κτ
ΤΕΧΝΙΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΆ
2ος Κύκλος
Ειδικότητα Βοηθών Ακτινολογικών ΕQγαστηQίωv
ΤΟΜΕΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ
ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑΚτΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΑΘΗΝΑ
Ακτιvοαvατομική
Οι συγγραφείς ευχαριστούν τους κριτές του βιβλίου για την εποικοδομητική κριτική και τις εύστοχες επισημάνσεις τους, καθώς επίσης και την φιλόλογο κα Γεωργακοπούλου Βασιλική για την σημαντική της παρέμβαση που αφορούσε την γλωσσική επιμέλεια του βιβλίου πριν αυτό παραδοθεί στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.

Α'ΓΕΛΙΕ ΗΛΕΚ'fΡΟΝΙΚΕΣ 'ΓΕΧΝΕΣ ΕΠΕ
Με απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης τα διδακτικά βιβλία Δημοτικού, Γυμνασίου, Λυκείου και Τ.Ε.Ε. τυπώνονται από τον Οργανισμό Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων και διανέμονται δωρεάν

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ INΠITOYrO
Κοκκινάκη Άννα Μαλαχίας Γεώργιος Νασι6πσυλος Κωνσταντίνος Πανtελάκη Παρασκευή

Ακτινοανατομική
'fΕΧΝΙΚΑ ΕΠΑΠΈΛΜΑΠΚΑ ΕΚΙΙΑΙΔΕΥ'ΠΙΡΙΑ
2οςΚύκλος
Βιδικόrητα: Βοηθών Ακτιvολοyικώv Eρyaσrηρfmv
ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑι<τΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΑΘΗΝΑ

ΚΡΙτΕΣ -ΑΞΙΟΛΟΓΗ'fΕΣ
Κωνσταντάρας Αλκιβιάδης, Τεχνολόγος Ακτινολόγος ΓραμμένουΠομώνη Μαρία Σοφία, Ιατρός Ακτινολόγος, Επιμελήτρια Α Υπεύθυνη Τμήματος Ψηφιακής Αφαιρετικής Αγγειογραφίας Νοσοκομείου Ε.Ε.Σ. Τσαγκατάκης Μιχαήλ, Ιατρός Ακτινολόγος
Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών, Πάρεδρος ε.θ. του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

Γ ΛΩΣΣΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΠΚΟΥ ΙΝΣΠΤοyτοy
Μανωλακάκη Ασπασία, Φιλόλογος, αποσπασμένη στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.

ΠΑΙΔΑΓΩΠΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥfΟ
ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ Ματίνα Στάππα Πάρεδρος ε.θ . του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Η αλματώδης εξέλιξη που γνώρισε η ακτινοδιαγνωστική τα τελευταία χρόνια και η καθορι­ στική της σημασία στην κλινική πράξη καθιστά απαραίτητη τη γνώση της ακτινοανατομίας σε όλους όσοι πρόκειται να ασχοληθούν επαγγελματικά με το αντικείμενο αυτό.
Το βιβλίο αυτό απευθύνεται στους μαθητές της ειδικότητας Βοηθών Ακτινολογικών Εργαστηρίων του τομέα Υγείας και Πρόνοιας των Τ.Ε.Ε. και γράφτηκε σύμφωνα με το αναλυτι­ κό πρόγραμμα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.
Με τη συγγραφή του, καταβλήθηκε προσπάθεια να αποκτήσει ο μαθητής ένα σύντομο αλλά ου­ σιαστικό βοήθημα για την εκπαίδευσή του στην ακτινοανατομία.

Η αναλυτική παρουσίαση της ακτινοανατομίας θα ήταν έξω από τους σκοπούς αυτού του βιβλίου. Γι' αυτό παραθέτουμε ενδεικτικά ορισμένες αντιπροσωπευτικές εικόνες των κυριότερων εξετά­ σεων που πραγματοποιούνται σήμερα στην ακτινοδιαγνωστική. Η παράθεση των ακτινολογικών εικόνων και η επεξήγησή τους επιτρέπει στο μαθητή να αναγνωρίζει τα βασικάφυσιολογικά ανατομικά μόρια στην κλασική ακτινολογία και τις νεώτερες aπεικονιστικές μεθόδους.
Στο βιβλίο παρουσιάζεται η βασική ακτινοανατομία του ανθρωπίνου σώματος σε κεφάλαια ανά σύστημα. Αυτά είναι το Ερειστικό, το Αναπνευστικό, το Κυκλοφορικό, το Πεπτικό, το Ουροποιητικό και το Νευρικό σύστημα. Στο πρώτο μέρος κάθε κεφαλαίου αναπτύσσεται το θεωρητικό μέρος, ενώ στο δεύτερο παρατίθενται εργαστηριακές ασκήσεις, με τις οποίες καλείται ο μαθητής να εφαρμόσει τις γνώσεις που απέκτησε στο πρώτο μέρος.

Στο τέλος κάθε άσκησης παρουσιάζεται φύλλο εργασίας, το οποίο παραδίδεται συμπλη­ ρωμένο στον καθηγητή και στοχεύει στην αξιολόγηση του μαθητή.
Οι συγγραφείς
ΑΚΤΙΝΟΑΝΑΤΟΜΙΑ ΕΡΕΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Κεφάλαιο ισ

ΣΤΟΧΟΙ
Με την ολοκλήρωση της μελέτης αυτού του κεφαλαίου θα πρέπει ο μαθητής:
- .. Να αποκτήσει βασικές γνώσεις ανατομίας του ερειστικού συστήματος.
- .. Να μπορεί να αναγνωρίζει τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται στις κλασικές ακτινολογικές προβολές των οστών του ανθρώπινου σκελετού.
- .. Να αποκτήσει γνώσεις σχετικά με την απεικόνιση του ερειστικού συστήματος με την υπολογιστική τομογραφία.
- .. Να αποκτήσει γνώσεις σχετικά με την απεικόνιση του ερειστικού συστήματος με τη μαγνητική τομογραφία.

ΘΕΩΡΙΑ

1.1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ
Ο σκελετός της κεφαλής ή κρανίο διαιρείται στο εγκεφα­ λικό και το προσωπικό κρανίο.
Το εγκεφαλικό κρανίο αποτελείται από οκτώ οστά: το μετωπιαίο, τα δύο βρεγματικά, τα δύο κροταφικά, το ινιακό, το σφηνοειδές και το ηθμοειδές. Χωρίζεται στο θόλο και τη βάση. Στην εξωτερική επιφάνεια του θόλου διακρίνονται οι ραφές του κρανίου, οι οποίες είναι: η στεφανιαία ραφή μεταξύ μετωπιαίου και βρεγματικών οστών, η οβελιαία ραφή ανάμεσα στα δύο βρεγματικά και η λαβδοειδής ραφή μεταξύ βρεγματικών και ινιακού οστού.

Στη μεσότητα της βάσης του κρανίου βρίσκεται το τουρκικό εφίππιο, που ανήκει στο σφηνοειδές οστό και αποτελείται από τις πρόσθιες και οπίσθιες κλινοειδείς aποφύσεις, τη βάση και τη ράχη, ενώ στο μέσο του σχηματίζεται μια κοιλότητα, που
ονομάζεται βόθρος της υπόφυσης και φιλοξενεί έναν πολύ σημαντικό αδένα, την υπόφυση.
Το προσωπικό κρανίο αποτελείται από 14 οστά, τα οποία είναι: τα δύο ρινικά οστά, οι δύο κάτω ρινικές κόγχες, τα δύο δακρυ  ίκά οστά, η ύνιδα, τα δύο ζυγωματικά, τα δύο υπερώια, η άνω γνάθος και η κάτω γνάθος. Τα οστά του προσωπικού κρανίου μαζί με οστά της βάσης του κρανίου σχηματίζουν οστέινες κοιλότητες, που είναι: οι δύο οφθαλμικοί κόγχοι, η ρινική κοιλότητα και η στοματική κοιλότητα.

Οι παραρρίνιοι κόλποι είναι αεροφόρες κοιλότητες που βρίσκονται γύρω απ' τη ρινική κοιλότητα. Αυτοί είναι: οι μετωπιαίοι κόλποι , τα ιγμόρεια άντρα , οι ηθμοειδείς κυψέλες και ο σφηνοειδής κόλπος.
Τέλος στην άνω και στην κάτω γνάθο προσφύονται από 16 οδόντες (4 τομείς, 2 κυνόδοντες, 4 προγόμφιοι και 6 γομφίοι).

':>
Η σπονδυλική στήλη βρίσκεται στο πίσω μέρος του μέσου οβελιαίου επιπέδου του σώματος
και αποτελεί τον κύριο στηρικτικό άξονα του σώματος. Στο εσωτερικό της φιλοξενείται ο νωτιαίος μυελός, ο οποίος έτσι προστατεύεται σε μεγάλο βαθμό. Αποτελείται από 33-34 βραχέα οστά, τους σπονδύλους, οι οποίοι τοποθετούνται ο ένας πάνω στον άλλο και χωρίζονται μεταξύ τους με τους μεσοσπονδύλιους δίσκους. Εμφανίζει 5 μοίρες: την αυχενική, τη θωρακική, την οσφυίκή, την ιερή και την κοκκυγική, κάθε μια από τις οποίες αποτελείται από ορισμένο αριθμό σπονδύλων. Έτσι, η αυχενική μοίρα αποτελείται από 7 σπονδύλους, η θωρακική από 12, η οσφυ  ίκή από 5, η ιερή από 5 και η κοκκυγική από 3 - 4 σπονδύλους.

Κάθε σπόνδυλος αποτελείται από:
- -το σπονδυλικό σώμα
- -το σπονδυλικό τρήμα
- -το σπονδυλικό τόξο και
- -τις aποφύσεις των σπονδύλων, που εκφύονται από το σπονδυλικό τόξο και είναι επτά, τρεις μυ  ίκές (μια ακανθώδης και δύο εγκάρσιες) και τέσσερις aρθρικές (δύο άνω και δύο κάτω).
Οι σπόνδυλοι, εκτός από τα κοινά γνωρίσματα που έχουν, παρουσιάζουν και ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, με τα οποία διακρίνονται οι σπόνδυλοι κάθε μοίρας της Σ. Σ.

1.1.3. Ο σκελετός του θώρακα
Ο σκελετός του θώρακα, αποτελείται από τη θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης προς τα πίσω, το στέρνο προς τα εμπρός και τα 12 ζεύγη των πλευρών στα πλάγια.
Οι πλευρές αρθρώνονται με τους θωρακικούς σπονδύλους προς τα πίσω, ενώ προς τα μπρος μόνο οι 7 πρώτες πλευρές αρθρώνονται με το στέρνο, με την παρεμβολή των πλευρικών χόνδρων. Οι πλευρικοί χόνδροι της 8ης, 9ης και 10ης πλευράς ενώνονται μεταξύ τους καθώς και με τον πλευρικό χόνδρο της 7ης, πριν αρθρωθούν με το στέρνο, ενώ η 11η και η 12η πλευρά δεν αρθρώνονται με το στέρνο.

Το στέρνο είναι πλατύ οστό και αποτελείται από τρία μέρη: τη λαβή, το σώμα και την ξιφοειδή απόφυση.

1.1.4. Ο σκελετός των άνω άκρων
Ο σκελετός των άνω άκρων αποτελείται από:
Α. Το σκελετό της ωμικής ζώνης, που αποτελείται από 2 οστά, την κλείδα και την ωμοπλάτη.
Η κλείδα είναι επίμηκες οστό, που βρίσκεται πάνω από την πρώτη πλευρά. Με το ένα άκρο της αρθρώνεται με το στέρνο, ενώ με το άλλο αρθρώνεται με το ακρώμιο της ωμοπλάτης.
Η ωμοπλάτη έχει σχήμα τριγωνικό και ακουμπά στην οπίσθια άνω επιφάνεια του θωρακικού τοιχώματος. Η ωμοπλάτη έχει τρία χείλη (έξω, έσω και άνω) και τρεις γωνίες (έξω, έσω και κάτω). Η έξω γωνία της έχει μια κοίλη aρθρική επιφάνεια, την ωμογλήνη, για την άρθρωση με το βραχιόνιο οστό.

Το άνω χείλος της ωμοπλάτης παρουσιάζει προς τα έξω μια προεξοχή, την κορακοειδή απόφυση . Στην οπίσθια επιφάνεια της ωμοπλάτης βρίσκεται ένα έπαρμα, η ωμοπλατιαία άκανθα, η οποία
φέρεται εγκάρσια και την χωρίζει σε 2 μέρη. Η ωμοπλατιαία άκανθα, προς τα έξω, κοντά στην ωμογλήνη, αποπλατύνεται και σχηματίζεται το ακρώμιο, το οποίο φέρει aρθρική επιφάνεια για την άρθρωση με την κλείδα.
Β. Το σκελετό του βραχίονα, που αποτελείται από το βραχιόνιο οστό, που έχει άνω άκρο, σώμα και κάτω άκρο. Το άνω άκρο ή κεφαλή έχει aρθρική επιφάνεια για την άρθρωση με την ωμογλήνη της ωμοπλάτης, ενώ το κάτω εμφανίζει δύο aρθρικές επιφάνειες για την άρθρωση με την ωλένη και την κερκίδα. Οι aρθρικές αυτές επιφάνειες είναι ο κόνδυλος προς τα έξω, που αρθρώνεται με την κερκίδα και η τροχιλία προς τα έσω, που αρθρώνεται με την ωλένη.

Γ. Το σκελετό του πήχη, που αποτελείται από δύο οστά, την κερκίδα προς τα έξω και την ωλένη προς τα έσω.
Στην ωλένη διακρίνουμε άνω άκρο, σώμα και κάτω άκρο. Το άνω άκρο φέρει δύο aποφύσεις (την κορωνοειδή απόφυση μπροστά και το ωλέκρανο προς τα πίσω) και ανάμεσά τους σχηματίζεται η μηνοειδής εντομή, που αρθρώνεται με το βραχιόνιο οστό. Το άνω άκρο της ωλένης αρθρώνεται και με την κεφαλή της κερκίδας (άνω κερκιδωλενική άρθρωση). Το κάτω άκρο ή κεφαλή αρθρώνεται με την κερκίδα και στην έσω επιφάνειά του παρουσιάζει μια απόφυση, τη στυλοειδή. Προς τα κάτω η ωλένη αρθρώνεται με τα οστά του καρπού.

Η κερκίδα αποτελείται και αυτή από τρία μέρη. Το άνω άκρο της ή κεφαλή αρθρώνεται με τον κόνδυλο του βραχιονίου οστού αλλά και με την ωλένη. Το κάτω άκρο της αρθρώνεται με την κεφαλή της ωλένης (κάτω κερκιδωλενική άρθρωση), ενώ προς τα έξω παρουσιάζει μια απόφυση, τη στυλοειδή. Προς τα κάτω η κερκίδα αρθρώνεται με τα οστά του καρπού.
Δ. Το σκελετό του άκρου χεριού, που αποτελείται από τα οκτώ (8) οστά του καρπού ( σκαφοειδές, μηνοειδές, πυραμοειδές, πισοειδές, μείζον πολύγωνο, έλασσον πολύγωνο, κεφαλωτό και αγκιστρωτό), τα μετακάρπια, που είναι πέντε (πρώτο, δεύτερο κτλ.) και τις φάλαγγες των δακτύλων, που είναι τρεις για κάθε δάκτυλο, εκτός από τον αντίχειρα που έχει δύο. Οι φάλαγγες αρχής από τα μετακάρπια ονομάζονται lη, 2η ή μέση και 3η ή ονυχοφόρα.

Ο σκελετός των κάτω άκρων αποτελείται από:
Α. Τα οστά της πυέλου, που είναι το δεξιό και το αριστερό ανώνυμο οστό. Κάθε ένα από τα ανώνυμα οστά σχηματίστηκε από την ένωση τριών οστών, του λαγόνιου, του ηβικού και του ισχιακού. Το λαγόνιο βρίσκεται στο άνω μέρος του ανώνυμου οστού, το ηβικό κάτω και μπροστά και το ισχιακό κάτω και πίσω. 1 Στην έξω επιφάνεια του ανώνυμου οστού υπάρχει μια βαθιά aρθρική επιφάνεια, η κοτύλη, για την άρθρωση με το μηριαίο οστό.
Στο κάτω μέρος τα ανώνυμα οστά παρουσιάζουν τα ισχιακά κυρτώματα, τα οποία μπροστά καταλήγουν στην ηβική σύμφυση.

Β. Το σκελετό του μηρού, που αποτελείται από το μηριαίο οστό και την επιγονατίδα.
Στο μηριαίο οστό διακρίνουμε άνω άκρο, σώμα και κάτω άκρο. Το άνω άκρο του εμφανίζει
την κεφαλή, με την οποία το μηριαίο οστό αρθρώνεται με την κοτύλη, τον ανατομικό αυχένα, που είναι το λεπτότερο σημείο κάτω απ' την κεφαλή και τους δύο τροχαντήρες, το μείζονα και τον ελάσσονα. Το κάτω άκρο του μηριαίου είναι ογκώδες και εμφανίζει τον έσω και έξω κόνδυλο . Οι δύο κόνδυλοι ενώνονται μπροστά και σχηματίζουν τη μηριαία τροχιλία, που είναι aρθρική επιφάνεια για την άρθρωση του μηριαίου με την επιγονατίδα.

Γ. Το σκελετό της κνήμης, που αποτελείται από την κνήμη και την περόνη . Τα δύο αυτά οστά αρθρώνονται μεταξύ τους τόσο προς τα άνω (άνω κνημοπερονιαία άρθρωση), όσο και προς τα κάτω ( κάτω κνημοπερονιαία άρθρωση).
Στην κνήμη διακρίνουμε άνω άκρο, σώμα και κάτω άκρο. Το άνω άκρο είναι ογκώδες και εμφανίζει τους δύο κνημιαίους κονδύλους. Η πάνω επιφάνεια κάθε κονδύλου λέγεται κνημιαία γλήνη και αρθρώνεται με τον αντίστοιχο κόνδυλο του μηριαίου οστού. Η εσωτερική επιφάνεια του κάτω άκρου προέχει προς τα κάτω και σχηματίζει το έσω σφυρό. Η κάτω επιφάνεια της κνήμης και το έσω σφυρό παρουσιάζουν aρθρική επιφάνεια για την άρθρωση με τον αστράγαλο.

Η περόνη παρουσιάζει προς τα άνω την κεφαλή, που αρθρώνεται με την κνήμη, και προς τα κάτω το έξω σφυρό, που αρθρώνεται με τον αστράγαλο.
Δ. Το σκελετό του άκρου ποδιού. Ο σκελετός του άκρου ποδιού αποτελείται από τα επτά (7) οστά του ταρσού (aστράγαλος, πτέρνα, σκαφοειδές, τρία σφηνοειδή και το κυβοειδές), τα μετατάρσια, που είναι πέντε, και από τις φάλαγγες των δακτύλων, που είναι τρεις για κάθε δάκτυλο εκτός απ' το μεγάλο που έχει δύο.

1.2. ΚΛΑΣΙΚΉ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ

1.2. t. Ακτινοανατομία κρανίου

0-ΙΙ προβολή κρανίου:
Σε μια οπισθοπρόσθια προβολή κρανίου διακρίνουμε: στο ανώτερο μέρος το θόλο του κρανίου. Κυρίως απεικονίζονται τα βρεγματικά οστά αλλά και το μετωπιαίο και το ινιακό οστό που στο μεγαλύτερο μέρος τους συμπροβάλλονται. Διακρίνονται ακόμα η οβελιαία ραφή, που συνδέει τα δύο βρεγματικά οστά και η λαβδοειδής ραφή, που συνδέει τα βρεγματικά με το ινιακό οστό. Όταν η προβολή γίνεται χωρίς να δοθεί κλίση στη λυχνία, τα λιθοειδή οστά και οι έσω ακουστικοί πόροι προβάλλουν μέσα στους οφθαλμικούς κόγχους.

Πάνω από τους οφθαλμικούς κόγχους διαυγάζουν οι μετωπιαίοι κόλποι, ενώ ανάμεσά τους βρίσκεται ο σφηνοειδής κόλπος. Στο κέντρο αναγνωρίζεται η ρινική κοιλότητα καθώς και το ρινικό διάφραγμα, που φέρεται κάθετα και τη χωρίζει σε δύο μέρη. Αριστερά και δεξιά από τη ρινική κοιλότητα εμφανίζονται τα ιγμόρεια άντρα σαν τριγωνικές διαυγάσεις. Στην περιφέρεια διαυγάζουν οι μαστοειδείς κυψέλες. Στο κατώτερο μέρος απεικονίζεται η κάτω γνάθος (σώμα, γωνία και κλάδοι ). Στο κέντρο της διακρίνεται το γένειο.

Εικόνα 1.6. Ο-Π προβολή κρανίου
- 1. Οβελιαία ραφή
- 2. Λαβδοειδής ραφή
- 3. Μετωπιαίοι κόλποι
- 4. Λιθοειδές
- 5. Σφηνοειδής κόλπος
- 6. Ρινικό διάφραγμα
- 7. Γένειο
- 8. Θόλος κρανίου
- 9. Ανώνυμη γραμμή
- 10. Οροφή οφθαλμικού κόγχου
- 11. Μαστοειδείς κυψέλες
- 12. Ιγμόρειο άντρο
- 13. Γωνία κάτω γνάθου

Ιlλάγια προβολή κρανίου:
Σε μια πλάγια ακτινογραφία κρανίου απεικονίζεται πολύ ' καλά ο θόλος του κρανίου. Συγκεκριμένα αναδεικνύονται το μετωπιαίο οστό, τα βρεγματικά οστά, τα οποία συμπροβάλλονται μεταξύ τους και το ινιακό οστό με το έξω ινιακό όγκωμα. Διακρίνονται επίσης η διπλόη και οι ραφές. Από τις οστέινες ραφές απεικονίζονται η στεφανιαία, ανάμεσα στο μετωπιαίο οστό και τα βρεγματικά, και η λαβδοειδής ραφή ανάμεσα στα βρεγματικά και το ινιακό οστό.
Οι οροφές των οφθαλμικών κόγχων αναγνωρίζονται, καθώς καταλήγουν προς τα εμπρός και πάνω στους συμπροβαλλόμενους μετωπιαίους κόλπους, ενώ πίσω συνεχίζουν στο σφηνοειδές οστό. Το σφηνοειδές οστό περιλαμβάνει το τουρκικό εφίππιο, που απεικονίζεται ως μια γραμμο­ ειδής σκίαση σε σχήμα 'U'. Εδώ αναγνωρίζονται επίσης ο βόθρος της υπόφυσης, η πρόσθια και η οπίσθια κλινοειδής απόφυση. Κάτω από το τουρκικό εφίππιο αναδεικνύεται μια διαυγαστική περιοχή, που αντιστοιχεί στο σφηνοειδή κόλπο.

Πιο πίσω απεικονίζονται οι έξω ακουστικοί πόροι και οι μαστοειδείς κυψέλες. Από το προ­ σωπικό κρανίο αναγνωρίζεται το ζυγωματικό οστό, πίσω από το έξω τοίχωμα του οφθαλμικού κόγχου, ενώ πιο κάτω διαυγάζουν τα συμπροβαλλόμενα ιγμόρεια άντρα.
Εικόνα 1.7. Πλάγια προβολή κρανίου
- 1. Στεφανιαία ραφή
- 2. Μετωπιαίος κόλπος
- 3. Πρόσθια κλινοειδής απόφυση
- 4. Βόθρος της υπόφυσης
- 5. Ζυγωματικό οστό (έξω τοίχωμα του κόγχου)
- 6. Ιγμόρειο άντρο
- 7. Διπλόη
- 8. Λαβδοειδής ραφή
- 9. Οπίσθια κλινοειδής απόφυση
- 10. Μαστοειδείς κυψέλες
- 11. Έξω ακουστικοί πόροι

Ιlωγωνορινική προβολή κρανίου:
Σε μια πωγωνορινική ακτινογραφία κρανίου εξετάζονται κατά κ-dριο λόγο οι παραρρίνιοι κόλποι (μετωπιαίοι κόλποι, ιγμόρεια άντρα, σφηνοειδής κόλπος).
Οι παραρρίνιοι κόλποι απεικονίζονται στην ακτινογραφία σαν διαυγάσεις, γιατί είναι κοιλότητες που περιέχουν αέρα . Οι μετωπιαίοι κόλποι (συνηθέστερα δύο) φαίνονται καλά πάνω από τους οφθαλμικούς κόγχους, ενώ κάτω από αυτούς βρίσκονται τα ιγμόρεια άντρα , που απεικονίζονται σαν τριγωνικές διαυγάσεις.
Στο κάτω μέρος των ιγμόρειων άντρων διακρίνονται τα φατνιακά κολπώματα των άνω γνάθων, ενώ τα άνω χείλη των λιθοειδών οστών προβάλλουν κάτω από τα ιγμόρεια. Ο σφηνοει­ δής κόλπος αναδεικνύεται μέσα από το ανοικτό στόμα.

Στα πλάγια των οφθαλμικών κόγχων αναδεικνύεται μια γραμμώδης σκίαση, η ανώνυμη γραμμ ή.
Στο κέντρο απεικονίζεται η ρινική κοιλότητα με τα ρινικά οστά και το ρινικό διάφραγμα , ενώ στο κατώτερο μέρος φαίνονται οι γωνίες της κάτω γνάθου και το γένειο.
Εικόνα 1.8. Πωγονορινική προβολή κρανίου ( κατά waters )
- 1. Ρινικό οστό
- 6. Γένειο
- 2. Ρινικό διάφραγμα
- 3. Ιγμόρειο άντρο
- 4. Φατνιακό κόλπωμα της άνω γνάθου
- 5. Άνω χείλος λιθοειδούς
- 7. Μετωπιαίος κόλπος
- 8. Ανώνυμος γραμμή
- 9. Οφθαλμικός Κόγχος
- 10. Σφηνοειδής κόλπος
- 11. Γωνία κάτω γνάθου

L.2.2. ι\κτινοανατομία σπονδυλικής στήλης
Εικόνα 1.9. Π -0 Προβολή Α.Μ.Σ.Σ.
- 1. Κρανίο
- 2. Σώμα σπονδύλου Α5
- 3. Αγκιστροειδής απόφυση Α6
- 4. Εγκάρσια απόφυση Θl
- 5. Εγκάρσια απόφυση Α3
- 6. Μεσοσπονδύλιο διάστημα Α3-Α4
- 7. Ακανθώδης απόφυση
- 8. Τραχεία

Η-0 προβολή Α.Μ.Σ.Σ :
Στην προσθιοπίσθια ακτινογραφία Α.Μ.Σ.Σ. απεικονίζονται οι σπόνδυλοι από τον 3ο αυχε­ νικό έως τον lo θωρακικό, ο οποίος διακρίνεται από τους υπόλοιπους λόγω της άρθρωσης του με την πρώτη πλευρά. Οι δύο πρώτοι aυχενικοί σπόνδυλοι συμπροβάλλονται με το κρανίο και δεν αναγνωρίζονται.
Στην ακτινογραφία αναδεικνύονται ικανοποιητικά τα σώματα των σπονδύλων, οι εγκάρσιες aποφύσεις δεξιά και αριστερά, οι αγκιστροσπονδυλικές aρθρώσεις καθώς και τα μεσοσπονδύ­ λια διαστήματα, που διαυγάζουν μεταξύ των σωμάτων.

Στο μέσο των κατώτερων σπονδυλικών σωμάτων απεικονίζονται σκιάσεις που μοιάζουν με δάκρυ και προέρχονται από τη συμπροβολή των ακανθωδών αποφύσεων με τα σώματα.
Η διαυγαστική περιοχή που συμπροβάλλεται με τους κατώτερους aυχενικούς σπονδύλους αντιστοιχεί στην τραχεία.

Ιlλάγια προβολή Α., 1.Σ.Σ.:
Στην πλάγια ακτινογραφία Α.Μ.Σ.Σ. απεικ ονιςο\ αι και οι επτά aυχενικοί σπόνδυλοι. Τα σπονδυλικά σώματα αναδεικνύονται σε πλάγια θ έση κα ι τα μεσοσπονδύλια διαστήματα φαίνονται ανοιχτά ανάμεσα τους. Πίσω από αυτά απεικο νίζ 't αι η άνω και η κάτω aρθρική απόφυση κάθε σπονδύλου και ανάμεσα τους σχηματίζεται η με c>ν δυλική διάρθρωση.
Οι εγκάρσιες aποφύσεις συμπροβάλλονται με τα σώματα των σ πονδύλων και απεικονίζονται ως σκιάσεις πάνω σ' αυτά.
Οι ακανθώδεις aποφύσεις αναγνωρίζονται στο πίσω μέρος των σπονδύλων με μεγαλύτερη αυτήν του Α 7.

Στο πάνω μέρος της Α.Μ.Σ.Σ. και κάτω από τη βάση του κρανίου διακρίνονται το πρόσθιο τό­ ξο του άτλαντα και το περίγραμμα του οδόντα.
Στο πρόσθιο τμήμα της ακτινογραφίας απεικονίζεται μια διαυγαστική περιοχή που αντιστοι­ χεί στην τραχεία.
Εικόνα 1.10. Πλάγια προβολή Α.Μ.Σ . Σ.
- 1. Βάση του κρανίου
- 2. Ακανθώδης απόφυση Α2
- 3. Εγκάρσια απόφυση Α4
- 4. Άνω (ανάντης) aρθρική απόφυση
- 5. Κάτω (κατάντης) aρθρική απόφυση
- 6. Ακανθώδης απόφυση Α 7
- 7. Πρόσθιο τόξο του άτλαντα
- 8. Μεσοσπονδύλιο διάστημα
- 9. Διαύγαση της τραχείας
- 10. Άνω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 11. Κάτω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 12. Σώμα του Α 7
- 13. Οδόντας

ΙΙ-0 προβολή Θ.Μ.Σ.Σ.:
Με την προσθιοπίσθια ακτινογραφία Θ.Μ.Σ.Σ . απεικονίζονται όλοι οι θωρακικοί σπόνδυλοι. Περιλαμβάνονται επίσης στην ακτινογραφία ο Α7 και ο 01.
Οι θωρακικοί σπόνδυλοι ξεχωρίζουν από τους υπόλοιπους λόγω της άρθρωσης τους με τις πλευρές.
Στην προβολή αυτή αναδεικνύονται τα σώματα των σπονδύλων με τα μεσοσπονδύλια διαστή­ ματα ανάμεσα τους και οι εγκάρσιες aποφύσεις.
Οι ακανθώδεις aποφύσεις απεικονίζονται ως δακρυοειδείς σκιάσεις στο μέσο των σωμάτων, ενώ δεξιά και αριστερά αυτών αναγνωρίζονται οι aυχένες των σπονδυλικών τόξων ως στρογ ­ γυλές σκιάσεις. Επίσης απεικονίζονται οι άνω και κάτω aρθρικές aποφύσεις των σπονδύλων.

Οι ανώτεροι θωρακικοί σπόνδυλοι συμπροβάλλονται με τη διαύγαση της τραχείας, η οποία στο ύψος του Θ4 και Θ5 διχάζεται στους δύο κύριους βρόγχους.
Εικόνα 1.11. Π-0 προβολή Θ.Μ.Σ.Σ.
- 1. Ακανθώδης απόφυση
- 2. Διχασμός της τραχείας
- 3. Αυχένας του σπονδυλικού τόξου
- 4. Άνω (ανάντη ς) aρθρική απόφυση
- 5. Σώμα σπονδύλου
- 6. Άνω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 7. Κάτω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 8. Εγκάρσια απόφυση
- 8. Εγκάρσια απόφυση
- 9. Μεσοσπονδύλιο διάστημα 10.12η πλευρά

11-0 προβολή Ο.Ι.Μ.Σ.Σ:
Σε μια προσθιοπίσθια προβολή Ο.Ι.Μ.Σ.Σ. περιλαμβάνεται η σπονδυλική στήλη από τον Θ12 μέχρι το ιερό οστό και τον κόκκυγα. Στη μέση γραμμή απεικονίζονται τα σώματα των οσφυίκών σπονδύλων (01 - 05), τοποθετημένα το ένα πάνω από το άλλο. Σε κάθε σπονδυλικό σώμα ξεχωρίζουν η άνω και η κάτω επιφάνεια, ενώ ανάμεσά τους διαυγάζουν τα μεσοσπονδύλια δια­ στήματα.
Οι εγκάρσιες aποφύσεις προβάλλουν δεξιά και αριστερά από τα σπονδυλικά σώματα. Οι ακανθώδεις aποφύσεις συμπροβάλλονται με τα σώματα και φαίνονται στο μέσο τους ως ωοειδείς σκιές (σα δάκρυ). Όλες οι ακανθώδεις aποφύσεις βρίσκονται στην ίδια νοητή ευθεία. Οι aυχέ­ νες των σπονδυλικών τόξων διακρίνονται ως στρογγυλές σκιάσεις στα πλάγια των σωμάτων των σπονδύλων.

Ο Θ12 ξεχωρίζει από τους οσφυίκούς σπονδύλους λόγω της άρθρωσής του με τη 12η πλευρά. Κάτω από τον Θ12 αναγνωρίζουμε τον 01 και με αυτό τον τρόπο καθίσταται δυνατή η αρίθμηση των σπονδύλων.
Το ιερό οστό και ο κόκκυγας έχουν τριγωνικό σχήμα και απεικονίζονται στο κάτω τμήμα της σπονδυλικής στήλης. Εδώ διακρίνονται τα ιερά τρήματα και οι ιερολαγόνιες διαρθρώσεις, που έχουν ακανόνιστο σχήμα.
Συχνή είναι η εμφάνιση διαυγάσεων στα πλάγια της σπονδυλικής στήλης, που οφείλονται στην παρουσία αερίων στο έντερο.

Εικόνα 1.12. Π-0 προβολή Ο.Ι.Μ.Σ.Σ.
- 1. Σώμα 01
- 2. Άνω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 3. Κάτω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 4. Ιερά τρήματα
- 5. Κόκκυγας
- 6. 12η πλευρά
- 7. Αέρας στο έντερο
- 8. Αυχένας του σπονδυλικού τόξου
- 9. Ακανθώδης απόφυση
10.Εγκάρσια απόφυση 11.Ιερολαγόνια διάρθρωση

Ηλάγια προβολή Ο.Ι.Μ.Σ.Σ.:
Σε μια πλάγια προβολή Ο.Ι.Μ.Σ.Σ. απεικονίζεται η σπονδυλιΚή στήλη από τον Θ12 μέχρι το ιερό οστό και τον κόκκυγα σε πλάγια θέση.
Τα σπονδυλικά σώματα (01 - 05) διακρίνονται καθαρά, χωρίς συμπροβολές, το ένα πάνω από το άλλο και τα μεταξύ τους μεσοσπονδύλια διαστήματα φαίνονται ανοικτά. Πίσω από τα σπονδυλικά σώματα απεικονίζονται τα μεσοσπονδύλια τρήματα ως ωοειδείς διαυγάσεις.
Οι ακανθώδεις aποφύσεις διακρίνονται προς τα πίσω ενώ οι εγκάρσιες συμπροβάλλονται με τα τόξα των σπονδύλων. Ακόμα βλέπουμε τις άνω και κάτω aρθρικές aποφύσεις και τις μεταξύ τους aρθρώσεις.

Το ιερό οστό και ο κόκκυγας απεικονίζονται σε πλάγια θέση. Στο πρόσθιο και άνω μέρος του ιερού οστού αντιστοιχεί το ακρωτήριο των μαιευτήρων.
Εικόνα 1.13. Πλάγια προβολή Οσφυοίεράς μοίρας
- 1. Μεσοσπονδύλιο διάστημα
- 2. Άνω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 3. Κάτω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 4. Ακρωτήριο των μαιευτήρων
- 5. Ιερόν οστούν
- 6. Κόκκυγας
- 7. Σώμα 02
- 8. Μεσοσπονδύλιο τρήμα
- 9. Εγκάρσια απόφυση
- 10.Άνω ( ανάντης ) aρθρική απόφυση
- 11.Ακανθώδης απόφυση
- 12 . Κάτω ( κατάντης ) aρθρική απόφυση
1.2.3. \κτινοανατομία θωρακικού κλωβούΕικόνα 1.14. Ο-Π προβολή πλευρών
- 1. Αέρας στην τραχεία
- 2. 1 η πρόσθια πλευρά
- 3. Έσω χείλος ωμοπλάτης
- 4. 7η οπίσθια πλευρά
- 5. llη πλευρά
- 6. Κλείδα
- 7. Στερνοκλειδική άρθρωση
- 8. Έξω χείλος ωμοπλάτης

0-Π προβολή πλευρών:
Σε μια οπισθοπρόσθια προβολή πλευρών απεικονίζονται οι πλευρές, το πνευμονικό παρέγχυμα και η καρδιαγγειακή σκιά. Οι πλευρές αναδεικνύονται σαν ταινιοειδείς σκιάσεις διαμέσου του πνευμονικού παρεγχύματος, που διαυγάζει. Τα οπίσθια άκρα των πλευρών έχουν περίπου εγκάρσια πορεία ενώ τα πρόσθια φέρονται λοξά, από πάνω προς τα κάτω και έσω. Το οπίσθιο άκρο κάθε πλευράς βρίσκεται σε υψηλότερη θέση από το αντίστοιχο πρόσθιο. Οι πλευρικοί χόνδροι απεικονίζονται μόνο όταν είναι αποτιτανωμένοι. Η πρώτη πλευρά ξεχωρίζει, γιατί το οπίσθιο άκρο της αρθρώνεται με τον πρώτο θωρακικό σπόνδυλο. Έτσι, ξεκινώντας από αυτή είναι δυνατό να αναγνωρίσουμε τις υπόλοιπες πλευρές.

Οι κατώτερες πλευρές προβάλλουν διαμέσου της κοιλιάς αλλά απεικονίζονται καλύτερα σε ειδική προβολή κατώτερων πλευρών. Οι θωρακικοί σπόνδυλοι δε διακρίνονται με ευκρίνεια, γιατί συμπροβάλλονται με το στέρνο και την καρδιαγγειακή σκιά. Στους ανώτερους θωρακικούς σπονδύλους συμπροβάλλεται η τραχεία και φαίνεται ως μια επιμήκης διαύγαση. Στο άνω τμήμα του θώρακα απεικονίζονται καθαρά οι κλείδες σαν επιμήκεις σκιάσεις, που φέρονται λοξά προς τα έσω και κάτω μέχρι το στέρνο. Στο σημείο αυτό αναδεικνύονται και οι στερνοκλειδικές aρθρώσεις. Οι ωμοπλάτες προβάλλουν στην περιφέρεια του άνω πνευμονικού πεδίου.

- 9. 4η πρόσθια πλευρά lΟ.Καρδιαγγειακή σκιά

1 .2.4. Ακτινοανατομία ωμικής ζώνης -άνω άκρου
Εικόνα 1.15. Π-0 προβολή ώμου
- 1. Κλείδα
- 2. Άνω γω'νία ωμοπλάτης
- 3. Κορακ()ειδής απόφυση
- 4. Ωμοπλάτη
- 5. Έσω χείλος ωμοπλάτης
- 6. Χειρουργικός αυχένας του βραχιονίου
- 7. Ακρωμιοκλειδική διάΙ?θρωση
- 8. Ακρώμιο
- 9. Αρθρική επιφάνεια ωμογλήνης

ΙΙ-0 προβολή ώμου:
Σε μια προσθιοπίσθια ακτινογραφία ώμου απεικονίζεται η άρθρωση του ώμου, που σχηματί­ ζεται από την ωμογλήνη της ωμοπλάτης και την κεφαλή του βραχιονίου οστού.
Η ωμογλήνη απεικονίζεται ως ωοειδής σκίαση αλλά δεν διακρίνεται καθαρά, γιατί ένα μέρος της συμπροβάλλεται με την κεφαλή του βραχιονίου οστού. Πάνω από την ωμογλήνη αναδει­ κνύεται το ακρωμιακό άκρο της κλείδας, το ακρώμιο της ωμοπλάτης και η ακρωμιοκλειδική διάρθρωση. Η κορακοειδής απόφυση βρίσκεται προς τα άνω και έσω από την ωμογλήνη.

Το μεγαλύτερο μέρος της ωμοπλάτης συμπροβάλλεται με το ανώτερο τμήμα του θώρακα και των πλευρών, διακρίνονται όμως οι γωνίες και τα χείλη της.
Στην κατά μέτωπο ακτινογραφία ώμου απεικονίζεται ακόμα το άνω τριτημόριο του βραχιο­ νίου οστού. Προς τα πάνω προβάλλει η κεφαλή, ενώ το στενότερο τμήμα κάτω από αυτή που φαίνεται ως σκιερή γραμμή, είναι ο ανατομικός αυχένας του βραχιονίου οστού.
Όταν το άνω άκρο τοποθετείται σε θέση έξω στροφής, προβάλλει προς τα έξω το μεγάλο βρα­ χιόνιο όγκωμα, ενώ το μικρό βραχιόνιο όγκωμα συμπροβάλλεται με το βραχιόνιο οστό. Το στενό τμήμα κάτω από τα δύο ογκώματα είναι ο χειρουργικός αυχένας και αμέσως μετά συνεχίζει το ανώτερο τμήμα του σώματος του βραχιονίου οστού.

lΟ.Ανατομικός αυχένας του
βραχιονίου
- ll.Χείλος ωμογλήνης
12.'Εξω
~είλος ωμοπλάτης

11-0 προβολή αγκώνα:
Στην κατά μέτωπο ακτινογραφία αγκώνα αναδεικνύονται το κάτω τριτημόριο του βραχιονίου και το άνω τριτημόριο του αντιβραχίου (πήχη) που αποτελείται από δύο οστά, την κερκίδα προς τα έξω και την ωλένη προς τα έσω.
Όπως είναι γνωστό, η άρθρωση του αγκώνα είναι σύνθετη άρθρωση και αποτελείται από τρεις επιμέρους aρθρώσεις οι οποίες αναδεικνύονται ικανοποιητικά στη συγκεκριμένη ακτινο­ γραφία. Πρόκειται για την βραχιονοκερκιδική ανάμεσα στον κόνδυλο του βραχιονίου και την κεφαλή της κερκίδας, τη βραχιονοωλένια ανάμεσα στην τροχιλία του βραχιονίου και τη μηνο­ ειδή εντομή της ωλένης και την άνω κερκιδωλενική άρθρωση ανάμεσα στην κερκίδα και την ωλένη.

Στην ακτινογραφία αναγνωρίζονται επίσης το περίγραμμα του ωλέκρανου, καθώς συμπρο­ βάλλεται με το βραχιόνιο οστό, ο ωλεκρανικός βόθρος, η παρακονδύλια και η παρατροχίλια απόφυση.

Πλάγια προβολή αγκώνα:
Στην ακτινογραφία αυτή αναδεικνύεται η άρθρωση του αγκώνα σε πλάγια θέση, το κάτω τριτημόριο του βραχιονίου και το άνω τριτημόριο του αντιβραχίου με την κερκίδα και την ωλένη. Συγκεκριμένα απεικονίζεται πολύ καλά το ωλέκρανο και αναγνωρίζονται ικανοποιητικά η κεφα­ λή της κερκίδας, το κερκιδικό όγκωμα, η άνω κερκιδωλενική άρθρωση, η βραχιονοκερκιδική άρ­ θρωση και η τροχιλία.
Εικόνα 1.16. Π-0 & Πλάγια προβολή αγκώνα
- 1. Ωλεκρανικός βόθρος
- 2. Παρατροχίλια απόφυση
- 3. Έσω κόνδυλος βραχιονίου
- 4. Ωλέκρανο
- 5. Κερκιδικό όγκωμα
- 6. Βραχιόνιο
- 7. Κεφαλή κερκίδας
- 8. Παρακονδύλια απόφυση
- 9. Έξω κόνδυλος βQαχιονίου
- lΟ.Βραχιονοκερκιδική άρθρωση
- ll . Τροχιλία
- 12 . Βραχιονοωλένια διάρθρωση
- 13 . Ωλένη
- 14.Κερκίδα

0 -1 προβολή πηχεοκαρπικiς άρθρωσης:
Σε μια οπισθοπρόσθια προβολή πηχεοκαρπικής άρθρωσης ' βλέπουμε: τα κάτω άκρα της ωλένης και της κερκίδας, την πηχεοκαρπική διάρθρωση και τα οστά του καρπού.
Τα κάτω άκρα της ωλένης και της κερκίδας απεικονίζονται στην ακτινογραφία μαζί με την κάτω κερκιδωλενική άρθρωση. Στην περιφέρειά τους προβάλλουν οι στυλοειδείς aποφύσεις της ωλένης και της κερκίδας.
Η πηχεοκαρπική διάρθρωση σχηματίζεται από την κάτω aρθρική επιφάνεια της κερκίδας και από την άνω επιφάνεια των τριών πρώτων οστών του καρπού ( σκαφοειδές, μηνοειδές και πυραμοειδές).

Τα οστά του καρπού είναι οκτώ και σχηματίζουν δύο σειρές που η κάθε μια από αυτές αποτελείται από τέσσερα οστά. Αμέσως μπροστά από την κερκίδα φαίνεται το πρώτο οστό του καρπού, το σκαφοειδές. Δίπλα του είναι το μηνοειδές και το πυραμοειδές, ενώ το πισοειδές συμπροβάλλεται με μέρος του πυραμοειδούς.
Μπροστά από το σκαφοειδές φαίνονται στη σειρά: το μεγάλο πολύγωνο, το μικρό πολύγωνο, το κεφαλωτό και το αγκιστρωτό (με την αγκιστροειδή απόφυση)
Εικόνα 1.17. 0Π προβολή πηχεοκαρπικής
- 1. Αγκιστρωτό (αγκιστροειδής απόφυση)
- 2. Πισοειδές
- 3. Πυραμοειδές
- 4. Μηνοειδές
- 5. Στυλοειδής απόφυση της ωλένης
- 6. Κάτω κερκιδωλενική διάρθρωση
- 7. Έλασσον πολύγωνο
- 8. Μείζον πολύγωνο
- 9. Κεφαλωτό
- lΟ.Σκαφοειδές
- ll.Στυλοειδής απόφυση κερκίδας

0-Η προβολή άκρας χειρός:
Σε μια οπισθοπρόσθια ακτινογραφία άκρας χειρός βλέπουμε: τα κάτω άκρα της ωλένης και της κερκίδας, την πηχεοκαρπική διάρθρωση, τα οστά του καρπού, τα μετακάρπια και τις φάλαγγες των δακτύλων.
Τα μετακάρπια είναι πέντε και απεικονίζονται στην ακτινογραφία μαζί με τις καρπομετα­ κάρπιες και τις μετακαρπιοφαλαγγικές διαρθρώσεις. Το πρώτο μετακάρπιο που ανήκει στον αντίχειρα, βρίσκεται προς την πλευρά της κερκίδας. Σε κάθε μετακάρπιο διακρίνεται περιφε­ ρικά η κεφαλή και κεντρικά η βάση.

Οι φάλαγγες των δακτύλων φαίνονται καθαρά μαζί με τις μεσοφαλαγγικές διαρθρώσεις (περιφερική, κεντρική). Οι φάλαγγες των δακτύλων ( lη, 2η ή μέση και 3η ή ονυχοφόρος) είναι τρεις για κάθε δάκτυλο εκτός από το μεγάλο που έχει δύο.
Πολλές φορές διακρίνονται μικρά σησαμοειδή οστά, τα οποία εντοπίζονται δίπλα από τα μετακάρπια και τις φάλαγγες των δακτύλων.
Εικόνα 1.18. Ο-Π προβολή άκρας χειρός
- 1. Ονυχοφόρος φάλαγγα
- 2. Περιφερική μεσοφαλαγγική διάρθρωση
- 3. Μέση φάλαγγα
- 4. Βάση της πρώτης φάλαγγας
- 5. Κεφαλή του μετακαρπίου
- 6. Καρπομετακάρπιες διαρθρώσεις
- 7. Ωλένη
- 8. Κάτω κερκιδωλενική διάρθρωση
- 9. Κερκίδα

1 .2.5. Ακτινοανατομία πυελικής ζώνης -κάτ(ο άκρου
Εικόνα 1.19. Π-0 προβολή λεκάνης
- 1. Λαγόνια ακρολοφία
- 2. Πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα
- 3. Κοτύλη
- 4. Μείζων τροχαντήρας
- 5. Αυχένας του μηριαίου
- 6. Θυροειδές τρήμα
- ll.Κόκκυγας
- 7. Κάτω κλάδος του ηβικού οστού
- 12.Άνω κλάδος ηβικού οστού
- 8. Ιερολαγόνια διάρθρωση
- 13.Ηβική σύμφυση
- 9. Οπίσθια άνω λαγόνια άκανθα
- 10. Ιερό οστούν
- 14.Ισχιακό κύρτωμα
- 15.Ελάσσων τροχαντήρας

ΙΙ-0 προβολή λεκά ηςισχίων:
Στην Π-0 ακτινογραφία λεκάνης-ισχίων απεικονίζονται τα δύο ανώνυμα οστά, που συνδέ­ ονται εμπρός με την ηβική σύμφυση. Προς τα πίσω αρθρώνονται με το ιερό οστό σχηματίζοντας τις ιερολαγόνιες aρθρώσεις οι οποίες απεικονίζονται σαν γραμμοειδείς διαυγάσεις στην ακτινογραφία. Κάτω από το ιερό οστό αναγνωρίζεται ο κόκκυγας. Το κάθε ανώνυμο οστό προέρχεται, όπως είναι γνωστό, από τη συνοστέωση τριών οστών του λαγόνιου, του ηβικού (άνω και κάτω κλάδος) και του ισχιακού. Στην περιοχή του λαγόνιου οστού αναγνωρίζεται η λαγόνια ακρολοφία, που καταλήγει προς τα εμπρός στην πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα και προς τα πίσω στην οπίσθια άνω λαγόνια άκανθα. Τα ισχιακά οστά σχηματίζουν τα ισχιακά κυρτώματα προς τα κάτω, ενώ ανάμεσα σ' αυτά και τους άνω κλάδους των ηβικών οστών αναδεικνύονται δύο διαυγάσεις, που αντιστοιχούν στα θυροειδή τρήματα.

Στην περιοχή συνένωσης των τριών οστών (λαγόνιο, ηβικό και ισχιακό) σχηματίζεται η aρθρική επιφάνεια της κοτύλης. Αυτή αρθρώνεται με την κεφαλή του μηριαίου σχηματίζοντας την άρθρωση του ισχίου. Στο άνω τριτημόριο του μηριαίου οστού, απεικονίζεται εκτός από την κεφαλή ο μείζων τροχαντήρας και ο ανατομικός αυχένας του μηριαίου. Εάν κατά τη λήψη της ακτινογραφίας τα άκρα πόδια δεν είναι τοποθετημένα σε έσω στροφή, ενδεχομένως να αναγνωρίζεται και ο ελάσσων τροχαντήρας.

Π-0 προβολή γόνατος:
Σε μια Π-0 προβολή γόνατος απεικονίζονται το κάτω τριτημόριο του μηριαίου οστού, το άνω τριτημόριο της κνήμης και της περόνης και η μηροκνημιαία διάρθρωση. Η επιγονατίδα φαίνεται σαν σκίαση, που προβάλλει στο κέντρο του κάτω τμήματος του μηριαίου οστού. Τα όριά της δε διακρίνονται πολύ καθαρά λόγω της συμπροβολής της με το μηριαίο. Στην περιφέρεια του μηριαίου, κάτω από την επιγονατίδα, προβάλλουν ο έσω και ο έξω μηριαίος κόνδυλος. Πάνω από τους κονδύλους αναδεικνύονται αντίστοιχα τα έσω και έξω υπερκονδύλια κυρτώματα. Κάτω από το μηριαίο βρίσκονται η κνήμη και η περόνη. Η κνήμη προς τα έσω είναι μεγαλύτερη από την περόνη και αρθρώνεται με το μηριαίο ( μηροκνημιαία διάρθρωση ). Στο μέσο του άνω τμήματος της κνήμης διακρίνονται τα έσω και έξω γληνιαία φύματα. Η περόνη δεν αρθρώνεται με το μηριαίο αλλά μόνο με την κνήμη (άνω κνημοπερονιαία διάρθρωση). Στην προβολή αυτή διακρίνεται η κεφαλή, ο αυχένας της περόνης και η άνω κνημοπερονιαία διάρθρωση.

Πλάγια προβολή γόνατος:
Σε μια πλάγια προβολή γόνατος απεικονίζονται το κάτω τριτημόριο του μηριαίου οστού, το άνω τριτημόριο της κνήμης και της περόνης και η άρθρωση του γόνατος (μηροκνημιαία, επιγονατιδομηριαία) σε πλάγια θέση. Στην περιφέρεια του μηριαίου οστού ο έσω και ο έξω κόνδυλος επιπροβάλλονται. Η επιγονατίδα διακρίνεται μπροστά από το κάτω άκρο του μηριαίου οστού και η επιγονατιδομηριαία άρθρωση φαίνεται ανοικτή.
Εικόνα 1.20. Πλάγια & Π-0 προβολή γονάτου
- 1. Επιγονατιδομηριαία άρθρωση
- 2. Επιγονατίδα
- 3. Οι κόνδυλοι του μηριαίου
- 4. Γληνιαίο φύμα
- 5. Μηριαίο
- 6. Οπίσθιο τρίγωνο λίπους
- 7. Έσω υπερκονδύλιο κύρτωμα
- 8. Έσω μηριαίος κόνδυλος
- 9. Μηροκνημιαία άρθρωση
- 10. Άνω κνημοπερονιαία διάρθρωση
- ll.Κεφαλή της περόνης
- 12.Κνήμη
- 13.'Εξω υπερκονδύλιο κύρτωμα
- 14.'Εξω μηριαίος κόνδυλος
- 15.'Εξω γληνιαίο φύμα
- 16.'Εσω γληνιαίο φύμα

J-0 προβολή ποδοκνημικής άρθρωσης:
Με την Π-0 προβολή ποδοκνημικής άρθρωσης απεικονίζεται το κάτω τριτημόριο της κνήμης προς τα έσω, που καταλήγει στο έσω σφυρό, και της περόνης προς τα έξω, που καταλήγει στο έξω σφυρό. Αναδεικνύεται επίσης το άνω τμήμα του αστραγάλου, που αρθρώνεται με τα δύο προαναφερόμενα οστά σχηματίζοντας σύνθετη άρθρωση.
Η σύνθετη αυτή άρθρωση αποτελείται από την αστραγαλοκνημική άρθρωση ανάμεσα στην τροχιλία του αστραγάλου και στο κάτω άκρο της κνήμης, την αστραγαλοπερονιαία άρθρωση μεταξύ αστραγάλου και περόνης και την κάτω κνημοπερονιαία άρθρωση ή συνδέσμωση, που σχηματίζεται από την άρθρωση της κνήμης και της περόνης.

Πλάγια προβολή ποδοκνημικής άρθρωσης:
Στην ακτινογραφία αυτή αναδεικνύεται το κάτω τριτημόριο της κνήμης με το οπίσθιο χείλος της, η αστραγαλοκνημιαία άρθρωση σε πλάγια θέση, ο aστράγαλος (τροχιλία, αυχένας, κεφαλή) και η πτέρνα. Στο πίσω και κάτω μέρος της πτέρνας απεικονίζεται το κύρτωμα αυτής. Το περί­ γραμμα του έξω σφυρού καθώς και αυτό του έσω σφυρού αναγνωρίζονται καθώς συμπροβάλ­ λονται με τον αστράγαλο.
Επίσης με την ακτινογραφία αυτή αναγνωρίζονται το σκαφοειδές οστό, που αρθρώνεται με τον αστράγαλο και λίγο πιο μπροστά το έσω ( lo) σφηνοειδές οστό. Κάτω απ' αυτά απεικονί­ ζεται το κυβοειδές οστό ενώ πιο μπροστά από το κυβοειδές αναδεικνύεται το φύμα του 5ου μετα­ ταρσίου.

Εικόνα 1.21. Πλάγια & Π-0 προβολή ποδοκνημικής
- 1. Κνήμη
- 2. Περόνη
- 3. Αστραγαλοκνημική διάρθρωση
- 8. Έσω σφηνοειδές
- 4. Τροχιλία αστραγάλου
- 9. Κυβοειδές
- 5. Αυχένας αστραγάλου
- lΟ.Φύμα 5ου μεταταρσίου
- 6. Κεφαλή αστραγάλου
- 7. Σκαφοειδές
- ll.Έσω σφυρό
- 12.Έξω σφυρό
- 13.Πτέρνα
- 14.Κύρτωμα της πτέρνας
- 15.Κάτω κνημοπερονιαία διάρθρωση

ΙΙ-0 πρ βολή άκρου ποδός:
Σε μια Π-0 προβολή άκρου ποδός απεικονίζονται τα οστά του ταρσού, τα μετατάρσια και οι φάλαγγες των δακτύλων.
Από τα οστά του ταρσού διακρίνονται καθαρά το σκαφοειδές, το μηνοειδές και τα τρία σφηνοειδή (έσω, μέσο και έξω). Ο aστράγαλος και η πτέρνα δεν αποτυπώνονται με ευκρίνεια, γιατί κατά το μεγαλύτερο μέρος τους συμπροβάλλονται.
Η προβολή αυτή μας επιτρέπει ακόμα να δούμε τα πέντε μετατάρσια και σε καθένα από αυτά να διακρίνουμε τη βάση κεντρικά και την κεφαλή περιφερικά. Βλέπουμε ακόμα τις φάλαγγες των δακτύλων (lη, 2η ή μέση και 3η ή ονυχοφόρο) και τις μεταξύ τους μεσοφαλαγγικές aρθρώσεις .

Πολλές φορές απεικονίζονται μικρά σησαμοειδή οστά (συνήθως δύο) τα οποία συμπροβάλ­ λονται με την κεφαλή του πρώτου μεταταρσίου.
- 1. Ονυχοφόρος φάλαγγα
- 7. Μέσο σφηνοειδές
- 2. Περιφερική μεσοφαλαγγική διάρθρωση
- 3. Σησαμοειδή οστά
- 4. Κεφαλή 3ου μεταταρσίου
- 5. Βάση 2ου μεταταρσίου
- 6. Έσω σφηνοειδές
- 8. Έξω σφηνοειδές
- 9. Σκαφοειδές
- lΟ.Κυβοειδές
- ll.Πτέρνα
Εικόνα 1.22. Π-0 προβολή άκρου ποδός

1.3. ΑΞΟΝΙΚΉΥΠΟΛΟΠΣΤΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ
Η Yf, όπως γνωρίζουμε, παρέχει εικόνες σε εγκάρσια και στεφανιαία επίπεδα. Επιπλέον, σε αντίθεση με την απλή ακτινογραφία επιτρέπει την απεικόνιση των μαλακών δομών του ανθρώ­ πινου σώματος με υψηλή διακριτική ικανότητα.
Έτσι η Υ.Τ. δίνει σημαντικές πληροφορίες σε περιπτώσεις καταγμάτων, προβολής μεσοσπον­ δυλίου δίσκου, σε διάφορες παθήσεις των αρθρώσεων, σε όγκους και σε μεταστάσεις.
Η εφαρμογή τεχνικών υψηλής ευκρίνειας (επιλογή κατάλληλων αλγόριθμων) και η δυνατό­ τητα τρισδιάστατης απεικόνισης καθιστούν την αξονική τομογραφία πολύ σημαντική διαγνω­ στική μέθοδο του ερειστικού συστήματος.

Η αναλυτική παρουσίαση της ακτινοανατομίας στην αξονική τομογραφία θα ήταν έξω από τους σκοπούς αυτού του βιβλίου. Γι' αυτό παρακάτω παραθέτουμε ενδεικτικά την αδρή ακτινοα­ νατομία σε ορισμένες τομές, που θεωρούνται αντιπροσωπευτικές εικόνες των κυριότερων εξετά­ σεων, οι οποίες πραγματοποιούνται με τον αξονικό τομογράφο.

Εικόνα: 1.23.
cr εγκεφάλου -στεφανιαίο επίπεδο
- 1. Μετωπιαίο οστό
- 2. Ρινικό διάφραγμα
- 3. Ρινική κόγχη
- 4. Κάτω γνάθος
- 5. Κροταφίτης μυς
- 6. Ζυγωματικό οστό
- 7. Ιγμόρειο άντρο

Εικόνα: 1.24.
cr εγκεφάλου -στεφανιαίο επίπεδο
- 1. Βρεγματικό οστό
- 2. Ζυγωματικό τόξο
- 3. Ρινοφάρυγγας
- 4. Κάτω γνάθος
- 5. Σφηνοειδής κόλπος
- 6. Σφηνοειδές οστό

Εικόνα: 1.25.
cr εγκεφάλου -εγκάρσιο επίπεδο
- 1. Μετωπιαίο οστό
- 2. Πρόσθια κλινοειδής απόφυση
- 3. Κροταφικός λοβός εγκεφάλου
- 4. Κροταφικό οστό
- 5. Μετωπιαίος λοβός εγκεφάλου
- 6. Τουρκικό εφίππιο (βόθρος υπόφυσης)
- 7. Παρεγκεφαλίδα
- 8. Ινιακό οστό

Εικόνα: 1.26.
cr εγκεφάλου -εγκάρσιο επίπεδο
- 1. Μετωπιαίο οστό
- 2. Πλάγιες κοιλίες εγκεφάλου
- 3. Παρεγκεφαλίδα
- 4. Ινιακός λοβός εγκεφάλου
- 5. Μετωπιαίος λοβός εγκεφάλου
- 6. Βρεγματικό οστό
- 7. Ινιακό οστό

Εικόνα: 1.27.
cr ισχίου -εγκάρσιο επίπεδο
- 1. Ηβικό οστό
- 2. Κεφαλή μηριαίου
- 3. Μεγάλος γλουτιαίος μυς
- 4. Κόκκυγας
- 5. Ουροδόχος κύστη
- 6. Μείζων τροχαντήρας
- 7. Ισχιακό οστό
Εικόνα: 1.28. CΓ Ο.Μ.Σ.Σ. -εγκάρσιο επίπεδο
- 1. Παχύ έντερο
- 2. Κάτω κοίλη φλέβα
- 3. Σώμα σπονδύλου
- 4. Ψοtτης μυς
- 5. Σπονδυλικό τρήμα
- 6. Εγκάρσια απόφυση
- 7. Ακανθώδης απόφυση
- 8. Αορτή
- 9. Αυχένας σπονδύλου 10.Σπονδυλικό τόξο
- ll.Ραχιαίος μυς

1.4. ΜΑΓΝΗΤΙΚΉ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ
Η μαγνητική τομογραφία παρέχει πολύτιμες πληροφορίες, που άλλες διαγνωστικές μέθοδοι δεν είναι σε θέση να δώσουν.
Όπως ήδη γνωρίζουμε, μας δίνει τη δυνατότητα απεικόνισης σε όλα τα επίπεδα. Οι εικόνες που λαμβάνονται χαρακτηρίζονται από υψηλή σκιαγραφική αντίθεση.
Ο ρόλος της στη διάγνωση παθήσεων ή τραυματισμών στα μαλακά μόρια είναι αναντικατά­ στατος. Ακόμα, βοηθά σημαντικά στην εντόπιση όγκων και φλεγμονών των οστών.
Παρακάτω παραθέτουμε μερικές χαρακτηριστικές εικόνες, που προέρχονται από εξετάσεις μαγνητικού τομογράφου.

Εικόνα: 1.29.
MRI γόνατος -εγκάρσιο επίπεδο
- 1. Επιγονατίδα
- 2. Μηριαίο οστό
- 3. Έξω πλάγιος μυς
- 4. Έσω πλάγιος μυς
- 5. Δικέφαλος μηριαίος
- 6. Γαστροκνήμιος
Εικόνα: 1.30. MRI γόνατος -στεφανιαίο επίπεδο
- 1. Μηριαίο
- 4. Αρθρικός χόνδρος
- 7. Κνήμη
- 2. Έσω κόνδυλος μηριαίου
- 5. Έξω κόνδυλος μηριαίου
- 3. Έσω μηνίσκος
- 6. Έξω μηνίσκος
επίπεδο
Εικόνα: 1.31. MRI γόνατος -οβελιαίο
- 5. Αρθρικός χόνδρος
- 6. Κνήμη
- 7. Ημιυμενώδης μυς
- 8. Αρθρικός θύλακος
- 1. Τένοντας τετρακέφαλου μυός
- 2. Μηριαίο
- 3. Επιγονατίδα
- 4. Λιπώδες στρώμα
- 9. Οπίσθιος χιαστός σύνδεσμος 10.Γαστροκνήμιος μυς

1.5. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
Το ερειστικό σύστημα ελέγχεται με ένα πλήθος ακτινογραφιών, στις οποίες αναδεικνύονται τα ανατομικά μόρια κάθε περιοχής. Κάποια απ' αυτά αναγνωρίζονται ευκρινώς, ενώ κάποια συμπροβάλλονται με άλλα και δεν απεικονίζονται ή φαίνεται μόνο το περίγραμμα τους.
Στις προβολές του κρανίου απεικονίζονται τα οστά του εγκεφαλικού και του προσωπικού κρανίου , οι κοιλότητες που σχηματίζουν μεταξύ τους καθώς και οι αεροφόρες κοιλότητες στο εσωτερικό τους.
Ο σκελετός του κορμού αναδεικνύεται με πολλές προβολές των οστών του θώρακα και της σπονδυλικής στήλης σε κατά μέτωπο και πλάγια θέση.

Οι προβολές των άνω άκρων αναδεικνύουν ικανοποιητικά τα οστά (ωμικής ζώνης, βραχιόνιο, κερκίδα, ωλένη οστά καρπού, μετακάρπια, φάλαγγες δακτύλων) καθώς και τις aρθρώσεις της περιοχής (ώμος, αγκώνας, πηχεοκαρπική κτλ.)
Ο ακτινολογικός έλεγχος των κάτω άκρων απεικονίζει ευκρινώς τα οστά (πυελικής ζώνης, μηριαίο, κνήμη, περόνη, οστά ταρσού, μετατάρσια, φάλαγγες δακτύλων) και τις aρθρώσεις που σχηματίζονται ανάμεσα στα οστά (ισχίο, γόνατο, ποδοκνημική κτλ.).
Η αξονική και η μαγνητική τομογραφία δίνουν τη δυνατότητα απεικόνισης του ερειστικού συστήματος σε τομές. Έτσι, σε συνδυασμό με την υψηλή ευκρίνεια των εικόνων δίνουν σημαντικές διαγνωστικές πληροφορίες.

1.6. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Α. Επιλε'ξτε τηv σωστή απάντηση:
- 1. Το τουρκικό εφίππιο ανήκει στο
οστό.
- Α. Ινιακό
- Β. Κροταφικό
- Δ. Ηθμοειδές
- 2. Τα βρεγματικά οστά αρθρώνονται με το μετωπιαίο οστό με τη
-------
- Α. Στεφανιαία
- Β. Λεπιδοειδή
- Γ. Οβελιαία
- Δ. Λαβδοειδή

-------›
- 3. Στην ο-π α/α κρανίου δεν απεικονίζεται
- Α. Η κάτω γνάθος
- Γ. Η στεφανιαία ραφή
- Β. Το τουρκικό εφίππιο
- Δ. Το ρινικό διάφραγμα

-------›
- 4. Στην πλάγια α/α κρανίου αναδεικνύεται
- Α. Ο σφηνοειδής κόλπος
- Β. Το ρινικό διάφραγμα
- Γ. Οι οφθαλμικοί κόγχοι
- Δ. Τα λιθοειδή οστά
- 5. Στην πωγωνορινική α/α κρανίου ο σφηνοειδής κόλπος απεικονίζεται
- Α. Κάτω από το τουρκικό εφίππιο
- Γ. Μέσα από το ανοιχτό στόμα
- Β. Κάτω από τους μετωπιαίους κόλπους
- Δ. Πάνω από το ανοιχτό στόμα
--------
- 6. Σε μια πλάγια α/α Α.Μ.Σ.Σ. απεικονίζονται ικανοποιητικά
- Α. Τα σπονδυλικά τρήματα
- Γ. Τα μεσοσπονδύλια τρήματα
- Β. Οι εγκάρσιες aποφύσεις
- Δ. Οι ακανθώδεις aποφύσεις
- 7. Με την πλάγια α/α Ο.Μ.Σ.Σ. αναγνωρίζονται
- Α. Τα σπονδυλικά τρήματα
- Β. Τα μεσοσπονδύλια τρήματα

--------
- Γ. Οι μεσοσπονδυλικές aρθρώσεις
- Δ. Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι
ραφή.
- Γ. Σφηνοειδές
------
- Β. Απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις:
- 1. Από ποια οστά αποτελείται το εγκεφαλικό κρανίο;
- 2. Να αναφέρετε τους παραρρίνιους κόλπους. Σε ποιες ακτινολογικές προβολές απεικονίζεται ο σφηνοειδής κόλπος;
- 3. Να αναφέρετε πέντε ανατομικά μόρια που απεικονίζονται στη μετωπορινική α/α κρανίου.
- 4. Από τι αποτελείται ένας σπόνδυλος;
- 5. Περιγράψτε τα ανατομικά μόρια που αναδεικνύονται σε μια π-ο α/α ώμου.

Σκοπός:
Να εξοικειωθούν οι μαθητές με τις βασικές προβολές του κρανίου και να αναγνωρίζουν τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται σε αυτές.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του ερειστικού συστήματος.

Υλ ' ' ικα και μεσα:
- Προσθιοπίσθιες, πλάγιες και πωγωνορινικές ακτινογραφίες κρανίου, από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε τρεις ομάδες (Α, Β και Γ) και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου η Α ομάδα προσθιοπίσθιες, η Β πλάγιες, και η Γ πωγωνορινικές ακτινογραφίες κρανίου.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις ακτινογραφίες, πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε και δείξτε τα ιγμόρεια και το σφηνοειδή κόλπο και στις τρεις προβολές, ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε.
- 4. Χρησιμοποιώντας το δείκτη κάντε το περίγραμμα των υπόλοιπων παραρρινίων κόλπων που απεικονίζονται.
- 5. Ονομάστε και δείξτε τα οστά του εγκεφαλικού κρανίου που διακρίνετε στις προβολές, ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε.
- 6. Αναγνωρίστε και δείξτε πάνω στην ακτινογραφία τα υπόλοιπα απεικονιζόμενα ακτινοανατομικά μόρια.

ΕΡΓΑΣΤΙΙΡI(
Άσκηση 1.1
..\~τινοα-να ομια j.tρα'\>ιο\1
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία
Εικόνα Α-------------
Β-------------
Εικόνα
- 1. Στις εικόνες Α και Β συμπλήρωσε το όνομα κάθε προβολής και σχεδίασε το περίγραμμα του σφηνοειδή κόλπου και στις δύο αυτές προβολές. 
ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία κρανίου

Εικόνα Γ
Εικόνα Δ
- 2. Στην εικόνα Γ αντ . ιστοίχισε τους αριθμούς της πρώτης στήλης με τα ακτινοανατομικά μόρια της δεύτερης:
- 1. Οροφή οφθαλμικού κόγχου
- 2. Μετωπιαίοι κόλποι
- 3. Ρινικό διάφραγμα
- 4. Γένειο
- 5. Σφηνοειδής κόλπος
- 3. Στην εικόνα Δ συμπλήρωσε τα ακτινοα­ νατομικά μόρια που αντιστοιχούν στους πα­ ρακάτω αριθμούς:
1-----------------------------2, $\_{ }$ 
3----------------------------4. $\_{ }$ 
5-----------------------------

ΕΙΚΟΝΑΕ
4. Στην εικόνα Ε σχεδίασε πάνω στην ακτινογραφία το περίγραμμα του τουρκικού εφιππίου και συμπλήρωσε με τον αριθμό 1 τις πρόσθιες κλινοειδείς aποφύσεις, 2 τις οπίσθιες και 3 το βόθρο της υπόφυσης.
- 5. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
- Α. Σε μια πλάγια ακτινογραφία κρανίου, από το τουρκικό εφίππιο.
- α. ο μετωπιαίος κόλπος
- β. η ρινική κοιλότητα
-----------›
- γ. ο γναθιαίος κόλπος
- δ. ο σφηνοειδής κόλπος
- Β. Σε μια πωγωνορινική προβολή κρανίου, τα λιθοειδή οστά προβάλλονται κάτω από
- α. τα ιγμόρεια
- β. τους οφθαλμικούς κόγχους
- γ. τους μετωπιαίους κόλπους
- δ. το σφηνοειδή κόλπο
- 6. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
- 8 Σε μια πωγωνορινική ακτινογραφία κρανίου, εξετάζονται κατά κύριο λόγο οι ------------(μετωπιαίοι κόλποι, ιγμόρεια άντρα, σφηνοειδής κόλπος).
- 8 Οι παραρρίνιοι κόλποι απεικονίζονται στην ακτινογραφία ως  , γιατί είναι κοιλότητες που περιέχουν αέρα.
- 8 Σε μια πλάγια ακτινογραφία κρανίου, το σφηνοειδές οστό περιλαμβάνει το ------› που απεικονίζεται ως μια γραμμοειδής σκίαση σε σχήμα 'U'. Εδώ αναγνωρίζονται επίσης ο βόθρος της υπόφυσης, η πρόσθια και η οπίσθια κλινοειδής απόφυση.
- 8 Κάτω από το τουρκικό εφίππιο αναδεικνύεται μια διαυγαστική περιοχή που αντιστοιχεί στο -------- Πιο πίσω απεικονίζονται οι έξω ακουστικοί πόροι και οι μαστοειδείς κυψέλες.
απεικονίζεται κάτω

Σκοπός:
Να αριθμούν οι μαθητές τους σπονδύλους της Α.Μ.Σ.Σ. και της Ο.Μ.Σ.Σ. και να αναγνωρίζουν τα ακτινοανατομικά μόρια σε προσθιοπίσθιες και πλάγιες ακτινογραφίες.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του ερειστικού συστήματος.

Η αναλυτική παρουσίαση της ακτινοανατομίας θα ήταν έξω από τους σκοπούς αυτού του βιβλίου. Γι' αυτό παραθέτουμε ενδεικτικά ορισμένες αντιπροσωπευτικές εικόνες των κυριότερων εξετά­ σεων που πραγματοποιούνται σήμερα στην ακτινοδιαγνωστική. Η παράθεση των ακτινολογικών εικόνων και η επεξήγησή τους επιτρέπει στο μαθητή να αναγνωρίζει τα βασικάφυσιολογικά ανατομικά μόρια στην κλασική ακτινολογία και τις νεώτερες aπεικονιστικές μεθόδους.
Στο βιβλίο παρουσιάζεται η βασική ακτινοανατομία του ανθρωπίνου σώματος σε κεφάλαια ανά σύστημα. Αυτά είναι το Ερειστικό, το Αναπνευστικό, το Κυκλοφορικό, το Πεπτικό, το Ουροποιητικό και το Νευρικό σύστημα. Στο πρώτο μέρος κάθε κεφαλαίου αναπτύσσεται το θεωρητικό μέρος, ενώ στο δεύτερο παρατίθενται εργαστηριακές ασκήσεις, με τις οποίες καλείται ο μαθητής να εφαρμόσει τις γνώσεις που απέκτησε στο πρώτο μέρος.

Στο τέλος κάθε άσκησης παρουσιάζεται φύλλο εργασίας, το οποίο παραδίδεται συμπλη­ ρωμένο στον καθηγητή και στοχεύει στην αξιολόγηση του μαθητή.
Οι συγγραφείς
ΑΚΤΙΝΟΑΝΑΤΟΜΙΑ ΕΡΕΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Κεφάλαιο ισ

ΣΤΟΧΟΙ
Με την ολοκλήρωση της μελέτης αυτού του κεφαλαίου θα πρέπει ο μαθητής:
- .. Να αποκτήσει βασικές γνώσεις ανατομίας του ερειστικού συστήματος.
- .. Να μπορεί να αναγνωρίζει τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται στις κλασικές ακτινολογικές προβολές των οστών του ανθρώπινου σκελετού.
- .. Να αποκτήσει γνώσεις σχετικά με την απεικόνιση του ερειστικού συστήματος με την υπολογιστική τομογραφία.
- .. Να αποκτήσει γνώσεις σχετικά με την απεικόνιση του ερειστικού συστήματος με τη μαγνητική τομογραφία.

ΘΕΩΡΙΑ

1.1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ
Ο σκελετός της κεφαλής ή κρανίο διαιρείται στο εγκεφα­ λικό και το προσωπικό κρανίο.
Το εγκεφαλικό κρανίο αποτελείται από οκτώ οστά: το μετωπιαίο, τα δύο βρεγματικά, τα δύο κροταφικά, το ινιακό, το σφηνοειδές και το ηθμοειδές. Χωρίζεται στο θόλο και τη βάση. Στην εξωτερική επιφάνεια του θόλου διακρίνονται οι ραφές του κρανίου, οι οποίες είναι: η στεφανιαία ραφή μεταξύ μετωπιαίου και βρεγματικών οστών, η οβελιαία ραφή ανάμεσα στα δύο βρεγματικά και η λαβδοειδής ραφή μεταξύ βρεγματικών και ινιακού οστού.

Στη μεσότητα της βάσης του κρανίου βρίσκεται το τουρκικό εφίππιο, που ανήκει στο σφηνοειδές οστό και αποτελείται από τις πρόσθιες και οπίσθιες κλινοειδείς aποφύσεις, τη βάση και τη ράχη, ενώ στο μέσο του σχηματίζεται μια κοιλότητα, που
ονομάζεται βόθρος της υπόφυσης και φιλοξενεί έναν πολύ σημαντικό αδένα, την υπόφυση.
Το προσωπικό κρανίο αποτελείται από 14 οστά, τα οποία είναι: τα δύο ρινικά οστά, οι δύο κάτω ρινικές κόγχες, τα δύο δακρυ  ίκά οστά, η ύνιδα, τα δύο ζυγωματικά, τα δύο υπερώια, η άνω γνάθος και η κάτω γνάθος. Τα οστά του προσωπικού κρανίου μαζί με οστά της βάσης του κρανίου σχηματίζουν οστέινες κοιλότητες, που είναι: οι δύο οφθαλμικοί κόγχοι, η ρινική κοιλότητα και η στοματική κοιλότητα.

Οι παραρρίνιοι κόλποι είναι αεροφόρες κοιλότητες που βρίσκονται γύρω απ' τη ρινική κοιλότητα. Αυτοί είναι: οι μετωπιαίοι κόλποι , τα ιγμόρεια άντρα , οι ηθμοειδείς κυψέλες και ο σφηνοειδής κόλπος.
Τέλος στην άνω και στην κάτω γνάθο προσφύονται από 16 οδόντες (4 τομείς, 2 κυνόδοντες, 4 προγόμφιοι και 6 γομφίοι).

':>
Η σπονδυλική στήλη βρίσκεται στο πίσω μέρος του μέσου οβελιαίου επιπέδου του σώματος
και αποτελεί τον κύριο στηρικτικό άξονα του σώματος. Στο εσωτερικό της φιλοξενείται ο νωτιαίος μυελός, ο οποίος έτσι προστατεύεται σε μεγάλο βαθμό. Αποτελείται από 33-34 βραχέα οστά, τους σπονδύλους, οι οποίοι τοποθετούνται ο ένας πάνω στον άλλο και χωρίζονται μεταξύ τους με τους μεσοσπονδύλιους δίσκους. Εμφανίζει 5 μοίρες: την αυχενική, τη θωρακική, την οσφυίκή, την ιερή και την κοκκυγική, κάθε μια από τις οποίες αποτελείται από ορισμένο αριθμό σπονδύλων. Έτσι, η αυχενική μοίρα αποτελείται από 7 σπονδύλους, η θωρακική από 12, η οσφυ  ίκή από 5, η ιερή από 5 και η κοκκυγική από 3 - 4 σπονδύλους.

Κάθε σπόνδυλος αποτελείται από:
- -το σπονδυλικό σώμα
- -το σπονδυλικό τρήμα
- -το σπονδυλικό τόξο και
- -τις aποφύσεις των σπονδύλων, που εκφύονται από το σπονδυλικό τόξο και είναι επτά, τρεις μυ  ίκές (μια ακανθώδης και δύο εγκάρσιες) και τέσσερις aρθρικές (δύο άνω και δύο κάτω).
Οι σπόνδυλοι, εκτός από τα κοινά γνωρίσματα που έχουν, παρουσιάζουν και ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, με τα οποία διακρίνονται οι σπόνδυλοι κάθε μοίρας της Σ. Σ.

1.1.3. Ο σκελετός του θώρακα
Ο σκελετός του θώρακα, αποτελείται από τη θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης προς τα πίσω, το στέρνο προς τα εμπρός και τα 12 ζεύγη των πλευρών στα πλάγια.
Οι πλευρές αρθρώνονται με τους θωρακικούς σπονδύλους προς τα πίσω, ενώ προς τα μπρος μόνο οι 7 πρώτες πλευρές αρθρώνονται με το στέρνο, με την παρεμβολή των πλευρικών χόνδρων. Οι πλευρικοί χόνδροι της 8ης, 9ης και 10ης πλευράς ενώνονται μεταξύ τους καθώς και με τον πλευρικό χόνδρο της 7ης, πριν αρθρωθούν με το στέρνο, ενώ η 11η και η 12η πλευρά δεν αρθρώνονται με το στέρνο.

Το στέρνο είναι πλατύ οστό και αποτελείται από τρία μέρη: τη λαβή, το σώμα και την ξιφοειδή απόφυση.

1.1.4. Ο σκελετός των άνω άκρων
Ο σκελετός των άνω άκρων αποτελείται από:
Α. Το σκελετό της ωμικής ζώνης, που αποτελείται από 2 οστά, την κλείδα και την ωμοπλάτη.
Η κλείδα είναι επίμηκες οστό, που βρίσκεται πάνω από την πρώτη πλευρά. Με το ένα άκρο της αρθρώνεται με το στέρνο, ενώ με το άλλο αρθρώνεται με το ακρώμιο της ωμοπλάτης.
Η ωμοπλάτη έχει σχήμα τριγωνικό και ακουμπά στην οπίσθια άνω επιφάνεια του θωρακικού τοιχώματος. Η ωμοπλάτη έχει τρία χείλη (έξω, έσω και άνω) και τρεις γωνίες (έξω, έσω και κάτω). Η έξω γωνία της έχει μια κοίλη aρθρική επιφάνεια, την ωμογλήνη, για την άρθρωση με το βραχιόνιο οστό.

Το άνω χείλος της ωμοπλάτης παρουσιάζει προς τα έξω μια προεξοχή, την κορακοειδή απόφυση . Στην οπίσθια επιφάνεια της ωμοπλάτης βρίσκεται ένα έπαρμα, η ωμοπλατιαία άκανθα, η οποία
φέρεται εγκάρσια και την χωρίζει σε 2 μέρη. Η ωμοπλατιαία άκανθα, προς τα έξω, κοντά στην ωμογλήνη, αποπλατύνεται και σχηματίζεται το ακρώμιο, το οποίο φέρει aρθρική επιφάνεια για την άρθρωση με την κλείδα.
Β. Το σκελετό του βραχίονα, που αποτελείται από το βραχιόνιο οστό, που έχει άνω άκρο, σώμα και κάτω άκρο. Το άνω άκρο ή κεφαλή έχει aρθρική επιφάνεια για την άρθρωση με την ωμογλήνη της ωμοπλάτης, ενώ το κάτω εμφανίζει δύο aρθρικές επιφάνειες για την άρθρωση με την ωλένη και την κερκίδα. Οι aρθρικές αυτές επιφάνειες είναι ο κόνδυλος προς τα έξω, που αρθρώνεται με την κερκίδα και η τροχιλία προς τα έσω, που αρθρώνεται με την ωλένη.

Γ. Το σκελετό του πήχη, που αποτελείται από δύο οστά, την κερκίδα προς τα έξω και την ωλένη προς τα έσω.
Στην ωλένη διακρίνουμε άνω άκρο, σώμα και κάτω άκρο. Το άνω άκρο φέρει δύο aποφύσεις (την κορωνοειδή απόφυση μπροστά και το ωλέκρανο προς τα πίσω) και ανάμεσά τους σχηματίζεται η μηνοειδής εντομή, που αρθρώνεται με το βραχιόνιο οστό. Το άνω άκρο της ωλένης αρθρώνεται και με την κεφαλή της κερκίδας (άνω κερκιδωλενική άρθρωση). Το κάτω άκρο ή κεφαλή αρθρώνεται με την κερκίδα και στην έσω επιφάνειά του παρουσιάζει μια απόφυση, τη στυλοειδή. Προς τα κάτω η ωλένη αρθρώνεται με τα οστά του καρπού.

Η κερκίδα αποτελείται και αυτή από τρία μέρη. Το άνω άκρο της ή κεφαλή αρθρώνεται με τον κόνδυλο του βραχιονίου οστού αλλά και με την ωλένη. Το κάτω άκρο της αρθρώνεται με την κεφαλή της ωλένης (κάτω κερκιδωλενική άρθρωση), ενώ προς τα έξω παρουσιάζει μια απόφυση, τη στυλοειδή. Προς τα κάτω η κερκίδα αρθρώνεται με τα οστά του καρπού.
Δ. Το σκελετό του άκρου χεριού, που αποτελείται από τα οκτώ (8) οστά του καρπού ( σκαφοειδές, μηνοειδές, πυραμοειδές, πισοειδές, μείζον πολύγωνο, έλασσον πολύγωνο, κεφαλωτό και αγκιστρωτό), τα μετακάρπια, που είναι πέντε (πρώτο, δεύτερο κτλ.) και τις φάλαγγες των δακτύλων, που είναι τρεις για κάθε δάκτυλο, εκτός από τον αντίχειρα που έχει δύο. Οι φάλαγγες αρχής από τα μετακάρπια ονομάζονται lη, 2η ή μέση και 3η ή ονυχοφόρα.

Ο σκελετός των κάτω άκρων αποτελείται από:
Α. Τα οστά της πυέλου, που είναι το δεξιό και το αριστερό ανώνυμο οστό. Κάθε ένα από τα ανώνυμα οστά σχηματίστηκε από την ένωση τριών οστών, του λαγόνιου, του ηβικού και του ισχιακού. Το λαγόνιο βρίσκεται στο άνω μέρος του ανώνυμου οστού, το ηβικό κάτω και μπροστά και το ισχιακό κάτω και πίσω. 1 Στην έξω επιφάνεια του ανώνυμου οστού υπάρχει μια βαθιά aρθρική επιφάνεια, η κοτύλη, για την άρθρωση με το μηριαίο οστό.
Στο κάτω μέρος τα ανώνυμα οστά παρουσιάζουν τα ισχιακά κυρτώματα, τα οποία μπροστά καταλήγουν στην ηβική σύμφυση.

Β. Το σκελετό του μηρού, που αποτελείται από το μηριαίο οστό και την επιγονατίδα.
Στο μηριαίο οστό διακρίνουμε άνω άκρο, σώμα και κάτω άκρο. Το άνω άκρο του εμφανίζει
την κεφαλή, με την οποία το μηριαίο οστό αρθρώνεται με την κοτύλη, τον ανατομικό αυχένα, που είναι το λεπτότερο σημείο κάτω απ' την κεφαλή και τους δύο τροχαντήρες, το μείζονα και τον ελάσσονα. Το κάτω άκρο του μηριαίου είναι ογκώδες και εμφανίζει τον έσω και έξω κόνδυλο . Οι δύο κόνδυλοι ενώνονται μπροστά και σχηματίζουν τη μηριαία τροχιλία, που είναι aρθρική επιφάνεια για την άρθρωση του μηριαίου με την επιγονατίδα.

Γ. Το σκελετό της κνήμης, που αποτελείται από την κνήμη και την περόνη . Τα δύο αυτά οστά αρθρώνονται μεταξύ τους τόσο προς τα άνω (άνω κνημοπερονιαία άρθρωση), όσο και προς τα κάτω ( κάτω κνημοπερονιαία άρθρωση).
Στην κνήμη διακρίνουμε άνω άκρο, σώμα και κάτω άκρο. Το άνω άκρο είναι ογκώδες και εμφανίζει τους δύο κνημιαίους κονδύλους. Η πάνω επιφάνεια κάθε κονδύλου λέγεται κνημιαία γλήνη και αρθρώνεται με τον αντίστοιχο κόνδυλο του μηριαίου οστού. Η εσωτερική επιφάνεια του κάτω άκρου προέχει προς τα κάτω και σχηματίζει το έσω σφυρό. Η κάτω επιφάνεια της κνήμης και το έσω σφυρό παρουσιάζουν aρθρική επιφάνεια για την άρθρωση με τον αστράγαλο.

Η περόνη παρουσιάζει προς τα άνω την κεφαλή, που αρθρώνεται με την κνήμη, και προς τα κάτω το έξω σφυρό, που αρθρώνεται με τον αστράγαλο.
Δ. Το σκελετό του άκρου ποδιού. Ο σκελετός του άκρου ποδιού αποτελείται από τα επτά (7) οστά του ταρσού (aστράγαλος, πτέρνα, σκαφοειδές, τρία σφηνοειδή και το κυβοειδές), τα μετατάρσια, που είναι πέντε, και από τις φάλαγγες των δακτύλων, που είναι τρεις για κάθε δάκτυλο εκτός απ' το μεγάλο που έχει δύο.

1.2. ΚΛΑΣΙΚΉ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ

1.2. t. Ακτινοανατομία κρανίου

0-ΙΙ προβολή κρανίου:
Σε μια οπισθοπρόσθια προβολή κρανίου διακρίνουμε: στο ανώτερο μέρος το θόλο του κρανίου. Κυρίως απεικονίζονται τα βρεγματικά οστά αλλά και το μετωπιαίο και το ινιακό οστό που στο μεγαλύτερο μέρος τους συμπροβάλλονται. Διακρίνονται ακόμα η οβελιαία ραφή, που συνδέει τα δύο βρεγματικά οστά και η λαβδοειδής ραφή, που συνδέει τα βρεγματικά με το ινιακό οστό. Όταν η προβολή γίνεται χωρίς να δοθεί κλίση στη λυχνία, τα λιθοειδή οστά και οι έσω ακουστικοί πόροι προβάλλουν μέσα στους οφθαλμικούς κόγχους.

Πάνω από τους οφθαλμικούς κόγχους διαυγάζουν οι μετωπιαίοι κόλποι, ενώ ανάμεσά τους βρίσκεται ο σφηνοειδής κόλπος. Στο κέντρο αναγνωρίζεται η ρινική κοιλότητα καθώς και το ρινικό διάφραγμα, που φέρεται κάθετα και τη χωρίζει σε δύο μέρη. Αριστερά και δεξιά από τη ρινική κοιλότητα εμφανίζονται τα ιγμόρεια άντρα σαν τριγωνικές διαυγάσεις. Στην περιφέρεια διαυγάζουν οι μαστοειδείς κυψέλες. Στο κατώτερο μέρος απεικονίζεται η κάτω γνάθος (σώμα, γωνία και κλάδοι ). Στο κέντρο της διακρίνεται το γένειο.

Εικόνα 1.6. Ο-Π προβολή κρανίου
- 1. Οβελιαία ραφή
- 2. Λαβδοειδής ραφή
- 3. Μετωπιαίοι κόλποι
- 4. Λιθοειδές
- 5. Σφηνοειδής κόλπος
- 6. Ρινικό διάφραγμα
- 7. Γένειο
- 8. Θόλος κρανίου
- 9. Ανώνυμη γραμμή
- 10. Οροφή οφθαλμικού κόγχου
- 11. Μαστοειδείς κυψέλες
- 12. Ιγμόρειο άντρο
- 13. Γωνία κάτω γνάθου

Ιlλάγια προβολή κρανίου:
Σε μια πλάγια ακτινογραφία κρανίου απεικονίζεται πολύ ' καλά ο θόλος του κρανίου. Συγκεκριμένα αναδεικνύονται το μετωπιαίο οστό, τα βρεγματικά οστά, τα οποία συμπροβάλλονται μεταξύ τους και το ινιακό οστό με το έξω ινιακό όγκωμα. Διακρίνονται επίσης η διπλόη και οι ραφές. Από τις οστέινες ραφές απεικονίζονται η στεφανιαία, ανάμεσα στο μετωπιαίο οστό και τα βρεγματικά, και η λαβδοειδής ραφή ανάμεσα στα βρεγματικά και το ινιακό οστό.
Οι οροφές των οφθαλμικών κόγχων αναγνωρίζονται, καθώς καταλήγουν προς τα εμπρός και πάνω στους συμπροβαλλόμενους μετωπιαίους κόλπους, ενώ πίσω συνεχίζουν στο σφηνοειδές οστό. Το σφηνοειδές οστό περιλαμβάνει το τουρκικό εφίππιο, που απεικονίζεται ως μια γραμμο­ ειδής σκίαση σε σχήμα 'U'. Εδώ αναγνωρίζονται επίσης ο βόθρος της υπόφυσης, η πρόσθια και η οπίσθια κλινοειδής απόφυση. Κάτω από το τουρκικό εφίππιο αναδεικνύεται μια διαυγαστική περιοχή, που αντιστοιχεί στο σφηνοειδή κόλπο.

Πιο πίσω απεικονίζονται οι έξω ακουστικοί πόροι και οι μαστοειδείς κυψέλες. Από το προ­ σωπικό κρανίο αναγνωρίζεται το ζυγωματικό οστό, πίσω από το έξω τοίχωμα του οφθαλμικού κόγχου, ενώ πιο κάτω διαυγάζουν τα συμπροβαλλόμενα ιγμόρεια άντρα.
Εικόνα 1.7. Πλάγια προβολή κρανίου
- 1. Στεφανιαία ραφή
- 2. Μετωπιαίος κόλπος
- 3. Πρόσθια κλινοειδής απόφυση
- 4. Βόθρος της υπόφυσης
- 5. Ζυγωματικό οστό (έξω τοίχωμα του κόγχου)
- 6. Ιγμόρειο άντρο
- 7. Διπλόη
- 8. Λαβδοειδής ραφή
- 9. Οπίσθια κλινοειδής απόφυση
- 10. Μαστοειδείς κυψέλες
- 11. Έξω ακουστικοί πόροι

Ιlωγωνορινική προβολή κρανίου:
Σε μια πωγωνορινική ακτινογραφία κρανίου εξετάζονται κατά κ-dριο λόγο οι παραρρίνιοι κόλποι (μετωπιαίοι κόλποι, ιγμόρεια άντρα, σφηνοειδής κόλπος).
Οι παραρρίνιοι κόλποι απεικονίζονται στην ακτινογραφία σαν διαυγάσεις, γιατί είναι κοιλότητες που περιέχουν αέρα . Οι μετωπιαίοι κόλποι (συνηθέστερα δύο) φαίνονται καλά πάνω από τους οφθαλμικούς κόγχους, ενώ κάτω από αυτούς βρίσκονται τα ιγμόρεια άντρα , που απεικονίζονται σαν τριγωνικές διαυγάσεις.
Στο κάτω μέρος των ιγμόρειων άντρων διακρίνονται τα φατνιακά κολπώματα των άνω γνάθων, ενώ τα άνω χείλη των λιθοειδών οστών προβάλλουν κάτω από τα ιγμόρεια. Ο σφηνοει­ δής κόλπος αναδεικνύεται μέσα από το ανοικτό στόμα.

Στα πλάγια των οφθαλμικών κόγχων αναδεικνύεται μια γραμμώδης σκίαση, η ανώνυμη γραμμ ή.
Στο κέντρο απεικονίζεται η ρινική κοιλότητα με τα ρινικά οστά και το ρινικό διάφραγμα , ενώ στο κατώτερο μέρος φαίνονται οι γωνίες της κάτω γνάθου και το γένειο.
Εικόνα 1.8. Πωγονορινική προβολή κρανίου ( κατά waters )
- 1. Ρινικό οστό
- 6. Γένειο
- 2. Ρινικό διάφραγμα
- 3. Ιγμόρειο άντρο
- 4. Φατνιακό κόλπωμα της άνω γνάθου
- 5. Άνω χείλος λιθοειδούς
- 7. Μετωπιαίος κόλπος
- 8. Ανώνυμος γραμμή
- 9. Οφθαλμικός Κόγχος
- 10. Σφηνοειδής κόλπος
- 11. Γωνία κάτω γνάθου

L.2.2. ι\κτινοανατομία σπονδυλικής στήλης
Εικόνα 1.9. Π -0 Προβολή Α.Μ.Σ.Σ.
- 1. Κρανίο
- 2. Σώμα σπονδύλου Α5
- 3. Αγκιστροειδής απόφυση Α6
- 4. Εγκάρσια απόφυση Θl
- 5. Εγκάρσια απόφυση Α3
- 6. Μεσοσπονδύλιο διάστημα Α3-Α4
- 7. Ακανθώδης απόφυση
- 8. Τραχεία

Η-0 προβολή Α.Μ.Σ.Σ :
Στην προσθιοπίσθια ακτινογραφία Α.Μ.Σ.Σ. απεικονίζονται οι σπόνδυλοι από τον 3ο αυχε­ νικό έως τον lo θωρακικό, ο οποίος διακρίνεται από τους υπόλοιπους λόγω της άρθρωσης του με την πρώτη πλευρά. Οι δύο πρώτοι aυχενικοί σπόνδυλοι συμπροβάλλονται με το κρανίο και δεν αναγνωρίζονται.
Στην ακτινογραφία αναδεικνύονται ικανοποιητικά τα σώματα των σπονδύλων, οι εγκάρσιες aποφύσεις δεξιά και αριστερά, οι αγκιστροσπονδυλικές aρθρώσεις καθώς και τα μεσοσπονδύ­ λια διαστήματα, που διαυγάζουν μεταξύ των σωμάτων.

Στο μέσο των κατώτερων σπονδυλικών σωμάτων απεικονίζονται σκιάσεις που μοιάζουν με δάκρυ και προέρχονται από τη συμπροβολή των ακανθωδών αποφύσεων με τα σώματα.
Η διαυγαστική περιοχή που συμπροβάλλεται με τους κατώτερους aυχενικούς σπονδύλους αντιστοιχεί στην τραχεία.

Ιlλάγια προβολή Α., 1.Σ.Σ.:
Στην πλάγια ακτινογραφία Α.Μ.Σ.Σ. απεικ ονιςο\ αι και οι επτά aυχενικοί σπόνδυλοι. Τα σπονδυλικά σώματα αναδεικνύονται σε πλάγια θ έση κα ι τα μεσοσπονδύλια διαστήματα φαίνονται ανοιχτά ανάμεσα τους. Πίσω από αυτά απεικο νίζ 't αι η άνω και η κάτω aρθρική απόφυση κάθε σπονδύλου και ανάμεσα τους σχηματίζεται η με c>ν δυλική διάρθρωση.
Οι εγκάρσιες aποφύσεις συμπροβάλλονται με τα σώματα των σ πονδύλων και απεικονίζονται ως σκιάσεις πάνω σ' αυτά.
Οι ακανθώδεις aποφύσεις αναγνωρίζονται στο πίσω μέρος των σπονδύλων με μεγαλύτερη αυτήν του Α 7.

Στο πάνω μέρος της Α.Μ.Σ.Σ. και κάτω από τη βάση του κρανίου διακρίνονται το πρόσθιο τό­ ξο του άτλαντα και το περίγραμμα του οδόντα.
Στο πρόσθιο τμήμα της ακτινογραφίας απεικονίζεται μια διαυγαστική περιοχή που αντιστοι­ χεί στην τραχεία.
Εικόνα 1.10. Πλάγια προβολή Α.Μ.Σ . Σ.
- 1. Βάση του κρανίου
- 2. Ακανθώδης απόφυση Α2
- 3. Εγκάρσια απόφυση Α4
- 4. Άνω (ανάντης) aρθρική απόφυση
- 5. Κάτω (κατάντης) aρθρική απόφυση
- 6. Ακανθώδης απόφυση Α 7
- 7. Πρόσθιο τόξο του άτλαντα
- 8. Μεσοσπονδύλιο διάστημα
- 9. Διαύγαση της τραχείας
- 10. Άνω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 11. Κάτω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 12. Σώμα του Α 7
- 13. Οδόντας

ΙΙ-0 προβολή Θ.Μ.Σ.Σ.:
Με την προσθιοπίσθια ακτινογραφία Θ.Μ.Σ.Σ . απεικονίζονται όλοι οι θωρακικοί σπόνδυλοι. Περιλαμβάνονται επίσης στην ακτινογραφία ο Α7 και ο 01.
Οι θωρακικοί σπόνδυλοι ξεχωρίζουν από τους υπόλοιπους λόγω της άρθρωσης τους με τις πλευρές.
Στην προβολή αυτή αναδεικνύονται τα σώματα των σπονδύλων με τα μεσοσπονδύλια διαστή­ ματα ανάμεσα τους και οι εγκάρσιες aποφύσεις.
Οι ακανθώδεις aποφύσεις απεικονίζονται ως δακρυοειδείς σκιάσεις στο μέσο των σωμάτων, ενώ δεξιά και αριστερά αυτών αναγνωρίζονται οι aυχένες των σπονδυλικών τόξων ως στρογ ­ γυλές σκιάσεις. Επίσης απεικονίζονται οι άνω και κάτω aρθρικές aποφύσεις των σπονδύλων.

Οι ανώτεροι θωρακικοί σπόνδυλοι συμπροβάλλονται με τη διαύγαση της τραχείας, η οποία στο ύψος του Θ4 και Θ5 διχάζεται στους δύο κύριους βρόγχους.
Εικόνα 1.11. Π-0 προβολή Θ.Μ.Σ.Σ.
- 1. Ακανθώδης απόφυση
- 2. Διχασμός της τραχείας
- 3. Αυχένας του σπονδυλικού τόξου
- 4. Άνω (ανάντη ς) aρθρική απόφυση
- 5. Σώμα σπονδύλου
- 6. Άνω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 7. Κάτω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 8. Εγκάρσια απόφυση
- 8. Εγκάρσια απόφυση
- 9. Μεσοσπονδύλιο διάστημα 10.12η πλευρά

11-0 προβολή Ο.Ι.Μ.Σ.Σ:
Σε μια προσθιοπίσθια προβολή Ο.Ι.Μ.Σ.Σ. περιλαμβάνεται η σπονδυλική στήλη από τον Θ12 μέχρι το ιερό οστό και τον κόκκυγα. Στη μέση γραμμή απεικονίζονται τα σώματα των οσφυίκών σπονδύλων (01 - 05), τοποθετημένα το ένα πάνω από το άλλο. Σε κάθε σπονδυλικό σώμα ξεχωρίζουν η άνω και η κάτω επιφάνεια, ενώ ανάμεσά τους διαυγάζουν τα μεσοσπονδύλια δια­ στήματα.
Οι εγκάρσιες aποφύσεις προβάλλουν δεξιά και αριστερά από τα σπονδυλικά σώματα. Οι ακανθώδεις aποφύσεις συμπροβάλλονται με τα σώματα και φαίνονται στο μέσο τους ως ωοειδείς σκιές (σα δάκρυ). Όλες οι ακανθώδεις aποφύσεις βρίσκονται στην ίδια νοητή ευθεία. Οι aυχέ­ νες των σπονδυλικών τόξων διακρίνονται ως στρογγυλές σκιάσεις στα πλάγια των σωμάτων των σπονδύλων.

Ο Θ12 ξεχωρίζει από τους οσφυίκούς σπονδύλους λόγω της άρθρωσής του με τη 12η πλευρά. Κάτω από τον Θ12 αναγνωρίζουμε τον 01 και με αυτό τον τρόπο καθίσταται δυνατή η αρίθμηση των σπονδύλων.
Το ιερό οστό και ο κόκκυγας έχουν τριγωνικό σχήμα και απεικονίζονται στο κάτω τμήμα της σπονδυλικής στήλης. Εδώ διακρίνονται τα ιερά τρήματα και οι ιερολαγόνιες διαρθρώσεις, που έχουν ακανόνιστο σχήμα.
Συχνή είναι η εμφάνιση διαυγάσεων στα πλάγια της σπονδυλικής στήλης, που οφείλονται στην παρουσία αερίων στο έντερο.

Εικόνα 1.12. Π-0 προβολή Ο.Ι.Μ.Σ.Σ.
- 1. Σώμα 01
- 2. Άνω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 3. Κάτω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 4. Ιερά τρήματα
- 5. Κόκκυγας
- 6. 12η πλευρά
- 7. Αέρας στο έντερο
- 8. Αυχένας του σπονδυλικού τόξου
- 9. Ακανθώδης απόφυση
10.Εγκάρσια απόφυση 11.Ιερολαγόνια διάρθρωση

Ηλάγια προβολή Ο.Ι.Μ.Σ.Σ.:
Σε μια πλάγια προβολή Ο.Ι.Μ.Σ.Σ. απεικονίζεται η σπονδυλιΚή στήλη από τον Θ12 μέχρι το ιερό οστό και τον κόκκυγα σε πλάγια θέση.
Τα σπονδυλικά σώματα (01 - 05) διακρίνονται καθαρά, χωρίς συμπροβολές, το ένα πάνω από το άλλο και τα μεταξύ τους μεσοσπονδύλια διαστήματα φαίνονται ανοικτά. Πίσω από τα σπονδυλικά σώματα απεικονίζονται τα μεσοσπονδύλια τρήματα ως ωοειδείς διαυγάσεις.
Οι ακανθώδεις aποφύσεις διακρίνονται προς τα πίσω ενώ οι εγκάρσιες συμπροβάλλονται με τα τόξα των σπονδύλων. Ακόμα βλέπουμε τις άνω και κάτω aρθρικές aποφύσεις και τις μεταξύ τους aρθρώσεις.

Το ιερό οστό και ο κόκκυγας απεικονίζονται σε πλάγια θέση. Στο πρόσθιο και άνω μέρος του ιερού οστού αντιστοιχεί το ακρωτήριο των μαιευτήρων.
Εικόνα 1.13. Πλάγια προβολή Οσφυοίεράς μοίρας
- 1. Μεσοσπονδύλιο διάστημα
- 2. Άνω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 3. Κάτω επιφάνεια σπονδυλικού σώματος
- 4. Ακρωτήριο των μαιευτήρων
- 5. Ιερόν οστούν
- 6. Κόκκυγας
- 7. Σώμα 02
- 8. Μεσοσπονδύλιο τρήμα
- 9. Εγκάρσια απόφυση
- 10.Άνω ( ανάντης ) aρθρική απόφυση
- 11.Ακανθώδης απόφυση
- 12 . Κάτω ( κατάντης ) aρθρική απόφυση
1.2.3. \κτινοανατομία θωρακικού κλωβούΕικόνα 1.14. Ο-Π προβολή πλευρών
- 1. Αέρας στην τραχεία
- 2. 1 η πρόσθια πλευρά
- 3. Έσω χείλος ωμοπλάτης
- 4. 7η οπίσθια πλευρά
- 5. llη πλευρά
- 6. Κλείδα
- 7. Στερνοκλειδική άρθρωση
- 8. Έξω χείλος ωμοπλάτης

0-Π προβολή πλευρών:
Σε μια οπισθοπρόσθια προβολή πλευρών απεικονίζονται οι πλευρές, το πνευμονικό παρέγχυμα και η καρδιαγγειακή σκιά. Οι πλευρές αναδεικνύονται σαν ταινιοειδείς σκιάσεις διαμέσου του πνευμονικού παρεγχύματος, που διαυγάζει. Τα οπίσθια άκρα των πλευρών έχουν περίπου εγκάρσια πορεία ενώ τα πρόσθια φέρονται λοξά, από πάνω προς τα κάτω και έσω. Το οπίσθιο άκρο κάθε πλευράς βρίσκεται σε υψηλότερη θέση από το αντίστοιχο πρόσθιο. Οι πλευρικοί χόνδροι απεικονίζονται μόνο όταν είναι αποτιτανωμένοι. Η πρώτη πλευρά ξεχωρίζει, γιατί το οπίσθιο άκρο της αρθρώνεται με τον πρώτο θωρακικό σπόνδυλο. Έτσι, ξεκινώντας από αυτή είναι δυνατό να αναγνωρίσουμε τις υπόλοιπες πλευρές.

Οι κατώτερες πλευρές προβάλλουν διαμέσου της κοιλιάς αλλά απεικονίζονται καλύτερα σε ειδική προβολή κατώτερων πλευρών. Οι θωρακικοί σπόνδυλοι δε διακρίνονται με ευκρίνεια, γιατί συμπροβάλλονται με το στέρνο και την καρδιαγγειακή σκιά. Στους ανώτερους θωρακικούς σπονδύλους συμπροβάλλεται η τραχεία και φαίνεται ως μια επιμήκης διαύγαση. Στο άνω τμήμα του θώρακα απεικονίζονται καθαρά οι κλείδες σαν επιμήκεις σκιάσεις, που φέρονται λοξά προς τα έσω και κάτω μέχρι το στέρνο. Στο σημείο αυτό αναδεικνύονται και οι στερνοκλειδικές aρθρώσεις. Οι ωμοπλάτες προβάλλουν στην περιφέρεια του άνω πνευμονικού πεδίου.

- 9. 4η πρόσθια πλευρά lΟ.Καρδιαγγειακή σκιά

1 .2.4. Ακτινοανατομία ωμικής ζώνης -άνω άκρου
Εικόνα 1.15. Π-0 προβολή ώμου
- 1. Κλείδα
- 2. Άνω γω'νία ωμοπλάτης
- 3. Κορακ()ειδής απόφυση
- 4. Ωμοπλάτη
- 5. Έσω χείλος ωμοπλάτης
- 6. Χειρουργικός αυχένας του βραχιονίου
- 7. Ακρωμιοκλειδική διάΙ?θρωση
- 8. Ακρώμιο
- 9. Αρθρική επιφάνεια ωμογλήνης

ΙΙ-0 προβολή ώμου:
Σε μια προσθιοπίσθια ακτινογραφία ώμου απεικονίζεται η άρθρωση του ώμου, που σχηματί­ ζεται από την ωμογλήνη της ωμοπλάτης και την κεφαλή του βραχιονίου οστού.
Η ωμογλήνη απεικονίζεται ως ωοειδής σκίαση αλλά δεν διακρίνεται καθαρά, γιατί ένα μέρος της συμπροβάλλεται με την κεφαλή του βραχιονίου οστού. Πάνω από την ωμογλήνη αναδει­ κνύεται το ακρωμιακό άκρο της κλείδας, το ακρώμιο της ωμοπλάτης και η ακρωμιοκλειδική διάρθρωση. Η κορακοειδής απόφυση βρίσκεται προς τα άνω και έσω από την ωμογλήνη.

Το μεγαλύτερο μέρος της ωμοπλάτης συμπροβάλλεται με το ανώτερο τμήμα του θώρακα και των πλευρών, διακρίνονται όμως οι γωνίες και τα χείλη της.
Στην κατά μέτωπο ακτινογραφία ώμου απεικονίζεται ακόμα το άνω τριτημόριο του βραχιο­ νίου οστού. Προς τα πάνω προβάλλει η κεφαλή, ενώ το στενότερο τμήμα κάτω από αυτή που φαίνεται ως σκιερή γραμμή, είναι ο ανατομικός αυχένας του βραχιονίου οστού.
Όταν το άνω άκρο τοποθετείται σε θέση έξω στροφής, προβάλλει προς τα έξω το μεγάλο βρα­ χιόνιο όγκωμα, ενώ το μικρό βραχιόνιο όγκωμα συμπροβάλλεται με το βραχιόνιο οστό. Το στενό τμήμα κάτω από τα δύο ογκώματα είναι ο χειρουργικός αυχένας και αμέσως μετά συνεχίζει το ανώτερο τμήμα του σώματος του βραχιονίου οστού.

lΟ.Ανατομικός αυχένας του
βραχιονίου
- ll.Χείλος ωμογλήνης
12.'Εξω
~είλος ωμοπλάτης

11-0 προβολή αγκώνα:
Στην κατά μέτωπο ακτινογραφία αγκώνα αναδεικνύονται το κάτω τριτημόριο του βραχιονίου και το άνω τριτημόριο του αντιβραχίου (πήχη) που αποτελείται από δύο οστά, την κερκίδα προς τα έξω και την ωλένη προς τα έσω.
Όπως είναι γνωστό, η άρθρωση του αγκώνα είναι σύνθετη άρθρωση και αποτελείται από τρεις επιμέρους aρθρώσεις οι οποίες αναδεικνύονται ικανοποιητικά στη συγκεκριμένη ακτινο­ γραφία. Πρόκειται για την βραχιονοκερκιδική ανάμεσα στον κόνδυλο του βραχιονίου και την κεφαλή της κερκίδας, τη βραχιονοωλένια ανάμεσα στην τροχιλία του βραχιονίου και τη μηνο­ ειδή εντομή της ωλένης και την άνω κερκιδωλενική άρθρωση ανάμεσα στην κερκίδα και την ωλένη.

Στην ακτινογραφία αναγνωρίζονται επίσης το περίγραμμα του ωλέκρανου, καθώς συμπρο­ βάλλεται με το βραχιόνιο οστό, ο ωλεκρανικός βόθρος, η παρακονδύλια και η παρατροχίλια απόφυση.

Πλάγια προβολή αγκώνα:
Στην ακτινογραφία αυτή αναδεικνύεται η άρθρωση του αγκώνα σε πλάγια θέση, το κάτω τριτημόριο του βραχιονίου και το άνω τριτημόριο του αντιβραχίου με την κερκίδα και την ωλένη. Συγκεκριμένα απεικονίζεται πολύ καλά το ωλέκρανο και αναγνωρίζονται ικανοποιητικά η κεφα­ λή της κερκίδας, το κερκιδικό όγκωμα, η άνω κερκιδωλενική άρθρωση, η βραχιονοκερκιδική άρ­ θρωση και η τροχιλία.
Εικόνα 1.16. Π-0 & Πλάγια προβολή αγκώνα
- 1. Ωλεκρανικός βόθρος
- 2. Παρατροχίλια απόφυση
- 3. Έσω κόνδυλος βραχιονίου
- 4. Ωλέκρανο
- 5. Κερκιδικό όγκωμα
- 6. Βραχιόνιο
- 7. Κεφαλή κερκίδας
- 8. Παρακονδύλια απόφυση
- 9. Έξω κόνδυλος βQαχιονίου
- lΟ.Βραχιονοκερκιδική άρθρωση
- ll . Τροχιλία
- 12 . Βραχιονοωλένια διάρθρωση
- 13 . Ωλένη
- 14.Κερκίδα

0 -1 προβολή πηχεοκαρπικiς άρθρωσης:
Σε μια οπισθοπρόσθια προβολή πηχεοκαρπικής άρθρωσης ' βλέπουμε: τα κάτω άκρα της ωλένης και της κερκίδας, την πηχεοκαρπική διάρθρωση και τα οστά του καρπού.
Τα κάτω άκρα της ωλένης και της κερκίδας απεικονίζονται στην ακτινογραφία μαζί με την κάτω κερκιδωλενική άρθρωση. Στην περιφέρειά τους προβάλλουν οι στυλοειδείς aποφύσεις της ωλένης και της κερκίδας.
Η πηχεοκαρπική διάρθρωση σχηματίζεται από την κάτω aρθρική επιφάνεια της κερκίδας και από την άνω επιφάνεια των τριών πρώτων οστών του καρπού ( σκαφοειδές, μηνοειδές και πυραμοειδές).

Τα οστά του καρπού είναι οκτώ και σχηματίζουν δύο σειρές που η κάθε μια από αυτές αποτελείται από τέσσερα οστά. Αμέσως μπροστά από την κερκίδα φαίνεται το πρώτο οστό του καρπού, το σκαφοειδές. Δίπλα του είναι το μηνοειδές και το πυραμοειδές, ενώ το πισοειδές συμπροβάλλεται με μέρος του πυραμοειδούς.
Μπροστά από το σκαφοειδές φαίνονται στη σειρά: το μεγάλο πολύγωνο, το μικρό πολύγωνο, το κεφαλωτό και το αγκιστρωτό (με την αγκιστροειδή απόφυση)
Εικόνα 1.17. 0Π προβολή πηχεοκαρπικής
- 1. Αγκιστρωτό (αγκιστροειδής απόφυση)
- 2. Πισοειδές
- 3. Πυραμοειδές
- 4. Μηνοειδές
- 5. Στυλοειδής απόφυση της ωλένης
- 6. Κάτω κερκιδωλενική διάρθρωση
- 7. Έλασσον πολύγωνο
- 8. Μείζον πολύγωνο
- 9. Κεφαλωτό
- lΟ.Σκαφοειδές
- ll.Στυλοειδής απόφυση κερκίδας

0-Η προβολή άκρας χειρός:
Σε μια οπισθοπρόσθια ακτινογραφία άκρας χειρός βλέπουμε: τα κάτω άκρα της ωλένης και της κερκίδας, την πηχεοκαρπική διάρθρωση, τα οστά του καρπού, τα μετακάρπια και τις φάλαγγες των δακτύλων.
Τα μετακάρπια είναι πέντε και απεικονίζονται στην ακτινογραφία μαζί με τις καρπομετα­ κάρπιες και τις μετακαρπιοφαλαγγικές διαρθρώσεις. Το πρώτο μετακάρπιο που ανήκει στον αντίχειρα, βρίσκεται προς την πλευρά της κερκίδας. Σε κάθε μετακάρπιο διακρίνεται περιφε­ ρικά η κεφαλή και κεντρικά η βάση.

Οι φάλαγγες των δακτύλων φαίνονται καθαρά μαζί με τις μεσοφαλαγγικές διαρθρώσεις (περιφερική, κεντρική). Οι φάλαγγες των δακτύλων ( lη, 2η ή μέση και 3η ή ονυχοφόρος) είναι τρεις για κάθε δάκτυλο εκτός από το μεγάλο που έχει δύο.
Πολλές φορές διακρίνονται μικρά σησαμοειδή οστά, τα οποία εντοπίζονται δίπλα από τα μετακάρπια και τις φάλαγγες των δακτύλων.
Εικόνα 1.18. Ο-Π προβολή άκρας χειρός
- 1. Ονυχοφόρος φάλαγγα
- 2. Περιφερική μεσοφαλαγγική διάρθρωση
- 3. Μέση φάλαγγα
- 4. Βάση της πρώτης φάλαγγας
- 5. Κεφαλή του μετακαρπίου
- 6. Καρπομετακάρπιες διαρθρώσεις
- 7. Ωλένη
- 8. Κάτω κερκιδωλενική διάρθρωση
- 9. Κερκίδα

1 .2.5. Ακτινοανατομία πυελικής ζώνης -κάτ(ο άκρου
Εικόνα 1.19. Π-0 προβολή λεκάνης
- 1. Λαγόνια ακρολοφία
- 2. Πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα
- 3. Κοτύλη
- 4. Μείζων τροχαντήρας
- 5. Αυχένας του μηριαίου
- 6. Θυροειδές τρήμα
- ll.Κόκκυγας
- 7. Κάτω κλάδος του ηβικού οστού
- 12.Άνω κλάδος ηβικού οστού
- 8. Ιερολαγόνια διάρθρωση
- 13.Ηβική σύμφυση
- 9. Οπίσθια άνω λαγόνια άκανθα
- 10. Ιερό οστούν
- 14.Ισχιακό κύρτωμα
- 15.Ελάσσων τροχαντήρας

ΙΙ-0 προβολή λεκά ηςισχίων:
Στην Π-0 ακτινογραφία λεκάνης-ισχίων απεικονίζονται τα δύο ανώνυμα οστά, που συνδέ­ ονται εμπρός με την ηβική σύμφυση. Προς τα πίσω αρθρώνονται με το ιερό οστό σχηματίζοντας τις ιερολαγόνιες aρθρώσεις οι οποίες απεικονίζονται σαν γραμμοειδείς διαυγάσεις στην ακτινογραφία. Κάτω από το ιερό οστό αναγνωρίζεται ο κόκκυγας. Το κάθε ανώνυμο οστό προέρχεται, όπως είναι γνωστό, από τη συνοστέωση τριών οστών του λαγόνιου, του ηβικού (άνω και κάτω κλάδος) και του ισχιακού. Στην περιοχή του λαγόνιου οστού αναγνωρίζεται η λαγόνια ακρολοφία, που καταλήγει προς τα εμπρός στην πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα και προς τα πίσω στην οπίσθια άνω λαγόνια άκανθα. Τα ισχιακά οστά σχηματίζουν τα ισχιακά κυρτώματα προς τα κάτω, ενώ ανάμεσα σ' αυτά και τους άνω κλάδους των ηβικών οστών αναδεικνύονται δύο διαυγάσεις, που αντιστοιχούν στα θυροειδή τρήματα.

Στην περιοχή συνένωσης των τριών οστών (λαγόνιο, ηβικό και ισχιακό) σχηματίζεται η aρθρική επιφάνεια της κοτύλης. Αυτή αρθρώνεται με την κεφαλή του μηριαίου σχηματίζοντας την άρθρωση του ισχίου. Στο άνω τριτημόριο του μηριαίου οστού, απεικονίζεται εκτός από την κεφαλή ο μείζων τροχαντήρας και ο ανατομικός αυχένας του μηριαίου. Εάν κατά τη λήψη της ακτινογραφίας τα άκρα πόδια δεν είναι τοποθετημένα σε έσω στροφή, ενδεχομένως να αναγνωρίζεται και ο ελάσσων τροχαντήρας.

Π-0 προβολή γόνατος:
Σε μια Π-0 προβολή γόνατος απεικονίζονται το κάτω τριτημόριο του μηριαίου οστού, το άνω τριτημόριο της κνήμης και της περόνης και η μηροκνημιαία διάρθρωση. Η επιγονατίδα φαίνεται σαν σκίαση, που προβάλλει στο κέντρο του κάτω τμήματος του μηριαίου οστού. Τα όριά της δε διακρίνονται πολύ καθαρά λόγω της συμπροβολής της με το μηριαίο. Στην περιφέρεια του μηριαίου, κάτω από την επιγονατίδα, προβάλλουν ο έσω και ο έξω μηριαίος κόνδυλος. Πάνω από τους κονδύλους αναδεικνύονται αντίστοιχα τα έσω και έξω υπερκονδύλια κυρτώματα. Κάτω από το μηριαίο βρίσκονται η κνήμη και η περόνη. Η κνήμη προς τα έσω είναι μεγαλύτερη από την περόνη και αρθρώνεται με το μηριαίο ( μηροκνημιαία διάρθρωση ). Στο μέσο του άνω τμήματος της κνήμης διακρίνονται τα έσω και έξω γληνιαία φύματα. Η περόνη δεν αρθρώνεται με το μηριαίο αλλά μόνο με την κνήμη (άνω κνημοπερονιαία διάρθρωση). Στην προβολή αυτή διακρίνεται η κεφαλή, ο αυχένας της περόνης και η άνω κνημοπερονιαία διάρθρωση.

Πλάγια προβολή γόνατος:
Σε μια πλάγια προβολή γόνατος απεικονίζονται το κάτω τριτημόριο του μηριαίου οστού, το άνω τριτημόριο της κνήμης και της περόνης και η άρθρωση του γόνατος (μηροκνημιαία, επιγονατιδομηριαία) σε πλάγια θέση. Στην περιφέρεια του μηριαίου οστού ο έσω και ο έξω κόνδυλος επιπροβάλλονται. Η επιγονατίδα διακρίνεται μπροστά από το κάτω άκρο του μηριαίου οστού και η επιγονατιδομηριαία άρθρωση φαίνεται ανοικτή.
Εικόνα 1.20. Πλάγια & Π-0 προβολή γονάτου
- 1. Επιγονατιδομηριαία άρθρωση
- 2. Επιγονατίδα
- 3. Οι κόνδυλοι του μηριαίου
- 4. Γληνιαίο φύμα
- 5. Μηριαίο
- 6. Οπίσθιο τρίγωνο λίπους
- 7. Έσω υπερκονδύλιο κύρτωμα
- 8. Έσω μηριαίος κόνδυλος
- 9. Μηροκνημιαία άρθρωση
- 10. Άνω κνημοπερονιαία διάρθρωση
- ll.Κεφαλή της περόνης
- 12.Κνήμη
- 13.'Εξω υπερκονδύλιο κύρτωμα
- 14.'Εξω μηριαίος κόνδυλος
- 15.'Εξω γληνιαίο φύμα
- 16.'Εσω γληνιαίο φύμα

J-0 προβολή ποδοκνημικής άρθρωσης:
Με την Π-0 προβολή ποδοκνημικής άρθρωσης απεικονίζεται το κάτω τριτημόριο της κνήμης προς τα έσω, που καταλήγει στο έσω σφυρό, και της περόνης προς τα έξω, που καταλήγει στο έξω σφυρό. Αναδεικνύεται επίσης το άνω τμήμα του αστραγάλου, που αρθρώνεται με τα δύο προαναφερόμενα οστά σχηματίζοντας σύνθετη άρθρωση.
Η σύνθετη αυτή άρθρωση αποτελείται από την αστραγαλοκνημική άρθρωση ανάμεσα στην τροχιλία του αστραγάλου και στο κάτω άκρο της κνήμης, την αστραγαλοπερονιαία άρθρωση μεταξύ αστραγάλου και περόνης και την κάτω κνημοπερονιαία άρθρωση ή συνδέσμωση, που σχηματίζεται από την άρθρωση της κνήμης και της περόνης.

Πλάγια προβολή ποδοκνημικής άρθρωσης:
Στην ακτινογραφία αυτή αναδεικνύεται το κάτω τριτημόριο της κνήμης με το οπίσθιο χείλος της, η αστραγαλοκνημιαία άρθρωση σε πλάγια θέση, ο aστράγαλος (τροχιλία, αυχένας, κεφαλή) και η πτέρνα. Στο πίσω και κάτω μέρος της πτέρνας απεικονίζεται το κύρτωμα αυτής. Το περί­ γραμμα του έξω σφυρού καθώς και αυτό του έσω σφυρού αναγνωρίζονται καθώς συμπροβάλ­ λονται με τον αστράγαλο.
Επίσης με την ακτινογραφία αυτή αναγνωρίζονται το σκαφοειδές οστό, που αρθρώνεται με τον αστράγαλο και λίγο πιο μπροστά το έσω ( lo) σφηνοειδές οστό. Κάτω απ' αυτά απεικονί­ ζεται το κυβοειδές οστό ενώ πιο μπροστά από το κυβοειδές αναδεικνύεται το φύμα του 5ου μετα­ ταρσίου.

Εικόνα 1.21. Πλάγια & Π-0 προβολή ποδοκνημικής
- 1. Κνήμη
- 2. Περόνη
- 3. Αστραγαλοκνημική διάρθρωση
- 8. Έσω σφηνοειδές
- 4. Τροχιλία αστραγάλου
- 9. Κυβοειδές
- 5. Αυχένας αστραγάλου
- lΟ.Φύμα 5ου μεταταρσίου
- 6. Κεφαλή αστραγάλου
- 7. Σκαφοειδές
- ll.Έσω σφυρό
- 12.Έξω σφυρό
- 13.Πτέρνα
- 14.Κύρτωμα της πτέρνας
- 15.Κάτω κνημοπερονιαία διάρθρωση

ΙΙ-0 πρ βολή άκρου ποδός:
Σε μια Π-0 προβολή άκρου ποδός απεικονίζονται τα οστά του ταρσού, τα μετατάρσια και οι φάλαγγες των δακτύλων.
Από τα οστά του ταρσού διακρίνονται καθαρά το σκαφοειδές, το μηνοειδές και τα τρία σφηνοειδή (έσω, μέσο και έξω). Ο aστράγαλος και η πτέρνα δεν αποτυπώνονται με ευκρίνεια, γιατί κατά το μεγαλύτερο μέρος τους συμπροβάλλονται.
Η προβολή αυτή μας επιτρέπει ακόμα να δούμε τα πέντε μετατάρσια και σε καθένα από αυτά να διακρίνουμε τη βάση κεντρικά και την κεφαλή περιφερικά. Βλέπουμε ακόμα τις φάλαγγες των δακτύλων (lη, 2η ή μέση και 3η ή ονυχοφόρο) και τις μεταξύ τους μεσοφαλαγγικές aρθρώσεις .

Πολλές φορές απεικονίζονται μικρά σησαμοειδή οστά (συνήθως δύο) τα οποία συμπροβάλ­ λονται με την κεφαλή του πρώτου μεταταρσίου.
- 1. Ονυχοφόρος φάλαγγα
- 7. Μέσο σφηνοειδές
- 2. Περιφερική μεσοφαλαγγική διάρθρωση
- 3. Σησαμοειδή οστά
- 4. Κεφαλή 3ου μεταταρσίου
- 5. Βάση 2ου μεταταρσίου
- 6. Έσω σφηνοειδές
- 8. Έξω σφηνοειδές
- 9. Σκαφοειδές
- lΟ.Κυβοειδές
- ll.Πτέρνα
Εικόνα 1.22. Π-0 προβολή άκρου ποδός

1.3. ΑΞΟΝΙΚΉΥΠΟΛΟΠΣΤΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ
Η Yf, όπως γνωρίζουμε, παρέχει εικόνες σε εγκάρσια και στεφανιαία επίπεδα. Επιπλέον, σε αντίθεση με την απλή ακτινογραφία επιτρέπει την απεικόνιση των μαλακών δομών του ανθρώ­ πινου σώματος με υψηλή διακριτική ικανότητα.
Έτσι η Υ.Τ. δίνει σημαντικές πληροφορίες σε περιπτώσεις καταγμάτων, προβολής μεσοσπον­ δυλίου δίσκου, σε διάφορες παθήσεις των αρθρώσεων, σε όγκους και σε μεταστάσεις.
Η εφαρμογή τεχνικών υψηλής ευκρίνειας (επιλογή κατάλληλων αλγόριθμων) και η δυνατό­ τητα τρισδιάστατης απεικόνισης καθιστούν την αξονική τομογραφία πολύ σημαντική διαγνω­ στική μέθοδο του ερειστικού συστήματος.

Η αναλυτική παρουσίαση της ακτινοανατομίας στην αξονική τομογραφία θα ήταν έξω από τους σκοπούς αυτού του βιβλίου. Γι' αυτό παρακάτω παραθέτουμε ενδεικτικά την αδρή ακτινοα­ νατομία σε ορισμένες τομές, που θεωρούνται αντιπροσωπευτικές εικόνες των κυριότερων εξετά­ σεων, οι οποίες πραγματοποιούνται με τον αξονικό τομογράφο.

Εικόνα: 1.23.
cr εγκεφάλου -στεφανιαίο επίπεδο
- 1. Μετωπιαίο οστό
- 2. Ρινικό διάφραγμα
- 3. Ρινική κόγχη
- 4. Κάτω γνάθος
- 5. Κροταφίτης μυς
- 6. Ζυγωματικό οστό
- 7. Ιγμόρειο άντρο

Εικόνα: 1.24.
cr εγκεφάλου -στεφανιαίο επίπεδο
- 1. Βρεγματικό οστό
- 2. Ζυγωματικό τόξο
- 3. Ρινοφάρυγγας
- 4. Κάτω γνάθος
- 5. Σφηνοειδής κόλπος
- 6. Σφηνοειδές οστό

Εικόνα: 1.25.
cr εγκεφάλου -εγκάρσιο επίπεδο
- 1. Μετωπιαίο οστό
- 2. Πρόσθια κλινοειδής απόφυση
- 3. Κροταφικός λοβός εγκεφάλου
- 4. Κροταφικό οστό
- 5. Μετωπιαίος λοβός εγκεφάλου
- 6. Τουρκικό εφίππιο (βόθρος υπόφυσης)
- 7. Παρεγκεφαλίδα
- 8. Ινιακό οστό

Εικόνα: 1.26.
cr εγκεφάλου -εγκάρσιο επίπεδο
- 1. Μετωπιαίο οστό
- 2. Πλάγιες κοιλίες εγκεφάλου
- 3. Παρεγκεφαλίδα
- 4. Ινιακός λοβός εγκεφάλου
- 5. Μετωπιαίος λοβός εγκεφάλου
- 6. Βρεγματικό οστό
- 7. Ινιακό οστό

Εικόνα: 1.27.
cr ισχίου -εγκάρσιο επίπεδο
- 1. Ηβικό οστό
- 2. Κεφαλή μηριαίου
- 3. Μεγάλος γλουτιαίος μυς
- 4. Κόκκυγας
- 5. Ουροδόχος κύστη
- 6. Μείζων τροχαντήρας
- 7. Ισχιακό οστό
Εικόνα: 1.28. CΓ Ο.Μ.Σ.Σ. -εγκάρσιο επίπεδο
- 1. Παχύ έντερο
- 2. Κάτω κοίλη φλέβα
- 3. Σώμα σπονδύλου
- 4. Ψοtτης μυς
- 5. Σπονδυλικό τρήμα
- 6. Εγκάρσια απόφυση
- 7. Ακανθώδης απόφυση
- 8. Αορτή
- 9. Αυχένας σπονδύλου 10.Σπονδυλικό τόξο
- ll.Ραχιαίος μυς

1.4. ΜΑΓΝΗΤΙΚΉ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ
Η μαγνητική τομογραφία παρέχει πολύτιμες πληροφορίες, που άλλες διαγνωστικές μέθοδοι δεν είναι σε θέση να δώσουν.
Όπως ήδη γνωρίζουμε, μας δίνει τη δυνατότητα απεικόνισης σε όλα τα επίπεδα. Οι εικόνες που λαμβάνονται χαρακτηρίζονται από υψηλή σκιαγραφική αντίθεση.
Ο ρόλος της στη διάγνωση παθήσεων ή τραυματισμών στα μαλακά μόρια είναι αναντικατά­ στατος. Ακόμα, βοηθά σημαντικά στην εντόπιση όγκων και φλεγμονών των οστών.
Παρακάτω παραθέτουμε μερικές χαρακτηριστικές εικόνες, που προέρχονται από εξετάσεις μαγνητικού τομογράφου.

Εικόνα: 1.29.
MRI γόνατος -εγκάρσιο επίπεδο
- 1. Επιγονατίδα
- 2. Μηριαίο οστό
- 3. Έξω πλάγιος μυς
- 4. Έσω πλάγιος μυς
- 5. Δικέφαλος μηριαίος
- 6. Γαστροκνήμιος
Εικόνα: 1.30. MRI γόνατος -στεφανιαίο επίπεδο
- 1. Μηριαίο
- 4. Αρθρικός χόνδρος
- 7. Κνήμη
- 2. Έσω κόνδυλος μηριαίου
- 5. Έξω κόνδυλος μηριαίου
- 3. Έσω μηνίσκος
- 6. Έξω μηνίσκος
επίπεδο
Εικόνα: 1.31. MRI γόνατος -οβελιαίο
- 5. Αρθρικός χόνδρος
- 6. Κνήμη
- 7. Ημιυμενώδης μυς
- 8. Αρθρικός θύλακος
- 1. Τένοντας τετρακέφαλου μυός
- 2. Μηριαίο
- 3. Επιγονατίδα
- 4. Λιπώδες στρώμα
- 9. Οπίσθιος χιαστός σύνδεσμος 10.Γαστροκνήμιος μυς

1.5. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
Το ερειστικό σύστημα ελέγχεται με ένα πλήθος ακτινογραφιών, στις οποίες αναδεικνύονται τα ανατομικά μόρια κάθε περιοχής. Κάποια απ' αυτά αναγνωρίζονται ευκρινώς, ενώ κάποια συμπροβάλλονται με άλλα και δεν απεικονίζονται ή φαίνεται μόνο το περίγραμμα τους.
Στις προβολές του κρανίου απεικονίζονται τα οστά του εγκεφαλικού και του προσωπικού κρανίου , οι κοιλότητες που σχηματίζουν μεταξύ τους καθώς και οι αεροφόρες κοιλότητες στο εσωτερικό τους.
Ο σκελετός του κορμού αναδεικνύεται με πολλές προβολές των οστών του θώρακα και της σπονδυλικής στήλης σε κατά μέτωπο και πλάγια θέση.

Οι προβολές των άνω άκρων αναδεικνύουν ικανοποιητικά τα οστά (ωμικής ζώνης, βραχιόνιο, κερκίδα, ωλένη οστά καρπού, μετακάρπια, φάλαγγες δακτύλων) καθώς και τις aρθρώσεις της περιοχής (ώμος, αγκώνας, πηχεοκαρπική κτλ.)
Ο ακτινολογικός έλεγχος των κάτω άκρων απεικονίζει ευκρινώς τα οστά (πυελικής ζώνης, μηριαίο, κνήμη, περόνη, οστά ταρσού, μετατάρσια, φάλαγγες δακτύλων) και τις aρθρώσεις που σχηματίζονται ανάμεσα στα οστά (ισχίο, γόνατο, ποδοκνημική κτλ.).
Η αξονική και η μαγνητική τομογραφία δίνουν τη δυνατότητα απεικόνισης του ερειστικού συστήματος σε τομές. Έτσι, σε συνδυασμό με την υψηλή ευκρίνεια των εικόνων δίνουν σημαντικές διαγνωστικές πληροφορίες.

1.6. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Α. Επιλε'ξτε τηv σωστή απάντηση:
- 1. Το τουρκικό εφίππιο ανήκει στο
οστό.
- Α. Ινιακό
- Β. Κροταφικό
- Δ. Ηθμοειδές
- 2. Τα βρεγματικά οστά αρθρώνονται με το μετωπιαίο οστό με τη
-------
- Α. Στεφανιαία
- Β. Λεπιδοειδή
- Γ. Οβελιαία
- Δ. Λαβδοειδή

-------›
- 3. Στην ο-π α/α κρανίου δεν απεικονίζεται
- Α. Η κάτω γνάθος
- Γ. Η στεφανιαία ραφή
- Β. Το τουρκικό εφίππιο
- Δ. Το ρινικό διάφραγμα

-------›
- 4. Στην πλάγια α/α κρανίου αναδεικνύεται
- Α. Ο σφηνοειδής κόλπος
- Β. Το ρινικό διάφραγμα
- Γ. Οι οφθαλμικοί κόγχοι
- Δ. Τα λιθοειδή οστά
- 5. Στην πωγωνορινική α/α κρανίου ο σφηνοειδής κόλπος απεικονίζεται
- Α. Κάτω από το τουρκικό εφίππιο
- Γ. Μέσα από το ανοιχτό στόμα
- Β. Κάτω από τους μετωπιαίους κόλπους
- Δ. Πάνω από το ανοιχτό στόμα
--------
- 6. Σε μια πλάγια α/α Α.Μ.Σ.Σ. απεικονίζονται ικανοποιητικά
- Α. Τα σπονδυλικά τρήματα
- Γ. Τα μεσοσπονδύλια τρήματα
- Β. Οι εγκάρσιες aποφύσεις
- Δ. Οι ακανθώδεις aποφύσεις
- 7. Με την πλάγια α/α Ο.Μ.Σ.Σ. αναγνωρίζονται
- Α. Τα σπονδυλικά τρήματα
- Β. Τα μεσοσπονδύλια τρήματα

--------
- Γ. Οι μεσοσπονδυλικές aρθρώσεις
- Δ. Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι
ραφή.
- Γ. Σφηνοειδές
------
- Β. Απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις:
- 1. Από ποια οστά αποτελείται το εγκεφαλικό κρανίο;
- 2. Να αναφέρετε τους παραρρίνιους κόλπους. Σε ποιες ακτινολογικές προβολές απεικονίζεται ο σφηνοειδής κόλπος;
- 3. Να αναφέρετε πέντε ανατομικά μόρια που απεικονίζονται στη μετωπορινική α/α κρανίου.
- 4. Από τι αποτελείται ένας σπόνδυλος;
- 5. Περιγράψτε τα ανατομικά μόρια που αναδεικνύονται σε μια π-ο α/α ώμου.

Σκοπός:
Να εξοικειωθούν οι μαθητές με τις βασικές προβολές του κρανίου και να αναγνωρίζουν τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται σε αυτές.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του ερειστικού συστήματος.

Υλ ' ' ικα και μεσα:
- Προσθιοπίσθιες, πλάγιες και πωγωνορινικές ακτινογραφίες κρανίου, από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε τρεις ομάδες (Α, Β και Γ) και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου η Α ομάδα προσθιοπίσθιες, η Β πλάγιες, και η Γ πωγωνορινικές ακτινογραφίες κρανίου.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις ακτινογραφίες, πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε και δείξτε τα ιγμόρεια και το σφηνοειδή κόλπο και στις τρεις προβολές, ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε.
- 4. Χρησιμοποιώντας το δείκτη κάντε το περίγραμμα των υπόλοιπων παραρρινίων κόλπων που απεικονίζονται.
- 5. Ονομάστε και δείξτε τα οστά του εγκεφαλικού κρανίου που διακρίνετε στις προβολές, ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε.
- 6. Αναγνωρίστε και δείξτε πάνω στην ακτινογραφία τα υπόλοιπα απεικονιζόμενα ακτινοανατομικά μόρια.

ΕΡΓΑΣΤΙΙΡI(
Άσκηση 1.1
..\~τινοα-να ομια j.tρα'\>ιο\1
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία
Εικόνα Α-------------
Β-------------
Εικόνα
- 1. Στις εικόνες Α και Β συμπλήρωσε το όνομα κάθε προβολής και σχεδίασε το περίγραμμα του σφηνοειδή κόλπου και στις δύο αυτές προβολές. 
ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία κρανίου

Εικόνα Γ
Εικόνα Δ
- 2. Στην εικόνα Γ αντ . ιστοίχισε τους αριθμούς της πρώτης στήλης με τα ακτινοανατομικά μόρια της δεύτερης:
- 1. Οροφή οφθαλμικού κόγχου
- 2. Μετωπιαίοι κόλποι
- 3. Ρινικό διάφραγμα
- 4. Γένειο
- 5. Σφηνοειδής κόλπος
- 3. Στην εικόνα Δ συμπλήρωσε τα ακτινοα­ νατομικά μόρια που αντιστοιχούν στους πα­ ρακάτω αριθμούς:
1-----------------------------2, $\_{ }$ 
3----------------------------4. $\_{ }$ 
5-----------------------------

ΕΙΚΟΝΑΕ
4. Στην εικόνα Ε σχεδίασε πάνω στην ακτινογραφία το περίγραμμα του τουρκικού εφιππίου και συμπλήρωσε με τον αριθμό 1 τις πρόσθιες κλινοειδείς aποφύσεις, 2 τις οπίσθιες και 3 το βόθρο της υπόφυσης.
- 5. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
- Α. Σε μια πλάγια ακτινογραφία κρανίου, από το τουρκικό εφίππιο.
- α. ο μετωπιαίος κόλπος
- β. η ρινική κοιλότητα
-----------›
- γ. ο γναθιαίος κόλπος
- δ. ο σφηνοειδής κόλπος
- Β. Σε μια πωγωνορινική προβολή κρανίου, τα λιθοειδή οστά προβάλλονται κάτω από
- α. τα ιγμόρεια
- β. τους οφθαλμικούς κόγχους
- γ. τους μετωπιαίους κόλπους
- δ. το σφηνοειδή κόλπο
- 6. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
- 8 Σε μια πωγωνορινική ακτινογραφία κρανίου, εξετάζονται κατά κύριο λόγο οι ------------(μετωπιαίοι κόλποι, ιγμόρεια άντρα, σφηνοειδής κόλπος).
- 8 Οι παραρρίνιοι κόλποι απεικονίζονται στην ακτινογραφία ως  , γιατί είναι κοιλότητες που περιέχουν αέρα.
- 8 Σε μια πλάγια ακτινογραφία κρανίου, το σφηνοειδές οστό περιλαμβάνει το ------› που απεικονίζεται ως μια γραμμοειδής σκίαση σε σχήμα 'U'. Εδώ αναγνωρίζονται επίσης ο βόθρος της υπόφυσης, η πρόσθια και η οπίσθια κλινοειδής απόφυση.
- 8 Κάτω από το τουρκικό εφίππιο αναδεικνύεται μια διαυγαστική περιοχή που αντιστοιχεί στο -------- Πιο πίσω απεικονίζονται οι έξω ακουστικοί πόροι και οι μαστοειδείς κυψέλες.
απεικονίζεται κάτω

Σκοπός:
Να αριθμούν οι μαθητές τους σπονδύλους της Α.Μ.Σ.Σ. και της Ο.Μ.Σ.Σ. και να αναγνωρίζουν τα ακτινοανατομικά μόρια σε προσθιοπίσθιες και πλάγιες ακτινογραφίες.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του ερειστικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Προσθιοπίσθιες και πλάγιες ακτινογραφίες αυχενικής και οσφυίκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε δύο ομάδες (Α και Β) και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου, η μεν Α ομάδα, προσθιοπίσθιες και πλάγιες ακτινογραφίες Α.Μ.Σ.Σ., η δε Β, αντίστοιχες ακτινογραφίες Ο.Μ.Σ.Σ ..
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις ακτινογραφίες πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε και δείξτε τον Α 7 και τον 01, ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε. Αιτιολογήστε την επιλογή σας.
- 4. Αριθμήστε τους υπόλοιπους σπονδύλους.
- 5. Χρησιμοποιώντας το δείκτη αναγνωρίστε πάνω στην ακτινογραφία, τα απεικονιζόμενα ακτινοανατομικά μόρια.

Άσκηση 1.2

Ακτινοανατομία σπονδυλικής στήλης
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία σπονδυλικής στήλης
Κεφάλαιο ι
- 1. Στην εικόνα Α σχεδίασε πάνω στην ακτινογραφία το περίγραμμα του σώματος του Α5 και της διαύγασης της τραχείας.
Εικόνα Α
- 2. Στην εικόνα Β δείξτε βάζοντας ένα βελάκι ( ~) την ακανθώδη απόφυση του AS.
Εικόνα Β
- 3. Στην εικόνα Γ aντιστοίχισε τους αριθμούς της πρώτης στή­ λης με τα ακτινοανατομικά μόρια της δεύτερης:
- 1 εγκάρσια απόφυση
- 2 αυχένας σπονδυλικού τόξου
- 3 ακανθώδης απόφυση
ιερολαγόνια άρθρωση
- 5 μεσοσπονδύλιο διάστημα

Εικόνα Γ
- 4. Στην εικόνα Δ συμπλήρωσε τα ακτινοανατομικά μόρια που αντιστοιχούν στους παρακάτω αριθμούς:
1----------------------------------------$\_{2. }$ 
3 ----------------------------------------$\_{4. }$ \_
5----------------------------------------
Εικόνα Δ
- 5. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
- Α. Στην Π-0 ακτινογραφία Α.Μ.Σ.Σ. αναδεικνύονται ικανοποιητικά
- α. οι ακανθώδεις aποφύσεις
- β. τα μεσοσπονδύλια τρήματα

----------
- γ. οι εγκάρσιες aποφύσεις
- δ. οι μεσοσπονδυλικές aρθρώσεις
- Β. Με την πλάγια α/α Ο.Μ.Σ.Σ. αναγνωρίζονται
- α. τα σπονδυλικά τρήματα
- β. τα μεσοσπονδύλια τρήματα
--------
- γ. οι μεσοσπονδυλικές aρθρώσεις
- δ. οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι
- 6. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
-  Στην πλάγια ακτινογραφία Α.Μ.Σ.Σ. απεικονίζονται και οι --------aυχενικοί σπόνδυλοι. Τα σπονδυλικά σώματα αναδεικνύονται σε πλάγια θέση και τα -------› φαίνονται ανοιχτά ανάμεσα τους.
-  Οι εγκάρσιες aποφύσεις συμπροβάλλονται με --------και απεικονίζονται ως σκιάσεις πάνω σ' αυτά.
-  Οι ακανθώδεις aποφύσεις αναγνωρίζονται στο πίσω μέρος των σπονδύλων με μεγαλύτερη αυτήν του αυχενικού.
-  Σε μια οπισθοπρόσθια προβολή Ο.Μ.Σ.Σ. ο Θ12 ξεχωρίζει από τους οσφυίκούς σπονδύλους,
λόγω  \_
-  Κάτω από τον Θ12 αναγνωρίζουμε τον --------σπόνδυλο και με αυτό τον τρόπο καθίσταται δυνατή η αρίθμηση των σπονδύλων.

Σκοπός:
Να είναι σε θέση οι μαθητές να αναγνωρίζουν τα ανατομικά μόρια του σκελετού του άνω άκρου, τόσο στο ομοίωμα του ανθρώπινου σκελετού, όσο και στις βασικές προβολές του άνω άκρου.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του ερειστικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Πλήρες ακτινολογικό συγκρότημα.
- -Κασέτες 24Χ30, φιλμ.
- -Ομοίωμα ανθρώπινου σκελετού.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε τρεις ομάδες (Α, Β και Γ) και χρησιμοποιώντας τον εξοπλισμό του εργα­ στηρίου βγάλτε υπό την καθοδήγηση των εκπαιδευτών σας στο ομοίωμα του σκελετού:
- -η Α ομάδα μια προσθιοπίσθια ακτινογραφία ώμου,
- -η Β ομάδα μια προσθιοπίσθια και μια πλάγια ακτινογραφία αγκώνα και
- -η Γ ομάδα μια προσθιοπίσθια ακτινογραφία πηχεοκαρπικής άρθρωσης και μια προσθιοπίσθια ακτινογραφία άκρας χειρός.
- 2. Τοποθετήστε σωστά τις ακτινογραφίες πάνω στο διαφανοσκόπιο.
- 3. Ονομάστε τα οστά που απεικονίζονται στις ακτινογραφίες ώμου, αγκώνα, πηχεοκαρπικής άρθρωσης και άκρας χειρός, ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε.
- 4. Ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε, αναγνωρίστε τα ανατομικά μόρια του ώμου, του αγκώνα, της πηχεοκαρπικής άρθρωσης και του άκρας χειρός, σε αντιπαράθεση πρώτα πάνω στο ομοίωμα του σκελετού και στη συνέχεια πάνω στις ακτινογραφίες.

Άσκηση 1.3
Ακτινοανατομία άνω άκρου
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία
Εικόνα Α----------
1. Ποια προβολή απεικονίζεται στην εικόνα Α; Συμπλήρωσε το κενό στη λεζάντα. Σχεδίασε πάνω στην ακτινογραφία το περίγραμμα της ωμογλήνης και της κορακοειδούς απόφυσης.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία άνω άκρου
Κεφάλαιο J

Εικόνα Β
Εικόνα Γ
- 2. Στις εικόνες Β και Γ σχεδίασε πάνω στις ακτινογραφίες το περίγραμμα της κεφαλής της κερκίδας.

Εικόνα Δ
- 3. Στψ f κόνα Δ, aντιστοίχισε τους αριθμούς της πρώι. 1 ~ πήλης με τα οστά του καρπού στη δεύτερη.
- 1. σκαφοειδές οστό
- 2. μηνοειδές οστό
- 3. μείζον πολύγωνο
- 4. κεφαλωτό
- 5. αγκιστρωτό

Εικόνα Ε
- 4. Στην εικόνα Ε συμπλήρωσε τα ακτινοανα­ τομικά μόρια που αντιστοιχούν στους παρα­ κάτω αριθμούς.
1---------------------------2.  
3.  
4---------------------------5----------------------------
- 5. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
---------------
- Α. Η π-ο α/α ώμου είναι κατάλληλη για την ανάδειξη
- α. του μείζονος τροχαντήρα
- γ. του κονδύλου του βραχιονίου
- β. της τροχιλίας του βραχιονίου
- δ. του μείζονος βραχιονίου ογκώματος
- Β. Η άνω κερκιδοωλενιαία άρθρωση απεικονίζεται στην

--------------
- α. κατά μέτωπο α/α γόνατος
- β. κατά μέτωπο α/α αγκώνα
- γ. κατά μέτωπο α/α πηχεοκαρπικής άρθρωσης
- δ. κατά μέτωπο α/α ποδοκνημικής άρθρωσης
- 6. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
- 8 Σε μια προσθιοπίσθια προβολή ώμου, η ωμογλήνη απεικονίζεται ως ωοειδής σκίαση αλλά δεν διακρίνεται καθαρά γιατί ένα μέρος της συμπροβάλλεται -------------›
-  Πάνω από την ωμογλήνη αναδεικνύεται το ακρωμιακό άκρο της κλείδας, το ακρώμιο της ωμοπλάτης και η διάρθρωση. Η κορακοειδής απόφυση βρίσκεται από την ωμογλήνη.
- 8 Σε μια 0-Π προβολή πηχεοκαρπικής άρθρωσης, τα κάτω άκρα της ωλένης και της κερκίδας απεικονίζονται στην ακτινογραφία μαζί με την κάτω κερκιδωλενική άρθρωση. Στην περιφέρειά τους προβάλλουν οι της ωλένης και της κερκίδας.

Σκοπός:
Να είναι σε θέση οι μαθητές να αναγνωρίζουν τα ανατομικά μόρια του σκελετού του κάτω άκρου στο ομοίωμα του ανθρώπινου σκελετού και στις βασικές προβολές του κάτω άκρου.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του ερειστικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Πλήρες ακτινολογικό συγκρότημα.
- -Κασέτες 35Χ43, 30Χ40, 24Χ30 και αντίστοιχα φιλμ.
- -Ομοίωμα ανθρώπινου σκελετού.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- l. Χωριστείτε σε τρεις ομάδες (Α, Β και Γ) και χρησιμοποιώντας τον εξοπλισμό του εργαστηρίου, βγάλτε υπό την καθοδήγηση των εκπαιδευτών σας στο ομοίωμα του σκελετού τις παρακάτω ακτινογραφίες:
- -η Α ομάδα μια προσθιοπίσθια ακτινογραφία λεκάνης και μια άκρου ποδός,
- -η Β ομάδα μια προσθιοπίσθια και μια πλάγια ακτινογραφία γόνατος και
- -η Γ ομάδα μια προσθιοπίσθια και μια πλάγια ακτινογραφία ποδοκνημικής άρθρωσης.
- 2. Τοποθετήστε σωστά τις ακτινογραφίες πάνω στο διαφανοσκόπιο.
- 3. Βάλτε το σκελετό δίπλα στο διαφανοσκόπιο.
- 4. Ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε, ονομάστε τα οστά που απεικονίζονται στις ακτινογρα­ φίες λεκάνης, γόνατος, ποδοκνημικής άρθρωσης και άκρου ποδός, που βγάλατε.
- 5. Αναγνωρίστε τα παρακάτω ανατομικά μόρια (βλέπε πίνακα 1) της λεκάνης, του γόνατος, της ποδοκνημικής άρθρωσης και του άκρου ποδός, πρώτα πάνω στο ομοίωμα του σκελετού και στη συνέχεια πάνω στις ακτινογραφίες:

Άσκηση 1.4
Ακτινοανατομία κάτω άκρου
Πίνακας 1: Ανατομικά μόρια για την λεκάνη και το κάτω άκρο

| Λεκάνη                  | Γόνατο                           | Ποδοκνημική  άρθρωση            | Άκρο  πόδι                      |
|-------------------------|----------------------------------|---------------------------------|---------------------------------|
| Λαγόνια  οστά           | Επιγονατίδα                      | Κνήμη                           | Σκαφοειδές  οστό                |
| Ηβική  σύμφυση          | Μηριαίο  οστό                    | Περόνη                          | Μηνοειδές  οστό                 |
| Ιερολαγόνιες  aρθρώσεις | Έσω  μηριαίος  κόνδυλος          | Κάτω  κνημοπερο- νιαία  άρθρωση | Ονυχοφόρες  φάλαγγες            |
| Λαγόνια  ακρολοφία      | Έξω  μηριαίος  κόνδυλος          | Ποδοκνημική  άρθρωση            | Μεσοφαλαγγικές  aρθρώσεις       |
| Θυροειδή                | Κεφαλή  περόνης                  | Αστράγαλος                      | Σησαμοειδή  οστά                |
| Κοτύλη                  | Κνήμη                            | Πτέρνα                          | Κεφαλή  lου  μετακαρπίου        |
| Κεφαλή  μηριαίου        | Άνω  κνημοπερο- νιαία  διάρθρωση | Έσω  και έξω  σφυρό             | Έσω,  μέσο και  έξω  σφηνοειδές |

Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία
Εικόνα Α
- 1. Σχεδίασε πάνω στην ακτινογραφία το περίγραμμα της κοτύλης, του ιερού οστού και των θυροειδών τρημάτων.
Σε ποια θέση ήταν τα άκρα πόδια κατά τη λήψη της προβολής;
Αιτιολόγησε την απάντησή σου.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία κάτω άκρου
Κεφάλαιο ι

Εικόνα Β
Εικόνα Γ
- 2. Στις εικόνες Β και Γ ονόμασε και σχεδίασε πάνω στις ακτινογραφίες το περίγραμμα της κνή­ μης, της περόνης, της επιγονατίδας και του μηριαίου οστού .
Εικόνα Δ--------

Εικόνα
Ε--------
- 3. Στις εικόνες Δ και Ε ονόμασε τις προβολές και σχεδίασε πάνω στις ακτινογραφίες το περί­ γραμμα της κνήμης, της περόνης και της ποδοκνημικής άρθρωσης.
- 4. Στην εικόνα ΣΤ aντιστοίχισε τους αριθμούς της πρώτης στήλης με τα ακτινοανατομικά μόρια της δεύτερης:
- 1. σκαφοειδές οστό
- 2. έσω σφηνοειδές οστό
- 3. έξω σφηνοειδές οστό
- 4. 3ο μετατάρσιο
- 5. σησαμοειδή οστά
Εικόνα ΣΤ
- 5. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
- Α. Η ηβική σύμφυση αναγνωρίζεται στην
-----------------
- α. Π-0 α/α ωμικής ζώνης
- β. Π-0 α/α λεκάνης
γ. Π-0 α/α Ο.Μ.Σ.Σ.
δ. πλάγια α/α Ο.Μ.Σ.Σ.

-------------άρθρωση.
- Β. Στην πλάγια α/α γόνατος αναδεικνύεται
- α. η επιγονατιδομηριαία
- β. η αστραγαλοκνημιαία
- γ. άνω κνημοπερονιαία
- δ. κάτω κνημοπερονιαία
- 6. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
-  Στην π-ο ακτινογραφία λεκάνης-ισχίων απεικονίζονται τα δύο ανώνυμα οστά που συνδέονται
εμπρός με
τίζοντας
. Προς τα πίσω αρθρώνονται . με το ιερό οστό,
σχημα-
οι οποίες απεικονίζονται ως γραμμοειδείς διαυγάσεις στην
ακτινογραφία. Κάτω από το ιερό οστό αναγνωρίζεται  ;, Στο άνω
τριτημόριο του μηριαίου οστού απεικονίζεται εκτός από την κεφαλή,  \_
του μηριαίου.

Εάν κατά τη λήψη της ακτινογραφίας τα άκρα πόδια δεν είναι τοποθετημένα σε
----------στροφή, ενδεχομένως να αναγνωρίζεται κα~ ο ελάσσων τροχαντήρας.
-  Σε μια π-ο ακτινογραφία γόνατος, η επιγονατίδα φαίνεται ως
----------που
προβάλλει στο κέντρο του κάτω τμήματος του ---------- Τα όριά της δε διακρίνονται καθαρά, λόγω  \_

Σκοπός:
Να εξοικειωθούν οι μαθητές με τις βασικές προβολές του ερειστικού συστήματος και να αναγνω­ ρίζουν τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται σε αυτές.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του ερειστικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Οπισθοπρόσθια ακτινογραφία πλευρών, προσθιοπίσθια ακτινογραφία Θ . Μ.Σ . Σ . και οπισθοπρόσθια ακτινογραφία πηχεοκαρπικής άρθρωσης από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε τρεις ομάδες (Α, Β και Γ) και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου η Α ομάδα οπισθοπρόσθια ακτινογραφία πλευρών, η Β προσθιοπίσθια ακτινογραφία Θ.Μ.Σ.Σ. , και η Γ οπισθοπρόσθια ακτινογραφία πηχεοκαρπικής άρθρωσης .
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις ακτινογραφίες, πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε και δείξτε τις πλευρές , τους σπονδύλους και τα οστά του καρπού, ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε .
- 4. Χρησιμοποιώντας το δείκτη δείξτε την πορεία των πλευρών από πίσω προς τα εμπρός, αρχί­ ζοντας από την πρώτη πλευρά.
- 5. Ονομάστε και δείξτε τις aποφύσεις, εφ' όσον είναι εφικτό, των θωρακικών σπονδύλων.
- 6. Περιγράψτε με την βοήθεια του δείκτη πάνω στην ακτινογραφία την πηχεοκαρπική άρθρωση .
- 7. Αναγνωρίστε και δείξτε πάνω στις ακτινογραφίες τα υπόλοιπα απεικονιζόμενα ακτινοανα­ τομικά μόρια ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε .

Άσκηση 1.5
Ακτινοανατομία ερειστικού συστήματος
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία
Εικόνα Α
- 1. Στην εικόνα Α σχεδίασε και αρίθμησε πάνω στην ακτινογραφία τις πλευρές αρχίζοντας από την πρώτη πλευρά.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία ερειστικού συστήματος
Εικόνα Β
- 2. Στην εικόνα Β σχεδίασε πάνω στην ακτινογραφία τις ακανθώδεις και εγκάρσιες aποφύσεις, καθώς επίσης και τους aυχένες των σπονδυλικών τόξων.
Εικόνα Γ
- 3. Στην εικόνα Γ σχεδίασε το περίγραμμα του σκαφοειδούς, του μηνοειδούς, του κεφαλωτού και του αγκιστρωτού οστού. Επίσης, δείξε με βελάκια ( ~) τις στυλοειδείς aποφύσεις.
- 4. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
Τα οπίσθια άκρα των πλευρών έχουν περίπου εγκάρσια πορεία ενώ τα πρόσθια φέρονται

 από πάνω προς τα κάτω και έσω. Το οπίσθιο άκρο κάθε πλευράς βρίσκεται σε
 θέση από το αντίστοιχο πρόσθιο. Η πρώτη πλευρά ξεχωρίζει, γιατί το οπίσθιο
άκρο της αρθρώνεται με τον -------$\_{θωρακικό }$$\_{σπόνδυλο. }$
- Οι θωρακικοί σπόνδυλοι δε διακρίνονται με ευκρίνεια, γιατί συμπροβάλλονται με το -------$\_{και }$$\_{την }$ . Πάνω στους ανώτερους θωρακικούς σπονδύλους φαίνεται μια επιμήκης διαύγαση, που αντιστοιχεί στην . Στο άνω τμήμα του θώρακα απεικονίζονται καθαρά οι κλείδες ως επιμήκεις σκιάσεις, που φέρονται λοξά προς τα έσω και κάτω μέχρι το στερνοκλειδικές aρθρώσεις. Στο σημείο αυτό αναδεικνύονται και οι
- Οι θωρακικοί σπόνδυλοι ξεχωρίζουν από τους υπόλοιπους λόγω της άρθρωσης τους με

Οι ακανθώδεις aποφύσεις απεικονίζονται ως δακρυοειδείς σκιάσεις στο -------$\_{των }$
σωμάτων, ενώ δεξιά και αριστερά αυτών αναγνωρίζονται οι aυχένες των σπονδυλικών τόξων ως
------- Επίσης απεικονίζονται οι άνω και
aρθρικές aποφύσεις των
σπονδύλων.
Οι ανώτεροι θωρακικοί σπόνδυλοι συμπροβάλλονται με τη διαύγαση της τραχείας, η οποία στο ύψος του διχάζεται στους δύο κύριους βρόγχους
- 8 Η πηχεοκαρπική διάρθρωση σχηματίζεται από την κάτω aρθρική επιφάνεια της -------$\_{και }$$\_{από }$$\_{την }$$\_{άνω }$$\_{επιφάνεια }$$\_{των }$$\_{τριών }$$\_{πρώτων }$$\_{οστών }$$\_{του }$$\_{καρπού }$ ( σκαφοειδές, μηνοειδές και πυραμοειδές). Τα οστά του καρπού είναι και σχηματίζουν δύο σειρές, που η κάθε μια από αυτές αποτελείται από τέσσερα οστά. Αμέσως μπροστά από την κερκίδα φαίνεται το πρώτο οστό του καρπού, το σκαφοειδές. Δίπλα του είναι το -------$\_{και }$$\_{το }$$\_{πυραμοειδές, }$$\_{ενώ }$$\_{το }$ συμπροβάλλεται με μέρος του
πυραμοειδούς.

Άσκηση 1.6
Ακτινοανατομία στον υπολογιστικό και μαγνητικό τομογράφο

Σκοπός:
Να είναι σε θέση οι μαθητές να ξεχωρίζουν τις εικόνες του υπολογιστικού από του μαγνητικού τομογράφου και να αναγνωρίζουν κάποια βασικά ακτινοανατομικά μόρια σ' αυτές.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του ερειστικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Αξονικές τομογραφίες προσωπικού κρανίου και Ο.Μ.Σ.Σ., και μαγνητική τομογραφία γόνατος από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Σκελετός
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε τρεις ομάδες (Α, Β και Γ) και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου τις εξής εξετάσεις:

Α ομάδα:
αξονική τομογραφία προσωπικού κρανίου,

Β ομάδα:
αξονική τομογραφία Ο.Μ.Σ.Σ.,

Γ ομάδα:
μαγνητική τομογραφία γόνατος.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις εξετάσεις, πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε τα είδη των τομών που έχουν ληφθεί σε κάθε εξέταση (εγκάρσιες, στεφανιαίες ή οβελιαίες).
- 4. Χρησιμοποιώντας το δείκτη, υποδείξτε τα βασικά ακτινοανατομικά μόρια που αναγνωρίζετε με βάση και τις γνώσεις σας από τη θεωρία.
- 5. Κάθε ένα από τα ακτινοανατομικά μόρια που αναγνωρίσατε στις εξετάσεις, ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε, να τα δείξετε στο σκελετό.

Εικόνα Α
Εικόνα Β
l.Οι εικόνες Α και Β είναι τομές αξονι­ κού τομογράφου.
Παρατήρησε τις εικόνες προσεκτικά. Αναγνώρισε σε ποια ανατομική περιοχή αντιστοιχούν και τι είδους τομές είναι. Συμπλήρωσε τα κενά κάτω απ' αυτές.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία αξονικού-υπολογιστικού και μαγνητικού τομογράφου
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία

Εικόνα Γ
- 2. Στην εικόνα Γ aντιστοίχισε τους αριθμούς της πρώτης στήλης με τα ακτινοανατομικά μόρια της δεύτερης:
- 1. ιγμόρεια
- 2. μετωπιαίο οστό
- 3. ρινικό διάφραγμα
- 4. κάτω γνάθος
- 5. ζυγωματικό

Εικόνα Δ
- 3. Στην εικόνα Δ συμπλήρωσε τα ακτινοανα­ τομικά μόρια που αντιστοιχούν στους παρα­ κάτω αριθμούς:
1.----------------------------2.  \_
3----------------------------4.  \_
5----------------------------

Εικόνα Ε

Εικόνα ΣΤ
- 4. Παρατήρησε προσεκτικά τις εικόνες Ε και ΣΤ:
- α. Οι εικόνες είναι τομές αξονικού τομο­ γράφου ή μαγνητικού τομογράφου; Υπογράμμισε τη σωστή απάντηση.
- β. Σε ποια ανατομική περιοχή αντιστοιχούν;
- γ. Αντιστοίχισε την πρώτη στήλη με τη δεύ­ τερη:
στεφανιαία τομή οβελιαία τομή
εικόνα Ε
εικόνα ΣΤ
- 5. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
- Α. Στην υπολογιστική τομογραφία το κρανίο ελέγχεται με
- α. εγκάρσιες
- β. στεφαvιαίες
-----------τομές.
- γ. εγκάρσιες και στεφανιαίες
- δ. στεφανιαίες και οβελιαίες

----------------
- Β. Σε μια εγκάρσια τομή Ο.Μ.Σ.Σ. απεικονίζεται
- α. το μεσοσπονδύλιο τρήμα
- β. το σπονδυλικό τρήμα
η μεσοσπονδυλική άρθρωση
το εγκάρσιο τρήμα
- 6. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
 Η ------------τομογραφία παρέχει εικόνες σε --------και
------------επίπεδα.
τομογραφία δίνει τη δυνατότητα απεικόνισης σε όλα τα
επίπεδα. Οι εικόνες που λαμβάνονται χαρακτηρίζονται από υψηλή ----------

Κεφάλαιο 2°
ΑΚΤΙΝΟΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΣΤΟΧΟΙ
Με την ολοκλήρωση της μελέτης αυτού του κεφαλαίου θα πρέπει ο μαθητής:
- .. Να αποκτήσει βασικές γνώσεις ανατομίας του αναπνευστικού συστήματος.
- .. Να μπορεί να αναγνωρίζει τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται στις κλασικές ακτινολογικές προβολές του αναπνευστικού συστήματος.
- .. Να αποκτήσει γνώσεις σχετικά με την απεικόνιση του αναπνευστικού συστήματος με την υπολογιστική τομογραφία
- .. Να αποκτήσει γνώσεις σχετικά με την απεικόνιση του αναπνευστικού συστήματος με τη μαγνητική τομογραφία.

ΘΕΩΡΙΑ

2.1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ
Το αναπνευστικό σύστημα είναι το σύστημα που εξυπηρετεί τη λειτουργία της αναπνοής και διακρίνεται σε δύο μέρη, το ανώτερο και το κατώτερο. Το ανώτερο αναπνευστικό σύστημα αποτελείται από τη ρινική κοιλότητα και τον φάρυγγα, ενώ το κατώτερο αποτελείται από το λάρυγγα, την τραχεία, τους βρόγχους και τους πνεύμονες. Η ρινική κοιλότητα σχηματίζεται από οστά του προσωπικού αλλά και του εγκεφαλικού κρανίου. Με το ρινικό διάφραγμα χωρίζεται σε δύο χώρους,
τις ρινικές θαλάμες. Η ρινική κοιλότητα συνεχίζει προς τα πίσω με το φάρυγγα.

Ο φάρυγγας είναι ινομυώδης σωλήνας που συνδέει τη ρινική κοιλότητα με το λάρυγγα, αλλά και τη στοματική κοιλότητα με τον οισοφάγο. Αποτελείται από τρία μέρη, το ρινοφάρυγγα, το στοματοφάρυγγα και το λαρυγγοφάρυγγα.
Ο λάρυγγας βρίσκεται ανάμεσα στο στοματοφάρυγγα και την τραχεία και αποτελείται κυρίως από χόνδρους. Στο άνω στόμιο του λάρυγγα βρίσκεται η επιγλωττίδα, η οποία τον αποφράσσει κατά την κατάποση. Στην εσωτερική κοιλότητα του λάρυγγα βρίσκονται οι φωνητικές χορδές. Η τραχεία είναι ένας ινοχόνδρινος σωλήνας που αποτελεί τη συνέχεια του λάρυγγα προς τα κάτω. Εκτείνεται από τον 6ο αυχενικό σπόνδυλο μέχρι τον 4ο -5ο θωρακικό, όπου διχάζεται στους δύο κύριους βρόγχους το δεξιό και τον αριστερό.

Η τραχεία πορεύεται μπροστά από τον οισοφάγο και αποτελείται από δύο μέρη, το τραχηλικό και το θωρακικό. Οι δύο κύριοι ή στελεχιαίοι βρόγχοι πορεύονται λοξά προς τα κάτω και εισέρχονται στους αντίστοιχους πνεύμονες από τις πύλες. Μέσα στους πνεύμονες οι κύριοι βρόγχοι διακλαδίζονται συνεχώς σε ολοένα και μικρότερους βρόγχους, βρογχιόλια και βρογχοπνευμονικά τμήματα για να καταλήξουν τελικά στις κυψελίδες. Οι βρόγχοι και οι κλάδοι τους αποτελούν το βρογχικό δέντρο. Οι κυψελίδες είναι οι τελικές διακλαδώσεις του βρογχικού δέντρου , στις οποίες γίνεται η ανταλλαγή των αερίων ( 02 - C02 ).

Οι πνεύμονες είναι δύο (ο δεξιός και ο αριστερός) και βρίσκονται μέσα στη θωρακική κοιλότητα. Καθένας από τους δύο πνεύμονες υποδιαιρείται με βαθιές σχισμές ( μεσολόβιες
σχισμές ) σε μικρότερα τμήματα, τους λοβούς. Ο δεξιός πνεύμ<?νας έχει τρεις λοβούς ενώ ο αριστερός δύο. Το ανώτερο τμήμα κάθε πνεύμονα λέγεται κορυφή ενώ το κατώτερο βάση. Στο μέσο περίπου της έσω επιφάνειας των πνευμόνων βρίσκονται οι ανατομικές πύλες. Από την πύλη κάθε πνεύμονα εισέρχονται ο κύριος βρόγχος, η πνευμονική αρτηρία, η βρογχική αρτηρία και νεύρα του πνεύμονα και εξέρχονται οι πνευμονικές φλέβες και λεμφαγγεία. Η δεξιά πύλη βρίσκεται χαμηλότερα από την αριστερή. Οι πνεύμονες καλύπτονται προς τα έξω από τον υπεζωκότα, ο οποίος είναι ένας υμένας με δύο πέταλα. Ανάμεσα στους δύο πνεύμονες βρίσκεται το μεσοθωράκιο.

2.2. ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ

Εικόνα 2.2. 0Π προβολή θώρακα
- 1. Τραχεία
- 2. Κορυφή πνεύμονα
- 3. Δεξιά πύλη
- 4. Δεξιά καρδιοφρενική γωνία
- 5. Δεξιά πλευροδιαφραγματική γωνία
- 6. Κλείδα
- 7. Αορτικό τόξο
- 8. Αριστερή πύλη
- 9. Καρδιαγγειακή σκιά
- lΟ.Αριστερό ημιδιάφραγμα

0-ΙΙ προβολή θώρακα:
Στην Ο-Π προβολή θώρακα ελέγχεται το πνευμονικό παρέγχυμα και η καρδιαγγειακή σκιά. Οι πνεύμονες (δεξιός και αριστερός) απεικονίζονται ως διαυγαστικές περιοχές. Τα όρια τους ορίζονται προς τα πάνω, συνήθως, από τη 2η πλευρά , προς τα κάτω από το διάφραγμα, προς τα έξω από το θωρακικό τοίχωμα και προς τα μέσα από την καρδιαγγειακή σκιά. Ο χώρος που βρίσκεται ανάμεσα στους δύο πνεύμονες ονομάζεται μεσοθωράκιο.
Τα ανώτερα τμήματα των πνευμόνων αποτελούν τις κορυφές τους και τα κατώτερα είναι γνωστά ως βάσεις των πνευμόνων. Στις βάσεις των πνευμόνων αναγνωρίζονται τέσσερις γωνίες. Οι δύο απ' αυτές, που φυσιολογικά είναι οξείες, σχηματίζονται προς τα έξω, μεταξύ των πλευρών και του διαφράγματος, και λέγονται πλευροδιαφραγματικές γωνίες. Οι άλλες δύο γωνίες σχηματίζονται από το διάφραγμα και την καρδιαγγειακή σκιά, και ονομάζονται καρδιοφρενικές γωνίες.

Το δεξιό ημιδιάφραγμα προβάλλεται, τις περισσότερες φορές, πιο πάνω από το αριστερό. Αυτό οφείλεται στο ήπαρ, αλλά και στο ότι η καρδιά απωθεί το αριστερό ημιδιάφραγμα προς τα κάτω. Κάτω από το αριστερό ημιδιάφραγμα απεικονίζεται συχνά μια διαυγαστική περιοχή που αντιστοιχεί στον αεροθάλαμο του στομάχου.
Στη μεσότητα περίπου των πνευμόνων και στο όριο τους με την καρδιαγγειακή σκιά, αναδεικνύονται οι ακτινολογικές πύλες. Απ' όλες τις δομές των ανατομικών πυλών, οι κλάδοι των πνευμονικών αρτηριών συμβάλλουν, κυρίως, στο σχηματισμό των ακτινολογικών πυλών των πνευμόνων. Η αριστερή πύλη απεικονίζεται περίπου 2,5 εκατοστά πιο πάνω από τη δεξιά.

Στη μέση γραμμή του θώρακος και προς τα πάνω, αναγνωρίζεται μια επιμήκης διαύγαση που αντιστοιχεί στην τραχεία, η οποία συμπροβάλλεται με τους ανώτερους θωρακικούς σπονδύλους. Στο ύψος του 4ου -5ου θωρακικού σπονδύλου, η τραχεία διχάζεται στους δύο κύριους βρόγχους.
Οι πλευρές συμπροβάλλονται με τους πνεύμονες και αναγνωρίζονται ως επιμήκεις σκιάσεις μέσα στο πνευμονικό παρέγχυμα, οι κλείδες συμπροβάλλονται κατά το έσω τριτημόριο τους με τις κορυφές των πνευμόνων, και το στέρνο συμπροβάλλεται με την καρδιαγγειακή σκιά και τη θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης.

Η καρδιαγγειακή σκιά προβάλλεται στο κέντρο, μεταξύ των δύο πνευμόνων, ενώ το αορτικό τόξο αναγνωρίζεται κατά την παρυφή του με τον αριστερό πνεύμονα.

Πλάγια προβολή θώρακα:
Σε μια πλάγια προβολή θώρακα απεικονίζεται το πνευμονικό παρέγχυμα από τις κορυφές μέχρι τις πλευροδιαφραγματικές γωνίες καθώς και το μεσοθωράκιο σε πλάγια θέση. Το δεξιό ημιθωράκιο συμπροβάλλεται με το αριστερό. Οι πνευμονικές πύλες απεικονίζονται ως σκιάσεις στο μέσο της ακτινογραφίας. Φυσιολογικά η αριστερή πύλη βρίσκεται 2,5 εκ. περίπου υψηλότερα από τη δεξιά. Οι κορυφές των πνευμόνων δεν απεικονίζονται συνήθως με ευκρίνεια λόγω της συμπροβολής τους με τα μαλακά μόρια του ώμου.

Στο πρόσθιο μέρος της ακτινογραφίας αναδεικνύεται το στέρνο σε όλο του το μήκος, ενώ στο οπίσθιο βρίσκεται η θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Στην ακτινογραφία αυτή απεικονίζονται κατά κύριο λόγο οι κατώτεροι θωρακικοί σπόνδυλοι, αφού οι ανώτεροι συμπροβάλλονται συνήθως με τους ώμους. Σε μια πλάγια προβολή θώρακα χωρίς στροφή τα οπίσθια πλευρικά τόξα που φαίνονται πίσω από τους θωρακικούς σπονδύλους συμπροβάλλονται.
Μπροστά από τους ανώτερους θωρακικούς σπονδύλους αναγνωρίζεται η διαύγαση της
τραχείας που φέρεται προς τα κάτω και ελαφρά προς τα πίσω περίπου μέχρι το ύψος του Θ6 -Θ7 μεσοσπονδύλιου διαστήματος. Οι πλευρές των δύο ημιθωρακίων συμπροβάλλονται και έχουν φορά προς τα εμπρός και κάτω.

Πίσω από το στέρνο απεικονίζεται η καρδιά σαν ωοειδής σκίαση. Πάνω από τη σκιά της καρδιάς διακρίνεται η ανιούσα αορτή και το aορτικό τόξο.
Μπροστά από την καρδιά και την αορτή και πίσω από το στέρνο ορίζεται διαυγαστική περιοχή που ονομάζεται οπισθοστερνικός χώρος, ενώ η διαυγαστική περιοχή πίσω από την καρδιά και μπροστά από τη θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης ονομάζεται οπισθοκαρδιακός χώρος.
Στο κάτω μέρος της ακτινογραφίας διακρίνονται οι θόλοι του δεξιού και αριστερού ημιδιαφράγματος. Φυσιολογικά, στην αριστερή πλάγια ακτινογραφία θώρακα οι θόλοι των δύο ημιδιαφραγμάτων χιάζονται, ενώ στη δεξιά φέρονται παράλληλα . Αναγνωρίζουμε το αριστερό ημιδιάφραγμα από τη σκιά της καρδιάς με την οποία βρίσκεται σε άμεση επαφή καθώς επίσης και από την παρουσία του αεροθαλάμου του στομάχου που διαυγάζει κάτω από αυτό.

Κάθε ημιδιάφραγμα σχηματίζει με το πρόσθιο και οπίσθιο θωρακικό τοίχωμα την πρόσθια και την οπίσθια πλευροδιαφραγματική γωνία αντίστοιχα. Η οπίσθια πλευροδιαφραγματική γωνία βρίσκεται σε χαμηλότερη θέση σε σχέση με την πρόσθια.

ΙΙ -0 προβολή κορυφών θώρακα:
Στην ακτινογραφία κορυφών απεικονίζονται οι κορυφές των πνευμόνων σε κατά μέτωπο προβολή, χωρίς συμπροβολές με τις κλείδες, οι οποίες αναδεικνύονται πάνω από το πνευμονικό παρέγχυμα.
Η διαύγαση της τραχείας απεικονίζεται στο μέσο της ακτινογραφίας και προς τα πάνω, και η αορτή στο όριο της καρδιαγγειακής σκιάς με τον αριστερό πνεύμονα.
Εικόνα 2.4. Π-0 προβολή κορυφών θώρακα
- 1. Τραχεία
- 2. Δεξιά κορυφή
- 3. Δεξιό ημιδιάφραγμα
- 4. Κλείδα
- 5. Αορτή
- 6. Καρδιαγγειακή σκιά
- 7 . Αριστερό ημιδιάφραγμα

2.3. ΑΞΟΝΙΚΗ -ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ
Η υπολογιστική τομογραφία παρέχει τη δυνατότητα απεικόνισης του αναπνευστικού συστήματος, σε εγκάρσιες τομές. Έτσι αναδεικνύεται πλήθος δομών, οι οποίες διακρίνονται μεταξύ τους, λόγω της υψηλής σκιαγραφικής αντίθεσης που χαρακτηρίζει την αξονική τομογραφία.
Συγκεκριμένα, ανάλογα με το επίπεδο της τομής, όταν χρησιμοποιείται το παράθυρο μαλακών μορίων, απεικονίζονται οι δομές του θωρακικού τοιχώματος (μαστοί, μασχαλιαίοι χώροι, μύες, κτλ.), οι πνεύμονες, και τα όργανα του μεσοθωρακίου, όπως η τραχεία, οι κύριοι βρόγχοι, ο οισοφάγος, τα μεγάλα αγγεία και η καρδιά. Επίσης διακρίνονται οι οστέινες δομές του θώρακα (το στέρνο, οι πλευρές, οι ωμοπλάτες, οι κλείδες), οι οποίες ελέγχονται καλύτερα με το οστικό παράθυρο.

Στο πνευμονικό παράθυρο αναδεικνύεται πολύ καλά το αγγειακό και το βρογχικό δέντρο των πνευμόνων.
Η χρήση της τεχνικής υψηλής διακριτικής ικανότητας (high resolution) δίνει τη δυνατότητα ανάδειξης πολύ μικρών βλαβών του πνευμονικού παρεγχύματος.

Εικόνα 2.5.
Αξονική τομογραφία θώρακα -πνευμονικό παράθυρο
- 1. Ανιούσα αορτή
- 2. Δεξιός πνεύμονας
- 3. Δεξιός κύριος βρόγχος
- 4. Θωρακικός σπόνδυλος
- 5. Αριστερός πνεύμονας
- 6. Αριστερός κύριος βρόγχος
- 7. Κατιούσα αορτή

Εικόνα 2.6.
Αξονική τομογραφία θώρακα -πνευμονικό παράθυρο
- 1. Καρδιά
- 2. Οισοφάγος
- 3. Δεξιός πνεύμονας
- 4. Αριστερός πνεύμονας
- 5. Κατιούσα αορτή

Εικόνα 2.7.
Αξονική τομογραφία θώρακα -παράθυρο μαλακών μορίων
- 1. Ανιούσα αορτή
- 2. Τραχεία
- 3. Οισοφάγος
- 4. Ωμοπλάτη
- 5. Πλευρά
- 6. Κατιούσα αορτή
- 7. Θωρακικός σπόνδυλος

Εικόνα 2.8.
Αξονική τομογραφία θώρακα -παράθυρο μαλακών μορίων
- 1. Στέρνο
- 2. Δεξιός πνεύμονας
- 3. Δεξιός κύριος βρόγχος
- 4. Οισοφάγος
- 5. Αριστερός πνεύμονας
- 6. Αριστερός κύριος βρόγχος

2.4. ΜΑΓΝΗΤΙΚΉ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ
Η μαγνητική τομογραφία δίνει τη δυνατότητα απεικόνισης των δομών του αναπνευστικού συστήματος σε όλα τα επίπεδα (εγκάρσιο, στεφανιαίο, οβελιαίο). Έτσι είναι δυνατό να εκτιμηθούν όγκοι του θωρακικού τοιχώματος, του μεσοθωρακίου, των κορυφών των πνευμόνων ή και να ληφθούν συμπληρωματικές πληροφορίες μετά από άλλες διαγνωστικές εξετάσεις.

Εικόνα 2.9.
Μαγνητική τομογραφία θώρακα και άνω κοιλίας -στεφανιαίο επίπεδο
- 1. Δεξιός πνεύμονας
- 2.Ήπαρ
- 3. Σπονδυλική στήλη
- 4. Δεξιός νεφρός
- 5. Αριστερός πνεύμονας
- 6. Κατιούσα θωρακική αορτή
- 7. Σπλήνας
- 8. Αριστερός νεφρός

2.5. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
Ο έλεγχος του αναπνευστικού συστήματος γίνεται κυρίως με απλές ακτινογραφίες, με αξονική τομογραφία και με μαγνητική τομογραφία.
Οι βασικές ακτινολογικές προβολές που χρησιμοποιούνται είναι η 0-Π ακτινογραφία θώρακα, η πλάγια ακτινογραφία θώρακα και η ακτινογραφία κορυφών. Στην 0-Π ακτινογραφία θώρακος ελέγχονται σε κατά μέτωπο προβολή το πνευμονικό παρέγχυμα και η καρδιαγγειακή σκιά, ενώ στην πλάγια ακτινογραφία θώρακα αναδεικνύονται σε πλάγια προβολή. Η ακτινογραφία κορυφών δίνει τη δυνατότητα ανάδειξης των κορυφών των πνευμόνων, χωρίς σuμπροβολές με τις κλείδες.

Η υπολογιστική και η μαγνητική τομογραφία των πνευμόνων και του μεσοθωρακίου δίνουν σημαντικές πληροφορίες που οι απλές ακτινογραφίες δεν είναι σε θέση να αναδείξουν.

2.6. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Επιλε'ξτε τη σωστή απάντηση:
-------
- 1. Ο χώρος που σχηματίζεται ανάμεσα στους πνεύμονες λέγεται
- Α. υπεζωκοτική κοιλότητα
- Β. οπισθοκαρδιακός χώρος
Γ. οπισθοστερνικός χώρος
Δ. μεσοθωράκιο
- 2. Σε μια 0-Π ακτινογραφία θώρακα οι κλείδες σuμπροβάλλονται με τις
- Α. πλευροδιαφραγματικές γωνίες
- Β. κορυφές
- Γ. βάσεις
Δ. πύλες
- 3. Στην 0-Π ακτινογραφία θώρακα, κάτω από το αριστερό ημιδιάφραγμα απεικονίζεται
- Α. το ήπαρ
- Β. ο σπλήνας
Γ. ο αεροθάλαμος του στομάχου
Δ. το πάγκρεας
- 4. Σε μια πλάγια ακτινογραφία θώρακα, ο οπισθοστερνικός χώρος απεικονίζεται

-------
- Α. μπροστά
- Β. πάνω
από την καρδιαγγειακή σκιά

Γ. πίσω
Δ. κάτω
- 5. Σε μια εγκάρσια τομή θώρακα, η τραχεία απεικονίζεται------­
- οισοφάγο.
- Α. δεξιά
Γ. αριστερά
- Β. μπροστά
Δ. πίσω
από τον

Σ , κοπο~:
Να είναι σε θέση οι μαθητές να αναγνωρίζουν τα ανατομικά μόρια του θώρακος στο ομοίωμα του ανθρώπινου σώματος και στην 0-Π ακτινογραφία θώρακα.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του αναπνευστικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Ο-Π ακτινογραφίες θώρακα από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Ομοίωμα ανθρώπινου σώματος.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Πάρτε από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου 0-Π ακτινογραφίες θώρακα και ακτινογραφίες κορυφών.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπειο και τοποθετήστε σωστά τις ακτινογραφίες θώρακα , πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε τους πνεύμονες και την καρδιαγγειακή σκιά.
- 4. Χρησιμοποιώντας το δείκτη, κάντε το περίγραμμα τους και αναγνωρίστε τα όρια των πνευμό­ νων σε σχέση με τις γύρω ανατομικές δομές
- 5. Υποδείξτε πάνω στις ακτινογραφίες, τις κορυφές και τις βάσεις των πνευμόνων, τις γωνίες που σχηματίζονται, τα ημιδιαφράγματα.
- 6. Αναγνωρίστε τις ακτινολογικές πύλες των πνευμόνων πάνω στις ακτινογραφίες και στη συνέ­ χεια δείξτε τις ανατομικές πύλες στο ομοίωμα.
- 7. Δείξτε τα υπόλοιπα ακτινοανατομικά μόρια που αναγνωρίζετε με βάση τις γνώσεις σας από τη θεωρία, πάνω στις ακτινογραφίες. Στη συνέχεια aντιστοιχίστε τα στο ομοίωμα.
- 8. Τοποθετήστε τις ακτινογραφίες κορυφών στο διαφανοσκόπιο και συζητήστε τη χρησιμότητα τους ως συμπληρωματικές ακτινογραφίες.

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Άσκηση 2.1
Ακτινοανατομία 0-ΙΙ προβολής θώρακα
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία
Εικόνα Α
- 1. Στην εικόνα Α σχεδίασε πάνω στην ακτινογραφία το περίγραμμα των πνευμόνων και συμπλή­ ρωσε με τον αριθμό 1 τις κορυφές, 2 τις βάσεις και 3 τις ακτινολογικές πύλες των πνευμόνων.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακtινοαναtομία 0-Π
προβολής θώρακος
- 2. Στην εικόνα Β aντιστοίχησε τους α­ ριθμούς της πρώτης στήλης με τα ακτι­ νοανατομικά μόρια της δεύτερης:
- 1. πλευρά
- 2. τραχεία
- 3. σπόνδυλος
- 4. κλείδα
- 5. καρδιαγγειακή σκιά
Εικόνα Β
- 3. Στην εικόνα Γ συμπλήρωσε τα ακτι­ νοανατομικά μόρια που αντιστοιχούν στους παρακάτω αριθμούς:
!  \_
2------------------------3.-----------------------4------------------------5.  

Εικόνα Γ
- 4. Παρατήρησι;: την εικόνα Δ. Σχεδίασε το δε­ ξιό και το αριστερό ημιδιάφραγμα. Ποιο από τα δύο απεικονίζεται πιο ψηλά και γιατί;

Απάντηση:

Εικόνα Δ
Εικόνα Ε
5. α. τι είδους ακτινογραφία απεικονίζεται στην εικόνα Ε:
β. Ποια η χρησιμότητα της συγκεκριμένης ακτινογραφίας;
γ. Συμπλήρωσε με τον αριθμό 1 τις κορυφές, 2 τις βάσεις και 3 τις κλείδες.
- 6. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
- Α. Στην Ο-Π ακτινογραφία θώρακος οι ακτινολογικές πύλες των πνευμόνων απεικονίζονται
- περίπου
-------------
- α. στις βάσεις των πνευμόνων
- β. στο μέσο των πνευμόνων
- γ. στις κορυφές των πνευμόνων
- δ. στο ύψος του 4ου -5ου ΘΣ
- Β. Οι καρδιοφρενικές γωνίες είναι οι γωνίες που σχηματίζονται μεταξύ
- α. καρδιάς και πλευρών
- γ. καρδιάς και διαφράγματος
- β. πλευρών και διαφράγματος
- δ. καρδιάς και κλειδών
- 7. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
- 8 Στην 0-Π προβολή θώρακος ελέγχεται το

-------και η ------ Τα
ανώτερα τμήματα των πνευμόνων αποτελούν τις
γνωστά ως
- 8 Στις
σχηματίζονται προς τα
μεταξύ των πλευρών και του
διαφράγματος, και λέγονται
--------γωνίες. Οι άλλες δύο γωνίες σχηματίζονται από το διάφραγμα και την καρ­
διαγγειακή σκιά και ονομάζονται
γωνίες. Στο κέντρο της ακτινογραφίας
και προς τα πάνω αναγνωρίζεται μια επιμήκης διαύγαση που αντιστοιχεί
η οποία συμπροβάλλεται με τους ανώτερους θωρακικούς σπονδύλους.
προβάλλεται στο κέντρο μεταξύ των δύο πνευμόνων, ενώ
κατά την παρυφή του με τον αριστερό πνεύμονα.

--------
των πνευμόνων.
των πνευμόνων αναγνωρίζονται τέσσερις γωνίες. Οι δύο απ'
τους και τα κατώτερα είναι
αυτές
-------
αναγνωρίζεται

Σκοπός:
Να εξοικειωθούν οι μαθητές με την πλάγια ακτινογραφία θώρακα και να αναγνωρίζουν τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται σε αυτή.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του αναπνευστικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Πλάγιες ακτινογραφίες θώρακα από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Αναγνωρίστε και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου μια πλάγια ακτινογραφία θώρακα.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά την ακτινογραφία πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε αν η ακτινογραφία που επιλέξατε παρουσιάζει στροφή ή όχι και αιτιολογείστε την απάντησή σας
- 4. Χρησιμοποιώντας το δείκτη κάντε io περίγραμμα της σκιάς της καρδιάς.
- 5. Δείξτε πάνω στην ακτινογραφία το στέρνο, τη σπονδυλική στήλη και τις πλευρές.
- 6. Δείξτε πάνω στην ακτινογραφία τους δύο θόλους του διαφράγματος. Αναγνωρίστε αν πρόκει­ ται για αριστερή ή δεξιά πλάγια ακτινογραφία και δείξτε το αριστερό ημιδιάφραγμα. Αιτιολογείστε την απάντησή σας.
- 7. Δείξτε τον οπισθοστερνικό χώρο, τον οπισθοκαρδιακό χώρο, την οπίσθια πλευροδια­ φραγματική γωνία και την τραχεία.

Άσκηση 2.2

Ακτινοανατομία πλάγιας προβολής θώρακα
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Πλάγια προβολή θώρακα
Κεφάλαιο 2
- 1. Στην εικόνα Α σχεδίασε το περίγραμμα της καρδιάς και της τραχείας.
Εικόνα Α
- 2. Στην εικόνα Β aντιστοίχισε τους αριθμούς της πρώτης στήλης με τα ακτινοανατομικά μόρια της δεύτερης:
- 1. στέρνο
- 2. καρδιαγγειακή σκιά
- 3. τραχεία
- 4. οπισθοστερνικός χώρος
- 5. οπισθοκαρδιακός χώρος
Εικόνα Β
- 3. Στην εικόνα . Γ συμπλήρωσε τα ακτινοανα­ τομικά μόρια που αντιστοιχούν στους παρα­ κάτω αριθμούς:
!,  

2-----------------------------3.  
4 ------------------------------$\_{5. }$ \_
Εικόνα Γ
- 4. Στην εικόνα Δ σχεδίασε πάνω στην ακτι­ νογραφία με κόκκινο το αριστερό ημιδιά­ φραγμα και με μπλε το δεξί.
Προσδιόρισε αν η ακτινογραφία αυτή είναι δεξιά ή αριστερή πλάγια.
Εικόνα Δ
- 5. Βάλτε σε κύκλο τη σωστή απάντηση:
- Α. Οι ακτινολογικές πύλες των πνευμόνων σε μια πλάγια ακτινογραφία θώρακα απεικονίζονται:
- α. πίσω από το στέρνο
- β. στο μέσο της ακτινογραφίας
- Β. Σε μια πλάγια ακτινογραφία θώρακα το στέρνο:
- α. βρίσκεται μπροστά από την καρδιά
- β. συμπροβάλλεται με την καρδιαγγειακή σκιά
- γ. μπροστά από τη σπονδυλική στήλη
- δ. πίσω από την καρδιά
- γ. απεικονίζεται σε όλο του το μήκος
- δ. τα α και γ είναι σωστά
- 6. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
- 8 Σε μια πλάγια ακτινογραφία θώρακα οι πνευμονικές πύλες απεικονίζονται ως στο μέσο της ακτινογραφίας. Φυσιολογικά η αριστερή πύλη βρίσκεται --------από τη δεξιά. Οι κορυφές των πνευμόνων δεν απεικονίζονται συνήθως με
ευκρίνεια λόγω------------------------------
- 8 Μπροστά από την καρδιά και την αορτή και πίσω από το στέρνο ορίζεται διαυγαστική περιοχή που ονομάζεται , ενώ η διαυγαστική περιοχή πίσω από την καρδιά και μπροστά από τη θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης ονομάζεται
- 8 Στο κάτω μέρος της ακτινογραφίας διακρίνονται οι θόλοι του δεξιού και αριστερού ημιδιαφράγματος. Φυσιολογικά στην πλάγια ακτινογραφία θώρακα οι θόλοι των δύο ημιδιαφραγμάτων χιάζονται, ενώ στη φέρονται παράλληλα.

Σκοπός:
Να εξοικειωθούν οι μαθητές με τις βασικές προβολές του θώρακα και να αναγνωρίζουν τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται σε αυτές.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του αναπνευστικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Ακτινογραφίες θώρακα ( προσθιοπίσθιες, πλάγιες και κορυφών ), από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε τρεις ομάδες (Α, Β και Γ) και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου η Α ομάδα προσθιοπίσθιες, η Β πλάγιες, και η Γ κορυφών ακτινογραφίες θώρακα.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις ακτινογραφίες, πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε και δείξτε τα ημιδιαφράγματα, τις πλευροδιαφραγματικές γωνίες, τον αερο­ θάλαμο του στομάχου και στις τρεις προβολές, ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε.
- 4. Δείξτε τις πλευρές που διακρίνετε στις προβολές, ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε.
- 5. Αναγνωρίστε και δείξτε πάνω στην ακτινογραφία τα υπόλοιπα απεικονιζόμενα ακτινοανα­ τομικά μόρια.

Άσκηση 2.3
Ακτινοανατομία θώρακα
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία
Εικόνα Α
1. Στην εικόνα Α συμπλήρωσε τα ακτινοανατομικά μόρια που αντιστοιχούν στους παρακάτω αριθμούς:
!  
3----------------------5.  
2.-----------------------4.  

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία θώρακα
Εικόνα Β
- 2. Στην εικόνα Β aντιστοίχησε τους αριθμούς της πρώτης στήλης με τα ακτινοανατομικά μόρια της δεύτερης:
- 1. πνευμονική πύλη
- 2. δεξιά πλευροδιαφραγματική γωνία
- 3. τραχεία
- 4. στέρνο
- 5. αεροθάλαμος στομάχου
,τους
καιτους
- 3. Στην εικόνα Γ συμπλήρωσε το όνομα της προβολής και δείξε το δεξιό ημιδιάφραγμα, την αριστερή κορυφή, την δεξιά κλείδα και την αορτή με τους αριθμούς 1,2,3 και 4 αντίστοιχα.
- 4. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
- 8 Το αναπνευστικό σύστημα είναι το σύστημα που εξυπηρετεί τη λειτουργία της αναπνοής και διακρίνεται σε δύο μέρη, το και το --------
- 8 Το
αναπνευστικό σύστημα αποτελείται από τη ρινική κοιλότητα και τον

 , ενώ το --------αποτελείται από τον --------, την   \_
- 8 Η τραχεία πορεύεται μπροστά από τον
--------
και το
--------και αποτελείται από δύο μέρη, το
- . Οι δύο κύριοι ή στελεχιαίοι βρόγχοι πορεύονται
λοξά προς τα κάτω και εισέρχονται στους αντίστοιχους πνεύμονες από τις --------
- 8 Οι κυψελίδες είναι οι τελικές διακλαδώσεις του βρογχικού δέντρου, στις οποίες γίνεται η ανταλλαγή των αερίων ( ).

, Σκοπος:
Να είναι σε θέση οι μαθητές να διακρίνουν κάποια βασικά ακτινοανατομικά μόρια στις εικόνες του αξονικού τομογράφου και να αναγνωρίζουν τις εικόνες του μαγνητικού τομογράφου.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του αναπνευστικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Αξονικές και μαγνητικές τομογραφίες θώρακα από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Ομοίωμα ανθρώπινου σώματος.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε δύο ομάδες (Α και Β) και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου τις εξής εξετάσεις:
Α ομάδα: αξονική τομογραφία θώρακα
- Β ομάδα: μαγνητική τομογραφία θώρακα
- 2. Θέστε σε λειτουργία το δι1φανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις εξετάσεις, πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε τα είδη των t ομών που έχουν ληφθεί σε κάθε εξέταση (εγκάρσιες, I I στεφανιαίες ή οβελιαίες)
- ' 4. Χρησιμοποιώντας το δείκτη, υποδείξτε τα βασικά ακτινοανατομικά μόρια που αναγν fU ρίζετε με βάση και τις γνώσεις σας από τη θεωρία.
- 5. Κάθε ένα από τα ακτινοανατομικά μόρια που αναγνωρίσατε στις εξετάσεις, ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε, να τα δείξετε στο ομοίωμα.

Άσκηση 2.4
Ακτινοανατομία υπολογιστικού και μαγνητικού τομογράφου

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία αξονικού -υπολογιστικού και μαγνητικού τομογράφου
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία

Εικόνα Α
Εικόνα Β
- 1. Παρατήρησε τις εικόνες Α και Β προσεκτικά και χαρακτήρισε την παρακάτω πρόταση ως σωστή (Σ) ή λάθος (Λ). Αιτιολόγησε την απάντηση σου.
- -Το επίπεδο που αντιστοιχεί η εικόνα Α είναι πιο ψηλά από το επίπεδο που αντιστοιχεί η εικόνα Β. (Σ/Λ) Αιτιολόγηση:

Εικόνα Γ
- 2. Στην εικόνα Γ aντιστοίχισε τους αριθμούς της πρώτης στήλης με τα ακτινοανατομικά μόρια της δεύτερης:
- 1. πνεύμονες
- 2. τραχεία
- 3. ωμοπλάτες
- 4. στέρνο
- 5. σπόνδυλος

Εικόνα Δ
- 3. Στην εικόνα Δ συμπλήρωσε τα ακτινοανα­ τομικά μόρια που αντιστοιχούν στους πα­ ρακάτω αριθμούς:
1------------------------------$\_{2. }$ 
3-----------------------------$\_{4. }$ 
-----------------------------
- 4. Παρατήρησε την εικόνα Ε.
α. Η εικόνα είναι φωτογραφημένη σε παρά­ θυρο πνευμονικό ή μαλακών μορίων; Υπογράμμισε τη σωστή απάντηση.
β. Σχεδίασε το περίγραμμα των πνευμόνων και συμπλήρωσε με τον αριθμό 1 την καρδι­ αγγειακή σκιά, 2 το θωρακικό σπόνδυλο και 3 τον αριστερό κύριο βρόγχο

Εικόνα Ε

Εικόνα ΣΤ
- 5. Στις παρακάτω ερωτήσεις υπογράμμισε τη σωστή απάντηση:
α. Η τομή που απεικονίζεται στην εικόνα ΣΤ είναι τομή αξονικού ή μαγνητικού τομογρά­ φου;
β. Η τομή είναι εγκάρσια, στεφανιαία ή οβε­ λιαία;

6. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
- Α. Στην αξονική τομογραφία θώρακα η τραχεία απεικονίζεται οισοφάγο.
- α. μπροστά
- β. δεξιά
- γ. πίσω
δ. αριστερά
- Β. Με τη μαγνητική τομογραφία, το αναπνευστικό σύστημα αναδεικνύεται σε
- α. εγκάρσιες τομές
- β. όλα τα επίπεδα
- γ. οβελιαίες τομές
- δ. στεφανιαίες τομές

7. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
υπολογιστική τομογραφία θώρακος
παράθυρο
απεικονίζονται οι δομές του ----------------
μύες, κλπ),
τοιχώματος (μαστοί,
μασχαλιαίοι χώροι,
οι ----------------και τα όργανα του  , όπως η τραχεία,
- οι κύριοι
οισοφάγος,
Επίσης
διακρίνονται οι
οστέινες
δομές
θώρακα
----------------), οι οποίες ελέγχονται καλύτερα με το --------------παράθυρο.
Στο πνευμονικό παράθυρο αναδεικνύεται πολύ καλά το
-------------δέντρο
των πνευμόνων.
και το

-------------από
----------

Κεφάλαιο 3ο
ΑΚΤΙΝΟΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΣΤΟΧΟΙ
Με την ολοκλήρωση της μελέτης αυτού του κεφαλαίου θα πρέπει ο μαθητής:
- .. Να αποκτήσει βασικές γνώσεις ανατομίας του κυκλοφορικού συστήματος.
- .. Να μπορεί να αναγνωρίζει τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται στις κλασικές ακτινολογικές προβολές του κυκλοφορικού συστήματος.
- .. Να αποκτήσει γνώσεις σχετικά με την απεικόνιση του κυκλοφορικού συστήματος με την υπολογιστική τομογραφία.
- .. Να αποκτήσει γνώσεις σχετικά με την απεικόνιση του κυκλοφορικού συστήματος με την μαγνητική τομογραφία.
- .. Να αποκτήσει γνώσεις σχετικά με την απεικόνιση του κυκλοφορικού συστήματος με την αγγειογραφία.

Ε ΙΑ

3.1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ
Το κυκλοφορικό σύστημα χρησιμεύει στην κυκλοφορία του αίματος και της λέμφου και διακρίνεται σε αιμοφόρο και λεμφοφόρο. Το αιμοφόρο αποτελείται από την καρδιά και τα αγγεία (αρτηρίες -φλέβες ).
Η καρδιά είναι η αντλία του κυκλοφορικού συστήματος και βρίσκεται στο πρόσθιο και κάτω μέρος του μεσοθωρακίου. Η βάση της βρίσκεται δεξιά και πάνω, ενώ η κορυφή της αριστερά και κάτω. Εξωτερικά περιβάλλεται από το περικάρδιο, που είναι ένας υμένας με δύο πέταλα. Εσωτερικά αποτελείται από τέσσερις κοιλότητες τους δύο κόλπους πάνω (δεξιό και αριστερό) και τις δύο κοιλίες κάτω (δεξιά και αριστερή). Οι κόλποι χωρίζονται πλήρως μεταξύ τους με το μεσοκολπικό διάφραγμα και οι κοιλίες με το μεσοκοιλιακό. Ο δεξιός κόλπος επικοινωνεί με την δεξιά κοιλία με το δεξιό κολποκοιλιακό στό­ μιο, το οποίο συγκλείεται από την τριγλώχινα βαλβίδα, ενώ ο α­ ριστερός κόλπος επικοινωνεί με την αριστερή κοιλία με το αρι­ στερό κολποκοιλιακό στόμιο, το οποίο συγκλείεται από την δι­ γλώχινα ή μιτροειδή βαλβίδα.

Από την αριστερή κοιλία της καρδιάς ξεκινά η αορτή και το στόμιό της συγκλείεται από την αορτική βαλβίδα, ενώ από τη δεξιά ξεκινά η πνευμονική αρτηρία που το στόμιό της συγκλεί­ εται από την πνευμονική βαλβίδα .
Η καρδιά αιματώνεται από την δεξιά και την αριστερή στεφα-
νιαία αρτηρία, που είναι οι πρώτοι κλάδοι της αορτής και περιβάλλουν την καρδιά σαν στεφάνι. Η αριστερή στεφανιαία αρτηρία διχάζεται σε δύο κλάδους τον πρόσθιο κατιόντα και τον περισπώμενο.
Το μεγαλύτερο αρτηριακό στέλεχος από το οποίο εκφύονται όλες οι αρτηρίες του σώματος
είναι η αορτή. Το αίμα εκτοξευόμενο από την αριστερή κοιλία της καρδιάς διοχετεύεται στην αορτή και από αυτή σε μικρότερες αρτη­ ρίες για να αιματώσει όλους τους ιστούς του σώματος. Στη συνέχεια το αίμα επιστρέφει με τις φλέβες πίσω στο δεξιό κόλπο της καρδιάς (μεγάλη κυκλοφορία).

Από το δεξιό κόλπο το αίμα ( φλεβικό) περνά στην δεξιά κοιλία και από εκεί στην πνευμονική αρτηρία για να διοχετευθεί στους πνεύμονες, όπου θα πραγματοποιηθεί η ανταλλαγή των αερίων. Στη συνέχεια, το οξυγονωμένο πλέον αίμα (αρτηριακό) επιστρέφει πάλι στον αριστερό κόλπο και την αριστερή κοιλία (μικρή κυκλοφορία) για να συνεχίσει τον ίδιο κύκλο.
Η αορτή, μετά την έκφυσή της από την καρδιά, ανέρχεται προς τα άνω (ανιούσα αορτή) και από αυτή εκφύονται οι στεφανιαίες αρτηρίες.
Στη συνέχεια, μετά την ανιούσα αορτή, σχηματίζεται το aορτικό τόξο, από το οποίο εκφύονται η ανώνυμη αρτηρία, η αριστερή κοινή καρωτίδα και η αριστερή υποκλείδια αρτηρία. Μετά το aορτικό τόξο, η αορτή στρέφεται προς τα κάτω και ονομάζεται κατιούσα θωρακική αορτή. Η αορτή μετά τη διέλευσή της από το διάφραγμα ονομάζεται κοιλιακή αορτή και οι σημαντικότεροι κλάδοι της είναι η κοιλιακή αρτηρία οι νεφρικές και η άνω και κάτω μεσεντέριες αρτηρίες. Στο ύψος περίπου του 4ου οσφυ'ίκού σπονδύλου η κοιλιακή αορτή διχάζεται στην αριστερή και δεξιά κοινή λαγόνιο αρτηρία.

Οι φλέβες συνοδεύουν τις αρτηρίες και οι περισσότερες φέρουν το ίδιο όνομα. Όλες οι φλέβες του σώματος συνενώνονται για να σχηματίσουν την άνω και κάτω κοίλη φλέβα οι οποίες καταλήγουν στο δεξιό κόλπο της καρδιάς.

3.2. ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ

0-ΙΙ προβολή θώρακα (τηλεκαρδίας):
Σε μια οπισθοπρόσθια προβολή τηλεκαρδίας ελέγχεται κα­ τά κύριο λόγο η καρδιά και τα μεγάλα αγγεία που εκφύονται από αυτή, απεικονίζονται όμως και όλα τα ακτινοανατομικά μόρια μιας οπισθοπρόσθιας προβολής θώρακα.
Η καρδιά και τα μεγάλα αγγεία απεικονίζονται ως σκίαση στο μέσο της ακτινογραφίας και προς τα αριστερά, η οποία ονομάζεται καρδιαγγειακή σκιά.
Η καρδιαγγειακή σκιά διακρίνεται διότι περιβάλλεται από τους διαυγαστικούς πνεύμονες. Παρουσιάζει μια δεξιά και μια αριστερή παρυφή. Η δεξιά παρυφή αποτελείται από δύο τόξα . Το άνω τόξο σχηματίζεται από την άνω κοίλη φλέβα και το κά­ τω από το τοίχωμα του δεξιού κόλπου της καρδιάς. Η αριστερή

Εικόνα 3.3. 0Π προβολή θώρακα ( τηλεκαρδίας)
- 1. Άνω κοίλη φλέβα
- 2. Δεξιός κόλπος
- 3. Κάτω κοίλη φλέβα
- 4. Δεξιά κοιλία
- 5. Αορτικό τόξο
- 6. Πνευμονική αρτηρία
- 7. Ωτίο
- 8. Αριστερός κόλπος
- 9. Αριστερή κοιλία
παρυφή αποτελείται από τέσσερα τόξα. Το άνω τόξο αντιστοιχεί στο aορτικό τόξο, το δεύτερο τόξο σχηματίζεται από το στέλεχος της πνευμονικής αρτηρίας, το τρίτο από το ωτίο του αριστερού κόλπου και το κάτω από το τοίχωμα της αριστερής κοιλίας.
Με την οπισθοπρόσθια προβολή τηλεκαρδίας ελέγχεται και το μέγεθος της καρδιαγγειακής
σκιάς, με τον καρδιοθωρακικό δείκτη. Ο καρδιοθωρακικός δείχ:της είναι ο λόγος της μέγιστης εγκάρσιας διαμέτρου της καρδιάς προς τη μέγιστη εγκάρσια διάμετρο του θώρακα. Φυσιολογικά η μέγιστη εγκάρσια διάμετρός της καρδιάς πρέπει να είναι μικρότερη ή ίση του ημίσεως της μέγιστης εγκάρσιας διαμέτρου του θώρακα (Εικόνα 3.4. ).

Οι βαλβίδες της καρδιάς (μιτροειδής, τριγλώχινα , αορτική, πνευμονική) δεν απεικονίζονται φυσιολογικά σε μια οπισθοπρόσθια ακτινογραφία τηλεκαρδίας, παρά μόνο όταν είναι αποτιτα­ νωμένες ή μεταλλικές .

Ιlλάγια προβολή θώρακα (τηλεκαρδίας):
Σε μια πλάγια προβολή τηλεκαρδίας ελέγχεται η καρδιαγγειακή σκιά σε πλάγια θέση, αλλά απεικονίζονται και όλα τα ακτινοανατομικά μόρια μιας πλάγιας προβολής θώρακα.
Η καρδιαγγειακή σκιά έχει ωοειδές σχήμα και βρίσκεται πίσω από το στέρνο. Παρουσιάζει δύο παρυφές, την πρόσθια και την οπίσθια . Η πρόσθια παρυφή σχηματίζεται από πάνω προς τα κάτω από την ανιούσα αορτή, το τοίχωμα του δεξιού κόλπου και το τοίχωμα της δεξιάς κοιλίας. Η οπίσθια σχηματίζεται πάνω από το τοίχωμα του αριστερού κόλπου και κάτω από το τοίχωμα της αριστερής κοιλίας.

Όπως είναι φανερό οι δεξιές καρδιακές κοιλότητες βρίσκονται προς τα εμπρός οπισθοστερ­ νικά, ενώ οι αριστερές προς τα πίσω, μπροστά από τη σπονδυλική στήλη. Πίσω από την καρδι­ αγγειακή σκιά διακρίνεται η κατιούσα αορτή.
Εικόνα 3.5. Πλάγια προβολή θώρακα
- 1. Δεξιός κόλπος
- 2. Δεξιά κοιλία
- 3. Αεροθάλαμος στομάχου
- 4. Αορτικό τόξο
- 5. Αριστερός κόλπος
- 6. Αριστερή κοιλία

3.3. ΑΞΟΝΙΚΗ -ΥΙΙΟΛΟΠΣΤΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ
Η υπολογιστική τομογραφία είναι σημαντική διαγνωστική μέθοδος για τη μελέτη των αγγεί­ ων. Συγκεκριμένα λαμβάνονται εγκάρσιες τομές πριν και μετά την ενδοφλέβια έγχυση σκιαγρα­ φικού υλικού. Έτσι απεικονίζονται πολύ καλά τα αγγεία της περιοχής που γίνεται η εξέταση και αναδεικνύονται παθολογικές καταστάσεις, όπως ανευρύσματα, θρομβώσεις, αθηρωματικές στε­ νώσεις, κτλ.
Με την ανασύνθεση των τομών και τη χρήση ειδικών λογισμικών, επιτυγχάνεται η τρισδιάστα­ τη απεικόνιση των αγγείων που δίνει πολύτιμες διαγνωστικές πληροφορίες.

Εικόνα 3.6.
Αξονική τομογραφία θώρακα -παράθυρο μαλακών μορίων
- 1. Άνω κοίλη φλέβα
- 2. Οισοφάγος
- 3. Ανιούσα αορτή
- 4. Πνευμονική αρτηρία
- 5. Κατιούσα αορτή

Εικόνα 3.7.
Αξονική τομογραφία κοιλίας
- 1. Άνω μεσεντέριος αρτηρία
- 2. Κάτω κοίλη φλέβα
- 3. Δεξιός νεφρός
- 4 . Ήπαρ
- 5. Παχύ έντερο
- 6. Αριστερή νεφρική φλέβα
- 7. Κοιλιακή αορτή
- 8. Αριστερός νεφρός
c 107

3.4. ΜΑΓΝΗΤΙΚΉ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ
Η μαγνητική τομογραφία δίνει τη δυνατότητα μελέτης των αγγείων και της καρδιάς. Η μαγνητική αγγειογραφία είναι μια μη επεμβατική μέθοδος απεικόνισης των αγγείων. Παρέχει τρισδιάστατες εικόνες των υπό εξέταση αγγείων που προέρχονται από ανασύνθεση των τομών. Το μεγάλο της πλεονέκτημα είναι ότι η χρήση σκιαγραφικής ουσίας δεν είναι απαραίτητη.
Επίσης, οι σύγχρονοι μαγνητικοί τομογράφοι, με τη χρήση ειδικών πηνίων, παρέχουν πληρο­ φορίες για τη λειτουργία του μυοκαρδίου και των καρδιακών βαλβίδων και αναδεικνύουν τις καρδιακές κοιλότητες και τις στεφανιαίες αρτηρίες της καρδιάς, με αποτέλεσμα να συμβάλλουν στην ανίχνευση διαφόρων καρδιακών παθήσεων.

Εικόνα3.8. Μαγνητική αγγειογραφία νεφρικών αρτηριών
- 1. Δεξιός νεφρός
- 2. Δεξιά νεφρική αρτηρία
- 3. Κοιλιακή αορτή
- 4. Αριστερός νεφρός
- 5. Αριστερή νεφρική αρτηρία

3.5. ΑΓΓΕΙΟΓΡΑΦΙΑ
Με τις αγγειογραφίες απεικονίζονται τα αγγεία του σώματος μετά από έγχυση ιωδιούχου σκιαγραφικής ουσίας. Οι αγγειογραφίες διακρίνονται σε αρτηριογραφίες, φλεβογραφίες και λεμφαγγειογραφίες.
Με τις αρτηριογραφίες απεικονίζεται το αρτηριακό δίκτυο. Οι κυριότερες αρτηριογραφίες είναι η καρδιοαγγειογραφία, η αορτογραφία θωρακικής ή κοιλιακής αορτής, η αρτηριογραφία των κλάδων του αορτικού τόξου, η νεφρική αρτηριογραφία, η εγκεφαλική αρτηριογραφία και οι αρτηριογραφίες των άνω και κάτω άκρων. Η καρδιοαγγειογραφία είναι η εκλεκτική σκιαγρά­ φηση των καρδιακών κοιλοτήτων και των στεφανιαίων αρτηριών της καρδιάς.

Με τις φλεβογραφίες απεικονίζεται το φλεβικό δίκτυο, μετά από έγχυση σκιαγραφικής ουσί­ ας. Οι κυριότερες φλεβογραφίες είναι της κάτω κοίλης φλέβας, των λαγόνιων φλεβών, των φλε­ βών των άνω και κάτω άκρων, των νεφρικών φλεβών και της πυλαίας φλέβας.
Με τις λεμφαγγειογραφίες απεικονίζεται το λεμφικό σύστημα, δηλαδή τα λεμφαγγεία και οι λεμφαδένες.
Εικόνα 3.9. Αγγειογραφία νεφρικών αρτηριών
- 1. Δεξιά νεφρική αρτηρία
- 3. Κοιλιακή αορτή
- 5. Αριστερός νεφρός
- 2. Δεξιός νεφρός
- 4. Αριστερή νεφρική αρτηρία
c 109

Εικόνα 3.10. Φλεβογραφία κάτω κοίλης φλέβας
- 1. Κάτω κοίλη φλέβα
- 2. Οσφυίκοί σπόνδυλοι
- 3. Καθετήρας
- 4. Αριστερή νεφρική πύελος

3.6. ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΑ
Η απεικόνιση των στεφανιαίων αρτηριών της καρδιάς ονομάζεται στεφανιοαγγειογραφία. Σε μια στεφανιογραφία απεικονίζονται η δεξιά και η αριστερή στεφανιαία αρτηρία καθώς και οι κλάδοι τους.
Εικόνα 3.11. Στεφανιογραφία -Αριστερή στεφανιαία αρτηρία
- 1. Καθετήρας
- 2. Κύριο στέλεχος στεφανιαίας αρτηρίας
- 3. Περισπώμενη στεφανιαία αρτηρία
- 4. Πρόσθιος κατιών κλάδος στεφανιαίας αρτηρίας
c 111

3.7. ΨΗΦΙΑΚΗ ΑΦΑΙΡΕΤΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΓΡΑΦΙΑ
Η ψηφιακή απεικόνιση έχει μεγάλη εφαρμογή και στην αγγειογραφία γιατί παρέχει άμεση λήψη και αναπαραγωγή μεγάλου αριθμού εικόνων πολύ καλής ποιότητας. Με την ψηφιακή αγγειογραφία γίνεται δυνατή η επεξεργασία της εικόνας, η επανάληψή της όσες φορές είναι επιθυμητό, η διεξαγωγή μετρήσΊ~ων, η δημιουργία πολλών αντιγράφων και η εύκολη αρχειοθέτηση χωρίς να απαιτείται ειδικός χώρος.
Με τη μέθοδο αυτή απεικονίζονται εκλεκτικά μόνο το αγγεία του ανθρώπινου σώματος μετά από χορήγηση σκιαγραφικής ουσίας και αυτό επιτυγχάνεται με την απομάκρυνση όλων των άλλων ανατομικών περιοχών από την εικόνα, όπως τα οστά, οι μαλακοί ιστοί, και ο αέρας. Έτσι αποφεύγονται οι επιπροβολές άλλων στοιχείων πάνω στο αγγειακό δίκτυο και η ποιότητα της εικόνας είναι πολύ καλύτερη.

Εικόνα 3.12.
Ψηφιακή αφαιρετική αγγειογραφία λαγόνιων αρτηριών
- 1. Κοιλιακή αορτή
- 2. Έξω λαγόνια αρτηρία
- 3. Αριστερή κοινή λαγόνια αρτηρία

Εικόνα 3.13.
Αγγειογραφία αορτικού τόξου
- 1. Δεξιά κοινή καρωτίδα
- 2. Δεξιά υποκλείδια αρτηρία
- 3. Ανώνυμη αρτηρία
- 4. Αριστερή κοινή καρωτίδα
- 5. Αριστερή υποκλείδια αρτηρία
- 6. Αορτικό τόξο

3.8. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
Η διερεύνηση του κυκλοφορικού συστήματος γίνεται αρχικά με τις απλές ακτινογραφίες, οι κυριότερες από τις οποίες είναι η 0-Π και η πλάγια ακτινογραφία τηλεκαρδίας. Μ' αυτές ελέγχεται το μέγεθος της καρδιάς και λαμβάνονται οι πρώτες πληροφορίες για τα όργανα του μεσοθωρακίου.
Στον περαιτέρω έλεγχο των οργάνων του κυκλοφορικού συστήματος, περιλαμβάνονται η κλασική αγγειογραφία, η ψηφιακή αφαιρετική αγγειογραφία, η στεφανιογραφία, η αξονική και μαγνητική τομογραφία και αγγειογραφία.

Με τις μεθόδους αυτές απεικονίζονται λεπτομερώς τα αγγεία και οι καρδιακές κοιλότη­ τες και έτσι λαμβάνονται σημαντικές πληροφορίες για τις παθήσεις του κυκλοφορικού συ­ στήματος.

3.9. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Επιλέξτε τη σωστή απάντηση:
- 1. Η μεγάλη κυκλοφορία αρχίζει από
----------
- με την αορτή.
- Α. Τον δεξιό κόλπο
- Γ. Τον αριστερό κόλπο
- Β. Τη δεξιά κοιλία
- Δ. Την αριστερή κοιλία
- 2. Από την κοιλιακή αορτή εκφύοvtαι
----------
- Α. Οι καρωτίδες
- Γ. Οι μηριαίες αρτηρίες
- Β. Οι νεφρικές αρτηρίες
- Δ. Οι στεφανιαίες αρτηρίες
- συμμετέχει στο σχηματισμό του αριστερού χείλους της
- καρδιάς, σε μια Ο-Π ακτινογραφία τηλεκαρδίας
- Α. Το aορτικό τόξο
- Γ. Η άνω κοίλη φλέβα
- Β. Η κάτω κοίλη φλέβα
- Δ. Ο δεξιός κόλπος
- 4. Σε μια αγγειογραφία αορτικού τόξου, η αριστερή καρωτίδα απεικονίζεται αριστερά
- από την
- αρτηρία.
- Α. Αριστερή υποκλείδια
- Γ. Βραχιόνια
- Β. Ανώνυμη
- Δ. Μηριαία
- 5. Οι στεφανιαίες αρτηρίες απεικονίζοvtαι στην

----------
- Α. Αορτογραφία
- Γ. Νεφρική αρτηριογραφία
- Β. Στεφανιογραφία
- Δ. Φλεβογραφία

Σκοπός:
Να αναγνωρίζουν οι μαθητές τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται σε μια οπισθοπρό­ σθια ακτινογραφία τηλεκαρδίας.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του κυκλοφορικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Οπισθοπρόσθιες ακτινογραφίες τηλεκαρδίας από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Αναγνωρίστε και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου μια οπισθοπρόσθια ακτινογραφία τηλεκαρδίας.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά την ακτινογραφία πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε την καρδιαγγειακή σκιά και χρησιμοποιώντας το δείκτη κάντε το περίγραμμά της.
- 4. Εξηγείστε τι είναι ο καρδιοθωρακικός δείκτης, υπολογίστε τον και πείτε αν είναι φυσιολογι­ κός.
- 5. Δείξτε πάνω στην ακτινογραφία τις παρυφές της καρδιαγγειακής σκιάς και πείτε από τι σχη­ ματίζονται.

c 115

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Άσκηση 3.1
Ακτινοανατομία 0-Π προβολής τηλεκαρδίας
Ον-.ο~μ\_(j)

Η,~wιfα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Οπισθοπρόσθια προβολή τηλεκαρδίας
t. :Στην ειικιόνα Α σχεδίιασε με κόκκινο χρώ­ μα τσ wςο που σχημ.ατιζεrοι από το τοίχωμα τη;; σ{?wtεeής κοιλίας και με μπλε χρώμα το .,;όξο που σχημαιίζεrοι από το aορτικό τόξο.
Εικόνα Α
2. Στην εικόνα Β σχεδίασε την δεξιά παρυφή της καρδιαγγειακής σκιάς και ονομάστε από πάνω προς τα κάτω από τι σχηματίζεται.

Εικόνα Β
J. Στηιν ~nκόr~ f' . σορ.ο-ι~~ τα. ~vοο­ vαιομb~ ~~~α. π~ @t νιιστοt:χοοv σιrοο~ πα.­ ρακά.τ'ω ~t1θfι()ύς;:
1- -------------------------2-------------------------› ~-------------------------­ ~---------------------------­ ~----------------------------
4 .. :Σ:τη~ ~ι;κ6ν'α: Δ ~~δίασ~ πά:νω mηνι ωcτιι­ vογ~φ€α: τη [.ι{)(Ι!στη ~α. δ~άμε1rρο τοο ~ κm της: ~6ς κm υπολ6γ.ι!σετον ~~κ6~dmη-
- 5. Βάλτε σε κύκλο τη σωστή απάντηση:
- Α. Σε μια οπισθοπρόσθια ακτινογραφία τηλεκαρδίας:
- α. Δεν απεικονίζεται το πνευμονικό παρέγχυμα.
- β. Φuσιολογικά απεικονίζονται οι βαλβίδες της καρδιάς.
- γ. Ελέγχεται το μέγεθος της καρδιάς.
- δ. Τίποτα από τα παραπάνω.
- Β. Ο καρδιοθωρακικός δείκτης:
- α. Ορίζεται ως το λόγο της εγκάρσιας διαμέτρου του θώρακα προς την εγκάρσια διάμετρο της καρδιάς.
- β. Δείχνει το μέγεθος της καρδιάς.
- γ. Τα α και β είναι σωστά.
- δ. Τίποτα από τα παραπάνω.

6. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
- 8 Η καρδιά και τα μεγάλα αγγεία απεικονίζονται σα σκίαση στο μέσο της ακτινογραφίας και
προς τα
, η οποία ονομάζεται
καρδιαγγειακή σκιά διακρίνεται γιατί περιβάλλεται από τους διαυγαστικούς -------
- 8 Οι βαλβίδες της καρδιάς (μιτροειδής, τριγλώχινα, αορτική, πνευμονική) δεν απεικονίζονται φυσιολογικά σε μια οπισθοπρόσθια ακτινογραφία τηλεκαρδίας, παρά μόνο όταν

Σκοπός:
Να εξοικειωθούν οι μαθητές με την πλάγια ακτινογραφία τηλεκαρδίας και να αναγνωρίζουν τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται σε αυτή.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του κυκλοφορικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Πλάγιες ακτινογραφίες τηλεκαρδίας από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Αναγνωρίστε και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου μια πλάγια ακτινογραφία τηλεκαρδίας.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά την ακτινογραφία πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε την καρδιαγγειακή σκιά και χρησιμοποιώντας το δείκτη κάντε το περίγραμμά της.
- 4. Δείξτε πάνω στην ακτινογραφία την πρόσθια και οπίσθια παρυφή της καρδιαγγειακής σκιάς και ονομάστε από πάνω προς τα κάτω από τι σχηματίζονται.
- 5. Αναγνωρίστε την ανιούσα και την κατιούσα αορτή.
- 6. Δείξτε πού βρίσκονται οι αριστερές καρδιακές κοιλότητες και πού οι δεξιές.

Άσκηση 3.2
Ακτινοανατομία πλάγιας προβολής τηλεκαρδίας
c 119
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Πλάγια προβολή τηλεκαρδίας
- 1. Στην εικόνα Α σχεδίασε το περίγραμμα της καρδιάς και του αορτικού τόξου.
Εικόνα Α
- 2. Στην εικόνα Β aντιστοίχισε τους αριθμούς της πρώτης στήλης με τα ακτινοανατομικά μόρια της δεύτερης:
τραχεία
αριστερός κόλπος
δεξιά κοιλία
αριστερά κοιλία
δεξιός κόλπος

Εικόνα Β
Εικόνα Γ
- 3. Στην εικόνα Γ σχεδίασε πάνω στην ακτινογραφία με κόκκινο το τόξο που σχηματίζεται από το τοίχωμα της δεξιάς κοιλίας και με μπλε της αριστερής.
c 121
- 4. Βάλε σε κύκλο τη σωστή απάντηση:
- Α. Σε μια πλάγια ακτινογραφία τηλεκαρδίας:
- α. δεν απεικονίζεται η δεξιά κοιλία της καρδιάς,
- β. η καρδιά απεικονίζεται σα διαύγαση,
- γ. η καρδιά έχει ωοειδές σχήμα και βρίσκεται οπισθοστερνικά,
- δ. τα β και γ είναι σωστά .
- Β. Το κάτω τόξο της οπίσθιας παρυφής της καρδιάς σχηματίζεται από:
- α. την αριστερή κοιλία
- β. τη δεξιά κοιλία
- γ. τον αριστερό κόλπο
- δ. το δεξιό κόλπο
- 5. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτw προτάσεις:
-  Η καρδιαγγειακή σκιά έχει
σχήμα και βρίσκεται πίσω από το

--------- Παρουσιάζει δύο παρυφές, την πρόσθια και την οπίσθια.
παρυφή σχηματίζεται από πάνω προς τα κάτω από την ανιούσα
αορτή, το τοίχωμα του δεξιού κό~ου και το τοίχωμα της δεξιάς κοιλίας. Η -----› σχηματίζεται πάνω από το τοίχωμc,ι του αριστερού κόλπου και κάτω από το τοίχωμα της αρι­ στερής κοιλίας. Πίσω από την καρδιαγγειακή σκιά βρίσκεται ---------

Σκοπός:
Να είναι σε θέση οι μαθητές να ξεχωρίζουν κάποια βασικά ακτινοανατομικά μόρια στις εικόνες του αξονικού τομογράφου και να αναγνωρίζουν τις εικόνες του μαγνητικού τομογράφου.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του κυκλοφορικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Αξονικές τομογραφίες θώρακα, κοιλίας και μαγνητικές αγγειογραφίες από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Ομοίωμα ανθρώπινου σώματος.
- -Χάρτης του κυκλοφορικού συστήματος .
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε τρεις ομάδες (Α, Β και Γ) και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου τις εξής εξετάσεις:

Α ομάδα:

Β ομάδα:

Γ ομάδα:
αξονική τομογραφία θώρακα,
αξονική τομογραφία κοιλίας,
μαγνητική αγγειογραφία.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις εξετάσεις, πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε τα είδη των τομών που έχουν ληφθεί σε κάθε εξέταση (εγκάρσιες, στεφανιαίες ή οβελιαίες).
- 4. Χρησιμοποιώντας το δείκτη, υποδείξτε τα αγγεία που αναγνωρίζετε με βάση και τις γνώσεις σας από τη θεωρία.
- 5. Κάθε ένα από τα αγγεία που αναγνωρίσατε στις εξετάσεις ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε, να τα δείξετε στο ομοίωμα ή στο χάρτη του κυκλοφορικού συστήματος.

Άσκηση 3.3
Ακτινοανατομία υπολογιστικού και μαγνητικού τομογράφου

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία αξονικού και μαγνητικού τομογράψοu
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία

Εικόνα Α
Εικόνα Β
- 1. Παρατήρησε τις εικόνες Α και Β προσεκτικά και αναγνώρισε σε ποια ανατομική περιοχή αντιστοιχούν:
- -Εικόνα Α:
- -Εικόνα Β:
Εγκάρσια τομή -----------------------
Εγκάρσια τομή -----------------------
Εικόνα Γ
- 2. Στην εικόνα Γ συμπλήρωσε τα ακτινοανατομικά μόρια που αντιστοιχούν στους παρακάτω αριθμούς:
!,  \_
2,  
3------------------------------4,  

5-------------------------------
Εικόνα Δ
- 3. Στην εικόνα Δ συμπλήρωσε τα ακτινοανατομικά μόρια που αντιστοιχούν στους παρακάτω αριθμούς:
$\_{!, }$ \_
2-------------------------------$\_{3, }$ \_
4--------------------------------$\_{5. }$ \_
- 4. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
- Α. Σε μια αξονική τομογραφία κοιλίας η αορτή απεικονίζετα.. απεικονιζόμενο σπόνδυλο.
- α. δεξιά
- γ. αριστερά
- β. μπροστά
- δ. πίσω
- Β. Σε μια αξονική τομογραφία θώρακα απεικονίζεται η
- α. κάτω κοίλη
- γ. σφαγίτιδα
- β. άνω κοίλη
- δ. μηριαία
- 5. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
- 8 Με την υπολογιστική τομογραφία λαμβάνονται ---------τομές των αγγείων πριν και μετά την ενδοφλέβια έγχυση . Έτσι απεικονίζονται πολύ καλά τα αγγεία της περιοχής που γίνεται η εξέταση και αναδεικνύονται παθολογικές καταστάσεις, όπως ανευρύσματα, θρομβώσεις, αθηροσκληρητικές στενώσεις, κλπ.
- 8 Με την των τομών και τη χρήση ειδικών λογισμικών, επιτυγχάνεται η ---------απεικόνιση των αγγείων.

c 127
από τον
--------$\_{φλέβα. }$

Σκοπός:
Να εξοικειωθούν οι μαθητές με τις κυριότερες αγγειογραφίες και να διαπιστώσουν τα πλεονεκτήματα της ψηφιακής απεικόνισης.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του κυκλοφορικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Κλασικές και ψηφιακές αγγειογραφίες από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε τρεις ομάδες (Α, Β και Γ). Αναγνωρίστε και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου:
- -η Α ομάδα μια στεφανιοαγγειογραφία,
- -η Β ομάδα μια αορτογραφία αορτικού τόξου,
- -η Γ ομάδα μια ψηφιακή αγγειογραφία.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις ακτινογραφίες πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε και δείξτε η Α ομάδα τη δεξιά και αριστερή στεφανιαία αρτηρία, η Β ομάδα την αριστερή και δεξιά κοινή καρωτίδα και η Γ ομάδα να δείξει ποια αγγεία απεικονίζονται και να αναφέρει σε τι πλεονεκτεί η ψηφιακή αγγειογραφία.

Άσκηση 3.4
Ακτινοανατομία στην αγγειογραφία
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία στην αγγειογραφία
Κεφάλαιο 3
- 1. Στην εικόνα Α να διακρίνεις αν η ακτινο­ γραφία είναι κλασική ή ψηφιακή

Απά~ηση:
 
Εικόνα Α
- 2. Στην εικόνα Β α~ιστοίχισε τους αριθμούς της πρώτης στήλης με τα ακτινοανατομικά μόρια της δεύτερης:
- 1. Δεξιά νεφρική αρτηρία
- 2. Αριστερός νεφρός
- 3. Δεξιός νεφρός
- 4. Αορτή
- 5. Αριστερή νεφρική αρτηρία
Εικόνα Β
c 129
- 3. Στην εικόνα Γ ονόμασε το είδος της εξέτα­ σης και συμπλήρωσε τα ακτινοανατομικά μό­ ρια που αντιστοιχούν στους παρακάτω αριθ­ μούς:
1-----------------------------2.  
3.----------------------------4.  
5-----------------------------

Εικόνα Γ
- 4. Στην εικόνα Δ κάνε πάνω στην ακτινογρα­ φία το περίγραμμα της αορτής με κόκκινο χρώμα.
Εικόνα Δ
- 5. Απαvtήστε στις παρακάτω ερωτήσεις:
- 1. Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της ψηφιακής αγγειογραφίας;
- 2. τι είναι η καρδιοαγγειογραφία;
- 6. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
έγχυση
Σε αυτή
-  του σώματος μετά από  Με τις αγγειογραφίες απεικονίζονται τα

-------
- Οι αγγειογραφίες διακρίνονται σε
-  Η απεικόνιση των στεφανιαίων αρτηριών της καρδιάς ονομάζεται

-------
Σε αυτή
απεικονίζονται
-  Με την ψηφιακή αγγειογραφία απεικονίζονται εκλεκτικά μόνο το αγγεία του ανθρώπινου σώματος μετά από χορήγηση σκιαγραφικής ουσίας και αυτό επιτυγχάνεται --------

Κεφάλαιο 4ο
ΑΚΤΙΝΟΑΝΑΤΟΜΙΑ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΣΤΟΧΟΙ
Με την ολοκλήρωση της μελέτης αυτού του κεφαλαίου θα πρέπει ο μαθητής:
- .. Να αποκτήσει βασικές γνώσεις ανατομίας του πεπτικού συστήματος.
- .. Να μπορεί να αναγνωρίζει τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται στις κλασικές ακτινολογικές προβολές του πεπτικού συστήματος.
- .. Να αποκτήσει γνώσεις σχετικά με την απεικόνιση του πεπτικού συστήματος με την υπολογιστική τομογραφία.
- .. Να αποκτήσει γνώσεις σχετικά με την απεικόνιση του πεπτικού συστήματος με τη μαγνητική τομογραφία.

ΘΕΩΡ Α

4.1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ
Το πεπτικό σύστημα αποτελείται από τον πεπτικό ή γαστρεντερικό σωλήνα και τους πεπτικούς αδένες. Ο πεπτικός σωλήνας αποτελείται από:
-  Τη στοματική κοιλότητα, όπου γίνεται η μάσηση της τρο­ φής και ο σχηματισμός του βλωμού.
-  Το φάρυγγα, ο οποίος είναι ένας ινομυώδης σωλήνα~ που συνδέει τη στοματική κοιλότητα με τον οισοφάγο. Χωρίζεται σε 3 μοίρες, το ρινοφάρυγγα, το στοματοφάρυγγα και το λαρυγγικό φάρυγγα.
-  Τον οισοφάγο, που αποτελεί την προς τα κάτω συνέχεια του φάρυγγα και φτάνει μέχρι το στόμαχο. Ο οισοφάγος χωρίζεται σε 4 μέρη: τον τραχηλικό, τον θωρακικό, τον διαφραγ­ ματικό και τον κοιλιακό οισοφάγο.
-  Τον στόμαχο, που είναι το περισσότερο διευρυμένο τμήμα του πεπτικού σωλήνα και βρίσκεται στην άνω κοιλία, κάτω από τον αριστερό θόλο του διαφράγματος. Εμφανίζει δύο τόξα, το μείζον και το έλασσον και δύο στόμια, το οισοφαγικό που το χωρίζει από τον οισοφάγο και το πυλωρικό που το χωρίζει από το δωδεκαδάκτυλο. Ο στόμαχος υποδιαιρείται στο θόλο

(αεροθάλαμος), στο σώμα και στον πυλωρό (πυλωρικό άντροπυλωρικό σωλήνα).
-  Το λεπτό έντερο, που έχει μήκος 6,5 μέτρα και αποτελείται από:
- -Το δωδεκαδάκτυλο.
- -Το ελικώδες έντερο, που αποτελείται από τη νήστιδα και τον ειλεό. Το ελικώδες έντερο αρχίζει από το δωδεκαδάκτυλο (νηστιδοδωδεκαδακτυλική καμπή) και φτάνει μέχρι την ειλεοτυφλική βαλβίδα, όπου μεταπίπτει στο παχύ έντερο.
-  Το παχύ έντερο, το οποίο αποτελεί τη συνέχεια του λεπτού και εκτείνεται από την ειλεοτυφλική βαλβίδα έως τον πρωΚτό, έχοντας περίπου 1,4 μέτρα μήκος. Αποτελείται από 3 μέρη, το τυφλό με τη σκωληκοειδή απόφυση, το κόλο (ανιόν, εγκάρσιο, κατιόν και σιγμοειδές)

c 135
και το ορθό ή aπευθυσμένο.
Οι αδένες του πεπτικού συστήματος διακρίνονται σε μικρούς και σε μεγάλους. Οι μικροί αδένες βρίσκονται στο τοίχωμα του πεπτικού σωλήνα ενώ οι μεγάλοι βρίσκονται έξω απ' τον πεπτικό σωλήνα και εκβάλλουν με τους εκφορητικούς τους πόρους στον αυλό του. Οι μεγάλοι αδένες του πεπτικού είναι:
-  Οι σιαλογόνοι αδένες (παρωτίδες, υπογλώσσιοι, και υπογνάθιοι).
-  Το ήπαρ. Είναι ο μεγαλύτερος αδένας του πεπτικού μας συστήματος και βρίσκεται στην άνω κοιλιά, κάτω από το δεξιό θόλο του διαφράγματος. Εξωτερικά περιβάλλεται από το περιτόναιο και με αύλακες διαιρείται σε λοβούς, το δεξιό που είναι και ο μεγαλύτερος, τον αριστερό, το μέσο ή τετράπλευρο και τον κερκοφόρο.
- 8 Το πάγκρεας. Βρίσκεται στην άνω κοιλιά, πίσω απ' το στομάχι. Έχει σχήμα σφύρας και αποτελείται από την κεφαλή, τον αυχένα, το σώμα και την ουρά. Η κεφαλή περιβάλλεται από την αγκύλη του δωδεκαδάκτυλου, ενώ η ουρά φτάνει μέχρι τον σπλήνα.

4.2. ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ
Εικόνα 4.2. Οισοφαγογράφημα
- 1. Επιγλωττίδα
- 5. Αορτικό στένωμα
- 2. Απιοειδής κόλπος
- 3. Άνω οισοφαγικό στόμιο
- 7. Διαφραγματικό στένωμα
- 4. Τραχηλική μοίρα
- 8. Κοιλιακή μοίρα

Οισοφαyογράφημα:
Το οισοφαγογράφημα είναι ακτινολογική μέθοδος διερεύνησης του οισοφάγου μετά από λήψη σκιαγραφικού μέσου αντίθεσης από το στόμα. Το σκιαγραφικό μέσο που χορηγείται είναι κυρίως το βάριο, που πολλές φορές συνδυάζεται με χορήγηση ουσιών που απελευθερώνουν αέρα, δημιουργώντας έτσι την εικόνα διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης. Με την εικόνα αυτή γίνεται καλύτερη διερεύνηση μικρού μεγέθους αλλοιώσεων του οισοφάγου .
Όταν ο οισοφάγος γεμίσει με βάριο, η εικόνα που παίρνουμε ονομάζεται "σκιερό εκμαγείο". Η εικόνα αυτή απεικονίζει το περίγραμμα του οισοφάγου. Αντίθετα όταν μένει μικρή μόνο ποσότητα βαρίου, η εικόνα που παίρνουμε λέγεται "ανάγλυφο εκμαγείο" και με αυτή αναδεικνύονται οι πτυχές του βλεννογόνου του οισοφάγου.

Μετά τη λήψη σκιαγραφικού λαμβάνονται ακτινογραφίες τόσο σε όρθια θέση (προσθιοπίσθια, αριστερή οπίσθια λοξή) όσο και σε κατακεκλιμένη θέση (δεξιά πρόσθια λοξή). Στις ακτινογραφίες απεικονίζονται οι τέσσερις μοίρες του οισοφάγου (τραχηλική, θωρακική, διαφραγματική και κοιλιακή). Στη θωρακική μοίρα του οισοφάγου διακρίνουμε το aορτικό στένωμα. Στη διαφραγματική του μοίρα διακρίνουμε το διαφραγματικό στένωμα. Πιο κάτω βρίσκεται η οισοφαγογαστρική συμβολή.
- 6. Θωρακική μοίρα
Εικόνα 4.3. Διάβαση στομάχου-δωδεκαδάκτυλου
- 1. Ελασσον τόξο
- 2. Βολβός δωδεκαδάκτυλου
- 3. Γωνιαία εντομή
- 4. Πυλωρικό στόμιο
- 5. Πυλωρικό άντρο
- 6. Διάφραγμα
- 7. Θόλος στομάχου
- 8. Σώμα στομάχου
- 9. Μείζον τόξο

Στόμαχος. Διάβαση στομάχου-δωδεκαδάκτυλου:
Με τη διάβαση στομάχου-δωδεκαδάκτυλου, ελέγχεται ο στόμαχος και η πρώτη μοίρα του δωδεκαδάκτυλου.
Ο στόμαχος απεικονίζεται κάτω από το αριστερό ημιδιάφραγμα και διακρίνεται στον στqμαχο και την πυλωρική μοίρα. Στον στόμαχο αναδεικνύεται ο θόλος προς τα πάνω και το σώμα του στομάχου προς τα κάτω. Στην πυλωρική μοίρα απεικονίζεται το πυλωρικό άντρο και το πυλωρικό στόμιο. Αναδεικνύονται επίσης τα δύο τόξα του στομάχου, το μεγάλο (μείζον) προς τα έξω και το μικρό (έλασσον) προς τα έσω, στο οποίο αναγνωρίζεται η γωνιαία εντομή.

Η πρώτη μοίρα του δωδεκαδάκτυλου που λέγεται βολβός απεικονίζεται στη συνέχεια του πυλωρικού στομίου και ελαφρώς προς τα πάνω.

Λεπτό έντερο. Εντερόκλυση:
Η εντερόκλυση είναι ακτινολογική μέθοδος απεικόνισης του λεπτού εντέρου μετά από τοποθέτηση καθετήρα και έγχυση σκιαγραφικής ουσίας. Χρησιμοποιείται ακτινοσκιερός καθετήρας με οδηγό σύρμα. Ο καθετήρας προωθείται υπό ακτινοσκοπικό έλεγχο από τη ρινική κοιλότητα, στο φάρυγγα, τον οισοφάγο, το στόμαχο και το δωδεκαδάκτυλο, για να φτάσει στο ύψος του συνδέσμου Treitz, όπου και ακινητοποιείται. Στη συνέχεια αφαιρείται το οδηγό σύρμα και γίνεται έγχυση βαρίου διαμέσου του καθετήρα στο λεπτό έντερο. Η προώθηση του βαρίου παρακολουθείται ακτινοσκοπικά και λαμβάνονται ακτινογραφίες στις διάφορες φάσεις πλήρωσης του λεπτού εντέρου. Πολλές φορές η εξέταση απαιτεί την εισαγωγή αέρα ή την εφαρμογή πίεσης στο λεπτό έντερο, προκειμένου να επιτευχθεί καλύτερη απεικόνιση. Με την εντερόκλυση επιτυγχάνεται ταχεία σκιαγράφηση και ικανοποιητική διάταση των ελίκων της νήστιδας και του ειλεού, με αποτέλεσμα την καλύτερη απεικόνισή τους.

Εικόνα 4.4. Εντερόκλυση
1. Καθετήρας 2. Νήστιδα 3. Ειλεός
c 139
Εικόνα 4.5. Βαριούχος υποκλυσμός
- 1. Δεξιά κολική καμπή
- 5. Τυφλό
- 2. Εγκάρσιο κόλο
- 6. Τελική μοίρα του ειλεού
- 3. Ανιόν κόλο
- 7. Αριστερή κολική καμπή
- 4. Ειλεοτυφλική βαλβίδα
- 8. Κατιόν κόλο

ΙΙαχύ έντερο. Βαριούχος υποκλυσμός-
Με την εξέταση του βαριούχου υποκλυσμού ελέγχεται το παχύ έντερο, μετά από χορήγηση θειικού βαρίου και αέρα έτσι, ώστε να επιτευχθεί η τεχνική διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης. Με τη χρήση ακτινοσκόπησης απεικονίζονται λεπτομερώς τα μέρη του παχέος εντέρου σε διάφορες προβολές.
Αν παρατηρήσουμε μια 0-Π προβολή της κοιλίας που έχει ληφθεί κατά τη διάρκεια βαριούχου υποκλυσμού θα δούμε τα εξής:
Στο δεξιό τμήμα της κοιλίας αναδεικνύεται το ανιόν κόλο που αρχίζει από την ειλεοτυφλική βαλβίδα και φέρεται προς τα πάνω, μέχρι τη δεξιά κολική (ηπατική) καμπή.

Το κατώτερο τμήμα του είναι το τυφλό που έχει σχήμα φλιτζανιού. Από το τυφλό εκφύεται η
- 9. Σιγμοειδές κόλο lΟ.Ορθό
σκωληκοειδής απόφυση που δεν απεικονίζεται πάντα.
Στη συνέχεια απεικονίζεται το εγκάρσιο κόλο που φέρεται εγκάρσια από τα δεξιά προς τα αριστερά και φθάνει μέχρι την αριστερή κολική (σπληνική ) καμπή που αναδεικνύεται πιο ψηλά από την ηπατική καμπή. Συχνά η σπληνική καμπή απεικονίζεται κάτω από το διάφραγμα. Προς τα κάτω το παχύ έντερο συνεχίζει με το κατιόν κόλο που καταλήγει στο σιγμοειδές, του οπόίου το σχήμα μοιάζει με το γράμμα "ς".

Το τελευταίο τμήμα του εντέρου είναι το ορθό ή aπευθυσμένο.

Χολαγγειογραφία:
Η χολαγγειογραφία είναι η απεικόνιση των χοληφόρων και της χοληδόχου κύστης μετά από ενδοφλέβια έγχυση ιωδιούχου σκιαγραφικής ουσίας. Συγκεκριμένα απεικονίζονται τα ενδοηπατικά χοληφόρα, οι ηπατικοί πόροι, ο χοληδόχος πόρος, ο κυστικός πόρος και η χολη­ δόχος κύστη.
Πολλές φορές διενεργείται χολαγγειογραφία κατά την διάρκεια χειρουργικής επέμβασης στα χοληφόρα. Στην περίπτωση αυτή η έγχυση της σκιαγραφικής ουσίας γίνεται απ' ευθείας στο χοληδόχο πόρο δια του σωλήνα του kehr. Η εξέταση αυτή ονομάζεται διεγχειρητική χολαγγει­ ογραφία.

Εικόνα 4.6. Διεγχειρητική χολαγγειογραφία δια του kehr
- 1. Κλάδοι ηπατικού πόρου (ενδοηπατικοί)
- 2. Χοληδόχος κύστη
- 3. Καθετήρας
- 4. Κατιούσα μοίρα δωδεκαδάκτυλου
- 5. Κοινός ηπατικός πόρος
- 6. Κυστικός πόρος
- 7. Χοληδόχος πόρος
c 141

4.3. ΑΞΟΝΙΚΉΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΉ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ
Η αξονική τομογραφία, λόγω της υψηλής σκιαγραφικής αντίθεσης που τη χαρακτηρίζει, παρέχει πολύ καλή απεικόνιση των οργάνων του πεπτικού συστήματος.
Το ήπαρ και το πάγκρεας ελέγχονται σε εγκάρσιες τομές και λαμβάνονται σημαντικές δια­ γνωστικές πληροφορίες. Πρωτοπαθείς όγκοι και μεταστάσεις, αιμαγγειώματα και απλές κύστες είναι δυνατό να διακριθούν σε συνδυασμό και με την ενδοφλέβια χορήγηση σκιαγραφικού μέσου.
Ο στόμαχος, το λεπτό και το παχύ έντερο διακρίνονται από τα υπόλοιπα όργανα της κοιλίας, γιατί χορηγείται στον ασθενή σκιαγραφικό μέσο από το στόμα, πριν από την εξέταση.

Εικόνα 4.7. Αξονική τομογραφία κοιλίας -παράθυρο μαλακών μορίων
- 1. Ήπαρ
- 2. Πλευρά
- 3. Σώμα σπονδύλου
- 4. Στόμαχος
- 5. Κοιλιακή αορτή
- 6. Σκέλος διαφράγματος
- 7. Σπλήνας

Εικόνα 4.8.
Αξονική τομογραφία κοιλίας -παράθυρο μαλακών μορίων
- 1. Χοληδόχος κύστη
- 2.Ήπαρ
- 3. Δεξιός νεφρός
- 4. Έλικες λεπτού εντέρου
- 5. Κάτω κοίλη φλέβα
- 6. Κοιλιακή αορτή
- 7. Αριστερός νεφρός
- 1. Ήπαρ
- 4. Αριστερό ημιδιάφραγμα
- 7. Αριστερός νεφρός
- 2. Δεξιός νεφρός
- 5. Σπλήνας
- 3. Ψοtτης μυς
- 6. Αριστερό επινεφρίδιο
- 9. Έντερο
- 8. Οσφυίκός σπόνδυλος
c 143

4.4. ΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ
Η μαγνητική τομογραφία παρέχει τη δυνατότητα απεικόνισης του ήπατος και του παγκρέατος, κατά τα τρία επίπεδα. Έτσι προσφέρονται σημαντικές πληροφορίες κατά τη διερεύνηση διαφό­ ρων παθήσεων (όγκοι, φλεγμονές, κλπ).
Η μαγνητική χολαγγειοπαγκρεατογραφία (M.R.C.P.) δίνει τη δυνατότητα της τρισδιάστατης απεικόνισης του χοληφόρου δέντρου και της διερεύνησης των ενδοηπατικών χοληφόρων πόρων, καθώς και του παγκρεατικού πόρου.
Εικόνα 4.9.
Μαγνητική τομογραφία κοιλίας -στεφανιαίο επίπεδο

4.5. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
Ο έλεγχος του πεπτικού συστήματος γίνεται με ακτινογραφίες, καθώς και με αξονική και μαγνητική τομογραφία.
- Ο ακτινολογικός έλεγχος του οισοφάγου, του στομάχου, του λεπτού και του παχέος εντέρου γίνεται με ακτινογραφίες που λαμβάνονται μετά από χορήγηση σκιαγραφικού μέσου αντίθεσης. Οι κυριότερες εξετάσεις του πεπτικού συστήματος είναι: η διάβαση οισοφάγου και στομάχου, η εντερόκλυση και ο βαριούχος υποκλυσμός. Με τις εξετάσεις αυτές απεικονίζονται τα ακτινοανατομικά μόρια του πεπτικού σωλήνα και αναδεικνύεται τυχόν παθολογία τους.

Με την αξονική και τη μαγνητική τομογραφία απεικονίζονται σε τομές τα όργανα του πεπτικού συστήματος.

4.6. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Επιλέξτε τη σωστή απάντηση:
- 1. Το ορθό αποτελεί μέρος του:
- Α. Στομάχου
- Β. Δωδεκαδάκτυλου
- Γ. Λεπτού εντέρου
- Δ. Παχέος εντέρου
- 2. Το οισοφαγογράφημα γίνεται μετά από χορήγηση:
- Α. Βαρίου από το στόμα
- Γ. Αέρα
- Β. Ιωδιούχου ουσίας
- Δ. Νερού
- 3. Με τη διάβαση στομάχου ελέγχονται:
- Α. Ο οισοφάγος και το στομάχι
- Γ. Ο στόμαχος
- Β. Ο στόμαχος και ο βολβός
- Δ. Τίποτα από τα παραπάνω
- 4. Με την εντερόκλυση απεικονίζεται:
- Α. Το δωδεκαδάκτυλο
- Γ. Το παχύ έντερο
- Β. Το λεπτό έντερο
- Δ. Τα Β και Γ
- 5. Η σκωληκοειδής απόφυση εκφύεται από:
- Α. Το ανιόν κόλο
- Β. Το τυφλό

- Γ. Το κατιόν κόλο
- Δ. Τον τελικό ειλεό

Σκοπός:
Να αναγνωρίζουν οι μαθητές τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται στη διάβαση οισοφάγου και στομάχου και να εξοικειωθούν με την τεχνική των εξετάσεων.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του πεπτικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Ακτινογραφίες οισοφάγου και στομάχου από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε δύο ομάδες Α και Β και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου ηΑ ομάδα ακτινογραφίες οισοφάγου και η Β ομάδα ακτινογραφίες στομάχου τόσο σε σκιερό όσο και σε ανάγλυφο εκμαγείο.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις ακτινογραφίες πάνω σε αυτό.
- 3. Ξεχωρίστε ποιες ακτινογραφίες είναι σε σκιερό και ποιες σε ανάγλυφο εκμαγείο.
- 4. Ονομάστε το είδος των προβολών (κατά μέτωπο, πλάγιες, λοξές) που επιλέξατε ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε.
- 5. Χρησιμοποιώντας το δείκτη δείξτε πάνω στις ακτινογραφίες που επιλέξατε, η μεν Α ομάδα τα βασικά μέρη του οισοφάγου, η δε Β του στομάχου.

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Άσκηση 4.1
Ακτινοανατομία οισοφάγουστομάχου
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία οισοφάγου -στομάχου
- 1. Στην εικόνα Α σχεδίασε το περίγραμμα του οισοφάγου και ανάφερε αν είναι σε σκιερό ή σε ανάγλυφο εκμαγείο

Εικόνα Α
- 2. α. Στην εικόνα Β ονόμασε το είδος της προβολής. β. Αντιστοίχισε τους αριθμούς της πρώτης στήλης με τα ακτινοανατομικά μόρια της δεύτερης στην εικόνα Β.
θόλος
μείζον τόξο
έλασσον τόξο
πυλωρικό άντρο
Εικόνα Β
- 3. Στην εικόνα Γ συμπλήρωσε τα ακτινοανατομικά μόρια που αντιστοιχούν στους παρακάτω αριθμούς:
!  
2.--------------------------------------3.  \_

4.---------------------------------------

Εικόνα Γ
είναι μονής
- 4. Στην εικόνα Δ ανάφερε αν η ακτινογραφία ή διπλής σκιαγραφικής αντίθεσης. Αιτιολόγησε την απάντησή σου:
Εικόνα Δ
- 5. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
- Α. Όταν ο οισοφάγος γεμίσει μόνο με βάριο, η εικόνα που παίρνουμε ονομάζεται:
- α. μονής αντίθεσης
- γ. ανάγλυφο εκμαγείο
- β. σκιερό εκμαγείο
- Β. Ο οισοφάγος έχει:
- α. τρεις μοίρες
- β. τέσσερις μοίρες
δ. τα α και β είναι σωστά
- γ. πέντε μοίρες
- δ. κανένα από τα παραπάνω
- 6. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
-  Στις ακτινογραφίες απεικονίζονται οι παρακάτω τέσσερις μοίρες του οισοφάγου
-  Στη μοίρα του οισοφάγου διακρίνουμε το aορτικό στένωμα. Στην ------μοίρα διακρίνουμε το διαφραγματικό στένωμα.
-  Ο στόμαχος απεικονίζεται κάτω από το ημιδιάφραγμα και διακρίνεται στο κυρίως στομάχι και την πυλωρική μοίρα. Στο κυρίως στομάχι αναδεικνύεται ------προς τα πάνω και προς τα κάτω. Στην πυλωρική μοίρα απεικονίζεται το πυλωρικό άντρο και το πυλωρικό στόμιο. Αναδεικνύονται επίσης τα δύο τόξα του στομάχου, ------προς τα έξω και προς τα έσω.

Σκοπός:
Να γνωρίζουν οι μαθητές τη συμβολή της κλασικής ακτινολογίας στη διάγνωση παθήσεων του λεπτού και παχέος εντέρου και να διακρίνουν τα βασικά ακτινοανατομικά μόρια.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του πεπτικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Ακτινογραφίες λεπτού και παχέος εντέρου από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης
- -Χάρτης ανατομίας πεπτικού συστήματος.

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε δύο ομάδες Α και Β και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου η Α ομάδα ακτινογραφίες λεπτού εντέρου ( εντερόκλυση) και η Β ομάδα ακτινογραφίες παχέως εντέρου (βαριούχο υποκλυσμό).
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις ακτινογραφίες πάνω σε αυτό.
- 3. Πάρτε το χάρτη του πεπτικού συστήματος και τοποθετήστε τον δίπλα στο διαφανοσκόπιο.
- 4. Χρησιμοποιώντας το δείκτη δείξτε πρώτα στον ανατομικό χάρτη και στη συνέχεια στις ακτινογραφίες που επιλέξατε, η μεν Α ομάδα τα ανατομικά μέρη του λεπτού εντέρου, η δε Β τα ανατομικά μέρη του παχέος εντέρου.
- 5. Ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε βρείτε με ποια σειρά έγιναν οι ακτινογραφίες και τοποθετήστε τις στο διαφανοσκόπιο από την πρώτη ως την τελευταία.
- 6. Εξηγείστε την τεχνική της κάθε εξέτασης.

Άσκηση 4.2
Ακηνοανατομία λεπτού -παχέος εντέρου
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ .
Ακτινοανατομία λεπτού -παχέος εντέρου
- 1. Ονόμασε το είδος της εξέτασης που απει­ κονίζεται στην εικόνα Α.
Εικόνα Α
- 2. Ανάφερε ποιο μέρος του πεπτικού σωλήνα απεικονίζεται στην ακτινογραφία της εικόνας Β.
Εικόνα Β
- 3. Στην εικόνα Γ σημείωσε με τον α­ ριθμό 1 έλικες της νήστιδας και με τον αριθμό 2 έλικες του ειλεού.
Εικόνα Γ
- 4. Στην εικόνα Δ σημείωσε πάνω στην ακτινογραφία με τον αριθμό 1 το τυ­ φλό, 2 το ανιόν, 3 το εγκάρσιο, 4 το κατιόν και 5 το σιγμοειδές.
Εικόνα Δ
- 5. Να επιλέξεις τη σωστή απάvtηση:
- Α. Κατά την εvtερόκλυση ο καθετήρας από τον οποίο γίνεται η έγχυση του σκιαγραφικού φτάνει μέχρι:
- α. το βολβό
- γ. το στομάχι
- β. τη 2η μοίρα του δωδεκαδάκτυλου
- δ. το ύψος του Treitz
- Β. Με το βαριούχο υποκλυσμό απεικονίζεται :
- α. το στομάχι
- γ. το δωδεκαδάκτυλο
- β. το λεπτό έvtερο
- δ. τίποτα από τα παραπάνω
- 6. Ονόμασε με τη σειρά τα όργανα του πεπτικού σωλήνα από τα οποία διέρχεται ο καθετήρας σε μία εvtερόκλυση:
- 7. Ονόμασε τα μέρη του εvtέρου με τη σειρά που απεικονίζοvtαι σε ένα βαριούχο υποκλυσμό:
- 8. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
είναι ακτινολογική μέθοδος απεικόνισης
μετά από
-  Η εvtερόκλυση τοποθέτηση καθετήρα και έγχυση σκιαγραφικής ουσίας.
-  Με την εvtερόκλυση επιτυγχάνεται και ικανοποιητική διάταση των ελίκων της νήστιδας και του ειλεού, με αποτέλεσμα απεικόνισή τους.
-  Με την εξέταση του βαριούχου υποκλυσμού ελέγχεται το
μετά από
χορήγηση
έτσι,
ώστε να
επιτευχθεί η
τεχνική διπλής σκιαγραφικής
αvtίθεσης.

Σκοπός:
Να είναι σε θέση οι μαθητές να αναγνωρίζουν κάποια βασικά ακτινοανατομικά μόρια στις εικόνες του αξονικού και του μαγνητικού τομογράφου.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του πεπτικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Αξονικές και μαγνητικές τομογραφίες κοιλίας.
- -Ομοίωμα ανθρώπινου σώματος.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε δύο ομάδες (Α και Β) και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου τις εξής εξετάσεις:

Α ομάδα:

Β ομάδα:
αξονική τομογραφία κοιλίας,
μαγνητική τομογραφία κοιλίας.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις εξετάσεις, πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε τα είδη των τομών που έχουν ληφθεί σε κάθε εξέταση (εγκάρσιες, στεφανιαίες ή οβελιαίες)
- 4. Χρησιμοποιώντας το δείκτη, υποδείξτε τα όργανα του πεπτικού συστήματος που αναγνω­ ρίζετε με βάση και τις γνώσεις σας από τη θεωρία.
- 5. Κάθε ένα από τα όργανα που αναγνωρίσατε στις εξετάσεις ανάλογα με την ομάδα που ανή­ κετε, να τα δείξετε στο ομοίωμα.
c 153

Άσκηση 4.3
Ακτινοανατομία αξονικού και μαγνητικού τομογράφου

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία αξονικού και μαγνητικού τομογράφου
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία

Εικόνα Α
Εικόνα Β
- 1. Παρατήρησε τις εικόνες Α και Β και απάντησε στην παρακάτω ερώτηση με βάση τις γνώσεις σου απ' την ανατομία:
Το επίπεδο στο οποίο αντιστοιχεί η τομή της εικόνας Α βρίσκεται ψηλότερα ή χαμηλότερα από το αντίστοιχο επίπεδο της τομής στην εικόνα Β; Αιτιολόγησε την απάντησή σου:
Εικόνα Γ
- 2. Στην εικόνα Γ aντιστοίχισε τους αριθμούς της πρώτης στήλης με τα ακτινοανατομικά μόρια της δεύτερης:
1. 2.

Στόμαχος
Κοιλιακή αορτή
Σπλήνας
- 3. Στην εικόνα Δ συμπλήρωσε τα ακτινοανατομικά μόρια που αντιστοιχούν στους παρακάτω αριθμούς:
c 155

Εικόνα Δ
Εικόνα Ε
- 4. Στην εικόνα Ε σχεδίασε το περίγραμμα του ήπατος με κόκκινο χρώμα και το περίγραμμα του σπληνός με μπλε χρώμα.
Εικόνα ΣΤ
- 5. Παρατήρησε την εικόνα ΣΤ.
- α. τι είδους εξέταση είναι ;
- β. Η τομή που απεικονίζεται είναι εγκάρσια, στεφανιαία ή οβελιαία;
- γ. Συμπλήρωσε τα ακτινοανατομικά μόρια που αντιστοιχούν στους παρακάτω αριθμούς:
- 6. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
- Α. Στην αξονική τομογραφία άνω κοιλίας , το στομάχι ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα όργανα λόγω:
- α. του διαφορετικού ατομικού αριθμού
- β. της διαφορετικής πυκνότητας
- γ. της παρουσίας σκιαγραφικού μέσου
- δ. της φυσικής σκιαγραφικής αντίθεσης
- Β. Σε μια εγκάρσια τομή αξονικής τομογραφίας άνω κοιλίας:
- α. το ήπαρ δεν απεικονίζεται
- β. το ήπαρ απεικονίζεται δεξιά
- γ. το ήπαρ απεικονίζεται αριστερά
- δ. το ήπαρ απεικονίζεται μόνο μετά από ενδοφλέβια χορήγηση σκιαγραφικού μέσου
- 7. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
- 8 Στην αξονική τομογραφία το ήπαρ και το πάγκρεας ελέγχονται σε
λαμβάνονται σημαντικές διαγνωστικές πληροφορίες. Το

------, το ------
και το
ασθενή
διακρίνονται από τα υπόλοιπα όργανα της κοιλίας, γιατί χορηγείται στον
εξέταση.
Επειδή όμως δε
λαμβάνονται πληροφορίες για το εσωτερικό του
κυρίως για τη
χρησιμοποιείται
----------,
- 8 Η μαγνητική τομογραφία παρέχει τη δυνατότητα απεικόνισης του ήπατος και του παγκρέατος ,
Η μαγνητική
(M.R.C.P .) δίνει τη δυνατότητα της τρισδι ­
του--------------------------
άστατης απεικόνισης
άστατης απεικόνισης
, η υπολογιστική τομογραφία
------
τομές και

Κεφάλαιο so
ΑΚΤΙΝΟΑΝΑΤΟΜΙΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
c 159

ΣΤΟΧΟΙ
Με την ολοκλήρωση της μελέτης αυτού του κεφαλαίου θα πρέπει ο μαθητής:
- .. Να αποκτήσει βασικές γνώσεις ανατομίας του ουροποιητικού συστήματος.
- .. Να μπορεί να αναγνωρίζει τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται στις κλασικές ακτινολογικές προβολές του ουροποιητικού συστήματος.
- .. Να αποκτήσει γνώσεις σχετικά με την απεικόνιση του ουροποιητικού συστήματος με την υπολογιστική τομογραφία.

ΘΕΩΡΙΑ

5.1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ
Το ουροποιητικό σύστημα αποτελείται από τους νεφρούς (εκκριτική μοίρα}, που aπεκκρίνουν άχρηστα προ"ίόντα του μεταβολισμού με τη μορφή των ούρων και από τους ουρητήρες, την ουροδόχο κύστη και την ουρήθρα (αποχετευτική μοίρα), που μεταφέρουν τα ούρα έξω από το ανθρώπινο σώμα.
Οι νεφροί βρίσκονται οπισθοπεριτοναίκά, στα πλάγια της σπονδυλικής στήλης, στο ύψος των τριών πρώτων οσφυίκών σπονδύλων. Ο δεξιός νεφρός βρίσκεται λίγο χαμηλότερα από τον αριστερό, εξαιτίας της πίεσης που δέχεται από το ήπαρ. Έχουν σχήμα φασολιού και αποτελούνται από δύο μέρη, το φλοιό περιφερικά και το μυελό κεντρικά. Εξωτερικά περιβάλλονται από ινώδη κάψα και άφθονο περινεφρικό λίπος. Στη μεσότητα του έσω χείλους κάθε νεφρού βρίσκεται η πύλη, απ' όπου διέρχονται τα νεφρικά αγγεία και νεύρα καθώς και ο ουρητήρας για να ενωθεί με τη νεφρική πύελο.

Κάθε νεφρός περιέχει τα ουροφόρα σωληνάρια, που είναι υπεύθυνα για την έκκριση των ούρων, τους νεφρικούς κάλυκες και την νεφρική πύελο, που αποτελούν την αρχή της αποχετευτικής μοίρας του ουροποιητικού συστήματος.
Οι ουρητήρες αρχίζουν από τη νεφρική πύελο και καταλήγουν στην ουροδόχο κύστη.
Η ουροδόχος κύστη βρίσκεται στην ελάσσονα πύελο, πίσω από την ηβική σύμφυση. Στις γυναίκες πίσω από την ουροδόχο κύστη βρίσκεται η μήτρα, ενώ στους άνδρες το ορθό. Εξωτερικά η ουροδόχος κύστη αποτελείται από το τοίχωμα ενώ στο εσωτερικό της υπάρχει κοιλότητα. Έχει σχήμα αχλαδιού, με το πιο ευρύ τμήμα της (πυθμένας) να βρίσκεται προς τα κάτω, ενώ το σώμα και η κορυφή της βρίσκονται προς τα πάνω. Οι ουρητήρες εκβάλλουν στην ουροδόχο κύστη σε στόμια που βρίσκονται στο όριο σώματος-πυθμένα. Πιο μπροστά στον πυθμένα βρίσκεται και το έσω στόμιο της ουρήθρας.

Η ουρήθρα αποτελεί το τελευταίο τμήμα του ουροποιητικού συστήματος, και διαφέρει στα δύο φύλα. Η ανδρική ουρήθρα είναι πιο επιμήκης, αρχίζει από την ουροδόχο κύστη (έσω στόμιο) και καταλήγει με το έξω στόμιο στη βάλανο του πέους. Η γυναικεία ουρήθρα αρχίζει από την ουροδόχο κύστη και καταλήγει στον πρόδομο του κόλπου .

c 161

5.2. ΚΛΑΣΙΚΉ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ
Εικόνα 5.2.

Ν.Ο.Κ.
- 1. 12η πλευρά
- 2. Δεξιός νεφρός
- 3. Ουροδόχος κύστη
- 4. Αριστερός νεφρός
- 5. 3ος οσφυίκός
- 6. Σκιά Ψοtτη μυός

Ακτινογραφία Ν.Ο.Κ.:
Η ακτινογραφία Ν.Ο.Κ. ( νεφρώνουρητήρωνκύστης) λαμβάνεται ως μεμονωμένη εξέταση ή ως προκαταρκτική εξέταση πριν τη χορήγηση σκιαγραφικού μέσου. Αναδεικνύει σε προσθιοπίσθια προβολή την περιοχή της κοιλίας, από την ενδέκατη πλευρά έως την ηβική σύμφυση. Λόγω της μειωμένης φυσικής σκιαγραφικής αντίθεσης της περιοχής, αναγνωρίζεται φυσιολογικά το περίγραμμα κάποιων οργάνων. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η κατάλληλη προετοιμασία του εξεταζομένου (καθαρισμός του εντέρου), ώστε να μην υπάρχουν συμπροβολές φυσιολογικών δομών με αέρια και κόπρανα που ενδεχομένως να βρίσκονται στο έντερο.

Συγκεκριμένα στην ακτινογραφία Ν.Ο.Κ. αναγνωρίζεται το περίγραμμα των νεφρών, λόγω της ύπαρξης περινεφρικού λίπους. Οι νεφροί απεικονίζονται ως σκιάσεις σχήματος φασολιού, δεξιά και αριστερά της σπονδυλικής στήλης και έχουν λοξή φορά , από πάνω και έσω προς τα κάτω και έξω.
Ο δεξιός νεφρός εκτείνεται από το κάτω χείλος του δωδέκατου θωρακικού σπονδύλου (Θ12), έως το μέσο του τρίτου οσφυίκού σπονδύλου (03). Ο αριστερός νεφρός απεικονίζεται από το μέσο του δωδέκατου θωρακικού σπονδύλου (Θ12), έως το κάτω χείλος του δεύτερου οσφυ"ίκού σπονδύλου (02). Ο δεξιός νεφρός, δηλαδή, απεικονίζεται κατά 2 εκατοστά πιο κάτω από τον
αριστερό, λόγω του ήπατος που πιέζει το δεξιό νεφρό προς τα κάτω .

Οι ψοtτες μύες εκτείνονται λοξά κατά τον επιμήκη άξονα του σώματος, δεξιά και αριστερά από τη σπονδυλική στήλη. Τα έξω όρια τους είναι ορατά λόγω της παρουσίας ενδοπεριτοναίκού λίπους.
Οι ουρητήρες δεν απεικονίζονται σε μια απλή ακτινογραφία Ν.Ο.Κ.. Η ουροδόχος κύστη μπορεί να aπεικονιστεί ως μια στρογγυλή ή ωοειδή σκίαση, μόνο αν είναι γεμάτη με ούρα.
Εικόνα 5.3. Ενδοφλέβια ουρογραφία (Α: 5 ' μετά την έγχυση, Β: 30 ' μετά την έγχυση)
- 1. Δεξιός νεφρός
- 4. Αριστερή νεφρική πύελος
- 2. Δεξιός ουρητήρας
- 5. Αριστερός ουρητήρας
- 3. Ουροδόχος κύστη

Ενδοφλέβια ουρογραφία:
Η ενδοφλέβια ουρογραφία είναι ακτινολογική μέθοδος απεικόνισης του ουροποιητικού συστήματος μετά από ενδοφλέβια χορήγηση ιωδιούχου σκιαγραφικού μέσου. Παρέχει πολύτιμες πληροφορίες τόσο για τη μορφολογία όσο και για τη λειτουργικότητα του ουροποιητικού συστήματος. Με τη μέθοδο αυτή το σκιαγραφικό μέσο αποβάλλεται με τα ούρα, τα οποία και σκιαγραφεί, επιτρέποντας με αυτό τον τρόπο την απεικόνιση του νεφρικού παρεγχύματος, των καλύκων, της πυέλου, του ουρητήρα και της ουροδόχου κύστης .

Κατά τη διάρκεια της εξέτασης λαμβάνονται ακτινογραφίες του ουροποιητικού συστήματος (π.χ. 1', 5', 10', 20') μετά την έγχυση της σκιαγραφικής ουσίας καθώς και ακτινογραφίες της ουροδόχου κύστης πριν και μετά από την ούρηση. Το πρώτο λεπτό σκιαγραφείται το νεφρικό παρέγχυμα (νεφρόγραμμα). Τα επόμενα λεπτά απεικονίζονται διαδοχικά οι νεφρικοί κάλυκες, η νεφρική πύελος, οι ουρητήρες και η ουροδόχος κύστη. (μετά 2' -3' σκιαγραφούνται οι κάλυκες και η πύελος, 5'-10' οι ουρητήρες, 20'-30' η ουροδόχος κύστη).

Τομογι~αφία νεφρών:
Εικόνα 5.4. Τομογραφία νεφρών
- 1. Δεξιά νεφρική πύελος
- 4. Μέση καλυκική ομάδα
- 2. Δεξιός ουρητήρας
- 3. Άνω καλυκική ομάδα αριστερού νεφρού
- 6. Αριστερός ουρητήρας.

Νεφρόyραμμα:
Εικόνα 5.5. Ν εφρόγραμμα
- 5. Κάτω καλυκική ομάδα

5.3. ΑΞΟΝΙΚΉΥΠΟΛΟΓΙΣΠΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ
Η αξονική τομογραφία παρέχει εγκάρσιες τομές των νεφρών, των ουρητήρων και της ουροδόχου κύστης και συνοδεύεται από ενδοφλέβια χορη γ rτη σκιαγραφικού μέσου. Έτσι ελέγχεται το νεφρικό παρέγχυμα για τυχόν ύπαρξη όγκων ή απλών κύστεων, το πυελοκαλυκικό σύστημα και οι ουρητήρες για την ανάδειξη λίθων και γενικότερα η λειτουργικότητα των νεφρών. Με τη χρήση σκιαγραφικού το νεφρικό παρέγχυμα εμφανίζεται πιο σκιερό .
Στην αξονική κάτω κοιλίας η ουροδόχος κύστη απεικονίζεται διατεταμένη λόγω της πληρότητας με σκιαγραφικό. Με τον τρόπο αυτόν ελέγχεται καλύτερα για την παρουσία όγκων, θηλωμάτων κτλ ..

Εικόνα 5.6.
Αξονική τομογραφία κοιλίας -παράθυρο μαλακών μορίων
- 1 . Ήπαρ
- 2. Ουρητήρας
- 3. Δεξιός νεφρός
- 4. Κάτω κοίλη φλέβα
- 5. Κοιλιακή αορτή
- 6. Αριστερός νεφρός

Εικόνα 5.7.
Αξονική τομογραφία κοιλίας -παράθυρο μαλακών μορίων
- 1. Ουροδόχος κύστη
- 2. Κεφαλή μηριαίου
- 3. Κόκκυγας
c 165

5.4. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
Το ουροποιητικό σύστημα ελέγχεται με απλές ακτινογραφίες, ενδοφλέβια ουρογραφία, καθώς και με αξονική τομογραφία.
Η βασική ακτινογραφία που λαμβάνεται είναι η απλή Ν.Ο.Κ. Κατά την ενδοφλέβια ουρογραφία γίνεται λήψη ακτινογραφιών μετά από ενδοφλέβια έγχυση ιωδιούχου σκια­ γραφικής ουσίας. Η σκιαγραφική ουσία απεκκρίνεται από τους νεφρούς, τους ουρητήρες και την ουροδόχο κύστη και με αυτό τον τρόπο γίνεται δυνατή η απεικόνισή τους.
Με τη βοήθεια της αξονικής τομογραφίας ελέγχονται οι νεφροί, οι ουρητήρες και η ουροδόχος κύστη σε τομές. Η μέθοδος αυτή απεικονίζει με μεγάλη ευκρίνεια τα όργανα του ουροποιητικού συστήματος.

Επιλέξtε tη σωσtή απάνtηση:
- 1. Η ουροδόχος κύστη στη γυναίκα βρίσκεται:
- Α. Μπροστά από το ορθό
- Β. Πάνω από τη μήτρα
- Γ. Μπροστά από τη μήτρα
- Δ. Μπροστά από την ηβική σύμφυση
- 2. Σε μια ακτινογραφία Ν.Ο.Κ. διακρίνονται:
- Α. Οι ουρητήρες
- Γ. Το περίγραμμα των νεφρών
- Β. Οι κάλυκες και η πύελος
Δ.Το Α και Γ
- 3. Με την ενδοφλέβια ουρογραφία ελέγχεται:
- Α. Η μορφολογία των νεφρών
- Β. Οι ουρητήρες
- Γ. Η λειτουργία των νεφρών
- Δ. Όλα τα παραπάνω
- 4. Κατά την ενδοφλέβια ουρογραφία, στην ακτινογραφία που λαμβάνεται μετά από ένα λεπτό, απεικονίζεται:
- Α. Το νεφρόγραμμα
- Γ. Οι ουρητήρες
- Β. Οι κάλυκες και η πύελος
- Δ. Τίποτα τα παραπάνω
- 5. Η αξονική τομογραφία κάτω κοιλίας γίνεται:
- Α. με εγκάρσιες τομές
- Γ. για έλεγχο της ουροδόχου κύστης
- Β. με χορήγηση σκιαγραφικού
- Δ. όλα τα παραπάνω

Σ , κοπος:
Να είναι σε θέση οι μαθητές να αναγνωρίζουν τις ακτινογραφίες που έχουν ληφθεί μετά από ενδοφλέβια χορήγηση σκιαγραφικού μέσου και να τις ταξινομούν κατά χρονολογική σειρά.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του ουροποιητικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Ενδοφλέβιες ουρογραφίες από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης
ΞΞ Διαδικασία:
- 1. Πάρτε από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου εξετάσεις ενδοφλέβιας ουρογραφίας.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο.
- 3. Τοποθετήστε σωστά τις ακτινογραφίες κάθε εξέτασης πάνω στο διαφανοσκόπιο με βάση τη χρονολογική σειρά που έχουν ληφθεί.
- 4. Χρησιμοποιώντας το δείκτη, κάντε το περίγραμμα των νεφρών.
- 5. Υποδείξτε πάνω στις ακτινογραφίες, τους ουρητήρες και την ουροδόχο κύστη.
- 6. Εξηγήστε με βάση τις γνώσεις σας από την ανατομία και τη φυσιολογία τη διαδρομή που ακο­ λούθησε το σκιαγραφικό από την ενδοφλέβια χορήγηση μέχρι να φθάσει στην ουροδόχο κύστη.
- 7. Συγκρίνετε ακτινογραφίες με σκιαγραφικό μέσο, με αντίστοιχες απλές ακτινογραφίες και συζητήστε για τη σημασία του σκιαγραφικού μέσου στην απεικόνιση του ουροποιητικού συστή­ ματος.

ΕΡΓΑΣΤΉΡΙΟ

Άσκηση 5.1
Ακτινοανατομία ενδοφλέβιας ουρογραφίας
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία

Εικόνα Α
Εικόνα Β
- 1. Παρατήρησε προσεκτικά τις εικόνες Α και Β. Ποια από τις δύο έχει ληφθεί μετά από ενδο­ φλέβια χορήγηση σκιαγραφικού μέσου; Αιτιολόγησε την απάντηση σου:

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία ενδοφλέβιας ουρογραφίας
2. Παρατήρησε τις εικόνες Γ, Δ και Ε. Ποια από τις παραπάνω ακτινογραφίες έχει ληφθεί πρώτη, ποια δεύτερη και ποια τρίτη; Συμπλήρωσε τα παρακάτω κενά:
ακτινογραφία: Εικόνα -------
2η ακτινογραφία: Εικόνα
2η ακτινογραφία: Εικόνα
-------
3η ακτινογραφία: Εικόνα -------
Αιτιολόγησε την απάντησή σου:

Εικόνα Ε
Εικόνα ΣΤ
- 3. τι είδους εξέταση είναι αυτή που απεικονίζεται στην εικόνα ΣΤ;

Απά~ηση:
 \_

ΕικόναΖ
Εικόνα Η
- 4. Στις εικόνες Ζ και Η απεικονίζο~αι ακτινογραφίες ουροδόχου κύστης μετά από ενδοφλέβια χορήγηση σκιαγραφικού μέσου. Ποια από τις δύο ακτινογραφίες έχει ληφθεί πριν την ούρηση και ποια μετά την ούρηση. Αιτιολόγησε την απά~ησή σου:
- 5. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
- Α. Κατά τη διάρκεια ενδοφλέβιας ουρογραφίας η ακτινογραφία που λαμβάνεται 20-30 λεπτά μετά την έγχυση του σκιαγραφικού μέσου αναδεικνύει:
- α. το νεφρικό παρέγχυμα
- γ. την ουροδόχο κύστη
- β. το πυελοκαλυκικό σύστημα
- δ. τους ουρητήρες
- Β. Το σκιαγραφικό μέσο που αναδεικνύεται στην ουροδόχο κύστη κατά τη διάρκεια πυελογραφίας έχει χορηγηθεί:
- α. από το στόμα
- β. από τον πρωκτό
- γ. ενδοαρτηριακά
- δ. ενδοφλέβια
- 6. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:

Η ακτινογραφία Ν.Ο.Κ.

(----
----) λαμβάνεται
ως μεμονωμένη εξέταση ή ως προκαταρκτική εξέταση πριν τη χορήγηση σκιαγραφικού μέσου.
Αναδεικνύει σε προσθιοπίσθια προβολή την περιοχή της κοιλίας, από την  πλευρά
- 8 Λόγω της μειωμένης φυσικής σκιαγραφικής αντίθεσης της περιοχής, αναγνωρίζεται φυσιο­ λογικά το περίγραμμα κάποιων οργάνων. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η κατάλληλη προετοι­ μασία του εξεταζόμενου ( ), ώστε να μην υπάρχουν συμπροβολές φυσιολογικών δο­ μών με αέρια και κόπρανα που ενδεχομένως να βρίσκονται στο ------------
c 171

Σκοπός:
Να είναι σε θέση οι μαθητές να αναγνωρίζουν τα βασικά ακτινοανατομικά μόρια στις εικόνες του αξονικού τομογράφου .

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του ουροποιητικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Αξονικές τομογραφίες άνω και κάτω κοιλίας.
- -Ομοίωμα ανθρώπινου σώματος.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Πάρτε από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου αξονικές τομογραφίες άνω και κάτω κοιλίας στις οποίες έχει γίνει ενδοφλέβια χορήγηση σκιαγραφικού μέσου.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις εξετάσεις, πάνω σε αυτό.
- 3. Χρησιμοποιώντας το δείκτη, υποδείξτε τα όργανα του ουροποιητικού συστήματος που αναγνω­ ρίζετε με βάση και τις γνώσεις σας από τη θεωρία.
- 4. Κάθε ένα από τα όργανα που αναγνωρίσατε στις εξετάσεις, να τα δείξετε στο ομοίωμα.
- 5. Αναγνωρίστε τις τομές που έχουν ληφθεί μετά από ενδοφλέβια χορήγηση σκιαγραφικού μέσου .
- 6. Συζητήστε για τις επιπλέον πληροφορίες που λαμβάνονται μετά τη χορήγηση του μέσου σκιαγραφικής αντίθεσης.

Άσκηση 5.2

Ακτινοανατομία αξονικού τομογράφου
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία

Εικόνα Α
Εικόνα Β
- 1. Παρατήρησε τις εικόνες Α και Β και απάντησε στην παρακάτω ερώτηση:
- -Η τομή της εικόνας Α ή η τομή της εικόνας Β έχει ληφθεί μετά από ενδοφλέβια χορήγηση σκιαγραφικού μέσου; Αιτιολόγησε την απάντησή σου.

Απάντηση:

c 173

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία αξονικού τομογράφου
- 2. Στην εικόνα Γ aντιστοίχισε τους α­ ριθμούς της πρώτης στήλης με τα ακτι ­ νοανατομικά μόρια της δεύτερης:
- 1. Δεξιός ουρητήρας
- 2. Αριστερός νεφρός
- 3. Κάτω κοίλη φλέβα
- 4. Κοιλιακή αορτή
- 5. Ήπαρ
- 3. Στην εικόνα Δ συμπλήρωσε τα ακτι­ νοανατομικά μόρια που αντιστοιχούν στους παρακάτω αριθμούς:
1------------------------2.  
3.  

Εικόνα Γ

Εικόνα Δ
Εικόνα Ε
- 4. α. Στην εικόνα Ε σχεδίασε το περίγραμμα της ουροδόχου κύστης.
- β. Η ουροδόχος κύστη περιέχει ή όχι σκιαγραφικό μέσο; Αιτιολόγησε την απάντηση σου. Απάντηση:
- 5. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
-  Η αξονική τομογραφία παρέχει
τομές
χορήγηση
ύπαρξη όγκων ή απλών κύστεων, το
την ανάδειξη λίθων και γενικότερα
των νεφρών.
και συνοδεύεται από

-----
Έτσι ελέγχεται το
----------
για τυχόν

' Σκοπος:
Να εξασκηθούν οι μαθητές στην ακτινοανατομία του ουροποιητικού συστήματος με τις διάφορες aπεικονιστικές μεθόδους.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του ουροποιητικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Ακτινογραφίες Ν.Ο.Κ., ενδοφλέβιες ουρογραφίες και αξονικές τομογραφίες του ουροποιητικού συστήματος από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Επιλέξτε από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου διάφορες ακτινογραφίες με ή χωρίς σκιαγραφικό, καθώς και αξονικές τομογραφίες που να απεικονίζονται όργανα του ουροποιητικού συστήματος.
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις ακτινογραφίες πάνω σε αυτό.
- 3. Ξεχωρίστε σε ποιες ακτινογραφίες έχει γίνει έγχυση σκιαγραφικής ουσίας.
- 4. Ονομάστε το είδος των εξετάσεων (Ν.Ο.Κ. , ενδοφλέβια ουρογραφία, αξονική τομογραφία) που επιλέξατε και προσδιορίστε σε ποιες από αυτές απεικονίζονται οι ουρητήρες.
- 5. Τοποθετήστε πάνω στο διαφανοσκόπιο μία ακτινογραφία Ν.Ο.Κ., μια ακτινογραφία ενδοφλέβιας ουρογραφίας και μία τομή αξονικής τομογραφίας στο ύψος των νεφρών.
- 6. Χρησιμοποιώντας το δείκτη δείξτε πάνω και στις τρεις ακτινογραφίες που επιλέξατε τους νεφρούς. Περιγράψτε πως απεικονίζονται οι νεφροί σε κάθε μία από αυτές και εξηγείστε την αξία της κάθε εξέτασης.

Άσκηση 5.3
Ακτινοανατομία ουροποιητικού συστήματος
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία

Εικόνα Α
Εικόνα Β
- 1. α. Ονόμασε το είδος της εξέτασης των εικόνων Α και Β.
Εικόνα Α---------
Εικόνα Β---------
- β. Σε ποια από τις δύο ακτινογραφίες απεικονίζονται οι ουρητήρες; Αιτιολόγησε την απάντησή σου.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία ουροποιητικού συστήματος
- 2. Στην εικόνα Γ σχεδίασε το περίγραμμα των νεφρών. Σε ποια φάση της ενδοφλέβιας ουρογραφίας αντιστοιχεί η ακτινογραφία αυ­ τή; Αιτιολόγησε την απάντησή σου.

Εικόνα Γ
- 3. α. Στην εικόνα Δ ονόμασε το είδος της ε­ ξέτασης.
- β. Πόση ώρα περίπου μετά την έγχυση της σκιαγραφικής ουσίας έγινε η λήψη;
- γ. Κάνε το περίγραμμα της ουροδόχου κύ­ στης.

Εικόνα Δ

Εικόνα Ε
Εικόνα ΣΤ
- 4. Ποια από τις παραπάνω τομές αξονικού τομογράφου βρίσκεται σε υψηλότερο επίπεδο; Αιτιολόγησε την απάντησή σου.
- 5. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
- Α. Κατά την ενδοφλέβια ουρογραφία μετά 2' - 3 'από την έγχυση της σκιαγραφικής ουσίας απει­ κονίζεται:
- α. το νεφρικό παρέγχυμα
- β. η ουροδόχος κύστη
- γ. οι κάλυκες και η πύελος
- δ. κανένα από τα παραπάνω
- Β. Ο δεξιός νεφρός απεικονίζεται σε σχέση με τον αριστερό:
- α. ψηλότερα
- γ. με μεγαλύτερο μέγεθος
- β. χαμηλότερα
- δ. με μικρότερο μέγεθος
- 6. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
-  Κατά την ενδοφλέβια ουρογραφία το σκιαγραφικό μέσο αποβάλλεται με ------, τα οποία και σκιαγραφεί, επιτρέποντας με αυτό τον τρόπο την απεικόνιση του νεφρικού παρεγχύματος, των καλύκων, της πυέλου, του ουρητήρα και της ουροδόχου κύστης.
-  Κατά τη διάρκεια της εξέτασης λαμβάνονται ακτινογραφίες του ουροποιητικού συστήματος μετά την έγχυση της σκιαγραφικής ουσίας καθώς και ακτινογραφίες  πριν και μετά από την ούρηση. Το πρώτο λεπτό σκιαγραφείται το . Τα επόμενα λεπτά απεικονίζονται διαδοχικά --------------------------

Κεφάλαιο 6°
ΑΚΤΙΝΟΑΝΑΤΟΜΙΑ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
c 181

ΣΤΟΧΟΙ
Με την ολοκλήρωση της μελέτης αυτού του κεφαλαίου θα πρέπει ο μαθητής:
-  Να αποκτήσει βασικές γνώσεις ανατομίας του νευρικού συστήματος.
-  Να μπορεί να αναγνωρίζει τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται στις κλασικές ακτινολογικές προβολές του νευρικού συστήματος.
-  Να αποκτήσει γνώσεις σχετικά με την απεικόνιση του νευρικού συστήματος με την υπολογιστική τομογραφία.
-  Να αποκτήσει γνώσεις σχετικά με την απεικόνιση του νευρικού συστήματος με την μαγνητική τομογραφία.

6.1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ
Το νευρικό σύστημα ρυθμίζει όλες τις λειτουργίες του ανθρώπι­ νου οργανισμού ανάλογα με τα ερεθίσματα που δέχεται από το εξω­ τερικό ή το εσωτερικό περιβάλλον. Αποτελεί επίσης το κέντρο όλων των πνευματικών και ψυχικών λειτουργιών. Διακρίνεται σε εγκεφα­ λονωτιαίο ή ζωικό και σε αυτόνομο ή φυτικό.
Το εγκεφαλονωτιαίο νευρικό σύστημα ρυθμίζει όλες τις λειτουργίες που υπάγονται στη θέλησή μας και διακρίνεται σε κεντρικό (Κ.Ν.Σ.) και σε περιφερικό νευρικό σύστημα.
Το Κ.Ν.Σ. αποτελείται από τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό. Ο εγκέφαλος διαιρείται σε 3 μέρη: τα δύο ημισφαίρια (αριστερό και δεξιό), το στέλεχος (μέσος εγκέφαλος, γέφυρα, προμήκης μυελός) και την παρεγκεφαλίδα. Εξωτερικά περιβάλλεται από τις μήνιγγες, οι οποίες από έξω προς τα μέσα είναι η σκληρή, η aραχνοειδής και η χοριοειδής.

Ο νωτιαίος μυελός αποτελεί τη συνέχεια του εγκεφάλου και βρίσκεται μέσα στο σπονδυλικό σωλήνα περιβαλλόμενος και αυτός από τις τρεις μήνιγγες. Χωρίζεται σε πέντε μοίρες (αυχενική, θωρακική, οσφυ"ίκή, ιερή και κοκκυγική) από τις οποίες ξεκινούν τα αντίστοιχα ζεύγη των νωτιαίων νεύρων, τα οποία βγαίνουν έξω από το σπονδυλικό σωλήνα διαμέσου των μεσοσπονδύλιων τρημάτων.
Το περιφερικό νευρικό σύστημα αποτελείται από:
-  Τα εγκεφαλικά νεύρα που εκφύονται από τον εγκέφαλο και διανέμονται στην περιοχή της κεφαλής και εν μέρει του τραχήλου (12 εγκεφαλικές συζυγίες).
-  Τα νωτιαία νεύρα που εκφύονται από το νωτιαίο μυελό και διανέμονται στον κορμό και στα άνω και κάτω άκρα. Κάθε νωτιαίο νεύρο μετά το σχηματισμό του εξέρχεται από το σπονδυλικό σωλήνα διαμέσου του μεσοσπονδύλιου τρήματος.

Το αυτόνομο ή φυτικό νευρικό σύστημα λειτουργεί ανεξάρτητα από τη θέλησή μας και νευρώνει τους λείους μυς των σπλάγχνων και των αγγείων, το μυοκάρδιο, καθώς και τους
(  1\_8\_3  \_
ενδοκρινείς αδένες (θυρεοειδή, επινεφρίδια, υπόφυση, πάγκρεας, ωοθήκες, όρχεις κ.ά.). Το αυτόνομο σύστημα διακρίνεται σε συμπαθητικό και παρασυμπαθητικό. Το συμπαθητικό και το παρασυμπαθητικό λειτουργούν ανταγωνιστικά μεταξύ τους στα διάφορα όργανα. Το συμπαθητικό είναι το μαστίγιο ενώ το παρασυμπαθητικό αποτελεί το χαλινάρι του ανθρώπινου οργανισμού, έτσι ώστε, τα δύο συστήματα να βρίσκονται σε διαρκή ισορροπία, ανάλογα με τις ανάγκες του οργανισμού.

6.2. ΚΛΑΣΙΚΉ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ
Εικόνα 6.2. Δεξιά οπίσθια λοξή προβολή Α.Μ.Σ.Σ.
- 1. Φάρυγγας
- 2. Σώμα σπονδύλου
- 3. Τραχεία
- 4. Μεσοσπονδύλιο τρήμα ( αφιστάμενο του φιλμ)
- 5. Μεσοσπονδύλια άρθρωση ( αφ ιστάμενη του φιλμ)
- 6. Ακανθώδης απόφυση

Λοξή προβολή Α.Μ.Σ.Σ.:
Με τις λοξές ακτινογραφίες Α.Μ.Σ.Σ. απεικονίζονται τα μεσοσπονδύλια τρήματα της αυχενι­ κής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Συνήθως γίνονται δύο οπίσθιες λοξές προβολές Α.Μ.Σ.Σ.
(δεξιά και αριστερή), όπου απεικονίζονται τα μεσοσπονδύλια τρήματα της αφιστάμενης πλευ­ ράς, ως στρογγυλές διαυγάσεις. Από αυτά εξέρχονται aυχενικά νεύρα. Όταν υπάρχει στένωση μεσοσπονδύλιου τρήματος, πιέζεται το αντίστοιχο νεύρο και προκαλούνται νευρολογικά συμπτώ­ ματα.

Ιlλάγια προβολή Ο.Μ.Σ.Σ.:
Στην πλάγια ακτινογραφία οσφυίκής μοίρας απεικονίζονται τα μεσοσπονδύλια τρήματα της οσφυίκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, ως στρογγυλές διαυγάσεις. Τα δεξιά τρήματα συμπρο­ βάλλονται με τα αριστερά. Αν τα μεσοσπονδύλια τρήματα είναι στενωμένα, πιέζονται τα αντίστοιχα νεύρα.
Εικόνα 6.3. Πλάγια προβολή Ο.Μ.Σ.Σ.
- 1. Σώμα 03
- 2. Μεσοσπονδύλιο διάστημα
- 3. Ιερό
- 4. Εγκάρσια απόφυση
- 5. Μεσοσπονδύλιο τρήμα

6.3. ΑΞΟΝΙΚΉΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑ.ΦΙΑ
Η ανάπτυξη της αξονικής τομογραφίας έδωσε, όπως είναι γνωστό, μεγάλη ώθηση στη διάγνωση των παθήσεων του νευρικού συστήματος. Με την υπολογιστική τομογραφία εγκεφάλου αναδεικνύονται σε εγκάρσιες τομές, τα δύο ημισφαίρια, η παρεγκεφαλίδα, το στέλεχος, οι κοιλίες του εγκεφάλου και διακρίνονται η λευκή από τη φαιά ουσία.
Η υπολογιστική τομογραφία του εγκεφάλου συμβάλλει στη διάγνωση συγγενών ανωμαλιών (π . χ. υδροκεφαλία), στην ανίχνευση πρωτοπαθών όγκων και μεταστάσεων, στην ανάδειξη αιματωμάτων, στη διερεύνηση αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων, κτλ ..

Ο νωτιαίος μυελός και τα νωτιαία νεύρα που εκφύονται απ' αυτόν ελέγχονται με την αξονική τομογραφία της σπονδυλικής στήλης, με τη χρήση παράθυρου μαλακών μορίων .

Εικόνα 6.4.
Αξονική τομογραφία εγκεφάλου -παράθυρο μαλακών μορίων
- 1. Μετωπιαίο οστό
- 2. Δεξιά πλάγια κοιλία
- 3. Δεξιό εγκεφαλικό ημισφαίριο
- 4. Ινιακό οστό
- 5. Βρεγματικό οστό
- 6. Αριστερή πλάγια κοιλία
- 7. Κροταφικό οστό
- 8. Επιμήκης σχισμή εγκεφάλου

Εικόνα 6.5.
- Αξονική τομογραφία εγκεφάλου -παράθυρο μαλακών μορίων
- 1. Οφθαλμικός κόγχος
- 2. Σφηνοειδής κόλπος
- 3. Έξω ακουστικός πόρος
- 4. Ζυγωματικό
- 5. Κροταφικός λοβός εγκεφάλου
- 6. Παρεγκεφαλίδα

Εικόνα 6.6.
Αξονική ' τομογραφία Ο.Μ.Σ . Σ. -παράθυρο μαλακών μορίων
- 1. Νωτιαίο νεύρο
- 2. Νωτιαίος σωλήνας
- 3. Ακανθώδης απόφυση
- 4. Σώμα σπονδύλου
- 5. Μεσοσπονδύλιο τρήμα

6.4. ΜΑΓΝΗΤΙΚΉ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ
Η μαγνητική τομογραφία παρέχει πολύτιμες διαγνωστικές πληροφορίες στη μελέτη του κεντρικού και του περιφερικού νευρικού συστήματος.
Η απεικόνιση του εγκεφάλου είναι λεπτομερής, λόγω των διαφόρων ακολουθιών που χρησιμοποιούνται, καθώς και της δυνατότητας απεικόνισης σε όλα τα επίπεδα. Έτσι λαμβάνονται εικόνες που δίνουν τη δυνατότητα ανάδειξης παθήσεων, οι οποίες με άλλες διαγνωστικές μεθόδους δε θα μπορούσαν να εντοπισθούν. Για παράδειγμα μικροί όγκοι είναι δυνατό να αναδειχθούν στη μαγνητική τομογραφία, λόγω της καλύτερης σκιαγραφικής αντίθεσης, νωρίτερα απ' ότι στην αξονική τομογραφία. Παθήσεις όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας ελέγχονται μόνο με τη μαγνητική τομογραφία.

Για τις παθήσεις του νωτιαίου μυελού η μαγνητική τομογραφία είναι η μέθοδος εκλογής και μπορεί να αναδείξει τις συμπιέσεις των ριζών σε περίπτωση που υπάρχουν κήλες μεσοσπονδυλίων δίσκων, όγκοι, κτλ.. Με τη μαγνητική μυελογραφία επιτυγχάνεται η τρισδιάστατη απεικόνιση του νωτιαίου μυελού και των ριζών που εξορμούν απ' αυτόν.

Εικόνα 6.7.
Μαγνητική τομογραφία Ο.Μ.Σ.Σ. -οβελιαία τομή
- 1. Μεσοσπονδύλιος δίσκος
- 2. Σώμα 03
- 3. Ακανθώδης απόφυση
- 4. Νωτιαίος σωλήνας
- 5. Ιερό οστό
c 187

Εικόνα 6.8.
Μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου -εγκάρσια τομή
- 1. Οφθαλμικός βολβός
- 2. Δεξιό ημισφαίριο εγκεφάλου
- 3. Γέφυρα στελέχους
- 4. Παρεγκεφαλίδα

Εικόνα 6.9.
Μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου­ εγκάρσια τομή
- 1. Κροταφικό οστό
- 2. Ινιακό οστό
- 3. Ρινικό διάφραγμα
- 4. Παρεγκεφαλίδα

Εικόνα 6.10.
Μαγνητική τομογραφία κρανίου ­ οβελιαίο επίπεδο
- 1. Μετωπιαίος λοβός
- 2. Μετωπιαίος κόλπος
- 3. Υπόφυση
- 4. Σφηνοειδής κόλπος
- 5. Βρεγματικός λοβός
- 6. Ινιακός λοβός
- 7. Στέλεχος
- 8. Παρεγκεφαλίδα

6.5. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ
Ο έλεγχος του νευρικού συστήματος γίνεται με απλές ακτινογραφίες καθώς και με αξονική και μαγνητική τομογραφία. 
Με τις λοξές ακτινογραφίες Α.Μ.Σ.Σ. και τις πλάγιες Ο.Μ.Σ.Σ. ελέγχονται τα μεσοσπονδύλια τρήματα.
Η αξονική και η μαγνητική τομογραφία δίνουν τη δυνατότητα απεικόνισης του νευρικού συστήματος (εγκέφαλος, νωτιαίος μυελός, νεύρα) σε τομές. Εξαιτίας της υψηλής ευκρίνειας των μεθόδων αυτών λαμβάνονται σημαντικές διαγνωστικές πληροφορίες παθήσεων του νευρικού συστήματος.

c 189

6.6. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Επιλέξτε τη σωστή απάντηση:
- 1. Το κεντρικό νευρικό σύστημα αποτελείται από:
- Α. Τον εγκέφαλο
- Γ. Τα Α και Β μαζί
- Β. Το νωτιαίο μυελό
- Δ. Κανένα από τα παραπάνω
- 2. Τα δεξιά μεσοσπονδύλια τρήματα της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης
- απεικονίζονται στην
-----
- ακτινογραφία Α.Μ.Σ.Σ.
- Α. Δεξιά πλάγια
- Γ. Δεξιά οπίσθια λοξή
- Β. Αριστερή πλάγια
- Δ. Αριστερή οπίσθια λοξή
 \_
- 3. Στην δεξιά πλάγια ακτινογραφία Ο.Μ.Σ.Σ. απεικονίζονται τα
- σπονδύλια τρήματα
- Α. Δεξιά
- Γ. Δεξιά και αριστερά
- Β. Αριστερά
- Δ. Τίποτα από τα παραπάνω
- 4. Στην αξονική τομογραφία εγκεφάλου με εγκάρσιες τομές απεικονίζονται:
- Α. Τα δύο ημισφαίρια
- Γ. Οι κοιλίες του εγκεφάλου
- Β. Η παρεγκεφαλίδα
- Δ. Όλα τα παραπάνω
- 5. Λεπτομερής απεικόνιση του εγκεφάλου σε όλα τα επίπεδα γίνεται καλύτερα με:
- Α. Μαγνητική τομογραφία
- Γ. Σπινθηρογράφημα εγκεφάλου
- Β. Αξονική τομογραφία
- Δ. Κανένα από τα παραπάνω
μεσ ο

Σκοπός:
Να γνωρίζουν οι μαθητές την συμβολή της κλασικής ακτινολογίας στη διάγνωση παθήσεων του νευρικού συστήματος και να αναγνωρίζουν τα ακτινοανατομικά μόρια που απεικονίζονται στις λοξές ακτινογραφίες Α.Μ.Σ.Σ. και την πλάγια Ο.Μ.Σ.Σ.

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του νευρικού συστήματος .

Υλικά και μέσα:
- -Λοξές ακτινογραφίες αυχενικής μοίρας σπονδυλικής στήλης και πλάγιες ακτινογραφίες οσφυίκής μοίρας σπονδυλικής στήλης από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης
- -Ομοίωμα σκελετού ανθρώπινου σώματος.

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε δύο ομάδες Α και Β και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου η Α ομάδα λοξές ακτινογραφίες Α.Μ.Σ.Σ. και η Β ομάδα πλάγιες ακτινογραφίες Ο.Μ.Σ.Σ ..
- 2. Θέστε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις ακτινογραφίες πάνω σε αυτό.
- 3. Πάρτε το ομοίωμα του ανθρώπινου σκελετού και τοποθετήστε το δίπλα στο διαφανοσκόπιο.
- Δείξτε η Α ομάδα τα μεσοσπονδύλια τρήματα της Α.Μ.Σ.Σ., η Β τα μεσοσπονδύλια τρήματα της Ο.Μ.Σ.Σ .. Αναφέρετε τι εξέρχεται από αυτά.
- 4. Χρησιμοποιώντας το δείκτη δείξτε πάνω στις ακτινογραφίες που επιλέξατε: η Α ομάδα τα μεσοσπονδύλια τρήματα της Α.Μ.Σ.Σ. και η Β ομάδα της Ο.Μ.Σ.Σ ..
- 5. Δείξτε ποιες ακτινογραφίες Α.Μ.Σ.Σ. απεικονίζουν τα δεξιά μεσοσπονδύλια τρήματα.

ΕΡΙ.ΆΣΤΗΡΙΟ

Άσκηση 6.1
Ακτινοανατομία κλασικής ακτινολογίας

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία νευρικού συστήματος με την κλασική ακτινολογία
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία
- 1. Στην εικόνα Α σχεδίασε με κόκκινο χρώμα τα μεσοσπον­ δύλια τρήματα και ανάφερε αν απεικονίζονται τα δεξιά ή τα α­ ριστερά.
Εικόνα Α
- 2. α. Στην εικόνα Β ανάφερε το είδος της προβολής.
- β. Κάνε το περίγραμμα των μεσοσπονδύλιων τρημάτων πάνω στην εικόνα και εξήγησε ποια μεσοσπονδύλια τρήματα απει­ κονίζονται.
Εικόνα Β
- 3. Στην εικόνα Γ απεικονίζονται τα δεξιά μεσοσπον­ δύλια τρήματα. Ονόμασε την προβολή. Από την ακτινογραφία έχει εσκεμμένα παραληφθεί η ένδειξη Δ ή Α. Δικαιολόγησε την απάντησή σου.

Εικόνα Γ
- 4. Στην εικόνα Δ σημείωσε πάνω στην ακτινογραφία με τον αριθμό 1 το μεσοσπονδύλιο τρήμα μεταξύ 01- 02 σπονδύλωv. Τι θα συμβεί σε περίπτωση στένωσης κάποιου μεσοσπονδύλιου τρήματος;
Εικόνα Δ
- 5. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
- Α. Σε μια προσθιοπίσθια ακτινογραφία Α.Μ.Σ.Σ. δεν απεικονίζονται:
- α. τα σώματα των σπονδύλων
- γ. οι εγκάρσιες aποφύσεις
- β. τα μεσοσπονδύλια διαστήματα
- δ. τα δεξιά μεσοσπονδύλια τρήματα
- Β. Τα μεσοσπονδύλια τρήματα της Ο.Μ.Σ.Σ. απεικονίζονται στην:
- α. Π-0 Ο.Μ.Σ.Σ.
- γ. λοξή Ο.Μ.Σ.Σ.
- β πλάγια Ο.Μ.Σ.Σ.
- δ. κανένα από τα παραπάνω
- 6. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
-  Με τις λοξές ακτινογραφίες αυχενικής μοίρας σπονδυλικής στήλης απεικονίζονται τα --------της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Συνήθως γίνονται δύο -------προβολές Α.Μ.Σ.Σ ..
-  Στη δεξιά προβολή απεικονίζονται τα
- μεσοσπονδύλια τρήματα, ως
-  Από τα τρήματα εξέρχονται
τρήματος, πιέζεται το

Όταν υπάρχει στένωση μεσοσπονδύλιου
και προκαλούνται

Σκοπός:
Να είναι σε θέση οι μαθητές να διακρίνουν τις εικόνες του αξονικού από αυτές του μαγνητικού τομογράφου και να αναγνωρίζουν κάποια βασικά ακτινοανατομικά μόρια σ' αυτές .

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του νευρικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Αξονικές και μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Ομοίωμα ανθρώπινου σώματος.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε δύο ομάδες (Α και Β) και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου τις εξής εξετάσεις:
Α ομάδα: αξονική τομογραφία εγκεφάλου
Β ομάδα: μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου
- 2. Βάλτε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις εξετάσεις πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε τα είδη των τομών που έχουν ληφθεί σε κάθε εξέταση (εγκάρσιες, στεφανιαίες ή οβελιαίες).
- 4. Χρησιμοποιώντας το δείκτη, υποδείξτε τα βασικά ακτινοανατομικά μόρια που αναγνωρίζετε με βάση και τις γνώσεις σας από τη θεωρία.
- 5. Κάθε ένα από τα ακτινοανατομικά μόρια που αναγνωρίσατε στις εξετάσεις, ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε, να τα δείξετε στο ομοίωμα.

Άσκηση 6.2
Ακτινοανατομία αξονικού και μαγνητικού τομ(ηράqου

ΕΡΙ.ΆΣΤΗΡΙΟ

Άσκηση 6.1
Ακτινοανατομία κλασικής ακτινολογίας

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία νευρικού συστήματος με την κλασική ακτινολογία
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία
- 1. Στην εικόνα Α σχεδίασε με κόκκινο χρώμα τα μεσοσπον­ δύλια τρήματα και ανάφερε αν απεικονίζονται τα δεξιά ή τα α­ ριστερά.
Εικόνα Α
- 2. α. Στην εικόνα Β ανάφερε το είδος της προβολής.
- β. Κάνε το περίγραμμα των μεσοσπονδύλιων τρημάτων πάνω στην εικόνα και εξήγησε ποια μεσοσπονδύλια τρήματα απει­ κονίζονται.
Εικόνα Β
- 3. Στην εικόνα Γ απεικονίζονται τα δεξιά μεσοσπον­ δύλια τρήματα. Ονόμασε την προβολή. Από την ακτινογραφία έχει εσκεμμένα παραληφθεί η ένδειξη Δ ή Α. Δικαιολόγησε την απάντησή σου.

Εικόνα Γ
- 4. Στην εικόνα Δ σημείωσε πάνω στην ακτινογραφία με τον αριθμό 1 το μεσοσπονδύλιο τρήμα μεταξύ 01- 02 σπονδύλωv. Τι θα συμβεί σε περίπτωση στένωσης κάποιου μεσοσπονδύλιου τρήματος;
Εικόνα Δ
- 5. Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση:
- Α. Σε μια προσθιοπίσθια ακτινογραφία Α.Μ.Σ.Σ. δεν απεικονίζονται:
- α. τα σώματα των σπονδύλων
- γ. οι εγκάρσιες aποφύσεις
- β. τα μεσοσπονδύλια διαστήματα
- δ. τα δεξιά μεσοσπονδύλια τρήματα
- Β. Τα μεσοσπονδύλια τρήματα της Ο.Μ.Σ.Σ. απεικονίζονται στην:
- α. Π-0 Ο.Μ.Σ.Σ.
- γ. λοξή Ο.Μ.Σ.Σ.
- β πλάγια Ο.Μ.Σ.Σ.
- δ. κανένα από τα παραπάνω
- 6. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
-  Με τις λοξές ακτινογραφίες αυχενικής μοίρας σπονδυλικής στήλης απεικονίζονται τα --------της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Συνήθως γίνονται δύο -------προβολές Α.Μ.Σ.Σ ..
-  Στη δεξιά προβολή απεικονίζονται τα
- μεσοσπονδύλια τρήματα, ως
-  Από τα τρήματα εξέρχονται
τρήματος, πιέζεται το

Όταν υπάρχει στένωση μεσοσπονδύλιου
και προκαλούνται

Σκοπός:
Να είναι σε θέση οι μαθητές να διακρίνουν τις εικόνες του αξονικού από αυτές του μαγνητικού τομογράφου και να αναγνωρίζουν κάποια βασικά ακτινοανατομικά μόρια σ' αυτές .

Πληροφορίες:
Οι πληροφορίες βρίσκονται στο θεωρητικό μέρος του νευρικού συστήματος.

Υλικά και μέσα:
- -Αξονικές και μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου από το αρχείο του σχολικού εργαστηρίου.
- -Ομοίωμα ανθρώπινου σώματος.
- -Διαφανοσκόπιο
- -Δείκτης

Διαδικασία:
- 1. Χωριστείτε σε δύο ομάδες (Α και Β) και πάρτε από το αρχείο του εργαστηρίου τις εξής εξετάσεις:
Α ομάδα: αξονική τομογραφία εγκεφάλου
Β ομάδα: μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου
- 2. Βάλτε σε λειτουργία το διαφανοσκόπιο και τοποθετήστε σωστά τις εξετάσεις πάνω σε αυτό.
- 3. Αναγνωρίστε τα είδη των τομών που έχουν ληφθεί σε κάθε εξέταση (εγκάρσιες, στεφανιαίες ή οβελιαίες).
- 4. Χρησιμοποιώντας το δείκτη, υποδείξτε τα βασικά ακτινοανατομικά μόρια που αναγνωρίζετε με βάση και τις γνώσεις σας από τη θεωρία.
- 5. Κάθε ένα από τα ακτινοανατομικά μόρια που αναγνωρίσατε στις εξετάσεις, ανάλογα με την ομάδα που ανήκετε, να τα δείξετε στο ομοίωμα.

Άσκηση 6.2
Ακτινοανατομία αξονικού και μαγνητικού τομ(ηράqου

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Ακτινοανατομία αξονικού και μαγνητικού τομογράφου
Ονοματεπώνυμο
Ημερομηνία

Εικόνα Α
Εικόνα Β
- 1. Παρατήρησε τις εικόνες Α και Β προσεκτικά και χαρακτήρισε την παρακάτω πρόταση ως σωστή (Σ) ή λάθος (Λ). Αιτιολόγησε την απάντησή σου.
- -Το επίπεδο που αντιστοιχεί η εικόνα Α είναι πιο ψηλά από το επίπεδο που αντιστοιχεί η εικόνα Β. (Σ I Λ)
Αιτιολόγηση

Εικόνα Γ
Εικόνα Δ
- 2. Στην ~ικόνα Γ aντιστοίχισε τους αριθμούς της πρώτης στήλης με τα α­ κτινοανατομικά μόρια της δεύτερης:
- 1. Νωτιαίο νεύρο
- 2. Ακανθώδης απόφυση
- 3. Σώμα σπονδύλου
- 4. Νωτιαίος σωλήνας
- 3. Στην εικόνα Δ συμπλήρωσε τα α­ κτινοανατομικά μόρια που αντιστοι­ χούν στους παρακάτω αριθμούς:
1-----------------------2.  
3.-----------------------4,  \_
5,  

Εικόνα Ε
Εικόνα ΣΤ
- 4 Παρατήρησε τις εικόνες Ε και ΣΤ και συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
--------τομή
- -Η εικόνα Ε είναι
- -Η εικόνα ΣΤ είναι
--------τομογράφου.
τομογράφου.
- 5. Στην εικόνα Ζ συμπλήρωσε τα ακτινοανατομικά μόρια που αντιστοιχούν στους παρακάτω αριθμούς :
!.  \_
2-----------------3-----------------4.  \_
5.  \_
ΕικόναΖ
- 6. Στ.ις παρακάτω ερωτήσεις υπογράμμισε τη σωστή απά­ ντηση:
- -Η τομή που απεικονίζεται στην εικόνα Η είναι τομή αξονικού ή μαγνητικού τομο­ γράφου;
- -Η παραπάνω τομή είναι εγκάρσια, στεφανιαία ή οβε­ λιαία;

Εικόνα Η
- 7. Συμπλήρωσε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις:
-  Με την υπολογιστική τομογραφία εγκεφάλου αναδεικνύονται σε
τομές, τα
----------,η
----------
----------Ο
και τα
----------
, το ----------,οι 

από τη
------------›
εκφύονται απ' αυτόν ελέγχονται με την αξονική τομογραφία
-  Η μαγνητική τομογραφία παρέχει πολύτιμες διαγνωστικές πληροφορίες στη μελέτη του
----------
και του
----------νευρικού
συστήματος.
εγκεφάλου και διακρίνονται η

D.APAPTHMA

Ενέργεια 2.3.2: "Ανάπτυξη των Τ.Ε.Ε. και Σ.Ε.Κ."
ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΠΟΥΤΟ
Μιχάλης Αγ.
Παπαδόπουλος
Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ
Πρόεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Έργο: "Εκπόνηση βιβλίων, ντοσιέ και τετραδίων εργασίας και προγραμμάτων σπουδών της Τεχνικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης Τ.Ε.Ε."
Επιστημονικός Υπεύθυνος του Έργου
Σωτήριος Γκλαβάς
Αντιπρόεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου
Υπεύθυνη του Τομέα Υγείας και Πρόνοιας
Ματίνα Στάππα
Πάρεδρος ε.θ. του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Απαγορεύεται η αναπαραγωγή οποιουδήποτε τμήματος αυτού του βιβλίου, που καλύπτεται από δικαιώματα (copyright), ή η χρήση του σε οποιαδήποτε μορφή, χωρίς την γραπτή άδεια του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου
YΠIJ'fPI'IID
ιΒΝΙΚΗ! Π~Δ!ΙΑ! ΚΑΙ BPH!mMAillH [I~ΚΗ ΥΠΗΡι!Ιι\ ΔΙΑΧΗΡΙ!Η! tΠΕΑιΚ fiPDΠAfΚH[NDDI !ΊΓiΡΗ~ΑΠiΔΙJ!Ή!Η tιΡΠΠΑ!ΚΙJ KOIHONIΚIJTAMHD


ΑΚΤΙΝΟΑΝΑΤΟΜΙΚΗ
ΑΚΤΙΝΟΑΝΑΤΟΜΙΚΗ