίδιο τον Θεό, για να επιτελέσει μία σπουδαία αποστολή για χάρη όλου του κόσμου. Στη συγκεκριμένη αυτή βιβλική διήγηση το πρόσωπο που εκλέγεται, όμως, είναι μία ξένη, καταγόμενη από την Αίγυπτο. Τι σκέψεις και συναισθήματα μάς προκαλεί η απόφαση αυτή του Θεού, να συνάψει Διαθήκη μ' έναν που δεν είναι Ιουδαίος;

4. Η εκλογή στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη (Ρωμ. 9, 10-16)
(α) Ο Θεός της Βίβλου, όταν ενεργεί σε τούτον τον κόσμο το πράττει μαζί με τον άνθρωπο και όχι χωρίς τη συνεργασία του. (β) Ο άνθρωπος, που επιλέγει ο Θεός, δεν είναι τέλειος υπερήρωας. Ο Αβραάμ από φόβο δύο φορές δηλώνει στον βασιλιά (12, 10-20 και 20, 1-18) ότι η Σάρρα είναι αδελφή και όχι γυναίκα του. Πονηρός θα αποδειχθεί και ο Ιακώβ, όπως και ο Πέτρος προδότης. Δεν είναι η τελειότητα κριτήριο επιλογής αλλά η πνευματική ευαισθησία εκείνου που προσκαλείται και το αντίστοιχο αισθητήριο, το πόσο ανοικτός είναι για να «βάλει» τον Θεό στη ζωή - δράση του. (γ) Η εκλογή ενός λαού δεν οφείλεται σύμφωνα με το Δτ. 7,

Η ευλογία του Αβραάμ από τον Θεό. Ψηφιδωτό, 12ος αι., Monreale, Παλέρμο Σικελία
6 κε. στο γεγονός ότι αυτός είναι καλύτερος από τα άλλα έθνη, αλλά αποκλειστικά και μόνον στην αγάπη του Θεού. Το ότι οι εκλεκτοί κάποτε αναγκάζονται να εγκαταλείψουν το περιβάλλον τους, αυτό δεν γίνεται επειδή κάποιοι θεωρούνται ακάθαρτοι, αλλά επειδή ο «εκλεκτός» δεν είναι ακόμη τόσο δυνατός ώστε να μην παρασυρθεί από το «ρεύμα». (δ) Η εκλογή γίνεται από τη «μάζα» και τον κόσμο αλλά για χάρη του κόσμου. Η ευλογία μας παρέχεται για να γίνουμε ευλογία για τους «άλλους». Καθείς έχει λάβει ικανότητες και χαρίσματα για να τα προσφέρει στο κοινό καλό.

Η ευλογία στη Βίβλο δεν λειτουργεί αυτόματα - μαγικά ούτε αποτελεί μόνιμη κατάσταση. Παντού και πάντα διαφυλάσσεται η ελευθερία του Θεού και των ανθρώπων. Σε πολλές περιπτώσεις ο λαός δεν ανταποκρίθηκε στην εκλογή και υπέστη την κρίση του Θεού. Πάντα όμως το έλεός Του έδινε εγγυήσεις για τη μονιμότητα της κλήσης του ενώ πάντα διατηρείται ένα μικρό υπόλοιπο (= λείμμα). Η εκλογή αφορά και σε πρόσωπα, όπως του Σαούλ, του Δαυίδ, άλλων βασιλέων (εκπροσωπούν όλη την Κοινότητα) αλλά και των προφητών (και ιδίως του Ησαΐα και Ιερεμία), του πάσχοντος Δούλου αλλά και αλλοεθνείς: τους Ασσυρίους και το βασιλέα των Περσών Κύρο.

Επέλεξε έναν τόπο που συνδέεται με τις μετακινήσεις του πατριάρχη Αβραάμ. Βρες πληροφορίες για αυτόν και να τις παρουσιάσεις στην τάξη σου.
Οι μετακινήσεις του Αβραάμ. Στο κάτω μέρος της εικόνας παρουσιάζονται χαρακτηριστικές εικόνες από τρεις σημαντικούς σταθμούς του Πατριάρχη: ερείπια της Ουρ, με το αναστηλωμένο ζιγκουράτ στο βάθος, σπίτια από πηλό της Χαρράν σε σχήμα κυψέλης και το όνομα Χαναάν σε αιγυπτιακά ιερογλυφικά.
Οι παρακάτω τοιχογραφίες από τον τάφο του Κνουμ-Χοτέπ (1900 π.Χ. περίπου) που βρέθηκε στο Μπενί-Χασάν της Αιγύπτου παριστάνουν μία ομάδα Ασιατών που πηγαίνει στην Αίγυπτο και παρουσιάζεται σε δύο Αιγύπτιους αξιωματούχους. Έτσι πρέπει να φανταστούμε και τις μετακινήσεις του Αβραάμ.

Στο πλαίσιο που ακολουθεί περιγράψτε την ενδυμασία τους, τα όπλα τους, τα ζώα που είχαν, πως ταξίδευαν κοκ.
Ενδυμασία:

Όπλα:
Τα ζώα που είχαν:
Πώς ταξίδευαν;
Στις παρακάτω εικόνες παρουσιάζονται η θυσία του γιου του Αβραάμ, Ισαάκ και η Νεκρά θάλασσα, στη θέση της οποίας, σύμφωνα με την παράδοση, βρίσκονταν οι πόλεις Σόδομα και Γόμορρα. Αφού χωριστείτε σε ομάδες, κάθε ομάδα να επιλέξει μία από αυτές και να ερευνήσει πως συνδέεται με την ιστορία του Αβραάμ. Στη συνέχεια να παρουσιάσετε τα αποτελέσματα της έρευνάς σας στην τάξη.
Θυσία του Ισαάκ
Νεκρά θάλασσα

6η Διδακτική Ενότητα. Η «πάλη» του Θεού με τον «πονηρό» Ιακώβ: Η εκλογή πραγματοποιείται μέσα από εκπλήξεις!
1. Η ευλογία αρχίζει με … μία απάτη: Ο Ιακώβ λαμβάνει την Ευλογία (Γέν. 27, 18-30)
«Ο Ιακώβ πήγε στον πατέρα του και του είπε: «Πατέρα μου!» Εκείνος του απάντησε: «Ορίστε! Ποιος είσαι γιε μου;» Ο Ιακώβ τού αποκρίθηκε: «Είμαι ο Ησαύ, ο πρωτότοκός σου. […] Σήκω, λοιπόν, και κάτσε να φας απ' το κυνήγι μου για να με ευλογήσεις». […] Ο Ιακώβ πλησίασε τον πατέρα του κι εκείνος τον ψηλάφισε και είπε: «Η φωνή είναι του Ιακώβ αλλά τα χέρια του Ησαύ». Και δεν τον αναγνώρισε, γιατί τα χέρια του ήταν τριχωτά σαν τα χέρια του Ησαύ. Και τον ευλόγησε. Μετά όμως ξαναρώτησε: «Εσύ είσαι γιε μου, Ησαύ;» Κι ο Ιακώβ απάντησε: «Εγώ είμαι». […] Ο Ιακώβ πλησίασε και τον φίλησε. Ο Ισαάκ μύρισε τότε τη μυρωδιά από τα ρούχα του, και τον ευλόγησε».

Ο Ισαάκ παντρεύτηκε τη Ρεβέκκα και εκείνη γέννησε δίδυμα: τον Ησαύ και τον Ιακώβ. Ο τελευταίος γεννήθηκε πιάνοντας τη φτέρνα του αδελφού του. Ο πρωτότοκος, ο μελλοντικός αρχηγός της οικογένειας, κυνηγός, άνθρωπος της υπαίθρου, κάποια μέρα από τη λαιμαργία του, για ένα πιάτο φακές, χάρισε στον αδελφό του όλα τα προνόμιά του. Ο Ιακώβ με το παραπάνω τρικ της Ρεβέκκας πήρε πλούσια την ευλογία του τυφλού πατέρα του. Όποιος απατά, όμως, απατάται.

2. Έλαβε την ευλογία, αλλά δεν είναι «αλώβητος»: Ο Λάβαν ξεγελά τον Ιακώβ (Γέν. 29, 4-30)
Ο Ιακώβ κίνησε προς τις χώρες της Ανατολής. […] 9 Ενώ ακόμα μιλούσε ο Ιακώβ μαζί τους, φτάνει η Ραχήλ με τα πρόβατα του πατέρα της του Λάβ α ν […] . 16 Ο Λάβαν είχε δύο κόρες. Το όνομα της μεγαλύτερης ήταν Λεία και της μικρότερης Ραχήλ. 17 Τα μάτια της Λείας ήταν άτονα, ενώ η Ραχήλ είχε ωραία κορμοστασιά και όμορφο πρόσωπο .18 Ο Ιακώβ αγαπούσε τη Ραχήλ. Απάντησε λοιπόν: «θα σου δουλέψω εφτά χρόνια για τη Ραχήλ, τη μικρότερη κόρη σου». […] 20 Έτσι ο Ιακώβ δούλεψε για τη Ραχήλ εφτά χρόνια του φάνηκαν όμως σαν λίγες μέρες, γιατί την αγαπούσε. 21 Μετά είπε στο Λάβαν: «Ο χρόνος της δουλειάς μου συμπληρώθηκε δώσ' μου τη γυναίκα μου να μείνω μαζί της». 22 Τότε ο Λάβαν προσκάλεσε όλους

Ο Ιακώβ ευλογείται από τον Ισαάκ
Ο Ησαύ για ένα πιάτο φακή χαρίζει τα προνόμιά του. Αποσπασμα από χειρόγραφο του 7ου αι. Meister des Ashburneham-Pentateuch
Η συνάντηση της Ραχήλ με τον Ιακώβ που «ανοίγει» το πηγάδi
Η ολονύκτια πάλη του Θεού με τον Ιακώβ. Gustave Doré, 1855 Granger Collection, New York
τους ανθρώπους του τόπου και οργάνωσε συμπόσιο. 23 Όταν όμως νύχτωσε, πήρε την κόρη του την Λεία και την έφερε στον Ιακώβ […].

3. Μια πορεία προς την αυτογνωσία και τη θεογνωσία: Η πάλη του Ιακώβ με τον Θεό (Γέν. 32, 23-32)
«Ο Ιακώβ σηκώθηκε και πήρε τις δυο γυναίκες του, τις δυο δούλες του και τους έντεκα γιους του και τους πέρασε από τον χείμαρρο του Ιαβόκ αντίπερα. Μαζί μ' αυτούς πέρασε από το χείμαρρο και όλα τα υπάρχοντά του. Εκείνος έμεινε πίσω μόνος. Τότε πάλεψε κάποιος μαζί του ως την αυγή. Όταν είδε ότι δεν μπορούσε να νικήσει τον Ιακώβ, τον χτύπησε καθώς πάλευαν στην κλείδωση του μηρού του και εξαρθρώθηκε ο γοφός του. Τότε ο άνθρωπος του είπε: " Άφησέ
με! Ξημέρωσε". Αλλά ο Ιακώβ απάντησε: "Δε θα σε αφήσω αν δεν με ευλογήσεις". Εκείνος τον ρώτησε: "Ποιο είναι το όνομά σου;" Και απάντησε: "Ιακώβ". "Το όνομά σου" του λέει, "δε θα είναι πια Ιακώβ αλλά Ισραήλ, γιατί αγωνίστηκες με τον Θεό και τους ανθρώπους και νίκησες". Ο Ιακώβ τον ρώτησε: "πες μου το όνομά σου". Κι εκείνος είπε: "Τι ζητάς το όνομά μου;" Και τον ευλόγησε εκεί. Τότε ο Ιακώβ είπε: "Είδα τον Θεό κατά πρόσωπο κι ακόμα ζω!" Κι ονόμασε τον τόπο εκείνο Φανουήλ. Ο ήλιος έβγαινε όταν ο Ιακώβ περνούσε τη Φανουήλ, και κούτσαινε στην κλείδωση του μηρού».

Ο Ιακώβ ένοιωσε πλούσια την ευλογία του Θεού στην ξενιτειά. Αποφασίζει να επιστρέψει στην πατρίδα. Πρέπει να περάσει από τη μία όχθη ενός ποταμού στην άλλη και τρέμει την αντίδραση του μεγάλου αδελφού που είχε απατήσει. Αποχωρίζεται όλα τα «πλούτη» και μένει μόνος. Όλη τη νύχτα παλεύει με τον Θεό μέχρι ν' ανατείλει ο ήλιος. Για πρώτη φορά ομολογεί το όνομά του: Ιακώβ (= αυτός που απατά). Το καινούργιο όνομα είναι Ισραήλ (= αυτός που μάχεται με τον Θεό). Περνά απέναντι και διαπιστώνει ότι εκείνος που θεωρούσε επικίνδυνο, έχει «αλλάξει» όπως κι εκείνος. Τρέχει να τον αγκαλιάσει. Στο πρόσωπο του «ανταγωνιστή» μεγάλου αδελφού, ο «Ισραήλ» βλέπει το πρόσωπο του Θεού με τον οποίο «συμφιλιώθηκε» λίγο πριν στο ποτάμι!

Φραντζέσκο Χαγιέζ : Η αγκαλιά του Ησαύ στον νεότερο αδελφό «Ιακώβ»

4. H απόρριψη και η αποκατάσταση του Ιωσήφ (Γέν. 37, 2-11. 23-36 επιλογή)
Ο Ιακώβ κατοικούσε στη Χαναάν, εκεί όπου είχε μείνει και ο πατέρας του ως ξένος. Ο Ισραήλ περισσότερο απ' όλα τα παιδιά του αγαπούσε τον Ιωσήφ, γιατί τον είχε αποκτήσει στα γηρατειά του. Γι' αυτό και του έκανε έναν πολύχρωμο χιτώνα. Όταν είδαν οι αδερφοί του ότι ο πατέρας του τον αγαπούσε περισσότερο από όλους τους, άρχισαν να τον μισούν. […] Κάποτε ο Ιωσήφ είδε ένα όνειρο […] «Ο ήλιος και το φεγγάρι και έντεκα αστέρια με προσκυνούσαν». 10 Το όνειρο αυτό, εκτός από τους αδερφούς του, το διηγήθηκε και στον πατέρα του. Εκείνος τον μάλωσε και του είπε: «Τι σημαίνει αυτό το όνειρο που είδες; Μήπως τάχα θα έρθουμε εγώ, η μητέρα σου και τ' αδέρφια σου να πέσουμε στη γη και να σε προσκυνήσουμε;» «Τ' αδέρφια του λοιπόν τον φθόνησαν, ενώ ο πατέρας του συγκρατούσε στη μνήμη του αυτά τα όνειρα. […] Μια μέρα, τα αδέρφια του Ιωσήφ είχαν πάει να βοσκήσουν τα πρόβατα του πατέρα τους στη Συχέμ. Τότε είπε ο Ισραήλ στον Ιωσήφ: «Τ' αδέρφια σου βόσκουν τα πρόβατα στη Συχέμ. Έλα να σε στείλω σ' αυτούς». […] Μόλις εκείνοι τον είδαν από μακριά και πριν ακόμα τους πλησιάσει, κατέστρωσαν σχέδιο να τον σκοτώσουν. «Να, έρχεται αυτός που βλέπει τα όνειρα», είπαν μεταξύ τους. «Μπρος, λοιπόν, να τον σκοτώσουμε και να τον ρίξουμε σ' ένα ξεροπήγαδο. Μετά θα πούμε ότι τον κατασπάραξε ένα άγριο θηρίο. Και να δούμε τότε τι θ' απογίνουν τα όνειρα του!» […]. Τότε είπε ο Ιούδας στους αδερφούς του: «Τι θα κερδίσουμε να σκοτώσουμε τον αδερφό μας και να αποκρύψουμε το θάνατο του; Ας τον πουλήσουμε σ' εκείνους τους Ισμαηλίτες κι ας μη βάλουμε χέρι πάνω του, γιατί είναι αδερφός μας και αίμα μας». Και τον άκουσαν οι αδερφοί του […]. Μετά από δύο χρόνια, ο Φαραώ είδε ένα όνειρο: Στεκόταν, λέει, κοντά στον ποταμό Νείλο, και είδε ν' ανεβαίνουν από το ποτάμι εφτά αγελάδες εύρωστες και παχιές, κι έβοσκαν στο χορτάρι. Ύστερα απ' αυτές, ανέβηκαν από το Νείλο άλλες εφτά αγελάδες άσχημες και καχεκτικές και

Ο πάγκαλος Ιωσήφ και ο Ιωσήφ «πατέρας» του Κυρίου (Κοινά σημεία: Οράματα και Φυγή στην Αίγυπτο)
στάθηκαν κοντά στις πρώτες, πλάι στις όχθες του ποταμού. Οι εφτά άσχημες και καχεκτικές αγελάδες έφαγαν τις άλλες εφτά, τις ομορφόκορμες και παχιές […]. Τότε ο Φαραώ έστειλε και κάλεσε τον Ιωσήφ. Τον έβγαλαν γρήγορα από τη φυλακή, έκοψε τα μαλλιά του, άλλαξε ρούχα και παρουσιάστηκε στο Φαραώ. Ο Φαραώ του είπε: «Είδα ένα όνειρο, αλλά κανείς δεν μπόρεσε να μου το εξηγήσει. Άκουσα να λένε για σένα ότι εξηγείς ένα όνειρο όταν το ακούσεις». Ο Ιωσήφ του απάντησε: «Όχι εγώ. ο Θεός μπορεί να απαντήσει ευνοϊκά στο Φαραώ» […]. Και στον Ιωσήφ είπε: «Αφού ο Θεός σε έκανε να τα ξέρεις όλα αυτά, δεν υπάρχει κανένας άλλος τόσο συνετός και σοφός, όπως εσύ. Εσύ θα προΐστασαι στο ανάκτορο μου και όλος ο λαός μου θα υπακούει στις διαταγές σου. Μόνον ως προς το θρόνο θα είμαι ανώτερος σου!

Τα αδέλφια του Ιωσήφ τον πουλάνε στους έμπορους

5. Αντί κακού, αγαθόν: Ο Ιωσήφ συγχωρεί και συμφιλιώνεται με τα αδέλφια του (Γέν. 45,1-28 επιλογή)
«Ο Ιωσήφ δεν μπορούσε πια να συγκρατηθεί μπροστά σ' όλους εκείνους που τον περιστοίχιζαν και φώναξε: "Να φύγουν όλοι από μπροστά μου!" Έτσι ήταν μόνος με τ' αδέρφια του όταν τους φανερώθηκε. […] "Πλησιάστε με, λοιπόν!" τους είπε ο Ιωσήφ. Εκείνοι τον πλησίασαν, και τους είπε: «Εγώ είμαι ο Ιωσήφ ο αδερφός σας, που τον πουλήσατε στην Αίγυπτο. Αλλά τώρα μη λυπάστε και μην έχετε τύψεις που με πουλήσατε, γιατί ο Θεός με έστειλε εδώ πριν από σας για να σας σώσω τη ζωή. […] Δε με στείλατε, λοιπόν, εσείς εδώ, αλλά ο Θεός. Με έκανε σύμβουλο του Φαραώ, υπεύθυνο στο ανάκτορό του, και κυβερνήτη όλης της Αιγύπτου. Τώρα βιαστείτε να πάτε πίσω στον πατέρα μου και του πείτε ότι ο γιος του ο Ιωσήφ λέει: "ο Θεός με έκανε κύριο όλης της Αιγύπτου. Έλα σ' εμένα, μην αργείς"».

Ο 11ος γιος του Ιακώβ από βοσκός έγινε «κορυφαίος» στην «πυραμίδα» του παλατιού του Φαραώ. Πώς; Βλέπει οράματα σημαδιακά. Και ενώ οι γονείς του τον υπεραγαπούν, οι υπόλοιποι τον φθονούν. Τελικά δεν τον σκοτώνουν αλλά τον πουλάνε σε καραβάνι Ισμαηλιτών. Ο Θεός για πολύ καιρό δεν φαίνεται να επεμβαίνει «ωσάν από μηχανής» αλλά λειτουργεί «κρυφά». Και στην Αίγυπτο πετάχτηκε στη «φυλακή», επειδή δεν είπε ΝΑΙ στις προκλήσεις μιας απόλαυσης της στιγμής. Τελικά, όμως, έγινε ο «Υπουργός» των οικονομικών της Υπερδύναμης, αφού βρήκε τη «λύση» στο όραμα με τις αγελάδες. Όταν ήλθαν τα δύσκολα χρόνια της Κρίσης άνοιξε τις αποθήκες. Τα αδέλφια του πεινασμένα, χωρίς να το γνωρίζουν βέβαια, φθάνουν και τον προσκυνούν. Ο Ιωσήφ τους περνά από τεστ για να δει αν έχουν αλλάξει χαρακτήρα. Στο τέλος όταν ο Ιωσήφ κατάλαβε ότι αγαπάνε πραγματικά, τους αποκαλύφθηκε και τους αγκάλιασε με συγκίνηση. Ο γέροντας Ιακώβ με την οικογένειά του, 75 συνολικά άτομα, έφθασε κι αυτός στην Αίγυπτο.

6η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Διαβάστε το κείμενο των θεολόγων Δαμιανού Δόικου, Μιλτιάδη Κωνσταντίνου και Πηγής Καζλάρη που ακολουθεί. Αφού το συζητήσετε με τον καθηγητή σας, σκεφτείτε τα βασικά στοιχεία που έχει η Εκλογή των Πατριαρχών και γενικότερα του λαού του Θεού. Πώς αυτή συνδέεται με το Ρωμ. 9, 10-16; Συμβουλέψου και το χάρτη εννοιών.
Πηγή: Δόικος Δ. - Κωνσταντίνου Μ. - Καζλάρη Π. (1987). Προετοιμασία των ανθρώπων για τον καινούριο κόσμο του Θεού. Αθήνα: ΟΕΔΒ.
Τοποθετήστε τις εικόνες από την ιστορία του Ιακώβ και των γιών του στη σωστή σειρά, και γράψτε στη συνέχεια μία μικρή περίληψη της ιστορίας τους με δικά σας λόγια.

1. Το όνειρο του Ιακώβ
2. Τα παιδιά του Ισαάκ
3. Η πώληση του Ιωσήφ από τους αδελφούς του
4. Ο Ισαάκ ευλογεί τον Ιακώβ

Η σωστή σειρά των εικόνων
Περίληψη της ιστορίας της οικογένειας του Ιακώβ
Η παρακάτω εικόνα προέρχεται από τοιχογραφία που βρέθηκε στον τάφο του Μέννα στη Θήβα της Αιγύπτου. Εικονίζει υπαλλήλους που μετράνε και καταγράφουν σιτάρι κατά το θερισμό. Τι σας θυμίζει από την ιστορία του Ιωσήφ;
Η τοιχογραφία από τον τάφο του Μέννα μου έφερε στο νου την ιστορία του Ιωσήφ, γιατί...

7η Διδακτική Ενότητα. Ταξίδι με προορισμό… την ελευθερία!
Ο ΩΝ αποκαλύπτεται στον «βραδύγλωσσο» Μωυσή σε μια Βάτο φλεγόμενη αλλά μη καιόμενη

1. «Εγώ Είμαι Αυτός που είμαι» (« Ἐγὼ εἰμὶ ὁ Ὤν »): Η αποκάλυψη του Ονόματος του Θεού ( Έξ. 3, 1-14 )
«Ο Μωυσής έβοσκε τα πρόβατα του Ιοθόρ, του πεθερού του, ιερέα της Μαδιάμ. Κάποτε […] έφτα­ σε στο βουνό του Θεού, το Χωρήβ. Τότε του φανερώθηκε ο άγγελος του Κυρίου μέσα σε πύρινη φλόγα που έβγαινε από μια βάτο. Ο Μωυσής είδε πως ενώ η βάτος είχε πάρει φωτιά κι ήταν μέσα στις φλόγες, δεν καιγόταν να γίνει στάχτη. […] Όταν ο Κύριος είδε ότι ο Μωυσής πλησίαζε για να παρατηρήσει, του φώναξε μέσα από τη βάτο: "[…] Εγώ", του λέει, "είμαι ο Θεός των προγόνων σου, ο Θεός του Αβραάμ, ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ". […] "Είδα τη δυστυχία του λαού μου στην Αίγυπτο, και άκουσα την κραυγή τους εξαιτίας των καταπιεστών τους. Ξέρω τα βά­ σανά τους. Γι' αυτό κατέβηκα να τους γλιτώσω από τους Αιγυπτίους και να τους φέρω από αυτή τη χώρα, σε μια χώρα μεγάλη και εύφορη, στη χώρα όπου ρέει γάλα και μέλι, εκεί που τώρα κατοι­ κούν οι Χαναναίοι, οι Χετταίοι, οι Αμορραίοι, οι Φερεζαίοι, οι Ευαίοι και οι Iεβουσαίοι. Και τώρα που η κραυγή των Ισραηλιτών έφτασε ως εμένα, και είδα πως τους καταπιέζουν οι Αιγύπτιοι, τώρα εγώ σε στέλνω στο Φαραώ, να βγάλεις το λαό μου, τους Ισραηλίτες, από την Αίγυπτο" ( Έξ. 3, 7).

Ο Μωυσής είπε στον Θεό: "Ποιος είμαι εγώ, για να πάω στο Φαραώ και να βγάλω τους Ισρα­ ηλίτες από την Αίγυπτο;" "Εγώ θα είμαι μαζί σου", του απάντησε ο Θεός. […] Αλλά ο Μωυσής είπε πάλι: "Καλά, εγώ θα πάω στους Ισραηλίτες και θα τους πω, "ο Θεός των προγόνων σας με έστειλε σ' εσάς". Αυτοί όμως θα με ρωτήσουν "ποιο είναι το όνομά του;" Τι θα τους πω;" Τότε ο Θεός απάντησε στο Μωυσή: "Εγώ είμαι εκείνος που είμαι"».
«...εκεί που τώρα κατοικούν οι Χαναναίοι, οι Χετταίοι, οι Αμορραίοι, οι Φερεζαίοι, οι Ευαίοι και οι Iεβουσαίοι». Η Χαναάν

Τα επόμενα 200 περίπου έτη οι 75 απόγονοι του Ιακώβ πλημμύρισαν την Αίγυπτο. Ο τύραννος Φαραώ, φοβούμενος μήπως επικρατήσουν, τους υποχρέωσε στις πιο βαριές εργασίες και τέλος εφάρμοσε τη «γενοκτονία»: σκότωνε όλα τα αρσενικά βρέφη. Με θαυμαστό τρόπο ένα όμορφο βρέφος τριών μηνών, σώθηκε από το νερό του Νείλου από την κόρη του Φαραώ. Γι' αυτό ονομάστηκε «Μωυσής» κι ανατράφηκε στο παλάτι χωρίς όμως να χάσει την ταυτότητά του. Μετά από 40 χρόνια, σκότωσε δύο που βασάνιζαν άλλους. Κατέφυγε στην έρημο για να δουλέψει ως βοσκός.

Ο ελευθερωτής «άγγελος του Κυρίου», εμφανίζεται σε έναν ταπεινό θάμνο που φλέγεται αλλά δεν καίγεται. Αποκαλύπτει στον Μωυσή το παράδοξο όνομά Του (που ταυτόχρονα δεν είναι όνομα): Εγώ Είμαι εκείνος που είμαι (ή αυτός που συνυπάρχει). Ο «απροσδιόριστος» Θεός διαφυλάσσει την ελευθερία Του και ταυτόχρονα «υπάρχει» μαζί με τους σκλάβους. Ο ίδιος ο Μωυσής ομολογεί την αδυναμία του, όπως και το γεγονός ότι είναι ψευδός. Και πάλι ο Κύριος του δίνει κουράγιο και έναν συμπαραστάτη: τον αδελφό του.

2. Οι δέκα πληγές του Φαραώ: Ο Θεός αποκαλύπτει το θέλημά του με τρόπο παιδαγωγικό ( Έξ. 7, 14 - 11, 10)
Ο θεός της Αιγύπτου «Νείλος» γίνεται αίμα
«Ο Κύριος είπε στο Μωυσή: «Ο Φαραώ παραμένει άκαμπτος και αρνείται ν' αφήσει το λαό να φύγει. […] Είπε ακόμα ο Κύριος στο Μωυσή: «Πες στον Ααρών να πάρει το ραβδί του και ν' απλώσει το χέρι του προς τα νερά της Αιγύπτου […], ώστε τα νερά να γίνουν αίμα σ' όλη την Αίγυπτο. […] Ο Μωυσής με τον Ααρών έκαναν όπως ακριβώς τους είχε διατάξει ο Κύριος. Σήκωσε το ραβδί του ο Ααρών και χτύπησε τα νερά του Νείλου, μπροστά στα μάτια του Φαραώ και των αυλικών του, κι όλο το νερό του ποταμού έγινε αίμα. Τα ψάρια ψόφησαν, και βρώμησε ο Νείλος, έτσι που οι Αιγύπτιοι δεν μπορούσαν να πιούν νερό απ' αυτόν. Ολόκληρη η χώρα της Αιγύπτου γέμισε αίμα. […]Ο Κύριος είπε στο Μωυσή: «Ακόμη ένα πλήγμα θα φέρω στο Φαραώ και στους Αιγυπτίους. Μετά απ' αυτό θα σας αφήσει να φύγετε. Και μάλιστα τότε θα σας διώξει από 'δω οριστικά» […]. Ο Μωυσής είπε στο Φαραώ: «Ο Κύριος λέει: "Εγώ θα περάσω τα μεσάνυχτα μέσα από την Αίγυπτο. Κάθε πρωτότοκος γιος στη χώρα θα πεθάνει από τον πρωτότοκο του Φαραώ, το διάδοχο του θρόνου, ως τον πρωτότοκο της δούλης που εργάζεται στους μύλους, κι ως τα πρωτογέννητα
των ζώων. Θα γίνει τόσο μεγάλος θρήνος σ' ολόκληρη την Αίγυπτο, που όμοιός του δεν έγινε ποτέ στο παρελθόν ούτε και πρόκειται να γίνει στο μέλλον"».

Ο Μωυσής, 80 ετών εμφανίσθηκε μπροστά στον Φαραώ. Του ζήτησε τρεις μέρες να φύγει ο λαός στην έρημο για να λατρεύσει τον Θεό Του. Εκείνος πολλαπλασιάζει τις αγγαρείες. Πλέον ο Μωυσής με τον Ααρών δεν έχουν να αντιμετωπίσουν μόνον τον Αιγύπτιο αφέντη αλλά και τους ομοεθνείς που γογγύζουν. Καθώς ο Φαραώ γινόταν όλο και πιο σκληρός, ο Κύριος επέ-
τρεψε με τις δέκα πληγές να «ματώσουν» όλα όσα λάτρευαν οι Αιγύπτιοι. Ταυτόχρονα με τον τρόπο αυτό φανέρωνε ποιος είναι ο Δημιουργός του Κόσμου. Πρώτα επηρεάστηκε ο θεός τους Νείλος και μόνον προς το τέλος τα ζώα και τα σώματα των ανθρώπων. Κι ενώ ο Κύριος προειδοποιούσε, η ύβρις και η αλαζονεία του Φαραώ υψώνονταν.

3. Από τη Γη της τρυφής στην έρημο και από τη σκλαβιά στην ελευθερία: Η διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας και το Πάσχα των Εβραίων ( Έξ. 12, 1-14)
«Τότε ο Κύριος είπε στο Μωυσή και στον Ααρών, στην Αίγυπτο: "Ο μήνας αυτός θα είναι για σας η αρχή του έτους. […] Να πείτε στην ισραηλιτική κοινότητα: Τη δεκάτη μέρα αυτού του μήνα, καθένας να πάρει από ένα αρνί ή κατσίκι για την οικογένειά του. […] Και να τώρα με ποιον τρόπο θα το φάτε: Θα είστε ζωσμένοι τη ζώνη σας, με τα σανδάλια στα πόδια και με το ραβδί στο χέρι. Θα το φάτε γρήγορα. Αυτή θα είναι η γιορτή του Πάσχα, για να τιμήσετε εμένα, τον Κύριο. Κι εγώ τη νύχτα εκείνη θα περάσω μέσα από την Αίγυπτο και θα θανατώσω κάθε πρωτότοκο στη χώρα: τα πρωτότοκα των ανθρώπων και τα πρωτογέννητα των ζώων. Εγώ ο Κύριος θα εκτελέσω την απόφασή μου ενάντια σ' όλους τους θεούς της Αιγύπτου. Αλλά στα σπίτια που θα βρίσκεστε εσείς, το αίμα θα είναι το σημάδι που θα σας προστατέψει. Θα το δω και θα σας προσπεράσω. Έτσι θα γλιτώσετε από το χτύπημα του θανάτου"».

Άγγελος περιδιαβαίνει τα σοκάκια της Αιγύπτου. Θρήνος και οδυρμός στα σπίτια των Αιγυπτίων. Κάποτε εκείνοι σκότωναν όλα τα αρσενικά παιδιά των σκλάβων τους. Τώρα χάνουν τα πρωτότοκα αγόρια! Πλέον ο ίδιος ο Φαραώ διατάζει τον Μωυσή και τον αδελφό του να φύγουν από τη χώρα του. Έχουν ήδη περάσει 430 χρόνια σκλαβιάς! «Σύννεφο» καθοδηγεί 600.000 Ισραηλίτες μπροστά στη θάλασσα την Ερυθρά (= την κόκκινη). Ο Θεός ετοιμάζεται για την τελική μάχη του με τον αμετανόητο βασιλιά Φαραώ. Εκείνος δεν θέλει να στερηθεί την εργασία των σκλάβων και έχει αποστείλει

Η έξοδος από την Ερυθρά Θάλασσα
600 άρματα εναντίον τους. Οι Εβραίοι λιποψυχούν και γογγύζουν. Κι ο Μωυσής πράος, ήσυχος χωρίς να κουνά τα χείλη, φωνάζει στον Θεό! Προσεύχεται. Και το σύννεφο μεμιάς στέκεται ανάμεσα στους Εβραίους και τους Αιγυπτίους φωτεινό για τους πρώτους σκοτεινό για
«Σταυρόν Χαράξας Μωσής»: Καταβασία του Σταυρού
τους δεύτερους. Το ραβδί του Μωυσή χτυπά τη θάλασσα. Νοτιάς δυνατός χωρίζει τη θάλασσα στα δύο. Μπροστά στους Εβραίους ανοίγεται ένας τεράστιος δρόμος 10 χλμ! Μόλις περνάει και ο τελευταίος, η θάλασσα με το κτύπημα της ράβδου «καταπίνει» τους υπερήφανους στρατιώτες του Φαραώ. Η περιπέτεια της ελευθερίας δεν ξεκινά με ηρωικά κατορθώματα των σκλάβων αλλά με μια σκηνή που θυμίζει τη Δημιουργία!

4. Το Πάσχα στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη: ομοιότητες και διαφορές
Το φαγητό του εβραϊκού Πάσχα σήμερα
Η λέξη «Πάσχα» (Πεσάχ) σημαίνει το πέρασμα, τη διάβαση, όπως και προστατεύω (Ησ. 31, 5). Κάθε άνοιξη οι βοσκοί έσφαζαν-θυσίαζαν ένα χρονιάρικο αρνί για να προστατευθεί το κοπάδι τους από τη δαιμονική κακοτυχία και να «δουν» το άγνωστο μέλλον.
Στην Παλαιά Διαθήκη το Πάσχα συνδέθηκε με το πέρασμα του εξολοθρευτή αγγέλου από τα σπίτια και το θάνατο των πρωτοτόκων εκείνη τη «μεγάλη» νύχτα της Εξόδου. Οι Ισραηλίτες έπρεπε να σφάξουν και όρθιοι να καταναλώσουν οικογενειακά ένα αρσενικό χρονιάρικο αρνί. Αυτό έπρεπε να είναι χωρίς μώμο (ψεγάδι) και με το αίμα του «σφράγισαν» τα
κατώφλια των καλυβών τους ώστε να διασωθούν τα παιδιά τους. Αυτή τη γιορτή του Πάσχα γιόρταζαν και γιορτάζουν λαμπρά οι Ισραηλίτες στις 14 Νισάν (Μαρτίου - Απριλίου). Θυμούνται εκτός από τη λευτεριά τους, τη Δημιουργία του κόσμου και αναμένουν με λαχτάρα έναν νέο Μωυσή ελευθερωτή.

Ο Κύριος, στο τελευταίο Πάσχα της επίγειας ζωής του, στο «Μυστικό Δείπνο» που γιόρτασε με τους μαθητές του στο Ανώγι πρόσφερε τον Εαυτό Του αντί του πασχάλιου αμνού για να σωθεί ο κόσμος από τις αμαρτίες.
Ο Μυστικός Δείπνος του Λεονάρντο ντα Βίντσι (ιταλ. Il Cenacolo ή L'Ultima Cena), περίπου 1495-1498, τέμπερα σε γύψο, 460 χ 880 εκ., Μιλάνο

7η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Γράψτε τα συναισθήματα που παρουσιάζεται να έχει ο Μωυσής εμπρός στη φλεγόμενη βάτο, στην εικόνα που παρουσιάζεται παρακάτω. Ποια ήταν η εντολή του Κυρίου, μόλις πλησίασε το χώρο;
Ο Μωυσής μπροστά στη φλεγόμενη βάτο. Φορητή εικόνα του 12ου αι. στη Μονή του Σινά
- 1. Φωτογραφία που παρουσιάζει κατασκευή πλίνθων σε περιοχή κοντά στο Κάιρο. Βοηθάει να καταλάβουμε τη δύσκολη δουλειά των Ισραηλιτών πριν την Έξοδο.
- 2. Τοιχογραφία από τις Θήβες της Αιγύπτου που θυμίζει την αναγκαστική εργασία στις πόλεις Πιθώμ και Ραμεσσή.

Η επιγραφή της είναι «Το ραβδί είναι στο χέρι μου, μην είσαι τεμπέλης».
Περιγράψτε πως εργάζονταν οι δούλοι που απεικονίζονται. Στη συνέχεια συζητήστε για το σκληρό τρόπο ζωής του λαού στην Αίγυπτο.
Συμπληρώνω την πρόταση
Οι πληγές ήταν ................................... Μετά από αυτές ο
άφησε ελεύθερους τους ....................
Μετά τη διάβαση της .................... θάλασσας ο λαός προχώρησε
στην ....................
Διάβασε το παρακάτω κείμενο του θεολόγου και πανεπιστημιακού δάσκαλου Ιωάννη Μούρτζιου. Τι συμπεράσματα βγαίνουν από αυτό για τις «δέκα πληγές του Φαραώ»;

Όπως αφηγείται η Παλαιά Διαθήκη, ο Φαραώ μετάνιωσε που άφησε να φύγουν οι Ισραηλίτες, μετά τις πληγές. «Τότε ο Φαραώ έζεψε τις άμαξές του και πήρε μαζί του τους πολεμιστές του» ( Έξ 14,6). Η πολεμική άμαξα σκαλισμένη σε ασβεστόλιθο, που βρέθηκε στο Ναό του Σηθ στην Άβυδο, μας θυμίζει τη σκηνή. Μετά από αυτά που διάβασες στο κείμενο του Ιωάννη Μούρτζιου ποια είναι η γνώμη σας για αυτή την αναφορά της Παλαιάς Διαθήκης; Γιατί καταγράφει την άστοχη ενέργεια του Φαραώ;
Στις εικόνες παρουσιάζονται στιγμιότυπα από το τραπέζι του εβραϊκού Πάσχα, το βιβλίο πασχαλινών προσευχών, φαγητά και ποτά. Μπορείς να ξεχωρίσεις κάποια από αυτά; Γράψε δίπλα τους τι είναι.

8η Διδακτική Ενότητα. Εμπόδια στην πορεία για την ελευθερία
1. Το μάννα εξ' ουρανού και το νερό από την πέτρα: Ο Θεός μεριμνά για τις βιοτικές ανάγκες - τον «επιούσιο άρτο» των ανθρώπων ( Έξ. 16, 13-16 17, 1-7)
«Το βράδυ ήρθε ένα σμήνος από ορτύκια και σκέπασε το στρατόπεδο και το πρωί τριγύρω στο στρατόπεδο υπήρχε ένα στρώμα δροσιάς. Όταν διαλύθηκε η δροσιά, σχηματίστηκε πάνω στην επιφάνεια της ερήμου κάτι σαν λεπτή πάχνη. Το είδαν οι Ισραηλίτες, αλλά δεν ήξεραν τι ήταν, και ρωτούσαν ο ένας τον άλλο: "Τι είν' ετούτο;" Ο Μωυσής τούς είπε: "Αυτό είναι το ψωμί που σας δίνει ο Κύριος να φάτε. Ο Κύριος διέταξε να μαζεύετε απ' αυτό, ο καθένας όσο χρειάζεται: ένα γομόρ, για κάθε άτομο. Καθένας θα μαζεύει ανάλογα με τον αριθμό των ατόμων που μένουν μαζί του στην ίδια σκηνή". […] Ολόκληρη η Ισραηλιτική κοινότητα έφυγε από την έρημο Σιν και έφτασε, με ενδιάμεσους σταθμούς, στη Ραφιδίν, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου.

Η σκληρή έρημος
Εκεί στρατοπέδευσαν, αλλά δεν υπήρχε νερό να πιούν. Άρχισαν τότε να τα βάζουν με το Μωυσή: "Δώσε μας νερό να πιούμε", του φώναζαν. Ο Μωυσής τους είπε: "Γιατί τα βάζετε μαζί μου; Γιατί προκαλείτε τον Κύριο;" […]. Τότε ο Μωυσής προσευχήθηκε στον Κύριο και είπε: "Τι να κάνω γι' αυτόν το λαό; Λίγο ακόμα και θα με λιθοβολήσουν". Ο Κύριος είπε στο Μωυσή: "Προχώρα μπροστά από το λαό, […] πάρε στο χέρι και το ραβδί σου με το οποίο χτύπησες το Νείλο, και πήγαινε. Εγώ θα βρίσκομαι εκεί πριν από σένα, πάνω στο βράχο, στο όρος Χωρήβ. Χτύπα το βράχο, και θα βγει από 'κει νερό για να πιει ο λαός"».

Ο δρόμος προς τη Γη της Επαγγελίας δεν ήταν ο σύντομος παραλιακός αλλά μακρύς μέσα από την έρημο. Ο Κύριος, όμως, δεν τους εγκατέλειψε! Την καυτή μέρα οι Ισραηλίτες ένοιωθαν την παρουσία Του σαν σύννεφο που τους σκέπαζε από τη φοβερή ζέστη και τους δρόσιζε ενώ το βράδυ μεταμορφωνόταν σε στύλο φωτιάς, που τους έδειχνε το δρόμο. Ο λαός συχνά βαρυγκομούσε και τα «έβαζε» με τον Μωυσή. Προτιμούσε τη γη της σκλαβιάς, όπου τους πρό-
Τα ορτύκια
σφεραν «πολυτέλειες» - λιχουδιές, καζάνια με κρέας, σκόρδα και κρεμμύδια, παρά την έρημο της ελευθερίας. Προτιμούσαν να είναι σκλάβοι του Φαραώ παρά δούλοι του Θεού! Κι όμως ο Κύριος τους πρόσφερε νερό από πέτρα, ορτύκια (πουλιά που μεταναστεύουν όμως όχι το καλοκαίρι αλλά την άνοιξη) και κατεξοχήν το μάννα, που είχε της γεύση της μελωμένης τηγανίτας. Έπρεπε μόνον να φροντίζουν για τον άρτο τον «επιούσιο» και να μην αποθηκεύουν για το «αύριο».

Ο Μωυσής λαμβάνει τις Εντολές, τους Οδοδείκτες της Ευτυχίας

2. Ο χρυσός μόσχος στο Σινά: Η σχέση με τον Θεό δοκιμάζεται ( Έξ. 32, 1-8)
«Όταν οι Ισραηλίτες είδαν ότι ο Μωυσής αργούσε να κατεβεί από το βουνό, μαζεύτηκαν γύρω από τον Ααρών και του έλεγαν: "Σήκω, φτιάξε μας θεούς, που να προπορεύονται στο δρόμο μας, γιατί αυτός ο Μωυσής, ο άνθρωπος που μας έβγαλε από την Αίγυπτο, δεν ξέρουμε τι έγινε". Ο Ααρών τούς είπε: "Βγάλτε τα χρυσά σκουλαρίκια που έχουν στ' αυτιά τους οι γυναίκες σας, οι γιοι σας και οι κόρες σας και φέρτε τα σ' εμένα". […] Εκείνος τα πήρε και τα έλειωσε, τα έχυσε σ' ένα καλούπι και έκανε απ' αυτά ένα άγαλμα μοσχαριού. Φώναξε τότε ο λαός: "Αυτός είναι ο θεός σου, Ισραήλ, που σ' έβγαλε από την Αίγυπτο!". […] Τότε είπε ο Κύριος στο Μωυσή: "Πήγαινε, κατέβα, γιατί ο λαός που έβγαλες από την Αίγυπτο έπεσε σε μεγάλη αμαρτία. Έφυγαν γρήγορα από το δρόμο που
τους έδειξα. Έφτιαξαν ένα χυτό μοσχάρι και το προσκύνησαν" […]».

Ο Μωυσής μιλούσε στο Σινά με τον Θεό και του παρέδωσε τις δύο πλάκες της διαθήκης. Ο λαός βλέποντας την καθυστέρηση του αρχηγού τους, ξεχνούν τα δώρα του Θεού τους. Απαιτούν ένα χρυσό ταύρο, «επιστρέφοντας» στο θεό - Άπι των Αιγυπτίων. Ακολούθως επιδόθηκαν σε θυσίες και όργια. Τότε ο Θεός απευθύνεται στον Μωυσή και ζητά την «άδειά» του: «Άφησε με, να τους εξοντώσω!» και ο Μωυσής «υποχρεώνεται» να προσευχηθεί για το λαό του: «Συγχώρεσέ μας Κύριε! Θυμήσου τον Αβραάμ, τον Ισαάκ! Θυμήσου τι τους υποσχέθηκες! Τι θα πουν οι εχθροί μας για Σένα, άμα δουν τον λαό σου να πεθαίνει αβοήθητος εδώ στις ερημιές;». Για άλλη μια φορά «νικά» το έλεος και η αγάπη του Θεού. Ο Μωυσής γύρισε στους πρόποδες του βουνού κι έσπασε τις δύο πλάκες! Έλιωσε το χρυσάφι. 3000 άνθρωποι που έκαναν το μοσχάρι πέθαναν - αποκόπηκαν από το σώμα του λαού, για να μη μολυνθεί ολόκληρο.

Η λατρεία του «Χρυσού»

3. Η έρημος: ένα σπουδαίο «σχολείο» για τον λαό του Θεού
Βλέποντας τις περιπέτειες των Ισραηλιτών στην έρημο, διαπιστώνουμε ότι τελικά ο τόπος αυτός έχει δύο βασικά χαρακτηριστικά:
Πρώτον , είναι ιδιαίτερα αφιλόξενος πρόκειται για ένα μέρος όπου σπάνια βρίσκει κανείς τροφή και νερό. Γενικότερα, μέσα στην έρημο ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει.
Δεύτερον , είναι τόπος στον οποίον η πίστη - εμπιστοσύνη δοκιμάζεται. Τι σημαίνει αυτό; Ότι οι Ισραηλίτες καθ' όλη τη διάρκεια της πορείας τους μέσα στην έρημο, και μάλιστα όταν έρχονται αντιμέτωποι με συγκεκριμένες δυσκολίες, όπως η πείνα, η δίψα και η απόγνωση, τότε τα γεγονότα αυτά τους βοηθούν να συνειδητοποιήσουν εάν αγαπούν αληθινά τον Θεό, με όλη την καρδιά τους, χωρίς να αμφιβάλουν για την παντοδυναμία του και τη φιλευσπλαχνία του και, επίσης, εάν πραγματικά εμπιστεύονται εκείνον που τους ελευθέρωσε από τη χώρα της δουλείας, την Αίγυπτο.

Το μεγάλο «φροντιστήριο» Πίστης της Ερήμου
Η έρημος Σινά σήμερα
Επομένως, η έρημος θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως ένα σπουδαίο σχολείο για τους Ισραηλίτες, μέσω του οποίου θα οδηγηθούν στη Γη της Επαγγελίας.
Έρημος του Σινά

4. Τι γοητεύει τον σύγχρονο άνθρωπο: ο Θεός ή τα ελκυστικά υποκατάστατά του;
Τα «είδωλα» του σύγχρονου Ανθρώπου
Είδαμε προηγουμένως ότι οι Ισραηλίτες ζήτησαν από τον Ααρών να τους φτιάξει ένα άγαλμα, το οποίο θα απεικόνιζε τον Θεό τους. Γιατί το ζήτησαν αυτό; Τι είχαν πραγματικά ανάγκη; Μάλλον ήθελαν κάτι που ζητούν οι άνθρωποι σε κάθε εποχή: όλοι έχουν ανάγκη από κάτι χειροπιαστό, κάτι που να τους προσφέρει μία εύκολη και γρήγορη λύση στα προβλήματά τους. Οι Ισραηλίτες, όσο διάστημα ο Μωυσής λείπει για να παραλάβει τις 10 Εντολές από τον ίδιο τον Θεό, φαίνεται ότι χάνουν την εμπιστοσύνη στον Θεό και τότε, αναζητούν μία λύση εύκολη και γρήγορη. Το να γνωρίσουν τον Θεό καλύτερα, το φτιάξουν μία σχέση εμπιστοσύνης μαζί του, είναι πράγματα που θέλουν χρόνο και κόπο. Οι Ισραηλίτες όμως, στην περίπτωση αυτή, δεν θέλουν να κοπιάσουν, δεν θέλουν να κουραστούν λίγο περισσότερο, δεν θέλουν να προσπαθήσουν να γνωρίσουν καλύτερα τον Θεό που τους αγαπά. Και για τον λόγο αυτό ζητούν από τον Ααρών να τους φτιάξει ένα χρυσό μοσχάρι. Έτσι, νομίζουν ότι ο Θεός τους θα είναι κάτι
που μπορούν να το έχουν άμεσα στα χέρια τους ανά πάσα στιγμή, χωρίς να κοπιάσουν και χωρίς να είναι αναγκαίο να έχουν μία σχέση εμπιστοσύνης μαζί του. Αυτό το άγαλμα όμως είναι ένα είδωλο, ένας ψεύτικος Θεός, και το μόνο που χαρίζει στον άνθρωπο είναι μία ψευδαίσθηση, μία απάτη ότι τα σπουδαία πράγματα στη ζωή του μπορούν να τα αποκτήσει εύκολα, χωρίς θυσίες και χωρίς αγώνα. Μήπως, υπάρχουν και στις μέρες μας τέτοια είδωλα, τέτοιου είδους ψεύτικοι Θεοί; Ας προβληματιστούμε λίγο στο θέμα αυτό.

8η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Αντιστοιχείστε τους σταθμούς των Ισραηλιτών στην έρημο (ΣΤΗΛΗ Α) με τις περιγραφές που υπάρχουν στη ΣΤΗΛΗ Β.

| ΣΤΗΛΗ Α                      | ΣΤΗΛΗ Β                                           |
|------------------------------|---------------------------------------------------|
| Μερά ( Έξ. 15,23 κ.ε.)       | Δίνεται το μάννα και τα ορτύκια στους  Ισραηλίτες |
| Αιλίμ ( Έξ. 15,27)           | Νερό από τα βράχια, η μάχη με τους  Αμαληκίτες    |
| Έρημος Σιν ( Έξ. 16, 1 κ.ε.) | Στέλνονται κατάσκοποι στη Χαναάν                  |
| Ραφιδίν ( Έξ. 17, 1 κ.ε.)    | Τα πικρά νερά γίνονται γλυκά                      |
| Όρος Σινά ( Έξ. 19,1 κ.ε.)   | Ο Θεός δίνει τον Νόμο                             |
| Έρημος Φαράν (Αρ. 13,1 κ.ε.) | Δώδεκα πηγές νερού και εβδομήντα φοίνικες         |

Οι Ισραηλίτες θέλουν να κατασκευαστεί ένα χρυσό μοσχάρι και να το λατρέψουν. Γιατί το κάνουν αυτό, ενώ ο Θεός τους βοηθούσε συνεχώς; Λάβετε υπόψη σας ότι το μοσχάρι ήταν για πολλούς αρχαίους λαούς της περιοχής σύμβολο μυϊκής δύναμης και γονιμότητας της φύσης.
Η εικόνα δείχνει σκηνές από τη ζωή των μοναχών στην Χερσόνησο του Σινά. Να την περιγράψετε και στη συνέχεια συζητήστε γιατί επέλεξαν οι μοναχοί να ζήσουν σε αυτόν τον τόπο, στον οποίο δόθηκαν οι Εντολές από τον Θεό.
Αν ένας Ισραηλίτης κρατούσε ημερολόγιο για τα γεγονότα της πορείας στην έρημο, μετά την Έξοδο, τι θα έγραφε σε αυτό για το νερό που ανάβλυσε από το βράχο της ερήμου Σιν και το Μάνα;

Γράφω δίπλα σε κάθε πρόταση ανάλογα ΣΩΣ ΤΟ ή Λ ΑΘΟΣ
-  Ο χρυσός μόσχος δοκίμασε τη σχέση του Θεού με το λαό
-  Οι Ισραηλίτες χόρτασαν στην έρημο με ψωμιά που έπεσαν από τον ουρανό
-  Το νερό βρέθηκε χάρη στην προσευχή του Μωυσή
-  Τα ορτύκια χόρτασαν τους Ισραηλίτες
-  Ο λαός παραπονούνταν στο Μωυσή για τις δυσκολίες της ερήμου
Οι παρακάτω εικόνες από την έρημο του Σινά δίνουν, κατά τη γνώμη σας, απαντήσεις στο ερώτημα «Γιατί η έρημος ήταν ένα σπουδαίο "σχολείο" για το λαό του Θεού». Συζητήστε τις σκέψεις σας με τους συμμαθητές σας.

9η Διδακτική Ενότητα. Η περιπλάνηση χρειάζεται πυξίδα!

1. Ο Δεκάλογος στο Σινά: Ο Θεός συνάπτει Διαθήκη με τον λαό του πάνω σε δύο πλάκες.
Θέα του Όρους Σινά τα ξημερώματα, από την περιοχή της Ι. Μ. της Αγίας Αικατερίνης. Διακρίνεται η Ερυθρά Θάλασσα
Ο Μωυσής λαμβάνει τις Δέκα Εντολές
Στο όρος Σινά, την πλέον σημαντική στάση του λαού στην πορεία του από τη σκλαβιά της Αιγύπτου για την ελευθερία, γίνεται η Διαθήκη, δηλαδή η Συμφωνία ανάμεσα στον Θεό και στον λαό. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η ελεύθερη αποδοχή της από μέρους του λαού. Ο Θεός δεσμεύεται να προστατεύει και να αγαπά τον άνθρωπο και ζητά από αυτόν να αγαπάει με όλες τις δυνάμεις του τον Θεό και τον συνάνθρωπό του.

Η Διαθήκη περιλαμβάνει νόμους και κανόνες. Επίκεντρό της είναι οι Δέκα Εντολές, οι οποίες, με συνοπτικό τρόπο, αναδεικνύουν βασικές πτυχές της σχέσης με τον Θεό και τον συνάνθρωπο.

«Ο Θεός μίλησε στο λαό και είπε αυτούς τους λόγους:
- 1. Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, που σε έβγαλα από την Αίγυπτο, τον τόπο της δουλείας. Δεν θα υπάρχουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από μένα.
- 2. Δεν θα κατασκευάσεις για σένα είδωλα και κανενός είδους ομοίωμα που να αντιπροσωπεύει οτιδήποτε βρίσκεται ψηλά στον ουρανό ή εδώ κάτω στη γη ή μέσα στα νερά, κάτω απ' τη γη. Δεν θα τα προσκυνάς ούτε θα τα λατρεύεις, γιατί εγώ ο Κύριος, ο Θεός σου είμαι Θεός που απαιτώ αποκλειστικότητα.
- 3. Δεν θα προφέρεις για ασήμαντους λόγους το όνομα του Κυρίου, του Θεού σου..
- 4. Να αφιερώνεις την ημέρα του Σαββάτου στον Κύριο και Θεό σου. Έξι μέρες θα εργάζεσαι…. Αλλά η έβδομη μέρα είναι μέρα ανάπαυσης, αφιερωμένη σ' εμένα, τον Κύριο τον Θεό σου.
- 5. Να τιμάς τον πατέρα σου και τη μητέρα σου
- 6. Δεν θα φονεύσεις.
- 7. Να αφιερώνεσαι στον άντρα σου ή στη γυναίκα σου
- 8. Δεν θα κλέψεις.
- 9. Δεν θα καταθέσεις ψεύτικη μαρτυρία ενάντια στο συνάνθρωπό σου. 10. Δεν θα επιθυμήσεις τίποτε απ' ό,τι ανήκει στο συνάνθρωπό σου: ούτε το σπίτι του ούτε τη γυναίκα του, το παιδί του ή τα ζώα του» ( Έ ξ . 2 0 ,1-17 ) .

2. Εντολές και διατάξεις για τη ζωή: Εγγύηση για να παραμείνει ζωντανή η σχέση με τον Θεό
Είναι γνωστό ότι ο Δεκάλογος αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης σειράς εντολών και διατάξεων που έδωσε ο Θεός στο λαό και, σύμφωνα με την παράδοση, κατέγραψε ο Μωυσής (Μωσαϊκός νόμος). Αυτές ρυθμίζουν τις κοινωνικές σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων και τη λατρευτική ζωή των Ισραηλιτών.
Χαρακτηριστικές είναι οι παρακάτω:
- «1 Ο Κύριος έδωσε εντολή στο Μωυσή:
- 2 να πει σ' όλη την ισραηλιτική κοινότητα: Να είστε άγιοι, γιατί εγώ ο Κύριος, ο Θεός σας, είμαι άγιος.
- 3 Να σέβεται καθένας τον πατέρα του και την μητέρα του και να τηρείτε τα Σάββατά μου. Εγώ είμαι ο Κύριος, ο Θεός σας.
- 4 Να μην προτιμάτε τα είδωλα αντί για μένα, και να μη φτιάχνετε θεούς από λιωμένο μέταλλο για να τους προσκυνάτε. Εγώ, ο Κύριος, είμαι ο Θεός σας.
- 5 Όταν μου προσφέρετε θυσία κοινωνίας, πρέπει να την προσφέρετε με τρόπο που να γίνεται αποδεκτή...
- 9 Όταν θερίζετε τα χωράφια σας, μην κόβετε τα στάχυα ως την τελευταία γωνιά του χωραφιού σας και μη γυρίζετε πίσω, μετά το θερισμό, για να μαζέψετε τα στάχυα που παρέπεσαν.
- 10 Ούτε να γυρνάτε πίσω στο αμπέλι σας για να μαζέψετε τα τσαμπιά που έμειναν ή τις ρώγες που έχουν πέσει να τ' αφήνετε για τον φτωχό και για τον ξένο. Εγώ, ο Κύριος, είμαι ο Θεός.
- 11 Μην κλέβετε, μη λέτε ψέματα, μην εξαπατάτε ο ένας τον άλλον.
- 12 Μην ορκίζεστε ψέματα στο όνομά μου, γιατί έτσι βεβηλώνετε το όνομα του Θεού σας. Εγώ είμαι ο Κύριος.
- 13 Μην εκμεταλλεύεσαι τον άλλο και μην τον ληστεύεις. Το ημερομίσθιο του εργάτη μην το κατακρατείς ούτε για μία μέρα. 14 Μη βρίζεις τον κουφό και μη βάζεις εμπόδια στον τυφλό, αλλά να φοβάσαι τον Θεό σου. Εγώ είμαι ο Κύριος» (Λευιτ. 19, 1-14).

Αριστερά:
«Ούτε να γυρνάτε πίσω στο αμπέλι σας για να μαζέψετε τα τσαμπιά που έμειναν ή τις ρώγες που έχουν πέσει να τ' αφήνετε για τον φτωχό και για τον ξένο» (Λευιτ. 19,10)
Δεξιά: Το δείπνο του Ιουδαϊκού Πάσχα
Για τις γιορτές, που αποτελούν βασικό μέρος της λατρευτικής ζωής, αναφέρονται τα εξής:
- 4 Οι γιορτές του Κυρίου, στις οποίες θα συγκαλείτε ιερές συνάξεις και θα τις γιορτάζετε στον καθορισμένο καιρό τους, είναι οι ακόλουθες:

Γιορτές του Πάσχα και των Αζύμων
- 5 Τη δέκατη τέταρτη μέρα του πρώτου μήνα το βράδυ, είναι το Πάσχα του Κυρίου.
- 6 Τη δέκατη πέμπτη του ίδιου μήνα, θα είναι η γιορτή των Αζύμων. Εφτά μέρες συνέχεια θα τρώτε ψωμί χωρίς προζύμι.
- 7 Την πρώτη μέρα θα έχετε ιερή σύναξη. Δε θα κάνετε καμιά χειρωνακτική εργασία.
- 8 Εφτά μέρες θα προσφέρετε στον Κύριο θυσία που γίνεται με φωτιά την έβδομη μέρα θα έχετε ιερή σύναξη. Δε θα κάνετε καμιά χειρωνακτική εργασία (Λευιτ. 23, 4-8).
Ιουδαϊκή Πεντηκοστή
«...θα την υπενθυμίζετε με σαλπίσματα...» (Λευιτ. 23, 23-24)

Οι γιορτές της Πεντηκοστής και των Πρωτογεννημάτων
- 15 Έπειτα θα μετρήσετε εφτά πλήρεις εβδομάδες από την επόμενη του Σαββάτου εκείνου, που θα φέρετε το δεμάτι να το προσφέρετε με την ειδική τελετουργική κίνηση στον Κύριο.
- 16 Θα μετρήσετε πενήντα μέρες ως την επόμενη του έβδομου Σαββάτου και τότε θα προσφέρετε στον Κύριο νέα αναίμακτη θυσία από σιτηρά (Λευιτ. 23, 15-16).

Η πρώτη του έτους
- 23-24 Επίσης ο Κύριος έδωσε στους Ισραηλίτες τις ακόλουθες οδηγίες μέσω του Μωυσή:
- Η πρώτη ημέρα του έβδομου μήνα, θα είναι μέρα απόλυτης ανάπαυσης, που θα την υπενθυμίζετε με σαλπίσματα και θα έχετε ιερή σύναξη.
- 25 Δεν επιτρέπεται να κάνετε καμιά χειρωνακτική εργασία και θα προσφέρετε στον Κύριο θυσία που γίνεται με φωτιά (Λευιτ. 23, 23 -25).

Ημέρα του Εξιλασμού
- 26 -27 Η δέκατη μέρα αυτού του έβδομου μήνα, συνέχισε ο Κύριος, θα είναι η μέρα του Εξιο -λασμού. Εκείνη την ημέρα θα συγκαλείτε ιερή σύναξη, θα ταπεινώνεστε και θα προσφέρετε στον Κύριο θυσία που γίνεται με φωτιά.
- 28 Δεν επιτρέπεται να κάνετε καμιά χειρωνακτική εργασία είναι η ημέρα του Εξιλασμού, όπου γίνεται για σας η τελετουργία της εξιλέωσής σας ενώπιον του Κυρίου του Θεού σας.
- 29 Όποιος δεν ταπεινώνεται εκείνη την ημέρα, θα αποκόπτεται από το λαό του (Λευιτ. 23, 26-29).

Γιορτή της Σκηνοπηγίας
33-34 Ο Κύριος έδωσε επίσης τις ακόλουθες οδηγίες στους Ισραηλίτες μέσω του Μωυσή: Τη δέκατη πέμπτη μέρα αυτού του έβδομου μήνα, θα είναι η γιορτή της Σκηνοπηγίας για τον Κύριο, και θα διαρκεί εφτά μέρες» (Λευιτ. 23, 33-34).

3. « Μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον » (Μτ. 5, 17): Ο Νόμος ως Οδηγός στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη
Ο Νόμος είναι δωρεά του Θεού στους ανθρώπους, αφού αποτελούσε οδηγό που έδινε κατευθύνσεις για το πώς έπρεπε να ζουν, ώστε να έχουν καλές σχέσεις με τον Θεό και τους συνανθρώπους και να ζουν αρμονικά. Ο ίδιος ο Χριστός τόνισε την αξία του αναφέροντας
- «17 Μη νομίσετε πως ήρθα για να καταργήσω το νόμο ή τους προφήτες. Δεν ήρθα για να τα καταργήσω, αλλά για να τα πραγματοποιήσω.
- 18 Σας βεβαιώνω πως όσο υπάρχει ο κόσμος, έως τη συντέλειά του, δε θα πάψει να ισχύει ούτε ένα γιώτα ή μία οξεία από το νόμο». (Μτ. 5, 17-18).

Ο Χριστός διδάσκει τον πλούσιο νέο

4. «Η τήρηση των εντολών βρίσκει την ολοκλήρωσή της στην προσευχή υπέρ όλου του κόσμου» (γέρων Σωφρόνιος Σαχάρωφ): η αγάπη των πάντων ως η κατεξοχήν εντολή στο Σώμα της Εκκλησίας
Η αληθινή προσευχή είναι δώρο του Αγίου Πνεύματος, το οποίο συνεχώς ενεργεί στην Εκκλησία. Ειδικά η προσευχή υπέρ όλου του κόσμου πρέπει να αποτελεί συνεχή φροντίδα του πιστού. Οπότε ο Μωσαϊκός νόμος έχει σημασία για τους χριστιανούς αν τοποθετηθεί μέσα στο πλαίσιο της αγάπης για όλους. Όταν η Χάρη του Αγίου Πνεύματος γίνεται η δύναμη που ενεργεί στον άνθρωπο, τότε εκπληρώνεται η εντολή της αγάπης που επικεντρώνεται στη φροντίδα για το συνάνθρωπο και για όλο τον κόσμο.

5. Η Θεία Λειτουργία ως κατεξοχήν έκφραση της θυσιαστικής αγάπης στο Σώμα της Εκκλησίας
Η τήρηση του Νόμου σήμαινε για το λαό ότι δέχονταν τις ευεργεσίες του Θεού και την επικοινωνία μαζί του. Τον ίδιο ρόλο έχει και η συμμετοχή στη Θεία Λειτουργία. Ο άνθρωπος αναγνωρίζει το μεγαλείο του Θεού και εκδηλώνει την αγάπη και την ευγνωμοσύνη του για Αυτόν. Αυτή η αγάπη αφορά και το συνάνθρωπο. Έτσι όλοι οι Χριστιανοί κοινωνούμε από το κοινό ποτήριο της Θείας Ευχαριστίας, αποδεικνύοντας έτσι ότι αποτελούμε το Σώμα Χριστού, που το κάθε μέλος του οφείλει να διακρίνεται για τη θυσιαστική αγάπη του για τους άλλους.

Γέρων Σωφρόνιος Σαχάρωφ
Ο Μέγας Αρχιερεύς με Ιεράρχες. Μουσείο εκκλησιαστικής τέχνης Ιεράς Μονής Στροφάδων και Αγίου Διονυσίου, Ιερά Μητρόπολις Ζακύνθου & Στροφάδων
Τα κείμενα που ακολουθούν χρησιμοποιήστε τα για να συζητήσετε. Στη συνέχεια, αφού χωριστείτε σε ομάδες, κάθε μία να φτιάξει ένα μήνυμα, σύνθημα ή σκίτσο. Όλα αυτά θα δημιουργήσουν ένα κολλάζ που θα αναρτηθεί σε τοίχο του σχολείου, αφού ζητηθεί η άδεια του Διευθυντή σας.
Παρατηρήστε την εικόνα «Ο Μωυσής παίρνει τις Δέκα Εντολές» και απαντήστε στα ερωτήματα:

-  Πώς παρουσιάζεται ο Μωυσής στην εικόνα;
-  Πώς αντιδράει ο λαός στην παράδοση από τον Θεό των Δέκα Εντολών στο Μωυσή;
-  Πώς παρουσιάζεται το φυσικό περιβάλλον του Σινά;

9η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες

Διατάξεις από το Νόμο του Θεού: Το Ιωβηλαίο Έτος.
Το όρος των Εντολών του Θεού στην τέχνη
Ο παρακάτω πίνακας του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (Ελ Γκρέκο) που τιτλοφορείται «Άποψη της Μονής και του όρους Σινά» βρίσκεται στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης. Σε αυτόν απεικονίζονται οι
τρεις υψηλότερες κορυφές του Όρους Σινά, το μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης και ομάδες οδοιπόρων.
Αφού χωριστείτε σε ομάδες, κάθε ομάδα να αναλάβει να απαντήσει σε ένα από τα παρακάτω ερωτήματα:
-  Τι συναισθήματα θα κατέκλυζαν τους προσκυνητές όταν αντίκριζαν το όρος Σινά;
-  Τι γνωρίζετε για το Μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης του Σινά;
-  Ποια στοιχεία του πίνακα τον παρουσιάζουν ως τόπο στον οποίο ο Θεός έδωσε τις Εντολές Του στο Μωυσή;
-  Αν ήσουν οδοιπόρος στο όρος Σινά πώς θα ήταν για σένα η «ζωή με τον Θεό» (για παράδειγμα, πώς θα συμμετείχες στη Θεία Λειτουργία στο Μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης του Σινά);

ΛΥΣΤΕ ΤΟ ΣΤΑΥΡΟΛΕΞΟ (Δημιουργήθηκε με το «Web 2.0» εργαλείο δημιουργίας σταυρόλεξων Crossword Labs https://crosswordlabs.com/ )

Η περιπλάνηση χρειάζεται πυξίδα!

Οριζόντια
- 1. ΣΕ ΔΥΟ ΠΛΑΚΕΣ ΓΡΑΦΤΗΚΑΝ ΟΙ …. ΕΝΤΟΛΕΣ
- 3. ΠΗΡΕ ΤΙΣ ΕΝΤΟΛΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΘΕΟ
- 4. ΓΙΟΡΤΑ ΖΟΝΤΑΝ Κ ΑΘΕ ΠΕΝΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ
Γράψτε τις λέξεις που λείπουν (επιλέγοντας από τις προτεινόμενες) στο παρακάτω απόσπασμα από το βιβλίο της Εξόδου, και θα γνωρίσετε έναν ακόμη σπουδαίο θεσμό της Παλαιάς Διαθήκης: το Σαββατικό Έτος.
« Έξι χρόνια θα . . . . . . . . . . . .
τη γη σου και θα κάνεις συγκομιδή των προϊ-
ό ν τ ω ν τ η ς . Τ ο ν
Ό σ α π α ρ ά γ ε ι δ ε ν θ α τ α
α λ ά θ α τ α α φ ή ν ε ι ς ε λ ε ύ θ ε -
ρ α γ ι α ν α
ο ι φ τ ω χ ο ί τ ο υ λ α ο ύ σ ο υ , κ α ι α π ' ό , τ ι π ε ρ ι σ -
σέψει, τα άγρια . . . . . . . . . . . . Το ίδιο θα γίνεται και με το αμπέλι σου και με τον

» ( Έξ. 23, 10-11).
Προτεινόμενες λέξεις: λιοντάρια, θερίζεις, όγδοο, αφήνεις, έβδομο, ελαιώνα σου, τρέφονται, σιτοβολώνα σου, φάνε, σπέρνεις, ζώα, δέκατο, μαζεύεις, αφήνεις
χ ρ ό ν ο θ α τ η ν α φ ή ν ε ι ς ν α α ν α π α ύ ε τ α ι .

Κάθετα
- 2. ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΕΝΤΟΛΗ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ «ΕΓΩ ΕΙΜΑΙ Ο ΚΥΡΙΟΣ Ο ΘΕΟΣ ΣΟΥ ΠΟΥ ΣΕ ΕΒΓΑΛΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ........»

7.
Στο όστρακο που εικονίζεται (2ος αι. π.Χ.) είναι γραμμένες στην εβραϊκή γλώσσα οι πρώτες λέξεις της «Μεγάλης Εντολής» που είναι «Άκου λαέ του Ισραήλ: Ο Κύριος είναι ο Θεός μας - μόνον ο Κύριος. Ν' αγαπάς, λοιπόν, τον Κύριο, τον Θεό σου, μ' όλη την καρδιά σου, μ' όλη την ψυχή σου και μ' όλη τη δύναμή σου» (Δτ. 6,4-5). Υπογράμμισε από τις λέξεις ποιες θεωρείς ως πιο σημαντικές και στη συνέχεια συζητήστε στην τάξη σας γιατί αυτή η εντολή είναι βασική για τον πιστό άνθρωπο.

10η Διδακτική Ενότητα. Οι ηγέτες ως υπηρέτες του λαού στο ταξίδι: Δεββώρα, Σαμψών, Δαβίδ
«Τα γεγονότα που εξιστορούνται (στο βιβλίο των Κριτών) ανήκουν σε χρονική περίοδο δύο περίπου εκατονταετηρίδων, περίοδο μεταβατική για τον περιούσιο λαό που εισέρχεται στη Γη της επαγγελίας, τη γεμάτη από πολεμικές επιχειρήσεις και αγώνες προς τους ντόπιους κατοίκους και τους γειτονικούς αρπακτικούς λαούς».
Χαστούπης Αθανάσιος (2017). Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη. Αθήνα: Έννοια. Απόδοση στη Νέα Ελληνική Δ. Μπαλιάτσας.

Προσκύνημα των Χαναναίων, που βρίσκεται στην περιοχή της Μεγιδδώ

1. Οι Κριτές: απλοί άνθρωποι της καθημερινότητας που αναλαμβάνουν ευθύνη για χάρη του λαού (Βιβλίο Κριτών).
Οι Κριτές, για τους οποίους γίνεται λόγος στο ομώνυμο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, ήταν πολιτικοί ή στρατιωτικοί ηγέτες του λαού, που έδρασαν πριν την εποχή των βασιλιάδων. Επιλέγονταν από τον Θεό σε δύσκολους καιρούς, που οι γειτονικοί λαοί απειλούσαν τους Ισραηλίτες και αποστολή τους ήταν να λυτρώσουν το λαό και να αναδείξουν το μεγαλείο του Κυρίου.
Μεγάλοι Κριτές ήταν οι Οθνιήλ, Εούδ, Δεββώρα και Βαράκ, Γεδεών, Ιεφθάε, Σαμψών, Σαμουήλ.

Η αποστολή των Κριτών
- « 11 …Οι Ισραηλίτες δυσαρέστησαν με τις πράξεις τους τον Κύριο, και λάτρεψαν το Βάαλ.
- 12 Εγκατέλειψαν τον Κύριο, τον Θεό των προγόνων τους, που τους είχε βγάλει από την Αίγυπτο, και λάτρεψαν άλλους θεούς, αυτούς που λάτρευαν οι γύρω τους λαοί προσκύνησαν αυτούς τους θεούς κι εξόργισαν έτσι τον Κύριο.
- 13 Εγκατέλειψαν τον Κύριο και λάτρεψαν το Βάαλ και την Αστάρτη,
- 14 κι ο Κύριος ξέσπασε οργισμένος εναντίον τους. ...
- 15 Παντού όπου πήγαιναν να πολεμήσουν, ο Κύριος ήταν εναντίον τους και δε νικούσαν. ... Κι αυτό τους έριχνε σε βαθιά κατάθλιψη
- 16 Τότε ο Κύριος τους έδωσε για αρχηγούς Κριτές, οι οποίοι τους γλίτωναν από τους επιδρομείς.
- 18 Κάθε φορά που ο Κύριος τους έστελνε έναν Κριτή, ήταν ο ίδιος μαζί του και γλίτωνε τους Ισραηλίτες από τους εχθρούς τους όσον καιρό ζούσε ο Κριτής ο Κύριος τους λυπόταν, όταν οι εκμεταλλευτές και οι καταπιεστές τους τούς έκαναν να στενάζουν» (Κρ. 2, 11-18).

2. Δεββώρα και Σαμψών: Κραυγές επιστροφής στην αγκαλιά του Θεού !
Στη συνέχεια, θα παρουσιαστεί η δράση δύο Κριτών, της Δεββώρας και του Σαμψών.

Δεββώρα
Η Κριτής Δεββώρα δίκαζε τις υποθέσεις του λαού καθισμένη κάτω από ένα φοίνικα, τον φοίνικα της Δεββώρας. Καλεί το Βαράκ και του αναφέρει πως ο Κύριος του ζητά να εκστρατεύσει εναντίον του Σίσερα αρχιστράτηγου του Χαναναίου βασιλιά Ιαβίν. Ο Βαράκ ζητάει να έρθει μαζί του και η Δεββώρα. Γίνεται σκληρή μάχη από την οποία νικητές βγαίνουν οι Ισραηλίτες. Στη συνέχεια ψάλλεται και από τους δύο λαμπρός ύμνος προς τιμήν του Κυρίου που αρχίζει ως εξής:
- «2 Τον Κύριο δοξολογήστε, γιατί καλοί αρχηγοί δίνουν στον Ισραήλ προστάγματα,
- γιατί ο λαός πρόθυμος έτρεξε να πολεμήσει.
- 3 Ακούστε, βασιλιάδες!

Δώστε, ηγεμόνες, προσοχή!
- Εγώ στον Κύριο θα τραγουδήσω
- στον Κύριο θα ψάλω,
- στον Θεό του Ισραήλ» (Κρ. 5, 2-3).

Σαμψών
Ο Κριτής Σαμψών ήταν αφιερωμένος στον Θεό προτού ακόμη γεννηθεί. Ήταν πολύ δυνατός και όταν ήταν μικρός σκότωσε ένα λιοντάρι και στη συνέχεια νικάει τους Φιλισταίους.
Στη Γάζα ξεφεύγει από ενέδρα που του στήνουν οι κάτοικοι της πόλης.
Γνωρίζει μία γυναίκα τη Δαλιδά που προσπαθεί να μάθει το μυστικό της δύναμής του. Ο Σαμψών της αποκαλύπτει ότι αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι είναι αφιερωμένος στον Θεό. Απόδειξη ήταν ότι ποτέ δεν είχε κόψει τα μαλλιά του.
Η Δαλιδά προδίδει το μυστικό του Κριτή στους Φιλισταίους, που της ζητούν να του κόψει τα μαλλιά. Εκείνη το κάνει και τότε οι Φιλισταίοι συλλαμβάνουν τον αδύναμο πλέον Σαμψών και τον τυφλώνουν. Όμως τη μέρα της γιορτής του ειδώλου τους Δαγών,

Η Κριτής Δεββώρα
O Σαμψών εξουδετερώνει τους Φιλισταίους με τη σιαγόνα γαϊδάρου
Η Δαλιδά προδίδει το μυστικό του Σαμψών στους Φιλισταίους
- «…φώναξε ο Σαμψών στον Κύριο και είπε: "Κύριε, Θεέ, θυμήσου με, σε παρακαλώ, και κάνε με δυνατό μονάχα ετούτη τη φορά, Θεέ, για να εκδικηθώ μια για πάντα τους Φιλισταίους για τα δύο μου μάτια".
- 29 Μετά έπιασε τις δύο κεντρικές κολόνες που στήριζαν τον ναό κι ακούμπησε πάνω τους, στη μια με το δεξί του χέρι και στην άλλη με το αριστερό,
30 και είπε: "Ας πεθάνω κι εγώ μαζί με τους Φιλισταίους". Έσπρωξε με όλη του τη δύναμη κι έπεσε ο ναός πάνω στους άρχοντες και σ' όλο τον λαό που ήταν εκεί» (Κρ. 16, 28-30).

3. Δαβίδ: Ένας σπουδαίος βασιλιάς που συγχωρεί αλλά και αμαρτάνει βαριά, επιστρέφοντας όμως στον Θεό με δάκρυα μετανοίας!
Αναπαράσταση της χρίσης του Δαβίδ από τον Κριτή Σαμουήλ
Η σφεντόνα ήταν το «όπλο» του Δαβίδ, με το οποίο νίκησε το Γολιάθ
Παρά τους αγώνες των Κριτών οι Ισραηλίτες, επειδή ήθελαν να μιμηθούν τους γειτονικούς λαούς, άρχισαν να ζητάνε βασιλιά για να τους κυβερνήσει. Ο Κριτής Σαμουήλ εκφράζει αντιρρήσεις, όμως ο λαός επιμένει. Βασιλιάς γίνεται ο Σαούλ, απομακρύνεται όμως από τον Θεό, και έτσι ο Σαμουήλ χρίει για ηγέτη, ένα βοσκόπουλο της Βηθλεέμ, το Δαβίδ.

Ο Δαβίδ αργότερα βρίσκεται στην αυλή του Σαούλ για να τον ψυχαγωγεί παίζοντας το ψαλτήρι. Σε αναμέτρηση των Ισραηλιτών με τους Φιλισταίους νικάει τον γίγαντα Γολιάθ. Ο λαός τον λατρεύει, ενώ ο Σαούλ τον ζηλεύει και προσπαθεί να τον εξοντώσει.
Μετά το θάνατο του Σαούλ στο θρόνο ανεβαίνει ο Δαβίδ (1005-966 π.Χ. περίπου). Είναι ισχυρός ηγεμόνας, νικάει τους εχθρούς και με τη βοήθεια του Θεού μεγαλώνει το κράτος του. Κάνει πρωτεύουσά του την Ιερουσαλήμ που θεωρούνταν απόρθητη.
Ήταν πιστός στον Κύριο, ωστόσο γνώρισε μία παντρεμένη γυναίκα τη Βηρσαβεέ, που ήταν σύζυγος του στρατηγού του Ουρία του Χετταίου. Για να τη νυμφευτεί, βάζει σε μία μάχη να σκοτώσουν το στρατηγό και κάνει σύζυγό του τη Βηρσαβεέ.

Ο προφήτης Νάθαν τον ελέγχει και ο Δαβίδ παραδέχεται το σφάλμα του και μετανοεί.
Όταν πέθανε τον έθαψαν στην Ιερουσαλήμ, την πόλη Δαβίδ.
Στο θρόνο τον διαδέχεται ο γιός του Σολομώντας (966-926 π.Χ.) που έκτισε Ναό προς τιμήν του Θεού. Στα Άγια των Αγίων του Ναού τοποθετήθηκε η Κιβωτός της Διαθήκης που ήταν το ορατό σύμβολο της παρουσίας του Θεού ανάμεσα στο λαό.
Σολομώντας, βασιλιάς του Ισραήλ

4. Μέσα από τη μετάνοια υπάρχει πάντοτε διέξοδος! Οι Ψαλμοί του Δαβίδ ως πηγή έμπνευσης για τον σύγχρονο άνθρωπο (Ψαλμός 50)
Στην Παλαιά Διαθήκη ανήκει το βιβλίο των Ψαλμών, που περιλαμβάνει 150 ποιήματα που συνδέονται με τη λατρεία του Θεού. Είναι κείμενα αγαπητά σε όλους και περιέχουν ύμνους στον Θεό, προσευχές, ικεσίες και ευχαριστίες για τα καλά του Κυρίου.
Συγγραφέας τους, σύμφωνα με την παράδοση, είναι ο Δαβίδ. Ψάλλονταν με τη βοήθεια μουσικών οργάνων και αποτελούσαν μέρος της λατρείας στο Ναό.

Χαρακτηριστικός ψαλμός είναι ο Ψαλμός 50, που δημιουργήθηκε από το Δαβίδ όταν ζητούσε το έλεος του Θεού. Αποσπάσματά του παρουσιάζονται στη συνέχεια.
- «3 Σπλαχνίσου με, Θεέ, μες στην αγάπη σου με στην αμέτρητη ευσπλαχνία σου συγχώρησε τα ανομήματά μου.
………………………………
- 5 Το ξέρω εγώ καλά το κρίμα μου, το σφάλμα μου αδιάκοπα είναι στα μάτια μου μπροστά.
- 6 Σ' εσένα,
- σ' εσένα προπαντός αμάρτησα, κι ό,τι κακό ενώπιόν σου, το έκανα έτσι θα είσαι δίκαιος στην απόφασή σου και άψογος στην κρίση σου.
- 7 Δες ότι μες στην αμαρτία γεννήθηκα στην ανομία ζω από την πρώτη στιγμή της ύπαρξής μου.
- 8 Γιατί εσύ αγαπάς την αλήθεια που δε φαίνεται, και τη σοφία σου μυστικά μού τη μαθαίνεις.
- 9 Καθάρισέ με, με ύσσωπο κι οι αμαρτίες μου θα εξαλειφθούν πλύνε με, κι απ' το χιόνι λευκότερος θα γίνω.

…………………….
- 12 Φτιάξε μου, Θεέ, μια καθαρή καρδιά και νέο πνεύμα, σταθερό εντός μου βάλε.
13 Μη μ' αποδιώξεις μακριά σου μη μου πάρεις τ' άγιο σου Πνεύμα.
- 14 Της λύτρωσής σου δώσ' μου πάλι τη χαρά και με πρόθυμο πνεύμα στήριξέ με...
……………………. »
Οι Ψαλμοί αποτελούν πηγή έμπνευσης για το σύγχρονο άνθρωπο, αφού εξωτερικεύουν τα συναισθήματα και βοηθούν την επαφή με τον Θεό. Η Εκκλησία μας, όπως είναι γνωστό, τους χρησιμοποιεί στη λατρεία και το «Ψαλτήρι» είναι πολύ δημοφιλές βιβλίο για τους χριστιανούς.

5. Ο Χριστός ως «νέος» Δαβίδ και Σολομώντας
Οι δύο μεγάλοι βασιλιάδες Δαβίδ και Σολομώντας αποτελούν προτύπωση του Ιησού Χριστού, αφού ο Κύριος είναι ο Οδηγός όλων μας, όπως οι ηγέτες του Ισραήλ ήταν αρχηγοί του λαού. Ο Χριστός είναι ο Σωτήρας μας, ο Υιός του Θεού που μας οδηγεί στη σωτηρία.

Ο Ψαλμός 50 είναι Ψαλμός Μετανοίας.
« Ένα άτομο που έχει επίγνωση της ενοχής του ζητά το έλεος του Θεού και τον καθαρμό του από την αμαρτία….Προσεύχεται για συγχώρεση και αποκατάσταση… και δίνει την υπόσχεση για διδασκαλία και δοξολογία. Αναγνωρίζεται ότι η ανάγκη για μετάνοια είναι η κατάλληλη προσφορά του αμαρτωλού στον Θεό».
Καϊμάκης Δημήτρης (2010). Σύντομο Υπόμνημα στους Ψαλμούς. Αθήνα: Ψυχογιός.
Ο Δαβίδ με το Ψαλτήριο
Υποθέστε ότι είστε γραφείς και ζείτε στην Παλαιστίνη την εποχή του Σαμψών. Τι θα θεωρούσατε σημαντικό να καταγράψετε από τις περιπέτειες του κριτή του Ισραήλ; Γράψτε τις σκέψεις σας στο πλαίσιο που ακολουθεί.

Οι περιπέτειες του Κριτή Σαμψών
Κυκλώνω από τις παρακάτω λέξεις μόνο αυτές που συνδέονται με την ιστορία της Δεββώρας
ΦΟΙΝΙΚΑΣ ΤΗΣ ΔΕΒΒΩΡΑΣ

ΚΡΙΤΗΣ

ΒΑΡΑΚ

ΟΒΔΙΟΥ
ΙΕΡΟΥ Σ Α ΛΗΜ
ΠΡΟΦΗΤΙΣΣΑ

10 η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Όπως ήδη γνωρίζετε, η Παλαιά Διαθήκη αναφέρει ότι μία γυναίκα, η Δεββώρα, ήταν Κριτής και δίκαζε τις υποθέσεις του λαού, σε μία εποχή που η θέση των γυναικών δεν ήταν ισότιμη με αυτή των ανδρών. Σε τι σκέψεις μας οδηγεί η ιστορία της για την αντιμετώπιση των γυναικών από την Αγία Γραφή;
Adriene Cruz «Η Κριτής Δεββώρα»
Συμπληρώστε τα κενά στην περίοδο που ακολουθεί, χρησιμοποιώντας τις προτεινόμενες λέξεις.
Ο Δ α β ί δ δ ι α δ έ χ τ η κ ε σ τ ο θ ρ ό ν ο τ ο υ Ι σ ρ α ή λ τ ο ν ............. Ή τ α ν γ ι ο ς τ ο υ ........... κ α ι ε ί χ ε ν ι κ ή σ ε ι τ ο ν γ ί γ α ν τ α ............. Π ο λ ε μ ι κ ό ς ............

νίκησε τους εχθρούς του και έκανε πρωτεύουσα του κράτους του την . . . . . . . . .
Ο ι .............
π ο υ δ η μ ι ο ύ ρ γ η σ ε ψ ά λ ο ν τ α ι σ υ ν ε χ ώ ς α π ό τ η ν Ε κ κλ η σ ί α .
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΕΞΕΙΣ: Σολομών, Σαούλ, Αδάμ, Ιακώβ, Ιεσσαί, Αβεσσαλώμ, Γολιάθ, κριτής, στρατιώτης, βασιλιάς, Ιερουσαλήμ, Αθήνα, Μεγιδώ, μυθιστορίες, ψαλμοί, αφηγήσεις.
«Ο βασιλιάς Δαβίδ μεταφέρει την Κιβωτό της Διαθήκης στην Ιερουσαλήμ». Μελέτησε την τοιχογραφία του Θεοφάνη από τη Μονή Σταυρονικήτα του Αγίου Όρους. Γιατί όλοι κρατούν μουσικά όργανα; Τι συναισθήματα παρουσιάζονται να έχουν και γιατί;

Οι Ισραηλίτες χρησιμοποιούσαν μουσικά όργανα απαγγέλοντας τους Ψαλμούς. Πώς ψάλλονται σήμερα οι Ψαλμοί στην Εκκλησία; Πώς ονομάζεται το βιβλίο που τους περιέχει;
Μουσικά όργανα του βιβλικού Ισραήλ
Ο Ναός του Σολομώντα. Σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη, ο γιος του Δαβίδ, ο Σολομώντας, έκτισε στην Ιερουσαλήμ Ναό προς τιμήν του Κυρίου, που πήρε το όνομά του. Αποτελούνταν από τρία μέρη, τον Πρόναο, τα Άγια και τα Άγια των Αγίων στα οποία φυλάσσονταν η Κιβωτός της Διαθήκης. Ο Ναός είχε αυλή στην οποία υπήρχε θυσιαστήριο ολοκαυτωμάτων και λεκάνη που έπλεναν τα χέρια τους οι ιερείς, τη χάλκινη θάλασσα.

Παρατηρείστε το σχεδιάγραμμα του Ναού, και περιγράψτε μία εικονική επίσκεψη σε αυτόν. Ζητείστε προηγουμένως από τον καθηγητή σας πληροφορίες για τα μέρη του και τις τελετουργίες που γίνονταν.
Στον παρακάτω χάρτη εικονίζεται το βασίλειο του Δαβίδ και του Σολομώντα. Σε ποια σημερινά κράτη της Μέσης Ανατολής εκτείνονταν;

11η Διδακτική Ενότητα. Ο Θεός διδάσκει με τρόπο ανατρεπτικό: Η δυναμική παρουσία του προφήτη Ηλία
Αεροφωτογραφία στην οποία διακρίνονται τα ερείπια της Σαμάρειας, πρωτεύουσας του Βορείου βασιλείου
Η Ιερουσαλήμ ήταν η πρωτεύουσα του Νοτίου Βασιλείου. Στη φωτογραφία φαίνεται το τούνελ του βασιλιά Εζεκία (715 ή 716-686 π.Χ.), που χρησίμευε για να μεταφέρει νερό στην πόλη σε περίπτωση πολιορκίας της
Στο Βόρειο Βασίλειο του Ισραήλ ο λαός αμφιταλαντεύεται μεταξύ του ελευθερωτή Γιαχβέ και του Βάαλ (Γ' Βασ. 16)

Μετά το θάνατο του γιού του Δαβίδ, Σολομώντα, το βασίλειο χωρίστηκε σε δύο μέρη, όπως είχε αναγγείλει ο προφήτης Αχιά. Η Παλαιά Διαθήκη τονίζει ότι αιτία για αυτό το δυσάρεστο γεγονός ήταν η απομάκρυνση του Σολομώντα από τον Κύριο.
Τα δύο βασίλεια ήταν το βασίλειο του Ιούδα (Νότιο Βασίλειο) με πρώτο βασιλιά τον γιο του Σολομώντα Ροβοάμ και το βασίλειο του Ισραήλ (Βόρειο βασίλειο) με πρώτο βασιλιά τον αυλικό του Σολομώντα Ιεροβοάμ.
Δυστυχώς αυτός ο χωρισμός δημιούργησε πολλές αρνητικές συνέπειες. Εμφύλιοι πόλεμοι, συμμαχίες με ειδωλολάτρες βασιλιάδες, θρησκευτικός συγκρητισμός και κατάπτωση ήταν καθημερινά φαινόμενα. Χαρακτηριστική περίπτωση βασιλιά που απομακρύνθηκε από τον Κύριο ήταν ο Αχαάβ, ηγεμόνας του Βορείου βασιλείου.

- «29 Ο Αχαάβ, γιος του Αμρί, έγινε βασιλιάς του Ισραήλ το τριακοστό όγδοο έτος της βασιλείας του Ασά στον Ιούδα. Βασίλεψε στον Ισραήλ, στη Σαμάρεια, είκοσι δύο χρόνια.
- 30 Ο Αχαάβ έπραξε ό,τι δυσαρεστεί τον Κύριο, ξεπερνώντας όλους τους προκατόχους του.
- 31 Και σαν να ήταν λίγο το ότι επανέλαβε τις αμαρτίες του Ιεροβοάμ, γιου του Ναβάτ, πήρε ακόμα για γυναίκα του την Ιεζάβελ, κόρη του Εθβαάλ, βασιλιά των Σιδωνίων, και πήγε και λάτρεψε το Βάαλ και τον προσκύνησε.
- 32 Έχτισε θυσιαστήριο στο Βάαλ, στο ναό του Βάαλ, που είχε χτίσει στη Σαμάρεια.
- 33 Ο Αχαάβ κατασκεύασε επίσης ξύλινη λατρευτική στήλη και έκανε περισσότερες αμαρτίες απ' όλους τους προκατόχους του βασιλιάδες του Ισραήλ, εξοργίζοντας έτσι τον Κύριο, τον Θεό του» (Γ' Βασ. 16,29-33).

Ο Βάαλ ήταν χαναανιτική θεότητα της βροχής και της ευφορίας, μέλος του ειδωλολατρικού θεϊκού συμβουλίου στο οποίο είχαν τοποθετήσει επικεφαλής τη θεό-
Ο Βάαλ κρατώντας κεραυνό. Στήλη από την Ουγαρίτ (1300-1500 π.Χ.)
τητα Ελ. Ήταν πολύ δημοφιλής στους ντόπιους κατοίκους της Χαναάν. Οι Ισραηλίτες άρχισαν να τον λατρεύουν εγκαταλείποντας τον σωτήρα τους, τον Κύριο τον Θεό (εβρ. Γιαχβέ).

Ο Ηλίας «κλίνει» τον Ουρανό για έτη. Ωστόσο ένα κοράκι και μια χήρα «διδάσκουν» τον προφήτη
Σε αυτή την κρίσιμη στιγμή εμφανίζεται ο προφήτης Ηλίας, μία μεγάλη μορφή που αγωνίζονταν για την πίστη στον αληθινό Θεό.
- «1 Ο Ηλίας ο Θεσβίτης, από τη Θισβέ της Γαλαάδ, είπε στον Αχαάβ: "Ορκίζομαι στον Κύριο που υπηρετώ, τον αληθινό Θεό του Ισραήλ, ότι τα επόμενα χρόνια δε θα πέσει στη γη δροσιά ούτε βροχή, παρά μόνο με προσταγή δική μου".
- 2 Έπειτα ο Κύριος είπε στον Ηλία:
- 3 "Φύγε από 'δω και πήγαινε προς τ' ανατολικά, να κρυφτείς κοντά στον χείμαρρο Χερίθ, ανατολικά του Ιορδάνη.
- 4 Θα πίνεις νερό από τον χείμαρρο κι εγώ θα δώσω προσταγή στους κόρακες να φροντίζουν για την τροφή σου εκεί".
- 5 Έτσι ο Ηλίας έφυγε κι έπραξε σύμφωνα με το λόγο του Κυρίου. Πήγε κι έμεινε κοντά στον χείμαρρο Χερίθ, ανατολικά του Ιορδάνη.
- 6 Οι κόρακες του έφερναν ψωμί και κρέας πρωί και βράδυ, κι έπινε νερό από τον χείμαρρο.
- 7 Μετά όμως από μερικές μέρες ξεράθηκε ο χείμαρρος, γιατί υπήρχε ανομβρία στη χώρα» (Γ' Βασ. 17, 1-7).

Με εντολή του Κυρίου φεύγει από τον χείμαρρο και πηγαίνει στη Σαρεπτά στη Σιδώνα. Τον έτρεφε μία χήρα. Πεθαίνει όμως ο γιός της. Τότε ο Ηλίας της λέει:
- «19 …"Δώσ' μου το παιδί σου". Το πήρε από την αγκαλιά της και το ανέβασε στο ανώγι, όπου έμενε ο ίδιος, και το ξάπλωσε πάνω στο κρεβάτι του.
- 20 Προσευχήθηκε τότε στον Κύριο και είπε: "Κύριε, Θεέ μου, γιατί έκανες κακό στη χήρα που με φιλοξενεί, αφήνοντας να πεθάνει ο γιος της;"
- 21 Μετά ξάπλωσε πάνω στο παιδί τρεις φορές και προσευχήθηκε στον Κύριο μ' αυτά τα λόγια: "Κύριε, Θεέ μου, κάνε σε παρακαλώ να επιστρέψει η ψυχή του παιδιού αυτού μέσα του".
- 22 Ο Κύριος άκουσε την επίκληση του Ηλία, ξαναγύρισε η ψυχή του παιδιού μέσα του και αναστήθηκε.

Ο Προφήτης Ηλίας τρέφεται από το κοράκι- δεύτερο μισό 16ου αι. μ.Χ. - Mονή Σταυρονικήτα, Άγιον Όρος
Η Ανάσταση του γιου της χήρας
Το όρος Κάρμηλος
- 23 Τότε ο Ηλίας πήρε το παιδί και το κατέβασε από το ανώγι στο σπίτι, το παρέδωσε στη μητέρα του και της είπε: "Να ο γιος σου, είναι ζωντανός".
- 24 Εκείνη του απάντησε: "Τώρα κατάλαβα ότι εσύ είσαι άνθρωπος του Θεού και πως ό,τι προφητεύει το στόμα σου είναι πραγματικά λόγος Κυρίου"» (Γ' Βασ. 17, 19-24).
Η αναμέτρηση με τους ψευδοπροφήτες του Βάαλ στο όρος Κάρμηλος

Το Όρος Χωρήβ με το παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία

Η αναμέτρηση στο όρος Κάρμηλος. Ο Ηλίας καταφεύγει στο όρος Χωρήβ. Η Αποκάλυψη του Θεού «ως φωνή αύρας λεπτή».
Η Παλαιά Διαθήκη παραθέτει την αναμέτρηση του προφήτη Ηλία με τους ιερείς του Βάαλ στο όρος Κάρμηλος για να τονίσει την αλήθεια πως ένας είναι ο αληθινός Θεός, που είναι ο Κύριος των πάντων, και τα είδωλα δεν έχουν καμία δύναμη, αφού είναι δημιουργήματα των ανθρώπων.
Στη συγκλονιστική αφήγηση τονίζεται ότι εξαιτίας της ξηρασίας η πείνα είχε επιδεινωθεί. Ο Αχαάβ πηγαίνει να συναντήσει τον Ηλία.

«17 Μόλις τον είδε, του είπε: "Εσύ είσαι που αναστατώνεις τον Ισραήλ;"
- 18 Ο Ηλίας απάντησε: "Δεν αναστατώνω εγώ τον Ισραήλ, αλλά εσύ και η οικογένειά σου, επειδή αρνηθήκατε να υπακούσετε τις εντολές του Κυρίου και λατρέψατε τις θεότητες του Βάαλ.
- 19 Τώρα, λοιπόν, στείλε και συγκέντρωσέ μου όλους τους Ισραηλίτες, στο όρος Κάρμηλος συγκέντρωσέ μου επίσης και τους τετρακόσιους πενήντα προφήτες του Βάαλ καθώς και τους τετρακόσιους προφήτες της Αστάρτης, τους προστατευόμενους της βασίλισσας Ιεζάβελ"» (Γ' Βασ. 18, 17-19).

Όλοι οι Ισραηλίτες συγκεντρώνονται στο όρος Κάρμηλος. Αρχίζει η αναμέτρηση του Ηλία με τους ψευδοπροφήτες του Βάαλ. Πρέπει να γίνει θυσία. Ο Ηλίας μόνος του θα επικαλούνταν τον Κύριο, να στείλει φωτιά, ενώ οι τετρακόσιοι πενήντα ψευδοπροφήτες τον Βάαλ.
«26 ... προσεύχονταν στο όνομα του Βάαλ, από το πρωί ως το μεσημέρι, "Βάαλ, άκουσέ μας", φώναζαν, και χοροπηδούσαν γύρω από το θυσιαστήριο που είχαν κατασκευάσει. Αλλά καμιά φωνή και καμιά απάντηση δεν ερχόταν.
- 27 Το μεσημέρι ο Ηλίας άρχισε να τους εμπαίζει: "Φωνάξτε πιο δυνατά", τους έλεγε. "Θεός είν' αυτός! Μπορεί να είναι βυθισμένος σε σκέψεις μπορεί να είναι κάπου απασχολημένος ή να ταξιδεύει. Ίσως κοιμάται και πρέπει να ξυπνήσει!"

- 29 Όταν πέρασε και το μεσημέρι, άρχισαν να προφητεύουν... Αλλά καμιά φωνή ή απάντηση δεν ερχόταν, ούτε κάποιο σημάδι ότι είχαν εισακουστεί» (Γ' Βασ. 18,26-29).
- Ο Ηλίας προσεύχεται στον Κύριο.
- «38 Τότε έπεσε η φωτιά του Κυρίου και έκαψε εντελώς το ολοκαύτωμα και τα ξύλα, τις πέτρες και το χώμα, κι έγλειψε ως και το νερό του αυλακιού.
- 39 Όταν το είδαν αυτό, έσκυψαν όλος ο λαός το κεφάλι τους και είπαν: "Ο Κύριος, αυτός είναι ο Θεός ο Κύριος, αυτός είναι ο Θεός!"» (Γ' Βασ. 18, 38-39).
Στη συνέχεια η ξηρασία σταματάει χάρη στη βροχή που στέλνει ο Κύριος.

Όμως η γυναίκα του Αχαάβ, η Ιεζάβελ, συνεχίζει να κυνηγάει τον Ηλία. Τότε αυτός καταφεύγει στο όρος Χωρήβ. Σε αυτό παρουσιάζεται ο Θεός στον προφήτη:
- «11 Τότε ο Κύριος είπε στον Ηλία: "Βγες έξω και στάσου στο βουνό ενώπιόν μου" -εκείνη τη στιγμή θα διάβαινε ο Κύριος. Μεγάλος άνεμος και δυνατός έσχιζε τα βουνά και σύντριβε τους βράχους στο πέρασμά του, αλλά ο Κύριος δεν ήταν σ' εκείνον τον άνεμο. Μετά τον άνεμο έγινε σεισμός, αλλά ούτε στο σεισμό ήταν ο Κύριος.
- 12 Μετά το σεισμό ήρθε φωτιά, αλλά ούτε στη φωτιά ήταν ο Κύριος. Και μετά τη φωτιά ακούστηκε ένας ήχος από ελαφρό αεράκι.
- 13 Μόλις το άκουσε ο Ηλίας, σκέπασε το πρόσωπό του με το μανδύα του και βγήκε και στάθηκε στην είσοδο της σπηλιάς. Τότε άκουσε μια φωνή να του λέει: "Τι ζητάς εδωπέρα, Ηλία;"» (Γ' Βασ. 19, 11-13).

Ηλίας και Ελισαίος ανασταίνουν νεκρούς. Ο Ηλίας «αναλαμβάνεται» στον Ουρανό
Ο Ηλίας, στη συνέχεια καλεί τον Ελισαίο να τον ακολουθήσει. Μετά από αγώνες για την πίστη, ενώ βρίσκονταν στον ποταμό Ιορδάνη «11 Καθώς προχωρούσαν συζητώντας, φάνηκε ένα άρμα από φωτιά, κι άλογα πύρινα τους χώρισαν τον έναν από τον άλλο. Κι ανέβαινε ο Ηλίας μέσα σε ανεμοστρόβιλο στον ουρανό». (Δ' Βασ. 2, 11)
Στη συνέχεια ο Ελισαίος γίνεται ο προφήτης του λαού. Κάνει πολλά θαύματα. Μεταξύ αυτών, ανασταίνει τον γιο μιας γυναίκας, όπως είχε κάνει και ο Ηλίας.

Ο προφήτης Ελισαίος

Η αναμονή του Ηλία για να συμφιλιώσει πατέρα και γιο…
Σύμφωνα με τον προφήτη Μαλαχία ο Ηλίας θα είναι ο προάγγελος της ημέρας της κρίσης και θα έχει λόγο συμφιλιωτικό. Όπως γράφει:
«23 Εγώ θα σας στείλω τον Ηλία τον προφήτη, προτού έρθει η μεγάλη και φοβερή ημέρα, που εγώ ο Κύριος θα επιφέρω την τιμωρία μου.
24 Ο Ηλίας θα κάνει να συμφιλιωθούν πάλι οι γονείς με τα παιδιά και τα παιδιά με τους γονείς, κι έτσι δε θα έρθω να χτυπήσω τη χώρα σας με αφανισμό» (Μαλ. 3, 23-24).
Στον χάρτη που ακολουθεί παρουσιάζονται το βασίλειο του Ισραήλ και βασίλειο του Ιούδα που προήλθαν από τη διάσπαση του βασιλείου του Σολομώντα. Το χωρισμό τον είχε αναγγείλει με συμβολική πράξη ο προφήτης Αχιά. Βρες το σχετικό κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης (Γ' Βασ. 11,29-39) με τη βοήθεια του καθηγητή σου, και, αφού το διαβάσεις, μοιράσου τις σκέψεις σου με τους συμμαθητές σου για τον τρόπο που δρούσαν οι προφήτες,

11η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες

2.
Η εικόνα που ακολουθεί βρίσκεται στο Χριστιανικό και Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών. Παρουσιάζονται η Ανάληψη του προφήτη Ηλία και σκηνές του βίου του. Να περιγράψεις την εικόνα, αφού κάνεις επίσκεψη στον ιστότοπό της (βρίσκεται στη συνέχεια).
Ο ιστότοπος της εικόνας: byzantinemuseum.gr/el/search/?bxm=1576
Διάβασε την ιστορία για το αμπέλι του Ναβουθαί και χαρακτήρισε τους πρωταγωνιστές της (τον προφήτη Ηλία, το Ναβουθαί, τον Αχαάβ και την Ιεζάβελ).
Όπως αφηγείται η Παλαιά Διαθήκη (Γ' Βασ. 21, 1-29) ο Ναβουθαί ο Ιζρεελίτης είχε αμπέλι κοντά στο ανάκτορο του βασιλιά του Βορείου βασιλείου Αχαάβ. Ο βασιλιάς, του το ζήτησε λέγοντάς του «Δώσε μου το αμπέλι σου να το κάνω λαχανόκηπο, γιατί είναι κοντά στο ανάκτορο μου. Κι εγώ για αντάλλαγμα θα σου δώσω ένα καλύτερο αμπέλι ή αν προτιμάς, θα σου δώσω το αντίτιμο σε χρήμα». Ο Ναβουθαί απάντησε: «Ο Κύριος να με φυλάξει από μια τέτοια πράξη! Το αμπέλι αυτό είναι η κληρονομιά που την έχω λάβει από τους προγόνους μου, κι απαγορεύεται να τη μεταβιβάσω σ' εσένα». Ο Αχαάβ γυρίζει στο σπίτι του πικραμένος και οργισμένος. Ήταν κακόκεφος και δεν έτρωγε. Τότε η γυναίκα του βασιλιά Ιεζάβελ έβαλε διεφθαρμένους ανθρώπους να κακολογήσουν το Ναβουθαί. Τον έβγαλαν έξω από την πόλη και τον εκτέλεσαν με λιθοβολισμό.

Μόλις άκουσε η Ιεζάβελ ότι πέθανε ο Ναβουθαί, είπε στον Αχαάβ: «Πήγαινε και πάρε στην κατοχή σου το αμπέλι του Ναβουθαί που αρνιόταν να σου το πουλήσει. Δε ζει πια». Ο Κύριος τότε στέλνει τον Ηλία, που ελέγχει άφοβα τον Αχαάβ και την Ιεζάβελ για την άνομη πράξη τους. Μόλις άκουσε ο Αχαάβ τα λόγια του προφήτη μετάνιωσε, έσκισε τα ρούχα του, ντύθηκε στα πένθιμα και νήστεψε.

ΤΟ ΑΜΠΕΛΙ ΤΟΥ ΝΑΒΟΥΘΑΙ. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΩΝ

ΗΛΙΑΣ

ΑΧΑΑΒ

ΙΕΖΑΒΕΛ

ΝΑΒΟΥΘΑΙ

4.
Κυκλώστε δίπλα σε κάθε πρόταση ανάλογα ΣΩΣΤΟ ή ΛΑΘΟΣ
-  Ο προφήτης Ελισαίος ήταν μαθητής του προφήτη Ηλία
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
-  Ο προφήτης Ηλίας σταμάτησε την ξηρασία στο Βόρειο βασίλειο
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
-  Ο προφήτης Ηλίας ανέστησε τον Αχαάβ
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
-  Ο Ηλίας αναμετρήθηκε με τους ψευδοπροφήτες του Βάαλ στο όρος Θαβώρ

5.
Η εικόνα που ακολουθεί με τον προφήτη Ηλία και σκηνές του βίου του (Ρωσική Εικόνα, 13ος14ος αιώνας, Tretyakov Gallery, Μόσχα) αποτελεί ένα «εικονογραφημένο βιβλίο». Με βάση αυτά που διδαχτήκατε, ποια επεισόδια της ζωής του αναγνωρίζετε;
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ

12η Διδακτική Ενότητα. Αγωνία για την επιτυχία του ταξιδιού: Ο προφήτης Ιωνάς
«Η προφητική φιλολογία αποτελεί το πιο δημιουργικό τμήμα της Παλαιάς Διαθήκης και διαγράφει φωτεινή πορεία στο πνευματικό στερέωμα του βιβλικού Ισραήλ. Το προφητικό μήνυμα είναι ιστορικό με την έννοια ότι αναφέρεται στις καταστάσεις μιας συγκεκριμένης εποχής που βίωσε ο κάθε προφήτης».
Πηγή: Μούρτζιος Χρ. Ιωάννης (20GLYPH<one.tab>5). Προφητεία και Προφήτες στον Βιβλικό Ισραήλ . Θεσσαλονίκη: Ostracon Publishing.
Η κλήση του προφήτη Ησαΐα

Ο Προφήτης = Το «στόμα» του Κυρίου που αφυπνίζει
Δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν ότι ο προφήτης είναι ένας μάντης που ανακοίνωνε τι πρόκειται να συμβεί στο μέλλον. Αυτή όμως η αντίληψη δεν αφορά τους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης που η αποστολή τους δεν ήταν να προλέγουν, αλλά κατεξοχήν να ερμηνεύουν την πραγματικότητα στην οποία δρούσαν. Αυτό σημαίνει ότι έργο τους ήταν να μεταφέρουν το θέλημα του Θεού στους συγχρόνους τους και να συμβουλεύουν. Ταυτόχρονα πρέπει να τονιστεί ότι ο λόγος τους τελικά ήταν αισιόδοξος, αφού ήταν ο λόγος του Θεού. Μιλάνε για την εποχή του Μεσσία και μεταφέρουν το χαρμόσυνο μήνυμα του ερχομού του ανάμεσα στους ανθρώπους για να τους λυτρώσει.

Το προφητικό κήρυγμα απευθύνονταν σε όλους. Ο λόγος τους άρχιζε πάντα με τις εκφράσεις «Τάδε λέγει Κύριος» και «Λόγος Κυρίου», φανερώνοντας έτσι ότι δεν κηρύττουν δικές τους ιδέες, αλλά το θέλημα του Κυρίου. Όταν λοιπόν διαπίστωναν την παρακοή στο λόγο του Θεού και την αδικία προς τα ορφανά, τις χήρες και τους προσήλυτους τα καυτηρίαζαν. Ζητούν να επικρατήσει η δικαιοσύνη, ελέγχουν τους ισχυρούς για τη διαφθορά, την πολυτελή ζωή τους και την απομάκρυνση από το Κύριο. Όταν βλέπουν ότι και ο λαός είχε ξεφύγει δε δίσταζαν να τονίσουν την αναγκαιότητα της επιστροφής στην αληθινή πίστη. Για αυτό προκαλούσαν αντιπάθειες. Οι βασιλιάδες μάλιστα για να τους αντιμετωπίσουν χρησιμοποίησαν τους ψευδοπροφήτες, που δεν έλεγαν την αλήθεια αλλά αυτά που τους διέταζαν οι άρχοντες.

Οι προφήτες προέρχονταν από όλες τις κοινωνι-
κές ομάδες. Χωρίς να είναι προετοιμασμένοι για το έργο τους, ξαφνικά ο Θεός τους καλούσε να αναλάβουν τη μεγάλη αποστολή τους.
Αυτή η κλήση τους από το Θεό ήταν τόσο έντονη που ο προφήτης δεν τη ξεχνούσε ποτέ. Χαρακτηριστική είναι η αφήγηση της κλήσης του προφήτη Ησαΐα:
«1 Το έτος του θανάτου του βασιλιά Οζία, είδα τον Κύριο να κάθεται πάνω σε θρόνο μεγαλόπρεπο και υπερυψωμένο. Οι άκρες του μανδύα του γέμιζαν τον ναό.
- 2 Μπροστά του στέκονταν Σεραφίμ, που καθένα τους είχε έξι φτερούγες: δύο για να σκεπάζουν το πρόσωπό τους, δύο για να σκεπάζουν το σώμα τους και τις άλλες δυο για να πετάνε.
- 3 Και φώναζαν το ένα στο άλλο: "Άγιος, άγιος, άγιος είναι ο Κύριος του σύμπαντος όλη η γη είναι απ' τη δόξα του γεμάτη".
- 4 Σείστηκαν οι παραστάτες της θύρας από τη δυνατή φωνή τους, και γέμισε από καπνό ο ναός.
- 5 Τότε είπα: "Αλίμονό μου, χάθηκα! Γιατί είμαι άνθρωπος με χείλη ακάθαρτα και κατοικώ ανάμεσα σ' ένα λαό με χείλη ακάθαρτα, και τώρα είδα με τα μάτια μου τον βασιλιά, τον Κύριο του σύμπαντος!".
- 6 Πέταξε τότε κι ήρθε κοντά μου ένα από τα Σεραφίμ, κρατώντας ένα κάρβουνο αναμμένο, που το είχε πάρει με λαβίδα απ' το θυσιαστήριο.
- 7 Μ' αυτό άγγιξε το στόμα μου και είπε: "Κοίτα, αυτό άγγιξε τα χείλη σου κι η ανομία σου εξαλείφθηκε η αμαρτία σου έχει συγχωρηθεί ".
- 8 Έπειτα άκουσα τον Θεό να λέει: "Ποιον να στείλω; ποιος θέλει να γίνει ο αγγελιοφόρος μας;" Κι εγώ είπα: "Ορίστε, στείλε εμένα!"» (Ησ. 6,1-8).

Η ρίψη του Ιωνά στη θάλασσα και η σωτηρία του από το μεγάλο ψάρι. Από τον κατεστραμμένο ναό του Αγ. Σπυρίδωνος του Φλαμπουριάρη, Ζάκυνθος, Μουσείο Ζακύνθου, 132
Το κήρυγμα των προφητών, αλλά και σκηνές από το έργο τους υπάρχει στα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης που έχουν το όνομά τους (Αμώς, Ωσηέ, Μιχαίας, Ησαΐας, Ιερεμίας κ.α.). Σε αυτά ο αναγνώστης μπορεί να ακούσει τον πύρινο λόγο τους, που είναι ο λόγος του Θεού.

Ο προφήτης Ιωνάς
Στα προφητικά βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης ανήκει το βιβλίο του Ιωνά, που αναφέρεται σε περιπέτειες του Ιωνά, γιου του Αμαθί. Σύμφωνα με την αφήγηση ο Θεός τον στέλνει στη Νινευή για να αναγγείλει την τιμωρία των κατοίκων της. Ο Ιωνάς όμως δεν υπακούει στη θεϊκή εντολή!
Ο Ιωνάς ρίχνεται στη θάλασσα. Τοιχογραφία του 4ου αιώνα στην κατακόμβη των Αγίων Πέτρου και Μαρκελλίνου στην Ρώμη
«3 Ο Ιωνάς ετοιμάστηκε να φύγει, αλλά προς την αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή προς τη Θαρσείς, επειδή ήθελε να ξεφύγει από τον Κύριο. Κατέβηκε, λοιπόν, στην Ιόππη και βρήκε ένα
- πλοίο που πήγαινε στη Θαρσείς. Πλήρωσε το ναύλο του και επιβιβάστηκε μαζί με το πλήρωμα για να πάει πέρα 'κει, μακριά από τον Κύριο.
- 4 Αλλά ο Κύριος σήκωσε ανεμοστρόβιλο στη θάλασσα, τόσο δυνατό, που το πλοίο κινδύνευε να διαλυθεί.
- 5 Οι ναύτες τρόμαξαν και φώναζαν ζητώντας βοήθεια ο καθένας απ' τον θεό του. Και για να ελαφρώσουν το πλοίο έριχναν το φορτίο του στη θάλασσα.

Αναπαράσταση μέρους της αρχαίας Νινευή
- Νωρίτερα ο Ιωνάς είχε κατεβεί στο αμπάρι του πλοίου, είχε ξαπλώσει και κοιμόταν βαθιά.
- 6 Ο πλοίαρχος τον πλησίασε και του είπε: "Τι κάνεις εσύ εκεί; κοιμάσαι; Σήκω και παρακάλεσε
- το θεό σου να μας βοηθήσει ίσως μας λυπηθεί και σωθούμε".
- 7 Οι ναύτες είπαν μεταξύ τους: "Ελάτε να ρίξουμε κλήρο, για να δούμε ποιος είναι η αιτία που μας βρήκε ετούτο το κακό". Έριξαν, λοιπόν, κλήρο κι ο κλήρος έπεσε στον Ιωνά» (Ιων. 1, 3-7).
Στη συνέχεια ο Ιωνάς ρίχτηκε στη θάλασσα. Εκεί….

- «1 …ο Κύριος πρόσταξε ένα μεγάλο ψάρι και κατάπιε τον Ιωνά. Κι έμεινε ο Ιωνάς μες στην κοιλιά του ψαριού τρία μερόνυχτα.
- 2 Από 'κει προσευχήθηκε στον Κύριο τον Θεό του
- 3 μ' αυτά τα λόγια:
"Μέσα στη θλίψη μου σ' εσένα Κύριε, φώναξα κι εσύ μου αποκρίθηκες. Απ' την κοιλιά του άδη φώναξα για βοήθεια,
- κι άκουσες τη φωνή μου.
- 4 Στα βάθη μ' έριξες, μες στην καρδιά της θάλασσας, τα ρεύματα με περικύκλωσαν. Όλα τα κύματά σου κι οι φουρτούνες σου περάσαν από πάνω μου.
Σκεφτόμουν: "μ' έδιωξε απ' τη φροντίδα του.

- Πώς θ' αντικρύσω πάλι τον άγιο του Ναό;
- 10 Εγώ όμως θα σου ψέλνω προσευχές, θυσίες θα σου προσφέρω. Θα εκπληρώσω ό,τι σου 'ταξα, γιατί ο σωτήρας μου είσαι Κύριε εσύ".
- 11 Τότε ο Κύριος πρόσταξε το ψάρι να ξεράσει τον Ιωνά στη στεριά» (Ιων. 2, 1-5. 10-11).

Το αποκαλυπτικό κήρυγμα του Ιωνά στη Νινευί
- Ο Κύριος στέλνει για δεύτερη φορά τον Ιωνά στη Νινευή. Ο προφήτης υπακούει και πηγαίνει στην πόλη. Οι κάτοικοι υπακούουν στο κήρυγμα και μετανιώνουν. Νηστεύουν και φορούν πένθιμα ρούχα. Τότε ο Θεός τους συγχωρεί.
- Ο Ιωνάς όμως στενοχωρήθηκε για αυτή την εξέλιξη!
«4 Κι ο Κύριος του αποκρίθηκε: "Είναι σωστό να θυμώνεις, Ιωνά;"» (Ιων. 4, 4).

Η μακροθυμία του Θεού για όλους τους ανθρώπους και τα ζώα
- «5 Ο Ιωνάς είχε βγει από την πόλη κι είχε πάει ανατολικά της Νινευή. Εκεί ήθελε να φτιάξει ένα στέγαστρο από κλαριά και να καθίσει κάτω απ' τον ίσκιο του, ώσπου να δει τι θ' απογίνει η πόλη.
- 6 Αλλά ο Κύριος, ο Θεός, πρόσταξε να φυτρώσει ένα φυτό και το έκανε να ψηλώσει πάνω από
Οι Άγιοι Πάντες. «Ο Θεός ενδιαφέρεται για όλους»
Ο Άγιος Γεράσιµος ο Ιορδανίτης και ο Άγιος Σεραφείµ του Σάρωφ φρόντιζαν και αγαπούσαν τα ζώα
τον Ιωνά και να του κάνει σκιά στο κεφάλι του για να νιώθει πιο άνετα. Ο Ιωνάς χάρηκε πάρα πολύ γι' αυτό το φυτό.

Νωρίς όμως την άλλη μέρα το πρωί ο
Θεός πρόσταξε ένα σκουλήκι ν' αρχίσει να τρώει τις ρίζες του φυτού, κι έτσι το φυτό ξεράθηκε.
- 8 Όταν βγήκε ο ήλιος, ο Θεός πρόσταξε να φυσήξει ένας καυτός ανατολικός άνεμος ο ήλιος έκαιγε το κεφάλι του Ιωνά κι ένιωθε τρομερά εξαντλημένος. Ήθελε να πεθάνει "προτιμώ να πεθάνω", έλεγε, "παρά να ζω".
- 9 Ο Θεός όμως τον ρώτησε: "Είναι σωστό, Ιωνά, να θυμώνεις εξαιτίας αυτού του φυτού;" Κι εκείνος απάντησε: "Και βέβαια έχω δίκιο να είμαι θυμωμένος καλύτερα να πεθάνω!"
- GLYPH<one.tab>0 Τότε ο Κύριος του είπε: "Πρόσεξε Ιωνά: Εσύ ούτε κοπίασες γι' αυτό το φυτό ούτε το 'κανες να μεγαλώσει. Μόνο του μεγάλωσε μέσα σε μια νύχτα και την άλλη μέρα ξεράθηκε. Κι όμως λυπήθηκες γι' αυτό!
- GLYPH<one.tab>GLYPH<one.tab> Εγώ δεν έπρεπε να λυπηθώ για τη Νινευή, τη μεγάλη πόλη; Σ' αυτήν υπάρχουν περισσότεροι από εκατόν είκοσι χιλιάδες άνθρωποι, που δεν ξέρουν να ξεχωρίσουν το αριστερό τους χέρι από το δεξί. Επίσης εκεί υπάρχουν και πολλά ζώα"» (Ιων. 4, 5-GLYPH<one.tab>GLYPH<one.tab>).

Τα λόγια του Θεού αναδεικνύουν ότι ο Θεός ενδιαφέρεται για όλα τα πλάσματα της δημιουργίας. Ο συγγραφέας του βιβλίου του Ιωνά παρουσιάζοντας το λόγο Του δίνει απάντηση και στους Ισραηλίτες της εποχής του που πίστευαν ότι ο Θεός ανήκει αποκ λειστικά στο δικό τους έθνους και οι υπόλοιποι άνθρωποι δε δικαιούνται τη χάρη Του.

Ιωνάς και Ιησούς Χριστός
Η τριήμερη παραμονή του Ιωνά στην κοιλιά του ψαριού για τα Ευαγγέλια προεικονίζει την τριή-
μερη ταφή και την Ανάσταση του Χριστού. Μάλιστα τη σχετική αναφορά την κάνει ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός, που έτσι συμπληρώνει το βιβλίο του Ιωνά:
- «38 Τότε μερικοί γραμματείς και Φαρισαίοι του είπαν: "Διδάσκαλε, θέλουμε ν' αποδείξεις μ' ένα θαυματουργικό σημάδι την αποστολή σου".
- 39 Αυτός τους αποκρίθηκε: "Μια γενιά πονηρή και άπιστη ζητάει να δει θαυματουργικό σημάδι! Άλλο σημάδι όμως δε θα της δοθεί, παρά μόνον εκείνο του προφήτη Ιωνά.
- 40 Όπως δηλαδή ο προφήτης Ιωνάς ήταν τρεις μέρες και τρεις νύχτες στην κοιλιά του κήτους, έτσι θα είναι κι ο Υιός του Ανθρώπου μέσα στη γη τρεις μέρες και τρεις νύχτες……."» (Μτ. 12, 38-40).

12η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Στον χάρτη γράψτε τους τόπους που αναφέρονται στο βιβλίο του Ιωνά και συνδέονται με την περιπέτεια του προφήτη.
ΤΟΠΟΙ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΗ ΙΩΝΑ ΙΟΠΠΗ, ΘΑΡΣΕΙΣ, ΑΚΤΕΣ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗΣ, ΝΙΝΕΥΗ
Το παρακάτω ψηφιδωτό (Αγία Άννα, Ελληνική Εκκλησία, Βόρειο Χόλυγουντ, Καλιφόρνια, ΗΠΑ) αναφέρεται σε ένα χαρακτηριστικό επεισόδιο από την περιπέτεια του προφήτη Ιωνά. Να το περιγράψετε με δικά σας λόγια και να του δώσετε έναν τίτλο.
Ο Θεός στέλνει τον Ιωνά στη Νινευή για να κηρύξει. Στις παρακάτω προτάσεις που συνδέονται με την πόλη κυκλώστε ανάλογα ΣΩΣΤΟ ή Λ ΑΘΟΣ.

-  Η Νινευή ήταν πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας των Ασσυρίων
ΣΩΣΤΟ Λ ΑΘΟΣ
-  Η Νινευή βρίσκονταν κοντά στην πόλη Θαρσείς
ΣΩΣΤΟ Λ ΑΘΟΣ
-  Η Νινευή πολιορκήθηκε από τον βασιλιά Δαβίδ
-  Στη Νινευή βασίλεψε ο Σολομώντας
ΣΩΣΤΟ Λ ΑΘΟΣ
-  Η Νινευή βρίσκονταν στη Μεσοποταμία
ΣΩΣΤΟ Λ ΑΘΟΣ
Απλοποιημένο σχέδιο με την οχύρωση της Νινευή
ΣΩΣΤΟ Λ ΑΘΟΣ
Απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις με μία λέξη (υπάρχουν κάποια γράμματα των απαντήσεων). Η ακροστιχίδα θα δώσει τη σημασία του ονόματος του Ιωνά.
- 1. ΕΡΩΤΗΣΗ: Ήταν ο Ιωνάς

ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
πρ ΟΦ ή Τ η Σ
- 2. ΕΡΩΤΗΣΗ: Ο Θεός άφησε τον Ιωνά ……… να αποφασίσει αν θα πάει στη Θαρσείς ΑΠΑΝΤΗΣΗ: . Λ Ε Υ Θ . Ρ .
- 3. Ο Ιωνάς ……. . από τους ναύτες στη θάλασσα ΑΠΑΝΤΗΣΗ: . Ι Χ Τ Η Κ Ε
- 4. ΕΡΩΤΗΣΗ: Είναι το όνομα του προφήτη μας

ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
- 5.
- ΕΡΩΤΗΣΗ: Τον Ιωνά τον …………. ο Θεός στη Νινευή

ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
Τ Ε . Ν Ε Ι
- 6. ΕΡΩΤΗΣΗ: Ο Θεός δεν ……………………. τους κατοίκους της Νινευή
ΕΡΩΤΗΣΗ: Ο Θεός δεν ……………………. τους κατοίκους της Νινευή
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: .
Ι Μ Ω Ρ Η Σ Ε
ΕΡΩΤΗΣΗ: Ο Θεός έδειξε το ……. . Του στον Ιωνά
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: .
Λ Ε Ο Σ
- 8. ΕΡΩΤΗΣΗ: Στη Νινευή ο Θεός πρόσταξε να φυτρώσει ένα φυτό που μπορεί να ήταν η

…………………….
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: . ΕΤΣΙΝΟΛΑΔΙΑ
- 9. ΕΡΩΤΗΣΗ: Ο Ιωνάς κατέβηκε στην ……………….. και βρήκε ένα καράβι που πήγαινε στη Θαρσείς
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: .
Η ΑΚΡΟΣΤΙΧΙΔΑ
Π . . . . . . . .

5.
Η ιστορία του Ιωνά διδάσκει ότι ο Θεός φροντίζει και ενδιαφέρεται για όλους τους ανθρώπους, ανεξάρτητα από καταγωγή, χρώμα, γλώσσα κοκ. Συζητήστε στην τάξη με ποιον τρόπο κάνει πράξη αυτή την αλήθεια η Εκκλησία μας.

13η Διδακτική Ενότητα. Το ταξίδι δεν ματαιώνεται! O ερχομός του Μεσσία.
Ο λαός οδηγείται στη Βαβυλώνα
Ο λαός του Θεού μετά την κατάληψη του βασιλείου του Ισραήλ από τους Ασσύριους (722 π.Χ.) και την καταστροφή του βασιλείου του Ιούδα από τους Βαβυλώνιους (586 π.Χ.) κατακτήθηκε διαδοχικά από μεγάλες αυτοκρατορίες, οι οποίες εισέβαλλαν την περιοχή της Παλαιστίνης. Έτσι ήρθε σε επαφή, για μία ακόμη φορά, με άλλους λαούς που είχαν δικές τους θρησκευτικές και πολιτιστικές παραδόσεις, διαφορετικές συνήθειες και τρόπο σκέψης.

Πολλοί ήταν οι Ισραηλίτες που εγκατέλειψαν την πατρίδα τους και εγκαταστάθηκαν σε άλλες χώρες με τη θέλησή τους ή χωρίς αυτή. Δημιουργήθηκε έτσι η Ιουδαϊκή διασπορά.
Χαρακτηριστικό γεγονός που συνδέεται με τα παραπάνω είναι η
βαβυλώνια αιχμαλωσία: ένα μεγάλο μέρος του λαού σύρθηκε στη Βαβυλώνα για να εργαστεί στη συντήρηση του αρδευτικού συστήματος της Μεσοποταμίας. Ήταν μία δύσκολη περίοδος, για την οποία προσπαθούσαν να βρουν εξηγήσεις. Αυτό το έργο ανατέθηκε στον προφήτη Ιεζεκιήλ, που τόνισε την ανάγκη επιστροφής του λαού στον Θεό.

Ο Ναός καταστρέφεται, η Πόλη και ο Ναός παραδίδεται στους κατακτητές
«17 Ο Κύριος έφερε εναντίον τους (: των κατοίκων του Νοτίου Βασιλείου) τον βασιλιά των Βαβυλωνίων και τα παρέδωσε όλα στην εξουσία του. Αυτός . . . δε λυπήθηκε ούτε τους νέους, αγόρια και κορίτσια, ούτε τους γέροντες, ακόμα και τους πολύ ηλικιωμένους. 18 Άρπαξε όλα τα σκεύη του ναού του Κυρίου, μεγάλα και μικρά, κι επίσης τους θησαυρούς του ναού, του βασιλιά και των αρχόντων του, και τα έφερε στη Βαβυλώνα.
- 19 Οι Βαβυλώνιοι έκαψαν τον ναό του Θεού και γκρέμισαν το τείχος της Ιερουσαλήμ έβαλαν φωτιά σε όλα τα ανάκτορά της και κατάστρεψαν εντελώς όλα τα πολύτιμα αντικείμενα της πόλης. 20 Εκείνους που σώθηκαν από τη σφαγή, τούς μετέφερε στη Βαβυλώνα, όπου έγιναν δούλοι σ' αυτόν και στους απογόνους του, μέχρις ότου ιδρύθηκε η βασιλεία των Περσών» (Β Παρ 36, 17-20).

Το 586 π.Χ. λοιπόν ο αυτοκράτορας των Βαβυλωνίων Ναβουχοδονόσορ Β' κατέλαβε το Νότιο βασίλειο. Πυρπόλησε τον ναό. Η Κιβωτός της Διαθήκης χάθηκε για πάντα.
Νόμισμα του αυτοκράτορα των Βαβυλωνίων Ναβουχοδονόσορα Β' (634 562 π.Χ.) που κατέλαβε το Νότιο βασίλειο

Η ζωή στην Ξενιτειά - «Διασπορά»
Οι εξόριστοι Ιουδαίοι στη Βαβυλώνα φαίνεται αρχικά να εγκαταστάθηκαν κοντά στον ποταμό Χεβάρ, όπως συμπεραίνεται από το βιβλίο του προφήτη Ιεζεκιήλ:
«1-3 Την πέμπτη μέρα του τέταρτου μήνα του τριακοστού έτους της ηλικίας μου, εγώ ο Ιεζεκιήλ, γιος του ιερέα Βουζί, βρισκόμουν ανάμεσα στους αιχμαλώτους, κοντά στον ποταμό Χεβάρ» (Ιεζ. 1, 1-3).
Τον πρώτο καιρό της παραμονής τους στη Βαβυλώνα φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν σε καταναγκαστικά έργα. Αργότερα όμως η ζωή τους βελτιώθηκε και μπορούσαν να μετακινούνται ελεύθερα και να αναλαμβάνουν δημόσια έργα. Δεν έσβησε ποτέ η νοσταλγία για την πατρίδα. Τα Σάββατα και τις γιορτές

Χάρτης της περιοχής της αρχαίας Βαβυλώνας με τον ποταμό Χεβάρ
μαζεύονταν στις όχθες των ποταμών, ψάλλοντας ύμνους στον Θεό. Χαρακτηριστικός είναι ο Ψαλμός 136 στον οποίο φαίνεται σε όλη την έκτασή της η αγάπη για τον τόπο τους:
- «1 Στης Βαβυλώνας τα ποτάμια, εκεί καθόμασταν και κλαίγαμε, καθώς θυμόμασταν τη Σιών.
Στης όχθης τις ιτιές είχαμε τις κιθάρες μας κρεμάσει.
- 3 Εκεί μας γύρευαν τραγούδια εκείνοι που μας αιχμαλώτισαν, κι οι διώκτες μας γυρεύαν από μας ωδές χαράς. Μας λέγαν: «Τραγουδήστε μας απ' τα τραγούδια της Σιών».

«Στης όχθης τις ιτιές είχαμε τις κιθάρες μας κρεμάσει...»
- 4 Μα πώς να τραγουδήσουμε τις ωδές του Κυρίου σε ξένη γη;
Αν σε ξεχάσω, Ιερουσαλήμ, να παραλύσει το δεξί μου χέρι.
- 6 Η γλώσσα μου ας κολλήσει στο λαρύγγι μου, αν δεν σε θυμηθώ, αν δεν σε βάλω, Ιερουσαλήμ, απάνω απ' όλες τις χαρές μου……»
Αλλά και τα ερωτήματα που απασχολούσαν τους αιχμάλωτους ήταν πολλά. Τα πλέον χαρακτηριστικά ήταν:
-  Μήπως πληρώνουμε αμαρτίες άλλων;
-  Πόσο δυνατός είναι ο Θεός μας απέναντι στους φημισμένους ηγέτες των κατακτητών;

Ο Θεός όμως δεν τους είχε εγκαταλείψει. Όπως τονίζεται στο δεύτερο μέρος του βιβλίου του Ησαΐα, που αναφέρεται στην εποχή:
- «1 "Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου", λέει ο Θεός σας.
- 2 "Βεβαιώστε την Ιερουσαλήμ και φωνάξτε της ότι τέλειωσε της δουλείας της ο καιρός, ότι η ανομία της συγχωρήθηκε, ότι τιμωρήθηκε από τον Κύριο με το παραπάνω, για όλες τις αμαρτίες της"» (Ησ. 40, 1-2).
Οι Τρεις Παίδες στην κάμινο

Οι Τρεις Παίδες στη Φλόγα και ο Δανιήλ στον λάκκο των λεόντων
Με τον καιρό πολλοί ήταν οι Ισραηλίτες που απέκτησαν πλούτη και αξιώματα στη Βαβυλώνα. Μεταξύ αυτών ήταν ο προφήτης Δανιήλ και οι τρεις φίλοι του Ανανίας, Μισαήλ και Αζαρίας.
Όπως αφηγείται η Παλαιά Διαθήκη παρέμειναν πάντα πιστοί στον Θεό. Κάποτε ο Ναβουχοδονόσορ κατασκεύασε ένα χρυσό άγαλμα και απαίτησε να το προσκυνήσουν όλοι. Οι τρεις φίλοι του Δανιήλ αρνήθηκαν να υπακούσουν τη διαταγή του βασιλιά.
Τότε αυτός τους έριξε δεμένους σε καμίνι που φλεγόταν για να καούν. Όμως ο Θεός τους προστάτεψε και δεν επέτρεψε να πάθουν το παραμικρό.

- «24 Ξάφνου ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ ταράχτηκε σηκώθηκε αναστατωμένος και ρώτησε τους συμβούλους του: "Τρεις άντρες δεν ρίξαμε δεμένους στο κέντρο της φωτιάς;" Εκείνοι του απάντησαν: "Ασφαλώς, βασιλιά'.
- 25 "Πώς εγώ βλέπω τέσσερις άντρες", είπε ο βασιλιάς, "να περπατούν λυμένοι στο κέντρο του καμινιού, χωρίς να καίγονται; Και μάλιστα η όψη του τέταρτου μοιάζει με θείο ον!"» (Δν. 3, 24-25).
Η αυτοκρατορία των Βαβυλωνίων υποτάχθηκε στους Πέρσες. Έτσι οι Ισραηλίτες έγιναν υπήκοοι της νέας αυτοκρατορίας. Όπως αφηγείται το βιβλίο του Δανιήλ, ο βασιλιάς τους Δαρείος εκτίμησε τον προφήτη και τον διόρισε επόπτη για όλο το βασίλειό του. Τότε κάποιοι άρχοντες και διοικητές τον κατηγόρησαν με ψεύτικες κατηγορίες και «ο βασιλιάς διέταξε να φέρουν το Δανιήλ και να τον ρίξουν στο λάκκο των λεόντων. Και είπε στο Δανιήλ: "Ο Θεός σου, που τον λατρεύεις συνεχώς, ας σε σώσει"» (Δν. 6, 17).

Η αυτοκρατορία των Περσών
Το πρωί ο Δαρείος πήγε στο λάκκο των λεόντων. Ο Δανιήλ ήταν ζωντανός και του είπε:
«"23 Πράγματι, ο Θεός μου έστειλε τον άγγελό του και έφραξε το στόμα των λιονταριών και δεν με έβλαψαν, γιατί είμαι αθώος απέναντί σου, βασιλιά, τίποτε κακό δεν έχω κάνει". 24 Ο βασιλιάς χάρηκε πάρα πολύ και διέταξε να βγάλουν το Δανιήλ από το λάκκο. Κι ο Δανιήλ βγήκε έξω χωρίς να έχει πάθει το παραμικρό, γιατί έμεινε πιστός στον Θεό του». (Δν. 6, 23-24).

Κρίση και Σωτηρία! Μια καινούργια Αρχή! Οι πανανθρώπινες διαστάσεις του έργου που επιτελεί ο Μεσσίας.

α. Το όραμα του Ιεζεκιήλ με τα οστά που αναζωογονούνται
- Ο Θεός βεβαίως δεν άφησε τον λαό να καταστραφεί. Με το στόμα τού προφήτη Ιεζεκιήλ αναγγέλλει μία καινούρια αρχή. Όπως αφηγείται ο προφήτης, βρέθηκε σε μία κοιλάδα γεμάτη ξηρά οστά και τα είδε να αναζωογονούνται και να αποκτούν νεύρα, σάρκες, δέρμα. Στο τέλος άρχισαν να παίρνουν ζωή.
Το όραμα ήταν σύμβολο αποκαταστάσεως του Ισραήλ και προτυπώνει την Ανάσταση «εκ νεκρών».
- «11 "Άνθρωπε", μου είπε ο Κύριος, "αυτά τα κόκαλα συμβολίζουν τους Ισραηλίτες, οι οποίοι λένε συνεχώς ότι είναι σαν ξερά κόκαλα, ότι χάθηκε κάθε ελπίδα γι' αυτούς, ότι είναι χαμένοι πια.
- 12 Γι' αυτό, προφήτεψε και πες τους ότι εγώ, ο Κύριος ο Θεός, λέω: "θ' ανοίξω τους τάφους σας και θα σας βγάλω μες απ' αυτούς, λαέ μου, και θα σας φέρω στη χώρα του Ισραήλ.

Η αναζωογόνηση των οστών
- 13 Κι όταν το κάνω αυτό θα μάθετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος.
- 14 Θα σας δώσω το Πνεύμα μου και θα ξαναβρείτε τη ζωή. Θα σας φέρω στη χώρα σας και θα μάθετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος. Το είπα και θα το κάνω εγώ, ο Κύριος"» (Ιεζ. 37, 11-14).

β. Ο πάσχων Δούλος - Υιός
Την εποχή που διαδραματίζονται τα παραπάνω γεγονότα, γράφονται τέσσερα ποιήματα, τα «άσματα του δούλου», που περιλαμβάνονται στο δεύτερο μέρος του βιβλίου του προφήτη Ησαΐα (Ησ. 42, 1-9. 49, 1-6. 50, 4-9. 52, 13-53, 12). Το θέμα τους είναι η αποστολή του Παιδός (: Δούλου) του Κυρίου, δηλαδή του συνεργάτη του Θεού στο έργο τής σωτηρίας του ανθρώπου, του Χριστού. Με τη δράση του θα φωτίσει την οικουμένη και θα συγκεντρώσει τους πιστούς- το «υπόλειμμα», όπως ονομάζονται στη θεολογική γλώσσα - στην Εκκλησία, που θα συνεχίσει το έργο του Μεσσία. Χαρακτηριστικό απόσπασμα για το έργο του πάσχοντα Δούλου είναι το παρακάτω:

- «4 Αυτός, όμως, φορτώθηκε τις θλίψεις μας κι υπέφερε τους πόνους τους δικούς μας. Εμείς νομίζαμε πως όλα όσα τον βρήκαν ήταν τραύματα, πληγές και ταπεινώσεις από τον Θεό.
Ο πάσχων Δούλος - Υιός
- 5 Μα ήταν αιτία οι αμαρτίες μας που αυτός πληγώθηκε, οι ανομίες μας που αυτός εξουθενώθηκε. Για χάρη της δικής μας σωτηρίας εκείνος τιμωρήθηκε και στις πληγές του βρήκαμε εμείς τη γιατρειά.
- 6 Όλοι εμείς πλανιόμασταν σαν πρόβατα είχε πάρει καθένας μας το δικό του δρόμο. Μα ο Κύριος έκανε να πέσει πάνω του όλων μας η ανομία.
- 7 Βασανιζόταν κι όμως ταπεινά υπέμενε, χωρίς παράπονο κανένα. Σαν πρόβατο που τ' οδηγούνε στη σφαγή, καθώς το αρνί που στέκεται άφωνο μπροστά σ' αυτόν που το κουρεύει, ποτέ του δεν παραπονέθηκε» (Ησ. 53, 4-7).

Το έργο και η αποστολή του Μεσσία
Όπως τονίστηκε ο «πάσχων Δούλος» είναι ο Χριστός, ο Μεσσίας που έχει ως αποστολή του τη σωτηρία ολάκερου του κόσμου. Όλη η Παλαιά Διαθήκη μιλάει για Αυτόν και προετοιμάζει την ανθρωπότητα να τον υποδεχτεί. Μάλιστα η προσμονή καταγράφεται ήδη στο πρώτο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, τη Γένεση. Εκεί ο Θεός προσφέρει ελπίδα στους Πρωτόπλαστους, μετά την πτώση τους. Αναφέροντας τις επιπτώσεις, που θα έχει η αμαρτία, προφητεύει τον ερχομό του Μεσσία, του Σωτήρα:
- «14 Τότε είπε ο Κύριος ο Θεός στο φίδι: «Γι' αυτό που έκανες, καταραμένο να 'σαι μόνο εσύ απ' όλα τα ζώα της γης! Με την κοιλιά θα σέρνεσαι, και χώμα θα τρως σ' όλη σου τη ζωή.
- 15 Έχθρα θα βάλω ανάμεσα σ' εσένα και στη γυναίκα, κι ανάμεσα στο σπέρμα σου και στο σπέρμα της. Εκείνος θα σου συντρίψει το κεφάλι κι εσύ θα του πληγώσεις τη φτέρνα». (Γεν 3, 14-15).

Αυτή η υπόσχεση είναι το Πρωτευαγγέλιο , η πρώτη καλή είδηση που ακούνε από το Θεό οι άνθρωποι μετά την απομάκρυνσή τους από την Εδέμ. Θα αναμένουν το Μεσσία που θα λυτρώσει την ανθρωπότητα.
- Ο λαός του Θεού, όπως είναι γνωστό, πέρασε από πολλές δυσκολίες και κινδύνους. Όμως δεν έχασε την πίστη του. Περίμενε το Μεσσία, που θα ήταν ο αυθεντικός Υιός του Θεού (Ψαλμός 2) με τον οποίο θα άρχιζε η αιώνια Βασιλεία του Κυρίου. Αυτή η αναμονή γινόταν εντονότερη όσο περνούσαν τα χρόνια. Ο Δανιήλ μετά την ανάδυση των τεσσάρων θηρίων - αυτοκρατοριών από τη θάλασσα, την άβυσσο, βλέπει τον Υιό του Ανθρώπου να έρχεται πάνω σε νεφέλες και προφητεύει αναφορικά με τις 70 εβδομάδες, όταν μέσα και από τις ωδίνες, θα έλθει ο Χριστός κατά το «πλήρωμα του χρόνου».

Αυτός είναι ο Κύριός μας, ο Ιησούς Χριστός. Αυτή η αλήθεια ομολογείται από τον απόστολο Πέτρο:
- «27 Ο Ιησούς και οι μαθητές του βγήκαν στα χωριά της Καισάρειας του Φιλίππου. Καθώς περπατούσαν, ρώτησε τους μαθητές του: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;»
- 28 Εκείνοι του απάντησαν: «Λένε ότι είσαι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, άλλοι ότι είσαι ο Ηλίας, άλλοι ότι είσαι ένας από τους προφήτες».
- 29 «Εσείς ποιος λέτε ότι είμαι;» τους ρώτησε ο Ιησούς. Ο Πέτρος του αποκρίθηκε: «Εσύ είσαι ο Μεσσίας». (Μρ 8, 27-29).

Εμείς οι χριστιανοί γνωρίζουμε ότι η Παλαιά Διαθήκη μιλάει για το Χριστό, όχι ως κοσμικό ηγέτη, αλλά ως Σωτήρα και Λυτρωτή των ανθρώπων κατεξοχήν από τις αμαρτίες και τον διάβολο. Η Βασιλεία Του «οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου» (Ιω 18,36). Ο Ιησούς Χριστός είναι το φως του κόσμου και θα οδηγηθεί εκούσια στο Σταυρό για να σώσει τους ανθρώπους.
Χαρακτηριστικές είναι και εδώ οι προφητείες του Ησαΐα για τον Ιησού Χριστό. Δεν είναι τυχαίο ότι η Εκκλησία μας τον θεωρεί πέμπτο Ευαγγελιστή. Μιλάει, εκτός των άλλων, για τη γέννηση του Κυρίου:

«14 Γι' αυτό ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει ένα σημείο: η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει γιο, ο οποίος θα ονομαστεί "Εμμανουήλ" (Ο Θεός είναι μαζί μας). (Ησ. 7,14)
Και για τα θαύματά του (οι προφητείες για το Πάθος βρίσκονται στην προηγούμενη ενότητα):
- «5 Τότε τα μάτια θ' ανοιχτούνε των τυφλών και των κουφών τ' αυτιά θ' ακούσουν.
- 6 Τότε ο χωλός καθώς το ελάφι θα πηδά
- κι η γλώσσα του κωφάλαλου θα τραγουδάει». (Ησ. 35,5-6)
Και η υμνογραφία της Εκκλησίας μας τονίζει ότι η Παλαιά Διαθήκη καταγράφει την προετοιμασία της ανθρωπότητας, που γίνεται από την Παλαιά Διαθήκη, για να υποδεχτεί το Μεσσία. Έτσι, ψάλλουμε στον Όρθρο της Μεγάλης Πέμπτης:

« Έρχεται με τη θέλησή του να σφαγιαστεί,
Αυτός που ο Ησαΐας ονόμασε Αμνό.
Προσφέρει την πλάτη του στο μαστίγιο,
τα σαγόνια του στα χτυπήματα. Μπρος στα φτυσίματα της ντροπής ατάραχο κράτησε το πρόσωπό του. Σε θάνατο καταδικάζεται εξευτελιστικό, ο αναμάρτητος.
Όλα τα υπομένει με τη θέλησή του, για να προσφέρει σ' όλους δώρο τη νίκη πάνω στο θάνατο».
Οι αιχμάλωτοι στη Βαβυλώνα Ισραηλίτες αντίκρισαν τα Ζιγκουράτ, που συνδέονταν με την πίστη στα ουράνια σώματα. Στην παρακάτω εικόνα παρουσιάζεται το αναστηλωμένο ζιγκουράτ της Ουρ. Γράψτε τις εντυπώσεις σας, αφού το παρατηρήσετε, και προτείνετε πιθανούς τρόπους χρήσης του, εκτός από τους θρησκευτικούς.

Τα Ζιγκουράτ ήταν τεράστιες κατασκευές που χτίστηκαν από τους πολιτισμούς της Μεσοποταμίας (Βαβυλώνιοι κ.α.) και του ιρανικού οροπεδίου. Είχαν τη μορφή πυραμίδας με βαθμίδες (σκάλες). Ο κύριος ναός βρίσκονταν στην κορυφή του Ζιγκουράτ.

13η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Διαβάστε τον Ψαλμό 136, και στη συνέχεια ακούστε την αγγλική εκδοχή του στο τραγούδι των Boney M (www.youtube.com/watch?v=vYK9iCRb7S4 ). Γράψτε στο πλαίσιο τις σκέψεις σας για το περιεχόμενό του:

Ψαλμός 136 - By the Rivers of Babylon
Κυκλώνω ανάλογα ΣΩΣ ΤΟ ή Λ ΑΘΟΣ δίπλα σε κάθε πρόταση
-  Ο Ιεζεκιήλ έδρασε στην Ιερουσαλήμ, την εποχή της Βαβυλώνιας αιχμαλωσίας.
-  Οι Ισραηλίτες θρηνούσαν στις όχθες των ποταμών της Βαβυλώνας
-  Ο Δανιήλ έδρασε την εποχή που οι Ρωμαίοι κατέλαβαν την Παλαιστίνη
-  Οι Ασσύριοι οδήγησαν τους αιχμάλωτους Ιουδαίους στη Βαβυλώνα
-  Ο Ιεζεκιήλ είδε το όραμα με τα οστά που αναζωογονούνται
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
Να περιγράψετε την εικόνα «Οι τρεις παίδες στην κάμινο», (τοιχογραφία του Θεοφάνη στη Μονή Αγίου Νικολάου Αναπαυσά, 16ος αι., Μετέωρα). Πώς παρουσιάζονται οι πρωταγωνιστές; Ποιος τους προστατεύει; Τι συμβολίζει το «φυλακτήριο» που έχουν στο κεφάλι τους; Να βρείτε τι προεικονίζει το γεγονός για την Εκκλησία μας.

ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ
ΣΩΣ ΤΟ Λ ΑΘΟΣ

5.
Πάνω στο χάρτη της αυτοκρατορίας της Βαβυλώνας σχεδιάστε την πορεία που ακολούθησαν οι αιχμάλωτοι από την Ιερουσαλήμ στη Βαβυλώνα. Συζητήστε κατόπιν τα συναισθήματα που τους είχαν δημιουργηθεί κατά τη διάρκεια της αναγκαστικής πορείας τους και μόλις αντίκρισαν τη Βαβυλώνα.
Η αυτοκρατορία της Βαβυλώνας
Αναπαράσταση της πύλης της Ιστάρ στη Βαβυλώνα (Pergamon museum στο Βερολίνο)
ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ

14η Διδακτική Ενότητα. Επιχείρηση διάσωσης: Ρουθ και Εσθήρ
Η Αγία Γραφή στις σελίδες της προβάλλει ιστορίες γυναικών που έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στα βιβλία της. Εκτός από την Κριτή Δεββώρα για την οποία έγινε λόγος στη διδακτική ενότητα 10, σπουδαίο ήταν το έργο της Ρουθ και της Εσθήρ. Η προβολή του από την Παλαιά Διαθήκη αναδεικνύει, εκτός των άλλων, τη σημασία που δίνονταν από τους συντάκτες της στις γυναίκες, σε μία εποχή που η θέση τους ήταν υποβαθμισμένη.
Νωεμίν και Ρουθ
Ρουθ και Βοόζ

Η Εσθήρ στέφεται βασίλισσα της Περσίας
Η ιστορία της Ρουθ: αδύναμα πλάσματα μέσω της «πίστης» μεταβάλλονται σε πρωταγωνιστές της ιστορίας της σωτηρίας
Το βιβλίο της Ρουθ αναφέρεται σε μία γυναίκα από την περιοχή της Μωάβ, τη Ρουθ, που είχε χάσει το σύζυγό της, και με την πεθερά της Νωεμίν ζούσαν στην περιοχή της Βηθλεέμ.
- «1 Από τον άντρα της τον Ελιμέλεχ, η Νωεμίν είχε έναν συγγενή, άνθρωπο ισχυρό και πλούσιο, ο οποίος ονομαζόταν Βοόζ.
- 2 Μια μέρα η Ρουθ είπε στη Νωεμίν: "Άφησέ με να πάω σ' ένα χωράφι να μαζέψω τα στάχυα που αφήνουν οι θεριστές. Κάποιον θα βρω που θα μ' αφήσει να το κάνω". Η Νωεμίν της είπε: "Πήγαινε, κόρη μου".
- 3 Έτσι η Ρουθ έφυγε και πήγε και μάζευε στάχυα σ' ένα χωράφι, πίσω από τους θεριστές».

( Ρο υ θ 2 ,1-3)
Με αυτό τον τρόπο προσπαθούσαν να αντιμετωπίσουν την πείνα τους. Ο Βοόζ προσέχει τη Ρουθ και την παντρεύεται.
«13 Έτσι ο Βοόζ πήρε τη Ρουθ γυναίκα του. Ο Κύριος την ευλόγησε έμεινε έγκυος και γέννησε γιο.
- 14 Τότε οι γυναίκες είπαν στη Νωεμίν: "Ας είναι δοξασμένος ο Κύριος! Σήμερα έκανε να γεννηθεί ένας κοντινός συγγενής για σένα, που τ' όνομά του θα γίνει ξακουστό μέσα στο λαό του Ισραήλ"» (Ρουθ 4, 13-14).
Πράγματι έτσι έγινε. Η Ρουθ με τον Βοόζ ανήκουν στους προγόνους του Κυρίου μας, του Ιησού Χριστού.

Η ιστορία της Εσθήρ: Μια ασήμαντη ορφανή παραβιάζει τους «κανόνες» της Τορά (: του Μωσαϊκού Νόμου) επιτελώντας έναν ιερό σκοπό
Το βιβλίο της Εσθήρ χωρίζεται σε δέκα κεφάλαια. Σε αυτά πρωταγωνιστεί η Εσθήρ, ορφανή που την είχε υιοθετήσει ο θείος της Μαρδοχαίος. Γίνεται σύζυγος του βασιλιά των Περσών και σώζει τους συμπατριώτες της Ιουδαίους, που κινδύνευαν από τις μηχαροραφίες του αυλικού Αμάν, με τη βοήθεια του θείου της.
Όπως παρουσιάζεται να λέει
«6 Πώς είναι δυνατό να αντικρύσω το κακό που θα βρει τον λαό μου. . . ;» (Εσθ. 8, 6).

Για ανάμνηση του γεγονότος οι Ιουδαίοι γιορτάζουν τη γιορτή των Κλήρων «Πουρίμ», για την οποία αναφορές γίνονται στα κεφάλαια του βιβλίου της Εσθήρ.
Το Μαυσωλείο του Μαρδοχαίου και της Εσθήρ στο Hamadan του Ιράν
«19 Γι' αυτό οι Ιουδαίοι των επαρχιών τηρούν τη δέκατη τέταρτη μέρα του μήνα Αδάρ είναι μέρα χαράς και γιορτής και ανταλλάσσουν φαγητά για δώρα» (Εσθ. 9, 19).
Η Εσθήρ γίνεται έτσι το όργανο του Θεού που βοηθάει τους συμπατριώτες της στις δύσκολες μέρες της αιχμαλωσίας στους Πέρσες και βοηθάει στην αποκατάσταση της δικαιοσύνης. Παρουσιάζεται να είναι πιστή στο θέλημά Του και αναδεικνύει την αξία των γυναικών και τη δυναμική τους, που την παρουσιάζουν τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης.

Η γιορτή των Κλήρων με τις «μάσκες», την ευθυμία και τη «δικαιοσύνη» ως ανακάλυψη του μηνύματος ενός βιβλίου - Το Πάσχα πριν το Πάσχα
Η γιορτή των Κλήρων (Πουρίμ) βασίστηκε σε συγκεκριμένες αναφορές του βιβλίου της Εσθήρ. Χαρακτηριστικές είναι οι παρακάτω:
«7 Το δωδέκατο έτος της βασιλείας του Ξέρξη ο Αμάν έβγαλε διαταγή να ριχθούν κλήροι (εβρ. «πουρίμ»), για να ορισθεί η ακριβής ημέρα και ο μήνας που θα εξόντωνε μέσα σε μία μέρα το έθνος του Μαρδοχαίου. Και οι κλήροι έπεσαν στη δέκατη τέταρτη μέρα του μήνα Αδάρ» (Εσθ. 3, 7).

«15 ...ο Μαρδοχαίος βγήκε από το παλάτι ντυμένος με τη βασιλική στολή...
17 Σε κάθε επαρχία και σε κάθε πόλη που ανακοινωνόταν η βασιλική διαταγή...επικρατούσε χαρά και ευφροσύνη ανάμεσα στους Ιουδαίους...Διοργάνωναν συμπόσια και γιορτές» (Εσθ. 8, 15-17).
Το μήνυμα της γιορτής είναι ότι ο Θεός είναι ο σωτήρας και καμία δύναμη δεν είναι πάνω από αυτόν. Αυτή η αλήθεια δικαιολογεί την ευθυμία της γιορτής, που αποτελεί έτσι «το Πάσχα πριν το Πάσχα».
Ο βασιλιάς των Περσών και των Μήδων Κύρος Β' (600 π.Χ. - 4 Δεκεμβρίου 530 π.Χ.). Ανάγλυφο στο Ολυμπιακό πάρκο του Σίδνεϊ

Η επιστροφή στην Παλαιστίνη. Ο Κύριος ως Χριστό Του χρησιμοποιεί τον Πέρση (!) Κύρο
Μία νέα αυτοκρατορία έκανε την εμφάνισή της στο ιστορικό προσκήνιο, η αυτοκρατορία των Περσών που κατέλυσε τη βαβυλωνιακή αυτοκρατορία. Τότε ο βασιλιάς των Περσών και των Μήδων Κύρος διέταξε την επιστροφή των Ιουδαίων στην πατρίδα τους.
Χιλιάδες ήταν εκείνοι που επέστρεψαν στην Παλαιστίνη κατανεμημένοι σε ομάδες. Σε μία από αυτές αρχηγοί ήταν ο Ζοροβάβελ και ο Ιησούς.
- «2 Ο Κύρος, βασιλιάς της Περσίας, λέει: "Ο Κύριος, ο Θεός του ουρανού, έδωσε σ' εμένα όλα τα βασίλεια της γης και με πρόσταξε να του χτίσω έναν ναό στην Ιερουσαλήμ, στην Ιουδαία.
- 3 Όποιος από σας ανήκει στο λαό του -ο Θεός του ας είναι μαζί του- ας επιστρέψει στην Ιερουσαλήμ, στην Ιουδαία, για να ξαναχτίσει τον Ναό του Κυρίου, του Θεού του Ισραήλ, του Θεού της Ιερουσαλήμ|"» (Εσδ. 1, 2-3).
- Ο Κύρος, έγινε λοιπόν το όργανο του Θεού που φρόντισε να γυρίσουν οι Ιουδαίοι στην πατρίδα τους.

Αυτοί, μόλις έφτασαν στην ερειπωμένη Ιερουσαλήμ πρώτη φροντίδα τους ήταν να ανοικοδομήσουν το Ναό του Κυρίου. Τους το είχε παραγγείλει και ο νέος βασιλιάς της αυτοκρατορίας Δαρείος.
«14 Έτσι, οι επικεφαλής των Ιουδαίων συνέχισαν την ανοικοδόμηση και προχωρούσαν καλά, με την ενθάρρυνση του προφήτη Αγγαίου και του προφήτη Ζαχαρία, γιου του Ιδδώ και τελείωσαν το χτίσιμο, σύμφωνα με την εντολή του Θεού του Ισραήλ, και τα διατάγματα του Κύρου, του Δαρείου και του Αρταξέρξη, βασιλιάδων των Περσών.
Το εσωτερικό της Συναγωγής της Θεσσαλονίκης. Οι Συναγωγές ήταν για τους Ιουδαίους τόποι λατρείας του Θεού, προσευχής και μελέτης του Νόμου
- 15 Ο ναός αυτός συμπληρώθηκε την τρίτη μέρα του μήνα Αδάρ, το έκτο έτος της βασιλείας του Δαρείου.
- 16 Οι Ιουδαίοι, οι ιερείς, οι λευίτες και όλοι οι άλλοι που είχαν έρθει από την αιχμαλωσία, τέλεσαν με πανηγυρισμούς τα εγκαίνια του ναού του Θεού.
- 18 ...διόρισαν τους ιερείς στις αρμοδιότητές τους και τους λευίτες στις θέσεις τους, για να υπηρετούν τον Θεό στην Ιερουσαλήμ, σύμφωνα με τα γραμμένα στο βιβλίο του Μωυσή» (Εσδ. 6, 14-18).

Απογοήτευση καθώς η αναμενόμενη Παλινόρθωση δεν πραγματοποιείται. Ο λαός του Θεού σκλάβος στα έθνη.
Όμως οι Ισραηλίτες που επέστρεψαν στην Παλαιστίνη σύντομα είδαν να διαψεύδονται οι προσδοκίες τους για μία καλύτερη ζωή. Βρήκαν τις πόλεις τους κατεστραμμένες και τα χωράφια ακαλ-
λιέργητα. Πολλοί για να μπορέσουν να επιβιώσουν αναγκάζονταν να δανείζονται με ιδιαίτερα σκληρούς όρους. Έπρεπε να πληρώνουν πολύ μεγάλους φόρους υποτέλειας στους Πέρσες και γειτονικές φυλές έκαναν επιδρομές εναντίον τους.

Ένα άλλο ζήτημα που προέκυψε είχε να κάνει με τους μεικτούς γάμους, δηλαδή τους γάμους ανάμεσα σε μέλη της ισραηλιτικής κοινότητας και σε ειδωλολάτρες. Επειδή θεωρήθηκε ότι αυτό ήταν αιτία να οδηγηθούν κάποιοι στην ειδωλολατρία απαγορεύτηκαν και όσοι δεν υπάκουαν αποκλείονταν από την κοινότητα, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα.
Δαχτυλίδια γάμων
Μετά τους Πέρσες και άλλες αυτοκρατορίες κατέλαβαν την περιοχή. Η απογοήτευση ήταν πολύ μεγάλη, και πολλοί είχαν την αίσθηση ότι δεν έπρατταν το σωστό και για αυτό ο Θεός τους είχε εγκαταλείψει.

Τα τέσσερα Θηρία και ο Υιός του Ανθρώπoυ
Σε αυτές τις δύσκολες στιγμές οι προφήτες με το κήρυγμά τους παρηγορούσαν τον λαό και μιλούσαν για την παντοδυναμία του Θεού, με την οποία δε μπορούσε καμία δύναμη να συγκριθεί. Έτσι στο βιβλίο του Δανιήλ τονίζεται ότι ο Θεός είναι ο ρυθμιστής της ιστορίας και θα φέρει τη Βασιλεία του, που θα είναι αιώνια.
Με πολύ παραστατικό τρόπο αναδεικνύεται αυτή η αλήθεια στο όραμα για την πτώση των μεγάλων αυτοκρατοριών που είχαν καταλάβει την Παλαιστίνη και παρουσιάζονται συμβολικά ως τέσσερα θηρία. Παρά τη δύναμη που είχαν τελικά θα κυριαρχούσε το θέλημα του Θεού.

- «13…Μέσα στα σύννεφα του ουρανού είδα να έρχεται κάποιος που έμοιαζε με άνθρωπο (:ο Υιός του Ανθρώπου) έφτασε μέχρι τον Προαιώνιο και οδηγήθηκε μπροστά του.
- 14 Σ' αυτόν δόθηκαν εξουσία και δόξα και βασίλεια, ώστε όλοι οι λαοί, κάθε εθνικότητας και γλώσσας, να τον υπηρετούν. Η εξουσία του θα είναι αιώνια κι ατελεύτητη και το βασίλειό του δε θα καταστραφεί ποτέ» (Δν. 7, 13-14).
«18 Αλλά στο τέλος τη βασιλεία θα την παραλάβει ο άγιος λαός του ύψιστου Θεού και θα τη διατηρήσει για πάντα σ' όλους τους αιώνες» (Δν. 7, 18).

Το μήνυμα του οράματος του Δανιήλ είναι αισιόδοξο και φανέρωνε στο λαό ότι ο Θεός δε θα τον εγκατέλειπε παρά τις δυσκολίες. Η εγκαθίδρυση από τον Ιησού Χριστό της Βασιλείας του Θεού, ενός καινούριου κόσμου που θα αγκάλιαζε όλους τους ανθρώπους, σήμαινε ότι ο Θεός είναι μαζί τους και όλοι είναι παιδιά Του.
Ο Προφήτης Δανιήλ
Τα κείμενα που ακολουθούν προέρχονται από το βιβλίο του θεολόγου και πανεπιστημιακού δάσκαλου Μιλτιάδη Κωνσταντίνου « …του συνιέναι τας γραφάς. 13+1 βήματα Εισαγωγής στην Παλαιά Διαθήκη». Αφού τα διαβάσετε με τη βοήθεια του καθηγητή σας, να συζητήσετε για την πρόνοια του Θεού, όπως παρουσιάζεται στα βιβλία της Ρουθ και της Εσθήρ.

14η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Διαβάστε το παρακάτω κείμενο που αναφέρεται στο βασιλιά των Περσών Κύρο και γράψτε στο πλαίσιο μέχρι πέντε λέξεις που τον χαρακτηρίζουν.
Το κείμενο προέρχεται από: Gunneweg Antonius H.J. (1997). Η ιστορία του Ισραήλ έως την εξέγερση του Βαρ-Κοχβά , μετ. Ιωάννης Χ. Μούρτζιος, Θεσσαλονίκη: Πουρναράς

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΠΕΡΣΩΝ ΚΥΡΟΥ
Υπόθεσε ότι ακολουθώντας τη διαδρομή που παρουσιάζεται στο χάρτη επιστρέφεις από τη Βαβυλώνα στην Παλαιστίνη, μετά το διάταγμα του Κύρου. Ποια θα ήταν τα συναισθήματά σου; Θα είχες αγωνία για το μέλλον στην πατρίδα;
Στην πρώτη εικόνα εικονίζεται αναπαράσταση της αρχαίας Βαβυλώνας και στη δεύτερη τα ερείπια της πόλης. Αφού παρατηρήσετε και τις δύο εικόνες, συζητήστε στην τάξη για την τύχη της αυτοκρατορίας της Βαβυλώνας και των άλλων αυτοκρατοριών που αναφέρονται στην Παλαιά Διαθήκη.

6.
ΛΥΣΤΕ ΤΟ ΣΤΑΥΡΟΛΕΞΟ (Δημιουργήθηκε με το «Web 2.0» εργαλείο δημιουργίας σταυρόλεξων Crossword Labs https://crosswordlabs.com/ )

Επιχείρηση διάσωσης: Ρουθ και Εσθήρ

Οριζόντια

Κάθετα
3. ΣΕ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΗΘΕΛΑΝ ΝΑ ΓΥΡΙΣΟΥΝ ΟΙ ΙΟΥΔΑΙΟΙ 4. ΗΤΑΝ ΠΛΟΥΣΙΟΣ ΜΕ ΠΟΛΛΑ ΧΩΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΒΗΘΛΕΕΜ 7. ΑΥΤΑ ΜΑΖΕΥΕ Η ΡΟΥΘ ΜΕ ΤΗΝ ΠΕΘΕΡΑ ΤΗΣ 8. ΕΓΙΝΕ ΣΥΖΥΓΟΣ ΤΟΥ ΒΟΟΖ
1. ΜΕ ΤΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΕΠΕΣΤΡΕΨΑΝ ΟΙ ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΙ ΙΟΥΔΑΙΟΙ ΑΠΟ ΤΗ ΒΑΒΥΛΩΝΑ 2. ΘΕΙΟΣ ΤΗΣ ΕΣΘΗΡ 5. ΒΟΗΘΗΣΕ ΤΟΥΣ ΙΟΥΔΑΙΟΥΣ ΝΑ ΓΛΥΤΩΣΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗ ΣΦΑΓΗ 6. ΟΙ ΙΟΥΔΑΙΟΙ ΤΟΝ ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΑΝ ΣΤΗΝ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ (ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ)
ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ

15η Διδακτική Ενότητα. Το Μυστήριο. Απ' τον ουρανό στη γη…
Η καινούργια Δημιουργία ξεκινά…σε ένα «σπήλαιο» της ορεινής Ναζαρέτ:
- α. Ευαγγελισμοί (σε πληθυντικό!).
- β. Σύλληψη Προδρόμου και Ιησού (ένα Δίπτυχο Δημιουργίας)
Στο 1o κεφάλαιο του Ευαγγελίου του Λουκά γίνεται λόγος για την προαγγελία της γέννησης του Ιωάννη του Βαπτιστή και για την προαγγελία της γέννησης του Ιησού Χριστού.
Σύμφωνα με την αφήγηση άγγελος Κυρίου εμφανίστηκε στον ιερέα Ζαχαρία και του ανάγγειλε ότι η γυναίκα του Ελισάβετ θα γεννήσει γιο.

«15 Η προσφορά του θα είναι μεγάλη στο έργο του Κυρίου κρασί και άλλα δυνατά ποτά δε θα πιει θα είναι γεμάτος με Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μάνας του
16 και θα κάνει πολλούς Ισραηλίτες να επιστρέψουν στον Κύριο τον Θεό τους.
Ο Ζαχαρίας και η Ελισάβετ με το μικρό Ιωάννη
Ευαγγελισμός του Ζαχαρία
- 17 Αυτός θα προπορευτεί στο έργο του Κυρίου με το πνεύμα και τη δύναμη του προφήτη Ηλία. Θα συμφιλιώσει πατέρες με παιδιά, και θα κάνει τους ασεβείς να αποκτήσουν τη φρόνηση των δικαίων. Έτσι θα ετοιμάσει τον λαό να υποδεχτεί τον Κύριο» (Λκ. 1, 15-17).

Τον έκτο μήνα της εγκυμοσύνης της Ελισάβετ, ο Θεός έστειλε τον άγγελο Γαβριήλ στην πόλη της Γαλιλαίας Ναζαρέτ, στην παρθένο Μαρία, και της ανάγγειλε το χαρμόσυνο μήνυμα, της γέννησης του Σωτήρα της Οικουμένης;
- «28 "…Χαίρε εσύ, η προικισμένη με τη χάρη του Θεού! Ο Κύριος είναι μαζί σου. Ευλογημένη απ' τον Θεό είσαι εσύ, περισσότερο απ' όλες τις γυναίκ ες".
- 29 Εκείνη μόλις τον είδε ταράχτηκε με τα λόγια του και προσπαθούσε να εξηγήσει τι σήμαινε ο χαιρετισμός αυτός.
- 30 Ο άγγελος της είπε: "Μη φοβάσαι, Μαριάμ, ο Θεός σού έδωσε τη χάρη του
- 31 θα μείνεις έγκυος, θα γεννήσεις γιο και θα τον ονομάσεις Ιησού.
- 32 Αυτός θα γίνει μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου. Σ' αυτόν θα δώσει ο Κύριος ο Θεός το θρόνο του Δαβίδ, του προπάτορά του.
- 33 Θα βασιλέψει για πάντα στους απογόνους του Ιακώβ και η βασιλεία του δε θα έχει τέλος"» (Λκ. 1, 28-33).

Ο αυτοκράτορας της Ρώμης Οκταβιανός Αύγουστος (16 Ιανουαρίου 27 π.Χ. - 19 Αυγούστου 14 μ.Χ.)

Χριστούγεννα με «Χριστό»
α. Η σύνδεση της γέννησης του Σωτήρα στο Κατά Λουκάν με την «Παγκοσμιοποίηση» και τα Ευαγγέλια του Κυρίου Αυγούστου, Υιού του Θεού β. Τριήμερη «Πορεία» από τη Ναζαρέτ στη Βηθλεέμ
Στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο γίνεται λόγος για την απογραφή που είχε διατάξει ο αυτοκράτορας της Ρώμης Οκταβιανός Αύγουστος (16 Ιανουαρίου 27 π.Χ. - 19 Αυγούστου 14 μ.Χ.) σε όλη τη ρωμαϊκή οικουμένη. Το γεγονός είναι η αφορμή που χρησιμοποιεί ο Ευαγγελιστής για να μιλήσει στη συνέχεια για τη μετάβαση του Ιωσήφ και της Μαρίας από τη Ναζαρέτ στην πόλη του Δαβίδ, τη Βηθλεέμ, με σκοπό να απογραφούν. Εδώ γεννιέται ο Ιησούς, που η Θεοτόκος τον σπαργάνωσε και τον ξάπλωσε σε ένα παχνί, γιατί δε βρήκαν μέρος στο πανδοχείο.

γ. Ο Ευαγγελισμός των ποιμένων
Ακολουθεί κατόπιν η αναφορά στους βοσκούς που έμεναν στο ύπαιθρο, για να φυλάνε τα κοπάδια τους.
Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, έργο του Αντρέι Ρουμπλιώφ
Σε αυτούς εμφανίστηκε ο άγγελος Κυρίου που τους φέρνει το χαρμόσυνο μήνυμα για τη γέννηση του Θεανθρώπου. Τους δίνει και σημάδι για να τον αναγνωρίσουν, ενώ παρουσιάστηκε ένα πλήθος αγγέλων που υμνούσαν τον Θεό. Οι βοσκοί κατόπιν πήγαν και βρήκαν το βρέφος στη φάτνη και το προσκύνησαν. Ταυτόχρονα διηγήθηκαν και τα λόγια που είχε πει ο άγγελος για το παιδί. Όλοι έμειναν έκπληκτοι, ενώ η Μαρία τα σκέπτονταν συνεχώς. Τέλος, οι βοσκοί γύρισαν στα κοπάδια τους δοξολογώντας τον Κύριο γι' αυτά που άκουσαν και είδαν.

δ. Ο Κύριος σε «φάτνη» ζώων!
«6 ...ήρθε η ώρα της Μαριάμ να γεννήσει,
- 7 και γέννησε τον γιο της τον πρωτότοκο. Τον σπαργάνωσε και τον ξάπλωσε σ' ένα παχνί, γιατί δε βρήκαν μέρος στο πανδοχείο» (Λκ. 2, 6-7).

ε. H Περιτομή (Λκ. 2, 21) και η Αφιέρωση Υπαπαντή στον Ναό
«21 Όταν συμπληρώθηκαν οχτώ μέρες, έκαναν στο παιδί περιτομή και του έδωσαν το όνομα Ιησούς, όπως δηλαδή το είχε ονομάσει ο άγγελος προτού ακόμα συλληφθεί στην κοιλιά της μάνας του» (Λκ. 2, 21).
«22 Όταν, σύμφωνα με το Μωσαϊκό νόμο, συμπληρώθηκαν και οι μέρες για τον καθαρισμό
Η περιτομή του Χριστού Απεικόνιση στο Μηνολόγιο του Βασιλείου B' (Βατικανό).
Η Υπαπαντή του Χριστού
τους, έφεραν το παιδί στα Ιεροσόλυμα, για να το αφιερώσουν στον Θεό. …
- 25 Στα Ιεροσόλυμα βρισκόταν ένας άνθρωπος που τον έλεγαν Συμ ε ών……….
- 26 Του είχε φανερώσει, λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα ότι δε θα πεθάνει προτού να δει το Μεσσία.
- 27 Τότε το Άγιο Πνεύμα του υπέδειξε να πάει στο ναό. Μόλις οι γονείς έφεραν εκεί το παιδί, τον Ιησού, για να κάνουν γι' αυτό τα έθιμα του νόμου,
28 τον πήρε στην αγκαλιά του, δόξασε τον Θεό και είπε:
29 «Τώρα, Κύριε, μπορείς ν' αφήσεις το δούλο σου να πεθάνει ειρηνικά, όπως του υποσχέθηκες, 30 γιατί τα μάτια μου είδαν το σωτήρα
- 31 που ετοίμασες για όλους τους λαούς,
- 32 φως που θα φωτίσει τα έθνη
- και θα δοξάσει τον λαό σου τον Ισραήλ» (Λκ. 2, 22-32).

Η μεγαλοπρέπεια της διήγησης του Λουκά είναι φανερή σε όλο το κείμενο. Όλα δείχνουν ότι μιλάει για τη γέννηση ενός βασιλιά, που θα φέρει τη σωτηρία σε όλους τους ανθρώπους.

Η Γέννηση του Χριστού στο Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο
Στην αρχή της αναφοράς του ο Ματθαίος κάνει σαφές πως ο Ιησούς γεννήθηκε στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας. Αυτή δεν είναι τυχαία, αφού ο τόπος είχε συνδεθεί με τον μεγάλο βασιλιά του Ισ-
Η σημερινή Βηθλεέμ
Νόμισμα του Ηρώδη. Διακρίνεται λέξη που συνδέεται με τον τίτλο του «Βασιλεύς»
ραήλ, το Δαβίδ, που ήταν ο εκλεκτός του Θεού, και πρόγονος του Μεσσία. Μάλιστα ο Ματθαίος αναφέρει στη συνέχεια και την (μεταιχμαλωσιακή) προφητεία που περιέχει το βιβλίο του προφήτη Μιχαία για την πόλη

«Κι εσύ Βηθλέεμ, στην περιοχή του Ιούδα δεν είσαι διόλου ασήμαντη ανάμεσα στις σπουδαιότερες πόλεις του Ιούδα, γιατί από σένα θα βγει αρχηγός» (Μτ. 2, 6).
Σε αυτή είναι φανερή η σχέση Μεσσία-Βηθλεέμ. Κατόπιν γίνεται λόγος για τον βασιλιά Ηρώδη (37 π.Χ.4 μ.Χ.), ο οποίος είναι ο αρνητικός πρωταγωνιστής της ιστορίας, αφού ήταν ο διώκτης του μικρού Ιησού
Έτσι, μόλις μαθαίνει από τους Μάγους για τη γέννηση του Ιησού βάζει σε εφαρμογή σχέδιο εξόντωσής του. Πιο συγκεκριμένα, φωνάζει αρχικά τους αρχιερείς και τους γραμματείς για να πληροφορηθεί που ακριβώς θα γεννηθεί ο Μεσσίας, μιας και ο ίδιος δε γνώριζε τις ιουδαϊκές παραδόσεις. Στη συνέχεια, αφού το μαθαίνει, ζητάει να του γνωρίσουν για το που
βρισκόταν το παιδί για να πάει δήθεν και αυτός να το προσκυνήσει. Τέλος, παρουσιάζεται να βγάζει διαταγή να σκοτώσουν όλα τα νήπια της περιοχής της Βηθλεέμ.

Ο Ματθαίος παρουσιάζει και το λόγο για τον οποίο ο Ηρώδης καταδίωκε τον Ιησού. Η έκφραση «βασιλεύς των Ιουδαίων» που χρησιμοποιεί για να χαρακτηρίσει τον νεογέννητο σωτήρα του κόσμου στο διάλογο που έχουν οι Μάγοι με τον κυβερνήτη της Παλαιστίνης αποσαφηνίζει την κατάσταση. Αυτός ο τίτλος λοιπόν, πριν τη Βαβυλώνια αιχμαλωσία δίνονταν στο βασιλιά, τον ηγέτη του λαού, που θεωρούνταν έτσι ο «Εκλεκτός του Θεού». Μετά την αιχμαλωσία όμως δεν υπήρχε βασιλιάς για να θεωρείται ο Εκλεκτός, αφού ο λαός ήταν υποταγμένος στις μεγάλες αυτοκρατορίες. Οπότε ο τίτλος αποδόθηκε στον Μεσσία που αναμένονταν, το Λυτρωτή. Ο Ηρώ-
δης και η δυναστεία του ήθελε να παρουσιάζεται ως ο αγαπημένος του Θεού, που είχε τη θεϊκή εύνοια. Εύκολα λοιπόν γίνεται αντιληπτός ο λόγος του μίσους του Ηρώδη: Αφού ο Ιησούς ήταν ο Μεσσίας ήθελε να τον εξοντώσει, θεωρώντας πως η Βασιλεία Του έχει κοσμικό περιεχόμενο.

Οι Μάγοι «αστρονόμοι» εξ Ανατολών μπροστά στον Ηρώδη και τους Αρχιερείς.
« 1 Όταν γεννήθηκε ο Ιησούς στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, στα χρόνια του βασιλιά Ηρώδη, έφτασαν στα Ιεροσόλυμα σοφοί μάγοι από την Ανατολή
2 και ρωτούσαν: «Πού είναι ο νεογέννητος βασιλιάς των Ιουδαίων; Είδαμε ν' ανατέλλει το άστρο του και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε».
... 9 Οι μάγοι άκουσαν τον βασιλιά κι έφυγαν. Μόλις ξεκίνησαν, ξαναφάνηκε το άστρο που είχαν δει ν' ανατέλλει με τη γέννηση του παιδιού, και προχωρούσε μπροστά τους τελικά ήρθε και στάθηκε πάνω από τον τόπο όπου βρισκόταν το παιδί. 10 Χάρηκαν πάρα πολύ που είδαν ξανά το αστέρι. 11 Όταν μπή-

Η προσκύνηση των Μάγων Χριστιανικό και Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών
καν στο σπίτι, είδαν το παιδί με τη Μαρία, τη μητέρα του, κι έπεσαν στη γη και το προσκύνησαν. Ύστερα άνοιξαν τους θησαυρούς τους και του πρόσφεραν δώρα: χρυσάφι, λιβάνι και σμύρνα. 12 Ο Θεός όμως τους πρόσταξε στο όνειρό τους να μην ξαναγυρίσουν στον Ηρώδη γι' αυτό έφυγαν για την πατρίδα τους από άλλο δρόμο» (Μτ. 2, 1-12).

Ο ιδιαίτερος ρόλος του Ιωσήφ. O Διωγμός-Ξεριζωμός
«13 Όταν αναχώρησαν οι μάγοι, ένας άγγελος του Θεού παρουσιάστηκε στον Ιωσήφ στο όνειρό του και του είπε: «Σήκω αμέσως, πάρε το παιδί και τη μητέρα του και φύγε στην Αίγυπτο και μείνε εκεί ωσότου σου πω. Γιατί ο Ηρώδης όπου να 'ναι θα ψάξει να βρει το παιδί, για να το σκοτώσει».
14 Ο Ιωσήφ σηκώθηκε αμέσως, πήρε το παιδί και τη μητέρα του και μέσα στη νύχτα έφυγε στην Αίγυπτο
Ο Ιησούς πρόσφυγας στην Αίγυπτο
15εκεί έμεινε ώσπου πέθανε ο Ηρώδης. Έτσι εκπληρώθηκε ο λόγος του Κυρίου που είχε πει ο προφήτης: Από την Αίγυπτο κάλεσα τον γιο μου» (Μτ. 2, 13-15).

Χριστούγεννα και σύγχρονος άνθρωπος
Για πολλούς ανθρώπους η εορτή της γέννησης του Χριστού έχει καταναλωτικό χαρακτήρα και συνδέεται με την αγορά αγαθών και τις εξόδους από την καθημερινότητα. Όλα αυτά δεν συνιστούν οπωσδήποτε αρνητικές εκδηλώσεις, αφού οι Χριστιανοί θέλουν να εκδηλώσουν τη χαρά τους για τον ερ-
χομό του Θεού και την ενανθρώπησή Του. Εντούτοις για τον Ορθόδοξο Χριστιανό η εορτή των Χριστουγέννων έχει μία βαθύτερη θεολογική σημασία, η οποία φανερώνεται και εκδηλώνεται ως εξής: α. Με την ενεργό συμμετοχή στη λατρευτική εμπειρία της Εκκλησίας μας κατά την ημέρα εκείνη (Όρθρος και Θεία Λειτουργία ανήμερα των Χριστουγέννων). β. Με τη συνειδητοποίηση του γεγονότος ότι ο όρος «Χριστούγεννα» δηλώνει τη γέννηση του Χριστού, δηλ. εκφράζει το θαυμαστό γεγονός πως ο Θεός έγινε άνθρωπος, έτσι ώστε άνθρωπος να μπορέσει να γίνει θεός κατά χάρη, όπως εμφατικά τονίζει ο Μ. Αθανάσιος. γ. Με την ελεημοσύνη και τον έμπρακτο αγώνα για συμπαράσταση στους συνανθρώπους μας που δεν μπορούν να ικανοποιήσουν τις στοιχειώδεις βιοτικές τους ανάγκες. δ. Με τη συνειδητοποίηση της μεγάλης ευθύνης που έχουμε ως Χριστιανοί για την πραγματοποίηση του θελήματος του Θεού.

15η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Χαρακτηρίστε τα πρόσωπα που αναφέρονται στη συνέχεια, τα οποία πρωταγωνιστούν στην αφήγηση του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου για τη γέννηση του Χριστού

| Π Ρ ΩΤΑ ΓΩ Ν Ι Σ Τ Ε Σ   | ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ   |
|--------------------------|-----------------|
| ΙΩΣΗΦ                    |                 |
| ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΗΡΩΔΗΣ          |                 |
| ΤΡΕΙΣ ΜΑΓΟΙ              |                 |
Διαβάστε το παρακάτω κείμενο του θεολόγου και πανεπιστημιακού δάσκαλου Δημήτρη Καϊμάκη που δίνει πληροφορίες για την περιτομή. Συζητήστε στη συνέχεια, με τη βοήθεια του καθηγητή σας, γιατί η περιτομή αποτελεί μαρτυρία ότι ο Χριστός ήταν Εβραίος, που εκπλήρωνε τον Νόμο, ταυτόχρονα όμως τον υπερέβη χάριν της σωτηρίας των «πολλών».

Το κείμενο προέρχεται από:: Καϊμάκης Δημήτρης (2000). Οι θεσμοί της Παλαιάς Διαθήκης. Θεσσαλονίκη: Simbo
Στο Ευαγγέλιο του Λουκά αναφέρεται ότι οι βοσκοί ήταν οι πρώτοι που άκουσαν το χαρμόσυνο άγγελμα για τον ερχομό του Μεσσία. Αφού διαβάσετε το παρακάτω κείμενο συζητήστε για την καθημερινότητά τους και την κοινωνική τους θέση.
Κυκλώνω τη σωστή απάντηση:

Ο Ιησούς γεννήθηκε:
-  Στη Ναζαρέτ
-  Στη Βηθλεέμ
-  Στην Ιερουσαλήμ
-  Στην Καπερναούμ

Ο Ιωσήφ με την έγκυο Μαριάμ φεύγουν από τον τόπο που έμεναν:
-  Για να εγκατασταθούν σε άλλη πόλη
-  Για να πάνε στη νότια Παλαιστίνη
-  Για να απογραφούν
-  Για να βρουν συγγενείς τους

Ο Ιησούς με τη Μαρία και τον Ιωσήφ φεύγουν για την Αίγυπτο:
-  Γιατί τους κυνηγούσαν οι Ρωμαίοι
-  Γιατί ο βασιλιάς Ηρώδης ήθελε να εξοντώσει το Μεσσία
-  Γιατί έπρεπε να αναζητήσουν τρόφιμα
-  Γιατί ήταν η πατρίδα του Ιωσήφ
Ο Κύριος γεννιέται σε «φάτνη» ζώων! Συζητήστε το γεγονός με τους συμμαθητές σας, λαμβάνοντας υπόψη ότι σήμερα η γιορτή των Χριστούγεννων έχει συνδεθεί μόνο με καταναλωτικές συνήθειες, για πολλούς ανθρώπους.
Σύμφωνα με την Ευαγγελική αφήγηση (Μτ. 2, 13-15) ο Ιησούς και η οικογένειά του φεύγουν στην Αίγυπτο. Δείξε στο χάρτη την πορεία που ακολούθησαν. Στη συνέχεια μίλησε με τους συμμαθητές σου για αυτόν το «διωγμό». Σου θυμίζει ανάλογες σημερινές περιπτώσεις;

ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ

16η Διδακτική Ενότητα. Η βάπτιση του Ιησού: έναρξη νέας εποχής για την ανθρωπότητα
Σημερινή φωτογραφία και το έμβλημα της Ναζαρέτ, της πόλης που διέμενε ο Χριστός

Βασικοί σταθμοί της ζωής του Ιησού ως τη βάπτισή του
Για το διάστημα που μεσολαβεί ανάμεσα στην επίσκεψη του δωδεκαετούς Ιησού στο Ναό των Ιεροσολύμων και την έναρξη της δημόσιας δράσης του δεν υπάρχουν πληροφορίες στα Ευαγγελικά κείμενα. Εντούτοις ισχυρή είναι η παράδοση ότι αυτό το διάστημα εργάζονταν ως «τέκτων», κοντά στον Ιωσήφ, και ζούσε στη Ναζαρέτ με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς του. Ταυτόχρονα η αναφορά που υπάρχει στο κατά Μάρκον Ευαγγέλιο πληροφορεί για τη σχέση του Κυρίου με την οικογένεια που είχε δημιουργήσει ο Ιωσήφ, πριν τη μνηστεία του με τη Θεοτόκο, και το επάγγελμα που ασκούσε πριν τη δημόσια δράση του.

«3 Αυτός δεν είναι ο ξυλουργός, ο γιος της Μαρίας κι αδερφός του Ιακώβου, του Ιωσή, του Ιούδα και του Σίμωνος; Κι οι αδερφές του δεν μένουν εδώ στον τόπο μας;» (Μκ. 6, 3).

Ο Ιησούς Χριστός 12ετής: Η μετάβαση στην εφηβεία, η εμπειρία στον Ναό
Ο Ευαγγελιστής Λουκάς αναφέρει την πρώτη επίσκεψη του δωδεκαετούς Ιησού στην Ιερουσαλήμ και
την εμπειρία της επίσκεψης στον ναό.
«41 Κάθε χρόνο, τη γιορτή του Πάσχα οι γονείς του Ιησού πήγαιναν στην Ιερουσαλήμ.
- 42 Όταν έγινε δώδεκα χρονών, ανέβηκαν στα Ιεροσόλυμα, στη γιορτή, όπως συνήθιζαν.
- 43 Όταν τέλειωσε η γιορτή και γύριζαν πίσω, το παιδί ο Ιησούς παρέμεινε στην Ιερουσαλήμ, χωρίς να το ξέρουν ο Ιωσήφ και η μητέρα του.
- 44 Νομίζοντας ότι ήταν μέσα στο πλήθος των προσκυνητών, περπάτησαν μιας μέρας δρόμο και ύστερα άρχισαν να τον αναζητούν ανάμεσα στους συγγενείς και τους γνωστούς.
- 45 Δεν τον βρήκαν, όμως, και γύρισαν στην Ιερουσαλήμ να τον αναζητήσουν.
- 46 Τον βρήκαν ύστερα από τρεις μέρες στον ναό καθισμένο ανάμεσα στους νομοδιδασκά-

λους, να τους ακούει και να τους κάνει ερωτήσεις.
47 Όλοι όσοι τον άκουγαν έμεναν κατάπληκτοι για τη νοημοσύνη και τις απαντήσεις του.
48 Μόλις τον είδαν οι γονείς του, απόρησαν, και η μητέρα του τού είπε: "Παιδί μου, γιατί μας το 'κανες αυτό; Ο πατέρας σου κι εγώ σε αναζητούσαμε με πολλή αγωνία".
49 Ο Ιησούς τους απάντησε: "Γιατί με αναζητούσατε; Δεν ξέρατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στο σπίτι του Πατέρα μου;"
50 Εκείνοι όμως δεν κατάλαβαν τα λόγια που τους είπε.
51 Ο Ιησούς κατέβηκε μαζί τους και ήρθε στη Ναζαρέτ και ζούσε κοντά τους με υπακοή. Η μητέρα του όμως διατηρούσε μέσα στην καρδιά της όλα αυτά τα λόγια.

52 Ο Ιησούς μεγάλωνε και πρόκοβε στη σοφία, και η χάρη που είχε ευαρεστούσε τον Θεό και τους ανθρώπους» (Λκ. 2, 41-52).

Το Βάπτισμα ως «σημείο» μετάνοιας και αναγέννησης
Στο 15ο έτος της βασιλείας του αυτοκράτορα Τιβέριου (14-37 μ.Χ.), δηλαδή το 29-30 μ.Χ. άρχισε να κηρύττει ο Ιωάννης στην έρημο της Ιουδαίας, κοντά στη Νεκρή θάλασσα. Από παντού συγκεντρώνονταν άνθρωποι που επιθυμούσαν να ακούσουν το κήρυγμά του.
«1 Εκείνο τον καιρό, εμφανίστηκε στην έρημο της Ιουδαίας ο Ιωάννης ο Βαπτιστής. Κήρυττε
2 κι έλεγε: "Μετανοείτε, γιατί έφτασε η βασιλεία του Θεού".
3 Για τον Ιωάννη είχε προφητέψει ο προφήτης Ησαΐας:
Μια φωνή βροντοφωνάζει στην έρημο:

ετοιμάστε το δρόμο για τον Κύριο,
ισιώστε τα μονοπάτια να περάσει. 4 Ο Ιωάννης φορούσε ρούχα από τρίχες καμήλας και ζώνη δερμάτινη στη μέση του. Η τροφή του ήταν ακρίδες και μέλι από αγριομέλισσες. 5 Σ' αυτόν τον άνθρωπο πήγαινε τότε όλος ο κόσμος, από τα Ιεροσό-
Ο Ιωάννης φορούσε ρούχα από τρίχες καμήλας και ζώνη δερμάτινη 5 λυμα κι απ' όλη την Ιουδαία, κι απ' όλη την περιοχή του Ιορδάνη.
6 Έρχονταν και τους βάφτιζε στον Ιορδάνη ποταμό, καθώς ομολογούσαν τις αμαρτίες τους.
... 11 "Εγώ σας βαφτίζω με νερό, και το βάπτισμά μου είναι βάπτισμα μετάνοιας. Αυτός όμως που έρχεται ύστερα από μένα, είναι πιο ισχυρός από μένα, και δεν είμαι άξιος ούτε τα υποδήματά του να κρατήσω. Αυτός θα σας βαφτίσει με Άγιο Πνεύμα και φωτιά"» (Μτ. 3, 1-12).

Ιωάννης ο Βαπτιστής
Ο Ιησούς διδάσκει στον Ναό
Ο Ιησούς δωδεκαετής στον Ναό. Ρωσική εικόνα, 15ος ή 16ος αιώνας
Λόφοι στην έρημο της Ιουδαίας

Ο Ιωάννης ως «πύρινος» μάρτυρας - Πρόδρομος και στο Μαρτύριο: Κριτική προς την πολιτική Εξουσία
O Ιωάννης με το δυναμικό και θαρραλέο λόγο του δε δίστασε να ελέγξει και τον ηγεμόνα της Γαλιλαίας Ηρώδη Αντίπα. Αυτός φαίνεται ότι δεν ήθελε να συλλάβει τον πύρινο προφήτη της ερήμου, πείσθηκε όμως από τη γυναίκα του Ηρωδιάδα και τον φυλάκισε.
Όπως αφηγούνται τα ευαγγέλια, στη γιορτή των γενεθλίων του ο Αντίπας ενθουσιάστηκε από το χορό της Σαλώμης, κόρης της Ηρωδιάδας, και αυτή ζήτησε το κεφάλι του Βαπτιστή, όπως και έγινε.

Το βάπτισμα στον Ιορδάνη
«17 Πραγματικά, ο ίδιος ο Ηρώδης είχε στείλει να συλλάβουν τον Ιωάννη και τον είχε βάλει στη φυλακή. Αυτό το έκανε εξαιτίας της Ηρωδιάδας, που την είχε παντρευτεί, παρ' όλο που ήταν γυναίκα του Φίλιππου του αδερφού του.
18 Ο Ιωάννης δηλαδή έλεγε στον Ηρώδη: "Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του αδερφού σου". 19 Η Ηρωδιάδα λοιπόν μισούσε τον Ιωάννη και ήθελε να τον σκοτώσει, αλλά δεν μπορούσε,
20 γιατί ο Ηρώδης τον φοβόταν. Ήξερε πως ο Ιωάννης ήταν δίκαιος κι άγιος άνθρωπος, και γι' αυτό έκανε πολλά απ' αυτά που έλεγε, και τον άκουγε ευχαρίστως» (Μκ. 6, 17-20).

Ο μεγαλύτερος έπαινος για τον Ιωάννη ακούστηκε από το Χριστό:
«11 Σας βεβαιώνω πως μάνα δε γέννησε ως τώρα άνθρωπο πιο μεγάλο από τον Ιωάννη το Βαπτιστή» (Μτ. 11, 11).
Η Βάπτιση του Χριστού

Ο Χριστός έκλινε το κεφάλι ταπεινά εμπρός στον Ιωάννη και βαπτίστηκε
Τα Ευαγγέλια κάνουν ιδιαίτερες αναφορές στη βάπτιση του Ιησού, αναδεικνύοντας έτσι τη σπουδαιότητα του γεγονότος και το σημαντικό έργο του Ιωάννη ως Προδρόμου του Χριστού, που προετοίμασε το δρόμο για τον Κύριο.
«9 Εκείνες τις μέρες ήρθε ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ της Γαλιλαίας και βαφτίστηκε στον Ιορδάνη από τον Ιωάννη.
10 Κι αμέσως, ενώ έβγαινε από το νερό, είδε ν' ανοίγουν οι ουρανοί, και το Πνεύμα σαν περιστέρι να κατεβαίνει πάνω του. 11 Τότε μια φωνή ακούστηκε από τα ουράνια: "Εσύ είσαι ο αγαπημένος μου Υιός, εσύ είσαι ο εκλεκτός μου"» (Μκ. 1, 9-11).

Η κατανόηση της Βάπτισης του Κυρίου προϋποθέτει την καλή γνώση των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης. Έτσι, όταν γίνονταν η ενθρόνιση των Ιουδαίων βασιλιάδων, όπως του Δαβίδ και του Σολομώντα, ψάλλονταν ο 2ος Ψαλμός στον οποίο αναφέρονταν η ειδική σχέση που είχαν με τον Θεό.
«7 Διακηρύττω εκείνο που ο Κύριος αποφάσισε. Μου είπε: «Γιος μου είσ' εσύ σήμερα εγώ σε γέννησα» (Ψλ. 2, 7).
Τώρα όμως τα θεϊκά λόγια ακούγονταν από τα ουράνια, ενώ συνδέονται και με την προφητεία του βιβλίου του Ησαΐα για το «Δούλο του Θεού» (βλ. Διδακτική Ενότητα 13):

«1 Ο Κύριος λέει: "Να ο δούλος μου που τον υποστηρίζω, ο εκλεκτός μου που έχει όλη μου την εύνοια του έδωσα το Πνεύμα μου θα φέρει στα έθνη δικαιοσύνη"» (Ησ. 42, 1).
Ο Ιησούς λοιπόν, όπως φανερώνεται στη βάπτισή Του, είναι ο Χριστός, ο Μεσσίας, ο Εκλεκτός του Θεού. Δεν έχει έρθει όμως για να εξουσιάσει, αλλά θα προσφέρει τον Εαυτό του για τη σωτηρία του κόσμου.
Η Θεοφάνεια ολοκληρώνεται με την εμφάνιση του Αγίου Πνεύματος, που φανερώνει με την Παρουσία Του ότι η Βασιλεία του Θεού είναι ο κόσμος του Αγίου Πνεύματος, ένας κόσμος δικαιοσύνης, χαράς, ειρήνης και ελευθερίας.

Η βάπτιση του Κυρίου στην Εκκλησία (Επιφάνεια) και η δική μας βάπτιση
Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco). H βάπτιση του Χριστού 1597-1600. Μουσείο Πράδο, Μαδρίτη
Η βάπτιση του Κυρίου είναι δεσποτική γιορτή και τιμάται ιδιαίτερα από την Εκκλησία μας, αφού συνδέθηκε και με την εμφάνιση της Αγίας Τριάδας. Οι Χριστιανοί με τη βάπτισή μας αναγνωρίζουμε ότι είμαστε παιδιά του Θεού και σηματοδοτούμε με την είσοδό μας στην Εκκλησία, ότι πιστεύουμε στην Αγία Τριάδα και στις αλήθειες της πίστης μας, όπως παραδόθηκαν από τους Πατέρες και Διδασκάλους του Χριστιανισμού.

Τι σημαίνει η βάπτιση για το σύγχρονο άνθρωπο;
Η Εκκλησία μας γιορτάζει τη βάπτιση του Κυρίου στις 6 Ιανουαρίου. Είναι μία λαμπρή γιορτή στην οποία γίνεται ο Αγιασμός των νερών, που είναι από τα πλέον πολύτιμα αγαθά, και αναδεικνύεται το δέσιμο με την παράδοση. Οι Χριστιανοί τιμάμε την ημέρα και ευχόμαστε να μας φωτίσει ο Θεός στη γιορτή των Φώτων, όπως αλλιώς ονομάζονται τα Άγια Θεοφάνεια.
«Σήμερα τα Φώτα κι ο Φωτισμός...»

16η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες.
ΛΥΣΤΕ ΤΟ ΣΤΑΥΡΟΛΕΞΟ
(Δημιουργήθηκε με το «Web 2.0» εργαλείο δημιουργίας σταυρόλεξων Crossword Labs https:// crosswordlabs.com/ )

...και από τη γη στα ύδατα: το Βάπτισμα

ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ
2. ΤΑ ΑΓΙΑ...Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΒΑΠΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ 5. Ο ΠΟΤΑΜΟΣ ΠΟΥ ΒΑΠΤΙΣΘΗΚΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ 6. ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΕΦΤΗΚΕ Ο ΙΗΣΟΥΣ ΟΤΑΝ ΗΤΑΝ ΔΩΔΕΚΑ ΧΡΟΝΩΝ

ΚΑΘΕΤΑ
1. ΕΤΣΙ ΕΜΦΑΝΙΣΤΗΚΕ ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ 3. ΤΟΣΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΡΓΑΖΟΝΤΑΝ Ο ΙΗΣΟΥΣ ΩΣ «ΟΙΚΟΔΟΜΟΣ» 4. ΣΕ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΚΗΡΥΤΤΕ Ο ΙΩΑΝΝΗΣ
Τα κείμενα που ακολουθούν προέρχονται από το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο και από το έργο του ιστορικού Φλάβιου Ιώσηπου «Ιουδαϊκή Αρχαιολογία». Πιστεύετε ότι διαφέρουν μεταξύ τους ή συμφωνούν στις αναφορές που κάνουν για το τέλος του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή;
Περιγράψτε την εικόνα της Βάπτισης του Χριστού, αφού ζητήσετε από τον καθηγητή σας να εξηγήσει τις απορίες που έχετε.

Στο Απολυτίκιο της Εορτής των Θεοφανίων σημειώστε τις λέξεις που σας είναι γνωστές. Γράψτε τις στο πλαίσιο που ακολουθεί και στη συνέχεια, με τη βοήθεια του καθηγητή σας, προσπαθήστε να αποδώσετε το νόημα του Απολυτίκιου.
Ἐν Ἰορδάνῃ βαπτιζομένου σου Κύριε ἡ τῆς Τριάδος ἐφανερώθη προσκύνησις τοῦ γὰρ Γεννήτορος ἡ φωνὴ προσεμαρτύρει σοι, ἀγαπητὸν σε Υἱὸν ὀνομὰζουσα καὶ τὸ Πνεῦμα, ἐν εἴδει περιστερᾶς, ἐβεβαίου τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλές. Ὁ ἐπιφανεὶς Χριστὲ ὁ Θεὸς καὶ τὸν κόσμον φωτίσας, δόξα σοι.$^{ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ}$

To 1947 δύο βοσκοί ανακάλυψαν σε σπήλαιο που βρίσκονταν στην περιοχή του Κουμράν, κοντά στη Νεκρά θάλασσα, σκόρπιους κυλίνδρους από πάπυρο και περγαμηνή. Ανάμεσα στα 1949 με 1956 έγιναν συστηματικές ανασκαφές στην περιοχή και σε έντεκα σπήλαια ανακαλύφθηκαν πιθάρια με χειρόγραφα. Βρέθηκε ακόμη στην περιοχή κτιριακό συγκρότημα -το «Μοναστήρι», όπως θα λέγαμε σήμερα, του Κουμράν, που πιθανόν το γνώριζε ο Ιωάννης ο Βαπτιστής- στο οποίο κατοικούσαν οι ερημίτες του Κουμράν.
Τα χειρόγραφα περιείχαν ολόκληρα βιβλία ή αποσπάσματα από όλα σχεδόν τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης και προέρχονται από τον 2ο αι. π.Χ. μέχρι τον 2ο αι. μ.Χ.

Υπόθεσε ότι είσαι δημοσιογράφος και σου ζητούν να βρεις σχετικές πληροφορίες και με αυτές να γράψεις άρθρο για την περιοχή και τα χειρόγραφα του Κουμράν. Ποιες λέξεις-κλειδιά θα έγραφες στις μηχανές αναζήτησης του διαδικτύου, ώστε να βρεις το υλικό που χρειάζεσαι;
Η ευρύτερη περιοχή της Νεκράς θάλασσας, βόρεια της οποίας βρίσκεται το Κουμράν, ένα σπήλαιο της περιοχής και απόσπασμα από το χειρόγραφο του Ησαΐα, που ανακαλύφτηκε στο 4ο σπήλαιο
ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ

17η Διδακτική Ενότητα. Ακολουθώντας τον περιπλανώμενο Μεσσία: η Έρημος και η «Γαλιλαία των Εθνών»
Ο Ταχυδρόμος: Στίχοι-Μουσική: Νίκος Πορτοκάλογλου
Κάποιος μ' έστειλε εδώ κάτω, κάποιος μου είπε να σε βρω, να βουλιάξουμε ως τον πάτο για να βρούμε ουρανό.
Κάποιος μου είπε να σου πω χίλια χρόνια περιμένω, το μισό μου μυστικό είναι μέσα σου κρυμμένο.
Κάποιος μ' έστειλε εδώ να μου μάθεις το σκοπό. Κάποιος μ' έστειλε εδώ να σε σώσω, να σωθώ.
Είν' οι θάλασσες μεγάλες και το πλοίο μου μικρό. Κάποια μέρα σαν τις άλλες θα μ' ακούσεις να χτυπώ.

Ξέρω κάποιος σου 'χει πει μην ανοίγεις σε κανένα. Ξέρω πόνεσες πολύ και φοβάσαι σαν κι εμένα.
Κάποιος μ' έστειλε εδώ να μου μάθεις το σκοπό. Κάποιος μ' έστειλε εδώ να σε σώσω, να σωθώ.
Κάποιος μ' έστειλε εδώ μ' ένα γράμμα σφραγισμένο, ταχυδρόμο και φρουρό στην αγάπη ορκισμένο.
1. Οι τρεις Πειρασμοί του Ιησού στο… εντατικό Φροντιστήριο της Ερήμου (Μτ. 4, 1-11)
«Τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε από το Πνεύμα στην έρημο για να αντιμετωπίσει τους πειρασμούς του διαβόλου. Σαράντα μέρες και σαράντα νύχτες δεν έφαγε τίποτε ο Ιησούς ύστερα όμως πείνασε. Τότε εμφανίστηκε αυτός που βάζει σε πειρασμό τους ανθρώπους και του είπε: "Αν είσαι Υιός του Θεού, πες να γίνουν αυτές οι πέτρες ψωμιά". Ο Ιησούς όμως του αποκρίθηκε: "Ο άνθρωπος, λέει η Γραφή, δε ζει μόνο με ψωμί, αλλά με κάθε λόγο που βγαίνει από το στόμα του Θεού". Ύστερα τον οδήγησε ο διάβολος στην άγια πόλη, την Ιερουσαλήμ, και τον έστησε στο πιο ψηλό μέρος του ναού και του είπε: "Αν είσαι Υιός του Θεού, πέσε κάτω γιατί η Γραφή λέει:

Θα δώσει εντολή για σένα στους αγγέλους του και θα σε σηκώσουν στα χέρια τους,
για να μη σκοντάψει σε πέτρα το πόδι σου".
Μα ο Ιησούς του είπε: "Αλλού όμως λέει η Γραφή: δεν πρέπει να βάλεις σε δοκιμασία τον Κύριο, τον Θεό σου". Πάλι τον οδήγησε ο διάβολος σ' ένα πολύ ψηλό βουνό και του έδειξε όλα του κόσμου τα βασίλεια και τη λαμπρότητά τους: Ύστερα του είπε: " Όλα αυτά θα σου τα δώσω, αν πέσεις και με προσκυνήσεις". Ο Ιησούς όμως του απάντησε: "Φύγε από μπροστά μου, σατανά! Η Γραφή το λέει καθαρά: μόνο τον Κύριο τον Θεό σου θα προσκυνάς και μόνο αυτόν θα λατρεύεις"».

Μετά τη βάπτισή του ο Χριστός φεύγει στην έρημο εκεί δοκιμάζεται όπως ακριβώς δοκιμάστηκε ο Αδάμ στην Εδέμ, αλλά και ο Ισραηλιτικός λαός στην έρημο του Σινά. Η διαφορά όμως, είναι ότι αυτό που δεν επέτυχε ο Αδάμ και ο Ισραηλιτικός λαός, το πετυχαίνει ο Χριστός.
Οι πειρασμοί στην έρημο
Δηλ. οι υποσχέσεις του Θεού προς τον άνθρωπο δεν εκπληρώνονται ούτε στο πρόσωπο του Αδάμ ούτε και στον Ισραηλιτικό λαό, διότι και οι δύο λόγω δικής τους αστοχίας, απέτυχαν στις δοκιμασίες τους εντούτοις, οι υποσχέσεις του Θεού εκπληρώνονται στο πρόσωπο του Χριστού,
που είναι ο νέος Αδάμ, και ο οποίος αποκρούει με θεϊκό μεγαλείο και τους τρεις πειρασμούς του διαβόλου. Ποιοι ήταν οι πειρασμοί αυτοί;
1α. Ο πρώτος πειρασμός: Ο διάβολος προκαλεί, αρχικά, τον Χριστό να μετατρέψει τις πέτρες σε ψωμιά. Ο Χριστός προκαλείται να αποδείξει ότι έχει τη δύναμη ως Μεσσίας να προσφέρει στους ανθρώπους αυτό που ονομάζουμε «άρτο και θεάματα», δηλ. εφήμερες απολαύσεις, προκειμένου να ικανοποιήσει τις επίγειες ανάγκες τους μέσω μίας εύκολης λύσης, χωρίς κόπο και θυσίες. Στον πειρασμό αυτό ο Χριστός αντιτίθεται, λέγοντας ότι ο άνθρωπος τρέφεται όχι μόνο με την επίγεια τροφή, αλλά και με τον λόγο του Θεού, ο οποίος γεμίζει τον άνθρωπο με νόημα και ζωή.

«ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ»
1β. Ο δεύτερος πειρασμός: Η δεύτερη πρόκληση του Σατανά ήταν να πέσει ο Ιησούς από το πτερύγιο του Ναού, και στη συνέχεια να σωθεί με παρέμβαση αγγέλων, έτσι ώστε να δείξει στους ανθρώπους ότι είναι σπουδαίος, να τους εντυπωσιάσει, να τους συγκινήσει, και κατά κάποιον τρόπο να τους εξαναγκάσει να Τον αναγνωρίσουν ως Μεσσία, κάτι που έκαναν οι άρχοντες και οι ισχυροί της εποχής Του. Ο Χριστός αποκρούει και τον πειρασμό αυτόν. Άλλωστε, καθ' όλη τη διάρκεια της επίγειας ζωής Του, δεν εξανάγκασε ποτέ και κανέναν να Τον αποδεχτεί. Εξάλλου, ο Χριστός ζητά από κάθε άνθρωπο να Τον ακολουθεί, επειδή το θέλει και το ποθεί μέσα από τα βάθη της καρδιάς του.

1γ. Ο τρίτος πειρασμός: Στην τρίτη πρόκληση, ο διάβολος οδηγεί τον Χριστό σε όρος υψηλό, για να θεωρήσει όχι απλώς τη Γη της Επαγγελίας, όπως συνέβη με τον Μωυσή στο όρος Νεβώ, αλλά όλες τις βασιλείες της οικουμένης, δηλαδή όλες τις επαρχίες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και λέει ότι θα Του χαρίσει όλα αυτά τα βασίλεια, αν απλώς τον προσκυνήσει. Ουσιαστικά, στον πειρασμό αυτό ο Χριστός προκαλείται να γίνει ένας επίγειος εξουσιαστής, να εγκαθιδρύσει μία εγκόσμια βασιλεία, προσκυνώντας και αποδίδοντας θεϊκές τιμές στον διάβολο. Ο Χριστός όμως, με έντονο προστακτικό χαρακτήρα, απορρίπτει τον πειρασμό, επισημαίνοντας εμφατικά ότι η προσκύνηση και η λατρεία ανήκει μόνο στον ένα και αληθινό Θεό, και όχι στα δημιουργήματά του. Με την απάντηση αυτή, ο Χριστός υπογραμμίζει ότι καμία εξουσία αυτού του κόσμου δεν μπορεί να απαιτεί από τους υπηκόους της να αναγνωρίζεται ως κάτι το θεϊκό, παντοδύναμο και υπεράνθρωπο.

Τιβεριάδα (άποψη της πόλης σήμερα)

2. Η «Γαλιλαία των Εθνών» (Μτ. 4, 12-16)
«Όταν έμαθε ο Ιησούς πως συνέλαβαν τον Ιωάννη, έφυγε για τη Γαλιλαία […]. Έτσι πραγματοποιήθηκε η προφητεία του Ησαΐα που λέει:
Η Χώρα του Ζαβουλών και η χώρα του Νεφθαλείμ, εκεί όπου ο δρόμος πάει για τη θάλασσα και πέρα από τον Ιορδάνη,
η Γαλιλαία που την κατοικούν ειδωλολάτρες, εκεί αυτοί που κατοικούνε στο σκοτάδι είδαν φως δυνατό.
Και για όσους μένουν στη χώρα που τη σκιάζει ο θάνατος ανέτειλε ένα φως για χάρη τους».
Στο πρωτότυπο κείμενο του παραπάνω αποσπάσματος, η Γαλιλαία χαρακτηρίζεται ως «Γαλιλαία των εθνών». Οι κάτοικοι της περιοχής θεωρούνται για τους Ιουδαίους της Ιερουσαλήμ ως διαφορετικοί, διότι ερμηνεύουν με ιδιαίτερο τρόπο τον Μωσαϊκό Νόμο, ενώ πόλεις της, όπως η Τιβεριάδα και η Σέπφωρις, έχουν δεχθεί επιρροές από τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό.

Ο Χριστός ξεκινά το κήρυγμα του στην περιοχή αυτή, όπου κατοικούν άνθρωποι προερχόμενοι από διάφορους πολιτισμούς συνομιλεί και θαυματουργεί σε περιθωριακούς, φτωχούς και εξουθενωμένους, κάνοντας έτσι σαφές, πως το Ευαγγέλιό Του απευθύνεται όχι μόνο σ' έναν συγκεκριμένο τόπο ή σε μία συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων, αλλά σε όλη την οικουμένη και σε όλους τους ανθρώπους ανεξαιρέτως.

3. Μαθητές και Μαθήτριες του Ιησού (Μκ. 3, 13-19 Λκ. 8, 2-3)
«Ο Ιησούς τότε ανεβαίνει στο βουνό, καλεί κοντά του αυτούς που ήθελε, κι αυτοί ήρθαν σ' αυτόν. Διάλεξε δώδεκα, για να είναι μαζί του και να τους στέλνει να κηρύττουν κι ακόμη για να έχουν την εξουσία
Η λίμνη Γεννησαρέτ (άποψη της λίμνης από το διάστημα)
«Δώσε μου τούτο τον ξένο, που από βρέφος σαν ξένος φιλοξενήθηκε στον κόσμο. Δώσε μου τούτο τον ξένο, που οι ομόφυλοι από μίσος τον θανατώνουν σαν ξένο. Δώσε μου τούτο τον ξένο, που παραξενεύομαι να βλέπω του θανάτου το (παρά)ξενο. Δώσε μου τούτο τον ξένο, που ήξερε να φιλοξενεί τους πτωχούς και τους ξένους. Δώσε μου τούτο τον ξένο, που οι Εβραίοι από φθόνο τον απεξένωσαν από τον κόσμο. Δώσε μου τούτο τον ξένο, για να κρύψω σε τάφο, που σαν ξένος δεν είχε που να γείρει το κεφάλι. Δώσε μου τούτο τον ξένο, που βλέποντάς τον νεκρό η Μητέρα φώναζε: Ω, Υιέ μου και Θεέ μου, αν και στα σπλάχνα πληγώνομαι και στην καρδιά σπαράζω που σε βλέπω νεκρό, αλλά αναθαρρώντας από την ανάστασή σου, δοξάζω».

Απόσπασμα με απόδοση στη δημοτική, από Τροπάριο της Μ. Παρασκευής (Γεωργίου Ακροπολίτου).
Οι Δώδεκα μαθητές του Ιησού
να θεραπεύουν τις ασθένειες και να διώχνουν τα δαιμόνια. Στον Σίμωνα έδωσε το όνομα Πέτρος στον Ιάκωβο, γιο του Ζεβεδαίου, και στον Ιωάννη, αδερφό του Ιακώβου, έδωσε το όνομα Βοανεργές, που σημαίνει "γιοι της βροντής". Οι άλλοι ήταν ο Ανδρέας, ο Φίλιππος, ο Βαρθολομαίος, ο Ματθαίος, ο Θωμάς, ο Ιάκωβος, γιος του Αλφαίου, ο Θαδδαίος, ο Σίμων ο Κανανίτης κι ο Ιούδας ο Ισκαριώτης, ο οποίος και τον πρόδωσε» […].

«Λίγον καιρό αργότερα ο Ιησούς περιόδευε […] κηρύττοντας και φέρνοντας το χαρμόσυνο άγγελμα της βασιλείας του Θεού. Μαζί του ήταν και οι δώδεκα μαθητές του, καθώς και μερικές γυναίκες, που είχαν θεραπευτεί από αρρώστιες και βάσανα, από δαιμονικά πνεύματα και ασθένειες».
Το κήρυγμα αυτό του Ιησού στην περιφέρεια της Γαλιλαίας, προσέλκυσε κοντά του πλήθος ανθρώπων, που Τον ακολούθησε μέχρι την Ιερουσαλήμ και ειδικότερα τους δώδεκα μαθητές αλλά και τις μαθήτριες. Με την εκλογή των εκπροσώπων των δώδεκα φυλών, ο Ιησούς θέλησε να εξάρει τον κυρίαρχο ρόλο όλων ανεξαιρέτως των ανθρώπων στον καινούριο κόσμο της Βασιλείας του Θεού.

4. Γεννησαρέτ: ένας τόπος δράσης του Ιησού (Μκ.5, 1 - Μκ.6, 46 - αποσπάσματα)
« Ήρθαν στο απέναντι μέρος της λίμνης, στην περιοχή των Γεργεσηνών […]. Όταν πέρασε ο Ιησούς με το πλοιάριο πάλι στην απέναντι όχθη, συγκεντρώθηκε πολύς κόσμος γύρω του. Ήταν πλάι στη λίμνη» […]. Αμέσως έπειτα ο Ιησούς υποχρέωσε τους μαθητές του να μπουν στο πλοιάριο και να πάνε να τον περιμένουν στην απέναντι όχθη, στη Βηθσαϊδά».
Στις Ευαγγελικές διηγήσεις ο Ιησούς με τους μαθητές Του κινούνται μεταξύ των δύο πλευρών της λίμνης Γαλιλαίας. Στη δυτική της όχθη συναντά ανθρώπους που ασπάζονται τον Μωσαϊκό Νόμο στην ανατολική της ακτή, οι κάτοικοι που συναντά, μάλλον είναι επίσης Ιουδαίοι, ωστόσο έντονα επηρεασμένοι από τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό. Αυτό δείχνει κάτι σημαντικό σχετικά με τον τρόπο με τον οποίον ο Χριστός κηρύττει τον ερχομό της Βασιλείας του Θεού. Μπορούμε να σκεφτούμε για ποιον λόγο ο Χριστός ακολουθεί τη στρατηγική αυτή;

Η λίμνη της Γαλιλαίας
Διαβάστε με τη βοήθεια του καθηγητή σας το παρακάτω κείμενο του θεολόγου και πανεπιστημιακού δάσκαλου Σωτηρίου Δεσπότη, και στη συνέχεια γράψτε μία περίληψή του, στην οποία θα αναφέρετε τα κυριότερα χαρακτηριστικά της Γαλιλαίας.
«H απόμακρη από την αγία Πόλη Γαλιλαία των Εθνών (Ησ. 8, 23 . πρβλ. Μτ. 4, 14) ή των αλλοφύλων ενώθηκε με την Ιουδαία από τον Αριστόβουλο τον Α'(104-103 π.Χ. Α' Μακ. 5, 21 κε.) και εξιουδαΐστηκε. Σε αυτή ομιλείτο μια ιδιαίτερη αραμαϊκή διάλεκτος (πρβλ. Μτ. 26, 73), η οποία γινόταν αντικείμενο χλευασμού από τους Ιεροσολυμίτες, και τα Ελληνικά. Σε αντίθεση προς την Ιουδαία, η Γαλιλαία ήταν εύφορη περιοχή (κυρίως β. δυτικά και στα ηφαιστιογενή της τμήματα). Ανθούσε επίσης η αλιεία, η χειροτεχνία και το εμπόριο, ενώ ήταν πλούσια και σε ιαματικές πηγές που έλκυαν πολλούς ασθενείς. Από το πλήθος των μικβαότ (= στέρνες για τελετουργικούς καθαρμούς) αλλά και των ταφικών εθίμων, η σύγχρονη έρευνα συμπεραίνει ότι στη Γαλιλαία εφαρμόζονταν με πιστότητα τα ιουδαϊκά έθη και άρα ο Κύριος ανατράφηκε ακολουθώντας τα παραδόσεις του ιουδαϊκού έθνους.

Το εισόδημα της γης ουσιαστικά νέμονταν λίγοι μεγαλογαιοκτήμονες, οι οποίοι ήταν εγκατεστημένοι στο κέντρο των τειχισμένων πόλεων (αντίστροφα από ό,τι συμβαίνει σήμερα [πρβλ. downtown]). Αυτό προκαλούσε κοινωνικές ανισότητες και εντάσεις. Το άχθος από τα χρέη και τους φόρους των πτωχών καλλιεργητών της γης, που τελικά αναγκάζονταν να πουλήσουν τα παιδιά, τους εαυτούς και την περιουσία τους στους δανειστές, απηχούνται στις παραβολές του Ιησού (Μτ. 5, 25 κ.ε. 18, 23 κ.ε.)».
Ο τόπος όπου περπάτησε ο Χριστός

17η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες

2.
Στον χάρτη χαράξτε τα όρια της Γαλιλαίας. Στη συνέχεια υπογραμμίστε τους τόπους που έδρασε ο Ιησούς.
Η Παλαιστίνη στα χρόνια του Χριστού
Με τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή, ανατρέξτε στο «Φωτόδεντρο» και επισκεφτείτε το εκπαιδευτικό υλικό που έχει τίτλο «Περιοχές δράσης του Ιησού» (http://photodentro.edu.gr/aggregator/ lo/photodentro-lor-8521-8922) και «Οι Θρησκευτικές ομάδες στα χρόνια του Χριστού» (http:// photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-9178). Στη συνέχεια, κυκλώστε, στην παρακάτω άσκηση, τη σωστή απάντηση.

Η λίμνη Γεννησαρέτ βρίσκονταν:
-  Στην Ιουδαία
-  Στη Γαλιλαία
-  Στη Σαμάρεια
-  Στην Ιδουμαία

Ο Ιησούς ονόμασε περιφρονητικά τον Ηρώδη Αντίπα
-  Αλεπού
-  Λιοντάρι
-  Τσακάλι
-  Ύαινα

Οι Ζηλωτές ήταν
-  Φίλοι της Ρώμης
-  Άνθρωποι της εξουσίας
-  Κτηνοτρόφοι της Γαλιλαίας
-  Επαναστάτες εναντίον της Ρώμης

Οι «ταπεινοί» της Γαλιλαίας
-  Έτρωγαν μαζί με τον Ιησού
-  Ήταν οι άνθρωποι του Ηρώδη Αντίπα
-  Κατοικούσαν όλοι μαζί στη Βηθλεέμ
-  Ήταν οι προσκυνητές της περιοχής
Υπόθεσε ότι η τάξη σου οργανώνει μία εκπαιδευτική επίσκεψη στη Γαλιλαία, και ότι σου αναθέτουν να μελετήσεις ορισμένα γεγονότα που συνδέονται με τη ζωή του Χριστού. Παρατήρησε προσεκτικά τις φωτογραφίες και τις εικόνες που υπάρχουν παρακάτω και διάβασε τις λεζάντες τους. Στη συνέχεια, με βάση τα όσα έχεις μελετήσει, δίπλα σε κάθε φωτογραφία αποτύπωσε τις σκέψεις και τα συναισθήματα που σου γεννιούνται.

«ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ»
Λίμνη της Γαλιλαίας
Ο Χριστός καλεί τους μαθητές του. Εμείς, σήμερα, είμαστε μαθητές Του;
ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ

18η Διδακτική Ενότητα. Καθ' οδόν συζητώντας με τον Χριστό: Ματιές στη Βασιλεία των Ουρανών
«Εὐλογημένη ἡ βασιλεία τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων»
Από τη Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου
«Μιλώντας για Βασιλεία του Θεού εννοούμε την καινούρια ανθρωπότητα που άρχισε με τον ερχομό και το έργο του Χριστού. Αυτή προσφέρει έναν νέο τρόπο ζωής, όπου κυριαρχούν: α) Η πίστη στον φιλάνθρωπο και αληθινό Θεό. β) Οι αλλιώτικες σχέσεις προς τον Θεό, τον συνάνθρωπο και τον κόσμο, δηλ. σχέσεις αγάπης, αδελφοσύνης, ελπίδας, ειρήνης και δικαιοσύνης. Αυτή η νέα πραγματικότητα ζωής προχωρά αθόρυβα και ασταμάτητα. Το πλήρωμά της θα φανερωθεί στο τέλος του κόσμου, μετά τη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού».

1. « Ἤ γ γ ι κ ε ν…» ( Έφθασε ήδη / Έρχεται σύντομα;) Η Βασιλεία του Θεού / «των Ουρανών» (Μκ. 1, 14-15) (Λκ. 17, 20-21)
«Μετά τη σύλληψη του Ιωάννη, ο Ιησούς ήρθε στη Γαλιλαία και κήρυττε το χαρμόσυνο μήνυμα για τη βασιλεία του Θεού. "Συμπληρώθηκε", έλεγε, "ο καθορισμένος καιρός κι έφτασε η βασιλεία του Θεού μετανοείτε και πιστεύετε στο χαρμόσυνο αυτό μήνυμα"».
«Όταν ρωτήθηκε από τους Φαρισαίους ο Ιησούς πότε έρχεται η βασιλεία του Θεού, τούς απάντησε: "Η βασιλεία του Θεού δεν έρχεται με τρόπο φανερό σε όλους. Δε θα πούνε 'να, εδώ είναι' ή 'εκεί', γιατί η βασιλεία του Θεού είναι κιόλας ανάμεσά σας"».

Η αναφορά του Ιησού στη Βασιλεία του Θεού, κατά πάσα πιθανότητα, δημιούργησε σε πολλούς ακροατές την εσφαλμένη εντύπωση, ότι επρόκειτο να έλθει στο άμεσο μέλλον μία εγκόσμια βασιλεία, δηλ. μία καινούρια αυτοκρατορία μέσα στον κόσμο μας. Είναι όμως σωστή η άποψη αυτή;
Ο Ιησούς διαβεβαιώνει ότι η Βασιλεία του Θεού δεν είναι κάτι το οποίο ο άνθρωπος προσδοκά στο
μέλλον, αλλά μία ζωντανή πραγματικότητα, η οποία έχει ξεκινήσει ήδη από την επίγεια ζωή. Αυτό ακριβώς εννοεί, όταν εξηγεί πως «η βασιλεία του Θεού είναι κιόλας ανάμεσά σας», δηλ. μέσα στην ιστορία μας, μέσα στην καθημερινότητά μας.

Ωστόσο, η Βασιλεία του Θεού δεν έχει δείξει ακόμη το οριστικό της πρόσωπο αυτό θα αποκαλυφθεί πλήρως στη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού. Παρά ταύτα, έχουμε τη δυνατότητα να την προγευόμαστε μέσα στην Εκκ λησία μας. Αυτό ακριβώς πραγματοποιείται μέσα στη Θεία Λειτουργία αλλά και στη Λειτουργία μετά τη Λειτουργία: τη διακονία των «άλλων».

2. Η «προγραμματική Ομιλία» στη Συναγωγή της Ναζαρέτ (Λκ. 4)
« Ύστερα ήρθε στη Ναζαρέτ, όπου είχε μεγαλώσει. Το Σάββατο πήγε όπως συνήθιζε στη συνα-
Η Τορά
γωγή και σηκώθηκε να διαβάσει τις Γραφές. Του έδωσαν το χειρόγραφο με τα λόγια του προφήτη Ησαΐα. Ο Ιησούς το ξετύλιξε και βρήκε το σημείο όπου ήταν γραμμένο το εξής:
Το Πνεύμα του Κυρίου με κατέχει,
γιατί ο Κύριος με έχρισε και μ' έστειλε, ν' αναγγείλω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, να θεραπεύσω τους συντριμμένους ψυχικά. Στους αιχμαλώτους να κηρύξω απελευθέρωση και στους τυφλούς ότι θα βρουν το φως τους, να φέρω λευτεριά στους τσακισμένους, να αναγγείλω του καιρού τον ερχομό που ο Κύριος θα φέρει τη σωτηρία στο λαό του.

[…] Άρχισε τότε να τους λέει: "Σήμερα βρίσκει την εκπλήρωσή της η προφητεία μου μόλις ακούσατε". Όλοι συμφωνούσαν μαζί του θαύμαζαν για τα γεμάτα χάρη λόγια που έβγαιναν από το στόμα του […]. "Σας βεβαιώνω", πρόσθεσε, "πως κανένας προφήτης δεν είναι δεκτός στην πατρίδα του" […]. Όταν τ' άκουσαν αυτά μέσα στη συναγωγή εξοργίστηκαν όλοι. Σηκώθηκαν και έβγαλαν τον Ιησού έξω από την πόλη, […] για να τον ρίξουν στον γκρεμό».
Ο Ιησούς πηγαίνει στη συναγωγή της Ναζαρέτ για να κηρύξει. Εκεί διαβάζει ένα απόσπασμα από το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα, το οποίο αναφέρεται στον αναμενόμενο Μεσσία. Κατόπιν, διακηρύσσει με απόλυτη σαφήνεια ότι έχει χριστεί από το άγιο Πνεύμα, προκειμένου να εκπληρώσει την προφητεία αυτή.

Ερείπια της Συναγωγής στην Καπερναούμ
Πρόκειται για μία ομιλία του Χριστού, στην οποίαν περιγράφονται τα βασικά σημεία της αποστολής Tου και του έργου Tου. Εδώ αναγγέλλεται ότι έφτασε η στιγμή να θεραπευθούν και να απελευθερωθούν όλοι εκείνοι που υποφέρουν από την αρρώστια και την κοινωνική αδικία. Είναι ένα μήνυμα με το οποίο ο Χριστός απευθύνεται σε όλη την οικουμένη, δείχνοντας ιδιαίτερη μέριμνα για τους φτωχούς, τους ασθενείς και τους καταπιεσμένους. Ωστόσο, οι συμπατριώτες Του, ενώ στην αρχή εκφράζουν θαυμασμό για τα όσα τους λέει, στη συνέχεια εξοργίζονται εναντίον Του, καθώς δεν μπορούν να αποδεχθούν ότι ο Ιησούς, «ο γιός του τέκτονα», είναι ο Μεσσίας που όλοι περίμεναν.

3. Η Επί του όρους Ομιλία (Μτ. 5-7)
«Όταν ο Ιησούς είδε τα πλήθη ανέβηκε στο όρος, κάθισε, και οι μαθητές ήρθαν κοντά του. Τότε εκείνος άρχισε να τους διδάσκει μ' αυτά τα λόγια:
" Έχετε ακούσει πως δόθηκε η εντολή: "ν' αγαπήσεις τον πλησίον σου και να μισήσεις τον εχθρό σου". Εγώ όμως σας λέω: Ν' αγαπάτε τους εχθρούς σας, να δίνετε ευχές σ' αυτούς που σας δίνουν κατάρες, να ευεργετείτε αυτούς που σας μισούν, και να προσεύχεστε γι' αυτούς που σας κακομεταχειρίζονται και σας καταδιώκουν. Έτσι θα γίνετε παιδιά του ουράνιου Πατέρα σας"».

Ο Ιησούς, αφού νικά τους Πειρασμούς στην έρημο, κηρύττει στη Ναζαρέτ τον ερχομό της Βασιλείας του Θεού στη συνέχεια μεταβαίνει στην Καπερναούμ, όπου και θεραπεύει πολλούς ασθενείς και πάσχοντες. Με τις ενέργειές Του αυτές, δείχνει ότι ο καινούριος κόσμος της Βασιλείας του Θεού είναι μία πραγματικότητα, η οποία έχει ήδη μπολιαστεί στη ζωή των ανθρώπων. Στην Επί του Όρους Ομιλία παρουσιάζει πλέον με λαγαρότητα τα βασικά στοιχεία του νέου τρόπου ζωής που χαρακτηρίζει τη Βασιλεία του Θεού. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η αναφορά στην αγάπη προς τους εχθρούς.

«Ελευθερία χωρίς αγάπη, φως μου, είναι ποτάμι χωρίς νερό» Από το τραγούδι: «Μετρώ τα κύματα» Στίχοι-Μουσική: Νίκος Πορτοκάλογλου
«Φοβήθηκες τη δύναμη που έχει ο νικημένος» Από το τραγούδι: «Φοβήθηκες» Στίχοι: Ρεβέκκα Ρούσση Μουσική: Στέφανος Κορκολής
Επί του Όρους Οµιλία (Matthäus-Kirche, Kopenhagen)
Ο Χριστός με τα λόγια αυτά ανατρέπει κάθε εικόνα που έχουμε εμείς οι άνθρωποι για την έννοια της αγάπης. Είναι δύσκολο, ή μάλλον αδύνατον, να κατανοήσει κανείς μόνο με ανθρώπινα κριτήρια τη σημασία της. Μία τέτοια πνευματική κατάσταση μπορεί να γευτεί ο Χριστιανός ζώντας μέσα στην Εκκλησία την αγάπη του Χριστού υπερνικώντας κάθε φόβο και κάθε μορφή εχθρότητας, βλέπει τον κάθε συνάνθρωπο, ανεξάρτητα από το φύλο, την καταγωγή, την εθνότητα, την κοινωνική ή την οικονομική του κατάσταση, ως αδελφό του κάτω από τη σκέπη ενός Θεού-Πατέρα και έτσι, αγκαλιάζει μέσα από τα βάθη της καρδιάς του την οικουμένη ολόκληρη.

Με βάση αυτές τις παραπάνω διαπιστώσεις, αντιλαμβάνεται κανείς ότι η Επί του Όρους Ομιλία, δεν εκφράζει μία «ηθική των αδύναμων», όπως ίσως θα υποστηρίζε ο φιλόσοφος Friedrich Nietzsche. Η αγάπη προς τον εχθρό και, γενικότερα, η ανιδιοτελής αγάπη προς κάθε άνθρωπο δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας απεναντίας, απαιτεί δύναμη εκ Θεού και ψυχικό μεγαλείο. Παράλληλα, ο άνθρωπος που γεύεται την αγάπη αυτή, πιστοποιεί με την ίδια του τη ζωή, πως έχει υπερνικήσει εν Χριστώ και διά του Χριστού τον φόβο του θανάτου. Τελικά, δυνατός είναι αυτός που δεν φοβάται τον θάνατο και αδύναμος εκείνος που αρνείται να αγαπήσει τον συνάνθρωπο.

Η επιστροφή του χαμένου υιού (Rembrandt)

4. Παραβολές…«για να μη βλέπουν ενώ βλέπουν! […]»: Όλη η παρουσία του Κυρίου ως μια Παραβολή (Μκ. 4, 33-34) (Μτ. 13, 10-16, 34-35)
Οι παραβολές του Χριστού είναι φανταστικές ιστορίες, παρμένες μέσα από την καθημερινότητα της εποχής Του. Η σημασία τους δεν βρίσκεται σε ό,τι ακριβώς περιγράφουν απεναντίας, το νόημα είναι «κρυμμένο» πίσω από τις λέξεις και τις εικόνες που χρησιμοποιούνται, και μπορούμε να το «αποκαλύψουμε» με τον νου και την καρδιά μας. Για τον λόγο αυτό ονομάζονται «παραβολές», δηλ. συμβολικές ιστορίες. Ο Χριστός διδάσκει με παραβολές, διότι θέλει με απλό και παραστατικό τρόπο να κηρύξει τις σπουδαίες αλήθειες που αφορούν στον καινούριο κόσμο της Βασιλείας του Θεού, για να μπορούν οι άνθρωποι να «δούνε» τον κόσμο διαφορετικά, μέσα από τα μάτια της Βασιλείας του Θεού.

Οι παραβολές δεν είναι επιστημονικές πραγματείες, που απευθύνονται μόνο στον νου του ανθρώπου.
Επειδή χρησιμοποιούν συμβολικές εικόνες από την καθημερινή ζωή, εντυπωσιάζουν και σαγηνεύουν τους ακροατές, έτσι ώστε το μήνυμα που μεταφέρουν, να «μιλήσει» όχι μόνο στη λογική τους, αλλά και στην καρδιά τους. Ωστόσο, για να κατανοήσει κανείς το νόημα τους, θα πρέπει
Ο καλός ποιμήν
να έχει «γυμνασμένη» την ακοή του, δηλ. να διαθέτει καλή προαίρεση και καθαρή καρδιά. Διαφορετικά, συμβαίνει αυτό το οποίο αναφέρει ο Ιησούς, επαναλαμβάνοντας τα λόγια του προφήτη Ησαΐα:

«Θ' ακούσετε με την ακοή μα δε θα καταλάβετε, και θα δείτε μα δε θ' αντιληφθείτε». (Μτ. 13, 14)
Με τις παραβολές ο Χριστός φανερώνει τον νέο τρόπο ζωής της Βασιλείας του Θεού. Ακριβώς, το ίδιο πράττει με όλη τη ζωή Του, με τις πράξεις, τα λόγια και το παράδειγμά Του. Με το σκεπτικό αυτό, θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι όλη η ζωή του Χριστού αποτελεί για τους ανθρώπους την κατεξοχήν παραβολή του Θεού. Εντούτοις, η Βασιλεία του Θεού δεν φανερώνεται σε όλους, αλλά σε εκείνους οι οποίοι αγωνίζονται με καλή προαίρεση να ακολουθήσουν τον Ιησού.

5. Η τριλογία των παραβολών της αναζήτησης του … Χαμένου (Λκ. 15, 1-32)
Στο 15ο κεφάλαιο του Κατά Λουκάν Ευαγγελίου συναντούμε τρεις παραβολές, οι οποίες δείχνουν την δίχως όρια αγάπη του Θεού σε όσους μετανοούν, καθώς και τη χαρά - το πανηγύρι που γίνεται με την αλλαγή τους. Στην πρώτη παραβολή (του χαμένου προβάτου), κεντρική φιγούρα είναι ένας ποιμένας, ο οποίος εγκαταλείπει τα 99 πρόβατά του στο επικίνδυνο περιβάλλον της ερήμου, για να αναζητήσει το ένα που χάθηκε. Στη δεύτερη παραβολή (της χαμένης δραχμής) πρωταγωνιστεί μία φτωχή γυναίκα, η οποία χάνει μια δραχμή, που αποτελούσε το 1/10 της περιουσίας της. Με λυχνάρι στα χέρια της, φωτίζει το μικρό της σπίτι και τελικά βρίσκει τη δραχμή αυτή, γεμάτη χαρά! Η τρίτη παραβολή είναι γνωστή ως «του Ασώτου Υιού» ή «του Σπλαχνικού Πατέρα». Ενώ στις δύο προηγούμενες διηγήσεις αποτυπώνεται το γεγονός ότι ο Θεός αναζητά από αγάπη τον αμαρτωλό άνθρωπο, ποθώντας την επιστροφή στην αγκαλιά Του, στην τρίτη παραβολή ο αμαρτωλός άνθρωπος, όταν μετανοεί, αναζητά με πνεύμα υϊκής αγάπης τον Θεό-Πατέρα.

Η παραβολή της χαμένης δραχμής (Domenico Fetti)
Ένας άγιος της εποχής μας, ο Όσιος Παΐσιος ο Αγιορείτης, χρησιμοποιούσε απλά παραδείγματα από την καθημερινή ζωή, προκειμένου να δώσει συμβουλές για σημαντικά θέματα που αφορούν στην εν αγίω πνεύματι ζωή των Χριστιανών το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίον μιλούσε. Με τη βοήθεια του καθηγητή σας, μελετήστε το κείμενο αυτό και συζητήστε στην τάξη, εάν θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως μία «σύγχρονη παραβολή». Κατόπιν, γράψτε ένα σύντομο κείμενο, το οποίο θα ξεκινά με τη φράση: «Για μένα οι Παραβολές του Ιησού Χριστού είναι ένα πολύ σημαντικό μέρος του Ευαγγελίου, διότι...».

«Μόνο με την αρχοντιά έχει ο άνθρωπος το κουμπί γυρισμένο στην ίδια συχνότητα με τον Θεό και έχει επαφή με τον Θεό, εργάζεται στην συχνότητα του Θεού διαφορετικά το κουμπί είναι γυρισμένο σε άλλον σταθμό. Γι' αυτό κοιτάξτε να αλλάξετε κεραία… Υπάρχουν κεραίες κάθετες και οριζόντιες. Οι κάθετες «κάθονται» στον εαυτό τους και δεν έχουν καλή επαφή, εύκολα χάνουν την επικοινωνία! Ενώ οι οριζόντιες κεραίες τεντώνονται, γι' αυτό έχουν μεγάλη εμβέλεια και πιάνουν και τα ασθενικά κύματα. Θέλω να πω ότι αυτός που «κάθεται» στον εαυτό του, δεν έχει ελευθερωθεί από τον εαυτό του, δεν έχει αρχοντιά, γι' αυτό δεν έχει ούτε Χάρη Θεού ούτε θείο φωτισμό».

18η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Με τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή επισκεφτείτε στο «Φωτόδεντρο» το εκπαιδευτικό υλικό με τίτλο «Το κήρυγμα του Ιησού στη Ναζαρέτ - Διάγραμμα» (http://photodentro.edu.gr/ aggregator/lo/photodentro-lor-8521-9220). Στη συνέχεια, κυκλώστε τις λέξεις που συνδέονται με την «προγραμματική Ομιλία» του Ιησού στη Συναγωγή της Ναζαρέτ.

Κυριακή

Σάββατο

Συναγωγή

Ησαΐας

Ιερεμίας
Χειρόγραφο
Βιβλίο
3. Ο πίνακας του μεγάλου Ισπανού ζωγράφου Σαλβαντόρ Νταλί «Ο Χριστός διδάσκει». Τι σας κάνει εντύπωση σε αυτόν (π.χ. τα χρώματα; η μορφή του Ιησού; Η στάση του χεριού;).
«Ο Χριστός διδάσκει» (Σαλβαντόρ Νταλί)
Με τη βοήθεια του καθηγητή σας, μελετήστε την παραβολή του «Σπλαχνικού Πατέρα» από το κείμενο της Καινής Διαθήκης (Λκ. 15, 11-32). Στη συνέχεια αναλογιστείτε: Αν ο μικρότερος γιος της παραβολής του Σπλαχνικού Πατέρα κρατούσε ημερολόγιο, τι θα έγραφε σε αυτό μετά το τραπέζι που του έκανε ο πατέρας του και την αντίδραση του μεγάλου αδελφού του;

Μία κινέζικη απόδοση (19ος αι.) της παραβολής του «Σπλαχνικού Πατέρα»

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΙΚΡΟΥ ΑΔΕΛΦΟΥ
Ενώ τρώγαμε στο τραπέζι που έκανε για μένα ο πατέρας μου και γλεντούσαμε, γύρισε ο μεγάλος μου αδελφός από τα χωράφια...
Ήσουν ψαράς στη λίμνη της Γεννησαρέτ και άκουσες την Επί του Όρους Ομιλία του Ιησού. Τι θα έλεγες για αυτή, όταν θα επέστρεφες στη δουλειά, στους συναδέλφους σου;
Πολλοί, πιστεύουν ότι η Επί του Όρους Ομιλία του Ιησού έγινε στο όρος Θαβώρ. Πηγή: Bowker John (1999). Βίβλος. Ο πλήρης οδηγός εικονογραφημένος. Συλλογική μετάφραση, Αθήνα:ΔΟΛ
ΛΥΣΤΕ ΤΟ ΣΤΑΥΡΟΛΕΞΟ (Δημιουργήθηκε με το «Web 2.0» εργαλείο δημιουργίας σταυρόλεξων Crossword Labs https://crosswordlabs.com/)

Η τριλογία των παραβολών της αναζήτησης του ... Χαμένου

Οριζόντια
- 2. ΜΙΑ ........ ΕΧΑΣΕ ΜΙΑ ΔΡΑΧΜΗ
- 4. ΑΥΤΟΣ Ο ΓΙΟΣ ΔΕ ΧΑΡΗΚΕ ΠΟΥ ΓΥΡΙΣΕ Ο ΑΔΕΛΦΟΣ ΤΟΥ
- 6. ΤΗ ΣΚΟΡΠΙΣΕ Ο ΜΙΚΡΟΤΕΡΟΣ ΓΙΟΣ

Κάθετα
1. Η ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΟΥ .......... ΠΡΟΒΑΤΟΥ
- 3. ΟΙ ΦΑΡΙΣΑΙΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΣ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΟΝΤΑΝ ΓΙΑΤΙ ΤΟΥΣ ΔΕΧΟΝΤΑΝ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ
5. ΣΕ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΠΕΙ Ο ΒΟΣΚΟΣ ΤΑ 99 ΠΡΟΒΑΤΑ ΤΟΥ, ΓΙΑ ΝΑ ΒΡΕΙ ΤΟ ΕΝΑ
7. ΑΥΤΟ ΤΟ ΜΟΣΧΑΡΙ ΕΔΩΣΕ Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΕΠΕΙΔΗ ΓΥΡΙΣΕ Ο ΜΙΚΡΟΤΕΡΟΣ ΓΙΟΣ
19. ΤΙ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΤΕΛΙΚΑ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ; ΘΑΥΜΑΤΑ Ή ΣΗΜΕΙΑ;

19η Διδακτική Ενότητα. Τι προσφέρει τελικά ο Χριστός; Θαύματα ή σημεία;
Η Εκκλησία ως κιβωτός της σωτηρίας

1. Ο Χριστός ΔΕΝ έκανε «θαύματα» αλλά δυνάμεις - σημεία
Κατά την εποχή της Καινής Διαθήκης υπήρχαν διάφορα πρόσωπα, τα οποία υπόσχονταν στους απλούς ανθρώπους λύτρωση από τις ασθένειες και τα δεινά τους. Για τα πρόσωπα αυτά είχε διαδοθεί η αντίληψη πως ήταν θαυματοποιοί, δηλ. το γεγονός ότι με κάποιες μαγικές πρακτικές βοηθούσαν τους ανήμπορους και όσους είχαν ανάγκη γιατρειάς. Και έτσι οι θαυματοποιοί αυτοί προκαλούσαν τον θαυμασμό και τη συγκίνηση.
Για τα θαυμαστά γεγονότα που επιτελεί ο Χριστός χρησιμοποιούμε πολλές φορές στην καθημερινή μας γλώσσα τη λέξη «θαύμα». Ο όρος αυτός όμως δεν αποδίδει το περιεχομένων των όσων έπραξε ο Χριστός.

Η Εκκλησία ως χορηγός της σωτηρίας
Στην περίπτωση του Χριστού, τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά: Ο Χριστός δεν επιδιώκει ούτε τον εντυπωσιασμό ούτε και τον θαυμασμό των ανθρώπων. Το κίνητρό του είναι η φιλευσπλαχνία και η φιλανθρωπία.
Οι θαυματουργικές Του ενέργειες, οι «δυνάμεις» όπως χαρακτηρίζονται στο Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο, έχουν ως σκοπό να φανερώσουν τον καινούριο κόσμο της Βασιλείας της Θεού. Στα κείμενα των Ευαγγελίων ονομάζονται, επίσης, «σημεία», δηλ. σημάδια - «παράθυρα» μέσα από τα οποία μπορεί να δει κανείς, πώς είναι η ζωή μέσα στη Βασιλεία του Θεού να αντιληφθεί ότι εκεί δεν κυριαρχεί η αμαρτία, ο θάνατος, ο χωρισμός από τον Θεό, η ασθένεια, η θλίψη, η πείνα, η φτώχεια, η καταπίεση, η κοινωνική αδικία. Οι «δυνάμεις» του Χριστού αποκαλύπτουν το γεγονός ότι ο Ιησούς είναι ο Υιός του Θεού, και ότι το Ευαγγέλιο Του θεραπεύει, λυτρώνει και ανακαινίζει τον άνθρωπο.

Τέλος, προϋπόθεση για να πραγματοποιηθεί η θαυματουργική ενέργεια του Χριστού είναι η θεϊκή Του δύναμη και η πίστη του ανθρώπου. Επομένως, οι δυνάμεις δε γίνονται για να προκαλέσουν την πίστη των ανθρώπων, αλλά ακριβώς το αντίστροφο. Για τον λόγο αυτό, στη Ναζαρέτ ο Χριστός αρνείται να κάνει οποιαδήποτε θαυματουργική πράξη, λόγω της απιστίας των συμπατριωτών του.

2. Θεός και Αρρώστια: Ο εκ γενετής τυφλός (Ιω. 9, 1-38)
«Καθώς πήγαινε στο δρόμο του ο Ιησούς, είδε έναν άνθρωπο που είχε γεννηθεί τυφλός. […] ο Ιησούς έφτυσε κάτω, έφτιαξε πηλό από το φτύμα, […] άλειψε με τον πηλό τα μάτια του ανθρώπου, και του είπε: "Πήγαινε να νιφτείς στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ" […]. Ξεκίνησε, λοιπόν, ο άνθρωπος, πήγε και νίφτηκε και, όταν γύρισε πίσω, έβλεπε. […] Ο Ιησούς έμαθε ότι τον πέταξαν έξω και, όταν τον βρήκε, του είπε: "Εσύ πιστεύεις στον Υιό του Θεού;" Εκείνος αποκρί-

«Είδα ένα πλοίο το πρωί μπερδεύτηκε και βγήκε στην Αθήνα επάνω του ήσουν εσύ που χόρευες αργά με το κύμα. Δίπλα σου ήταν φίλοι καλοί μα από καιρό ξεχασμένοι κι ήσασταν λέει όλοι μαζί εκεί χαρούμενοι κι αγκαλιασμένοι.
Πάρτε και μένα σ' αυτό το πλοίο για τον παράδεισο που ταξιδεύει για την πιο όμορφη όαση. Κι ας είναι στο εισιτήριο ξεκάθαρο ότι ο δρόμος του περνάει μέσα απ' την κόλαση».
Απόσπασμα από το τραγούδι: Ένα πλοίο για τον παράδεισο Στίχοι: Φίλιππος Πλιάτσικας Μουσική: Φίλιππος Πλιάτσικας - Δραμαμίνη

O Χριστός ιώμενος τον τυφλόν
θηκε: "Και ποιος είναι αυτός, Κύριε, για να πιστέψω σ αυτόν;" "Μα τον έχεις κιόλας δει", του είπε ο Ιησούς "αυτός που μιλάει τώρα μαζί σου, αυτός είναι". Τότε εκείνος είπε: "Πιστεύω Κύριε", και τον προσκύνησε. Κι ο Ιησούς είπε: " Ήρθα για να φέρω σε κρίση τον κόσμο, έτσι ώστε αυτοί που δε βλέπουν να βρουν το φως τους, κι εκείνοι που βλέπουν ν' αποδειχθούν τυφλοί"».
Η θεραπεία του εκ γενετής τυφλού (Δομήνικος Θεοτοκόπουλος)
Στη θαυματουργική αυτή ενέργεια, ο Ιησούς απορρίπτει την εσφαλμένη αντίληψη των Ιουδαίων της εποχής του, ότι η αρρώστια είναι πάντα αποτέλεσμα αμαρτίας. Στον καινούριο κόσμο της Βασιλείας του Θεού προσκαλούνται όλοι οι άνθρωποι χωρίς εξαιρέσεις.

Φτιάχνοντας πηλό με τα χέρια του, θεραπεύει τον εκ γενετής τυφλό, φανερώνοντας ότι, ως Μεσσίας, αναδημιουργεί τον κόσμο, ανακαινίζοντας και το σώμα και την ψυχή των ανθρώπων.
Ο εκ γενετής τυφλός της βιβλικής αυτής διήγησης λαμβάνει το φως του. Τι σημαίνει αυτό; Πρώτον, αποκαθίσταται η όρασή του, δηλ. μπορεί και βλέπει τις ομορφιές του κόσμου. Δεύτερον, διαλύονται τα οποιαδήποτε «σκοτάδια» της ψυχής του, οι οποιεσδήποτε αμφιβολίες, καθώς λαμβάνει από τον Ιησού
Ο Χριστός το Φως του κόσμου
το δώρο να «βλέπει» την αλήθεια των πραγμάτων και τελικά να πιστεύει και να ομολογεί ότι ο Ιησούς είναι αναμενόμενος Μεσσίας.

Ο άνθρωπος καλείται να εισέλθει στον καινούριο κόσμο της Βασιλείας του Θεού και με το σώμα και με τη ψυχή του, δηλ. ολόκληρος, όπως τον έπλασε ο Θεός. Εκεί θα βρει γιατρειά και για το σώμα και για την ψυχή του από τον χορηγό της ζωής, τον Τριαδικό Θεό.
Η ανάσταση της κόρης του Ιαείρου (Egbert-Codex, Reichenauer Schule, Γερμανία, 10ος αι.)

3 Τα χαρακτηριστικά της ψυχοσωματικής θεραπείας που προσφέρει ο Κύριος
Αν μελετήσουμε προσεχτικά τις διηγήσεις για τις θαυματουργικές ενέργειες του Ιησού, θα διαπιστώσουμε ότι η θεραπεία που προσφέρει στον άνθρωπο, δεν αφορά ούτε μόνο στο σώμα, ούτε μόνο στην ψυχή, αλλά στον όλον άνθρωπο.
Συγκεκριμένα, παρατηρούμε δύο βασικά χαρακτηριστικά:
Πρώτον: Ο Ιησούς πριν χαρίσει το δώρο της ίασης, καλλιεργεί μία προσωπική επικοινωνία με τον ασθενή. Διαλέγεται μαζί του και έτσι αναπτύσσεται μία σχέση εμπιστοσύνης, μέσω της οποίας ο άνθρωπος που υποφέρει αισθάνεται την πραγματική αγάπη και το ενδιαφέρον του Χριστού, ενώ ο Χριστός λαμβάνει την εμπιστοσύνη του ασθενούς προς τον Θεό.

Ας διερωτηθούμε: Ακολουθεί σήμερα η ιατρική το παράδειγμα αυτό του Χριστού κατά τη θεραπεία των ασθενών;
Ο χορτασμός των 5000 (Egbert-Codex, Reichenauer Schule, Γερμανία, 10ος αι.)
Δεύτερον: Ο Χριστός αποσκοπεί στο να θεραπεύσει και το σώμα και την ψυχή του ανθρώπου. Δωρίζοντας την ίαση, ο ταλαιπωρημένος από την αρρώστια άνθρωπος συνειδητοποιεί την πατρική αγάπη του Θεού και μέσα από αυτή τη σχέση καλείται να ακολουθήσει τον δρόμο της μετάνοιας, δηλ. να ανατρέψει την αγάπη του εαυτού του, και να τη «μεταμορφώσει» σε αγάπη και λατρεία του Θεού.

4. Οι αντιδράσεις: Το Σάββατο για τον άνθρωπο ή ο άνθρωπος για το Σάββατο; (Μκ. 2, 23-28)
«Συνέβη κάποιο Σάββατο να βαδίζει ο Ιησούς μέσα από σπαρμένα χωράφια, κι οι μαθητές του, ενώ περπατούσαν, έτριβαν στάχυα και έτρωγαν τους σπόρους. Οι Φαρισαίοι τότε του έλεγαν: "Κοίτα, κάνουν το Σάββατο κάτι που δεν επιτρέπεται από το νόμο" […]. Και τους έλεγε ο Ιησούς: "Το Σάββατο έγινε για τον άνθρωπο όχι ο άνθρωπος για το Σάββατο. Συνεπώς ο Υιός του ανθρώπου εξουσιάζει και το Σάββατο"».
Το ιερατείο των Ιουδαίων και ιδιαίτερα οι Φαρισαίοι, είχαν επιβάλλει στον λαό της Γαλιλαίας ορισμένες διατάξεις, σύμφωνα με τις οποίες γινόταν ένας διαχωρισμός ανάμεσα σε καθαρά και ακάθαρτα πράγματα καθαρές και ακάθαρτες πράξεις και γενικότερα, ο κόσμος διακρίνονταν σε περιοχές που θεωρούνταν άγιες, και περιοχές που κρίνονταν ως αμαρτωλές και βέβηλες. Με τον τρόπο
αυτό, αποσκοπούσαν στο να απομακρυνθούν οι κάτοικοι της Γαλιλαίας από το ελληνιστικό (ειδωλολατρικό) πολιτισμικό περιβάλλον. Ορισμένες από τις διατάξεις αυτές είχαν να κάνουν με το φαγητό, ενώ άλλες απέκ λειαν από τη λατρεία στο Ναό τη γυναίκα όταν αυτή θεωρείται ακάθαρτη, τις πόρνες, τους τελώνες, αλλά και όσους είχαν κάποιο σοβαρό πρόβλημα υγείας, όπως οι τυφλοί, οι χωλοί κ.α. Μία από τις διατάξεις αυτές αφορούσε και την αργία του Σαββάτου.

Ο Χριστός όμως, θαυματουργεί σε ανθρώπους που θεωρούνται μιαροί και ακάθαρτοι. Θεραπεύει τυφλούς, δαιμονισμένους, παραλύτους, άνδρες και γυναίκες δείχνει συμπόνια και αγάπη στους πάντες ανεξαιρέτως, ακόμα και την ημέρα Σαββάτου, δείχνοντας με τον τρόπο αυτόν το αληθινό νόημα της αργίας του Σαββάτου. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίον οι Φαρισαίοι αντιδρούν στις «δυνάμεις» Το υ .
Στο 5ο και στο 6ο κεφάλαιο του Κατά Μάρκον Ευαγγελίου, διαβάζουμε μία «τριλογία» θαυμάτων του Χριστού: α. η θεραπεία του Δαιμονισμένου των Γαδαρηνών (Μκ. 5, 1-20), β. την Ανάσταση της 12χρονης κόρης του Ιαείρου (Μκ. 5, 21-43) και γ. για το απολυτρωτικό άγγιγμα της αιμορροούσας γυναίκας (Μκ. 5, 21-34). Στην πρώτη περίπτωση ο Χριστός ως Μεσσίας απελευθερώνει τον άνθρωπο από κάθε σατανική δύναμη, ενώ στις υπόλοιπες δύο, αποκαθίσταται η εικόνα και σημασία της γυναίκας. Στον καινούριο κόσμο της Βασιλείας του Θεού δεν υφίσταται κανένας διαχωρισμός ανάμεσα σε ιερό και βέβηλο, καθαρό και ακάθαρτο. Όλη η κτίση και όλη η ανθρωπότητα αποτελούν μία μεγάλη οικογένεια, μία «καινή» κτίση, μέσα στην αγκαλιά του Δημιουργού Θεού.

Η θεραπεία του δαιμονισμένου των Γαδαρηνών
Η θεραπεία της αιμορροούσας γυναίκας (Κατακόμβη Αγίων Μαρκελλίνου και Πέτρου, Ρώμη, 4ος αι.)
«Το Σάββατο ο Θεός ολοκλήρωσε τη διακόσμηση του Σύμπαντος που αναδύθηκε από το απειλητικό χάος και αναπαύθηκε. την ίδια μέρα διέσχισε ο ισραηλίτης λαός την Ερυθρά θάλασσα και απέκτησε μετά από 400 χρόνια δουλείας πολιτική και θρησκευτική ελευθερία (Δτ. 5, 15). Στα μεταιχμαλωσιακά όμως χρόνια η εφαρμογή του Σαββάτου, όπως και οι άλλες λατρευτικές διατάξεις που όριζαν τι είναι καθαρό από το περιβάλλον και τι όχι, είχαν γίνει «σημεία», συστατικά στοιχεία της αυτοσυνειδησίας του Ιουδαϊσμού, ο οποίος έτσι προσπαθούσε να αυτοπεριχαρακωθεί μπροστά σε ένα περιβάλλον, το οποίο θεωρούσε ως μιαρό-ακάθαρτο, επικίνδυνο και απειλητικό για την ταυτότητά του. Έτσι οι ιουδαίοι περηφανεύονταν ότι ήταν οι μόνοι στον κόσμο που τηρούσαν την «ημέρα του ιερού Βασιλείου»

Απόσπασμα από το βιβλίο: Σωτήριος Δεσπότης, Ο Κώδικας των Ευαγγελίων. Εισαγωγή στα Συνοπτικά Ευαγγέλια και πρακτική μέθοδος ερμηνείας τους. Αθήνα: ΑΘΩΣ, 2009.
Αν ήσουν δημοσιογράφος στην Ιερουσαλήμ την εποχή του Ιησού, τι ρεπορτάζ θα έγραφες στην εφημερίδα σου για τη θεραπεία του εκ γενετής τυφλού;
Η θεραπεία του τυφλού συμπολίτη μας Γράφει ο/η ...
Με τη βοήθεια του καθηγητή σας, μελετήστε την περικοπή από τον Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο, η οποία αναφέρεται στην ανάσταση της κόρης του Ιαείρου (Μκ. 5, 21-43). Στη συνέχεια, κυκλώστε τις λέξεις που συνδέονται με τη διήγηση αυτή.

Εκατόνταρχος
Αρχισυνάγωγος
Τρεις μαθητές
Παραλυτικός
Ταλιθά κούμι

19η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες

3.
Ποια πρόσωπα πρωταγωνιστούν στο γεγονός της Ανάστασης της κόρης του Ιαείρου. Πώς θα χαρακτηρίζατε το κάθε ένα από αυτά;
Η ανάσταση της κόρης του αρχισυναγώγου Ιαείρου

ΠΡΟΣΩΠΑ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ
Ο χάρτης της λίμνης Γεννησαρέτ. Σημειώστε την πόλη από την οποία ξεκίνησε ο Ιησούς και οι μαθητές του και τον προορισμό τους στο επεισόδιο της κατάπαυσης της τρικυμίας (Μκ. 4, 3541) και στη συνέχεια καταγράψτε τη διαδρομή που θα ακολουθούσαν.
Χάρτης που απεικονίζει την περιοχή γύρω από τη λίμνη Γεννησαρέτ κατά την εποχή του Χριστού

5.
Η αντίληψη των Ιουδαίων της εποχής του Ιησού για την αργία του Σαββάτου συνοψίζεται στη φράση του ιστορικού Ιώσηπου «ἦν δὲ σάββατον ἀργίας παντὸς χρήματος Ἰουδαίοις ἡμέρα» (Ιουδαϊκή αρχαιολογία 18,319,2), που σημαίνει ότι την ημέρα του Σαββάτου απαγορεύονταν κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα. Ο Ιησούς έχει την ίδια άποψη; Μελετήστε από το Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο την περικοπή Λκ. 6, 1-2 και στη συνέχεια συζητείστε στην τάξη: Τι μας διδάσκει Ο Ιησούς με τη διδασκαλία Του και το «έργο δυνάμεως» που κάνει, τη θεραπεία του ανθρώπου με το παράλυτο χέρι;

6.
Πολλοί οι άνθρωποι στις μέρες μας, αντιμετωπίζοντας ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας, έχουν ζήσει τη θαυματουργική επέμβαση του Θεού. Με βάση τα όσα έχετε μελετήσει στην ενότητα αυτή σχετικά με τη θαυματουργική δράση του Χριστού, μπορείτε να εκφράσετε παρακάτω τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας, γράφοντας ένα σύντομο κείμενο, που ξεκινά με τη φράση: «Σήμερα, όταν ακούω τη λέξη "θαύμα", σκέφτομαι...».
Σήμερα, όταν ακούω τη λέξη «θαύμα», σκέφτομαι...
«ἔκτεινον τὴν χεῖρά σου»
ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ

20η Διδακτική Ενότητα. Από τη Μεταμόρφωση στην… παραμόρφωση του κόσμου
Η Μεταμόρφωση (Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης, Όρος Σινά, 12ος αι.)

1. Από τις δημοσκοπήσεις…περί της Ταυτότητας του Ιησού Χριστού στην Μεταμόρφωση (Μκ. 8-9)
« Ύστερα από έξι μέρες, παίρνει ο Ιησούς ιδιαιτέρως μόνο τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, και τους ανεβάζει σ' ένα ψηλό βουνό. Εκεί μεταμορφώθηκε μπροστά τους, τα ρούχα του έγιναν αστραφτερά, κατάλευκα, κατάλευκα σαν το χιόνι […]. Εμφανίστηκε σ' αυτούς ο Ηλίας μαζί με το Μωυσή, και συζητούσαν με τον Ιησού. Λέει τότε ο Πέτρος στον Ιησού: "Διδάσκαλε, είναι ωραία να μείνουμε εδώ! […]". Δεν ήξερε τι να πει, γιατί είχαν κυριευτεί από τρόπο. Ήρθε τότε ένα σύννεφο και τους σκέπασε, και μια φωνή ακούστηκε μέσα από το σύννεφο: "Αυτός είναι ο αγαπημένος μου Υιός αυτόν ν' ακούτε". Και ξαφνικά, όταν έστρεψαν τριγύρω τα βλέμματά τους, δεν είδαν κανέναν, παρά τον Ιησού μόνον μαζί τους».

Η Μεταμόρφωση (Alexander Andreyevich Ivanov)
Ο Ιησούς οδηγεί τους μαθητές του Πέτρο, Ιάκωβο και Ιωάννη, σ' ένα βουνό. Εκεί μεταμορφώνεται, δηλ. αποκτά μία διαφορετική μορφή από εκείνην με την οποίαν όλοι γύρω Τον γνώριζαν. Τα χρώμα των ρούχων Του αλλάζει, γίνεται αστραφτερό και λευκό σαν το χιόνι. Στη συνέχεια εμφανίζεται ο προφήτης Ηλίας και ο Μωυσής, οι οποίοι και συνομιλούν μαζί Του. Χαρακτηριστικό στοιχείο της Μεταμόρφωσης είναι η παρουσία του Φωτός του Τριαδικού Θεού, αυτού που η Εκκλησία μας ονομάζει Άκτιστο Φως.

Το γεγονός της Μεταμόρφωσης του Χριστού έχει ιδιαίτερη σημασία και σπουδαιότητα: προσφέρει μία ξεκάθαρη απάντηση στο ερώτημα «Εσείς ποιος λέτε ότι είμαι;», το οποίο ο ίδιος λίγο πριν έθεσε στους μαθητές του. Καθώς ακούγεται η φωνή του Θεού Πατέρα «Αυτός είναι ο αγαπημένος μου Υιός», φανερώνεται ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός, το β' πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, ο αναμενόμενος Μεσσίας.
Η θέα του φωτός και της δόξας του μεταμορφωμένου Ιησού, όπως επίσης και το άκουσμα της φωνής του Πατέρα, είναι μία εμπειρία που γεύονται ο Πέτρος, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης. Στην εμπειρία αυτή αποτυπώνονται τέσσερα βασικά χαρακτηριστικά της Βασιλείας του Θεού:

- α. Στη Βασιλεία του Θεού κυριαρχεί το φως και η δόξα του Τριαδικού Θεού.
- β. Προϋπόθεση για να εισέλθει κάποιος σ' αυτήν, δεν είναι η εφαρμογή των διατάξεων του Μωσαϊκού Νόμου. Η Βασιλεία του Θεού είναι δωρεά και όχι αποτέλεσμα ανθρώπινων προσ παθειών.
γ. Δεν είναι μία εγκόσμια εξουσία, όπως αυτή των Ρωμαίων αυτοκρατόρων, αλλά μία εμπειρία ζωής και κοινωνίας με τον Θεό Πατέρα.
- δ. Δεν αποτελεί όνειρο για ένα απώτερο μέλλον η βίωσή της ξεκινά ήδη από αυτήν την επίγεια ζωή.

2. Ο Μεταμορφωμένος Υιός κατηφορίζει για να συναντήσει τον παραμορφωμένο γιο (Μκ. 9)
«Ο Ιησούς ρώτησε τους γραμματείς: "Τι συζητάτε μεταξύ σας;" Τότε ένας μέσα από το πλήθος τού αποκρίθηκε: "Διδάσκαλε, έφερα σ' εσένα τον γιο μου, γιατί έχει μέσα του δαιμονικό πνεύμα που τον κάνει άλαλο. Κάθε φορά που τον πιάνει, τον ρίχνει κάτω και τότε βγάζει αφρούς, τρίζει τα δόντια και μένει ξερός. Είπα στους μαθητές σου να διώξουν αυτό το πνεύμα, αλλά δεν μπόρεσαν". Αποκρίθηκε ο Ιησούς: " Άπιστη γενιά!" […]. "Φέρτε μου εδώ το παιδί ". […] Βλέποντας ο Ιησούς ότι συγκεντρώνεται κόσμος, πρόσταξε το δαιμονικό πνεύμα μ' αυτά τα λόγια: " Άλαλο και κουφό πνεύμα, εγώ σε διατάζω: Βγες απ' αυτόν και μην ξαναμπείς πια σ' αυτόν". Το πνεύμα, αφού έκραξε δυνατά και συντάραξε το παιδί, βγήκε».

Μετά το συγκλονιστικό γεγονός της Μεταμόρφωσης, ο Ιησούς πραγματοποιεί ένα ακόμη θαυμαστό γεγονός: θεραπεύει έναν δαιμονισμένο νέο, πραγματικά, παραμορφωμένο λόγω του δαιμονι-
Η Μεταμόρφωση (Raffaello Sanzio da Urbino) (Στο κάτω μέρος του πίνακα, δεξιά, διακρίνεται ο πατέρας του δαιμονισμένου νέου φορώντας πράσινο χιτώνα)
κού πνεύματος που είχε μέσα του. Έτσι, φανερώνεται: πρώτον, ότι ο Ιησούς είναι ο Μεσσίας, ο Υιός του Θεού, ο Δημιουργός και Κύριος του σύμπαντος δεύτερον, ότι η αποστολή Του είναι να ελευθερώσει τον άνθρωπο από την εξουσία και την κυριαρχία του διαβόλου, θεμελιώνοντας τον καινούριο κόσμο της Βασιλείας του Θεού.

Στο Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο, η θεραπεία του παραμορφωμένου νέου τοποθετείται ακριβώς μετά τη Μεταμόρφωση του Χριστού και πριν τη σταυρική του θυσία. Γιατί άραγε; Η πορεία αυτή του Ιησού έχει ένα ιδιαίτερο νόημα: Ο μεταμορφωμένος Ιησούς δεν παραμένει σε πελάγη ησυχίας, όπως του προτείνει ο Απόστολος Πέτρος (Μκ. 9, 5). Απεναντίας, σπεύδει να συναντήσει τον κόσμο που αυτοκαστρέφεται από το βάρος της αμαρτίας και της απιστίας του. Αυτήν ακριβώς την πορεία καλείται να ακολουθήσει και κάθε μαθητής του Ιησού, που θέλει να γευτεί τη Βασιλεία του Θεού. Άλλωστε, η αληθινή μεταμόρφωση του ανθρώπου δεν επιτυγχάνεται με την απομάκρυνση από τον κόσμο, αλλά μέσω της συνάντησης μαζί του. Μεταμόρφωση σημαίνει εν Χριστώ εξαγιασμός όλου του κόσμου!

3. Το Οδοιπορικό του Κυρίου προς τα Ιεροσόλυμα:

α. Το παιδί ως «μοντέλο ζωής - ήθους» για τους μαθητές (Μκ. 9, 37 - 10, 14-15)
«" Όποιος δεχτεί ένα τέτοιο παιδί στο όνομά μου, δέχεται εμένα τον ίδιο" […]. "Αφήστε τα παιδιά να έρχονται σ' εμένα. Μην τα εμποδίζετε. Γιατί η βασιλεία του Θεού ανήκει σε ανθρώπους που είναι σαν κι αυτά. Σας βεβαιώνω πως όποιος δε δεχτεί τη βασιλεία του Θεού σαν παιδί, δε θα μπει σ' αυτήν"».
«ἄφετε τὰ παιδία ἔρχεσθαι πρός με, καὶ μὴ κωλύετε αὐτά»
Η πορεία προετοιμασίας προς τον σταυρικό θάνατο είναι ένα οδοιπορικό γνωριμίας με τον καινούριο κόσμο της Βασιλείας του Θεού. Καθώς οι μαθητές αναρωτιούνται σχετικά με το «ποιος είναι ανώτερος ανάμεσά τους», ο Χριστός αγκαλιάζει ένα μικρό παιδί. Με τα όσα λέει στη συνέχεια, προβάλει το μικρό παιδί ως πρότυπο ήθους.

Τούτη η πράξη του Χριστού δεν είναι φυσικά τυχαία, αλλά έχει μία συμβολική σημασία: Σε μια εποχή, κατά την οποίαν το μικρό παιδί δεν έχει καμία απολύτως αξία στην κοινωνία, ο Ιησούς καλεί τους μαθητές Του να το μιμηθούν, τοποθετώντας το σε κεντρική και περίοπτη θέση μέσα στον καινούριο κόσμο της Βασιλείας του Θεού.
Γιατί έχει τόσο μεγάλη σημασία ένα μικρό παιδί στα μάτια του Χριστού; Επειδή θεωρείται ύπαρξη χωρίς καμία σημασία, το παιδί νιώθει την αδυναμία του και την ανεπάρκειά του και γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο διαθέτει καρδιά «καθαρή», και άρα μπορεί να «δει» τον καινούριο κόσμο της Βασιλείας του Θεού.

β. Ο αρχιτελώνης Ζακχαίος (Λκ. 19, 1-10)
«Ο Ιησούς μπήκε στην Ιεριχώ και περνούσε μέσα από την πόλη. Εκεί υπήρχε κάποιος, που το όνομά του ήταν Ζακ χαίος. Ήταν αρχιτελώνης και πλούσιος. Προσπαθούσε να δει ποιος είναι ο Ιησούς, δεν μπορούσε όμως εξαιτίας του πλήθους και γιατί ήταν μικρόσωμος. Έτρεξε λοιπόν μπροστά πριν από το πλήθος κι ανέβηκε σε μια συκομουριά για να τον δει, γιατί θα περνούσε από κει […]. Σηκώθηκε ο Ζακχαίος και είπε στον Κύριο: "Κύριε, υπόσχομαι να δώσω τα μισά από τα υπάρχοντά μου στους φτωχούς και να ανταποδώσω στο τετραπλάσιο όσα πήρα με απάτη". Ο Ιησούς, απευθυνόμενος σ' αυτόν, είπε: "Σήμερα αυτή η οικογένεια σώθηκε γιατί κι αυτός ο τελώνης είναι απόγονος του Αβραάμ. Ο Υιός του Ανθρώπου ήρθε για ν' αναζητήσει και να σώσει αυτούς που έχουν χάσει το δρόμο τους"».

Στο οδοιπορικό προς το θείο Πάθος εντάσσεται, μεταξύ των άλλων, και ένα ακόμη σημαντικό περιστατικό: Η συνάντηση του Ιησού με τον αρχιτελώνη Ζακχαίο. Ο δεύτερος ανταποκρίνεται με μεγάλη προθυμία στην πρόσκληση του Ιησού για μετάνοια. Εδώ όμως είναι άξιο προσοχής, ότι ο Ζακχαίος ανήκει σε μία τάξη ανθρώπων, που θεωρείται, για τους Ιουδαίους, μιαρή και ακάθαρτη. Τελικά, βλέπουμε ότι αυτοί που αποδέχονται το κήρυγμα του Χριστού για τον ερχομό της Βασιλείας του Θεού, είναι άνθρωποι που προέρχονται είτε από τους εθνικούς, δηλ. ειδωλολάτρες, είτε από κοινωνικά στρώματα που είναι στο περιθώριο, καθώς φέρουν πάνω τους στο

Ζακχαίος (Niels Larsen Stevns, 20 αι.)
«στίγμα» του «ακάθαρτου». Ο Χριστός, επισκεπτόμενος έναν αρχιτελώνη, καθιστά σαφές, ότι στη Βασιλεία του Θεού καλούνται να συμμετάσχουν όλοι, χωρίς να υφίσταται κανένας απολύτως διαχωρισμός και διάκριση μεταξύ των ανθρώπων.
Επιπλέον, η στάση του Ζακ χαίου προσφέρει στον αναγνώστη ένα όμορφο παράδειγμα ζωής: δεν αρκεί μόνο να αναζητά κάποιος με λαχτάρα τη Βασιλεία του Θεού, αλλά συγχρόνως να αγωνίζεται να την «κατακτήσει». Ο Ζακχαίος όχι μόνο αποδέχεται τον λόγο του Χριστού, αλλά φροντίζει να επανορθώσει το λάθος του. Με τον τρόπο αυτό, η μετάνοιά του εκφράζεται έμπρακτα με τη διανομή των υπαρχόντων στους πτωχούς. Η πίστη δένει αρμονικά με την πράξη!

γ. Ο τυφλός Βαρτιμαίος (Λ κ . 19)
Με το κήρυγμά του ο Χριστός προσκαλεί τους ανθρώπους να τον ακολουθήσουν, να γίνουν μαθητές του. Σ' αυτήν την πορεία ζωής, εγκαταλείπεται κάθε είδος εξάρτησης από τα επίγεια πράγματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι βιοτικές μέριμνες της καθημερινότητας παραθεωρούνται, αλλά ότι παύουν να είναι εκείνες που δίνουν αποκλειστικό νόημα και προσανατολισμό στην ανθρώπινη ζωή. Η μαθητεία κοντά στον Χριστό είναι ζωή ολοκληρωτικού δοσίματος στον Θεό, έμπρακτης αγάπης και ειλικρινούς διακονίας. Αυτήν την πρόσκληση ακολουθεί με απόλυτη συνέπεια ένας τυφλός, ο Βαρτιμαίος, ο οποίος θεραπεύεται από τον Ιησού και τον ακολουθεί με όλη τη δύναμη της ύπαρξής του.

Η θεραπεία του τυφλού Βαρτιμαίου (Eustache Le Sueur)
Το νόημα της Μεταμόρφωσης του Χριστού.
Διάβασε το παρακάτω κείμενο, και υπογράμμισε τα μέρη του ή λέξεις του που σου κάνουν εντύπωση. Στη συνέχεια ζήτησε από τον καθηγητή σου να λύσει απορίες και μοιράσου τις σκέψεις σου με τους συμμαθητές σου.
«(Στη Μεταμόρφωση του Κυρίου) έχουμε μια βαθιά προσέγγιση του μυστηρίου του θανάτου του Χριστού. Κατ' αρχήν είναι πολύ χαρακτηριστικά τα λόγια του ουράνιου Πατέρα. «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός αυτόν ν' ακούτε». Αυτά τα λόγια μας θυμίζουν την παλιά προφητεία του Ησαΐα για τον πάσχοντα αλλά εκλεκτό Δούλου του Θεού (42,1). Ο Ησαΐας δηλ. είχε προφητέψει αιώνες πριν, πως η εκπλήρωση όλων των υποσχέσεων του Θεού για τον ερχομό της Βασιλείας θα γίνει μέσα από τα παθήματα του Δούλου του Θεού. Ο Μεσσίας Χριστός θα δείξει ποιος είναι μέσα από τη Σταύρωση και την Ανάστασή Του».

20η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες

3.
Ο Ιησούς πηγαίνει στο σπίτι του Τελώνη Ζακχαίου. Μετά το δείπνο τι θα μπορούσε να γράψει στο ημερολόγιό του ο Αρχιτελώνης της Ιεριχούς;
Ο Χριστός καλεί τον Ζακχαίο
Κυκλώνω τη σωστή απάντηση
Στη Μεταμόρφωση ο Ιησούς είχε μαζί του:
-  τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη
-  τον Ιωάννη, το Θωμά και τον Ανδρέα
-  τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιούδα
-  τον Ιάκωβο, το Βαρθολομαίο και τον Ναθαναήλ
Στη Μεταμόρφωση δύο άντρες άρχισαν να μιλούν με τον Ιησού. Αυτοί ήταν:
-  Ο Ιακώβ και ο Ιωσήφ
-  Ο Δαβίδ και ο Σολομώντας
-  Ο Αβραάμ και ο Ισαάκ
-  Ο Μωυσής και ο Ηλίας

Όταν άκουσαν οι μαθητές τον λόγο «Αυτός είναι ο αγαπημένος μου Υιός, αυτός είναι ο εκλεκτός μου, αυτόν να ακούτε», τότε αυτοί:
-  Έφυγαν
-  'Επεσαν με το πρόσωπο στη γη
-  Ανέβηκαν στο βουνό
-  Πήγαν στην Ιερουσαλήμ
Σύμφωνα με την παράδοση η Μεταμόρφωση του Χριστού έγινε:
-  στο όρος Χωρήβ
-  στο όρος Κάρμηλος
-  στο όρος Θαβώρ
-  στο όρος Σινά
Σημειώνω στο χάρτη τη διαδρομή που ακολούθησε ο Ιησούς μέχρι την Ιερουσαλήμ, μετά τη Μεταμόρφωση.
Χάρτης που απεικονίζει την Παλαιστίνη κατά την εποχή του Χριστού

Κυκλώνω ανάλογα ΣΩΣΤΟ ή ΛΑΘΟΣ
-  Ο αρχιτελώνης Ζακχαίος ζούσε στη Ναζαρέτ.
ΣΩΣΤΟ ΛΑΘΟΣ
-  Ο Μωυσής και ο Ηλίας συνομιλούσαν με τον Ιησού.
ΣΩΣΤΟ ΛΑΘΟΣ
-  Σύμφωνα με την παράδοση η Μεταμόρφωση έγινε στο όρος Χωρήβ.
-  Ο Πέτρος είπε: «Κύριε, είναι ωραία να μείνουμε εδώ! Αν θέλεις, να κάνουμε εδώ τρεις σκηνές: μια για σένα, μια για τον Μωυσή και μια για τον Ηλία».
ΣΩΣΤΟ ΛΑΘΟΣ
ΣΩΣΤΟ ΛΑΘΟΣ
ΣΩΣΤΟ ΛΑΘΟΣ
ΣΩΣΤΟ ΛΑΘΟΣ

7.
Στη συνέχεια περιγράφονται έθιμα του Σαββάτου, που η Εκκλησία μας γιορτάζει το Σάββατο του Λαζάρου. Πληροφόρησε την τάξη σου για τα έθιμα της ημέρας που γνωρίζεις καθώς και για τα κάλαντα που ψάλλονται.
«Η ανάσταση του Λαζάρου είναι μια γιορτή ιδιαίτερα προσφιλής στον ελληνικό λαό. Από τη μια άκρη της Ελλάδας ως την άλλη πολλά έθιμα τιμούσαν τη λαμπρή αυτή μέρα. Ωστόσο με τα χρόνια οι εκδηλώσεις λησμονήθηκαν, με πολύ λίγες περιοχές της χώρας να της διατηρούν ακόμη ζωντανές. Πιο διαδεδομένο έθιμο για το Σάββατο του Λαζάρου είναι τα «κάλαντα του Λαζάρου». Τα κάλαντα ήταν αποκλειστικά σχεδόν γυναικεία υπόθεση με τις μικρές «Λαζαρίνες» να τραγουδούν και να αναγγέλλουν τη χαρμόσυνη εορτή. Την παραμονή της γιορτής, οι Λαζαρίνες ξεχύνονταν στα χωράφια και μάζευαν λουλούδια με τα οποία στόλιζαν μικρά καλαθάκια. Φορώντας ειδικές στολές, γύριζαν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας το Λάζαρο και εισέπρατταν μικρό φιλοδώρημα, χρήματα, αυγά, φρούτα ή άλλα φαγώσιμα. Τα έθιμα του Λαζάρου ιδίως κατά την Τουρκοκρατία είχαν κοινωνική σκοπιμότητα αφού έτσι οι κοπέλες μπορούσαν να βρεθούν εκτός σπιτιού και να γνωρίσουν αγόρια προκειμένου να ακολουθήσουν αρραβωνιάσματα και γάμοι.

Στην Κρήτη έκαναν οι κοπελιές έναν ξύλινο σταυρό και τον στόλιζαν με λεμονανθούς και αγριόχορτα με κόκκινα λουλούδια, τις μαχαιρίδες.
Για την ψυχή του Λάζαρου οι γυναίκες ζύμωναν ανήμερα το πρωί ειδικά κουλούρια, στα οποία έδιναν το σχήμα ανθρώπου σπαργανωμένου, όπως ακριβώς παριστάνεται ο Λάζαρος στις εικόνες. Όσα παιδιά είχε η οικογένεια τόσους «Λάζαρους» έπλαθαν και στη θέση των ματιών έβαζαν δυο γαρίφαλα.
Ο Λάζαρος έχει εμπνεύσει τη λαϊκή φαντασία. Γνωστές είναι οι παροιμίες:
«Με τη φωνή και ο Λάζαρος»

«Ξαναζωντάνεψε σαν τον Λάζαρο»
«Κέρινος σαν τον Λάζαρο»
Γενικά, η προσωνυμία «Λάζαρος» δίδεται μεταφορικά σε άτομα που σώθηκαν ανέλπιστα από βέβαιο θάνατο, σε άτομα που θεωρούνταν χαμένα και ξαφνικά επέστρεψαν και σε ανθρώπους καχεκτικούς ή διαρκώς κατηφείς».
Πηγή του κειμένου και της φωτογραφίας:
www.vimaor thodoxias.gr/nea/savvatou-tou-lazarou-i-anastasi-ethima-kai-paradoseis/
Ο τάφος του Λάζαρου
ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ

21η Διδακτική Ενότητα. Ιδού ο άνθρωπος!
Ο Ιερός Νιπτήρας Σχολή του Πσκοφ, 16ος αι.

1. Ο Ιησούς πλένει τα πόδια των μαθητών του (Ιω. 13, 1-15)
«Πριν από τη γιορτή του Πάσχα, ξέροντας ο Ιησούς πως ήρθε η καθορισμένη γι' αυτόν ώρα να φύγει από τούτον τον κόσμο και να πάει στον Πατέρα, έδειξε την αγάπη του ως το τέλος σ' αυτούς που, μέσα σ' αυτόν τον κόσμο τού ανήκαν και τους αγαπούσε […]. Σηκώνεται, λοιπόν, από το τραπέζι που δειπνούσαν, βγάζει το ιμάτιό του, παίρνει μια πετσέτα και τη ζώνεται έπειτα βάζει νερό στη λεκάνη κι αρχίζει να πλένει τα πόδια των μαθητών και να τα σκουπίζει με την πετσέτα που είχε ζωστεί. […] "Σας έδωσα το παράδειγμα, για να κάνετε κι εσείς όπως έκανα εγώ"».

«Τοῦ Δείπνου σου τοῦ μυστικοῦ σήμερον, Υἱὲ Θεοῦ, κοινωνόν με παράλαβε οὐ μὴ γὰρ τοῖς ἐχθροῖς σου τὸ μυστήριον εἴπω οὐ φίλημά σοι δώσω, καθάπερ ὁ Ἰούδας ἀλλ' ὡς ὁ Λῃστὴς ὁμολογῶ σοι Μνήσθητί μου, Κύριε, ἐν τῇ βασιλείᾳ σου».
Τροπάριο από την Ακολουθία της Θείας Μετάληψης
Ο Ιερός Νιπτήρας
Ο Ιησούς προσκαλεί τους μαθητές Του να γιορτάσουν μαζί το πασχάλιο δείπνο. Εκεί αναλαμβάνει το έργο ενός δούλου: πλένει τα πόδια των μαθητών Του. Ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, ο Δημιουργός του κόσμου, πράττει κάτι ταπεινωτικό. Άλλωστε, όλη η ζωή Του ήταν μέχρι τότε μόνο διακονία, μόνο ταπείνωση, μόνο αγάπη. Και δείχνει την αγάπη Του! Υπογραμμίζει ότι η αγάπη αυτή είναι διακονία για χάρη του άλλου. Η αγάπη είναι πράξη! Πλένοντας τα πόδια των μαθητών Του, ακόμη και του Ιούδα, λίγες ώρες πριν οδηγηθεί στον μαρτυρικό σταυρικό θάνατο, ο Χριστός
υπενθυμίζει στους μαθητές του ποιο είναι το έργο Του, και τους παροτρύνει να Τον μιμηθούν και αυτοί, δηλ. να γίνουν ταπεινοί διάκονοι για τους συνανθρώπους τους, αν θέλουν να είναι αληθινοί μαθητές Του.

«Σώμα Χριστού μεταλάβετε»
Ο Νιπτήρας, ψηφιδωτό (Μονή Οσίου Λουκά: Καθολικό. Νάρθηκας)

2. Ο «πασχάλιος» Μυστικός Δείπνος (Μκ. 14, 22-25)
Tο τελευταίο δείπνο του Χριστού με τους μαθητές Του, επικράτησε να ονομάζεται στην παράδοση της Εκκλησίας ως «Μυστικός Δείπνος». Ξέρετε για ποιον λόγο; Πάντως, όχι γιατί έγινε κάπου «στα κρυφά», αλλά διότι ο Χριστός φανερώνει στους μαθητές Του ένα μεγάλο μυστήριο.
Και ποιο είναι αυτό; Ας διαβάσουμε το παρακάτω κείμενο, και εκεί μάλλον θα λύσουμε την απορία μας:
«Κι ενώ έτρωγαν, πήρε ο Ιησούς το ψωμί, το ευλόγησε, το έκοψε κομμάτια και έδωσε τους μαθητές λέγοντας: "Λάβετε και φάγετε, αυτό είναι το σώμα μου". Ύστερα πήρε το ποτήρι, και αφού είπε ευχαριστήρια προσευχή, τους το έδωσε, και

Ο Μυστικός Δείπνος (Μιχαήλ Δαμασκηνός, 16ος αι. μ.Χ.)
ήπιαν απ' αυτό όλοι. Και τους είπε: "Αυτό είναι το αίμα μου, που επισφραγίζει τη νέα διαθήκη και χύνεται για χάρη όλων. Σας βεβαιώνω πως δεν θα ξαναπιώ από τον καρπό του αμπελιού ως την ημέρα εκείνη που θα το πίνω καινούριο στη βασιλεία του Θεού"».
Ο Χριστός παραδίδει στους μαθητές Του το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Η Ανάμνηση για την οποίαν γίνεται λόγος εδώ, δεν είναι απλώς μία θύμηση από το παρελθόν, αλλά εμπειρία στο παρόν. Με άλλα λόγια, ο Χριστός καλεί κάθε άνθρωπο να βιώσει στο τώρα αυτό που προσέφερε εκείνος τότε. Και τι χαρίζει ο Χριστός; Προσφέρει στην ανθρωπότητα το Σώμα και το Αίμα Του, δηλ. τον ίδιο Του τον εαυτό, και όχι απλώς μία διδασκαλία που θα καλυτερεύσει τη συμπεριφορά μας.

Ουσιαστικά, αυτό που δωρίζει ο Χριστός στους ανθρώπους είναι η ίδια Εκκλησία. Η Εκκλησία είναι το Σώμα του Χριστού, ένας τρόπος ζωής, μια κοινωνία αγάπης που «τρέφεται» από το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Κάθε πιστός, όταν μεταλαμβάνει τη θεία Κοινωνία, ενώνεται με τον Χριστό, αλλά και με τους άλλους πιστούς έτσι, αποκτά εμπειρία αυτού του τρόπου ζωής, αυτής της κοινωνίας αγάπης, και γεύεται το τι είναι η Εκκλησία!

3. Η προδοσία του Ιούδα και η άρνηση του Πέτρου. Μεταμέλεια ή μετάνοια; (Μκ. 14, 10-11) (Μκ. 14, 66-72)
Ένας από τους δώδεκα μαθητές, ο Ιούδας ο Ισκαριώτης, κάποια στιγμή εγκαταλείπει το πασχάλιο δείπνο που παραθέτει ο Ιησούς στους μαθητές Του και πηγαίνει στους Αρχιερείς των Ιουδαίων, για να προδώσει τον διδάσκαλό Του. Γιατί άραγε το πράττει αυτό, αφού είδε και βίωσε, από τον ίδιο τον Χριστό τόσα θαυμαστά γεγονότα; Μάλλον, περίμενε έναν διαφορετικό Μεσσία, έναν επίγειο βασιλιά, που θα ελευθέρωνε τον σκλαβωμένο ιουδαϊκό λαό από τους Ρωμαίους κατακτητές. Μετά την πράξη της προδοσίας, επειδή έχει γευτεί τόσες ουράνιες ευλογίες, αντιμετωπίζει μέσα του ενοχές. Νιώθει ένα ασήκωτο βάρος! Δεν έχει την τόλμη να ζητήσει συγχώρεση από τον Θεό. Τον διακατέχει η απελπισία και η απόγνωση. Και βάζει μόνος του ένα τέλος στη ζωή του.

Η διαπραγμάτευση του Ιούδα με τους Αρχιερείς (Duccio di Buoninsegna)
Ο διαμερισμός των ιματίων του Χριστού (Δομήνικος Θεοτοκόπουλος. Τολέδο, Καθεδρικός Ναός)
Το φιλί του Ιούδα (Ιερά Μονή Βατοπαιδίου)
Ανάμεσα στους δώδεκα μαθητές δεν ήταν μόνο ο Ιούδας, εκείνος που πρόδωσε τον Χριστό κάτι παρόμοιο έκανε και ο Πέτρος, και μάλιστα τρεις φορές τρεις φορές αρνείται τον Χριστό έξω στην αυλή του Αρχιερέα Καϊάφα και «ομολογεί» ότι δεν Τον γνωρίζει! Δεν είναι και αυτό μία προδοσία; Ύστερα από την άρνησή του αυτή, αισθάνεται «διαλυμένος» ψυχικά. Κλαίει με σπαραχτικά δάκρυα. Ωστόσο, δεν αφήνει τις ενοχές και τη θλίψη να κυριαρχήσουν μέσα του. Αντιλαμβάνεται το λάθος του, ζητά συγχώρεση από τον Θεό, μετανοεί! Και τελικά, αναδεικνύεται ως πρωτοκορυφαίος Απόστολος του Χριστού!

Και ο Ιούδας και ο Πέτρος θλίβονται και πενθούν για την προδοσία που διαπράττουν. Ωστόσο, μπορούμε να συμπεράνουμε, μελετώντας προσεχτικά τις δύο προδοσίες, ότι υπάρχουν δύο είδη πένθους και θλίψης: μία που οδηγεί στην απόγνωση και την απελπισία, και μία άλλη, που οδηγεί στην ελπίδα, στη σωτηρία, στη χαρά και στην ειρήνη της ψυχής!
Η άρνηση του Πέτρου (Caravaggio. Νέα Υόρκη, Metropolitan Museum of Art)
Η Σταύρωση

4. Ο Ιησούς διαλέγεται με τον Πιλάτο περί της Αλήθειας (Ιω. 18, 36-38)
«Ο Ιησούς απάντησε: "Η δική μου βασιλεία δεν προέρχεται απ' αυτόν τον κόσμο" […]. "Εγώ γι' αυτό γεννήθηκα και γι' αυτό ήρθα στον κόσμο, για να φανερώσω την αλήθεια όποιος αγαπάει την αλήθεια καταλαβαίνει τα λόγια μου". Του λέει ο Πιλάτος: "Και τι είναι αλήθεια;".
Όταν ο Ιησούς οδηγείται στον Ρωμαίο ηγεμόνα, τον Πιλάτο, εκεί αναπτύσσεται ένας πολύ πρωτόγνωρος διάλογος. Ο Ιησούς εξηγεί στον Πιλάτο ότι όντως είναι βασιλιάς, ωστόσο το βασίλειό του δεν έχει καμία σχέση με τα επίγεια βασίλεια. Το βασικό γνώρισμα της Βασιλείας του Θεού είναι η αλήθεια. Και ποια αλήθεια, τελικά;

Ecce Homo (Antonio Ciseri)
Στο ερώτημα αυτό, μπορούμε να απαντήσουμε, εάν φέρουμε στον νου μας κάτι που είχε πει ο ίδιος ο Χριστός κατά τη διάρκεια του πασχάλειου δείπνου: «Εγώ είμαι η αλήθεια, η αλήθεια και η ζωή» (Ιω. 14, 6).
Η αλήθεια είναι ο ίδιος ο Χριστός. Και ο Χριστός αποκαλύπτει ποιο είναι το αληθινό νόημα της ανθρώπινης ζωής. Επομένως, ο άνθρωπος γίνεται περισσότερο αληθινός, όσο πλησιάζει την Αλήθεια, που είναι ο Χριστός ολοκληρώνεται περισσότερο ως προσωπικότητα, όταν ανακαλύπτει το αληθινό νόημα της ζωής του, το οποίο δεν βρίσκεται στα «θαύματα» της τεχνολογίας που προσφέρει ο σύγχρονος κόσμος, αλλά στον τον Χριστό, ο οποίος προσφέρει απλόχερα τον καινούριο κόσμο της Βασιλείας του Θεού!

Η Σταύρωση (Ιωάννης Μόσκος, «ΠΟΙΗΜΑ ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΟΣΚΟΥ ΑΨΙΑ', Μνήσθητί μου Κύριε εν τη Βασιλεία σου», 17ος αι.)
Ο Χριστός φέρων τον Σταυρόν (Δομήνικος Θεοτοκόπουλος. Νέα Υόρκη, Metropolitan Museum of Art)

5. Ο Σταυρός του Χριστού: Η δύναμη του Θεού!
Ο Απόστολος Παύλος, στην πρώτη Επιστολή του προς τους Χριστιανούς της Κορίνθου, αναφέρεται στον σταυρό του Χριστού και λέει τα εξής:
«Το κήρυγμα για το σταυρικό θάνατο του Χριστού είναι μωρία γι' αυτούς που πάνε προς το χαμό τους για μας όμως που είμαστε στο δρόμο της σωτηρίας είναι η δύναμη του Θεού» (Α' Κορ. 1, 18).
Πόσο μεγάλη είναι η αλήθεια που κρύβουν τα λόγια αυτά! Ο σταυρός ήταν ένα ταπεινωτικό, εξευτελιστικό και απίστευτα βασανιστικό όργανο θανάτωσης, που χρησιμοποιούσαν οι Ρωμαίοι. Κι όμως! Γίνεται πηγή δύναμης, ελπίδας, και ζωής! Γιατί; Διότι με τον σταυρικό θάνατο ο Χριστός ολοκληρώνει το έργο Του, που ήταν να αγκαλιάσει την ανθρωπότητα με άπειρη αγάπη, δίχως όρια, να τη λυτρώσει από κάθε τι το σατανικό, και να την ανυψώσει στον Θεό Πατέρα Του. Και με τον τρόπο αυτό, ο Σταυρός του Χριστού μετατρέπεται στο κατεξοχήν σύμβολο της αγάπης και της νίκης ενάντια στις δαιμονικές δυνάμεις. Γι' αυτό και οι Χριστιανοί, κάνοντας το σημείο του Σταυρού, αντλούν δύναμη, ομολογώντας το σπουδαίο έργο που επιτέλεσε ο Χριστός για χάρη ολόκληρης της ανθρωπότητας. Ο Σταυρός είναι η δόξα και η ομορφιά της Εκκλησίας!

Διαβάστε το παρακάτω κείμενο του πανεπιστημιακού δάσκαλου και θεολόγου Σάββα Αγουρίδη (†), και συζητείστε τι σημαίνει για εμάς σήμερα το Πάθος του Κυρίου.
«Το δόγμα του θανάτου και της αναστάσεως του Μεσσία Ιησού οδηγεί σε μια νέα ιστορική κατάσταση ελευθερίας των τέκνων του Θεού, από την οποία πηγάζει η συμμόρφωση προς το θέλημα του Θεού για τον ερχομό του καινούριου κόσμου της Βασιλείας του».
Πηγή: Αγουρίδης Σάββας (1993). Βιβλικές Θεολογικές Μελέτες , Αθήνα: Άρτος Ζωής, 52.
Σταυρός του Χριστού: Ο φύλακας της Οικουμένης

21η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες

2.
Αφού μελετήσατε την Ευαγγελική περικοπή Μκ. 11, 1-11, υποθέστε ότι βρισκόσασταν ανάμεσα στο πλήθος που υποδέχτηκε τον Ιησού στην Ιερουσαλήμ με ζητωκραυγές. Τι θα γράφατε το βράδυ αυτής της ημέρας στο ημερολόγιό σας;
Η είσοδος του Χριστού στα Ιεροσόλυμα
Γράφω δίπλα σε κάθε εικόνα λίγα λόγια για το γεγονός που παρουσιάζεται σε αυτή.
Μίλησε με τους συμμαθητές σου για τα συναισθήματα που πλημμυρίζουν τους πιστούς, όταν ακούνε το παρακάτω τροπάριο και βλέπουν τον Ιερέα να βγαίνει από το Ιερό Βήμα κρατώντας τον Εσταυρωμένο.

«Σήμερον κρεμᾶται ἐπὶ ξύλου ὁ ἐν ὕδασι τὴν γῆν κρεμάσας. Στέφανον ἐξ ἀκανθῶν περιτίθεται ὁ τῶν ἀγγέλων Βασιλεύς. Ψευδῆ πορφύραν περιβάλλεται ὁ περιβάλλων τὸν οὐρανὸν ἐν νεφέλαις. Ῥάπισμα κατεδέξατο ὁ ἐν Ἰορδάνῃ ἐλευθερώσας τὸν Ἀδάμ.
- Ἥλοις προσηλώθη ὁ Νυμφίος τῆς Ἐκκλησίας.
Λόγχῃ ἐκεντήθη ὁ Υἱὸς τῆς Παρθένου. Προσκυνοῦμεν σου τὰ πάθη, Χριστέ. Δεῖξον ἡμῖν καὶ τὴν ἔνδοξόν σου ἀνάστασιν».
(Αντίφωνο της Ακολουθίας των Αγίων Παθών)
Κυκλώνω τις σωστές προτάσεις:
-  Ο Ιούδας πρόδωσε τον Χριστό
-  Ο Πόντιος Πιλάτος ήταν Ιουδαίος αρχιερέας
-  Ο Ιησούς σταυρώθηκε στο Γολγοθά
-  Ο Ιάκωβος αρνήθηκε τρεις φορές τον Ιησού

«Κρεμιέται σήμερα στο ξύλο
Κείνος που κρέμασε τη γη στα νέφη των υδάτων. Στεφάνι αγκάθινο φορεί τριγύρω στο κεφάλι Του ο Βασιλιάς των Ασωμάτων.
Πορφύρα ψεύτικη τυλίγεται Κείνος που ντύνει με νεφέλες τα ουράνια. Χτύπημα καταδέχτηκε στο πρόσωπο Εκείνος που ελευθέρωσε τον άνθρωπο στα νερά του Ιορδάνη.
Με τα καρφιά καρφώθηκε της Εκκλησίας ο Νυμφίος.
Με τη λόγχη κεντήθηκε της Παρθένου ο Υιός. Χριστέ τ' άγια Σου Πάθη προσκυνούμε. Δώσε μας και την ένδοξή Σου Ανάσταση να δούμε».
(Αντίφωνο της Ακολουθίας των Αγίων Παθών ερμηνευτική απόδοση στη δημοτική)

Η άρνηση του Πέτρου και η νίψη των χεριών του Ρωμαίου επίτροπου Πόντιου Πιλάτου. Περιγράφω την τοιχογραφία και συμπληρώνω το εδάφιο από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο που ακολουθεί με λέξεις που προτείνονται.
Η άρνηση του Πέτρου. Τοιχογραφία του 14ου αιώνα στους Αγίους Αποστόλους του Πετς, Σερβία
Μτ. 26, 69: Στο μεταξύ ο ................καθόταν έξω στην αυλή, όπου τον πλησίασε μια ................και του είπε: «Ήσουν και εσύ με τον Ιησού τον Γ αλιλαίο;»
- 70 Αυτός όμως αρνήθηκε μπροστά σε όλους αυτούς λέγοντας: «Δεν ξέρω τι λες».
- 71 Την ώρα όμως που πήγαινε στην αυλόπορτα, τον είδε μία άλλη δούλη, και του λέει: « Ήταν και αυτός εκεί με τον Ιησού τον ..................».
- 72 Και πάλι αρνήθηκε, ορκίστηκε μάλιστα: «Δεν τον ξέρω αυτόν τον άνθρωπο».
- 73 Ύ στερα από λίγο πλησίασαν οι παρευρισκόμενοι και είπαν στον ..................: «Ασφαλώς είσαι και εσύ από αυτούς σε προδίδει ο τρόπος που μιλάς».

74 Τότε άρχισε να ορκίζεται: «Ο Θεός να με τιμωρήσει, αν τον ξέρω αυτόν τον άνθρωπο!». Και αμέσως τότε λάλησε ο ..................
75 Και θυμήθηκε ο .................. τα λόγια του Ιησού που του είχε πει: «Πριν λαλήσει ο ....................., θα αρνηθείς τρεις φορές πως με ξέρεις». Βγήκε τότε έξω και έκλαψε πικρά...

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΕΞΕΙΣ:
Πέτρος, Θωμάς, δούλη, Ρωμαία, Ιουδαίο, Ναζωραίο, Θωμά, Πέτρο, πετεινός, παπαγάλος
22. ΜΙΑ ΝΕΑ ΑΡΧΗ... ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΑΦΟ ΤΟΝ ΚΕΝΟ!

22η Διδακτική Ενότητα. Μια νέα αρχή… από τον Τάφο τον κενό!
Η Αποκαθήλωση και η Ταφή του Κυρίου. Egbert-Codex (Reichenauer Schule, Γερμανία, 10ος αι.)

1. «Τετέλεσται!» Η ταφή του Ιησού από τους «κρυφούς μαθητές» (Ιω. 19, 38-42)
«Αφού έγιναν αυτά, ο Ιωσήφ από την πόλη Αριμαθαία παρακάλεσε τον Πιλάτο να του επιτρέψει να πάρει από το σταυρό το σώμα του Ιησού. Ο Ιωσήφ ήταν μαθητής του Ιησού, κρυφός όμως, γιατί φοβόταν τους Ιουδαίους. Ο Πιλάτος έδωσε την άδεια […]. Ήρθε επίσης και ο Νικόδημος, αυτός που τη πρώτη φορά είχα πάει νύχτα να συναντήσει τον Ιησού […]. Στο μέρος όπου σταυρώθηκε ο Ιησούς ήταν ένας κήπος, και μέσα στον κήπο ένα καινούριο μνήμα, όπου κανένας δεν είχε ακόμη ταφεί. Επειδή λοιπόν ήταν παραμονή της γιορτής των Ιουδαίων και το μνήμα ήταν κοντά, ενταφίασαν τον Ιησού εκεί».

Ο Χριστός αφήνει την τελευταία Του πνοή πάνω στον σταυρό, λέγοντας «Τετέλεσται». Λίγο μετά, αναλαμβάνουν την ταφή Του ο Ιωσήφ από την Αριμαθαία και ο Νικόδημος, Πρόκειται για λόγιους, σεβαστές προσωπικότητες και μάλιστα από τα υψηλά κοινωνικά στρώματα της ιουδαϊκής κοινωνίας. Είναι όμως συγχρόνως και μαθητές του Χριστού, οι οποίοι δεν παρουσιάζονται μαζί Του κατά τη δημόσια δράση Του, διότι φοβούνται τις αντιδράσεις των συμπατριωτών τους. Η συγκινητική τους πράξη αποκαλύπτει το «άλλο» πρόσωπο του ιουδαϊκού λαού: δεν είναι μόνον όσοι φώναζαν «ἆρον ἆρον, σταύρωσον αὐτόν» (Ιω. 19, 15) υπάρχουν και κάποιοι άλλοι μεταξύ των Ιουδαίων, οι οποίοι, με κα-

«Όταν ο Ιωσήφ μαζί με το Νικόδημο, κατέβασε από το ξύλο εσένα, που φοράς σαν ιμάτιο το φως, και σε είδε νεκρό, γυμνό και άταφο, αναλαβών θρῆνο γεμάτο συμπάθεια και κλαίοντας έλεγε: […] Πώς να σε κηδεύσω, Θεέ μου; Ή πώς να σε τυλίξω σε σεντόνια; Με ποια τραγούδια θα ψάλλω κατά την εκφορά σου, ευσπλαχνικέ Κύριε; Δοξολογώ τα πάθη σου, απευθύνω ύμνους στην ταφή σου μαζί με την Ανάστασή σου, κραυγάζοντας: Κύριε, δόξα σοι».
Απόσπασμα από το Δοξαστικό του Εσπερινού της Μ. Παρασκευής (Ερμηνευτική απόδοση στη δημοτική: Ιερά Μητρόπολη Καισαριανής, Βύρωνος και Υμηττού)

Η Αποκαθήλωση (Ιερός Ναός Αγίας Μαρίνας, Καλοπαναγιώτης, Κύπρος, 14ος αι.)
«Και αν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, τότε το κήρυγμά μας είναι χωρίς νόημα, το ίδιο και η πίστη σας […]. Η αλήθεια όμως είναι πως ο Χριστός έχει αναστηθεί, κάνοντας την αρχή για την ανάσταση όλων των νεκρών».
Α' Κορ. 15, 14-21
«Πριν καλοξημερώσει η Μαριάμ με τις άλλες γυναίκες, που είχαν πάει και είχαν βρει τον λίθο μακριά από το Μνήμα κυλισμένο, άκουσαν από τον άγγελο να τους λέει: Εκείνον, που προαιώνια είναι μέσα στο φως τι ψάχνετε να τον βρείτε ανάμεσα στους νεκρούς σαν να 'ταν κανείς άνθρωπος; Κοιτάξτε τα νεκρικά Του σάβανα  τρέξτε κι ολόγυρα στον κόσμο να κηρύξετε, ότι αναστήθηκε ο Κύριος και με το θάνατό Του θανάτωσε οριστικά τον θάνατο  γιατί Αυτός είναι ο Υιός του Θεού, που σώζει το γένος των ανθρώπων».

Η Υπακοή Ήχος δ' Από τον Όρθρο της Αγίας και Μεγάλης Κυριακής του Πάσχα (Ερμηνευτική απόδοση στη δημοτική: Ιερά Μητρόπολη Καισαριανής, Βύρωνος και Υμηττού)
θαρή και ειλικρινή καρδιά, αποδέχονται το μήνυμα του Χριστού για τον ερχομό του καινούριου κόσμου της Βασιλείας του Θεού κι έχοντας μάτια που μπορούν να «δουν» αληθινά, αναγνωρίζουν στο πρόσωπο του Ιησού τον αναμενόμενο Μεσσία.
Η Αποκαθήλωση, (Rogier van der Weyden, 15ος αι.)
«μή μου ἅπτου». Αγιογραφείο του Ιερού Μετοχίου Ορμύλιας

2. Η Μαρία από τα Μάγδαλα: Μαρτυρία της Ανάστασης στον κήπο - «μή μου άπτου» (Ιω. 20, 11-18)
«Η Μαρία όμως στεκόταν έξω κοντά στον τάφο κι έκ λαιγε. Καθώς λοιπόν έκ λαιγε, έσκυψε να δει μέσα στο μνήμα, και βλέπει δυο αγγέλους ντυμένους στα λευκά, να κάθονται εκεί που βρισκόταν πριν το σώμα του Ιησού […]. Της λένε τότε εκείνοι: "Γυναίκα, γιατί κ λαις;" "Πήραν τον Κύριό μου", τους λέει αυτή, "και δεν ξέρω πού τον έβαλαν". Και καθώς τα είπε αυτά, γύρισε προς τα πίσω και βλέπει τον Ιησού να στέκεται όρθιος, […]. Της λέει εκείνος: "Γυναίκα, γιατί κ λαις; Ποιον ζητάς;" Εκείνη νόμισε πως ήταν ο κηπουρός και του λέει: "Κύριε, αν τον σήκωσες εσύ, πες μου πού τον έβαλες, κι εγώ θα τον πάρω από κει". Της λέει ο Ιησούς: "Μαρία!" […] "Μη μ' αγγίζεις", της λέει ο Ιησούς, "γιατί δεν ανέβηκα ακόμα στον Πατέρα"».

Ὁ Χριστός φανερούμενος ταῖς μυροφόροις
Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης αναφέρει ότι ο τόπος, όπου ο Χριστός προδόθηκε, σταυρώθηκε και ενταφιάστηκε, ήταν ένας κήπος. Μήπως αυτό μας θυμίζει κάτι από τις πρώτες ενότητες του βιβλίου μας; Πού βρίσκονταν οι Πρωτόπλαστοι πριν το προπατορικό αμάρτημα; Στον κήπο της Εδέμ εκεί η Εύα συναντά το φίδι, και η συνομιλία της αυτή, γίνεται η αφορμή να φύγει απ' τον παράδεισο μαζί με τον Αδάμ, και η ζωή τους να γεμίσει με πόνο και στενοχώρια. Από την άλλη πλευρά, έχουμε μία «παρόμοια» ιστορία: μια γυναίκα, η Μαρία η Μαγδαληνή συναντά τον αναστημένο Κύριο, σ' ένα κήπο και η συνομιλία μαζί Του, γίνεται αιτία για ένα νέο ξεκίνημα, για να γεμίσει η ζωή όλων με χαρά, ειρήνη και ελπίδα: Χριστός ανέστη! Ο Χριστός νικά τον θάνατο. Η ανθρώπινη φύση Του είναι πλέον διαφορετική. Για να μπορέσει η Μαρία η Μαγδαληνή να το κατανοήσει αυτό, ο Χριστός της λέει: «Μη μ' αγγίζεις». Ο Ιησούς μετά την Ανάσταση έχει ένα σώμα δοξασμένο!

Η εμφάνιση του Ιησού στη Μαρία Μαγδαληνή μετά την Ανάσταση (Alexander Andreyevich Ivanov)
«Πού είναι λοιπόν Άδη η νίκη σου; Αναστήθηκε ο Χριστός και έχεις πια οριστικά κατανικηθεί. Αναστήθηκε ο Χριστός και οι δαίμονες έχουν στα βάραθρα της απώλειας γκρεμιστεί. Αναστήθηκε ο Χριστός και χαίρουν οι άγγελοι. Αναστήθηκε ο Χριστός και η ζωή παντού βασιλεύει. Αναστήθηκε ο Χριστός και δεν θα μείνει πια κανένας νεκρός στο μνήμα. Γιατί με την Ανάστασή Του ὁ Χριστός έγινε η αρχή της αναστάσεως όλων όσων έχουν κοιμηθεί. Σ' Αυτόν ανήκει η δόξα και η εξουσία στους απέραντους αιώνες. Αμήν».

Απόσπασμα από τον Κατηχητικό Λόγο του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου (Ερμηνευτική απόδοση στη δημοτική: Ιερά Μητρόπολη Καισαριανής, Βύρωνος και Υμηττού)

3. Η εμφάνιση του Αναστάντος Χριστού στον δύσπιστο Θωμά και σε εφτά μαθητές (Ιω. 20, 25 21, 12)
« Έπειτα λέει στο Θωμά: "Φέρε εσύ το δάχτυλό σου εδώ και δες τα χέρια μου, και φέρε το χέρι σου και βάλ' το στην πλευρά μου. Και μην αμφιβάλλεις, αλλά πίστευε". Ο Θωμάς του αποκρίθηκε: "Εσύ είσαι ο Κύριός μου και ο Θεός μου" […]. Αργότερα ο Ιησούς εμφανίσθηκε πάλι στους μαθητές στην όχθη της λίμνης Τιβεριάδας. […] Τους λέει ο Ιησούς: "Φέρτε από τα ψάρια που πιάσατε τώρα" […]. Τους λέει ο Ιησούς: "Ελάτε να φάτε". Και κανείς από τους μαθητές δεν τολμούσε να τον ρωτήσει, "εσύ ποιος είσαι;" γιατί ήξεραν πως είναι ο Κύριος».

Ο αναστημένος Κύριος εμφανίζεται στους μαθητές Του. Και οι μαθητές τον αντικρίζουν με τα ίδια τους τα μάτια, ολοζώντανο. Και τούτο είναι απαραίτητο, γιατί αυτοί κατόπιν θα πρέπει να διακηρύξουν ότι η Ανάσταση του Χριστού δεν είναι ένα ψέμα, αλλά ένα αληθινό γεγονός! Δεν βλέπουν κάποιο φάντασμα, ούτε και είναι μία ψευδαίσθηση η συνάντηση μαζί Του το σώμα Του είναι ανθρώπινο σώμα, αληθινό είναι όμως ταυτόχρονα και κάτι διαφορετικό: σώμα αναστημένο και δοξασμένο, σώμα που δεν το φθείρει ο χρόνος, σώμα που δεν το δεσμεύει ο χώρος.

Στον δύσπιστο Θωμά, ο Ιησούς προτρέπει να διαπιστώσει με τα ίδια του τα χέρια και να πειστεί, ότι βρίσκεται μπροστά στον σταυρωμένο και αναστημένο Χριστό. Σε κάποια μεταγενέστερη εμφάνισή Του στους μαθητές, στη λίμνη Τιβεριάδα, ο Ιησούς τούς καλεί να φάνε όλοι μαζί από τα ψάρια που έχουν πιάσει.
Βέβαια, υπάρχει και μία άλλη πλευρά: τον αναστημένο Ιησού δεν τον αντιλαμβάνονται όλοι ακόμα και οι ίδιοι οι μαθητές Του αρχικά δεν Τον αναγνωρίζουν, ενώ στη συνέχεια αντιλαμβάνονται ποιος είναι.
Η εμφάνιση του αναστημένου Ιησού στους μαθητές στη λίμνη της Τιβεριάδας

Η δυσπιστία του Θωμά (Caravaggio, 1571-1610)
Χριστός ανέστη! Από τα χείλη μικρών παιδιών (φωτογραφική συλλογή Α.Σ.)
Χριστός ανέστη! Αληθώς ανέστη!
Ο αναστημένος Χριστός αποκαλύπτεται στην ανθρωπότητα είναι ολοζώντανος! Όμως, μπορούν να τον «δουν» όσοι πιστεύουν σ' αυτόν, όσοι έχουν μάτια και καρδιά «ανοιχτή» στον Θεό.
Η Ανάσταση του Χριστού (Μονή της Χώρας, Κωνσταντινούπολη, 14ος αι.)

4. Η Ανάληψη του Χριστού (Λκ. 24, 50-53)
Σαράντα ημέρες μετά την Ανάστασή Του, ο Χριστός ευλογεί τους μαθητές Του και ανεβαίνει στον ουρανό. Πρόκειται για το σπουδαίο γεγονός της Ανάληψης του Κυρίου. Θα διερωτηθούμε όμως: γιατί είναι σπουδαίο; Βλέπουμε ότι ο Χριστός αποχωρίζεται από τους μαθητές Του. Οι μαθητές όμως πώς αντιδρούν; Ας διαβάσουμε το παρακάτω κείμενο, και ας βγάλουμε ορισμένα συμπεράσματα:
«Κατόπιν τους οδήγησε έξω από την πόλη ως τη Βηθανία, σήκωσε τα χέρια του και τους ευλόγησε. Καθώς τους ευλογούσε, άρχισε ν' απομακρύνεται απ' αυτούς και ν' ανεβαίνει στον ουρανό. Αυτοί τότε, αφού τον προσκύνησαν, γύρισαν στην Ιερουσαλήμ με μεγάλη χαρά, και έμεναν συνεχώς στο ναό υμνολογώντας και δοξολογώντας τον Θεό. Αμήν».

Η στιγμή του αποχωρισμού πάντοτε προκαλεί συναισθήματα θλίψης. Ωστόσο, οι μαθητές του Χριστού, την ημέρα της Ανάληψής Του, νιώθουν μεγάλη χαρά. Γιατί άραγε; Διότι ο Χριστός, στ' αλήθεια, δεν φεύγει από κοντά τους! Άλλωστε, ο ίδιος δηλώνει κατηγορηματικά: «εγώ θα είμαι μαζί σας πάντα» (Μτ. 28, 20). Ο Χριστός εγκαινιάζει και προσφέρει έναν καινούριο τρόπο της παρουσίας Του ανάμεσα σε όλους τους ανθρώπους ανεβαίνει στον ουρανό, για να ενώσει τον ουρανό με τη γη. «Ανεβάζει» στον ουρανό τον άνθρωπο και τη γη, έτσι ώστε να μην υπάρχει μεταξύ τους κανένα διαχωριστικό χάσμα και για να είναι ο Θεός πάντοτε μαζί μας! Με την Ανάληψη του Χριστού όλος ο κόσμος και όλη η ανθρωπότητα αποκτά τη δυνατότητα να ζήσει μαζί με τον Θεό και να γευτεί τη χάρη Του.

Βήματα στην άμμο μαζί με τον Χριστό
« Ήμουν εγώ που σε μετέφερα στην αγκαλιά μου»
«Μια νύχτα, κάποιος άνδρας, είδε ένα όνειρο. Ονειρεύτηκε, ότι περπατούσε με το Χριστό σε μία όμορφη παραλία.
Μπροστά του, ψηλά στον ουρανό σαν σε οθόνη κινηματογράφου, έβλεπε σκηνές από τη ζωή του ενώ κοιτάζοντας πίσω στην αμμουδιά, έβλεπε το ζευγάρι από τα ίχνη που άφηναν οι πατημασιές τους στην υγρή άμμο.
Ωστόσο σε κάποια σημεία της άμμου υπήρχαν μόνο οι δικές του πατημασιές.
Παρατήρησε μάλιστα ότι αυτό συνέβαινε όταν στην οθόνη του ουρανού προβάλλονταν οι πιο δύσκολες στιγμές της ζωής του...

Αυτό τον παραξένεψε ιδιαίτερα, καθώς δεν μπορούσε να καταλάβει πως ο Χριστός τον εγκατέλειπε σε αυτές τις στιγμές της δοκιμασίας...
Ρώτησε τον Κύριο για αυτό λέγοντας… Κύριε, υποσχέθηκες πως αν αφιέρωνα τη ζωή μου σε Εσένα,
ποτέ δεν θα με εγκατέλειπες.
Που ήσουν όταν σε χρειαζόμουν περισσότερο, πάνω στο μονοπάτι της ζωής μου;
Και ο Κύριος απάντησε… Παιδί μου, ποτέ δε σε εγκατέλειψα. Όταν έβλεπες ένα ζεύγος πατημασιών στην άμμο, ήμουν εγώ που σε μετέφερα στην αγκαλιά μου...».
Πηγή: http://users.sch.gr/aiasgr/Ihsous\_Xristos/Istories\_ tou\_Ihsou/Istories\_tou\_Ihsou\_Xristou\_01.htm

Η Ανάληψη του Χριστού

22η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Ποια πρόσωπα αναγνωρίζετε στην εικόνα του «Επιτάφιου Θρήνου»; Πώς τα παρουσιάζουν οι Ευαγγελιστές στα γεγονότα του Πάθους του Κυρίου;
Επιτάφιος Θρήνος. Φορητή εικόνα του Κρητικού ζωγράφου Εμμανουήλ Λαμπάρδου. Τέλη 16ου-αρχές 17ου αιώνα
Διαβάστε το παρακάτω κείμενο του πανεπιστημιακού δάσκαλου και θεολόγου Σάββα Αγουρίδη (†) και στη συνέχεια κάνετε έναν πίνακα με τα πρόσωπα στα οποία εμφανίστηκε ο Αναστημένος Χριστός, σύμφωνα με το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο.

«Σχετικά με τις εμφανίσεις μετά την Ανάσταση υπάρχει μια ποικίλη παράδοση. Η πρώτη ημέρα της εβδομάδας αρχίζει με της Μαρίας της Μαγδαληνής την αγγελία στον Πέτρο και στον Ιωάννη ότι ο τάφος του Ιησού είναι κενός. Έτρεξαν προς το μνημείο. Ο Ιωάννης ήταν ο πρώτος που πίστεψε στην ανάσταση δεύτερη ήταν η Μαρία η Μαγδαληνή, προς την οποία ο Κύριος ενεφανίσθη χωριστά. Μετά, κατά την ίδια ημέρα, «των θυρών κεκλεισμένων», ο Ιησούς ενεφάνισε τον Εαυτό Του στους Μαθητές Του, συμπεριλαμβανομένου του Θωμά, ο οποίος απουσίαζε κατά την πρώτη εμφάνιση του Αναστάντος»

Περιγράψτε την εικόνα της Ανάστασης του Χριστού. Να λάβετε υπόψη ότι οι μορφές που εικονίζονται στο πάνω μέρος της είναι ο προφήτης Ιωνάς, που θεωρείται προεικόνιση του Χριστού, όπως είχε τονίσει ο ίδιος ο Κύριος (Μτ. 12, 40), και ο Ιωάννης Δαμασκηνός που έχει γράψει: «Κατῆλθες ἐν τοῖς κατωτάτοις τῆς γῆς καὶ συνέτριψας μοχλοὺς αἰωνίους κατόχους πεπεδημένων Χριστέ, καὶ τριήμερος, ὡς ἐκ κήτους Ἰωνᾶς, ἐξανέστης τοῦ τάφου» (Εἱρμὸς τῆς σ' ὠδῆς τοῦ κανόνα τοῦ Πάσχα, Πεντηκοστάριον).
Η Ανάσταση του Χριστού

Συζητήστε στην τάξη το θέμα: «Υπάρχουν διαφορές στην εμφάνιση του Αναστημένου Χριστού στη Μαρία Μαγδαληνή και στον Θωμά»; Να δημιουργήσετε στη συνέχεια μία αφίσα με τα συμπεράσματά σας.
Ο τόπος όπου η Μαρία η Μαγδαληνή συνάντησε τον Ιησού
Η ψηλάφηση του Θωμά
Κυκλώστε τη σωστή απάντηση
- 1. Η Μαρία Μαγδαληνή ήταν από τα Μάγδαλα
- 2. Η Μαρία Μαγδαληνή ήταν από την Ιερουσαλήμ
- 1. Στο δρόμο προς Εμμαούς περπατούσαν δύο μαθητές
- 2. Στο δρόμο προς Εμμαούς περπατούσαν τρεις μαθητές
- 1. Η ταφή του Ιησού έγινε από φανερούς μαθητές
- 2. Η ταφή του Ιησού έγινε από κρυφούς μαθητές

"Σπουδάστε" στον πίνακα «Ανάσταση» του Alfred Manessier. Στη συνέχεια γράψτε ένα κείμενο με θέμα «Ποια χρώματα ταιριάζουν στην Ανάσταση»; Όλα τα κείμενα να δημιουργήσουν μία εφημερίδα τοίχου που θα αναρτηθεί στην τάξη σας.
«Ανάσταση» του Alfred Manessier
Μελέτησε την Ευαγγελική περικοπή Λκ. 24, 13-35. Στη συνέχεια μπορείς να σκεφτείς: Αν ήσουν και εσύ στην «κατηφόρα»… προς Εμμαούς τι θα ήθελες να συζητήσεις με τον Αναστημένο Χριστό; Τι θα επιθυμούσες να Τον ρωτήσεις;
Ο Χριστός πορευόμενος εις Εμμαούς

Ο Απόστολος Παύλος γράφει στην πρώτη Προς Κορινθίους Επιστολή του: «Και αν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, τότε το κήρυγμά μας είναι χωρίς νόημα, το ίδιο και η πίστη σας […]. Η αλήθεια όμως είναι πως ο Χριστός έχει αναστηθεί, κάνοντας την αρχή για την ανάσταση όλων των νεκρών» (Α' Κορ. 15, 14-21). Έχοντας υπόψη σας τα παραπάνω, συζητήστε στην τάξη σχετικά με τη σημασία που έχει η Ανάσταση του Χριστού για την πορεία και τη ζωή της Εκκλησίας.
23. ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ, ΑΘΗΝΑ, ΡΩΜΗ...

23η Διδακτική Ενότητα. Ιερουσαλήμ, Αθήνα, Ρώμη… Μία πορεία που αγκαλιάζει τον κόσμο ολόκληρο!
Απόστολος Παύλος. (Θεοφάνης ο Κρης, 16ος αι. Ιερά Mονή Σταυρονικήτα, Άγιον Όρος)

1. «Σαούλ Σαούλ, τί με διώκεις;» - Η τύφλωση και η περίοδος της σιωπής (Πράξ. 9, 1-19)
Έχετε ακούσει για τον Απόστολο Παύλο; Γνωρίζετε ορισμένα πράγματα σχετικά με τη ζωή του; Ας δούμε το κείμενο που ακολουθεί: «Στο μεταξύ ο Σαύλος συνέχιζε να έχει απειλητικές και φονικές διαθέσεις για τους μαθητές του Κυρίου πήγε στον αρχιερέα και του ζήτησε συστατικές επιστολές για τις συναγωγές στη Δαμασκό. Όποιους θα 'βρισκε εκεί να ακολουθούν την οδό του Κυρίου, άντρες και γυναίκες, ήθελε να φέρει δεμένους στην Ιερουσαλήμ» (Πράξ. 9, 1-2).

Ο Σαούλ (Σαύλος) ήταν Ιουδαίος στην καταγωγή αλλά και Ρωμαίος πολίτης. Από μικρός γνώρισε τον Μωσαϊκό Νόμο, ενώ στα χρόνια της νιότης του βρίσκεται στα Ιεροσόλυμα και μάλλον με εξέχουσες προσωπικότητες του θρησκευτικού περιβάλλοντος που επικρατούσε εκεί. Τότε επιδεικνύει ιδιαίτερο ζήλο για να συλληφθούν και να διωχθούν οι Χριστιανοί, καθώς πίστευε με απόλυτη βεβαιότητα ότι αυτοί είναι εχθροί του Θεού. Ό,τι έκανε, το έπραττε με απόλυτη αφοσίωση ήταν ολοκληρωτικά δοσμένος σε ό,τι θεωρούσε αληθινό και ηθικό. Αυτό σημαίνει ότι είχε ειλικρινή καρδιά. Κάποια ημέρα, καθώς πηγαίνει με συνοδεία φρουρών από τα Ιεροσόλυμα προς τη Δαμασκό για να συλλάβει Χριστιανούς, του απο-

Άγιος Παύλος (Δομήνικος Θεοτοκόπουλος. Museo del Greco, Τολέδο)
Η πορεία του Παύλου προς τη Δαμασκό
καλύπτεται ο ίδιος ο Χριστός. Εκεί συμβαίνει το συγκλονιστικό γεγονός, που διαβάζουμε παρακάτω, και το οποίο άλλαξε όχι μόνο τη ζωή του Σαούλ, αλλά και όλου του κόσμου:
«Καθώς πήγαινε, όταν πλησίαζε στη Δαμασκό, ξαφνικά τον φώτισε μια αστραπή από τον ουρανό. Αυτός έπεσε στη γη κι άκουσε μια φωνή να του λέει: "Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;" Αυτός ρώτησε: "Ποιος είσαι, Κύριε;" Κι ο Κύριος απάντησε: "Εγώ είμαι ο Ιησούς, που εσύ τον καταδιώκεις. Σήκω όμως και μπες στην πόλη εκεί θα σου πούνε τι πρέπει να κάνεις" […]. Στη Δαμασκό ζούσε ένας μαθητής που τον έλεγαν Ανανία. Σ' αυτόν φανερώθηκε σε όραμα ο Κύριος και του είπε: […] "Πήγαινε, γιατί αυτόν τον διάλεξα εγώ για να τον χρησιμοποιήσω ως όργανο που θα με κά-
νει γνωστό στα έθνη και στους άρχοντές τους και στον ισραηλιτικό λαό. Κι εγώ θα του δείξω πόσα θα πρέπει να πάθει για χάρη του ονόματός μου"». (Πράξ. 9, 3-16).

Οι Ιεραποστολικές Περιοδείες του Αποστόλου Παύλου
Ο Σαούλ μεταστρέφεται. Βαπτίζεται Χριστιανός. Τόσο μεγάλη είναι η αγάπη του για τον Χριστό, που ποθεί να κηρύξει το Ευαγγέλιο σε όλον τον τότε γνωστό κόσμο. Γι' αυτό, ο Απόστολος Παύλος πραγματοποιεί μεγάλα ταξίδια, που ονομάστηκαν Ιεραποστολικές Περιοδείες. Στο τέλος της ζωής του βρίσκεται στη Ρώμη, όπου υπομένει μαρτυρικό θάνατο επί διωγμού του αυτοκράτορα Νέρωνα.

2. Φίλιπποι: Η πύλη του Χριστιανισμού στην Ευρώπη
Σε ευρωπαϊκό έδαφος, ο Χριστιανισμός παρουσιάζεται για πρώτη φορά μέσω του κηρύγματος του Αποστόλου Παύλου. Ξέρετε ποια ήταν η πρώτη Εκκλησία που ιδρύθηκε στην Ευρώπη; Θα λύσουμε την απορία μας, αν διαβάσουμε παρακάτω ένα όμορφο κείμενο από το βιβλίο των Πράξεων:
«[…] κατέβηκαν στην Τρωάδα. Εκεί ο Παύλος είδε τη νύχτα ένα όραμα: ένας Μακεδόνας στεκόταν μπροστά του και τον παρακαλούσε λέγοντας: «Πέρασε στη Μακεδονία και βοήθησε μας». […] Από την Τρωάδα αποπλεύσαμε και πήγαμε κατευθείαν στη Σαμοθράκη και την επόμενη στη Νεάπολη. Από κει πήγαμε στους Φιλίππους, που είναι η σπουδαιότερη πόλη της περιοεχής εκείνης της Μακεδονίας, αποικία των Ρωμαίων» (Πράξ. 16, 8-11).

Η Αγία Λυδία η Φιλιππησία
Ο ποταμός Ζυγάκτης στους Φιλίππους, όπου σύμφωνα με την παράδοση ο Απόστολος Παύλος βάπτισε την Αγία Λυδία
Κατά τη διάρκεια της 2ης Ιεραποστολικής του Περιοδείας, αφού βλέπει το όραμα στην Τρώαδα της Μικράς Ασίας (εκεί βρισκόταν παλαιότερα η Τροία που γνωρίζουμε από την «Ιλιάδα του Ομήρου»), ο Απόστολος Παύλος πηγαίνει στη Σαμοθράκη, κατόπιν στη Νεάπολη (τη σημερινή Καβάλα) και στη συνέχεια στους Φιλίππους. Εκεί συναντά τη Λυδία, η οποία βαπτίζεται Χριστιανή και μαζί της όλη η οικογένειά της. Η Αγία Λυδία είναι η πρώτη Ευρωπαία Χριστιανή. Και στους Φιλίππους ιδρύεται η πρώτη Χριστιανική Εκκλησία στην Ευρώπη.

Το Βαπτιστήριο της Αγίας Λυδίας - άποψη εσωτερικού του Ιερού Ναού
Καβάλα. Μνημείο Αποστόλου Παύλου. Κατά την παράδοση εδώ αποβιβάστηκε ο Απόστολος Παύλος καθώς ερχόταν από Σαμοθράκη. Στο ψηφιδωτό διακρίνεται το όραμα με τον Μακεδόνα βασιλιά
Φίλιπποι. Βασιλική Β' (6ος αι.)

3. Ο Απόστολος Παύλος στην Αθήνα
Κατά τη διάρκεια της Β' Ιεραποστολικής Περιοδείας του, ο Απόστολος Παύλος, αφού επισκεφθεί τους Φιλίππους, τη Θεσσαλονίκη και τη Βέροια, πηγαίνει στην Αθήνα, στην πόλη όπου γεννήθηκε η δημοκρατία και καλλιεργούνταν οι φιλοσοφία. Εκεί, λοιπόν, οδηγείται στον Άρειο Πάγο. Το βιβλίο των Πράξεων μάς εξιστορεί τα ακόλουθα:
«Στάθηκε, λοιπόν, ο Παύλος στη μέση του Αρείου Πάγου και είπε: "Αθηναίοι! Σας βλέπω ευλεβέστατους από κάθε άποψη. Πράγματι, ενώ περιδιάβαζα την πόλη σας και έβλεπα τους ιερούς σας τόπους, βρήκα ανάμεσα σ' αυτούς κι ένα βωμό, με την επιγραφή "στον Άγνωστο Θεό". Αυτόν, λοιπόν, που εσείς τον λατρεύετε χωρίς να τον γνωρίζετε, αυτόν εγώ τώρα σας τον κάνω γνωστό"» (Πράξ. 17, 22-23).

Ο λόγος του Αποστόλου Παύλου στην Αθήνα έχει εξαιρετικά μεγάλη σημασία για την ιστορία του Χριστιανισμού γενικότερα. Είναι μία μεγαλειώδης προσπάθεια να συνομιλήσουν μεταξύ τους δύο πολύ σημαντικοί τρόποι σκέψεις της εποχής εκείνης: Η Ιουδαιοχριστιανική παράδοση από τη μια, και η αρχαία ελληνική φιλοσοφία από την άλλη. Είναι δηλ. ένας διάλογος ανάμεσα στην «Ιερουσαλήμ» και την «Αθήνα». Με πιο απλά λόγια, θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι ένας διάλογος μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Με τον τρόπο αυτό, ο Χριστιανισμός για πρώτη φορά καθίσταται γνωστός στους κύκλους των διανοουμένων του ελληνορωμαϊκού κόσμου.

Η ομιλία του Αποστόλου Παύλου στην Αθήνα μπορεί να μην κέρδισε πολλούς ακροατές. Ωστόσο, υπήρξαν και ορισμένοι που γοητεύτηκαν από το περιεχόμενο των λόγων του, πίστεψαν στον Χριστό και βαπτίσθηκαν. Ένας από αυτούς ήταν και ο Άγιος Διονύσιος οι Αρεοπαγίτης, ο οποίος μαρτύρησε για την αγάπη του Χριστού και σήμερα θεωρείται ο πολιούχος της Αθήνας.
Ο Άγιος Παύλος κηρύσσει στην Αθήνα (Raffaello Sanzio da Urbino)Άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης
Ο λόφος του Άρειου Πάγου στην Αθήνα, όπου κήρυξε ο Απόστολος Παύλος

4. Τα γράμματα του Παύλου - κατάθεση καρδιάς!
Γνωρίζουμε το κήρυγμα του Απόστολου Παύλου μέσα από τις Επιστολές του. Σύμφωνα με την Παράδοση της Εκκ λησίας μας, συνέγραψε 14 Επιστολές, στις οποίες μπορούμε να αφουγκραστούμε τη σκέψη του, τα συναισθήματά του, τη διδασκαλία του, και προπάντων την άπειρη αγάπη του για τον Χριστό. Στις επιστολές αυτές ο Απόστολος των Εθνών (όπως ονομάστηκε ο Παύλος) απευθύνεται στα πνευματικά του παιδιά, σαν στοργικός πατέρας και σαν δάσκαλος που μεριμνά για την πρόοδο των μαθητών του. Δεν πρόκειται για απλά θεολογικά κείμενα, αλλά κάτι πολύ περισσότερο: είναι μία κατάθεση καρδιάς. Ο Παύλος «ανοίγει» την καρδιά του και προσπαθεί να μεταδώσει όλην αυτήν την πνευματική φλόγα που έχει μέσα του. Τίποτα δεν τον φοβίζει τίποτα δεν τον κ λονίζει τίποτα δεν μπορεί να τον σταματήσει! Και έτσι διακηρύττει:

«Το κήρυγμα για το σταυρικό θάνατο του Χριστού είναι μωρία γι' αυτούς που πάνε προς το χαμό τους για μας όμως που είμαστε στο δρόμο της σωτηρίας είναι η δύναμη του Θεού» (Α' Κορ. 1, 18).
Ουσιαστικά, κάνει κάτι πολύ «αλλόκοτο» για την εποχή του: παρουσιάζει ένα όργανο ατιμωτικού θανάτου, δηλ. τον σταυρό, ως το κατεξοχήν μέσο της σωτηρίας. Δεν είναι όμως ένας οποιοσδήποτε σταυρός, αλλά ο σταυρός του Χριστού, που πέθανε και αναστήθηκε για χάρη του ανθρώπου. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, ομολογεί ότι:

«Όλα τα μπορώ χάρη στο Χριστό που με δυναμώνει» (Φιλιπ. 4, 13).
«Αν μπορώ να λαλώ όλες τις γλώσσες των ανθρώπων, ακόμα και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη για τους άλλους, οι λόγοι μου ακούγονται σαν ήχος χάλκινης καμπάνας ή σαν κυμβάλου αλαλαγμός […]. Εκείνος που αγαπάει, όλα τα ανέχεται σε όλα εμπιστεύεται, για όλα ελπίζει, όλα τα υπομένει. Ποτέ η αγάπη δε θα πάψει να υπάρχει». Α' Κορ. 13, 1-8

Μόνο μια στιγμή Στίχοι-Μουσική: Νίκος Πορτοκάλογλου (απόσπασμα)
Παρ' τ' όνομα μου Τα μυστικά μου Πάρε τα ρούχα Και τα κλειδιά μου
Παρ' την ανάσα Την προσευχή μου Παρ' το σκοτάδι Και τη γιορτή μου
Και δώσ' μου μόνο μια στιγμή Και ας κρατήσει μια ζωή Ναι ας κρατήσει μια ζωή Αχ δώσ' μου μόνο μια στιγμή
Παρ' τη χαρά μου Τα όνειρά μου Πάρε τα ρούχα Και τα κλειδιά μου
Πάρε ότι είμαι
Πάρε ότι έχω
Χωρίς εσένα
Δεν τα αντέχω
Και δώσ' μου μόνο μια στιγμή Και ας κρατήσει μια ζωή Ναι ας κρατήσει μια ζωή Αχ δώσ' μου μόνο μια στιγμή

Ο Απόστολος Παύλος χαρίζει κάθε δευτερόλεπτο της ζωής του στον Χριστό προσφέρει ολοκ ληρωτικά τον εαυτό σ' Αυτόν, και, τελικά, λίγο πριν οδηγηθεί στο μαρτύριο, με παρρησία λέει τα εξής:
«[…] έφτασε ο καιρός να φύγω από τον κόσμο. Αγωνίστηκα τον ωραίο αγώνα, έτρεξα το δρόμο ως το τέλος, φύλαξα την πίστη. Τώρα πια με περιμένει το στεφάνι της δικαιοσύνης» (Β'Τιμ. 4, 6-8).
Ο Άγιος Παύλος συγγράφει τις Επιστολές του (Valentin de Boulogne)

23η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Διαβάστε με τη βοήθεια του καθηγητή σας το παρακάτω κείμενο του θεολόγου και πανεπιστημιακού δάσκαλου Σωτηρίου Δεσπότη, και στη συνέχεια συζητήστε στην τάξη για το βιβλίο της Καινής Διαθήκης «Πράξεις των Αποστόλων».
(Ο Ευαγγελιστής Λουκάς) «συγγράφει ένα εκτεταμένο δίτομο έργο ίσως και τριάντα χρόνια μετά την μη προσχεδιασμένη άφιξη του αποστόλου των εθνών το 50 μ.Χ. στην πόλη της σοφίας. Απευθύνεται σε κράτιστους Θεόφιλους, οι οποίοι διαθέτουν παιδεία, έχοντας ίσως γευθεί και την εμπειρία της Αθήνας εκτός από εκείνη της Συναγωγής. Προφανώς ο Λουκάς απαντά σε ερωτήματα σχετικά με το εάν η Οδός (όπως ονομάζεται στο έργο του ο Χριστιανισμός) είναι μια καινή δεισιδαιμονία που γοητεύει φτωχούς, αγράμματους, ηλίθιους, δούλους, ευφάνταστες γυναίκες, παιδιά, […], άνδρες από τους χειρότερους ήτοι εργάτες δερμάτων και μαλλιών και τεχνίτες καθαριστηρίων ρούχων ( Κέλσος 3, 44. 59) ή εάν μπορεί να συνδέσει την «Ιερουσαλήμ» με την «Αθήνα» για να δώσει θε-
ραπεία και νόημα και στην Αιώνια Πόλη όπου ίσως κατοικούν οι παραλήπτες. Γι' αυτό η Ομιλία του αποστόλου των εθνών στον Άρειο Πάγο μαζί εκείνη του Στεφάνου στην Αγία Πόλη, στις οποίες οι πρωταγωνιστές αποδομούν το φαινόμενο «θρησκεία» και στις δύο εκδοχές του (την ιουδαϊκή και ελληνική), συνιστούν τα νεύρα του β' τόμου του έργου του, το οποίο μάλλον κακώς ονομάστηκε εκ των υστέρων Πράξεις Αποστόλων (Πράξ.) αφού συνιστά Μαρτυρία του Αγ. Πνεύματος ».

Υπογραμμίστε στο χάρτη τους κυριότερους τόπους που επισκέφτηκε ο Παύλος στις Αποστολικές του περιοδείες.
Οι ιεραποστολικές περιοδείες του Αποστόλου Παύλου
Με τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή, επισκεφτείτε το «Φωτόδεντρο» και μελετήστε το εκπαιδευτικό υλικό «Η ζωή στην πρώτη χριστιανική κοινότητα των Ιεροσολύμων» (http://photodentro. edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-1137). Στη συνέχεια, κυκλώστε τις λέξεις που συνδέονται με την πρώτη κοινότητα των Ιεροσολύμων.
Αγάπες Μοναστήρια Κοινοκτημοσύνη Ομοψυχία Ρώμη

Με τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή, επισκεφτείτε το «Φωτόδεντρο» και μελετήστε το εκπαιδευτικό υλικό «Ο Πρωτομάρτυρας Στέφανος» (http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentrolor-8521-4694). Στη συνέχεια παρατηρήστε την παρακάτω εικόνα. Ποιες σκηνές της ζωής του Πρωτομάρτυρα Στέφανου αναγνωρίζετε στην παρακάτω εικόνα; Να τις καταγράψετε και στη συνέχεια να περιγράψετε το κεντρικό πορτρέτο του.
Άγιος Στέφανος ο Πρωτομάρτυρας, Ρωσική εικόνα, 1658
Σημειώστε πάνω στο χάρτη της Google Earth τις πόλεις ΤΑΡΣΟΣ, ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ, ΔΑΜΑΣΚΟΣ, ΑΝΤΙΟΧΕΙΑ που συνδέθηκαν με τα πρώτα βήματα της δράσης του Αποστόλου Παύλου. Στη συνέχεια γράψτε στο πλαίσιο με ποιον τρόπο ο Απόστολος των Εθνών σχετίστηκε με αυτές.

Χάρτης από google earth

| ΠΟΛΕΙΣ     | ΓΕΓΟΝΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ   |
|------------|-------------------------------|
| Τα ρ σ ό ς | καταγωγή του Παύλου           |
| Ιερουσαλήμ |                               |
| Δαμασκός   |                               |
| Αντιόχει α |                               |
24. ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ...

24η Διδακτική Ενότητα. Το ταξίδι συνεχίζεται… Η Αποκάλυψη του Ιωάννη
Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος και άγιος Πρόχορος

1. Η έννοια της Προφητείας και του Αποκαλυπτισμού: Παρηγοριά σε περιόδους ατομικής και συλλογικής κρίσης
Στην παρακάτω εικόνα βλέπουμε μία σκηνή από το τελευταίο βιβλίο της Αγίας Γραφής, που έχει τον τίτλο «Αποκάλυψις Ιωάννου». Έχουμε ακούσει ξανά τη λέξη αυτή; Τι μπορεί να σημαίνει; Το βιβλίο της Αποκάλυψης συγγράφεται τον 1ο αιώνα μ.Χ., σε μια εποχή κατά την οποίαν ο αυτοκράτορας της Ρώμης προβάλλεται ως Κύριος και Θεός.
Άθως, Μονή Καρακάλλου. Εικονογράφηση του κεφαλαίου 1 της Αποκάλυψης (Τοιχογραφία στον εξωνάρθηκα του καθολικού, 1767)

Ο Ιωάννης στην Πάτμο ατενίζει τα οράματα της Αποκάλυψης (Hans Memling, 15ος αι.)
Εικονογραφημένο χειρόγραφο της Αποκάλυψης του Ιωάννη (Cloisters Apocalypse, 14ος αι., Νέα Υόρκη)
Στους πρώτους στίχους του βιβλίου αυτού, διαβάζουμε τα ακόλουθα:
«Μακάριος ο αναγνώστης κι όσοι ακούνε τα λόγια τούτης της προφητείας και τηρούν όσα λέει αυτό το βιβλίο γιατί πλησιάζει ο καιρός» (Απ. 1, 3).
Η Αποκάλυψη χαρακτηρίζεται ως προφητεία. Γιατί άραγε; Αρχικά, επισημαίνουμε ότι το κείμενο αυτό ήταν προορισμένο να αναγνωσθεί στη θεία Λατρεία των πρώτων Χριστιανών. Χαρακτηρίζεται ως «Αποκάλυψη» διότι έχει τα περισσότερα γνωρίσματα των προφητικών βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης. Το βιβλίο της Αποκάλυψης είναι γεμάτο από ορισμένα «οράματα», δηλ. περιγραφές για πράγματα και καταστάσεις με εικόνες και παρομοιώσεις που δεν προέρχονται από την καθημερινότητά μας. Αυτό σημαίνει ότι η γλώσσα του κειμένου της Αποκάλυψης είναι συμβολική, δηλ. έχει ένα νόημα που είναι «κρυμμένο» πίσω από τις λέξεις. Στην Αποκάλυψη του Ιωάννη υπάρχουν κάποιες σπουδαίες αλήθειες για το παρόν αλλά και για το μέλλον του ανθρώπου! Μας μεταφέρει ορισμένα σημαντικά μηνύματα για το τέλος της ανθρώπινης ιστορίας και για την αρχή μιας καινούργιας σελίδας στην ανθρωπότητα, η οποία, αν και εγκαινιάστηκε, θα ολοκληρωθεί με τη Δευτέρα Παρουσία.

Μονή Ξηροποτάμου Εξωνάρθηκας 1783. Έργο των ζωγράφων Κωνσταντίνου, Αθανασίου και Ναούμ από την Κορυτσά
Οι τέσσερις καβαλάρηδες της Αποκάλυψης (Βίκτορ Βασνέτσωφ)
Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στην Πάτμο

2. Ο Ιωάννης εξόριστος στην Πάτμο σε μια εποχή… «διαδικτυακή»
«Αυτό το βιβλίο περιέχει την αποκάλυψη που έδωσε ο Θεός στον Ιησού Χριστό, για να φανερώσει στους δούλους του αυτά που είναι καθορισμένα να γίνουν πολύ σύντομα. Ο Ιησούς έστειλε τον άγγελό του και τα αποκάλυψε στο δούλο του τον Ιωάννη, ο οποίος έδωσε μαρτυρία για τον λόγο του Θεού και για τον Ιησού Χριστό γράφει όσα είδε» (Απ. 1, 1)
Διαβάζοντας τον τίτλο του βιβλίου της Αποκάλυ-
Το σπήλαιο της Αποκάλυψης
ψης τι συμπεραίνουμε για τον συγγραφέα του;

Το όνομά του είναι «Ιωάννης». Η Αποκάλυψη που αυτός συγγράφει, είναι ένα κείμενο το οποίο απευθύνεται στους Χριστιανούς 7 Εκκλησιών της Μικράς Ασίας. Βέβαια, τα μηνύματά του είναι πάντοτε επίκαιρα για τους Χριστιανούς όλων των εποχών. Άρα «μιλάει» και σε εμάς σήμερα.
Όταν ο Ιωάννης γράφει το βιβλίο της Αποκάλυψης, αυτοκράτορας της Ρώμης είναι ο Δομιτιανός επιθυμία του είναι να ενώσει τους κατοίκους της αυτοκρατορίας κάτω από τη «σκέπη» μίας κοινής θρησκείας: της λατρείας του αυτοκράτορα. Έτσι, λοιπόν, σε όλες τις πόλεις κατασκευάζονται αγάλματά του, και
δίδεται η εντολή σε όλους τους υπηκόους, να λατρεύουν τον αυτοκράτορα ως θεό. Όποιος δεν υπακούει στη διαταγή αυτή, έχει κυρώσεις και ποινές.

Ο Ιωάννης ζει στην Έφεσο, μία πόλη της Μ. Ασίας αρνείται να λατρεύσει τον Δομιτιανό ως θεό, και εξαιτίας αυτής της άρνησης, εξορίζεται σ' ένα άγονο νησί των Δωδεκανήσων, στην Πάτμο.

3. Ο Χριστός ως Μεσσίας: Το εσφαγμένο Αρνίο ανοίγει το Βιβλίο της Ιστορίας (Απ. 1) (Απ. 5)
Και ενώ κατά τον 1ο αι. μ.Χ. προβάλλεται ο αυτοκράτορας ως θεός και ευεργέτης των ανθρώπων, η Αποκάλυψη κάνει λόγο για τον αληθινό Θεό και προτείνει σε κάθε Χριστιανό να Τον αγαπήσει με όλη την καρδιά του και να απομακρυνθεί από κάθε είδωλο και από κάθε ψεύτικο θεό. Πώς όμως εμφανίζεται ο αληθινός Θεός και Κύριος του κόσμου και της ιστορίας;
Είναι κάποιος παντοδύναμος βασιλιάς με μυριάδες στρατιώτες γύρω του; Όχι! Είναι ένα
άκακο Αρνί, που όμως έχει δόξα και δύναμη! Ας προβληματιστούμε λιγάκι στο σημείο αυτό: τι μπορεί να συμβολίζει αυτή η εικόνα; Γιατί ο αληθινός Θεός, ο Μεσσίας, παρουσιάζεται ως Αρνίο σε αντίθεση προς το Θηρίο; Μπορούμε να σκεφτούμε ποια είναι τα χαρακτηριστικά του;
- 4. « Κα ὶ ε ἶ δον ο ὐ ραν ὸ ν καιν ὸ ν κα ὶ γ ῆ ν καινήν […] ναί, ἔ ρχομαι ταχύ. ἀ μήν, να ὶ ἔ ρχου, Κύριε ' Ιησο ῦ »: Το αισιόδοξο μήνυμα της Αποκάλυψης (Απ. 21-22)

Στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου της Αποκάλυψης διαβάζουμε τα εξής λόγια: «"Εγώ είμαι το Άλφα και το Ωμέγα", λέει ο Θεός, ο Παντοκράτορας Κύριος, αυτός που αληθινά υπάρχει και υπήρχε και θα' ρθεί». (Απ. 1, 8). Αυτό σημαίνει ότι ο Θεός δεν θα εμφανιστεί ξαφνικά στο τέλος της ανθρώπινης ιστορίας, αλλά είναι συνεχώς δίπλα μας, κοντά μας.
Ίσως θεωρούμε ότι η Αποκάλυψη περιγράφει σκηνές πολύ τρομακτικές, που προκαλούν φόβο. Το βιβλίο αυτό όμως δεν γράφτηκε γι' αυτό τον σκοπό
Ο Αμνός με το επτασφράγιστο βιβλίο (Bamberger Apokalypse, Insel Reichenau, Γερμανία, 11ος αι.)

Η προσκύνηση του Αμνού και το άσμα των εκλεκτών. Ξυλογραφία (Albrecht Dürer)
Η Αποκάλυψη του Ιωάννη (Φορητή εικόνα η οποία αποδίδεται στον ζωγράφο Μιχαήλ Πρέβελη, περίπου 1750)
Η νέα Ιερουσαλήμ (Bamberger Apokalypse, Insel Reichenau, Γερμανία, 11ος αι.)
«Όλα αρχίζουν εδώ» Στίχοι-Μουσική: Νίκος Πορτοκάλογλου
Πού πάει ο δρόμος, πού μας πάει μες την καταχνιά κανείς δε μου είπε πως τραβάει τόσο μακριά
Εσύ ποτάμι κι η θάλασσα εγώ μες το χρυσό πρωινό όλα τελειώνουν σαν έργο παλιό κι όλα αρχίζουν εδώ
Πού πάει η αγάπη, πού μας πάει δίχως να ρωτά κανείς δε μου είπε πως ζητάει τόσα πολλά

Εσύ ποτάμι κι η θάλασσα εγώ μες το χρυσό πρωινό Γεννιέται ένας, πεθαίνουν οι δυο κι όλα αρχίζουν εδώ κι όλα αρχίζουν εδώ.
δεν θέλει να προκαλέσει φόβο, ούτε αγωνία, ούτε στενοχώρια. Το μήνυμα του βιβλίου είναι μήνυμα αισιοδοξίας, χαράς και ελπίδας. Μας λέει με απλά λόγια ότι μπορεί στη ζωή μας να συναντήσουμε δυσκολίες μπορεί στον κόσμο αυτόν να κυβερνά τις περισσότερες φορές η αδικία. Ωστόσο, όλα αυτά έχουν... «ημερομηνία λήξεως». Όλα κάποτε θα τελειώσουν, διότι καθώς θα έρθει για δεύτερη φορά ο Χριστός (Δευτέρα Παρουσία), τότε όλος ο κόσμος θα γίνει καινούριος, και θα βασιλεύει μόνον η αγάπη και φιλανθρωπία του Τριαδικού Θεού! Τότε θα φανερωθεί πλήρως ο καινούριος κόσμος της Βασιλείας του.

5. H πραγματική συμμετοχή στη λατρεία, τη διακονία και της μαρτυρία της Εκκλησίας ως Αποκάλυψη της Αποκάλυψης
Στη θεία Λειτουργία, και συγκεκριμένα στο «Πάτερ ἡμῶν», συναντούμε μία πολύ όμορφη φράση: «ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου» και λίγο μετά από την ανάγνωση της προσευχής αυτής, ακολουθεί η θεία μετάληψη, δηλ. οι πιστοί κοινωνούν το Σώμα και το Αίμα του Χριστού.
Οι Χριστιανοί ποθούν και προσδοκούν τη Βασιλεία του Θεού. Και τι σημαίνει αυτό; Δείχνει ότι οι Χριστιανοί έχουν έναν μεγάλο πόθο: να ενωθούν τα ουράνια με τα επίγεια η χάρη και η παρουσία του Θεού να απλωθεί σ' όλη τη γη και ο κόσμος ν' αλλάξει. Να γίνει καινούριος! Να γεμίσει από την παρουσία του Θεού! Η Εκκ λησία εκφράζει την προσδοκία της: «ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου», και ο Χριστός απαντά στην προσδοκία αυτή προσφέροντας το Σώμα και το Αίμα Του.

Έναν τέτοιο παρόμοιο διάλογο διαβάζουμε στο τέλος του βιβλίου της Αποκάλυψης: «Ναι, έρχομαι σύντομα» διακηρύσσει ο Χριστός και η Εκκ λησία απαντά «Αμήν ναι, έλα Κύριε Ιησού».
Είναι ολοφάνερο ότι το βιβλίο της Αποκάλυψης χρησιμοποιούνταν στη θεία Λειτουργία των πρώτων Χριστιανών. Και μετά από την ανάγνωση αυτού του διαλόγου, μάλλον ακολουθούσε η θεία Κοινωνία. Με τον τρόπο αυτό, οι πρώτοι Χριστιανοί προγεύονταν τη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού και έτσι βίωναν με ζωντάνια όλες τις σπουδαίες αλήθειες της Αποκάλυ-

Μονή Ξηροποτάμου Εξωνάρθηκας 1783. Έργο των ζωγράφων Κωνσταντίνου, Αθανασίου και Ναούμ από την Κορυτσά
Οι τέσσερις καβαλάρηδες της Αποκάλυψης (Βίκτορ Βασνέτσωφ)
Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στην Πάτμο

2. Ο Ιωάννης εξόριστος στην Πάτμο σε μια εποχή… «διαδικτυακή»
«Αυτό το βιβλίο περιέχει την αποκάλυψη που έδωσε ο Θεός στον Ιησού Χριστό, για να φανερώσει στους δούλους του αυτά που είναι καθορισμένα να γίνουν πολύ σύντομα. Ο Ιησούς έστειλε τον άγγελό του και τα αποκάλυψε στο δούλο του τον Ιωάννη, ο οποίος έδωσε μαρτυρία για τον λόγο του Θεού και για τον Ιησού Χριστό γράφει όσα είδε» (Απ. 1, 1)
Διαβάζοντας τον τίτλο του βιβλίου της Αποκάλυ-
Το σπήλαιο της Αποκάλυψης
ψης τι συμπεραίνουμε για τον συγγραφέα του;

Το όνομά του είναι «Ιωάννης». Η Αποκάλυψη που αυτός συγγράφει, είναι ένα κείμενο το οποίο απευθύνεται στους Χριστιανούς 7 Εκκλησιών της Μικράς Ασίας. Βέβαια, τα μηνύματά του είναι πάντοτε επίκαιρα για τους Χριστιανούς όλων των εποχών. Άρα «μιλάει» και σε εμάς σήμερα.
Όταν ο Ιωάννης γράφει το βιβλίο της Αποκάλυψης, αυτοκράτορας της Ρώμης είναι ο Δομιτιανός επιθυμία του είναι να ενώσει τους κατοίκους της αυτοκρατορίας κάτω από τη «σκέπη» μίας κοινής θρησκείας: της λατρείας του αυτοκράτορα. Έτσι, λοιπόν, σε όλες τις πόλεις κατασκευάζονται αγάλματά του, και
δίδεται η εντολή σε όλους τους υπηκόους, να λατρεύουν τον αυτοκράτορα ως θεό. Όποιος δεν υπακούει στη διαταγή αυτή, έχει κυρώσεις και ποινές.

Ο Ιωάννης ζει στην Έφεσο, μία πόλη της Μ. Ασίας αρνείται να λατρεύσει τον Δομιτιανό ως θεό, και εξαιτίας αυτής της άρνησης, εξορίζεται σ' ένα άγονο νησί των Δωδεκανήσων, στην Πάτμο.

3. Ο Χριστός ως Μεσσίας: Το εσφαγμένο Αρνίο ανοίγει το Βιβλίο της Ιστορίας (Απ. 1) (Απ. 5)
Και ενώ κατά τον 1ο αι. μ.Χ. προβάλλεται ο αυτοκράτορας ως θεός και ευεργέτης των ανθρώπων, η Αποκάλυψη κάνει λόγο για τον αληθινό Θεό και προτείνει σε κάθε Χριστιανό να Τον αγαπήσει με όλη την καρδιά του και να απομακρυνθεί από κάθε είδωλο και από κάθε ψεύτικο θεό. Πώς όμως εμφανίζεται ο αληθινός Θεός και Κύριος του κόσμου και της ιστορίας;
Είναι κάποιος παντοδύναμος βασιλιάς με μυριάδες στρατιώτες γύρω του; Όχι! Είναι ένα
άκακο Αρνί, που όμως έχει δόξα και δύναμη! Ας προβληματιστούμε λιγάκι στο σημείο αυτό: τι μπορεί να συμβολίζει αυτή η εικόνα; Γιατί ο αληθινός Θεός, ο Μεσσίας, παρουσιάζεται ως Αρνίο σε αντίθεση προς το Θηρίο; Μπορούμε να σκεφτούμε ποια είναι τα χαρακτηριστικά του;
- 4. « Κα ὶ ε ἶ δον ο ὐ ραν ὸ ν καιν ὸ ν κα ὶ γ ῆ ν καινήν […] ναί, ἔ ρχομαι ταχύ. ἀ μήν, να ὶ ἔ ρχου, Κύριε ' Ιησο ῦ »: Το αισιόδοξο μήνυμα της Αποκάλυψης (Απ. 21-22)

Στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου της Αποκάλυψης διαβάζουμε τα εξής λόγια: «"Εγώ είμαι το Άλφα και το Ωμέγα", λέει ο Θεός, ο Παντοκράτορας Κύριος, αυτός που αληθινά υπάρχει και υπήρχε και θα' ρθεί». (Απ. 1, 8). Αυτό σημαίνει ότι ο Θεός δεν θα εμφανιστεί ξαφνικά στο τέλος της ανθρώπινης ιστορίας, αλλά είναι συνεχώς δίπλα μας, κοντά μας.
Ίσως θεωρούμε ότι η Αποκάλυψη περιγράφει σκηνές πολύ τρομακτικές, που προκαλούν φόβο. Το βιβλίο αυτό όμως δεν γράφτηκε γι' αυτό τον σκοπό
Ο Αμνός με το επτασφράγιστο βιβλίο (Bamberger Apokalypse, Insel Reichenau, Γερμανία, 11ος αι.)

Η προσκύνηση του Αμνού και το άσμα των εκλεκτών. Ξυλογραφία (Albrecht Dürer)
Η Αποκάλυψη του Ιωάννη (Φορητή εικόνα η οποία αποδίδεται στον ζωγράφο Μιχαήλ Πρέβελη, περίπου 1750)
Η νέα Ιερουσαλήμ (Bamberger Apokalypse, Insel Reichenau, Γερμανία, 11ος αι.)
«Όλα αρχίζουν εδώ» Στίχοι-Μουσική: Νίκος Πορτοκάλογλου
Πού πάει ο δρόμος, πού μας πάει μες την καταχνιά κανείς δε μου είπε πως τραβάει τόσο μακριά
Εσύ ποτάμι κι η θάλασσα εγώ μες το χρυσό πρωινό όλα τελειώνουν σαν έργο παλιό κι όλα αρχίζουν εδώ
Πού πάει η αγάπη, πού μας πάει δίχως να ρωτά κανείς δε μου είπε πως ζητάει τόσα πολλά

Εσύ ποτάμι κι η θάλασσα εγώ μες το χρυσό πρωινό Γεννιέται ένας, πεθαίνουν οι δυο κι όλα αρχίζουν εδώ κι όλα αρχίζουν εδώ.
δεν θέλει να προκαλέσει φόβο, ούτε αγωνία, ούτε στενοχώρια. Το μήνυμα του βιβλίου είναι μήνυμα αισιοδοξίας, χαράς και ελπίδας. Μας λέει με απλά λόγια ότι μπορεί στη ζωή μας να συναντήσουμε δυσκολίες μπορεί στον κόσμο αυτόν να κυβερνά τις περισσότερες φορές η αδικία. Ωστόσο, όλα αυτά έχουν... «ημερομηνία λήξεως». Όλα κάποτε θα τελειώσουν, διότι καθώς θα έρθει για δεύτερη φορά ο Χριστός (Δευτέρα Παρουσία), τότε όλος ο κόσμος θα γίνει καινούριος, και θα βασιλεύει μόνον η αγάπη και φιλανθρωπία του Τριαδικού Θεού! Τότε θα φανερωθεί πλήρως ο καινούριος κόσμος της Βασιλείας του.

5. H πραγματική συμμετοχή στη λατρεία, τη διακονία και της μαρτυρία της Εκκλησίας ως Αποκάλυψη της Αποκάλυψης
Στη θεία Λειτουργία, και συγκεκριμένα στο «Πάτερ ἡμῶν», συναντούμε μία πολύ όμορφη φράση: «ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου» και λίγο μετά από την ανάγνωση της προσευχής αυτής, ακολουθεί η θεία μετάληψη, δηλ. οι πιστοί κοινωνούν το Σώμα και το Αίμα του Χριστού.
Οι Χριστιανοί ποθούν και προσδοκούν τη Βασιλεία του Θεού. Και τι σημαίνει αυτό; Δείχνει ότι οι Χριστιανοί έχουν έναν μεγάλο πόθο: να ενωθούν τα ουράνια με τα επίγεια η χάρη και η παρουσία του Θεού να απλωθεί σ' όλη τη γη και ο κόσμος ν' αλλάξει. Να γίνει καινούριος! Να γεμίσει από την παρουσία του Θεού! Η Εκκ λησία εκφράζει την προσδοκία της: «ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου», και ο Χριστός απαντά στην προσδοκία αυτή προσφέροντας το Σώμα και το Αίμα Του.

Έναν τέτοιο παρόμοιο διάλογο διαβάζουμε στο τέλος του βιβλίου της Αποκάλυψης: «Ναι, έρχομαι σύντομα» διακηρύσσει ο Χριστός και η Εκκ λησία απαντά «Αμήν ναι, έλα Κύριε Ιησού».
Είναι ολοφάνερο ότι το βιβλίο της Αποκάλυψης χρησιμοποιούνταν στη θεία Λειτουργία των πρώτων Χριστιανών. Και μετά από την ανάγνωση αυτού του διαλόγου, μάλλον ακολουθούσε η θεία Κοινωνία. Με τον τρόπο αυτό, οι πρώτοι Χριστιανοί προγεύονταν τη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού και έτσι βίωναν με ζωντάνια όλες τις σπουδαίες αλήθειες της Αποκάλυ-

«λάβετε φάγετε τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες τοῦτο ἐστι τὸ αἷμά μου»
ψης, δηλ. είχαν εμπειρία αυτού του «ταξιδιού» που, όπως είδαμε στη 2η ενότητα, ξεκίνησε με τη Δημιουργία του κόσμου, και θα συνεχιστεί μετά το τέλος της ιστορίας με την Δεύτερη Έλευση του Χριστού στον κόσμο και την Ανάσταση των νεκρών!

24η Διδακτική Ενότητα. Δραστηριότητες
Ο θεολόγος και πανεπιστημιακός δάσκαλος Νίκος Ματσούκας (†) γράφει ορισμένα ενδιαφέροντα εισαγωγικά στοιχεία για την «Αποκάλυψη του Ιωάννη». Διαβάστε το απόσπασμα από το βιβλίο του «Παλαιάς και Καινής Διαθήκης σημεία νοήματα αποτυπώματα». Στη συνέχεια εκφράστε τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας για την έννοια της προφητείας, όπως εκφράζεται στην «Αποκάλυψη του Ιωάννη»
«Ο προφητικός και αποκαλυπτικός διάκοσμος της Αποκάλυψης του Ιωάννη προετοιμάστηκε επί αιώνες μέσω των προφητειών του Ιεζεκιήλ και του Δανιήλ, και της κατοπινής αποκαλυπτικής γραμματείας. Όμως, η Αποκάλυψη του Ιωάννη , θα μπορούσε να πει κανείς, είναι ένα μαργαριτάρι της αποκαλυπτικής γραμματείας, μια υψηλή ποιητική δημιουργία. Οι συναρπαστικές ποιητικές εικόνες πότε καλλύνουν την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, και πότε σκόπιμα την κακύνουν  όμως, τα κυρίαρχα στοιχεία είναι το φως, η δόξα, τα αστέρια, ο ήλιος και η λυτρωτική ενέργει του εσφαγμένου Αρνίου (Απ. 5, 6-14). Με άλλα λόγια, τούτο το αποκαλυπτικό βιβλίο της Αγίας Γραφής είναι, συν τοις άλλοις, το μοναδικό σε περιεχόμενο, αφού ο κεντρικός άξονας είναι η εσχατολογική ανακαίνιση των πάντων στο φως της βασιλείας του Χριστού, του καινούριου κόσμου. […]

[…] το συγκλονιστικό κήρυγμα της Αποκάλυψης δεν είναι κάτι το νέο, αλλά αυτό που είπε και έπραξε ο Χριστός και το ίδιο που επί δεκαετίες ζούσε η κοινότητα της Εκκλησίας στη λατρεία και γενικά στον τρόπο της συμπεριφοράς των μελών της. Κατάσπαρτοι είναι οι ύμνοι των λατρευτικών συνάξεων, οπότε βλέπει κανείς ότι ο Ιωάννης ακούει και οραματίζεται λόγους και γεγονότα που είναι σαρκωμένες αλήθειες στη ζωή των εκκλησιαστικών κοινοτήτων».
Αντιστοιχίστε τις λέξεις της ομάδας Α με τις λέξεις που ταιριάζουν από την ομάδα Β:

ΟΜΑΔΑ Β
Αυτοκράτορας Δομιτιανός

Προφητεία
Μικρά Ασία

Πάτμος
Συμπληρώνω τα κενά της περιόδου από τις προτεινόμενες λέξεις.
Η Αποκάλυψη του ...................... είναι το τελευταίο βιβλίο της Αγίας Γ ραφής. Γ ράφτηκε στην ...................... σε περίοδο διωγμών. Χρησιμοποιεί συμβολική γλώσσα που μοιάζει με τη γλώσσα της ...................... αποκαλυπτικής. Κεντρική έννοια είναι πως ο ......................
είναι το Α και το Ω.
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΕΞΕΙΣ:
Θωμά, Ιωάννη, Πάτμο, Σμύρνη, ιουδαϊκής, συριακής, Ιωάννης, Χριστός
Το σπήλαιο της Αποκάλυψης στην Πάτμο

Φωτογραφία από το σπήλαιο της Αποκάλυψης στην Πάτμο. Σύμφωνα με την παράδοση εδώ ο Ιωάννης έγραψε το τελευταίο βιβλίο της Καινής Διαθήκης. Βρείτε πληροφορίες για το νησί και το σπήλαιο, και να τις παρουσιάσετε στην τάξη σας.
Αφού μελετήσετε με τη βοήθεια του καθηγητή σας την εικόνα της Αποκάλυψης να αναφέρετε τι κρατούν οι άγγελοι και ποιος είναι ο συμβολισμός τους.

ΟΜΑΔΑ Β
Αυτοκράτορας Δομιτιανός

Προφητεία
Μικρά Ασία

Πάτμος
Θωμάς Βαθάς, Η Αποκάλυψη του Ιωάννη, Σπήλαιο Αποκαλύψεως (1596)
Αφού γνωρίσετε τις επτά Εκκλησίες της Μικράς Ασίας, για τις οποίες γίνεται λόγος στην «Αποκάλυψη», σημειώστε στο χάρτη της Google Ear th που ακριβώς βρίσκονταν, και την πιθανή διαδρομή που ακολούθησε ο εξόριστος Ιωάννης από τη Μικρά Ασία στην Πάτμο.
Χάρτης από google earth
Μετά από τα όσα γνωρίσατε στα φετινά μαθήματα, μπορείτε να εξηγήσετε με δικά σας λόγια, γιατί η πραγματική συμμετοχή στη λατρεία, τη διακονία και της μαρτυρία της Εκκλησίας είναι αποκάλυψη της Αποκάλυψης;


ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ
ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ