Εισαγωγή
Μαιευτική είναι ο κλάδος της Ιατρικής που ασχολείται με την ενδομήτρια ανάπτυξη του εμβρύου, τη φυσιολογία της κύησης, τη φυσιολογία του τοκετού και με τις παθολογικές καταστάσεις που μπορεί να συμβούν στη γυναίκα και το έμβρυο κατά τη διάρκεια της κύησης, του τοκετού και της λοχείας. Βασικός σκοπός της μαιευτικής είναι η εγκυμοσύνη να είναι προγραμματισμένη, επιθυμητή και να καταλήγει σ' ένα υγιές νεογνό και μια υγιή και ευτυχισμένη μητέρα. Επίσης η Γυναικολογία ασχολείται με την πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία των διαταραχών και των παθήσεων των γεννητικών οργάνων που είναι δυνατόν να συμβούν στο κορίτσι και τη γυναίκα.

- Ο σκοπός αυτού του βιβλίου είναι να βοηθήσει τα άτομα που ασχολούνται με τα επαγγέλματα υγείας να κατανοήσουν:
- Την ανατομία και φυσιολογία του γεννητικού συστήματος της γυναίκας.
- Τη φυσιολογία της κύησης.
- Τη φυσιολογία του τοκετού.
- Τις φυσιολογικές μεταβολές του οργανισμού της γυναίκας κατά την περίοδο της λοχείας.
- Τους κινδύνους που διατρέχουν η μητέρα και το παιδί κατά τη διάρκεια της κύησης και του τοκετού.
- Τις παθολογικές καταστάσεις του γεννητικού συστήματος της γυναίκας.
- Τις ανατομικές και φυσιολογικές διαταραχές του γεννητικού συστήματος της γυναίκας, που εκδηλώνονται κατά τη διάρκεια της εφηβείας.
- Τα μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης των πιο συχνών κακοήθων νεοπλασιών των γεννητικών οργάνων και του μαστού.

1η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
Το γεννητικό σύστημα της γυναίκας αποτελείται από τα εξωτερικά και εσωτερικά γεννητικά όργανα. Τόσο τα εσωτερικά όσο και τα εξω -τερικά όργανα έχουν τη δική τους λειτουργία όλα μαζί βοηθούν στην αναπαραγωγή.

Α. Τα εξωτερικά γεννητικά όργανα ή αιδοίο (Εικόνα 1.1)
Είναι τα εξής:
- Τα μεγάλα χείλη του αιδοίου.
-  Το εφήβαιο.
-  Τα μικρά χείλη του αιδοίου.
-  Ο παρθενικός υμένας.
- Η κλειτορίδα.
Το εφήβαιο ονομάζεται και όρος της Αφροδίτης . Είναι μια τριγω -νική περιοχή που προέχει και αποτελείται από λιπώδη ιστό. Βρίσκεται μπροστά από την ηβική σύμφυση. Η ανάπτυξη του εφηβαίου γίνεται στην περίοδο της ήβης και καλύπτεται από τρίχωμα.
Τα μεγάλα χείλη είναι δύο στενόμακρες πτυχές του δέρματος που αποτελούνται από λιπώδη και συνδετικό ιστό, σμηγματογόνους και ιδρωτοποιούς αδένες. Αρχίζουν από το εφήβαιο και τελειώνουν στο περίνεο. Τα μεγάλα χείλη εφάπτονται μεταξύ τους και σχηματίζουν την αιδοιική σχισμή. Στην εφηβεία καλύπτεται η εξωτερική τους επιφάνεια από τρίχωμα, ενώ η εσωτερική τους επιφάνεια είναι άτριχη.

Εικόνα 1.1 Τα εξωτερικά γεννητικά όργανα ή αιδοίο της γυναίκας.
Τα μικρά χείλη σκεπάζονται συνήθως από τα μεγάλα χείλη και εί -ναι δύο λεπτές δερματικές πτυχές που περιέχουν συνδετικό ιστό και λίγους σμηγματογόνους αδένες.
Ο παρθενικός υμένας είναι μια μικρή μεμβράνη που βρίσκεται στην είσοδο του κόλπου και κάτω από την ουρήθρα. Ο παρθενικός υμένας έχει ένα ή περισσότερα μικρά ανοίγματα για να εξέρχεται το αίμα της εμμήνου ρύσεως. Η ελαστικότητα του παρθενικού υμένα διαφέρει από άτομο σε άτομο, αλλά συνήθως σπάει με την πρώτη σεξουαλική επα -φή, οπότε εξέρχεται λίγο αίμα το οποίο σταματάει γρήγορα.

Η κλειτορίδα είναι ένα μικρό κυλινδρικό όργανο και αποτελείται από στυτικό ιστό. Η κλειτορίδα κατά τη σεξουαλική επαφή μεγαλώνει ελαφρώς και αποτελεί μια από τις σημαντικότερες ερωτικές ζώνες της γυναίκας.

Β. Τα εσωτερικά γεννητικά όργανα (Εικόνα 1.2)
Είναι τα εξής:
- Η μήτρα.
-  Ο κόλπος.
-  Οι σάλπιγγες ή ωαγωγοί.
- Οι ωοθήκες.
Εικόνα 1.2 Τα εσωτερικά γεννητικά όργανα της γυναίκας.

Ο κόλπος
Είναι ένας ελαστικός σωλήνας και έχει μήκος 8-9 εκατοστά. Ο κόλ -πος αρχίζει από τον παρθενικό υμένα και καταλήγει γύρω από τον τράχηλο της μήτρας. Αδένες στον κόλπο δεν υπάρχουν. Η ύπαρξη κολ -πικών υγρών οφείλεται στις εκκρίσεις των αδένων του ενδοτραχήλου ή του ενδομητρίου.
Λειτουργία του κόλπου: Είναι το όργανο της συνουσίας και είναι το τελευταίο τμήμα του πυελογεννητικού σωλήνα από το οποίο περνάει το έμβρυο κατά το φυσιολογικό τοκετό. Επίσης από τον κόλπο εξέρχεται το αίμα της εμμήνου ρύσεως.

Η μήτρα (Εικόνα 1.3)
Είναι το μεγαλύτερο από τα εσω -τερικά γεννητικά όργανα και είναι ένα κοίλο όργανο, με σχήμα μέγεθος αχλαδιού (κοντούλα). Βρίσκεται στο μέσον της μικρής πυέλου, μεταξύ της ουροδόχου κύστεως και του ορθού. Το μέγεθος της μήτρας ποικίλλει ανάλογα με το στάδιο της ζωής της γυναίκας και το αν έχει γεννήσει ή όχι. Σε άτοκες γυναίκες το βάρος της μήτρας είναι 50 γραμμάρια και το μήκος 9 εκα -τοστά . Η κοιλότητα της μήτρας είναι σαν ένα τρίγωνο, που επικοινωνεί με την περιτοναϊκή κοιλότητα μέσω των σαλπίγγων και με τον κόλπο μέσω του τραχήλου.

Εικόνα 1.3 Η μήτρα.
το σώμα και τον τράχηλο (Εικόνα 1.4). Ο πυθμένας δεξιά και αριστερά καταλήγει στα κέρατα της μήτρας . Ο ισθμός της μήτρας είναι το σημείο όπου το σώμα της μήτρας ενώνεται με τον τράχηλο.
Η μήτρα χωρίζεται από πάνω προς τα κάτω σε τρία τμήματα: τον πυθμένα ,
Το τοίχωμα του πυθμένα και του σώματος της μήτρας αποτελείται από έξω προς τα μέσα από τον ορογόνο χιτώνα , το μυομήτριο και το βλεννογόνο . Ο ορογόνος χιτώνας προέρχεται από το περιτόναιο και καλύπτει την πρόσθια και οπίσθια επιφάνεια της μήτρας. Το μυομήτριο

Εικόνα 1.4 Φυσιολογικός τράχηλος μήτρας.
Το ενδομήτριο αποτελείται από τη λειτουργική και τη βασική στι -βάδα .
αποτελείται από λείες μυϊκές ίνες. Ο βλεννογόνος της μήτρας λέγε -ται ενδομήτριο και αποτελείται από επιθήλιο, αδένες και στρώμα. Το επιθήλιο είναι μονόστιβο κυ -λινδρικό και οι αδένες βρίσκονται μέσα στο στρώμα.
1η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ
ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ
ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ
Η σχέση του επιμήκη άξονα της μήτρας με τον κατακόρυφο άξονα της πυέλου ονομάζεται κλίση της μήτρας . Η σχέση του σώματος της μήτρας με τον τράχηλο της μήτρας ονομάζεται κάμψη της μήτρας . Η μήτρα συνήθως βρίσκεται σε πρόσθια κλίση και κάμψη.

Ο τράχηλος στις άτοκες γυναίκες έχει μήκος 3 εκατοστά και έχει δύο στόμια: το έσω και έξω τραχηλικό στόμιο . Ο τράχηλος αποτελείται από επιθήλιο, αδένες και στρώμα . Το στρώμα αποτελείται από ινώδη συνδετικό ιστό και λίγες μυϊκές ίνες. Μέσα στο στρώμα υπάρχουν οι αδένες του ενδοτραχήλου. Το επιθήλιο του τραχήλου είναι κυλινδρικό και πλακώδες.
Λειτουργία της μήτρας: Σε κάθε κύκλο η μήτρα προετοιμάζεται να υποδεχθεί το έμβρυο. Η μήτρα προφυλάσσει το έμβρυο και το βοηθάει να αναπτυχθεί μέχρι την ώρα του τοκετού.

Οι σάλπιγγες
Είναι δύο σωλήνες (ένας δεξιά και ένας αριστερά) που αρχίζουν από το κέρας της μήτρας και φτάνουν στην αντίστοιχη ωοθήκη. Κάθε σάλπιγγα στην πο -ρεία της αποτελείται από την ενδοτοιχική μοίρα, τον ισθμό, τη λήκυθο και
κώδωνα. (Εικόνα 1.5). Η ενδοτοιχική μοίρα της σάλπιγγας είναι το τμή -μα που βρίσκεται μέσα στο τοίχωμα της μήτρας. Ακολουθεί ο ισθμός που είναι το στενότερο μέρος της σάλπιγγας. Η λήκυθος είναι το τμήμα της σάλπιγγας μετά τον ισθμό που αρχίζει να πλαταίνει. Ο κώδωνας είναι το τελευταίο και πιο πλατύ μέρος της σάλπιγγας που τελειώνει σε κροσσούς. Οι κροσσοί ακουμπούν στην ωοθήκη.

Λειτουργία των σαλπίγγων: Οι κροσσοί παίρνουν το ωάριο από την ωοθήκη κάνοντας περισταλτικές κινήσεις και το προωθούν μέσα στη σάλπιγγα. Η γονιμοποίηση γίνεται στη λήκυθο.

Οι ωοθήκες
Είναι δύο, μία δεξιά και μία αρι -στερά της μήτρας. Έχουν σχήμα και μέγεθος αμυγδάλου και είναι οι γεννητικοί αδένες της γυναίκας (Εικόνα 1.6). Κατά την αναπαρα -γωγική ηλικία της γυναίκας παρα τηρούνται περιοδικά ανωμαλίες στην επιφάνεια των ωοθηκών που οφείλονται στα ωοθηλάκια και ουλές ή συρρικνώσεις που οφείλονται στα ωχρά και λευκά σωμάτια.$^{Εικόνα 1.5 Πορεία σάλπιγγας.}$
1η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ
ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ
ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ
Εικόνα 1.6 Φυσιολογική ωοθήκη.
Λειτουργία των ωοθηκών: Οι ωοθήκες έχουν διπλή λειτουργία για -τί παράγουν τα ωάρια για την αναπαραγωγή και εκκρίνουν τις ορμόνες, οιστρογόνα και προγεστερόνη, στο αίμα της γυναίκας για τη ρύθμιση του γεννητικού κύκλου.

Το περίνεο
Είναι η περιοχή που βρίσκεται στο κάτω μέρος της πυέλου ανάμε -σα στον κόλπο και τον πρωκτό. Αποτελείται από δέρμα, λιπώδη ιστό, συνδετικό ιστό και μυς.
Εικόνα 1.7 Η φυσιολογική πύελος.

Η πύελος (Εικόνα 1.7)
Είναι μια κλειστή ζώνη που αποτελείται από τέσσερα οστά τα οποία είναι:
- Β. Το ιερό οστούν και ο κόκκυγας πίσω.
- Α. Τα δύο ανώνυμα οστά μπροστά και πλάγια.
Τα δύο ανώνυμα οστά ενώνονται μπροστά με την ηβική σύμφυση . Το ιερό οστούν είναι σφηνωμένο ανάμεσα στα δύο ανώνυμα οστά και έχει σχήμα πυραμίδας με τη βάση προς τα πάνω και την κορυφή προς τα κάτω. Στην κορυφή του ιερού οστού βρίσκεται ο κόκκυγας .
Η πύελος χωρίζεται με μια νοητή γραμμή που ονομάζεται ανώνυμη γραμμή στη μεγάλη και μικρή πύελο . Η μεγάλη πύελος βρίσκεται πάνω από την ανώνυμη γραμμή, ενώ η μικρή πύελος βρίσκεται κάτω από την ανώνυμη γραμμή.

Μέσα στη μικρή πύελο βρίσκονται τα εσωτερικά γεννητικά όργανα της γυναίκας. Η μικρή πύελος έχει μεγάλη σημασία στη μαιευτική γιατί κατά τον τοκετό το έμβρυο περνάει μέσα από αυτή. Η μικρή πύελος αποτελείται από τέσσερα νοητά επίπεδα τα οποία είναι τα εξής:
- Β. Το επίπεδο της ευρυχωρίας
- Α. Το επίπεδο της εισόδου
- Γ. Το επίπεδο του στενού και
- Δ. Το επίπεδο της εξόδου

Εισαγωγή
Η ζωή κάθε γυναίκας χωρίζεται σε πέντε μεγάλα στάδια, που έχουν σχέση με τη λειτουργία των γεννητικών οργάνων και το ενδοκρινικό σύστημά της. Τα στάδια αυτά είναι τα εξής:
- Β. Η εφηβεία ή ήβη
- Α. Η παιδική ηλικία
- Γ. Η αναπαραγωγική ηλικία
- Ε. Η γεροντική ηλικία
- Δ. Η κλιμακτήριος με την εμμηνόπαυση και

Ωοθηκικός κύκλος
Ο ωοθηκικός κύκλος της γυναίκας ρυθμίζεται από τη λειτουργία του υποθαλάμου, της υπόφυσης και των ωοθηκών.

Ο υποθάλαμος
Μέσα στον υποθάλαμο, που είναι τμήμα του εγκεφάλου, υπάρχουν ομάδες κυττάρων και ονομάζονται πυρήνες . Αυτοί έχουν την ικανότητα να εκκρίνουν ορμόνες ανάλογα με τα μηνύματα που λαμβάνουν είτε μέσω των νεύρων είτε μέσω της κυκλοφορίας του αίματος. Από συγκε -κριμένους πυρήνες του υποθαλάμου παράγονται οι ορμόνες ωκυτοκί νη και αντιδιουρητική . Οι ορμόνες αυτές αποθηκεύονται στον οπίσθιο λοβό της υπόφυσης και απελευθερώνονται ανάλογα με τις ανάγκες του οργανισμού. Από άλλους πυρήνες του υποθαλάμου παράγεται η ορμόνη που είναι υπεύθυνη για την παραγωγή των γοναδοτροπι -νών από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης.

Υπόφυση
Η υπόφυση είναι ένας αδένας που έχει σχήμα ρεβυθιού και αποτε -λείται από το σώμα και το μίσχο ο οποίος τη συνδέει με τον υποθάλα μο. Η υπόφυση αποτελείται από δύο λοβούς: τον πρόσθιο και τον οπί -σθιο. Ο πρόσθιος λοβός της υπόφυσης εκκρίνει τις εξής ορμόνες: τις γοναδοτροπίνες (FSH, LH) (Πίνακες 1.1, 1.2), τη θυρεοειδοτρόπο
(TSH), τη φλοιοτρόπο ορμόνη (ACTH), την αυξητική ορμόνη (GH) και την προλακτίνη (PRL). Από τον οπίσθιο λοβό της υπόφυσης ανάλο -γα με τις ανάγκες του οργανισμού απελευθερώνονται η ωκυτοκίνη και η αντιδιουρητική ορμόνη, οι ο ποίες είναι αποθηκευμένες εκεί.

Πίνακας 1.1. Δράση της ωοθυλακιοτρόπου ορμόνης (FSH)
-  Μετατροπή των ανδρογόνων σε οιστρογόνα στ α ωοθυλάκια
-  Διέγερση μερικών ωοθυλακίων για να αναπτυχθούν μέσα στις ωοθήκες

Πίνακας 1.2. Δράση της ωχρινοτρόπου ορμόνης (LH)
- Ωοθυλακιορρηξία και δημιουργία του ω χρού σωματίου
-  Παραγωγή των ανδρογόνων στα ωοθυλάκια
-  Παραγωγή οιστρογόνων και προγεστερόνης στο ωχρό σωμάτιο

Ωοθήκες
Από την εμβρυϊκή ζωή της γυναίκας στην ωοθήκη βρίσκονται τα άωρα ωοθυλάκια , τα οποία φτάνουν τις 150.000 περίπου. Το κάθε ωοθυλάκιο αποτελείται από ένα ωάριο που περιβάλλεται από επιθηλι -ακά κύτταρα και λέγεται πρωτογενές. Η έκκριση της ωοθυλακιοτρόπου ορμόνης (FSH) έχει ως αποτέλεσμα τη μεταμόρφωση των ωοθυλακί -ων. Το ωοθυλάκιο με μια σειρά αλλαγές μετατρέπεται σε ώριμο ωο θυλάκιο που λέγεται γρααφιανό (Παραπομπή 1α). Συνήθως σε έναν κύκλο ωριμάζει ένα ωοθυλάκιο. Μόλις αυτό ωριμάσει, με την επίδραση της LH σπάζει το περίβλημα του ωοθυλακίου και βγαίνει από μέσα το ωάριο. Αυτό ονομάζεται ωοθυλακιορρηξία . Συμβαίνει περιοδικά 14 ημέρες πριν από την πρώτη ημέρα της επόμενης εμμηνορρυσίας. Σε όλη την αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας μεταβάλλονται σε γραα -φιανά 400-500 πρωτογενή ωοθυλάκια .

Κατά τη διάρκεια του ωοθυλακικού κύκλου οι ορμόνες της ωοθήκης -οιστρογόνα και προγεστερόνη- επηρεάζουν την απελευθέρωση των γοναδοτροπινών από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης.

Γεννητικός κύκλος
Η αναπαραγωγική ζωή της γυναίκας αρχίζει με την ήβη και τελειώ -νει με την εμμηνόπαυση. Χαρακτηριστικό γνώρισμα της αναπαρα γωγικής ηλικίας της γυναίκας είναι ο γεννητικός κύκλος. Γεννητικός κύκλος είναι το διάστημα από την αρχή της μιας περιόδου μέχρι την αρχή της επόμενης. Ο γεννητικός κύκλος χωρίζεται σε δύο φάσεις:
- την εκκριτική φάση (Εικόνα 1.8)
-  την παραγωγική φάση και
Η ωοθυλακιορρηξία γίνεται στη μέση περίπου του γεννητικού κύκλου σε σταθερό κύκλο 28 ημερών. Εάν δε γίνει ωοθυλακιορρη -ξία, τότε έχουμε μόνο την παραγωγική φάση σε όλη τη διάρκεια του κύκλου γιατί δε δημιουργείται το ωχρό σωμάτιο. Το ωχρό σωμάτιο είναι υπεύθυνο για την παραγωγή προγεστερόνης και οιστρογόνων. Η πα -

Εικόνα 1.8 Κύκλος 28 ημερών.
ραγωγή της προγεστερόνης είναι υπεύθυνη για τα χαρακτηριστικά της εκκριτικής φάσης του γεννητικού κύκλου (Παραπομπή 1β). Επομένως στην περίπτωση που δε συμβεί ωοθυλακιορρηξία ο κύκλος λέγεται μο -νοφασικός.

Α. Παραγωγική φάση
Η παραγωγική φάση ρυθμίζεται από τα οιστρογόνα και αρχίζει με την έναρξη της εμμηνορρυσίας. Τα προκαλούν στο ενδο -μήτριο υπεραιμία, υπερπλασία και υπερτροφία.

Β. Εκκριτική φάση
Η εκκριτική φάση ρυθμίζεται από την προγεστερόνη και αρχίζει μετά την ωοθυλακιορρηξία. Η προγεστερόνη δρα στο ενδομήτριο και δημι -ουργεί το γλυκογόνο. Αυτό χρησιμοποιείται ως πρώτη τροφή του εμ βρύου σε περίπτωση εγκυμοσύνης. Εάν όμως δεν γίνει γονιμοποίηση τότε η έκκριση της προγεστερόνης μειώνεται σταδιακά και μετά από δύο εβδομάδες -από την αρχή της εκκριτικής φάσηςτο προετοιμασμένο ενδομήτριο (με την υπεραιμία, υπερπλασία και υπερτροφία) πέφτει υπό μορφή αιμορραγίας. Η αιμορραγία αυτή λέγεται έμμηνος ρύση και εμ -φανίζεται κατά σταθερά χρονικά διαστήματα, συνήθως κάθε 28 ημέρες. Η πρώτη ημέρα της εμμήνου ρύσεως αποτελεί την πρώτη ημέρα του νέου κύκλου, ο οποίος αρχίζει με την παραγωγική φάση.

Εμμηνορρυσία
Η εμμηνορρυσία διαρκεί 2-5 ημέρες. Το έκκριμα της εμμηνορρυσίας αποβάλλεται από τη μήτρα και εξέρχεται από τον κόλπο. Η ποσότητα είναι 50-90 gr και περιέχει κυρίως αίμα, λίγη βλέννα, επιθήλια, τμήμα -τα αδένων, γλυκογόνο και άλλα στοιχεία της λειτουργικής στοιβάδας του ενδομητρίου. Η εμμηνορρυσία είναι μια φυσιολογική βιολογική λει -τουργία και δε θα πρέπει να δημιουργεί προβλήματα στην καθημερινή μας ζωή. Ορισμένες δραστηριότητες, όπως η γυμναστική, το κολύμπι κ.λπ., δεν θα πρέπει να αποφεύγονται εάν δεν υπάρχει σοβαρός λόγος όπως πολύ αίμα (μηνορραγία) ή πόνος (δυσμηνόρροια). Το αίμα της έμμηνου ρύσεως όσο βρίσκεται στον κόλπο είναι άοσμο. Όταν έρθει σε επαφή με βακτηρίδια αρχίζει η αποσύνθεση οπότε αρχίζει και η δυσοσμία. Κατά την εμμηνορρυσία γυναίκα πρέπει να φροντίζει με σχολαστικότητα την καθαριότητα του σώματός της. Απαραίτητο είναι το καθημερινό λουτρό και οι συχνές πλύσεις των εξωτερικών γεννητικών οργάνων. Επειδή η μήτρα τις ημέρες αυτές έχει τραυματικές επιφάνει -ες και επειδή το αίμα της εμμηνορρυσίας είναι τροφή για τα μικρόβια, υπάρχει κίνδυνος μόλυνσης.

-  Από πόνο στο κάτω τμήμα της κ οιλιάς ή στη μέση.
Η εμμηνορρυσία εμφανίζεται για πρώτη φορά κατά την ήβη. Παί -ζουν ρόλο για την ηλικία εμφάνισής της πολλοί παράγοντες, όπως το κλίμα, η ιδιοσυγκρασία, η διατροφή, η κατάσταση υγείας και ο τρόπος ζωής. Μερικές φορές η έμμηνος ρύση συνοδεύεται:
- Ναυτία που μπορεί να συνοδεύεται με εμετ ούς και διάρροια.
-  Ψυχική διέγερση ή κατάθλιψη κ αι ευερεθιστότητα.
Οι ενοχλήσεις αυτές αποτελούν τη δυσμηνόρροια. Υπάρχουν δύο μορφές δυσμηνόρροιας:
Β. Η δευτεροπαθής.

Α. Η πρωτοπαθής και
Πρωτοπαθής δυσμηνόρροια ονομάζεται η δυσμηνόρροια, όταν δεν διαπιστώνονται οργανικές βλάβες κατά την εξέταση. Η πρωτοπα -θής δυσμηνόρροια είναι αρκετά συχνή και εμφανίζεται κυρίως στην εφηβεία. Ο πόνος συμπίπτει με την εμφάνιση της εμμηνορρυσίας και υποχωρεί με την ανάπαυση, τη χορήγηση παυσίπονων, σπασμολυτι -κών ή αντισυλληπτικών χαπιών.
Δευτεροπαθής δυσμηνόρροια ονομάζεται η δυσμηνόρροια, όταν ο πόνος οφείλεται σε οργανικές βλάβες. Ο πόνος αυτός προηγείται της εμφάνισης της εμμήνου ρύσεως και μετά υποχωρεί. Συνήθως υπάρχει δυσπαρεύνεια και ανωμαλίες της περιόδου. Τα συνηθέστερα αίτια είναι τα ινομυώματα της μήτρας, η ενδομητρίωση, η ενδοπυελική φλεγμονή, οι όγκοι των ωοθηκών, οι συγγενείς ανωμαλίες διάπλασης των γεννη -τικών οργάνων, η στένωση του τραχήλου και άλλα. Πρέπει να αναζη τούνται τα αίτια και να θεραπεύονται.

1η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ
ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ
ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Ανακεφαλαίωση
Το γεννητικό σύστημα της γυναίκας αποτελείται από τα εξωτερικά γεννητικά όργανα και τα εσωτερικά. Τα εξωτερικά γεννητικά όργανα είναι: Το εφήβαιο, τα μεγάλα χείλη, τα μικρά χείλη, η κλειτορίδα και ο παρθενικός υμένας. Τα εσωτερικά γεννητικά όργανα είναι: Ο κόλπος, η μήτρα, οι σάλπιγγες και οι ωοθήκες. Η κύρια αποστολή αυτών είναι να εξυπηρετήσουν την αναπαραγωγή.
Η μήτρα είναι η θέση εμφύτευσης του γονιμοποιημένου ωαρίου και ανάπτυξης του εμβρύου.
Ο κόλπος είναι όργανο συνουσίας.

Η σάλπιγγα είναι η θέση γονιμοποίησης του ωαρίου.
Οι ωοθήκες αρχίζουν την κυκλική τους λειτουργία στην εφηβεία. Ενεργοποιείται ο υποθάλαμος που δίνει σήμα στην υπόφυση και πα -ράγει τις γοναδοτροπίνες που ενεργοποιούν τις ωοθήκες. Με την κυ κλική λειτουργία των ωοθηκών απελευθερώνεται κάθε μήνα ένα ωά -ριο και οι γυναικείες ορμόνες (οιστρογόνα -προγεστερόνη). Αυτές προετοιμάζουν τη μήτρα να δεχτεί το γονιμοποιημένο ωάριο. Αν δεν ακολουθήσει εγκυμοσύνη το προετοιμασμένο ενδομήτριο πέφτει υπό μορφή αιμορραγίας που είναι η έμμηνος ρύση και συμβαίνει κάθε 28 ημέρες περίπου.

Η ωοθήκη είναι η θέση παραγωγής των ωαρίων και των γυναικείων ορμονών.

Ερωτήσεις

1. Αντιστοιχίστε τα:
Εξωτερικά γεννητικά όργανα
Εσωτερικά γεννητικά όργανα
Κλειτορίδα

Ωοθήκες
Μικρά χείλη αιδοίου Κόλπος
Μεγάλα χείλη αιδοίου
Όρος Αφροδίτης
Σάλπιγγες
- 2. Ποια είναι τα εσωτερικά γεννητικά όργανα; Ποια η λειτουργία τους;

3. Συμπληρώστε τα κενά:
α. Το ωάριο παράγεται ……… …….........., γονιμοποιείται ……………
β. Στην ……………….
το κορίτσι μετατρέπεται σε γυναίκα με την
επίδραση των ………………… που παράγονται στις ………….. .
- 4. Βάλτε σε σειρά τις λέξεις και φτιάξτε με αυτές φράσεις για να βγαίνει νόημα. Υπόφυση / υποθάλαμος / ωοθήκη / ωοθυλακιο -τρόπος ορμόνη / εφηβεία / ωοθυλάκια / οιστρογόνα.
- 5. Σημειώστε ποια από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστή.
- α. Από το ώριμο ωοθυλάκιο απελευθερώνεται το γονιμοποιημένο ωάριο.
1η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ
ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ
- β. Από το ώριμο ωοθυλάκιο απελευθερώνεται το ωάριο με την επί -δραση της ωχρινοτρόπου ορμόνης.
- γ. Από το ώριμο ωοθυλάκιο απελευθερώνεται το ωάριο μόνο πριν την εγκυμοσύνη.

6. Συμπληρώστε τα κενά:

6. Συμπληρώστε τα κενά:
Η αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας αρχίζει με την................. και τελειώνει με την ........................ . Η αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας χαρακτηρίζεται από τον ..................... .................. . Στη διάρκεια του γεννητικού κύκλ ου το ........................ προετοι -μάζεται για μια πιθανή ............................... . Αν δεν υπάρξει εγκυμοσύνη το ενδομήτριο πέφτει υπό μορφή αιμορραγίας που λέγεται ....................... ........................ .

7. Δώστε σύντομους ορισμούς για τους παρακάτω όρους:
- - εφηβεία
- - έμμηνος ρύση
- - δυσμηνόρροια
- - γεννητικός κύκλος

8. Σημειώστε ποια πρόταση είναι σωστή και ποια λάθος:
- β. Η έμμηνος ρύση είναι χαρακτηριστικό του γεννητικ ού κύκλου.
- α. Ο γεννητικός κύκλος είναι χαρακτηριστικό της αναπαραγωγι -κής ηλικίας της γυναίκας.
- γ. Η φυσιολογική λειτουργία των ωοθηκών είναι αναγκαία για την ομαλή λειτουργία του γεννητικού κύκλου.
- ε. Η δυσμηνόρροια συνήθως δεν οφείλεται σε κάποια π άθηση.
- δ. Το συχνό πλύσιμο των γυναικών τις μέρες της εμμήνου ρύσε -ως προδιαθέτει σε λοιμώξεις και δυσμηνόρροια.
- 9. Πόσες φάσεις έχει ο γεννητικός κύκλος της γυναίκας; Ποιες ορ -μόνες ρυθμίζουν αυτές τις φάσεις; Η ωοθυλακιορρηξία πότε συμ βαίνει;

1η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ
ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ
ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

2η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ
-  Γονιμοποίηση
-  Πώς εξελίσσεται το γονιμοποιημένο ωάριο
-  Πλακούντας - Αμνιακό υγρό
-  Έμβρυο
-  Φυσιολογικές μεταβολές στην εγκυμοσύνη
-  Διάγνωση της εγκυμοσύνης
-  Παρακολούθηση της εγκυμοσύνης
-  Προγεννητικός έλεγχος
-  Γενικές οδηγίες προς την έγκυο
-  Πολύδυμη κύηση
Γονιμοποίηση είναι η συνένωση των δύο γεννητικών κυττάρων δη -λαδή του ωαρίου και του σπερματοζωαρίου.
Το σπερματοζωάριο αποτελείται από την κεφαλή και την ουρά (Ει -κόνα 2.1, 2.1α) και κινείται με τη βοήθεια της ουράς του προς τη μήτρα και τις σάλπιγγες από όπου κατεβαίνει το ωάριο (Εικόνα 2.2). Ο πυρή -νας του σπερματοζωαρίου βρίσκεται στην κεφαλή και έχει 23 χρωμοσώ ματα. Τα χρωμοσώματα είναι φορείς της κληρονομικότητας του ατόμου. Τα σπερματοζωάρια παράγονται και ωριμάζουν στους όρχεις. Ζουν μέ -χρι 72 ώρες, γι' αυτό είναι δυνατόν να γίνει γονιμοποίηση με σεξουαλική επαφή η οποία θα έχει προηγηθεί 2-3 ημέρες της ωοθυλ ακιορρηξίας.

Εικόνα 2.1 Σπερματοζωάρια.
Εικόνα 2.1α. Σπερματοζωάριο.
Το ωάριο είναι το μεγαλύτερο κύτταρο του σώματος και βρίσκεται μέσα στο ωοθυλάκιο. Ζει 4-24 ώρες (Εικόνα 2.2). Η γυναίκα είναι γόνιμη ένα 24ωρο το μήνα. Αποτελείται από το πρωτό -πλασμα και τον πυρήνα. Ο πυρήνας περιέχει τα 23 χρωμοσώματα. Συνολικά ο άνθρωπος έχει 46 χρωμοσώματα. Με κάθε γονιμοποίηση ενώνονται 23 χρωμοσώματα από το ωάριο και 23 από το σπερματοζωάριο, δηλαδή έχουμε 23 ζεύγη. Τα 22 ζεύγη ρυθμίζουν τους σωματικούς χαρακτήρες του ατόμου, ενώ το τελευταίο είναι το φυλετικό

Εικόνα 2.2 Ώριμο ανθρώπινο ωάριο.
ζεύγος, γιατί καθορίζει το φύλο του παιδιού . Τα φυλετικά χρωμοσώ -ματα της γυναίκας είναι όμοια (XX), ενώ του άνδρα είναι ανόμοια (ΧΥ).

Καθορισμός φύλου
Εάν το σπερματοζωάριο που θα γονιμοποιήσει το ωάριο έχει το X φυλετικό χρωμόσωμα και επειδή το ωάριο έχει μόνο το X το παιδί που θα γεννηθεί θα έχει φυλετικό ζευγάρι XX άρα θα είναι κορίτσι (Εικόνα 2.3).
Στην περίπτωση που το σπερματοζωάριο έχει το φυλετικό χρωμό -σωμα Υ και επειδή το ωάριο έχει πάντα X τότε ο νέος οργανισμός που θα δημιουργηθεί θα έχει φυλετικό ζευγάρι ΧΥ , άρα θα είναι αγόρι . Υπεύθυνος για το φύλο του παιδιού είναι ο πατέρας (Εικόνα 2.3).
Εικόνα 2.3 Καθορισμός του φύλου.

Πότε αρχίζει η ανθρώπινη ζωή
Υπάρχουν τρεις θεωρίες. Η πρώτη θεωρία υποστηρίζει ότι η αν -θρώπινη ζωή αρχίζει από τη στιγμή που θα γίνει η γονιμοποίηση. Η δεύτερη από τότε που εμφυτεύεται το γονιμοποιημένο ωάριο μέσα στη μήτρα και η τρίτη από τη στιγμή που θα είναι πλήρως σχηματισμένος άνθρωπος, δηλαδή μετά τη 12η εβδομάδα της εγκυμοσύνης. Αυτός είναι και ο λόγος που η πολιτεία απαγορεύει τις εκτρώσεις μετά τη 12η εβδομάδα.
Πώς εξελίσσεται το γονιμοποιημένο ωάριο
Μετά την ωοθυλακιορρηξία το ωάριο συλλαμβάνεται από τους κροσ -σούς της σάλπιγγας. Με τις περισταλτικές κινήσεις των σαλπίγγων το ωάριο προωθείται προς το εσωτερικό τους. Σε κάθε εκσπερμάτωση υπάρχουν 50-200 εκατομμύρια σπερματοζωάρια και από αυτά μόνο λίγα καταφέρνουν να φτάσουν στη σάλπιγγα. Η συνάντηση γίνεται στη

Εικόνα 2.4 Η πορεία που ακολουθεί το γονιμοποιημένο ωάριο μέχρι την εμφύτευση.
λήκυθο της σάλπιγγας (Εικόνα 2.4). Τα σπερματοζωάρια περικυκλώ -νουν το ωάριο και μόνο ένα καταφέρνει με την κεφαλή του να τρυπήσει το τοίχωμα του ωαρίου και να μπει μέσα. Τότε έχουμε γονιμοποίηση (Εικόνα 2.5). Αμέσως η ουρά του κόβεται και εκφυλίζεται. Το γονιμοποιημένο ωάριο, το οποίο λέγεται και ζυγώτης προχωρεί και φθάνει στην κοιλότητα της μή -τρας μέσα σε 4-6 ημέρες, όπου και εμφυτεύεται (Εικόνα 2.6). Η ανάπτυξη γίνεται με διχοτόμηση του πυρήνα. Το ένα κύτταρο γίνεται δύο (Εικόνα 2.7), τα δύο τέσσερα (Εικόνα 2.8), τα τέσσερα οκτώ (Εικόνα 2.9) και έτσι με μα -θηματική ακρίβεια πολλαπλασιάζεται το γονιμοποιημένο ωάριο και παίρνει

Εικόνα 2.5 Γονιμοποίηση. Από το ωάριο και σπερματοζωάριο έως το έμβρυο και τον άνθρωπο.
Εικόνα 2.6 Εμφύτευση του εμβρύου στο ενδομήτριο της μήτρας.
Εικόνα 2.7: 2 κύτταρα
Εικόνα 2.8: 4 κύτταρα
Εικόνα 2.9: 8 κύτταρα
Εικόνα 2.9α: μορίδιο
Εικόνα 2.10: βλαστοκύστη
Εξέλιξη γονιμοποιημένου ωαρίου.
τη μορφή μοριδίου (Εικόνα 2.9α). Η ονομασία του προέρχεται από την ομοιότητά του με μούρο κατά τη μικροσκοπική εξέταση. Στο κέντρο του μο -ριδίου δημιουργείται μια κοιλότητα και λέγεται βλαστοκύστη (Εικόνα 2.10). Η βλαστοκύστη αποτελείται εξωτερικά από την τροφοβλάστη και εσωτε -ρικά από την εμβρυοβλάστη . Από την εμβρυοβλάστη θα σχηματισθεί το έμβρυο (Παραπομπή 2α). Από την τροφοβλάστη θα σχηματισθεί το χόριο, οι λάχνες και ο πλακούντας. Στη συνέχεια και κατά την εξέλιξή του το χόριο βγάζει προσεκβολές σε όλη του την επιφάνεια που ονομάζονται λάχνες .

Πλακούντας - Αμνιακό υγρό
Οι λάχνες βοηθούν:
-  στη θρέψη του εμβρύου από τον φθαρτό της μήτρας.
-  στη στήριξη του εμβρύου τον πρώτο καιρό.
Φθαρτός: Είναι το ενδομήτριο μετά τη γονιμοποίηση.
Ο πλακούντας μοιάζει με ένα δί -σκο ο οποίος έχει διάμετρο 20 εκα τοστά περίπου και πάχος 2-3 -τοστά. Έχει δύο επιφάνειες. Αυτή
Εικόνα 2.11 Μητρική επιφάνεια του πλακούντα.
Εικόνα 2.12 Εμβρυϊκή επιφάνεια του πλακούντα.
που είναι κολλημένη στη μήτρα (μητρική) (Εικόνα 2.11) και την εμβρυϊκή επιφάνεια (Εικόνα 2.12), η οποία καλύπτεται από το χόριο (προς τον πλα -κούντα) και το άμνιο (προς την αμνιακή κοιλότητα). Ο πλακούντας είναι ένα όργανο ενδοκρινικό που παράγει ορμόνες οι οποίες είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη και συγκράτηση του εμβρύου (π.χ. οιστρογόνα, προγεστερό -νη, χοριακή γοναδοτροπίνη και πλακουντιακό γαλακτογόνο). Η παραγωγή των οιστρογόνων και της προγεστερόνης από τον πλακούντα αρχίζει από την 9η εβδομάδα της εγκυμοσύνης. Ο πλακούντας δρα σα φίλτρο και εμπο -δίζει ορισμένες ουσίες, βακτηρίδια ή ιούς να περάσουν στην κυκλοφορία του εμβρύου. Ορισμένα όμως δεν μπορεί να τα εμποδίσει π.χ. την ωχρά σπειροχαίτη που είναι το αίτιο της σύφιλης και τη νικοτίνη με συνέπεια να πηγαίνουν στην κυκλοφορία του εμβρύου. Δια μέσου του πλακούντα περνούν αντισώματα από τη μητέρα προς το έμβρυο, όπως π.χ. τα αντιRhesus αντισώματα . Εάν η μητέρα είναι Rhesus αρνητική και το έμβυο

Στη θέση πρόσφυσης του πλα -κούντα δημιουργούνται οι μεσο λάχνιοι χώροι . Στους μεσολά -χνιους χώρους γίνεται ανταλλαγή του οξυγόνου και του διοξειδίου άνθρακος (αναπνοή) και δια -φόρων ουσιών (θρέψη) μεταξύ της μητρικής και εμβρυϊκής κυκλοφο -ρίας, χωρίς να γίνεται ανάμιξη του αίματος των δύο κυκλοφοριών. Από τις λάχνες σχηματίζονται οι κοτυληδόνες και από τις κοτυλη -δόνες ο πλακούντας.
είναι Rhesus θετικό, τότε η μητέρα παράγει αντι-Rhesus αντισώματα, σε περίπτωση που το αίμα του εμβρύου μπει στην κυκλοφορία της. Αυτό μπο -ρεί να συμβεί στον τοκετό ή την έκτρωση ή την αμνιοπαρακέντηση κ.λπ. Σε επόμενη εγκυμοσύνη τα αντισώματα αυτά περνούν από τον πλακούντα και καταστρέφουν τα ερυθρά αιμοσφαίρια του εμβρύου. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται Rhesus ευαισθητοποίηση και είναι επικίνδυνη για τη ζωή του εμβρύου. Γι αυτό τον λόγο σε μητέρες με Rhesus αρνητικό γίνεται ειδική ένεση για να αποφευχθεί η ευαισθητοποίηση μέσα σε 72 ώρες από τον τοκετό (Rhesuman).

Από τον πλακούντα περνούν και φάρμακα, ορισμένα από τα οποία μπορεί να βλάψουν το έμβρυο (Πίνακας 2.1). Για το λόγο αυτό πρέπει να είμαστε πολύ επιφυλακτικοί στη χορήγηση φαρμάκων κατά τη διάρ -κεια της εγκυμοσύνης.

Οι λειτουργίες του πλακούντα διαρκούν όσο και η εγκυμοσύνη, δηλαδή 40 εβδομάδες. Μετά γερνάει και δεν μπορεί να ανταποκριθεί στο έργο του. Γίνεται πλέον επικίνδυνος για τη ζωή του εμβρύου. Η ανεπάρκεια αυτή λέγεται πλακουντιακή ανεπάρκεια . Η φυσιολογική εξέλιξη του εμ -
βρύου καθορίζεται από την ανάπτυξη και τη λειτουργι -κότητα του πλακούντα.
Το έμβρυο ενώνεται με τον πλακούντα με τον ομ -φάλιο λώρο (ομφαλίδα) (Εικόνα 2.13). Ο ομφάλιος λώρος αποτελείται από τρία αγγεία τα οποία είναι μία ομφαλική φλέβα και δύο ομφαλικές αρτηρίες:

Εικόνα 2.13 Φαίνεται το έμβρυο, η ομφαλίδα και το αμνιακό υγρό.
Η ομφαλική φλέβα μεταφέ -ρει το οξυγονωμένο αίμα από τον πλακούντα προς το έμβρυο.
Τα ομφαλικά αγγεία περιβάλ -λονται από μια ουσία που ονομά ζεται πηκτή ή βαρθόνειος ουσία η οποία τα προστατεύει από τυχόν πιέσεις. Το μήκος του ομφάλιου λώρου είναι συνήθως 50 εκατο -στά. Ενδέχεται όμως να είναι πολύ μεγαλύτερο ή μικρότερο. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις μπορεί να δημιουργηθούν προβλήματα κατά την κύηση ή τον τοκετό. Σε κοντή ομφαλίδα μπορεί να συμβεί απο -κόλληση του πλακούντα ή ρήξη της ομφαλίδας κατά τον τοκετό. Σε μεγάλου μήκους ομφαλίδα δη -μιουργούνται περιτυλίξεις (Εικόνα 2.14), αληθινοί κόμποι (Εικόνα 2.15) και ψευδόκομποι (Εικόνα 2.16).

Οι δύο ομφαλικές αρτηρίες μεταφέρουν το ακάθαρτο αίμα από το έμβρυο προς τον πλα -κούντα.

Αμνιακό υγρό
Το έμβρυο κολυμπάει μέσα στο αμνιακό υγρό (Εικόνα 2.13) που περιβάλλεται από τον αμνι -ακό σάκκο, ο οποίος αποτελείται από δύο υμένες το χόριο και το άμνιο. Το χόριο βρίσκεται προς τα έξω, ενώ το άμνιο προς τα μέσα. Στην αρχή της εγκυμοσύ -νης το αμνιακό υγρό παράγεται από το άμνιο . Στη συνέχεια από το δέρμα του εμβρύου και κα -τόπιν προστίθενται και τα ούρα του εμβρύου. Το αμνιακό υγρό στην αρχή είναι διαυγές, ενώ αργότερα γίνεται θολό. Περιέχει σμήγμα, τρίχες, νύχια, επιθήλια, ούρα κ.λπ. Το έμβρυο καταπίνει

Εικόνα 2.14 Περιτύλιξη του εμβρύου.
Εικόνα 2.15 Αληθινός κόμπος του ομφάλιου λώρου.
Εικόνα 2.16 Ψευδόκομπος του ομφάλιου λώρου.
μία ποσότητα του αμνιακού υγρού. Η ποσότητά του την 30ή εβδομάδα της εγκυμοσύνης είναι περίπου 2 λίτρα, ενώ την 38η εβδομάδα μειώ -νεται στο 1 λίτρο, έτσι ώστε σε παράταση της εγκυμοσύνης να υπάρχει σημαντική μείωση.

Λειτουργίες του αμνιακού υγρού
-  Προστατεύει το έμβρυο από τις εξωτερικές κ ακώσεις.
-  Επιτρέπει στο έμβρυο να κινείται ελεύθερα μέσα στη μήτρα.
- Προστατεύει τα αγγεία της ομφαλίδας από την πίεση.
- Την ώρα του τοκετού βοηθάει στην ομοιόμορφη διαστολή του μη -τρικού στομίου.
- Βοηθάει στην έξοδο του εμβρύου κατ ά τον τοκετό.
-  Βοηθάει στη διατήρηση της θερμοκρασίας του εμβρύου.

Ενδομήτρια ανάπτυξη του εμβρύου (Εικόνες 2.17, 2.18)
Το αρχικό γεννητικό σύστημα είναι ίδιο και στα δύο φύλα μέχρι την 6η εβδομάδα που αρχίζει η διαφοροποίηση του φύλου. Η διαφορο -ποίηση του φύλου καθορίζεται από την ύπαρξη του Υ χρωμοσώματος το οποίο είναι υπεύθυνο για τον σχηματισμό των όρχεων και την πα -ραγωγή των ανδρογόνων από αυτούς. Τα ανδρογόνα είναι υπεύθυνα για το σχηματισμό των εξωτερικών γεννητικών οργάνων του άρρενος. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει Υ χρωμόσωμα ή τα ανδρογόνα δεν μπορούν να ασκήσουν τη δράση τους, το έμβρυο εξελίσσεται σε θήλυ. Η ανάπτυξη του ουροποιητικού συνδέεται με την ανάπτυξη του γεννη -τικού συστήματος.

Κατά την ενδομήτρια ανάπτυξη του εμβρύου και προς το τέλος της εγκυμοσύνης, παράγονται ειδικές ουσίες που επαλείφουν τις κυψελί -δες των πνευμόνων, για να λειτουργήσουν φυσιολογικά οι πνεύμονες νεογνού
Εικόνα 2.17 Ενδομήτρια ανάπτυξη του εμβρύου.
Η καρδιά αρχικά αναπτύσσεται σαν ένας σωλήνας. Κατά την 4η-5η εβδομάδα της εγκυμοσύνης οι καρδιακοί παλμοί εμ -φανίζονται σε συχνότη τα 65 παλμούς/λεπτό. Η οριστική κυκλοφο -ρία του εμβρύου έχει αναπτυχθεί την 11η εβδομάδα της εγκυμο -σύνης και οι καρδιακοί παλμοί αυξάνονται σε
του νεογνού αμέσως μετά τον τοκετό. Ανα -πνευστικές κινήσεις του εμβρύου παρα -τηρούνται από τη 12η εβδομάδα της εγκυμο -σύνης.
140 παλμούς /λεπτό. Στην εμβρυϊκή κυκλο -φορία η οξυγόνωση του αίματος γίνεται στον πλακούντα και όχι στους πνεύμονες, όπως γίνεται στην κυ -κλοφορία των ενηλί κων. Επίσης βασική διαφορά στην κυκλο -φορία του εμβρύου είναι ότι οι φλέβες μεταφέρουν το καθα -ρό και οξυγονωμένο αίμα οι αρτηρίες το ακάθαρτο με το δι -οξείδιο του άνθρακα. Η εμβρυϊκή κυκλο -φορία με τη μητρι κή κυκλοφορία είναι εντελώς ανεξάρτητες μεταξύ τους. Ανταλ -

Εικόνα 2.18
λάσσουν ουσίες με διαπίδυση, διήθηση και ενεργητική συμμετοχή του πλακούντα.
Το έμβρυο καταπίνει αμνιακό υγρό και από το μέσον της εγκυμοσύ -νης παρατηρούνται περισταλτικές κινήσεις του εντέρου. Η πέψη των κυττάρων και πρωτεϊνών του αμνιακού υγρού έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία του μηκώνιου ή των κοπράνων του εμβρύου . Το μηκώ -νιο συνήθως παραμένει μέσα στο έντερο και εμφανίζεται στο αμνιακό υγρό μόνο κάτω από συνθήκες εμβρυϊκής ασφυξίας.
Στη 10η εβδομάδα της εγκυμοσύνης παράγονται τα λευκοκύτταρα τα οποία παρέχουν την άμυνα του εμβρύου σε διάφορες λοιμώξεις. -

Στο τέλος της 8ης εβδομάδας το μήκος του εμβρύου είναι 4 εκατο -στά. Το χαρακτηριστικό του εμβρύου είναι το μεγάλο κεφάλι στο οποίο διακρίνονται τα μάτια και τα αυτιά του.
Στο τέλος της 16ης εβδομάδας αρχίζει να βγάζει σε όλο του το σώμα χνούδι και εμφανίζονται τα νύχια, το μήκος του είναι 15 εκατοστά.
Στο τέλος της 12ης εβδομάδας το έμβρυο αναγνωρίζεται ως άνθρω -πος, γιατί έχουν σχηματισθεί όλα τα όργανα τα οποία στη συνέχεια θα αναπτυχθούν, φαίνεται το φύλο του παιδιού και έχει μήκος 9 εκατοστά.

Την 28η εβδομάδα της εγκυμοσύνης το βάρος του εμβρύου είναι μεγαλύτερο από 1 κιλό και το μήκος του 35 εκατοστά. Αρχίζει να εμ -φανίζεται σμήγμα στο σώμα του το οποίο το προφυλάσσει από τη διά βρωση του αμνιακού υγρού.
Την 40ή εβδομάδα της εγκυμοσύνης έχει πλήρη ωριμότητα, το βά -ρος του εμβρύου είναι 3,5 κιλά περίπου και το μήκος του 50 εκατοστά περίπου.
Την 36η εβδομάδα της εγκυμοσύνης το βάρος του εμβρύου είναι περίπου 2,5 κιλά και το μήκος του 45 εκατοστά.
την εγκυμοσύνη δημιουργούνται ορισμένες μετα -βολές στον οργανισμό της γυναίκας (Εικόνα 2.19). Αυτές μέχρι ένα ορισμένο σημείο είναι φυσιολογι -κές. Οι υπερβολικές μεταβολές μετατρέπουν τις φυσιολογικές καταστάσεις σε παθολογικές.

Δέρμα
Το δέρμα του προσώπου, του αιδοίου κα -θώς και γύρω από τη θηλή μαστού και κατά μήκος της μέσης γραμμής των κοιλιακών τοιχωμάτων εμφανίζει μελάχρωση . Η μελά -χρωση του δέρματος του προσώπου ονομά ζεται μητρικό χλόασμα . Επίσης, στο δέρμα της κοιλιάς και των μαστών μπορεί να δημι -ουργηθούν ραβδώσεις οι οποίες στην αρχή είναι ρόδινες και στη συνέχεια γίνονται λευκές και παραμένουν σε όλη τη ζωή της γυναίκας. Στην πρόληψη των ραβδώσεων μπορεί να βο -ηθήσουν οι βαζελινούχες κρέμες.

Γεννητικά όργανα
Κατά την εγκυμοσύνη ο κόλπος και το αιδοίο γίνονται υπεραιμικά και εμφανίζουν μελάχρωση. Ο βλεννογόνος παχαίνει και οι πτυχές μεγαλώνουν. Επίσης, το μήκος του κόλπου αυξάνεται.
Εικόνα 2.19 Εγκυμονούσα.
έναρξη του τοκετού το μήκος του εξαφανίζεται (εξάλειψη του τραχή -λου). Ακόμη, η υπερτροφία των αδένων του τραχήλου έχει ως αποτέ λεσμα την παραγωγή τραχηλικής βλέννας που προστατεύει μηχανικά από τις λοιμώξεις.
Ο τράχηλος της μήτρας γίνεται πιο μαλακός από το οίδημα και την υπερπλασία των αδένων του και παίρνει χρώμα κυανέρυθρο. Προς το τέλος της εγκυμοσύνης γίνεται βραχύς και λίγο πριν την

Το μήκος της μήτρας αυξάνεται από 9 εκατοστά σε 32 εκατοστά, το βάρος από 50 γρ. σε 1000 γρ. και η χωρητικότητά της κατά 1000 φορές. Η αύξηση αυτή της μήτρας οφείλεται σε υπερπλασία και υπερ -τροφία των μυϊκών ινών.
Στις ωοθήκες σταματούν να ωριμάζουν τα ωοθυλάκια και μέχρι την 9η εβδομάδα της εγκυμοσύνης υπάρχει το ωχρό σωμάτιο.

Μαστοί
Οι μαστοί διογκώνονται λόγω της υπερπλασίας και υπερτροφίας των μαζικών αδένων με τη δράση των οιστρογόνων, της προγεστερό -νης και της αυξητικής ορμόνης που παράγονται από τον πλακούντα. Η θηλή μεγαλώνει και στην άλω δημιουργούνται μικρές προεξοχές που
ονομάζονται φυμάτια του Montgomery και οφείλονται στην υπερτρο -φία των σμηγματογόνων αδένων. Από τον 3ο με 4ο μήνα της εγκυμο σύνης παράγεται από τα κύτταρα των κυψελίδων των μαστών το πύαρ (πρωτόγαλα).

Καρδιαγγειακό σύστημα
Στη διάρκεια της εγκυμοσύνης αυξάνεται η παροχή αίματος από την καρδιά. Όσον αφορά την αρτηριακή πίεση αυτή πέφτει στην αρχή της εγκυμοσύνης, ενώ αργότερα ανεβαίνει σταδιακά και στο τέλος της είναι περίπου ίση με την αρτηριακή πίεση που είχε η εγκυμονούσα πριν την εγκυμοσύνη. Λόγω της χαλάρωσης των τοιχωμάτων των φλεβών και της φλεβικής στάσεως εμφανίζονται κιρσοί στα κάτω άκρα και στα εξωτερικά γεννητικά όργανα.

Αιμοποιητικό σύστημα
Από τη 12η εβδομάδα της εγκυμοσύνης αυξάνεται ο όγκος του πλάσματος. Επίσης αυξάνεται και ο όγκος των ερυθρών αιμοσφαιρί -ων . Όμως κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ο αιματοκρίτης και η αι μοσφαιρίνη μειώνονται γιατί η αύξηση του όγκου του πλάσματος είναι μεγαλύτερη από την αύξηση του όγκου των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Τα λευκά αιμοσφαίρια αυξάνονται κατά την κύηση.

Αναπνευστικό σύστημα
Με την αύξηση του μεγέθους της μήτρας κατά τη διάρκεια της εγκυ -μοσύνης παρατηρείται άνοδος του διαφράγματος με αποτέλεσμα την ελάττωση της χωρητικότητας του θώρακα. Έτσι σε συνδυασμό με τις αυξημένες ανάγκες σε οξυγόνο μπορεί να εμφανισθεί ταχύπνοια και μερικές φορές δύσπνοια .

Ουροποιητικό σύστημα
Χαρακτηριστική είναι η συχνουρία . Στην αρχή της εγκυμοσύνης οφείλεται στην υπεραιμία της ουροδόχου κύστεως. Στο τέλος της εγκυ -μοσύνης οφείλεται στην υπεραιμία και στην πίεση της ουροδόχου κύ στεως από το κεφάλι του εμβρύου. Σπανίως μπορεί να συμβεί ου -ρολοίμωξη , επειδή πιέζονται οι ουρητήρες από τη μήτρα που είναι διογκωμένη με αποτέλεσμα τη στ άση των ούρων.

Πεπτικό σύστημα
Τα ούλα γίνονται υπεραιμικά και αιμορραγούν εύκολα. Από το δεύ -τερο τρίμηνο της εγκυμοσύνης εμφανίζεται αίσθημα καύσου το οποίο οφείλεται σε παλινδρόμηση του γαστρικού περιεχομένου από το στο -μάχι προς τον οισοφάγο. Επίσης, στην αρχή της εγκυμοσύνης μπο ρεί να παρατηρηθούν ναυτία και έμετοι . Ο μεγάλος αριθμός εμέτων ονομάζεται υπερέμεση . Στην αρχή της εγκυμοσύνης παρατηρείται δυ -
σκοιλιότητα λόγω ατονίας του πεπτικού σωλήνα από τη δράση της προγεστερόνης. Η εμφάνιση αιμορροΐδων είναι συχνή στην εγκυμο -σύνη και οφείλεται στην αυξημένη φλεβική πίεση και τη δυσκοιλιότητα.

Ψυχικές μεταβολές
Η γυναίκα μπορεί να έχει φοβίες, άγχος και μελαγχολία. Επίσης, μπορεί να είναι πολύ ευερέθιστη και χρειάζεται κατανόηση και ειδική μεταχείριση. Σε σπάνιες περιπτώσεις χρειάζεται παρακολούθηση από ψυχίατρο.

Μυοσκελετικό σύστημα
Η εγκυμονούσα για να στηρίξει το σώμα της, λόγω αλλαγής του κέντρου βάρους, παίρνει μια χαρακτηριστική στάση που λέγεται λόρ -δωση της εγκυμοσύνης .
Η διάγνωση της εγκυμοσύνης στηρίζεται στα συμπτώματα της αρ -χόμενης εγκυμοσύνης, στα πιθανά σημεία της εγκυμοσύνης και στα βέβαια σημεία της.

Συμπτώματα της αρχόμενης εγκυμοσύνης
- 2. Η ναυτία και οι έμετοι.
- 1. Η καθυστέρηση της εμμήνου ρύσεως.
- 3. Η αύξηση του βάρους του σώματος.
- 5. Η συχνουρία.
- 4. Η διόγκωση των μαστών.

Πιθανά σημεία της εγκυμοσύνης
- 2. Οι ραβδώσεις στο δέρμα της κοιλιάς και τ ων μαστών.
- 1. Το χλόασμα της εγκυμοσύνης.
- 3. Ευρήματα από τη γυναικολογική εξέταση (Παραπομπή 2β).

Βέβαια σημεία της εγκυμοσύνης
- 2. Η ακρόαση των παλμών του εμβρύου.
- 1. Οι κινήσεις του εμβρύου.
- 3. Η ψηλάφηση των μελών τ ου εμβρύου.
Οι κινήσεις του εμβρύου λέγονται και σκιρτήματα του εμβρύου και γίνονται αντιληπτά μεταξύ της 16ης και 20ής εβδομάδας της εγκυμο -σύνης. Τα σκιρτήματα γίνονται πιο γρήγορα αντιληπτά στις πολύτοκες σε σχέση με τις πρωτότ οκες.
- 4. Η υπερηχογραφική απεικόνιση του εμβρύου.
Η ακρόαση των παλμών του εμβρύου γίνεται είτε με το κλασσικό κοιλιοσκόπιο είτε το σονικέιτ που στηρίζεται στους υπε -ρήχους. Με το κοιλιοσκόπιο γίνεται από τη 17η-20ή εβδομάδα της εγκυμοσύνης, ενώ με το σονικέιτ από την 11η εβδομάδα.

Με το κοιλιακό υπερηχογράφημα ο εν -δομήτριος σάκκος του εμβρύου γίνεται ορατός από την 6η εβδομάδα της εγκυ -μοσύνης. Από την 7η εβδομάδα της εγκυ μοσύνης είναι ορατοί υπερηχογραφικώς οι καρδιακοί παλμοί του εμβρύου , ενώ από τη 10η εβδομάδα είναι ορατά το κε -φάλι , το σώμα και τα μέλη του εμβρύ ου . Από τη 16η εβδομάδα είναι ορατά τα γεννητικά όργανα. (Εικόνα 2.20 έμβρυο 7 εβδομάδων, 2.20α. φαίνονται τα πέλματα, 2.20β. φαίνονται τα γεννητικά όργανα).

Εργαστηριακές εξετάσεις
Όπως προαναφέραμε από τον πλακού -ντα παράγεται η χοριακή γοναδοτροπίνη . Η χοριακή γοναδοτροπίνη μπορεί να ανι -χνευθεί στο αίμα (β-hCG) ή τα ούρα της γυ ναίκας (τεστ κύησης) και χρησιμεύει για τη διάγνωση της εγκυμοσύνης. Η χοριακή γο -ναδοτροπίνη ανιχνεύεται στο αίμα επτά ημέ ρες μετά τη σύλληψη (δηλαδή πριν την κα -θυστέρηση της εμμήνου ρύσεως), ενώ στα ούρα την 6η εβδομάδα της εγκυμοσύνης.
Εικόνα 2.20 έμβρυο 7 εβδομά -δων.
Εικόνα 2.20α. φαίνονται τα πέλματα του εμβρύου.

Εικόνα 2.20β. φαίνονται τα γεννητικά όργανα του εμβρύου.

Προσδιορισμός της πιθανής ημερομηνίας του τοκετού (Π.Η.Τ.)
Η διάρκεια της εγκυμοσύνης στον άνθρωπο ανέρχεται σε 280 ημέρες ή 40 βδομάδες. Η πιθανή ημερομηνία του τοκετού προσδιορίζεται με τον κανόνα του Naegel. Σε γυναίκες με κύκλο 28 ημερών στην 1η ημέρα της τελευταίας εμμήνου ρύσεως (Τ.Ε.Ρ.) προσθέτουμε 10 ημέρες και 9 μήνες ή στην 1η ημέρα της Τ.Ε.Ρ. προσθέτουμε 10 ημέρες και αφαιρούμε 3 μήνες.

Πίνακας. Κανόνας του Naegel για προσδιορισμό της Π.Η.Τ. σε γυναίκες με κύκλο 28 ημερών.
Β. 1η ημέρα της Τ.Ε.Ρ. + 10 ημέρες - 3 μήνες
Α. 1η ημέρα της Τ.Ε.Ρ. + 10 ημέρες + 9 μήνες
Π.χ. η εγκυμονούσα που είχε ως πρώτη ημέρα της τελευταίας εμμή -νου ρύσεως την 5/4/99. Αυτή θα γεννήσει:
> > = 5/4/99
+ > > = 15/1/2000
1. Π.Η.Τ. = 1η ημέρα της Τ.Ε.Ρ. + 10 ημέρες + 9 μήνες
2. Π.Η.Τ. 1η ημέρα της Τ.Ε.Ρ.
+ 10 ημέρες
- 3 μήνες
> > = 5/4/99
- 3 > > = 15/1/2000
Εικόνα 2.21 Πρώτος χειρισμός του Λεοπόλδου. Ψηλάφηση του πυθμένα της μήτρας. Καθορισμός θέσης εμβρύου.

Εικόνα 2.22 Δεύτερος χειρισμός του Λεοπόλδου. Ψηλάφηση των πλαγίων τοιχωμάτων της μήτρας. Καθορισμός θέσης και σχήματος του εμβρύου.
Μια φυσιολογι -κή κύηση και ένας ομαλός τοκετός είναι προϋποθέσεις για την υγεία και τη φυ -σιολογική ανάπτυξη του νέου ατόμου. Την καλή εξέλιξη της εγκυ -μοσύνης παρακολου θεί ο μαιευτήρας και η μαία ή μαιευτής. Η παρακολούθηση γίνε -ται με κλινική εξέταση και εργαστηριακές εξετάσεις.

Κλινική εξέταση
Η εγκυμονούσα πρέπει να επισκέπτε -ται το γιατρό της μια φορά το μήνα, εάν δεν υπάρχει ιδιαίτε -ρος λόγος. Σε κάθε επίσκεψη ελέγχεται η αρτηριακή πίεση, η παρουσία οιδημάτων και το σωματικό βά -ρος. Επίσης, γίνεται επισκόπηση, ψηλά -φηση της κοιλιάς και ακρόαση των παλ -μών του εμβρύου. Η γυναίκα τοποθετείται σε ύπτια θέση με γυ -μνωμένη την κοιλιά της από την ξιφοειδή απόφυση μέχρι την ηβική σύμφυση. Με την επισκόπηση πα -ρατηρούμε το σχήμα και το ύψος της μή -τρας. Η ψηλάφηση γίνεται με τους χειρι -σμούς του Λεοπόλ δου (Εικόνες 2.21, 2.22, 2.23).

Αναμενόμενο ύψος του πυθμένα της μήτρας ανάλογα με την εβδο -μάδα της εγκυμοσύνης

Σε κάθε επίσκεψη γίνε -ται ακρόαση των καρδιακών παλμών του εμβρύου. Η ακρόαση γίνεται στο σημείο που εφάπτεται η ράχη του εμβρύου στα κοιλιακά τοι -χώματα. Η συχνότητα των παλμών του εμβρύου είναι 120-140 παλμοί ανά λεπτό, δηλαδή περίπου διπλάσιοι από τους παλμούς της μη -τέρας.
-  Το ατομικό ιστορικό της εγκύου.
Στην πρώτη επίσκεψη της εγκύου λαμβάνονται πληρο -φορίες για
-  Το οικογενειακό ιστορι -κό.
-  Την παρούσα κύηση.
-  Το μαιευτικό ιστορικό (προηγούμενες κυήσεις, αποβολές, τοκετούς κ.λπ.).
- Την τελευταία έμμηνο ρύση.

Εξετάσεις στην αρχή της εγκυμοσύνης
Οι εργαστηριακές εξετάσεις που γίνοντ αι είναι οι εξής:
- 2. Παράγοντας Rhesus (παραπομπή 2γ).
- 1. Γενική αίματος. Προσδιορίζεται η αιμοσφαιρίνη, ώστε να απο -κλεισθεί η πιθανότητα αναιμίας.
- 3. Ομάδα αίματος.
Εικόνα 2.23 Τρίτος χειρισμός του Λεοπόλδου. Ψηλάφηση της μήτρας πάνω από την ηβική σύμφυση. Εμπέδωση.
- 4. Ηλεκτροφόρηση της αιμοσφαιρίνης για να διαπιστωθεί εάν η εγκυμονούσα είναι φορέας μεσογειακής αναιμίας.
- 6. Έλεγχος για ερυθρά, ηπατίτιδα Β και C, τοξοπλάσμωση, κυτ -ταρομεγαλοϊό, σύφιλη και ΗIV.
- 5. Γενική ούρων . Αναζητάται η ύπαρξη γλυκόζης ή λευκώματος στα ούρα.
- 7. Υπερηχογράφημα για τον καθορισμό της ηλικίας της κύησης και της θέσης εμφύτευσης του κυήματος.

Η γενική ούρων επαναλαμβάνεται κάθε μήνα, ενώ η γενική αίματος επαναλαμβάνεται τρεις με τέσσερις φορές σε όλη τη διάρκεια της εγκυ -μοσύνης. Τη 16η εβδομάδα πρέπει να γίνεται καλλιέργεια ούρων σε όλες τις εγκυμονούσες.

Β. Τα εσωτερικά γεννητικά όργανα (Εικόνα 1.2)
Είναι τα εξής:
- Η μήτρα.
-  Ο κόλπος.
-  Οι σάλπιγγες ή ωαγωγοί.
- Οι ωοθήκες.
Εικόνα 1.2 Τα εσωτερικά γεννητικά όργανα της γυναίκας.

Ο κόλπος
Είναι ένας ελαστικός σωλήνας και έχει μήκος 8-9 εκατοστά. Ο κόλ -πος αρχίζει από τον παρθενικό υμένα και καταλήγει γύρω από τον τράχηλο της μήτρας. Αδένες στον κόλπο δεν υπάρχουν. Η ύπαρξη κολ -πικών υγρών οφείλεται στις εκκρίσεις των αδένων του ενδοτραχήλου ή του ενδομητρίου.
Λειτουργία του κόλπου: Είναι το όργανο της συνουσίας και είναι το τελευταίο τμήμα του πυελογεννητικού σωλήνα από το οποίο περνάει το έμβρυο κατά το φυσιολογικό τοκετό. Επίσης από τον κόλπο εξέρχεται το αίμα της εμμήνου ρύσεως.

Η μήτρα (Εικόνα 1.3)
Είναι το μεγαλύτερο από τα εσω -τερικά γεννητικά όργανα και είναι ένα κοίλο όργανο, με σχήμα μέγεθος αχλαδιού (κοντούλα). Βρίσκεται στο μέσον της μικρής πυέλου, μεταξύ της ουροδόχου κύστεως και του ορθού. Το μέγεθος της μήτρας ποικίλλει ανάλογα με το στάδιο της ζωής της γυναίκας και το αν έχει γεννήσει ή όχι. Σε άτοκες γυναίκες το βάρος της μήτρας είναι 50 γραμμάρια και το μήκος 9 εκα -τοστά . Η κοιλότητα της μήτρας είναι σαν ένα τρίγωνο, που επικοινωνεί με την περιτοναϊκή κοιλότητα μέσω των σαλπίγγων και με τον κόλπο μέσω του τραχήλου.

Εικόνα 1.3 Η μήτρα.
το σώμα και τον τράχηλο (Εικόνα 1.4). Ο πυθμένας δεξιά και αριστερά καταλήγει στα κέρατα της μήτρας . Ο ισθμός της μήτρας είναι το σημείο όπου το σώμα της μήτρας ενώνεται με τον τράχηλο.
Η μήτρα χωρίζεται από πάνω προς τα κάτω σε τρία τμήματα: τον πυθμένα ,
Το τοίχωμα του πυθμένα και του σώματος της μήτρας αποτελείται από έξω προς τα μέσα από τον ορογόνο χιτώνα , το μυομήτριο και το βλεννογόνο . Ο ορογόνος χιτώνας προέρχεται από το περιτόναιο και καλύπτει την πρόσθια και οπίσθια επιφάνεια της μήτρας. Το μυομήτριο

Εικόνα 1.4 Φυσιολογικός τράχηλος μήτρας.
Το ενδομήτριο αποτελείται από τη λειτουργική και τη βασική στι -βάδα .
αποτελείται από λείες μυϊκές ίνες. Ο βλεννογόνος της μήτρας λέγε -ται ενδομήτριο και αποτελείται από επιθήλιο, αδένες και στρώμα. Το επιθήλιο είναι μονόστιβο κυ -λινδρικό και οι αδένες βρίσκονται μέσα στο στρώμα.
1η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ
ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ
ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ
Η σχέση του επιμήκη άξονα της μήτρας με τον κατακόρυφο άξονα της πυέλου ονομάζεται κλίση της μήτρας . Η σχέση του σώματος της μήτρας με τον τράχηλο της μήτρας ονομάζεται κάμψη της μήτρας . Η μήτρα συνήθως βρίσκεται σε πρόσθια κλίση και κάμψη.

Ο τράχηλος στις άτοκες γυναίκες έχει μήκος 3 εκατοστά και έχει δύο στόμια: το έσω και έξω τραχηλικό στόμιο . Ο τράχηλος αποτελείται από επιθήλιο, αδένες και στρώμα . Το στρώμα αποτελείται από ινώδη συνδετικό ιστό και λίγες μυϊκές ίνες. Μέσα στο στρώμα υπάρχουν οι αδένες του ενδοτραχήλου. Το επιθήλιο του τραχήλου είναι κυλινδρικό και πλακώδες.
Λειτουργία της μήτρας: Σε κάθε κύκλο η μήτρα προετοιμάζεται να υποδεχθεί το έμβρυο. Η μήτρα προφυλάσσει το έμβρυο και το βοηθάει να αναπτυχθεί μέχρι την ώρα του τοκετού.

Οι σάλπιγγες
Είναι δύο σωλήνες (ένας δεξιά και ένας αριστερά) που αρχίζουν από το κέρας της μήτρας και φτάνουν στην αντίστοιχη ωοθήκη. Κάθε σάλπιγγα στην πο -ρεία της αποτελείται από την ενδοτοιχική μοίρα, τον ισθμό, τη λήκυθο και
κώδωνα. (Εικόνα 1.5). Η ενδοτοιχική μοίρα της σάλπιγγας είναι το τμή -μα που βρίσκεται μέσα στο τοίχωμα της μήτρας. Ακολουθεί ο ισθμός που είναι το στενότερο μέρος της σάλπιγγας. Η λήκυθος είναι το τμήμα της σάλπιγγας μετά τον ισθμό που αρχίζει να πλαταίνει. Ο κώδωνας είναι το τελευταίο και πιο πλατύ μέρος της σάλπιγγας που τελειώνει σε κροσσούς. Οι κροσσοί ακουμπούν στην ωοθήκη.

Λειτουργία των σαλπίγγων: Οι κροσσοί παίρνουν το ωάριο από την ωοθήκη κάνοντας περισταλτικές κινήσεις και το προωθούν μέσα στη σάλπιγγα. Η γονιμοποίηση γίνεται στη λήκυθο.

Οι ωοθήκες
Είναι δύο, μία δεξιά και μία αρι -στερά της μήτρας. Έχουν σχήμα και μέγεθος αμυγδάλου και είναι οι γεννητικοί αδένες της γυναίκας (Εικόνα 1.6). Κατά την αναπαρα -γωγική ηλικία της γυναίκας παρα τηρούνται περιοδικά ανωμαλίες στην επιφάνεια των ωοθηκών που οφείλονται στα ωοθηλάκια και ουλές ή συρρικνώσεις που οφείλονται στα ωχρά και λευκά σωμάτια.$^{Εικόνα 1.5 Πορεία σάλπιγγας.}$
1η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ
ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ
ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ
Εικόνα 1.6 Φυσιολογική ωοθήκη.
Λειτουργία των ωοθηκών: Οι ωοθήκες έχουν διπλή λειτουργία για -τί παράγουν τα ωάρια για την αναπαραγωγή και εκκρίνουν τις ορμόνες, οιστρογόνα και προγεστερόνη, στο αίμα της γυναίκας για τη ρύθμιση του γεννητικού κύκλου.

Το περίνεο
Είναι η περιοχή που βρίσκεται στο κάτω μέρος της πυέλου ανάμε -σα στον κόλπο και τον πρωκτό. Αποτελείται από δέρμα, λιπώδη ιστό, συνδετικό ιστό και μυς.
Εικόνα 1.7 Η φυσιολογική πύελος.

Η πύελος (Εικόνα 1.7)
Είναι μια κλειστή ζώνη που αποτελείται από τέσσερα οστά τα οποία είναι:
- Β. Το ιερό οστούν και ο κόκκυγας πίσω.
- Α. Τα δύο ανώνυμα οστά μπροστά και πλάγια.
Τα δύο ανώνυμα οστά ενώνονται μπροστά με την ηβική σύμφυση . Το ιερό οστούν είναι σφηνωμένο ανάμεσα στα δύο ανώνυμα οστά και έχει σχήμα πυραμίδας με τη βάση προς τα πάνω και την κορυφή προς τα κάτω. Στην κορυφή του ιερού οστού βρίσκεται ο κόκκυγας .
Η πύελος χωρίζεται με μια νοητή γραμμή που ονομάζεται ανώνυμη γραμμή στη μεγάλη και μικρή πύελο . Η μεγάλη πύελος βρίσκεται πάνω από την ανώνυμη γραμμή, ενώ η μικρή πύελος βρίσκεται κάτω από την ανώνυμη γραμμή.

Μέσα στη μικρή πύελο βρίσκονται τα εσωτερικά γεννητικά όργανα της γυναίκας. Η μικρή πύελος έχει μεγάλη σημασία στη μαιευτική γιατί κατά τον τοκετό το έμβρυο περνάει μέσα από αυτή. Η μικρή πύελος αποτελείται από τέσσερα νοητά επίπεδα τα οποία είναι τα εξής:
- Β. Το επίπεδο της ευρυχωρίας
- Α. Το επίπεδο της εισόδου
- Γ. Το επίπεδο του στενού και
- Δ. Το επίπεδο της εξόδου

Εισαγωγή
Η ζωή κάθε γυναίκας χωρίζεται σε πέντε μεγάλα στάδια, που έχουν σχέση με τη λειτουργία των γεννητικών οργάνων και το ενδοκρινικό σύστημά της. Τα στάδια αυτά είναι τα εξής:
- Β. Η εφηβεία ή ήβη
- Α. Η παιδική ηλικία
- Γ. Η αναπαραγωγική ηλικία
- Ε. Η γεροντική ηλικία
- Δ. Η κλιμακτήριος με την εμμηνόπαυση και

Ωοθηκικός κύκλος
Ο ωοθηκικός κύκλος της γυναίκας ρυθμίζεται από τη λειτουργία του υποθαλάμου, της υπόφυσης και των ωοθηκών.

Ο υποθάλαμος
Μέσα στον υποθάλαμο, που είναι τμήμα του εγκεφάλου, υπάρχουν ομάδες κυττάρων και ονομάζονται πυρήνες . Αυτοί έχουν την ικανότητα να εκκρίνουν ορμόνες ανάλογα με τα μηνύματα που λαμβάνουν είτε μέσω των νεύρων είτε μέσω της κυκλοφορίας του αίματος. Από συγκε -κριμένους πυρήνες του υποθαλάμου παράγονται οι ορμόνες ωκυτοκί νη και αντιδιουρητική . Οι ορμόνες αυτές αποθηκεύονται στον οπίσθιο λοβό της υπόφυσης και απελευθερώνονται ανάλογα με τις ανάγκες του οργανισμού. Από άλλους πυρήνες του υποθαλάμου παράγεται η ορμόνη που είναι υπεύθυνη για την παραγωγή των γοναδοτροπι -νών από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης.

Υπόφυση
Η υπόφυση είναι ένας αδένας που έχει σχήμα ρεβυθιού και αποτε -λείται από το σώμα και το μίσχο ο οποίος τη συνδέει με τον υποθάλα μο. Η υπόφυση αποτελείται από δύο λοβούς: τον πρόσθιο και τον οπί -σθιο. Ο πρόσθιος λοβός της υπόφυσης εκκρίνει τις εξής ορμόνες: τις γοναδοτροπίνες (FSH, LH) (Πίνακες 1.1, 1.2), τη θυρεοειδοτρόπο
(TSH), τη φλοιοτρόπο ορμόνη (ACTH), την αυξητική ορμόνη (GH) και την προλακτίνη (PRL). Από τον οπίσθιο λοβό της υπόφυσης ανάλο -γα με τις ανάγκες του οργανισμού απελευθερώνονται η ωκυτοκίνη και η αντιδιουρητική ορμόνη, οι ο ποίες είναι αποθηκευμένες εκεί.

Πίνακας 1.1. Δράση της ωοθυλακιοτρόπου ορμόνης (FSH)
-  Μετατροπή των ανδρογόνων σε οιστρογόνα στ α ωοθυλάκια
-  Διέγερση μερικών ωοθυλακίων για να αναπτυχθούν μέσα στις ωοθήκες

Πίνακας 1.2. Δράση της ωχρινοτρόπου ορμόνης (LH)
- Ωοθυλακιορρηξία και δημιουργία του ω χρού σωματίου
-  Παραγωγή των ανδρογόνων στα ωοθυλάκια
-  Παραγωγή οιστρογόνων και προγεστερόνης στο ωχρό σωμάτιο

Ωοθήκες
Από την εμβρυϊκή ζωή της γυναίκας στην ωοθήκη βρίσκονται τα άωρα ωοθυλάκια , τα οποία φτάνουν τις 150.000 περίπου. Το κάθε ωοθυλάκιο αποτελείται από ένα ωάριο που περιβάλλεται από επιθηλι -ακά κύτταρα και λέγεται πρωτογενές. Η έκκριση της ωοθυλακιοτρόπου ορμόνης (FSH) έχει ως αποτέλεσμα τη μεταμόρφωση των ωοθυλακί -ων. Το ωοθυλάκιο με μια σειρά αλλαγές μετατρέπεται σε ώριμο ωο θυλάκιο που λέγεται γρααφιανό (Παραπομπή 1α). Συνήθως σε έναν κύκλο ωριμάζει ένα ωοθυλάκιο. Μόλις αυτό ωριμάσει, με την επίδραση της LH σπάζει το περίβλημα του ωοθυλακίου και βγαίνει από μέσα το ωάριο. Αυτό ονομάζεται ωοθυλακιορρηξία . Συμβαίνει περιοδικά 14 ημέρες πριν από την πρώτη ημέρα της επόμενης εμμηνορρυσίας. Σε όλη την αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας μεταβάλλονται σε γραα -φιανά 400-500 πρωτογενή ωοθυλάκια .

Κατά τη διάρκεια του ωοθυλακικού κύκλου οι ορμόνες της ωοθήκης -οιστρογόνα και προγεστερόνη- επηρεάζουν την απελευθέρωση των γοναδοτροπινών από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης.

Γεννητικός κύκλος
Η αναπαραγωγική ζωή της γυναίκας αρχίζει με την ήβη και τελειώ -νει με την εμμηνόπαυση. Χαρακτηριστικό γνώρισμα της αναπαρα γωγικής ηλικίας της γυναίκας είναι ο γεννητικός κύκλος. Γεννητικός κύκλος είναι το διάστημα από την αρχή της μιας περιόδου μέχρι την αρχή της επόμενης. Ο γεννητικός κύκλος χωρίζεται σε δύο φάσεις:
- την εκκριτική φάση (Εικόνα 1.8)
-  την παραγωγική φάση και
Η ωοθυλακιορρηξία γίνεται στη μέση περίπου του γεννητικού κύκλου σε σταθερό κύκλο 28 ημερών. Εάν δε γίνει ωοθυλακιορρη -ξία, τότε έχουμε μόνο την παραγωγική φάση σε όλη τη διάρκεια του κύκλου γιατί δε δημιουργείται το ωχρό σωμάτιο. Το ωχρό σωμάτιο είναι υπεύθυνο για την παραγωγή προγεστερόνης και οιστρογόνων. Η πα -

Εικόνα 1.8 Κύκλος 28 ημερών.
ραγωγή της προγεστερόνης είναι υπεύθυνη για τα χαρακτηριστικά της εκκριτικής φάσης του γεννητικού κύκλου (Παραπομπή 1β). Επομένως στην περίπτωση που δε συμβεί ωοθυλακιορρηξία ο κύκλος λέγεται μο -νοφασικός.

Α. Παραγωγική φάση
Η παραγωγική φάση ρυθμίζεται από τα οιστρογόνα και αρχίζει με την έναρξη της εμμηνορρυσίας. Τα προκαλούν στο ενδο -μήτριο υπεραιμία, υπερπλασία και υπερτροφία.

Β. Εκκριτική φάση
Η εκκριτική φάση ρυθμίζεται από την προγεστερόνη και αρχίζει μετά την ωοθυλακιορρηξία. Η προγεστερόνη δρα στο ενδομήτριο και δημι -ουργεί το γλυκογόνο. Αυτό χρησιμοποιείται ως πρώτη τροφή του εμ βρύου σε περίπτωση εγκυμοσύνης. Εάν όμως δεν γίνει γονιμοποίηση τότε η έκκριση της προγεστερόνης μειώνεται σταδιακά και μετά από δύο εβδομάδες -από την αρχή της εκκριτικής φάσηςτο προετοιμασμένο ενδομήτριο (με την υπεραιμία, υπερπλασία και υπερτροφία) πέφτει υπό μορφή αιμορραγίας. Η αιμορραγία αυτή λέγεται έμμηνος ρύση και εμ -φανίζεται κατά σταθερά χρονικά διαστήματα, συνήθως κάθε 28 ημέρες. Η πρώτη ημέρα της εμμήνου ρύσεως αποτελεί την πρώτη ημέρα του νέου κύκλου, ο οποίος αρχίζει με την παραγωγική φάση.

Εμμηνορρυσία
Η εμμηνορρυσία διαρκεί 2-5 ημέρες. Το έκκριμα της εμμηνορρυσίας αποβάλλεται από τη μήτρα και εξέρχεται από τον κόλπο. Η ποσότητα είναι 50-90 gr και περιέχει κυρίως αίμα, λίγη βλέννα, επιθήλια, τμήμα -τα αδένων, γλυκογόνο και άλλα στοιχεία της λειτουργικής στοιβάδας του ενδομητρίου. Η εμμηνορρυσία είναι μια φυσιολογική βιολογική λει -τουργία και δε θα πρέπει να δημιουργεί προβλήματα στην καθημερινή μας ζωή. Ορισμένες δραστηριότητες, όπως η γυμναστική, το κολύμπι κ.λπ., δεν θα πρέπει να αποφεύγονται εάν δεν υπάρχει σοβαρός λόγος όπως πολύ αίμα (μηνορραγία) ή πόνος (δυσμηνόρροια). Το αίμα της έμμηνου ρύσεως όσο βρίσκεται στον κόλπο είναι άοσμο. Όταν έρθει σε επαφή με βακτηρίδια αρχίζει η αποσύνθεση οπότε αρχίζει και η δυσοσμία. Κατά την εμμηνορρυσία γυναίκα πρέπει να φροντίζει με σχολαστικότητα την καθαριότητα του σώματός της. Απαραίτητο είναι το καθημερινό λουτρό και οι συχνές πλύσεις των εξωτερικών γεννητικών οργάνων. Επειδή η μήτρα τις ημέρες αυτές έχει τραυματικές επιφάνει -ες και επειδή το αίμα της εμμηνορρυσίας είναι τροφή για τα μικρόβια, υπάρχει κίνδυνος μόλυνσης.

-  Από πόνο στο κάτω τμήμα της κ οιλιάς ή στη μέση.
Η εμμηνορρυσία εμφανίζεται για πρώτη φορά κατά την ήβη. Παί -ζουν ρόλο για την ηλικία εμφάνισής της πολλοί παράγοντες, όπως το κλίμα, η ιδιοσυγκρασία, η διατροφή, η κατάσταση υγείας και ο τρόπος ζωής. Μερικές φορές η έμμηνος ρύση συνοδεύεται:
- Ναυτία που μπορεί να συνοδεύεται με εμετ ούς και διάρροια.
-  Ψυχική διέγερση ή κατάθλιψη κ αι ευερεθιστότητα.
Οι ενοχλήσεις αυτές αποτελούν τη δυσμηνόρροια. Υπάρχουν δύο μορφές δυσμηνόρροιας:
Β. Η δευτεροπαθής.

Α. Η πρωτοπαθής και
Πρωτοπαθής δυσμηνόρροια ονομάζεται η δυσμηνόρροια, όταν δεν διαπιστώνονται οργανικές βλάβες κατά την εξέταση. Η πρωτοπα -θής δυσμηνόρροια είναι αρκετά συχνή και εμφανίζεται κυρίως στην εφηβεία. Ο πόνος συμπίπτει με την εμφάνιση της εμμηνορρυσίας και υποχωρεί με την ανάπαυση, τη χορήγηση παυσίπονων, σπασμολυτι -κών ή αντισυλληπτικών χαπιών.
Δευτεροπαθής δυσμηνόρροια ονομάζεται η δυσμηνόρροια, όταν ο πόνος οφείλεται σε οργανικές βλάβες. Ο πόνος αυτός προηγείται της εμφάνισης της εμμήνου ρύσεως και μετά υποχωρεί. Συνήθως υπάρχει δυσπαρεύνεια και ανωμαλίες της περιόδου. Τα συνηθέστερα αίτια είναι τα ινομυώματα της μήτρας, η ενδομητρίωση, η ενδοπυελική φλεγμονή, οι όγκοι των ωοθηκών, οι συγγενείς ανωμαλίες διάπλασης των γεννη -τικών οργάνων, η στένωση του τραχήλου και άλλα. Πρέπει να αναζη τούνται τα αίτια και να θεραπεύονται.

1η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ
ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ
ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Ανακεφαλαίωση
Το γεννητικό σύστημα της γυναίκας αποτελείται από τα εξωτερικά γεννητικά όργανα και τα εσωτερικά. Τα εξωτερικά γεννητικά όργανα είναι: Το εφήβαιο, τα μεγάλα χείλη, τα μικρά χείλη, η κλειτορίδα και ο παρθενικός υμένας. Τα εσωτερικά γεννητικά όργανα είναι: Ο κόλπος, η μήτρα, οι σάλπιγγες και οι ωοθήκες. Η κύρια αποστολή αυτών είναι να εξυπηρετήσουν την αναπαραγωγή.
Η μήτρα είναι η θέση εμφύτευσης του γονιμοποιημένου ωαρίου και ανάπτυξης του εμβρύου.
Ο κόλπος είναι όργανο συνουσίας.

Η σάλπιγγα είναι η θέση γονιμοποίησης του ωαρίου.
Οι ωοθήκες αρχίζουν την κυκλική τους λειτουργία στην εφηβεία. Ενεργοποιείται ο υποθάλαμος που δίνει σήμα στην υπόφυση και πα -ράγει τις γοναδοτροπίνες που ενεργοποιούν τις ωοθήκες. Με την κυ κλική λειτουργία των ωοθηκών απελευθερώνεται κάθε μήνα ένα ωά -ριο και οι γυναικείες ορμόνες (οιστρογόνα -προγεστερόνη). Αυτές προετοιμάζουν τη μήτρα να δεχτεί το γονιμοποιημένο ωάριο. Αν δεν ακολουθήσει εγκυμοσύνη το προετοιμασμένο ενδομήτριο πέφτει υπό μορφή αιμορραγίας που είναι η έμμηνος ρύση και συμβαίνει κάθε 28 ημέρες περίπου.

Η ωοθήκη είναι η θέση παραγωγής των ωαρίων και των γυναικείων ορμονών.

Ερωτήσεις

1. Αντιστοιχίστε τα:
Εξωτερικά γεννητικά όργανα
Εσωτερικά γεννητικά όργανα
Κλειτορίδα

Ωοθήκες
Μικρά χείλη αιδοίου Κόλπος
Μεγάλα χείλη αιδοίου
Όρος Αφροδίτης
Σάλπιγγες
- 2. Ποια είναι τα εσωτερικά γεννητικά όργανα; Ποια η λειτουργία τους;

3. Συμπληρώστε τα κενά:
α. Το ωάριο παράγεται ……… …….........., γονιμοποιείται ……………
β. Στην ……………….
το κορίτσι μετατρέπεται σε γυναίκα με την
επίδραση των ………………… που παράγονται στις ………….. .
- 4. Βάλτε σε σειρά τις λέξεις και φτιάξτε με αυτές φράσεις για να βγαίνει νόημα. Υπόφυση / υποθάλαμος / ωοθήκη / ωοθυλακιο -τρόπος ορμόνη / εφηβεία / ωοθυλάκια / οιστρογόνα.
- 5. Σημειώστε ποια από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστή.
- α. Από το ώριμο ωοθυλάκιο απελευθερώνεται το γονιμοποιημένο ωάριο.
1η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ
ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ
- β. Από το ώριμο ωοθυλάκιο απελευθερώνεται το ωάριο με την επί -δραση της ωχρινοτρόπου ορμόνης.
- γ. Από το ώριμο ωοθυλάκιο απελευθερώνεται το ωάριο μόνο πριν την εγκυμοσύνη.

6. Συμπληρώστε τα κενά:

6. Συμπληρώστε τα κενά:
Η αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας αρχίζει με την................. και τελειώνει με την ........................ . Η αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας χαρακτηρίζεται από τον ..................... .................. . Στη διάρκεια του γεννητικού κύκλ ου το ........................ προετοι -μάζεται για μια πιθανή ............................... . Αν δεν υπάρξει εγκυμοσύνη το ενδομήτριο πέφτει υπό μορφή αιμορραγίας που λέγεται ....................... ........................ .

7. Δώστε σύντομους ορισμούς για τους παρακάτω όρους:
- - εφηβεία
- - έμμηνος ρύση
- - δυσμηνόρροια
- - γεννητικός κύκλος

8. Σημειώστε ποια πρόταση είναι σωστή και ποια λάθος:
- β. Η έμμηνος ρύση είναι χαρακτηριστικό του γεννητικ ού κύκλου.
- α. Ο γεννητικός κύκλος είναι χαρακτηριστικό της αναπαραγωγι -κής ηλικίας της γυναίκας.
- γ. Η φυσιολογική λειτουργία των ωοθηκών είναι αναγκαία για την ομαλή λειτουργία του γεννητικού κύκλου.
- ε. Η δυσμηνόρροια συνήθως δεν οφείλεται σε κάποια π άθηση.
- δ. Το συχνό πλύσιμο των γυναικών τις μέρες της εμμήνου ρύσε -ως προδιαθέτει σε λοιμώξεις και δυσμηνόρροια.
- 9. Πόσες φάσεις έχει ο γεννητικός κύκλος της γυναίκας; Ποιες ορ -μόνες ρυθμίζουν αυτές τις φάσεις; Η ωοθυλακιορρηξία πότε συμ βαίνει;

1η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ
ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ
ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

2η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ
-  Γονιμοποίηση
-  Πώς εξελίσσεται το γονιμοποιημένο ωάριο
-  Πλακούντας - Αμνιακό υγρό
-  Έμβρυο
-  Φυσιολογικές μεταβολές στην εγκυμοσύνη
-  Διάγνωση της εγκυμοσύνης
-  Παρακολούθηση της εγκυμοσύνης
-  Προγεννητικός έλεγχος
-  Γενικές οδηγίες προς την έγκυο
-  Πολύδυμη κύηση
Γονιμοποίηση είναι η συνένωση των δύο γεννητικών κυττάρων δη -λαδή του ωαρίου και του σπερματοζωαρίου.
Το σπερματοζωάριο αποτελείται από την κεφαλή και την ουρά (Ει -κόνα 2.1, 2.1α) και κινείται με τη βοήθεια της ουράς του προς τη μήτρα και τις σάλπιγγες από όπου κατεβαίνει το ωάριο (Εικόνα 2.2). Ο πυρή -νας του σπερματοζωαρίου βρίσκεται στην κεφαλή και έχει 23 χρωμοσώ ματα. Τα χρωμοσώματα είναι φορείς της κληρονομικότητας του ατόμου. Τα σπερματοζωάρια παράγονται και ωριμάζουν στους όρχεις. Ζουν μέ -χρι 72 ώρες, γι' αυτό είναι δυνατόν να γίνει γονιμοποίηση με σεξουαλική επαφή η οποία θα έχει προηγηθεί 2-3 ημέρες της ωοθυλ ακιορρηξίας.

Εικόνα 2.1 Σπερματοζωάρια.
Εικόνα 2.1α. Σπερματοζωάριο.
Το ωάριο είναι το μεγαλύτερο κύτταρο του σώματος και βρίσκεται μέσα στο ωοθυλάκιο. Ζει 4-24 ώρες (Εικόνα 2.2). Η γυναίκα είναι γόνιμη ένα 24ωρο το μήνα. Αποτελείται από το πρωτό -πλασμα και τον πυρήνα. Ο πυρήνας περιέχει τα 23 χρωμοσώματα. Συνολικά ο άνθρωπος έχει 46 χρωμοσώματα. Με κάθε γονιμοποίηση ενώνονται 23 χρωμοσώματα από το ωάριο και 23 από το σπερματοζωάριο, δηλαδή έχουμε 23 ζεύγη. Τα 22 ζεύγη ρυθμίζουν τους σωματικούς χαρακτήρες του ατόμου, ενώ το τελευταίο είναι το φυλετικό

Εικόνα 2.2 Ώριμο ανθρώπινο ωάριο.
ζεύγος, γιατί καθορίζει το φύλο του παιδιού . Τα φυλετικά χρωμοσώ -ματα της γυναίκας είναι όμοια (XX), ενώ του άνδρα είναι ανόμοια (ΧΥ).

Καθορισμός φύλου
Εάν το σπερματοζωάριο που θα γονιμοποιήσει το ωάριο έχει το X φυλετικό χρωμόσωμα και επειδή το ωάριο έχει μόνο το X το παιδί που θα γεννηθεί θα έχει φυλετικό ζευγάρι XX άρα θα είναι κορίτσι (Εικόνα 2.3).
Στην περίπτωση που το σπερματοζωάριο έχει το φυλετικό χρωμό -σωμα Υ και επειδή το ωάριο έχει πάντα X τότε ο νέος οργανισμός που θα δημιουργηθεί θα έχει φυλετικό ζευγάρι ΧΥ , άρα θα είναι αγόρι . Υπεύθυνος για το φύλο του παιδιού είναι ο πατέρας (Εικόνα 2.3).
Εικόνα 2.3 Καθορισμός του φύλου.

Πότε αρχίζει η ανθρώπινη ζωή
Υπάρχουν τρεις θεωρίες. Η πρώτη θεωρία υποστηρίζει ότι η αν -θρώπινη ζωή αρχίζει από τη στιγμή που θα γίνει η γονιμοποίηση. Η δεύτερη από τότε που εμφυτεύεται το γονιμοποιημένο ωάριο μέσα στη μήτρα και η τρίτη από τη στιγμή που θα είναι πλήρως σχηματισμένος άνθρωπος, δηλαδή μετά τη 12η εβδομάδα της εγκυμοσύνης. Αυτός είναι και ο λόγος που η πολιτεία απαγορεύει τις εκτρώσεις μετά τη 12η εβδομάδα.
Πώς εξελίσσεται το γονιμοποιημένο ωάριο
Μετά την ωοθυλακιορρηξία το ωάριο συλλαμβάνεται από τους κροσ -σούς της σάλπιγγας. Με τις περισταλτικές κινήσεις των σαλπίγγων το ωάριο προωθείται προς το εσωτερικό τους. Σε κάθε εκσπερμάτωση υπάρχουν 50-200 εκατομμύρια σπερματοζωάρια και από αυτά μόνο λίγα καταφέρνουν να φτάσουν στη σάλπιγγα. Η συνάντηση γίνεται στη

Εικόνα 2.4 Η πορεία που ακολουθεί το γονιμοποιημένο ωάριο μέχρι την εμφύτευση.
λήκυθο της σάλπιγγας (Εικόνα 2.4). Τα σπερματοζωάρια περικυκλώ -νουν το ωάριο και μόνο ένα καταφέρνει με την κεφαλή του να τρυπήσει το τοίχωμα του ωαρίου και να μπει μέσα. Τότε έχουμε γονιμοποίηση (Εικόνα 2.5). Αμέσως η ουρά του κόβεται και εκφυλίζεται. Το γονιμοποιημένο ωάριο, το οποίο λέγεται και ζυγώτης προχωρεί και φθάνει στην κοιλότητα της μή -τρας μέσα σε 4-6 ημέρες, όπου και εμφυτεύεται (Εικόνα 2.6). Η ανάπτυξη γίνεται με διχοτόμηση του πυρήνα. Το ένα κύτταρο γίνεται δύο (Εικόνα 2.7), τα δύο τέσσερα (Εικόνα 2.8), τα τέσσερα οκτώ (Εικόνα 2.9) και έτσι με μα -θηματική ακρίβεια πολλαπλασιάζεται το γονιμοποιημένο ωάριο και παίρνει

Εικόνα 2.5 Γονιμοποίηση. Από το ωάριο και σπερματοζωάριο έως το έμβρυο και τον άνθρωπο.
Εικόνα 2.6 Εμφύτευση του εμβρύου στο ενδομήτριο της μήτρας.
Εικόνα 2.7: 2 κύτταρα
Εικόνα 2.8: 4 κύτταρα
Εικόνα 2.9: 8 κύτταρα
Εικόνα 2.9α: μορίδιο
Εικόνα 2.10: βλαστοκύστη
Εξέλιξη γονιμοποιημένου ωαρίου.
τη μορφή μοριδίου (Εικόνα 2.9α). Η ονομασία του προέρχεται από την ομοιότητά του με μούρο κατά τη μικροσκοπική εξέταση. Στο κέντρο του μο -ριδίου δημιουργείται μια κοιλότητα και λέγεται βλαστοκύστη (Εικόνα 2.10). Η βλαστοκύστη αποτελείται εξωτερικά από την τροφοβλάστη και εσωτε -ρικά από την εμβρυοβλάστη . Από την εμβρυοβλάστη θα σχηματισθεί το έμβρυο (Παραπομπή 2α). Από την τροφοβλάστη θα σχηματισθεί το χόριο, οι λάχνες και ο πλακούντας. Στη συνέχεια και κατά την εξέλιξή του το χόριο βγάζει προσεκβολές σε όλη του την επιφάνεια που ονομάζονται λάχνες .

Πλακούντας - Αμνιακό υγρό
Οι λάχνες βοηθούν:
-  στη θρέψη του εμβρύου από τον φθαρτό της μήτρας.
-  στη στήριξη του εμβρύου τον πρώτο καιρό.
Φθαρτός: Είναι το ενδομήτριο μετά τη γονιμοποίηση.
Ο πλακούντας μοιάζει με ένα δί -σκο ο οποίος έχει διάμετρο 20 εκα τοστά περίπου και πάχος 2-3 -τοστά. Έχει δύο επιφάνειες. Αυτή
Εικόνα 2.11 Μητρική επιφάνεια του πλακούντα.
Εικόνα 2.12 Εμβρυϊκή επιφάνεια του πλακούντα.
που είναι κολλημένη στη μήτρα (μητρική) (Εικόνα 2.11) και την εμβρυϊκή επιφάνεια (Εικόνα 2.12), η οποία καλύπτεται από το χόριο (προς τον πλα -κούντα) και το άμνιο (προς την αμνιακή κοιλότητα). Ο πλακούντας είναι ένα όργανο ενδοκρινικό που παράγει ορμόνες οι οποίες είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη και συγκράτηση του εμβρύου (π.χ. οιστρογόνα, προγεστερό -νη, χοριακή γοναδοτροπίνη και πλακουντιακό γαλακτογόνο). Η παραγωγή των οιστρογόνων και της προγεστερόνης από τον πλακούντα αρχίζει από την 9η εβδομάδα της εγκυμοσύνης. Ο πλακούντας δρα σα φίλτρο και εμπο -δίζει ορισμένες ουσίες, βακτηρίδια ή ιούς να περάσουν στην κυκλοφορία του εμβρύου. Ορισμένα όμως δεν μπορεί να τα εμποδίσει π.χ. την ωχρά σπειροχαίτη που είναι το αίτιο της σύφιλης και τη νικοτίνη με συνέπεια να πηγαίνουν στην κυκλοφορία του εμβρύου. Δια μέσου του πλακούντα περνούν αντισώματα από τη μητέρα προς το έμβρυο, όπως π.χ. τα αντιRhesus αντισώματα . Εάν η μητέρα είναι Rhesus αρνητική και το έμβυο

Στη θέση πρόσφυσης του πλα -κούντα δημιουργούνται οι μεσο λάχνιοι χώροι . Στους μεσολά -χνιους χώρους γίνεται ανταλλαγή του οξυγόνου και του διοξειδίου άνθρακος (αναπνοή) και δια -φόρων ουσιών (θρέψη) μεταξύ της μητρικής και εμβρυϊκής κυκλοφο -ρίας, χωρίς να γίνεται ανάμιξη του αίματος των δύο κυκλοφοριών. Από τις λάχνες σχηματίζονται οι κοτυληδόνες και από τις κοτυλη -δόνες ο πλακούντας.
είναι Rhesus θετικό, τότε η μητέρα παράγει αντι-Rhesus αντισώματα, σε περίπτωση που το αίμα του εμβρύου μπει στην κυκλοφορία της. Αυτό μπο -ρεί να συμβεί στον τοκετό ή την έκτρωση ή την αμνιοπαρακέντηση κ.λπ. Σε επόμενη εγκυμοσύνη τα αντισώματα αυτά περνούν από τον πλακούντα και καταστρέφουν τα ερυθρά αιμοσφαίρια του εμβρύου. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται Rhesus ευαισθητοποίηση και είναι επικίνδυνη για τη ζωή του εμβρύου. Γι αυτό τον λόγο σε μητέρες με Rhesus αρνητικό γίνεται ειδική ένεση για να αποφευχθεί η ευαισθητοποίηση μέσα σε 72 ώρες από τον τοκετό (Rhesuman).

Από τον πλακούντα περνούν και φάρμακα, ορισμένα από τα οποία μπορεί να βλάψουν το έμβρυο (Πίνακας 2.1). Για το λόγο αυτό πρέπει να είμαστε πολύ επιφυλακτικοί στη χορήγηση φαρμάκων κατά τη διάρ -κεια της εγκυμοσύνης.

| Πίνακας 2.1. Βλαπτική δράση μερικών φαρμάκων στο έμβρυο   | Πίνακας 2.1. Βλαπτική δράση μερικών φαρμάκων στο έμβρυο                                                                                     |
|-----------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| Φάρμακο                                                   | Βλαπτική επίδραση στο έμβρυο                                                                                                                |
| Ανδρογόνα                                                 |  Αρρενοποίηση του θήλεος εμβρύου                                                                                                           |
| Αλκοόλη                                                   | Καθυστέρηση στην ενδομήτρια ανάπτυξη του εμβρύου  Διανοητική καθυστέρηση Συγγενείς ανωμαλίες του εμβρύου  Εξάρτηση του νεογνού            |
| Βαρβιτουρικά  Μορφίνη                                     | Σύνδρομο στέρησης του νεογνού  Εξάρτηση του νεογνού Καταστολή του αναπνευστικού του νεογνού  Εξάρτηση του νεογνού Αιμορραγίες του νεογνού |
| Ασπιρίνη                                                  |                                                                                                                                             |
| Στρεπτομυκίνη                                             |  Κώφωση                                                                                                                                    |
| Τετρακυκλίνη                                              | Χρώση των δοντιών  Στα πρόωρα καθυστέρηση της οστικής ανάπτυξης Φωκομέλια*                                                                 |
| Θαλιδομίδη                                                |                                                                                                                                             |
| Ναφθαλίνη                                                 |  Αιμόλυση σε έλλειψη του ενζύμου G6PD                                                                                                      |

Οι λειτουργίες του πλακούντα διαρκούν όσο και η εγκυμοσύνη, δηλαδή 40 εβδομάδες. Μετά γερνάει και δεν μπορεί να ανταποκριθεί στο έργο του. Γίνεται πλέον επικίνδυνος για τη ζωή του εμβρύου. Η ανεπάρκεια αυτή λέγεται πλακουντιακή ανεπάρκεια . Η φυσιολογική εξέλιξη του εμ -
βρύου καθορίζεται από την ανάπτυξη και τη λειτουργι -κότητα του πλακούντα.
Το έμβρυο ενώνεται με τον πλακούντα με τον ομ -φάλιο λώρο (ομφαλίδα) (Εικόνα 2.13). Ο ομφάλιος λώρος αποτελείται από τρία αγγεία τα οποία είναι μία ομφαλική φλέβα και δύο ομφαλικές αρτηρίες:

Εικόνα 2.13 Φαίνεται το έμβρυο, η ομφαλίδα και το αμνιακό υγρό.
Η ομφαλική φλέβα μεταφέ -ρει το οξυγονωμένο αίμα από τον πλακούντα προς το έμβρυο.
Τα ομφαλικά αγγεία περιβάλ -λονται από μια ουσία που ονομά ζεται πηκτή ή βαρθόνειος ουσία η οποία τα προστατεύει από τυχόν πιέσεις. Το μήκος του ομφάλιου λώρου είναι συνήθως 50 εκατο -στά. Ενδέχεται όμως να είναι πολύ μεγαλύτερο ή μικρότερο. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις μπορεί να δημιουργηθούν προβλήματα κατά την κύηση ή τον τοκετό. Σε κοντή ομφαλίδα μπορεί να συμβεί απο -κόλληση του πλακούντα ή ρήξη της ομφαλίδας κατά τον τοκετό. Σε μεγάλου μήκους ομφαλίδα δη -μιουργούνται περιτυλίξεις (Εικόνα 2.14), αληθινοί κόμποι (Εικόνα 2.15) και ψευδόκομποι (Εικόνα 2.16).

Οι δύο ομφαλικές αρτηρίες μεταφέρουν το ακάθαρτο αίμα από το έμβρυο προς τον πλα -κούντα.

Αμνιακό υγρό
Το έμβρυο κολυμπάει μέσα στο αμνιακό υγρό (Εικόνα 2.13) που περιβάλλεται από τον αμνι -ακό σάκκο, ο οποίος αποτελείται από δύο υμένες το χόριο και το άμνιο. Το χόριο βρίσκεται προς τα έξω, ενώ το άμνιο προς τα μέσα. Στην αρχή της εγκυμοσύ -νης το αμνιακό υγρό παράγεται από το άμνιο . Στη συνέχεια από το δέρμα του εμβρύου και κα -τόπιν προστίθενται και τα ούρα του εμβρύου. Το αμνιακό υγρό στην αρχή είναι διαυγές, ενώ αργότερα γίνεται θολό. Περιέχει σμήγμα, τρίχες, νύχια, επιθήλια, ούρα κ.λπ. Το έμβρυο καταπίνει

Εικόνα 2.14 Περιτύλιξη του εμβρύου.
Εικόνα 2.15 Αληθινός κόμπος του ομφάλιου λώρου.
Εικόνα 2.16 Ψευδόκομπος του ομφάλιου λώρου.
μία ποσότητα του αμνιακού υγρού. Η ποσότητά του την 30ή εβδομάδα της εγκυμοσύνης είναι περίπου 2 λίτρα, ενώ την 38η εβδομάδα μειώ -νεται στο 1 λίτρο, έτσι ώστε σε παράταση της εγκυμοσύνης να υπάρχει σημαντική μείωση.

Λειτουργίες του αμνιακού υγρού
-  Προστατεύει το έμβρυο από τις εξωτερικές κ ακώσεις.
-  Επιτρέπει στο έμβρυο να κινείται ελεύθερα μέσα στη μήτρα.
- Προστατεύει τα αγγεία της ομφαλίδας από την πίεση.
- Την ώρα του τοκετού βοηθάει στην ομοιόμορφη διαστολή του μη -τρικού στομίου.
- Βοηθάει στην έξοδο του εμβρύου κατ ά τον τοκετό.
-  Βοηθάει στη διατήρηση της θερμοκρασίας του εμβρύου.

Ενδομήτρια ανάπτυξη του εμβρύου (Εικόνες 2.17, 2.18)
Το αρχικό γεννητικό σύστημα είναι ίδιο και στα δύο φύλα μέχρι την 6η εβδομάδα που αρχίζει η διαφοροποίηση του φύλου. Η διαφορο -ποίηση του φύλου καθορίζεται από την ύπαρξη του Υ χρωμοσώματος το οποίο είναι υπεύθυνο για τον σχηματισμό των όρχεων και την πα -ραγωγή των ανδρογόνων από αυτούς. Τα ανδρογόνα είναι υπεύθυνα για το σχηματισμό των εξωτερικών γεννητικών οργάνων του άρρενος. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει Υ χρωμόσωμα ή τα ανδρογόνα δεν μπορούν να ασκήσουν τη δράση τους, το έμβρυο εξελίσσεται σε θήλυ. Η ανάπτυξη του ουροποιητικού συνδέεται με την ανάπτυξη του γεννη -τικού συστήματος.

Κατά την ενδομήτρια ανάπτυξη του εμβρύου και προς το τέλος της εγκυμοσύνης, παράγονται ειδικές ουσίες που επαλείφουν τις κυψελί -δες των πνευμόνων, για να λειτουργήσουν φυσιολογικά οι πνεύμονες νεογνού
Εικόνα 2.17 Ενδομήτρια ανάπτυξη του εμβρύου.
Η καρδιά αρχικά αναπτύσσεται σαν ένας σωλήνας. Κατά την 4η-5η εβδομάδα της εγκυμοσύνης οι καρδιακοί παλμοί εμ -φανίζονται σε συχνότη τα 65 παλμούς/λεπτό. Η οριστική κυκλοφο -ρία του εμβρύου έχει αναπτυχθεί την 11η εβδομάδα της εγκυμο -σύνης και οι καρδιακοί παλμοί αυξάνονται σε
του νεογνού αμέσως μετά τον τοκετό. Ανα -πνευστικές κινήσεις του εμβρύου παρα -τηρούνται από τη 12η εβδομάδα της εγκυμο -σύνης.
140 παλμούς /λεπτό. Στην εμβρυϊκή κυκλο -φορία η οξυγόνωση του αίματος γίνεται στον πλακούντα και όχι στους πνεύμονες, όπως γίνεται στην κυ -κλοφορία των ενηλί κων. Επίσης βασική διαφορά στην κυκλο -φορία του εμβρύου είναι ότι οι φλέβες μεταφέρουν το καθα -ρό και οξυγονωμένο αίμα οι αρτηρίες το ακάθαρτο με το δι -οξείδιο του άνθρακα. Η εμβρυϊκή κυκλο -φορία με τη μητρι κή κυκλοφορία είναι εντελώς ανεξάρτητες μεταξύ τους. Ανταλ -

Εικόνα 2.18
λάσσουν ουσίες με διαπίδυση, διήθηση και ενεργητική συμμετοχή του πλακούντα.
Το έμβρυο καταπίνει αμνιακό υγρό και από το μέσον της εγκυμοσύ -νης παρατηρούνται περισταλτικές κινήσεις του εντέρου. Η πέψη των κυττάρων και πρωτεϊνών του αμνιακού υγρού έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία του μηκώνιου ή των κοπράνων του εμβρύου . Το μηκώ -νιο συνήθως παραμένει μέσα στο έντερο και εμφανίζεται στο αμνιακό υγρό μόνο κάτω από συνθήκες εμβρυϊκής ασφυξίας.
Στη 10η εβδομάδα της εγκυμοσύνης παράγονται τα λευκοκύτταρα τα οποία παρέχουν την άμυνα του εμβρύου σε διάφορες λοιμώξεις. -

Στο τέλος της 8ης εβδομάδας το μήκος του εμβρύου είναι 4 εκατο -στά. Το χαρακτηριστικό του εμβρύου είναι το μεγάλο κεφάλι στο οποίο διακρίνονται τα μάτια και τα αυτιά του.
Στο τέλος της 16ης εβδομάδας αρχίζει να βγάζει σε όλο του το σώμα χνούδι και εμφανίζονται τα νύχια, το μήκος του είναι 15 εκατοστά.
Στο τέλος της 12ης εβδομάδας το έμβρυο αναγνωρίζεται ως άνθρω -πος, γιατί έχουν σχηματισθεί όλα τα όργανα τα οποία στη συνέχεια θα αναπτυχθούν, φαίνεται το φύλο του παιδιού και έχει μήκος 9 εκατοστά.

Την 28η εβδομάδα της εγκυμοσύνης το βάρος του εμβρύου είναι μεγαλύτερο από 1 κιλό και το μήκος του 35 εκατοστά. Αρχίζει να εμ -φανίζεται σμήγμα στο σώμα του το οποίο το προφυλάσσει από τη διά βρωση του αμνιακού υγρού.
Την 40ή εβδομάδα της εγκυμοσύνης έχει πλήρη ωριμότητα, το βά -ρος του εμβρύου είναι 3,5 κιλά περίπου και το μήκος του 50 εκατοστά περίπου.
Την 36η εβδομάδα της εγκυμοσύνης το βάρος του εμβρύου είναι περίπου 2,5 κιλά και το μήκος του 45 εκατοστά.
την εγκυμοσύνη δημιουργούνται ορισμένες μετα -βολές στον οργανισμό της γυναίκας (Εικόνα 2.19). Αυτές μέχρι ένα ορισμένο σημείο είναι φυσιολογι -κές. Οι υπερβολικές μεταβολές μετατρέπουν τις φυσιολογικές καταστάσεις σε παθολογικές.

Δέρμα
Το δέρμα του προσώπου, του αιδοίου κα -θώς και γύρω από τη θηλή μαστού και κατά μήκος της μέσης γραμμής των κοιλιακών τοιχωμάτων εμφανίζει μελάχρωση . Η μελά -χρωση του δέρματος του προσώπου ονομά ζεται μητρικό χλόασμα . Επίσης, στο δέρμα της κοιλιάς και των μαστών μπορεί να δημι -ουργηθούν ραβδώσεις οι οποίες στην αρχή είναι ρόδινες και στη συνέχεια γίνονται λευκές και παραμένουν σε όλη τη ζωή της γυναίκας. Στην πρόληψη των ραβδώσεων μπορεί να βο -ηθήσουν οι βαζελινούχες κρέμες.

Γεννητικά όργανα
Κατά την εγκυμοσύνη ο κόλπος και το αιδοίο γίνονται υπεραιμικά και εμφανίζουν μελάχρωση. Ο βλεννογόνος παχαίνει και οι πτυχές μεγαλώνουν. Επίσης, το μήκος του κόλπου αυξάνεται.
Εικόνα 2.19 Εγκυμονούσα.
έναρξη του τοκετού το μήκος του εξαφανίζεται (εξάλειψη του τραχή -λου). Ακόμη, η υπερτροφία των αδένων του τραχήλου έχει ως αποτέ λεσμα την παραγωγή τραχηλικής βλέννας που προστατεύει μηχανικά από τις λοιμώξεις.
Ο τράχηλος της μήτρας γίνεται πιο μαλακός από το οίδημα και την υπερπλασία των αδένων του και παίρνει χρώμα κυανέρυθρο. Προς το τέλος της εγκυμοσύνης γίνεται βραχύς και λίγο πριν την

Το μήκος της μήτρας αυξάνεται από 9 εκατοστά σε 32 εκατοστά, το βάρος από 50 γρ. σε 1000 γρ. και η χωρητικότητά της κατά 1000 φορές. Η αύξηση αυτή της μήτρας οφείλεται σε υπερπλασία και υπερ -τροφία των μυϊκών ινών.
Στις ωοθήκες σταματούν να ωριμάζουν τα ωοθυλάκια και μέχρι την 9η εβδομάδα της εγκυμοσύνης υπάρχει το ωχρό σωμάτιο.

Μαστοί
Οι μαστοί διογκώνονται λόγω της υπερπλασίας και υπερτροφίας των μαζικών αδένων με τη δράση των οιστρογόνων, της προγεστερό -νης και της αυξητικής ορμόνης που παράγονται από τον πλακούντα. Η θηλή μεγαλώνει και στην άλω δημιουργούνται μικρές προεξοχές που
ονομάζονται φυμάτια του Montgomery και οφείλονται στην υπερτρο -φία των σμηγματογόνων αδένων. Από τον 3ο με 4ο μήνα της εγκυμο σύνης παράγεται από τα κύτταρα των κυψελίδων των μαστών το πύαρ (πρωτόγαλα).

Καρδιαγγειακό σύστημα
Στη διάρκεια της εγκυμοσύνης αυξάνεται η παροχή αίματος από την καρδιά. Όσον αφορά την αρτηριακή πίεση αυτή πέφτει στην αρχή της εγκυμοσύνης, ενώ αργότερα ανεβαίνει σταδιακά και στο τέλος της είναι περίπου ίση με την αρτηριακή πίεση που είχε η εγκυμονούσα πριν την εγκυμοσύνη. Λόγω της χαλάρωσης των τοιχωμάτων των φλεβών και της φλεβικής στάσεως εμφανίζονται κιρσοί στα κάτω άκρα και στα εξωτερικά γεννητικά όργανα.

Αιμοποιητικό σύστημα
Από τη 12η εβδομάδα της εγκυμοσύνης αυξάνεται ο όγκος του πλάσματος. Επίσης αυξάνεται και ο όγκος των ερυθρών αιμοσφαιρί -ων . Όμως κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ο αιματοκρίτης και η αι μοσφαιρίνη μειώνονται γιατί η αύξηση του όγκου του πλάσματος είναι μεγαλύτερη από την αύξηση του όγκου των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Τα λευκά αιμοσφαίρια αυξάνονται κατά την κύηση.

Αναπνευστικό σύστημα
Με την αύξηση του μεγέθους της μήτρας κατά τη διάρκεια της εγκυ -μοσύνης παρατηρείται άνοδος του διαφράγματος με αποτέλεσμα την ελάττωση της χωρητικότητας του θώρακα. Έτσι σε συνδυασμό με τις αυξημένες ανάγκες σε οξυγόνο μπορεί να εμφανισθεί ταχύπνοια και μερικές φορές δύσπνοια .

Ουροποιητικό σύστημα
Χαρακτηριστική είναι η συχνουρία . Στην αρχή της εγκυμοσύνης οφείλεται στην υπεραιμία της ουροδόχου κύστεως. Στο τέλος της εγκυ -μοσύνης οφείλεται στην υπεραιμία και στην πίεση της ουροδόχου κύ στεως από το κεφάλι του εμβρύου. Σπανίως μπορεί να συμβεί ου -ρολοίμωξη , επειδή πιέζονται οι ουρητήρες από τη μήτρα που είναι διογκωμένη με αποτέλεσμα τη στ άση των ούρων.

Πεπτικό σύστημα
Τα ούλα γίνονται υπεραιμικά και αιμορραγούν εύκολα. Από το δεύ -τερο τρίμηνο της εγκυμοσύνης εμφανίζεται αίσθημα καύσου το οποίο οφείλεται σε παλινδρόμηση του γαστρικού περιεχομένου από το στο -μάχι προς τον οισοφάγο. Επίσης, στην αρχή της εγκυμοσύνης μπο ρεί να παρατηρηθούν ναυτία και έμετοι . Ο μεγάλος αριθμός εμέτων ονομάζεται υπερέμεση . Στην αρχή της εγκυμοσύνης παρατηρείται δυ -
σκοιλιότητα λόγω ατονίας του πεπτικού σωλήνα από τη δράση της προγεστερόνης. Η εμφάνιση αιμορροΐδων είναι συχνή στην εγκυμο -σύνη και οφείλεται στην αυξημένη φλεβική πίεση και τη δυσκοιλιότητα.

Ψυχικές μεταβολές
Η γυναίκα μπορεί να έχει φοβίες, άγχος και μελαγχολία. Επίσης, μπορεί να είναι πολύ ευερέθιστη και χρειάζεται κατανόηση και ειδική μεταχείριση. Σε σπάνιες περιπτώσεις χρειάζεται παρακολούθηση από ψυχίατρο.

Μυοσκελετικό σύστημα
Η εγκυμονούσα για να στηρίξει το σώμα της, λόγω αλλαγής του κέντρου βάρους, παίρνει μια χαρακτηριστική στάση που λέγεται λόρ -δωση της εγκυμοσύνης .
Η διάγνωση της εγκυμοσύνης στηρίζεται στα συμπτώματα της αρ -χόμενης εγκυμοσύνης, στα πιθανά σημεία της εγκυμοσύνης και στα βέβαια σημεία της.

Συμπτώματα της αρχόμενης εγκυμοσύνης
- 2. Η ναυτία και οι έμετοι.
- 1. Η καθυστέρηση της εμμήνου ρύσεως.
- 3. Η αύξηση του βάρους του σώματος.
- 5. Η συχνουρία.
- 4. Η διόγκωση των μαστών.

Πιθανά σημεία της εγκυμοσύνης
- 2. Οι ραβδώσεις στο δέρμα της κοιλιάς και τ ων μαστών.
- 1. Το χλόασμα της εγκυμοσύνης.
- 3. Ευρήματα από τη γυναικολογική εξέταση (Παραπομπή 2β).

Βέβαια σημεία της εγκυμοσύνης
- 2. Η ακρόαση των παλμών του εμβρύου.
- 1. Οι κινήσεις του εμβρύου.
- 3. Η ψηλάφηση των μελών τ ου εμβρύου.
Οι κινήσεις του εμβρύου λέγονται και σκιρτήματα του εμβρύου και γίνονται αντιληπτά μεταξύ της 16ης και 20ής εβδομάδας της εγκυμο -σύνης. Τα σκιρτήματα γίνονται πιο γρήγορα αντιληπτά στις πολύτοκες σε σχέση με τις πρωτότ οκες.
- 4. Η υπερηχογραφική απεικόνιση του εμβρύου.
Η ακρόαση των παλμών του εμβρύου γίνεται είτε με το κλασσικό κοιλιοσκόπιο είτε το σονικέιτ που στηρίζεται στους υπε -ρήχους. Με το κοιλιοσκόπιο γίνεται από τη 17η-20ή εβδομάδα της εγκυμοσύνης, ενώ με το σονικέιτ από την 11η εβδομάδα.

Με το κοιλιακό υπερηχογράφημα ο εν -δομήτριος σάκκος του εμβρύου γίνεται ορατός από την 6η εβδομάδα της εγκυ -μοσύνης. Από την 7η εβδομάδα της εγκυ μοσύνης είναι ορατοί υπερηχογραφικώς οι καρδιακοί παλμοί του εμβρύου , ενώ από τη 10η εβδομάδα είναι ορατά το κε -φάλι , το σώμα και τα μέλη του εμβρύ ου . Από τη 16η εβδομάδα είναι ορατά τα γεννητικά όργανα. (Εικόνα 2.20 έμβρυο 7 εβδομάδων, 2.20α. φαίνονται τα πέλματα, 2.20β. φαίνονται τα γεννητικά όργανα).

Εργαστηριακές εξετάσεις
Όπως προαναφέραμε από τον πλακού -ντα παράγεται η χοριακή γοναδοτροπίνη . Η χοριακή γοναδοτροπίνη μπορεί να ανι -χνευθεί στο αίμα (β-hCG) ή τα ούρα της γυ ναίκας (τεστ κύησης) και χρησιμεύει για τη διάγνωση της εγκυμοσύνης. Η χοριακή γο -ναδοτροπίνη ανιχνεύεται στο αίμα επτά ημέ ρες μετά τη σύλληψη (δηλαδή πριν την κα -θυστέρηση της εμμήνου ρύσεως), ενώ στα ούρα την 6η εβδομάδα της εγκυμοσύνης.
Εικόνα 2.20 έμβρυο 7 εβδομά -δων.
Εικόνα 2.20α. φαίνονται τα πέλματα του εμβρύου.

Εικόνα 2.20β. φαίνονται τα γεννητικά όργανα του εμβρύου.

Προσδιορισμός της πιθανής ημερομηνίας του τοκετού (Π.Η.Τ.)
Η διάρκεια της εγκυμοσύνης στον άνθρωπο ανέρχεται σε 280 ημέρες ή 40 βδομάδες. Η πιθανή ημερομηνία του τοκετού προσδιορίζεται με τον κανόνα του Naegel. Σε γυναίκες με κύκλο 28 ημερών στην 1η ημέρα της τελευταίας εμμήνου ρύσεως (Τ.Ε.Ρ.) προσθέτουμε 10 ημέρες και 9 μήνες ή στην 1η ημέρα της Τ.Ε.Ρ. προσθέτουμε 10 ημέρες και αφαιρούμε 3 μήνες.

Πίνακας. Κανόνας του Naegel για προσδιορισμό της Π.Η.Τ. σε γυναίκες με κύκλο 28 ημερών.
Β. 1η ημέρα της Τ.Ε.Ρ. + 10 ημέρες - 3 μήνες
Α. 1η ημέρα της Τ.Ε.Ρ. + 10 ημέρες + 9 μήνες
Π.χ. η εγκυμονούσα που είχε ως πρώτη ημέρα της τελευταίας εμμή -νου ρύσεως την 5/4/99. Αυτή θα γεννήσει:
> > = 5/4/99
+ > > = 15/1/2000
1. Π.Η.Τ. = 1η ημέρα της Τ.Ε.Ρ. + 10 ημέρες + 9 μήνες
2. Π.Η.Τ. 1η ημέρα της Τ.Ε.Ρ.
+ 10 ημέρες
- 3 μήνες
> > = 5/4/99
- 3 > > = 15/1/2000
Εικόνα 2.21 Πρώτος χειρισμός του Λεοπόλδου. Ψηλάφηση του πυθμένα της μήτρας. Καθορισμός θέσης εμβρύου.

Εικόνα 2.22 Δεύτερος χειρισμός του Λεοπόλδου. Ψηλάφηση των πλαγίων τοιχωμάτων της μήτρας. Καθορισμός θέσης και σχήματος του εμβρύου.
Μια φυσιολογι -κή κύηση και ένας ομαλός τοκετός είναι προϋποθέσεις για την υγεία και τη φυ -σιολογική ανάπτυξη του νέου ατόμου. Την καλή εξέλιξη της εγκυ -μοσύνης παρακολου θεί ο μαιευτήρας και η μαία ή μαιευτής. Η παρακολούθηση γίνε -ται με κλινική εξέταση και εργαστηριακές εξετάσεις.

Κλινική εξέταση
Η εγκυμονούσα πρέπει να επισκέπτε -ται το γιατρό της μια φορά το μήνα, εάν δεν υπάρχει ιδιαίτε -ρος λόγος. Σε κάθε επίσκεψη ελέγχεται η αρτηριακή πίεση, η παρουσία οιδημάτων και το σωματικό βά -ρος. Επίσης, γίνεται επισκόπηση, ψηλά -φηση της κοιλιάς και ακρόαση των παλ -μών του εμβρύου. Η γυναίκα τοποθετείται σε ύπτια θέση με γυ -μνωμένη την κοιλιά της από την ξιφοειδή απόφυση μέχρι την ηβική σύμφυση. Με την επισκόπηση πα -ρατηρούμε το σχήμα και το ύψος της μή -τρας. Η ψηλάφηση γίνεται με τους χειρι -σμούς του Λεοπόλ δου (Εικόνες 2.21, 2.22, 2.23).

Αναμενόμενο ύψος του πυθμένα της μήτρας ανάλογα με την εβδο -μάδα της εγκυμοσύνης

| Εβδομάδα  της εγκυμοσύνης   | Αναμενόμενο ύψος του πυθμένα της μή - τρας         |
|-----------------------------|----------------------------------------------------|
| Τη 12η εβδομάδα             | Στην ηβική σύμφυση                                 |
| Τη 16η εβδομάδα             | Δύο δάκτυλα πάνω από την ηβική σύμφυση             |
| Την 20ή εβδομάδα            | Στο μέσον της ηβικής σύμφυσης και του  ομφαλού     |
| Την 24η εβδομάδα            | Στο ύψος του ομφαλού                               |
| Την 28η εβδομάδα            | Δύο δάκτυλα πάνω από τον ομφαλό                    |
| Την 32η εβδομάδα            | Στο μέσον του ομφαλού και της ξιφοειδούς  απόφυσης |
| Την 36η εβδομάδα            | Στην ξιφοειδή απόφυση                              |
| Την 40ή εβδομάδα            | Δύο δάκτυλα κάτω από την ξιφοειδή απόφυση          |

Σε κάθε επίσκεψη γίνε -ται ακρόαση των καρδιακών παλμών του εμβρύου. Η ακρόαση γίνεται στο σημείο που εφάπτεται η ράχη του εμβρύου στα κοιλιακά τοι -χώματα. Η συχνότητα των παλμών του εμβρύου είναι 120-140 παλμοί ανά λεπτό, δηλαδή περίπου διπλάσιοι από τους παλμούς της μη -τέρας.
-  Το ατομικό ιστορικό της εγκύου.
Στην πρώτη επίσκεψη της εγκύου λαμβάνονται πληρο -φορίες για
-  Το οικογενειακό ιστορι -κό.
-  Την παρούσα κύηση.
-  Το μαιευτικό ιστορικό (προηγούμενες κυήσεις, αποβολές, τοκετούς κ.λπ.).
- Την τελευταία έμμηνο ρύση.

Εξετάσεις στην αρχή της εγκυμοσύνης
Οι εργαστηριακές εξετάσεις που γίνοντ αι είναι οι εξής:
- 2. Παράγοντας Rhesus (παραπομπή 2γ).
- 1. Γενική αίματος. Προσδιορίζεται η αιμοσφαιρίνη, ώστε να απο -κλεισθεί η πιθανότητα αναιμίας.
- 3. Ομάδα αίματος.
Εικόνα 2.23 Τρίτος χειρισμός του Λεοπόλδου. Ψηλάφηση της μήτρας πάνω από την ηβική σύμφυση. Εμπέδωση.
- 4. Ηλεκτροφόρηση της αιμοσφαιρίνης για να διαπιστωθεί εάν η εγκυμονούσα είναι φορέας μεσογειακής αναιμίας.
- 6. Έλεγχος για ερυθρά, ηπατίτιδα Β και C, τοξοπλάσμωση, κυτ -ταρομεγαλοϊό, σύφιλη και ΗIV.
- 5. Γενική ούρων . Αναζητάται η ύπαρξη γλυκόζης ή λευκώματος στα ούρα.
- 7. Υπερηχογράφημα για τον καθορισμό της ηλικίας της κύησης και της θέσης εμφύτευσης του κυήματος.

Η γενική ούρων επαναλαμβάνεται κάθε μήνα, ενώ η γενική αίματος επαναλαμβάνεται τρεις με τέσσερις φορές σε όλη τη διάρκεια της εγκυ -μοσύνης. Τη 16η εβδομάδα πρέπει να γίνεται καλλιέργεια ούρων σε όλες τις εγκυμονούσες.

Εξετάσεις στο τρίτο τρίμηνο της κύησης
Κάθε έγκυος πρέπει να εξετάζεται για διαβήτη μεταξύ της 24ης και 28ης εβδομάδας της εγκυμοσύνης. Επίσης, πρέπει να γίνεται σε όλες τις γυναίκες έλεγχος των ούρων και του κολποτραχηλικού υγρού για β-αιμολυτικό στρεπτόκοκκο ομάδας Β . Επίσης, την 32η εβδομάδα της εγκυμοσύνης γίνεται ένα νέο υπερηχογράφημα για να ελεγχθεί εάν το έμβρυο αναπτύσσεται κανονικά.
Προγεννητικός έλεγχος είναι οι ειδικές εξετάσεις που γίνονται είτε στη μητέρα είτε στο έμβρυο με σκοπό την έγκαιρη διάγνωση ανωμαλι -ών του εμβρύου και την ανάλογη αντιμετώπισή τους. Ο προγεννητικός έλεγχος γίνεται στις παρακάτω περιπτώσεις:

- Γνωστή χρωμοσωμική ανωμαλία σε έναν από τους δύο γονείς
-  Ηλικία της εγκυμονούσας άνω των 35 ετών
-  Ιστορικό γέννησης παιδιού με χρωμοσωμική ανωμαλία (σύνδρο -μο Down)
-  Ιστορικό μεταβολικού νοσήματος στην οικογένεια
-  Ιστορικό αιματολογικής νόσου (π.χ. μεσογειακή αναιμία, αιμορρο -φιλία)
- Κίνδυνος για ανωμαλίες του Κ.Ν.Σ.
-  Μέτρηση αυχενικής πτυχής. Γίνεται μεταξύ της 11ης και 13ης εβδομάδας.

Ο προγεννητικός έλεγχος περιλαμβάνει τις παρακάτω εξετάσεις:
-  Τριπλό τεστ (Α τεστ) . Γίνεται τη 16η εβδομάδα της εγκυμοσύνης. Μετρώνται στον ορό του αίματος της εγκύου τρεις ορμόνες: η οιστριό -λη, η α-εμβρυϊκή πρωτεΐνη και η ελεύθερη β-hCG (χοριακή γοναδοτρο πίνη). Με τις τιμές των ορμονών αυτών σε συνδυασμό με την ηλικία της γυναίκας και το υπερηχογράφημα υπολογίζεται η πιθανότητα να γεννηθεί παιδί με κάποια ανωμαλία.
-  Ανατομικό υπερηχογράφημα . Γίνεται την 20ή εβδομάδα της εγκυμοσύνης και αναζητούνται ανωμαλίες στη διάπλαση του εμβρύου (Εικόνα 2.24).

-  Λήψη τροφοβλάστης. Γίνε -ται μεταξύ 10ης και 12ης εβδο μάδας της εγκυμοσύνης. Η λήψη γίνεται με παρακέντηση των κοι -λιακών τοιχωμάτων με τη βοή θεια των υπερήχων. Λαμβάνεται τροφοβλαστικός ιστός που εξετά -ζεται. Η απάντηση βγαίνει σε 24 ώρες.
Εικόνα 2.24 Υπερηχογραφικός έλεγχος στην εγκυμοσύνη.
ται αμνιακό υγρό το οποίο εξετάζεται. Η απάντηση βγαίνει μετά από 3 εβδομάδες (Εικόνα 2.25).
-  Αμνιοπαρακέντηση. Η αμνιοπαρακέντηση γίνεται μεταξύ 15ης και 17ης εβδομάδας της εγκυμο -σύνης. Γίνεται με παρακέντηση των κοιλιακών τοιχωμάτων με τη βοήθεια των υπερήχων. Λαμβάνε -
- Οι νόσοι που μπορεί να ελεχθούν προγεννητικά φαίνονται στον πα -ρακάτω πίνακα.
-  Ανωμαλίες του Κ.Ν.Σ. (π.χ. δισχιδής ράχη, μηνιγγομυελοκήλη)
-  Διάφορες χρωμοσωμικές ανωμαλίες (π.χ. σύνδρομο Down)
- Αιματολογικές νόσοι (π.χ. μεσογειακή αναιμία)
- Δερματικές νόσοι
- Ινοκυστική νόσος κ.λπ.
-  Διαταραχές του μεταβολισμού

Εικόνα 2.25 Αμνιοπαρακέντηση.
Η διατροφή της εγκύου πρέπει να είναι πλούσια: σε πρωτεΐνες (κρέας, γάλα, ψάρια),
-  σε πρωτεΐνες (κρέας, γάλα, ψάρια),
-  βιταμίνες και μέταλλα.
- υδατάνθρακες (π.χ. δημητριακά, χόρτα, φρούτα),
Συνήθως δε χρειάζεται επιπρόσθετο ασβέστιο, γιατί οι γυναίκες το παίρνουν με το γάλα ή το τυρί. Η έγκυος χρειάζεται επιπρόσθετη χο -ρήγηση σιδήρου και μικρή ποσότητα φυλλικού οξέος καθημερινά μετά την 20ή εβδομάδα της εγκυμοσύνης.
Η έγκυος πρέπει καθημερινά να φροντίζει την καθαριότητα του σώματός της (ντουζ).

Η αύξηση του σωματικού βάρους δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 10 κιλά. Χρειάζεται συχνή παρακολούθηση από την ίδια.
Πρέπει να γίνεται καθημερινά περιποίηση και επάλειψη του δέρ -ματος της κοιλιάς και του στήθους με βαζελινούχες κρέμες ώστε να αποφευχθεί η δημιουργία ραβδώσεων. Επίσης πρέπει να φοράει ειδι -κή ζώνη της εγκυμοσύνης και στηθόδεσμο μετά την 20ή εβδομάδα της κύησης για να αποφευχθεί η χαλάρωση των κοιλιακών τοιχωμάτων και του στήθους. Η ζώνη επίσης την προστατεύει από την οσφυαλγία. Οι θηλές καθαρίζονται καθημερινά και γίνονται ορισμένες ασκήσεις για να προετοιμασθούν για το θηλασμό. Η συνουσία επιτρέπεται μέχρι την 36η εβδομάδα εάν δεν υπάρχει ιδιαίτερο πρόβλημα.

Τα ταξίδια δε θεωρούνται επικίνδυνα κατά την εγκυμοσύνη. Όμως η έγκυος θα πρέπει να κινείται κάθε 2 ώρες για να αποφευχθεί η φλεβική στάση του αίματος και ο κίνδυνος θρομβοφλεβίτιδας.
Η καλύτερη άσκηση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι το κα -θημερινό περπάτημα και το κολύμπι (Εικόνα 2.26).
Η καθημερινή ανάπαυση (Εικόνα 2.27) μετά το μεσημεριανό φα -γητό είναι απαραίτητη. Τη νύχτα θα πρέπει να κοιμάται 8 ώρες περί
Εικόνα 2.26 Κολύμπι.
που. Την ώρα του ύπνου θα πρέπει κάτω από τα πόδια να υπάρχει ένα μαξιλάρι για να βοηθάει την επαναφορά του αίματος στην καρδιά.

Τα ρούχα που θα φορά -ει η έγκυος πρέπει να είναι ευρύχωρα. Απαγορεύονται οι καλτσοδέτες γιατί εμπο -δίζουν τη φλεβική κυκλοφο ρία. Τα παπούτσια πρέπει να είναι ευρύχωρα με μικρό και μονοκόμματο τακούνι.
Η έγκυος μπορεί να ερ -γάζεται με την προϋπόθε ση ότι η φύση της εργασίας δεν της δημιουργεί υπερκό -πωση και προβλήματα στην κύηση.
Υγιεινή των δοντιών: Οι εγκυμονούσες μπορεί να παρουσιάσουν και μάλιστα συχνότερα από τις άλλες γυναίκες προβλήματα με τα δό -ντια τους. Επιτρέπεται και πρέπει να γίνεται η κατάλληλη οδοντική θε ραπεία σ' όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Η λήψη αλκοολούχων ποτών πρέπει να αποφεύγεται στη διάρ -κεια της εγκυμοσύνης, γιατί προκαλεί το εμβρυϊκό αλκοολικό σύνδρομο με καθυστέρηση στην ενδομήτρια ανάπτυξη και συγγενείς ανωμαλίες.
Το κάπνισμα αποτελεί μεγάλο κίνδυνο στην εγκυμοσύνη. Οι επι -πτώσεις του καπνίσματος στη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι ο πρόω ρος τοκετός και το χαμηλό βάρος γέννησης των νεογνών.
Η λήψη φαρμάκων πρέπει να αποφεύγεται, γιατί τα περισσότερα φάρμακα περνούν στον πλακούντα και δημιουργούν προβλήματα στο έμβρυο, π.χ. συγγενείς ανωμαλίες. Η λήψη των φαρμάκων πρέπει να γίνεται μόνο μετά από οδηγία του Μαιευτήρα - Γυναικολόγου.

Ψυχοπροφυλακτική προετοιμασία: είναι η ψυχική και σωματική προετοιμασία της εγκύου, ώστε να γνωρίζει την ώρα του τοκετού πώς θα αντιμετωπίσει το κάθε στάδιο του τοκετού χωρίς φόβο και άγχος. Η ψυχοπροφυλακτική προετοιμασία γίνεται με ενημέρωση, αναπνευστι -κές, σωματικές ασκήσεις και χαλάρωση.
Στη διάρκεια της εγκυμοσύνης η Μαία ή ο Μαιευτής αναλαμβάνει την ψυχοπροφυλακτική προετοιμασία της εγκυμονούσας.
Ενημέρωση: Γίνεται μία προσπάθεια να καταλάβει η εγκυμονούσα τι είναι τοκετός και τι πρόκειται να συμβεί σε κάθε στάδιό του. Υπεύθυ -νες για το φόβο της γυναίκας είναι η άγνοια και η προκατάληψη.

Σωματικές ασκήσεις: Είναι μια σειρά από ασκήσεις που πρέπει όχι μόνο να μάθει η γυναίκα, αλλά να τις επαναλαμβάνει συχνά στο τελευ -ταίο τρίμηνο της εγκυμοσύνης (ασκήσεις σκελετού-διαφράγματος και μυών).
Αναπνευστικές ασκήσεις: Η γυναίκα μαθαίνει ν' αναπνέει σωστά. Αποτέλεσμα είναι η καλή οξυγόνωση της μήτρας και κατά συνέπεια του εμβρύου.
Χαλάρωση: Στις συνεδρίες θα πρέπει η γυναίκα να μάθει να χα -
Η ψυχοπρο -φυλακτική προε τοιμασία γίνεται στους τελευταί -ους μήνες της εγκυμοσύνης σε ομαδικά μαθή -ματα και σε ειδι κά διαμορφωμέ -νο χώρο.

Εικόνα 2.27 Ανάπαυση.
λαρώνει κατά τη διάρκεια των συσπάσεων της μήτρας και στα μεσοδιαστήματα αυτών (ειδικές ασκήσεις χαλά -ρωσης).
Πολύδυμη ονομάζεται η κύηση στην οποία κυοφορούνται μέσα στη μήτρα κατά τον ίδιο χρόνο περισσότερα από ένα έμβρυα (Εικόνα 2.28). Η πολύδυμη κύηση διακρίνεται σε μονοωογενή και πολυωογενή . Τα μονοωογενή κυήματα προέρχονται από ένα ωάριο και έχουν τα παρα -κάτω χαρακτηριστικά (Εικόνα 2.29):
Εικόνα 2.28 Πολύδυμη κύηση.
- Όμοιους σωματικούς χαρακτήρες (μοιάζουν μετα -ξύ τους).
-  Ίδιο φύλο.
-  Ίδια δακτυλικά αποτυ -πώματα.
- Κοινό ή ξεχωριστό άμνιο.
-  Κοινό πλακούντα.
-  Κοινό χόριο.
-  Το φύλο δεν είναι απα -ραίτητα το ίδιο.
- Τα πολυωογενή κυήματα προέρχονται από δύο ωάρια και έχουν τα παρακάτω χα -ρακτηριστικά (Εικόνα 2.30):
-  Μοιάζουν μεταξύ τους απλά σαν αδέλφια.

Εικόνα 2.29 Δίδυμος κύηση μονοωογενή δίδυμα.
-  Διαφορετικό πλακούντα.
- Διαφορετικό αμνιακό σάκκο.

Ανακεφαλαίωση
Γονιμοποίηση είναι η συ -νένωση των δύο γεννητικών κυττάρων, δηλαδή του ωαρί -ου και του σπερματοζωαρίου. Κάθε ανθρώπινος οργανι -σμός και κατά συνέπεια κάθε γονιμοποιημένο ωάριο, που είναι το πρώτο κύτταρο του οργανισμού, έχει 23 ζεύγη χρωμοσωμάτων. Το ένα ζευ -γάρι από αυτά καθορίζει το φύλο του παιδιού και λέγεται φυλετικό . Το γονιμοποιημένο ωάριο εμφυτεύεται στη μήτρα και από αυτό σχηματίζεται το έμβρυο, οι εμβρυϊκοί υμένες και ο πλακούντας. Ο πλακού -ντας συνδέει το έμβρυο με τη μητέρα και βοηθά να γίνονται οι βασικές λειτουργίες του εμ -

Εικόνα 2.30 Δίδυμος κύηση - πολυωογενή δίδυμα.
βρύου (αναπνοή και θρέψη). Επίσης είναι ενδοκρινικό όργανο και δρα σα φίλτρο. Τα όργανα του εμβρύου σχηματίζονται στο πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης και στα επόμενα τελειοποιούνται.
Η πρώτη ένδειξη της εγκυμοσύνης είναι η καθυστέρηση της εμμήνου ρύσεως. Η διάγνωση γίνεται με το test κυήσεως. Με τους υπερήχους ελέγχουμε τη θέση εμφύτευσης του κυήματος και υπολογίζουμε την πι -θανή ημερομηνία τοκετού. Από την ημερομηνία της τελευταίας εμμήνου ρύσεως υπολογίζουμε επίσης την πιθανή ημερομηνία του τοκετού.

Στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, παρατηρούνται μια σειρά από φυ -σιολογικές μεταβολές στο σώμα της εγκυμονούσας. Σκοπό έχουν να εξυπηρετήσουν το κύημα που αναπτύσσεται και να προετοιμάσουν τη γυναίκα για την περίοδο της λοχείας και του θηλασμού. Οι κυριότερες είναι: Η αύξηση του μεγέθους και της περιεκτικότητας της μήτρας, η διόγκωση των μαστών και η έναρξη της παραγωγής γάλακτος.
Η εγκυμονούσα, εάν δεν υπάρχει ιδιαίτερος λόγος, επισκέπτεται το γιατρό της μία φορά το μήνα. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης πρέ -πει να κάνει ορισμένες εξετάσεις που τις υποδεικνύει ο γιατρός της, για την εξασφάλιση της υγείας της και τ ου παιδιού της.

- Η διατροφή της εγκύου πρέπει να είναι πλήρης σε θρεπτικά συ -στατικά, βιταμίνες και μέταλλα. Η αύξηση του σωματικού βάρους δεν πρέπει να ξεπερνά τα δέκα (10) κιλά.
- Ο προγεννητικός έλεγχος γίνεται σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως σε εγκυμονούσες μεγάλης ηλικίας και σε περιπτώσεις με βεβαρημένο κληρονομικό ιστορικό. Βοηθά να διαγνωστούν αρρώστιες, όπως ανω -μαλίες του Κ.Ν.Σ., αιματολογικές νόσοι κ.λπ.
Η εγκυμοσύνη δεν είναι αρρώστια, είναι μία φυσιολογική κατάστα -ση στην οποία, αν δεν υπάρχει ιδιαίτερος λόγος, η γυναίκα συνεχίζει κανονικά την προηγούμενη ζωή της, αλλά με μέτρο. Απαγορεύεται το κάπνισμα, το αλκοόλ και η λήψη φαρμάκων χωρίς τη συνεννόηση με το γιατρό.

Ερωτήσεις
- 1. Τι είναι η γονιμοποίηση; Πού συμβαίνει; Πού εμφυτεύεται το κύημα;

2. Συμπληρώστε τα κενά:
Τα σπερματοζωάρια παράγονται ................. ........... . Το ωάριο απελευθερώνεται από .......... ...................της ωοθήκης. Κάθε σπερματοζωάριο έχει ........... χρωματοσώματα. Κάθε ωάριο έχει ...... χρωματοσώματα. Το γονιμοποιημένο ωάριο έχει ........χρωμα -τοσώματα, δηλ. ……… ζεύγη χρωματοσωμάτων. ........ ζεύγος χρωματοσωμάτων λέγεται ................... και καθορίζει το φύλο του παιδιού. Τα φυλετικά χρωματοσώματα του άντρα είναι τα .......... και της γυναίκας τα …..... .

- 3. Πόσα χρωματοσώματα κληρονομεί ο άνθρωπος από τον πατέρα του και πόσα από τη μητέρα του;
- 4. Το φύλο του παιδιού καθορίζεται από τον πατέρα ή τη μητέρα; Εξηγήστε πώς γίνεται.
- 5. Πώς εξελίσσεται το γονιμοποιημένο ωάριο; Από ποια στάδια ανάπτυξης περνά;
- 6. Τι είναι οι λάχνες; Σε τι χρησιμεύουν;
- 7. Τι είναι ο πλακούντας; Από πού προέρχεται; Ποιες οι λειτουργίες του; Συνδέεται με το έμβρυο και πώς;
- 8. Τι είναι το αμνιακό υγρό; Από πού παράγεται; Σε τι χρησιμεύει;
- 9. Ποια αγγεία εξυπηρετούν την εμβρυϊκή κυκλοφορία; Ποιες είναι οι βασικές διαφορές της εμβρυϊκής κυκλοφορίας από την κυκλο -φορία μετά τον τοκετό;
- 10. Ποιες από τις φυσιολογικές αλλαγές του σώματος στην εγκυμο -σύνη θεωρείτε σημαντικότερες και γιατί;

11. Πιθανά σημεία εγκυμοσύνης. Σημειώστε μία απάντηση:
- β. Πρωινή ναυτία
- α. Καθυστέρηση εμμήνου ρύσεως
- γ. Αιμορραγία από τον κόλπο
- ε. α+β+γ
- δ. Διόγκωση μαστών
- στ. α+β+δ

12. Σημειώστε ποιο είναι το σωστό και ποιο το λάθος
- β. Η καθυστέρηση της αναμενόμενης εμμήνου ρύσεως είναι πι -θανό σημείο εγκυμοσύνης
- α. Η εγκυμοσύνη είναι δύσκολο να διαγνωστεί στα αρχικά στάδια
- γ. Η διάγνωση της εγκυμοσύνης γίνεται με βεβαιότητα, με προσ -διορισμό της χοριακής γοναδοτροπίνης στο αίμα ή στα ούρα
- ε. Η καθυστέρηση της εμμήνου ρύσεως δε σημαίνει πάντα εγκυ -μοσύνη
- δ. Η εξέταση με υπερήχους είναι επικίνδυνη και καλό είναι να αποφεύγεται στην αρχή της εγκυμοσύνης
- 13. Φίλη σας, ηλικίας 20 ετών, σας λέει πως έχει καθυστέρηση της εμμήνου ρύσεως 15 ημέρες, έχει ναυτία κάθε πρωί και το στή -θος της είναι διογκωμένο. Τι θα σκεφτείτε; Τι θα τη ρωτήσετε για να το επιβεβαιώσετε; Τι θα τη συμβουλεύατε να κ άνει;
- 14. Τι είναι τα μονοωογενή και τι τα πολυωογενή πολύδυμα; Ανα -φέρετε τα βασικά χαρακτηριστικά τους.
- 15. Αναφέρετε τις βασικές εργαστηριακές εξετάσεις που πρέπει να κάνει μια γυναίκα στην αρχή της εγκυμοσύνης της.
- 16. Τι πρέπει να εξετάζεται από το γιατρό της σε κάθε επίσκεψη της εγκύου;
- 17. Σε ποιες περιπτώσεις γίνεται προγεννητικός έλεγχος; Ποιες εί -ναι οι εξετάσεις που γίνονται και ποιες νόσοι κυρίως ελέγχο νται;
- 18. Ποια είναι η διάρκεια της φυσιολογικής εγκυμοσύνης;
- 19. Πώς υπολογίζεται η Π.Η.Τ.; Δώστε ένα παράδειγμα.

Δραστηριότητες
- 1. Συζητήστε σχετικά με τη γονιμότητα του άντρα και της γυναίκας. Υπάρχουν διαφορές; Μπορείτε να τις επισημάνετε;
- 2. Διαμορφώστε ένα σύντομο κατάλογο οδηγιών που θα προτεί -νατε σε μια έγκυο, για να έχει ομαλή εγκυμοσύνη. Υπάρχουν κάποια σημεία που θα τονίζατε ιδιαιτέρως και γιατί;
- 3. Διαμορφώστε ένα ερωτηματολόγιο που θ' απευθύνατε σε μία έγκυο για να πάρετε τις πληροφορίες κρίνετε αναγκαίες για την ίδια και την εγκυμοσύνη της.

3η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΤΟΚΕΤΟΣ
-  Ορισμοί
-  Παραλαβή επιτόκου
-  Παράγοντες που επιδρούν στην έναρξη του τοκετού
-  Στάδια του τοκετού
-  Περιγραφή του εμβρυϊκού κρανίου
-  Μηχανισμός του φυσιολογικού τοκετού
-  Πρώιμες παθήσεις του νεογνού
-  Τραυματικές βλάβες του νεογνού
-  Νοσηλευτική φροντίδα του νεογνού
3η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΤΟΚΕΤΟΣ
Τοκετός ονομάζεται η έξοδος του εμβρύου μαζί με τα εξαρτήματά του από τη μήτρα μέσω του πυελογεννητικού σωλήνα της γυναίκας.
Αν γίνει από την 20ή μέχρι την 27η εβδομάδα έχουμε τον πρώιμο τοκετό.

Αν η έξοδος του εμβρύου γίνει μέχρι την 20ή εβδομάδα, πρόκειται για αποβολή .
Από την 27η μέχρι και την 37η εβδομάδα της εγκυμοσύνης πρόκει -ται για πρόωρο τοκετό.
Χαρακτηριστικό του τοκετού είναι οι ωδίνες. Ωδίνα είναι η περιοδική συστολή της μήτρας που συνοδεύεται από κάποιο πόνο.
Μετά την 38η εβδομάδα μέχρι και την 40ή είναι ο τελειόμηνος τοκετός. Στη συνέχεια αρχίζει η παράτ αση της εγκυμοσύνης.
Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης παρατηρούνται μικροσυστολές χωρίς πόνο. Οι συστολές αυτές μπορεί να είναι αντιληπτές από την εγκυμονούσα. Προς το τέλος της εγκυμοσύνης συμβάλλουν στην εμπέ -δωση της προβάλλουσας μοίρας του εμβρύου και στην εξάλειψη του τραχήλου. Οι συστολές αυτές ονομάζονται προπαρασκευαστικές .

Σχήμα του εμβρύου είναι η σχέση του επιμήκη άξονα του εμβρύου με τον επιμήκη άξονα της μήτρας. Διακρίνεται σε κάθετο, εγκάρσιο και λοξό.
Θυλάκιο ονομάζεται το τμήμα των εμβρυϊκών υμένων που προβάλ -λει μέσα από το τραχηλικό στόμιο.
Θέση του εμβρύου είναι η σχέση των μελών του εμβρύου με το κορμί του. Φυσιολογικά το κεφάλι το εμβρύου είναι προς το στέρνο, τα χέρια σταυρωμένα, οι μηροί διπλωμένοι προς την κοιλιά και οι κνήμες προς τους μηρούς.
Εμπέδωση του εμβρύου έχουμε, όταν το κεφάλι μπαίνει στη μικρή πύελο και ακινητοποιείται. Στις πρωτότοκες η εμπέδωση γίνεται στο τέλος του 8ου με αρχές του 9ου μήνα. Στις πολύτοκες η εμπέδωση γίνεται είτε προς το τέλος της κύησης είτε κατά την ώρα του τοκετού.

Προβολή του εμβρύου είναι το τμήμα του εμβρύου που βρίσκεται στο κατώτερο τμήμα της μήτρας πάνω από την είσοδο της πυέλου. Εάν προβάλλει το κεφάλι, έχουμε την κεφαλική προβολή , ενώ, εάν προβάλλουν τα ισχία, την ισχιακή προβολή . Στην κεφαλική προβολή, αν οδηγό σημείο είναι η μικρή πηγή, έχουμε την ινιακή προ -βολή, αν είναι η μεγάλη πηγή, έχουμε τη βρεγματική προβολή, αν είναι το ριζορίνιο, έχουμε τη μετωπική προβολή και αν είναι το πηγούνι, έχουμε την προσωπική προβολή.
Η εισαγωγή της επιτόκου στο μαιευτήριο θα γίνει από το τμήμα πα -ραλαβής. Η μαία ή ο μαιευτής που είναι στο τμήμα αυτό είναι υποχρε ωμένοι να συμπληρώσουν το ιστορικό, να κάνουν κοιλιακή εξέταση, να ακούσουν τους παλμούς του εμβρύου, να ελέγξουν εάν έχει σπάσει το θυλάκιο και τελευταία γίνεται η κολπική εξέταση για να διαπιστώσουν:

-  Τη διαστολή του τραχήλου της μήτρας.
-  Το ύψος της κεφαλής του εμβρύου.
- Εάν υπάρχει πριν από την προβάλλουσα μοίρα ομφαλίδα.
- Τη θέση της προβολής.
Ακολουθεί ο ευπρεπισμός των εξωτερικών γεννητικών οργάνων, ο υποκλυσμός, το λουτρό και στη συνέχεια η γυναίκα μεταφέρεται στην αίθουσα ωδίνων.
Η έναρξη του τοκετού αποδίδεται στην παραγωγή προσταγλανδι -νών από τον πλακούντα και το μυομήτριο, στην αύξηση των οιστρογό νων, στη μείωση της προγεστερόνης και στην απελευθέρωση ωκυτοκί -νης από την υπόφυση. Η ρήξη του θυλακίου (αυτόματη ή τεχνητή) είναι ένας άλλος παράγοντας έναρξης του τοκετού.

Όπως είναι γνωστό, χαρακτηριστικό του τοκετού είναι οι ωδίνες . Αρχίζουν με την έναρξη του τοκετού και συνεχίζονται και στα δύο στά -δια. Οι ωδίνες είναι περιοδικές και με την πρόοδο του τοκετού πυκνώ νουν και γίνονται πιο δυνατές. Στην αρχή παρατηρούνται κάθε 20-30 λεπτά και διαρκούν περίπου 30 δευτερόλεπτα. Καθώς προχωράει ο το -κετός, οι ωδίνες πυκνώνουν προοδευτικά και διαρκούν περισσότερο. Στο τέλος εμφανίζονται ανά ένα λεπτό και διαρκούν ένα λεπτό. Έτσι, με αυτές τις ωδίνες στο πρώτο στάδιο, επιτυγχάνεται η διαστολή του τρα -χήλου της μήτρας. Για να διαπιστώσουμε τη διαστολή εξετάζουμε τη γυναίκα από τον κόλπο. Σήμερα, η διαστολή του τραχήλου μετριέται σε εκατοστά π.χ. η τελεία διαστολή αντιστοιχεί σε 10 εκατοστά περίπου.

Η ωδίνα έχει τα εξής χαρακτηριστικά (Εικόνα 3.1): Αρχή, ακμή, πα -ρακμή και παύλα.
Κατά τη διάρκεια της ωδίνας η γυναίκα αισθάνεται την κοιλιά της να πετρώνει, πόνο στη μέση και στο υπογάστριο, που σε λίγο υποχωρεί. Όλες οι ωδίνες αρχίζουν από τον πυθμένα της μήτρας και κατευθύνο -νται προς τον τράχηλό της.
Ο τοκετός έχει τρία στάδια που είναι τα εξής:
- Το στάδιο της εξώθησης και
-  Το στάδιο της διαστολής,
-  Το στάδιο της υστεροτοκίας.

Το στάδιο της διαστολής
Αρχίζει με την έναρξη του τοκετού και τελειώνει με την τελεία διαστο -λή του τραχήλου της μήτρας (10 εκατοστά) (Εικόνα 3.2). Στις πρωτότο κες έχει διάρκεια περίπου 15 ώρες, ενώ στις πολύτοκες περίπου 8 ώρες.
Εικόνα 3.1 Χαρακτηριστικά της ωδίνας.
Εικόνα 3.2

Το στάδιο της εξώθησης
Αρχίζει από την τελεία διαστολή του τραχήλου και τελειώνει με τη γέννηση του εμβρύου. Το στάδιο της εξώθησης διαρκεί κατά μέσο όρο 40 λεπτά στις πρωτότοκες και 20 λεπτά στις πολύτοκες. Γενικά το στά -διο της εξώθησης δεν πρέπει να διαρκεί περισσότερο από 1 ώρα.
-  Αλλάζουν μορφή οι ωδίνες.
Σε αυτό το στάδιο η γυναίκα αυξάνει την ενδοκοιλιακή πίεση περιο -δικά κατά τη διάρκεια των συστολών της μήτρας. Τα κλινικά σημεία που βοηθούν στη διάγνωση της εξώθησης είναι:
- Η επίτοκος σφίγγεται, ιδρώνει και έχει το αίσθημα της αφόδευσης.

-  Υπάρχει άφθονη έκκριση από τον κόλπο, η οποία είναι αιματηρή και βλεννώδης.
Εξώθηση: Η επίτοκος πρέπει να βρίσκεται σε ύπτια θέση. Αγκαλιάζει με τα χέρια της τους μηρούς προς την κοιλιά, παίρνει μια βαθειά ανά -σα, φέρνει το σαγόνι της προς το στήθος, κρατάει την αναπνοή της και σπρώχνει προς το περίνεο, όπως ακριβώς στην αφόδευση. Πριν από την εξώθηση, ελέγχεται η διαστολή, για να διαπιστωθεί ότι πρόκειται για τελεία διαστολή και μόνο τότε πρέπει να αρχίσει η εξώθηση. Μετά από κάθε εξώθηση υποχρεωτικά πρέπει να ελέγχονται οι εμβρυϊκοί παλμοί.

-  Καθώς κατεβαίνει το κεφάλι το περίνεο τεντώνεται και ανοίγει ο δακτύλιος του πρωκτού και η αιδοιική σχισμή.

Προετοιμασία για τον τοκετό
Όταν το κεφάλι του εμβρύου φθάσει στο κατώτερο μέρος των γεν -νητικών οργάνων, τότε το περίνεο αρχίζει να εκτείνεται και η επίτοκος μεταφέρεται στην αίθουσα τοκετών. Το κρεβάτι της χωρίζεται στη μέση για τις ανάγκες του τοκετού. Τα πόδια της πρέπει να είναι σε απαγωγή φορώντας ποδονάρια*. Ακολουθεί αντισηψία των γεννητικών οργάνων. Μετά από κάθε εξώθηση το κεφάλι του εμβρύου κατεβαίνει περισσό -τερο. Μόλις αρχίσει να φαίνεται από τη σχισμή του αιδοίου θα πρέπει να γίνει καλή υποστήριξη του περινέου, με αποστειρωμένο πανί, για να μην γίνει ρήξη του περινέου ή επέκταση της περινεοτομίας. Παράλ -ληλα βοηθάμε στην έκταση της κεφαλής για να διευκολυνθεί η έξοδός της. Αναλόγως με την ελαστικότητα του περινέου γίνεται η περινεοτο -μία προκειμένου να αποφευχθεί η ρήξη του περινέου και μελλοντικές προπτώσεις των γεννητικών οργάνων.

Η περινεοτομία γίνεται με ψαλίδι, αφού προηγηθεί τοπική αναισθησία. Η τομή θα γίνει είτε στη μέση προς το δακτύλιο, δηλαδή στην 6η ώρα (μέση τομή) είτε στα πλάγια στην 5η ώρα ή στην 7η ώρα (πλάγια τομή).

Στάδιο υστεροτοκίας
Το στάδιο της υστεροτοκίας αρχίζει μετά τη γέννηση του νεογνού και τελειώνει μετά τη γέννηση του πλακούντα και των εμβρυϊκών υμένων.
-  Το νεογνό (τραυματισμός του Κ.Ν.Σ.)
Αμέσως μετά την έξοδο του εμβρύου γίνεται η απολίνωση του ομ -φαλίου λώρου και αρχίζει η αναπνευστική λειτουργία του νεογνού. Εάν για οποιοδήποτε λόγο καθυστερήσει η έναρξη της αναπνευστικής λει -τουργίας υπάρχει φόβος να δημιουργηθεί βλάβη στο Κ.Ν.Σ. από ανο ξία. Τα αίτια είναι δυνατόν να προέρχονται από:

- Τη μητέρα (π.χ. αιμορραγίες)
Με την έξοδο του εμβρύου η μήτρα αδειάζει από το περιεχόμενό της, συρρικνώνεται και συνεχίζει να συστέλλεται. Τη συστολή των τοι -χωμάτων της μήτρας δεν ακολουθεί ο πλακούντας και έτσι αποκολ λάται. Μετά την υστεροτοκία χορηγούνται ενδομυϊκώς ή ενδοφλεβίως μητροσυσπαστικά φάρμακα. Γίνεται η επισκόπηση του πλακούντα και των εμβρυϊκών υμένων και ακολουθεί η συρραφή του περινέου. Σε 1-2 ώρες μεταφέρεται η λεχωίδα στο δωμάτιό της.
-  Τον πλακούντα (π.χ. κόμπος ή περίσφιξη του ομφαλίου λώρου, αποκόλληση του πλακούντα).

Επισκόπηση πλακούντα και εμβρυϊκών υμένων
Επιβάλλεται ο προσεκτικός έλεγ -χος του πλακούντα και των εμβρυϊκών υμένων για τυχόν αιμορραγίες. Η επι -σκόπηση αρχίζει πρώτα από τους εμ βρυϊκούς υμένες και ελέγχεται η ακε -ραιότητά τους. Στη συνέχεια εξετάζεται η εμβρυϊκή επιφάνεια του πλακούντα μήπως και παρουσιάζουν διακοπές τα αγγεία. Τέλος επισκοπείται η μητρική του επιφάνεια μετά από καλό σκούπι -σμα των κοτυληδόνων ή κάτω από τρε χούμενο νερό για να φύγουν οι θρόμβοι και να διαπιστωθεί η ακεραιό τητά του.

Στις Εικόνες 3.3 έως 3.16 φαίνεται ένας φυσιολογικός τοκετός.
Εικόνα 3.4
Εικόνα 3.6
Εικόνα 3.7Εικόνα 3.3
Εικόνα 3.5
Εικόνα 3.8
Εικόνα 3.9Εικόνα 3.10
Εικόνα 3.11
Εικόνα 3.12
Εικόνα 3.13
Εικόνα 3.14
Εικόνα 3.15Εικόνα 3.16
Περιγραφή του εμβρυϊκού κρανίου (Εικόνα 3.17)
Τα οστά του εμβρυϊκού κρανίου ενώνονται μεταξύ τους με ραφές. Οι ραφές είναι οι εξής:
-  Οβελιαία ραφή. Ενώνει τα δύο βρεγματικά οστά. Είναι συνέχεια της μετωπιαίας ραφής.
-  Μετωπιαία ραφή. Ενώνει τα δύο μετ ωπιαία οστά.
-  Στεφανιαία ραφή. Ενώνει τα βρεγματικά οστά με τα μετωπιαία.

Στο σημείο που συναντώνται δύο ή περισσότερες ραφές σχημα -τίζονται οι πηγές . Οι πηγές είναι δύο: Η μεγάλη και η μικρή πηγή. Η μεγάλη πηγή είναι το σημείο που διασταυρώνονται η οβελιαία, μετω -πιαία και στεφανιαία ραφή. Βρίσκεται μπροστά και έχει σχήμα ρόμβου. Η μικρή πηγή είναι το σημείο που διασταυρώνονται μεταξύ τους η
- Λαμβδοειδής ραφή. Ενώνει τα βρεγματικά οστά με το ινιακό οστούν.
Εικόνα 3.17
οβελιαία και λαμβδοειδής ραφή. Βρίσκεται πίσω και έχει σχήμα τρι -γώνου. Οι πηγές και οι ραφές δεν είναι οστέινες ακόμη και γι' αυτό είναι δυνατή η εφίππευση των οστών του κρανίου για να διευκολυνθεί η έξοδος της κεφαλής. Οι διαστάσεις του κρανίου παίζουν σημαντικό ρόλο για την ομαλή εξέλιξη του φυσιολογικού τοκετού. Κρανίο μεγάλων διαστάσεων είναι αιτία δυσαναλογίας.

Μηχανισμός του φυσιολογικού τοκετού
Μηχανισμός του φυσιολογικού τοκετού είναι το σύνολο των κινήσε -ων που κάνει το έμβρυο για να προσαρμοσθεί στον πυελογεννητικό σωλήνα της γυναίκας. Για να αρχίσει ο μηχανισμός του φυσιολογικού τοκετού θα πρέπει το σχήμα του εμβρύου να είναι κάθετο, η προβο -λή να είναι κεφαλική, με οδηγό σημείο το ινίο και η θέση αριστερά προσθία. Με τις καλές συστολές της μήτρας κατεβαίνει το κεφάλι με τέλεια κάμψη . Το ινίο συναντά το πυελικό έδαφος και κάνει εσωτερική στροφή 45 μοιρών προς τα εμπρός και ακινητοποιείται κάτω από την ηβική καμάρα. Με τη συνεχή κάθοδο της κεφαλής, φαίνεται το κεφάλι στη σχισμή του αιδοίου, οπότε θα πρέπει να γίνει υποστήριξη του πε -ρινέου. Το μέτωπο, το πρόσωπο και το σαγόνι εκτείνουν το περίνεο και το κεφάλι γεννιέται με τέλεια έκταση .

Έτσι, αφού έχει βγει το κεφάλι και οι ώμοι, δεν υπάρχει δυσκολία. Με μια μικρή βοήθεια το έμβρυο γεννιέται με ελαφρά κάμψη του κορ -μού προς τα πάνω. Ακολουθεί η απολίνωση του ομφαλίου λώρου.
Το πρόσωπο του νεογνού βλέπει προς τον πρωκτό της μητέρας. Ακολουθεί εσωτερική στροφή των ώμων και αναγκαστικά εξωτερική στροφή της κεφαλής . Πιάνεται πολύ μαλακά το κεφάλι του εμβρύου και τραβιέται προς τα κάτω και έξω ώστε να φανεί ο πρόσθιος ώμος ο οποίος και ακινητοποιείται κάτω από την ηβική σύμφυση. Στη συνέχεια τραβάμε το κεφάλι του νεογνού προς τα επάνω μέχρι να βγει ο οπίσθι -ος ώμος.

Ασφυξία του νεογνού
Η καθυστέρηση της αναπνευστικής λειτουργίας του νεογνού αμέ -σως μετά τον τοκετό λέγεται άπνοια ή ασφυξία.
- 1. Η κυανωτική ασφυξία: Αυτή δεν είναι βαριά μορφή. Το νεογνό παρουσιάζει κυάνωση, έχει όμως μυϊκό τόνο και η ομφαλίδα σφύζει. Το νεογνό αντιδρά γρήγορα στις πρώτες βοήθειες και παίρνει το φυσι -ολογικό χρώμα.
- 2. Η λευκή ασφυξία: Είναι βαριά κατάσταση. Το νεογνό δεν έχει καθόλου τόνο. Η καρδιά και η ομφαλίδα έχουν ασθενείς παλμούς και το χρώμα του είναι λευκό. Τα αίτια προέρχονται από το Κ.Ν.Σ. (Κεντρικό Νευρικό Σύστημα).

Αντιμετώπιση των καταστάσεων ασφυξίας:
Τοποθετούμε το κεφάλι του νεογνού χαμηλότερα από το σώμα. Κα -θαρίζουμε τις ανώτερες αναπνευστικές οδούς με καθετήρα αναρρό φησης. Χτυπάμε ελαφρά τα πέλματα και ρίχνουμε οινόπνευμα σ' αυτά και στο στήθος. Χορηγείται οξυγόνο και εφαρμόζεται τεχνητή αναπνοή.

Φυσιολογικός ίκτερος του νεογνού:
Αυτός εμφανίζεται μεταξύ της 2ης και 3ης ημέρας μετά τον τοκε -τό. Έχει καλή πρόγνωση και εξαφανίζεται μέσα σε μία έως δύο (1-2) εβδομάδες. Οφείλεται στην καταστροφή της περίσσειας των ερυθρών αιμοσφαιρίων και σε ανωριμότητα του ήπατος.
Τραυματικές βλάβες του νεογνού
-  Μαιευτικές κακώσεις: Είναι δυνατόν να δημιουργηθούν κατάγ -ματα μόνα τους ή να τα προκαλέσει αυτός που κάνει τον τοκετό για να τον διευκολύνει (κάταγμα κλείδας σε δυστοκία ώμων).
-  Προκεφαλή: Είναι ένα μαλακό εξόγκωμα που περιέχει οροαιμα -τηρό υγρό (Εικόνα 3.18). Αφήνει εντύπωμα στην πίεση, δε σφύζει και δεν κλυδάζει. Εξαφανίζεται 1-3 ημέρες μετά τον τοκετό χωρίς θερα -
-  Ενδοκρανιακή αιμορραγία: Είναι ένα από τα συχνότερα αίτια αυξημένης περιγεννητικής θνησιμότητας. Εμφανίζεται συνήθως στα πρόωρα.
- πεία. Εμφανίζεται σε βραδύ τοκετό.
-  Μαιευτικές παρα -λύσεις: Οι πιο συχνές είναι η παράλυση του βραχιονίου πλέγματος και η παράλυση του προσωπικού νεύρου.
-  Κεφαλαιμάτωμα: Είναι η συλλογή αίμα -τος μεταξύ οστού και περιοστέου. Εμφανίζε -ται συνήθως σε δυσα ναλογία ή μετά από εμ -βρυουλκία. Δεν αφήνει εντύπωμα στην πίεση, δε σφύζει, ούτε κλυδά -ζει. Εξαφανίζεται μέσα σε 1-2 βδομάδες.

Εικόνα 3.18 Προκεφαλή.
Αμέσως μετά τον τοκετό θα πρέπει η μαία να ασχοληθεί και να πε -ριποιηθεί το νεογνό (Εικόνα 3.19, 3.20). Η περιποίηση περιλαμβάνει:
-  Φροντίδα στα μάτια του νεογνού. Γίνεται ενστάλαξη κολλυρί -ου με αντιβιοτικό, 1-2 σταγόνες σε κάθε μάτι. Προλαμβάνεται έτσι η οφθαλμία, επειδή κατά την ώρα τ ου τοκετού είναι πιθανή η μόλυνση.
-  Τον καθαρισμό των ανώτερων αναπνευστικών οδών με έναν ειδικό πλαστικό καθετήρα ή πουάρ. Δηλαδή γίνεται αναρρόφηση των εκκρίσεων από τη μύτη και το στόμα.
-  Επισκόπηση του νεογνού. Πρέπει να γίνεται προσεκτικός έλεγ -χος σε όλο το σώμα του νεογνού (Εικόνα 3.21) και μέσα στο στόμα για τυχόν διαμαρτίες π.χ. λυκόστομα*.

Εικόνα 3.19 Ειδικός θερμαινόμενος χώρος στην αίθουσα τοκετών για τη φροντίδα του νεογνού αμέσως μετά τον τοκετό.
Εικόνα 3.20 Φροντίδα του νεογνού αμέσως μετά τον τοκετό.
Εικόνα 3.21 Εξέταση του νεογνού από τον παιδίατρο.
-  Λουτρό του νεογνού. Αυτό πρέπει να γίνει σε θερμοκρασία 36 με 37 βαθμούς C. Πριν από αυτό αλείφονται οι πτυχές του δέρματος με λάδι (μασχάλες, λαιμός, βουβωνικές πτυχές, γεννητικά όργα -να), ώστε να φύγει εύκολα το σμήγμα.
-  Μέτρηση του μήκους του νεογνού, της περιφέρειας της κεφα -λής και του θώρακα.
-  Ζύγισμα του νεογνού.

Εικόνα 3.22 Ντύσιμο νεογνού.
Εικόνα 3.23 Τοποθέτηση σε ζεστό κρεβατάκι.
-  Μέτρηση της θερμοκρασίας του σώματος του νεογνού από το ορθό.
-  Πρέπει να γίνεται έλεγχος των κενώσεων του νεογνού. Με την πρώτη κένωση βγαίνει το μηκώνιο. Η κένωση αυτή είναι μαύρη σαν πίσσα, κολλώδης και σε μεγάλη ποσότητα. Σιγά-σιγά το χρώ -μα της αλλάζει, γίνεται πρασινόμαυρη και στο τέλος κιτρινωπή. Από την 3η ημέρα της ζωής του εμβρύου οι κενώσεις αλλάζουν και γίνονται διαρροϊκές. Χαρακτηριστικά μοιάζουν σαν κομμένο αυγό. Είναι πάρα πολλές και λέγονται μεταβατικές . Μετά από αυτές ακολουθούν οι κανονικές.
-  Ντύσιμο του νεογνού και τοποθέτηση σε ζεστό κρεβατάκι (Εικόνα 3.22, 3.23).

Ανακεφαλαίωση
Τοκετός ονομάζεται η έξοδος του εμβρύου με τα εξαρτήματά του από τη μήτρα, μέσω του πυελογεννητικού σωλήνα της γυναίκας. Χα -ρακτηριστικό του τοκετού είναι οι ωδίνες. Ωδίνα είναι η περιοδική συ στολή της μήτρας που συνοδεύεται από κάποιο πόνο. Ο τοκετός ολο -κληρώνεται σε τρία (3) στάδια.
Το δεύτερο στάδιο είναι της εξώθησης. Αρχίζει με την τελεία διαστο -λή του τραχήλου της μήτρας και τελειώνει με τη γέννηση του εμβρύου και
Το πρώτο στάδιο είναι της διαστολής. Αρχίζει με την έναρξη του το -κετού και τελειώνει, όταν η διαστολή του τραχήλου της μήτρας φτάσει τα 10 εκατοστά περίπου.

Το τρίτο στάδιο που είναι της υστεροτοκίας, αρχίζει μετά τη γέννηση του νεογνού και τελειώνει μετά τη γέννηση του πλακούντα.
Το κεφάλι κατεβαίνει με τέλεια κάμψη. Ακολουθεί εσωτερική στροφή της κεφαλής. Με συνεχείς συστολές της μήτρας και την καλή υποστήρι -ξη του περινέου το κεφάλι γεννιέται με τέλεια έκταση. Το πρόσωπο του νεογνού, βλέπει προς τον πρωκτό της μητέρας. Ακολουθεί εσωτερική στροφή των ώμων και αμέσως μετά εξωτερική στροφή της κεφαλής. Με τη βοήθεια του μαιευτήρα ή της μαίας τραβιέται το κεφάλι προς τα κάτω και έξω, ώστε να φανεί ο πρόσθιος ώμος. Στη συνέχεια προς τα επάνω για να βγει και ο οπίσθιος ώμος. Έτσι βγαίνει και το υπόλοιπο σώμα του εμβρύου χωρίς κανένα πρόβλημα.

Το έμβρυο για να γεννηθεί, πρέπει να κάνει μια σειρά από κινήσεις για να προσαρμοσθεί στον πυελογεννητικό σωλήνα της μητέρας.
Σπανιότατα είναι δυνατόν να δημιουργηθούν ορισμένες τραυματικές βλάβες στο νεογνό που συνήθως αποκαθίστανται σε λίγες ημέρες.
Το νεογνό αμέσως μετά τον τοκετό χρειάζεται φροντίδα και συνεχή περιποίηση.

Ερωτήσεις
- 1. Ποια είναι η διαδικασία που ακολουθείται κατά την παραλαβή της επιτόκου και μέχρι να οδηγηθεί στην αίθουσα ωδίνων;
- 2. Αναφέρετε τα βασικά χαρακτηριστικά της ωδίνας. Πόσα είδη ωδί -νων γνωρίζετε;
- 3. Δώστε σύντομους ορισμούς στους παρακ άτω όρους: Τοκετός, αποβολή, πρώιμος τοκετός, πρόωρος τοκετός, τελειό -μηνος τοκετός, παράταση κύησης, ωδίνα.
- 4. Ποια είναι τα στάδια του τ οκετού; Τι γίνεται σε κάθε στάδιο;

5. Αντιστοιχίστε τα παρακάτω:
Αποβολή
έξοδος πλακούντα και υμένων
Τοκετός
πλήρης διαστολή τραχήλου
Στάδιο εξώθησης
έξοδος νεογνού, πλακούντα και υμένων
Υστεροτοκία
έξοδος νεογνού
Στάδιο διαστολής
τοκετός πριν την 20ή βδομάδα
Μηκώνιο
τομή περινέου στον τοκετό
Περινεοτομή
πρώτη κένωση νεογνού

6. Σημειώστε ποιο είναι σωστό και ποιο λάθος:
- β. Αν και οι ωδίνες είναι βασικό χαρακτηριστικό του τοκετού δεν είναι πάντα απαραίτητες για να εξελιχθεί ο τοκετός.
- α. Ωδίνες μπορεί να εμφανιστούν σ' όλη τη διάρκεια της εγκυμο -σύνης. Είναι όμως βασικό χαρακτηριστικό του τοκετού.
- γ. Το στάδιο της διαστολής χαρακτηρίζεται από το άνοιγμα (δια -στολή) του τραχήλου για να περάσει το έμβρυο.
- ε. Στο στάδιο της εξώθησης η γυναίκα αισθάνεται την ανάγκη να αφοδεύσει.
- δ. Το στάδιο της διαστολής δεν είναι απαραίτητο για τον τοκετό.
- στ. Μετά την υστεροτοκία ελέγχονται προσεκτικά ο πλακούντας και οι υμένες.

7. Συμπληρώστε τα κενά:
………… και η θέση .................. ............. .
Στο φυσιολογικό τοκετό το σχήμα είναι ....................., η προβολή
- 8. Παρακάτω αναφέρονται χωρίς τη σωστή σειρά τα στάδια του μηχανισμού του φυσιολογικού τοκετού. Βάλτε τα στη σωστή σειρά.
Έξοδος οπίσθιου ώμου.
Εξωτερική στροφή κεφαλής.
Έξοδος κεφαλής.
Κάθοδος κεφαλής.
Εσωτερική στροφή κεφαλής.
Έξοδος πρόσθιου ώμου.
Ακινητοποίηση ινίου κάτω από την ηβική καμάρα.
- 9. Σημειώστε ποια είναι σωστή και ποια λάθος από τις παρα -κάτω προτάσεις:
- β. Στο φυσιολογικό τοκετό το κεφάλι βγαίνει έτσι που το νεογνό βλέπει προς τον πρωκτό της μητέρας του.
- α. Στο φυσιολογικό τοκετό το έμβρυο κάνει μια σειρά κινήσεων που είναι αναγκαίες για να βγει από το σώμα της μητέρας του.

- γ. Η απολίνωση του ομφάλιου λώρου συνήθως γίνεται μετά την υστεροτοκία.
- ε. Οι μισοί περίπου τοκετοί γίνοντ αι με ισχιακή προβολή.
- δ. Αμέσως μόλις εμφανιστεί το κεφάλι και αρχίσει να διατείνεται το περίνεο, το τραβάμε για να ολοκληρωθεί ο τοκετός, γιατί το νεογνό κινδυνεύει από ασφυξία.
- 10. Τι περιλαμβάνει η φροντίδα του νεογνού αμέσως μετά τον τοκετό;
- 11. Αναφέρατε και περιγράψτε τα βασικά ανατομικά χαρακτηριστικά του εμβρυϊκού κρανίου. Γιατί είναι σημαντική η γνώση τους;
- 12. Τι είναι η θέση, το σχήμα, η προβολή κι η εμπέδωση του εμβρύ -ου;
- 13. Τι είναι η ασφυξία του νεογνού; Πώς αντιμετω πίζεται;
- 14. Τι είναι το κεφαλαιμάτωμα; Τι η προκεφαλή; Ποια είναι η συχνό -τερη μαιευτική παράλυση;

Δραστηριότητες
Επιδιώξτε να παρακολουθήσετε έναν τοκετό. Πόσο περίπου διήρ -κεσε κάθε στάδιο; Ποια στιγμή σας φάνηκε πιο εντυπωσιακή και γιατί; Μπορείτε να γράψετε τις οδηγίες που δόθηκαν στην επίτοκο για να βοηθήσει τον τοκετό;

4η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΛΟΧΕΙΑ
Λοχεία είναι το διάστημα από το τέλος της υστεροτοκίας μέχρι την επάνοδο των γεννητικών οργάνων και γενικά όλου του σώματος της γυναίκας στη φυσιολογική κατάσταση που βρισκόταν πριν από την εγκυμοσύνη. Η λοχεία διαρκεί έξι εβδομάδες.
Λόχια είναι οι εκκρίσεις που αποβάλλονται από τα γεννητικά όργανα της γυναίκας στην περίοδο της λοχείας και προέρχονται από τη θέση που ήταν προσκολλημένος ο πλακούντας. Καθώς η βλάβη επουλώνε -ται τα λόχια αλλάζουν. Έτσι ενώ τις πρώτες 5-6 ημέρες είναι αιματηρά, τις επόμενες 5-6 ημέρες γίνονται οροαιματηρά, κατόπιν ορώδη, και στη συνέχεια λευκοκίτρινα. Τα λόχια έχουν χαρακτηριστική οσμή. Όταν συμβεί κάποια μόλυνση τότε γίνονται πυώδη και δύσοσμα.

Φυσιολογικές και ανατομικές μεταβολές
Παλινδρόμηση είναι η επάνοδος των οργάνων της μικρής πυέλου στην αρχική κατάστασή τους. Οι κυριότερες αλλαγές αφορούν τη μή -τρα και το μαστό.
Εικόνα 4.1
ρεί να παρατηρηθεί επίσχεση των ούρων λόγω του πόνου στο περίνεο. Ακολουθεί η φάση της π ολυουρίας.
Ουροποιητικό σύστημα: Αμέσως μετά τον τοκετό μπο -
Πεπτικό σύστημα: Η κυριότερη εκδήλωση είναι η δυσκοιλιότητα, λόγω ατονίας του εντέρου, που πρέπει να αντιμετωπίζεται.
Σφυγμός: Αν η λεχωίδα εμφανίσει ταχυσφυγμία, αυτό οφείλεται, είτε σε μεγάλη απώλεια αίματος, είτε σε λοίμωξη.

Θερμοκρασία σώματος: Το πρώτο 24ωρο μετά τον τοκετό η λεχω -ίδα μπορεί να παρουσιάσει πυρετό μέχρι 38° C χωρίς να ανησυχούμε.
Αιματολογικές αλλαγές: Στη λοχεία παρατηρείται αύξηση του αι -ματοκρίτη και της αιμοσφαιρίνης, εφόσον βέβαια δεν υπάρχει αιμορ ραγία.
Βάρος σώματος: Η λεχωίδα φεύγοντας από το μαιευτήριο έχει χά -σει 6-8 κιλά.
Παλινδρόμηση της μή -τρας: Αμέσως μετά την έξοδο του πλακούντα το ύψος της μήτρας φτάνει λίγο πιο κάτω από τον ομφαλό (Εικόνα 4.1). Με τις υστεραίες ωδίνες, που συνεχίζονται στην περίοδο της λοχείας το ύψος της μή -τρας κατεβαίνει προοδευτικά, ώστε τη 10η ημέρα η μήτρα ψηλαφάται 1 εκατοστό πάνω από την ηβική σύμφυση. Το βάρος επανέρχεται στο φυσι -ολογικό.

Δέρμα: Λόγω της διάτασης των κοιλιακών τοιχωμάτων και του στή -θους, υπάρχει μία σχετική χαλάρωση. Σιγά-σιγά τα κοιλιακά τοιχώματα ξαναβρίσκουν τον τόνο τους. Η λεχωίδα παρουσιάζει εφίδρωση τη νύ -χτα χωρίς ιδιαίτερη σημασία.
Μαστοί: Κατά την περίοδο της λοχείας οι μαστοί διογκώνονται και αρχίζουν να παράγουν γάλα. Ερέθισμα για την παραγωγή του γάλα -κτος αποτελεί ο θηλασμός. Διεγείρει την της προλακτίνης και την απελευθέρωση ωκυτίνης από την υπόφυση. Η προλακτίνη εί -ναι υπεύθυνη για την παραγωγή του γάλακτος και η ωκυτοκίνη για την έκκρισή του.

Εμμηνορρυσία: Η πρώτη εμμηνορρυσία συνήθως εμφανίζεται μετά τις 40 ημέρες από τον τοκετό. Σε μερικές γυναίκες που θηλάζουν, η πρώτη εμμηνορρυσία καθυστερεί για λίγους μήνες, έχει μεγάλη διάρ -κεια και η ποσότητα του αίματος είναι αυξημένη.
Το πρώτο γάλα λέγεται πρωτόγαλα ή πύαρ. Εκκρίνεται 2-3 ημέρες μετά τον τοκετό. Είναι κιτρινωπό και περιέχει πολλά αντισώματα που προστατεύουν τα νεογνά από τις λοιμώξεις. Η ποσότητα είναι μικρή, αλλά η αξία του μοναδική .
Ένα άλλο χαρακτη -ριστικό της λοχείας εί ναι η γαλουχία. Ο θη -λασμός είναι ο τρόπος με τον οποίο το νεο -γνό παίρνει το μητρικό γάλα. Έχουμε υποχρέ -ωση να πείσουμε τη μητέρα ότι ο μητρικός θηλασμός είναι απαρά -βατο μητρικό καθήκον (Εικόνες 4.2, 4.3).

Εικόνα 4.2 Θηλασμός.
Εικόνα 4.3 Θηλασμός.

Πλεονεκτήματα του θηλασμού
Το καλύτερο γάλα για κάθε νεογέννητο είναι το γάλα του είδους του. Για παράδειγμα, για τον άνθρωπο το καλύτερο γάλα είναι το μητρικό, για το κατσικάκι το γάλα της κατσίκας κ.ο.κ.
-  Δεν έχει μικρόβια, γιατί το παιδί το παίρνει απ' ευθείας από το στήθος της μητέρας του και δεν έχει επομένως ανάγκη βρασμού.
Το μητρικό γάλα δεν μπορεί να το αντικαταστήσει κανένα άλλο γάλα για τους παρακάτω λόγους:
-  Δε θέλει προετοιμασία και έχει πάντα την κατάλληλη θερμοκρα -σία.
-  Περιέχει λευκώματα, ανώτερης βιολογικής αξίας.
-  Περιέχει αντισώματα απαραίτητα για την άμυνα του οργανισμού και προφυλάσσει έτσι το παιδί από πολλές αρρώστιες.
- Περιέχει λίπη που είναι ευκολ οχώνευτα.
-  Περιέχει βιταμίνες.
-  Περιέχει υδατάνθρακες μοναδικής αξίας, γιατί βοηθούν την ανά -πτυξη του νευρικού συστήματος και προφυλάσσουν το παιδί από πα θήσεις του εντέρου.
- Σπάνια προκαλεί αλλεργικές αντιδράσεις.
-  Για τα άρρωστα ή πρόωρα π αιδιά το μητρικό γάλα είναι σωτήριο.

Ψυχολογική σύνδεση (Εικόνα 4.4): Ο μητρικός θηλασμός είναι το θεμέλιο της ψυχικής υγείας του παιδιού και δημιουργεί ισχυρούς δε -σμούς ανάμεσα στη μητέρα και το παιδί. Την ώρα που το παιδί θηλάζει δέχεται πολλά ερεθίσματα. Ακούει τους κτύπους της καρδιάς, χαϊδεύει το στήθος, αισθάνεται τη ζεστασιά και την οσμή της. Όλα αυτά μαζί και η τρυφερότητα και η ζεστασιά της μητέρας (Εικόνα 4.5) θα αποτελέ -σουν τη βάση για την ψυχική εξέλιξη του παιδιού (Εικόνα 4.6).
4η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΛΟΧΕΙΑ

Μηχανισμός εκκρίσεως γάλακτος
Με την έναρξη του τοκετού απελευθερώνεται από την υπό -φυση η προλακτίνη και η ωκυ τοκίνη. Με την επίδραση αυτών των ορμονών, και δίνοντας την εντολή το νεογνό με τον θηλα -σμό, αρχίζει η έκκριση του γάλα κτος.
- 2. Ο πρόσθιος λοβός της υπόφυσης εκκρίνει προλακτίνη και ο οπίσθιος λοβός απελευθε -ρώνει την ωκυτοκίνη, οι ορμόνες αυτές μέσω του αίματος μεταφέ -ρονται στο μαστό.
- 1. Με τις θηλαστικές κινήσεις του νεογνού στέλνεται μέσω της νευρικής οδού μήνυμα στον εγκέφαλο.
- 3. Με την προλακτίνη παρά -γεται το γάλα στις κυψελίδες των αδένων και από εκεί με την ωκυ -τοκίνη προωθείται και γεμίζουν οι γαλακτοφόροι κόλποι που βρί -σκονται πίσω από τη θηλαία άλω. Με αυτόν τον τρόπο το γάλα φτά -νει μέχρι τη θηλή (Εικόνα 4.7)

Σωστός τρόπος θηλασμού
Το νεογνό θα πρέπει να θηλάζει τη θηλαία άλω και να μην πιπιλίζει τη θηλή (Εικόνα 4.8, 4.8α, 4.8β, 4.8γ, 4.8δ). Ο θηλασμός γίνεται πρώτα από τον ένα μαστό και μετά από τον άλλο. Το γάλα σε ορισμένες γυναί -κες έρχεται απότομα και δημιουργείται υπερφόρτωση ή σπάργωμα του στήθους. Σε αυτήν την περίπτωση χρειάζεται σωστός θηλασμός και από τους δύο μαστούς. Μεγάλη βοήθεια θα δώσει η ίδια η γυναίκα με το να αδειάζει τους μαστούς της μετά το θηλασμό. Αρχίζει μ' ένα ζεστό μπάνιο του μαστού και τελειώνει με ένα ελαφρό μασάζ από τη βάση του προς τη θηλή. Ο πιo σωστός τρόπος είναι να γίνεται το άδειασμα με τα χέρια. Όταν κουραστεί μπορεί να χρησιμοποιήσει το θήλαστρο. Μετά από κάθε θηλα -σμό και άδειασμα του στήθους με το χέρι, πρέπει να πλένει τους μαστούς με νερό, να τους σκουπίζει για να στεγνώσουν πολύ καλά και να φοράει στηθόδεσμο που θα κρατάει το στήθος της ψηλά. Είναι απαραίτητο το καθημερινό μπάνιο καθαριότητος.

-  Η σωστή θέση θηλασμού.
Για να μην τραυματισθεί η θηλή, αλλά και σε περίπτωση τραυματι -σμού τα μέτρα που λαμβάνονται είναι:
- Η καθαρή και στεγνή θηλή.
Η διάρκεια του θηλασμού αρχικά είναι 1 λεπτό σε κάθε μαστό, και αυξάνεται προοδευτικά μέχρι τα 10 λεπτά σε κάθε μαστό.
-  Η αυστηρή τήρηση του χρόνου θηλασμού.
Εικόνα 4.7
Εικόνα 4.8
Εικόνα 4.8αΕικόνα 4.8β
Εικόνα 4.8γΕικόνα 4.8δ
4η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΛΟΧΕΙΑ

Διάρκεια του θηλασμού
Τον 4ο-6ο μήνα από τον τοκετό η μητέρα μπορεί προοδευτικά να αντικαταστήσει μερικά γεύματα θηλασμού με άλλες τροφές. Ο θηλα -σμός θα φτάσει να γίνεται μόνο το πρωί και το βράδυ. Έτσι όσο αραι ότερα θηλάζει τόσο λιγότερο γάλα θα έχει. Στη συνέχεια θα αντικατα -στήσει πρώτα το βραδινό θηλασμό και μετά τον πρωινό με φρέσκο παστεριωμένο ή αγελαδινό γάλα. Με όλη αυτή την προσπάθεια και την υπομονή της η μητέρα μπορεί να είναι βέβαιη ότι έβαλε γερά θεμέλια τόσο στην ψυχική υγεία του παιδιού της όσο και στη σωματική.

Δυσκολίες θηλασμού
Δυσκολίες θηλασμού παρατηρούνται στις παρακάτω περιπτώσεις: 1. Σε λαγώχειλο ή λυκόστομα του νεογνού.
- 3. Σε αρρώστια του νεογνού.
- 2. Σε προωρότητα του νεογνού.
- 4. Σε ραγάδες της θηλής της μητέρας οι οποίες μπορεί να προκαλέ -σουν μαστίτιδα.
- 6. Σε εισέχουσα θηλή.
- 5. Σε υπερμεγέθη θηλή.
- 7. Σε υπερφόρτωση του μαστού.
Σε περίπτωση εισέχουσας θηλής θα πρέπει ήδη από την περίοδο της εγκυμοσύνης να γίνεται προ -ετοιμασία των μαστών από την εγκυμονούσα τρα βώντας τη θηλή προς τα έξω και τρίβοντάς τη με το δείκτη και τον αντίχειρα του χεριού της. Επίσης, για προστασία των θηλών μπορεί να χρησιμοποιούνται ειδικές ασπίδες των θηλών (Εικόνα 4.9).

Οδηγίες για τη λεχωίδα
- Η λεχωίδα παραμένει στο μαιευτήριο 4-5 ημέρες σε φυσιολογικό τοκετό.
- 2. Στη συνέχεια και από την πρώτη ημέρα πρέπει να σηκωθεί για να μην κάνει θρομβώσεις. Στην αρχή θα σηκωθεί σιγά σιγά και στη συνέχεια μπορεί να κινείται άφοβα. Η κίνηση βοηθάει στην έξοδο των λοχίων.
- 1. Τις πρώτες ώρες μετά τ ον τοκετό η λεχωίδα πρέπει να μείνει στο κρεβάτι με τα πόδια σταυρωμένα για μην αιμορραγήσει.
- 3. Χρειάζεται συχνό άδειασμα της ουροδόχου κύστης, γιατί βοηθάει στην παλινδρόμηση της μήτρας.
- 5. Καθημερινή κένωση του εντέρου είναι απαραίτητη.
- 4. Χρειάζεται καθημερινό ντουζ και καθαριότητα των γεννητικών ορ -γάνων και του περινέου.
- 6. Επιβάλλεται ανάπαυση και αρκετός ύπνος.
- 8. Η γυναίκα μπορεί να έχει σεξουαλική επαφή 40 ημέρες μετά τον τοκετό, αφού προηγουμένως εξετασθεί από τον γυναικολόγο της.
- 7. Ειδικές ασκήσεις γυμναστικής είναι απαραίτητες για τη σύσφιξη των κοιλιακών τοιχωμάτων και την επαναφορά του σώματος στην πριν την εγκυμοσύνη κατάσταση.

Εικόνα 4.9 Ασπίδες θηλών.
Οι κυριότερες παθολογικές καταστάσεις της λοχείας είναι:
- 2. Πυρετός της λοχείας.
- 1. Αιμορραγίες της όψιμης λοχείας.
- 3. Ενδομητρίτιδα.
- 5. Θρομβοφλεβίτιδα.
- 4. Διαπύηση της περινεοτομίας.
- 6. Υπερφόρτωση των μαστών.
- 7. Μαστίτιδα.

Αιμορραγίες της όψιμης λοχείας
Είναι οι αιμορραγίες από τη μήτρα οι οποίες εμφανίζονται από την πρώτη έως και σαράντα ημέρες μετά τον τοκετό. Συνήθως οφείλονται σε κατακράτηση τμήματος του πλακούντα ή υπολειμμάτων των εμβρυ -ϊκών υμένων.
Αντιμετώπιση: Ο μαιευτήρας επισκοπεί τον κόλπο και τον τράχηλο της μήτρας, για να διαπιστώσει, εάν η αιμορραγία προέρχεται από το εσωτερικό μέρος της μήτρας. Σ' αυτήν την περίπτωση η θεραπεία είναι απόξεση της μήτρας και αγωγή με αντιβίωση.
Συμπτώματα: Η αιμορραγία της λοχείας είναι μεγάλη και συνήθως συνοδεύεται από φλεγμονή, γιατί τα υπολείμματα του πλακούντα που κατακρατήθηκαν μέσα στη μήτρα αποτελούν εστία φλεγμονής.

Πυρετός της λοχείας
Έχουμε όταν η θερμοκρασία του σώματος της λεχωίδας είναι πάνω από 38° C για δύο συνεχείς ημέρες, μέσα στις πρώτες δέκα ημέρες μετά τον τοκετό, εκτός από το πρώτο 24ωρο. Οι κυριότεροι προδιαθε -σικοί παράγοντες του πυρετού της λοχείας είναι:
- 2. Το χαμηλό κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο της λεχωίδας.
- 1. Ο εξαντλημένος οργανισμός της λεχωίδας.
- 3. Η πρόωρη ρήξη των εμβρυϊκών υμένων.
- 5. Οι πολλές κολπικές εξετάσεις κατά τον τοκετό.
- 4. Η κατακράτηση τμήματος του πλακούντα.
- 6. Η κακή αντισηψία των γεννητικών οργάνων της επιτόκ ου.
- 8. Η μη χρησιμοποίηση μάσκας κατά τον τοκετό από το μαιευτήρα ή τη μαία με αποτέλεσμα τη μετάδοση μικροβίων από το στόμα προς το γεννητικό σύστημα.
- 7. Η χρήση γαντιών από τον μαιευτήρα ή τη μαία που δεν είναι απο -στειρωμένα.

Αντιμετώπιση: Γίνεται με χορήγηση αντιβιοτικών.

Ενδομητρίτιδα
Ονομάζεται η φλεγμονή της μήτρας και αποτελεί τη συχνότερη φλεγμονή των γεννητικών οργάνων κατά τη λοχεία. Οφείλεται σε μό -λυνση, από μικρόβια, του σημείου στο οποίο ήταν προσκολλημένος ο πλακούντας.

Συμπτώματα:
- 2. Ταχυκαρδία.
- 1. Πυρετός με ή χωρίς ρίγος.
- 3. Καταβολή.
- 5. Μήτρα διογκωμένη και επώδυνη στην ψηλ άφηση.
- 4. Δύσοσμα, παχύρευστα, πυώδη λόχια.

Εργαστηριακές εξετάσεις:
- 2. Αυξημένη ταχύτητα καθίζησης των ερυθρών αιμοσφαιρίων.
- 1. Αυξημένα λευκά αιμοσφαίρια στη γενική αίματος.
Επιπλοκές: Είναι η επέκταση της φλεγμονής στα παραμήτρια και περιτόναιο.
Αντιμετώπιση: Γίνεται με καλλιέργεια υλικού από τα λόχια και χορή -γηση της κατάλληλης αντιβίωσης.

Διαπύηση της περινεοτομίας
Οφείλεται σε επιμόλυνση της περινεοτομίας. Εκδηλώνεται με πόνο, έξοδο πύου από τα ράμματα, πυρετό και ενδεχομένως να σχηματισθεί απόστημα. Αντιμετωπίζεται με αντιβίωση και διάνοιξη του αποστήματος.

Θρομβοφλεβίτιδα
Ονομάζεται η φλεγμονή και η θρόμβωση των φλεβών. Η θρομβο -φλεβίτιδα κατά τη λοχεία εντοπίζεται συνήθως στις φλέβες των κάτω άκρων και της πυέλου. Οφείλεται στη φλεγμονή της θέσης που ήταν προσκολλημένος ο πλακούντας (πλακουντιακή άλω) και στην καθυστερημένη κινητοποίηση της λεχωίδας κυρίως σε γυναίκες με κιρ -σούς των κάτω άκρων.
Αντιμετώπιση: Γίνεται με χορήγηση φαρμάκων (αντιπηκτικά, αντιβί -ωση, αντιφλεγμονώδη), περίδεση του κάτω άκρου και ακινησία.
Συμπτώματα: Παρατηρείται πυρετός, ταχυσφυγμία, ερυθρότητα, οί -δημα, πόνος και θερμότητα του κάτω άκρου. Η πιο επικίνδυνη επιπλο κή της θρομβοφλεβίτιδας είναι η πνευμονική εμβολή.

Υπερφόρτωση των μαστών
Εκδηλώνεται τα πρώτα τέσσερα 24ωρα και οφείλεται στη μεγάλη παραγωγή γάλακτος.
Συμπτώματα: Πυρετός, πόνος και αίσθημα βάρους στους μαστούς. Αντιμετώπιση: Γίνεται με κυκλικές μαλάξεις των μαστών για την απελευθέρωση του γάλακτος και με χορήγηση παυσιπόνων.

Μαστίτιδα
Είναι φλεγμονή των γαλακτοφόρων πόρων των μαστών. Μερικές φορές η μαστίτιδα εξελίσσεται σε απόστημα των μαστών.
Συμπτώματα του αποστήματος: Πυρετός με ρίγος, πόνος, ερυθρό -τητα, θερμότητα και οίδημα του μαστού.
Αντιμετώπιση: Γίνεται με χορήγηση αντιβίωσης. Αν υπάρχει από -στημα χρειάζεται η διάνοιξή του.

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ
Εικόνα 4.10 Η αντισύλληψη είναι υγεία.
Πολλά άτομα καταφεύγουν στα κέντρα οικογενειακού προγραμματι -σμού και για να πάρουν πληροφορίες σχετικά με προβλήματα στειρό τητας. Από εκεί κατευθύνονται σε ειδικά τμήματα.
Ο βασικός στόχος του οικογενειακού προ -γραμματισμού είναι ο σχεδιασμός της οικογένει ας, ο οποίος βοηθάει τα ζευγάρια να ρυθμίσουν την τεκνοποίησή τους. Μπορούν να προγραμ -ματίσουν πόσα παιδιά θα κάνουν και πότε. Η αντισύλληψη είναι υγεία και κύριος σκοπός των κέντρων οικογενειακού προγραμματισμού είναι μέσα σε μια οικογένεια να είναι όλοι ευτυχισμέ -νοι και τα παιδιά να είναι καλοδεχούμενα (Εικό να 4.10). Όσα άτομα επισκέπτονται τα κέντρα οικογενειακού προγραμματισμού μπορούν να πάρουν πληροφορίες σχετικά με την πρόληψη των σεξουαλικώς μεταδιδομένων νοσημάτων. Επίσης, ευθύνη τους είναι η σεξουαλική διαπαι -δαγώγηση των ατόμων.

Με τη φροντίδα του Υπουργείου Υγείας-Πρόνοιας και Κοινωνικών ασφαλίσεων έχουν δημιουργηθεί κέντρα οικογενειακού προγραμματι -σμού σε όλη τη χώρα. Παρέχουν δωρεάν πληροφορίες και συμβουλές σε εμπιστευτικό και προσωπικό επίπεδο.

Αντισύλληψη
Ο σκοπός της αντισύλληψης είναι να μην επιτρέψει τη γονιμοποίη -ση του ωαρίου από το σπερματοζωάριο ή να εμποδίσει την εμφύτευση του γονιμοποιημένου ωαρίου στη μήτρα.
Υπάρχουν πολλές μέθοδοι αντισύλληψης. Για όλες χρειάζεται δια -παιδαγώγηση.

Στείρωση
Είναι η αδυναμία να αποκτήσει κάποιος παιδί μετά από προσπάθει -ες ενός έτους χωρίς αντισύλληψη. Οφείλεται στον άνδρα ή τη γυναίκα ή και στους δύο. Σε πολλές περιπτώσεις το πρόβλημα αυτό αντιμετωπί -ζεται. Τελική λύση είναι η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή (π.χ. η εξω σωματική γονιμοποίηση). Σε αυτή γίνεται η γονιμοποίηση του ωαρίου από το σπερματοζωάριο στο εργαστήριο (Εικόνα 4.11). Η εμφύτευση στη μήτρα γίνεται λίγο αργότερα.
Εικόνα 4.11 Τεχνητή γονιμοποίηση.

1. Το ενδομήτριο έλασμα (σπιράλ)
Πώς χρησιμοποιείται: Τοποθετείται και αφαιρείται από τον γιατρό. Δεν χρειάζεται αναισθησία. Η γυναίκα μπορεί μόνη της με το δάκτυλό της να ψηλαφήσει την κλωστή του ελάσματος στον κόλπο της για να σι -γουρευτεί ότι αυτό βρίσκεται στη θέση του (Εικόνα 4.12α).
Τι είναι: Το ενδομήτριο έλασμα τοπο -θετείται μέσα στη μήτρα και κρέμεται μια κλωστή στον κόλπο. Αυτό εμποδίζει το γο -νιμοποιημένο ωάριο να εμφυτευθεί μέσα στη μήτρα. Είναι ένα μικρό σπιράλ που το μήκος του κυμαίνεται από 3-4 εκατοστά (Εικόνα 4.12).

Ανεπιθύμητες ενέργειες: Μπορεί να προκαλέσει πόνο χαμηλά στην κοιλιά που
Ποσοστό επιτυχίας: Από 96-99%.
Εικόνα 4.12 Ενδομήτριο σπείραμα.
Εικόνα 4.12α Είδη σπιράλ.
οφείλεται στις συσπάσεις της μήτρας, διαταραχές της περιόδου κατά τους πρώτους μήνες και σπανίως ενδοπυελικές λοιμώξεις. Αποφεύγε -ται η χρήση του σε άτοκες γυναίκες λόγω του κινδύνου της εξωμήτριας εγκυμοσύνης και ενδοπυελικής λοίμωξης που ως γνωστό αποτελεί αι -τία στείρωσης.

2. Το διάφραγμα
Τι είναι: Ανήκει στις μεθόδους φραγ -μού. Είναι μια στρογγυλή και πολύ λε πτή ελαστική μεμβράνη (Εικόνα 4.13, 4.13α). Τοποθετείται μπροστά από τον τράχηλο της μήτρας και εμποδίζει το σπέρμα να εισχωρήσει στη μήτρα.
Εικόνα 4.13 Διάφραγμα.
Πώς χρησιμοποιείται: Η γυναίκα το τοποθετεί μόνη της στο βάθος του κόλπου πριν από τη σεξουαλική επαφή μαζί με μια σπερματοκτόνο ουσία και το αφαι -ρεί αφού περάσουν 8 ώρες από τη σεξουαλική επα φή. Πριν το χρησιμοποιήσει πρέπει να επισκεφτεί τον γιατρό της για να της υποδείξει το σωστό μέγεθος και πώς να το χρησιμοποιεί.

Ανεπιθύμητες ενέργειες: Σπάνια προκαλεί ερεθισμό. Ποσοστά επιτυχίας: Περίπου 90%.
Εικόνα 4.13α Διάφραγμα.

3. Το αντισυλληπτικό χάπι
Τι είναι: Τα αντισυλληπτικό χάπι είναι συνδυασμός οιστρογόνων και προγεστερόνης. Η κύρια δράση του είναι να εμποδίζει την απελευθέ -ρωση του ωαρίου από την ωοθήκη.
Εικόνα 4.14 Αντισυλληπτικά χάπια.
ξέρει ότι δεν υπάρχει αντισυλληπτική προστασία. Χρήσιμο είναι να το συνδυάσει με μια καθημερινή κίνηση (π.χ. μαζί με το πρωινό, βούρτσι -σμα των δοντιών κ.λπ.).
Όπως τονίσαμε παραπάνω αφού τε -λειώσει το ένα κουτί (21 χάπια) διακόπτε ται η λήψη των αντισυλληπτικών χαπιών μέχρι να εμφανισθεί η εμμηνορρυσία. Η καθημερινή λήψη του χαπιού είναι απα -ραίτητη. Εάν το ξεχάσει μία ημέρα συ νεχίζει την επόμενη ημέρα κανονικά. Για αυτόν το συγκεκριμένο κύκλο πρέπει να

Κάθε 1-2 χρόνια γίνεται διακ οπή για 3-4 κύκλους.
-  Γυναικολογική εξέταση.
Πριν χρησιμοποιήσει μια γυναίκα το χάπι πρέπει να συμβουλευτεί τον γιατρό της και να κάνει ορισμένες εξετάσεις:
- Εξέταση των μαστών.
- Σάκχαρο αίματος.
-  Τεστ Παπανικολάου.
-  Χοληστερίνη αίματος.
Ανεπιθύμητες ενέργειες: Υπάρχουν διαταραχές μικρής σημασίας οι οποίες υποχωρούν μετά από 2 με 3 μήνες. Αυτές είναι:
- Τρανσαμινάσες.
- 1. Η σταγονοειδής αιμορραγία μεταξύ των εμμηνορρυσιών.
- 3. Η ναυτία και οι έμετοι.
- 2. Η τάση στους μαστούς.
- 4. Η αύξηση του σωματικού βάρους.

Μπορεί να προκληθούν και σοβαρά προβλήματ α υγείας όπως:
- 5. Οι ψυχικές διαταραχές.
- 1. Θρομβοφλεβίτιδα, 2. Πνευμονική εμβολή, 3. Όγκοι στ ο ήπαρ.
Κύριες αντενδείξεις της λήψης τ ων αντισυλληπτικών χαπιών είναι:
Ο κίνδυνος για εμφάνιση των παραπάνω σοβαρών διαταραχών αυ -ξάνεται με την ηλικία των γυναικών, το κάπνισμα, την παχυσαρκία, την ύπαρξη σακχαρώδη διαβήτη, την υψηλή αρτηριακή πίεση, την αυξημέ -νη χοληστερίνη του αίματος κ.λπ.
-  Καπνίστριες άνω των 35 ετών.
-  Γυναίκες με ανεξήγητη κολπική αιμόρροια.
- Παχύσαρκες γυναίκες άνω των 35 ετών.
- Υποψία εγκυμοσύνης.
- Ιστορικό πνευμονικής εμβολής.
-  Ιστορικό θρομβοφλεβίτιδας.

Πώς χρησιμοποιείται: Το κάθε κου -τί των συνδυασμένων αντισυλληπτικών χαπιών περιέχει 21 αριθμημένα χάπια, τα οποία περιέχουν διαφορετικές δόσεις οιστρογόνων και προγεστερόνης (Εικόνα 4.14). Κάθε μέρα πρέπει να λαμβάνεται το σωστό χάπι. Δηλαδή την πρώτη ημέ -ρα που θα αρχίσει τα χάπια (5η ημέρα του κύκλου) παίρνει το χάπι με αριθμό 1, τη δεύτερη ημέρα (6η ημέρα του κύκλου) παίρνει το χάπι με αριθμό 2, κ.ο.κ.
-  Ιστορικό καρκίνου του μαστού.
-  Κιρσοί κάτω άκρων.
- Ιστορικό νοσημάτων ήπατος.
Ποσοστό επιτυχίας: Προσεγγίζει το 100%.

4. Αντισύλληψη της επαύριον (η αντισύλληψη μετά τη σεξουα -λική επαφή)
Σε περίπτωση σεξουαλικής επαφής χωρίς αντισύλληψη γύρω από τις γόνιμες ημέρες συνιστάται η λήψη αντισυλληπτικού χαπιού που περιέχει μεγάλες δόσεις οιστρογόνων. Σκοπός είναι η διαταραχή της αρχιτεκτονικής του ενδομητρίου, ώστε να μην γίνει εμφύτευση σε περί -πτωση που γονιμοποιηθεί το ωάριο.

5. Το ανδρικό προφυλακτικό
Τι είναι: Είναι μια λεπτή ελαστική μεμβράνη που εφαρμόζει στο πέος βρίσκεται σε στύση και συ -γκρατεί το σπέρμα πριν και μετά την εκσπερμάτωση (Εικόνα 4.15). Για μεγαλύ -τερη ασφάλεια κάποιοι τύ ποι προφυλακτικών έχουν επαλειφθεί με σπερματο -κτόνες ουσίες.
Πώς χρησιμοποιείται: Το προφυλακτικό πρέπει να τοποθετείται στο πέος πριν από οποιαδήποτε επαφή του με τον κόλπο. Ανοίγε -ται η συσκευασία του. Το προφυλακτικό είναι τυλιγ -
Εικόνα 4.15 Ανδρικό προφυλακτικό.
μένο σε μορφή ρολού. Τοποθετείται η εσωτερική πλευρά του πάνω στη βάλανο του πέους που βρίσκεται σε στύση. Πιέζεται η άκρη του προφυλακτικού με το χέρι για να βγει ο αέρας που έχει παγιδευτεί, για να χωρέσει το σπέρμα και να μην σπάσει από τον παγιδευμένο αέρα. Το προφυλακτικό ξετυλίγεται πάνω στο πέος. Η χρήση των λιπαντικών (π.χ. βαζελίνης) πρέπει να αποφεύγεται για να μην σπάσει. Προσοχή χρειάζεται να μην βγει το προφυλακτικό από το πέος όταν αυτό εξέρχε -ται από τον κόλπο με αποτέλεσμα την είσοδο σπέρματος στον κόλπο. Ποσοστό επιτυχίας: 90-98%.

6. Η μέθοδος του ρυθμού
Βασίζεται στον γεννητικό κύκλο της γυναίκας. Οι γυναίκες προσπα -θούν να καθορίσουν τις γόνιμες ημέρες και να αποφύγουν τη σεξουα λική επαφή τις ημέρες αυτές. Η μέθοδος έχει μεγάλο ποσοστό αποτυ -χίας.
Εικόνα 4.15α Μέθοδος θερμοκρασίας.
Θερμόμετρο.
μικρή ποσότητα σπέρματος.
βλέννα είναι λίγη, κολλώδης και πηκτή. Κατά την περίοδο της ωοθυλακιορρηξίας γίνεται άφθονη, διαφανής και ρευστή. Σε αυτή την περίοδο εξετάζουμε τη βλέννα με το χέρι πιάνοντάς τη με τον δείκτη και τον αντίχειρα. Με το άνοιγμα των δακτύ -λων η βλέννα κατά την ωοθυλακιορρηξία έχει την ικανότητα να εκτείνεται από το ένα δάκτυλ ο στο άλλο.

7. Η μέθοδος της θερμοκρασίας
Βασίζεται στον γεννητικό κύκλο της γυναίκας. Μετά την ωοθυλακιορ -ρηξία η θερμοκρασία ανεβαίνει μερι κά δέκατα. Έτσι η γυναίκα με καθη -μερινή θερμομέτρηση προσπαθεί να προσδιορίσει τις γόνιμες ημέρες. Η μέθοδος έχει μεγάλο ποσοστό απο -τυχίας (Εικόνα 4.15α).

8. Η μέθοδος εξέτασης της τρα -χηλικής βλέννας
Βασίζεται στον γεννητικό κύκλο της γυναίκας και στην αλλαγή της βλέννας που εκκρίνεται από τον τρά -χηλο της μήτρας, αμέσως πριν και κατά τη διάρκεια της ωοθυλακιορ -ρηξίας. Πριν την ωοθυλακιορρηξία η
Ποσοστό επιτυχίας της μεθόδου αυτής ως αντισύλληψη είναι 70-98%.

9. Η μέθοδος της διακεκομμένης συνουσίας
Είναι η πιο παλιά μέθοδος και η πιο διαδεδομένη. Ο άν -δρας απομακρύνεται τη στιγμή που πρόκειται να γίνει η εκ σπερμάτωση. Το ποσοστό επιτυχίας είναι χαμηλό γιατί πολ -λές φορές από την αρχή της σεξουαλικής επαφής εξέρχεται

10. Αντισυλληπτικό ταμπόν (σφουγγαράκι)
Το αντισυλληπτικό ταμπόν μοιάζει με ένα πολύ μικρό ταμπόν που είναι εμπλουτισμένο με σπερματοκτόνες ουσίες. Για να χρησιμοποιη -θεί πρέπει να βραχεί πρώτα με καθαρό νερό και να τοποθετηθεί βαθιά στον κόλπο, λίγο πριν την σεξουαλική πράξη. Αφαιρείται μετά από 6 ώρες. Δε δημιουργεί προβλήματα, αντίθετα μπορεί να θεραπεύσει ορι -σμένες κολπίτιδες.
Το ποσοστό επιτυχίας είναι 85-98%.

Χειρουργικές μέθοδοι αντισύλληψης

11. Απολίνωση των σαλπίγγων
Με τη μέθοδο αυτή γίνεται απο λίνωση (κλείσιμο) των σαλπίγγων. Η μέθοδος έχει ποσοστό επιτυχίας περίπου 100%.

12. Βαζεκτομή
Με τη μέθοδο αυτή γίνεται απολίνωση των σπερματικών πόρων και έτσι τα σπερματοζωάρια δεν φτάνουν στο υγρό της εκσπερμάτωσης. Η μέθοδος έχει ποσοστό επιτυχίας περίπου 100%.

Ανακεφαλαίωση
Λοχεία είναι το διάστημα από το τέλος της υστεροτοκίας μέχρι να επανέλθουν τα γεννητικά όργανα και όλο γενικά το σώμα της γυναίκας στην αρχική τους κατάσταση.
Η μήτρα αμέσως μετά την έξοδο του πλακούντα αρχίζει να κατεβαί -νει προοδευτικά, ώστε τη 10η ημέρα ψηλαφάται 1 εκατοστό πάνω από την ηβική σύμφυση. Το βάρος της επ ανέρχεται στο φυσιολογικό.
Λόχια είναι τα υγρά που εκκρίνονται από τα γεννητικά όργανα της γυναίκας κατά την περίοδο της λοχείας. Στη διάρκεια της λοχείας, πα -ρατηρούνται μια σειρά από φυσιολογικές και ανατομικές μεταβολές. Οι κυριότερες αλλαγές αφορούν τη μήτρα κ αι το μαστό.

- Οι μαστοί στην περίοδο της λοχείας διογκώνονται και αρχίζουν να παράγουν γάλα. Ο θηλασμός διεγείρει την παραγωγή της προλακτίνης και την απελευθέρωση της ωκυτοκίνης από την υπόφυση. Η προλα -κτίνη ευθύνεται για την παραγωγή του γάλακτος και η ωκυτοκίνη για την έκκρισή του. Το πρώτο γάλα λέγεται πρωτόγαλα ή πύαρ. Βασικό χαρακτηριστικό της λοχείας είναι η γαλουχία. Το γάλα της μητέρας έχει πολλά πλεονεκτήματα και δε μπορεί να το αντικαταστήσει κανένα άλλο γάλα. Είναι το θεμέλιο της ψυχικής υγείας του παιδιού και δημιουργεί ισχυρούς δεσμούς ανάμεσα στη μητέρα και στο παιδί.

Εκτός από τις φυσιολογικές καταστάσεις της λοχείας είναι δυνατόν να εμφανιστούν και παθολογικές καταστάσεις (αιμορραγίες, πυρετός της λοχείας, ενδομητρίτιδα, διαπύηση της περινεοτομίας, θρομβοφλε -βίτιδα, υπερφόρτωση των μαστών και μαστίτιδα).
- Ο θηλασμός πρέπει να γίνεται σωστά για να μην υπάρχει τραυμα -τισμός στη θηλή. Η διάρκεια του θηλασμού αρχικά είναι ένα λεπτό σε κάθε μαστό και αυξάνεται προοδευτικά μέχρι τα δέκα λεπτά σε κάθε μαστό. Κάθε μητέρα πρέπει να πεισθεί ότι ο θηλασμός είναι απαράβα -το μητρικό καθήκον.

Οικογενειακός προγραμματισμός
Με τη φροντίδα του Υπουργείου Υγείας-Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων έχουν δημιουργηθεί κέντρα οικογενειακού προγραμματι -σμού σε όλη τη χώρα που παρέχουν δωρεάν πληροφορίες και συμβου λές σε εμπιστευτικό και προσωπικό επίπεδο.
Η αντισύλληψη είναι υγεία και ο σκοπός των Κέντρων του Οικογε -νειακού Προγραμματισμού είναι να δημιουργηθούν οικογένειες υγιείς και ευτυχισμένες. Ο σκοπός της αντισύλληψης είναι να μην επιτρέψει τη γονιμοποίηση του ωαρίου από το σπερματοζωάριο ή να εμποδίσει την εμφύτευση του γονιμοποιημένου ωαρίου στη μήτρα.

- Ο βασικός στόχος του οικογενειακού προγραμματισμού είναι ο σχε -διασμός της οικογένειας και βοηθάει τα ζευγάρια να ρυθμίσουν την τεκνοποίησή τους.

Οι κυριότερες μέθοδοι αντισύλληψης είναι:
Το ενδομήτριο έλασμα (σπιράλ), το διάφραγμα, το αντισυλληπτι -κό χάπι, η αντισύλληψη της επαύριον, το ανδρικό προφυλακτικό, η μέθοδος του ρυθμού, η μέθοδος της μέτρησης της θερμοκρασίας, μέθοδος εξέτασης της τραχηλικής βλέννας, η μέθοδος της διακεκομμέ -νης συνουσίας, το αντισυλληπτικό ταμπόν και οι χειρουργικές μέθοδοι αντισύλληψης.

Ερωτήσεις

1 Να αντιστοιχίσετε τα παρακάτω:

Λοχεία
Λόχια Παλινδρόμηση μήτρας Πύαρ
Το γάλα των πρώτων ημερών μετά τον τοκετό. Οι πρώτες 6 εβδομάδες μετά τον τοκετό.
Επάνοδος μήτρας στην κατάσταση πριν την εγκυμοσύνη.
Έκκριμα γεννητικών οργάνων μετά τον τοκετό.
- 2. Ποιες μεταβολές παρατηρούνται στο σώμα της γυναίκας την περίο -δο της λοχείας;
- 3. Τι είναι τα λόχια; Αλλάζουν στη διάρκεια της λοχείας; Αν γίνουν δύ -σοσμα και πυώδη τι έχει συμβεί;
- 4. Πώς εξελίσσεται η παλινδρόμηση της μήτρας μετά τ ον τοκετό;
- 5. Ποια πλεονεκτήματα έχει το μητρικό γάλα; Γιατί πρέπει να ενθαρρύ -νεται ο θηλασμός;
- 6. Ποιος είναι ο μηχανισμός της παραγωγής και της έκκρισης του γά -λακτος;
- 7. Σε ποιες περιπτώσεις υπάρχουν δυσκολίες στο θηλασμό;

8. Ποιο είναι σωστό και ποιο λάθος:
- β. Σε γυναίκες που θηλάζουν η λοχεία παρατείνεται για πολλούς μήνες.
- α. Την περίοδο της λοχείας το σώμα και τα γεννητικά όργανα της γυναίκας επανέρχονται στην πριν την εγκυμοσύνη κατάσταση.
- γ. Σε γυναίκες που θηλάζουν η έμμηνος ρύση συνήθως αργεί να εμφανιστεί.
- ε. Το πρωτόγαλα δεν είναι κανονικό γάλα και γι' αυτό δεν πρέπει να θηλάζει το νεογνό μέχρι να αρχίσει η έκκριση του κανονικού γάλακτος.
- δ. Την περίοδο του θηλασμού απ αγορεύεται η σεξουαλική επαφή.
- στ. Την περίοδο του θηλασμού η γυναίκα μπορεί να μείνει έγκυος ακόμη και αν δεν έχει περίοδο.
- 9. Τι είναι ο οικογενειακός προγραμματισμός; Σε τι αποσκοπεί; Σε ποιους απευθύνεται;

- 10. Τι είναι η αντισύλληψη; Ποιες μεθόδους αντισύλληψης γνωρίζετε; Αναφέρετε σύντομα τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα κάθε μιας απ' αυτές.
- 11. Πιστεύετε πως οι γνώσεις σας επαρκούν για να επιλέξετε μία μέθο -δο αντισύλληψης; Αν όχι σε ποιον θα απευθυνθείτε για να πάρετε σωστές πληροφορίες; Αν ναι ποια μέθοδο θα επιλέγατε και γιατί;
- 12. Ποιες προϋποθέσεις κατά τη γνώμη σας οφείλει να εκπληρώνει μια αντισυλληπτική μέθοδος για να είναι ασφαλής;
- 13. Επιλέξτε το σωστό και το λάθος από τα παρακάτω:
- β. Η αντισύλληψη προστατεύει το ζευγάρι από μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη και γι' αυτό πρέπει εγκαίρως να επιλέγεται η κα -τάλληλη αντισυλληπτική μέθοδος.
- α. Η αντισύλληψη και η αναζήτηση σωστής μεθόδου δημιουργεί ένταση στις σχέσεις του ζευγαριού και καλό είναι να αποφεύγε -ται.
- γ. Καμιά μέθοδος αντισύλληψης δεν είναι 100% ασφαλής. Αφού λοιπόν υπάρχει έστω και σε μικρό ποσοστό η πιθανότητα της αποτυχίας, ποιος ο λόγος να μην το διακινδυνεύει κανείς ευθύς εξαρχής αντί να ταλαιπωρείται με διάφορες μεθόδους που μπο -ρεί να αποδειχθούν αναποτελεσματικές.
- ε. Το ενδομήτριο σπείραμα είναι αιτία εξωμήτριας εγκυμοσύνης και πυελικής φλεγμονής.
- δ. Το ενδομήτριο σπείραμα εμποδίζει την εμφύτευση του γονιμο -ποιημένου ωαρίου και τη μετάδοση των σεξουαλικώς μεταδιδό μενων νοσημάτων.
- στ. Το αντισυλληπτικό χάπι έχει υψηλά ποσοστά επιτυχίας και γι' αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί από κάθε γυναίκα.
- ζ. Το προφυλακτικό είναι αποτελεσματικό μέσο αντισύλληψης και πρόληψης των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων.
- 14. Παρακάτω αναφέρονται μερικές μέθοδοι αντισύλληψης. Να τις ιεραρχήσετε κατά σειρά προσωπικής προτίμησης και να εξηγή -σετε γιατί.

Διακεκομμένη συνουσία, προφυλακτικό, ενδομήτριο σπείραμα, δι -άφραγμα, αντισυλληπτικό χάπι.
- 15. Οι κυριότερες παθολογικές καταστάσεις της λοχείας είναι οι παρακάτω (διαγράψτε το λάθος):
- β. Υπερφόρτωση μαστών.
- α. Πυρετός της λοχείας.
- γ. Μαστίτιδα.
- ε. Πρόωρος τοκετός.
- δ. Αιμορραγίες της όψιμης λοχείας.
- 16. Λεχωίδα εμφανίζει πυρετό την 3η ημέρα από τον τοκετό. Πού μπορεί να οφείλεται αυτό;
Τι σημαίνουν οι παρακάτω παθολογικές καταστάσεις: α. Πυρετός και πόνος στους μαστούς ...................................... . β. Πυρετός με ρίγος και πόνος στους μαστούς ........................ .

- γ. Πυρετός με ρίγος, πόνος στους μαστούς και οίδημα ..............
- γ. Πυρετός με ρίγος, πόνος στους μαστούς και οίδημα ..............

Δραστηριότητες
- 1. Να αναφέρετε τις βασικές οδηγίες που θα δίνατε σε μια λεχωίδα.
- 2. Να αναπτύξετε τις βασικές οδηγίες που θα δίνατε σε μια λεχωίδα για το θηλασμό.

5η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ
Υπάρχουν μια σειρά παθολογικές καταστάσεις που μπορεί να εμφανι -στούν στη διάρκεια της κύησης ή μπορεί μια γυναίκα με προβλήματα υγεί ας, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης και η αρτηριακή υπέρταση, να μείνει έγκυος. Κάποιες από αυτές τις καταστάσεις μπορεί να βάλουν σε κίνδυνο τόσο το έμβρυο όσο και τη μητέρα και γι' αυτό απαιτούν άμεση αντιμετώ -πιση. Άλλες, με καλή παρακολούθηση και φροντίδα, φτάνουν στο τέλος της κύησης και έχουμε ένα υγιές νεογνό και μια ευτυχισμένη μητέρα.

-  Υπερέμεση της εγκυμοσύνης.

Παθολογικές καταστάσεις στην εγκυμοσύνη:
- Εξωμήτριος εγκυμοσύνη.
- Σακχαρώδης διαβήτης και εγκυμοσύνη.
-  Αιμορραγίες της εγκυμοσύνης.
-  Υπέρταση και εγκυμοσύνη.
-  Συγγενείς λοιμώξεις - Ουρολοιμώξεις.
- Λοιμώξεις και εγκυμοσύνη.
Ναυτία και έμετος παρατηρούνται συχνά κατά τη διάρκεια του πρώτου 3μήνου της εγκυμοσύνης. Είναι φυσιολογικά συμπτώματα και συνήθως υποχωρούν μετά τη 12η εβδομάδα. Σε σπάνιες όμως περι -πτώσεις οι έμετοι μπορεί να συνεχιστούν, να αυξηθούν σε αριθμό και να προκαλέσουν σοβαρό πρόβλημα υγείας για την έγκυο με απώλεια βάρους και αφυδάτωση. Τα σοβαρότερα περιστατικά μπορεί να χρεια -στούν εισαγωγή στο νοσοκομείο για καλύτερη αντιμετώπιση.

ΕΞΩΜΗΤΡΙΟΣ Ή ΕΚΤΟΠΗ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ
Εξωμήτριος είναι η εγκυμοσύνη, όταν το γονιμοποιημένο ωάριο εγκατασταθεί και αρχίσει να αναπτύσσεται σε άλλη θέση εκτός από τη φυσιολογική που είναι η κοιλότητα της μήτρας δηλαδή, το ενδομήτριο (Εικόνα 5.1). Περίπου 1 στις 300 κυήσεις είναι εξωμήτριος. Στο 95% των περιπτώσεων το γονιμοποιημένο ωάριο εμφυτεύεται στη σάλπιγ -γα (σαλπιγγική κύηση). Άλλες πολύ σπανιότερες θέσεις εμφύτευσης είναι η ωοθήκη, ο τράχηλος της μήτρας και η περιτ οναϊκή κοιλότητα.
Πώς εκδηλώνεται η εξωμήτριος κύηση: Στην αρχή η εξωμήτριος κύηση μοιάζει με κάθε άλλη κύηση δηλ. η γυναίκα έχει αμηνόρροια και μπορεί ακόμα να έχει ναυτία, εμέτους και διόγκωση του στήθους. Συχνά μπορεί να εμφανιστεί μικρή σταγονοειδής αιμορραγία από τον κόλπο. Στη συ -νέχεια όμως και κατά τη διάρκεια του πρώτου τριμήνου καθώς το κύημα μεγαλώνει, η σάλπιγγα που το φιλοξενεί σπάει ( ρήξη σάλπιγγας ) και

Αίτια: Η συχνότερη αιτία της εξωμήτριας κύησης είναι η στένωση των σαλπίγγων λόγω φλεγμονής (σαλπιγγίτιδα) ή λόγω συγγενών ανωμαλιών.
Εικόνα 5.1 Εξωμήτριος ή έκτοπη κύηση (σαλπιγγική).
ακολουθεί αιμορραγία μέσα στην περιτοναϊκή κοιλότητα. Η αιμορραγία μπορεί να είναι μικρή ή μεγάλη και να θέσει σε άμεσο κίνδυνο τη ζωή της γυναίκας. Την ώρα της ρήξης της σάλπιγγας η γυναίκα αισθάνεται ένα δι -αξιφιστικό* πόνο στο υπογάστριο που συνοδεύεται από ναυτία, έμετο και τάση για λιποθυμία. Αν η αιμορραγία είναι μεγάλη εμφανίζει εφίδρωση, ωχρότητα, ταχυκαρδία και πτώση της αρτηριακής πίεσης ( σημεία μεγά -λης εσωτερικής αιμορραγίας ).

Σε ρήξη της εξωμήτριας κύησης, από την εξέταση διαπιστώνονται, σημεία οξείας χειρουργικής κοιλίας (ευαισθησία, σύσπαση κοιλια -κών τοιχωμάτων, κ.λπ.).
Διάγνωση: Με τους υπερήχους η ρήξη της εξωμήτριας κύησης πρέ -πει να συμβαίνει σπάνια στις ημέρες μας. Κάθε γυναίκα πρέπει να επι σκέπτεται τον μαιευτήρα-γυναικολόγο στην αρχή της εγκυμοσύνης της για να ελεγχθεί η θέση εμφύτευσης του κυήματος με υπερηχογράφημα. Το υπερηχογράφημα σε περίπτωση εξωμήτριας κύησης θα δείξει την απουσία του εμβρυϊκού σάκκου από τη μήτρα. Είναι δυνατόν να δείξει διόγκωση της σάλπιγγας και παρουσία υγρού στο δουγλάσειο χώρο. Στη διάγνωση μπορεί να βοηθήσει και η παρακέντηση του δουγλάσει -ου χώρου. Οριστικά η διάγνωση της εξωμήτριας κύησης θα γίνει με λαπαροσκόπηση γιατί ελέγχονται κατευθείαν τα εσωτερικά γεννητικά όργανα. Σε περίπτωση σαλπιγγικής κύησης η σάλπιγγα είναι διογκω -μένη στο σημείο που υπάρχει η εξωμήτρια κύηση, ενώ σε περίπτωση κοιλιακής κύησης το κύημα φαίνετ αι μέσα στην κοιλιά.

Αντιμετώπιση: Είναι χειρουργική. Η επέμβαση γίνεται αμέσως μετά τη διάγνωση. Αν η αιμορραγία είναι μεγάλη μπορεί να χρειασθούν και μεταγγίσεις αίματος.
Αιμορραγία από τον κόλπο μπορεί να εμφανιστεί οποιαδήποτε στιγ -μή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Οι αιτίες είναι δυνατόν να οφεί λονται στην εγκυμοσύνη ή να είναι άσχετες με αυτή όπως π.χ. καρκί -νος του τραχήλου, πολύποδας του τραχήλου, τραχηλίτιδα κ.λπ.
πτύσσεται παθολογικά. Το αποτέλεσμα είναι να μην υπάρχει έμβρυο παρά μόνο λάχνες που διηθούν τη μήτρα και μοιάζουν με κύστεις ( σαν ρόγες από σταφύλι ) (Εικόνες 5.2 και 5.3). Η γυναίκα έχει θετικό τεστ κύησης, εμφανίζει αι -μορραγία από τον κόλπο και το υπερηχογράφημα δείχνει μια χαρακτηριστική εικόνα της μήτρας σαν να είναι γεμάτη από νιφάδες χιονιού . Η συχνότερη εκ -δήλωση της μύλης κύησης είναι η αιμορραγία, ενώ η σοβαρότερη επιπλοκή εί -ναι η ανάπτυξη χοριοκαρ κινώματος. Η μύλη κύηση αντιμετωπίζεται με απόξε -ση της μήτρας και παρακο λούθηση της γυναίκας για ένα τουλάχιστον χρόνο.

Οι αιμορραγίες του πρώτου 3μήνου οφείλονται συνήθως σε απο -βολή και σε απειλούμενη κύηση. Σπανιότερα αίτια είναι η εξωμήτριος και η μύλη κύηση . Στη μύλη κύηση το γονιμοποιημένο ωάριο που εμφυτεύεται στη μήτρα δεν αναπτύσσεται ομαλά. Έτσι το τμήμα από το οποίο σχηματίζεται το έμβρυο (εμβρυοβλάστη) νεκρώνεται, ενώ το τμήμα από το οποίο σχηματίζεται ο πλακούντας (τροφοβλάστη) ανα -
Εικόνα 5.2 Μύλη κύηση.
Εικόνα 5.3 Μύλη κύηση.
τρα και καλύπτει κατά ένα μέρος ή ολόκληρο το εσωτερικό τραχηλικό στόμιο (Εικόνα 5.4). Εκδηλώνεται με αιμορραγία χωρίς πόνο και δια -πιστώνεται με υπερηχογράφημα. β) στην πρόωρη αποκόλληση του πλακούντα δηλ. στην αποκόλληση του πλακούντα πριν την έξοδο του εμβρύου. Εκδηλώνεται με αιμορραγία και πόνο στη μήτρα.

Οι αιμορραγίες του τρίτου 3μήνου οφείλο -νται συνήθως: α) Στον προδρομικό πλακούντα δηλ. στον που βρίσκεται χαμηλά στη μή -
Όλες οι εγκυμονούσες πρέπει να πηγαίνουν αμέσως στον γιατρό τους μόλις παρουσιάσουν έστω και μικρή ποσότητα αίματος από τον κόλπο.
Εικόνα 5.4 Προδρομικός πλακούντας.

Πίνακας - Αιμορραγίες της κύησης

Αίτια
Αιμορραγίες 1ου τριμήνου
-  Αποβολή
Αιμορραγίες 3ου τριμήνου
-  Προδρομικός πλακούντας
- Εξωμήτριος κύηση
- Τραχηλίτιδα
-  Μύλη κύηση
-  Καρκίνος του τραχήλου της μήτρας
- Πρόωρη αποκόλληση του πλακούντα
-  Ρήξη της μήτρας

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ

Ο σακχαρώδης διαβήτης στην εγκυμοσύνη αφορά:
- β. Τη γυναίκα που εμφανίζει για πρώτη φορά στη ζωή της διαβήτη στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, οπότε μιλάμε για διαβήτη της κύησης . Η εγκυμοσύνη της γυναίκας με διαβήτη είναι εγκυμοσύνη υψηλού κιν -δύνου. Αυτό σημαίνει πως διατρέχει κίνδυνο όχι μόνο η μητέρα αλλά και το έμβρυο, λόγω της επικ οινωνίας τους με τον πλακούντα.
- α. τη γυναίκα που έχει σακχαρώδη διαβήτη πριν μείνει έγκυος και μπορεί να έχει από την αρχή της εγκυμοσύνης λίγα ή και περισσότερα από τα προβλήματα που προκαλεί ο διαβήτης.

Η εγκυμοσύνη προδιαθέτει από μόνη της την εμφάνιση διαβήτη, γιατί οι περισσότερες από τις ορμόνες που παράγει ο πλακούντας, όπως το πλακουντιακό γαλακτογόνο, τα οιστρογόνα και η προγεστερό -νη εμποδίζουν τη δράση της ινσουλίνης .

A. Επίδραση του διαβήτη στην εγκυμοσύνη
Οι επιπλοκές του διαβήτη μπορεί να εμφανιστούν τόσο στη μητέρα, όσο και στο έμβρυο. Τα προβλήματα που παρουσιάζονται στην εγκυ -μοσύνη οφείλονται κυρίως στην κακή ρύθμιση (δηλ. στην αυξημένη γλυκόζη αίματος) της εγκύου και στην επικοινωνία του εμβρύου με τη μητέρα του μέσω του πλακούντα. Από τον πλακούντα περνά ελεύθερα η γλυκόζη της μητέρας. Έτσι το έμβρυο έχει τα ίδια επίπεδα γλυκόζης αίματος με τη μητέρα του. Η ινσουλίνη της μητέρας δεν περνά τον πλα -κούντα. Γι' αυτό το λόγο το έμβρυο της αρρύθμιστης διαβητικής γυναί κας έχει αυξημένες τιμές γλυκόζης στο αίμα του. Η αυξημένη γλυκόζη διεγείρει διαρκώς το πάγκρεας του εμβρύου που εκκρίνει αυξημένα ποσά ινσουλίνης. Η αυξημένη γλυκόζη και η αυξημένη ινσουλίνη του εμβρύου ευθύνονται για την αύξηση του σωματικού του βάρους και για το μεγάλο μέγεθος ορισμένων οργάνων όπως η καρδιά και το ήπαρ (πίνακας 5.1). Τα μεγαλόσωμα αυτά παιδιά λέγονται μακροσωμικά (4-4.5 κιλά). Η μακροσωμία του εμβρύου δημιουργεί δυσκολίες στον τοκετό που μπορεί να καταλήξουν σε νεογνική ασφυξία.

ΠΙΝΑΚΑΣ 5.1 ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΟ ΝΕΟΓΝΟ
- 2. Μικρό βάρος γέννησης.
- 1. Μακροσωμία.
- 3. Συγγενείς ανωμαλίες.
- 5. Αναπνευστική ανεπάρκεια.
- 4. Υπογλυκαιμία.
- 6. Ίκτερος.
- 8. Προωρότητα.
- 7. Υπασβεστιαιμία.
Γυναίκες που είχαν διαβήτη πριν την εγκυμοσύνη και ιδιαίτερα γυναίκες με βλάβες στα αγγεία τους (αρτηριοσκλήρωση) μπορεί να αποκτήσουν παιδιά με πολύ μικρό σωματικό βάρος, γιατί λόγω της κακής κυκλοφο -ρίας του πλακούντα φτάνουν λίγα θρεπτικά συστατικά στο έμβρυο. Και τα νεογνά με πολύ μικρό σωματικό βάρος έχουν αυξημένη θνησιμότητα.

Άλλοι κίνδυνοι είναι το σύνδρομο αναπνευστικής ανεπάρκειας που οφείλεται στην καθυστέρηση της ωρίμανσης των πνευμόνων, ο ίκτερος που είναι αποτέλεσμα της ανωριμότητας του ήπατος, η υπα -σβεστιαιμία και η προωρότητα . Όλα αυτά προκαλούν αύξηση της περιγεννητικής θνησιμότητας.
Τα νεογνά των διαβητικών μητέρων κινδυνεύουν από υπογλυκαι -μία . Η υπογλυκαιμία οφείλεται στην αυξημένη παραγωγή ινσουλίνης από το υπερτροφικό πάγκρεας του νεογνού που συνεχίζεται για λίγο διάστημα μετά τον τοκετό, ενώ η μεταφορά γλυκόζης από τη μητέρα έχει σταματήσει. Η υπογλυκαιμία βάζει σε μεγάλο κίνδυνο τη ζωή του νεογνού αν δεν διαγνωστεί και δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως.

Σήμερα με τη χρήση της ινσουλίνης μπορεί να γίνει άριστη ρύθμιση της γλυκόζης του αίματος της εγκυμονούσας. Έτσι περιορίζονται τα προβλήματα των νεογνών και μειώνεται η περιγεννητική θνησιμότητα.
Άρα η γυναίκα με σακχαρώδη διαβήτη πρέπει να προγραμματίσει την εγκυμοσύνη της και σε συνεργασία με το γιατρό της να έχει ρυθμί -σει πολύ καλά το σάκχαρό της την εποχή της σύλληψης.
Ένας ακόμη κίνδυνος για τα παιδιά των διαβητικών μητέρων είναι η εμφάνιση συγγενών ανωμαλιών. Οι συγγενείς ανωμαλίες αφορούν κυρίως το Κ.Ν.Σ και την καρδιά. Για να μειωθεί αυτός ο κίνδυνος είναι αναγκαίο η γυναίκα να πετύχει άριστη ρύθμιση της γλυκόζης του αί -ματός της όχι μόνο στη διάρκεια της εγκυμοσύνης της αλλά και πριν την εγκυμοσύνη . Στόχος είναι την περίοδο που θα γίνει η σύλληψη η γυναίκα να έχει ρυθμίσει καλά το σάκχαρό της.

Ο αρρύθμιστος διαβήτης μπορεί ακόμη να προκαλέσει αποβολές, ενδομήτριο θάνατο, υδράμνιο, ανεπάρκεια του πλακούντα, υπέρ -ταση και μάλιστα προεκλαμψία και προωρότητα (Πίνακας 5.2). Η αρρύθμιστη διαβητική εγκυμονούσα μπορεί να εμφανίσει όλες τις επι -πλοκές του διαβήτη όπως π.χ. κετοξέωση*.

ΠΙΝΑΚΑΣ 5.2 ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ
- 2. Ενδομήτριος θάνατος.
- 1. Αποβολή.
- 3. Υδράμνιο.
- 5. Ανεπάρκεια του πλακούντα.
- 4. Υπέρταση - προεκλαμψία.
- 6. Αυξημένη περιγεννητική θνησιμότητα.

Β. Διαβήτης της εγκυμοσύνης
Εμφανίζεται συνήθως μετά την 20ή εβδομάδα της εγκυμοσύνης και υποχωρεί μετά τον τοκετό, στις περισσότερες γυναίκες (85%). Αφορά το 35% των εγκύων. Παχύσαρκες γυναίκες, ιδιαίτερα αν είναι μεγαλύ -τερες των 30 ετών, όπως και γυναίκες που έχουν συγγενείς πρώτου βαθμού με διαβήτη έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν διαβήτη της κύησης. Οι γυναίκες με διαβήτη της κύησης κινδυνεύουν να εμφα -νίσουν σακχαρώδη διαβήτη στο μέλλον.
-  Η αύξηση της περιγεννητικής θνησιμότητας .

Η κύρια επιπλοκή του διαβήτη της κύησης είναι η μακροσωμία του νεογνού. Οι συνέπειες της είναι:
- Τα παιδιά αυτά έχουν αυξημένη πιθανότητα να γίνουν παχύσαρ -κα στην εφηβεία.

Διάγνωση του διαβήτη της κύησης
Κάθε έγκυος πρέπει να εξετάζεται για διαβήτη μεταξύ της 24ης και 28ης εβδομάδας της εγκυμοσύνης . Η γυναίκα παίρνει 50 γραμμά -ρια γλυκόζης από το στόμα και μία ώρα αργότερα μετράμε τη γλυκόζη του αίματός της. Αν ευρεθεί τιμή ίση ή μεγαλύτερη από 140 mg/100ml πρέπει να γίνει στη συνέχεια καμπύλη σακχάρου με 100 γραμμάρια γλυκόζης. Για τρεις ημέρες η έγκυος προετοιμάζεται τρώγοντας αρκετή
ποσότητα υδατανθράκων καθημερινώς (200 γραμμάρια τουλάχιστον). Το πρωί της εξέτασης πηγαίνει νηστική στο γιατρό και αφού της πάρει αίμα της δίνει να πιει τα 100 γραμμάρια γλυκόζης διαλυμένα σε 250300 ml νερό. Το επόμενο 3ωρο της παίρνει κάθε μία ώρα αίμα. Σε αυτό το 3ωρο η γυναίκα είναι καθιστή ή ξαπλωμένη και δεν τρώει τίποτα. Στα τέσσερα δείγματα αίματος μετριέται η γλυκόζη.

| Πίνακας - Φυσιολογικές τιμές καμπύλης γλυκόζης εγκύου ΧΡΟΝΟΣ 0   | ΤΙΜΗ ΓΛΥΚΟΖΗΣ                 |
|------------------------------------------------------------------|-------------------------------|
| (πριν τη λήψη 100 γρ. Γλυκόζης)                                  | < 105 mg/100ml                |
| 1 ώρα μετά τη λήψη                                               | < 190 mg/100ml                |
| ώρες μετά τη λήψη 3                                              | < 165 mg/100ml < 145 mg/100ml |
| 2                                                                |                               |

Αν δύο (από τις 4) τιμές γλυκόζης της εγκύου είναι ίσες ή μεγαλύ -τερες απ' αυτές που γράφονται στον πίνακα μπαίνει η διάγνωση του διαβήτη της κύησης .

Αντιμετώπιση του διαβήτη στην εγκυμοσύνη
Στόχος της αντιμετώπισης του διαβήτη στην εγκυμοσύνη είναι η άριστη ρύθμιση της γλυκόζης αίματος. Να είναι δηλαδή οι τιμές γλυκόζης αίματος:
- β) 1 ώρα μετά το γεύμα
< 140 mg/100 ml
- α) νηστείας
< 90 mg/100 ml
- γ) 2 ώρες μετά το γεύμα
< 120 mg/100 ml
Το διαιτολόγιο της διαβητικής εγκύου πρέπει να περιέχει όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά, λίπη, υδατάνθρακες και πρωτεΐνες. Βέβαια η γυναίκα δεν πρέπει να τρώει υπερβολικά, δεν έχει ανάγκη να φάει για δύο, γιατί η μεγάλη αύξηση του βάρους της εμποδίζει την καλή ρύθμιση του σακχάρου και προδιαθέτει στην εμφάνιση προεκλαμψίας. Το βάρος που θα πάρει στην περίοδο της εγκυμοσύνης της δεν πρέπει να ξεπεράσει τα 10 κιλά.

Τα μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας για την αντιμετώπιση του δια -βήτη στην εγκυμοσύνη είναι η δίαιτα και η ινσουλίνη . Τα αποτελέσμα τα της θεραπείας πρέπει να ελέγχονται καθημερινά με αυτομετρήσεις σακχάρου (με μηχανάκια σακχάρου) από την ίδια την έγκυο.
-  Τα αντιδιαβητικά χάπια απαγορεύονται στην εγκυμοσύνη λόγω της πιθανής τερατογόνου δράσης τους. Γυναίκες που έπαιρναν αντι -διαβητικά χάπια πριν την εγκυμοσύνη τα διακόπτουν και ρυθμίζονται με ινσουλίνη. Γυναίκες με διαβήτη της κύησης που έχουν ανεβασμένο σάκχαρο αν και κάνουν δίαιτα παίρνουν ινσουλίνη.
- Η έγκυος εκπαιδεύεται και μαθαίνει να μετρά με μηχανάκι τη γλυκό -ζη του αίματός της 3-5 φορές την ημέρα. Συνήθως 3 φορές νηστική και 2 φορές 2 ώρες μετ ά το φαγητό.
-  Η ινσουλίνη είναι το μόνο φάρμακο που επιτρέπεται για τη ρύθ -μιση του διαβήτη στη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Η εγκυμοσύνη που συνδυάζεται με σακχαρώδη διαβήτη είναι εγκυ -μοσύνη υψηλού κινδύνου , γι' αυτό η έγκυος πρέπει να παρακολου θείται συχνά τόσο από τον παθολόγο όσο και από τον μαιευτήρα-γυ -ναικολόγο.

Μετά τον τοκετό
-  Προτείνεται να μη θηλάσουν τα νεογνά τους τόσο οι γυναίκες με διαβήτη της κύησης, όσο και οι γυναίκες που είχαν διαβήτη, γιατί κατά το θηλασμό συνεχίζουν να εκκρίνονται οι ορμόνες που εμποδίζουν τη δράση της ινσουλίνης.
-  Δύο μήνες περίπου μετά τον τοκετό η καμπύλη σακχάρου των γυ -ναικών με διαβήτη της κύησης γίνεται φυσιολογική. Επειδή όμως αυτές οι γυναίκες διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν διαβήτη στο μέλλον, πρέπει να προσέχουν το σωματικό τους βάρος και να κάνουν κάθε χρόνο καμπύλη σακχάρου για να διαγνωστεί εγκαίρως ο διαβήτης.

ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ
Στο 5% των κυήσεων υπάρχει πρόβλημα υπέρτασης. Η υπέρταση στην εγκυμοσύνη χωρίζεται σε τέσσερις κατηγορίες.
- Β) Προεκλαμψία / εκλαμψία (τοξιναιμία της κύησης): Είναι μια επικίνδυνη μορφή υπέρτασης της εγκυμοσύνης. Εμφανίζεται μετά την 20ή εβδομάδα, συνήθως προς το τέλος της εγκυμοσύνης και είναι συ -χνότερη στις πρωτότοκες και στις πολύτοκες μεγάλης ηλικίας. Επίσης κινδυνεύουν περισσότερο διαβητικές και υπερτασικές εγκυμονούσες. Τα νεογνά αυτών των γυναικών έχουν χαμηλό βάρος γέννησης και μπορεί να γεννηθούν νεκρά ή να πεθάνουν στη νεογνική περίοδο.
- Α) Χρόνια υπέρταση: Είναι η υπέρταση που υπάρχει πριν την εγκυμοσύνη ή εμφανίζεται πριν την 20ή εβδομάδα της κύησης. Η τιμή της αρτηριακής πίεσης είναι μεγαλύτερη από 140/90 mmHg. Οι περισ -σότερες γυναίκες έχουν ήπια ή μέτρια υπέρταση χωρίς επιπλοκές και η εγκυμοσύνη εξελίσσεται ομαλά. Η αντιμετώπιση, αν χρειαστεί, γίνε -ται με φάρμακα. Είναι απαραίτητη η ανάπαυση και ο περιορισμός των δραστηριοτήτων της εγκύου.

Η προεκλαμψία χαρακτηρίζεται από:
- λευκωματουρία
-  αρτηριακή υπέρταση (ΑΠ > 140/90mmHg)
-  οίδημα. Από μόνο του δεν είναι παθολογικό στην εγκυμοσύνη και ιδιαίτερα όταν εντοπίζεται στα κάτω άκρα. Το οίδημα στην προεκλαμ -ψία είναι γενικευμένο δηλ. εντοπίζεται στα άνω, στα κάτω άκρα και στο πρόσωπο.
- Η προεκλαμψία μπορεί να εξελιχτεί σε βαριά προεκλαμψία με μεγάλη αύξηση της πίεσης (> 160/110mmHg), μεγάλη απώλεια λευ -κώματος στα ούρα, ολιγουρία, πονοκέφαλο, διαταραχές της όρασης, πόνο στο στομάχι, ναυτία και εμέτους. Η βαριά προεκλαμψία μπορεί να εξελιχτεί σε εκλαμψία . Συνήθως η αντιμετώπιση της υπέρτασης εμποδίζει την εμφάνιση της εκλαμψίας.

Εκλαμψία: Όταν μια γυναίκα με προεκλαμψία εμφανίσει σπασμούς τότε έχει εκλαμψία. Η προεκλαμψία μπορεί να εξελιχτεί γρήγορα και χωρίς προειδοποίηση. Συνήθως όμως εμφανίζονται τα συμπτώματα της βαριάς προεκλαμψίας. Στη συνέχεια εμφανίζονται οι σπασμοί:
- Στη συνέχεια καθηλώνει το βλέμμα, εμφανίζει τους τονικούς σπα -σμούς* και κυάνωση προσώπου και χειλιών.
-  Η γυναίκα είναι ακίνητη, ωχρή και έχει συσπ άσεις στο πρόσωπο.
-  Ακολουθούν οι κλονικοί σπασμοί*: Τα βλέφαρα ανοιγοκλείνουν συ -νεχώς, το κεφάλι κινείται δεξιά αριστερά, από το στόμα βγαίνει αφρός, η αναπνοή είναι σαν ρόγχος, η γλώσσα πέφτει έξω από το στόμα και κινδυνεύει να κοπεί.
-  Τέλος υποχωρούν οι σπασμοί και η γυναίκα πέφτει σε κώμα, το πρόσωπο και τα μάγουλα είναι πρησμένα, τα χείλη έχουν αίμα, η πίεση είναι πολύ αυξημένη και η θερμοκρασία μπορεί να φτάσει στους 39°C. Κινδυνεύει από εγκεφαλική αιμορραγία και καρδιακή ανεπάρκεια.

| Προεκλαμψία      | Εκλαμψία         |
|------------------|------------------|
| 1. Υπέρταση      | 1. Υπέρταση      |
| 2. Οίδημα        | 2. Οίδημα        |
| 3. Λευκωματουρία | 3. Λευκωματουρία |
|                  | 4. Σπασμοί       |
Η εκλαμψία μπορεί να εμφανισθεί στην εγκυμοσύνη, τον τοκετό ή το πρώτο 48ωρο της λοχείας.

Αντιμετώπιση προεκλαμψίας - εκλαμψίας
Η αντιμετώπιση γίνεται πάντα στο νοσοκομείο. Αν έχουν συμπληρωθεί 34-36 εβδομάδες κύησης γίνεται πρόκληση τοκετού. Αν δεν έχει συμπλη -ρωθεί η 34η εβδομάδα, γίνεται προσπάθεια να σταθεροποιηθεί η κατά σταση της άρρωστης με ανάπαυση στο κρεβάτι και φάρμακα που είναι κα -τασταλτικά και αντιυπερτασικά. Αν όμως εμφανιστούν σημεία εκλαμψίας πρέπει να γίνει αμέσως ο τοκετός ανεξάρτητα από την ηλικία της κύησης, γιατί προέχει η ζωή της μητέρας. Αλλά και το νεογνό έχει περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσει έξω από το τοξιναιμικό περιβάλλον της μήτρας.

- Δ) Παροδική υπέρταση: Είναι η εμφάνιση υπέρτασης στο τέλος της εγκυμοσύνης ή στην αρχή της λοχείας. Η πίεση γίνεται φυσιολογι -κή στο πρώτο 10ήμερο της λοχείας. Οι γυναίκες αυτές κινδυνεύουν να γίνουν στο μέλλον υπερτασικές.
- Γ) Εγκυμονούσες που είχαν υπέρταση πριν από την εγκυμοσύνη και εμφανίζουν προεκλαψία: Είναι δύσκολη κατάσταση με μεγάλη θνη -σιμότητα και πολλές πιθανότητες υποτροπής σε επόμενες εγκυμοσύνες.
Οι λοιμώξεις στη διάρκεια της εγκυμοσύνης αποτελούν σοβαρό πρόβλημα για τη γυναίκα που κινδυνεύει να αποβάλλει και για το έμ -
βρυο. Οι μικροοργανισμοί (ιοί, παράσιτα, μικρόβια) που προκαλούν λοίμωξη στη μητέρα περνούν τον πλακούντα και ορισμένοι από αυτούς προκαλούν συγγενείς ανωμαλίες στο έμβρυο. Συγγενής λοίμωξη λέγεται η λοίμωξη του εμβρύου που γίνεται μέσα στη μήτρα.

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

Α) Ερυθρά
Είναι ελαφρά εξανθηματική νόσος και οφείλεται στον ιό της ερυ -θράς. Μεταδίδεται με σταγονίδια που σχηματίζονται με την αναπνοή. Εκδηλώνεται με πυρετό, εξάνθημα, λεμφαδενοπάθεια και πόνο στις αρθρώσεις. Η ερυθρά είναι συνήθως ελαφρά νόσος και υποχωρεί χω -ρίς να χρειάζεται ιδιαίτερη θεραπεία. Πρόβλημα δημιουργείται όταν η γυναίκα αρρωστήσει από ερυθρά στη διάρκεια της εγκυμοσύνης και μάλιστα στο πρώτο τρίμηνο που είναι το κρίσιμο διάστημα για το σχη -ματισμό του εμβρύου. Στην εγκυμοσύνη δεν κινδυνεύει η γυναίκα αλλά το έμβρυο. Αν η λοίμωξη συμβεί στο πρώτο τρίμηνο, και το έμβρυο επιβιώσει, εμφανίζει συγγενείς ανωμαλίες σε ποσοστό που φτάνει το 80%. Οι συγγενείς ανωμαλίες που προκαλεί η ερυθρά διακρίνονται σε:

-  Μόνιμες όπως, η κώφωση, ο καταρράκτης, η μικροφθαλμία, το γλαύκωμα, η διανοητική καθυστέρηση, ενώ αργότερα στην ενήλικη ζωή μπορεί να εμφανιστεί σακχαρώδης διαβήτης, αρτηριακή υπέρταση και θυρεοειδοπάθεια.
-  Παροδικές που υπάρχουν στη γέννηση και αν δεν προκαλέσουν θάνατο στο νεογνό, υποχωρούν σε λίγες εβδομάδες. Τέτοιες είναι το χαμηλό βάρος γέννησης, η ηπατοσπληνομεγαλία, η ηπατίτιδα, ο ίκτε -ρος, τα εξανθήματα κ.λπ.
Σήμερα επιδιώκουμε την πρόληψη της ερυθράς με τους εμβολιασμούς των παιδιών της προσχολικής ηλικίας (στα παιδιά 15 μηνών γίνεται το εμβόλιο MMR για την ιλαρά, παρωτίτιδα, ερυθρά). Επίσης εμβολιάζονται γυναίκες που δεν έχουν ανοσία (αντισώματα) για την ερυθρά. Για τρεις μήνες μετά τον εμβολιασμό η γυναίκα δεν πρέπει να μείνει έγκυος.

Στην αρχή της εγκυμοσύνης οι γυναίκες πρέπει να κάνουν έλεγχο αντισωμάτων* για να διαπιστωθεί ποιες δεν έχουν ανοσία* και πρέπει να προσέχουν να μην έρθουν σε επαφή με αρρώστους από ερυθρά. Αν μια γυναίκα που δεν έχει ανοσία και βρίσκεται στο Α' τρίμηνο της εγκυμοσύνης έλθει σε επαφή με ασθενή από ερυθρά και οι εξετάσεις που θα κάνει δείξουν πως τα αντισώματά της άρχισαν να ανεβαίνουν, τότε πρέπει να διακόψει την εγκυμοσύνη της. Αν δεν συμφωνήσει για τη διακοπή της εγκυμοσύνης της χορηγείται γ-σφαιρίνη, αφού της εξη -γηθεί αναλυτικά πως με τη γ-σφαιρίνη προστατεύεται η ίδια από την ερυθρά αλλά δυστυχώς, όχι το έμβρυο από τη συγγενή λοίμωξη και τις συγγενείς ανωμαλίες.

Β) Έρπης των γεννητικών οργάνων
Αυτός ο ιός προκαλεί στη γυναίκα λοίμωξη των γεννητικών οργάνων (αιδοίο, κόλπο, τράχηλο) με τις χαρακτηριστικές επώδυνες φυσαλίδες.
Στη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να προσβάλλει το έμβρυο και να προκαλέσει αποβολή, πρόωρο τοκετό ή ανωμαλίες όπως μικρο -κεφαλία και αμφιβληστροειδοπάθεια. Συνήθως όμως η μόλυνση του νεογνού γίνεται στη διάρκεια του τοκετού. Η νόσος του νεογνού εκ -δηλώνεται με φυσαλίδες στο στόμα, στα μάτια και στο δέρμα. Σπάνια μπορεί να εμφανισθεί βαριά νόσος με εγκεφαλίτιδα και πνευμονία που καταλήγει στον θάνατο. Σε ενεργό νόσο ο τοκετός πρέπει να γίνει με καισαρική τομή πριν τη ρήξη του θυλακίου.

Γ) Κυτταρομεγαλοϊός
Είναι το συχνότερο αίτιο ιογενούς συγγενούς λοίμωξης. Η συγγενής λοίμωξη από κυτταρομεγαλοϊό είναι συχνή αλλά ευτυχώς σπάνια προ -καλεί βλάβες στο νεογνό (λιγότερο από 5%). Μπορεί να προκαλέσει αποβολή, καθυστέρηση της ανάπτυξης, ενώ οι κυριότερες συγγενείς ανωμαλίες είναι η κώφωση, η τύφλωση και η διανοητική καθυστέρηση. Αν η λοίμωξη συμβεί στο πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης, εξηγούνται οι συνέπειες στους γονείς και προτείνεται η διακοπή της κύησης.

Δ) Τοξοπλάσμωση
Είναι η λοίμωξη που οφείλεται στο παράσιτο (πρωτόζωο) τοξόπλασμα gondii. Είναι από τις πιο συχνές λοιμώξεις στον άνθρωπο και εκδηλώνεται με δυο μορφές, την οξεία τοξοπλάσμωση που είναι καλοήθης και συνή -θως χωρίς συμπτώματα και τη συγγενή με πολύ σοβαρές συνέπειες για το έμβρυο. Κύρια πηγή μετάδοσης είναι η μολυσμένη γάτα και το έμβρυο μολύνεται μέσω του πλακούντα. Στη συγγενή τοξοπλάσμωση οι συνέπει -ες αφορούν το έμβρυο και όχι τη μητέρα. Αν μολυνθεί η μητέρα στο τέλος της εγκυμοσύνης το έμβρυο προσβάλλεται πολύ συχνότερα από ό,τι αν μολυνθεί η μητέρα στην αρχή της εγκυμοσύνης. Οι συνέπειες όμως είναι πολύ σοβαρότερες στη λοίμωξη του πρώτου τριμήνου.

-  Η λοίμωξη του τρίτου τριμήνου μπορεί: α) να είναι χωρίς συ -μπτώματα, αλλά το παιδί όταν μεγαλώσει να εμφανίσει αμφιβληστροει δοπάθεια, β) να προκαλέσει πρόωρο τοκετό ή γ) να γεννηθεί το νεογνό με αμφιβληστροειδοπάθεια.
-  Η λοίμωξη του πρώτου τριμήνου προκαλεί ενδομήτριο θάνατο, αυξημένη περιγεννητική θνησιμότητα, βαριά συγγενή νόσο με μικροκεφα -λία, υδροκέφαλο, λεμφαδενοπάθεια, ίκτερο, καταρράκτη, κώφωση κ.λπ.
Στην αρχή της εγκυμοσύνης είναι αναγκαίος ο έλεγχος για αντισώ -ματα. Οι γυναίκες που δεν έχουν αντισώματα πρέπει να προσέχουν δηλ. να τρώνε καλά ψημένο το κρέας, να αποφεύγουν τις γάτες και να κάνουν κάθε μήνα έλεγχο για αντισώματα. Σε περίπτωση που μια γυναίκα αρρωστήσει από τοξοπλάσμωση πριν την 28η εβδομάδα υπο -βάλλεται σε αμνιοπαρακέντηση για να ελεγχθεί εάν έχει προσβληθεί το έμβρυο. Αν αρρωστήσει μετά την 28η εβδομάδα δεν χρειάζεται αμνιο -παρακέντηση. Σε κάθε όμως περίπτωση η γυναίκα παίρνει αντιβίωση μέχρι να γεννήσει και παρακολουθείται το έμβρυο με υπερήχους κάθε 15 μέρες μέχρι τον τοκετό. Μετά τον τοκετό παίρνει θεραπεία και το νεογνό.

Ε) Ηπατίτιδα Β
Οι έγκυες που είναι φορείς του ιού της ηπατίτιδας Β τη μεταδίδουν στα μωρά τους κυρίως κατά τον τοκετό. Από τα νεογνά που μολύνονται περίπου το 90% θα γίνουν φορείς. Γι' αυτό πρέπει να ελέγχονται όλες οι έγκυες και αν είναι φορείς της ηπατίτιδας Β πρέπει αμέσως μετά τον τοκετό να γίνεται χορήγηση υπεράνοσης-γ-σφαιρίνης και έναρξη του εμβολίου στα νεογνά τους.

ΣΤ) Σύφιλη (Βλέπε κεφάλαιο Σ.Μ.Ν.)
- Ζ) Σύνδρομο επίκτητης ανοσολογικής ανεπάρκειας (AIDS) (Βλέπε κεφάλαιο Σ.Μ.Ν.)

ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ
Μερικές εγκυμονούσες μπορεί να εμφανίσουν μικροοργανισμούς στα ούρα χωρίς να έχουν συμπτώματα ουρολοίμωξης (4-7%). Αυτό οφείλεται:
-  Στην αλλαγή της θέσης της ουροδόχου κύστεως λόγω της εγκυμο -σύνης.
-  Στη στάση των ούρων στους ουρητήρες και παρατηρείται από την αρχή της εγκυμοσύνης. Η στάση των ούρων ευνοεί την ανάπτυξη μι -κροβίων.
Η ύπαρξη μικροβίων στα ούρα (ασυμπτωματική βακτηριουρία) στην εγκυμοσύνη, μπορεί να εξελιχθεί σε οξεία πυελονεφρίτιδα (ουρολοίμω -ξη με πυρετό, ρίγος και πόνο στους νεφρούς) επίσης μπορεί να γεννη θεί ελλιποβαρές νεογνό ή να προκληθεί πρόωρος τοκετός . Όλες οι εγκυμονούσες πρέπει να κάνουν καλλιέργεια ούρων τη 16η εβδομάδα της εγκυμοσύνης, ακόμα και αν δεν έχουν κανένα σύμπτωμα ουρολοίμωξης.

Ανακεφαλαίωση
Η εγκυμοσύνη είναι ένα φυσιολογικό γεγονός. Πολλές φορές όμως, μπορεί να εμφανιστούν παθολογικές καταστάσεις κατά τη διάρκειά της. Μπορεί ακόμη μια γυναίκα με ένα χρόνιο πρόβλημα υγείας να μείνει έγκυος. Στις περισσότερες περιπτώσεις η εγκυμοσύνη μπορεί να εξε -λιχθεί ομαλά ως το τέλος. Σε κάθε όμως περίπτωση χρειάζεται στενή παρακολούθηση και φροντίδα της εγκυμονούσας.
Το συχνότερο αίτιο αιμορραγίας του πρώτου τριμήνου είναι η αποβο -λή και η απειλούμενη κύηση. Άλλα σπανιότερα αίτια είναι η εξωμήτριος κύηση δηλαδή, η εμφύτευση του εμβρύου εκτός του ενδομητρίου και η μύλη κύηση, δηλαδή η παθολογική ανάπτυξη της τροφοβλάστης που δι -ηθεί τη μήτρα ενώ το έμβρυο έχει νεκρωθεί. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος της εξωμήτριας κύησης είναι η ρήξη της και η εσωτερική αιμορραγία της γυ -ναίκας. Οι αιμορραγίες του 3ου τριμήνου οφείλονται συνήθως σε προ δρομικό πλακούντα και σε πρόωρη αποκόλληση του πλακούντα .

Υπερέμεση της εγκυμοσύνης είναι η ναυτία κι οι έμετοι που παρα -μένουν και αυξάνονται σε αριθμό μετά το πρώτο τρίμηνο.
Ο διαβήτης μπορεί να προκαλέσει πολλά προβλήματα στη εγκυ -μοσύνη (αποβολή, υδράμνιο, ανεπάρκεια πλακούντα κ.λπ.) αλλά και στο νεογνό (μακροσωμία, συγγενείς ανωμαλίες, υπογλυκαιμία, προω -ρότητα κ.λπ.). Γι' αυτό οι διαβητικές έγκυες είτε είχαν διαβήτη πριν την εγκυμοσύνη, είτε αποκτούν διαβήτη της κύησης πρέπει να ρυθμίζουν πολύ καλά το σάκχαρό τους και να παρακολουθούνται συχνά από το γιατρό τους. Η ρύθμιση του σακχάρου γίνεται με δίαιτα και ινσουλίνη αν χρειάζεται - και ελέγχεται με αυτομετρήσεις σακχάρου.

Οι λοιμώξεις στη διάρκεια της εγκυμοσύνης αποτελούν πρόβλημα, γιατί οι μικροοργανισμοί περνούν τον πλακούντα και προκαλούν λοίμω -ξη στο έμβρυο (συγγενής λοίμωξη). Οι συγγενείς λοιμώξεις δυστυχώς, συχνά προκαλούν συγγενείς ανωμαλίες στο έμβρυο. Η λοίμωξη από ερυθρά στο 1ο τρίμηνο προκαλεί συγγενείς ανωμαλίες σε ποσοστό που φτάνει το 80%. Γι' αυτό χρειάζεται εμβολιασμός όλων των παιδιών και των νέων γυναικών τουλάχιστον τρεις μήνες πριν την εγκυμοσύνη. Η τοξοπλάσμωση μεταδίδεται από γάτες και από το κρέας που δεν είναι καλά ψημένο. Στην αρχή της εγκυμοσύνης γίνεται έλεγχος αντι -σωμάτων για να διαπιστωθεί ποιες γυναίκες έχουν ανοσία και ποιες κινδυνεύουν να κολλήσουν ερυθρά και τοξοπλάσμωση ώστε να προσέ -χουν. Συγγενή λοίμωξη μπορεί επίσης να προκαλέσουν ο έρπης των γεννητικών οργάνων , ο κυτταρομεγαλοϊός , η ωχρά σπειροχαίτη (σύφιλη), ο HIV (AIDS) και ο ιός της ηπατίτιδας Β . Γυναίκες με ενεργό έρπη των γεννητικών οργάνων πρέπει να υποβάλλονται σε καισαρική τομή πριν τη ρήξη του θυλακίου. Γυναίκες με AIDS πρέπει να αποφεύ -γουν να κάνουν παιδιά. Στα νεογνά μητέρων φορέων της ηπατίτιδας Β γίνεται υπεράνοση γ-σφαιρίνη και εμβό λιο αμέσως μετά τον τοκετό.

Μια υπερτασική γυναίκα μπορεί να μείνει έγκυος και η εγκυμοσύνη εξελίσσεται ομαλά στην πλειοψηφία των περιπτώσεων. Πρόβλημα εί -ναι η ειδική μορφή υπέρτασης της εγκυμοσύνης που εμφανίζεται μετά την 20ή εβδομάδα, η προεκλαμψία . Αν δεν διαγνωσθεί και δεν αντι -μετωπιστεί εγκαίρως μπορεί να εξελιχθεί σε εκλαμψία και να θέσει σε άμεσο κίνδυνο τη ζωή της γυναίκας και του εμβρύου.
Οι ουρολοιμώξεις πρέπει να διαγιγνώσκονται και να θεραπεύονται εγκαίρως γιατί προκαλούν πρόωρο τοκετό και λιποβαρή νεογνά.

Ερωτήσεις
- 1. Ποιες εξετάσεις -και γιατί -θα ζητούσατε από μία γυναίκα στην αρχή της εγκυμοσύνης της;
- 2. Γυναίκα που βρίσκεται στον 3ο μήνα της εγκυμοσύνης, σας λέει πως έχει λίγο αίμα από τον κόλπο και πόνο χαμηλά στην κοιλιά. α. Τι θα σκεφτείτε; β. Τι θα τη συμβουλεύσετε να κάνει;
- 3. Μια γυναίκα φορέας της ηπατίτιδας Β ρωτάει να μάθει αν μπορεί να κάνει παιδί και αν ναι, θα είναι το παιδί υγιές;
- 4. Αναφέρετε αίτια πρόωρου τοκετού που συζητούνται σε αυτό το κε -φάλαιο. Σχολιάστε πώς μπορεί να προληφθεί.
- 5. Φίλη σας έγκυος στον 8ο μήνα σας δείχνει τα πόδια της που έχουν πρηστεί. Θα την καθησυχάσετε; Μπορείτε να ελέγξετε κάτι εσείς για να σιγουρευτείτε πως είναι καλά; Τι θα τη συμβουλεύσετε;
- 6. Γυναίκα 20 ετών, έγκυος στο πρώτο της παιδί, σας λέει πως είχε εμέτους το 1ο τρίμηνο που σταμάτησαν και τώρα που είναι επτά μη -νών, έχει από το πρωί πονοκέφαλο, δεν βλέπει πολύ καθαρά, έχει πόνο στο στομάχι και κάνει εμέτους. Μήπως «κρύωσε»;
- 7. Οικογενειακή σας φίλη 30 ετών με αρτηριακή υπέρταση, θέλει να αποκτήσει παιδί. Σας ρωτά αν μπορεί. Αν ναι, κινδυνεύει από την εγκυμοσύνη; Θα είναι καλά το μωρό της; Τι πρέπει να κάνει για να είναι και οι δύο υγιείς;
- 8. Εγκυμονούσα 2 μηνών έχει πυρετό 38°C. Ποιες αρρώστιες πιστεύ -ετε πως πρέπει να αποκλείσετε; Τι θα τη ρωτήσετε; Τι πρέπει να κάνει;
- 9. Γυναίκα στον 9ο μήνα της εγκυμοσύνης έχει λίγο αίμα και πόνο χα -μηλά στην κοιλιά. Τι μπορεί να συμβαίνει;

10. Σημειώστε ποια πρόταση είναι σωστή και ποια λάθος:
- β. Ο προδρομικός πλακούντας είναι αιτία αιμορραγίας του γ' τριμήνου.
- α. Η εξωμήτριος κύηση μπορεί να εξελιχθεί ομαλά ως τον τοκετό.
- γ. Μια γυναίκα με διαβήτη δεν μπορεί να κάνει παιδιά.
- ε. Ο διαβήτης της κύησης εμφανίζεται για πρώτη φορά στην εγκυμοσύ -νη.
- δ. Το νεογνό της διαβητικής μητέρας κινδυνεύει από υπογλυκαιμία.
- στ. Οι διαβητικές έγκυες δεν πρέπει να παίρνουν κανένα φάρμακο για το διαβήτη τους.
- η. Έγκυος που δεν έχει αρρωστήσει από ερυθρά πρέπει να εμβολιάζε -ται αμέσως.
- ζ. Γυναίκα με υπέρταση δεν πρέπει να κάνει παιδιά.
- θ. Η τοξοπλάσμωση μεταδίδεται από τις γάτες.
- ι. Η προεκλαμψία είναι σοβαρή κατάσταση και χρειάζεται στενή ιατρική παρακολούθηση.

11. Να συμπληρώσετε τα κενά
- β. Η ρήξη της εξωμητρίου κύησης εκδηλώνεται με πόνο στο υπογάστριο.
- α. Η ναυτία κι ο έμετος συνήθως υποχωρούν μέχρι την ........... εβδομά δα της κύησης.
- γ. Η διάγνωση της εξωμητρίου κύησης γίνεται με ............................. .
- ε. Για το διαβήτη η έγκυος επιτρέπεται να πάρει μόνο ………….......… .
- δ. Η αιμορραγία του α' 3μήνου συνήθως οφείλεται σε ......................... .
- Η προεκλαμψία χαρακτηρίζεται από ..............., …………………..
ζ. ...................., ........................... .
- Η προεκλαμψία χαρακτηρίζεται από ..............., …………………..
- η. Εκλαμψία είναι η προεκλαμψία με ......................... .
- ι. Στη συγγενή τοξοπλάσμωση κινδυνεύει το ........................... κι όχι η
- ι. Στη συγγενή τοξοπλάσμωση κινδυνεύει το ........................... κι όχι η
- θ. Η συγγενής ερυθρά μπορεί να προληφθεί με των παιδιών.

Δραστηριότητες:
- 1. Σε μια γυναίκα που σκέφτεται να αποκτήσει παιδί, τι πληροφορί -ες για την υγεία της θα ζητούσατε να μάθετε πριν τη σύλληψη; Διαμορ φώσετε ερωτηματολόγιο.
- 2. Να γράψετε σύντομα μερικές οδηγίες (για τη σύλληψη και την εγκυμοσύνη) που θα δίνατε οπωσδήποτε σε μια φίλη σας που πάσχει από ΣΔ και θέλει να αποκτήσει παιδί.
- 3. Πόσα από τα παιδιά της τάξης σας έχουν εμβολιαστεί για ερυθρά; Μπορείτε να ελέγξετε το ίδιο για τα παιδιά ενός τμήματος της α' δημο -τικού; Να συζητήσετε το αποτέλεσμα. Είναι ικανοποιητική η έκταση του εμβολιασμού σε σχέση με τις συνέπειες της συγγενούς ερυθράς;

ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ -
ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ

6η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ

To σύνδρομο της κάτω κοίλης φλέβας
To σύνδρομο της κάτω κοίλης φλέβας της εγκύου είναι ένα σύν -δρομο, που οφείλεται σε μείωση της επαναφοράς του αίματος στην καρδιά της εγκύου, λόγω πίεσης της κάτω κοίλης φλέβας από τη μήτρα που έχει μεγαλώσει. Το σύνδρομο αυτό μπορεί να εμφανισθεί στο τρίτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης ή κατά τον τοκετό. Η επίτοκος παρουσιάζει υπόταση και πέφτουν οι καρδιακοί παλμοί του εμβρύου. Στην περίπτω -ση αυτή βάζουμε τη γυναίκα να ξαπλώσει στο αριστερό πλευρό.
Πρόωρος τοκετός είναι η έναρξη του τοκετού πριν από την 37η εβδομάδα της εγκυμοσύνης. Το 10% των τοκετών είναι πρόωροι. Παράγοντες που μπορεί να προκαλέσουν πρόωρο τοκετό:

- 2. Είναι συχνότερος σε γυναίκες κάτω των 19 και άνω των 35 ετών.
- 1. Χαμηλό κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο.
- 3. γυναίκες με ύψος κάτω των 150 εκατοστών.
- 5. Πρόωροι τοκετοί στο παρελθόν.
- 4. Η εντατική εργασία κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.
- 6. Ινομυώματα της μήτρας.
- 8. Τα ιατρικά προβλήματα της μητέρας (π.χ. διαβήτης, υπέρ ταση).
- 7. Η πολύδυμη κύηση.
- 9. Ο προδρομικός πλακούντας.
- 11. Οι ανώμαλες θέσεις του εμβρύου.
- 10.Η πρόωρη αποκόλληση του πλακούντα.
Παράγοντες που προειδοποιούν για την εμφάνιση πρόωρου τοκετού:

- 2. Η κολπική υπερέκκριση.
- 1. Οι πρόωρες συστολές της μήτρας.
- 3. Ο πόνος χαμηλά στη μέση.
Σε γυναίκες που υπάρχει κίνδυνος για πρόωρο τοκετό συνιστάται κατάκλιση, λήψη φυσικής προγεστερόνης ή νοσηλεία.
Διάγνωση του πρόωρου τοκετού γίνεται όταν: 1. Υπάρχουν συστολές της μήτρας κάθε 5 με 10 πρώτα λεπτά, που διαρ -κούν πάνω από 30 δευτερόλεπτα και επιμένουν τουλάχιστον για μία ώρα. 2. Η διαστολή του τραχήλου είναι μεγαλύτερη από 3 εκατοστά. Πρόληψη του πρόωρου τοκετού:
Αντιμετώπιση του πρόωρου τοκετού:

Σε περίπτωση πρόωρου τοκετού η γυναίκα εισάγεται στην αίθουσα τοκετών. Εάν η εγκυμοσύνη είναι κάτω των 35 εβδομάδων και το Νοσο -κομείο δε διαθέτει νεογνολογική μονάδα, τότε επιχειρείται φαρμακευτική καταστολή του πρόωρου τοκετού. Σε μερικά Νοσοκομεία που διαθέτουν νεογνολογική μονάδα επιτρέπεται να προχωρήσει ο τοκετός που άρχισε μετά την 32η εβδομάδα της εγκυμοσύνης. Σε κυήσεις κάτω των 32 εβδο -μάδων επιχειρείται φαρμακευτική καταστολή του τοκετού με φάρμακα (το κολυτικά) και κατάκλιση.
Τα πρόωρα νεογνά κινδυνεύουν από το σύνδρομο της αναπνευστι -κής δυσχέρειας, γιατί οι πνεύμονές τους δεν έχουν ωριμάσει ακόμα. Για να αποφευχθεί ο κίνδυνος αναπνευστικής δυσχέρειας των πρόωρων νεογνών χορηγείται ενδοφλεβίως στη μητέρα κορτιζόνη πριν τον τοκετό.

Γ. Δυστοκία
Δυστοκία ονομάζεται ο δύσκολος τοκετός, ο οποίος οφείλεται σε:
- 2. Ανωμαλίες σχήματος και μεγέθους της πυέλ ου. 3.
- 1. Ανωμαλίες προβολής, θέσεως, σχήματος ή μεγέθους του εμβρύου.
- 3. Αδράνεια της μήτρας.
- 4. Υπερβολική δραστηριότητα της μήτρας (υπερτονία της μήτρας και οξύς τοκετός).

Γ1. Ανωμαλίες προβολής, θέσεως, σχήματος, ή μεγέθους του εμβρύου
- Η κυριότερη ανωμαλία σχήματος του εμβρύου είναι το εγκάρσιο σχήμα του εμβρύου.
- Οι κυριότερες ανωμαλίες προβολής του εμβρύου είναι η ισχιακή, η προσωπική και η μετωπική προβολή.
- Οι ανωμαλίες μεγέθους του εμβρύου μπορεί να οφείλονται σε συγ -γενείς ανωμαλίες ή όγκους του εμβρύου (υδροκέφαλο), ή σε μακροσω μία του εμβρύου (βάρος άνω των 4 κιλών). Η μακροσωμία του εμβρύου
Εικόνα 6.1 Ομαλή ισχιακή προβολή.
Εικόνα 6.2 Ανώμαλη ισχιακή προβολή με τους γλουτούς.

μπορεί να οφείλεται σε κληρονο -μικότητα, σε πολυτοκία, σε παρά ταση της κύησης, σε πολύ μεγάλη αύξηση του βάρους της μητέρας και σε σακχαρώδη διαβήτη.
Ομαλή ισχιακή προβολή. Το έμβρυο βρίσκεται σε στάση οκλα -δόν (Εικόνα 6.1).
Ισχιακή προβολή: Είναι η προβολή των γλουτών και οδηγό σημείο είναι ο κόκκυγας. Η ισχια -κή προβολή διακρίνεται σε:
Ανώμαλη ισχιακή προβολή με τους γλουτούς. Οι μηροί βρί -σκονται σε έκταση προς τα πάνω (Εικόνα 6.2).
Ανώμαλη ισχιακή προβολή επί γόνατα.
Ανώμαλη ισχιακή προβολή επί άκρους πόδας.

Η συχνότητα της ισχιακής προβολής μειώνεται καθώς προ -χωράει η εγκυμοσύνη, ώστε στο τέλος της κύησης η συχνότητά της να είναι 3% όλων των κυήσεων.
Μετωπική προβολή: Είναι η προβολή του μετώπου. Οδηγό σημείο είναι η ρίζα της μύτης (Ει -κόνα 6.4).
Προσωπική προβολή: Είναι η προβολή με το πρόσωπο. Οδηγό σημείο είναι το σαγόνι (Εικόνα 6.3).
Εικόνα 6.5 Εγκάρσιο σχήμα του εμβρύου.
Εγκάρσιο σχήμα του εμβρύ -ου: Είναι το ου όταν ο επιμήκης άξονας του εμβρύου διασταυρώνεται με τον επιμήκη άξονα της μήτρας κάθε -τα (Εικόνα 6.5).

Δυστοκία ώμων: Είναι η επιπλοκή του τοκετού κατά την οποία δεν μπορεί να γεννηθεί ο πρόσθιος ώμος του εμβρύου, γιατί έχει σφηνωθεί πίσω από την ηβική σύμφυση (Εικόνα 6.6).
Εικόνα 6.6 Δυστοκία των ώμων.
Εικόνα 6.3 Προσωπική προβολή.
Εικόνα 6.4 Μετωπική προβολή.

Γ2. Ανωμαλίες του σχήματος και του μεγέθους της πυέλου
Η γυναικεία λεκάνη διακρίνεται σε τέσσερις κατηγορίες (Εικόνα 6.7) οι οποίες είναι:
- 2. Η ανδροειδής λεκάνη (όπως τ ου άνδρα).
- 1. Η γυναικοειδής λεκάνη (φυσιολογική).
- 3. Η ανθρωποειδής λεκάνη (με προσθιοπίσθια διάμετρο μεγαλύτερη της εγκάρσιας).
- 4. Η πλατιά λεκάνη (με την εγκάρσια διάμετρο πιο μεγάλη από το φυ -σιολογικό και την προσθιοπίσθια διάμετρο πιο μικρή από το φυσιολογικό).
Εικόνα 6.7 Είδη γυναικείας λεκάνης.

Γ3. Η αδράνεια της μήτρας
Διακρίνεται σε πρωτοπαθή και δευτεροπαθή. Πρωτοπαθής αδρά -νεια της μήτρας ή παράταση της κύησης ονομάζεται η καθυστέρη ση της έναρξης του τοκετού. Δευτεροπαθής αδράνεια της μήτρας ή παράταση του τοκετού ονομάζεται η ανεπάρκεια των συστολών της μήτρας, με συνέπεια να μην μπορεί να προχωρήσει ο τοκετός.
Αίτια αδράνειας της μήτρας: Το μεγάλο κεφάλι και η μικρή λεκάνη, οι πρωτοτόκες άνω των 35 ετών, η πρόωρη ρήξη των εμβρυϊκών υμένων, η υπερβολική διάταση της μήτρας (π.χ. σε πολύδυμη κύηση), η υπερ -βολική χορήγηση ωκυτοκίνης και ψυχολογικοί λόγοι.

Σε ανεπαρκείς συστολές της μήτρας, γίνεται επίσης πρόκληση τοκετού.
Αντιμετώπιση: Σε παράταση της κύησης πέραν των 41 εβδομάδων, γίνεται επίσης πρόκληση τοκετού, γιατί αυξάνει ο κίνδυνος για ενδομή -τριο θάνατο του εμβρύου.

Γ4. Υπερβολική δραστηριότητα της μήτρας
Υπερτονία της μήτρας . Παρατη -ρείται μετά από υπερβολική χρήση ωκυτοκίνης. Οι συστολές της μήτρας είναι συνεχείς και δεν ακολουθούνται από παύλα. Αντιμετωπίζεται με δια -κοπή της ωκυτοκίνης.
Προβολή της ομφαλίδας ονομά -ζεται η ύπαρξη κάποιου τμήματος της ομφαλίδας στο πλάι ή μπροστά από την προβάλλουσα μοίρα του εμ -βρύου. Σε αυτές τις περιπτώσεις θα συμβεί πρόπτωση της ομφαλίδας, εάν σπάσει το θυλάκιο (Εικ όνα 6.8).
Οξύς τοκετός ονομάζεται ο τοκε -τός που συμβαίνει μέσα σε 2 ώρες από την έναρξη των συστολών της μήτρας. Οι συστολές της μήτρας εί -ναι συχνές και έντονες. Το πρόβλημα στον οξύ τοκετό είναι ότι ο τοκετός μπορεί να συμβεί στο δρόμο πριν η γυναίκα φθάσει νοσοκομείο. Ο κίνδυνος στις περιπτώσεις αυτές εί -ναι η αιμορραγία που μπορεί να προ κύψει από τραυματισμούς στο πυε -λογεννητικό σύστημα της γυναίκας, από κάκωση της ομφαλίδας και από μερική αποκόλληση του πλακούντα.

Εικόνα 6.8 Πρόπτωση της ομφαλίδας μετά τη ρήξη του θυλακίου.
χαμηλή εμβρυουλκία ή σικυ -ουλκία, διαφορετικά γίνεται και σαρική τομή εφόσον το έμβρυο είναι ζωντανό. Ενώ γίνεται προ -
Η πρόπτωση της ομφαλίδας εί -ναι επείγουσα μαιευτική κατάσταση και ο τοκετός πρέπει να γίνει όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Εάν υπάρχει τελεία διαστολή, τότε γίνεται
Εικόνα 6.9 Γονατο-στηθική θέση της επιτόκου.
ετοιμασία για την καισαρική τομή πρέπει να ελαττωθεί η πίεση που ασκείται στην ομφαλίδα τοποθετώντας τη γυναίκα σε ειδική θέση (γο -νατο-στηθική θέση) (Εικόνα 6.9).

Δ. ΜΑΙΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ
Εμβρυουλκία γίνεται με τον εμβρυουλκό που αποτελείται από δύο κοχλιάρια (Εικόνα 6.10). Οι εμβρυουλκίες στην Ελλάδα χρησιμοποιού -νται πολύ σπάνια λόγω των σοβαρών βλαβών που μπορεί να προκλη θούν στο έμβρυο ή τη μητέρα. Έχουν αντικατασταθεί από τη σικυουλ -κία (αναρροφητική εμβρυουλκία) και την καισαρική τομή.
Σικυουλκία ή αναρροφητική εμβρυουλκία είναι η μαιευτική επέμ -βαση με την οποία ολοκληρώνεται ο τοκετός με τη βοήθεια ενός αναρ ροφητικού εμβρυουλκού (Εικόνα 6.11 και 6.12).

Εικόνα 6.10 Μαιευτικός εμβρυουλκός.
Εικόνα 6.12 Σικυουλκία.

Ενδείξεις σικυουλκίας
- 2. Η καρδιοπάθεια της επιτόκου.
- 1. Η αδυναμία εξώθησης της επιτόκου.
- 3. Η μεγάλη μυωπία της επιτόκου.
- 5. Ο παρατεταμένος τοκετός.
- 4. Η παρατεταμένη εξώθηση.
- 6. Η πρόωρη αποκόλληση του πλακούντα.
Καισαρική τομή είναι ο τοκετός κατά τον οποίον το κύημα βγαίνει από τη μήτρα με εγ -χείρηση της κοιλιάς και της μήτρας (Εικόνα 6.13 και 6.14).
Εικόνα 6.13 Χαμηλή εγκάρσια τομή δέρματος.
- Η συχνότητα της καισαρικής τομής στη χώρα μας είναι 12%.
- 2. Η προηγηθείσα εγχείρηση της μήτρας.

Οι ενδείξεις καισαρικής τομής είναι οι παρακάτω: 1. Η προηγηθείσα καισαρική τομή.
- 3. Η ύπαρξη δυσαναλογίας.
- 5. Η αποτυχία πρόκλησης τοκε -τού.
- 4. Ο δύσκολος τοκετός.
- 6. Η αποτυχία εκτέλεσης εμβρυ -ουλκίας.
- 8. Η αλλοίωση των καρδιακών παλ -μών του εμβρύου, όταν δεν υπάρχουν προϋποθέσεις για φυσιολογικό τοκετό.
Εικόνα 6.14 Έξοδος εμβρύου μετά από καισαρική τομή.
- 7. Η ισχιακή προβολή σε πρωτο -τόκο.
- 9. Ο προδρομικός πλακούντας.
- 11. Η πρόπτωση της ομφαλίδας.
- 10. Η πρόωρη κεντρική αποκόλληση τ ου πλακούντα.
- 12. Η δίδυμη ή πολύδυμη κύηση, εκτός της κάθετης κεφαλικής προ -βολής και των δύο διδύμων.
- 14. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας.
- 13. Η εκλαμψία, εφόσον δεν υπάρχουν προϋποθέσεις για φυσιολο -γικό τοκετό.
- 15. Οι λοιμώξεις των εξωτερικών γεννητικών οργάνων (π.χ. τα κον -δυλώματα, ο έρπης των γεννητικών οργάνων).

Ε. ΡΗΞΗ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΤΟΚΕΤΟ
Είναι η λύση της συνέχειας του σώματος της μήτρας κατά τη διάρκεια του τοκετού. Η συχνότητά της είναι μία κάθε 1000 με 1500 τοκετούς.

Αίτια
- 1. Εγχειρήσεις στη μήτρα. Στην περίπτωση αυτή η ρήξη της μήτρας οφείλεται σε μειωμένη ανθεκτικότητά της.
- 3. Τα ιατρογενή αίτια (π.χ. η εμβρυουλκία, όταν η διαστολή του τρα -χήλου της μήτρας δεν είναι τέλεια ή η προβάλλουσα μοίρα βρίσκεται ψηλά).
- 2. Η υπερβολική χρήση ωκυτοκίνης ή η δυσαναλογία. Η προβάλ -λουσα μοίρα του εμβρύου δεν εμπεδώνεται, αλλά εφιππεύει την ηβική σύμφυση, με αποτέλεσμα την ισχαιμία* και τη νέκρωση του τμήματος της μήτρας που συμπιέζεται στην ηβική σύμφυση.

Τα συμπτώματα της ρήξης της μήτρας κατά τον τοκετό είναι: Ο διαξιφιστικός πόνος.
- 1. Ο διαξιφιστικός πόνος.
- 3. Η απουσία καρδιακών παλμών.
- 2. Μερικές φορές μπορεί να υπάρχει αιμορραγία από τον κόλπο. Σε περίπτωση που η ρήξη της μήτρας έγινε κατά τη διάρκεια μιας μαι -ευτικής επέμβασης (π.χ. εμβρυουλκίας) αμέσως μετά την έξοδο του εμβρύου ακολουθεί μεγάλη αιμορραγία από τη μήτρα.
- 4. Το σταμάτημα των ωδίνων.
- Στην εξέταση της κοιλιάς διαπιστώνεται ευαισθησία και μέλη του εμβρύου έξω από τη μήτρα.
- 5. Η καταπληξία (Shock) της γυναίκας με συμπτώματα όπως ταχυ -καρδία, πτώση της αρτηριακής πίεσης, ωχρότητα και λιποθυμία.
- Η θεραπεία της ρήξης της μήτρας είναι χειρουργική και γίνεται μετάγγιση αίματος, εάν χρειασθεί. Σε περίπτωση ατελούς ρήξης της μήτρας μετά την έξοδο του κυήματος μπορεί να ραφούν τα χείλη της ρήξης. Στην τέλεια ρήξη της μήτρας και σε μεγάλη αιμορραγία γίνεται μαιευτική ολική υστερεκτομία.

ΣΤ. Αιμορραγίες αμέσως μετά τον τοκετό
Μπορεί να οφείλονται σε τραυματισμό της γεννητικής οδού της γυ -ναίκας, σε ανωμαλία αποκόλλησης του πλακούντα, σε ατονία της μή τρας, σε εκστροφή της μήτρας και στη ρήξη της μήτρας.
- 1. Τραύμα της γεννητικής οδού της γυναίκας: Περιλαμβάνει τη ρήξη του περινέου, τη ρήξη της κλειτορίδας και των μικρών χειλέων του αιδοίου, τη ρήξη του τραχήλου της μήτρας, τις κακώσεις του κόλ -που και τη δημιουργία αιματωμάτων.
- Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει:
- 2. Ατονία της μήτρας: Ονομάζεται η αδυναμία της μήτρας να συ -σπαστεί μετά την έξοδο του εμβρύου, εκδηλώνεται με αιμορραγία αμέ σως μετά τον τοκετό.
- α. Εξέταση για να αποκλεισθεί η ρήξη του τραχήλου της μήτρας.
- γ. Χορήγηση μητροσυσπαστικών (ωκυτοκίνη) ενδοφλεβίως.
- β. Μαλάξεις της μήτρας με το χέρι διαμέσου των κοιλιακών τοιχω -μάτων.
- δ. Χειρουργική επέμβαση αν αποτύχουν τα παραπάνω.
- 3. Εκστροφή μήτρας: Είναι το γύρισμα της εσωτερικής επιφάνειας της μήτρας προς τα έξω, στο τρίτο στάδιο του τοκετού. Γίνεται προ -σπάθεια επαναφοράς της μήτρας στη θέση της με το χέρι. Η επανα φορά γίνεται μετά από νάρκωση ή μυοχαλάρωση. Μπορεί να χρειαστεί και χειρουργική αντιμετώπιση.

Ανακεφαλαίωση
- Ο τοκετός όπως κι η εγκυμοσύνη είναι φυσιολογικά γεγονότα. Μπο -ρεί όμως να εμφανιστούν και στον τοκετό παθολογικές καταστάσεις που εμποδίζουν την ομαλή εξέλιξή του και χρειάζεται ειδική και άμεση αντιμετώπιση από τον μαιευτήρα-γυναικολόγο για να μην κινδυνεύσει η μητέρα και το παιδί.
- Ο πρόωρος τοκετός: η έναρξη δηλ. του τοκετού πριν την 37η εβδο -μάδα βάζει σε κίνδυνο το νεογνό, κυρίως λόγω της ανωριμότητας των πνευμόνων του. Ανάλογα με την ηλικία της κύησης γίνεται προσπάθεια να σταματήσει με φάρμακα και ανάπαυση, ή αφήνεται να προχωρήσει.
- Το σύνδρομο της κάτω κοίλης φλέβας της εγκύου: εμφανίζεται συνήθως στον τοκετό και αντιμετωπίζεται εύκολα με αλλαγή της θέσης της γυναίκας (ξαπλώνει στο αριστερό πλευρό).
- Η δυστοκία , ο δύσκολος δηλ. τοκετός μπορεί να οφείλεται:
- β. Σε ανώμαλο σχήμα (εγκάρσιο).
- α. Σε ανώμαλες προβολές (ισχιακή, προσωπική, μετωπική).
- δ. Σε ανωμαλίες της πυέλου (ανδροειδής, ανθρωποειδής, πλατιά λεκάνη).
- στ. Σε υπερβολική δραστηριότητα της μήτρας που διακρίνεται σε υπερτονία της μήτρας και οξύ τοκετό. Η υπερτονία της μήτρας χαρα -κτηρίζεται από συνεχείς συστολές χωρίς παύλα. Ο οξύς τοκετός συμ βαίνει σε 2 ώρες από την έναρξή του. Το πρόβλημα είναι πως μπορεί να γεννηθεί το νεογνό πριν φτάσει η γυναίκα στο νοσοκομείο. Ο κίνδυ -νος τότε είναι η αιμορραγία από τραύμα του πυελογεννητικού σωλήνα, κάκωση της ομφαλίδας κ.λπ.
- ε. Σε αδράνεια της μήτρας δηλαδή αδυναμία των συστολών της μή -τρας να αρχίσουν τον τοκετό ή να τον συνεχίσουν μετά την έναρξή του.

Η προβολή της ομφαλίδας μπορεί να γίνει πολύ επικίνδυνη, όταν σπάσει το θυλάκιο, γιατί θα προκληθεί πρόπτωση της ομφαλίδας. Η πρόπτωση της ομφαλίδας βάζει σε άμεσο κίνδυνο το νεογνό. Γι' αυτό ο τοκετός πρέπει να ολοκληρωθεί αμέσως.
Καταφεύγουμε στις μαιευτικές επεμβάσεις όταν ο τοκετός δεν μπορεί να εξελιχθεί φυσιολογικά (δυσαναλογία, εγκάρσιο σχήμα κ.λπ.) ή όταν το έμβρυο ή η εγκυμονούσα κινδυνεύουν άμεσα (πρόπτωση ομ -φαλίδας, αλλοίωση καρδιακών παλμών του εμβρύου, εκλαμψία κ.λπ.). Αυτές είναι:

- β. η σικυουλκία ή αναρροφητική εμβρυουλκία.
- α. η εμβρυουλκία που τείνει να εγκαταλειφθεί λόγω των κακώσεων που προκαλεί στο έμβρυο και τη μητέρα.
- γ. η καισαρική τομή.
Για να εξελιχθεί ως το τέλος ομαλά και για να αντιμετωπίζεται αμέσως και αποτελεσματικά κάθε επιπλοκή του, ο τοκετός πρέπει να γίνεται σε οργανωμένες μονάδες (μαιευτήρια) και με τη συνεχή παρουσία του κα -τάλληλου προσωπικού (μαία/μαιευτής, μαιευτήρας-γυναικολόγος).
Αμέσως μετά τον τοκετό μπορεί να εμφανιστεί μεγάλη αιμορραγία που συνήθως οφείλεται σε ρήξη της μήτρας , σε ατονία της μήτρας και πολύ σπάνια σε εκστροφή της μήτρας. Χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση με ειδικούς χειρισμούς, μεταγγίσεις αίματος και πιθανόν χειρουργείο.

Ερωτήσεις
- 1. Μια γυναίκα βρίσκεται στην αίθουσα τοκετών και εμφανίζει πτώ -ση της πίεσης χωρίς να αιμορραγεί. Τι θα σκεφτείτε; Αντιμετωπί ζεται εύκολα;
- 2. Με ποια από τα παρακάτω δε συνδυάζεται ο πρόωρος τοκετός:
- β. Υπέρταση εγκυμοσύνης.
- α. Ηλικία της εγκύου.
- γ. Σακχαρώδη διαβήτη της εγκύου.
- ε. Πολύδυμη κύηση.
- δ. Φύλο του εμβρύου.
- στ. Αδράνεια μήτρας.
- 3. Γυναίκα στην 35η εβδομάδα της κύησης εμφανίζει πόνο χαμηλά στη μέση, κολπική υπερέκκριση και συστολές της μήτρας. Τι έχει; Κινδυνεύει η ίδια; Το έμβρυο; Κι από τι;
- 4. Συμπληρώστε τη λέξη που λείπει:
- β. Στη μετωπική προβολή οδηγό σημείο είναι το ........................ .
- α. Στην προσωπική προβολή οδηγό σημείο είναι το .................... .
- γ. Στην ισχιακή προβολή οδηγό σημείο είναι ο ........................ .
- 5. Συνδυάστε τα:

Υπερτονία μήτρας
συνεχείς συστολές χωρίς παύλα δυστοκία
συχνές έντονες συστολές
- 6. Ποιο από τα παρακάτω δεν είναι αίτιο δυστοκίας;
- β. Εγκάρσιο σχήμα.
- α. Ανώμαλες προβολές.
- γ. Λιποβαρές νεογνό.
- δ. Ανωμαλίες πυέλου.
Αδράνεια μήτρας
- 7. Ένα είναι λάθος. Σημειώστε το.
- Α. Σακχαρώδη διαβήτη.
- Η δυστοκία των ώμων οφείλεται σε:
- Β. Παχυσαρκία.
- Δ. Ισχιακή προβολή.
- Γ. Μακροσωμία.
- 8. Ένα είναι σωστό. Σημειώστε το.
- α. Μαιευτική παράλυση
- Η δυστοκία των ώμων μπορεί να προκαλέσει:
- β. Υπερτονία της μήτρας
- γ. Πρόπτωση της ομφαλίδας
- 9. Ποιες μαιευτικές επεμβάσεις γνωρίζετε; Ποιες είναι οι κυριότερες ενδείξεις για κάθε μία απ' αυτές;
- 10. Σημειώστε δίπλα σε κάθε πρόταση αν είναι σωστό ή λάθος.
- β. Η ρήξη της μήτρας εκδηλώνεται με διαξιφιστικό πόνο στην κοιλιά και σταμάτημα των ωδίνων.
- α. Η ρήξη της μήτρας κατά τον τοκετό οφείλεται σε προηγούμενες επεμβάσεις.
- γ. Μετά τη ρήξη της μήτρας χορηγούμε ωκυτοκίνη για να ολοκληρω -θεί γρήγορα ο τοκετός.
- 11. Σημειώστε δίπλα σε κάθε κατάσταση το είδος του τοκετού που ενδείκνυται (καισαρική τομή, φυσιολογικός τοκετός, σικυ -ουλκία).

Προηγηθείσα καισαρική τομή ................................
Κάθετο σχήμα, κεφαλική προβολή ................................
Μεγάλη μυωπία ................................
Έρπης γεννητικών οργάνων ................................
Καρδιοπάθεια ................................
Επιπωματικός πλακούντας ................................
Δυσαναλογία ................................
Παρατεταμένος τοκετός ................................
Πρόωρη αποκόλληση του πλακούντα ................................
Πολύδυμη κύηση ................................

Κύημα 6 εβδομάδων
Κύημα 8 εβδομάδων

7η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ
Α  Στοιχεία γυναικολογικού ιστορικού
Β  Γυναικολογική εξέταση
Γ  Γυναικολογικά συμπτώματα
7η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Ιστορικό
Οι ερωτήσεις πρέπει να διατυπώνονται με προσοχή, χωρίς κριτική διάθεση, για να κερδίσει ο γιατρός την εμπιστοσύνη της ασθενούς. Η λήψη του ιστορικού είναι μια πράξη αμοιβαίας διερεύνησης. Ο γιατρός διερευνά το ιατρικό πρόβλημα και η γυναίκα διερευνά τη συμπεριφορά, τις λέξεις και τις κινήσεις του γιατρού της για να αποφασίσει αν μπορεί να τον εμπιστευτεί.
Η λήψη του γυναικολογικού ιστορικού είναι μια πράξη πολύ σημα -ντική για το γιατρό αλλά και για τη γυναίκα. Ένα καλό ιστορικό είναι η βάση για τη σωστή και έγκαιρη διάγνωση. Ο γιατρός οφείλει με υπομο -νή, επιμονή και ευγένεια να πάρει όλες τις πληροφορίες που αφορούν το πρόβλημα που έφερε τη γυναίκα σ' αυτόν. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως δεν είναι πάντα εύκολο, γιατί η γυναίκα πρέπει να μιλήσει για ζη -τήματα που ο κόσμος θεωρεί προσωπικά, απόρρητα, ή θέματα που η αποκάλυψή τους έχει κοινωνικές συνέπειες π.χ. σεξουαλικώς μεταδι -δόμενα νοσήματα, ανεπιθύμητη κύηση κ.λπ.

Α. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ
- 1. Προσωπικές ερωτήσεις: Ο γιατρός ρωτάει το όνομα, την ηλικία και το επάγγελμα της ασθενούς.
- 3. Γυναικολογικές ερωτήσεις: Αφορούν πληροφορίες σχετικά με τον εμμηνορρυσιακό κύκλο και το σεξουαλικό ιστορικό.
- 2. Παρούσα νόσος: Είναι από τα σημαντικότερα στοιχεία του γυ -ναικολογικού ιστορικού. Εδώ με τις κατάλληλες ερωτήσεις προσπαθεί ο γιατρός να μάθει όλες τις λεπτομέρειες για το κύριο σύμπτωμα που έχει η γυναίκα.

Ερωτήσεις σχετικά με τον εμμηνορρυσιακό κύκλο:
- 2. Πότε ήταν η εμμηναρχή.
- 1. Πότε ήταν η πρώτη ημέρα της τελευτ αίας περιόδου.
- 3. Πότε ήταν η εμμηνόπαυση (για μετεμμηνοπαυσιακές).
- 5. Εάν συνοδεύεται η εμμηνορρυσία από πόνο.
- 4. Εάν υπάρχουν διαταραχές του εμμηνορρυσιακού κύκλου.
- 6. Εάν υπάρχει αιμορραγία στο μέσον του κύκλ ου της γυναίκας.
- 8. Εάν υπάρχει κολπική υπερέκκριση.
- 7. Εάν υπάρχει αιμορραγία μετά από τη σεξουαλική επ αφή.
- 9. Εάν υπάρχει μετεμμηνοπαυσιακή αιμορραγία.
-  Εάν έχει σεξουαλικές επαφές.

Άλλες ερωτήσεις:
- Εάν χρησιμοποιεί μέθοδο αντισύλληψης και π οια.
-  Εάν έχει συχνουρία, εάν χάνει ούρα με το βήχα ή τ ο γέλιο.
-  Πότε έκανε τελευταία φορά τεστ Παπανικολάου και ποια ήταν η απάντηση.
- Εάν αισθάνεται κάποια μάζα μέσα στον κόλπο.
- Εάν έχει αλλεργίες και ιδιαίτερα στην πενικιλλίνη.
-  Εάν παίρνει φάρμακα και π οια.
-  Εάν καπνίζει και πόσα τσιγάρα κ αι εάν κάνει χρήση αλκοόλ.
- 4. Μαιευτικό ιστορικό: Το μαιευτικό ιστορικό πρέπει να είναι σύ -ντομο και να περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με προηγούμενες εγκυμοσύνες, εκτρώσεις και αποβολές. Σε περίπτωση που η γυναίκα είχε προηγούμενες εγκυμοσύνες λαμβάνονται πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο του τοκετού, το βάρος γέννησης του κυήματος, την ύπαρξη ή μη επιπλοκών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και του τοκετού. Επίσης, παίρνονται πληροφορίες εάν ο τοκετός ήταν πρόωρος ή όχι.
- 6. Οικογενειακό ιστορικό: Ρωτάμε τη γυναίκα εάν έχει συγγενείς με καρκίνο των μαστών ή των ωοθηκών ή αν υπάρχει σακχαρώδης διαβήτης ή υπέρταση ή καρδιαγγειακό νόσημα στην οικογένεια.
- 5. Ατομικό ιστορικό: Λαμβάνονται πληροφορίες σχετικά με προ -ηγούμενες γυναικολογικές επεμβάσεις, την ύπαρξη σακχαρώδη δια βήτη, καρδιολογικών ή πνευμονολογικών προβλημάτων, υπέρτασης, ίκτερου, νοσηλείας κατά το παρελθόν σε Νοσοκομείο και την αιτία της νοσηλείας.

Β. ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ
Η εξέταση πρέπει να γίνεται σ' όλο το σώμα της γυναίκας, γιατί μπορεί να εκδηλωθεί με γυναικολογικά συμπτώματα μία νόσος άλλου συστήματος (π.χ. αιμορραγία λόγω αιματολογικού νοσήματος). Ο γυ -ναικολόγος δεν πρέπει να παραλείπει την εξέταση των μαστών της γυναίκας πριν προχωρήσει στη γυναικολογική εξέταση.

Γυναικολογική εξέταση
Πριν από τη γυναικολογική εξέταση η ασθενής ουρεί για να έχει άδεια την ουροδόχο κύστη. Τοποθετείται στην ειδική γυναικολογική καρέκλα (μπουμ). Η γυναικολογική εξέταση αρχίζει με την επισκόπη -ση των εξωτερικών γεννητικών οργάνων. Αναζητάται η ύπαρξη ελκών ή ογκιδίων στο αιδοίο. Ακολουθεί η επισκόπηση του κόλπου και του τραχήλου της μήτρας με τη βοήθεια των κολποδιαστολέων (Εικόνα
Εικόνα 7.1 Κολποδιαστολέας.
- 7.1) και αναζητούνται βλάβες ή σημεία αιμορραγίας. Κατόπιν γίνεται η αμφίχειρη γυναικολογική εξέταση . Ο γυναικολόγος εισάγει δύο δά -κτυλα στον κόλπο, ενώ το άλλο χέρι του το τοποθετεί στην κοιλιά της ασθενούς πάνω από την ηβική σύμφυση και πιέζει το κοιλιακό τοίχωμα προς τα μέσα ώστε να σταθεροποιήσει τον πυθμένα της μήτρας. Στη συνέχεια τα δύο δάκτυλα του μαιευτήρα μέσα στον κόλπο ψηλαφούν την πρόσθια και οπίσθια επιφάνεια της μήτρας. Φυσιολογικά οι ωοθή -κες και οι σάλπιγγες της γυναίκας δεν ψηλαφώνται (Εικόνα 7.2).

Εικόνα 7.2 Αμφίχειρη γυναικολογική εξέταση.

Οι πληροφορίες που παίρνει είναι:
- 2. Για την ύπαρξη σκληρότητας ή ανωμαλίας του τραχήλου της μή -τρας.
- 1. Για το μέγεθος, το σχήμα, τη σύσταση, την κινητικότητα, την κλί -ση και την κάμψη της μήτρας.
- 3. Για την ευαισθησία, το μέγεθος και τη σύσταση των εξαρτημάτων της μήτρας.

Γ. ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ
Οι συχνότεροι λόγοι που επισκέπτονται το γυναικολόγο τους οι γυ -ναίκες είναι:
- 2. Η δυσμηνόρροια.
- 1. Οι ανωμαλίες της εμμήνου ρύσεως.
- 3. Η κολπική υπερέκκριση.
- 5. Οι κλιμακτηριακές διαταραχές.
- 4. Ο κνησμός των γεννητικών οργάνων.
- 6. Η ακράτεια ούρων.
- 7. Τα προβλήματα γονιμότητας κ.λπ.

Ανωμαλίες της εμμήνου ρύσεως
Αραιομηνόρροια είναι η εμφάνιση της περιόδου σε διαστήματα με -γαλύτερα των 40 ημερών.
Μητρορραγία είναι η εμφάνιση αιμορραγίας από τη μήτρα σε ακα -νόνιστα χρονικά διαστήματα εκτός της αναμενόμενης περιόδου.
Συχνομηνόρροια είναι η εμφάνιση της περιόδου σε χρονικά δια -στήματα μικρότερα των 21 ημερών.
Μηνορραγία είναι η εμφάνιση της περιόδου σε κανονικά χρονικά διαστήματα της οποίας όμως η διάρκεια ξεπερνάει τις 7 ημέρες και η ποσότητα τα 80 κυβικά εκατοστά.
Κύρια αίτια της κολπικής αιμορραγίας.

Δευτεροπαθής αμηνόρροια είναι η έλλειψη περιόδου σε χρονικό διάστημα ίσο με τρεις γεννητικούς κύκλους.
- 1. Τα νεοπλάσματα, όπως ο πολύποδας, τα ινομυώματα της μή -τρας, η υπερπλασία του ενδομητρίου, ο καρκίνος του ενδομητρίου και ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας.
- 3. Η κύηση (επαπειλούμενη έκτρωση, εξωμήτριος κύηση, μύλη κύηση). Τα τραύματα της μήτρας από ξένα σώματα ή ενδομήτρια σπειράματα.
- 2. Οι φλεγμονές της μήτρας (ενδομητρίτιδα).
- 4. Τα τραύματα της μήτρας από ξένα σώματα ή ενδομήτρια σπειράματα.
- 5. Η λήψη φαρμάκων (π.χ. η λήψη αντισυλληπτικών δισκίων, οιστρο -γόνων, ασπιρίνης ή δακτυλίτιδας).

Ανακεφαλαίωση
Ένα καλό ιστορικό αποτελεί τη βάση για τη σωστή και έγκαιρη διά -γνωση. Το γυναικολογικό ιστορικό έχει ως ιδιαιτερότητα τον τρόπο με τον οποίο η ασθενής πρέπει να ερωτηθεί και να απαντήσει για θέματα που ο κόσμος θεωρεί απόρρητα, προσωπικά κ.λπ. Γι' αυτό οι ερω -τήσεις πρέπει να διατυπώνονται με προσοχή και ευγένεια. Τα βασικά στοιχεία του γυναικολογικού ιστορικού είναι οι προσωπικές ερωτήσεις, οι αναλυτικές πληροφορίες για την παρούσα νόσο, οι γυναικολογικές ερωτήσεις, οι ερωτήσεις για τη σεξουαλική ζωή της ασθενούς και τέλος το μαιευτικό, το ατομικό και το οικογενειακό ιστορικό.

Οι κυριότεροι λόγοι για τους οποίους οι γυναίκες απευθύνονται στο γυναικολόγο τους είναι οι ανωμαλίες της εμμήνου ρύσεως, η δυ -σμηνόρροια, η κολπική υπερέκκριση, οι διαταραχές της κλιμακτηρίου, προβλήματα γονιμότητας κ.ά.
Τη λήψη του ιστορικού ακολουθεί η εξέταση της ασθενούς. Δεν πρέ -πει να παραλείπεται η ψηλάφηση των μαστών. Η εξέταση ολοκληρώ νεται με τη γυναικολογική εξέταση.
Οι αναλυτικές πληροφορίες που παίρνει ο γυναικολόγος για το σύ -μπτωμα που έφερε τη γυναίκα σ' αυτόν σε συνδυασμό με τα ευρήματα της κλινικής εξέτασης, τον βοηθούν να διαμορφώσει τις πιθανές δια -γνώσεις. Κάποιες αρρώστιες αποκλείονται, και φαίνονται πιθανότερες κάποιες άλλες. Η οριστική διάγνωση συνήθως μπαίνει από τις κατάλ -ληλες εργαστηριακές εξετάσεις. Αυτές επιλέγονται με βάση το ιστορικό και την κλινική εξέταση.

Ερωτήσεις
- 1. Βάλτε στη σωστή σειρά τα γεγονότα που αφορούν τη γυναι -κολογική εξέταση:
- Επισκόπηση εξωτερικών γεννητικών οργάνων.
- -Αμφίχειρη γυναικολογική εξέταση.
- -Η γυναίκα ουρεί για να αδειάσει την ουροδόχο κύστη.
- -Η γυναίκα ξαπλώνει στην ειδική γυναικ ολογική καρέκλα.
- Επισκόπηση κόλπου, τραχήλου.

2. Απαντήστε αν είναι σωστές ή λάθος οι προτάσεις που ακο -λουθούν:
- β. Το συχνότερο αίτιο δευτεροπαθούς αμηνόρροιας σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας είναι η κύηση.
- α. Η σεξουαλική ζωή είναι αυστηρά προσωπική και ο γυναικολό -γος δεν πρέπει να ρωτά γι' αυτή.
- γ. Η έμμηνος ρύση ονομάζεται και μηνορραγία.
- δ. Το ενδομήτριο σπείραμα μπορεί να προκαλέσει κολπική αι -μορραγία.
- 3. Αναφέρετε τα βασικά στοιχεία του γυναικολογικού ιστορικού.
- 4. Από το σύμπτωμα της νόσου μέχρι τη διάγνωσή της, ποια διαδι -κασία ακολουθείται;

Δραστηριότητες
- 1. Διαμορφώστε ένα γυναικολογικό ιστορικό-ερωτηματολόγιο με το οποίο θα επιδιώκετε να πάρετε όλες τις πληροφορίες που χρειάζεται ο γυναικολόγος από τη γυναίκα που τον επισκέπτεται.
- α. Πόσο συχνά επισκέπτονται το γυναικολόγο τους;
- 2. Διαμορφώστε ένα ερωτηματολόγιο που θα απευθύνεται σε γυναί -κες κάθε ηλικίας του περιβάλλοντός σας και θα επιδιώκετε να μάθετε:
- β. Για ποιο λόγο; Έχουν γυναικολογικά προβλήματα; Για προληπτι -κούς λόγους;
- 3. Διαμορφώστε ένα πλήρες γυναικολογικό ιστορικό που αφορά μια γυναίκα που σας λέει πως έχει κολπική αιμορραγία.
- γ. Έχουν τα ίδια προβλήματ α όλες οι ηλικίες γυναικών;

ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ -

8η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΤΗΤΕΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΤΩΝ ΕΝΔΟΠΥΕΛΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ

Α. Συγγενείς ανωμαλίες των γεννητικών οργάνων
Αυτές αφορούν το αιδοίο, τον κόλπο, τη μήτρα και τις ωοθήκες.
συγκέντρωση του αίματος στον κόλπο έχει ως αποτέλεσμα τη διάταση της μήτρας (αιματόμη -τρα) και των σαλπίγγων (αιμο σάλπιγγα) (Εικόνα 8.1).
Συγγενείς ανωμαλίες του αιδοίου: Η πιο συχνή από τις συγγενείς ανωμαλίες του αιδοίου είναι η ατρησία του παρθενικού υμένα. Είναι η απουσία του φυσιολογικού ανοίγματος. Μπορεί να διαπιστωθεί και κατά την εξέταση του νεογνού. Εάν δεν διαπιστωθεί εγκαίρως, στην ήβη το αίμα της περιόδου συγκεντρώνεται στον κόλπο με αποτέλεσμα τη δημι -ουργία του αιματοκόλπου και δεν εμφανίζεται καθόλου έμμηνος ρύση. Η

Η αντιμετώπιση της ατρησί -ας του παρθενικού υμένα είναι η διάνοιξή του χειρουργικά.
Συγγενείς ανωμαλίες δι -άπλασης του κόλπου: Αυ τές είναι τα διαφράγματα του κόλπου, ο διπλός κόλπος και η συγγενής απουσία του κόλ -που.
Τα διαφράγματα του κόλ -που: Είναι η πιο συχνή ανω μαλία διάπλασης του κόλπου. Τα κολπικά διαφράγματα μπο -ρεί να είναι εγκάρσια ή κάθετα. Εάν τα εγκάρσια διαφράγματα είναι πλήρη, τότε εμποδίζουν την έξοδο του αίματος της περιόδου με αποτέλεσμα το σχηματισμό αιματόκολπου και αιματόμητρας. Σχετίζονται με πόνο κατά τη συνουσία (δυ -σπαρεύνεια) και δυσκολίες

Εικόνα 8.1 Ατρησία του παρθενικού υμένα. Αιματόκολπος - αιματόμητρα - αιματοσάλπιγνα.
κατά τον τοκετό. Συνήθως συνυπάρχουν με ανωμαλίες της μήτρας και του ουροποιητικού συστήματος. Η αντιμετώπιση είναι χειρουργική. Διπλός κόλπος: Είναι πολύ σπάνιος.
Συγγενής απουσία του κόλπου: Είναι πολύ σπάνια και μπορεί να συνοδεύεται και από βλάβες του ουροποιητικού συστήματος (π.χ. έλ -λειψη νεφρού). Η διάγνωση γίνεται από το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Εάν η ασθενής δεν έχει μήτρα τότε μετά την ήβη υπάρχει αμηνόρροια, ενώ εάν η δημιουργείται αιμα -τόμητρα. Επίσης, η ασθενής μπορεί να αναφέρει ότι αδυνατεί να έχει συνουσία. Κατά την κλινική εξέταση διαπιστώνεται η απουσία κόλπου. Αντιμετωπίζεται με χειρουργική επέμβαση.

Εικόνα 8.2 Ανωμαλίες διάπλασης της μήτρας: δίκερη μήτρα (1), μονόκερη μήτρα (2).
Συγγενείς ανωμαλίες διάπλασης της μήτρας: Οι κυριότερες συγγενείς ανωμαλίες είναι η απλασία, η μονόκερη και η δίκερη μήτρα (Εικόνα 8.2). Επειδή οι συγγενείς ανωμαλίες διάπλασης της μήτρας συνοδεύονται από ανωμαλίες του ουροποιητικού συστήματος όπως είναι η απουσία του νεφρού, πρέπει να γίνεται έλεγχος και του ουροποιητικού συστήμα -τος (με ενδοφλέβια πυελογραφία).
Μονόκερη μήτρα (Εικόνα 8.2): Οφεί -λεται στην αναστολή της ανάπτυξης της μιας από τις δύο εμβρυϊκές καταβολές της μήτρας. Η σάλπιγγα απουσιάζει κα -θώς και η ωοθήκη.

Απλασία της μήτρας: Οφείλεται στην αναστολή ανάπτυξης των εμβρυϊκών καταβολών της μήτρας (Μυλλεριανοί πό -ροι). Κατά κανόνα συνοδεύεται από απου σία και του κόλπου. Οι ωοθήκες είναι φυ -σιολογικές, αλλά η γυναίκα μετά την ήβη δεν έχει περίοδο.
Δίκερη μήτρα (Εικόνα 8.1): Οφείλεται σε αποτυχία συνένωσης των εμβρυϊκών καταβολών κατά την 11η με 12η εβδομά -δα της εγκυμοσύνης. Η δίκερη μήτρα έχει έναν τράχηλο και μία μητρική κοιλότητα. Στο υπερηχογράφημα φαίνεται σαν καρ -διά και στην υστεροσαλπιγγογραφία σαν Υ. Η δίκερη μήτρα σχετίζεται με αποβο -λές, πρόωρο τοκετό και ανώμαλες θέσεις του εμβρύου στον τοκετό.

Διαταραχές
ανάπτυξης
ωοθη -
κών: Το σύνδρομο Turner (αγενεσία των ωοθηκών) οφείλεται στην απουσία του ενός φυλετικού χρωμοσώματος X και ο καρυότυπος είναι 45Χ αντί για το φυσιολογικό 46ΧΧ. Στο σύνδρομο αυτό οι ωοθήκες είναι σαν ταινίες. Μήτρα και κόλπος όμως υπάρχουν. Κατά τη γέννηση το νεο -γνό έχει χαμηλό βάρος γέννησης, έχει οίδημα στα χέρια και τα πόδια και είναι μικρόσωμο. Λόγω της έλλειψης των ωοθηκών δεν έχουν εφηβεία. Έτσι τα εξωτερικά γεννητικά όργανα είναι παιδικά, αναπτύσσονται μαστοί και τρίχωμα και δεν εμφανίζεται έμμηνος ρύση. Επίσης έχουν χα -μηλό ανάστημα και χαμηλή πρόσφυση του τριχωτού της κεφαλής στην αυχενική χώρα. Η νοημοσύνη είναι φυσιολογική. Η αντιμετώπιση του συν -δρόμου είναι η χορήγηση οιστρογόνων για την ανάπτυξη των μαστών. Για την αύξηση του ύψους μπορεί να χορηγηθεί ανθρώπινη αυξητική ορμόνη.

Β. Επίκτητες ανωμαλίες των ενδοπυελικών οργάνων
Χαλάρωση των γεννητικών οργάνων:
Πρόπτωση της μήτρας ονομάζεται η κάθοδος της μήτρας στον κόλ -πο και διακρίνεται σε τρεις βαθμούς. Πρώ του βαθμού έχουμε όταν ο
τράχηλος της μήτρας είναι ακόμα μέσα στον κόλπο (Εικόνα 8.3). Δευτέρου βαθμού έχουμε, όταν ο τράχηλος της μήτρας προβάλ -λει στην είσοδο του κόλπου (Ει κόνα 8.3α) και τρίτου βαθμού, όταν ολόκληρη η μήτρα βρίσκεται εκτός του κόλπου (Εικόνες 8.4 και 8.5). Είναι αρκετά συχνή σε ηλικιωμένες γυναίκες που έχουν γεννήσει πολλά παιδιά (παραπο -μπή 7α).

Αιτιολογία της πρόπτωσης:
- 2. Η έλλειψη των οιστρογό -νων κατά την εμμηνόπαυση.
1. Ο φυσιολογικός τοκετός εί -ναι το συχνότερο αίτιο σε περί πτωση που έχουμε μηχανικούς και νευρολογικούς τραυματι -σμούς. Επίσης ο παρατεταμένος τοκετός, η χρήση εμβρυουλκών και η κακή συρραφή των τραυμα -τισμών των γεννητικών οργάνων κατά τον τοκετό.
- 3. Οι καταστάσεις που αυξά -νουν την πίεση μέσα στην κοιλιά π.χ. η παχυσαρκία, ο χρόνιος βήχας και οι όγκοι της πυέλου.
Πρόληψη: Για να αποφευχθεί η χαλάρωση των γεννητικών εν -δοπυελικών οργάνων θα πρέπει:

-  Η σωματική άσκηση στην περίοδο της λοχείας αποτελεί πρόληψη.
-  Να γίνει περινεοτομία και προσεκτικοί χειρισμοί κατά τον τοκετό και καλή συρραφή.
Εικόνα 8.3 Πρόπτωση μήτρας πρώτου βαθμού.
Εικόνα 8.3α Πρόπτωση μήτρας δευτέρου βαθμού.
Εικόνα 8.4 Πρόπτωση μήτρας τρίτου βαθμού.
-  Η θεραπεία ορμονικής υπο -κατάστασης των μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών.
Συμπτώματα: Είναι πολλά. Αίσθημα βάρους χαμηλά στην κοιλιά, αί -
Εικόνα 8.5 Πρόπτωση της μήτρας τρίτου βαθμού.
σθημα ξένου σώματος στον κόλπο, πόνος χα -μηλά στη μέση, συχνουρία, ακράτεια ούρων μετά από βήχα ή γέλιο. Η ορθοκήλη συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα αλλά μερικές φο -ρές μπορεί να προκαλέσει δυσκοιλιότητα. Σε πρόπτωση της μήτρας τρίτου βαθμού υπάρ -χει δυσκολία στο βάδισμα, στο κάθισμα και στη σεξουαλική επαφή. Μερικές γυναίκες μπορεί να μην έχουν συμπτώματα.

Εικόνα 8.6 Τοποθέτηση κολπικού πεσσού.
στειρώνονται κάθε 3 μήνες για την αποφυγή ενδοκολπικών φλεγμονών.
Αντιμετώπιση: Μπο -ρεί να είναι συντηρη τική ή χειρουργική. Η μικρή πρόπτωση δε χρειάζεται θεραπεία. Συνιστάται η μείωση του σωματικού βάρους και η εφαρμογή περι -νεϊκών ασκήσεων. Στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες μπορεί να δο -θούν οιστρογόνα. Σε γυναίκες που δεν μπο -ρούν να χειρουργηθούν τοποθετείται ένας πεσ -σός ενδοκολπικώς. Ο πεσσός συνήθως έχει σχήμα δακτυλιδιού και συγκρατεί τη μήτρα στη θέση της (Εικόνα 8.6). Οι πεσσοί πρέπει να αλλάζονται και να απο -

Ανακεφαλαίωση
Συγγενείς ανωμαλίες μπορεί να εμφανιστούν στα εξωτερικά και τα εσωτερικά γεννητικά όργανα. Άλλες μπορεί να γίνουν αντιληπτές από τη γέννηση και άλλες να διαγνωστούν στην εφηβεία, γιατί προκαλούν πρωτοπαθή αμηνόρροια, κι άλλες στην αναπαραγωγική ηλικία, γιατί προκαλούν στειρότητα.
Η συχνότερη συγγενής ανωμαλία του κόλπου είναι τα διαφράγματα του κόλπου. Τα εγκάρσια συνήθως προκαλούν πρωτοπαθή αμηνόρ -ροια. Η παρουσία των διαφραγμάτων σχετίζεται με δυσπαρεύνεια και δυσκολίες στον τοκετό.

Η συχνότερη συγγενής ανωμαλία του αιδοίου είναι η ατρησία του παρθενικού υμένα. Αν δε διαγνωστεί εγκαίρως προκαλεί αιματόκολπο και αιματόμητρα με απουσία εμμήνου ρύσεως στην εφηβεία.
Οι συχνότερες συγγενείς ανωμαλίες της μήτρας είναι η απλασία της, η μονόκερη και η δίκερη μήτρα. Η απλασία εκδηλώνεται με πρω -τοπαθή αμηνόρροια. Η δίκερη μήτρα σχετίζεται με αποβολές και πρό ωρο τοκετό.
Από τις επίκτητες ανωμαλίες των γεννητικών οργάνων η πιο χαρα -κτηριστική είναι η πρόπτωση της μήτρας. Οφείλεται συνήθως σε βλά βες που προκαλούνται από φυσιολογικούς τοκετούς ή από μαιευτικές επεμβάσεις. Ρόλο παίζει η έλλειψη οιστρογόνων μετά την εμμηνόπαυ -

Η κυριότερη συγγενής ανωμαλία ωοθηκών είναι η αγενεσία τους, ή σύνδρομο Turner. Οφείλεται στην απουσία ενός X φυλετικού χρω -μοσώματος (καρυότυπος 45X). Το άτομο έχει εξωτερικά γεννητικά όρ γανα και εμφάνιση κοριτσιού αλλά λόγω της έλλειψης ωοθηκών δεν εμφανίζει εφηβεία και σωματική διαμόρφωση ενήλικης γυναίκας.
ση, καθώς και η παχυσαρκία. Εκδηλώνεται με απώλεια ούρων με το γέλιο ή το βήχα, αίσθημα ξένου σώματος στον κόλπο, συχνουρία, δυ -σκολία στη σεξουαλική επαφή και το κάθισμα. Μπορεί να προληφθεί με προσεκτικούς χειρισμούς στον τοκετό (περινεοτομία, καλή συρραφή) και με θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης μετά την εμμηνόπαυση.

Ερωτήσεις
- 1. Συμπληρώστε τα κενά:
- α. Η πιο συχνή συγγενής
- α. Η πιο συχνή συγγενής
- β. Η πιο συχνή συγγενής ανωμαλία του κόλπου είναι .... ................
ανωμαλία του αιδοίου είναι ... ................. ........... .............. ..............
- γ. Η πιο συχνή συγγενής ανωμαλία της μήτρας είναι ..... ................
- δ. σύνδρομο χαρακτηρίζεται από .....
- δ. σύνδρομο χαρακτηρίζεται από .....
- 2. Συμπληρώστε τα κενά:
- α. Τα κολπικά διαφράγματα μπορεί να προκαλέσουν ....................,
- β. Η απουσία κόλπου προκαλεί ....................... ............................,
- β. Η απουσία κόλπου προκαλεί ....................... ............................,
- γ. Η απλασία της μήτρας προκαλεί ....................., .......................
- δ. Η δίκερη μήτρα προκαλεί .................................
- ........................... ......................στην εφηβεία.
- ε. Το σύνδρομο Turner προκαλεί.................,
- 3. Απαντήστε αν είναι σωστές ή λάθος οι παρακάτω προτάσεις:
- -Η περινεοτομία και η καλή συρραφή στον τοκετό δε βοηθούν στην πρόληψη της χαλάρωσης των γεννητικών οργάνων.
- -Το συχνότερο αίτιο χαλάρωσης των γεννητικών οργάνων είναι ο φυσιολογικός τοκετός.
- -Μια ηλικιωμένη που έχει γεννήσει 3 παιδιά κι αναφέρει συχνου -ρία και απώλεια ούρων με το βήχα ή το γέλιο έχει κατά πάσα πιθανότητα ουρολοίμωξη.

9η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΦΛΕΓΜΟΝΕΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
Ο κόλπος φυσιολογικά έχει πολλούς μικροοργανισμούς που δεν προκαλούν συμπτώματα στη γυναίκα και ζουν αρμονικά μεταξύ τους. Ένας από αυτούς είναι υπεύθυνος για την παραγωγή γαλακτικού οξέ -ος το οποίο εμποδίζει την ανάπτυξη παθογόνων μικροοργανισμών. Τα οιστρογόνα είναι απαραίτητα γι' αυτό. Τα κυριότερα αίτια που μπορεί να διαταράξουν αυτήν την ισορροπία είναι:
- Η χρήση αντιβιοτικών.
-  Η εγκυμοσύνη.
-  Ο διαβήτης.
-  Τα αντισυλληπτικά χάπια.
- Η έλλειψη καθαριότητας.
- Οι συχνές πλύσεις με αντισηπτικά.

είναι η φλεγμονή του αιδοίου και του κόλπου.
είναι η φλεγμονή του αιδοίου και του κόλπου.
- 1. Οι μύκητες.
Αιδοιοκολπίτιδα Κυριότερα αίτια που την προκαλούν είναι:
- 2. Οι τριχομονάδες.
- 4. Ο ιός του θηλώματος του ανθρώπου (προκαλεί τα κονδυλώματα).
- 3. Ο ιός του έρπητα τ ων γεννητικών οργάνων.
- 5. Η σύφιλη.
- 7. Ο αιμόφιλος του κόλπου.
- 6. Τα χλαμύδια.
- 8. Ξένο σώμα στον κόλπο (π.χ. ταμπόν).
Η αντιμετώπιση της αιδοιοκολπίτιδας εξαρτάται από την αιτία που την προκαλεί.
Συμπτώματα: Εξαρτώνται από την αιτία. Σε περίπτωση αιδοιίτιδας υπάρχει κοκκινίλα του δέρματος του αιδοίου και μερικές φορές έλκος. Οι γυναίκες έχουν κνησμό και δυσπαρεύνεια. Σε περίπτωση κολπίτι -δας υπάρχει κολπική υπερέκκριση, κνησμός, δυσπαρεύνεια και συχνά δυσουρία. Σε γυναίκες που έχουν ξεχάσει ένα ταμπόν μπορεί να εμφα -νισθεί το σύνδρομο του τοξικού σοκ που προκαλεί υπόταση, υψηλό πυρετό, ανεπάρκεια πολλών οργάνων και μπορεί ακόμη να έχει και θανατηφόρα κατάληξη.

Τραχηλίτιδα είναι η φλεγμονή του τραχήλου της μήτρας Αίτια: Τα συχνότερα είναι:
- 2. Η τριχομονάδα του κόλπου και
- 1. Τα χλαμύδια του τραχώματος
- 3. Ο γονόκοκκος
Συμπτώματα: Η τραχηλίτιδα εκδηλώνεται με κολπική υπερέκκριση, πόνο χαμηλά στην κοιλιά, δυσπαρεύνεια και δυσουρία. Μερικές φορές υπάρχουν έλκη στον τράχηλο (π.χ. σε λοίμωξη από τον ιό του έρπητα των γεννητικών οργάνων).
Επίσης, η τραχηλίτιδα μπορεί να οφείλεται στον απλό έρπητα, στη σύφιλη ή να είναι δευτερογενής λόγω της κολπίτιδας από αιμόφιλο του κόλπου (gardnerella vaginalis).

Η αντιμετώπιση της τραχηλίτιδας είναι ανάλογη με το αίτιο.

Σαλπιγγίτιδα είναι η φλεγμονή των σαλπίγγων.
- 1. Οι αερόβιοι στρεπτόκοκκοι.
Αίτια: Τα κύρια αίτια της σαλπιγγίτιδας στην Ελλάδα είναι:
- 2. Αναερόβια (βακτηριοειδή).
- Η σαλπιγγίτιδα είναι νόσος των νέων γυναικών (κυρίως μεταξύ 15 έως 24 ετών).
- 3. Το μυκόπλασμα.
Ενοχοποιητικοί παράγοντες εμφάνισης σαλπιγγίτιδας:
- Η εναλλαγή σεξουαλικών συντρόφων.
-  Η έναρξη των σεξουαλικών επ αφών σε ηλικία κάτω των 15 ετών.
-  Το χαμηλό κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο.
-  Το ενδομήτριο σπείραμα.
- Η ατοκία.
- Προηγούμενες σαλπιγγίτιδες.

Τα μικρόβια φτάνουν στις σάλπιγγες με τ ους εξής τρόπους:
- 2. Με τοποθέτηση ενδομητρίου σπειράματος για αντισύλληψη.
- 1. Με τεχνητές εκτρώσεις.
- 3. Με υστεροσαλπιγγογραφία.
5. Με σπερματεγχύσεις. Συμπτώματα: Αυτά είναι ο πυρετός, ο πόνος στο υπογάστριο, η ναυτία και οι έμετοι, η δυσουρία, η συχνουρία και η δύσοσμη κολπική υπερέκκριση. γιατρός ευαισθησία υπογάστριο ασθενούς
- 4. Με εξωσωματική γονιμοποίηση.
- Ο διαπιστώνει στο της και πόνο στο ένα ή και στα δύο εξαρτήματα της μήτρας.
- Ο διαπιστώνει στο της και πόνο στο ένα ή και στα δύο εξαρτήματα της μήτρας.
- 1. Η πυοσάλπιγγα.
- 3. Η περιτονίτιδα.
- 2. Το απόστημα.
- 4. Η καταστροφή των εξαρτημάτων με αποτέλεσμα τη στείρωση.
- 6. Η δυσπαρεύνεια.
- 5. Η αυξημένη πιθανότητα εξωμήτριας κύησης.
- 7. Η υποτροπή της σαλπιγγίτιδας.
- Η αντιμετώπιση γίνεται με αντιβιοτικά στο σπίτι ή το Νοσοκομείο ανάλογα με τη βαρύτητα της κατάστασης.

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ
Τα συχνότερα νοσήματα που μεταδίδονται με τη σεξουαλική επαφή είναι:
- 1. Η βλεννόρροια.
- 3. Μυκητίαση.
- 2. Λοίμωξη από χλαμύδια του τραχώματ ος.
- 4. Τριχομονάδωση.
- 6. Τα κονδυλώματα.
- 5. Μη ειδική κολπίτιδα.
- 7. Έρπης των γεννητικών οργάνων.
- 9. Η ψώρα.
- 8. Η σύφιλη.
- 10. Η φθειρίαση του εφηβαίου.
- 12. To AIDS.
- 11. Οι ηπατίτιδες.
9η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΦΛΕΓΜΟΝΕΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
Πολλά από αυτά τα νοσήματα έχουν παρόμοια συμπτώματα. Τα συ -χνότερα είναι:

-  Κνησμός.
-  Κολπική υπερέκκριση. Φυσιολογικά οι γυναίκες έχουν κολπικά υγρά. Η αλλαγή τους αποτελεί σημάδι πως μπορεί να υπάρχει λοίμωξη.
- Έλκη.
Βλεννόρροια: Είναι από τα συχνότερα σεξουαλικώς μεταδιδόμε -να νοσήματα. Οφείλεται στο γονόκοκκο (ναϊσσέρια της γονόρροιας). Ο γονόκοκκος δεν αντέχει έξω από το ανθρώπινο σώμα και γι' αυτό δε μεταδίδεται από καθίσματα ή λεκάνες τουαλέτας. Κινδυνεύουν κυρίως νέα άτομα με πολλούς σεξουαλικούς συντρόφους και άτομα που δεν χρησιμοποιούν προφυλακτικά. Στον

Εικόνα 9.1 Γονοκοκκική ουρηθρίτιδα, πυώδες έκκριμα.
Διάγνωση: Γίνεται με μικρο -σκοπική εξέταση και καλλιέργεια υγρού από την ουρήθρα του άνδρα και τον κόλπο της γυναίκας.
Συμπτώματα: Στον άνδρα προκαλεί ουρηθρίτιδα, προστατί -τιδα και επιδιδυμίτιδα. Δυστυχώς ο 1 στους 5 άνδρες δεν έχει συ -μπτώματα. Στις γυναίκες προκα λεί ουρηθρίτιδα, τραχηλίτιδα και σαλπιγγίτιδα και η πλειοψηφία των γυναικών δεν έχει συμπτώ -ματα. Η ουρηθρίτιδα εκδηλώνεται με έκκριση πύου (κιτρινοπράσινο υγρό) (Εικόνα 9.1), δυσουρία και συχνουρία. Επίσης, τόσο στον άνδρα όσο και στις γυναίκες, μπορεί να προκαλέσει αρθρίτι -δα. Ανάλογα με τις σεξουαλικές πρακτικές μπορεί να προκαλέσει πρωκτίτιδα (έξοδος πύου από το ορθό) και φαρυγγίτιδα (επίμονος πονόλαιμος). Στο νεογέννητο μπορεί να προκαλέσει γονοκοκ -κική οφθαλμία με προσβολή των επιπεφυκότων.

Θεραπεία: Γίνεται με την κατάλληλη αντιβίωση.
Λοίμωξη από χλαμύδια του τραχώματος: Είναι το συχνότερο σε -ξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα. Οφείλεται σε μικρά βακτηρίδια, τα οποία ζουν υποχρεωτικά μέσα στα κύτταρα όπως και οι ιοί. Τα χλα -μύδια του τραχώματος προσβάλλουν συχνότερα νεαρά άτομα (μεταξύ 20 και 30 ετών). Κινδυνεύουν κυρίως άτομα με πολλούς σεξουαλικούς συντρόφους.
Διάγνωση: Θα γίνει με υλικό που παίρνουμε με ειδική μέθοδο από τον ενδοτράχηλο ή την ουρήθρα.
Συμπτώματα: Συχνά δεν υπάρχουν. Αν υπάρχουν είναι συμπτώμα -τα κολπίτιδας, τραχηλίτιδας, σαλπιγγίτιδας, ουρηθρίτιδας.

Θεραπεία: Γίνεται με αντιβίωση.
9η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΦΛΕΓΜΟΝΕΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
Μυκητίαση: Οφείλεται σε μύκητες (Candida Albicans ή Monilia). Φυσιολογικά αυτοί βρίσκονται στο στόμα και το έντερο. Η ανάπτυξή τους στον κόλπο ευνοείται από την υγρασία, την ελλιπή καθαριότη -τα των γεννητικών οργάνων, την κακή τεχνική στο σκούπισμα (σωστή τεχνική στο σκούπισμα είναι από μπροστά προς τα πίσω), τη χρήση αντιβιοτικών, τα συνθετικά εσώρουχα κ.ά. Μεταδίδονται όμως και με τη σεξουαλική επαφή.
Διάγνωση: Ο γιατρός διαπιστώνει ερυθρότητα του αιδοίου και του κόλπου. Το έκκριμα είναι κολλημένο στα κολπικά τοιχώματα. Η διάγνω -ση γίνεται μικροσκοπικά.

Συμπτώματα: Στη γυναίκα είναι η παχιά και λευκή σαν τυρί κολπική υπερέκκριση και η έντονη φαγούρα του κόλπου και του αιδοίου. Τα συ -μπτώματα είναι πιο έντονα, ακριβώς πριν την εμφάνιση της περιόδου. Η λοίμωξη μπορεί να υποτροπιάσει. Ο άνδρας εμφανίζει φλεγμονή της βαλάνου και της πόσθης (βαλανοποσθίτιδα) ή φαγούρα και σπάνια ουρηθρίτιδα.
Θεραπεία: Είναι τοπική (κολπικά υπόθετα ή αλοιφές) ή χάπια από το στόμα.
Τριχομονάδωση: Οφείλεται στην τριχομονάδα. Επειδή η τριχομο -νάδα μπορεί να ζήσει για αρκετές ώρες έξω από το σώμα και σε υγρό περιβάλλον είναι δυνατόν να μεταδοθεί εκτός από τη σεξουαλική επα -φή και από τις τουαλέτες.

Διάγνωση: Ο κόλπος ή ο τράχηλος έχει όψη φράουλας. Η διάγνωση της τριχομοναδικής κολπίτιδας γίνεται με μικροσκόπηση κολπικού υγρού. Θεραπεία: Γίνεται με αντιβίωση.
Συμπτώματα: Στη γυναίκα είναι η πράσινη και δύσοσμη κολπική υπερέκκριση, η φαγούρα, η δυσουρία και ο πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή (δυσπαρεύνεια). Οι άνδρες συνήθως δεν έχουν συμπτώματα αν και είναι φορείς των τριχομονάδων.
Μη ειδική κολπίτιδα: Οφείλεται συνήθως στον αιμόφιλο του κόλ -που (Gardnerella vaginalis). Προσβάλλει συχνότερα γυναίκες μεγαλύ τερες των 35 ετών.

Διάγνωση: Γίνεται με μικροσκόπηση και καλλιέργεια κολπικού υγρού.
Συμπτώματα: Είναι η κολπική υπερέκκριση. Αυτή είναι γκρίζα, υδα -ρής και δύσοσμη σαν σάπιο ψάρι. Ο κόλπος δεν είναι κόκκινος και η ασθενής δεν έχει φαγούρα.
Θεραπεία: Γίνεται με αντιβίωση (κολπικά υπόθετα ή κρέμες, και αν επιμένει η κολπίτιδα η ασθενής παίρνει χάπια από το στόμα).
Οξυτενή κονδυλώματα: Οφείλονται στον ιό του θηλώματος του ανθρώπου. Μερικοί τύποι του ιού προσβάλλουν τα γεννητικά όργανα και τον πρωκτό και προκαλούν τα οξυτενή κονδυλώματα, ενώ άλλοι προσβάλλουν το δέρμα των χεριών και των ποδιών και προκαλούν τις μυρμηκίες. Εκτός από τη σεξουαλική επαφή μεταδίδονται και με στενή σωματική επαφή. Ο ιός του θηλώματος του ανθρώπου ενοχοποιείται για τον καρκίνο των γεννητικών οργάνων.

Συμπτώματα: Μοιάζουν με μικρά κουνουπίδια. Το χρώμα τους εί -ναι λευκό ή κοκκινωπό, αναπτύσσονται σε σωρούς και μερικές φο ρές μπορεί να μεγαλώσουν πολύ. Προκαλούν φαγούρα. Στις γυναίκες αναπτύσσονται στο αιδοίο, τον κόλπο, τον τράχηλο, το περίνεο και
9η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΦΛΕΓΜΟΝΕΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
τον πρωκτό (Εικόνα 9.2). Στους άνδρες στη βάλανο (Εικόνα 9.3), στην πόσθη, στον πρωκτό και σπανίως στην ουρήθρα.
Θεραπεία: Γίνεται τοπικά με επάλειψη, με καυτηρίαση ή με χει -ρουργική αφαίρεση. Μπορεί να υποτροπιάσουν.

Διάγνωση: Αναγνωρίζονται κλι -νικά και επιβεβαιώνονται ιστολογι κά.
Έρπης των γεννητικών οργά -νων: Οφείλεται στον ιό του απλού έρπητα τύπου 2 (HSV-2). Ο ιός του απλού έρπητα τύπου 1 ευθύνεται συνήθως για την προσβολή των χειλιών του προσώπου (επιχείλιος έρπης) αν και μερικές φορές προ -σβάλλει και τα γεννητικά όργανα. Είναι το συχνότερο αίτιο ελκών των γεννητικών οργάνων.
Συμπτώματα: Το πρώτο σημάδι της λοίμωξης είναι οι μικρές κόκ -κινες κηλίδες στα γεννητικά όργα να που συνήθως έχουν φαγούρα ή αίσθημα καύσου στην ούρηση. Γρήγορα οι κηλίδες γίνονται φυσα -λίδες γεμάτες υγρό. Στη συνέχεια οι φυσαλίδες σπάνε και σχηματίζο -νται τα έλκη. Τα έλκη είναι επώδυ να. Στις γυναίκες τα έλκη βρίσκο -νται στο περίνεο, στο αιδοίο και στον τράχηλο της μήτρας. Στους άνδρες βρίσκονται στον πρωκτό και το πέος. Τα έλκη υποχωρούν πλήρως, αλλά υποτροπιάζουν συ -χνά. Ο ιός μεταδίδεται όταν υπάρ χουν έλκη.

Εικόνα 9.2 Κονδυλώματα αιδοίου.
Εικόνα 9.3 Κονδυλώματα πέους.
Διάγνωση: Όταν διαπιστώνου -με επώδυνα έλκη στο αιδοίο και στον κόλπο σκεφτόμαστε τη λοίμωξη από τον έρπητα των γεννητικών οργάνων. Η διάγνωση θα γίνει με κυτ -ταρολογική εξέταση και καλλιέργεια από υλικό που παίρνουμε από τη βλάβη.
Θεραπεία: Η θεραπεία γίνεται με τη χρήση κρέμας τοπικά ή δισκίων Zovirax.
Επιπλοκές: Οι ασθενείς μπορεί να μεταφέρουν τον ιό με τα χέρια τους από τα γεννητικά όργανα σε άλλες θέσεις όπως είναι μάτια τους. Η σοβαρότερη όμως επιπλοκή είναι η μετάδοση του ιού στο έμ -βρυο. Γι' αυτό σε ενεργό λοίμωξη των γεννητικών οργάνων της εγκύου πρέπει να γίνεται καισαρική τομή πριν τη ρήξη των εμβρυϊκών υμένων.

9η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΦΛΕΓΜΟΝΕΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
Εικόνα 9.4 Συφιλιδικό έλκος πέους.
Εικόνα 9.5 Συφιλιδικό έλκος στο στόμα.
Συμπτώματα: Η πρώτη βλάβη της σύφιλης είναι ένα μικρό έλκος που δεν πονάει και είναι γεμάτο μικρόβια. Το έλκος εμφανίζεται στο σημείο από το οποίο μπήκε το μικρόβιο στον οργανισμό (γεν -νητικά όργανα, πρωκτός, στόμα) (Εικόνα 9.4, 9.5). Εάν το έλκος μείνει χωρίς θεραπεία θα υποχω -ρήσει τελείως σε 2-6 εβδομάδες και δε θα αφήσει σημάδι. Όμως τα μικρόβια εξακολουθούν να υπάρ -χουν ζωντανά μέσα στον οργανι σμό. Στη συνέχεια, σε ανύποπτο χρόνο εμφανίζονται εξανθήματα χωρίς κνησμό που εντοπίζονται κυρίως στον κορμό (συφιλιδική ροδάνθη). Εξάνθημα στις παλά -μες και στα πέλματα είναι χαρα κτηριστικό της σύφιλης. Το εξάν -θημα μπορεί να συνοδεύεται από πυρετό και λεμφαδενοπάθεια. Αν και πάλι μείνει αθεράπευτος ο ασθενής τα συμπτώματα θα υπο -χωρήσουν τελείως. Όμως μετά από καιρό ακόμη και χρόνια εμ -φανίζονται συμπτώματα από την προσβολή σημαντικών οργάνων (εγκέφαλος, καρδιά κ.λπ.). σύφιλη όταν

Αν δεν θεραπευτεί μπορεί να περάσει από τη μητέρα στο έμβρυο και να προκαλέσει συγγενή λοίμωξη ή ενδομήτριο θάνατο στο έμβρυο. Τα χαρακτηριστικά της συγγενούς σύφιλης είναι η κώφωση, η κερατίτιδα και τα βαρελοειδή δόντια.
Θεραπεία: Γίνεται με πενικιλλίνη.
Σύφιλη: Οφείλεται στην ωχρά σπειροχαίτη. Είναι είτε σεξουαλι -κά μεταδιδόμενη συγγενής. Τα στάδια της νόσου περιλαμβά -νουν την πρωτογενή, τη δευτερο γενή και τριτογενή σύφιλη.
Η σύφιλη μεταδίδεται όταν υπάρχει έλκος και εξανθήματα.
Διάγνωση: Οφείλουμε να σκεφτόμαστε τη σύφιλη σε κάθε βλάβη των γεννητικών οργάνων και να την αποκλείουμε. Η διάγνωση γίνεται με μικροσκοπική εξέταση από υλικό που παίρνουμε από τη βλάβη και με ειδικές αιματολογικές εξετάσεις.

Ψώρα: Οφείλεται στο άκαρι της ψώρας. Το άκαρι μπαίνει κάτω από την επιδερμίδα όπου γεννάει τα αυγά του. Η μετάδοση γίνεται με στενή σωματική επαφή και σπανιότερα από το κρεβάτι ή τα ρούχα. Το άκαρι ζει μόνο 24 ώρες έξω από το ανθρώπινο σώμα.
Συμπτώματα: Το κύριο σύμπτωμα είναι η έντονη φαγούρα που χει -ροτερεύει τη νύχτα και με το ζεστό μπάνιο. Προσβάλλονται οι καρποί, οι μεσοδακτύλιες πτυχές, οι αγκώνες, η μασχάλη, το όσχεο, ο ομφαλός και οι γλουτοί.
Θεραπεία: Περιλαμβάνει επαλείψεις με ειδικά διαλύματα. Πρέπει να θεραπεύονται όλα τα μέλη της οικογένειας και να απολυμαίνονται τα ρούχα και τα κλινοσκεπάσματα.

Διάγνωση: Γίνεται κλινικά.
Φθειρίαση του εφηβαίου: Υπάρχουν δύο ειδών ψείρες. Αυτές που εμφανίζονται στο τριχωτό της κεφαλής και αυτές που εμφανίζονται στο τρίχωμα του εφηβαίου. Οι ψείρες του εφηβαίου μπορεί να φθάσουν στις μασχάλες και τα βλέφαρα αλλά ποτέ δεν προσβάλλουν το τριχωτό της κεφαλής. Η μετάδοση γίνεται με τη στενή σωματική επαφή.
Διάγνωση: Φαίνονται οι ψείρες και τα αυγά τους στις τρίχες.
Συμπτώματα: Το κύριο σύμπτωμα είναι η έντονη φαγούρα.
Θεραπεία: Με ειδικές λοσιόν και σαμπουάν όπως γίνεται και για το τριχωτό της κεφαλής.

Ιογενής ηπατίτιδα: Η ηπατίτιδα που μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή είναι κυρίως η ηπατίτιδα Β. Η μετάδοση γίνεται από ασθενείς αλλά κυρίως από φορείς. Εάν κάποιο άτομο έχει σεξουαλική επαφή με φορείς πρέπει αμέσως να επισκεφθεί γιατρό για να αρχίσει το εμβόλιο και να κάνει υπεράνοση γ-σφαιρίνη.
Σύνδρομο επίκτητης ανοσολογικής ανεπάρκειας (AIDS): To AIDS είναι νόσος θανατηφόρα. Οφείλεται στον ιό HIV-1 και HIV-2. Προ -σβάλλει συχνότερα τους ομοφυλόφιλους και τους τοξικομανείς. Σήμε ρα που ελέγχεται το αίμα, ο κίνδυνος μετάδοσης από μετάγγιση είναι ελάχιστος αλλά υπαρκτός. Υπολογίζεται ότι το 60% των ασθενών είναι ομοφυλόφιλοι. Οι τοξικομανείς κινδυνεύουν να μολυνθούν όταν κάνουν κοινή χρήση συρίγγων.

Μετάδοση: Ο ιός του AIDS βρίσκεται σε όλα τα υγρά του οργανι -σμού. Αλλά πιο επικίνδυνα από όλα είναι το αίμα και το σπέρμα. Η μόλυνση γίνεται κατά τη σεξουαλική επαφή από τον κόλπο ή το ορθό χωρίς χρήση προφυλακτικού.
Ο ιός προσβάλλει και καταστρέφει το αμυντικό σύστημα του οργανι -σμού. Έτσι ο οργανισμός εξασθενεί και το άτομο προσβάλλεται ευκο λότερα από διάφορα μικρόβια και οι λοιμώξεις αυτές είναι το κυριότερο αίτιο θανάτου. Επίσης, οι ασθενείς με AIDS εμφανίζουν συχνότερα ένα είδος καρκίνου του δέρματος (σάρκωμα Kaposi).

Η εγκυμονούσα μπορεί να μεταδώσει τον ιό στο έμβρυο και κατά τον τοκετό.
Συμπτώματα: Υπάρχουν άτομα που έχουν μολυνθεί από τον ιό αλλά δεν έχουν καθόλου συμπτώματα. Σε κάποιες περιπτώσεις το διάστημα από τη μόλυνση ως τα συμπτώματα της νόσου φτάνει τα 10 χρόνια. Από τα συμπτώματα της νόσου τα πιο χαρακτηριστικά είναι ο πυρετός,
Ο ιός δε μεταδίδεται με τη χειραψία, το απλό φιλί, από καθίσματα και άλλους τρόπους που έχουν σχέση με τη συγκατοίκηση και την ερ -γασία στον ίδιο χώρο με άτομα που έχουν μολυνθεί.

9η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΦΛΕΓΜΟΝΕΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
οι επίμονες διάρροιες, η προοδευτική απώλεια βάρους, οι εφιδρώσεις και η καταβολή δυνάμεων.
Θεραπεία: Δεν υπάρχει θεραπεία. Γι' αυτό και η πρόληψη είναι ζω -τικής σημασίας (Εικόνα 9.6).

Γενικές συμβουλές:
-  Πρέπει να γίνεται χρήση του αντρικού προφυλ ακτικού.
-  Πρέπει να γίνεται επιλογή του ερωτικού συντρόφου. Αυτό αφορά και τους ομοφυλόφιλους* και τους ετεροφυλόφιλους* και τους αμφιφυ -λόφιλους*.
- Πρέπει να εντοπίζονται και να θεραπεύονται όλοι οι σεξουαλικοί σύντροφοι των ατόμων με σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα.
-  Οι τοξικομανείς πρέπει να χρησιμοποιούν πάντα αποστειρωμένες σύριγγες μιας χρήσης.

Ανακεφαλαίωση
Ο κόλπος φυσιολογικά είναι γεμάτος μικρόβια (φυσιολογική χλωρί -δα) που δεν προκαλούν συμπτώματα στη γυναίκα κι εμποδίζουν την ανάπτυξη άλλων παθογόνων μικροοργανισμών. Υπάρχουν καταστά -σεις όπως η εγκυμοσύνη, ο διαβήτης, η χρήση αντιβιοτικών που διατα ράσσουν αυτήν την ισορροπία και προδιαθέτουν την εμφάνιση λοιμώ -ξεων των γεννητικών οργάνων. Οι λοιμώξεις των γεννητικών οργάνων, πολύ συχνά, οφείλονται και στη μετάδοση μικροβίων με τη σεξουαλική επαφή.
9η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΦΛΕΓΜΟΝΕΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ

Η αιδοιοκολπίτιδα εκδηλώνεται με δυσπαρεύνεια, κνησμό και κολ -πική υπερέκκριση που εξαρτάται από το μικρόβιο που την προκαλεί. Η τραχηλίτιδα έχει παρόμοια συμπτώματα και επιπλέον μπορεί να προ -καλέσει πόνο χαμηλά στην κοιλιά. Η σαλπιγγίτιδα έχει πιο θορυβώδη συμπτώματα με πυρετό, πόνο στο υπογάστριο, εμέτους και συχνουρία. Είναι πιο επικίνδυνη, γιατί μπορεί να εξελιχθεί σε περιτονίτιδα και να προκαλέσει στείρωση ή εξωμήτρια κύηση στο μέλλον. Η διάγνωση του υπεύθυνου μικροοργανισμού γίνεται με εξέταση (μικροσκοπική-καλλι -έργεια) των κολπικών υγρών και η θεραπεία με αντιβίωση τοπικά στον κόλπο ή από το στόμα. Για τη σαλπιγγίτιδα μπορεί να χρειαστεί νοση -λεία σε νοσοκομείο.

Το συχνότερο σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα είναι τα χλαμύδια του τραχώματος. Από τα συχνότερα είναι η βλεννόρροια. Ο ιός του θη -λώματος του ανθρώπου (οξυτενή κονδυλώματα) ενοχοποιείται για τον καρκίνο των γεννητικών οργάνων. Ο έρπης των γεννητικών οργάνων υποτροπιάζει συχνά και προσβάλλει το νεογνό στον τοκετό. Η σύφιλη δεν είναι πια τόσο συχνή. Η μόλυνση από τον ιό της ηπατίτιδας Β μπο -ρεί να καταλήξει σε οξεία αλλά και χρόνια νόσο. Τέλος το σύνδρομο της επίκτητης ανοσολογικής ανεπάρκειας (AIDS) είναι νόσος δυστυχώς θανατηφόρα, χωρίς αποτελεσματική θεραπεία προς το παρόν.

Τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα είναι μια μεγάλη κατηγορία νοσημάτων που μεταδίδονται με τη σεξουαλική επαφή. Κάποια απ' αυτά (σύφιλη, βλεννόρροια) πρακτικά μεταδίδονται μόνο με τη σεξουαλική επαφή. Άλλα μεταδίδονται και μ' άλλους τρόπους (AIDS, ηπατίτιδες, μύ -κητες, τριχομονάδες) αλλά έχουν ως κύρια πηγή μετάδοσης τη σεξουα λική επαφή. Πολλά απ' αυτά τα νοσήματα έχουν παρόμοια συμπτώματα που είναι η κολπική υπερέκκριση, ο κνησμός και τα έλκη των γεννητικών οργάνων. Η ύπαρξη αυτών των συμπτωμάτων πρέπει να μας ευαισθη -τοποιεί για την αναζήτηση και τη θεραπεία του σεξουαλικώς μεταδιδό μενου νοσήματος. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως συχνά οι ασθενείς δεν έχουν συμπτώματα π.χ. το 20% των ανδρών και πάνω από το 50% των γυναικών με βλεννόρροια δεν έχουν κανένα σύμπτωμα.

Κάποια απ' αυτά τα νοσήματα θεραπεύονται πλήρως (βλεννόρροια, σύφιλη) αλλά όμως προκαλούν χρόνια νόσο συχνά με θανατηφόρο κα -τάληξη ηπατίτιδα Β (κίρρωση*, ηπάτωμα*), AIDS. Αυτό σε συνδυασμό με την απουσία συμπτωμάτων στους φορείς αυτών των νόσων κάνει αναγκαία τη λήψη κάποιων μέτρων προφύλαξης όπως είναι η επιλογή του ερωτικού συντρόφου και η χρήση αντρικού προφυλακτικού.

Ερωτήσεις
1. Ποια τα συμπτώματα της αιδοιίτιδας, ποια της κολπίτιδας και ποια της τραχηλίτιδας;

2. Ποια από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστή και ποια λάθος:
- Οι τριχομονάδες προκαλούν αιδοιίτιδα, κολπίτιδα και τραχηλίτι -δα.
- -Οι μύκητες προκαλούν μόνο αιδοιίτιδα.
- -Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι προδιαθεσικός παράγοντας για αιδοιοκολπίτιδα.
9η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΦΛΕΓΜΟΝΕΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
- -Η χρήση ενδομητρίου σπειράματος δεν προκαλεί λοιμώξεις της ελάσσονος πυέλου.
- -Η έκτρωση δεν αποτελεί αίτιο σαλπιγγίτιδας.
- -Η σαλπιγγίτιδα μπορεί να ευθύνεται για εξωμήτριο κύηση και στείρωση.
- Όλοι οι άρρωστοι με βλεννόρροια έχουν συμπτ ώματα.
- Οι τριχομονάδες μπορεί να μεταδοθούν κι από την τ ουαλέττα.
- -Το συφιλιδικό έλκος δεν επ ουλώνεται χωρίς θεραπεία.
- -Ο έρπης των γεννητικών οργάνων υπ οτροπιάζει.

3. Ποιο είναι λάθος;
- -η σύφιλη.
Τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα που εκδηλώνονται με έλκη των γεννητικών οργάνων είναι:
- ο έρπης των γεννητικών οργάνων.
- -η βλεννόρροια.

4. Ποιο είναι το λάθος;
- -Μύκητες.
Κνησμό των γεννητικών οργάνων προκαλ ούν τα παρακάτω:
- Ψείρες.
- Τριχομονάδα.
- -Ψώρα.
- -Σύφιλη.

5. Συμπληρώστε τα κενά:
- και η ασθενής έχει .................... .
- α. Στη μυκητιασική αιδοιοκολπίτιδα η κολπική έκκριση είναι .............
β. Στην κολπίτιδα από αιμόφιλο η κολπική έκκριση είναι .................. και μυρίζει ......................................... .
- γ. Στη γονοκοκκική ουρηθρίτιδα υπάρχει έκκριση ..................... από την ουρήθρα.

6. Σημειώστε ποιο είναι σωστό και ποιο λάθος;
- -οι χρήστες ενδοφλέβιων ναρκωτικών κινδυνεύουν με την κοινή χρήση συρίγγων από AIDS και ηπατίτιδες.
- - το AIDS μεταδίδεται κυρίως με τη σεξουαλική επαφή.
- - η ηπατίτιδα μεταδίδεται μόνο από τ ους πάσχοντες.
- -κάποιος που νιώθει και φαίνεται καλά δεν είναι δυνατόν να με -ταδώσει το AIDS.
- -το άτομο που έχει μολυνθεί από τον ιό του AIDS μπορεί για χρό -νια να μην έχει συμπτώματα.
- -το προφυλακτικό είναι απαραίτητο μόνο αν δεν ξέρεις το σεξου -αλικό σου σύντροφο.
- - το AIDS μεταδίδεται με το φιλί ακόμη και με τη χειραψία.

7. Σημειώστε μία απάντηση.
- α. Το σεξ.
To AIDS μεταδίδεται από:
- β. Το φιλί.
9η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΦΛΕΓΜΟΝΕΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
- γ. Τη μετάγγιση αίματος.
- ε. Τη χειραψία.
- δ. Την κοινή σύριγγα.
- στ. Όλα τα παραπάνω.
- ζ. α+γ+δ

8. Σημειώστε μία απάντηση.

- α. AIDS
Από τουαλέττα μπορεί να κ ολλήσει κανείς:
- β. Ηπατίτιδα Β
- δ. Έρπη των γεννητικών οργάνων
- γ. Βλεννόρροια
- ε. Όλα τα παραπάνω
- στ. Κανένα από τα παραπ άνω

9. Από τις παρακάτω προτάσεις μία μόνο είναι σωστή:
- -To AIDS μεταδίδεται κυρίως με τη σεξουαλική επαφή.
- -Ο συχνότερος τρόπος μετάδοσης του AIDS είναι η κοινή χρήση συρίγγων.
- Οι περισσότεροι πάσχοντες από AIDS κόλλησαν από τη μητέρα τους κατά τον τοκετό.
- -Σήμερα το AIDS μεταδίδεται κυρίως με τις μεταγγίσεις αίματος.
9η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΦΛΕΓΜΟΝΕΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ

10η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΝΕΟΠΛΑΣΙΕΣ ΤΩΝ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
-  Καλοήθη νεοπλάσματα του αιδοίου
-  Καλοήθη νεοπλάσματα του τραχήλου της μήτρας
-  Καλοήθη νεοπλάσματα του σώματος της μήτρας
-  Καλοήθη νεοπλάσματα των ωοθηκών
-  Ενδομητρίωση
10η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΝΕΟΠΛΑΣΙΕΣ ΤΩΝ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
Καλοήθη νεοπλάσματα του αιδοίου Τα συχνότερα καλοήθη νεοπλάσματα του αιδοίου είναι τα οξυτενή κονδυλώματα, τα οποία ήδη έχουν αναπτυχθεί. Επίσης, οι καλοήθεις κύστεις του αιδοίου (π.χ. κύ -στεις του Βαρθολίνειου αδένα) (Εικόνα 10.1) και οι συμπαγείς όγκοι . Αυτοί δι -ακρίνονται σε θηλώματα, λιπώματα κ.λπ. Αφαιρούνται χειρουργικά και εξετάζονται ιστολογικά.

Καλοήθη νεοπλάσματα του τραχή -λου της μήτρας
Ενδοεπιθηλιακές νεοπλασίες του τραχήλου της μήτρας: Τα νεοπλασματικά κύτταρα βρίσκονται στο επιθήλιο του τρα -χήλου. Αποτελούν προκαρκινική κατάστα ση και γι' αυτό πρέπει να διαγνωστούν και να αντιμετωπισθούν εγκαίρως.
Καλοήθη νεοπλάσματα του σώμα -τος της μήτρας
Ενδομήτριος πολύποδας: Είναι ένας ινώδης ιστός που καλύπτεται από το επι -θήλιο του ενδομητρίου (Εικόνα 10.2, 10.3).
Διάγνωση: Γίνεται με την υστεροσκό -πηση*.
Συμπτώματα: Προκαλούν μηνορραγία ή μητρορραγία. Η ανώμαλη αιμορραγία οφείλεται σε νέκρωση της επιφάνειας του πολύποδα και πτώση του ενδομητρίου. Μερικές φορές ο ενδομήτριος πολύπο -δας μπορεί να βγαίνει από τον τράχηλο της μήτρας και να προκαλείται αιμορρα -γία μετά από τη σεξουαλική επαφή. Το 5% των πολυπόδων σχετίζεται με καρκίνο κυ -ρίως στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες.

Θεραπεία: Γίνεται με αφαίρεση και ιστολογική εξέταση.
Το 20% των γυναικών πάνω των 30 ετών έχουν ινομυώματα της μήτρας. Η αι -τιολογία των ινομυωμάτων είναι άγνωστη. Η κληρονομικότητα φαίνεται να παίζει κά -ποιο ρόλο.
Εικόνα 10.1 Διόγκωση βαρθολίνειου αδένα.
Εικόνα 10.2 Πολλαπλοί ενδομήτριοι πολύποδες.
Ινομύωμα της μήτρας: Είναι καλο -ήθης όγκος μήτρας, που προέρχεται από το τοίχωμά της. Το μέγεθός του μπο -ρεί να είναι από μικρό μέχρι μεγάλο.
Εικόνα 10.4 Ταξινόμηση των ινομυωμάτων.

Επιπλοκές:
- 2. Εκφύλιση του ινομυώματος.
Εικόνα 10.3 Ενδομήτριος πολύποδας.
Ταξινόμηση των ινομυωμά -των: Διακρίνονται σε ενδοτοιχι κά, υπορογόνια και υποβλεννο -γόνια (Εικόνα 10.4).
Συμπτώματα: Οι μισές γυναί -κες με ινομυώματα μήτρας δεν έχουν συμπτώματα. Τα συνηθέ -στερα συμπτώματα είναι ανω μαλίες της περιόδου, κολπική αιμόρροια, πόνος, αποβολές, στείρωση.
- 1. Φλεγμονή και σχηματισμός αποστήματος.
- 3. Συστροφή υπορογόνιου ινομυώματος.
Θεραπεία: Όταν τα ινομυώματα της μήτρας προκαλούν συμπτώμα -τα, η θεραπεία τους είναι χειρουργική. Εάν η γυναίκα ενδιαφέρεται να κάνει παιδιά τότε γίνεται εκπυρήνιση του ινομυώματος. Εάν η γυναίκα έχει συμπληρώσει τη οικογένειά της τότε γίνεται ολική υστερεκτομία.

- 4. Μετατροπή σε καρκίνο. Μετατροπή ενός ινομυώματος σε καρκίνο (σάρκωμα) παρατηρείται σε ποσοστό 0.3%.
Υπερπλασία του ενδομητρίου: Ονομάζεται η πάχυνση του ενδο -μητρίου που οφείλεται σε αύξηση του αριθμού και του μεγέθους των αδένων του. Η υπερπλασία του ενδομητρίου μπορεί να εξελιχθεί σε καρκίνο του ενδομητρίου. Η διάγνωση γίνεται με απόξεση και ιστολογι -κή εξέταση. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την ηλικία της γυναίκας και μπορεί να είναι χειρουργική ή φαρμακευτική (προγεστερόνη).

Καλοήθη νεοπλάσματα των ωοθηκών
Κύστεις των ωοθηκών: Οι συχνότερες κύστεις των ωοθηκών οφεί -λονται σε ωοθηλάκια που δεν έσπασαν (άρρηκτα). Παρατηρούνται μόνο κατά την αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας και σπάνια ξεπερ -νούν σε διάμετρο τα 6 εκατοστά. Η θεραπεία των κύστεων αυτών είναι η χορήγηση αντισυλληπτικών χαπιών για 3 κύκλους. Εάν η κύστη δεν υποχωρήσει, μπορεί να αφαιρεθεί λαπαροσκοπικώς. Επίσης συχνές κύστεις των ωοθηκών κατά την αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας είναι οι δερμοειδείς. Περιέχουν εμβρυϊκά κατάλοιπα, όπως δόντια, τρί -
χες, νύχια κ.λπ. Σε ποσοστό 2-3% είναι κακοήθεις. Η θεραπεία είναι χειρουργική αφαίρεση και ιστολογική εξέταση.

Συμπαγείς όγκοι των ωοθηκών: Μπορεί να παράγουν οιστρογόνα και να προκαλέσουν πρώιμη ήβη σε μικρά κορίτσια, ή ανδρογόνα, με αποτέλεσμα την αρρενοποίηση των γυναικών. Η θεραπεία είναι η χει -ρουργική αφαίρεση και ιστολογική εξέταση.
Το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών: χαρακτηρίζεται από πολλές κύστεις στις ωοθήκες, υπερτρίχωση των γυναικών, αραιομη -νόρροια ή αμηνόρροια, υπογονιμότητα και παχυσαρκία. Η διάγνωση γίνεται με υπερηχογραφικό και ορμονολογικό έλεγχο. Η θεραπεία είναι φαρμακευτική.
Τα νεοπλάσματα των ωοθηκών μπορεί να εντοπισθούν με τον υπε -ρηχογραφικό έλεγχο. Επομένως οι γυναίκες πρέπει να επισκέπτονται το γυναικολόγο τους κάθε χρόνο για προληπτικό έλεγχο.

Ενδομητρίωση
Ονομάζεται η ύπαρξη ενδομητρικού ιστού εκτός της μήτρας και συ -νήθως βρίσκεται στις ωοθήκες (ενδομητριωσικές κύστεις ή ενδομητρι ώματα), στις σάλπιγγες, στο δουγλάσειο χώρο, στη σκωληκοειδή από -φυση, ουροδόχο κύστη, κ.λπ.
- 1. Οι διαταραχές της εμμήνου ρύσεως.
Τα συμπτώματα της ενδομητρίωσης είναι τ α παρακάτω:
- 2. Ο χρόνιος πόνος χαμηλά στην κοιλιά όπως δυσμηνόρροια, δυ -σπαρεύνεια ή πόνος στο μέσον του κύκλου.
Η αντιμετώπιση της ενδομητρίωσης είναι ορμονική ή χειρουργική.
- 3. Η στείρωση εμφανίζεται στο 50% των περιπτώσεων ενδομητρίω -σης.

Ανακεφαλαίωση
Καλοήθη νεοπλάσματα μπορεί να αναπτυχθούν στα εξωτερικά και στα εσωτερικά γεννητικά όργανα. Έχουν παρόμοια συμπτώματα με τα κακοήθη, με πιο συχνό σύμπτωμα την αιμορραγία. Αφαιρούνται χει -ρουργικά και η οριστική διάγνωση γίνεται με την ιστολογική εξέταση.
Τα καλοήθη νεοπλάσματα των ωοθηκών διακρίνονται σε κυστικά και συμπαγή. Οι συχνότερες κύστεις των ωοθηκών οφείλονται σε άρρηκτα ωοθυλάκια και εμφανίζονται στην αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας. Τα συμπαγή νεοπλάσματα συνήθως είναι ορμονοπαραγωγά. Η παρα -γωγή ανδρογόνων προκαλεί αρρενοποίηση των γυναικών, ενώ η πα ραγωγή οιστρογόνων πρώιμη ήβη σε μικρά κορίτσια.

Τα συχνότερα καλοήθη νεοπλάσματα του αιδοίου είναι τα οξυτενή κονδυλώματα. Τα συχνότερα καλοήθη της μήτρας είναι οι πολύποδες που προέρχονται από το ενδομήτριο και τα ινομυώματα που προέρχονται από το τοίχωμά της. Εκδηλώνονται κυρίως με ανω -μαλίες της εμμήνου ρύσεως και κολπική αιμορραγία, ενώ τα ινομυώμα τα μπορεί να προκαλέσουν αποβολές και στείρωση.
Τα νεοπλάσματα των ωοθηκών (καλοήθη ή κακοήθη) εντοπίζονται με τους υπερήχους. Γι' αυτό οι γυναίκες πρέπει να επισκέπτονται κάθε χρόνο το γιατρό τους για προληπτικό έλεγχο.

Ερωτήσεις
- 1. Ποιο καλόηθες νεόπλασμα του αιδοίου γνωρίζετε; Πώς μεταδίδε -ται, πού οφείλεται και πώς θεραπεύεται;

2. Σημειώστε ποιο είναι σωστό και ποιο λάθος.
- -Τα ινομυώματα προκαλούν αιμορραγίες και αποβολές.
- -Οι ενδομήτριοι πολύποδες προκαλούν μηνορραγία και μητρορ -ραγία.
- Οι ενδομήτριοι πολύποδες δε χρειάζεται να αφαιρούνται.
- -Η ενδομητρίωση συνήθως δεν έχει συμπτώματα.
- -Υπάρχουν όγκοι των ωοθηκών που προκαλούν αρρενοποίηση των γυναικών.

3. Συνδυάστε τα παρακάτω:
Αποβολές
ενδομητρίωση
Ιός των θηλωμάτων
όγκος ωοθηκών
Δυσμηνόρροια
κονδυλώματα
Αιμορραγία μετά το σεξ
πολύποδας τραχήλου μήτρας
Αρρενοποίηση
ινομύωμα μήτρας
- 4. Ποιους καλοήθεις όγκους των ωοθηκών γνωρίζετε; Τι συμπτώμα -τα μπορεί να προκαλέσουν;
- 5. Τι είναι οι πολύποδες και τι τα ινομυώματα; Ποιο είναι το κοινό τους σύμπτωμα;

11η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΚΑΚΟΗΘΕΙΣ ΝΕΟΠΛΑΣΙΕΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
Είναι σπάνιος καρκίνος και εμφανίζεται μετά την ηλι -κία των 60 ετών. Η μόλυνση από τον ιό του θηλώματος του ανθρώπου (HPV), το κάπνισμα και η παχυσαρκία είναι προδιαθεσικοί παράγο -ντες.
Συμπτώματα: Είναι η ψη -λαφητή μάζα, η αλλαγή του χρώματος του δέρματος του αιδοίου (π.χ. κοκκίνισμα), ο κνησμός, ο πόνος και η αι -μορραγία. Επειδή οι ασθε νείς είναι μεγάλης ηλικίας ντρέπονται να πάνε στο για -τρό και έχουν τα συμπτώμα
Εικόνα 11.1 Καρκίνος του αιδοίου.

τα για αρκετό καιρό πριν τη διάγνωση του καρκίνου (Εικόνα 11.1).
Διάγνωση: Κατά την εξέταση ελέγχονται οι αλλαγές του χρώματος του αιδοίου ή η ύπαρξη βλαβών, και λαμβάνονται βιοψίες για τη διάγνωση. Αντιμετώπιση: Χειρουργική και ακτινοθεραπεία.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ
Η έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας γίνεται με το τεστ Παπανικολάου, την κολποσκόπηση και την κωνοειδή εκτομή του τραχήλου της μήτρας.

1. Τεστ Παπανικολάου
Ο Παπανικολάου είναι ο θεμελιωτής της γυναικολογικής κυτταρο -λογίας. Η εξέταση Παπανικολάου γίνεται προληπτικά σε γυναίκες για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ή για την παρακολούθησή τους μετά τη θεραπεία. Αρμόδιος για τη λήψη του τεστ Παπανικολάου δεν είναι απαραίτητα ο γυναικολόγος, η μαία/ής ή ο κυτ -ταρολόγος. Η λήψη μπορεί να γίνει και από γενικούς γιατρούς εφόσον έχει προηγηθεί σωστή ενημέρωση κ αι εκπαίδευσή τους.
Τρόπος λήψης του τεστ Παπανικολάου: Πριν από τη λήψη του κολπικού επιχρίσματος θα πρέπει να γίνεται σύσταση στις γυναίκες να αποφεύγουν για δύο ημέρες τη σεξουαλική επαφή, τις πλύσεις του κόλπου με αντιση -πτικά διαλύματα ή την τοποθέτηση στον κόλπο αλοιφών ή κολπικών υπο θέτων. Για τη λήψη του τεστ Παπανικολάου εισάγονται στον κόλπο οι κολ -

Εικόνα 11.2 Λήψη του τεστ Παπανικολάου.
ποδιαστολείς χωρίς τη βοήθεια κάποιου λιπαντικού για να μην αλλοιωθεί η εικόνα του επιχρίσματος. Η λήψη του τεστ Παπανικολάου περιλαμβάνει:
- Β. Τη λήψη εξωτραχηλικού δείγματος (Εικόνα 11.2).
- Α. Τη λήψη κολπικού δείγματος από τον οπίσθιο κολπικό θόλο (Ει -κόνα 11.2).
- Γ. Τη λήψη ενδοτραχηλικού δείγματος (Εικόνα 11.2).
Το επίχρισμα πρέπει να συνοδεύεται από το ιστορικό και τα ευρή -ματα της γυναικολογικής εξέτασης. Στην κάρτα πρέπει να γράφεται η ημερομηνία λήψης και εάν η γυναίκα έχει ξανακάνει την εξέταση Παπα -νικολάου και ποιο ήταν το αποτέλεσμα. Επίσης, πρέπει να αναγράφε ται εάν η γυναίκα προσέρχεται για προληπτικό έλεγχο ή παρουσιάζει ενοχλήματα. Απαραιτήτως πρέπει να αναγράφεται η πρώτη ημέρα της τελευταίας εμμήνου ρύσεως.

Τα τρία δείγματα επιστρώνονται το ένα δίπλα στο άλλο σε μια αντι -κειμενοφόρο πλάκα. Πρώτα επιστρώνεται το κολπικό δείγμα στο άκρο της πλάκας, μετά επιστρώνεται το εξωτραχηλικό δείγμα δίπλα στο προ -ηγούμενο και τέλος επιστρώνεται το ενδοτραχηλικό δείγμα, αφήνοντας ένα χώρο στην αντικειμενοφόρο πλάκα για να γραφεί ο αριθμός του πλακιδίου στο κυτταρολογικό εργαστήριο. Αμέσως ακολουθεί η μονιμο -ποίηση των δειγμάτων πάνω στην αντικειμενοφόρο πλάκα με ψεκασμό από απόσταση περίπου 20 εκατοστών χρησιμοποιώντας λακ μαλλιών. Μονιμοποίηση επίσης, μπορεί να γίνει με εμβάπτιση της πλάκας σε δοχείο με οινόπνευμα 95 βαθμών.

Συχνότητα επανάληψης του τεστ Παπανικολάου: Το τεστ Παπανικο -λάου πρέπει να λαμβάνεται σε όλες τις γυναίκες μετά την ηλικία των 18 ετών ή ανεξάρτητα από την ηλικία σε όλες τις σεξουαλικά δραστήριες γυναίκες. Στην Ελλάδα γίνεται μια φορά το χρόνο. Μετά τη χειρουργι -κή αφαίρεση της μήτρας (υστερεκτομία) κυτταρολογικό επίχρισμα του κολπικού κολοβώματος πρέπει να λαμβάνεται κάθε 3-5 χρόνια. Μετά
από θεραπεία καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ή καρκίνου του εν -δομητρίου κυτταρολογικό επίχρισμα πρέπει να λαμβάνεται κάθε τρεις μήνες τα πρώτα δυο χρόνια και στη συνέχεια κάθε έξι μήνες.

2. Κολποσκόπηση
Είναι η εξέταση του κόλπου και του τράχηλου με κολποσκόπιο*, ώστε να αποκαλυφθούν οι ύποπτες περιοχές για νεοπλασία ή καρκίνο και να ληφθούν βιοψίες για ιστολογική εξέταση. Κολποσκόπηση γίνε -ται, όταν το τεστ Παπανικολάου είναι παθολογικό.

3. Κωνοειδής εκτομή του τραχήλου της μήτρας
Είναι μια χειρουργική μέθοδος η οποία γίνεται για να διαγνωσθεί ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Επίσης, μπορεί σε ορισμένες πε -ριπτώσεις να είναι και θεραπευτική.

Καρκίνος του τραχήλου της μήτρας
Ο καρκίνος του τραχήλου της μή -τρας (Εικόνα 11.3) μπορεί να εμφανι σθεί σε οποιαδήποτε ηλικία μετά την πρώτη σεξουαλική επαφή. Όμως είναι συχνότερος μεταξύ των 45 και 55 ετών. Είναι ο δεύτερος σε σειρά συχνότητας καρκίνος των γυναικών σε όλον τον κόσμο μετά τον καρκίνο του μαστού. Τα τελευταία χρόνια έχει υπερδιπλασι -ασθεί το ποσοστό των γυναικών κάτω των 35 ετών, με καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Η αύξηση αυτή μπορεί να οφείλεται σε αύξηση της λοίμωξης από τον ιό του θηλώματος του ανθρώπου (HPV), σε χρήση αντισυλληπτικών δι -σκίων και στο κάπνισμα (Εικόνα 11.4).

Εικόνα 11.3 Καρκίνος του τραχήλου της μήτρας.
Οι παράγοντες κινδύνου, που σχετίζονται με αυξημένη συχνότητα του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, είναι:
- 2. Ο γάμος σε μικρή ηλικία.
- 1. Η πρώτη σεξουαλική επαφή σε μικρή ηλικία (κ ατά την εφηβεία). Ο γάμος σε μικρή ηλικία.
- 4. Οι πολλοί σεξουαλικοί σύντροφοι.
- 3. Η εγκυμοσύνη σε μικρή ηλικία.
- 5. Το κάπνισμα.
- 7. Το σπέρμα.
- 6. Η μόλυνση από τον ιό τ ου θηλώματος του ανθρώπου (HPV).
- Οι παράγοντες που σχετίζονται με ελαττωμένη συχνότητα εμφάνι -σης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας είναι:
- 2. Οι αντισυλληπτικές μέθοδοι φραγμού όπως το διάφραγμα και το προφυλακτικό.
- 1. Η έλλειψη σεξουαλικών επαφών (π.χ. οι π αρθένες).

Συμπτώματα: Η συμπτωματολογία του καρκίνου του τραχήλου δεν είναι χαρακτηριστική. Η κολπική αιμόρροια και η κολπική υπερέκκριση εμφανίζονται στην αρχή, ενώ ο πόνος όταν η νόσος είναι σε προχωρη -μένο στάδιο. Το κλασσικό σύμπτωμα του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας είναι η ανώδυνη μητρορραγία ή η σταγονοειδής κολπική αιμόρροια μετά από τις σεξουαλικές επαφές . Κάθε περίπτωση κολ -πικής αιμόρροιας πρέπει να ελέγχεται από το γυναικολόγο. Άλλα συ μπτώματα είναι η δυσουρία και η αιματουρία σε περίπτωση διήθησης της ουροδόχου κύστεως, και η αιμορραγία από το έντερο σε περίπτω -ση διήθησης του παχέος εντέρου. Σε προχωρημένη νόσο υπάρχουν απομακρυσμένες μεταστάσεις και επίμονο οίδημα του ενός ή και των δύο κάτω άκρων. Στο τελευταίο στάδιο της νόσου παρατηρείται μαζική αιμορραγία και νεφρική ανεπάρκεια.

Διάγνωση: Εάν η βλάβη είναι ορατή παίρνουμε δείγμα από τις ύπο -πτες περιοχές και κάνουμε βιοψία. Εάν όμως η βλάβη του επιθηλίου δεν είναι ορατή, τότε η κολποσκόπηση μετά από ένα ύποπτο τεστ Πα -πανικολάου βοηθάει στη λήψη βιοψιών. Εάν και αυτές οι βιοψίες είναι ύποπτες προχωρούμε σε κωνοειδή εκτομή.

Στάδια του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας Στάδιο Ο

Στάδιο I
Ενδοεπιθηλιακό καρκίνωμα ή καρκίνωμα in situ.
Το καρκίνωμα εντοπίζεται αυστηρά στον τράχηλο.
Το καρκίνωμα επεκτείνεται πέρα από τ ον τράχηλο αλλά κοντά στη μήτρα.

Στάδιο II

Στάδιο III
Στάδιο IV Το καρκίνωμα επεκτείνεται πέρα από τη μικρή πύελο.
Το καρκίνωμα επεκτείνεται μέχρι το πυελικό τοίχωμα.
Μπορεί επίσης να διηθεί την ουροδόχο κύστη και το παχύ έντερο.
Θεραπεία του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας: Γίνεται χειρουρ -γικά και με ακτινοθεραπεία.
11η ΕΝΟΤΗΤΑ - ΚΑΚΟΗΘΕΙΣ ΝΕΟΠΛΑΣΙΕΣ ΤΩΝ ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
Πρόγνωση: Μετεγχειρητικώς οι ασθενείς παρακολουθούνται στους 3 και 6 μήνες και στη συνέχεια κάθε 6 μήνες για 5 χρόνια. Περίπου στο 35% των γυναικών με καρκίνο του τραχήλου της μήτρας θα παραμείνει η νόσος ή θα υποτροπιάσει. Συνολικά η πενταετής επιβίωση των γυ -ναικών με καρκίνο του τραχήλου της μήτρας είναι 67%.

Είναι συχνότερος σε γυναίκες πάνω από 60 ετών. Υπάρχουν δύο τύποι καρκίνου του ενδομητρίου. Ο τύπος I εξαρτάται από τα οιστρο -γόνα και έχει καλή πρόγνωση. Ο τύπος II δεν εξαρτάται από τα οιστρο γόνα και έχει χειρότερη πρόγνωση.
Προδιαθεσικοί παράγοντες είναι η πρώιμη εμμηναρχή, η καθυστερη -μένη εμμηνόπαυση, οι μονοφασικοί κύκλοι των γυναικών, η ατοκία και η πα χυσαρκία. Οι πολύτοκες και οι αδύνατες γυναίκες έχουν μικρότερο κίνδυνο.

Στάδια του καρκίνου του ενδομητρίου

Στάδιο I
Ο όγκος περιορίζεται στο σώμα της μήτρας.

Στάδιο II
Ο όγκος επεκτείνεται στον τράχηλο της μήτρας.

Στάδιο III
Ο όγκος έχει φτάσει στην εξωτερική επιφάνεια της μήτρας, στις σάλπιγγες και στους κοντινούς λεμφαδένες.

Στάδιο IV
Ο όγκος επεκτείνεται στην ουροδόχο κύστη ή στο παχύ έντερο ή υπάρχουν μεταστάσεις σε απομακρυσμένα όργανα (π.χ. τους πνεύμονες).
Συμπτώματα: Το κύριο σύμπτωμα είναι η κολπική αιμόρροια . Άλλα συμπτώματα είναι ο πόνος χαμηλά στην κοιλιά, δυσκοιλιότητα, αναιμία, πόνοι στα οστά κ.ά.
Θεραπεία: Γίνεται με χειρουργική επέμβαση κ αι ακτινοθεραπεία. Πρόγνωση: Τοπικές υποτροπές (στον κόλπο) είναι συχνότερες τα πρώτα 3 χρόνια.
Διάγνωση: Γίνεται με απόξεση ή με υστεροσκόπηση και λήψη βιο -ψίας από την ύποπτη περιοχή.

Είναι ο έβδομος σε σειρά συχνότητας καρκίνος των γυναικών σε όλον τον κόσμο, μετά τον καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μή -τρας, του παχέος εντέρου, του στομάχου, του σώματος της μήτρας και των πνευμόνων.

Προδιαθεσικοί παράγοντες:
- 2. Η φυλή και η γεωγραφική περιοχή που ζουν οι γυναίκες. Στην Ελλάδα η συχνότητα του καρκίνου των ωοθηκών είναι 5/100.000 γυ -ναίκες ανά έτος.
- 1. Η ηλικία των γυναικών. Με την αύξηση της ηλικίας των γυναικών αυξάνεται και η συχνότητα του καρκίνου των ωοθηκών. Οι καρκίνοι των ωοθηκών εμφανίζονται κυρίως σε γυναίκες πάνω των 50 ετών.
- 3. Η ατοκία η στείρωση. Οι γυναίκες που δεν έχουν γεννήσει παι -διά έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν καρκίνο των ωοθη κών.

Μικρότερο κίνδυνο διατρέχουν οι πολύτοκες, οι γυναίκες που παίρ -νουν αντισυλληπτικά χάπια και οι γυναίκες που θήλασαν τα παιδιά τους.
Ταξινόμηση των όγκων των ωοθηκών: Η κατάταξη των όγκων των ωοθηκών, στηρίζεται στη διαφορετική προέλευση των κυττάρων. Έτσι το 90% όλων των κακοήθων όγκων των ωοθηκών προέρχονται από το επιθήλιο της ωοθήκης και λέγονται αδενοκαρκινώματα. Το 6% είναι όγκοι του γεννητικού στρώματος, το 3% είναι όγκοι που προέρχο -νται από τα γεννητικά κύτταρα και το 1% είναι άγνωστης προέλευσης. Οι όγκοι των ωοθηκών που προέρχονται από τα γεννητικά κύτταρα είναι συχνότεροι σε γυναίκες κάτω των 30 ετών. Επίσης, στις ωοθή -κες κάνουν μετάσταση καρκίνοι από άλλα όργανα, όπως από τους μα στούς, το παχύ έντερο, το στομάχι και το ενδομήτριο. Πιο συχνοί είναι οι μεταστατικοί όγκοι που προέρχονται από τους μαστούς.

Συμπτώματα: Στην αρχή δεν υπάρχουν συμπτώματα. Όταν αρχίσει να δίνει συμπτώματα η νόσος έχει προχωρήσει πάρα πολύ. Τα συ -μπτώματα προέρχονται από την πίεση των οργάνων της κοιλιάς. Συνή θως οι ασθενείς παραπονιούνται για συμπτώματα από το στομάχι και το έντερο. Σε προχωρημένα στάδια αναπτύσσεται ασκίτης.

Στάδια του καρκίνου των ωοθηκών

Στάδιο I
Ο όγκος περιορίζεται στις ωοθήκες.

Στάδιο II
Ο όγκος έχει επεκταθεί έξω από την ωοθήκη αλλά βρίσκεται μέσα στην πύελο.

Στάδιο III
Ο όγκος έχει επεκταθεί στους κοντινούς λεμφαδένες ή στο περι -τόναιο.

Στάδιο IV
Μεταστάσεις σε άλλα όργανα.

Θεραπεία: Είναι χειρουργική και χημειοθεραπεία.
Μετεγχειρητική παρακολούθηση: Οι ασθενείς παρακολουθούνται μετά την εγχείρηση για να διαγνωσθεί νωρίς τυχόν υποτροπή.

Ανακεφαλαίωση
- Ο συχνότερος καρκίνος των γεννητικών οργάνων είναι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Είναι ο δεύτερος σε συχνότητα, μετά τον καρκίνο του μαστού, γυναικολογικός καρκίνος. Προσβάλλει κυρίως γυ -ναίκες μετά τα 45, αλλά τα τελευταία χρόνια αυξάνει η συχνότητά του και στις κάτω των 35 ετών γυναίκες. Προδιαθεσικοί παράγοντες θεω -ρούνται η σεξουαλική επαφή σε μικρή ηλικία, η εγκυμοσύνη σε μικρή ηλικία, το κάπνισμα, ο ιός του θηλώματος του ανθρώπου (οξυτενή κον -δυλώματα) κ.λπ. Χαρακτηριστικό του σύμπτωμα είναι η ανώδυνη μη τρορραγία και η αιμορραγία μετά από σεξουαλική επαφή. Η διάγνωση γίνεται με ιστολογική εξέταση και η θεραπεία είναι χειρουργική.
- Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι συχνότερος σε γυναίκες μεγαλύ -τερες των 60. Εκδηλώνεται με κολπική αιμόρροια. Η διάγνωση στηρί ζεται στην ιστολογική εξέταση υλικού μετά από απόξεση κι η θεραπεία είναι χειρουργική.
- Ο καρκίνος του τραχήλου μπορεί να θεραπευτεί αν διαγνωστεί εγκαίρως. Η έγκαιρη διάγνωση στηρίζεται στην ετήσια κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου (τεστ Παπανικολάου), που πρέπει να κά -νουν όλες οι σεξουαλικά δραστήριες γυναίκες. Το τεστ Παπανικολάου γίνεται προληπτικά ακόμη και σε γυναίκες χωρίς κανένα σύμπτωμα: αν είναι ύποπτο ακολουθεί κολποσκόπηση για να εντοπιστεί η βλάβη και να ληφθούν βιοψίες. Αν και οι βιοψίες είναι ύποπτες γίνεται κωνοειδής εκτομή του τραχήλου της μήτρας.
- Ο καρκίνος των ωοθηκών είναι ένας ύπουλος καρκίνος, γιατί δεν δί -νει συμπτώματα στην αρχή, αλλά όταν πια έχει εξαπλωθεί και διηθήσει άλλα όργανα της κοιλιάς. Προσβάλλει κυρίως μεγάλης ηλικίας γυναίκες καθώς και γυναίκες άτοκες ή στείρες.

Όμως ακόμη και χωρίς συμπτώματα οι γυναίκες πρέπει να πηγαί -νουν μια φορά το χρόνο στο γυναικολόγο τους για να κάνουν τεστ Πα -πανικολάου και έλεγχο των ωοθηκών τους.
Συμπερασματικά πρέπει να πούμε πως κάθε γυναίκα που έχει κολ -πική αιμόρροια μετά την εμμηνόπαυση, αλλά και κάθε γυναίκα ανα παραγωγικής ηλικίας με διαταραχές της εμμήνου ρύσεως οφείλει να επισκεφθεί αμέσως το γυναικολόγο της.

Ερωτήσεις

1. Απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις:
- β. Η κολποσκόπηση πότε πρέπει να γίνεται;
- α. Κάθε πότε πρέπει να κάνουν τεστ Παπ ανικολάου οι γυναίκες;
- γ. Η κωνοειδής εκτομή του τραχήλ ου πότε γίνεται;

2. Σημειώστε ποιο είναι σωστό και ποιο λάθος:
- β. Ο καρκίνος του τραχήλου είναι δεύτερος σε συχνότητα μετά τον καρκίνο του μαστού.
- α. Ο καρκίνος του τραχήλου είναι συχνό τερος μετά τα 60.
- γ. Τα κονδυλώματα συνδέονται με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.
- δ. Η πρώτη εκδήλωση τ ου καρκίνου του τραχήλου είναι ο πόνος.
- ε. Ο καρκίνος του τραχήλου εκδηλώνεται με αίμα μετά τη σεξουα -λική επαφή.

3. Σημειώστε μία απάντηση:
- α. Μάζα
- Ο καρκίνος του αιδοίου μπορεί να εκ δηλωθεί ως:
- β. Πόνος
- δ. Αιμορραγία
- γ. Κνησμός
- ε. Όλα τα παραπάνω
- στ. β+δ

4. Δώστε μόνο μία απάντηση.
- α. Πρώιμη εμμηναρχή
- Ο καρκίνος του ενδομητρίου οφείλεται:
- β. Όψιμη εμμηνόπαυση
- δ. Θεραπεία υποκατάστασης με οιστρογόνα
- γ. Ατοκία
- ε. α+β+δ
- στ. Όλα τα παραπάνω

5. Σημειώστε ποιο είναι σωστό και ποιο λάθος:
- β. Η αιμορραγία από τον κόλπο δε χρειάζεται να ανησυχήσει μια γυναίκα μετά την εμμηνόπαυση, γιατί οφείλεται συνήθως σε κα -λοήθεις καταστάσεις (τραχηλίτιδα, πολύποδες κ.λπ.).
- α. Ο καρκίνος του ενδομητρίου εκδηλώνεται με αιμορραγία από τον κόλπο.
- γ. Μια γυναίκα 60 χρονών που ντρέπεται δεν είναι απαραίτητο να κάνει τεστ Παπανικολάου.
- 6. Γυναίκα 65 ετών ανύπαντρη, παχύσαρκη με εμμηναρχή στα 9 χρόνια και εμμηνόπαυση στα 55 σας λέει πως τις τελευταίες μέ -ρες είχε λίγο αίμα από τον κόλπο, αλλά δεν έχει πάει ποτέ σε γυναικολόγο. Δε θέλει να πάει στο γυναικολόγο και αναρωτιέται μήπως για την αιμορραγία φταίνε 2-3 ασπιρίνες που πήρε για πονοκέφαλο, εξάλλου σήμερα δεν είδε αίμα και μπορεί να σταμα -τήσει η αιμορραγία. Θα συμφωνήσετε μαζί της; Αν όχι, τι θα της προτείνετε να κάνει και γιατί;

7. Μόνο μία απάντηση δώστε.
- α. Μεγάλη ηλικία
Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο των ωοθηκ ών είναι:
- β. Ατοκία
- δ. Θηλασμός
- γ. Πολυτοκία
- στ. Όλα τα παραπάνω
- η. α+β
- ζ. α+β+δ

8. Μόνο μία πρόταση είναι σωστή:
- β. Ο καρκίνος των ωοθηκών από πολύ νωρίς προκαλεί πόνους στην κοιλιά και γίνεται εγκαίρως αντιληπτός.
- α. Ο καρκίνος των ωοθηκών δίνει συμπτώματα όταν έχει προχω -ρήσει πολύ.
- γ. Ο καρκίνος των ωοθηκών εξελίσσεται τόσο αργά που πρα -κτικά οι μεγάλες γυναίκες (> 60 ετών) δεν κινδυνεύουν απ' αυτόν.
- 9. Ποιος καρκίνος είναι συχνότερος του αιδοίου, του ενδομητρίου ή του τραχήλου της μήτρας; Έχουν κάποιο κοινό σύμπτωμα;

Δραστηριότητες
Διαμορφώστε ένα ερωτηματολόγιο που θα απευθύνετε σε γυναίκες του περιβάλλοντός σας για να εντοπίσετε αυτές, με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του τραχήλου.

12η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΕΦΗΒΕΙΑ
Η εφηβεία είναι μια χρονική περίοδος στη ζωή του ατόμου. Είναι η φάση της ανάπτυξης κατά την οποία το παιδί μετατρέπεται σε ενήλικα. Μια σειρά εντυπωσιακές αλλά φυσιολογικές αλλαγές συμβαίνουν στο σώμα και το χαρακτήρα του σ' αυτή τη διαδικασία ωρίμανσης.
Για να αρχίσει η εφηβεία και το κορίτσι να γίνει σταδι -ακά γυναίκα, πρέπει ο εγκέφαλος (υποθάλαμος), οι εν δοκρινείς αδένες (υπόφυση) και οι γονάδες (ωοθήκες) να είναι και να λειτουργούν φυσιολογικά.
Η αρχή αυτών των αλλαγών οφείλεται στην ωρί -μανση του υποθαλάμου . Ο υποθάλαμος παράγει την ορμόνη που είναι υπεύθυνη για την παραγωγή των γοναδοτροπινών. Η ορμόνη αυτή δρα στην υπόφυση και εκκρίνονται οι γοναδοτροπίνες. Οι γοναδοτροπίνες επιδρούν στις ωοθήκες (ωοθυλάκια) που αρχίζουν να παράγουν οιστρογόνα. Όλες αυτές οι ορμονικές αλλα -γές της εφηβείας στόχο έχουν να ενεργοποιηθούν οι ωοθήκες. Έτσι αρχίζει η κυκλική τους λειτουργία που συνεχίζεται σε όλη την αναπαραγωγική ζωή της γυναί -κας. Οι ωοθήκες έχουν διπλή λειτουργία , γιατί παρά γουν τα ωάρια για την αναπαραγωγή και εκκρίνουν τις γυναικείες ορμόνες, από τις οποίες τα οιστρογόνα είναι υπεύθυνα για τη διαμόρφωση του γυναικείου σώ -ματος.

-  Στο κορίτσι η πρώτη αλλαγή του σώματος στην εφηβεία αφορά τους μαστούς. Η ανάπτυξη των μαστών γίνεται με την επίδραση των οιστρογόνων και αρχίζει πε -ρίπου στην ηλικία των 9 ετών (Εικόνα 12.1).
-  Στο τέλος αυτών των αλλαγών εμφανίζεται η έμμηνος ρύση. Συνήθως εμφανίζεται μεταξύ 11 και 13 ετών.
-  Ακολουθεί η εμφάνιση τριχών πρώτα στο εφήβαιο και μετά στις μασχάλες. Σταδιακά ολοκληρώνεται η ανάπτυξη του σκελετού και η διαμόρφωση του γυναικείου σώματος.

Πρώιμη ήβη
Είναι η εμφάνιση των χαρακτηριστικών της εφηβεί -ας πριν από την ηλικία των 7 ετών ή η εμφάνιση της περιόδου πριν από την ηλικία των 9 ετών.
Υπάρχουν όμως περιπτώσεις που η πρώιμη ήβη οφεί -λεται σε όγκους της ωοθήκης που παράγουν οιστρογόνα ή γοναδοτροπίνες. Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις το κο -
Τύποι της πρώιμη ήβης: Η πρώιμη ήβη συνήθως δεν οφείλεται σε οργανικά αίτια και το κορίτσι ανα -πτύσσεται φυσιολογικά ( πραγματική πρώιμη ήβη ).
Εικόνα 12.1 Στάδια ανάπτυξης των μαστών της γυναίκας κατά την εφηβεία.

ρίτσι αρχίζει να εμφανίζει σημεία αρρενοποίησης, δηλαδή βγάζει τρίχες, βραχνιάζει η φωνή του και μεγαλώνει η κλειτορίδα του. Αυτό οφείλεται σε όγκους των ωοθηκών που παράγουν ανδρογόνα ή σε όγκους των επινε -φριδίων που επίσης παράγουν ανδρογόνα κ.λπ. ( ψευδοπρόωρη ήβη ).
Θεραπεία: Εξαρτάται από την αιτία που την προκάλεσε. Σε περί -πτωση πραγματικής πρώιμης ήβης σκοπός της θεραπείας είναι να σταματήσουν οι ωοθήκες να παράγουν οιστρογόνα μέχρι να πάρει το κορίτσι το κανονικό του ύψος.
Διερεύνηση: Όλα τα κορίτσια με πρώιμη ήβη θα πρέπει να διερευ -νώνται για να αποκλεισθεί η πιθανότητα ύπαρξης κάποιας πάθησης.

Καθυστερημένη ήβη
Στην Ελλάδα καθυστερημένη ήβη έχουμε όταν τα δευτερογενή χα -ρακτηριστικά του φύλου (ανάπτυξη στήθους, τρίχωμα στο εφήβαιο και μασχάλες) δεν εμφανισθούν μέχρι την ηλικία των 1 1 ετών.
- 1. Καθυστέρηση εμφάνισης της ήβης χωρίς παθολογικά αίτια. Μπο -ρεί να οφείλεται σε κληρονομικότητα ή στο περιβάλλον.
- 3. Διαταραχή του υποθαλάμου (π.χ. όγκος).
- 2. Ψυχολογικοί παράγοντες (ψυχικές νόσοι, στρες, ψυχογενής ανο -ρεξία).
- 4. Ανεπάρκεια της υπόφυσης.
- 6. Απουσία ωοθηκών (π.χ. σύνδρομο T urner).
- 5. Ανωμαλίες των γεννητικών οργάνων. Στην περίπτωση αυτή μπο -ρεί να υπάρχει απουσία κόλπου και μήτρας, ατρησία του παρθενικού υμένα και αιματόκολπος.
- 7. Ερμαφροδιτισμός.

Διερεύνηση: Τα περισσότερα κορίτσια με καθυστέρηση της ήβης δεν έχουν κάποια πάθηση. Παρόλα αυτά πρέπει να γίνεται διερεύνηση. Θεραπεία: Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία.

Λειτουργική αιμορραγία της μήτρας στην εφηβεία (ΛΑΜΕ)
Ονομάζεται η ανώδυνη αιμορραγία από τη μήτρα, η οποία εκδη -λώνεται ως μεγάλη παράταση της περιόδου (μηνορραγία) ή ως μη τρορραγία ή με εναλλαγές κανονικών περιόδων και μητρορραγίας. Η λειτουργική αιμορραγία της μήτρας στην εφηβεία δεν οφείλεται σε ορ -γανικά αίτια. Οφείλεται σε ορμονική διαταραχή λόγω ανωριμότητας του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-ωοθήκη.
Θεραπεία: Πρέπει να είναι άμεση και να περιλαμβάνει τη χορήγηση ορμονών (οιστρογόνων και προγεστερόνης) και σιδήρου. Σε σοβαρή αιμορραγία γίνεται μετάγγιση αίματος.

Διάγνωση: Η διάγνωση γίνεται με το ιστορικό, τη γυναικολογική εξέ -ταση, τις αιματολογικές εξετάσεις (γενική αίματος, πηκτικότητα), τον ενδοκρινικό και τον υπερηχογραφικό έλεγχο, για να αποκλεισθεί οργα -νική νόσος.

Ερμαφροδιτισμοί
Ερμαφροδιτισμός ονομάζεται η ύπαρξη γεννητικών οργάνων του αντίθετου φύλου, που δε συμβαδίζει με τα φυλετικά χρωμοσώματα του
ατόμου. Δηλαδή, ένα άτομο με χρωμοσώματα γυναίκας (46ΧΧ) όταν παράγει ανδρογό -να αποκτά εξωτερικά γεννητι κά όργανα άνδρα. Παράδειγμα είναι η συγγενής υπερπλασία των επινεφριδίων (παραπο -μπή 12α) (Εικόνα 12.2). Εάν ένα άτομο με χρωμοσώματα άνδρα (46ΧΥ) δεν έχει όρχεις ή οι όρχεις δεν παράγουν ανδρο -γόνα ή τα ανδρογόνα δεν μπο ρούν να δράσουν ( σύνδρομο θηλεποιητικού όρχεως - πα -ραπομπή 12β), αναπτύσσει εξωτερικά γεννητικά όργανα γυναίκας ( ψευδής ερμαφρο -διτισμός ). Επίσης υπάρχουν άτομα που ταυτόχρονα έχουν όρχεις και ωοθήκες ( αληθής ερμαφροδιτισμός ). Ο χρωμο -σωμικός τύπος συνήθως είναι 46ΧΧ/46ΧΥ (μωσαϊκός τύπος). Η αντιμετώπιση είναι χειρουρ -γική.

Ανακεφαλαίωση
Εικόνα 12.2 Ερμαφροδιτισμός λόγω συγγενούς υπερπλασίας των επινεφριδίων.
Εφηβεία είναι η μεταβατική φάση ανάπτυξης κατά την οποία το κο -ρίτσι μετατρέπεται σε γυναίκα. Εντυπωσιακές αλλαγές συμβαίνουν στο σώμα κυρίως του κοριτσιού. Αναπτύσσεται το στήθος, εμφανίζεται τρί -χωμα στο εφήβαιο και τις μασχάλες, σχηματίζονται καμπύλες και τελικά εμφανίζεται η έμμηνος ρύση. Η έμμηνος ρύση είναι ένδειξη πως η κυ -κλική λειτουργία των ωοθηκών αρχίζει και πως το κορίτσι μπήκε στην αναπαραγωγική ηλικία.

Η πρώτη αλλαγή της εφηβείας (ανάπτυξη στήθους) γίνεται περίπου στην ηλικία των 9 ετών. Η έμμηνος ρύση εμφανίζεται μεταξύ 11 και 13 ετών.
Η έναρξη αυτών των αλλαγών οφείλεται στον εγκέφαλο (υποθάλα -μο) που ωριμάζει και επιδρά στην υπόφυση (ενδοκρινής αδένας) και αυτή με τη σειρά της επιδρά στις ωοθήκες. Η λειτουργία-αλληλεπίδρα -ση αυτού του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-ωοθηκών θα συνεχιστεί σ' όλη την αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας.
Πρώιμη ήβη είναι η εμφάνιση των αλλαγών της εφηβείας πριν τα 7 έτη ή η εμφάνιση της εμμήνου ρύσεως πριν τα 9 έτη. Συνήθως δεν υπάρχει οργανική βλάβη. Σπανίως μπορεί να οφείλεται σε ορμονοπα -ραγωγό όγκο των ωοθηκών και γι' αυτό πρέπει να γίνεται διερεύνηση.

Καθυστερημένη ήβη είναι η καθυστέρηση των αλλ αγών της εφηβεί -ας μετά τα 11 χρόνια. Συνήθως δεν υπάρχει νόσος. Σπανιότερα μπορεί να υπάρχει όγκος του υποθαλάμου, ανεπάρκεια υπόφυσης, απουσία ωοθηκών, ανωμαλίες γεννητικών οργάνων, ερμαφροδιτισμός, κ.λπ. Γι' αυτό το λόγο γίνεται διερεύνηση.
Στην εφηβεία μπορεί να εμφανιστεί η λειτουργική αιμορραγία της μήτρας. Ονομάζεται έτσι γιατί δεν οφείλεται σε οργανικά αίτια αλλά στην ανωριμότητα του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-ωοθηκών.
Ερμαφροδιτισμός είναι η παρουσία εξωτερικών γεννητικών οργά -νων του άλλου φύλου, που δεν συμβαδίζουν με τα φυλετικά χρωμοσώ ματα του ατόμου. Έτσι άτομο με καρυότυπο 46ΧΧ μπορεί να έχει εξω -τερικά γεννητικά όργανα άντρα (θήλυς ψευδερμαφροδιτισμός). Άτομο 46ΧΥ μπορεί να έχει εξωτερικά γεννητικά όργανα γυναίκας (άρρεν ψευδερμαφροδιτισμός). Τέλος υπάρχουν άτομα με μικτή γονάδα (ωο -θήκη και όρχη) που είναι οι γνήσιοι ερμαφρόδιτοι και έχουν συνδυασμό γεννητικών οργάνων.

Ερωτήσεις
- 1. Τι είναι η εφηβεία; Σε ποια ηλικία περίπου αρχίζει; Αναφέρετε τις μεταβολές στο σώμα με τη σειρά που εμφανίζονται.
- 2. Συμμετέχει ο εγκέφαλος και πώς στην έναρξη της εφηβείας; Ποιο όργανο έχουν ως στόχο οι ορμονικές αλλαγές της εφηβείας;
- 3. Ποιες βασικές λειτουργίες γίνονται στις ωοθήκες;
- 4. Μπορείτε να αναφέρετε μία περίπτωση που η εφηβεία αρχίζει κανονικά (ανάπτυξη μαστών, τρίχωμα εφηβαίου κ.λπ.) αλλά δεν εμφανίζεται έμμηνος ρύση;
- 5. Τι είναι η πρώιμη ήβη; Πώς ταξινομείται; Χρειάζεται να υποβάλ -λεται σε εξετάσεις ένα κορίτσι με πρώιμη ήβη και γιατί;
- 6. Πότε μιλάμε για καθυστερημένη ήβη; Ποιο αίτιο γνωρίζετε; Χρει -άζεται να εξετάζεται ένα κορίτσι με καθυστερημένη ήβη και γιατί;
- 7. Τι είναι η λειτουργική αιμορραγία της μήτρας στην εφηβεία; Πού οφείλεται; Υπάρχει θεραπεία και ποια είναι αυτή;
- 8. Τι είναι ο ερμαφροδιτισμός; Μπορείτε ν' αναφέρετε μία περίπτω -ση που θεραπεύεται;

9. Ποιες προτάσεις είναι σωστές και ποιες λάθος;
- -Η εφηβεία δεν αρχίζει στην ίδια ηλικία για όλα τα κ ορίτσια.
- -Η εφηβεία είναι το στάδιο της σεξουαλικής ωρίμανσης των γυ -ναικών που παρεμβάλλεται ανάμεσα στην παιδική ηλικία και την ενήλικη ζωή.
- Η ανάπτυξη των μαστών πριν την ηλικία των 10 ετών είναι ση -μείο πρώιμης ήβης και πρέπει να διερευνηθεί.
- -Με την έναρξη της λειτουργίας τους οι ωοθήκες παράγουν οι -στρογόνα και απελευθερώνουν γονιμοποιημένα ωάρια.
- -Η λειτουργία των ωοθηκών δεν είναι πάντα αναγκαία για να έχει η γυναίκα έμμηνο ρύση.
- -Η εμφάνιση της εμμήνου ρύσεως αποτελεί ένδειξη γονιμότητας της γυναίκας.

Δραστηριότητες
Υπάρχει εφηβεία για τ' αγόρια; Αναζητήστε πληροφορίες σ' άλλα συγγράμματα.

13η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΚΛΙΜΑΚΤΗΡΙΟΣ - ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ
-  Κλιμακτήριος - Εμμηνόπαυση
- 
- Θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης
Κλιμακτήριος είναι ένα διάστημα περίπου 20 ετών στη ζωή της γυναίκας από τα 45 έως τα 65 έτη. Οι ωοθήκες χάνουν σιγά-σιγά τη λειτουργία τους μέχρι να σταματήσουν τελείως. Έχει 3 περιόδους: την προεμμηνοπαυσιακή, την εμμηνόπαυση και τη μετεμμηνοπαυσιακή. Στην προεμμηνοπαυσιακή περίοδο η έμμηνος ρύση παρουσιάζει ανω -μαλίες. Εμμηνόπαυση είναι η τελευταία έμμηνος ρύση. Εμφανίζεται συνήθως στα 51 έτη.

Τεχνητή εμμηνόπαυση συμβαίνει μετά τη χειρουργική αφαίρεση των ωοθηκών.
Γεροντική ηλικία της γυναίκας ονομάζεται η περίοδος της γυναίκας μεταξύ των 65 και 75 ετών. Μετά την ηλικία αυτή η γυναίκα θεωρείται υπερήλικας.
Ορμονικές αλλαγές στην προεμμηνοπαυσιακή περίοδο: Μετά τα 40 έτη η έμμηνος ρύση εμφανίζεται πιο αραιά και με λιγότερο αίμα. Η παραγωγή των οιστρογόνων από τις ωοθήκες ελαττώνεται και οι γο -ναδοτροπίνες από την υπόφυση αρχίζουν να αυξάνονται. Η προεμμη νοπαυσιακή περίοδος χαρακτηρίζεται συχνά από εναλλαγές μεγάλων αιμορραγιών και αμηνόρροιας. Τα συμπτώματα αυτής της περιόδου είναι:

- 2. Εφιδρώσεις
- 1. Εξάψεις
- 3. Εκνευρισμός
- 5. Ταχυκαρδία και αίσθημα παλμών
- 4. Πονοκέφαλοι
- 6. Υπνηλία - αϋπνία
- 8. Μείωση της σεξουαλικής διάθεσης της γυναίκας
- 7. Καταβολή
Ορμονικές αλλαγές στη μετεμμηνοπαυσιακή περίοδο: Στη με -τεμμηνοπαυσιακή περίοδο οι ωοθήκες παράγουν ελάχιστα οιστρο γόνα, ενώ οι γοναδοτροπίνες είναι πολύ αυξημένες. Παρόλα αυτά οι γυναίκες έχουν κάποια οιστρογόνα που παράγονται στον λιπώδη ιστό τους. Έτσι εξηγείται και η παχυσαρκία που παρατηρείται σε μερικές γυναίκες. Δηλαδή, αυξάνεται το λίπος για να διατηρηθούν σε καλή κα -τάσταση τα δευτερογενή χαρακτηριστικά του φύλου. Στη μετεμμηνο παυσιακή περίοδο τα συμπτώματα της προεμμηνοπαυσιακής ηλικίας γίνονται πιο έντονα, ενώ εμφανίζονται και άλλα όπως:

- 2. Κολπική υπερέκκριση λόγω εύκολης ανάπτυξης φλεγμονής στον κόλπο.
- 1. Μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας (libido).
- 4. Πόνος κατά τη σεξουαλική επ αφή.
- 6. Ακράτεια ούρων.
- 5. Συχνουρία.

Συνέπειες της έλλειψης των οιστρογόνων
- 1. Εξάψεις: Το συχνότερο σύμπτωμα της εμμηνόπαυσης είναι οι εξάψεις. Εμφανίζονται στο 80% των γυναικών. Οι εξάψεις οφείλονται σε αγγειοδιαστολή. Οι γυναίκες περιγράφουν ένα ξαφνικό αίσθημα
θερμότητας που αρχίζει από το κεφάλι και το λαιμό και περνάει σαν κύματα σε όλο το σώμα. Εκδηλώνονται αυτόματα ή μετά από τη λήψη αλκοόλ, ζεστού φαγητού και σε ζεστό περιβάλλον. Συχνά οι εξάψεις συνοδεύονται από εφιδρώσεις και αίσθημα παλμών. Οι εξάψεις μπορεί να επιμένουν για 5 χρόνια.
- 3. Οστεοπόρωση: Η οστεοπόρωση αποτελεί μεγάλο και χρόνιο πρόβλημα υγείας για τη μετεμμηνοπαυσιακή γυναίκα. Οστεοπόρωση λέγεται η ελάττωση της μάζας των οστών, με αποτέλεσμα τα οστά να γίνονται εύθραυστα και να παθαίνουν εύκολα κατάγματα. Τα κατάγ -ματα συμβαίνουν συνήθως στα ισχία, στους σπονδύλους και στους καρπούς. Η οστεοπόρωση εκδηλώνεται με χρόνιους πόνους λόγω της κακής στήριξης του σκελετού και με απώλεια ύψους (οι γυναίκες κο -νταίνουν λόγω της μείωσης της μάζας των σπονδύλων). Σε περίπτωση κατάγματος βέβαια ο χρόνιος πόνος γίνεται εντονότατος και οξύς. Το 20% των Ελληνίδων μετά τα 55 χρόνια έχει οστεοπόρωση. Τόσο η οστεοπόρωση όσο και τα κατάγματα των οστών δημιουργούν σοβα -ρά προβλήματα στη ζωή των ηλικιωμένων γυναικών. Η οστεοπόρωση οφείλεται στην προχωρημένη ηλικία αλλά και στην έλλειψη οιστρογό -νων. Γι' αυτό και η έγκαιρη έναρξη της θεραπείας ορμονικής υποκατά στασης μπορεί να προλάβει την οστεοπόρωση.
- 2. Αλλαγές στο δέρμα: Λόγω της έλλειψης των οιστρογόνων το δέρ -μα λεπταίνει και ζαρώνει και γίνεται ξηρό. Οι αλλαγές αυτές μπορεί να υποχωρήσουν με τη θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης. Επίσης, υπάρ -χει απώλεια των τριχών της κεφαλής, της μασχάλης και του εφηβαίου.
- 4. Καρδιαγγειακά νοσήματα: Πριν την εμμηνόπαυση η γυναίκα βρίσκεται σε πλεονεκτικότερη θέση από τον άνδρα σε σχέση με τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Την προστατεύει η λειτουργία των ωοθηκών και τα οιστρογόνα. Έτσι πριν τα 50 χρόνια οι άνδρες έχουν συχνότε -ρα υπέρταση, αυξημένη χοληστερίνη και στεφανιαία νόσο. Οι άνδρες παθαίνουν συχνότερα εμφράγματα και αιφνίδιους θανάτους. Μετά την εμμηνόπαυση αυτό το πλεονέκτημα χάνεται, γιατί ο προστατευτικός ρόλος των οιστρογόνων σταματά. Ο κίνδυνος των γυναικών να εμφα -νίσουν τις παραπάνω αρρώστιες αυξάνει και τελικά γύρω στα 70 χρό νια άνδρες και γυναίκες διατρέχουν τον ίδιο κίνδυνο για καρδιαγγειακή νόσο. Γι' αυτό μετά την εμμηνόπαυση η καρδιαγγειακή νόσος είναι η κύρια αιτία θανάτου των γυναικών.

Η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης προσφέρει στις γυναίκες, που μπορούν να την πάρουν, την προστασία που χάνεται με την εμ -μηνόπαυση.

Θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης (Θ.Ο.Υ)
Όταν μιλάμε για θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης (Θ.Ο.Υ) εν -νοούμε τη χορήγηση των ορμονών, δηλαδή των οιστρογόνων, που οι γυναίκες δεν έχουν πλέον ή έχουν σε πολύ χαμηλά επίπεδα μετά την εμμηνόπαυση. Το όφελος από τη Θ.Ο.Υ είναι και άμεσο (ανακούφιση από συμπτώματα όπως εξάψεις, εφιδρώσεις κ.λπ.) αλλά και μακρο -πρόσθεσμο (πρόληψη οστεοπόρωσης και καρδιαγγειακής νόσου).
Στη Θ.Ο.Υ χορηγούνται οιστρογόνα σε συνδυασμό με προγεστερό -νη. Οι ορμόνες χορηγούνται από το στόμα, διαδερμικά (με αυτοκόλλη
τες ταινίες που εφαρμόζονται στο δέρμα), ενδομυϊκά (ένεση) και τοπικά στον κόλπο με υπόθετα ή κρέμες (σε περίπτωση ατροφικής κολπίτιδας και αιδοιίτιδας). Παρά τα ευεργετικά της αποτελέσματα δεν μπορούν όλες οι γυναίκες να πάρουν θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης. Γι' αυτό και πρέπει χορηγείται πάντα σε συνεργασία και στενή πα -ρακολούθηση από το γιατρό. Γυναίκες με ηπατοπάθεια, χολολιθίαση, καρκίνο ενδομητρίου, μαστού και μερικά άλλα προβλήματα υγείας δεν πρέπει να υποβάλλονται σε Θ.Ο.Υ.

Από τα παραπάνω βγαίνει το συμπέρασμα πως κάθε γυναίκα απο -τελεί ιδιαίτερη περίπτωση και η απόφαση για τη θεραπεία παίρνεται, αφού υποβληθεί σε ορισμένες αναγκαίες εξετάσεις. Μετά την έναρξη της θεραπείας, πρέπει να υποβάλλεται σε περιοδικούς ελέγχους.
Η Θ.Ο.Υ θεωρήθηκε υπεύθυνη για καρκίνο του ενδομητρίου και του μαστού. Για τον καρκίνο του ενδομητρίου ο κίνδυνος εξουδετερώνεται με την ταυτόχρονη χορήγηση οιστρογόνου και προγεστερόνης. Για τον καρκίνο του μαστού σαφής απόδειξη ενοχής της Θ.Ο.Υ δεν υπάρχει, όμως αυτός είναι ο κύριος φόβος των γυναικών που τις αποτρέπει να αρχίσουν ή να συνεχίσουν Θ.Ο.Υ.

Ανακεφαλαίωση
Η κλιμακτήριος είναι μια περίοδος περίπου 20 ετών στη ζωή της γυναίκας. Είναι το διάστημα της σταδιακής μείωσης της λειτουργίας των ωοθηκών δηλ. της σταδιακής ελάττωσης των οιστρογόνων. Εμμη -νόπαυση είναι η τελευταία έμμηνος ρύση. Η κλιμακτήριος παρεμβάλ λεται ανάμεσα στην αναπαραγωγική ηλικία και τη γεροντική ηλικία της γυναίκας.
Οι αρνητικές συνέπειες της έλλειψης οιστρογόνων μπορούν να προληφθούν ή και να βελτιωθούν με τη θεραπεία ορμονικής υποκατά -στασης. Η θεραπεία χορηγείται από γιατρό, αφού η γυναίκα υποβληθεί σε εξετάσεις για να αποκλεισθούν ορισμένες αρρώστιες, που αποτε -λούν αντένδειξη, αλλά και για να υποβάλλεται σε περιοδικούς ελέγχους αφού θα έχει αρχίσει τη θεραπεία.

Η έλλειψη των οιστρογόνων έχει συνέπειες στην υγεία και στη ζωή της γυναίκας. Από τις συχνότερες συνέπειες είναι οι εξάψεις, οι εφι -δρώσεις, οι ταχυκαρδίες, η ξηρότητα του δέρματος, ρυτίδες και η αραίωση των τριχών της κεφαλής, του εφηβαίου και των μασχαλών. Οι σοβαρότερες όμως είναι η οστεοπόρωση, που στην Ελλάδα αφορά το 20% των μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών, και η καρδιαγγειακή νόσος (υπέρταση, στεφανιαία νόσος, έμφραγμα), που αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου των μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών.

Ερωτήσεις
- 1. Τι είναι κλιμακτήριος; Τι είναι εμμηνόπαυση; Έχουν σχέση με ορ -μονικές αλλαγές και ποιες;
- 2. Έχει οιστρογόνα η γυναίκα μετά την εμμηνόπαυση; Από πού προέρχονται;
- 3. Η έλλειψη οιστρογόνων προκαλεί συμπτώματα; Κ αι ποια;
- 4 Ποιο είναι το συχνότερο σύμπτωμα της κλιμακτηρίου; Και ποια είναι η πιο επικίνδυνη συνέπεια της έλλειψης οιστρογόνων;
- 5 Τι είναι η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης; Έχει αντενδείξεις η χορήγησή της; Και ποιες είναι αυτές;

6 Σημειώστε ποιες προτάσεις είναι σωστές και ποιες λάθος:
- -Η κλιμακτήριος είναι ένα διάστημα περίπου 20 ετών, στο οποίο οι ωοθήκες σταδιακά σταματούν να δουλεύουν.
- -Εμμηνόπαυση είναι η οριστική διακοπή της περιόδου (η τελευ -ταία περίοδος).
- -Πριν την εμμηνόπαυση η έμμηνος ρύση και ο κύκλος της γυναί -κας παρουσιάζουν ανωμαλίες.
- Τα συμπτώματα της κλιμακτηρίου δεν οφείλονται στην έλλειψη οιστρογόνων αλλά στο χαρακτήρα κάθε γυναίκας, γι' αυτό μερι -κές έχουν εντονότερα συμπτώματα από άλλες.
- -Μετά την εμμηνόπαυση η γυναίκα δεν έχει καθόλου οιστρογόνα.
- -Πριν από τα 50 οι άντρες παθαίνουν έμφραγμα πολύ συχνότερα από τις γυναίκες.
- -Η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης προκαλεί καρκίνο του μαστού και πρέπει να αποφεύγεται.

Δραστηριότητες
Αναζητήστε γυναίκες του περιβάλλοντός σας που βρίσκονται στην κλιμακτήριο. Προσπαθήστε να απαντήσετε στο ερώτημα, αν έχουν συ -μπτώματα, ποια είναι αυτά και ποιο είναι το συχνότερο. Γνωρίζουν για την ορμονική υποκατάσταση; Ποιος τις ενημέρωσε; Παίρνουν Θ.Ο.Υ;

14η ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ
- Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος των γυναικών. Σε κάθε γυναίκα που διαπιστώνεται πως έχει καρκίνο του μαστού, υπο -λογίζεται πως αντιστοιχούν άλλες 5-10 γυναίκες που κάνουν βιοψία μαστού για ύποπτα συμπτώματα. Έχει υπολογιστεί ότι μία στις 1215 γυναίκες θα πάθει καρκίνο του μαστού στη διάρκεια της ζωής της και μία στις 28 θα πεθάνει από αυτόν. Ο καρκίνος του μαστού ανήκει στους λίγους κακοήθεις όγκους για τους οποίους υπάρχουν αποδείξεις πως ο προληπτικός έλεγχος θα περιορίσει τη θνητότητα. Είναι γεγονός πως τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότεροι καρκίνοι διαγιγνώ -σκονται σε αρχικά στάδια.
- 1. Ηλικία: Η συχνότητα του καρκίνου του μαστού αυξάνει με την ηλι -κία. Είναι πολύ σπάνιος σε γυναίκες μικρότερες των 20 χρονών. Μετά τα 20 αυξάνει σταδιακά η συχνότητά του, για να κορυφωθεί μετά τα 40.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου: Τα αίτια είναι μέχρι σήμερα άγνω -στα. Υπάρχουν όμως μια σειρά παράγοντες που έχει αποδειχτεί πως έχουν σχέση με την εμφάνισή του. Στις γυναίκες "υψηλού κινδύνου", δηλ. στις γυναίκες με ένα ή περισσότερους τέτοιους προδιαθεσικούς παράγοντες, ο καρκίνος του μαστού είναι 2-5 φορές συχνότερος σε σχέση με τις γυναίκες "χαμηλού κινδύνου" δηλ. χωρίς προδιαθεσικούς παράγοντες. Οι πιο γνωστοί προδιαθεσικοί παράγοντες είναι οι εξής (Πίνακας 14.1):
- 2. Κληρονομικότητα: Γυναίκες των οποίων συγγενείς πρώτου βαθμού (μητέρες, αδελφές) είχαν καρκίνο του μαστού, έχουν 2-3 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν κι αυτές καρκίνο. Ο κίνδυνος αυξάνει αν ο καρκίνος των συγγενών τους είχε εμφανιστεί πριν την εμμηνόπαυση, ήταν και στους δυο μαστούς ή προσβάλει δύο ή περισσότερες συγγενείς πρώτου βαθμού.
- 4. Προηγούμενο ιστορικό: Μια γυναίκα με καρκίνο στον ένα μα -στό έχει αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσει καρκίνο και στον άλλο.
- 3. Ορμονικοί παράγοντες: Ο κίνδυνος για καρκίνο του μαστού εί -ναι αυξημένος σε γυναίκες με πρώιμη εμμηναρχή, με καθυστερημένη εμμηνόπαυση, σε άτεκνες καθώς και σε γυναίκες που είχαν την πρώτη τους εγκυμοσύνη μετά τα τριάντα. Οι πληροφορίες που έχουμε για τη σχέση καρκίνου του μαστού με τα αντισυλληπτικά χάπια και τη θερα -πεία ορμονικής υποκατάστασης (Θ.Ο.Υ) σε μετεμμηνοπαυσιακές γυ ναίκες, είναι προς το παρόν αντιφατικές.
- 5. Ινοκυστική μαστοπάθεια: Είναι η συχνότερη καλοήθης πάθηση του μαστού. Μια μορφή της φαίνεται να σχετίζεται με αυξημένη πιθα -νότητα εμφάνισης καρκίνου.
- 7. Ιονίζουσα ακτινοβολία: Η έκθεση στην ιονίζουσα ακτινοβολία, ιδιαί -τερα τη 2η δεκαετία της ζωής αυξάνει τον κίνδυνο, όπως αποδείχτηκε από μελέτες στα θύματα της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι.
- 6. Διατροφή: Ο καρκίνος του μαστού είναι συχνότερος στις γυναί -κες της Δ. Ευρώπης και της Β. Αμερικής σε σχέση με τις γυναίκες της Α. Ασίας και της Αφρικής. Αυτό αποδίδεται στη δίαιτα δυτικού τύπου που είναι πλούσια σε λίπος καθώς και στη μέτρια κατανάλωση αλκοόλ. Επίσης αυξημένο κίνδυνο διατρέχουν οι παχύσαρκες γυναίκες ιδιαίτε -ρα μετά την εμμηνόπαυση.

ΠΙΝΑΚΑΣ 14.1 Προδιαθεσικοί παράγοντες για την ανάπτυξη του καρκίνου του μαστού
- Οικογενειακό ιστορικό (καρκίνος μαστού σε συγγενή α' βαθμού).
-  Ηλικία.
-  Προηγούμενο ιστορικό καρκίνου στον άλλο μαστό.
-  Πρώιμη εμμηναρχή (< 12 ετών).
- Καλοήθης νόσος μαστού (ινοκυστική μαστ οπάθεια).
- Καθυστερημένη εμμηνόπαυση (> 52 ετ ών).
- Πρώτη κύηση σε ηλικία μεγαλύτερη των 30 ετ ών.
-  Άτεκνες γυναίκες.
-  Διαιτητικοί παράγοντες (παχυσαρκία, κατανάλωση λίπους, αλκο -όλ).
-  Έκθεση σε ιονίζουσα ακτινοβολία.

Συμπτώματα: Στις περισσότερες περιπτώσεις εκδηλώνεται ως ανώδυνη, σκληρή μάζα στο μαστό που την έχει ψηλαφήσει η ίδια η ασθενής (Πίνακας 14.2). Σπανιότερα μπορεί να εκδηλωθεί ως αιμα -τηρό έκκριμα από τη θηλή, ως εισολκή της θηλής, ασυμμετρία στην εμφάνιση των μαστών ή αλλοίωση του δέρματος του μαστού (οίδημα, ερυθρότητα, εξέλκωση, εμφάνιση που μοιάζει με "φλοιό πορτοκαλιού").
- 1. Αυτοεξέταση: Οι περισσότερες γυναίκες πηγαίνουν στο γιατρό γιατί έχουν ψηλαφήσει μια μάζα στο στήθος τους. Δυστυχώς πολλές φορές, όταν γίνεται αυτό, η νόσος είναι ήδη προχωρημένη. Παίζει λοι -πόν πολύ σημαντικό ρόλο στη διάγνωση και μάλιστα στην έγκαιρη δι άγνωση του καρκίνου του μαστού, η συστηματική και σωστή αυτοεξέ -ταση των μαστών από την ίδια τη γυναίκα. Όλες οι γυναίκες μετά την ηλικία των 20 ετών θα πρέπει να εξετάζουν το στήθος τους μια φορά το μήνα. Η αυτοεξέταση γίνεται τη 10η περίπου μέρα του γεννητικού κύκλου ως εξής:

Διάγνωση: Η διάγνωση του καρκίνου του μαστού στηρίζεται στην αυτοεξέταση των μαστών από την ίδια την ασθενή, στην εξέταση από το γιατρό, στη μαστογραφία και επιβεβαιώνεται με τη βιοψία.
- α. Η γυναίκα στέκεται γυμνή από τη μέση και πάνω μπροστά σ' έναν καθρέφτη. Τα χέρια της βρίσκονται χαλαρά στο πλάι του σώματος και κοιτάζει προσεκτικά το στήθος της για να ελέγξει το μέγεθος (μια μικρή
Εικόνα 14.1 Αυτοεξέταση μαστών.
Εικόνα 14.2 Αυτοεξέταση μαστών.
διαφορά στο μέγεθος των δύο μαστών είναι φυσιολογικό να υπάρχει), τη συμμετρία και τη μορφολογία δηλ. την ύπαρξη διόγκωσης, εισολκής της θηλής, "φλοιού πορτοκαλιού" (Εικόνα 14.1).

- γ. Με ανασηκωμένο το αριστερό άνω άκρο ψηλαφεί τον αριστερό μαστό με τα δάκτυλα του δεξιού χεριού. Αρχίζει την ψηλάφηση από το έξω τμήμα του μαστού και τη συνεχίζει κυκλικά για να ψηλαφήσει όλο το στήθος (Εικόνα 14.4). Στο τέλος πιέζει τη θηλή για να δει αν έχει έκκριμα (Εικόνα 14.5). Ολοκληρώνει την εξέταση με την ψηλάφηση της αριστερής μασχάλης. Στη συνέχεια ψηλαφεί με τον ίδιο τρόπο και το δεξιό μαστό.
- β. Σηκώνει τα χέρια σε ανάταση πάνω από το κεφάλι (Εικόνα 14.2) ή τα φέρνει στη μέση και πιέζει τη λεκάνη ενώ παρατηρεί προσεκτικά αν υπάρχει μεταβολή στο σχήμα των μαστών. (Εικόνα 14.3).
- δ. Η γυναίκα ξαπλώνει σε ύπτια θέση κι εξετάζει πρώτα τον ένα μαστό και μετά τον άλλο όπως προηγουμένως. Διευκολύνεται αν βάλει ένα μαξιλάρι κάτω από τους ώμους της, στην πλευρά του μαστού που εξετάζει κάθε φορά (Εικόνα 14.6).

Εικόνα 14.3 Αυτοεξέταση μαστών.
Εικόνα 14.5 Αυτοεξέταση μαστών.
Εικόνα 14.4 Αυτοεξέταση μαστών.
Εικόνα 14.6 Αυτοεξέταση μαστών.
- 2. Η εξέταση των μαστών από το γιατρό περιλαμβάνει την επι -σκόπηση και την ψηλάφηση. Κατά την εξέταση η γυναίκα πρέπει να είναι γυμνή από τη μέση και πάνω.
- α. Επισκόπηση: Οι μαστοί παρατηρούνται από μπροστά κι από το πλάι με τη γυναίκα σε καθιστή θέση, αφού της ζητήσουμε να αφήσει τα χέρια της χαλαρά πλάι στο σώμα της στην αρχή, και να τα φέρει σε ανάταση στη συνέχεια (Εικόνα 14.7). Αν έχει μεγάλο στήθος της ζητάμε να σκύψει προς τα εμπρός (Εικόνα 14.8). Παρατηρούμε με προσοχή για να δούμε, αν υπάρχει οποιαδήποτε αλλαγή στο σχήμα ή ασυμμε -τρία στην κίνηση των μαστών.

Εικόνα 14.7 Εξέταση μαστών από τον γιατρό.
Εικόνα 14.8 Εξέταση μαστών από τον γιατρό.
- β. Ψηλάφηση: Η ψηλάφηση γίνεται με τη γυναίκα ξαπλωμένη σε ύπτια θέση, με τα άνω άκρα πλάι στο σώμα της ή πάνω από το κεφάλι της αν έχει μεγάλους μαστούς (Εικόνα 14.9). Ψηλαφούμε πρώτα τον ένα μαστό και μετά τον άλλο μεθοδικά, με κυκλική πορεία από την περιφέρεια προς τη θηλή, για να ελεγχθεί όλος ο μαστός. Τέλος πιέ -ζουμε τη θηλή για τυχόν ύπαρξη εκκρίματος (Εικόνα 14.10). Η εξέταση ολοκληρώνεται με την ψηλάφηση των μασχαλών για τη διαπίστωση διογκωμένων λεμφαδένων (Εικόνα 14.11).

Εικόνα 14.9 Εξέταση μαστών από τον γιατρό.
Εικόνα 14.10 Εξέταση μαστών από τον γιατρό.
3. Ακτινοδιαγνωστικές μέ -θοδοι: Η μαστογραφία είναι ει δική ακτινογραφία των μαστών. Μας δείχνει την έκταση της βλά -βης που έχουμε ψηλαφήσει και μας δίνει πληροφορίες για το εί -δος της βλάβης (καλοήθης, κα κοήθης). Μπορεί ακόμη να δείξει βλάβες μικρότερες που έχουν ξεφύγει από την εξέτασή μας.
Εκτός από τη μαστογραφία
Η μαστογραφία λοιπόν γίνε -ται σε κάθε γυναίκα που έχει ψη λαφητή μάζα στο στήθος. Επί -σης, γίνεται για προληπτικούς λόγους.

Εικόνα 14.11 Εξέταση μαστών από τον γιατρό.
από μαστογραφία χρησιμοποιούνται και άλλες μέθοδοι απεικόνισης, όπως το υπερηχο -γράφημα, η αξονική τομογραφία και το σπινθηρογράφημα οστών. Αυ τές γίνονται σε γυναίκες με καρκίνο για να τις κατατάξουμε σε στάδια ανάλογα με την έκταση της νόσου στην αρχή και για να τις παρακολου -θήσουμε μετά τη θεραπεία.
- 1. Η οριστική διάγνωση του καρκίνου του μαστού πρέπει να γίνεται με βιοψία της ψηλαφητής μάζας.
Προληπτικός έλεγχος: Έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού σημαίνει περισσότερες πιθανότητες ίασης ή περισσότερο χρόνο ζωής. Αυτό είναι αναγκαίο να το μάθουν και να το κατανοήσουν οι γυναίκες. Επίσης, αποτελεί ζήτημα ζωτικής σημασίας η εκπαίδευσή τους στην τεχνική της αυτοεξέτασης.

Θεραπεία: Η θεραπεία του καρκίνου γίνεται χειρουργικά, με ακτινο -θεραπεία, με ορμονοθεραπεία και με χημειοθεραπεία.
- Ο προληπτικός έλεγχος περιλαμβάνει:
- Εξέταση από γιατρό κάθε 3 χρόνια ως τα 40. Μετά τα 40 γίνεται μία φορά το χρόνο.
-  Αυτοεξέταση μία φορά το μήνα.
-  Μαστογραφία κάθε 1-2 χρόνια μετά τα 40 ενώ γυναίκες "υψη -λού κινδύνου" αρχίζουν από τα 35.

ΠΙΝΑΚΑΣ 14.2 Αλλαγές στο μαστό ενδεικτικές καρκίνου
- Αιματηρό έκκριμα από τη θηλή.
-  Ψηλαφητή μάζα (80% των περιπτ ώσεων).
-  Εισολκή της θηλής.
-  Ανωμαλία στο μέγεθος και στ ο σχήμα των μαστών.
- Ανωμαλίες στο δέρμα (ερυθρότητα, οίδημα, εξέλκωση, εισολκή, "φλοιός πορτοκαλιού").

Ανακεφαλαίωση
- Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος των γυναικών. Υπολογίζεται πως μία στις 12 γυναίκες θα πάθει καρκίνο του μαστού και μία στις 28 θα πεθάνει απ' αυτόν. Η αιτία του δεν είναι γνωστή. Υπάρ -χουν όμως γνωστοί προδιαθεσικοί παράγοντες που αν τους έχει (ένα ή περισσότερους) μια γυναίκα θεωρείται υψηλού κινδύνου για την ανά -πτυξή του. Τέτοιοι είναι η μεγάλη ηλικία, το θετικό οικογενειακό ιστορικό (συγγενείς α' βαθμού), η πρώιμη εμμηναρχή, η όψιμη εμμηνόπαυση, ο καρκίνος στον άλλο μαστό, οι καλοήθεις νόσοι του μαστού κ.λπ.

Συμπτώματα: Στις περισσότερες περιπτώσεις εκδηλώνεται ως ανώδυνη, σκληρή μάζα στο μαστό που την έχει ψηλαφήσει η ίδια η ασθενής (Πίνακας 14.2). Σπανιότερα μπορεί να εκδηλωθεί ως αιμα -τηρό έκκριμα από τη θηλή, ως εισολκή της θηλής, ασυμμετρία στην εμφάνιση των μαστών ή αλλοίωση του δέρματος του μαστού (οίδημα, ερυθρότητα, εξέλκωση, εμφάνιση που μοιάζει με "φλοιό πορτοκαλιού").
- 1. Αυτοεξέταση: Οι περισσότερες γυναίκες πηγαίνουν στο γιατρό γιατί έχουν ψηλαφήσει μια μάζα στο στήθος τους. Δυστυχώς πολλές φορές, όταν γίνεται αυτό, η νόσος είναι ήδη προχωρημένη. Παίζει λοι -πόν πολύ σημαντικό ρόλο στη διάγνωση και μάλιστα στην έγκαιρη δι άγνωση του καρκίνου του μαστού, η συστηματική και σωστή αυτοεξέ -ταση των μαστών από την ίδια τη γυναίκα. Όλες οι γυναίκες μετά την ηλικία των 20 ετών θα πρέπει να εξετάζουν το στήθος τους μια φορά το μήνα. Η αυτοεξέταση γίνεται τη 10η περίπου μέρα του γεννητικού κύκλου ως εξής:

Διάγνωση: Η διάγνωση του καρκίνου του μαστού στηρίζεται στην αυτοεξέταση των μαστών από την ίδια την ασθενή, στην εξέταση από το γιατρό, στη μαστογραφία και επιβεβαιώνεται με τη βιοψία.
- α. Η γυναίκα στέκεται γυμνή από τη μέση και πάνω μπροστά σ' έναν καθρέφτη. Τα χέρια της βρίσκονται χαλαρά στο πλάι του σώματος και κοιτάζει προσεκτικά το στήθος της για να ελέγξει το μέγεθος (μια μικρή
Εικόνα 14.1 Αυτοεξέταση μαστών.
Εικόνα 14.2 Αυτοεξέταση μαστών.
διαφορά στο μέγεθος των δύο μαστών είναι φυσιολογικό να υπάρχει), τη συμμετρία και τη μορφολογία δηλ. την ύπαρξη διόγκωσης, εισολκής της θηλής, "φλοιού πορτοκαλιού" (Εικόνα 14.1).

- γ. Με ανασηκωμένο το αριστερό άνω άκρο ψηλαφεί τον αριστερό μαστό με τα δάκτυλα του δεξιού χεριού. Αρχίζει την ψηλάφηση από το έξω τμήμα του μαστού και τη συνεχίζει κυκλικά για να ψηλαφήσει όλο το στήθος (Εικόνα 14.4). Στο τέλος πιέζει τη θηλή για να δει αν έχει έκκριμα (Εικόνα 14.5). Ολοκληρώνει την εξέταση με την ψηλάφηση της αριστερής μασχάλης. Στη συνέχεια ψηλαφεί με τον ίδιο τρόπο και το δεξιό μαστό.
- β. Σηκώνει τα χέρια σε ανάταση πάνω από το κεφάλι (Εικόνα 14.2) ή τα φέρνει στη μέση και πιέζει τη λεκάνη ενώ παρατηρεί προσεκτικά αν υπάρχει μεταβολή στο σχήμα των μαστών. (Εικόνα 14.3).
- δ. Η γυναίκα ξαπλώνει σε ύπτια θέση κι εξετάζει πρώτα τον ένα μαστό και μετά τον άλλο όπως προηγουμένως. Διευκολύνεται αν βάλει ένα μαξιλάρι κάτω από τους ώμους της, στην πλευρά του μαστού που εξετάζει κάθε φορά (Εικόνα 14.6).

Εικόνα 14.3 Αυτοεξέταση μαστών.
Εικόνα 14.5 Αυτοεξέταση μαστών.
Εικόνα 14.4 Αυτοεξέταση μαστών.
Εικόνα 14.6 Αυτοεξέταση μαστών.
- 2. Η εξέταση των μαστών από το γιατρό περιλαμβάνει την επι -σκόπηση και την ψηλάφηση. Κατά την εξέταση η γυναίκα πρέπει να είναι γυμνή από τη μέση και πάνω.
- α. Επισκόπηση: Οι μαστοί παρατηρούνται από μπροστά κι από το πλάι με τη γυναίκα σε καθιστή θέση, αφού της ζητήσουμε να αφήσει τα χέρια της χαλαρά πλάι στο σώμα της στην αρχή, και να τα φέρει σε ανάταση στη συνέχεια (Εικόνα 14.7). Αν έχει μεγάλο στήθος της ζητάμε να σκύψει προς τα εμπρός (Εικόνα 14.8). Παρατηρούμε με προσοχή για να δούμε, αν υπάρχει οποιαδήποτε αλλαγή στο σχήμα ή ασυμμε -τρία στην κίνηση των μαστών.

Εικόνα 14.7 Εξέταση μαστών από τον γιατρό.
Εικόνα 14.8 Εξέταση μαστών από τον γιατρό.
- β. Ψηλάφηση: Η ψηλάφηση γίνεται με τη γυναίκα ξαπλωμένη σε ύπτια θέση, με τα άνω άκρα πλάι στο σώμα της ή πάνω από το κεφάλι της αν έχει μεγάλους μαστούς (Εικόνα 14.9). Ψηλαφούμε πρώτα τον ένα μαστό και μετά τον άλλο μεθοδικά, με κυκλική πορεία από την περιφέρεια προς τη θηλή, για να ελεγχθεί όλος ο μαστός. Τέλος πιέ -ζουμε τη θηλή για τυχόν ύπαρξη εκκρίματος (Εικόνα 14.10). Η εξέταση ολοκληρώνεται με την ψηλάφηση των μασχαλών για τη διαπίστωση διογκωμένων λεμφαδένων (Εικόνα 14.11).

Εικόνα 14.9 Εξέταση μαστών από τον γιατρό.
Εικόνα 14.10 Εξέταση μαστών από τον γιατρό.
3. Ακτινοδιαγνωστικές μέ -θοδοι: Η μαστογραφία είναι ει δική ακτινογραφία των μαστών. Μας δείχνει την έκταση της βλά -βης που έχουμε ψηλαφήσει και μας δίνει πληροφορίες για το εί -δος της βλάβης (καλοήθης, κα κοήθης). Μπορεί ακόμη να δείξει βλάβες μικρότερες που έχουν ξεφύγει από την εξέτασή μας.
Εκτός από τη μαστογραφία
Η μαστογραφία λοιπόν γίνε -ται σε κάθε γυναίκα που έχει ψη λαφητή μάζα στο στήθος. Επί -σης, γίνεται για προληπτικούς λόγους.

Εικόνα 14.11 Εξέταση μαστών από τον γιατρό.
από μαστογραφία χρησιμοποιούνται και άλλες μέθοδοι απεικόνισης, όπως το υπερηχο -γράφημα, η αξονική τομογραφία και το σπινθηρογράφημα οστών. Αυ τές γίνονται σε γυναίκες με καρκίνο για να τις κατατάξουμε σε στάδια ανάλογα με την έκταση της νόσου στην αρχή και για να τις παρακολου -θήσουμε μετά τη θεραπεία.
- 1. Η οριστική διάγνωση του καρκίνου του μαστού πρέπει να γίνεται με βιοψία της ψηλαφητής μάζας.
Προληπτικός έλεγχος: Έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού σημαίνει περισσότερες πιθανότητες ίασης ή περισσότερο χρόνο ζωής. Αυτό είναι αναγκαίο να το μάθουν και να το κατανοήσουν οι γυναίκες. Επίσης, αποτελεί ζήτημα ζωτικής σημασίας η εκπαίδευσή τους στην τεχνική της αυτοεξέτασης.

Θεραπεία: Η θεραπεία του καρκίνου γίνεται χειρουργικά, με ακτινο -θεραπεία, με ορμονοθεραπεία και με χημειοθεραπεία.
- Ο προληπτικός έλεγχος περιλαμβάνει:
- Εξέταση από γιατρό κάθε 3 χρόνια ως τα 40. Μετά τα 40 γίνεται μία φορά το χρόνο.
-  Αυτοεξέταση μία φορά το μήνα.
-  Μαστογραφία κάθε 1-2 χρόνια μετά τα 40 ενώ γυναίκες "υψη -λού κινδύνου" αρχίζουν από τα 35.

ΠΙΝΑΚΑΣ 14.2 Αλλαγές στο μαστό ενδεικτικές καρκίνου
- Αιματηρό έκκριμα από τη θηλή.
-  Ψηλαφητή μάζα (80% των περιπτ ώσεων).
-  Εισολκή της θηλής.
-  Ανωμαλία στο μέγεθος και στ ο σχήμα των μαστών.
- Ανωμαλίες στο δέρμα (ερυθρότητα, οίδημα, εξέλκωση, εισολκή, "φλοιός πορτοκαλιού").

Ανακεφαλαίωση
- Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος των γυναικών. Υπολογίζεται πως μία στις 12 γυναίκες θα πάθει καρκίνο του μαστού και μία στις 28 θα πεθάνει απ' αυτόν. Η αιτία του δεν είναι γνωστή. Υπάρ -χουν όμως γνωστοί προδιαθεσικοί παράγοντες που αν τους έχει (ένα ή περισσότερους) μια γυναίκα θεωρείται υψηλού κινδύνου για την ανά -πτυξή του. Τέτοιοι είναι η μεγάλη ηλικία, το θετικό οικογενειακό ιστορικό (συγγενείς α' βαθμού), η πρώιμη εμμηναρχή, η όψιμη εμμηνόπαυση, ο καρκίνος στον άλλο μαστό, οι καλοήθεις νόσοι του μαστού κ.λπ.

Η έγκαιρη διάγνωση (πριν τα συμπτώματα) σημαίνει περισσότερες πιθανότητες ίασης ή μεγαλύτερης διάρκεια ζωής. Γι' αυτό οι γυναίκες πρέπει να κάνουν αυτοεξέταση μαστών κάθε μήνα, να εξετάζονται τα -κτικά από γιατρό και να κάνουν μαστογραφία σύμφωνα με την υπόδει ξη του γιατρού τους.
- Ο καρκίνος συνήθως εκδηλώνεται ως ανώδυνη, σκληρή διόγκωση στο μαστό. Η διάγνωσή του στηρίζεται στην αυτοεξέταση των μαστών, στην εξέταση από γιατρό, στη μαστογραφία και στη βιοψία.

Ερωτήσεις
- 1. Γυναίκα ηλικίας 30 ετών χωρίς παιδιά, με εμμηναρχή στα 9 χρό -νια έχει μητέρα ηλικίας 60 ετών με καρκίνο του μαστού που δι αγνώστηκε και χειρουργήθηκε πριν 2 χρόνια. Τι θα προτείνετε στην κόρη να κάνει ως προληπτικό έλεγχο; Μπορείτε να προτεί -νετε μία τουλάχιστον εξέταση για τη μητέρα;
- 2. Γυναίκα ηλικίας 42 ετών εμφανίζει σκληρή ανώδυνη διόγκωση στον αριστερό μαστό. Τι θα της προτείνετε να κάνει και με ποια σειρά;
- 3. Σημειώστε ποια πρόταση είναι σωστή και ποια λάθος:
- Ο καρκίνος του μαστού εκδηλώνεται με δυνατό πόνο στο στήθος.
- -Ο καρκίνος του μαστού προσβάλλει μόνο μεγάλες γυναίκες (> 40).
- -Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος γυναικολογικός καρκίνος.
- Αυτοεξέταση στήθους πρέπει να κάνουν οι γυναίκες μετά τα 40.

Δραστηριότητες
- 1. Διαμορφώστε ένα ερωτηματολόγιο, που θα απευθύνεται σε γυ -ναίκες του άμεσου περιβάλλοντός σας, για να ξεχωρίσετε τις γυναίκες υψηλού κινδύνου για καρκίνο τ ου μαστού.
- 3. Οργανώστε μία μικρή έρευνα (γκάλοπ) σε γυναίκες του άμεσου περιβάλλοντός σας που θα προσπαθεί να απαντήσει αν είναι και σε τι ποσοστό ενήμερες οι γυναίκες για τους παράγοντες κινδύνου, από ποια πηγή ενημερώθηκαν, αν κάνουν συστηματικά αυτοεξέταση, από ποιον εκπαιδεύτηκαν και αν παρακολουθούνται από γιατρό.
- 2. Συζητήστε τι θα προτείνετε στη μητέρα σας να κάνει στα πλαίσια του προληπτικού ελέγχου για έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού.
- 4. Υπάρχει καρκίνος μαστού στους άνδρες; Συμβουλευτείτε άλλα συγγράμματα.

1. Στοιχεία μαιευτικής φυσιολογίας
α. Σελ. 16, Κεφάλαιο Ωοθήκες
Από την εμβρυϊκή ζωή της γυναίκας στην ωοθήκη βρίσκονται τα άωρα ωοθυλάκια, τα οποία φτάνουν τις 150.000 περίπου. Το κάθε ωοθυλάκιο αποτελείται από ένα ωάριο που περιβάλλεται από επιθη -λιακά κύτταρα και λέγεται πρωτογενές . Η έκκριση της ωοθυλακιοτρό που ορμόνης (FSH) έχει ως αποτέλεσμα τη μεταμόρφωση των ωοθυ -λακίων. Τα συνδετικά κύτταρα σχηματίζουν ένα περίβλημα γύρω από το ωοθυλάκιο τη θήκη ενώ τα επιθηλιακά κύτταρα πηγαίνουν στην πε -ριφέρεια και σχηματίζουν την κοκκιώδη στιβάδα . Με την εξέλιξη του ωοθυλακίου, το επιθήλιο αυτό αρχίζει να διαλύεται κατά τόπους και έτσι σχηματίζονται μέσα σ' αυτό χώροι με ακανόνιστο σχήμα. Οι χώροι αυτοί ενώνονται μεταξύ τους και σχηματίζουν μία ενιαία κοιλότητα η οποία είναι γεμάτη με ωοθυλακικό υγρό . Έτσι το ωοθυλάκιο μετατρέ -πεται σε κυστεοειδές σωμάτιο, που είναι το ώριμο ωοθυλάκιο . Αυτό λέγεται και γρααφιανό .

- β. Σελ. 17, Κεφ. Γεννητικός Κύκλος.
- -Είναι υπεύθυνη για την εκκριτική φάση του γεννητικού κύκλου (δρα στο ενδομήτριο).
Δράσεις προγεστερόνης.
- -Είναι αναγκαία για την εμφύτευση του γονιμοποιημένου ωαρίου και για τη διατήρηση της εγκυμοσύνης.
- -Αλλάζει την τραχηλική βλέννα, προκαλεί διόγκωση των μαστών, ανεβάζει λίγο τη θερμοκρασία του σώματος, προκαλεί κατακράτη -ση νερού και αλατιού (στο δεύτερο μισό του κύκλου).
- -Δρα μυοχαλαρωτικά στη μήτρα. Αναστέλλει τη δράση της ωκυτο -κίνης.

2. Φυσιολογία της κύησης
- α. Σελ. 28, Κεφ. Πώς εξελίσσεται το γονιμο ποιημένο ωάριο.
- β. Σελ. 35, Κεφ. Διάγνωση της εγκυμοσύνης Ευρήματα από τη γυναικολογική εξέταση
Η τροφοβλάστη επικοινωνεί με την εμβρυοβλάστη με τον σωματικό μίσχο , ο οποίος αντιστοιχεί στην αρχέγονη ομφαλίδα . Τα κύτταρα που βρίσκονται στο εξωτερικό μέρος της τροφοβλάστης σχηματίζουν μια στιβάδα που ονομάζεται χόριο .
-  Από την 6η εβδομάδα της εγκυμοσύνης ο τράχηλος γίνεται κυανέ -ρυθρος.
-  Από την 8η εβδομάδα της εγκυμοσύνης το σώμα της μήτρας γίνε -ται σφαιρικό.

-  Εκεί όπου έχει εγκατασταθεί το κύημα ψηλαφάται ένα μικρό έπαρμα.
-  Ο τόνος του μυομητρίου παρουσιάζει εναλλαγές, ώστε από μαλα -κός να γίνεται σκληρός και αντίστροφα.
- Το κατώτερο τμήμα της μήτρας γίνεται μαλακό.
- γ. Σελ. 38, Κεφ. Παρακολ ούθηση της εγκυμοσύνης.
Παράγοντα Rhesus. Αν η μητέρα έχει Rh αρνητικό και ο πατέρας Rh θετικό τότε πρέπει να γίνει αμέσως στη μητέρα έλεγχος για ανεύ -ρεση αντι-Rh αντισωμάτων ( έμμεση Coombs ). Αν η έμμεση Coombs είναι αρνητική τότε επαναλαμβάνεται την 24η εβδομάδα και στη συνέ -χεια κάθε 4 εβδομάδες. Αν η έμμεση Coombs είναι θετική τότε χαρακτη ρίζεται ως κύηση υψηλού κινδύνου . Χρειάζεται ειδική αντιμετώπιση.

3 . Συγγενείς και επίκτητες ανωμαλίες των ενδοπυελικών οργάνων
- α. Σελ. 128, Κεφ. Επίκτητες ανωμαλίες των ενδοπυελικών οργάνων.
- Η πρόπτωση του κολπικού τοιχώματος είναι η κάθοδός του μέσα στον κόλπο. Η πρόπτωση του προσθίου κολπικού τοιχώματος δι -ακρίνεται στην κυστεοκήλη και την ουρηθροκήλη. Κυστεοκήλη είναι η πρόπτωση της ουροδόχου κύστης με αποτέλεσμα το σχηματισμό μιας διόγκωσης στο πρόσθιο κολπικό τοίχωμα. Ουρηθροκήλη είναι η πρό -πτωση της ουρήθρας και προκαλεί μια διόγκωση στο κατώτερο τμή μα του προσθίου κολπικού τοιχώματος. Η πρόπτωση του οπισθίου κολπικού τοιχώματος διακρίνεται στην ορθοκήλη και την εντεροκήλη. Ορθοκήλη είναι η πρόπτωση του ορθού με αποτέλεσμα το σχηματι -σμό μιας διόγκωσης στο μέσον οπισθίου κολπικού τοιχώματος. Εντεροκήλη είναι η πρόπτωση του οπισθίου Δουγλάσειου χώρου με αποτέλεσμα το σχηματισμό μιας διόγκωσης του οπισθίου κολπικού τοι -χώματος, ακριβώς κάτω από τη μήτρα. Η εντεροκήλη συνήθως περιέ χει έλικες του λεπτού εντέρου.

4. Εφηβεία

Σελ. 168, Κεφ. Ερμαφροδιτισμός
- α. Συγγενής υπερπλασία των επινεφριδίων. Είναι μια ομάδα νο -σημάτων που κληρονομούνται. Τα επινεφρίδια δεν μπορούν να παρά γουν κορτιζόνη και υπερπλάθονται στην προσπάθειά τους να τα κατα -φέρουν. Αυτό έχει σαν συνέπεια την υπερπαραγωγή ανδρογόνων. Τα ανδρογόνα προκαλούν αρρενοποίηση στα κορίτσια (αύξηση του μεγέ -θους της κλειτορίδας), πρώιμη ανάπτυξη τριχοφυΐας στο εφήβαιο και τις μασχάλες. Αντιμετωπίζεται με χορήγηση κορτιζόνης εφ' όρου ζωής και με πλαστική εγχείρηση κλειτορίδας νωρίς στην παιδική ηλικία.
- β. Σύνδρομο θηλεοποιητικού όρχεως: Το άτομο έχει καρυότυπο 46ΧΥ, έχει όρχεις, αλλά τα ανδρογόνα που παράγει δεν μπορούν να δρά -σουν. Έτσι από τη γέννηση έχει γεννητικά όργανα κοριτσιού και στην εφη βεία διαμορφώνεται ως κορίτσι (ανάπτυξη μαστών, τριχοφυΐας κ.λπ.) αλλά δεν έχει έμμηνο ρύση. Οι όρχεις βρίσκονται στους βουβωνικούς πόρους ή στα χείλη του αιδοίου και πρέπει να αφαιρούνται χειρουργικά, γιατί υπάρχει κίνδυνος να αναπτύξουν καρκίνο. Χορηγούνται οιστρογόνα για την πλήρη ανάπτυξη των γυναικείων χαρακτηριστικών.


ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ – ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ - ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ