# audio_chunks

audio: uenoxHjBLIg_0036.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
می‌تونیم به آینده سفر کنیم، اما این سفر کاملا یه طرفه‌س، یعنی فقط می‌تونیم رو به جلو حرکت کنیم نمی‌تونیم روبه عقب برگردیم. به نظر میاد خط قرمز جهان واسه ما، سفر به گذشته‌س. ما تو فضا خیلی راحت می‌تونیم عقب و جلو بریم اما تو زمان فقط رو به جلو میتونیم حرکت کنیم. این همون چیزیه که تو فیزیک ازش به عنوان پیکان زمان یا فلش زمان اسم می‌برن.


audio: uenoxHjBLIg_0037.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
این یه طرفه بودن زمان یکی از بزرگترین معماهای حل‌نشده‌ی جهانه. یکی از دلایلی که براش مطرح می‌کنن اینه که قوانین ترمودینامیک اجازه‌ی این کارو نمیده. قانون دوم ترمودینامیک میگه توی یه سیستم بسته، یعنی سیستمی که از بیرون هیچ نیرویی بهش وارد نمیشه، مقدار آنتروپی، یا بی‌نظمی، فقط می‌تونه ثابت بمونه یا زیاد بشه، نمیتونه کاهش پیدا کنه.


audio: uenoxHjBLIg_0038.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
مثلا وقتی لیوان شیشه‌ای از دستتتون میفته میشکنه، این خورده‌های شیشه هیچوقت نمیتونن به صورت خود به خودی به هم بچسبن و دوباره یه لیوان تشکیل بدن. چون برای اینکه این اتفاق بیوفته آنتروپی یا بی‌نظمی باید کاهش پیدا کنه که اینم خود به خود امکان پذیر نیست. آنتروپی تو جهان دائما در حال افزایشه، هرچی زمان می‌گذره دنیا پیچیده‌تر و نامنظم‌تر میشه. پس طبق قانون دوم ترمودینامیک جهان هیچوقت نمی‌تونه


audio: uenoxHjBLIg_0040.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
اما حالا میخوام کلا از یه دید دیگه به همه چی نگاه کنم. اگه کلا چیزی به نام زمان وجود خارجی نداشته باشه چی؟ اگه زمان فقط زاییده‌ی ذهن ما باشه چی؟ یکی از نظریات جدیدی که سعی کرده جهانو توصیف کنه،


audio: uenoxHjBLIg_0041.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: INVALID_CHARS
text:
نظریه‌ی Block Universe یا جهان توده هست. طبق این نظریه، کل زمان و کل فضا به صورت یه توده‌ی فضا-زمانه،


audio: uenoxHjBLIg_0042.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
یعنی گذشته و حال و آینده همه با هم هم زمان وجود دارن، اینجوری نیست که گذشته دیگه از بین رفته باشه یا آینده هنوز ایجاد نشده باشه. گذر زمانم فقط یه توهمه. با یه مثال سعی می‌کنم یه مقدار قضیه رو روشن‌ترش کنم. فرض کنید من از اراک سوار ماشین میشم حرکت میکنم برم به سمت تهران. وسطای راه میرسم به قم.الان قم میشه زمان حال.


audio: uenoxHjBLIg_0043.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
اراک میشه زمان گذشته، تهرانم میشه زمان آینده. اما اراک یعنی گذشته، الان دیگه از بین رفته؟ نه، هنوزم هستش، فقط من ازش اومدم بیرون. تهران یا آینده چی؟ اونم همین الان وجود داره فقط من هنوز بهش نرسیدم. این نظریه‌ی بلاک یونیورس هم یه همچین ایده‌ای داره. یعنی گذشته و حال و آینده همه با هم همزمان وجود دارن، این ماییم که داریم توی این


audio: uenoxHjBLIg_0044.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
زمانا جابجا میشیم، دقیقا مث همون حالتی که بین مکانای مختلف جابجا میشیم. ایده‌ی جالبیه اما یه سوالی که پیش میاره اینه که اگه آینده‌ی جهان همین الان دقیقا تعیین شده، پس دیگه چیزی به نام اختیار دیگه معنی نداره دیگه؟‌ یعنی همه چیز از قبل تعیین شده، من دیگه هیچ اختیاری از خودم ندارم، همه‌چیز دقیقا همونجوری میشه که باید بشه. یه موضوعی که خیلی ذهن دانشمندا رو مشغول کرده، پیدا کردن یه ارتباطی


audio: uenoxHjBLIg_0045.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
بین دو تا از بزرگترین نظریه‌های فیزیکه، یعنی نسبیت و کوانتوم. نسبیت با اجسام خیلی بزرگ کار داره مث ستاره‌ها و سیارات و گرانش بین اینا، اما کوانتوم با چیزای خیلی کوچیک سروکار داره مث اتما و ذرات زیراتمی. بین این دو تا نظریه یه اختلافاتی وجود داره برای همین دانشمندا فکر می‌کنن اگه بتونن


audio: uenoxHjBLIg_0046.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
یه چیز واحدی بدست بیارن که هم شامل نسبیت باشه هم شامل کوانتوم، احتمالا جواب خیلی از سوالای اساسیمونو میتونیم بگیریم. تو دهه‌ی 1960 دو تا دانشمند آمریکایی به نام جان ویلر  و برایس دویت سعی کردن این کارو انجام بدن. ویلر و دویت تونستن یه معادله‌ی پیچیده به دست بیارن که یه ارتباطی بین جهان هستی و کوانتوم برقرار میکرد.


audio: uenoxHjBLIg_0047.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
اما این وسط یه اتفاق خیلی عجیبی افتاد.زمان از تو این معادله حذف شده بود! یعنی بعد از اینکه سعی کردن یه ارتباطی بین نسبیت و کوانتوم بدست بیارن، دیگه عملا نیازی به زمان نبود.


audio: uenoxHjBLIg_0049.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
مخالفم داره اما اگه واقعا درست باشه چی؟ یعنی فرض کنید این نظریه‌های نسبیت و کوانتوم رو وقتی که تک‌تک کشف کردیم، زمان توشون دخیل بوده، بدون زمان بی‌معنی بودن اما وقتی که یه نظریه‌ی کامل‌تر کشف بکنیم که شامل هردوی اینا باشه و یه دید خیلی کامل‌تری از دنیا به ما بده، زمان از توش حذف میشه یعنی عملا چیزی به نام زمان توی دنیا وجود نداشته.


audio: uenoxHjBLIg_0051.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
حالا بریم یه نگاهی بندازیم به تناقضاتی که سفر تو زمان میتونه برامون پیش بیاره. یعنی اگه بخوایم به گذشته یا آینده سفر کنیم چه پارادوکس‌هایی پیش میاد. همین پارادوکسا از نظر منطقی میتونن سفر در زمانو منتفی کنن، هرچند برای بعضیاشونم یه جوابایی پیدا شده که البته بعضا خیلی هم دقیق نیستن.


audio: uenoxHjBLIg_0053.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
پارادوکس پدربزرگ یکی از معروف‌ترین پارادوکسایی که تو بحث سفر به گذشته وجود داره. خلاصه‌ش اینه که شما سفر کنید به گذشته، بعد یکی از عواملی که باعث به وجود اومدن خود شما شده رو از بین ببرید. مثلا فرض کنید شما به گذشته سفر می‌کنید و پدربزرگتونو قبل از اینکه ازدواج کنه و پدر شما رو به دنیا بیاره، می‌کشید! اینجا یه تناقض پیش میاد.پدربزرگ شما مرده در نتیجه


audio: uenoxHjBLIg_0054.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
پدر شما هم اصلا به دنیا نمیاد در نتیجه شما هم در آینده اصلا به دنیا نمیایید. پس کی پدربزرگ شما رو کشته؟ یکی از جوابایی که به این پارادوکس میدن، جهانای موازیه. در مورد جهانای موازی یه ویدیوی کامل دارم که لینکشو این بالا میذارم اگه علاقه داشتید میتونید ببینید. جوابی که به این پارادوکس میدن اینه که بعد از اینکه شما پدربزرگ خودتونو کشتید، اگه به زمان خودتون برگردید میبینید که اصن شخصی با هویت شما وجود نداشته!


audio: uenoxHjBLIg_0055.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
شما با حذف پدربزرگتون، اون دنیایی که توش بودیدو کاملا تغییر دادید. در عوض یه دنیای دیگه‌ای ایجاد شده که پدربزرگ و پدر شما اونجا وجود دارن و شما هم اونجا هستید.همون بحثی که تو ویدیوی جهانای موازی داشتیم.


audio: uenoxHjBLIg_0057.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
پارادوکس فرمی در اصل مربوط به یه موضوع دیگه‌س اما خب تو بحث سفر در زمانم می‌تونیم ازش استفاده کنیم. طبق این پارادوکس می‌تونیم بگیم اگه سفر به گذشته امکان‌پذیره، پس چرا همین الان تعداد زیادی مسافر از آینده نداریم؟ یه جوابی که میشه بهش داد اینه که خب من اگه از آینده اومده باشم احتمالا نیازی نیست به همه بگم. شاید اون افرادی که از زمان آینده به زمان ما میان هویت خودشونو کاملا مخفی نگه میدارن تا اون ماموریتی که براش اومدن لو نره.


audio: uenoxHjBLIg_0058.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
سال 2009 استفن هاوکینگ یه آزمایشی برای رد کردن سفر به گذشته انجام داد. یه مهمونی مخفی ترتیب داد اما تاریخ و ساعت شروع مهمونی رو به هیچکس نگفت. فقط روی یه دعوتنامه محل دقیق برگزاری مهمونی با ساعت و تاریخشو نوشت. هدفش این بود که فقط افرادی که در آینده از موضوع این مهمونی با خبر میشن و توانایی سفر به گذشته هم دارن، بیان به مهمونی.


audio: uenoxHjBLIg_0059.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
اما وقتی ساعتش گذشت و هیچکس نیومد، استفن هاوکینگ نتیجه گرفت که هیچکس نتونسته از آینده به گذشته سفر کنه. هرچند همونطور که گفتم به نظرم ممکنه که افرادی که از آینده میان، به هر دلیلی تمایلی برای نشون دادن خودشون نداشته باشن. یا شایدم سفر به گذشته واقعا غیرممکنه.


audio: uenoxHjBLIg_0061.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
طبق قانون علیت، هر معلولی یه علتی داره. مثلا وقتی من دستامو به هم میزنم، صدا تولید میشه. این صدا معلوله، دست زدنم علته. تو حالت عادی همیشه اول علت میاد بعد معلول. حالا فرض کنید من به گذشته سفر میکنم به زمانی که هنوز به دنیا نیومدم، بعد یه کاری توی گذشته انجام میدم، یه تاثیری میذارم، مثلا یه


audio: uenoxHjBLIg_0062.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
ساختمون تاریخی رو خراب میکنم.اینجا من علتم، خراب شدن ساختمون معلوله. من از آینده اومدم یه ساختمون توی گذشته رو خراب کردم، یعنی برخلاف قانون علیت که همیشه علت قبل از معلول میاد، اینجا علت بعد از معلول اومده، علیت برعکس شده. ساختمون توسط چیزی خراب شده که توی اون زمان هنوز وجود نداشته.این یه تناقضه. پارادوکسای دیگه‌ای هم هستن برای بحث سفر در زمان


audio: uenoxHjBLIg_0063.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
که دیگه برای طولانی نشدن ویدیو درباره‌شون صحبت نمی‌کنم. برای بعضیاشون جوابایی وجود داره ولی بعضیاشون همچنان بدون جواب موندن.


audio: uenoxHjBLIg_0064.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
بحث زمان و سفر در زمان واقعا اینقد وسیع و پیچیده‌س که توی یه ویدیو نمیشه از همه چیزش حرف زد. حتی بین دانشمندا هم اینقد نظرات مختلفی راجع به زمان هست که آدم بیشتر سردرگم میشه. یه دانشمند میاد یه کتاب مینویسه به نام پایان زمان، یکی دیگه میاد یه کتاب مینویسه به نام تولد دوباره‌ی زمان. اصلا نمیدونیم واقعا مفهوم زمان یه چیز واقعیه یا اینکه فقط ساخته‌ی ذهن خودمونه. نظر شما راجب زمان چیه؟


audio: uenoxHjBLIg_0065.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
حتما تو کامنتا برام بنویسید که چه فکری درباره‌ی زمان دارید. اگه این ویدیو رو دوس داشتی لایک یادت نره، در آخرم مث همیشه بدون ترس سوال بپرس و دنبال جواب باش!


audio: 6IwwLcarmXk_0003.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
هنوزم وقتی بهش نگاه می‌کنیم به نظر میاد یه ترکیبی از جادو و علمه. تو ویدیوی امروز، یه نگاهی می‌اندازیم به اینکه اصلا ماهیت لیزر چیه، از چه جنسیه، و اینکه پرتوهای لیزر دقیقا چطوری ساخته میشن. اسپانسر این برنامه، شرکت فیوتک هست که توسط آقای جواد مخبری تو جنوب کالیفرنیا تاسیس شده. زمینه‌ی فعالیتش ابزارهای دقیق اندازه‌گیری و سنسورهای پیشرفته و رباتیک و اینجور موارده.


audio: 6IwwLcarmXk_0004.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
این شرکت تو پروژه‌های بزرگ ناسا، مثل شاتل فضایی دیسکاوری، مریخ‌نورد کیوریاسیتی، و پروژه‌های پیچیده‌ی مهندسی پزشکی مشارکت داشته. برای اطلاعات بیشتر می‌تونید به سایتشون سر بزنید، و لینکدین فیوتک رو دنبال کنید، که تو بخش توضیحات همین ویدیو گذاشتم. اول باید چند تا نکته‌ی کوچیک بلد باشیم تا درک لیزر برامون ساده‌تر بشه. قبلا توضیح دادم که الکترون‌های یه اتم، تو سطوح انرژی مختلفی قرار می‌گیرن.


audio: 6IwwLcarmXk_0005.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
وقتی تو سطح اصلیشون هستن، میگن اون اتم تو حالت پایه‌ست. وقتی هم که انرژی می‌گیرن و به سطوح بالاتر میرن، میگن اون اتم از حالت پایه رفته به حالت برانگیخته. برای اینکه الکترون از یه سطح بره به سطح بالاتر، باید یه بسته‌ی انرژی یا کوانتوم انرژی دریافت کنه که مقدارش دقیقا برابر با اختلاف انرژی بین این دو تا سطح باشه.


audio: 6IwwLcarmXk_0006.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
اما اتم تو این حالت برانگیخته، ناپایداره. الکترون‌ها همون انرژی‌ای که گرفتن رو به صورت یه فوتون پس میدن و دوباره برمی گردن به سطح قبلیشون. ولی یه حالت دیگه‌ای هم بین این دو تا وجود داره به نام حالت شبه‌پایدار. اتمی که تو این حالت قرار گرفته، الکترون‌هاش تو سطح اصلیشون نیستن اما خیلی هم دور نشدن. برای همین مدت بیشتری می‌تونن اونجا بمونن.


audio: 6IwwLcarmXk_0007.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
مثلا فرض کنید وسط یه سطح شیبدار، یه گودال کوچیکی وجود داره، اون بالا هم یه دونه توپ داریم. اونجا اونقدر شیبش تنده که توپ نمی‌تونه سر جاش بمونه. اما تو این گودال کوچیک می‌تونه زمان بیشتری دوام بیاره. بعدش فقط کافیه یه هل کوچیکی بهش بدیم تا دوباره سقوط کنه به سمت پایین. این گودال بین راه، همون حالت شبه‌پایدار تو اتم‌هاست.


audio: 6IwwLcarmXk_0008.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
دقت کنید که تو این حالت هم الکترون پایدار نیست، فقط یه کوچولو بیشتر می‌تونه دوام بیاره. موضوع بعدی که باید بلد باشیم، گسیل القاییه. گفتم که الکترونی که به سطوح بالاتر رفته، یه فوتون از خودش منتشر می‌کنه و برمی‌گرده پایین. به این عمل میگن گسیل خودبه‌خودی. ما به یه شکلی انرژی دادیم به این الکترون تا بره به مدارهایی بالایی،


audio: 6IwwLcarmXk_0009.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
حالا خودش به صورت خود‌به‌خود، بدون اینکه ما کاری انجام بدیم، یه فوتون گسیل می‌کنه و برمی‌گرده پایین. اما یه نوع گسیل دیگه هم داریم که خودبه‌خودی نیست، بهش میگن گسیل القایی یا تحریکی. فرض کنید یه اتم داریم که یه فوتون جذب کرده و برانگیخته شده. یعنی الکترونش از سطح اصلیش رفته به سطوح بالاتر. اگه تو این مدتی که اتم برانگیخته‌ست، یه دونه فوتون دیگه بهش برخورد کنه


audio: 6IwwLcarmXk_0010.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
که انرژیش دقیقا به اندازه‌ی اختلاف انرژی دو تا سطح باشه، اون فوتون دوم باعث میشه الکترون برگرده به سطح اصلیش، یه فوتون دیگه هم منتشر کنه. پس یه فوتون به اتم برخورد کرده، اما دو تا فوتون آزاد شده. که این دوتا کاملا شبیه همن، هم‌انرژی‌ان. فوتون اولی در واقع نقش همون هل دادن توپ تو اون مثال


audio: 6IwwLcarmXk_0011.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
سطح شیبدار رو ایفا می‌کنه، که باعث میشه انرژی توپ آزاد بشه. این دو تا نکته بود که باید می‌دونستیم. حالا بریم یکی از ساده‌ترین انواع لیزر رو با هم بررسی کنیم ببینیم چطوری کار می‌کنه.


audio: 6IwwLcarmXk_0012.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
اول از همه، یه میله‌ی کوچیک داریم از جنس یاقوت طبیعی یا مصنوعی. بلورهای یاقوت، از اکسید آلومینیوم ساخته شدن، به اضافه‌ی عناصر دیگه‌ای مثل کروم. اینجا اتم‌های کروم نقش اصلی رو بازی می‌کنن. دو تا آینه هم داریم که دو طرف این میله نصب شده. یه لامپ هم اطرافش قرار گرفته که وقتی روشن میشه نورش وارد میله میشه.


audio: 6IwwLcarmXk_0013.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
این نور، ترکیبی از فرکانس‌های مختلفه، پس فوتون‌هایی با انرژی‌های مختلف داره. اتم‌های کروم، فوتون‌هایی با انرژی مشخصی رو از این نور جذب می‌کنن و برانگیخته میشن. اما چون تو این حالت کاملا ناپایدارن، یه گسیل خودبه‌خودی ضعیف انجام میدن و میرن به یه حالت شبه‌پایدار. تو این حالت مدت بیشتری می‌تونن دوام بیارن.


audio: 6IwwLcarmXk_0014.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
حالا یه تعداد زیادی اتم تو این میله‌ی یاقوتی داریم که رفتن به حالت شبه‌پایدار. چی باعث شده این کار رو انجام بدن؟ انرژی‌ای که از نور لامپ گرفتن. اما این اتم‌ها مدت زیادی نمی‌تونن تو این حالت بمونن، خیلی خیلی کمتر از یک ثانیه دوام میارن. ما می‌خواهیم قبل از اینکه گسیل خودبه‌خودی انجام بدن، مجبورشون کنیم گسیل القایی داشته باشن. این کار رو فوتون‌ها برامون انجام میدن.


audio: 6IwwLcarmXk_0015.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
بعضی از فوتون‌هایی که تو میله منتشر میشن، انرژیشون برابر با اختلاف دو تا سطح اتم‌های برانگیخته‌ست. پس وقتی به این اتم‌ها برخورد می‌کنن، باعث میشن گسیل القایی اتفاق بیفته. در نتیجه، علاوه بر فوتون اولی، یه فوتون دیگه هم ایجاد میشه که دقیقا شبیه اونه. هرکدوم از این دوتا، باز خودشون می‌تونن یه گسیل القایی دیگه انجام بدن.


audio: 6IwwLcarmXk_0016.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
از اون طرف هم، اون آینه‌ها فوتون‌ها رو همینطور بین خودشون پاس‌کاری می‌کنن. برای همین تو مسیرشون به اتم‌های برانگیخته‌ی بیشتری برخورد می‌کنن و جمعیت فوتون‌ها به صورت انفجاری زیاد میشه. یکی از این آینه‌ها تمام پرتوهایی که بهش تابیده میشه رو بازتاب میکنه، اما اون یکی طوری ساخته شده که ده بیست درصد پرتوها رو از خودش رد می‌کنه. اون فوتون‌هایی که از این آینه عبور می‌کنن و


audio: 6IwwLcarmXk_0018.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
پس طرز کار یه دستگاه ساده‌ی لیزر رو فهمیدیم، اما این نور لیزری که تولید میشه چرا یه همچین ویژگی‌های عجیبی داره. مثلا نور چراغ قوه هرچقدر هم که قوی باشه تا یه فاصله‌ی محدودی می‌تونه جلو بره. اما نور لیزر تا کیلومترها فاصله رو طی می‌کنه، حتی لیزرهایی هستن که می‌تونن تا ماه برن و برگردن. قدرت لیزر از کجا میاد، چطوریه که بعضی از لیزرها


audio: 6IwwLcarmXk_0019.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
می‌تونن ورقه‌های ضخیم فولاد رو مثل پنیر ببرن. تمام ویژگی‌های لیزر، به خاطر همون گسیل القاییه. چون تمام فوتون‌هایی که با این روش ایجاد میشن، هم‌انرژی و هم‌فازن. یکی بودن فازشون به این معنیه که قله‌های این امواج با هم یکیه، با همدیگه جلو میرن. نور یه چراغ قوه به صورت وسیع، تو جهت‌های مختلف منتشر میشه.


audio: 6IwwLcarmXk_0020.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
از اون طرف هم نورش ترکیبی از فرکانس‌های مختلفه. اما نور لیزر، یه باریکه‌ی خیلی متراکم از امواجیه که فرکانس و فازشون شبیه هم هست. نور چراغ قوه مثل جمعیت شلوغ و درهم یه مرکز خریده، اما نور لیزر شبیه یه رژه‌ی نظامی خیلی منظم و مرتبه. پس نور لیزر، از نظر ماهیتی هیچ فرقی با نور یه لامپ معمولی نداره.


audio: 6IwwLcarmXk_0021.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
هردوشون از جنس امواج الکترومغناطیسی‌ان. تنها فرقشون اینه که نور لامپ، پراکنده و درهمه، با فرکانس‌های مختلف، اما نور لیزر جوری تولید میشه که فقط یه فرکانس داشته باشه و اینکه تمام پرتوهاش تو یه جهت باشن. اینجوری میشه که هم فاصله‌ی خیلی بیشتری می‌تونه طی کنه بدون اینکه پراکنده بشه، هم به خاطر اینکه پرتوهاش خیلی فشرده شدن


audio: 6IwwLcarmXk_0022.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
تو همدیگه، وقتی رو یه سطحی میفته می‌تونه انرژی خیلی زیادی بهش منتقل کنه. دلیل اینکه اسم این فناوری رو گذاشتن لیزر، برمی‌گرده به همین روش تولیدش.


audio: 6IwwLcarmXk_0025.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
لیزرها انواع خیلی زیادی دارن، اما خب اصول کار همشون همونه که دیدیم. هر دستگاه لیزر یه بخش اصلی داره به نام محیط یا مدیوم، که فوتون‌های لیزر داخل اون ایجاد میشن. مثلا تو اون لیزری که بررسی کردیم، مدیومش یه میله از جنس یاقوته. اصلی‌ترین کاری که باید انجام بشه اینه که به یه روشی اتم‌های این مدیوم رو ببریم به حالت برانگیخته.


audio: 6IwwLcarmXk_0026.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
یا از یه نور قوی استفاده کنیم، یا از تخلیه‌ی الکتریکی، یا هر روش دیگه. چیزی که باعث تفاوت بین انواع لیزرها میشه، استفاده از مدیوم‌های مختلفه. بر اساس مدیوم، لیزرها به چند دسته تقسیم میشن. گروه اول، لیزرهایی هستن که مدیوم جامد دارن.به اینا میگن لیزر حالت جامد. مثل همون لیزر یاقوتی که دیدیم.


audio: 6IwwLcarmXk_0027.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
با ترکیب مواد مختلف میشه مدیوم‌های مختلفی ساخت که باعث میشه لیزرهایی با فرکانس‌های متفاوت تولید بشه. نور لیزرهای حالت جامد، بیشتر تو محدود نور مریی و فروسرخ قرار می‌گیره. ویژگی مهمشون اینه که نوری که تولید می‌کنن پیوسته نیست، به صورت پالس‌های کوتاه تولید میشه. اون لامپی که دور مدیوم قرار گرفته، شبیه فلش دوربین عمل می‌کنه.


audio: 6IwwLcarmXk_0028.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
با هر چشمکی که می‌زنه، یه مقدار زیادی انرژی به صورت فوتون میده به اتم‌های مدیوم، که بعدش گسیل القایی اتفاق میفته و نور لیزر تولید میشه. دلیل اینکه نمی‌تونن نور پیوسته تولید کنن، همین ساختارشونه. چون اول باید بیشتر اتم‌های مدیوم انرژی بگیرن و برانگیخته بشن، بعدش همه‌شون انرژی‌شون رو به صورت فوتون‌های شبیه هم تخلیه کنن.


audio: 6IwwLcarmXk_0029.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
هر بار این اتفاق میفته یه پالس لیزر تولید میشه. مزیت لیزرهای حالت جامد اینه که مصرف انرژی‌شون خیلی بالا نیست، قطعات خیلی گرونی هم ندارن. اما انرژی زیادی هدر میدن، چون اون لامپ فلش، فوتون‌هایی با انرژی‌های مختلف تولید می‌کنه اما مدیوم فقط بعضی از این فوتون‌ها رو جذب می‌کنه. کاربردهای خیلی زیادی تو صنایع نظامی و ماهواره و پزشکی و چیزای دیگه دارن.


audio: 6IwwLcarmXk_0031.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
گروه دوم مدیوم گازی دارن، که بهشون میگن لیزر گازی. اینا با این هدف ساخته شدن که پیوسته باشن، دیگه مثل لیزرهای حالت جامد به صورت پالس‌های کوتاه نباشن. اولین لیزر گازی رو دانشمند ایرانی علی جوان ساخت، که از گازهای هلیوم و نئون برای این کار استفاده کرد. این لیزر از یه لوله‌ی شیشه‌ای تشکیل شده که داخلش نود درصد هلیومه، ده درصد نئون.


audio: 6IwwLcarmXk_0032.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
سر و ته این لوله هم دو تا آینه داریم که یکیشون یه بخشی از پرتوهایی که بهش تابیده میشه رو از خودش رد می‌کنه. وقتی یه ولتاژ بالا تو دو سر این لوله برقرار می‌کنیم، الکترون‌ها از فلز کاتد خارج میشن و میرن به سمت آند. تو مسیرشون به اتم‌های هلیوم که تعدادشون خیلی بیشتره برخورد می‌کنن و برانگیخته‌شون می‌کنن.


audio: 6IwwLcarmXk_0033.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
سطوح انرژی این اتم‌ها با بعضی از سطوح اتم‌های نئون یکسانه. برای همین وقتی با هم برخورد می‌کنن انرژی اضافیشون رو میدن به اینا. پس حالا اتم‌های نئون برانگیخته میشن. بعدش عمل گسیل القایی تو این اتم‌ها اتفاق میفته، که به همون شکلیه که در مورد لیزر حالت جامد گفتم. پس دلیل اینکه این دستگاه می‌تونه به صورت پیوسته نور لیزر


audio: 6IwwLcarmXk_0034.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
تولید کنه، همین اتفاقاتیه که بین اتم‌های هلیوم و نئون میفته. اول اتم‌های هلیوم که تعدادشون بیشتره از طریق تخلیه‌ی الکتریکی برانگیخته میشن، بعدش انرژیشون رو میدن به اتم‌های نئون. حالا اتم‌های نئون گسیل القایی انجام میدن و نور لیزر تولید می‌کنن و انرژیشون رو از دست میدن. دوباره اتم‌های هلیوم از تخلیه‌ی الکتریکی انرژی می‌گیرن و میدن به اتم‌های نئون.


audio: 6IwwLcarmXk_0035.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
این اتفاق همینطور دائما تکرار میشه، برای همین نور این لیزر قطع نمیشه، پیوسته‌ست. ویژگی‌هاش اینه که نورش تو محدوده‌ی نور قرمز قرار می‌گیره. هزینه‌ی نسبتا پایینی داره اما طول عمرش کمه. قدرت خیلی زیادی هم نداره، برای همین بیشتر تو آزمایشگاه‌ها یا برای اهداف تحقیقاتی و اینجور چیزا استفاده میشه. هرچند نمونه‌های پرقدرتش هم هست.


audio: 6IwwLcarmXk_0036.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: INVALID_CHARS
text:
یه نوع دیگه از لیزرهای گازی داریم که احتمالا بیشتر اسمشو شنیدید: لیزر CO2 یا کربن دی‌اکسید. این یکی به جای هلیوم و نئون، از این گازها پر شده: حدود بیست درصد


audio: 6IwwLcarmXk_0037.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
کربن دی اکسید، بیست درصد نیتروژن، بقیه‌ش هم هلیوم. البته نوع این گازها و مقدارشون بستگی به این داره که چه نوع لیزری با چه قدرتی بخواهیم داشته باشیم.


audio: 6IwwLcarmXk_0039.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
اونقدر قدرتمند و دقیقه که ازش برای بریدن فولاد استفاده میشه. رو هر چیزی که بیفته ذوبش می‌کنه، بدون اینکه خودش دیده بشه. خاطر همین ویژگی‌ها، کاربردهای خیلی زیادی تو صنعت داره.


audio: 6IwwLcarmXk_0040.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
گروه سوم، مدیومشون مایعه، که بهشون میگن لیزرهای مایع. اینم اصولش تقریبا همونه، اما برای مدیومش از یه سری رنگ‌های آلی استفاده میشه که تو یه مایع مخصوص حل میشن. برای همین بهشون لیزر رنگی هم گفته میشه. مزیتش اینه که با تغییر این رنگ حل‌شونده، میشه لیزرهایی با فرکانس‌های مختلف تولید کرد، یعنی قابل تنظیمه.


audio: 6IwwLcarmXk_0041.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
برای برانگیخته کردن مدیوم هم از یه نور شدید یا از یه لیزر دیگه استفاده میشه. آخرین گروه، یعنی گروه چهارم، لیزرهای نیمه‌رسانا هستن. بر خلاف گروه‌های قبلی که معمولا بزرگ و گرونن و قدرت بالایی دارن، لیزرهای نیمه‌رسانا خیلی ارزون و کوچیکن. تو این لیزرهای جیبی یا خودکاری، بارکدخوان فروشگاه‌ها، پرینترهای لیزری،


audio: 6IwwLcarmXk_0042.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
سی‌دی‌پلیرها یا خیلی دستگاه‌های دیگه از این نوع لیزر استفاده میشه. ساختارشون شبیه دیودهای نوریه، برای همین بهشون لیزرهای دیودی هم گفته میشه.


audio: 6IwwLcarmXk_0043.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: INVALID_CHARS
text:
تو بحث نیمراساناها، یه نیم‌رسانای نوع p داریم که کمبود الکترون داره، یه نیمرسانای نوع n داریم که الکترون اضافی داره.


audio: 6IwwLcarmXk_0046.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
از خودشون فوتون منتشر می‌کنن. تو مرز بین این دو تا نیمرسانا، از مواد خاصی مثل گالیم آرسناید استفاده میشه که اینجا همونجاییه که گسیل القایی اتفاق میفته. در نهایت یه باریکه‌ای از فوتون‌های هم‌انرژی و هم‌فاز از این ناحیه خارج میشه که همون پرتوی لیزره.


audio: 6IwwLcarmXk_0047.opus
source: youtube
source_id: 6IwwLcarmXk
invalidation: VALID
text:
پرتوهای ایکس یا گاما، همینجوری تو حالت عادی پرانرژی‌ترین امواج الکترومغناطیسی‌ان، حالا فرض کنید با همین روش گسیل القایی تقویتشون هم بکنیم. چه چیز وحشتناکی میشه. لیزر پرتوی ایکس که خیلی وقته ساخته شده، البته خیلی بزرگتر و پیچیده‌تر از لیزرهاییه که تو این ویدیو دیدیم. اما لیزر گاما تا جایی که اطلاع دارم هنوز ساخته نشده. مرسی که تا اینجا همراه من بودید، لطفا نظر خودتونم برام بنویسید.


audio: W43neReJSBM_0001.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
اگه بتونیم با سرعت نور حرکت کنیم، تقریبا 25 هزار سال طول می‌کشه تا برسیم به مرکز کهکشان خودمون. 25 هزار سال با سرعت نور! یعنی حتی سفرهای داخل کهکشانی هم نیاز به سرعتی داره که خیلی خیلی بالاتر از سرعت نور باشه، دیگه سفرهای بین‌کهکشانی که جای خود داره. از اون طرف هم چیزی که تا الان متوجه شدیم اینه که هیچ چیزی توی این دنیای ما نمی‌تونه سریع‌تر از نور حرکت کنه.


audio: W43neReJSBM_0002.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
پس این سفرهایی که تو فیلم‌های علمی‌تخیلی می‌بینیم همچنان جاش تو همون فیلماست. تو این ویدیو، اول یه بررسی کوتاهی می‌کنیم ببینیم اولین نفراتی که سعی کردن سرعت نور رو اندازه‌گیری کنن چیکار کردن، بعد یه نگاهی میندازیم به اینکه اصلا ماهیت نور چیه، بالاخره از جنس امواج الکترومغناطیسه یا از جنس ذرات فوتونه؟ بعدشم میریم سراغ اینکه دقیقا چرا نمیشه به سرعت نور رسید یا سریع‌تر از نور حرکت کرد. تهش هم سعی می‌کنیم جواب چندتا از سوالایی که


audio: W43neReJSBM_0003.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
در مورد نور و سرعتش وجود داره پیدا کنیم. پس تا آخر این ویدیو همراه من باشید تا شناختمون از این پدیده‌ی عجیب یه کوچولو بیشتر بشه.


audio: W43neReJSBM_0004.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
بحث نور از زمان‌های خیلی قدیم برای ما سوال بوده، با اینکه همیشه توش غرق بودیم ولی هیچی ازش نمی‌دونستیم. اولین نظراتی که در مورد نور مطرح شد از یونان باستان بود. فیثاغورث فکر می‌کرد دلیل اینکه ما یه چیزی رو می‌بینیم اینه که پرتوهای نور از چشم ما بیرون میاد و به اون جسم برخورد می‌کنه. اپیکور برعکس فکر می‌کرد، معتقد بود اجسام مختلف پرتوهای نوری تولید می‌کنن که وارد چشم ما میشه و باعث میشه ما ببینیمشون.


audio: W43neReJSBM_0005.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
در مورد سرعت نور هم اختلاف‌نظرهای زیادی وجود داشت. ارسطو نظرش این بود که سرعت نور نامحدوده، اما امپدوکلس فکر می‌کرد نور یه چیزیه که حرکت می‌کنه، برای همین یه سرعت مشخصی داره، نامحدود نیست. حتی همین سه چهار قرن پیش هم دانشمندای بزرگی مثل کپلر و دکارت معتقد بودن که سرعت نور نامحدوده. به نظر میاد اولین تلاش عملی برای تشخیص سرعت نور،


audio: W43neReJSBM_0006.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
از طرف یه دانشمند هلندی بود به نام ایزاک بیکمن، سال 1629. کاری که کرد این بود که چندتا آینه تو فاصله‌های مختلف قرار داد، بعدش یه انفجار با استفاده از باروت ایجاد کرد و سعی کرد بررسی کنه که نور این انفجار از آینه‌های مختلف، با فاصله‌های زمانی مختلفی بازتاب میشه یا نه. اما خب سرعت نور خیلی بیشتر از این حرفا بود که با یکی دو کیلومتر فاصله بشه تشخیصش داد.


audio: W43neReJSBM_0007.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
تلاش بعدی حدود ده سال بعد، یعنی 1638 از طرف گالیله انجام شد. آزمایش گالیله اینجوری بود که خودش با یه فانوس و یه زمان‌سنج که گفته میشه یه ساعت آبی بوده، اینجا وایمیسه، دستیارش هم با یه فانوس دیگه تو فاصله‌ی چند کیلومتری. گالیله فانوسشو روشن می‌کنه و تایمر رو راه میندازه، بعد دستیارش به محض اینکه نور گالیله رو می‌بینه، اونم فورا فانوسشو روشن می‌کنه.


audio: W43neReJSBM_0008.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
گالیله هم وقتی که نور دستیارشو می‌بینه، تایمر رو قطع می‌کنه. یعنی در واقع می‌خواد اون زمانی که طول می‌کشه تا نور فانوس خودش به دستیارش برسه، بعد نور فانوس دستیارش به خودش برسه، اندازه‌گیری کنه. اما هرچقدرم که فاصله‌شونو بیشتر می‌کردن بازم موفق نمیشدن سرعت درستی به دست بیارن چون نور خیلی سریع‌تر از اینا حرکت می‌کرد. در نهایت تنها نتیجه‌ای که گالیله تونست بگیره این بود که


audio: W43neReJSBM_0009.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
سرعت نور نامحدود نیست، اما خیلی زیاده، حداقل ده‌برابر سرعت صوته. البته الان می‌دونیم که درستش یک میلیون برابره. چهل سال بعد، یعنی 1676 دانشمند دانمارکی اوله رومر زمانی که تو رصدخونه‌ی پاریس داشت روی قمر مشتری، آیو تحقیق می‌کرد متوجه اتفاق عجیبی شد. چند ماه از سال، این قمر با یه تاخیر کوتاهی از جلوی مشتری رد می‌شد،


audio: W43neReJSBM_0010.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
بعدش تو چند ماه بعدی، این تاخیر رو جبران می‌کرد و زودتر از موعد رد می‌شد. رومر با مطالعات بیشتری که انجام داد به این نتیجه رسید که این بی‌نظمی به خاطر کم و زیاد شدن فاصله‌ی زمین از مشتریه، که باعث میشه نور این قمر یه کمی دیر و زود به زمین برسه. با ادامه دادن تحقیقاتش در نهایت اعلام کرد که نور تقریبا 22 دقیقه طول می‌کشه تا به اندازه‌ی قطر مدار زمین حرکت کنه.


audio: W43neReJSBM_0011.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
همون زمان‌ها یه دانشمند هلندی به نام کریستین هویگنس از این اطلاعاتی که رومر به دست آورده بود، با دونستن قطر مدار زمین، به این نتیجه رسید که سرعت نور تقریبا 220 هزار کیلومتر بر ثانیه‌ست. یعنی حدود 26 درصد کمتر از مقدار واقعیش به دست آورده بود، که دلیلش هم خطاهای محاسباتی رومر بود. پس این اولین مقداری بود که برای سرعت نور به دست آوردیم،


audio: W43neReJSBM_0012.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
یعنی 220 هزار کیلومتر بر ثانیه، که بیشتر از سه قرن پیش انجام شد. پنجاه سال بعد از رومر، یه ستاره‌شناس انگلیسی به نام جیمز بردلی با کشف یه پدیده‌ی نجومی به نام انحراف ستاره‌ای موفق شد سرعت نور رو با دقت خیلی بیشتری اندازه‌گیری کنه. مقداری که بردلی به دست آورد، 295 هزار کیلومتر بر ثانیه بود، یعنی فقط حدود یک درصد با مقدار واقعیش فاصله داشت.


audio: W43neReJSBM_0013.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
البته این دقت هم دانشمندا رو راضی نکرد. هر چقدر که زمان گذشت و ابزارهامون دقیق‌تر شدن، سرعت دقیق‌تری به دست آوردیم، تا اینکه تقریبا پنجاه سال پیش مقدار دقیق سرعت نور اعلام شد که 299،792،458 متر بر ثانیه هست. این سرعت دقیق نور تو خلا هست، که خیلی وقتا برای اینکه محاسباتمون ساده‌تر بشه


audio: W43neReJSBM_0014.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
گردش می‌کنیم به 300 میلیون متر بر ثانیه یا سیصد هزار کیلومتر بر ثانیه. سرعت نور تو محیط‌های غلیظتر کمتره، مثلا سرعتش تو هوا تقریبا 90 کیلومتر بر ثانیه کمتر میشه، یا سرعتش تو آب از هوا هم کمتره. حالا بریم یه نگاهی بندازیم به ماهیت نور ببینیم که نور بالاخره از چی ساخته شده.


audio: W43neReJSBM_0015.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
قبلا هم گفتم که نوری که چشمای ما می‌بینه، در واقع یه بخش خیلی کوچیکی از امواج الکترومغناطیسه، به نام نور مریی. امواج الکترومغناطیس از یه میدان الکتریکی و یه میدان مغناطیسی تشکیل شدن که به همدیگه عمودن. ما اومدیم بر اساس مقدار فرکانس، این امواج رو به دسته‌های مختلفی تقسیم کردیم. اونایی که فرکانس کمتری دارن، یعنی با شدت کمتری نوسان می‌کنن،


audio: W43neReJSBM_0016.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
بهشون میگیم امواج رادیویی، یه مقدار که فرکانسشون بیشتر میشه بهشون میگیم مایکروویو یا ریزموج، بعدشم که به ترتیب میشه فروسرخ، نور مریی، فرابنفش، پرتوی ایکس، پرتوی گاما. پس نوری که چشمای ما می‌بینه، با اون اشعه‌ی ایکسی که تو بیمارستان‌ها برای عکسبرداری استفاده میشه، با اون امواجی که تو گوشی و تلویزیون و رادیو و این چیزا


audio: W43neReJSBM_0017.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
استفاده میشه، همه‌شون از یه جنسن، همشون امواج الکترومغناطیسن که با سرعت نور حرکت می‌کنن، ولی فرقشون اینه که هرکدومشون با یه شدت مشخصی نوسان می‌کنن. اما احتمالا همتون شنیدید که گفته میشه نور از ذراتی به نام فوتون تشکیل شده. بالاخره نور از جنس امواج الکترومغناطیسه یا از جنس ذرات فوتون؟ چون این یکی موجه، اون یکی ذره‌ست، موج با ذره خیلی فرق داره، فرمول‌های متفاوتی دارن.


audio: W43neReJSBM_0018.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
این سوال از چند قرن پیش وجود داشته، بعضی وقتا بعضی از آزمایش‌ها نشون میداد که نور رفتار موجی داره، بعدش یه آزمایش دیگه نشون میداد که نه، رفتار ذره‌ای داره. تا حالا چند بار این اتفاق افتاده که دیدمون نسبت به رفتار نور تغییر کرده. دو تا پدیده‌ی عجیب وجود داره که باعث سردرگمی ما میشدن. یکیش آزمایش دو شکاف یانگ بود که به ما ثابت می‌کرد نور رفتار موجی داره،


audio: W43neReJSBM_0019.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
یکیشم اثر فوتوالکتریک بود که ثابت می‌کرد نور رفتار ذره‌ای داره. خیلی جالبه، یعنی دو تا آزمایش که هردوشونم کاملا درستن، اما یکیشون میگه نور موجه، اون یکی میگه نور ذره‌ست! آزمایش دوشکاف رو که قبلا چند بار توضیح دادم. وقتی نور به یه صفحه‌ای می‌تابه که دو تا شکاف روش ایجاد کردیم، روی دیوار پشت سرش طرح تداخلی تشکیل میشه.


audio: W43neReJSBM_0020.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
یعنی نوارهای تاریک و روشنی ظاهر میشن که از تداخل امواج نور به وجود میان. دقیقا شبیه وقتی که دو تا موج روی سطح آب با هم تداخل می‌کنن. این طرح تداخلی، تنها توجیهی که می‌تونه داشته باشه اینه که نور رفتار موجی داره. چون اگه رفتار ذره‌ای داشت، به جای این طرح تداخلی، فقط دو تا نوار روشن رو دیوار ظاهر میشد.پس ثابت شد که نور از جنس موجه.


audio: W43neReJSBM_0021.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
اما اون یکی آزمایش، یعنی اثر فوتوالکتریک نذاشت قضیه به خوبی و خوشی تموم بشه. اتفاقی که تو اثر فوتوالکتریک می‌افته اینه که وقتی امواج الکترومغناطیس، مثل نور، به سطح یه فلز برخورد می‌کنه باعث میشه که الکترون‌هایی از سطح این فلز پرت بشن بیرون. یعنی از نوری که بهشون تابیده انرژی میگیرن و از قید اتم خودشون خلاص میشن.


audio: W43neReJSBM_0022.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
اگه نور رفتار موجی داشت، باید وقتی که شدت نور رو بیشتر می‌کردیم، یعنی از نور قوی‌تری استفاده می‌کردیم، تعداد این امواج الکترومغناطیسی بیشتر میشد، انرژی بیشتری به الکترون‌های فلز می‌رسید، در نتیجه با انرژی بیشتری پرتاب میشدن. اما با شدیدتر کردن نور هیچ تفاوتی توی انرژی الکترون‌های پرتاب شده دیده نمی‌شد. فقط بالا بردن فرکانس باعث میشد این الکترون‌ها با انرژی بیشتری پرتاب بشن.


audio: W43neReJSBM_0023.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
این اتفاق نشون میداد که انرژی‌ای که از نور به الکترون‌ها داده میشه اینطور نیست که به صورت پیوسته باشه، بلکه تو بسته‌هایی با مقدار مشخص داده میشه. هرچقدر فرکانس اون امواج بیشتر بود، مقدار انرژی این بسته‌ها هم بیشتر بود. این بسته‌های انرژی رو الان به نام فوتون می‌شناسیم. پس تو آزمایش فوتوالکتریک، بر خلاف آزمایش دوشکاف، نور رفتار ذره‌ای داشت نه موجی.


audio: W43neReJSBM_0024.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
در نهایت به این نتیجه رسیدیم که نور در واقع هم موجه هم ذره. خیلی عجیبه که یه چیزی هم موج باشه هم ذره، اما خب واقعیت داره، نور همچین چیزیه، تو بعضی موقعیت‌ها رفتار موجی از خودش نشون میده تو موقعیت‌های دیگه رفتار ذره‌ای. حالا تو بخش بعدی می‌خوایم ببینم که اصلا چرا نمیشه سریع‌تر از نور حرکت کرد؟ چی جلومونو می‌گیره؟


audio: W43neReJSBM_0025.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
سال 1895، زمانی که اینشتین 15 ، 16 سالش بود، یه سوال عجیبی از خودش پرسید که باعث شد اولین جرقه‌های نسبیت تو ذهنش به وجود بیاد. سوالش این بود که چه اتفاقی میفته اگه ما همراه با نور با همون سرعت بتونیم حرکت کنیم؟ قاعدتا باید امواج نور رو ثابت ببینیم، اما این یه چیز غیرممکنه، یعنی طبق معادلاتی که ماکسول برای پرتوهای الکترومغناطیسی به دست آورده بود،


audio: W43neReJSBM_0026.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
امکان نداشت بتونیم این میدان‌ها رو به صورت ثابت و منجمد شده ببینیم. این سوال حسابی ذهن اینشتین رو درگیر کرده بود. حالا فرض کنید یه نفر داخل یه قطار در حال حرکت نشسته، یه نفر هم از بیرون وایساده رو زمین و داره به این شخص نگاه می‌کنه. اونی که سوار قطاره، یه توپ پرتاب می‌کنه به سمت روبه‌روش. برای اون شخصی که بیرون وایساده، سرعتی که از توپ اندازه‌گیری می‌کنه


audio: W43neReJSBM_0027.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
برابره با سرعت خود توپ به اضافه‌ی سرعت قطار. اما برای کسی که تو قطاره سرعت توپ فقط سرعت خودشه، دیگه لازم نیست با سرعت قطار جمع بشه. این یعنی سرعت حرکت اجسام تو دنیای ما، نسبت به یه چارچوب مرجع سنجیده میشه، اگه این چارچوب رو بیرون از قطار در نظر بگیریم، سرعت توپ میشه سرعت خودش به اضافه‌ی سرعت قطار.


audio: W43neReJSBM_0028.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
ولی اگه این چارچوب رو داخل خود قطار در نظر بگیریم سرعت توپ همون سرعت خودشه. خب اینکه کاملا منطقی و درسته. اما مساله‌ی عجیب اینه که در مورد نور نمیشه همچین چیزی گفت. اینشتین بعده‌ها به این نتیجه رسید که برای نور هیچ اهمیتی نداره که منبعش با چه سرعتی حرکت می‌کنه، یا اون شخصی که داره نور رو می‌بینه با چه سرعتی حرکت می‌کنه. یعنی سرعت نور همیشه، تحت هر شرایطی ثابت میمونه،


audio: W43neReJSBM_0029.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
مثل چیزای دیگه نیست که سرعتش بستگی به این داشته باشه که کجا رو به عنوان چارچوب مرجع انتخاب کنیم. این موضوع یکی از چیزایی بود که باعث رسیدن اینشتین به نظریه‌ی نسبیت خاص شد. تو نسبیت خاص، مقدار جرم یه جسمی که حرکت می‌کنه، با جرم همون جسم وقتی که ثابت وایساده، فرق داره. جرم در حال حرکت، از ضرب یه مقداری به نام


audio: W43neReJSBM_0030.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
فاکتور لورنتس در جرم حالت سکون به دست میاد. فاکتور لورنتس که با گاما نشون داده میشه، از این فرمول به دست میاد.


audio: W43neReJSBM_0032.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
وقتی جسم ثابت باشه مقدارش میشه 1 . وقتی هم که سرعتش خیلی کمتر از سرعت نور باشه، مقدارش تقریبا نزدیک یکه. اما هرچقدر سرعت جسم به سرعت نور نزدیک‌تر میشه مقدار فاکتور لورنتس میره به سمت بی‌نهایت. این یعنی هرچقدر که سرعت یه جسمی بیشتر بشه، جرمش هم بیشتر میشه، تا جایی که وقتی سرعت این جسم به سرعت نور نزدیک میشه، جرمش به بی‌نهایت نزدیک میشه.


audio: W43neReJSBM_0033.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
یعنی خیلی ساده اگه بخوام بگم، جرم یه توپی که سرعتش خیلی به سرعت نور نزدیک شده، از جرم یه کهکشان کامل هم می‌تونه بیشتر باشه. حالا مساله اینه که برای اینکه سرعت یه همچین جسمی رو بخوایم بازم بیشتر کنیم تا اینکه برسه به سرعت نور، باید یه مقدار خیلی خیلی زیادی انرژی بهش بدیم. یعنی در واقع برای رسوندن سرعت یه جسم به سرعت نور، بی‌نهایت انرژی لازمه


audio: W43neReJSBM_0034.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
که کاملا واضحه هیچکس انرژی بی‌نهایت در اختیار نداره. برای همینه که تو دنیای ما هیچ چیزی نمی‌تونه به سرعت نور برسه. حالا این سوال پیش میاد که اگه یه همچین محدودیتی وجود داره، پس خود نور چطور می‌تونه به این سرعت برسه؟ جوابش ساده‌ست، چون نور هیچ جرمی نداره. نور از بسته‌هایی از انرژی خالص تشکیل شده، یعنی همون فوتون‌ها، که جرمشون صفره. باز یه سوال دیگه که پیش میاد اینه که اگه نور هیچ جرمی نداره


audio: W43neReJSBM_0035.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
که بخواد سرعتشو محدود کنه، پس چرا سریع‌تر از این نمی‌تونه حرکت کنه؟ دلیل این موضوع، بحث اتساع زمانه.


audio: W43neReJSBM_0037.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
یعنی زمان برای چیزی که حرکت می‌کنه، نسبت به چیزی که ثابته، کندتر می‌گذره. هرچقدر هم سرعتش بیشتر باشه این کندی بیشتر میشه، تا جایی که اگه به سرعت نور برسه دیگه زمان براش کاملا متوقف میشه. اتفاقی که برای خود نور هم میفته همینه، یعنی برای فوتون‌ها زمان متوقف میشه. اگه بخوان سریعتر از این حرکت کنن، باید زمان براشون از توقف کامل هم کندتر بشه، که غیرممکنه.


audio: W43neReJSBM_0038.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
مثل وقتی که شما ماشینتو متوقف کردی، بعد بخوای حرکتشو کندتر کنی، واضحه که نمیشه چون اصلا دیگه حرکتی نداره که بخواد کندتر بشه. پس دلیل اینکه نور سریع‌تر از این چیزی که الان هست نمی‌تونه حرکت کنه، بحث کند شدن زمانه. برای همین سرعت نور کلا، سقف سرعت تو جهان ماست. نه می‌تونیم بهش برسیم، نه می‌تونیم ازش رد بشیم. تو بخش بعدی چندتا از سوالایی که درمورد سرعت نور وجود داره رو با هم بررسی می‌کنیم.


audio: W43neReJSBM_0039.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
اولین سوال اینه که غیر از نور، چیزای دیگه‌ای هم هستن که با سرعت نور حرکت کنن؟ جواب مثبته.معروف‌ترینش امواج گرانشیه که با سرعت نور حرکت می‌کنه. یعنی اگه همین الان مثلا خورشید یهو غیب بشه، غیر از اینکه نورش تا هشت دقیقه‌ی دیگه همچنان به زمین میرسه، چرخیدن زمین تو مدارش هم تا هشت دقیقه همچنان ادامه داره. چون امواج گرانشی هم دقیقا با سرعت نور حرکت می‌کنن.


audio: W43neReJSBM_0040.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
یه نمونه‌ی دیگه‌ش ذرات گلوئون هستن که باعث اتصال کوارک‌ها داخل اتم میشن. گلوئون هم یه ذره‌ی بدون جرمه برای همین می‌تونه با سرعت نور حرکت کنه. سوال بعدی اینه که اگه هیچ چیزی نمی‌تونه سریع‌تر از نور حرکت کنه، پس چطور گفته میشه که جهان با سرعتی بالاتر از سرعت نور منبسط میشه؟ جواب این سوال رو تو ویدیوی بیگ‌بنگ هم دادم، دلیلش اینه که این فضازمانه که داره با سرعت بالاتر از نور منبسط میشه،


audio: W43neReJSBM_0041.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
به این معنی نیست که ماده داره با سرعت بالاتر از نور حرکت می‌کنه. سوال بعدی در مورد درهم‌تنیدگی کوانتومیه. قبلا توضیح دادم که پدیده‌ی درهم‌تنیدگی اینجوریه که وقتی دوتا ذره‌ی کوانتومی، مثل دو تا الکترون، درهم‌تنیده میشن، یه جور ارتباط اسرارآمیز بینشون وجود داره که به صورت آنی عمل می‌کنه. حالا سوال اینه که اگه این اتفاق بدون هیچ تاخیری انجام میشه،


audio: W43neReJSBM_0042.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
می‌تونیم بگیم یه چیزی هست که سرعتش از سرعت نور هم بیشتره؟ بعضی از دانشمندا نظرشون اینه که برای اینکه محدودیت سرعت نور نقض بشه، باید یه چیزی داشته باشیم که سریع‌تر از نور حرکت کنه، این چیز می‌تونه ماده باشه، یا انرژی، یا اطلاعات. خب تو درهم‌تنیدگی، واضحه که هیچ ماده یا انرژی‌ای بین دو تا ذره جابجا نمیشه میمونه اطلاعات.


audio: W43neReJSBM_0043.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
اگه بشه اطلاعاتی رو از طریق درهم‌تنیدگی منتقل کرد، احتمالا میشه گفت یه چیزی داریم که تونسته سریع‌تر از نور حرکت کنه. اما مساله اینه که تا حالا چنین چیزی عملی نشده، حتی خیلی‌ها معتقدن که اصلا امکانش نیست که بتونیم با استفاده از درهم‌تنیدگی اطلاعات ارسال کنیم. پس درهم‌تنیدگی هم فعلا سرعت نور رو نقض نکرده، هرچند هنوز خیلی ناشناخته و عجیبه.


audio: W43neReJSBM_0044.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
سوال بعدی اینه که وقتی یه انسان با سرعت نور حرکت کنه چه بلایی سرش میاد. اگه فرض کنیم بدن شما بتونه یه همچین سرعت‌های بالایی رو طاقت بیاره، که نمی‌تونه، چند تا اتفاق عجیب براتون میفته. یکیش اینه که همونطور که گفتم جرم شما میره به سمت بی‌نهایت. یعنی همینطور سنگین و سنگینتر میشید تا جایی که یه کم قبل از رسیدن به سرعت نور، جرم شما ممکنه از جرم خورشید هم بیشتر بشه.


audio: W43neReJSBM_0045.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
اما به محض اینکه به سرعت نور می‌رسید، تبدیل به انرژی میشید. یعنی تبدیل به فوتون میشید، که دیگه هیچ جرمی نداره! اتفاق بعدی که براتون میفته اینه که زمان کندتر و کندتر میشه تا اینکه وقتی به سرعت نور می‌رسید زمان کلا برای شما متوقف میشه. که اون موقع دیگه به هیچ دردتون هم نمی‌خوره چون دیگه تبدیل به انرژی شدید! باز یه اتفاق دیگه اینه که با زیاد شدن سرعت، بدن شما کم‌کم تخت میشه،


audio: W43neReJSBM_0046.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
هر جسمی که حرکت می‌کنه، هرچی سرعتش بیشتر بشه، اندازه‌ش در راستای حرکتش کوچیک‌تر میشه. در کل خیلی قبل از اینکه حتی به سرعت نور نزدیک بشیم، از بین رفتیم.


audio: W43neReJSBM_0049.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
یکی اینکه بتونیم زیاد از سیاره‌ی خودمون فاصله بگیریم، یکی هم اینکه موجودات دیگه بتونن به زمین بیان. چون همونطور که بارها گفتم، فاصله‌ها اینقدر زیاده که حتی سرعت نور هم جوابگو نیست. شاید کلا با این روش‌های معمولی حرکت کردن نتونیم راه به جایی ببریم، اما روش‌هایی مثل ماشین وارپ ممکنه بتونن کمکمون کنن. ماشین وارپ که فعلا فقط در حد ایده‌ست، هدفش اینه که


audio: W43neReJSBM_0050.opus
source: youtube
source_id: W43neReJSBM
invalidation: VALID
text:
با پیچ‌و‌تاب دادن فضازمان بتونه کاری کنه که ما سریع‌تر از نور حرکت کنیم. تو یکی از ویدیوهای آینده حتما به صورت کامل درباره‌ش صحبت می‌کنم. شما هم لطف نظر خودتونو تو کامنت‌ها برام بنویسید، تا ویدیوی بعدی یادت باشه که بدون هیچ ترسی سوال بپرس.


audio: 0ZFjarXqVoQ_0001.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
می‌دونیم که هر سلول بدن ما یه وظیفه‌ی مشخصی به عهده داره سلول‌های ماهیچه‌ای برای حرکت، سلول‌های عصبی برای مغز و ارتباط اندام‌ها گلبول‌های قرمز برای حمل اکسیژن ولی نکته‌ی عجیبی که وجود داره، اینه که همه‌ی اینا فقط از یه سلول بنیادی به وجود اومدن که هیچکدوم از این کارها رو نمی‌تونست انجام بده هدف امروزمون اینه که ببینیم چطور این اتفاق میفته سلول‌های بنیادی دقیقا چی‌ان چه جوری می‌تونن به این همه سلول مختلف تبدیل بشن


audio: 0ZFjarXqVoQ_0002.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست یه شرکت پیشرو در زمینه‌ی ساخت انواع سنسورهای دقیق و قابل‌اطمینان سنسورهای فیوتک همه‌جا هستن.از ساعت‌های هوشمند تا ربات‌ها اندام‌های مصنوعی و ابزار پزشکی، کاوشگرهای فضایی و خیلی موارد دیگه برای اطلاعات بیشتر به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید که آدرسشون زیر همین ویدیو هست دهه‌ی نود میلادی، یه جراح از دانشگاه هاروارد، به نام جوزف واکانتی


audio: 0ZFjarXqVoQ_0003.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
به این فکر می‌کرد که چقدر خوب میشه اگه بتونیم اندام‌های بدن رو داخل آزمایشگاه بسازیم و جایگزین کنیم از یکی از همکاراش که جراح پلاستیک بود پرسید سخت‌ترین قسمت بدن که توی جراحی‌های پلاستیک ترمیم می‌کنید کجاست اونم جواب داد گوش به خاطر ساختار غضروفی و پیچیده‌ای که داره ترمیمش خیلی سخته بنابراین واکانتی و همکاراش تصمیم گرفتن با استفاده از سلول‌های بنیادی، یه گوش مصنوعی بسازن


audio: 0ZFjarXqVoQ_0004.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
برای این کار، یه قالب از جنس مواد تجزیه‌پذیر که جذب بدن میشن ساختن و زیر پوست یه موش آزمایشگاهی وصلش کردن روی این قالب هم سلول‌های بنیادی قرار دادن که از جریان خون موش تغذیه کردن و بعد از چند هفته یه گوش کامل ساخته شد سال 1997 که خبر این اتفاق به همراه تصاویرش بیرون اومد باعث تعجب شدید مردم دنیا شد یه موش، با یه گوش انسان روی پشتش


audio: 0ZFjarXqVoQ_0005.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
خیلی‌ها فکر می‌کردن این کار با دستکاری ژنتیکی موش انجام شده در حالی که قضیه مربوط به سلول‌های بنیادی بود


audio: 0ZFjarXqVoQ_0006.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
از همون زمان، یه موج مخالفت بزرگی بر علیه این کار شروع شد این موش، که بهش میگفتن موش واکانتی تبدیل شده بود به سمبل پیش‌روی بیش از حد علم بعضیا دلشون برای موش بیچاره می‌سوخت بعضیا هم معتقد بودن این کار دخالت توی کار خداست که خب همچین طرز فکری چندین قرن در برابر پیشرفت علم مقاومت کرده


audio: 0ZFjarXqVoQ_0007.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
با این حال، هنوزم در زمینه‌ی سلول‌های بنیادی کارهایی داره انجام میشه که باهاش مخالفت می‌کنن مثل تولید جنین انسان


audio: 0ZFjarXqVoQ_0008.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
اما برای شناخت دقیق‌تر سلول‌های بنیادی بهتره از ابتدای داستان شروع کنیم، وقتی که اولین سلول یه انسان به وجود میاد بعد از لقاح، یعنی ترکیب سلول‌های نر و ماده یه دونه سلول کامل داریم که بهش میگن زایگوت اولین تقسیم‌هایی که انجام میده، سلول‌هایی شبیه خودش ایجاد می‌کنه ولی تقریبا از روز چهارم پنجم همینطور که در حال تقسیمن تبدیل میشن به دو نوع سلول متفاوت


audio: 0ZFjarXqVoQ_0009.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
بعضیاشون یه محفظه‌ی کروی ایجاد می‌کنن که پر از مایع‌ست بقیه‌شون هم داخل این کره قرار می‌گیرن و خود جنین رو می‌سازن به جفتشون با هم میگن بلاستوسیست


audio: 0ZFjarXqVoQ_0010.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
بنابراین زایگوت معروفه به سلول بنیادی همه‌توان یعنی این توانایی رو داره که به همه نوع سلول دیگه‌ای تبدیل بشه توی این سلسله‌مراتب، بالاترین جایگاه رو داره


audio: 0ZFjarXqVoQ_0011.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
با گروه اول که محفظه رو تشکیل میدن کاری نداریم گروه دوم که داخل محفظه‌ست، معروفه به سلول‌های بنیادی جنینی اینا می‌تونن به انواع سلول‌هایی که برای ساخت یه انسان کامل نیازه تبدیل بشن برای همین بهشون میگن سلول‌های بنیادی پرتوان یه درجه پایین‌تر از همه‌توان قرار می‌گیرن چون توانایی تبدیل شدن به اون محفظه‌ی اطراف جنین رو ندارن، فقط خود جنین


audio: 0ZFjarXqVoQ_0012.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
گذشت زمان، این سلول‌های پرتوان هم کم‌کم تبدیل میشن به گروه‌هایی که اندام‌های مختلف بدن رو تشکیل میدن به اینا میگن سلول‌های بنیادی چندتوان مثلا یه گروه از این چندتوان‌ها وجود داره به نام سلول‌های بنیادی خون‌ساز که تبدیل میشن به انواع سلول‌های سازنده‌ی خون مثل گلبول‌های سفید و قرمز، پلاکت‌ها، سلول‌های بی و تی، و بقیه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0013.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
ولی مثلا توانایی تبدیل شدن به سلول‌های مغز رو ندارن اونا خودشون از یه گروه جداگانه‌ای از چندتوان‌ها به وجود میان


audio: 0ZFjarXqVoQ_0014.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
بعد از چندتوان، می‌رسیم به سلول‌های بنیادی کم‌توان شبیه گروه قبلی‌ان، با این تفاوت که نسبت به اونا به انواع کمتری از سلول‌ها می‌تونن تبدیل بشن مثلا در مورد همین خون، سلول‌های بنیادی لنفویید توانایی تبدیل به سلول‌های بی و تی رو دارن ولی نمی‌تونن گلبول‌های قرمز رو بسازن


audio: 0ZFjarXqVoQ_0015.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
آخرین گروه هم سلول‌های بنیادی تک‌توان هستن که فقط می‌تونن به یه نوع سلول تقسیم بشن که اونم شبیه خودشونه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0016.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
پس این انواع سلول‌های بنیادی بود، که از پایین به بالا زیرشاخه‌های همدیگه‌ن حالا اینجا یه سوال مهم پیش میاد دقیقا چی باعث میشه یه سلول بنیادی تبدیل بشه به یه سلول تخصصی


audio: 0ZFjarXqVoQ_0017.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
فرض کنید شما و دوستتون هردو از کتاب‌های یه کتابخونه استفاده می‌کنید شما به کتاب‌های مربوط به فیزیک علاقه دارید ولی اون کتاب‌های فلسفه رو می‌خونه همین باعث میشه شما دو تا آدم متفاوت باشید، با اینکه کتابخونه‌ی شما مشترکه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0018.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
در مورد سلول‌ها هم یه همچین نکته‌ای وجود داره تقریبا تمام سلول‌ها حاوی مولکول‌های دی‌ان‌ای هستن هر کدوم از این مولکول‌های خیلی بلند تمام اطلاعات ژنتیکی که برای ساخت یه انسان کامل نیازه رو داخل خودش داره این اطلاعات به صورت ترکیب‌های پیچیده و طولانی از اتم‌ها رمزگذاری شده


audio: 0ZFjarXqVoQ_0019.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
از طرفی هر مولکول دی‌ان‌ای رو میشه به هزاران قسمت کوچیکتر تقسیم کرد که به هرکدومشون میگن یه ژن مثلا این قسمت از دی‌ان‌ای، می‌تونه ژن مربوط به رنگ پوست و مو باشه یا این قسمتش می‌تونه حاوی بعضی از بیماری‌های ژنتیکی باشه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0020.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
حالا یه مولکول به نام آر‌.ان.ای پلی‌مراز وجود داره که از این ژن‌های مختلف کپی‌برداری می‌کنه ولی برای انجام این کار، اول باید محل دقیق ژن مورد نظر رو از بین هزاران ژن دیگه پیدا کنه این کار رو با کمک مولکول‌های مهمی انجام میده به نام فاکتورهای رونویسی هر گروهی از ژن‌ها، فاکتور رونویسی مخصوص خودش رو داره وقتی آر‌ان‌ای پلی‌مراز محل شروع ژن رو با کمک این فاکتورها پیدا کرد


audio: 0ZFjarXqVoQ_0021.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
دو تا رشته‌ی دی‌ان‌ای رو از هم جدا می‌کنه و همینطور که روی یکی از این رشته‌ها جلو میره، ازش کپی برمی‌داره به این کار میگن رونویسی


audio: 0ZFjarXqVoQ_0022.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
بنابراین، حالا ما یه کپی از یکی از ژن‌های دی‌ان‌ای داریم که بهش میگن ام.آر.ان.ای، یا آر.ان.ای پیام‌رسان این مولکول، از هسته خارج میشه و میره به سیتوپلاسم اونجا مولکول‌های دیگه‌ای وجود داره به نام ریبوزوم که این رشته‌های کپی‌شده از ژن‌ها رو می‌گیره و از روش، پروتئین می‌سازه یعنی اطلاعات ژنتیکی ترجمه میشه به پروتئین‌ها، که به این فرایند میگن ترجمه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0023.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
پس به طور خلاصه، بر اساس اینکه داخل هر سلول، کدوم گروه از فاکتورهای رونویسی تعدادشون بیشتر باشه ژن‌های متفاوتی رونویسی میشن و ترجمه میشن به پروتئین‌ها نکته‌ی مهم اینه که همین پروتئین‌ها تعیین می‌کنن که شکل و عملکرد اون سلول چطور باشه مثلا بعضی از پروتئین‌ها باعث میشن سلول موردنظر زائده‌های بلندی داشته باشه و سیگنال‌های الکتریکی رو به خوبی جابجا کنه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0024.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
یا پروتئین‌های دیگه به سلول این توانایی رو میدن که مولکول‌های اکسیژن رو با خودش حمل کنه بقیه‌شون هم به همین ترتیب


audio: 0ZFjarXqVoQ_0025.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
بنابراین شبیه همون مثالی که گفتم، سلول‌های مختلف در واقع کتاب‌های متفاوتی از یه کتابخونه‌ی یکسان رو می‌خونن و متفاوت میشن کتاب‌ها همون ژن‌هان، کتابخونه هم همون دی‌ان‌ای


audio: 0ZFjarXqVoQ_0026.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
خب تا اینجا دلیل اصلی وجود سلول‌های مختلف رو فهمیدیم حالا باید ببینیم دقیقا چی سلول‌های بنیادی رو مجبور می‌کنه که فاکتورهای رونویسی‌شون متفاوت بشه و تبدیل بشن به انواع سلول‌ها اولین عامل، خود تقسیم سلولیه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0028.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
توی تقسیم سلولی متقارن، دو تا سلولی که ایجاد میشن، شبیه همدیگه‌ن مثلا اولین سلول بنیادی بعد از لقاح، یا همون زایگوت تا یه مدتی تقسیم متقارن داره، سلول‌هایی ایجاد می‌کنه دقیقا شبیه خودش ولی بعد از چند روز، کم‌کم تقسیم غیرمتقارن شروع میشه تو این حالت، پروتئین‌هایی مثل همون فاکتورهای رونویسی به طور غیریکنواخت منتقل میشن به سلول‌های فرزند


audio: 0ZFjarXqVoQ_0029.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
بنابراین، یکیشون شبیه مادر خودش میشه و یه سلول بنیادی از کار درمیاد ولی اون یکی، چون فاکتورهای رونویسی متفاوتی داخلش هست ژن‌های متفاوتی از دی‌ان‌ای رو می‌خونه و ترجمه‌شون می‌کنه به پروتئین‌های مخصوص بعدش هم به خاطر وجود همین پروتئین‌ها، شکل و عملکردش یه جور دیگه میشه تبدیل میشه به یه سلول تخصصی که یه وظیفه‌ی مشخصی رو به عهده داره به این اتفاق میگن تمایز


audio: 0ZFjarXqVoQ_0030.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
یعنی سلول بنیادی، متمایز میشه به یه سلول تخصصی مثل نورون یا پوست، یا خون، به‌اضافه‌ی یه سلول بنیادی دیگه به خاطر همینه که داخل اندام‌های مختلف ما غیر از سلول‌های تخصصی مربوط به اون اندام همیشه یه تعدادی سلول بنیادی هم وجود داره


audio: 0ZFjarXqVoQ_0031.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
پس تقسیم سلولی، یکی از روش‌های تبدیل سلول‌های بنیادی به تخصصیه که از داخل خود سلول سرچشمه می‌گیره روش دوم، از بیرون سلول میاد بهش میگن سیگنال‌دهی القایی، یا به طور خلاصه القا یه گروهی از سلول‌ها توی شرایط مشخصی مولکول‌هایی از خودشون آزاد می‌کنن، که معمولا بهشون میگن لیگاند این پیام‌رسان‌های شیمیایی با گیرنده‌های مخصوصی که


audio: 0ZFjarXqVoQ_0032.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
روی سطح بعضی از سلول‌های بنیادی وجود داره جفت میشن در نتیجه یه سری فرایندهای شیمیایی داخل این سلول‌های گیرنده شروع میشه مثلا بعضی از فاکتورهای رونویسی تعدادشون افزایش پیدا می‌کنه که نتیجه‌ش میشه خوندن ژن‌های متفاوت و در نهایت هم تغییر اون سلول زمانی که پوست شما زخم میشه، سلول‌های اطرافش با همین روش سلول‌های بنیادی پوست رو مجبور می‌کنن به تقسیم و تمایز


audio: 0ZFjarXqVoQ_0034.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
روش القا موقع شکل‌گیری جنین هم نقش خیلی مهمی داره باعث ایجاد اندام‌های مختلفی مثل چشم و گوش و بقیه‌ی قسمت‌های بدن میشه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0035.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
البته خیلی وقت‌ها پیش میاد که سلول‌های فرستنده و گیرنده فاصله‌ی زیادی از همدیگه دارن اینجور مواقع، معمولا از جریان خون برای انتقال سیگنال‌های شیمیایی استفاده میشه گروه‌هایی از سلول‌ها که بهشون میگیم غده، مولکول‌های مشخصی رو آزاد می‌کنن که وارد جریان خون میشن و به تمام بدن سفر می‌کنن به این نوع سیگنال‌ها میگن هورمون مثلا غده‌ی هیپوفیز هورمون رشد رو آزاد می‌کنه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0036.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
که روی سلول‌هایی که گیرنده‌ی مخصوص دریافت این مولکول‌ها رو داشته باشن اثر می‌ذاره و وادارشون می‌کنه به رشد و تقسیم


audio: 0ZFjarXqVoQ_0037.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
جزییات سلول‌های بنیادی از چیزی که گفتم خیلی بیشتره در واقع خیلی از قسمت‌هاش، لبه‌ی دانش ما محسوب میشه هنوز نمی‌دونیم دقیقا چطور کار می‌کنن


audio: 0ZFjarXqVoQ_0038.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
حالا اجازه بدید یه مقدار کاربردهای جالبش رو بررسی کنیم خب واضحه که تمام کاربردهای سلول‌های بنیادی مربوط میشه به بدن موجودات زنده، مخصوصا ما انسان‌ها از این سلول‌ها برای درمان بیماری‌هایی مثل سرطان و دیابت ترمیم جای زخم‌ها و سوختگی‌ها، ساخت اندام‌های مصنوعی، جلوگیری از پیری اصلاح مشکلات ژنتیکی، و خیلی موارد دیگه استفاده میشه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0039.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
برای این کاربردها، انواع مختلفی از سلول‌های بنیادی استخراج میشه که چهار تا از مهم‌ترین‌هاش رو اینجا میگم


audio: 0ZFjarXqVoQ_0040.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
شماره‌ی یک، سلول‌های بنیادی جنینی هستن که از اولین مراحل رشد جنین گرفته میشن، یعنی همون توده‌ی داخلی بلاستوسیست این کار باید قبل از لانه‌گزینی انجام بشه قبل از اینکه بلاستوسیست متصل بشه به دیواره‌ی رحم یعنی یه چیزی بین چهار تا هفت روز بعد از لقاح


audio: 0ZFjarXqVoQ_0041.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
این سلول‌ها همونطور که دیدیم پرتوانن می‌تونیم توی آزمایشگاه پرورششون بدیم و تبدیلشون کنیم به هر نوع سلولی که لازم داریم همین نشون‌دهنده‌ی اهمیت خیلی زیادشونه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0042.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
بلاستوسیست موجوداتی مثل موش رو توی آزمایشگاه‌ها زیاد می‌گیرن و کشت می‌کنن اما در مورد انسان موانع اخلاقی یا مذهبی خیلی وقت‌ها اجازه‌ی این کار رو نمیده با این استدلال که این سلول‌ها قراره به یه انسان کامل تبدیل بشن الان کشورهایی مثل آلمان، اتریش، فنلاند، ایتالیا استفاده از سلول‌های بنیادی جنینی انسان رو ممنوع کردن


audio: 0ZFjarXqVoQ_0043.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
توی بعضی از کشورها هم با رعایت قوانین سفت و سختی میشه یه کارهایی انجام داد مثلا بعضی از قوانین میگن تا قبل از اینکه اندام‌های اولیه‌ی بدن شکل بگیرن اون جنین باید نابود بشه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0044.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
تقریبا دو سال پیش، دانشمندهای اسراییلی تونستن با سلول‌های بنیادی پوست موش یه جنین موش ایجاد کنن، بدون اینکه هیچ سلول نر و ماده‌ای ترکیب شده باشه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0045.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
پارسال هم دانشمندهای دانشگاه کمبریج همین کار رو با سلول‌های انسان انجام دادن، که سروصدای زیادی به پا کرد


audio: 0ZFjarXqVoQ_0046.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
هنوز راه درازی باقی مونده تا تکمیل این پروژه‌ها غیر از بحث توانایی‌های علمی، باید دید قانون تا چه حد اجازه میده تولید جنین‌های بدون پدر و مادر، جلو بره


audio: 0ZFjarXqVoQ_0047.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
محدودیت‌های قانونی در مورد استفاده از سلول‌های جنینی باعث شده خیلی از دانشمندها برن سراغ روش‌های جایگزین دومین روش، معروفه به سلول‌های بنیادی پرتوان القایی یا به‌طور خلاصه آی‌پی‌اس این روش اولین بار سال 2006 توسط دانشمندهای ژاپنی ابداع شد به این صورت که سلول‌های فیبروبلاست داخل پوست رو برمی‌دارن بعدش ژن‌های مشخصی رو داخلش فعال می‌کنن


audio: 0ZFjarXqVoQ_0049.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
این سلول‌های القایی می‌تونن به طور نامحدود تکثیر بشن و هر نوع سلولی که تو بدنمون داریم رو ایجاد کنن بنابراین می‌تونیم همون سلول‌های بنیادی جنینی رو داشته باشیم بدون از بین بردن یا دستکاری جنین انسان فقط کافیه یه مقدار از پوست شخص موردنظر برداریم


audio: 0ZFjarXqVoQ_0050.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
از طرفی، چون این سلول‌ها از خود شخص گرفته میشه، کاملا با بدن بیمار همخوانی داره یعنی اگه ازشون برای ترمیم اندام‌ها یا درمان بیماری‌ها استفاده کنیم بدن بیمار، اینا رو به عنوان یه سلول غریبه پس نمی‌زنه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0052.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
سومی، سلول‌های بنیادی مزانشیمی هستن که از بافت‌های مختلف بدن، مثل مغز استخوان و خون بند ناف و چربی استخراج میشن این سلول‌های بنیادی، از نوع چندتوانی‌ان برای ترمیم قسمت‌هایی از بدن مثل استخون و غضروف و ماهیچه و تاندون‌ها کاربرد دارن مثلا برای درمان ورم مفاصل یا بیماری‌های قلبی میشه ازشون استفاده کرد


audio: 0ZFjarXqVoQ_0053.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
چهارمی، سلول‌های بنیادی خون‌ساز هستن اینا هم از منابعی گرفته میشن مثل مغز استخوان و خون بند ناف می‌تونن انواع سلول‌های خونی رو بسازن پس برای درمان بیماری‌هایی مثل سرطان خون و بقیه‌ی مشکلات خونی مفیدن


audio: 0ZFjarXqVoQ_0054.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
در کل، برای هر مشکلی انواع مختلفی از سلول‌های بنیادی استفاده میشه سلول‌هایی که از بدن یه شخص می‌گیرن هم می‌تونه برای درمان خودش به کار بره، هم درمان دیگران الان تو کشورهای مختلف دنیا بانک‌های خون بند ناف وجود داره که هرکی مایل باشه، در ازای پرداخت یه مبلغی خون بند ناف بچه‌ش رو منجمد می‌کنن تا اگه در آینده مشکلی براش پیش اومد از سلول‌های بنیادی خودش برای درمانش استفاده کنن


audio: 0ZFjarXqVoQ_0055.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
اینجوری درمان بیماری‌هایی مثل سرطان، نتیجه‌ی خیلی بهتری میده نسبت به استفاده از سلول‌های بنیادی که مثلا از مغز استخوان گرفته میشه


audio: 0ZFjarXqVoQ_0056.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
با وجود تمام این پیشرفت‌ها در زمینه‌ی سلول‌های بنیادی به نظرم هنوز خیلی مشخص نیست آینده به کدوم سمت میره یکی از مسیرها اینه که از همین سلول‌های بنیادی بدن خودمون استفاده می‌کنیم برای ساخت اندام‌ها، درمان بیماری‌ها، افزایش سن یه مسیر دیگه هم همونه که اعضای بدنمون با ماشین‌ها جایگزین میشه فعلا مسیر سلول‌های بنیادی به واقعیت نزدیک‌تره


audio: 0ZFjarXqVoQ_0057.opus
source: youtube
source_id: 0ZFjarXqVoQ
invalidation: VALID
text:
ولی خب ماشین‌ها و کامپیوترها هم با سرعت خیلی زیادی دارن پیشرفت می‌کنن باید دید کدوم یکی از این دو تا در نهایت موفق میشه همچنان انسانی ساخته‌شده از سلول‌ها باقی می‌مونیم یا سرنوشت دیگه‌ای در انتظارمونه


audio: Lp_sO-g3-Ek_0001.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
فرض کنید بتونید یه تعدادی سلول زنده رو کنار هم بچینید و جوری تنظیمشون کنید که به یه سمت مشخصی حرکت کنن و کار موردنظر شما رو انجام بدن خب باید بگم که همین الان هم این اتفاق افتاده زینوبات‌ها، ربات‌هایی که از سلول‌های زنده ساخته شدن اونم به روشی که هوش مصنوعی بهمون پیشنهاد داده هم می‌تونن خودشون رو ترمیم کنن، هم توانایی تولید مثل دارن اما همچین چیزی دقیقا تو چه دسته‌ای قرار می‌گیره


audio: Lp_sO-g3-Ek_0002.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
بالاخره یه رباته یا یه موجود زنده اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست سازنده‌ی انواع سنسورهای پیشرفته، که توی پروژه‌های زیادی استفاده میشن از ساعت‌های هوشمند گرفته، تا اندام‌های مصنوعی، ابزار پزشکی، کاوشگرهای فضایی، کشاورزی، رباتیک، همه‌جا ردپای سنسورهای فیوتک دیده میشه برای اطلاعات بیشتر به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید که آدرسشون زیر همین ویدیو هست


audio: Lp_sO-g3-Ek_0003.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
داستان جالب زینوبات‌ها از سال 2017 شروع شد دو تا از دانشمندای دانشگاه ورموند آمریکا که متخصص زیست‌شناسی محاسباتی و هوش مصنوعی بودن، این ایده به ذهنشون رسید که یه برنامه‌ی کامپیوتری ایجاد کنن برای شبیه‌سازی ربات‌های خیلی کوچیکی که از سلول‌های زنده ساخته میشن


audio: Lp_sO-g3-Ek_0006.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
برای این کار از ابرکامپیوتر دیپ‌گرین دانشگاه ورمونت استفاده کردن این ابرکامپیوتر با الگوریتم‌های هوش مصنوعی، این دو نوع سلول شبیه‌سازی شده رو به هزاران شکل مختلف ترکیب کرد و مدل‌هایی به دست آورد که می‌تونستن تو یه جهت مشخصی حرکت کنن یا یه کار خاصی انجام بدن


audio: Lp_sO-g3-Ek_0007.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
بعضی از این مدل‌ها رو با پرینتر سه‌بعدی و سیلیکون پیاده‌سازی کردن، که موفقیت‌آمیز بود حالا نوبت این بود که همین مدل‌ها رو با سلول‌های واقعی بسازن اینجا دو تا زیست‌شناس از دانشگاه تافتس پیوستن به این تیم سلول‌هایی که انتخاب کردن، مربوط به موجودی بود به نام زنوپوس لائویس یا قورباغه‌ی پنجه‌دار آفریقایی پس کلمه‌ی زینوبات، از ترکیب اسم این قورباغه با کلمه‌ی ربات ساخته شده


audio: Lp_sO-g3-Ek_0008.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
سال 2020 اعضای این تیم، سلول‌های بنیادی رو از جنین این قورباغه استخراج کردن و تبدیلشون کردن به دو نوع سلول پوستی و عضله‌ی قلب بعدش با ابزارهای دقیق میکروجراحی، به صورت دستی اینا رو به فرم‌هایی کنار هم چیدن که هوش مصنوعی بهشون پیشنهاد داده بود اینجوری اولین نسل زینوبات‌ها ساخته شدن


audio: Lp_sO-g3-Ek_0009.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
چسبندگی ذاتی سلول‌ها کمک می‌کرد شکل خودشون رو حفظ کنن وقتی هم که بریده میشدن یا هر آسیب دیگه‌ای میدیدن می‌تونستن خودشون رو ترمیم کنن


audio: Lp_sO-g3-Ek_0010.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
اندازه‌ی هرکدومشون کوچیکتر از یک میلیمتر بود ولی از حدود سه هزار تا سلول تشکیل شده بود تو این تصویر، سلول‌های پوستی که بدنه‌ی زینوبات رو می‌سازن با رنگ سبز نشون داده شدن، سلول‌های عضله‌ی قلب هم که باعث ایجاد حرکت میشن به رنگ قرمزن بسته به اینکه سلول‌های قلبی تعدادشون چقدر بود و کجاها قرار گرفته بودن این حرکت یا مستقیم بود یا چرخان، با سرعت‌های مختلف


audio: Lp_sO-g3-Ek_0011.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
اما از اونجایی که هیچ سیستمی برای دریافت غذا نداشتن، بعد از یه هفته که ذخایر انرژی جنینی این سلول‌ها تموم میشد، می‌مردن البته تو نسل‌های بعدی، بازم با استفاده از هوش مصنوعی تونستن مدل‌هایی ایجاد کنن با طول عمر بیشتر کم‌کم به این فکر افتادن که ببینن زینوبات‌ها با بقیه‌ی مواد چه برهم‌کنشی دارن


audio: Lp_sO-g3-Ek_0012.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
برای این کار، ذرات رنگدانه رو به ظرفشون اضافه کردن و با صحنه‌ی عجیبی روبرو شدن حرکت بعضی از زینوبات‌ها طوری بود که رنگدانه‌ها رو تو یه نقطه جمع می‌کردن شبیه بولدوزرهای میکروسکوپی


audio: Lp_sO-g3-Ek_0013.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
بعدش به‌جای این ذرات، تعداد زیادی از همون سلول‌های بنیادی که زینوبات‌ها رو باهاشون ساخته بودن، ریختن توی این ظرف‌ها وقتی زینوبات‌ها این سلول‌ها رو کنار هم جمع کردن و به شکل کره درآوردن، متوجه شدن که این توده‌ی جدید تا حدود زیادی شبیه همون زینوبات سازنده‌ش بود یعنی این ربات‌های زنده، با استفاده از سلول‌های بنیادی که در اختیارشون قرار گرفته بود، خودشون رو تکثیر یا همانندسازی کرده بودن


audio: Lp_sO-g3-Ek_0014.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
این روش، که معروفه به تکثیر جنبشی یا حرکتی تو طبیعت فقط در سطح مولکولی دیده میشه در سطح سلولی، هیچ گیاه یا حیوانی وجود نداره که به این روش تولید مثل کنه برای همین هنوز دقیقا نمی‌دونیم که چطور این کار رو انجام میدن، همچنان دانشمندا در حال بررسی‌ان


audio: Lp_sO-g3-Ek_0015.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
با این حال تعداد زینوبات‌هایی که می‌تونستن همچین کاری انجام بدن زیاد نبود پس دوباره دست به دامن هوش مصنوعی شدن تا ببینن از بین تمام فرم‌های ممکن، کدومشون می‌تونه به بهترین شکل نمونه‌های مشابه خودش رو تولید کنه


audio: Lp_sO-g3-Ek_0016.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
سال 2021 هوش مصنوعی بهشون پیشنهاد داد زینوباتی به شکل پک‌من بسازن، یکی از معروف‌ترین بازی‌های کامپیوتری دهه‌ی 1980


audio: Lp_sO-g3-Ek_0017.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
وقتی که ساختنش، همونطور که انتظار می‌رفت، تونست با شکافی که شبیه دهنش بود سلول‌های بنیادی آزاد رو خیلی خوب جمع‌آوری کنه که در نهایت به هم می‌چسبیدن و یه زینوبات جدید ایجاد میشد


audio: Lp_sO-g3-Ek_0018.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
حالا اینجا چند تا سوال بنیادی پیش میاد اولیش اینه که بالاخره اینا جزو گروه ربات‌ها قرار می‌گیرن، یا موجودات زنده هر موجود زنده‌ای باید حداقل این چند تا ویژگی رو داشته باشه نسبت به محیط خودش واکنش نشون بده، بتونه رشد کنه تولید مثل داشته باشه، از طریق فرایندهایی مثل گوارش بتونه از محیط خودش انرژی بگیره و مواد اضافی رو دفع کنه بعضی جاها حرکت کردن هم جزو این شرط‌ها در نظر


audio: Lp_sO-g3-Ek_0020.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
حتی شرط تولید مثل هم بعضی وقتا نقض میشه، چون مثلا موجودات دورگه‌ای مثل قاطر این توانایی رو ندارن یا مثلا ویروس‌ها رو بعضیا زنده می‌دونن، بعضیا نه پس تعریف زندگی، یه وقتایی زیاد واضح نیست زینوبات هم از سلول‌های زنده ساخته شده، توانایی تولید مثل داره، حرکت هم می‌کنه، ولی مثلا تغذیه یا تنفس نداره برای همین در مورد زنده بودن یا نبودنش اختلاف‌نظر هست


audio: Lp_sO-g3-Ek_0021.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
شاید بهترین حالت این باشه که بگیم یه چیزی بین موجود زنده و ماشینه رباتی که به‌جای پلاستیک و فلز، از سلول‌ها ساخته شده یه ترکیب کاملا جدید، از هوش مصنوعی و زیست‌شناسی که دیگه نیازی نداره میلیون‌ها سال تکامل رو طی بکنه چون هوش مصنوعی با قدرت فوق‌العاده‌ای که داره مسیر پیشرفت رو براش به‌شدت کوتاه می‌کنه هر نسل جدید زینوبات‌ها می‌تونه طول‌عمر بیشتری داشته باشه


audio: Lp_sO-g3-Ek_0022.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
بهتر و سریع‌تر حرکت کنه، بچه‌های بیشتر و دقیق‌تری بسازه و اینکه وظایف جزیی‌تر و تخصصی‌تری رو به عهده بگیره


audio: Lp_sO-g3-Ek_0023.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
موضوع بعدی اینه که هرچقدر ما بیشتر در مورد زینوبات‌ها یاد بگیریم، شناخت ما از ایجاد زندگی روی زمین هم بیشتر میشه احتمالا بهتر می‌تونیم درک کنیم که موجودات تک‌سلولی چطور تونستن کنار هم جمع بشن و چندسلولی‌ها رو بسازن چی شد که بعضی از این سلول‌ها تغییر کردن و اندام‌هایی مثل قلب و ریه و سیستم عصبی ایجاد شد


audio: Lp_sO-g3-Ek_0024.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
الان زینوبات از نظر ژنتیکی صددرصد یه قورباغه‌ست، دی‌ان‌ای قورباغه رو داره، ولی خب رفتارش هیچ شباهتی به اون نداره


audio: Lp_sO-g3-Ek_0025.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
اینکه چرا از سلول‌های این موجود استفاده کردن، دلیلش رو نمی‌دونم، اما زینوباتی که مثلا از سلول‌های بنیادی انسان ساخته بشه، آیا در نهایت رفتار متفاوتی داره هنوز نمی‌دونیم ولی یکی از برنامه‌های آینده‌ی این تیم استفاده از سلول‌های انسانه


audio: Lp_sO-g3-Ek_0027.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
این پروژه بتونه به جایی برسه که با استفاده از سلول‌ها یه موجود زنده‌ی کاملا جدید طراحی کنه بهرحال الان فقط با دو نوع سلول تونسته چیزی بسازه که حرکت می‌کنه و تکثیر میشه


audio: Lp_sO-g3-Ek_0028.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
حالا بیایید در مورد کاربردهای جالب زینوبات‌ها صحبت کنیم اولیش حمل دارو داخل بدنه بعضی‌هاشون حفره‌ای دارن که می‌تونیم داخلش دارو قرار بدیم تا ببرن به یه نقطه‌ی مشخصی از بدن اینجوری درمان بیماری‌هایی مثل سرطان، مشکلات ژنتیکی یا حتی پیری، خیلی دقیق‌تر و بهتر انجام میشه مثلا در مورد سرطان، دیگه نیاز نیست داروها تو کل بدن پخش بشن و اثرات جانبی داشته باشن


audio: Lp_sO-g3-Ek_0030.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
یه کاربرد دیگه‌شون می‌تونه دسترسی به نقاطی از بدن باشه که برای ما ممکن نیست مثلا وارد رگ‌ها بشن و گرفتگی‌ها رو برطرف کنن


audio: Lp_sO-g3-Ek_0031.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
زینوبات‌ها دو تا ویژگی دارن که باعث میشه برای اینجور کارها خیلی مناسب باشن اول اینکه عمر کوتاهی دارن، یعنی مدت طولانی داخل بدن باقی نمی‌مونن دوم اینکه وقتی از بین میرن چیزی باقی نمی‌مونه جز چند تا سلول مرده پس چه داخل بدن ما باشن، چه توی طبیعت، هیچ آلودگی‌ای از خودشون به جا نمیذارن بر خلاف ربات‌های معمولی و نانوربات‌ها که از پلاستیک و فلز و مواد دیگه ساخته شدن


audio: Lp_sO-g3-Ek_0032.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
کاربرد بعدیشون حذف آلودگی‌های محیط زیسته تجزیه‌ی موادی مثل پلاستیک‌ها و پلیمرها صدها سال طول می‌کشه اما توی کوتاه‌مدت، خیلی قبل از اینکه کاملا تجزیه بشن تبدیل میشن به میکروپلاستیک‌ها، ذرات خیلی ریز پلاستیک که اندازه‌شون از پنج میلی‌متر کوچیکتره


audio: Lp_sO-g3-Ek_0033.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
همین کیسه‌های پلاستیکی که مخصوصا ما ایرانی‌ها خیلی زیاد استفاده می‌کنیم، به سرعت میرن قاطی زباله‌ها و توی طبیعت تبدیل میشن به میکروپلاستیک‌ها، یکی از مهمترین عوامل آلودگی آب اقیانوس‌ها اندازه‌ی کوچیک و تعداد خیلی زیادشون باعث شده جمع‌آوریشون فعلا غیرممکن باشه برای همین تبدیل شدن به یه تهدید کاملا جدی برای زندگی موجودات دریایی


audio: Lp_sO-g3-Ek_0034.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
خود ما هم از میکروپلاستیک‌ها در امان نیستیم همین پارسال بود که دانشمندا برای اولین بار توی خون انسان هم پیداش کردن هشتاد درصد افرادی که آزمایش داده بودن، خونشون حاوی میکروپلاستیک‌های خیلی ریز بود، که تو کل بدن پخش میشن و علاوه بر رسوب توی اندام‌ها، بیماری‌هایی ایجاد می‌کنن که مهم‌ترینش سرطان خونه اگه بتونیم زینوبات‌هایی بسازیم که با تعداد بالا تکثیر بشن و


audio: Lp_sO-g3-Ek_0035.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
با ورود به محیط‌هایی مثل اقیانوس‌ها، یه جوری این میکروپلاستیک‌ها رو جمع‌آوری کنن، یکی از بزرگ‌ترین مشکلات سیاره‌ی ما حل میشه


audio: Lp_sO-g3-Ek_0037.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
اما موضوع زینوبات‌ها، یه نگرانی‌هایی هم ایجاد کرده مهمترین سوال اینه که اگه زینوبات‌هایی با قدرت تکثیر بالا بسازیم و بعدش کنترلشون از دست ما خارج بشه، چه اتفاقی میفته آیا احتمال داره که با سرعت شدیدی تمام منابع رو مصرف کنن و یه آخرالزمان زینوباتی رقم بزنن


audio: Lp_sO-g3-Ek_0038.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
مساله اینه که حتی اگه جمعیتشون هم کاملا قابل‌کنترل باشه، وقتی به دست آدمای نادرست بیفتن، تبدیل میشن به یه سلاح بیولوژیکی قدرتمند سلاحی برای وارد کردن سم یا ویروس‌ها و مواد بیماری‌زا به بدن دشمن، بدون اینکه بشه به راحتی جلوش رو گرفت بعضیا ترسشون اینه که دانشمندا به طور ناخواسته زینوبات‌هایی تولید کنن که در نهایت باعث از بین رفتن خود ما بشه


audio: Lp_sO-g3-Ek_0039.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
مثل اتفاقی که توی داستان تخیلی فرانکشتاین افتاد هیولایی از کتاب مری شلی نویسنده‌ی انگلیسی، در مورد داستان تخیلی یه پزشک به نام ویکتور فرانکشتاین، که قطعاتی از جنازه‌های مختلف رو به هم وصل کرد و با جریان الکتریسیته زنده‌ش کرد


audio: Lp_sO-g3-Ek_0040.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
یه ترس دیگه که یه مقدار واقعی‌تره، اینه که رفتار جمعی‌شون پیچیده‌تر از چیزی باشه که انتظار داریم مثلا مورچه‌ها به صورت تکی کار چندانی ازشون برنمیاد در حالی که وقتی کنار هم قرار می‌گیرن، جامعه‌ی نسبتا پیچیده‌ای تشکیل میدن با رفتارهای عجیب


audio: Lp_sO-g3-Ek_0041.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
شاید زینوبات‌های آینده هم وقتی تعدادشون زیاد بشه یه هوش جمعی ناشناخته ایجاد کنن و ما رو به دردسر بندازن


audio: Lp_sO-g3-Ek_0042.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
بهرحال اینجا هم مثل بحث هوش مصنوعی، باید هر زمانی که اراده کنیم بتونیم دوشاخه رو از برق بکشیم هنوز این نگرانی‌ها جدی نشدن زینوبات‌های فعلی کاملا تحت کنترلن ساخت هر کدومشون نیاز به چند ساعت میکروجراحی داره از طرفی هم برای اینکه بتونن تولید مثل داشته باشن، باید تعداد زیادی سلول‌های بنیادی آزاد در اختیارشون قرار بگیره، یعنی


audio: Lp_sO-g3-Ek_0043.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
سلول‌های تکی که به هیچ ارگانیسمی وصل نیستن پس ورود زینوبات‌های فعلی به بدن ما، بهشون اجازه‌ی تکثیر نمیده نهایتا بعد از یه هفته تبدیل میشن به سلول‌های مرده‌ی بی‌خطر اما شاید این وضعیت دوام زیادی نداشته باشه، شاید در آینده بتونن از سلول‌های غیر آزاد هم برای تکثیر خودشون استفاده کنن اونجا دیگه باید احساس خطر کنیم


audio: Lp_sO-g3-Ek_0044.opus
source: youtube
source_id: Lp_sO-g3-Ek
invalidation: VALID
text:
آینده‌ی زینوبات‌ها به دو تا موضوع بستگی داره اول اینکه هوش مصنوعی تا چه حد بتونه مدل‌های پیشرفته‌ای از زینوبات‌ها رو طراحی کنه، دوم اینکه ما تا کجا بتونیم سلول‌ها رو کنار هم بچینیم و مدل‌هایی که بهمون میده رو پیاده کنیم به نظرم هوش مصنوعی با این سرعت پیشرفتی که داره، از زیست‌شناسی یه مقدار جلو میفته ممکنه فرم‌هایی از زندگی برای ما طراحی کنه که تا سال‌ها قادر به ساختنش نباشیم


audio: RxD2P91Z8oU_0001.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
داستان کشف اتم به صورت خلاصه داخل کتاب‌های درسی وجود داره، اما یکی از سوالایی که زیاد توی کامنت‌ها پرسیده شده اینه که دانشمندا چطور تونستن تشخیص بدن که داخل اتم به اون ریزی، چه ذراتی وجود داره. برای همین تصمیم گرفتم توی این ویدیو، یه سفری داشته باشیم از اولین زمان‌هایی که مفهوم اتم به وجود اومد، بعدش مرحله به مرحله، آزمایش‌هایی که باعث شدن ساختار اتم رو بهتر بشناسیم، با هم بررسی کنیم و جلو بریم.


audio: RxD2P91Z8oU_0002.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
اما بخش مهمتر این داستان اینه که یه شناخت بهتری از طرز کار علم به ما میده، یعنی اینکه مدل‌های علمی چطور در طول زمان تغییر می‌کنن و کامل‌تر میشن. قشنگی علمم همینه که هیچوقت ادعای کامل بودن نکرده، یعنی هروقت ایرادی توش پیدا شده خیلی راحت پذیرفته و برطرفش کرده. سر افرادی هم که ایراداتشو پیدا کردن هیچ بلایی نیاورده، برعکس، جایزه هم بهشون داده! پس پیشنهاد می‌کنم حتی اگه داستان کشف اتم رو از قبل می‌دونید،


audio: RxD2P91Z8oU_0004.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
از زمانی که فهمیدیم اتم دقیقا چیه، مدت زیادی نمی‌گذره، ولی خود ایده‌ی اتم، خیلی قدیمی‌تر از این حرفاست. دموکریتوس فیلسوف‌های یونانی، اولین بار حدود سه چهار قرن قبل از میلاد، این ایده رو مطرح کردن که همه چیز از ذره‌های خیلی ریزی تشکیل شده که هم غیرقابل‌دیدن هستن و هم غیرقابل‌تقسیم.


audio: RxD2P91Z8oU_0006.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
یعنی معتقد بودن که هروقت یه ماده‌ای رو بشکنیم و خرد کنیم و دوباره تکه‌هاشو خرد کنیم و این کارو همینطور ادامه بدیم، در نهایت به یه جایی می‌رسیم که دیگه نمیشه جلوتر رفت. این ایده بعدا معروف شد به مکتب اتمیسم که معتقد بود تعداد اتم‌ها بی‌نهایته، انواع بی‌نهایتی هم دارن. شکل اتم‌ها هم بر اساس اینکه از چه نوعی باشن با هم فرق داشت. مثلا اتم‌های آهن قلاب‌هایی داشت که باعث میشد اینا به همدیگه قفل بشن.


audio: RxD2P91Z8oU_0007.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
یا مثلا اتم‌های آب صاف و لغزنده بودن. مواد شیرین اتم‌های کروی بزرگ داشتن، مواد ترش اتم‌های تیز داشتن، مواد چرب اتم‌های ریز کروی داشتن. این ایده شاید الان از نظر ما مسخره باشه، ولی پایه‌های اولیه‌ی مفهوم اتم بود. البته مخالفان قدری هم داشت! فیلسوفان بزرگی مثل فیلسوفان بزرگی مثل ارسطو و افلاطون شدیدا مخالف اتم بودن.


audio: RxD2P91Z8oU_0008.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
مخصوصا ارسطو سرسختانه با اتمیسم مخالفت می‌کرد و معتقد بود که از نظر عقلی غیرممکنه که چیزی وجود داشته باشه که اندازه داشته باشه اما نشه تقسیمش کرد. توی قرن‌های بعدی هم خیلی از دانشمندان مسیحی با اتمیسم مخالف بودن. یه دلیلش این بود که دنیایی که توصیف می‌کرد، یه دنیای مادی بود که هیچ عامل متافیزیکی توش دخالت نداشت. توی ایران بعد از اسلام هم ایده‌ی اتمیسم از طریق کتابای همین فیلسوفان یونانی وارد شده بود.


audio: RxD2P91Z8oU_0010.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
جالبه بدونید که یکی از دانشمندایی که با ایده‌ی اتمیسم مخالف بود ابن‌سینا بود. دو تا از دانشمندایی هم که با این ایده موافق بودن فخرالدین رازی و زکریای رازی بودن. خلاصه، زمان همینطور گذشت و پیشرفت زیادی در مورد اتم‌ها اتفاق نیفتاد، تا اوایل قرن نوزدهم. سال 1803 یه شیمیدان انگلیسی به نام جان دالتون  سعی کرد یه تعریف علمی‌تر از اتم ارائه کنه.


audio: RxD2P91Z8oU_0011.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
توی مدل اتمی دالتون، اتم‌ها به صورت کره‌های ریز و سخت بودن که غیرقابل‌تقسیم بودن. اتم‌های یه عنصر مشخص، شبیه هم بودن، مثلا اتم‌های طلا همگی شبیه هم بودن ولی با اتم‌های آهن فرق داشتن. اما این ایده مشکلات زیادی داشت. باز یه وقفه‌ی طولانی پیش اومد تا اینکه حدود یه قرن بعد یه فیزیکدان انگلیسی به نام جوزف جان تامسون  با کشفیاتش یه مقدار دیگه دانش ما از اتم‌ها رو کامل‌تر کرد.


audio: RxD2P91Z8oU_0012.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
چیزی که خیلی به تامسون کمک کرد، لامپ پرتوهای کاتدی بود. طرز کار این لامپ اینجوریه که یه محفظه‌ی شیشه‌ای داریم که هوای داخلش تا حد امکان تخلیه شده. داخل این محفظه، دو تا قطعه‌ی فلزی داریم به نام آند و کاتد. زمانی که برق ولتاژ بالا در حد چندصد ولت یا چندهزار ولت وصل کنیم به آند و کاتد، یه سری پرتوهای نامریی از کاتد خارج میشن و میرن به سمت آند. بعدش از سوراخ کوچیکی که روی آند وجود داره می‌گذرن و


audio: RxD2P91Z8oU_0013.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
به صورت یه پرتوی باریک برخورد می‌کنن به صفحه‌ی روبرو. این صفحه آغشته به مواد فلورسنت هست برای همین هر نقطه‌ای که پرتو به این صفحه برخورد می‌کنه، شروع میکنه به درخشیدن یعنی آشکارسازی میشه. به این پرتو که از کاتد خارج میشه، میگن پرتوی کاتدی. این همون ایده‌ی اصلی تلویزیون‌های قدیمی بود که از شکل پیشرفته‌تر همین روش استفاده می‌کردن برای نمایش تصویر روی صفحه‌ی تلویزیون. حالا این وسیله چه کمکی به تامسون کرد؟


audio: RxD2P91Z8oU_0014.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
تامسون اومد دو تا صفحه دو طرف این لوله قرار داد که یکیشون بار الکتریکی مثبت داشت اون یکی بار الکتریکی منفی. با این کار، متوجه شد که پرتوی کاتدی به سمت اون صفحه‌ای که بار مثبت داره منحرف میشه. چون همیشه بارهای الکتریکی ناهمنام، جذب همدیگه میشن، پس نتیجه گرفت که این ذراتی که از کاتد خارج میشن، باید بار الکتریکی منفی داشته باشن. با اندازه‌گیری مقدار انحراف این پرتو، تونست نتیجه بگیره که


audio: RxD2P91Z8oU_0015.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
این ذره‌ها تقریبا دو هزار برابر از اتم هیدروژن سبکتر هستن. بعدش اومد جنس فلز کاتد رو چند بار تغییر داد ولی دید هیچ تغییری توی پرتو ایجاد نمیشه. از این موضوع نتیجه گرفت که این ذرات توی همه‌ی مواد مشترکن. اینجا برای اولین بار الکترون کشف شد. در واقع وقتی ولتاژ قوی بین آند و کاتد برقرار می‌کردیم، الکترون‌ها از کاتد به سمت آند سرازیر میشدن،


audio: RxD2P91Z8oU_0016.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
یعنی پرتوی کاتدی، پرتویی از الکترون‌ها بود. با این کشف مهم، که باعث شد تامسون جایزه‌ی نوبل فیزیک سال 1906 رو ببره، مشخص شد که اتم، اونجوری که دالتون و فیلسوفای یونانی فکر می‌کردن، غیرقابل تجزیه نیست. خودش از ذرات کوچیکتری به نام الکترون تشکیل شده بود. چون این ذرات داشتن از یه ماده خارج میشدن دیگه، یعنی در واقع داشتن از اتم‌های سازنده‌ی فلز کاتد خارج میشدن.


audio: RxD2P91Z8oU_0018.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
اتم از یه ابر کروی با بار مثبت تشکیل شده که داخلش ذراتی با بار منفی پراکنده شدن. دلیل در نظر گرفتن این کره با بار مثبت، این بود که اتم باید از نظر بار الکتریکی خنثی باشه. تو این مدل، جرم اتم به خاطر وجود یه تعداد خیلی زیادی الکترونه، یعنی اون کره با بار مثبت، جرمی نداره. این مدل معروفه به مدل کیک کشمشی یا مدل هندوانه‌ای.


audio: RxD2P91Z8oU_0019.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
یعنی اتم رو به صورت یک کیک کشمشی در نظر می‌گیره که الکترون‌ها هم همون کشمش‌های داخلشن، یا به صورت یه هندوانه که تخمه‌هاش همون الکترون‌ها هستن. اما مدل اتمی تامسون خیلی زود اعتبار خودشو از دست داد. سال 1909 یه فیزیکدان نیوزیلندی به نام ارنست رادرفورد  که توی دانشگاه کمبریج شاگرد تامسون بود، تصمیم گرفت یه آزمایش طراحی کنه که مدل اتمی استادشو تایید کنه. اما نتیجه کاملا برعکس شد!


audio: RxD2P91Z8oU_0020.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
رادرفورد از یه منبع ذرات آلفا استفاده کرد که این ذرات رو با سرعت زیاد به سمت یه ورقه‌ی خیلی نازک از جنس طلا شلیک می‌کرد. ذرات آلفا که از فروپاشی اتم‌های پرتوزا به وجود میان، از دو تا پروتون تشکیل شدن با دو تا نوترون. البته اون زمان هنوز پروتون و نوترون کشف نشده بود ولی ذرات آلفا رو می‌شناختیم. دور تا دور این ورقه‌ی طلا، از یه آشکارساز استفاده کرد که


audio: RxD2P91Z8oU_0021.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
وقتی که ذرات آلفا بهش برخورد می‌کردن نشون میداد. اگه مدل اتمی تامسون درست بود، تمام این ذرات آلفا باید بدون انحراف یا با یه انحراف خیلی کم از ورقه‌ی طلا عبور میکردن. چون ذرات آلفا از الکترون‌ها خیلی سنگین‌ترن، الکترون‌ها نمی‌تونن جلوی حرکت‌شونو بگیرن. اما چیزی که در عمل اتفاق افتاد خیلی عجیب بود. بیشتر ذرات آلفا از ورقه رد می‌شدن اما یه تعداد کمی با یه زاویه‌ی خیلی بزرگی منحرف میشدن.


audio: RxD2P91Z8oU_0022.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
در مورد اونایی که رد میشدن هیچ مشکلی نبود، مساله‌ی اصلی اون ذراتی بودن که بازتاب میشدن. رادرفورد اینقدر از این موضوع تعجب کرده بود که گفت این قضیه مثل اینه که یه گلوله‌ی توپ به سمت یه دستمال کاغذی شلیک کنید، اما وقتی که بهش برخورد کرد، برگرده به سمت شما! دلیل این تعجب این بود که رادرفورد داشت اتم‌ها رو بر اساس مدل اتمی تامسون در نظر می‌گرفت. بعد از انجام این آزمایش، رادرفورد به این نتیجه رسید که مدل اتمی تامسون نمی‌تونه درست باشه.


audio: RxD2P91Z8oU_0023.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
مدل جدیدی که رادرفورد پیشنهاد داد به این صورت بود که تقریبا تمام جرم اتم داخل یه نقطه‌ی خیلی خیلی کوچیک توی مرکز اتم قرار گرفته، الکترون‌ها هم با یه فاصله‌ی خیلی زیاد اطراف این هسته می‌چرخن. این که بیشتر ذرات آلفا از ورقه‌ی طلا رد میشدن، نشون میداد که بیشتر حجم اتم، فضای خالیه. رادرفورد نتیجه گرفت که تمام بار مثبت و تقریبا تمام جرم


audio: RxD2P91Z8oU_0024.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
اتم توی یه نقطه‌ی خیلی خیلی کوچیک وسط اتم متمرکز شده که می‌تونه جلوی حرکت اون ذرات آلفایی که بهش برخورد می‌کنن رو بگیره. اما هنوز مشخص نبود که این هسته دقیقا چه ساختاری داره. الکترون‌ها هم روی مسیرهای دایره‌ای، دور این هسته می‌چرخن که دلیلش هم بار مثبت هسته و بار منفی الکترون‌هاست که اینا رو به هم جذب می‌کنه. با استفاده از نسبت تعداد ذره‌هایی که رد میشدن به تعداد ذره‌هایی که


audio: RxD2P91Z8oU_0025.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
بازتاب میشدن، نسبت اندازه‌ی هسته به خود اتم به دست اومد. اگه هسته رو به اندازه‌ی یه توپ تنیس در نظر بگیریم، خود اتم تقریبا 5 کیلومتر قطرشه! پس تمام این عکس‌ها و فیلمایی که از اتم‌ها می‌بینیم اندازه‌هاشون خیلی غیرواقعیه، اما اگه بخوایم سایز هسته رو نسبت به سایز خود اتم، دقیقا همونجوری که تو واقعیت هست نشون بدیم، هسته رو اصلا نمیشه دید از بس که کوچیکه!


audio: RxD2P91Z8oU_0026.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
چند سال بعد، یعنی سال 1917 رادرفورد نشون داد که هسته‌ی اتم هیدروژن، داخل هسته‌ی بقیه‌ی اتم‌ها هم وجود داره. هسته‌ی هیدروژن فقط از یدونه پروتون تشکیل شده. رادرفورد اینجا هم از ذرات آلفا کمک گرفت. با شلیک ذرات آلفا به اتم‌های مختلف، مخصوصا نیتروژن، متوجه شد که این عناصر به عناصر دیگه‌ای تبدیل میشن و این وسط، هسته‌ی هیدروژن هم آزاد میشه.


audio: RxD2P91Z8oU_0027.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
پس نتیجه گرفت که این هسته که الان می‌دونیم همون پروتونه، یکی از اجزای اصلی هسته‌ی اتم‌هاست، اسمشم گذاشت پروتون. پس تا اینجا یه هسته داریم که از ذراتی به نام پروتون تشکیل شده که بار مثبت دارن، دورش هم ذراتی به نام الکترون می‌چرخن که بار منفی دارن. مدل رادرفورد جواب خیلی از سوالاتو داد و شناخت ما از اتم‌ها رو بازم کامل‌تر کرد، اما هنوزم یه سری ایرادات داشت.


audio: RxD2P91Z8oU_0028.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
اگه الکترون‌ها توی نقاط ثابتی اطراف هسته قرار گرفته بودن، که خیلی زود به خاطر جاذبه بین بارهای مثبت و منفی باید سقوط می‌کردن روی هسته. اگر هم روی مدارهایی دور هسته می‌چرخیدن، باید طبق قوانین الکترومغناطیس تا زمانی که حرکت می‌کنن، از خودشون امواج الکترومغناطیس منتشر کنن، درنتیجه بازهم انرژیشون از بین میره و سقوط می‌کنن. پس به هر حال اتم ناپایدار میشه،


audio: RxD2P91Z8oU_0029.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
در صورتی که تو واقعیت اینطور نیست، اتم‌ها پایدارن. اینجا بود که یکی از فیزیکدانان بزرگ به نام نیلز بور که تو زمینه‌ی مکانیک کوانتوم کارهای زیادی انجام داده بود، کوانتوم رو وارد بحث اتم‌ها کرد. سال 1913 نیلز بور که متوجه شده بود فیزیک کلاسیک نمی‌تونه توضیح دقیقی برای اتم‌ها بده، از مکانیک کوانتوم برای توضیح آرایش الکترون‌ها توی اتم استفاده کرد.


audio: RxD2P91Z8oU_0030.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
توی مدل اتمی بور، الکترون‌ها فقط می‌تونستن روی مدارهای مشخصی بچرخن، یعنی فقط مقادیر مشخصی انرژی می‌تونستن داشته باشن، نه هر مقداری. هرچقدر به هسته نزدیک‌تر بودن انرژیشون کمتر بود اما هرچقدر از هسته دورتر میشدن انرژیشون بیشتر بود. برای همین هروقت الکترون می‌خواست از یه مدار به مدار بالاتر بره، باید یه مقدار مشخصی انرژی بهش داده میشد.


audio: RxD2P91Z8oU_0031.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
یا برعکس، هروقت الکترون می‌خواست از یه مدار به مدار پایین‌تر بره، یه مقدار مشخصی انرژی آزاد می‌کرد. این مدل، تا حدودی تونست مشکلات مدل رادرفورد رو برطرف کنه، اما هنوزم ایراداتی داشت. به خاطر پیچیدگی‌های بحث کوانتوم، وارد جزییاتش نمیشم چون هم ویدیو خیلی طولانی میشه هم ممکنه خیلی خسته‌کننده بشه.


audio: RxD2P91Z8oU_0033.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
این مدل اتمی بور که معروفه به مدل منظومه‌ی شمسی، برای اتمای ساده مثل هیدروژن خوب جواب میداد اما برای اتم‌های سنگین‌تر جوابگو نبود. یه ایراد دیگه‌ای که داشت این بود که با اصل عدم قطعیت هایزنبرگ که یکی از اصول مهم مکانیک کوانتومه تناقض داشت. هرچند هنوزم برای نمایش اتم‌ها از مدل اتمی بور استفاده میشه، یعنی هسته توی مرکز اتم و


audio: RxD2P91Z8oU_0034.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
الکترون‌هایی که مثل سیارات منظومه‌ی شمسی دور هسته می‌چرخن. به خاطر ایرادات مدل بور، دانشمندان دیگه‌ای روی مدل کوانتومی اتم کار کردن تا این مشکلات رو برطرف کنن. کسی که بیشتر از بقیه موفق بود، اروین شرودینگر دانشمند اتریشی بود. سال 1926 شرودینگر پیشنهاد کرد که الکترون‌ها به‌جای اینکه روی مدارهای ثابتی اطراف هسته بچرخن، رفتار موجی دارن. قبلا زیاد از این صحبت کردم که آزمایش یانگ نشون داد که نور


audio: RxD2P91Z8oU_0035.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
هم خاصیت ذره‌ای داره هم خاصیت موجی، و اینکه الکترون‌ها هم همین دوگانگی رو دارن. شرودینگر با یه سری محاسبات ریاضی نشون داد که الکترون‌ها توی مناطق مشخصی اطراف هسته، احتمال حضور بیشتری دارن. یعنی ما نمی‌تونیم بگیم هر الکترون دقیقا کجاست بلکه می‌تونیم از احتمال حضور الکترون توی هر نقطه صحبت کنیم. به این مناطقی که الکترون‌ها احتمال داره پیدا بشن، میگن اوربیتال.


audio: RxD2P91Z8oU_0036.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: INVALID_CHARS
text:
چهار نوع اوربیتال داریم به نام s و p و d و f که هرکدومشون یه شکلی‌ان. مثلا اوربیتال s کرویه، یا اوربیتال p به شکل دمبله.


audio: RxD2P91Z8oU_0037.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
تا اینجا پروتون و الکترون کشف شده بودن اما آزمایش‌های بیشتر نشون می‌داد که یه ذره‌ی دیگه هم باید وجود داشته باشه. بین سال‌های 1920 تا 30 دانشمندان مختلف با آزمایشاتی که انجام دادن متوجه شدن که وقتی که اتم‌های سبک رو با ذرات آلفا بمباران می‌کنیم یه پرتوی پرقدرتی تولید میشه که تحت تاثیر میدان‌های الکتریکی و مغناطیسی قرار نمی‌گیره، پس از نظر بار الکتریکی باید خنثی باشه.


audio: RxD2P91Z8oU_0038.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
اولش دانشمندا فکر می‌کردن که این پرتو باید از جنس پرتوهای گاما باشه، یعنی یه جور امواج الکترومغناطیسیه، مثل نور. اما سال 1932 یه فیزیکدان انگلیسی به نام جیمز چدویک  که شاگرد ارنست رادرفورد بود، متوجه شد که سرعت این پرتوها از سرعت نور خیلی کمتره پس نمی‌تونه از جنس امواج الکترومغناطیس باشه، خاصیت ذره‌ایش باید خیلی بیشتر باشه.


audio: RxD2P91Z8oU_0039.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
بعد از کلی آزمایش و تحقیق مشخص شد که این ذراتی که این پرتوها رو تشکیل میدن جرمشون تقریبا به اندازه‌ی جرم پروتونه، بار الکتریکی هم ندارن. اسم این ذرات رو گذاشتن نوترون، یعنی مشخص شد هسته‌ی اتم علاوه بر پروتون، نوترون هم داره.اما داستان همینجا تموم نشد. تا اینجا فکر می‌کردیم پروتون و نوترون هم مثل الکترون یه ذره‌ی بنیادیه، یعنی خودش از ذرات کوچیکتری تشکیل نشده.


audio: RxD2P91Z8oU_0040.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
اما اشتباه می‌کردیم.کارهای دانشمندای بعدی نشون داد که پروتون و نوترون هم خودشون از ذره‌های کوچیکتری به نام کوارک تشکیل شدن. الان نظر بیشتر دانشمندا اینه که کوارک‌ها ذرات بنیادی ان اما یه نظر دیگه‌ای هم وجود داره که کوارک از ذرات کوچیکتری تشکیل شده ولی ما هنوز کشفش نکردیم.


audio: RxD2P91Z8oU_0041.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
داستان اتم همچنان ادامه داره، هرچی جلوتر می‌ریم پیچیده‌تر میشه، آزمایش‌ها سخت‌تر و طولانی‌تر میشن. دیگه مثل زمانی که می‌خواستیم الکترون رو کشف کنیم، با یدونه لامپ کاتدی کارمون راه نمیفته! الان به یه آزمایشگاه به عظمت سرن نیاز داریم تا بتونیم بیشتر تو دل اتم‌ها فرو بریم و چیزای جدیدتری کشف کنیم. نکته‌ی جالبش اینه که هرچی شناختمون از این بلوک‌های سازنده‌ی جهان یعنی اتم‌ها


audio: RxD2P91Z8oU_0042.opus
source: youtube
source_id: RxD2P91Z8oU
invalidation: VALID
text:
بیشتر میشه، اطلاعات بیشتری هم به دست میاریم از بیگ‌بنگ و زمان تولد جهان. بهتر می‌تونیم درک کنیم که اون موقع چه اتفاقاتی افتاده که دنیای الان ما این شکلی شده. اگه این ویدیو رو دوست داشتی لطفا یه لایک مهمونم کن، تا ویدیوی بعدی یادت باشه که بدون هیچ ترسی سوال بپرس!


audio: 5xSVKkpOVKI_0001.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
بعد از کشفیات ادوین هابل فهمیدیم که میلیاردها کهکشان توی جهان وجود داره که ما داریم توی یکیشون زندگی می‌کنیم. از طرفی هم متوجه شدیم که این جهان داره با یه سرعت خیلی زیادی منبسط میشه. ولی وقتی دقت بیشتری روی سرعت چرخش کهکشانا و خوشه‌های کهکشانی و منبسط شدن جهان کردیم فهمیدیم همه چیز به اون سادگی که ما فکر می‌کردیم نبوده. فقط 5 درصد از کل جهان از این ماده‌ی معمولی که ما میشناسیم ساخته شده،


audio: 5xSVKkpOVKI_0002.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
95 درصدش از دو تا چیز عجیب تشکیل شده یعنی ماده‌ی تاریک و انرژی تاریک! توی این ویدیو درباره‌ی این صحبت می‌کنم که اصلا چی شد که به این فکر افتادیم که باید دو تا چیز به نام ماده‌ی تاریک و انرژی تاریک وجود داشته باشه، جنسشون از چی میتونه باشه، چند درصد از جهان ماده‌ی تاریکه چند درصدش انرژی تاریکه، اصلا چرا به اینا میگن تاریک! پس اگه به این موضوع علاقه داری ادامه‌ی ویدیو رو ببین. در ضمن اگه به اینجور محتواها علاقه داری


audio: 5xSVKkpOVKI_0004.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
اول با ماده‌ی تاریک شروع می‌کنم. خب میدونیم که کهکشانا از میلیاردها ستاره تشکیل شدن که دور مرکز کهکشان دارن میچرخن. وقتی کهکشان راه شیری خودمونو بیشتر و دقیقتر بررسی کردیم متوجه شدیم که سرعت چرخش اون ستاره‌هایی که روی لبه‌های بیرونی کهکشان هستن خیلی بیشتر از اون چیزیه که گرانشی که از مرکز کهکشان بهشون وارد میشه بتونه اینارو نگه داره.


audio: 5xSVKkpOVKI_0005.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
یعنی این ستاره‌ها باید پرت شن بیرون از کهکشان، چون سرعت خیلی بالایی دارن، دقیقا مثل وقتی که سوار چرخ‌وفلک میشی یعنی وقتی که می‌چرخه اگر دستتو به جایی نگیری یا اینکه نشینی روی صندلی به خاطر اون نیروی گریز از مرکز پرت میشی پایین! اما در مورد ستاره‌های کهکشان راه‌شیری این اتفاق نمیفته. انگار یه چیز نامریی وجود داره که جاذبه‌ی خیلی زیادی داره و با این جاذبه‌ی زیادش جلوی فروپاشی کهکشان رو میگیره.


audio: 5xSVKkpOVKI_0006.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
غیر از این، یه مشکل دیگه‌ای هم در مورد بقیه‌ی کهکشانا بود که حل نشده بود. دانشمندا مقدار جرم کهکشانا رو به دو روش محاسبه میکردن. یکی استفاده از نور اون کهکشانا بود، یکیم استفاده از تاثیرات گرانشی اون کهکشانا بود. قاعدتا نتیجه‌ای که از این دو تا روش بدست میومد باید یکسان میبود یعنی توی هر دو تا روش باید یه جرم مشابهی برای یه کهکشان به دست میومد اما اینجوری نبود!


audio: 5xSVKkpOVKI_0007.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
مقدار جرمی که از نور کهکشان به دست میومد خیلی کمتر از اون جرمی بود که از تاثیرات گرانشی کهکشان به دست میومد. یه اختلاف جرمی این وسط وجود داشت. پس اینجا هم دوباره باز دانشمندا به این نتیجه رسیدن که احتمالا باید یه جرم گم‌شده‌ای داخل این کهکشانا وجود داشته باشه که هیچ نوری از خودش منتشر نمیکنه. یه چیز کاملا نامریی.اما این چیز نامریی دقیقا چیه؟! ما هیچی ازش نمیبینیم.


audio: 5xSVKkpOVKI_0008.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
پس این جسم نامریی هیچ تعاملی با امواج الکترومغناطیس نداره، یعنی هیچ نوری از خودش منتشر نمیکنه، با هیچکدوم از ابزارایی که داریم نمی‌تونیم درکش کنیم.


audio: 5xSVKkpOVKI_0010.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
ماده‌ی تاریک هیچ اثری روی ماده‌ی معمولی که من و شما و ستاره‌ها و کهکشانا ازش ساخته شدن نداره، فقط و فقط از طریق گرانش یا جاذبه میتونه روی ماده‌ی معمولی اثر بذاره. این فرضیه رو اولین بار سال 1932 یه فیزیکدان هلندی به نام یان اورت برای توضیح سرعت چرخش ستاره‌ها، داخل کهکشان راه شیری ارایه کرد.


audio: 5xSVKkpOVKI_0017.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
4.9 درصد ماده‌ی معمولی، 26.8 درصد ماده‌ی تاریک، 68.3 درصد انرژی تاریک. تمام این کهکشانا و ستاره‌ها و سیاره‌هایی که ما میبینیم فقط حدود 5 درصد از کل جهانه. 95 درصد از جهان از ماده‌ی تاریک و انرژی تاریک ساخته شده که هنوز هیچکدومشونو دقیق نمیشناسیم! ولی اگه فقط ماده رو درنظر بگیریم، یعنی انرژی رو بزاریم کنار،


audio: 5xSVKkpOVKI_0018.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
85 درصد از کل ماده‌ی جهان ماده‌ی تاریکه، 15 درصدش ماده‌ی معمولیه. یه مساله‌ی عجیبم اینه که اینجوری نیس که هرجایی که ماده‌ی تاریک وجود داشته باشه ماده‌ی معمولی نیست یا برعکس. یعنی ماده‌ی تاریک همین الان ممکنه جلوی چشم ما باشه فقط نمی‌تونیم ببینیمش. ماده‌ی تاریکم مثل ماده‌ی معمولی، بعضی جاها متراکم‌تره که دلیلشم اینه که جاذبه روش اثر داره.


audio: 5xSVKkpOVKI_0019.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
مدلی که برای ماده‌ی تاریک توی کهکشانا درنظر میگیرن به این صورته که مثلا یه کهکشان مثل کهکشان راه شیری، با یه کره‌ی بزرگ از ماده‌ی تاریک احاطه شده. همین ماده‌ی تاریک با گرانش عظیمش جلوی فروپاشی کهکشانا رو میگیره. منظور از فروپاشی هم که همونطور که گفتم اینه که اون ستاره‌هایی که روی لبه‌های بیرونی کهکشان دارن میچرخن به خاطر اون سرعت بالاشون


audio: 5xSVKkpOVKI_0020.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
جاذبه‌ی کهکشان دیگه نمیتونه نگهشون داره و پرت میشن بیرون و پراکنده میشن. ماده‌ی تاریک تا الان بهترین فرضیه‌ای بوده که برای توضیح رفتار کهکشانا و خوشه‌های کهکشانی ارائه شده. ولی این ماده‌ی عجیب از چی ساخته شده؟! خب باید بگم که هنوز نمیدونیم! یعنی ماهیت ماده‌ی تاریک هنوز یه معماس. برای همین اصلا خودشم هنوز اثبات نشده فقط در حد فرضیه‌ست. اما چندتا حدس و گمان وجود داره برای اینکه جنسش از چیه.


audio: 5xSVKkpOVKI_0023.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
الان یکی از اصلی‌ترین چیزایی که فیزیکدانا دارن برای فهمیدنش تلاش می‌کنن همینه که ماده‌ی تاریک از چی ساخته شده. چون هیچ راهی برای آشکارسازیش نداریم، فهمیدن این قضیه خیلی خیلی سخته. اما دانشمندا تقریبا همگی نظرشون اینه که باید از یه جور ذراتی شبیه ذرات زیراتمی ساخته شده باشه. ذرات زیراتمی به پروتونا و نوترونا و چیزای دیگه میگن که اتم‌ها ازاینا ساخته میشن.


audio: 5xSVKkpOVKI_0024.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
به نظر دانشمندا ماده‌ی تاریکم از یه نوع از این ذرات ساخته شده که خاصیتای متفاوتی دارن اما هنوز نمی‌دونیم چین. فهمیدن جنس ماده‌ی تاریک اینقد سخت و طولانی بوده که بعضی از دانشمندا کلا عطاشو به لقاش بخشیدن و نظریات دیگه‌ای دادن. یعنی به این نتیجه رسیدن که اصلا شاید ماده‌ی تاریکی وجود نداره، شاید فرضیات ما از اول اشتباه بوده.


audio: 5xSVKkpOVKI_0025.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
این دانشمندا میگن نظریه‌ی گرانش اشتباهه، نیروی گرانشی که توی فضاهای کهکشانی وجود داره خیلی قوی‌تر از اون چیزیه که روابط نیوتون پیش‌بینی میکنن. همین گرانش قویه که داره جلوی پراکنده‌شن ستاره‌ها از کهکشانا رو میگیره. اما برای اون مساله‌ی اختلاف جرمی که برای کهکشانا گفتم، ایده‌ی قانع‌کننده‌ای ندارن.برای همین این نظریه‌ی گرانش اصلاح شده هم کامل نیست.


audio: 5xSVKkpOVKI_0026.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
خب پس ماده‌ی تاریکو فهمیدیم چیه، حالا بریم سراغ چیزی که حتی از ماده‌ی تاریکم عجیب‌تره، یعنی انرژی تاریک. نظریه‌ی بیگ‌بنگو که دیگه احتمالا هم شنیدن. بیگ‌بنگ یا مهبانگ یا انفجار بزرگ الان معتبرترین نظریه‌ای هست که برای پیدایش جهان وجود داره. خلاصش اینه که جهان ما حدود 13.8 میلیارد سال پیش از یه نقطه‌ی بی‌نهایت کوچیک و متراکم، حتی کوچیکتر از اتم به وجود اومده.


audio: 5xSVKkpOVKI_0027.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
این نقطه با یه انفجار وحشتناک بزرگ میشه و کم‌کم ذرات زیراتمی به وجود میان، بعد اینا با هم ترکیب میشن اتمای هیدروژن و هلیوم به وجود میان، هیدروژن و هلیوم که به صورت گازهای پراکنده بودن بر اثر جاذبه دور هم جمع میشن و ستاره‌های اولیه به وجود میاد. کهکشانا هم که از جمع شدن تعداد خیلی زیادی از این ستاره‌ها دور همدیگه تشکیل میشن.


audio: 5xSVKkpOVKI_0028.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
حالا، دقت کردید وقتی کنار خیابون وایسادید، ماشینی که به شما نزدیک میشه، صدای بوقش زیرتره ولی وقتی که داره از شما دور میشه صدای بوقش بم‌تر میشه؟


audio: 5xSVKkpOVKI_0030.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
تو فیزیک به این اتفاق میگن اثر دوپلر . دلیلش اینه که وقتی ماشین به ما نزدیکتر میشه امواج صوتیش فرکانسشون بیشتر میشه در نتیجه صدا زیرتر میشه ولی وقتی ماشین از ما دور میشه فرکانس امواج صوتی کوتاه‌تر میشه کمتر میشه و درنتیجه صدا بم‌تر میشه. مشابه همین اتفاق برای نورم میفته.


audio: 5xSVKkpOVKI_0033.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
ستاره‌شناسا از روی همین اتفاق متوجه شدن که کهکشانا دارن از ما دور میشن. اونم با سرعت زیاد.پس به صورت خلاصه، فهمیدیم که جهان ما در حال منبسط شدنه، مث یه بادکنک در حال باد شدن. چیزی که ما انتظارشو داشتیم این بود که این منبسط شدن جهان باید سرعتش به مرور زمان کمتر و کمتر بشه، چون جاذبه‌ای که بین مواد سازنده‌ی جهان هست باید جلوی منبسط شدنشو بگیره.


audio: 5xSVKkpOVKI_0034.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
تا جایی که یه زمانی برسه که کلا منبسط شدنش متوقف بشه بعد دوباره شروع کنه به جمع شدن. اما با اندازه‌گیری‌های دقیقی که انجام شد فهمیدیم انتظارمون خیلی بیجا بوده! سرعت منبسط شدن جهان، کم که نمیشه هیچی، تازه داره خیلیم بیشتر میشه. یعنی با یه شتاب مشخصی، سرعت منبسط شدن جهان دائما داره زیاد میشه. دانشمندا هیچ دلیلی برای این اتفاق عجیب پیدا نکردن جز اینکه یه


audio: 5xSVKkpOVKI_0037.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
فرضیه‌های دیگه‌ای هم برای این قضیه هست اما انرژی تاریک تا الان معتبرترین فرضیه‌س. در واقع انرژی تاریک داره با جاذبه‌ی بین کهکشانا و بقیه‌ی چیزای جهان مقابله میکنه و نمیذاره جهان منقبض بشه. دانشمندا از روی شواهدی که به دست اوردن تخمین زدن که 68 درصد جهان از انرژی تاریک تشکیل شده. این انرژی غلظت خیلی کمی داره اما به صورت یکنواخت تو کل جهان پراکنده است.


audio: 5xSVKkpOVKI_0039.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
پس به صورت خلاصه اگه بخوام بگم، ماده‌ی تاریک و انرژی تاریک، هردوشون برای توضیح چیزایی که هیچ دلیلی براشون نداشتیم معرفی شدن. ماده‌ی تاریک برای توضیح اختلاف جرم کهکشانا و سرعت چرخش ستاره‌ها توی کهکشانا معرفی شد، انرژی تاریکم برای توضیح بیشتر شدن سرعت انبساط جهان. اما با وجود تمام تلاشایی که تا امروز انجام شده هردوشون هنوز معماهای بزرگی هستن که هیچکس جوابشونو نمیدونه.


audio: 5xSVKkpOVKI_0040.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
هنوز نمی‌تونیم بگیم ماده‌ی تاریک یا انرژی تاریک صددرصد وجود دارن چون هنوز اثبات نشدن. ولی چیزی که برای خود من باورش خیلی سخته همینه که 95 درصد جهان از چیزایی ساخته شده که هیچی ازش نمیدونیم! از کجا معلوم، شاید این ماده‌ی تاریکی که چندبرابر ماده‌ی معمولیه خودش ستاره‌ها و کهکشانای مخصوص خودشو داره. شاید یه دنیای دیگه تو دل همین دنیایی که ما میبینیم وجود داشته باشه که جنس ماده‌ش با دنیای ما فرق می‌کنه.


audio: 5xSVKkpOVKI_0043.opus
source: youtube
source_id: 5xSVKkpOVKI
invalidation: VALID
text:
جهان نه تنها عجیب‌تر از چیزی است که فکر می‌کنیم، بلکه حتی عجیب‌تر از چیزی است که بتوانیم فکرش را بکنیم. اگه این ویدیو رو دوس داشتی لایک فراموش نشه، از تک‌تکتون بابت نظرات خوبتون ممنونم، نظر شما خیلی برام مهمه، مث همیشه بدون ترس سوال بپرس و دنبال جواب باش.


audio: Hyx2wPBTU28_0001.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
موضوعی که امروز می‌خوام درباره‌ش صحبت کنم، هم یه مقداری متفاوته هم درکش ممکنه یه کم سخت باشه. یه مفهومیه به نام مغز بولتزمن، که ایده‌ی اصلیش اینه که تغییرات یا نوسانات تصادفی که تو اتم‌های سازنده‌ی این دنیا اتفاق میفته، در نهایت می‌تونه باعث ایجاد مغزهای هوشمندی بشه که از وجود خودشون آگاهن.


audio: Hyx2wPBTU28_0002.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
مغزهایی شبیه مغز ما انسان‌ها که خاطرات خودشونو دارن، درک مشخصی از دنیا دارن، ولی می‌تونن خیلی هم از مال ما باهوش‌تر باشن. حتی از اینم جلوتر میره و این ایده رو مطرح می‌کنه که خود ما هم ممکنه یکی از همین مغزها باشیم که تمام چیزایی که تجربه می‌کنیم غیرواقعی باشن، فقط داخل ذهن خودمون باشن. با اینکه خیلی عجیب و دور از ذهن به نظر می‌رسه، اما اگه درست درکش کنیم،


audio: Hyx2wPBTU28_0004.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
پایه‌ی اصلی این ایده، مفهوم آنتروپیه که به طور ساده یعنی بی‌نظمی. یه شاخه‌ای از علم وجود داره به نام ترمودینامیک که کارش بررسی چیزایی مثل گرما و فشار و انرژی و کار و اینجور چیزا روی یه مجموعه‌ای از ذراتی مثل اتم‌ها و مولکول‌هاست. مثلا رفتار اون گازی که داخل پیستون‌های موتور بخار وجود داره رو با استفاده از فرمول‌های همین علم ترمودینامیک توصیف می‌کنیم.


audio: Hyx2wPBTU28_0005.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
چند تا قانون مهم داره که اینجا با دومیش کار داریم. قانون دوم ترمودینامیک میگه که توی یه سیستم بسته، مقدار بی‌نظمی دائما افزایش پیدا می‌کنه.اسم این بی‌نظمی هم گذاشته آنتروپی. هرچی یه سیستم نامنظم‌تر باشه، مقدار آنتروپیش بالاتره. مثلا یه ظرف شیشه‌ای دربسته رو درنظر بگیرید. فرض کنید صد تا دونه اتم گاز وارد این ظرف می‌کنیم.


audio: Hyx2wPBTU28_0006.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
این اتم‌ها اولش نزدیک به همن ولی با گذشت زمان، از هم دور میشن و تمام فضای ظرف رو پر می‌کنن. یعنی از یه وضعیت منظم‌تر، می‌رسن به یه حالتی با نظم کمتر. آنتروپی این سیستم افزایش پیدا می‌کنه، تا جایی که به وضعیت تعادل می‌رسه. تو حالت تعادل، آنتروپی بیشترین مقدار ممکن رو داره، یعنی بی‌نظم‌ترین حالت ممکن.


audio: Hyx2wPBTU28_0007.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
ویژگی مهم آنتروپی اینه که همیشه با گذشت زمان بیشتر میشه نه کمتر. یه ظرفی که از دست شما میفته میشکنه، هیچوقت خودبه‌خود به حالت اولش برنمی‌گرده، چون برای اینکه این اتفاق بیفته باید از یه حالتی با بی‌نظمی بیشتر برسه به یه حالتی با بی‌نظمی کمتر، یعنی آنتروپیش کم بشه، که این برخلاف قانون دوم ترمودینامیکه.


audio: Hyx2wPBTU28_0008.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
یه فیزیکدان اتریشی به نام لودویگ بولتزمن که نظریات زیادی در مورد ترمودینامیک و آنتروپی و این چیزا داره، اواخر قرن نوزدهم، این سوال رو مطرح کرد که خب اگه آنتروپی یه سیستم بسته با گذشت زمان بیشتر میشه، پس چرا الان یه همچین نظمی تو دنیای ما برقراره؟ یعنی منظورش این بود که جهان هستی هم می‌تونیم به صورت یه سیستم بسته


audio: Hyx2wPBTU28_0009.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
در نظر بگیریم که طبق قانون دوم ترمودینامیک باید بی‌نظمیش دائما بیشتر بشه. یعنی الان نباید کهکشان‌ها وجود می‌داشتن، چون وقتی اتم‌ها کنار هم جمع میشن و یه کهکشان رو می‌سازن، یعنی از بی‌نظمی به نظم رسیدن. جوابی که بولتزمن به این سوال داد این بود که یه سری نوسان یا تغییرات تصادفی تو ذرات سازنده‌ی یه سیستم اتفاق میفته که باعث میشه توی یه بخشی


audio: Hyx2wPBTU28_0010.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
از این سیستم به صورت موقت یه نظمی به وجود بیاد و دوباره از بین بره. این نوسانات تصادفی، دلیلش اینه که اتم‌هایی که دماشون بالاتر از صفر مطلقه، لرزش‌هایی دارن که به خاطر اون گرما یا انرژیشونه. هرچقدر گرم‌تر باشن این نوسانات شدیدتره، اما وقتی که به دمای صفر مطلق می‌رسن، یعنی 273 درجه زیر صفر، دیگه هیچ لرزشی ندارن.


audio: Hyx2wPBTU28_0011.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
نظر بولتزمن این بود که همین نوسانات تصادفی، تو اندازه‌های مختلف، باعث میشن که گهگاهی یه بخشی از سیستم به یه نظم اتفاقی برسه. احتمال این نظم‌های تصادفی خیلی کوچیکه اما صفر نیست. حالا برای اینکه موضوع رو بهتر درک کنیم، باز برمی‌گردم به همون مثال ظرف شیشه‌ای و صد تا اتم گاز که داخلشن.


audio: Hyx2wPBTU28_0012.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
خب فرض کنید اتم‌ها به حالت تعادل رسیدن، به صورت یکنواخت تو کل ظرف پخش شدن. یکی از این اتم‌ها رو در نظر بگیرید. این اتم به احتمال یک‌دوم تو نیمه‌ی سمت چپ قرار می‌گیره، به احتمال یک‌دوم هم تو نیمه‌ی سمت راست. یعنی اگه تو یه لحظه‌ی خاص دنبالش بگردیم، به احتمال 50 درصد تو نیمه‌ی سمت چپه، به احتمال 50 درصد هم تو نیمه‌ی سمت راسته.


audio: Hyx2wPBTU28_0013.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
این یکی از ساده‌ترین مسایل تو بحث آمار و احتمالاته. در مورد اتم بعدی هم دقیقا همینه.در مورد تمام صد تا اتم دقیقا همینطوره. حالا احتمال اینکه هر صد تا اتم تو نیمه‌ی سمت چپ قرار بگیرن، میشه صد تا تا یک‌دوم ضربدر همدیگه، یا یک‌دوم به توان صد، که جوابش تقریبا میشه این. که به شدت عدد کوچیکیه.


audio: Hyx2wPBTU28_0014.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
یعنی احتمال اینکه این صد تا اتم، همشون با هم به صورت کاملا تصادفی بدون اینکه ما هیچ دخالتی داشته باشیم، از بی‌نظمی به یه نظم مشخصی برسن و تو نیمه‌ی سمت چپ قرار بگیرن، خیلی خیلی کمه، اما صفر نیست، پس غیر ممکن نیست. کافیه یه زمان خیلی طولانی بگذره تا از بین تمام حالت‌های تصادفی که


audio: Hyx2wPBTU28_0015.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
این اتم‌ها می‌تونن داشته باشن، تو یه لحظه‌ی خاص به این حالت برسن. هرچقدر تعداد اتم‌ها بیشتر باشه، عدد این احتمال هم کوچیکتر میشه. مثلا اگه به‌جای صدتا اتم، دویست تا اتم داشته باشیم، احتمالش میشه این. از اون طرف هم هرچقدر اون نظمی که دنبالشیم شدیدتر باشه، بازم این احتمال کوچیکتر میشه. مثلا احتمال اینکه این صد تا اتم همه‌شون تو یک‌چهارم ظرف قرار بگیرن،


audio: Hyx2wPBTU28_0016.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
خیلی کمتره از احتمال اینکه تو نصف ظرف قرار بگیرن. خب حالا هدفم از گفتن این مثال چی بود، این بود که همین وضعیت رو گسترش بدیم به جهان هستی. یعنی جهان هستی رو شبیه اون ظرف در نظر بگیرید، اما با ابعاد خیلی بزرگ‌تر، اتم‌های داخلش هم همون اتم‌های داخل ظرفن اما با تعداد خیلی خیلی بیشتر. تو جهان هستی هم می‌تونیم بگیم احتمال اینکه یه تعدادی از اتم‌ها کنار هم جمع بشن و


audio: Hyx2wPBTU28_0017.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
مثلا یه کهکشان رو تشکیل بدن، یه عدد خیلی کوچیکیه اما صفر نیست. درسته که کهکشان خیلی پیچیده‌تر از اون صد تا اتمه اما به این دقت کنید که احتمالش صفر نیست، یعنی اگه یه زمان طولانی سپری بشه، بالاخره یه وقتی می‌رسه که این اتم‌ها تو یه وضعیتی کنار هم قرار می‌گیرن که نتیجه‌ش میشه اون کهکشان.


audio: Hyx2wPBTU28_0018.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
هرچقدر یه چیزی پیچیده‌تر باشه، احتمال ایجادش پایین‌تر میاد، مثلا اینکه ده تا دونه اتم تصادفا کنار هم قرار بگیرن احتمالش خیلی بیشتر از اینه که صد تریلیون اتم کنار هم قرار بگیرن و یه سلول زنده رو ایجاد کنن. حالا بخش عجیبش اینجاست که با همین منطق اگه جلو بریم، احتمال این هم وجود داره که اتم‌ها بر اثر این نوسانات تصادفی، تو موقعیتی نسبت به


audio: Hyx2wPBTU28_0019.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
همدیگه قرار بگیرن که یه مغز شبیه مغز ما، تو یه لحظه‌ی مشخص، تو فضا ایجاد بشه. نه فقط مغز، هر چیزی، هر چیزی که بشه اصلا تصورش کرد احتمالش هست که ایجاد بشه، یه موش، یه میز، یه خودکار، می‌دونم پذیرفتنش خیلی سخته، اما به این توجه کنید که ما داریم از نظر آمار و احتمالات قضیه رو بررسی می‌کنیم. پس یه احتمال خیلی خیلی خیلی کوچیکی وجود داره که این اتم‌ها


audio: Hyx2wPBTU28_0020.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
مثلا یه مغز کامل رو تشکیل بدن که توانایی تفکر داره. بذارید از اینم جلوتر بریم، این مغز حتی می‌تونه خاطرات خودش هم داشته باشه، یعنی یه زندگی کامل تو حافظه‌ش وجود داشته باشه شبیه زندگی ما، که خب این لازمه‌ش اینه که این مغز بازم پیچیده‌تر بشه دیگه. چون حافظه‌ی ما از اتصالات نورون‌های داخل مغزمونه. ما وقتی که یه لغت جدید یاد می‌گیریم یه سری اتصالات


audio: Hyx2wPBTU28_0021.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
جدید تو مغزمون ایجاد میشه که اینا همه از اتم‌ها ساخته شدن. حالا اون مغز تصادفی داخل فضا هم ممکنه کلی از این اتصالات تصادفی هم داشته باشه که باعث میشن یه سری خاطرات توش ثبت شده باشه. هیچ حد مشخصی هم برای هوش و حافظه‌ش وجود نداره، فقط مساله اینه که هرچقدر پیچیده‌تر بشه، احتمال ایجاد شدنش پایین‌تر میاد، نایاب‌تر میشه.


audio: Hyx2wPBTU28_0022.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
این همون چیزیه که بهش میگن مغز بولتزمن یا مغزهای بولتزمن. اما این ایده‌ی خود بولتزمن نیست. بولتزمن در واقع کلیت ماجرا رو توصیف کرد، یعنی همین که نوسانات تصادفی تو دنیای ما باعث میشه که گهگاهی توی یه نقاطی، یه نظم مشخصی از بی‌نظمی به وجود بیاد. پیشنهاد این مغزهای بدون بدن، سال 1997 از طرف یه فیزیکدان آمریکایی


audio: Hyx2wPBTU28_0023.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
به نام لورنتس شولمن داده شد، کلمه‌ی مغزهای بولتزمن هم سال 2004 از طرف دو تا فیزیکدان به نام آندریاس آلبرشت و لورنزو سوربو مطرح شد. این موضوع یه چیز کاملا نظریه، هیچکس نمی‌تونه اثبات کنه که مغزهای بولتزمن واقعا تو جهان وجود دارن، هیچکس هم نمی‌تونه اثبات کنه که وجود ندارن، چون دیدیم که احتمال اینکه اتم‌ها تو دنیای ما به شکل هر چیزی کنار هم قرار بگیرن صفر نیست.


audio: Hyx2wPBTU28_0024.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
هرچقدر اون چیز پیچیده‌تر باشه، احتمال ایجاد شدنش پایین‌تره، هرچقدر ساده‌تر باشه، احتمالش بالاتره. فیلم نگهبانان کهکشان 2 رو احتمالا دیده باشید، اونجا هم یه مغز هوشمندی تو یه نقطه از جهان تشکیل شده بود که قدرت زیادی هم داشت، البته به صورت صریح نگفته بود که این یه مغز بولتزمنه.


audio: Hyx2wPBTU28_0025.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
حالا این سوال پیش میاد که اگه هر چیزی احتمال تشکیلش هست، پس چرا فقط درباره‌ی مغز صحبت میشه؟ دلیلش برمیگرده به خود ما. خب گفتم که مغزهای بولتزمن ممکنه کاملا خالی از خاطرات باشن، ممکنه تمام خاطرات یه زندگی کامل رو داخل خودشون داشته باشن. فقط مساله اینه که هرچقدر این خاطرات و مشاهدات بیشتر باشه،


audio: Hyx2wPBTU28_0026.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
اون مغز پیچیده‌تره، در نتیجه احتمال تشکیل شدنش کمتره. پس احتمالش صفر نیست که یه مغزی وجود داشته باشه که توش ثبت شده که من تو این سال تو این خانواده به دنیا اومدم، رفتم به این مدرسه، اینا دوستامن، بعدش رفتم به این دانشگاه، بعدش مثلا ازدواج کردم، شغلم اینه، درآمدم اینه، یعنی یه زندگی کامل توش ثبت شده، همونطور که گفتم از طریق اتم‌هایی که نورون‌های اون مغز رو ساختن.


audio: Hyx2wPBTU28_0027.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
خب حالا از کجا می‌تونیم مطمئن باشیم که خود ما یه مغز بولتزمن نیستیم؟ شاید تمام زندگی ما هم فقط حاصل قرار گرفتن تصادفی اتم‌ها کنار هم باشه، همه‌ی خاطرات ما غیرواقعی باشه، تمام اون چیزی که فکر می‌کنیم دنیای واقعیه و داریم توش زندگی می‌کنیم، تمام آدمایی که می‌بینیم، همه‌شون غیرواقعی باشن، فقط تو مغز ما وجود داشته باشن.


audio: Hyx2wPBTU28_0029.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
از نظر آنتروپی، من که پشت کیبوردم نشستم و دارم این کلمات رو تایپ می‌کنم، یه نوسان خیلی بزرگم. درختی هم که یادم میاد دیدم، یه نوسان بزرگه. از لحاظ آنتروپی، به صرفه‌تره که به جای اینکه اون درخت واقعا وجود داشته باشه، با یه نوسان کوچیکتر فقط تو مغز من ایجاد بشه. پس احتمال اینکه اون درخت واقعا وجود نداشته باشه بیشتره. شمایی که این متن رو می‌خونید هم به صورت مشابه


audio: Hyx2wPBTU28_0030.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
باید به وجود داشتن این نویسنده شک کنید. اینکه گفتم ایده‌ی ترسناکیه به خاطر همینه، یعنی اگه تمام این دنیایی که می‌بینیم، با تمام آدما و تمام وسایلش، فقط تو مغز خودمون باشه، می‌رسیم به یه ذهن تک و تنها که هیچ چیزی بیرون از این ذهن وجود خارجی نداره. من فکر می‌کنم شما واقعی هستید اما نیستید، شما هم فکر می‌کنید من واقعا وجود دارم در حالی که اینطور نیست!


audio: Hyx2wPBTU28_0031.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
اما چند تا نکته که باید بگم اینه که اون مغز بولتزمنی که تو فضا تشکیل میشه، اگه هیچ سیستمی برای تغذیه‌ش وجود نداشته باشه واضحه که تو یه زمان کوتاهی بعد از تشکیل می‌میره. ولی اگه قرار باشه یه بدنی هم داشته باشه که ازش محافظت کنه و تغذیه‌ش کنه، باز احتمال ایجادش پایین‌تر میاد چون پیچیده‌تر شده. پس احتمال ایجاد یه موجودی مثل ما انسان‌ها،


audio: Hyx2wPBTU28_0032.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
از احتمال ایجاد یه مغز بولتزمن هم ممکنه خیلی کمتر باشه. ولی این ایده هم مخالفای خودشو داره که ایرادات مختلفی بهش وارد کردن. مهمترین ایرادی که میشه بهش گرفت، اینه که تو ذات خودش یه جور تناقض یا پارادوکس داره. خب گفتیم که احتمال وجود مغزهای بولتزمن صفر نیست، از اون طرف هم اینکه ما فقط مغزهایی باشیم که تو یه فضای خالی شناوره و


audio: Hyx2wPBTU28_0033.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
تمام چیزایی که از جهان هستی درک می‌کنیم یا حس می‌کنیم فقط داخل همین مغز باشه، از نظر آماری احتمالش بیشتر از اینه که موجودات واقعی باشیم که داریم توی یه دنیای واقعی زندگی می‌کنیم. اگه ما مغز بولتزمن باشیم، پس تمام دانش ما از جهان هم چیزی نیست جز همون نوسانات تصادفی، یعنی فقط تو مغز ما وجود دارن. پس همین ایده که ما مغز بولتزمن هستیم هم واقعی نیست، فقط تو مغز ماست.


audio: Hyx2wPBTU28_0034.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
این همون پارادوکسیه که گفتم. پس به صورت خلاصه، اگه ما مغز بولتزمن باشیم که تمام دانش و تمام خاطرات ما فقط حاصل نوسانات اتم‌ها تو این مغزه، همین ایده که ما مغز بولتزمن هستیم هم فقط حاصل همین نوساناته، یعنی واقعی نیست. پس نمیشه روش حساب کرد چون غیرواقعیه. یکی از مهم‌ترین افرادی که با ایده‌ی مغزهای بولتزمن مخالفه


audio: Hyx2wPBTU28_0035.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
فیزیکدان آمریکایی شان کارول هست که احتمالا می‌شناسیدش. کارول یه مقاله داره با این عنوان که  که لینکش تو بخش توضیحات همین ویدیو هست. اونجا کامل توضیح میده که چرا فکر می‌کنه این ایده درست نیست. در کل هرکسی ممکنه نظرات مختلفی درباره‌ی این آزمایش ذهنی داشته باشه، صددرصد برای شما هم سوالای زیادی درباره‌ش پیش اومده که فکر نمی‌کنم کسی جوابشونو بدونه.


audio: Hyx2wPBTU28_0036.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
شاید هیچوقت نتونیم اثبات کنیم که ایده‌ی مغزهای بولتزمن بالاخره درسته یا غلط. یه قضیه‌ی جالبی هست به نام قضیه‌ی میمون بی‌نهایت که میگه اگه یه میمون با عمر جاودانه داشته باشیم که جلوش یه کیبورد گذاشتیم و همین جوری به صورت رندوم رو دکمه‌هاش می‌زنه، اگه یه زمان بی‌نهایت این کارو ادامه بده، احتمال اینکه هر متنی رو تایپ کنه وجود داره.


audio: Hyx2wPBTU28_0038.opus
source: youtube
source_id: Hyx2wPBTU28
invalidation: VALID
text:
تایپ کنه، اما اگه میلیاردها سال فرصت داشته باشه، حتی ممکنه یکی از نمایش‌نامه‌های شکسپیر رو به طور تصادفی تایپ کنه. همونطور که اگه به یه مقدار زیادی ماده، زمان کافی داده بشه، هر چیزی رو ممکنه به وجود بیاره. جالب اینکه این قضیه‌ی میمون بی‌نهایت اثبات ریاضی هم داره. فقط مهم‌ترین چیز اینه که مفهوم بی‌نهایت رو درست درک کنیم،


audio: 8cuOn1AtU-8_0001.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
بعد از ویدیوی سفر با سرعت نور، خیلی‌هاتون در موردش سوال داشتید، برای همین تو اینستاگرم و همینجا تو یوتیوب قرار شد که سوالاتونو بپرسید، منم برم در موردشون تحقیق کنم و جواباشونو پیدا کنم. این ویدیو کلا جواب سوالای شما در مورد نور و سفر با سرعت نوره. مثلا وقتی با سرعت نور یا نزدیک به نور حرکت کنیم، جهان رو چه شکلی می‌بینیم؟ یا اینکه اگه تو سرعت نور زمان متوقف میشه،


audio: 8cuOn1AtU-8_0002.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
چرا نور خورشید هشت دقیقه طول میکشه تا به زمین برسه؟ دلیل کند شدن زمان تو سرعت‌های بالا چیه؟ یا خیلی سوالای دیگه.پس تا آخر ویدیو همراه من باشید تا سوار پرتوهای نور بشیم و جهان اطرافمونو کاوش کنیم.


audio: 8cuOn1AtU-8_0003.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
با اینکه قبلا دو سه بار بحث کند شدن زمان تو سرعت‌های بالا رو توضیح دادم، اما چون بیشتر سوالا در مورد همین قضیه بود واجب شد که یه نگاه دقیق‌تری بهش بندازیم. چون وقتی بهتر درکش کنیم جواب خیلی از سوالامونو می‌گیریم.


audio: 8cuOn1AtU-8_0005.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
تایم دیلیشن تلفظش کردم، چکیده‌ش اینه که اگه دو تا جسم داشته باشیم که یکیشون ثابته ولی اون یکی حرکت می‌کنه، زمان برای اونی که حرکت می‌کنه کندتر می‌گذره. اما دو تا نکته‌ی مهم اینجا هست که حتما باید در نظر بگیریم. نکته‌ی اول اینه که وقتی میگیم یه جسم ثابته ولی اون یکی حرکت می‌کنه، دقیقا یعنی چی؟ مثلا دو تا فضاپیما در نظر بگیرید که دارن با سرعت ثابت از هم دور میشن یا


audio: 8cuOn1AtU-8_0006.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
به هم نزدیک میشن، یعنی دارن نسبت به همدیگه حرکت می‌کنن. از دید کسی که تو فضماپیمای اوله، فضاپیمای دوم داره حرکت می‌کنه، خودش ثابته. برعکس، از دید کسی که داخل فضاپیمای دومه، فضاپیمای اول داره حرکت می‌کنه، اما خودش حرکتی نداره. خب پس بالاخره کدومشون واقعا داره حرکت می‌کنه؟ این موضوع با یه مفهومی به نام چارچوب مرجع توضیح داده میشه.


audio: 8cuOn1AtU-8_0007.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
یعنی اگه چارچوب مرجع رو محل قرار گیری فضاپیمای اول انتخاب کنیم، این فضاپیما ثابته، اما دومی حرکت می‌کنه. برعکس، اگه چارچوب مرجع رو محل قرار گرفتن فضاپیمای دوم انتخاب کنیم، این فضاپیما ثابته اما اولی داره حرکت می‌کنه. یعنی همه چیز بستگی به این داره که نقطه‌ی مرجع ما کجا انتخاب بشه. پس نکته‌ی اول این شد که اگه محل قرار گرفتن زمین رو به عنوان چارچوب مرجع


audio: 8cuOn1AtU-8_0008.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
انتخاب کنیم، زمان برای کسی که داخل یه فضاپیما با سرعت بالا داره از زمین دور میشه، کندتر میشه نسبت به اون کسی که روی زمینه. اما اینجا نکته‌ی دوم پیش میاد. اینکه میگیم زمان برای کسی که حرکت می‌کنه کندتر میشه، اصلا به این معنی نیست که زندگیش مثلا به صورت یه فیلم تصویر آهسته میشه، یا اگه به ساعتش نگاه کنه می‌بینه ساعتش داره کندتر از حالت عادی کار می‌کنه.


audio: 8cuOn1AtU-8_0009.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
نه اینجوری نیست، اون کسی که داخل این فضاپیماست، زمان رو دقیقا همونجوری حس می‌کنه که روی زمین حس می‌کرد، نه کندتر یا تندتر. اما اون کسی که رو زمینه، حرکات این فضاپیما و آدمای داخلشو کندتر می‌بینه، اگه بتونه ببینه. یعنی چی، یعنی از دید کسی که روی زمین ثابت وایساده، زمان برای اون فضاپیما که داره حرکت می‌کنه کندتر میشه، اما از دید افراد داخل فضاپیما، هیچ کندی اتفاق نمیفته.


audio: 8cuOn1AtU-8_0010.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
پس این دو تا نکته‌ی مهم در مورد اتساع زمان بود که اگه درکشون کنیم جواب خیلی از سوالامونو پیدا می‌کنیم. یه مساله‌ی دیگه هم که باید بدونیم اینه که این اختلاف زمان چطوری حساب میشه. مقدار این تایم دایلیشن از این فرمول به دست میاد.


audio: 8cuOn1AtU-8_0012.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
برای کسی که تو فضاپیماست می‌گذره، گاما هم همون فاکتور لورنتسه که تو ویدیوی قبلی گفتم، مقدارش هم از این فرمول به دست میاد.


audio: 8cuOn1AtU-8_0016.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
پس زمانی که برای فضاپیما می‌گذره دقیقا با زمانی که برای زمین می‌گذره یکسانه. اما همینطور که سرعتش بیشتر میشه، فاکتور لورنتس هم بیشتر میشه. مثلا وقتی که فضاپیما به مدت شیش ماه با 90 درصد سرعت نور حرکت کنه، برای خودش همون شیش ماه گذشته، اما برای کسی که رو زمین بوده، تقریبا یک سال گذشته. در واقع کسی که رو زمین بوده، سفر شیش‌ماهه‌ی این


audio: 8cuOn1AtU-8_0017.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
فضاپیما رو به صورت آهسته، تو مدت یک سال دیده. همین فاکتور لورنتس توضیح میده که چرا برای چیزی که با سرعت نور حرکت می‌کنه، زمان متوقف میشه.


audio: 8cuOn1AtU-8_0019.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
در نتیجه مثلا اگه روی زمین یک ثانیه بگذره، برای فضاپیمایی که با سرعت نور حرکت می‌کنه بی‌نهایت ثانیه می‌گذره. پس حالا درکمون از این پدیده‌ی اتساع زمان یه مقداری بیشتر شد، حالا با این درک بیشتر، می‌تونیم جواب خیلی از سوالامونو پیدا کنیم.


audio: 8cuOn1AtU-8_0020.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
اول باید دوباره به این موضوع دقت کنیم که هیچ ماده‌ای تو دنیای ما نمی‌تونه به سرعت نور برسه. چون هرچی سرعتش بیشتر بشه، فاکتور لورنتسش بزرگتر میشه، در نتیجه جرمش بیشتر میشه. از اون طرف هرچقدر که جرمش بیشتر میشه، انرژی بیشتری لازم داره برای اینکه بتونیم سرعتشو بالاتر ببریم. این قضیه به یه جایی میرسه که برای یه جسمی که سرعتش به سرعت نور نزدیک شده،


audio: 8cuOn1AtU-8_0021.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
اگه بخوایم بازم سرعتشو بیشتر کنیم تا اینکه برسه به سرعت نور، بی‌نهایت انرژی لازمه، که غیرممکنه. پس سرعت نور، سقف سرعته، هیچ چیزی نمی‌تونه به این سرعت برسه. ماشین وارپ هم که گفتم می‌تونه به سرعت نور برسه، سیستمش کلا فرق می‌کنه، کلا یه چیز دیگه‌ست. سوال اول اینه که اگه زمان برای نور متوقف میشه، پس چرا نور خورشید هشت دقیقه طول می‌کشه تا به زمین برسه.


audio: 8cuOn1AtU-8_0022.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
خب دیدیم که برای چیزی که با سرعت نور حرکت می‌کنه، زمان کلا متوقف میشه. پس برای فوتون‌ها که ذرات سازنده‌ی نور هستن هم زمان متوقف میشه. اما این توقف زمان فقط از دید خود فوتون‌ها اتفاق میفته، برای ما که روی زمینیم، نور با همون سرعت ثابت و محدودی که داره هشت دقیقه طول می‌کشه تا فاصله‌ی بین خورشید تا زمین رو طی کنه. پس جواب این سوال اینه که توقف زمان، برای فوتون‌ها اتفاق میفته،


audio: 8cuOn1AtU-8_0023.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
تو چارچوب مرجع فوتون‌ها اتفاق میفته، نه چارچوب مرجع زمین. برای فوتون هیچ گذر زمانی وجود نداره، تولد و مرگ هردوش تو یه لحظه اتفاق میفته. فوتونی که از یک کهکشان با میلیاردها سال نوری فاصله منتشر میشه، چون گذر زمان براش بی‌معنیه، همون لحظه‌ی تولدش به ما رسیده، یعنی از دید خودش اینجوری نبوده که میلیاردها سال تو راه بوده باشه، هیچ مسافتی رو تجربه نکرده.


audio: 8cuOn1AtU-8_0024.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
دقت کنید که این از دید خود فوتونه نه از دید ما که رو زمینیم. پس اگه ما هم به فرض محال می‌تونستیم با سرعت نور حرکت کنیم، یعنی هم بدنمون طاقت میاورد هم قوانین فیزیک بهمون اجازه میداد، شاید یه همچنین تجربه‌ای داشتیم، یعنی چون گذر زمان برامون بی‌معنی میشد، همه‌چیز تو یه لحظه اتفاق میفتاد، مسافت‌های طولانی تو یه لحظه طی میشد.


audio: 8cuOn1AtU-8_0025.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
احتمالا هیچ چیزی هم از جهان اطرافمون نمی‌تونستیم ببینیم چون توقف زمان باعث توقف سیگنال‌های الکتریکی میشه که از چشم به مغز میرن و باعث دیدن میشن. سوال بعدی اینه که اگه چیزی بتونه سریع‌تر از نور حرکت کنه، به گذشته سفر می‌کنه؟ بعضیا نظرشون اینه که چون با افزایش سرعت، زمان کندتر میشه، بعدش وقتی به سرعت نور می‌رسیم زمان متوقف میشه، پس اگه سرعت نور رو


audio: 8cuOn1AtU-8_0026.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
رد کنیم گذر زمان باید منفی بشه، یعنی تو زمان به عقب برگردیم. اما من شخصا اثباتی برای این موضوع پیدا نکردم. تو فرمول فاکتور لورنتس، اگه مقدار سرعت جسم از سرعت نور بزرگتر باشه، عدد زیر رادیکال منفی میشه. که از نظر قواعد ریاضی یه عدد حقیقی منفی نمی‌تونه زیر رادیکال با ریشه‌ی زوج باشه. یعنی اصلا برای سرعت‌های بالاتر از نور، نمیشه فاکتور لورنتس به دست آورد.


audio: 8cuOn1AtU-8_0027.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
البته یه عده‌ای هم بحث اعداد موهومی رو پیش می‌کشن که اونجا عدد منفی میتونه زیر رادیکال زوج باشه. در کل اگه قوانین فیزیک اجازه میداد یه جسمی بتونه از سرعت نور بالاتر بره، دقیقا مشخص نیست چه اتفاقی براش میفتاد. سوال بعدی اینه که چرا اگه یه جسمی به سرعت نور برسه تبدیل به انرژی یا فوتون میشه. تو ویدیوی قبلی گفتم که اگه شما بتونی به سرعت نور برسی تبدیل به انرژی میشی،


audio: 8cuOn1AtU-8_0028.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
اما حرفم دقیق نبود چون اصلا امکانش نیست که یه ماده بتونه به سرعت نور برسه. یعنی نمیشه در مورد چیزی که اصلا ممکن نیست اتفاق بیفته، بگیم که خب اگه اتفاق بیفته دقیقا چی میشه. سوال بعدی اینه که تو سرعت‌های نزدیک به نور، درک ما از جهان چه تغییری می‌کنه، دنیا رو چه شکلی می‌بینیم.


audio: 8cuOn1AtU-8_0030.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
سرعت‌های نزدیک به نور رو شبیه‌سازی می‌کنه. لینک دانلود این نرم‌افزار که فقط مخصوص کامپیوتره زیر همین ویدیو هست. اول از اینجا یه محیط انتخاب می‌کنید و واردش میشید،


audio: 8cuOn1AtU-8_0032.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
یه چیزی شبیه فضاپیما در اختیارتونه که می‌تونید سرعتشو تا 0.999 سرعت نور بالا ببرید. اما اینجوری نیست که سرعتش دقیقا به اندازه‌ی سرعت واقعی نور باشه، در اصل اومده سرعت نور رو خیلی خیلی کمتر در نظر گرفته، اما اثراتی که با نزدیک شدن به این سرعت اتفاق میفته رو شبیه‌سازی کرده. یه نکته‌ی جالبی که وجود داره اینه که از دید چیزی که داره با این سرعت بالا حرکت می‌کنه،


audio: 8cuOn1AtU-8_0033.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
انقباض طول باعث میشه محیطش تو محدوده‌ی روبه‌روش کش بیاد و یه مقدار هم خمیده بشه. در صورتی که از دید یه ناظر بیرونی که حرکت این جسم رو می‌بینه، انقباض طول باعث میشه طول جسم کوتاه‌تر دیده بشه. من با تحقیقی که کردم متوجه شدم این کشیدگی در واقع یه جور خطای دیده، اما اینکه دقیقا چی باعث این اتفاق میشه نتونستم بفهمم، هرکس جواب درستشو می‌دونه لطفا تو کامنت‌ها بنویسه تا پین کنم بقیه ببینن.


audio: 8cuOn1AtU-8_0036.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
اثر داپلر رو وقتی روشن می‌کنیم یه همچنین تغییری ایجاد می‌کنه، یعنی حرکت رو به جلوی ما باعث میشه که پرتوهای نوری که از محیطمون می‌بینیم، روبرومون دچار بلوشیفت بشه، یعنی طول موجش کوتاه‌تر بشه، بره به سمت آبی، اما پرتوهای پشت سرمون دچار ردشیفت بشه، بره به سمت نور قرمز. اثر هدلایت هم یکی از نتایج نسبیت خاصه که باعث میشه پرتوهای نور جلوی شما متراکم‌تر بشن، برای همین حس می‌کنید دارید داخل یه تونل


audio: 8cuOn1AtU-8_0037.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
حرکت می‌کنید که تهش نوره اما پشت سرتون تاریکه. غیر از این نرم‌افزار، شبیه‌سازی‌های دیگه‌ای هم هستن که کمک می‌کنن تو سرعت‌های خیلی کمتر بتونیم اثرات سرعت‌های نزدیک به نور رو بهتر درک کنیم. مثلا یه نمونه‌ش اینه که شبیه یه بازیه که با سرعت خیلی کمتری در حد راه رفتن می‌تونید حرکت با سرعت نزدیک به نور رو شبیه‌سازی کنید. سیستمش اینجوریه که هرچقدر این توپ‌هایی که رو زمینه جمع کنید،


audio: 8cuOn1AtU-8_0040.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
سوال بعدی اینه که اگه نور از ذراتی به نام فوتون ساخته شده، چرا هیچ جرمی نداره. دلیلش اینه که این ذرات، یعنی فوتون‌ها، با ذرات ماده مثل الکترون و پروتون که داخل اتم هستن فرق داره.فوتون همونطور که قبلا گفتم از جنس انرژیه. تو همین زمینه دو تا سوال دیگه هم داشتید. یکیش این بود که اگه نور هیچ جرمی نداره پس چرا تحت‌تاثیر گرانش قرار می‌گیره.


audio: 8cuOn1AtU-8_0041.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
مثلا زمانی که از کنار یه ستاره که گرانش زیادی داره عبور می‌کنه دچار خمیدگی میشه، یا حتی وقتی که خیلی به یه سیاهچاله نزدیک میشه به خاطر گرانش خیلی زیادش دیگه نمی‌تونه از چنگ این سیاهچاله فرار کنه. دلیلش اینه که گرانش هیچ تاثیری روی خود نور نداره، بلکه فضازمان رو دچار خمیدگی می‌کنه. نور هم در واقع داخل همین فضازمان داره منتشر میشه. برای همین وقتی که فضازمان خمیده میشه نور هم چاره‌ای نداره


audio: 8cuOn1AtU-8_0042.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
جز اینکه به تبعیت از این فضازمان خم بشه. دومین سوال هم این بود که اگه نور هیچ جرمی نداره چرا تو محیط‌های غلیظ‌تر سرعتش کمتر میشه. مثلا سرعت نور تو هوا نسبت به خلا کمتره، یا سرعتش تو آب نسبت به هوا کمتر میشه. دلیلش اینه که وقتی که فوتون‌های نور سر راهشون به یه اتم برخورد می‌کنن، جذب اون اتم میشن و باعث میشن که انرژیش بالاتر بره.


audio: 8cuOn1AtU-8_0043.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
این افزایش انرژی باعث میشه که اتم ارتعاش کنه بعدش دوباره این انرژی رو به شکل فوتون منتشر کنه. این جذب و انتشار دوباره یه زمان خیلی کمی طول می‌کشه، برای همین با برخوردهای پشت سر هم، سرعتش پایین میاد. هرچقدر محیطی که نور توش منتشر میشه غلیظتر باشه، یعنی تعداد اتم‌هاش تو یه حجم مشخصی بیشتر باشه، این برخوردها هم بیشتره در نتیجه سرعت نور کمتر میشه.


audio: 8cuOn1AtU-8_0044.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
مثال جالبی که میشه براش زد اینه که دو تا قطار در نظر بگیرید که سرعتش حرکتشون دقیقا اندازه‌ی همدیگه‌ست. اما یکیشون وقتی از مبدا شروع به حرکت می‌کنه، مستقیما تا مقصد میره، ولی اون یکی بین راه مجبوره چند بار تو ایستگاه‌های مختلف توقف کنه. با اینکه سرعت هردوشون یکیه اما اونی که چند بار توقف داره دیرتر به مقصد میرسه. دلیل کند شدن نور تو محیط‌های غلیظتر هم همینه.


audio: 8cuOn1AtU-8_0045.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
یه اتفاق دیگه‌ای هم که میفته اینه که وقتی نور از هوا وارد آب میشه سرعتش پایین میاد، چون تعداد برخوردهاش با اتم‌ها بیشتر میشه، چون آب غلیظ‌تره دیگه تعداد اتم‌هاش توی یه حجم مشخصی بیشتره، اما وقتی که از آب وارد هوا میشه سرعتش بیشتر میشه چون تعداد برخوردهاش کمتر میشه. سوال بعدی اینه که اگه جرم یه جسم بستگی به این داره که از چه مقدار اتم


audio: 8cuOn1AtU-8_0046.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
ساخته شده باشه، چرا وقتی که سرعتش بالا میره جرمش بیشتر میشه. تو نسبیت خاص، برای یه جسمی که ساکنه و حرکتی نداره، یه مفهومی داریم به نام جرم حالت سکون. که این جرم همونطور که قبلا گفتم برابره با یه مقدار مشخصی


audio: 8cuOn1AtU-8_0048.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
اما وقتی که این جسم حرکت می‌کنه، یعنی یه مقداری انرژی جنبشی داره. پس انرژی کل‌ش میشه همون انرژی معادل با ماده‌ش، به‌اضافه‌ی این انرژی جنبشی. حالا که انرژی کل‌ش بیشتر شده، پس جرم معادل با این انرژی هم بیشتر شده. خلاصه اینکه جسمی که حرکت می‌کنه انرژی بیشتری داره نسبت به جسمی که ثابته.


audio: 8cuOn1AtU-8_0049.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
پس جرم معادل با انرژیش هم بیشتره.یعنی تعداد اتم‌هاش بیشتر نشده. سوال بعدی اینه که انرژی‌ای که برای رسوندن یه اتم به سرعت نور لازم داریم چقدره. خب بازم باید بگم که حتی یه دونه اتم هم نمی‌تونه به سرعت نور برسه، چون بهرحال اتم هم یه مقداری جرم داره. اما می‌تونه نزدیک بشه به سرعت نور.


audio: 8cuOn1AtU-8_0051.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
حالا اگه بخوایم مثلا سرعت یه اتم هیدروژن رو برسونیم به 99 درصد سرعت نور، جرم اتم و سرعتشو تو این فرمول قرار میدیم، در نتیجه انرژی‌ای که لازم داریم تقریبا میشه هفت‌و‌نیم ضربدر ده به توان منفی نه ژول، که مقدار خیلی کمیه، چون جرم یه اتم هیدروژن خیلی خیلی کمه. یه سوال هم در مورد تونل‌زنی کوانتومی داشتید که باید یه ویدیوی کامل


audio: 8cuOn1AtU-8_0052.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
درباره‌ش بسازم که فقط رو این موضوع تمرکز داشته باشه. از تاکیون و ارسال اطلاعات به گذشته تو سرعت‌های بالاتر از نور هم پرسیده بودید. تاکیون یه ذره‌ی فرضیه که گفته میشه می‌تونه با سرعت بالاتر از نور حرکت کنه، البته هنوز هیچ ردی ازش دیده نشده، اما خب در کل بحث جالبیه تو فیزیک کوانتوم که اینم خودش نیاز به یه ویدیوی جداگانه داره که در آینده ساخته میشه.


audio: 8cuOn1AtU-8_0053.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
سوال بعدی اینه که ذرات کوانتومی مثل الکترون هم محدودیت سرعت نور رو دارن یا می‌تونن با سرعت نور حرکت کنن. جواب اینم منفیه چون هم الکترون، هم پروتون، هم نوترون، اینا همه جرم دارن، هرچند جرمشون خیلی کمه. یه سوال دیگه که داشتید این بود که آیا امکانش هست که وقتی یه جسمی سرعتش از سرعت نور بیشتر میشه، وارد ابعاد بالاتر بشه؟


audio: 8cuOn1AtU-8_0054.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
مثلا وارد بعد پنجم بشه؟ یه همچین ایده‌ای وجود داره اما فقط در حد ایده‌ست، اثباتی براش نیست. ضمن اینکه مشکل اصلی اینه که هیچ چیزی نمی‌تونه به سرعت نور برسه، چه برسه به اینکه بخواد ازش رد بشه.


audio: 8cuOn1AtU-8_0056.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
محدودیت سرعت نور رو نقض می‌کنه یا نه. هلیکال انجین یا موتور مارپیچی، از مفهوم کنش و واکنش استفاده می‌کنه. طرز کارش به صورت خیلی خلاصه، اینجوریه که یه حلقه در طول یه میله حرکت می‌کنه و هر بار که به یه طرف برخورد می‌کنه باعث میشه که یه نیرویی به اون سمت وارد بشه. اما برای اینکه نیرویی که به یه طرف وارد میشه بیشتر باشه و


audio: 8cuOn1AtU-8_0057.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
باعث حرکت رو به جلو بشه، باید حلقه تو یه طرف، جرم یا انرژی کمتری داشته باشه. این ایده تو بهترین حالت می‌تونه به سرعت‌های نزدیک نور برسه اما بالاتر از نور همچنان براش غیرممکنه، بازم به همون دلیل ساده که هیچ ماده‌ای نمی‌تونه به سرعت نور برسه.


audio: 8cuOn1AtU-8_0058.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
بهرحال اگه بخوایم به جاهای دورتری بریم که الان نمی‌تونیم، هیچ چار‌ه‌ای نیست جز اینکه این محدودیت سرعت نور رو به یه طریقی دور بزنیم. حالا یا با چیزی مثل ماشین وارپ، یا با کرمچاله، یا هر روش دیگه‌ای که هنوز ناشناخته‌ست. فعلا که طبعیت خیلی سرسختانه جلوی رسیدن ما به این سرعت‌های بالا رو گرفته، طوری که تا الان حتی به نیم درصد سرعت نور هم نتونستیم برسیم با این همه فضاپیما و جت و موشک و اینا.


audio: 8cuOn1AtU-8_0059.opus
source: youtube
source_id: 8cuOn1AtU-8
invalidation: VALID
text:
شما هم حتما نظر خودتونو برام بنویسید، لایک و کامنت شما بزرگترین کمکه برای رشد بیشتر کانالمون، تا ویدیو بعدی یادت باشه که بدون هیچ ترسی سوال بپرس.


audio: _nPKQhIs5j4_0001.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
هر سلول بدن ما برای خودش یه دنیای شگفت‌انگیزه، از حدود صد تریلیون اتم امروز می‌خواهیم ببینیم این دنیای عجیب و پرجنب‌وجوش چه اجزایی داره و هر قسمتش چه کاری انجام میده اما هدف اصلی‌مون این نیست که از پیچیدگی‌های این سیستم دچار حیرت بشیم اون به جای خودش، ولی دیدن این ویدیو قراره نظر ما رو نسبت به معنای زندگی عوض کنه


audio: _nPKQhIs5j4_0002.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
چون این سوال مهم رو پیش میاره که مرز بین دنیای زنده و دنیای مرده، دقیقا کجاست اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست یه شرکت پیشرو در زمینه‌ی ساخت انواع سنسورهای دقیق و قابل‌اطمینان سنسورهای فیوتک همه‌جا هستن از ساعت‌های هوشمند تا ربات‌ها، اندام‌های مصنوعی و ابزار پزشکی کاوشگرهای فضایی و خیلی موارد دیگه برای اطلاعات بیشتر به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید


audio: _nPKQhIs5j4_0003.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
که آدرسشون زیر همین ویدیو هست سلول‌ها انواع مختلفی دارن، ولی ما اینجا یه سلول حیوانی رو بررسی می‌کنیم چون هم پیچیده‌تره، هم ویژگی‌های جالب‌تری داره از بیرونی‌ترین قسمت شروع می‌کنم، یعنی غشا یا پوسته این قسمت، از مولکولی ساخته شده به نام فسفولیپید یه طرفش که از اتم‌های فسفر و اکسیژن و هیدروژن و کربن تشکیل شده آب‌دوسته، یعنی قابلیت حل شدن توی آب رو داره


audio: _nPKQhIs5j4_0004.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
اما اون طرفش که دو تا رشته‌ی دراز از اتم‌های کربن و هیدروژنه، چربی‌دوسته، از آب فراریه برای همین مولکول‌های فسفولیپید به صورت طبیعی جوری کنار هم قرار می‌گیرن که سمت چربی‌دوستشون به هم نزدیک باشه اینجوری یه پوسته یا غشا دورتادور سلول تشکیل میشه


audio: _nPKQhIs5j4_0005.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
اون لایه‌ی چربی وسطش، مثل یه دروازه‌بان عمل می‌کنه آب و مواد حل‌شده داخل آب رو اجازه نمیده از سلول خارج بشن، یا بهش وارد بشن اما مواد محلول در چربی، مثل اکسیژن و کربن‌دی‌اکسید به راحتی می‌تونن ازش عبور کنن


audio: _nPKQhIs5j4_0006.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
با این حال، یه سری مولکول‌های پروتئین هم تو سرتاسر غشا پراکنده شدن که شبیه گیت‌های ورودی و خروجی عمل می‌کنن اینا دو گروهن.گروه اول که معروفن به پروتئین‌های کانال یه سوراخ روی غشا ایجاد می‌کنن که اجازه میده بعضی از مولکول‌های مشخص مثل آب و یون‌ها بتونن وارد یا خارج بشن گروه دوم روش متفاوتی دارن وقتی مولکول‌های خاصی به این پروتئین‌ها برخورد می‌کنن


audio: _nPKQhIs5j4_0007.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
باهاشون ترکیب میشن و ساختارشون تغییر می‌کنه بعدش همون مولکول دوباره از اون طرف جدا میشه مواد قندی و آمینواسیدها با این روش می‌تونن وارد سلول بشن


audio: _nPKQhIs5j4_0008.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
پس غشای سلول فقط به مواد مشخصی اجازه‌ی ورود یا خروج میده اما واضحه که هیچ اراده یا تصمیمی پشت این اتفاقات نیست همه‌چیز بستگی داره به ویژگی‌های طبیعی اتم‌ها و مولکول‌ها


audio: _nPKQhIs5j4_0010.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
اول هسته رو بررسی می‌کنیم دیوکسی‌ریبونوکلئیک اسید یا به طور خلاصه دی.ان.ای یه مولکول خیلی بزرگه که از اتم‌های مختلفی ساخته شده مثل کربن و نیتروژن و اکسیژن و هیدروژن و فسفر این اتم‌ها به شکل دو تا رشته‌ی دراز به هم وصل شدن که حالت مارپیچی پیدا کرده تمام اطلاعات ژنتیکی هر موجودی رو میشه داخل این رشته‌ها پیدا کرد چیزی که باعث میشه هر جانداری با بقیه متفاوت باشه


audio: _nPKQhIs5j4_0012.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
هر بخشی از این مولکول بلند، حاوی یکی از ویژگی‌های اون موجود زنده‌ست به هرکدوم از این قسمت‌ها میگن ژن


audio: _nPKQhIs5j4_0013.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
از طرفی، مولکول‌ها دی.ان.ای که طول هرکدومشون حدود دو متره داخل هسته‌ی سلول قرار گرفتن که قطرش به طور متوسط صدهزار برابر از یک میلیمتر کوچیکتره برای همین جای خیلی تنگی دارن، که این باعث میشه هرکدومشون بازم پیچ بخوره و فشرده بشه و ساختاری ایجاد کنه به نام کروماتین قبل از تقسیم سلولی، این کروماتین‌ها بازم فشرده‌تر میشن و چیزی می‌سازن به نام کروموزوم


audio: _nPKQhIs5j4_0015.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
حالا قسمت جالبش اینجاست داخل هسته، مولکول‌هایی وجود داره که روی دی.ان.ای حرکت می‌کنن و ازش کپی برمی‌دارن به این کپی‌ها می‌گن آر.ان.ای با اینکه شباهت زیادی به خود دی.ان.ای دارن، اما هم طولشون کوتاه‌تره هم اینکه دورشته‌ای نیستن، تک‌رشته‌ای‌ان مولکول‌های آر.ان.ای که خودشون انواع مختلفی دارن بعد از اینکه ساخته شدن، از هسته خارج میشن و میرن به قسمت‌های مختلف


audio: _nPKQhIs5j4_0016.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
اونجا از این اطلاعات کپی‌برداری شده از دی.ان.ای استفاده میشه برای ساخت انواع پروتئین‌ها، که بعضیاشون داخل خود سلول به کار میرن، بعضیاشون هم ترشح میشن به بیرون


audio: _nPKQhIs5j4_0017.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
هسته هم یه غشا شبیه غشای سلولی داره، اما به صورت دولایه تعداد زیادی سوراخ هم روش داره تا موادی که برای ساخت مولکول‌های دی.ان.ای و آر.ان.ای نیازه بتونن وارد بشن آر.ان.ای ساخته‌شده هم خارج بشه


audio: _nPKQhIs5j4_0020.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
اول بریم سراغ اندامک‌ها اینا شبیه اعضای بدن ما هستن یعنی هرکدومشون یه وظیفه‌ی مشخصی به عهده داره اینجا یه پرانتز باز کنم که سلول‌های کل موجودات زنده رو


audio: _nPKQhIs5j4_0022.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
اصلی‌ترین تفاوت این دو تا اینه که تو سلول‌های یوکاریوتی هرکدوم از اندامک‌ها، خودش پوسته یا غشای جداگانه‌ای داره تمام حیوانات و گیاهان و قارچ‌ها، سلول‌هاشون این شکلیه اما اون یکی گروه، یعنی سلول‌های پروکاریوتی، ساده‌تره اندامک‌هاش، غشای مخصوص به خودشون رو ندارن.یه نمونه‌ش، باکتری‌ها


audio: _nPKQhIs5j4_0023.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
شاید بشه گفت بزرگ‌ترین اندامک، شبکه‌ی آندوپلاسمیه این شبکه، در واقع یه غشای چین‌خورده‌ست که محل تولید محصولات سلولی مثل پروتئین‌ها و چربی‌هاست خودش از دو بخش زبر و صاف تشکیل شده تو قسمت زبرش، چین‌خوردگی‌ها شبیه کیسه‌های پهن به نظر می‌رسن و برجستگی‌های زیادی دارن، اما تو قسمت صافش، لوله‌مانندن


audio: _nPKQhIs5j4_0024.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
به اون برجستگی‌ها میگن ریبوزوم ریبوزوم‌ها از مولکول‌های پروتئین ساخته شدن به‌اضافه‌ی آر.ان.ای‌های مخصوص خودشون که دیدیم توسط هسته تولید میشه وظیفه‌ی اصلی ریبوزوم‌ها ساخت پروتئین‌های مختلفه هر سلول حیوانی می‌تونه صدهاهزار ریبوزوم داشته باشه که فقط هم روی شبکه‌ی آندوپلاسمی نیستن، تو قسمت‌های مختلف پخش شدن


audio: _nPKQhIs5j4_0025.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
بخش دومش هم شبکه‌ی آندوپلاسمی صافه که یکی از کارهاش ساخت لیپیدها یا چربی‌هاست به‌اضافه‌ی تولید همون فسفولیپیدهایی که تو ساخت غشاها استفاده میشن


audio: _nPKQhIs5j4_0026.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
اندامک بعدی، معروفه به دستگاه گلژی اگه قبلی رو تولیدکننده‌ی محصولات سلولی در نظر بگیریم دستگاه گلژی کارش تکمیل و بسته‌بندی و ارسال این محصولاته پروتئین‌ها و بقیه‌ی مولکول‌هایی که توسط شبکه‌ی آندوپلاسمی ساخته شدن وارد این اندامک میشن و ساختارشون تغییر می‌کنه یا اینکه مولکول‌های بیشتری بهشون می‌چسبه و پیچیده‌تر میشن در نهایت وقتی می‌خوان از دستگاه گلژی برن بیرون


audio: _nPKQhIs5j4_0029.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
یه مولکول هم به این غشا می‌چسبه که نقش آدرس رو داره یعنی تعیین می‌کنه که این بسته دقیقا کجا باید بره


audio: _nPKQhIs5j4_0030.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
بعضی از این محصولات، داخل خود سلول کاربرد دارن ولی بعضیاشون هم تولید میشن برای بیرون مثلا شبکه‌های آندوپلاسمی سلول‌های معده مواد اولیه‌ی مربوط به شیره‌ی معده رو تولید می‌کنن می‌فرستن به دستگاه گلژی تا تکمیل بشن بعدش توسط وزیکل‌ها از سلول‌ها میرن بیرون و وارد معده میشن ترشحات خیلی از غده‌های بدن به همین صورته


audio: _nPKQhIs5j4_0031.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
می‌رسیم به عجیب‌ترین اندامک، یعنی میتوکندری دو تا غشای داخلی و بیرونی داره، که داخلی پر از چین‌خوردگیه یکی از اصلی‌ترین وظایف میتوکندری، تولید مولکول‌هاییه به نام ای.تی.پی که به قسمت‌های مختلف میرن و انرژی آزاد می‌کنن این انرژی که از طریق شکسته شدن یکی از پیوندهای بین اتم‌های این مولکول ایجاد میشه صرف انجام کارهایی میشه مثل واکنش‌های شیمیایی، ساخت پروتئین‌ها


audio: _nPKQhIs5j4_0032.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
جابجایی مواد داخل سلول، یا خیلی موارد دیگه بعدش هم مولکول‌های شکسته‌شده دوباره به میتوکندری برمی‌گردن و به شکل اولشون تبدیل میشن به خاطر همینه که میتوکندری معروف شده به نیروگاه سلول تعداد این اندامک، تو سلول‌های مختلف با هم فرق می‌کنه مثلا عضله‌ی قلب نیاز به تولید انرژی زیادی داره بنابراین تعداد میتوکندری‌های هر سلولش خیلی زیاده


audio: _nPKQhIs5j4_0033.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
اما چرا بهش گفتم عجیب‌ترین اندامک دلیلش اینه که میتوکندری، شبیه یه سلول کوچولوی مستقل دی.ان.ای مخصوص خودش رو داره، که به شکل مارپیچ‌های حلقه‌مانند دیده میشن و اینکه بر خلاف بقیه‌ی اندامک‌ها، با تقسیم شدن، خودش رو تکثیر می‌کنه این کار رو شبیه سلول‌های پروکاریوتی مثل باکتری‌ها انجام میده برای همین نظر خیلی از دانشمندها اینه که میلیاردها سال پیش که اولین سلول یوکاریوتی


audio: _nPKQhIs5j4_0034.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
یعنی همین چیزی که تا الان داشتیم در موردش صحبت می‌کردیم، ایجاد شده بنا به دلایلی یه سلول ساده‌ی پروکاریوتی واردش شده و این دو تا یه رابطه‌ی همزیستی پیدا کردن پس احتمالا جد میتوکندری، موجودی شبیه باکتری بوده


audio: _nPKQhIs5j4_0035.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
شگفتی میتوکندری بازم ادامه داره زمانی که سلول‌های نر و ماده با هم ترکیب میشن و سلول فرزند به وجود میاد نصف اطلاعات ژنتیکی از پدر گرفته میشه، نصفش از مادر یعنی داخل هسته‌ی این سلول جدید، هم دی.ان.ای پدر هست، هم دی.ان.ای مادر


audio: _nPKQhIs5j4_0036.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
ولی میتوکندری این سلول فقط از مادر گرفته میشه یعنی تقریبا همه‌ی موجودات، میتوکندری سلول‌هاشون مال مادرشونه


audio: _nPKQhIs5j4_0037.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
پس دی.ان.ای میتوکندری، در طول نسل‌های طولانی ترکیب نمیشه و تقریبا ثابت میمونه این ابزار خیلی خوبیه برای دنبال کردن مسیر تکامل یا فرگشت موجودات زنده


audio: _nPKQhIs5j4_0038.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
در مورد انسان هم بررسی میتوکندری نشون داده که جد مادری همه‌ی انسان‌های مدرن امروزی یه چیزی بین صد تا دویست هزار سال پیش داخل آفریقا زندگی می‌کرده این جد مشترک، معروف شده به حوای میتوکندریایی


audio: _nPKQhIs5j4_0039.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
البته دقت کنید که این به هیچ وجه تاییدی برای اون ماجرای آدم و حوا نیست چون بررسی دی.ان.ای داخل هسته‌ها نشون میده جمعیت انسان‌ها همون زمانی که حوای میتوکندریایی زندگی می‌کرده، ده‌ها هزار نفر بوده هزاران زن دیگه همزمان روی زمین زندگی می‌کردن ولی مساله اینه که تو نسل خیلی‌هاشون پیش اومده که بچه‌ی دختر نداشتن برای همین میتوکندری‌شون فقط به پسرها رسیده و همونجا این زنجیره قطع شده


audio: _nPKQhIs5j4_0040.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
حالا وقتشه بریم سراغ اسکلت سلولی این اسکلت از رشته‌های خیلی زیادی با اندازه‌های مختلف تشکیل شده که تمام قسمت‌ها رو به هم وصل می‌کنن، شکل و ساختارش رو حفظ می‌کنن اندامک‌ها رو تو محل مناسب خودشون نگه میدارن به انتشار پروتئین‌ها و مواد مختلف کمک می‌کنن موقع تقسیم سلولی هم نقش مهمی دارن


audio: _nPKQhIs5j4_0041.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
این رشته‌ها به سه تا دسته‌ی کلی تقسیم میشن رشته‌های ریز، رشته‌های متوسط، ریزلوله‌ها رشته‌های ریز بیشتر به سمت لبه‌ها قرار گرفتن و ضخامتشون فقط هفت نانومتره اینا یه ردیف مارپیچی از پروتئین‌هایی هستن به نام اکتین رشته‌های متوسط یه کم ضخیم‌ترن، تقریبا بین هشت تا دوازده نانومتر جنسشون هم از پروتئین‌های مختلفه، از جمله کراتین


audio: _nPKQhIs5j4_0043.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
شاید بشه گفت جالب‌ترین اتفاقی که روی این رشته‌های اسکلتی میفته انتقال محصولات سلولیه همونطور که دیدیم، دستگاه گلژی بعد از تکمیل این محصولات قرارشون میده داخل وزیکل‌ها و ارسالشون می‌کنه هرکدوم از این بسته‌ها باید برن به یه نقطه‌ی مشخص اینجا یه گروهی از مولکلو‌های عجیب وارد میشن به نام موتورپروتئین‌ها یا پروتئین‌های حرکتی که انواع مختلفی دارن و از اتم‌هایی تشکیل شدن


audio: _nPKQhIs5j4_0045.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
اینا وزیکل‌ها رو روی رشته‌های اسکلتی جابجا می‌کنن انرژی حرکتشون هم معمولا از همون مولکول‌های ای.تی.پی می‌گیرن که گفتم توسط نیروگاه سلول تولید میشن، یعنی میتوکندری


audio: _nPKQhIs5j4_0046.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
اینجا هم دقیقا هیچ اراده‌ای برای حرکت این مولکول وجود نداره، مجبوره با اینکه خیلی شبیه راه رفتن یه بندباز روی یه طناب به نظر می‌رسه ولی تنها اتفاقی که داره میفته، واکنش‌های مختلف بین اتم‌های این مولکول با اتم‌های رشته‌های اسکلتیه در مورد روش راه رفتن این مولکول‌ها تا حالا اطلاعات زیادی به دست آوردیم ولی هنوزم دانش ما ناقصه، همچنان دانشمندها دارن بررسیش می‌کنن


audio: _nPKQhIs5j4_0047.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
اجزای تشکیل‌دهنده‌ی سلول‌ها، خیلی بیشتر از چیزیه که بشه تو یه ویدیو در مورد همه‌شون صحبت کرد جزییات هرکدومشون هم از چیزی که من گفتم بیشتره ما فقط خواستیم یه شناخت کلی به دست بیاریم از قسمت‌های مختلفش و اینکه هرکدومشون چه وظیفه‌ای به عهده دارن و کارشون رو چطور انجام میدن هرچند یه بخش خیلی بزرگی از رفتارهای سلول، هنوز هم برای ما یه معمای حل‌نشده‌ست


audio: _nPKQhIs5j4_0048.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
سلول، اونطوری که امروز متوجه شدیم، چیزی نیست جز یه تعداد خیلی زیادی اتم، تقریبا صد تریلیون که به شکل‌های پیچیده‌ای کنار هم قرار گرفتن و همین باعث شده رفتارهای پیشرفته‌ای از خودشون نشون بدن رفتارهایی که از خاصیت‌های ساده‌ی بین اتم‌ها ایجاد شده مثلا همین ویژگی پیش پا افتاده که آب و چربی نمی‌تونن داخل همدیگه حل بشن پایه‌ی اصلی ایجاد غشاهای سلولیه


audio: _nPKQhIs5j4_0049.opus
source: youtube
source_id: _nPKQhIs5j4
invalidation: VALID
text:
خب اگه اینطوره، پس خود سلول‌ها هم که کنار هم جمع میشن و یه موجود زنده رو می‌سازن، کار عجیبی انجام ندادن فقط میلیاردها رفتار ساده کنار هم جمع شده و یه رفتار کلی پیچیده‌تر رو ایجاد کرده شما هم لطفا نظر خودتون رو تو کامنت‌ها بنویسید تا از جنبه‌های مختلف به این موضوع فکر کنیم


audio: fnJ8BErame0_0001.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
حدود صدوچهل سال پیش، یعنی 1885، یه هواشناس آمریکایی به نام ویلسون بنتلی برای اولین بار از یه دونه‌ی برف عکس گرفت با انتشار کتابش، مردم حسابی تحت‌تاثیر پیچیدگی و زیبایی این بلورها قرار گرفتن اما بنتلی یه چیز خیلی عجیب‌تر کشف کرده بود هیچ دو تا دونه‌ی برفی پیدا نمی‌شد که کاملا شبیه هم باشن حتی بعدا تعدادی از دانشمندها به این باور رسیدن که


audio: fnJ8BErame0_0002.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
توی کل تاریخ زمین، از بین میلیاردها میلیارد دونه‌ی برفی که تا حالا باریده هیچوقت پیش نیومده که دوتاشون صددرصد یکسان باشن، همه منحصربه‌فرد بودن ولی واقعا چطور همچین چیزی ممکنه بیشتر شبیه معجزه‌ست تا واقعیت مولکول‌های آب که هوشمند نیستن یا چیزی مثل دی‌ان‌ای وجود نداره که به هرکدومشون دستور بده کجا قرار بگیره پس چطور می‌تونن شاخه‌هایی ایجاد کنن، دقیقا مثل هم


audio: fnJ8BErame0_0003.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
از اون مهم‌تر اینکه چطور می‌تونن این کار رو به بی‌نهایت شکل مختلف انجام بدن امروز جواب همه‌ی این سوال‌ها رو می‌فهمیم اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست یه شرکت پیشرو در زمینه‌ی ساخت انواع سنسورهای دقیق و قابل‌اطمینان سنسورهای فیوتک همه‌جا هستن.از ساعت‌های هوشمند تا ربات‌ها اندام‌های مصنوعی و ابزار پزشکی، کاوشگرهای فضایی و خیلی موارد دیگه برای اطلاعات بیشتر به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید


audio: fnJ8BErame0_0004.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
که آدرسشون زیر همین ویدیو هست سفر هیجان‌انگیز خودمون رو باید از مولکول‌های آب شروع کنیم بعد از عمل تبخیر، این مولکول‌ها دائما داخل اتمسفر بالا میرن و سردتر میشن در نهایت به ارتفاعی می‌رسن که اونجا اتمسفر از مولکول‌های آب سیر میشه دیگه بیشتر از این نمی‌تونه بخار آب داخل خودش نگه داره به حالتی می‌رسه که بهش میگن فوق اشباع اینجا نیروهای بین مولکول‌های تکی، اونقدر زیاد نیست که


audio: fnJ8BErame0_0005.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
بتونه متراکمشون کنه و تبدیلشون کنه به مایع اما چسبندگی این مولکول‌ها به ذرات ریز گردوغباری که داخل اتمسفر هست کنار هم جمعشون می‌کنه و قطره‌های خیلی ریزی تشکیل میشه که قطرشون پنجاه برابر از یک میلیمتر کوچیکتره ابرها در واقع از همین ذرات خیلی ریز آب تشکیل شدن، نه مولکول‌های بخار


audio: fnJ8BErame0_0010.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
تمایل الکترون‌ها به جفت شدن، باعث میشه هیدروژن و اکسیژن الکترون‌های تکیشون رو با همدیگه به اشتراک بذارن تا جفت بشه این کار شبیه یه چسب قوی، اتم‌ها رو کنار هم نگه می‌داره.بهش میگن پیوند کووالانسی اینجوری یه مولکول آب به وجود میاد


audio: fnJ8BErame0_0011.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
حالا نکته‌ای که وجود داره اینه که تعداد پروتون‌های داخل هسته‌ی اکسیژن، هشت برابر هیدروژنه بنابراین اون جفت‌الکترون‌های مشترک، بیشتر کشیده میشن به طرف اکسیژن در نتیجه سمت اکسیژن یه مقدار کمی بار الکتریکی منفی پیدا می‌کنه سمت هیدروژن‌ها یه مقدار بار مثبت


audio: fnJ8BErame0_0012.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
کشش بین قطب‌های ناهم‌نام باعث میشه هر مولکول آب سه تا مولکول دیگه رو به سمت خودش جذب کنه که بهش میگن پیوند هیدروژنی توی حالت مایع که جنب و جوش مولکول‌ها زیاده این پیوندها دائما در حال قطع و وصلن اما زمانی که دمای آب پایین میاد مولکول‌ها سر جاشون آروم می‌گیرن و این قطره‌ی ریز آب یخ می‌زنه از اونجایی که هر مولکول با سه‌تای دیگه پیوند داره این ساختارهای شیش‌ضلعی منظم به وجود میاد


audio: fnJ8BErame0_0013.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
هسته‌ی اولیه‌ی دونه‌های شگفت‌انگیز برف همینه حالا باید ببینیم این چطور رشد می‌کنه و تبدیل میشه به یه بلور کامل


audio: fnJ8BErame0_0014.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
تبدیل مستقیم گاز به جامد، که بهش میگن چگالش چیزیه که باعث رشد این هسته‌های اولیه میشه مولکول‌های آب از ریزقطره‌هایی که منجمد نشدن جدا میشن و برخورد می‌کنن به این بلورهای یخی اونایی که به لبه‌های صافش برخورد می‌کنن بیشتر وقت‌ها بازتاب میشن و برمی‌گردن عقب چون مولکول‌های اطرافشون نمی‌تونن اینا رو با پیوندهای هیدروژنی کافی اونجا نگه دارن


audio: fnJ8BErame0_0016.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
در نهایت اون هسته‌ی اولیه تبدیل میشه به یه منشور با لبه‌های صاف و منظم دو تا قاعده داره با شیش‌تا چهارضلعی که پهلوهاش رو می‌سازن وقتی از سمت قاعده‌ها بهش نگاه می‌کنیم ساختار مولکول‌ها به شکل متفاوتی دیده میشه نسبت به زمانی که از پهلو می‌بینیمش


audio: fnJ8BErame0_0017.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
پس الان داخل ابرها تعداد زیادی از این منشورهای یخی فوق‌العاده کوچیک ایجاد شده از این به بعد برای هر منشور دو تا سرنوشت مختلف پیش میاد حالت اول اینه که قاعده‌هاش بخار بیشتری جذب می‌کنن و رشد بیشتری دارن پس دونه‌ی برف به شکل یه میله یا سوزن درمیاد


audio: fnJ8BErame0_0018.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
حالت دوم اینه که از پهلو بخار بیشتری جذب می‌کنه، تبدیل میشه به یه بلور تخت اینجا سوالی که پیش میاد اینه که چی تعیین می‌کنه که توی هر دونه‌ی برف، قاعده‌ها رشد کنن یا پهلو‌ها


audio: fnJ8BErame0_0019.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
سال 1933 یه فیزیکدان ژاپنی به نام اوکیشیرو ناکایا موفق شد اولین دونه‌های برف مصنوعی رو بسازه تحقیقات وسیع ناکایا نشون داد دو تا عامل باعث میشن شکل‌های مختلفی از این بلورها داشته باشیم یکی دما، یکی هم رطوبت تقریبا از دمای صفر تا منفی سه درجه پهلوها بیشتر رشد می‌کنن و دونه‌های تخت ایجاد میشه بعدش تا دمای منفی ده درجه شرایط تغییر می‌کنه


audio: fnJ8BErame0_0020.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
رشد قاعده‌ها بیشتر میشه و دونه‌های میله‌ای به وجود میاد از منفی ده تا منفی بیست درجه، دوباره بلورهای تخت زیاد میشن زیر منفی بیست درجه هم ترکیبی از هردوشون رو داریم، یعنی هم تخت هم میله‌ای از طرفی، هرچقدر مقدار رطوبت زیادتر باشه مولکول‌های آب بیشتری در اختیارشون قرار می‌گیره و اندازه‌ی دونه‌ها افزایش پیدا می‌کنه میله‌ای‌ها درازتر میشن، تخت‌ها پهن‌تر


audio: fnJ8BErame0_0021.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی بعدی، این شاخه‌های پیچیده‌ست دیدیم که گوشه‌های منشور، با احتمال بالاتری می‌تونن مولکول‌های برخوردی رو با پیوند هیدروژنی جذب کنن از طرفی، وقتی این گوشه‌ها یه مقدار جلو میرن، به بخار آب بیشتری دسترسی دارن نتیجه هرچی می‌گذره سرعت رشدشون دائما افزایش پیدا می‌کنه


audio: fnJ8BErame0_0023.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
پس حالا می‌تونیم دلیل اصلی ایجاد این همه شکل‌های مختلف رو بفهمیم هرکدوم از ذره‌های اولیه‌ی برف، دائما داخل ابرها و داخل اتمسفر بالا و پایین میشن و جنب‌وجوش دارن تو هر لحظه‌ای دما و رطوبت اطرافشون تغییر می‌کنه در نتیجه الگوی رشدشون عوض میشه به خاطر همینه که هیچ دو تا بلوری پیدا نمی‌کنید که صددرصد شبیه هم باشن


audio: fnJ8BErame0_0025.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
تهش هم وقتی که وزنشون از یه مقدار مشخصی بیشتر میشه دیگه نمی‌تونن شناور بمونن، سقوط می‌کنن به طرف زمین توی همین مسیر سقوط هم با جذب مولکول‌های بخار آب تو دماهای مختلف بازم طرحشون پیچیده‌تر میشه و تغییر می‌کنن


audio: fnJ8BErame0_0026.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
غیر از شکل‌های مختلف، تقارن دونه‌های برف هم به خاطر شرایط محیطیه اندازه‌ی خیلی کوچیکشون باعث میشه مقدار دما و رطوبت، تو هر لحظه برای همه‌ی شاخه‌ها یکسان باشه بنابراین تمام قسمت‌های یه بلور، الگوی رشد یکسانی دارن این بلور، متقارنه


audio: fnJ8BErame0_0027.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
انواع شکل‌های پیچیده و عجیب دونه‌های برف، توضیح علمی دارن مثلا اونایی که شبیه دامبلن، اول به شکل میله‌ای تولید میشن ولی وقتی ابرها از سطح زمین ارتفاع می‌گیرن به خاطر کاهش دما الگوی رشد این بلورها عوض میشه و از پهلو مولکول‌های آب رو جذب می‌کنن


audio: fnJ8BErame0_0028.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
اما نکته‌ای که باید بهش توجه کرد، اینه که یکسان بودن دو تا دونه‌ی برف، از نظر علمی غیرممکن نیست کافیه دما و رطوبت محیطشون کاملا مشابه باشه، بدون ذره‌ای اختلاف توی طبیعت به خاطر مسیرهای بی‌نهایت زیادی که برای هرکدومشون وجود داره احتمال یکسان بودنشون خیلی خیلی کمه اما تو شرایط آزمایشگاهی تا حدودی میشه بهش رسید البته تو این حالت هم خیلی‌وقت‌ها اختلاف‌های ناچیزی با همدیگه دارن


audio: fnJ8BErame0_0029.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
اگر هم بخواهیم دونه‌های برف رو خیلی به هم نزدیک کنیم تا دما و رطوبت هردوشون صددرصد یکسان باشه برای جذب مولکول‌های بخار آب، بینشون رقابت ایجاد میشه و رشد هردوشون ناقص می‌مونه


audio: fnJ8BErame0_0030.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
پس همونطور که دیدیم هیچ معجزه‌ای در کار نیست، همه‌ش قوانین فیزیکه هیچکدوم از مولکول‌های آب، از اون دونه‌ی برف پیچیده‌ای که در نهایت تشکیل میشه اطلاعی نداره فقط از چند تا قانون ساده پیروی می‌کنه و کنار بقیه قرار می‌گیره نتیجه‌ش میشه یه بلور خیلی پیچیده و زیبا به این پدیده میگن ایمرجنس یا ظهوریافتگی این یکی از جالب‌ترین پدیده‌های جهان ماست که همه‌جا ردپاش دیده میشه


audio: fnJ8BErame0_0031.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
مثلا کلونی مورچه‌ها رو اگه بررسی کنید می‌بینید هرکدومشون به صورت انفرادی فقط چند تا رفتار ساده داره یکیش اینه که هر مورچه مواد شیمیایی به نام فرومون از خودش منتشر می‌کنه که بقیه با بوکشیدنش می‌تونن بفهن شغل اون مورچه چیه کارگره، یا غذا جمع می‌کنه، یا از بچه‌ها پرستاری می‌کنه با حافظه‌ی محدودی که دارن یادشون می‌مونه که در طول مسیرشون از هر شغلی چند تا مورچه دیدن


audio: fnJ8BErame0_0032.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
حالا وقتی که یه آسیبی به کلونی وارد میشه مثلا وقتی انسان‌ها براشون سم می‌ریزن و تعداد زیادی از مورچه‌های جمع‌آوری‌کننده‌ی غذا از بین میرن بقیه‌شون متوجه میشن که خیلی‌وقته فرومون‌های مورچه‌های جمع‌آوری‌کننده رو بو نکشیدن بنابراین شغل خودشون رو عوض می‌کنن و میرن دنبال غذا اینجوری جامعه‌ی مورچه‌ها به خاطر قحطی و گرسنگی از بین نمیره


audio: fnJ8BErame0_0033.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی عجیبش همینجاست ما اگه بخواهیم موجودی طراحی کنیم که در مقابل حوادث پیش‌بینی‌نشده اینقدر انعطاف‌پذیر باشه به این نتیجه می‌رسیم که این موجود یه مغز پیچیده می‌خواد که بتونه شرایط دشوار رو آنالیز کنه و تصمیم مناسب بگیره در حالی که مورچه‌ها با یه مغز خیلی ساده و چند تا رفتار محدود دارن همون کار رو انجام میدن


audio: fnJ8BErame0_0034.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
این قدرت ایمرجنس یا ظهوریافتگی رو نشون میده اینکه چطور چیزای خیلی کوچیک، پدیده‌های بزرگ و پیچیده‌ای رو شکل میدن که ویژگی‌هاش با ویژگی‌های تک‌تک اجزای سازنده‌ش فرق داره قوانین ساده‌ی بین اتم‌ها مولکول‌ها رو ایجاد می‌کنه مولکول‌ها کنار هم قرار می‌گیرن و پروتئین‌ها رو می‌سازن تعداد زیادی پروتئین با همدیگه یه سلول زنده رو ایجاد می‌کنن این سلول‌ها هم به هم وصل میشن و عضوی مثل مغز تشکیل میشه


audio: fnJ8BErame0_0035.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
لایه به لایه، مرحله به مرحله، از کنار هم جمع شدن اجزای ساده‌تر یه چیز خیلی پیچیده‌تر به وجود میاد تا جایی که اونقدر هوشمند میشه که نسبت به وجود خودش آگاهی پیدا می‌کنه


audio: fnJ8BErame0_0036.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
توی ابعاد بزرگ‌تر هم همینه مثلا یه جامعه، از واکنش‌های بین تک‌تک انسان‌ها به وجود میاد ولی ویژگی‌های برتری پیدا می‌کنه که توی هیچ انسانی به صورت انفرادی دیده نمیشه می‌تونه هزاران سال دوام بیاره و پیشرفت کنه شهر و کشور بسازه، جوامع دیگه رو نابود کنه حتی یه بخشی از خودش رو برسونه به سیاره‌های دیگه


audio: fnJ8BErame0_0037.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
اگه بازم عقب‌تر بریم و زوم‌اوت کنیم می‌رسیم به ستاره‌ها و سیاره‌ها که کهکشان‌ها رو تشکیل میدن کهکشان‌هایی که جهان هستی رو می‌سازن و شاید جهان‌های بی‌شماری که مالتی‌ورس رو ایجاد می‌کنن


audio: fnJ8BErame0_0038.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
دونه‌های برف رو هرچقدر بخواهیم با جزییات بیشتری واردش بشیم، بازم راه داره مثلا میشه در مورد فراکتال هم صحبت کرد، چون وقتی روی بلور برف زوم می‌کنیم هرکدوم از زیرشاخه‌ها شبیه شاخه‌ی اصلی خودشه و این وضعیت انگار تا بی‌نهایت ادامه داره اما هدف اصلی این برنامه، رسیدن به مفهوم ایمرجنس بود یعنی هر پدیده‌ای که از دید ما خیلی پیچیده و غیرممکن به نظر میاد در واقع حاصل تعاملات ساده‌ی بین اجزای سازنده‌ش هست


audio: fnJ8BErame0_0039.opus
source: youtube
source_id: fnJ8BErame0
invalidation: VALID
text:
این دیدگاه می‌تونه نظر ما رو نسبت به کل جهان هستی عوض کنه از دونه‌های زیبای برف گرفته، تا ایجاد زندگی روی زمین یا حتی موضوع ناشناخته‌ای مثل آگاهی


audio: mouyxHjrZag_0001.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
تا جایی که می‌دونیم، رفتارهای هوشمندانه فقط از مغزهای پیچیده برمیاد. اما یه موجود تک‌سلولی داریم به نام کپک لجن یا کپک مخاطی، که بدون اینکه هیچ مغزی داشته باشه، می‌تونه بعضی از مسایل پیچیده رو حل کنه. مثلا پیدا کردن کوتاه‌ترین مسیر بین چند تا نقطه. بریم با هم رفتارش رو بررسی کنیم ببینیم موجودی به این سادگی چطور می‌تونه یه همچین توانایی عجیبی داشته باشه.


audio: mouyxHjrZag_0002.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
این برنامه با حمایت مالی فیوتک ساخته شده، شرکتی که تخصص اصلیش، طراحی و تولید انواع سنسورها یا حسگرهای پیشرفته‌ست. محصولات فیوتک تو پروژه‌های زیادی از سراسر دنیا استفاده میشن، از جمله پروژه‌های بزرگ ناسا. برای اطلاعات کامل‌تر، پیشنهاد می‌کنم به سایت یا لینکدین فیوتک مراجعه کنید، که لینک هردوشون تو بخش توضیحات ویدیو هست. کپک‌های مخاطی گروه بزرگی از کپک‌ها هستن با بیشتر از هشتصد تا گونه‌ی مختلف.


audio: mouyxHjrZag_0003.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
ما امروز با یکی از این گونه‌ها کار داریم، به نام فایزاروم پلی‌سفالوم، یه نوع کپک زردرنگ، که کف جنگل‌های مرطوب میشه پیداش کرد. ویژگی خیلی جالبش اینه که هرچقدر هم که بزرگ باشه، فقط یه سلوله. ولی به‌جای یه هسته، میلیون‌ها هسته داخلش داره. شبیه یه موجود چندسلولیه که بین سلول‌هاش هیچ دیواره‌ای وجود نداره. به یه همچین ساختاری، پلاسمودیوم هم میگن.


audio: mouyxHjrZag_0004.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
چرخه‌ی زندگیش از هاگ شروع میشه، بذر این موجود. این هاگ‌ها وقتی توی یه محیط مناسب قرار می‌گیرن، جوانه می‌زنن، سلول‌هایی ازشون بیرون میاد که در نهایت با هم ترکیب میشن و اولین سلول اصلی رو ایجاد می‌کنن. اگه رطوبت و غذای کافی به این سلول برسه، حسابی رشد می‌کنه و بالغ میشه. بعدش ساقه‌هایی تولید می‌کنه، با یه حباب که داخلش پر از هاگه.


audio: mouyxHjrZag_0006.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
این سلول غول‌آسا، روی شاخ و برگ‌های مرده جابجا میشه و از باکتری‌هایی که در حال تجزیه‌ی این موادن تغذیه می‌کنه. ساختارهای لوله‌مانندی داره به نام پیچک یا ریشه که وقتی با مواد غذایی برخورد می‌کنن، هورمونی آزاد میشه به نام سایکلیک ای.ام.پی. هر جایی که این هورمون بیشتر آزاد میشه، جریان سیتوپلاسم این سلول، یا همون مواد داخل بدنه‌ش، حرکت می‌کنه به همون سمت.


audio: mouyxHjrZag_0008.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
پس عوامل مناسب، مثل غذا و رطوبت، باعث میشه به سمتشون حرکت کنه، اما عوامل نامناسب، مثل نور خورشید یا سرما یا خشکی محیط، هیچ جذابیتی براش نداره، عقب‌نشینی می‌کنه. وقتی به اندازه‌ی کافی رشد می‌کنه و پراکنده میشه، بین نقاط مختلفش که به منابع غذایی جداگانه‌ای رسیدن، شبکه‌هایی ایجاد میشه که دائما بهینه میشن،


audio: mouyxHjrZag_0009.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
یعنی کوتاه‌ترین مسیری که بین هر دو تا نقطه وجود داره انتخاب میشه. دلیل یه همچین رفتاری، اینه که می‌خواد اون چند تا منبع غذایی که پیدا کرده، برای تمام قسمت‌های این کپک، به طور مناسبی در دسترس باشن. اینجوری نباشه که یه جاییش غذای زیادی در اختیار داشته باشه، یه جای دیگه‌ش غذا کم بیاره.


audio: mouyxHjrZag_0010.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
پس این، خلاصه‌ی ساختار و رفتار این موجود عجیب بود. اما این ویژگی‌ها، در نهایت باعث اتفاقات جالبی میشه. سال 2000 دانشمندای ژاپنی آزمایش جالبی روی این کپک انجام دادن. دو تا منبع غذایی گذاشتن توی ورودی و خروجی یه مارپیچ یا همون ماز، که چهار تا راه‌حل داشت، یعنی از ورودیش به خروجیش چهار تا مسیر مختلف وجود داشت.


audio: mouyxHjrZag_0011.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
بعدش چند تا تیکه از این کپک مخاطی رو توی نقاط مختلف این مارپیچ قرار دادن. این قطعات، کم‌کم به همدیگه وصل شدن و یه موجود واحد تشکیل دادن که کل مارپیچ رو پر کرده بود. بعد از چند ساعت، اون قسمت‌هاییش که به مسیرهای بن‌بست رفته بودن، عقب‌نشینی کردن، چون اونجاها هیچ خبری از غذا نبود. پس حالا این کپک، بین دو تا منبع غذایی رشد کرده بود و


audio: mouyxHjrZag_0012.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
چهار تا مسیر یا شبکه‌ی مختلف، کشیده بود بین این دو تا منبع. کپک مخاطی، کوتاه‌ترین مسیر رو نگه می‌داره، بقیه رو حذف می‌کنه، چون اینجوری انتقال غذا بهتر انجام میشه. چند ساعت بعد، کوتاه‌ترین راه‌حل هم نمایان شد و اینجوری، یه موجود ابتدایی بدون مغز، تونست یه ماز حل کنه. البته اون هیچ درکی از این معما نداشت، تنها چیزی که براش مهم بود،


audio: mouyxHjrZag_0014.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
ده سال بعد، سال 2010، دوباره دانشمندای ژاپنی یه آزمایش جالب دیگه انجام دادن. راه‌آهن ژاپن، یکی از پیچیده‌ترین سیستم‌های ریلی دنیاست. توی این آزمایش، منابع غذایی رو گذاشتن روی یه صفحه، طوری که نسبت فاصله‌هاشون، دقیقا مشابه فاصله‌ی بین 36 تا شهر اطراف توکیو بود. بعدش کپک مخاطی رو اضافه کردن توی موقعیت مکانی توکیو.


audio: mouyxHjrZag_0015.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
این کپک شروع به حرکت کرد و کم‌کم تونست به تمام غذاها، که از جو تشکیل شده بود، برسه. بعد از حدود 26 ساعت از شروع آزمایش، شبکه‌ای از مسیرهای بهینه بین غذاها تشکیل شد. وقتی که این شبکه رو با سیستم ریلی مقایسه کردن، دیدن این کپک، همون کاری رو انجام داده که مهندس‌های ژاپنی چندین سال برای ساختنش تلاش کرده بودن.


audio: mouyxHjrZag_0016.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
شاید اگه ژاپنی‌ها قبل از ساختن سیستم ریلی‌شون با توانایی این کپک آشنا شده بودن، خیلی سریع‌تر و بهتر می‌تونستن طراحیش کنن.


audio: mouyxHjrZag_0019.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
مساله‌ی فروشنده‌ی دوره‌گرد. فرض کنید چهار تا شهر داریم، که تمام فاصله‌های بینشون رو می‌دونیم. یه فروشنده، می‌خواد از یکی از این شهرها شروع به حرکت کنه، به همه‌شون سر بزنه، بعدش برگرده به همون جایی که شروع کرده بود.


audio: mouyxHjrZag_0021.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
اول اینکه به هر شهری فقط و فقط یک بار بره، دوم اینکه کمترین مسافت ممکن رو طی بکنه. فرض می‌کنیم از شهر یک شروع می‌کنه. یه مسیر میشه این، یکی میشه این، یکی هم این. یعنی کل مسیرهای ممکن، سه‌تاست. مسیر اول 350 کیلومتره، دومی 390، سومی 370. پس بهینه‌ترین مسیر، اولیه.


audio: mouyxHjrZag_0022.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
تا اینجا که خیلی راحت بود، مشکل از جایی شروع میشه که تعداد شهرها بیشتر میشه. فرمولی که تعداد کل مسیرها رو به ما میده، اینه.


audio: mouyxHjrZag_0024.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
هر یه شهری که اضافه میشه، تعداد مسیرها با سرعت زیادی چند برابر میشه. تا جایی که برای اون 36 تا شهر راه‌آهن ژاپن، تعداد کل مسیرها به این رقم باورنکردنی می‌رسه. یعنی برای پیدا کردن کوتاه‌ترین مسیری که از تمام این شهرها فقط یک بار بگذره، باید این تعداد مسیر رو دونه دونه حساب کنیم، بعدش کوتاه‌ترینش رو انتخاب کنیم.


audio: mouyxHjrZag_0025.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
این مساله‌ی فروشنده‌ی دوره‌گرد، کاربردهای خیلی خیلی زیادی داره، توی زمینه‌های مختلف. مثلا یه شرکت پستی که می‌خواد بسته‌هایی رو به نقاط مختلف برسونه، اگه با این روش، کوتاه‌ترین مسیر رو پیدا بکنه، هم توی زمانش صرفه‌جویی میشه، هم توی هزینه‌هاش. اما نکته‌ی عجیب اینجاست که کپک مخاطی می‌تونه این مساله رو بهتر از کامپیوترهای ما حل کنه.


audio: mouyxHjrZag_0026.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
هیچ اهمیتی هم نداره که تعداد شهرها رو چقدر بیشتر بکنیم، مدتی که طول می‌کشه تا مسیرها رو پیدا کنه، به صورت خطی افزایش پیدا می‌کنه، نه به صورت نمایی.


audio: mouyxHjrZag_0027.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
دلیلش اینه که ما مجبوریم این همه محاسبه رو دونه دونه انجام بدیم و جلو بریم، در حالی که کپک مخاطی، تمام راه‌حل‌ها رو به طور همزمان پیدا می‌کنه. کل شبکه رو تشکیل میده، بعدش کوتاه‌ترین مسیر رو انتخاب می‌کنه. این رفتارش خیلی شبیه کامپیوترهای کوانتومیه، که چون ماهیت صفر و یکی یا دیجیتالی ندارن، می‌تونن تعداد زیادی پردازش رو همزمان جلو ببرن.


audio: mouyxHjrZag_0029.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
پس آیا می‌تونیم از این کپک برای انجام محاسبات پیچیده استفاده کنیم؟ میشه، ولی یه مشکلی داره، خیلی زمان‌بره. توی اون آزمایش راه‌آهن ژاپن، بیشتر از یه شبانه‌روز طول کشید تا جواب رو پیدا کرد. برای همین این ایده به ذهن دانشمندا رسید که اگه بتونن طرزکار این کپک رو به صورت یه برنامه‌ی کامپیوتری بنویسن، هم خیلی سریع‌تر کار می‌کنه، هم میشه بارها و بارها ازش استفاده کرد.


audio: mouyxHjrZag_0030.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
الگوریتمش، که معروفه به اس.ام.ای رفتار همین کپک رو شبیه‌سازی کرده. حتی جالبه بدونید تلاش‌هایی هم برای ساختن چیپ‌های کامپیوتری با استفاده از این کپک‌ها انجام شده، ولی خب تا الان موفقیت چندانی نداشتن. احتمالش زیاده که در آینده، از این هوش ابتدایی اما قدرتمند، بیشتر استفاده کنیم.


audio: mouyxHjrZag_0033.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
خب همونطور که گفتم، کپک‌های مخاطی انواع خیلی زیادی دارن. این کپک فایزاروم پلی‌سفالوم که تا الان داشتیم بررسیش می‌کردیم، معروفه به کپک غیرسلولی، چون دیدیم که یه توده‌ی عظیمی از سیتوپلاسمه با تعداد خیلی زیادی هسته. یه نوع دیگه هم هست به نام کپک مخاطی سلولی، که برخلاف قبلی، از سلول‌های جدا جدا تشکیل شده.


audio: mouyxHjrZag_0034.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
زمانی که غذا زیاد باشه، هر سلول، خودش برای خودش به تنهایی زندگی می‌کنه. اما وقتی غذا کمیاب میشه، یا استرس و فشار محیطی افزایش پیدا می‌کنه، این سلول‌ها، همون هورمون سایکلیک ای.ام.پی رو ترشح می‌کنن. در نتیجه، سلول‌های اطرافش حرکت می‌کنن به سمت محل ترشح این مولکول. بعدش این تک‌سلولی‌ها کنار هم جمع میشن و یه موجود بزرگتر رو تشکیل میدن


audio: mouyxHjrZag_0035.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
که از چند صد هزار سلول تشکیل شده و یه چیزی بین 2 تا 4 میلیمتر طولشه. این موجود، که معروفه به حلزون یا اسلاگ، نسبت به سلول‌های تکی، توانایی بیشتری برای حرکت داره. میره به سمت رطوبت و منابع غذایی، بعدش وقتی که محل مناسب رو پیدا کرد شروع می‌کنه به تولید مثل. بعضی از سلول‌های تشکیل‌دهنده‌ش تبدیل میشن به ساقه، بعضیای دیگه حباب‌های هاگ رو ایجاد می‌کنن.


audio: mouyxHjrZag_0037.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
در مورد اینکه آیا این کپک‌ها حافظه هم دارن یا نه، تحقیقات زیادی انجام شده. یکی از نتایجش این بوده که کپک مخاطی، هر مسیری که میره، یه ردپایی از خودش به جا میذاره تا اون مسیر رو دوباره تکرار نکنه. بعضیا این ویژگی رو یه نوع حافظه‌ی ابتدایی در نظر می‌گیرن. اما دانشمندای دانشگاه هوکایدو ژاپن یه آزمایش جالب برای این موضوع انجام دادن.


audio: mouyxHjrZag_0038.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
محیط این کپک رو هر یک ساعت یک‌بار، به مدت ده دقیقه سردش کردن. این باعث میشد عقب‌نشینی کنه، چون سرما رو دوست نداره. چند بار این کار رو تکرار کردن، بعدش دیگه دست از سرد کردن برداشتن ببینن واکنش این کپک چیه. اتفاقی که افتاد این بود که سر همون تایم‌های مشخصی که قبلا دما کاهش پیدا می‌کرد، دوباره شروع کردن به عقب رفتن. انگار یه چیزی از اتفاقات قبلی یاد گرفته بودن.


audio: mouyxHjrZag_0040.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
با اینکه این آزمایش سال 2008 اتفاق افتاد، اما هنوز به طور قطعی مشخص نشده که دلیل این رفتار عجیبشون چیه. واقعا یه جور حافظه دارن یا فقط یه سری اتفاقات ساده باعث این رفتار میشه.


audio: mouyxHjrZag_0041.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
من خودم با دیدن این موجود، بیشتر از هر چیزی یاد همون بازی زندگی میفتم، که قبلا در موردش صحبت کردم. توی هردوشون، سلول‌های تکی ویژگی‌های ساده‌ای دارن، اما وقتی کنار هم قرار می‌گیرن رفتارهای پیچیده‌ای نشون میدن. خیلی‌ها نظرشون اینه که چیزی به نام هوش یا آگاهی یا حافظه، توی این موجود ساده وجود نداره.


audio: mouyxHjrZag_0042.opus
source: youtube
source_id: mouyxHjrZag
invalidation: VALID
text:
اما چیزی که مطالعه‌ی کپک‌های مخاطی رو باارزش می‌کنه، اینه که با سردرآوردن از کارشون، شاید بتونیم تعریف کامل‌تری از هوش یا حتی آگاهی به دست بیاریم. چون موجودی که نه پا داره، نه سیستم عصبی، نه مغز، به این خوبی می‌تونه شرایط پیچیده رو مدیریت کنه.


audio: 2XRoY4P_GTw_0001.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
برای هزاران سال، تمام چیزایی که از جهان هستی می‌دیدیم، از طریق نور مریی بود، یعنی یه بخش خیلی کوچیکی از پرتوهای الکترومغناطیسی. اما بعد از ساختن ابزارهایی که می‌تونستن پرتوهایی دیگه‌ای مثل ایکس و فروسرخ و رادیویی رو رصد کنن، یهو وسعت دیدمون چندین برابر شد. چیزایی رو دیدیم که قبلا هیچکس ندیده بود. یکی از این کشفیات، کهکشان‌های عجیب غریبی بودن


audio: 2XRoY4P_GTw_0004.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
کویزار، بلیزار، کهکشان سیفرت، کهکشان رادیویی. این برنامه با حمایت مالی فیوتک ساخته شده، شرکتی که تخصص اصلیش، طراحی و تولید انواع سنسورها یا حسگرهای پیشرفته‌ست. محصولات فیوتک تو پروژه‌های زیادی از سراسر دنیا استفاده میشن، از جمله پروژه‌های بزرگ ناسا. برای اطلاعات کامل‌تر، پیشنهاد می‌کنم به سایت یا لینکدین فیوتک مراجعه کنید، که لینک هردوشون تو بخش توضیحات ویدیو هست.


audio: 2XRoY4P_GTw_0005.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
بعد از اینکه فهمیدیم راه شیری تنها کهکشان جهان هستی نیست و میلیاردها کهکشان دیگه هم وجود داره، توجهمون رفت به این سمت که اینا چه ساختاری دارن و چه جوری تشکیل شدن. کم‌کم متوجه شدیم که بعضی از این کهکشان‌ها، با وجود فاصله‌ی خیلی زیادی که از ما دارن، نسبت به بقیه‌ی کهکشان‌ها پرتوهای خیلی زیادی منتشر می‌کنن. عجیب‌تر این بود که تمام این پرتوها از یه نقطه‌ی


audio: 2XRoY4P_GTw_0006.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
خیلی کوچیکی تو مرکز کهکشان میومد، شدتش هم بعضی وقتا از کل ستاره‌های اون کهکشان بیشتر بود. بعد از چند دهه تلاش، در نهایت به این نتیجه رسیدیم که دلیل این پرتوها، ابرسیاهچاله‌هایی تو مرکز این کهکشان‌ها هستن. اسم این مناطق مرکزی روشن و فشرده رو گذاشتیم هسته‌های کهکشانی فعال.


audio: 2XRoY4P_GTw_0008.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
اما می‌دونیم که گرانش سیاهچاله اونقدر شدیده که هیچ نور یا پرتوی الکترومغناطیسی دیگه‌ای نمی‌تونه ازش فرار کنه. پس این پرتوها دقیقا از کجا دارن میان؟


audio: 2XRoY4P_GTw_0011.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
دیسک برافزایشی، همون موادی هستن که دور سیاهچاله می‌چرخن و در نهایت به داخلش سقوط می‌کنن. حالا این مواد، ممکنه اتم‌های یه ستاره باشن که سیاهچاله داره می‌بلعتش، یا اینکه فقط گاز و غباری باشن که اطراف سیاهچاله وجود داره. ساختارش، همونطور که اسمش نشون میده، یه صفحه‌ی دیسک‌ماننده، اما چون گرانش سیاهچاله نورش رو خمیده می‌کنه، به این شکل عجیب دیده میشه.


audio: 2XRoY4P_GTw_0012.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی مهم اینه که همینطور که این مواد دور سیاهچاله می‌چرخن، به خاطر اون گرانش شدیدش، فشار خیلی زیادی بهشون وارد میشه. با هم برخورد می‌کنن و به همدیگه فشرده میشن، طوری که دماشون تا چندین میلیون درجه بالا میره. انگار سیاهچاله هم قبل از خوردن، غذاش رو حسابی داغ می‌کنه.


audio: 2XRoY4P_GTw_0013.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
این گرمای شدید باعث میشه غذای سیاهچاله پرتوهای الکترومغناطیسی زیادی منتشر کنه، با فرکانس‌های مختلف. از نور مریی گرفته تا فروسرخ و ایکس و امواج رادیویی. پس این شد دیسک برافزایشی. اما جت نسبیتی یا فواره‌ی نسبیتی چیه. سیاهچاله موفق نمیشه تمام مواد اطرافشو ببلعه.


audio: 2XRoY4P_GTw_0014.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
چون یه بخشی از این گازهای یونیزه شده‌ی داغ، یا همون پلاسما، از دو تا قطب سیاهچاله با یه سرعت خیلی زیاد فوران می‌کنن به سمت بیرون. سرعت این گازها می‌تونه تا یک‌سوم سرعت نور برسه، به خاطر همینه که بهشون میگن فواره‌های نسبیتی، چون تو این سرعت‌های خیلی بالا، اتفاقاتی میفته که نظریه‌ی نسبیت می‌تونه توصیفشون کنه. پس این اتم‌های یونیزه شده، از داخل یا سطح


audio: 2XRoY4P_GTw_0015.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
سیاهچاله نمیان، از دیسک برافزایشی میان. دلیلش هم هنوز کاملا معلوم نشده، یه نظری که وجود داره اینه که میدان‌های مغناطیسی دیسک برافزایشی که می‌چرخن، باعث میشه این مواد از دو تا قطبش به سمت بیرون پرتاب بشن و تا فاصله‌ی هزاران سال نوری هم ادامه پیدا کنن. جت‌های نسبیتی هم مثل دیسک برافزایشی، پرتوهای الکترومغناطیسی مختلفی منتشر می‌کنن.


audio: 2XRoY4P_GTw_0016.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
البته همه‌ی سیاهچاله‌ها، جت نسبیتی ندارن، از بین تمام هسته‌های کهکشانی فعال، فقط ده درصدشون از این فواره‌ها دارن.


audio: 2XRoY4P_GTw_0017.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
پس خلاصه‌ی حرفم این شد که تو مرکز بعضی از کهکشان‌ها سیاهچاله‌های بزرگی وجود داره که پرتوهای خیلی زیادی منتشر می‌کنن. این پرتوها از دیسک برافزایشی و فواره‌های نسبیتی اون سیاهچاله میان. و اینکه به این منطقه‌ی فشرده‌ی مرکز کهکشان که این پرتوها از اونجا میان، میگیم هسته‌ی کهکشانی فعال، به خود کهکشان هم میگیم کهکشان فعال.


audio: 2XRoY4P_GTw_0018.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
حالا ما اومدیم این کهکشان‌ها رو به دسته‌های مختلفی تقسیم کردیم. گروه اول معروفن به کهکشان‌های سیفرت که اسمشون رو از کارل سیفرت ستاره‌شناس آمریکایی گرفتن، چون کسی بود که اولین تحقیقات جدی رو تو این زمینه انجام داد. اینا کهکشان‌های مارپیچی‌ان که یه هسته‌ی فعال درخشان دارن. ستاره‌شناسا تخمین می‌زنن که حدود 2 درصد از کل کهکشان‌های مارپیچی، از نوع سیفرت هستن.


audio: 2XRoY4P_GTw_0020.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
با چهل میلیون سال نوری فاصله، داخل صورت فلکی ماهی زرین. این تصویرش با تلسکوپ هابل گرفته شده، اما تو عکس تلسکوپ جیمز وب که از پرتوهای فروسرخ استفاده کرده، هسته‌ی فعالش رو خیلی واضح‌تر میشه دید.


audio: 2XRoY4P_GTw_0023.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
چون زمانی که اینا رو رصد می‌کردیم، به یه تناقض برخورده بودیم. از یه طرف، اثر ردشیفت یا انتقال به سرخ‌شون نشون میداد که فاصله‌ی خیلی زیادی از ما دارن، از یه طرف هم نور خیلی شدیدی داشتن. هیچ ستاره‌ای که این همه از ما دور باشه، نمی‌تونه یه همچین نور زیادی به ما برسونه. برای همین اسم اینا رو گذاشته بودیم ، یا کویزار.


audio: 2XRoY4P_GTw_0024.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
ویژگی‌شون اینه که نسبت به کهکشان‌های گروه اول، یعنی همون سیفرت، هم خیلی روشن‌ترن، هم خیلی دورتر و قدیمی‌تر. هسته‌ی یه کهکشان کویزار، می‌تونه تا صدهزار برابر از کل کهکشان ما با تمام ستاره‌هاش درخشان‌تر باشه. که این نور عظیم، همونطور که گفتم، از گازهای داغی میاد که دارن سقوط می‌کنن داخل ابرسیاهچاله‌ی مرکز این کهکشان.


audio: 2XRoY4P_GTw_0025.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
بعضیاشون هم فواره‌های نسبیتی بزرگی دارن. یه تفاوت دیگه‌شون نسبت به سیفرت، اینه که کهکشان‌های سیفرت رو وقتی که رصد می‌کنیم، هم می‌تونیم هسته‌ی فعالشون رو ببینیم، هم بقیه‌ی کهکشان. اما کویزارها اونقدر دورن و هسته‌شون هم اونقدر روشنه که نمی‌ذاره بقیه‌ی کهکشان رو ببینیم. مثل زمانی که نور شدید یه ماشین میفته تو چشم شما. دیگه مدل ماشین یا آدمای داخلش رو نمی‌تونید


audio: 2XRoY4P_GTw_0029.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
گروه سوم از کهکشان‌های فعال، معروفن به کهکشان‌های رادیویی. اینا کهکشان‌های بیضی‌شکلی هستن با جت‌های نسبیتی، که مقدار زیادی پرتوهای رادیویی منتشر می‌کنن. اتفاقی که میفته اینه که این فواره‌ها وقتی برخورد می‌کنن به گازهایی که تو فضای بین کهکشان‌ها وجود داره، دو تا حباب بزرگ از گاز تشکیل میشه که امواج رادیویی منتشر می‌کنن.


audio: 2XRoY4P_GTw_0032.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
با 54 میلیون سال نوری فاصله، داخل صورت فلکی سنبله. اولین تصویر واقعی که سال 2019 از یه سیاهچاله منتشر شد،


audio: 2XRoY4P_GTw_0034.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
که بعدش هم سال 2022 اولین تصویر واقعی از ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشان خودمون رو دیدیم. تو این عکس که با تلسکوپ هابل گرفته شده، می‌تونید این کهکشان رادیویی رو همراه با جت نسبیتیش ببینید، که خیلی هم بزرگ نیست. اما فواره‌های بعضی از کهکشان‌های رادیویی، وحشتناک بزرگه. مثلا کهکشان سیگنس ای با هشتصد میلیون سال نوری فاصله، داخل


audio: 2XRoY4P_GTw_0035.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
صورت فلکی قو، حباب‌های رادیوییش صدها برابر از خودش بزرگترن. البته فقط با رصد امواج رادیویی دیده میشن، چون این حباب‌ها فرکانس‌های نور مریی رو منتشر نمی‌کنن.


audio: 2XRoY4P_GTw_0036.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
ممکنه این سوال پیش بیاد که تفاوت کهکشان‌های رادیویی با گروه قبلی یعنی کویزارها چیه. خلاصه‌ش اینه که هردوشون هم امواج رادیویی منتشر می‌کنن، هم نور مریی، اما کویزارها نور مرییشون بیشتره، کهکشان‌های رادیویی پرتوهای رادیویی بیشتری دارن. طبق چیزی که ستاره‌شناسا تخمین زدن، یه چیزی حدود یک‌صدم درصد از کل کهکشان‌ها رادیویی‌ان.


audio: 2XRoY4P_GTw_0037.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
آخرین گروه از کهکشان‌های فعال، یعنی گروه چهارم، بلیزارها یا بلازارها هستن، که کلمه‌ی بلیز به معنی شعله‌ی درخشانه. اینا در واقع همون کویزار هستن، با این تفاوت که جهت یکی از فواره‌های نسبیتی‌شون دقیقا به سمت ماست. همین باعث میشه نورشون حتی از کویزار هم بیشتر باشه. البته این نور شدید، خیلی هم متغیره، یعنی در طول یه روز


audio: 2XRoY4P_GTw_0038.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
می‌تونه به طور غیرمنظم کم و زیاد بشه، که دلیل قطعیش رو نمی‌دونیم اما احتمالا به خاطر همون میدان‌های مغناطیسی اطراف سیاهچاله‌ست. کهکشان مارکاریان 421 نزدیک‌ترین بلیزار به ماست با حدود چهارصد میلیون سال نوری فاصله، داخل صورت فلکی دب اکبر.


audio: 2XRoY4P_GTw_0039.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی آخر اینکه تا الان هرچی گفتم در مورد کهکشان‌های فعال بود. به بقیه‌ی کهکشان‌ها میگیم کهکشان‌های معمولی یا غیرفعال. اینا هم سیاهچاله‌ی مرکزی دارن، اما مقدار گازی که در حال سقوط به داخل این سیاهچاله‌ست، اونقدر زیاد نیست که پرتوهای خیلی شدیدی تولید کنه. از نظر ستاره‌شناسا تو زمان‌های گذشته، تعداد کهکشان‌های فعال بیشتر از امروز بوده.


audio: 2XRoY4P_GTw_0040.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
کهکشان خودمون هم یه زمانی هسته‌ی فعال داشته، اما الان اینطور نیست. احتمالا بیشتر کهکشان‌های بزرگ تو دوران جوونیشون تبدیل به کویزار میشن ولی بعدش که مواد اطراف سیاهچاله کمتر میشه آروم می‌گیرن. شاید 4.5 میلیارد سال بعد که راه‌شیری با کهکشان آندرومدا برخورد می‌کنه، ابرسیاهچاله‌های مرکزی جفتشون با هم ترکیب بشن و یه ابرسیاهچاله‌ی فعال تشکیل بشه.


audio: 2XRoY4P_GTw_0041.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
چون این برخورد باعث میشه گاز کافی در اختیار این سیاهچاله قرار بگیره تا بتونه پرتوهای خیلی شدیدی تولید کنه.


audio: 2XRoY4P_GTw_0044.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
هرکدوم از این کهکشان‌های فعال که بررسی کردیم، خودشون هم انواع مختلفی دارن. اما این دسته‌بندی‌ها خیلی هم نمی‌تونن دقیق باشن، چون دنیای ما اونقدر عجیب و غیرمنتظره‌ست که دائما نمونه‌های استثنایی پیدا میشه که دسته‌بندی‌های ما رو تغییر میدن. جهان هستی اقیانوسی از میلیاردها کهکشان مختلفه، که هرکدومشون


audio: 2XRoY4P_GTw_0045.opus
source: youtube
source_id: 2XRoY4P_GTw
invalidation: VALID
text:
برای خودشون یه دنیای متفاوتی‌ان با میلیاردها ستاره و سیاره. با این حال، وقتی که می‌ریم عقب، هر کهکشان با اون همه عظمتش فقط شبیه یه ذره‌ی غباره که تو یه فضای بی‌نهایت شناوره. مغز ما خیلی ضعیف‌تر از چیزیه که بتونه این اندازه‌ها رو درک کنه.


audio: NOzTCzdXNLw_0001.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
تلسکوپ فضایی جیمز وب، یکی از بزرگ‌ترین قدم‌های ما بود برای شناخت دنیایی که توش زندگی می‌کنیم. از ویدیوی قبلی که در موردش منتشر کردم، تا الان، کارهای خیلی زیادی انجام داده، که امروز می‌خوایم چند تا از مهم‌تریناش رو با هم بررسی کنیم. پس ذهن خودتونو رها کنید تا به دورترین فاصله‌ها بریم و عجیب‌ترین چیزا رو ببینیم. اسپانسر این برنامه هم شرکت فیوتک تو جنوب کالیفرنیاست، که زمینه‌ی


audio: NOzTCzdXNLw_0002.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
فعالیتش ابزارهای دقیق اندازه‌گیری و سنسورهای پیشرفته و رباتیکه. فیوتک تو پروژه‌های بزرگ ناسا، مثل شاتل فضایی دیسکاوری و مریخ‌نورد کیوریاسیتی نقش پررنگی داشته. برای اطلاعات بیشتر می‌تونید به سایتشون سر بزنید، یا لینکدین فیوتک رو دنبال کنید، که تو بخش توضیحات همین ویدیو گذاشتم. چیزایی که می‌خوام در موردشون صحبت کنم، به سه دسته تقسیم می‌کنم.


audio: NOzTCzdXNLw_0003.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
گروه اول کهکشان‌ها و ستاره‌ها، گروه دوم سحابی‌ها، گروه سوم هم سیارات. بریم سراغ گروه اول، یعنی کهکشان‌ها و ستاره‌ها. یکی از جالب‌ترین تصاویری که تلسکوپ وب تهیه کرد، مربوط به سیستم ستاره‌ای


audio: NOzTCzdXNLw_0005.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی عجیبش همین حلقه‌های هم‌مرکزیه که اطراف این سیستم دیده میشه. سپتامبر 2022 که تصاویرش منتشر شد، بحث‌های زیادی تو اینترنت ایجاد کرد. یه عده‌ای نظرشون این بود که این حلقه‌ها رو جای دیگه‌ای تو طبیعت ندیدیم، احتمالا کار موجودات فضاییه. اما تحقیقاتی که انجام شد نشون داد یه پدیده‌ی کاملا طبیعیه. این سیستم، از دو تا ستاره‌ی بزرگ تشکیل شده


audio: NOzTCzdXNLw_0006.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
که روی مدارهای بیضی‌شکل، دور همدیگه می‌چرخن. هر هشت سال یه بار، به هم نزدیک میشن و دوباره از هم دور میشن. وقتی نزدیک میشن، به خاطر اثراتی که رو همدیگه می‌ذارن، اطرافشون یه مقدار زیادی غبار ایجاد میشه. بعدش بادهای ستاره‌ای قدرتمندی که از سطحشون منتشر میشه، این غبارها رو هل میده به سمت بیرون. فاصله‌ی بین این حلقه‌ها، نشون‌دهنده‌ی


audio: NOzTCzdXNLw_0007.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
دور و نزدیک شدن این دو تا ستاره به همدیگه‌ست. این سیستم شگفت‌انگیز، حدود 16 سال پیش توسط تلسکوپ زمینی کک تو هاوایی بررسی شده بود، ولی خب اون زمان فقط دو تا حلقه‌ی اولشو دیده بودیم، در حالی که تلسکوپ وب تونست هفده تا حلقه پیدا کنه. حتی اطلاعات وب نشون داد غباری که این حلقه‌ها رو می‌سازه، حاوی مواد ارگانیک و ذرات غنی از کربنه، یعنی اون مولکول‌های


audio: NOzTCzdXNLw_0009.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
مورد بعدی، دورترین کهکشانیه که تا حالا تونستیم پیدا کنیم. ستاره‌شناسا با استفاده از داده‌های تلسکوپ وب، رو یه پروژه کار می‌کنن به نام گلس. که یکی از خوشه‌های کهکشانی معروف، به نام پاندورا رو با دقت بالایی بررسی می‌کنن. این خوشه به صورت یه لنز گرانشی عمل می‌کنه که باعث میشه کهکشان‌های پشت سرش بزرگتر دیده بشن.


audio: NOzTCzdXNLw_0013.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
کهکشانیه که تا این لحظه تونستیم پیدا کنیم. یعنی احتمالا یه چیزی حدود سیصد میلیون سال بعد از بیگ‌بنگ تشکیل شده. اما غیر از دورترین کهکشان، تلسکوپ وب دورترین و قدیمی‌ترین ستاره هم به ما نشون داد. این ستاره، به نام ایرندل سال 2022 توسط تلسکوپ هابل کشف شده بود، اما تلسکوپ وب تونست تصویر بهتری ازش به ما بده.


audio: NOzTCzdXNLw_0014.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
دیدن ستاره‌های کهکشان خودمون شاید خیلی کار سختی نباشه، اما پیدا کردن ستاره‌هایی تو کهکشان‌های دیگه، اصلا ساده نیست.


audio: NOzTCzdXNLw_0015.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
ستاره‌ی ایرندل دوازده‌و‌نه‌دهم میلیارد سال نوری از ما فاصله داره، که به لطف لنز گرانشی تونستیم ببینیمش. البته نیاز به بررسی بیشتری داره، چون فاصله‌ش با ما اونقدر زیاده که ممکنه یه ستاره‌ی تکی نباشه، شاید یه ستاره‌ی جفت باشه، یا حتی یه خوشه از ستاره‌ها.


audio: NOzTCzdXNLw_0016.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
مورد بعدی، کشف سردترین یخ بین‌ستاره‌ای بود. یه ابر مولکولی تو فاصله‌ی 500 سال نوری از زمین، داخل صورت فلکی آفتاب‌پرست. این ابر مولکولی، اونقدر ضخیم و متراکمه که نور ستاره‌های پشت سرش نمی‌تونه ازش رد بشه و به ما برسه. برای همین قدیما فکر می‌کردیم هیچ چیزی تو این مناطق وجود نداره، شبیه سوراخ‌هایی تو فضا بودن.


audio: NOzTCzdXNLw_0017.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
تلسکوپ وب تونست به اعماق این ابر نفوذ کنه و یخ‌های بین‌ستاره‌ای پیدا کنه که حاوی مولکول‌های ضروری برای تشکیل زندگی بودن، با دمای 263 درجه زیر صفر. ترکیباتی مثل آب، کربن‌دی‌اکسید، متان، آمونیاک، یا حتی متانول، تو این ابرها پیدا شده. نکته‌ی جالب اینجاست که متانول وقتی با مولکول‌های دیگه ترکیب میشه


audio: NOzTCzdXNLw_0018.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
می‌تونه آمینواسیدها رو ایجاد کنه که بلاک‌های سازنده‌ی پروتئین‌ها هستن. وجود متانول تو این ابرهایی که بعدا فشرده میشن و تبدیل به ستاره‌ها و سیارات میشن، شاید به این معنی باشه که ساخته شدن مولکول‌های ضروری برای زندگی، جزو فرایند تشکیل ستاره‌هاست. شاید زندگی اونقدر هم که ما فکر می‌کنیم کمیاب نیست.


audio: NOzTCzdXNLw_0019.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
سال 2016 هم فضاپیمای روزتا داخل غبار دنباله‌دار چوری تونست ردپایی از گلایسین پیدا کنه، آمینواسیدی که از اجزای اصلی سازنده‌ی بیشتر پروتئین‌هاست. برای همین این طرزفکر وجود داره که مولکول‌های سازنده‌ی حیات، اول روی این دنباله‌دارها تشکیل شدن، بعد به زمین منتقل شدن و اولین موجودات زنده رو ایجاد کردن.


audio: NOzTCzdXNLw_0020.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
پروژه‌ی بعدی، کهکشان کارت‌ویل یا چرخ گاری بود، که حدود 500 میلیون سال نوری از ما فاصله داره و سال 1941 کشف شد. یه کهکشان حلقه‌ای زیبا، که خیلی هم کمیابه. ویدیویی که می‌بینید، با استفاده از تلسکوپ وب تولید شده. از ستاره‌ها و کهکشان‌ها عبور می‌کنه تا برسه به کهکشان کارت‌ویل. یه ابرسیاهچاله تو مرکز این کهکشان وجود داره و


audio: NOzTCzdXNLw_0021.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
ستاره‌های زیادی اطرافش متولد میشن. به نظر دانشمندا، دلیل این ظاهر حلقه‌ای عجیبش، برخوردیه که هفتصد هشتصد میلیون سال پیش با یه کهکشان کوچیکتر از خودش داشته. اما یکی دیگه از تصاویر فوق‌العاده‌ای که تلسکوپ وب تهیه کرد، مربوط به کهکشان مسیه 74 بود که معروفه به کهکشان فانتوم. این عکس هابله، اینم عکس جیمز وبه.


audio: NOzTCzdXNLw_0025.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
از زمین فاصله دارن و داخل صورت فلکی نهنگ قرار گرفتن. هابل هم قبلا از این برخورد عکس گرفته بود، ولی خب تلسکوپ وب به خاطر استفاده از پرتوهای فروسرخ تونسته به اعماق غبار این کهکشان نفوذ کنه و ستاره‌هایی که در حال تشکیل هستن رو با جزییات زیادی نشون بده.


audio: NOzTCzdXNLw_0026.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
حالا بریم سراغ گروه دوم، یعنی سحابی‌ها. یکی از دلایل اصلی بررسی سحابی‌ها با تلسکوپ وب، اینه که ابزارهای خیلی خوبی برای رصد پرتوهای فروسرخ داره، که می‌تونه تا اعماق گاز و غبار این سحابی‌ها رو ببینه. در نتیجه باعث میشه دانش ما از فرایندهای تشکیل ستاره‌ها بیشتر بشه. مورد اول، یه تصویر بی‌نظیره از ستون‌های آفرینش.


audio: NOzTCzdXNLw_0027.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
این یه بخشی از سحابی عقابه که تو صورت فلکی مار قرار گرفته و حدود هفت هزار سال نوری از ما فاصله داره، پس تو کهکشان خودمونه. ظاهرش شبیه چند تا ستونه که داخلشون گاز و غبار به هم فشرده میشه و ستاره‌های جدید متولد میشن. برای همین معروف شده به ستون‌های آفرینش. این تصویر توسط تلسکوپ هابل گرفته شده. ولی خب وب تونست جزییات خیلی بیشتری به ما بده.


audio: NOzTCzdXNLw_0028.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
مورد بعدی، عکسی بود که از سحابی معروف رتیل گرفت. این سحابی حدود 160 هزار سال نوری از ما فاصله داره و داخل کهکشان ابر ماژلانی بزرگ قرار گرفته، یکی از کهکشان‌های همسایه‌ی ما. اونقدر درخشانه که قدیما فکر می‌کردن یه ستاره‌ست. مخصوصا این وسطش می‌تونید یه تعداد خیلی زیادی ستاره‌های آبی‌رنگ جوون ببینید که نمونه‌شو کمتر جایی میشه پیدا کرد.


audio: NOzTCzdXNLw_0030.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
که 210 هزار سال نوری از ما فاصله داره و داخل کهکشان ابر ماژلانی کوچیک قرار گرفته، یکی دیگه از کهکشان‌های همسایه‌ی ما. بعدی، تصویر سحابی شکارچی بود. این هم یکی از مناطق معروف تولد ستاره‌هاست که حتی با چشم غیرمسلح هم می‌تونید ببینیدش. کافیه اول صورت فلکی شکارچی رو پیدا کنید.


audio: NOzTCzdXNLw_0031.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
اینجا هم تصویر جیمز وب رو وقتی با تصویر هابل مقایسه می‌کنیم، جزییات خیره‌کننده‌ش کاملا مشخصه. خب حالا نوبت کشفیات تلسکوپ وب در مورد سیاراته. اول سیارات فراخورشیدی، یعنی اونایی که جزو منظومه‌ی خورشیدی ما نیستن، بلکه تو نقاط دیگه‌ای از کهکشان ما قرار گرفتن. کلا رصد سیارات، نسبت به ستاره‌ها و کهکشان‌ها کار خیلی سخت‌تریه.


audio: NOzTCzdXNLw_0032.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
چون هم اندازه‌شون خیلی کوچیکتره، هم نور زیادی از سطحشون منتشر نمیشه، تو نور ستاره‌ها گم میشن. این اولین تصویر مستقیمیه که تلسکوپ وب از یه سیاره‌ی فراخورشیدی گرفته. پس هنوز خیلی فاصله داریم با دیدن یه تصویر از سطح یه دنیای بیگانه. بین سیارات، رصد غول‌های گازی نسبتا راحت‌تره، سیاراتی مثل مشتری و زحل خودمون.


audio: NOzTCzdXNLw_0033.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
برای همین یکی از فعالیت‌های تلسکوپ وب، رصد این سیارات گازی بوده. اما اوایل 2023 تونست اولین اطلاعات خودشو از یه سیاره‌ی فراخورشیدی صخره‌ای به دست بیاره، که حدود چهل سال نوری از ما فاصله داره، داخل صورت فلکی اکتانز. تقریبا اندازه‌ی زمینه، ولی خیلی گرم‌تر، به گرمی سیاره‌ی زهره. اما این تلسکوپ روی سیارات منظومه‌ی خودمون هم کار کرده.


audio: NOzTCzdXNLw_0034.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
یکیش تصاویر مختلفیه که از مشتری گرفته. نکته‌ای که اهمیت داره اینه که تلسکوپ وب می‌تونه قمرها و حلقه‌ها رو با وجود نور زیادی که از سطح این سیارات منتشر میشه، ببینه. برای همین دانشمندا امیدوارن بتونن در آینده جزییات بیشتری از این اجرام ثبت کنن.


audio: NOzTCzdXNLw_0035.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
از مریخ هم تصاویر خوبی گرفته. البته این نکته رو باید در نظر بگیریم که تلسکوپ وب، کلا برای رصد نقاط خیلی دور طراحی شده. هرچقدر سوژه‌ی عکاسیش فاصله‌ی بیشتری داشته باشه، حرکت آهسته‌تری داره، شدت نورش هم خیلی زیاد نیست، برای همین عکس‌برداریش نسبتا راحت‌تره. مثلا برای عکس گرفتن از مریخ، به خاطر پرتوهای فروسرخ


audio: NOzTCzdXNLw_0036.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
شدیدی که از سطح این سیاره منتشر میشه، مجبور بودن از نوردهی خیلی کوتاه‌مدت استفاده کنن تا عکسشون زیادی روشن نباشه. غیر از مریخ و مشتری، سراغ نپتون هم رفته. جزییاتی از حلقه‌های نپتون ثبت کرده که قبلا ندیده بودیم. تو این عکسش هفت تا از چهارده تا قمر نپتون دیده میشه. این یکی که اسمش ترایتونه از بقیه‌شون روشن‌تره،


audio: NOzTCzdXNLw_0037.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
چون از نیتروژن متراکم و منجمد پوشیده شده که باعث میشه بیشتر نور خورشیدی که بهش تابیده میشه رو بازتاب کنه. به عنوان آخرین بخش، یه کوچولو از مشکلات این تلسکوپ میگم. خب با این همه هزینه‌ای که صرف ساخت و پرتابش شده، بهتره تا سال‌های زیادی به کارش ادامه بده و چشم ما برای دیدن عجایب این دنیا باشه. اما تا همین الان، هم نقص فنی داشته، هم برخورد شهاب‌سنگ.


audio: NOzTCzdXNLw_0038.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
نقص فنی‌ش سپتامبر 2022 بود که ناسا اعلام کرد یکی از چرخ‌های دوربین فروسرخ میانیش دچار مشکل شده. که دانشمندا تونستن از روی زمین، با تغییراتی که تو عملکردش دادن مشکل رو برطرف کنن. دردسر بزرگتری که براش پیش اومد، این بود که می 2022 یه شهابسنگ ریز به یکی از هجده تا آینه‌ی اصلیش برخورد کرد. آسیبش اونقدر زیاد نبود که جلوی فعالیتشو بگیره،


audio: NOzTCzdXNLw_0039.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
ولی بهرحال این اتفاق بازم ممکنه بیفته. طبق گفته‌ی ناسا، تا الان یه چیزی حدود 14 تا شهاب‌سنگ ریز به آینه‌های وب برخورد کرده. برای همین دانشمندا تصمیم گرفتن جهت این تلسکوپ رو تو زمان‌های مختلف، به سمتی برگردونن که احتمال برخورد شهاب‌سنگ به آینه‌هاش کمتر بشه. چون یه شناخت تقریبی دارن از اینکه تو هر زمانی احتمال اینکه


audio: NOzTCzdXNLw_0041.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
جولای 2022 یه فیزیکدان فرانسوی عکسی منتشر کرد که ادعا می‌کرد تصویر تلسکوپ وب از پروکسیما سنتوری نزدیک‌ترین ستاره به خورشید ماست. کلی وایرال شد و در موردش صحبت کردن، اما بعدش اومد گفت که این فقط عکس یه سوسیس بوده، نباید به حرف هیچکس اعتماد کنید. الان چندین ترابایت اطلاعات خامی که تلسکوپ وب ارسال کرده، رو اینترنت آپلود شده، که هرکی دلش بخواد می‌تونه


audio: NOzTCzdXNLw_0042.opus
source: youtube
source_id: NOzTCzdXNLw
invalidation: VALID
text:
کاملا رایگان دانلود کنه و شروع کنه به تجزیه‌تحلیلشون. خب فایده‌ش چیه؟ یکیش اینه که هیچ شخص یا سازمانی نمی‌تونه نظر خودشو به عنوان حقیقت محض جا بزنه، چون بقیه هم به این اطلاعات دسترسی دارن. یکیش هم اینه که تمام آدما می‌تونن مشارکت داشته باشن و سرعت کشفیات ما بیشتر میشه.


audio: hu4tXnW88Ys_0001.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
سال 1974 استیون هاوکینگ ایده‌ی عجیبی مطرح کرد که باعث شهرت جهانی این فیزیکدان نابغه شد محاسباتش نشون میداد سیاهچاله‌ها پرتویی از خودشون منتشر می‌کنن که امروز معروفه به تابش هاوکینگ این تابش باعث میشه سیاهچاله کم‌کم جرم یا انرژی خودش رو از دست بده و در نهایت به طور کامل تبخیر بشه حالا اینجا دو تا سوال مهم پیش میاد اول اینکه اگه گرانش سیاهچاله اونقدر شدیده


audio: hu4tXnW88Ys_0003.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
پس چطوریه که تابش هاوکینگ می‌تونه منتشر بشه سوال دوم معمای بزرگی ایجاد کرد که هنوز کسی نتونسته حلش کنه با تبخیر سیاهچاله، اون اطلاعاتی که بلعیده چی میشن شاید جوابشون ساده به نظر بیاد ولی عجله نکنید قضیه خیلی پیچیده‌تر از این حرفاست بیایید یه بار دیگه سفر کنیم به اعماق این دنیاهای تاریک تا جواب سوالامون رو پیدا کنیم اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست


audio: hu4tXnW88Ys_0004.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
شرکت پیشرو در تولید سنسورهای دقیق و قابل‌اطمینان سنسورهای فیوتک همه‌جا هستن اندام‌های مصنوعی، ابزار پزشکی، ساعت‌های هوشمند ربات‌ها، کاوشگرهای فضایی، و خیلی موارد دیگه برای اطلاعات بیشتر به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید که آدرسشون زیر همین ویدیو هست اوایل دهه‌ی 1970، استیون هاوکینگ و فیزیکدانی به نام جیکوب بکنشتاین تقریبا همزمان با هم ولی به طور مستقل


audio: hu4tXnW88Ys_0005.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
سعی کردن قوانین ترمودینامیک رو به سیاهچاله‌ها اعمال کنن داخل ترمودینامیک یه چیزی داریم به نام جسم سیاه این جسم فرضی، تمام پرتوهایی که بهش تابیده میشه رو به طور کامل جذب می‌کنه بعدش انرژی همینا دماش رو افزایش میدن و چاره‌ای نداره جز اینکه این گرمای اضافی رو به شکل پرتوهایی منتشر کنه به بیرون بهش میگن تابش جسم سیاه


audio: hu4tXnW88Ys_0006.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
سیاهچاله هم به نظر میاد یه همچین رفتاری داره تمام فوتون‌هایی که به سمتش تابیده میشه رو جذب می‌کنه پس طبق قوانین ترمودینامیک باید دمای مشخصی داشته باشه و تابشی از خودش منتشر کنه متناسب با همین دما ولی خب مشکل اینجاست که سیاهچاله، بر خلاف جسم سیاه گرانش عظیمی داره که اجازه نمیده هیچ پرتویی از سطحش فرار کنه یعنی اینجا به یه تناقض برخوردیم


audio: hu4tXnW88Ys_0007.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
ترمودینامیک میگه سیاهچاله باید مثل جسم سیاه از خودش پرتوهای الکترومغناطیسی منتشر کنه ولی نسبیت عام میگه گرانشش اونقدر قویه که اجازه‌ی انتشار هیچ پرتویی رو نمیده


audio: hu4tXnW88Ys_0008.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
این تناقض باعث شد دانشمندها به این فکر بیفتن که شاید ایده‌ی وجود تابش برای سیاهچاله‌ها از همون اول اشتباه بوده شاید اصلا نباید قوانین ترمودینامیک رو بهش اعمال می‌کردیم با این حال، ذهن درخشان هاوکینگ تسلیم نشد و برای حل این تناقض رفت سراغ مکانیک کوانتوم سال 1974 با انتشار مقاله‌ای به نام انفجار سیاهچاله ادعا کرد که این اجرام فضایی واقعا تابش دارن


audio: hu4tXnW88Ys_0010.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
طبق مکانیک کوانتوم، فضای خالی، واقعا خالی نیست دائما جفت‌هایی از ذرات مجازی، از خلا انرژی قرض می‌گیرن و به وجود میان ولی بلافاصله همدیگه رو نابود می‌کنن و انرژی‌ای که قرض گرفته بودن رو دوباره پس میدن به خلا به این اتفاق میگن نوسانات کوانتومی شواهدی هم برای درست بودنش وجود داره مثل اثر کازیمیر که این خودش یه بحث جداست


audio: hu4tXnW88Ys_0011.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
این جفت‌ها به صورت یه ذره و یه پادذره ظاهر میشن مثلا الکترون و پادالکترون، یا نوترینو و آنتی‌نوترینو پادذره دقیقا همون ذره‌ست، ولی با بار الکتریکی مخالف مثلا الکترون بارش منفیه، پادالکترون مثبت برای همین یه ذره‌ای مثل فوتون، که کلا بار الکتریکی نداره پادذره‌ش با خودش یکیه


audio: hu4tXnW88Ys_0012.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
هاوکینگ معتقد بود برای جفت‌هایی که اطراف افق رویداد یه سیاهچاله ایجاد میشن بعضی وقت‌ها اتفاق عجیبی میفته منظور از افق رویداد، یه مرز کروی اطراف سیاهچاله‌ست که هر چیزی ازش عبور کنه دیگه راه برگشتی نداره اتفاقی که میفته اینه که یه وقت‌هایی، قبل از اینکه این جفت‌ها همدیگه رو نابود کنن گرانش شدید سیاهچاله یکیشون رو می‌کشه به سمت خودش


audio: hu4tXnW88Ys_0013.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
اونی که بیرون مونده انرژی مثبت داره ولی اونی که سقوط کرده چاره‌ای نداره جز اینکه انرژی منفی داشته باشه چون فقط در این صورته که قانون پایستگی انرژی نقض نمیشه انتشار ذراتی با انرژی مثبت از اطراف سیاهچاله همون چیزیه که بهش میگیم تابش هاوکینگ


audio: hu4tXnW88Ys_0014.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
اما ذراتی که سقوط کردن، انرژی منفی رو وارد سیاهچاله می‌کنن یعنی در واقع انرژی سیاهچاله رو کاهش میدن انرژی هم که می‌دونیم با جرم هم‌ارزه بنابراین تابش هاوکینگ باعث کاهش جرم سیاهچاله میشه دائما کوچیکترش می‌کنه بهش میگن تبخیر سیاهچاله


audio: hu4tXnW88Ys_0015.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
البته این یه توصیف خیلی ساده و خلاصه بود اگه بخواهیم دقیق‌تر این پدیده رو نشون بدیم باید به‌جای ذرات از میدان‌های کوانتومی استفاده کنیم دیگه وارد توضیحات طولانیش نمیشم که حوصله‌تون سر نره


audio: hu4tXnW88Ys_0016.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
هاوکینگ با محاسباتی که انجام داد به این نتیجه رسید که بین جرم و دمای سیاهچاله ارتباط وارونه برقراره هرچقدر کوچیکتر میشن، داغ‌تر میشن بعدش همین داغ‌تر شدنه، سرعت تبخیر رو بازم افزایش میده جرمشون میره به سمت صفر، سرعت تبخیرشون میره به سمت بی‌نهایت برای همین اواخر عمر سیاهچاله


audio: hu4tXnW88Ys_0017.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
دیگه شدت انتشار تابش هاوکینگ اونقدر زیاد میشه که حالت انفجاری پیدا می‌کنه این انفجار، جرم سیاهچاله رو به طور کامل مصرف می‌کنه و چیزی ازش باقی نمی‌مونه جز پرتوهای مختلف بیشترشون فوتون‌های پرانرژی هستن، یعنی پرتوهای گاما ولی خب ذرات دیگه‌ای مثل الکترون و پوزیترون و نوترینو هم بینشون هست


audio: hu4tXnW88Ys_0018.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی مهمی که باید بهش توجه کنیم اینه که سرعت تبخیر سیاهچاله‌ها به‌شدت کنده اونقدر آهسته که اگه سیاه‌چاله‌ای داشته باشیم به اندازه‌ی یه دونه اتم هیدروژن کل عمر چهارده میلیارد ساله‌ی جهان کافی نیست برای اینکه به طور کامل تبخیر بشه و از بین بره


audio: hu4tXnW88Ys_0019.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
هاوکینگ معتقد بود ابتدای پیدایش جهان سیاهچاله‌های خیلی ریزی ایجاد شدن که تا امروز دوام اوردن بنابراین امروز ما باید بتونیم اونایی که اخر عمرشونه و منفجر میشن رو توی قسمت‌های مختلف فضا رصد کنیم به شکل انفجارهای پرتوی گاما


audio: hu4tXnW88Ys_0020.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
الان به طور متوسط روزی یکی دو تا انفجار پرتوی گاما رو تشخیص میدیم ولی مشکل اینجاست که الگوی اینا با چیزی که از انفجار سیاهچاله‌ها انتظار داریم هم‌خوانی نداره اولش خیلی شدیده، بعد افت می‌کنه، بعدش دوباره قوی میشه در حالی که انفجار یه سیاهچاله بر اثر تابش هاوکینگ باید به صورت تدریجی افزایش داشته باشه برای همین چیزایی که داریم رصد می‌کنیم رو


audio: hu4tXnW88Ys_0021.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
نسبت میدیم به اتفاق‌های دیگه‌ای مثل انفجار ابرنواخترها یا ادغام ستاره‌های نوترونی تا حالا نتونستیم الگوی مناسب برای نابودی سیاهچاله‌ها رو بین انفجارهای پرتوی گاما پیدا کنیم بنابراین تابش هاوکینگ از نظر تئوری معتبره ولی توی دنیای واقعی هنوز شواهدی ازش ندیدیم همین باعث شده بعضی‌ها باهاش مخالف باشن


audio: hu4tXnW88Ys_0022.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
اما اول ویدیو گفتم که تابش هاوکینگ یه معمای خیلی بزرگ ایجاد کرد که هنوز حل نشده اسمش پارادوکس اطلاعات سیاه‌چاله‌ست یه کتاب رو در نظر بگیرید هرکدوم از ذرات سازنده‌ش، یعنی اتم‌ها و ذرات زیراتمی‌ش، ویژگی‌هایی داره مثل موقعیت مکانی، تکانه، اسپین، بار الکتریکی، انرژی، یا خیلی چیزای دیگه به این ویژگی‌های کوانتومی میگیم اطلاعات


audio: hu4tXnW88Ys_0024.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
حالا فرض کنید این کتاب رو آتیش می‌زنیم در ظاهر به نظر میاد اون اطلاعات از بین رفتن، ولی در واقع اینطور نیست تمام اون ذرات سازنده‌ش همین الان داخل خاکسترش وجود دارن یا دود شدن و رفتن بین مولکول‌های هوا یا اینکه تبدیل شدن به نور و انرژی گرمایی اگه این توانایی رو داشتیم که تک‌تک این ذرات رو گیر بیاریم و حالت‌های قبلی‌شون رو دنبال کنیم


audio: hu4tXnW88Ys_0025.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
می‌تونستیم برشون گردونیم به اون حالت اولیه‌ای که کتاب رو ساخته بودن یعنی مثلا بررسی کنیم که فلان ذره قبلا اینجا بوده بعدش رفته به این مکان، اینقدر انرژی و بار الکتریکی داشته همینطور رو به عقب ادامه بدیم تا برسیم به اون حالت اولیه‌ش دقت کنید که در عمل نمیشه یه همچین کار پیچیده‌ای انجام داد ولی از نظر منطقی غیرممکن نیست، فقط باید میلیاردها میلیارد ذره رو بررسی کنیم


audio: hu4tXnW88Ys_0026.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
اینجا اصطلاحا گفته میشه که اطلاعات از بین نرفته منظور از اطلاعات، همون حالت‌های کوانتومی ذرات سازنده‌ی کتابه نه دانش نوشته شده داخل صفحاتش این خودش یکی از قوانین مکانیک کوانتومه، به‌نام قانون پایستگی اطلاعات میگه اطلاعات، توی جهان هستی هیچ‌وقت از بین نمیره


audio: hu4tXnW88Ys_0028.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
اما فرض کنید این کتاب رو به‌جای اینکه آتیش بزنیم، بندازیم داخل یه سیاهچاله خب حالا چه بلایی سر اطلاعاتش میاد طبق نسبیت عام، ذرات سازنده‌ی کتاب وارد سیاهچاله میشن و به جرمش اضافه می‌کنن برای همین تا مدت‌ها فکر می‌کردیم درسته که این اطلاعات از دسترس ما خارج شدن ولی به‌هرحال یه جایی داخل سیاهچاله حضور دارن


audio: hu4tXnW88Ys_0030.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
ولی بعد از کشف تابش هاوکینگ، این طرز فکر بی‌اعتبار شد دیدیم که این تابش، در نهایت سیاهچاله رو به طور کامل تبخیر می‌کنه بنابراین اتم‌های اولیه‌ی اون ستاره‌ای که فروپاشیده و سیاهچاله رو ساخته به‌اضافه‌ی تمام چیزایی که بلعیده، از جمله کتاب ما همه‌شون در نهایت تبدیل میشن به یه سری پرتو از جنس فوتون و بقیه‌ی ذرات بنیادی


audio: hu4tXnW88Ys_0031.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
اینجا دیگه اطلاعات سازنده‌ی کتاب ما از بین رفته ظاهرا این پرتوها دیگه اون اطلاعات مربوط به ذرات بلعیده شده رو داخل خودشون ندارن یعنی چیزایی مثل انرژی و بار الکتریکی و تکانه و موقعیت مکانی این ذرات رو نمی‌تونیم از روی این تابش هاوکینگ به دست بیاریم تا برسیم به اون حالت اولیه‌ی کتاب به این میگن پارادوکس اطلاعات سیاهچاله


audio: hu4tXnW88Ys_0032.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
یعنی طبق مکانیک کوانتوم، توی جهان هستی هیچ اطلاعاتی نمی‌تونه نابود بشه ویژگی‌های ذرات رو همیشه می‌تونیم دنبال کنیم تا به حالت‌های قبلی‌شون برسیم ولی طبق تابش هاوکینگ اطلاعاتی که وارد سیاهچاله میشن از بین میرن خب پس مشکل از کجاست مکانیک کوانتوم اشتباهه یا تابش هاوکینگ


audio: hu4tXnW88Ys_0035.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
آنتروپی یا بی‌نظمی یه سیاهچاله رو حساب کنیم طبق این معادله، مقدار آنتروپی سیاهچاله‌ها یه عدد خیلی خیلی بزرگه طوری که بیشتر از 99.9 درصد از آنتروپی کل جهان هستی، فقط داخل سیاهچاله‌هاست


audio: hu4tXnW88Ys_0036.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
از اون طرف، آنتروپی بالاتر به معنی اطلاعات بیشتره همونطور که آنتروپی هیچوقت خودبه‌خود کم نمیشه، اطلاعات هم هیچوقت از بین نمیره مثلا ذرات سازنده‌ی یه تخم‌مرغ دست نخورده خیلی منظم‌ترن زرده از سفیده جداست و مکان ذره‌های سازنده‌ش رو می‌تونیم با داده‌های کمتری بیان کنیم ولی وقتی همش می‌زنیم، تمام اینا مخلوط میشن و


audio: hu4tXnW88Ys_0037.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
دیگه برای توصیف هر ذره‌ش، کلی اطلاعات اضافی لازمه پس آنتروپی یا بی‌نظمی بیشتر، مساویه با حجم بالاتری از اطلاعات در نتیجه می‌تونیم بگیم 99.9 درصد اطلاعات کل جهان هستی فقط داخل سیاهچاله‌هاست یعنی تبخیر سیاهچاله‌ها داره یه حجم عظیمی از اطلاعات رو از جهان پاک می‌کنه


audio: hu4tXnW88Ys_0039.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
حالا بیایید بریم سراغ جواب‌ها برای حل این پارادوکس، ایده‌های زیادی مطرح شده بعضیاشون منطقی‌ترن، بعضیاشون تخیلی‌تر یکی از مهم‌ترین افرادی که تو این زمینه تلاش زیادی کرده پروفسور فیزیک دانشگاه استنفورده به نام لئونارد ساسکیند این دانشمند معتقده هر چیزی که به سمت سیاهچاله کشیده میشه


audio: hu4tXnW88Ys_0040.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
بر اثر گرانش شدید و نزدیک شدن به سرعت نور، فشرده میشه روی سطح افق رویداد وارد عمق سیاهچاله نمیشه بنابراین تمام اطلاعات، کدگذاری میشن روی یه سطح دوبعدی با تبخیر سیاهچاله، این اطلاعات در قالب همون پرتوهای تابش هاوکینگ منتشر میشن یعنی اگه بتونیم این تابش رو دریافت کنیم و از توی دلش


audio: hu4tXnW88Ys_0041.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
اطلاعات مربوط به ذرات بلعیده شده توسط سیاهچاله رو رمزگشایی کنیم پارادوکس اطلاعات سیاهچاله حل میشه ولی خب حالا حالاها بعیده بتونیم همچین کاری انجام بدیم


audio: hu4tXnW88Ys_0042.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
ساسکیند، بحث‌های زیادی با استیون هاوکینگ داشت که داخل کتابی به نام جنگ سیاهچاله، مبارزه‌ی خودش با هاوکینگ رو توضیح داده نظرات استیون هاوکینگ هم می‌تونید داخل یکی از کتاب‌هاش به نام سیاهچاله‌ها بخونید


audio: hu4tXnW88Ys_0043.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
یه عده دیگه معتقدن اطلاعاتی که وارد سیاهچاله میشن از بین نمیرن بلکه توی اون انفجار نهایی مرگ سیاهچاله بیرون ریخته میشن که خب اینم اثبات ساده‌ای نداره، باید یه سیاهچاله‌ی در حال مرگ رو رصد کنیم


audio: hu4tXnW88Ys_0044.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
بعضیا سعی کردن به درهم‌تنیدگی کوانتومی متوسل بشن بعضیا از گرانش کوانتومی گفتن یه ایده‌ی عجیب‌تر هم اینه که سیاهچاله‌ها دروازه‌هایی هستن به جهان‌های ناشناخته اطلاعات ورودی به نظر میاد از بین رفتن ولی در واقع وارد جهان دیگه‌ای شدن و اونجا حضور دارن ایده‌ی هیجان‌انگیزیه، ولی خب هیچ شواهدی براش پیدا نشده


audio: hu4tXnW88Ys_0045.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
کلا موضوع پارادوکس اطلاعات سیاهچاله همچنان یکی از معماهای بزرگ فیزیکه که شاید فقط ترکیب مکانیک کوانتوم با نظریه‌ی نسبیت و رسیدن به نظریه‌ی همه‌چیز بتونه حلش کنه


audio: hu4tXnW88Ys_0046.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
این داستان شگفتی‌های سیاهچاله، نه‌تنها هیچوقت تموم نمیشه بلکه هرچقدر بیشتر وارد جزییاتش میشیم ما رو سردرگم‌تر می‌کنه واقعا بعید می‌دونم هیچکدوم از اجرام فضایی به گرد پاش برسن شما فکر کن یه جرم فوق‌العاده سنگین و سیاه که هرچی قانون برای جهان هستی کشف کردیم، داخل این از کار میفتن یعنی نابغه‌ترین مغزهای ما عمرشون رو گذاشتن و سر از کار این غول بی‌شاخ‌ودم درنیاوردن


audio: hu4tXnW88Ys_0047.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
نمی‌دونم، بعضی‌وقتا فکر می‌کنم سیاهچاله‌ها فقط سوراخ‌هایی توی بافت دنیای ما هستن داخل سیاهچاله همون چیزیه که بیرون از لبه‌های دنیای ماست، یعنی نیستی و عدم هر چیزی هم که واردش میشه هیچ اتفاقی براش نمیفته جز نابودی کامل پس اینکه داریم زور می‌زنیم قوانین این دنیا رو ببریم داخل سیاهچاله شاید اصلا از پایه اشتباهه، مثل اینه که


audio: hu4tXnW88Ys_0048.opus
source: youtube
source_id: hu4tXnW88Ys
invalidation: VALID
text:
قانون پایستگی اطلاعات رو بخواهیم به خارج از دنیای خودمون اعمال کنیم اونجا کار نمی‌کنه البته این نظر منه، ممکنه اشتباه باشه شما هم اگه دوست داشتید ایده‌های خودتون رو بنویسید


audio: tC4eLvXUmOc_0001.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
غیر از این سیاره‌ی امن ما، تقریبا تمام نقاط دیگه‌ی جهان هستی، برای ما کشنده‌ست. اما بین این مکان‌های ناامن هم جاهایی وجود داره که حتی تو فاصله‌ی هزار کیلومتریشون عمر ما به یک ثانیه هم نمی‌کشه. هیولاهایی که فقط از دور قشنگن، اگه نزدیکشون بشیم بدن ما رو تجزیه می‌کنن به تک‌تک اتم‌های سازنده‌ش. برنامه‌ی امروز در مورد این اشرار کیهانیه. می‌خواهیم ستاره‌ی نوترونی و مگنتار و پالسار که قبلا یه کوچولو ازشون


audio: tC4eLvXUmOc_0002.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
صحبت کردم، بیشتر باز کنیم تا ویژگی‌های عجیبشون رو بهتر بشناسیم. این برنامه با حمایت مالی فیوتک ساخته شده، شرکتی که تخصص اصلیش، طراحی و تولید انواع سنسورها یا حسگرهای پیشرفته‌ست. محصولات فیوتک تو پروژه‌های زیادی از سراسر دنیا استفاده میشن، از جمله پروژه‌های بزرگ ناسا. برای اطلاعات کامل‌تر، پیشنهاد می‌کنم به سایت یا لینکدین فیوتک مراجعه کنید، که لینک هردوشون تو بخش توضیحات ویدیو هست.


audio: tC4eLvXUmOc_0003.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
همه‌ی ما با چشمک زدن یا سوسو زدن ستاره‌ها توی آسمون شب آشناییم. می‌دونیم که وقتی نورشون از اتمسفر زمین رد میشه این اتفاق میفته، واقعا چشمک نمی‌زنن. اما این پدیده فقط مربوط به نور مریی نیست، توی بخش پرتوهای رادیویی هم سوسو زدن ستاره‌ها اتفاق میفته. دهه‌ی شصت میلادی، یه ستاره‌شناس بریتانیایی به نام آنتونی هیویش به همراه دانشجوهاش داشت روی همین موضوع تحقیق می‌کرد.


audio: tC4eLvXUmOc_0004.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
روشی که هیویش برای بررسی این پرتوهای رادیویی ابداع کرده بود نیاز به یه آرایه‌ی بزرگ از آنتن‌ها داشت تا بتونه تغییرات کوچیک و سریع که توی امواج رادیویی دریافتی اتفاق میفته رو تشخیص بده. برای همین بیشتر از دو هزار تا آنتن دوقطبی رو با حدود دویست کیلومتر کابل به هم وصل کردن و یه تلسکوپ رادیویی ساختن به وسعت چهار و نیم هکتار، اطراف شهر کمبریج.


audio: tC4eLvXUmOc_0005.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
با این تلسکوپ عظیم، شروع کردن به دریافت پرتوهای رادیویی از فضا. یکی از دانشجوهاش که مسئول تجزیه و تحلیل این اطلاعات بود، متوجه شد از یه نقطه‌ای از فضا، پرتوهایی میاد که با یه نظم مشخصی تکرار میشه، هر یک‌و‌سه‌دهم ثانیه یکبار.


audio: tC4eLvXUmOc_0006.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
اون زمان هیچ منبع طبیعی‌ای نمی‌شناختیم که یه همچین رفتاری داشته باشه، ولی خب هیچ منبع انسانی هم وجود نداشت که بتونه این پرتوها رو تولید کنه. این شد که از روی شوخی، یا شاید هم جدی، این سیگنال‌ها رو نسبت دادن به موجودات فضایی، اسمش هم گذاشتن ال.جی.ام، مخفف مردان سبز کوچک.


audio: tC4eLvXUmOc_0007.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
اما یک ماه و نیم بعد، پرتوهای مشابهی پیدا کردن که از یه نقطه‌ی دیگه‌ای از فضا میومد، دوره‌ی تکرارش هم به‌جای یک‌و‌سه‌دهم، یک‌و‌دودهم ثانیه بود. این باعث شد بحث موجودات فرازمینی رو کنار بذارن، چون احتمال اینکه موجوداتی از دو تا نقطه‌ی متفاوت از جهان، به طور همزمان، این سیگنال‌های رادیویی رو بفرستن، خیلی کم بود. توی ماه‌های آینده بازم نقاط مشابهی کشف کردن که باعث شد بقیه هم به این موضوع علاقمند بشن.


audio: tC4eLvXUmOc_0008.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
بحث وجود فرازمینی‌ها خیلی بالا گرفته بود، تا اینکه اواخر دهه‌ی شصت مشخص شد دلیل این پرتوهای عجیب، ستاره‌های نوترونی هستن که با سرعت زیادی دور خودشون می‌چرخن. اسم این ستاره‌ها رو گذاشتن پالسار یا تپ‌اختر.


audio: tC4eLvXUmOc_0009.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
اما این ستاره‌ها دقیقا چی‌ان؟ چرا یه همچین رفتاری دارن؟ برای اینکه همه چیز واضح باشه، لازمه که فرایند تشکیل ستاره‌های نوترونی رو یه بار دیگه به طور خلاصه توضیح بدم. می‌دونیم که تو هسته‌ی ستاره‌ها، فشار و دمای خیلی زیادی وجود داره که باعث میشه اتم‌های هیدروژن به همدیگه جوش بخورن و تبدیل بشن به اتم‌های هلیوم. این انرژی عظیم که از قلب ستاره آزاد میشه، می‌خواد اتم‌های سازنده‌ش رو


audio: tC4eLvXUmOc_0010.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
هل بده به سمت بیرون، اما نیروی گرانش جلوش رو می‌گیره. تا زمانی که بین این دو تا نیرو تعادل وجود داشته باشه، ستاره به زندگی خودش ادامه میده. اما کم‌کم هیدروژن‌های داخل هسته تموم میشن، در نتیجه انرژی کمتری تولید میشه. پس تعادل بین دو تا نیرو از بین میره و گرانش به طور موقت برنده میشه.


audio: tC4eLvXUmOc_0011.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
وقتی گرانش، هسته رو فشرده‌تر می‌کنه، نوبت می‌رسه به همجوشی اتم‌های هلیوم. این دوران هم میلیون‌ها سال ادامه داره، تا اینکه هلیوم هم تموم میشه. اینجا اگه اون ستاره تقریبا اندازه‌ی خورشید خودمون باشه، لایه‌های بیرونیش توی فضا پراکنده میشن، هسته‌ش هم تبدیل میشه به یه چیزی به نام کوتوله‌ی سفید.


audio: tC4eLvXUmOc_0012.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
اما ستاره‌های پرجرم‌تر، چون گرانش قوی‌تری دارن، فشار داخل هسته‌شون شدیدتره. باز دوباره اون تعادل بین دو تا نیرو از بین میره. ستاره با سرعت زیادی فرومی‌ریزه تو دل خودش و انفجار عظیمی به وجود میاد که معروفه به سوپرنوا یا ابرنواختر.


audio: tC4eLvXUmOc_0013.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
لایه‌های بیرونی توی فضا پراکنده میشن، ولی فشار شدید گرانش، اتم‌های داخل هسته‌ش رو له می‌کنه. الکترون‌ها و پروتون‌ها با هم ترکیب میشن و تبدیل میشن به نوترون. بنابراین، هسته‌ای که از این ستاره باقی می‌مونه، بیشتر از نود درصدش از نوترون تشکیل شده، به‌اضافه‌ی یه مقدار کمی پروتون و الکترون. همینه که معروف شده به ستاره‌ی نوترونی.


audio: tC4eLvXUmOc_0014.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
می‌دونیم که تو حالت عادی، بیشتر از 99 درصد هر اتم، فضای خالیه. توی ستاره‌های نوترونی دیگه خبری از این فضای خالی نیست، چون خبری از اتم نیست. برای همین به‌شدت فشرده و متراکم و سنگین‌ان. طوری که یه قاشق ازش می‌تونه به‌اندازه‌ی صد میلیون تن وزن داشته باشه.


audio: tC4eLvXUmOc_0015.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
این باعث میشه که اندازه‌ی خیلی کوچیکی هم داشته باشن. قطرشون معمولا حدود بیست، بیست و پنج کیلومتره، تقریبا اندازه‌ی یه شهر بزرگ روی زمین. با این حال، با این اندازه‌ی کوچیکش، جرمش از خورشید هم بیشتره.


audio: tC4eLvXUmOc_0016.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
ستاره‌ی نوترونی، زمانی تشکیل میشه که اون ستاره‌ی اولیه، سه‌چهار برابر خورشید ما جرم داشته باشه. اگه جرمش خیلی بیشتر باشه، بعد از انفجار سوپرنوا، هسته‌ش به‌جای ستاره‌ی نوترونی تبدیل میشه به سیاهچاله.


audio: tC4eLvXUmOc_0017.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
البته یه چیز دیگه هم داریم به نام ستاره‌ی کوارکی که بین نوترونی و سیاهچاله‌ست. یعنی نیروی گرانش اونقدر قوی بوده که حتی نوترون‌ها هم له شدن و تجزیه شدن به ذرات سازنده‌شون، کوارک‌ها. با اینکه تا الان چند تا مورد پیدا کردیم که احتمال داره ستاره‌ی کوارکی باشن، اما هنوز وجود یه همچین چیزی صددرصد اثبات نشده.


audio: tC4eLvXUmOc_0018.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
پس این روش ایجاد ستاره‌های نوترونی بود، حالا اجازه بدید وارد جزییاتش بشیم و جواب سوالاتمون رو پیدا کنیم.


audio: tC4eLvXUmOc_0019.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
اول از همه این سوال پیش میاد که چرا ستاره‌های نوترونی با یه همچین سرعت بالایی دور خودشون می‌چرخن. قبلش باید بگم که تمام ستاره‌ها با انواع مختلفشون، این حرکت چرخشی رو دارن. فقط سرعتش متفاوته، بعضیا خیلی سریع، بعضیا خیلی آهسته. مثلا خورشید ما، تقریبا هر بیست و شیش روز یه بار، یه دور می‌چرخه. دلیل این چرخش برمی‌گرده به زمان تشکیل ستاره‌ها.


audio: tC4eLvXUmOc_0020.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
وقتی که اتم‌های هیدروژن بر اثر گرانش به همدیگه نزدیک میشن، همیشه اینطور نیست که مسیر حرکتشون مستقیما به یه نقطه برسه. برای همین توی مسیرهای خمیده‌ای میفتن و دور هم می‌چرخن. مثل چیزی که توی این شبیه‌سازی کامپیوتری می‌بینیم.


audio: tC4eLvXUmOc_0021.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
هرچقدر ابر تشکیل‌دهنده‌ی ستاره، کوچیکتر و فشرده‌تر میشه، سرعت چرخشش بیشتر میشه. دلیل این اتفاق، یکی از قوانین فیزیکه به نام پایستگی تکانه‌ی زاویه‌ای، که سعی می‌کنم خیلی ساده توضیحش بدم. یه جسم چرخان رو در نظر بگیرید. هرچقدر فاصله‌ی اجزای تشکیل‌دهنده‌ی این جسم از محور چرخشش کمتر بشه، سرعتش افزایش پیدا می‌کنه.


audio: tC4eLvXUmOc_0022.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
مثال معروفی که زیاد ازش استفاده می‌کنن، اسکیت‌سوارها هستن. وقتی دور خودشون می‌چرخن، برای اینکه سرعتشون بیشتر بشه، بدن خودشون رو جمع می‌کنن. همین قانون باعث میشه سرعت ستاره‌ی در حال تشکیل، دائما بیشتر بشه. اما از یه جایی به بعد، دوباره همین قانون باعث میشه سرعتش کم‌کم پایین بیاد. چون یون‌ها یا ذرات بارداری که از سطحش منتشر میشن،


audio: tC4eLvXUmOc_0023.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
توی میدان مغناطیسیش گیر میفتن و همراه ستاره می‌چرخن. این وضعیت مثل اینه که اون اسکیت‌سوار، دوباره دست و پای خودشو باز کنه. اینجوری سرعت چرخشش پایین میاد.


audio: tC4eLvXUmOc_0024.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
به این اتفاق میگن ترمز مغناطیسی، که باعث میشه سرعت چرخش به مرور زمان کمتر و کمتر بشه. دلیل چرخش سریع ستاره‌ی نوترونی هم همینه. هرچقدر کوچیکتر و فشرده‌تر میشه، سرعت چرخشش افزایش پیدا می‌کنه. بعضیاشون ممکنه هر یک ثانیه یک بار بچرخن، ولی بعضیاشون می‌تونن تو هر ثانیه بیشتر از هفتصد بار دور خودشون بچرخن، یعنی حتی سریع‌تر از تیغه‌های یه مخلوط‌کن.


audio: tC4eLvXUmOc_0025.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
موضوع بعدی، این پرتوهای پرانرژیه. ستاره‌های نوترونی، میدان مغناطیسی فوق‌العاده قوی‌ای دارن، که از جریان‌های الکتریکی داخلش ایجاد میشه. حرکت سریع اون پروتون‌ها و الکترون‌هایی که توی این ستاره‌ها باقی موندن، جریان‌های الکتریکی قوی‌ای تولید می‌کنه که این خودش باعث ایجاد میدان‌های مغناطیسی قدرتمند میشه. این میدان، ذرات ستاره رو با فشار زیاد، از دو تا قطب مغناطیسیش هل میده به سمت بیرون.


audio: tC4eLvXUmOc_0026.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
طوری که سرعتشون نزدیک میشه به سرعت نور. نکته‌ای که وجود داره اینه که قطب‌های مغناطیسی لزوما با قطب‌های چرخشی ستاره یکی نیستن. شبیه یه قیچی در نظر بگیریدش که یکی از تیغه‌هاش همون محور چرخشه، اون یکی تیغه‌ش هم پرتوهاشه. همینطور که دور خودش می‌چرخه، پرتوهاش هم همراهش می‌چرخن.


audio: tC4eLvXUmOc_0027.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
اگه پرتوهاش به سمت زمین باشه و ما بتونیم رصدش کنیم، به این ستاره‌ی نوترونی میگن پالسار یا تپ‌اختر، ستاره‌ای که می‌تپه، انگار روشن و خاموش میشه.


audio: tC4eLvXUmOc_0028.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
شاید معروف‌ترین پالسار، ستاره‌ای باشه که داخل سحابی خرچنگ قرار گرفته. تقریبا هزار سال پیش، یعنی سال 1054 میلادی، ستاره‌شناس‌های کشورهای مختلف، به طور ناگهانی، متوجه یه نور خیلی درخشان شدن. تا حدود سه هفته این ستاره‌ی تازه‌وارد حتی تو روشنایی روز هم دیده میشد. قطعا برای مردم اون زمان اتفاق خیلی عجیبی بود، برای همین


audio: tC4eLvXUmOc_0029.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
طبق معمول، داستان‌پردازی‌ها شروع شد، مثل اینکه این ستاره از بهشته، یا خدایان و اسطوره‌ها هستن، یا حرفای این شکلی. اما الان ستاره‌شناس‌ها با اطمینان بالایی اعلام می‌کنن که اون نور شدید، در واقع یه انفجار ابرنواختر بوده. ستاره‌ی بزرگی منفجر شده و گازهای لایه‌های بیرونیش رو توی فضا پخش کرده، که نتیجه‌ش شده همین سحابی خرچنگ.


audio: tC4eLvXUmOc_0030.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
هسته‌ش هم تبدیل شده به یه ستاره‌ی نوترونی به نام تپ‌اختر خرچنگ، که حدود هفت هزار سال نوری از ما فاصله داره و سی بار در ثانیه دور خودش می‌چرخه.


audio: tC4eLvXUmOc_0031.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
غیر از پالسار، یه نوع دیگه‌ای از ستاره‌های نوترونی هم هست به نام مگنتار. میدان مغناطیسی سیاره‌ی خودمون، که برای بدن ما امنه، اگه یک واحد در نظر بگیریم، میدان مغناطیسی یه ستاره‌ی نوترونی مثل پالسار، میشه حدود یک تریلیون واحد. هزار میلیارد برابر قوی‌تر از میدان زمین. میدان مغناطیسی یه مگنتار، حتی هزار برابر از اینم قوی‌تره.


audio: tC4eLvXUmOc_0032.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
اصلا ویژگی اصلیش، همین میدان وحشتناکشه، برای همین بهش میگن مگنتار. ویژگی‌های دیگه‌ش مثل اندازه و جرم، تقریبا شبیه پالساره. هیچ چیز دیگه‌ای تا حالا نتونستیم پیدا کنیم که میدان مغناطیسیش از مگنتار بیشتر باشه. قوی‌ترین آهنربای جهان هستیه. اگه حتی به فاصله‌ی هزار کیلومتریش نزدیک بشید، اتم‌های بدنتون از هم می‌پاشه.


audio: tC4eLvXUmOc_0033.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
میدانش باعث میشه الکترون‌ها از هسته‌ها جدا بشن و تمام ساختارهای مولکولی از بین برن. در واقع میدان مغناطیسیش، شما رو تو خودش حل می‌کنه.


audio: tC4eLvXUmOc_0034.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
دلیل این قدرت عجیبشون رو هنوز دقیقا نمی‌دونیم، اما احتمالا نوترون‌ها و بقیه‌ی ذرات سازنده‌ش، یه جور ترکیب ابررسانا ایجاد کردن که نتیجه‌ش شده جریان‌های الکتریکی قوی و میدان مغناطیسی خیلی بزرگ. مگنتار هم پرتوهای پرانرژی زیادی منتشر می‌کنه، مثل پرتوهای ایکس و گاما. حتی ستاره‌هایی پیدا کردیم که هم مگنتارن هم پالسار.


audio: tC4eLvXUmOc_0035.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
تا الان تقریبا 3200 تا ستاره‌ی نوترونی پیدا کردیم، که فقط 30 تاشون مگنتار بودن. پس مگنتارها اجرام خیلی کمیابی هستن.


audio: tC4eLvXUmOc_0036.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
به عنوان آخرین نکته، یه نگاهی می‌اندازیم به کاربردهای ستاره‌های نوترونی. یکی از فوایدش، اینه که دانش ما از اتم‌ها و ذرات زیراتمی بیشتر میشه. چون ماده‌ی سازنده‌ی این ستاره‌ها، پرچگالی‌ترین یا سنگین‌ترین ماده‌ی جهانه. سیاهچاله رو اینجا نمی‌تونیم در نظر بگیریم، چون نمی‌دونیم ماده‌ای که داخل سیاهچاله میره دقیقا چه بلایی سرش میاد.


audio: tC4eLvXUmOc_0037.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
دانشمندا درمورد ستاره‌های نوترونی، از چیزی صحبت می‌کنن به نام پاستای هسته‌ای. نظرشون اینه که تعاملات بین نوترون‌ها و پروتون‌ها و الکترون‌ها داخل این ستاره‌ها، باعث ایجاد ساختارهای عجیبی میشه که اگه واقعا وجود داشته باشه، سخت‌ترین ماده‌ی جهانه. فعلا از بودنش مطمئن نیستیم. یکی دیگه از کاربردهاشون اینه که پالسارها با یه نظم مشخصی چشمک می‌زنن.


audio: tC4eLvXUmOc_0038.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
با رصد کردن تغییرات و آشفتگی‌هایی که توی این چشمک زدن‌ها پیش میاد، می‌تونیم متوجه بشیم که اطرافشون چه اتفاقاتی میفته. مثلا اگه سیاره‌ای اطرافشون هست می‌تونیم پیداش کنیم. جالبه که اولین سیاره‌ی خارج از منظومه‌ی شمسی که سال 1992 کشف شد، دور یه پالسار می‌چرخید.


audio: tC4eLvXUmOc_0039.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
کاربرد بعدی پالسار اینه که ازش استفاده میشه برای اندازه‌گیری فاصله‌ها. باز به همین دلیل که پالس‌های منظمی ارسال می‌کنه و همزمان مثل بقیه‌ی ستاره‌ها توی فضا جابجا میشه. شبیه این فانوس‌های دریایی می‌مونه. شاید بهتر باشه بهش بگیم فانوس کیهانی.


audio: tC4eLvXUmOc_0040.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
دانش ما از ستاره‌های نوترونی اونقدر کمه که حتی بعضیاشون به نظر میاد یکی از قوانین فیزیک به نام حد ادینگتون رو نقض می‌کنن. طبق این قانون، مقدار تابشی که اجرام فضایی می‌تونن منتشر کنن، بستگی داره به جرمشون. اگه مقدار این تابش از یه حد مشخصی بالاتر بره، اون ستاره باید منفجر بشه.


audio: tC4eLvXUmOc_0042.opus
source: youtube
source_id: tC4eLvXUmOc
invalidation: VALID
text:
از نظر درخشندگی چندین برابر از این حد رد شدن، اما هیچ خبری از انفجار نیست. بهرحال، یا این قوانینی که پیدا کردیم مشکل دارن، یا این وسط یه اتفاقاتی داره میفته که ما هنوز نمی‌دونیم.


audio: mdZucDRVrg0_0001.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
هر شب چشمامون رو می‌بندیم و به دنیای ناشناخته‌ای سفر می‌کنیم که برخلاف دنیای واقعی هیچ محدودیتی نداره می‌تونی پرواز کنی، با مرده‌ها ملاقات داشته باشی، هر جایی بری و هر کاری بکنی این توانایی شگفت‌انگیز، خیلی بیشتر از چیزی که فکرش رو بکنید روی انسان شدن ما اثر داشته با ایده‌ای شروع می‌کنم که معتقده رویا دیدن اولین جرقه‌ای بوده که باور به روح و دنیای بعد از مرگ رو بین آدم‌ها ایجاد کرده


audio: mdZucDRVrg0_0002.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
بعدش نگاهی می‌اندازیم به اینکه رویا از نظر فرگشتی چه مزیتی برای ما داشته چی شده که این ویژگی عجیب رو به‌دست آوردیم ایده‌های چند تا از بزرگ‌ترین نظریه‌پردازهای خواب و رویا مثل فروید و یونگ رو بررسی می‌کنیم و در نهایت، میریم سراغ سوال‌های جالبی که شما درباره‌ی رویاها پرسیدید این ویدیو رو پیشنهاد می‌کنم تا آخر ببینید اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست پیشرو در تولید انواع سنسورهای دقیق و مطمئن


audio: mdZucDRVrg0_0003.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
از مریخ‌نورد ناسا، تا ابزارهای پیشرفته‌ی پزشکی و صنعتی ردپای سنسورهای فیوتک همه‌جا دیده میشه برای مشاهده‌ی محصولات و سفارش سنسور می‌تونید به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید که آدرسشون زیر همین ویدیو هست سال 1871 ادوارد برنت تایلر انسان‌شناس انگلیسی کتابی منتشر کرد به نام فرهنگ اولیه داخل این کتاب یه ایده‌ی جالب مطرح کرد


audio: mdZucDRVrg0_0004.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
انسان‌های اولیه متوجه شده بودن که توی رویاهاشون به مکان‌های مختلفی میرن در حالی که بدنشون همینجاست پس کم‌کم این ایده توی ذهنشون شکل گرفت که یه چیز غیرمادی وجود داره که می‌تونه از بدنشون جدا بشه و هرجایی که می‌خواد بره تایلر معتقد بود اولین باور انسان به روح از همینجا شروع شد.


audio: mdZucDRVrg0_0005.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
از طرفی، این انسان‌های اولیه بعضی‌وقت‌ها توی رویاهاشون افرادی رو می‌دیدن و باهاشون صحبت می‌کردن که اینا قبلا مرده بودن برای همین به این نتیجه رسیدن که وقتی کسی می‌میره این بخش غیرمادی وجودش نابود نمیشه، بلکه به یه دنیای دیگه‌ای سفر می‌کنه و اونجا به زندگی خودش ادامه میده، دنیای ارواح، یا دنیای پس از مرگ


audio: mdZucDRVrg0_0007.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
از نظر تایلر رویاهای ما به این شکل باعث ایجاد اولین دین تاریخ انسان شده دینی که میگه تمام عناصر طبیعت روح دارن از گیاهان و حیوانات گرفته تا کوه و دریا و زمین این باور مذهبی معروفه به انیمیسم یا زنده‌انگاری یعنی همه‌چیز رو زنده یا دارای روح می‌انگاشتن همین الان هم خیلی از قبیله‌های دورافتاده‌ی آفریقا و آمریکای جنوبی


audio: mdZucDRVrg0_0009.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
تایلر معتقد بود همین باورهای اولیه در طول هزاران سال پیشرفته‌تر شدن و مذاهب امروزی رو ایجاد کردن پس این ویژگی عجیب ما که موقع خوابیدن رویا می‌بینیم به‌شدت روی تاریخ ما تاثیرگذار بوده جایی که الان بهش رسیدیم، این نقاط ضعف و نقاط قوت ما خیلی از جنگ‌ها، خیلی از علوم و فلسفه‌ها همه‌شون در واقع از اون رویاهای اولیه شروع شدن


audio: mdZucDRVrg0_0010.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
شاید یه گوشه‌ای از جهان هستی سیاره‌ای وجود داشته باشه که شرایط محیطیش موجودات زنده رو مجبور نکرده که چیزی شبیه خواب و رویا داشته باشن مثلا خبری از چرخه‌های شبانه‌روزی نبوده اینا دیگه احتمالا مسیر ما رو طی نکردن شاید بدون وجود رویاها هیچوقت گرفتار ویروس‌های ذهنی هم نشن و سرعت پیشرفتشون چندین برابر ما باشه


audio: mdZucDRVrg0_0011.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
اما دقیقا چی باعث شد ما به این مسیر بریم در مورد خود عمل خوابیدن و اینکه از نظر فرگشتی چه توضیحی براش وجود داره توی ویدیوی قبلی توضیح دادم حالا بیایید ببینیم فرگشت چطور باعث شده ما داخل خواب‌مون کلی صحنه‌های خیالی و غیرواقعی ببینیم ایده‌های مختلفی مطرح شده، چون رویا دیدن یه فرایند پیچیده و چندلایه‌ست که نمیشه فقط با یه نظریه‌ی مشخصی توضیحش داد


audio: mdZucDRVrg0_0012.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
از طرفی، ذاتش کلا متفاوته با ویژگی‌های ظاهری موجودات که به‌راحتی می‌تونیم فرگشتشون رو دنبال کنیم برای همین هنوز به یه نظریه‌ی کامل و جامع نرسیدیم


audio: mdZucDRVrg0_0013.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
ایده‌ی اول، شبیه‌سازی تهدیداته رویاهایی که اجداد اولیه‌ی ما درباره‌ی شکارچی‌ها حمله‌ی دشمن، یا حوادث طبیعی می‌دیدن بهشون کمک می‌کرد تا این تهدیدها رو تو یه محیط امن تجربه کنن و دنبال یه راه‌حل مناسب بگردن مثلا رویای فرار از یه شکارچی باعث میشد وقتی این اتفاق توی واقعیت میفته خیلی سورپرایز نشن


audio: mdZucDRVrg0_0014.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
احتمالا اولش با رویاهای خیلی ساده شروع شد ولی نسل به نسل، هرکسی که بیشتر و دقیق‌تر رویا می‌دید شانس بقای بیشتری داشت


audio: mdZucDRVrg0_0015.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
یکی از دلایل کابوس دیدن هم می‌تونه همین باشه مغز ما بدترین خاطرات یا ترس‌های ما مثل مرگ نزدیکان و اعضای خانواده رو داخل محیط امن خواب تکرار می‌کنه تا ما رو شرطی کنه که از یه همچین وضعیت‌های تهدید‌کننده‌ای بتونیم جون سالم به در ببریم شاید به خاطر همینه که خیلی از مردم تروماها و آسیب‌هایی که توی زندگی‌شون دیدن رو داخل رویاهاشون دوباره و دوباره تجربه می‌کنن


audio: mdZucDRVrg0_0017.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
ایده‌ی دوم، پردازش اطلاعات و تثبیت حافظه‌ست سال 2000 دانشگاه هاروارد آزمایشی انجام داد برای بررسی ارتباط بین تجربه‌ها و یادگیری‌های روزانه، و رویاهای شبانه سه تا گروه داخل این آزمایش شرکت داشتن افرادی که هیچوقت تتریس بازی نکرده بودن افراد مبتلا به فراموشی، و بازیکن‌های حرفه‌ای اینا باید به مدت سه روز، روزی چند ساعت تتریس بازی می‌کردن


audio: mdZucDRVrg0_0018.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
و رویاهای شبانه‌ی خودشون رو گزارش می‌دادن نتیجه این شد که بیشترشون گفتن توی رویاها تصاویری از بلوک‌های بازی تتریس دیدن این یعنی تجربه‌ها و یادگیری‌های روزانه‌ی ما توی رویاهامون تکرار میشه مغز ما در طول خواب این تجربه‌ها رو پردازش می‌کنه تا اطلاعات اضافی رو حذف کنه و داده‌های مرتب‌شده رو بریزه داخل حافظه‌ی بلندمدت


audio: mdZucDRVrg0_0020.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
از نظر فرگشتی این توانایی کمک می‌کرد تا داده‌های به‌دردنخور از بین برن و اطلاعات مفیدی مثل منابع غذایی یا خطرات محیطی، بهتر یادمون بمونه اینجوری می‌تونستیم شانس بقای بیشتری داشته باشیم


audio: mdZucDRVrg0_0021.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
ایده‌ی سوم، افزایش خلاقیت و قدرت حل مساله‌ست داخل ویدیوی شگفتی‌های خواب توضیح دادم که توی خواب رم فعالیت مغز ما تقریبا به اندازه‌ی زمان بیداریه این همون مرحله‌ایه که ما رویا می‌بینیم البته این نکته هم باید بگم که توی مرحله‌ی ان‌رم هم می‌تونیم خواب ببینیم ولی چون مغز فعالیت زیادی نداره، تعداد رویاها خیلی کمتره وضوح و معنای زیادی ندارن، و خیلی هم کمتر توی حافظه‌مون می‌مونن


audio: mdZucDRVrg0_0022.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
در طول خواب رم، که مغز ما مشغول پاکسازی و مرتب کردن داده‌هاست این اطلاعات به شکل‌های خیلی زیادی با هم ترکیب میشن همین ترکیب‌های بیشمار، در نهایت باعث پیدا کردن راه‌حل‌های خلاقانه‌ای میشه برای مشکلات پیچیده چون دنیای رویاها دیگه اون محدودیت‌های دست‌وپاگیر دنیای واقعی رو نداره ذهن ما می‌تونه با آزادی کامل ایده‌های جدید و نوآورانه خلق کنه


audio: mdZucDRVrg0_0023.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
از نظر فرگشتی این مزیت خیلی بزرگی بود چون اون دسته از اجداد ما که بیشتر رویا می‌دیدن راه‌حل‌های بهتری به ذهنشون می‌رسید برای مشکلاتی مثل کمبود غذا یا شکارچی‌های درنده


audio: mdZucDRVrg0_0024.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
هنوز هم برای خیلی از ما پیش میاد که با یه سوال حل‌نشده به خواب میریم و در کمال تعجب جوابش رو داخل یکی از رویاهامون پیدا می‌کنیم توی تاریخ علم هم تا دلتون بخواد از این اتفاق‌ها افتاده یه نمونه‌ی معروفش مربوط میشه به کشف ساختار مولکولی یکی از هیدروکربن‌ها به نام بنزن ویژگی‌های شیمیایی بنزن اونقدر عجیب بود که هیچکس نمی‌تونست بفهمه اتم‌هاش چطور به هم متصل شدن


audio: mdZucDRVrg0_0025.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
این معما حدود سی چهل سال ذهن شیمیدان‌ها رو مشغول کرده بود تا اینکه سال 1862 جوابش داخل یه رویا پیدا شد آگوست ککوله شیمیدان آلمانی، بعد از یه تلاش طولانی و خسته‌کننده برای حل این سوال خوابش برد و رویایی دید از یه مار که دم خودش رو گاز گرفته بود شبیه طرح باستانی اوروبوروس که توی خیلی از مکتب‌ها نماد ابدیته


audio: mdZucDRVrg0_0026.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
همین رویا باعث شد این ایده به ذهن ککوله برسه که اگه اتم‌های بنزن رو توی یه ساختار حلقه‌ای بچینه تمام مشکلاتش برطرف میشه اینجوری تونست یکی از بزرگ‌ترین معماهای تاریخ شیمی رو حل کنه در واقع ذهن این دانشمند، در طول خواب رم اطلاعات زیادی رو به حالت‌های مختلف ترکیب کرده و یکی از این ترکیب‌ها همون جوابی بوده که دنبالش می‌گشته


audio: mdZucDRVrg0_0028.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
همین اتفاق برای دیمیتری مندلیف شیمیدان روس هم پیش اومد ابداع‌کننده‌ی جدول تناوبی عنصرها طبق یادداشت‌های خودش، بعد از یه مدت طولانی که درگیر پیدا کردن الگوهای منظم بین اتم‌ها بود، خوابش می‌بره و از طریق رویایی که می‌بینه ساختار جدول تناوبی رو کشف می‌کنه


audio: mdZucDRVrg0_0029.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
ایده‌ی چهارمی که برای فرگشت رویا دیدن مطرح شده، حفظ عملکرد نورون‌هاست حرفش اینه که موقع خواب، نورون‌های مغز ما یه سری فعالیت‌های تصادفی دارن که کمک می‌کنه اتصالات بینشون در طول خواب همچنان حفظ بشه این فعال نگه داشتن مغز، باعث میشده بلافاصله بعد از بیداری آمادگی بیشتری داشته باشیم برای واکنش نشون دادن به خطرات محیطی


audio: mdZucDRVrg0_0030.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
حالا این ایده میگه همین سیگنال‌های تصادفی، رویاهای ما رو می‌سازن یعنی مغز ما اینا رو به شکل یه سری تصاویر و صحنه‌های خیالی درک می‌کنه شاید به خاطر همینه که بیشترشون کاملا بی‌معنی و پوچن معمولا وقتی که بیدار میشیم تازه می‌فهمیم که چه صحنه‌های عجیبی داشتیم می‌دیدیم


audio: mdZucDRVrg0_0031.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
البته این ایده مخالفانی هم داره یه عده معتقدن رویاهای ما کاملا هم تصادفی نیستن چون بعضیاشون بیشتر از بقیه تکرار میشن یه رویاهایی رو بیشتر می‌بینیم


audio: mdZucDRVrg0_0032.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
مورد پنجم یه ایده‌ی عجیبه که میگه یکی از مهم‌ترین دلایل رویا دیدن حفظ قدرت بینایی ما بوده خب می‌دونیم که هر قسمتی از مغز ما یه وظیفه‌ی مشخصی رو به عهده گرفته هرکدوم از این حواس پنجگانه که مدت زیادی فعالیت نداشته باشه بقیه‌ی عملکردهای مغز از این نورون‌های بیکار استفاده می‌کنن چون سیم‌کشی مغز ما، یا در واقع اتصالات بین نورون‌ها، دائما در حال تغییره


audio: mdZucDRVrg0_0034.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
احتمالا فرگشت در طول میلیون‌ها سال باعث شده موقع خواب صحنه‌های خیالی توی ذهن‌مون دیده بشه تا نورون‌های مربوط به کورتکس بینایی همچنان فعالیت داشته باشن چون تقریبا یک‌سوم عمرمون چشمامون بسته‌ست و چیزی از دنیای بیرون نمی‌بینیم پس طبق این ایده، خواب ندیدن به مدت خیلی طولانی ممکنه باعث کوری ما بشه


audio: mdZucDRVrg0_0035.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
خب الان شاید یه مقداری گیج‌کننده به نظر بیاد بالاخره کدوم یکی از این چند تا ایده‌ای که گفتم، دلیل واقعی فرگشت رویاها بوده هنوز جواب قطعی‌ای برای این سوال نداریم ولی به نظرم نیازی نیست فقط یکیشون رو انتخاب کنیم همه‌شون می‌تونن تا حدودی درست باشن یعنی رویاهای ما، هم برای شبیه‌سازی تهدیدها بوده هم برای پردازش اطلاعات و تثبیت حافظه و پیدا کردن راه‌حل‌های خلاقانه


audio: mdZucDRVrg0_0036.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
هم فعال نگه داشتن مغز و حفظ عملکردهایی مثل بینایی به‌اضافه‌ی خیلی کاربردهای دیگه که شاید هنوز کشفشون نکردیم همه‌ی این‌ها شانس بقای ما رو افزایش دادن بنابراین تا امروز باقی موندن و دائما پیچیده‌تر و کامل‌تر شدن


audio: mdZucDRVrg0_0037.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
اما بد نیست یه نگاهی هم بندازیم به ایده‌های دو تا از بزرگ‌ترین نظریه‌پردازهای خواب و رویا، یعنی فروید و یونگ زیگموند فروید بنیان‌گذار علم روان‌کاوی، معتقد بود ممنوعیت‌های اجتماعی یا اخلاقی، بعضی از احساسات و غریزه‌های ما رو سرکوب می‌کنن مثلا احساساتی نسبت به افرادی که از نظر اجتماعی امکان ازدواج با این‌ها وجود نداره یا اینکه آدم‌ها به طور غریزی تمایل به خشونت دارن


audio: mdZucDRVrg0_0038.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
ولی قوانین اجتماعی و اخلاقی اجازه‌ی ابراز این غریزه رو نمیده این احساسات سرکوب شده، همچنان توی اعماق ذهن ما حضور دارن جایی که به‌صورت آگاهانه بهشون دسترسی نداریم فروید اسمش رو گذاشته بود ناخودآگاه با این حال، یه وقت‌هایی بعضی از این‌ها خودشون رو از ناخودآگاه می‌رسونن به خودآگاه این کار رو به سه تا روش مختلف انجام میدن اولیش رویاهاست


audio: mdZucDRVrg0_0039.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
هر رویا، در واقع تلاشیه برای برآورده کردن یه میل سرکوب‌شده از اونجایی که این میل یا خواسته، پذیرفتنی نبوده ذهن ما به یه شکل نمادین یا غیرمستقیم بیانش می‌کنه ما یه صحنه‌هایی می‌بینیم که داخلش یه اتفاق‌هایی میفته، اما این فقط ظاهر قضیه‌ست یه معنای عمیق‌تر پشت این صحنه‌ها پنهان شده که نشون‌دهنده‌ی همون افکار و احساسات سرکوب‌شده‌ست


audio: mdZucDRVrg0_0040.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
فروید معتقد بود از همین سرنخ‌هایی که توی رویاهامون می‌بینیم می‌تونیم بفهمیم توی عمق وجود یه انسان چی می‌گذره کتاب معروفی هم در مورد این موضوع نوشته به نام تفسیر رویاها اونجا توضیح میده که مثلا رویای پرواز یا سقوط می‌تونه به معنای میل به آزادی یا رها شدن از محدودیت‌ها باشه


audio: mdZucDRVrg0_0041.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
روش دوم بروز این احساسات ناخودآگاه، لغزش‌های زبانیه مثلا اخلاق یه شخص، داره حسادتش نسبت به طرف مقابل رو سرکوب می‌کنه اما یهو یه تیکه‌ای می‌اندازه که این موضوع رو لو میده


audio: mdZucDRVrg0_0043.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
همزمان با فروید، کارل گوستاو یونگ فیلسوف و روان‌پزشک سوییسی هم به این موضوع علاقمند شد و سعی کرد یه مقدار کامل‌ترش کنه یونگ معتقد بود غیر از این ناخودآگاه شخصی که فروید میگه یه چیز دیگه هم داریم به نام ناخودآگاه جمعی این تمام تجربه‌های مشترک انسان‌ها در طول تاریخه که نسل به نسل منتقل میشه مثلا توی تمام فرهنگ‌ها یه پیر خردمند داریم که نماد آگاهی و دانشه


audio: mdZucDRVrg0_0045.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
یا مثلا قهرمان‌هایی وجود دارن که نماد شجاعتن و تلاش برای رسیدن به هدف یا یه کودک مقدس که نماد شروع دوباره و نجات از شرایط بده کلی داستان تا حالا شنیدید از کودکی که متولد میشه و یه عده رو نجات میده یونگ به این نمادها می‌گفت کهن‌الگو اینا در طول هزاران سال توی اعماق ذهن ما جا گرفتن و ناخودآگاه جمعی ما رو ساختن


audio: mdZucDRVrg0_0046.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
تعدادشون هم خیلی زیاده، ولی نکته‌ی مهمشون اینه که بین تمام افراد جامعه‌ی بشری مشترکن انگار توی دی‌ان‌ای همه‌ی انسان‌ها ثبت شدن از نظر یونگ، این کهن‌الگوها به روش‌های مختلفی از ناخودآگاه ما منتقل میشن به خودآگاه یکیش همین رویاهاییه که می‌بینم بنابراین تفسیرشون می‌تونه کلیدی برای حل مشکلات درونی ما باشه مثلا اگه کسی توی خوابش با یه پیر خردمند ملاقات می‌کنه


audio: mdZucDRVrg0_0047.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
که توصیه‌های باارزشی بهش ارائه میده، می‌تونه نشونه‌ای از این باشه که توی زندگیش عمیقا حس می‌کنه نیاز به یه راهنما داره کسی که از وضعیت سختی که توش گرفتار شده نجاتش بده با این حال، از نظر یونگ رویای هر کسی رو باید با توجه به ویژگی‌های فردی خودش تفسیر کرد اینطور نیست که برای همه بتونیم یه نسخه بپیچیم


audio: mdZucDRVrg0_0050.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
برای خیلی از ما واقعا پرسش مهمیه از هزاران سال پیش، آدم‌ها باور داشتن که رویاها حاوی پیام‌های مخفی‌ان پیام‌هایی که باید تفسیر یا رمزگشایی بشن


audio: mdZucDRVrg0_0051.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
هنوز هم همینه به محض اینکه بیدار میشیم، این سوال برامون پیش میاد که خب اون صحنه‌های عجیبی که توی خواب دیدم چه معنایی ممکنه داشته باشه


audio: mdZucDRVrg0_0052.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
سال 2009 انجمن روانشناسی آمریکا تحقیقی انجام داد در مورد تاثیر رویاها روی انتخاب‌های زندگیمون از گروهی از آدم‌ها پرسیده شده بود که در چه صورتی حاضری پرواز فردای خودت رو لغو کنی


audio: mdZucDRVrg0_0053.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: INVALID_CHARS
text:
یک: دولت هشدار بده درباره‌ی احتمال یه حمله‌ی تروریستی دو: شرکت هواپیمایی از یه نقص فنی توی هواپیما بگه سه: شب قبلش خواب ببینید هواپیما سقوط کرده و چهار: یکی از دوستاتون رویای سقوط هواپیمای شما رو ببینه


audio: mdZucDRVrg0_0054.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
بیشتر افراد گزینه‌ی سوم رو انتخاب کرده بودن، بعدش هم گزینه‌ی چهارم یعنی رویاها رو حتی از هشدار دولت و شرکت هواپیمایی هم مهم‌تر می‌دونستن


audio: mdZucDRVrg0_0055.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
خیلی‌ها این موضوع رو تجربه کردن که صحنه‌هایی رو توی خواب دیدن و بعدا همین صحنه‌ها توی بیداری اتفاق افتاده برای خود من هم چند بار پیش اومده طبق معمول، ذهن ما علاقه داره دنبال جواب‌های عجیب و ماورایی بگرده ولی بیایید اینجوری بهش نگاه کنیم ما هرشب به طور متوسط پنج تا چرخه‌ی خواب رو تجربه می‌کنیم که توی هرکردومشون یه خواب رم وجود داره اگه توی هر خواب رم فقط یه رویا دیده بشه


audio: mdZucDRVrg0_0056.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
که معمولا بیشتر از این تعداده، یعنی شبی حداقل پنج تا رویا که سالانه میشه بیشتر از هزاروهشتصد تا رویای مختلف


audio: mdZucDRVrg0_0057.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
خیلی از اینا همون تجربه‌های روزانه‌ی ما هستن، چیزایی که دیدیم، حرفایی که شنیدیم خب طبیعی به نظر میاد که مشابه بعضی از این رویاها، توی بیداری هم اتفاق بیفته برای شما در طول یک سال چند بار پیش میاد که رویاتون رو توی واقعیت ببینید حتما قبول دارید که تعدادشون خیلی کمه خب پس چرا اون تعداد خیلی بیشتری که هیچ‌وقت توی واقعیت اتفاق نیفتادن رو در نظر نمی‌گیریم


audio: mdZucDRVrg0_0058.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
هزاران آدم، هزاران رویا تجربه می‌کنن و یکیشون مثلا مرگ یکی از اعضای خانواده‌ش رو می‌بینه چند روز بعد هم تصادفا اون شخص فوت می‌کنه آیا منطقیه با همین موارد کم‌تعداد به این نتیجه برسیم که رویاها از آینده خبر میدن


audio: mdZucDRVrg0_0059.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
این یکی از رایج‌ترین خطاهای شناختیه به نام سوگیری تاییدی یعنی آدم‌ها اطلاعاتی که با پیشفرض‌های ذهنیشون مطابقت داشته باشه رو بیشتر به یاد میارن، بقیه رو دور می‌ریزن این همه رویا که هیچوقت واقعی نشدن رو در نظر نمی‌گیرن


audio: mdZucDRVrg0_0060.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
البته یه عده‌ی دیگه معتقدن این پیش‌بینی‌ها واقعیه اینا میگن مغز ما بر اساس الگوهای پیچیده‌ای که داره از اطلاعات بیشماری که در اختیارش قرار گرفته استفاده می‌کنه برای پیش‌بینی بعضی از شرایطی که ممکنه در آینده ظاهر بشن و این کار هم به صورت ناخودآگاه انجام میده، خودمون ازش اطلاعی نداریم حالا بعضی از این پیش‌بینی‌ها ممکنه درست دربیاد، بعضیاشون نه


audio: mdZucDRVrg0_0061.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
تقریبا شبیه اینه که به یه برنامه‌ی کامپیوتری داده‌های زیادی تزریق کنیم و بعدش ازش بپرسیم طبق این اطلاعات، احتمال اینکه فلان اتفاق بیفته چقدره


audio: mdZucDRVrg0_0063.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
افرادی که هیچ‌وقت خواب نمی‌بینن چه بلایی سرشون میاد اینجا یه نکته‌ای هست، باید بین رویا ندیدن و فراموش کردن رویا، تفاوت قائل بشیم خیلی‌ها خواب می‌بینن ولی یادشون نمی‌مونه.دلایل مختلفی هم داره مثلا یکیش اینه که خواب عمیق‌شون طولانیه، خواب رم کوتاه یا اینکه وسط خواب عمیق‌شون بیدار میشن وقتی از خواب رم بیدار می‌شیم، یعنی همون مرحله‌ای که توش رویا می‌بینیم


audio: mdZucDRVrg0_0064.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
خیلی بهتر و واضح‌تر به یاد میاریم استرس و خستگی زیاد، یا مصرف الکل یا داروهای مختلف هم می‌تونه تاثیر داشته باشه


audio: mdZucDRVrg0_0065.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
اما افراد دیگه‌ای هم هستن که واقعا هیچ رویایی نمی‌بینن یکی از دلایل مهمش اینه که یه چیزی داره خواب رم رو مختل می‌کنه حالا این می‌تونه به خاطر اختلالات خواب باشه یا اضطراب، قطع‌شدن تنفس، یا مصرف داروهای خواب‌آور بعضی‌وقت‌ها هم آسیب‌های وارد شده به سیستم لیمبیک یا قشر پیش‌پیشانی مغز ممکنه باعث بشه از یه جایی به بعد دیگه هیچ رویایی نبینیم


audio: mdZucDRVrg0_0066.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
به‌طور کلی اگه رویا ندیدن همراه باشه با بی‌خوابی‌های طولانی خستگی بیش‌ازحد، یا اضطراب و افسردگی اون‌وقت به این معنیه که یه مشکلی وجود داره و باید به پزشک مراجعه کنیم اما اگه همچین علائمی وجود نداشته باشه، نیازی به نگرانی نیست چون بیشتر وقت‌ها فقط یادمون نمی‌مونه که خواب دیدیم


audio: mdZucDRVrg0_0067.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
برعکسش هم هست، یعنی بعضی‌ها خیلی زیاد خواب می‌بینن مثلا خود من اینطوری‌ام، هرشب کلی خواب عجیب و غریب می‌بینم که بیشترشون هم با جزییات کامل یادم می‌مونه این حالت هم اگه همراه با خستگی بیش‌ازحد در طول روز باشه یا چند بار از خواب بیدارتون کنه، نیاز به بررسی پزشکی داره وگرنه معمولا به خاطر استرس یا فعالیت بیش‌ازحد مغزه


audio: mdZucDRVrg0_0069.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
بله می‌بینن، ولی به یه شکل متفاوت از اونجایی که هیچوقت تجربه‌ی دیدن این دنیا رو نداشتن تصاویر ویژوال یا بصری توی رویاهاشون وجود نداره در عوض خواب‌هایی می‌بینن که از اون چهار تا حس دیگه تشکیل شده یعنی صدا، بو، مزه، و لمس و اینکه احساساتی مثل ترس، شادی، یا اضطراب رو با شدت خیلی بیشتری توی رویاهاشون تجربه می‌کنن البته اگه کسی توی کودکی نابینا شده باشه


audio: mdZucDRVrg0_0070.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
همچنان می‌تونه تصاویر و صحنه‌های دنیای واقعی رو توی خواب ببینه هرچند این توانایی با گذشت زمان کم‌رنگ‌تر میشه و بقیه‌ی حواس جاش رو می‌گیرن


audio: mdZucDRVrg0_0071.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
این بحث رویا دیدن نابیناها، سوال مهمی ایجاد می‌کنه در مورد همون باوری که میگه موقع خوابیدن روح از بدن ما جدا میشه و به یه دنیای معنوی میره خب اگه روح، یه چیز غیرمادیه مستقل از بدن ما پس کسی که کور مادرزاده دیگه نباید روحش هم نابینا باشه نباید وقتی که از بدن جدا شده و به یه دنیای دیگه رفته همچنان توانایی دیدن نداشته باشه


audio: mdZucDRVrg0_0072.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
در حالی که می‌بینیم افراد نابینای مادرزاد واقعا اینطوری‌ان توی رویاهاشون هم چیزی نمی‌بینن پس به نظر میاد که خواب دیدن، اتفاقیه که صرفا داخل مغز ما میفته


audio: mdZucDRVrg0_0073.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
در مورد تجربه‌های نزدیک به مرگ هم میشه همچین حرفی زد خب گزارش‌های زیادی وجود داره که آدم‌ها لحظات کوتاهی بعد از مرگ موقت خودشون رو بالای سر بدنشون حس کردن، طوری که اطرافیان رو می‌دیدن و صحبت‌هاشون رو می‌شنیدن، و احساس آرامش داشتن بعضیا هم از تونل‌های نورانی گفتن که داخلش حرکت می‌کردن ولی یهو برگشتن و زنده شدن


audio: mdZucDRVrg0_0074.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
درسته که خیلی عجیب و ترسناک به نظر می‌رسه اما اگه همه‌ی این تجربه‌ها فقط توسط مغز ما ایجاد شده باشه چی شاید توی اون لحظات، اتفاق‌هایی توی مغز ما میفته که نتیجه‌ش میشه تجربه‌ی یه همچین صحنه‌هایی دقیقا همونطور که موقع خواب دیدن هم اتفاق‌هایی توی مغز پیش میاد که حاصلش همین صحنه‌های عجیبیه که به عنوان رویا می‌بینم نظر شما چیه


audio: mdZucDRVrg0_0076.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
آزمایش‌ها نشون داده که جنین انسان تقریبا از ماه شیشم به بعد خواب رم با حرکت سریع چشم‌ها رو تجربه می‌کنه این نشونه‌ای از فعالیت‌های مغزی مربوط به رویا دیدنه اما جنینی که هنوز مغزش کامل نشده و هیچ درکی از دنیای بیرون نداره درباره‌ی چی خواب می‌بینه خب واضحه که ما نمی‌دونیم، شاید هم هیچ‌وقت ندونیم ولی احتمالا از همون اطلاعات حسی ساده‌ای که


audio: mdZucDRVrg0_0077.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
از محیط بسته‌ی خودش دریافت می‌کنه رویا می‌بینه رویاهایی از لمس دیواره‌ی رحم، ضربان قلب یا صدای جریان خون مادر صداهای ضعیفی که از محیط بیرون به گوش می‌رسه یا طعم و بوی مایع آمنیوتیک که اطراف جنین رو پر کرده این رویاهای غیربصری بعد از تولد هم ادامه پیدا می‌کنن تا زمانی که سیستم بیناییش کامل بشه و بتونه رویاهای بصری ببینه


audio: mdZucDRVrg0_0079.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
خواب رم و رفتارهای مرتبط با رویا، بین خیلی از حیوانات دیده میشه پستانداران که تقریبا همه‌شون خواب می‌بینن پرندگان و خزندگان هم این ویژگی رو دارن ولی یه مقداری ساده‌تر مثلا نوار مغزی موش‌ها نشون میده موقع خواب قسمت‌هایی از مغزشون که مربوطه به حافظه و جهت‌یابی، فعال میشه این نشون میده موش‌ها به احتمال زیاد دارن رویاهایی می‌بینن در مورد اون مسیرهای مارپیچی که توی آزمایشگاه دنبال غذا می‌گشتن


audio: mdZucDRVrg0_0080.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
یا اگه کسی سگ داشته باشه، کاملا متوجه میشه که یه وقتایی سگش داره خواب می‌بینه دست و پاش تکون می‌خوره و صداهای ضعیفی از خودش درمیاره


audio: mdZucDRVrg0_0081.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
اهمیت رویا دیدن، برای حیوانات هم شبیه ماست یعنی اطلاعات و تجربه‌های روزانه‌شون در طول این رویاها مرتب میشه یا مهارت‌هایی مثل شکار، فرار، یا پیدا کردن غذا رو توی ذهن‌شون شبیه‌سازی و تمرین می‌کنن تا آماده‌تر باشن


audio: mdZucDRVrg0_0083.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
این به حالتی گفته میشه که ما داریم خواب می‌بینیم و می‌دونیم که الان وسط یه رویاییم یعنی خودمون در جریانیم که داره چه اتفاقی میفته برای همین می‌تونیم محیط رویا، شخصیت‌هایی که داخلش هستن یا حتی داستان کلی رویا رو به دلخواه خودمون تغییر بدیم همچین رویایی خیلی هم واقعی به نظر می‌رسه کاملا احساس می‌کنیم که بیداریم و توی دنیای واقعی خودمون هستیم اما چطور یه همچین اتفاق عجیبی میفته


audio: mdZucDRVrg0_0084.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
رویای شفاف هم توی مرحله‌ی خواب رم پیش میاد با این تفاوت که اون قسمت‌هایی از مغز که آگاهی ما رو ایجاد می‌کنن یه مقدار فعال‌ترن، نسبت به رویاهای عادی برای همین کنترل بیشتری روی رویامون داریم عملکرد مغز بعضی از افراد جوریه که به طور طبیعی زیاد رویای شفاف می‌بینن ولی جالب اینجاست که شبیه یه مهارته که با تمرین می‌تونیم تقویتش کنیم مبنای این تمرین‌ها اینه که شما بتونی


audio: mdZucDRVrg0_0085.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
مقدار آگاهی خودت در طول رویا دیدن رو به روش‌های مختلف افزایش بدی مثلا یه راهش اینه که بعد از هر بار بیدار شدن، رویاهای خودت رو داخل یه دفتر ثبت کنی اینجوری با شناسایی الگوی رویاهات، آگاهی بیشتری نسبت بهشون پیدا می‌کنی


audio: mdZucDRVrg0_0086.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
یه راه دیگه هم اینه که قبل از خواب، به خودت تلقین کنی و بگی من امشب وسط رویام متوجه خواهم بود که دارم خواب می‌بینم اگه علاقمند به انجام این کار هستید می‌تونید از کتاب‌های مختلفی استفاده کنید که به طور مفصل توضیح دادن چطور رویای شفاف ببینیم تجربه‌ی جالبیه، من خودم خیلی درگیرش نبودم ولی به طور غیر عمدی چند باری پیش اومده که تونستم رویای خودم رو کنترل کنم کسی بتونه به مراحل پیشرفته‌ی این مهارت برسه


audio: mdZucDRVrg0_0087.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
فوایدی براش داره مثل اینکه با ناخودآگاه خودش بیشتر آشنا میشه می‌تونه یادگیری یه کار جدید یا حل یه مساله رو توی رویاهاش تمرین کنه جلوی کابوس‌های آزاردهنده‌ی خودش رو بگیره یا اینکه فقط به عنوان یه تفریح و سرگرمی ازش استفاده کنه


audio: mdZucDRVrg0_0088.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
فیلم اینسپشن رو احتمالا خیلی از شما دیدید ایده‌ی جالبی که مطرح کرده، اینه که انسان تونسته رویاها رو طراحی و بازسازی کنه و با این روش افکار مشخصی رو توی ذهن بقیه بکاره


audio: mdZucDRVrg0_0089.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
حتی می‌تونن داخل هر رویا، یه رویای دیگه ببینن.خواب‌های تودرتو و اینکه هر لایه از این خواب‌ها گذر زمان رو آهسته‌تر می‌کنه تا جایی که توی عمیق‌ترین لایه‌ها چند دهه زندگی می‌کنن و پیر میشن در حالی که توی واقعیت فقط چند دقیقه گذشته


audio: mdZucDRVrg0_0090.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
برای خود ما هم تا حدودی این اتفاق میفته پنج دقیقه چشماتو رو هم میذاری و می‌خوابی ولی وقتی بیدار میشی حس می‌کنی مثلا به‌اندازه‌ی پونزده دقیقه رویا دیدی انگار اونجا زمان کش میاد


audio: mdZucDRVrg0_0091.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
خیلی جالبه که با وجود تمام تلاش‌هایی که در طول تاریخ‌مون انجام دادیم هنوزم شناخت ما از پدیده‌ی رویا اینقدر کمه کلا بررسی عملکرد مغزی که به خواب رفته یکی از چالشی‌ترین مشکلات روانشناسی و علوم اعصاب محسوب میشه رویای شما رو فقط خودت داری می‌بینی وقتی برای من تعریفش کنی، شاید باور کنم شاید هم نکنم شما هم هیچ راهی برای اثباتش نداری به‌هرحال رویاها همونطور که گفتم نقش خیلی مهمی داشتن


audio: mdZucDRVrg0_0092.opus
source: youtube
source_id: mdZucDRVrg0
invalidation: VALID
text:
توی تبدیل ما به چیزی که الان هستیم کنار تمام فایده‌هاشون، به نظرم بزرگ‌ترین ایرادشون این بوده که تا حدود زیادی به گسترش ویروس‌های ذهنی کمک کردن مثل همیشه منتظر کامنت‌های خوبتون هستم تا ازشون یاد بگیرم


audio: 3kBYKD_XGcI_0001.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
یکی از موضوعاتی که این روزا زیاد می‌شنویم، بحث غنی‌سازی و انرژی هسته‌ایه. برای همین تصمیم گرفتم یکی از ویدیوها رو به این موضوع اختصاص بدم تا با هم ببینیم اصن غنی‌سازی یعنی چی، چجوری انجام میشه، چرا اینقد اهمیت داره، بعد از همه مهمتر اینکه چجوری تونستیم از کوچیکترین اجزای سازنده‌ی جهان یعنی اتمها یه همچین انرژی عظیمی بیرون بکشیم؟ تا آخر این ویدیو با من باشید تا از زیر و بم انرژی هسته‌ای و


audio: 3kBYKD_XGcI_0002.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
راکتورهای اتمی و سانتریفیوژ و همه‌ی این چیزا باخبر بشیم. اگرم به اینجور محتواها علاقه داری دکمه‌ی سابسکرایب زیر ویدیورم بزن و عضو کانالم شو.


audio: 3kBYKD_XGcI_0003.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
خب اول از همه باید یه نگاهی به ساختار اتم بندازیم. الان دیگه همه میدونن اتم چیه. کوچیکترین اجزای سازنده‌ی ماده که خواص ماده رو تعیین می‌کنه. اتما خودشون از ذرات زیراتمی ساخته شدن یعنی پروتون، نوترون، الکترون. پروتون‌ها و نوترون‌ها داخل هسته‌ی اتمن، الکترونا هم دور این هسته میچرخن. تعداد پروتونای مختلف باعث شده 118 تا عنصر مختلف داشته باشیم که هرکدوم خواص خودشونو دارن.


audio: 3kBYKD_XGcI_0004.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
به تعداد پروتونا میگن عدد اتمی، پس همین عدد اتمیه که تعیین میکنه مثلا عنصر طلا با عنصر مس فرق داشته باشه چون اتم طلا مثلا 79 تا پروتون داخل هسته‌ش هست ولی اتم مس عدد اتمیش بیست و نه، یعنی بیست و نه تا پروتون داره. پروتون بار الکتریکی مثبت داره، الکترون بار الکتریکی منفی. نوترون اما بار الکتریکی نداره خنثاس.


audio: 3kBYKD_XGcI_0005.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
در حالت عادی تعداد الکترونا و تعداد پروتونای یه اتم باهم برابره که باعث میشه اتم از نظر بار الکتریکی خنثا باشه. اما در مورد تعداد نوترونا قضیه یه کم فرق میکنه. معمولا تعداد نوترونا و تعداد پروتونای داخل هسته با هم برابره، اما بعضی از عناصر میتونن تعداد نوترونای مختلفی داشته باشن. مثلا همین اتم کربن شیش تا پروتون داره، شیش تا نوترون، شیش تا هم الکترون،


audio: 3kBYKD_XGcI_0006.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
اما بعضی از اتماش به جای شیش تا نوترون، هفت تا یا هشت تا نوترون دارن، یا بیشتر. همه‌شون اتم کربنن اما یه مقدار جزیی خواصشون باهم فرق میکنه. به این جور اتما که مربوط به یه عنصرن ولی تعداد نوتروناشون باهم فرق میکنه، میگن ایزوتوپ. به مجموع تعداد پروتونا و تعداد نوترونای داخل هسته‌ی یه اتم میگن عدد جرمی اون اتم. ایزوتوپای مختلف یه عنصر رو با عدد جرمی مشخص میکنن.


audio: 3kBYKD_XGcI_0007.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
یعنی اون ایزوتوپ کربن که 6 تا پروتون داره 6 تا نوترون، بهش میگن کربن 12 یا اونی که 6 تا پروتون داره 7 تا نوترون بهش میگن کربن 13 . پس تا اینجا یه شناخت کلی از ساختار اتم و مفهوم مهم ایزوتوپ بدست آوردیم، ولی خب جزییات بیشتری داره که توی رشته‌هایی مث فیزیک هسته‌ای خیلی دقیق و کامل دربارش توضیح داده میشه. حالا بریم ببینیم اصن تو دل اتم چه اتفاقاتی میفته که


audio: 3kBYKD_XGcI_0009.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
جهان ما از همین ذرات زیراتمی ساخته شده که این ذرات میتونن روی همدیگه تاثیر بذارن. تا الان ما کشف کردیم که 4 تا نیروی بنیادی توی طبیعت وجود داره که این تعاملات بین ذرات زیراتمی رو کنترل می‌کنن. یعنی به صورت ساده میتونیم بگیم که اگه ذرات زیراتمی کلمات یه زبان باشن، این 4 تا نیرو مث دستور زبانن. تمام اتفاقات فیزیکی یا شیمیایی که توی دنیای ما میفته


audio: 3kBYKD_XGcI_0010.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
میتونیم بگیم مستقیم یا غیرمستقیم نتیجه‌ی همین چهارتا نیروی بنیادی‌ان، یعنی گرانش یا همون جاذبه، الکترومغناطیس، هسته‌ای قوی، هسته‌ای ضعیف نیروی گرانش تو ابعاد خیلی بزرگ و فاصله‌های خیلی زیاد خودشو بیشتر نشون میده. یعنی مثلا گرانش بین زمین و ماه زیاده اما بین ذرات زیراتمی انقدر ناچیزه که اصلا میشه ازش چشم‌پوشی کرد. نیروی الکترومغناطیس هم به صورت خلاصه میشه گفت همون نیروییه


audio: 3kBYKD_XGcI_0011.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
که بین دو تا بار الکتریکی هم‌نام یا غیرهم‌نام وجود داره. مثلا بین الکترونی که دور هسته میچرخه و پروتونی که داخل هسته‌س نیروی الکترومغناطیسی وجود داره که بردش نسبت به گرانش خیلی کمتره. میمونه دو تا نیروی هسته‌ای قوی و هسته‌ای ضعیف. نیروی هسته‌ای قوی، همون نیروییه که کوارک‌ها رو کنار هم نگه میداره تا پروتونا و نوترونا تشکیل بشن.


audio: 3kBYKD_XGcI_0012.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
بعد از اونطرفم دوباره پروتونا و نوترونا رو کنار هم نگه میداره تا هسته‌ی اتم بوجود بیاد. برد نیروی هسته‌ای قوی باز از الکترومغناطیس کمتره، یعنی یه چیزی در حد قطر هسته‌س. نیروی هسته‌ای ضعیف، باز هم بردش از هسته‌ای قوی کمتره هم قدرتش. این نیرو مسوول واپاشی هسته‌ی اتمه. اینکه واپاشی دقیقا چیه جلوتر به صورت کامل توضیح میدم. فقط فعلا در همین حد بگم که واپاشی باعث میشه که یه سری تغییراتی


audio: 3kBYKD_XGcI_0013.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
توی تعداد پروتونا و نوترونای هسته‌ی اتم بوجود بیاد. پس اینا شدن چهار تا نیروی بنیادی طبیعت که روی ذرات سازنده اتم‌ها تاثیر می‌ذارن. اما یه مساله‌ای که هست اینه که توی یه وضعیتای خاصی، اتما ناپایدار میشن. دو تا حالت ناپایداری برای یه اتم وجود داره. حالت اول اینه که اتم، یه الکترون بگیره یا از دست بده. این باعث میشه اتم از حالت خنثا دربیاد و بار الکتریکی مثبت یا منفی داشته باشه. به اینجور اتما میگن یون.


audio: 3kBYKD_XGcI_0014.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
دلیل ناپایداری یون اینه که تمایل خیلی زیادی داره که با اتما یا یونای دیگه واکنش بده. مثلا یون سدیم با یون کلر وقتی به هم میرسن با یه واکنش شدید به هم میچسبن و همین نمکی که تو غذامون میریزیم به وجود میاد. این یه نوع از ناپایداری اتماس.


audio: 3kBYKD_XGcI_0015.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
اما نوع دیگه‌ای که تو این ویدیو بیشتر باهاش کار داریم ناپایداری هسته‌ی اتمه، دیگه ربطی به بار الکتریکی نداره. وقتی که تعادل بین تعداد پروتونا و تعداد نوترونای داخل هسته بهم می‌ریزه، اتم ناپایدار میشه برای همین سعی می‌کنه به یکی از این سه روش


audio: 3kBYKD_XGcI_0017.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
روش اول اینه که یه ذره‌ی آلفا از هسته‌ی اون اتم بیرون میاد که این ذره‌ی آلفا از دو تا پروتون و دو تا نوترون تشکیل شده. با این کار، عدد اتمی اون اتم ناپایدار، دو تا کمتر میشه که باعث میشه کلا تبدیل به یه عنصر دیگه بشه. این روشو میگن واپاشی آلفا یا فروپاشی آلفا. روش دوم اینه که یه نوترون تبدیل میشه به یه پروتون، یا برعکس پروتون تبدیل میشه به نوترون، که به این روش میگن واپاشی بتا.


audio: 3kBYKD_XGcI_0018.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
تو این روشم جنس اتم تغییر میکنه چون عدد اتمیش تغییر میکنه. روش سومم واپاشی گاما هست که باعث میشه یه بسته‌ی انرژی به شکل فوتون از هسته خارج بشه، سطح انرژی هسته تغییر کنه، هسته پایدار بشه. پس واپاشی هسته‌ای یا فروپاشی هسته‌ای، به اتفاقاتی گفته میشه که توی هسته‌ی یه اتم ناپایدار میفته وباعث میشه که سطح انرژی اون اتم یا حتی جنس اتم تغییر کنه.


audio: 3kBYKD_XGcI_0019.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
کنار این تغییر، یه پرتوهایی هم از هسته‌ی اتم منتشر میشه، که بهش میگن پرتوهای رادیواکتیو.به این اتم‌ها هم میگن اتمای پرتوزا. معمولا وقتی تعداد نوترونا 1.5 برابر تعداد پروتونا میشه اون اتم پرتوزا میشه. برای همین از یه عنصر خاص، ممکنه بعضی از ایزوتوپاش پرتوزا باشن بعضیاشون نباشن، مثلا سرب اینجوریه.


audio: 3kBYKD_XGcI_0020.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
سال 1896 هانری بکرل دانشمند فرانسوی به صورت اتفاقی متوجه شد که وقتی فیلمای عکاسی کنار فلز اورانیوم قرار میگیرن یه سری لکه‌های نورانی روی این فیلما ظاهر میشه. بکرل از این اتفاق نتیجه گرفت که اورانیوم پرتوهای ناشناخته‌ای از خودش منتشر میکنه اما خب اون موقع نتونست یه توضیح دقیقی براش پیدا کنه. این اتفاق عجیب نظر دو تا دانشمند بزرگ یعنی ماری کوری و شوهرش


audio: 3kBYKD_XGcI_0021.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
پیر کوری رو جلب کرد و شروع کردن به تحقیق تو این زمینه. از چندین سال تحقیقشون به این نتیجه رسیدن که این پرتوها در اصل انرژی گرمایی‌ان. مواد پرتوزایی مث اورانیوم، با این کار انرژی گرمایی از خودشون منتشر میکنن. اسم این پدیده‌ی عجیبم گذاشتن رادیواکتیویته. این که مواد پرتوزا می‌تونستن تو یه مدت طولانی انرژی زیادی از خودشون منتشر کنن، بعضی از دانشمندا رو به این فکر انداخت که شاید بتونیم این انرژی رو


audio: 3kBYKD_XGcI_0026.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
که وقتی به توان دو میرسه میشه 90 میلیارد، برای همینه که مقدار انرژی‌ای که از یه مقدار خیلی کمی ماده به دست میاد خیلی خیلی زیاده.


audio: 3kBYKD_XGcI_0028.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
ذرات سازنده‌ی اون ماده‌ی پرتوزا کم‌کم تبدیل به انرژی میشن. از این جا به بعد دیگه یواش یواش شروع کردیم به دستکاری توی اتما. سال 1938 یعنی یه سال مونده به شروع جنگ جهانی دوم، دو تا دانشمند آلمانی دو تا دانشمند آلمانی به نام اتو هان  تونستن با بمباران اتم‌های اورانیوم با نوترون، شکافت هسته‌ای رو کشف کنن.


audio: 3kBYKD_XGcI_0029.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
وقتی که یه نوترون به هسته‌ی اتم اورانیوم 235 که یکی از ایزوتوپای اورانیومه برخورد میکنه تبدیل میشه به اورانیوم 236 . اورانیوم 236 شدیدا ناپایداره در نتیجه تو یه زمان خیلی کم در حد هزارم ثانیه شکسته میشه به دو تا اتم سبک‌تر. این وسط یه مقدار پرتوهای رادیواکتیوم منتشر میشه و چند تا دونه نوترونم آزاد میشه.


audio: 3kBYKD_XGcI_0030.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
این اتفاقو بهش میگن شکافت هسته‌ای یا فیژن . بعدش دانشمندا متوجه شدن که اون نوترونای اضافی که از طریق شکافت بوجود میان، باز هرکدومشون میتونن یه اتم دیگه رو شکافت بدن. نوترونای حاصل از اون شکافتا هم باز اتمای بیشتری رو بشکافن و همینجوری زنجیروار ادامه پیدا کنه. اینو بهش میگن واکنش زنجیره‌ای که توی یه زمانی خیلی خیلی کوتاه‌تر از یه ثانیه می‌تونه یه انرژی وحشتناکی آزاد کنه. همون اتفاقی که توی بمبای اتمی میفته.


audio: 3kBYKD_XGcI_0031.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
اما توی نیروگاه‌های هسته‌ای، تعداد یا سرعت نوترونای حاصل از شکافتو کنترل می‌کنن تا اون واکنش زنجیره‌ای اتفاق نیفته، یعنی به صورت کنترل‌شده ازش انرژی می‌گیرن که یه کم جلوتر درباره‌ش صحبت میکنم. همون سالا بود که جرقه‌های جنگ جهانی دوم کم‌کم داشت زده میشد. دانشمندای بزرگی مثل نیلز بور ساخت سلاحای هسته‌ای با استفاده از همین واکنش زنجیره‌ای شکافتو کاملا ممکن می‌دونستن.


audio: 3kBYKD_XGcI_0032.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
بعد از شروع جنگ جهانی دوم، آمریکا تو یه پروژه‌ی سری به نام پروژه‌ی منهتن یه تعداد زیادی از بزرگترین دانشمندا و بهترین فیزیکدانای دنیارو جمع کرد و شروع کردن به تحقیقات توی این زمینه برای ساختن بمب اتم.


audio: 3kBYKD_XGcI_0034.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
سال 1945 اولی رو انداخت رو شهر هیروشیما و دومی رو انداخت رو شهر ناگازاکی ژاپن. حدود 220000 نفر از مردم ژاپن با این دوتا بمب کشته شدن که نصفشون همون ثانیه‌های اول مردن، نصفشونم تا چند ماه بعد به خاطر تشعشعاتی ک توی محیط بود.


audio: 3kBYKD_XGcI_0035.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
حالا تو این قسمت می‌خوایم ببینیم تو نیروگاه‌های هسته‌ای چه اتفاقی میفته، چجوری از تو دل اتم انرژی بیرون میکشیم. خب همونطور که گفتم کشف کردیم که وقتی یه نوترون به اتم اورانیوم 235، شلیک می‌کنین، تبدیل میشه به اورانیوم 236 که خیلی ناپایداره و سریعا شکسته میشه به دو تا اتم دیگه این وسطم یه مقدار انرژی آزاد میشه با چند تا دونه دیگه نوترون. این نوترونا خودشون دوباره میتونن همین بلا رو سر چند تا


audio: 3kBYKD_XGcI_0036.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
اتم دیگه بیارن درنتیجه یه واکنش شکافت زنجیره‌ای به وجود میاد. ما اگه بخوایم از این منبع عظیم انرژی استفاده کنیم دو تا مشکل بزرگ سر راهمون هست. مشکل اول اینه که اورانیوم 235 که برای واکنش شکافت لازم داریم، فقط 0.7 درصد از کل اورانیومیه که تو طبیعت پیدا میشه. 99.3 درصدش اورانیوم 238 ئه.این مشکلو با غنی‌سازی تونستیم حل کنیم.


audio: 3kBYKD_XGcI_0037.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
مشکل دوم اینه که اگه این واکنش زنجیره‌ای از کنترل خارج بشه دقیقا میشه مث یه بمب اتمی که هر چی دورشه و تا شعاع چند کیلومتری خاکستر میکنه. این مشکلم با مواد کندکننده‌ی نوترون حل کردیم. اما غنی‌سازی چیه؟ غنی‌سازی یعنی بالا بردن غلظت اورانیوم 235 نسبت به اورانیوم 238. یعنی اورانیوممون غنی‌تر میشه دیگه، اون غلظت


audio: 3kBYKD_XGcI_0038.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
اورانیوم 235ش که قابل شکافته بیشتر میشه. قدم اول استخراج سنگ معدن اورانیومه. اورانیوم برخلاف چیزی که ممکنه به نظر میاد، فلز کمیابی نیست، مقدارش از طلا و نقره هم خیلی بیشتره. اما به صورت ترکیب‌شده با عناصر دیگه پیدا میشه، برای همین نیاز به خالص‌سازی داره. سنگ معدن اورانیومو اول آسیابش میکنن خوردش میکنن، بعدش بهش اسید سولفوریک اضافه می‌کنن.


audio: 3kBYKD_XGcI_0041.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
این پودر همون چیزیه که اصطلاحا بهش میگن کیک زرد. همین کیک زردم خاصیت پرتوزایی داره. اما همونطور که گفتم بیشتر از 99 درصد این اورانیوم، اورانیوم 238 ئه در صورتی که ما دنبال اورانیوم 235 ایم. اینجا عملیات غنی‌سازی شروع میشه. برای غنی‌سازی از روش خاصی استفاده میشه که تو این روش نیازه که اورانیوم تو حالت گازی باشه. برای همین یه سری واکنشای شیمیایی روی کیک زرد که جامده


audio: 3kBYKD_XGcI_0043.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
حالا می‌تونیم عملیات غنی‌سازی رو روی این گاز انجام بدیم. برای این کار از یه دستگاه به نام سانتریفیوژ یا مرکزگریز گازی استفاده میکنیم. روش کار سانتریفیوژو اگه بخوام خیلی ساده‌ش کنم اینجوریه که یه استوانه‌ست که داخلش با یه سرعت خیلی زیادی دور خودش میچرخه یعنی توی هر ثانیه بیشتر از هزار بار میچرخه. گاز اورانیوم هگزافلورایدو وارد این استوانه میکنن.


audio: 3kBYKD_XGcI_0044.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
اتمای اورانیوم 238 یه مقداری سنگینترن چونکه سه تا نوترون بیشتر دارن تو هسته‌شون. برای همین وقتی سانتریفیوژ میچرخه، نیروی گریز از مرکز بیشتری بهشون وارد میشه، درنتیجه بیشتر به سمت لبه‌های استوانه به سمت بیرون حرکت می‌کنن. برعکس اورانیوم 235 چون یه مقداری سبکتره بیشتر دور همون


audio: 3kBYKD_XGcI_0045.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
محور چرخش باقی می‌مونه، همین اساس جداکردن اورانیوم 238 از 235 ئه. اما با یکی دوتا سانتریفیوژ نمیشه کار زیادی کرد چون هر سانتریفیوژ یه مقدار جزیی از ایزوتوپای اورانیومو از هم جدا میکنه. برای همین از چندصدتا یا چندهزارتا سانتریفیوژ متصل به هم استفاده می‌کنن که اصطلاحا بهش میگن آبشار سانتریفیوژ. گاز اورانیوم هگزافلوراید بعد از اینکه از همه‌ی این


audio: 3kBYKD_XGcI_0046.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
سانتریفیوژا میگذره یه غنی‌سازی مناسبی روش انجام میشه. برای استفاده‌هایی مث تولید برق، کافیه غنی‌سازی دو سه درصد تا پنج درصد انجام بشه، یعنی غلظت اورانیوم 235 از 0.7 درصد برسه به پنج درصد. اما برای ساخت بمب اتم یا بعضی از کاربردای پزشکی غنی‌سازی بیشتری لازمه. مثلا برای بمب اتم غنی‌سازی بالای هشتاد نود درصد لازمه.


audio: 3kBYKD_XGcI_0049.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
اورانیوم 235 شو جدا میکنی اضافه می‌کنی به اون مقداری که غنی‌سازی شده، بعد همین باعث میشه که غلظت اورانیوم 235 هی بالاتر و بالاتر میره. حالا که اورانیوم 235 مون به یه غلظت مناسبی رسید، می‌تونیم ازش برای تولید انرژی استفاده کنیم. برای اینکار از یه دستگاهی استفاده می‌کنیم به نام رآکتور. ساختار رآکتور به صورت خیلی ساده اینجوریه که اورانیوم غنی‌شده


audio: 3kBYKD_XGcI_0050.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
داخل یه سری غلاف یا پوشش وسط رآکتور قرار میگیره اطرافشم با یه ماده‌ی خنک‌کننده که معمولا آبه پر می‌شه. وقتی واکنش شکافت هسته‌های اورانیوم انجام میشه، گرمای خیلی زیادی بوجود میاد که این گرما از طریق سیستم خنک‌کننده منتقل میشه به بیرون از رآکتور، اونجا از این گرما از این انرژی استفاده میکنن برای حرکت دادن توربین برای تولید برق.


audio: 3kBYKD_XGcI_0051.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
غیر از این رآکتورایی که برای تولید نیرو استفاده میشن، یه سری رآکتور تحقیقاتی هم داریم که برای کارای پزشکی و ساخت دارو و تحقیقات استفاده میشن. اما همونطور که گفتم، اگه واکنش‌های زنجیره‌ای شکافت کنترل نشن تو یه چشم به هم زدن همه‌ی اتم‌ها شکافته میشن و اتفاقی میفته شبیه انفجار بمب اتم. برای حل این مشکل، از کندکننده‌های نوترون استفاده می‌کنیم، یعنی مواد خاصی که جذب کننده‌ی نوترون هستن و ازشون استفاده میشه برای


audio: 3kBYKD_XGcI_0052.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
کند کردن فرایند شکافت یا اینکه کلا متوقفش کنیم. مواد مختلفی برای این کار استفاده میشه مث کربن یا آب سنگین. آب سنگینم شاید بد نباشه بدونیم چیه. مولکولای آب همونطور که میدونید از یه اتم اکسیژن با دو تا اتم هیدروژن ساخته شدن. اتم هیدروژن سه تا ایزوتوپ داره. اولیش تو هسته‌ش فقط یه دونه پروتون داره، نوترون نداره، که این همون هیدروژن معمولیه که توی مولکولای آب معمولی هست.


audio: 3kBYKD_XGcI_0053.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
دومی، یه پروتون داره با یه نوترون، که بهش میگن دوتریوم. اگه اتمای هیدروژنی که توی مولکولای آب هستن از این نوع ایزوتوپ باشن، اون آب دیگه آب معمولی نیست، آب سنگینه. خواص شیمیاییش مشابه آب معمولیه اما خواص فیزیکیش یه کمی فرق میکنه. یه ایزوتوپ دیگه هم داره به نام تریتیوم که یه پروتون داره با دو تا نوترون. که پرتوزا هم هست.پس آب سنگین در واقع هیچ فرقی


audio: 3kBYKD_XGcI_0055.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
اما یه نوع دیگه‌ای از واکنش هسته‌ای هم وجود داره که نور خورشید و بقیه‌ی ستاره‌ها همشون نتیجه‌ی این واکنشه، همجوشی هسته‌ای.


audio: 3kBYKD_XGcI_0057.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
مث شکافت، یه واکنش هسته‌ایه اما دقیقا برعکس اونه. تو واکنش شکافت یه نوترون وارد هسته میشد، هسته ناپایدار میشد، تبدیل میشد به دوتا هسته‌ی پایدار، بعد یه مقداریم انرژی و با یه مقدار نوترون ازاد میشد. اما تو واکنش همجوشی، برعکس، دو تا اتم سبک‌تر به هم جوش میخورن یه اتم سنگین‌تر بوجود میاد، باز اینجام یه مقدار زیادی انرژی آزاد میشه. انجام واکنش همجوشی خیلی از واکنش شکافت سخت‌تره.


audio: 3kBYKD_XGcI_0058.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
چون هسته‌ی اتما به خاطر اینکه از پروتون ساخته شدن، همشون بار الکتریکی مثبت دارن که درنتیجه همدیگه رو دفع می‌کنن به خاطر بارهای همنام، دقیقا مثل وقتی که شما دوتا آهنربای هم‌نامو دوتا قطب هم‌نام آهنربا رو به هم نزدیک می‌کنید که دفع می‌کنن همدیگرو. پس برای اینکه به این نیروی دافعه غلبه بشه اتما باید خیلی شدید به هم برخورد کنن تا هسته‌هاشون به هم جوش بخوره.


audio: 3kBYKD_XGcI_0059.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
این دقیقا همون اتفاقیه که تو مرکز خورشید یا بقیه‌ی ستاره‌ها میفته. یعنی به خاطر دمای صد میلیون درجه و فشار خیلی زیاد، اتمای هیدروژن با یه سرعت خیلی زیادی به هم برخورد میکنن هسته‌هاشون باهم ترکیب میشه. برای همین می‌تونیم بگیم خورشید ما در واقع یه رآکتور همجوشی غول‌پیکره که ما رو زمین داریم از انرژی همین همجوشی استفاده می‌کنیم. واکنش همجوشی نسبت به واکنش شکافت چند تا مزیت داره.


audio: 3kBYKD_XGcI_0060.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
یکیش اینه که سوختش خیلی بیشتر و ارزونتره، یعنی مثلا هیدروژن نسبت به اورانیوم خیلی بیشتره خیلی راحت‌تر به دست میاد. یه مزیت دیگه‌ش اینه که زباله‌های هسته‌ای تولید نمیکنه. تو واکنش شکافت، یه سری پسماندای هسته‌ای هم تولید میشن که خیلی هم پرتوزان، برای اینکه از شرشون خلاص بشیم هزینه‌های خیلی گنده‌ای رو دستمون میذارن، محیط زیستم خیلی آلوده میکنن. یه مزیت دیگه‌شم اینه که انرژی‌ای که تولید میکنه چند برابر واکنش شکافته.


audio: 3kBYKD_XGcI_0061.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
اما با وجود این همه مزیت، چرا به‌جای شکافت از همجوشی استفاده نمی‌کنیم؟ دلیلش اینه که ساختن یه رآکتور همجوشی کار خیلی خیلی سختیه. یعنی تازه تو همین یکی دو سال گذشته یه رآکتور همجوشی توی پروژه‌ای


audio: 3kBYKD_XGcI_0063.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
سختیش اینه که باید شرایط مرکز خورشیدو روی زمین تولید کنیم، یعنی برای نگه داشتن اون گاز، گاز هیدروژن با دمای صد میلیون درجه هم هیچ ظرفی نمی‌تونیم استفاده کنیم درنتیجه باید از میدان‌های مغناطیسی خیلی قوی برای معلق نگه داشتنش استفاده کنیم چون توی دمای صد میلیون درجه هیچ ظرفی وجود نداره که بتونه طاقت بیاره، از سخت‌ترین مواد هم که باشه توی یه چشم به هم زدن نابود میشه.


audio: 3kBYKD_XGcI_0064.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
چالشای این کار اینقد زیاده که این پروژه رو بزرگترین همکاری علمی بین‌المللی میدونن. اما بعد از جنگ جهانی دوم، یعنی سال 1951 دانشمندا متوجه شدن که میشه از گرمای شدیدی که از واکنش شکافت بوجود میاد توی بمبای اتمی، برای همجوشی استفاده کرد. اینجوری شد که یه نسل جدیدی از بمب‌های اتمی بوجود اومدن به نام بمب‌های هیدروژنی. روال کار بمب هیدروژنی به صورت خیلی ساده اینجوریه که


audio: 3kBYKD_XGcI_0065.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
وقتی که این بمب بر اثر شکافت هسته‌ای منفجر میشه گرمای خیلی زیادی تولید میکنه که همین گرما باعث میشه که بین اتم‌های هیدروژن همجوشی اتفاق بیوفته. در نتیجه گرما و انرژی خیلی زیادی آزاد میشه که مقدارش چند برابر بمب اتم معمولیه. پس بمب هیدروژنی در واقع ترکیبی از هر دو نوع واکنش هسته‌ایه یعنی همجوشی و شکافت. بمب اتمی که آمریکا باهاش شهر هیروشیما رو نابود کرد


audio: 3kBYKD_XGcI_0066.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
قدرتش به اندازه‌ی بیست‌هزار تن تی‌ان‌تی بود. اولین بمب هیدروژنی رو آمریکا سال 1952 ساخت. سال 1961 شوروی بزرگترین بمب هیدروژنی رو ساخت به نام بمب تزار. این بمب وحشتناک به اندازه‌ی 50 میلیون تن تی‌ان‌تی قدرت داره یعنی تقریبا 2500 برابر اون بمبی که آمریکا انداخت روی هیروشیما. حالا تصور کنید بمب هیروشیما یه شهرو کامل نابود کرد،


audio: 3kBYKD_XGcI_0067.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
دیگه این بمب تزار که 2500 برابر اون قدرت داره چکار میتونه بکنه. الان بیشتر بمبای هسته‌ای که کشورایی مث آمریکا و چین و روسیه و کشورای دیگه دارن، از نوع همین بمبای هیدروژنی‌ان.


audio: 3kBYKD_XGcI_0068.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
اینکه ما آدما تونستیم از ریزترین اجزای سازنده‌ی جهان، یعنی اتم‌ها یه همچین انرژیای عظیمی به دست بیاریم، غیر از اینکه خیلی عجیبه، خیلی هم ترسناکه. تا الان چند بار تو دنیا خطر جنگای هسته‌ای پیش اومده. الان دیگه نسبت به زمان جنگ جهانی دوم که فقط یه کشور بمب اتم داشت خیلی شرایط فرق کرده، 9 تا کشور رسما اعلام شده که بمب اتم دارن. آمریکا و شوروی که زمان جنگ سرد علنا چند بار همدیگه رو


audio: 3kBYKD_XGcI_0069.opus
source: youtube
source_id: 3kBYKD_XGcI
invalidation: VALID
text:
تهدید به استفاده از بمب اتم کردن، تا مرز استفاده هم پیش رفتن. شلیک یه بمب اتم از طرف یکی از کشورا میتونه کل جهانو درگیر یه جنگ اتمی بکنه که نتیجه‌ش هیچی نیست جز نابودی تمدن ما انسانا روی زمین. انرژی هسته‌ای دقیقا مث یه چاقوی دو لبه‌س. اگه این ویدیو رو دوس داشتی لایک یادت نره، در آخرم مث همیشه، بدون ترس، سوال بپرس و دنبال جواب باش.


audio: cudObyZDoog_0001.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
یکی از مهم‌ترین شخصیتایی که تو حوزه‌ی کامپیوتر و تکنولوژی پا رو زمین گذاشته کسی نیست جز استیو جابز موسس کمپانی اپل یکی از بزرگترین شرکتای فناوری دنیا. استیو جابزم مثل خیلی از آدمای خاص طرزفکر و رفتار عجیب و خاص خودشو داشته که خیلی وقتا برای بقیه قابل درک نبوده. تو این ویدیو میخوام درباره‌ی زندگی و تجربیات و کارای بزرگ این شخصیت کاریزماتیک


audio: cudObyZDoog_0002.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
صحبت کنم پس اگه به این موضوع علاقه داری ادامه‌ی ویدیو رو ببین. اگرم از اینجور محتواها خوشت میاد دکمه‌ی سابسکرایب پایین ویدیو رو بزن و عضو کانالم شو.


audio: cudObyZDoog_0003.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
استیون پاول جابز  24 فوریه‌ی 1955 تو شهر سن‌فرانسیسکوی آمریکا به دنیا اومد. مادرش یه آمریکایی آلمانی‌تبار بود به نام جوان کارول شیبل ، پدرشم یه پناهنده‌ی سیاسی از سوریه بود به نام عبدالفتاح جندلی . زمانی که استیو به دنیا اومد پدرومادرش هردوشون دانشجوی دانشگاه ویسکانسین بودن. از یه طرف هنوز ازدواج نکرده بودن، از یه طرفم خانواده‌ی دختره راضی به ازدواجش


audio: cudObyZDoog_0004.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
با یه عرب مسلمون نمیشد، برای همین وقتی که این بچه به دنیا اومد چاره‌ای نداشتن جز اینکه خیلی بی‌سروصدا سرپرستیشو بدن به یه خانواده‌ی دیگه.


audio: cudObyZDoog_0006.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
سرپرستی بچه رو قبول کردن و اسمشو گذاشتن ستیون‌پل. فامیلیشم که از همین پدرخونده‌ش یعنی پل جابز گرفته شد. استیو جابز همیشه از پدرخونده و مادرخونده‌ش راضی بود و اونا رو پدرمادر واقعیش میدونست. قبل از رفتن به مدرسه، آموزشای مختلفو ازشون یاد گرفت و


audio: cudObyZDoog_0008.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
که جزو منطقه‌ی معروف سیلیکون ولی بود. سیلیکون ولی یا دره‌ی سیلیکون یه منطقه‌ی خیلی معروف اطراف سن‌فرانسیسکوی آمریکاست که یه جورایی معدن بزرگترین شرکتای کامپیوتر و تکنولوژی دنیاست. همین قضیه نقش خیلی زیادی داشت توی شخصیت آینده‌ی استیو جابز. استیو جابز با پدرخونده‌ش که مکانیک یه شرکت تولید لیزر بود، توی گاراژ خونه‌شون روی وسایل الکترونیکی کار می‌کردن.


audio: cudObyZDoog_0009.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
جدا کردن قطعات وسایل الکترونیکی و دوباره سرهم کردنشون باعث شد استیو تو کار با این چیزا مهارت خیلی زیادی پیدا کنه. تو دوران تحصیل دانش‌آموز بدی نبود اما خیلی هم درخشان نبود. بعد از تموم شدن دبیرستان، وارد یه کالج هنرهای آزاد به نام کالج رید شد اما یه ترم بیشتر طاقت نیاورد و بعدشم فقط توی کلاسایی که علاقه داشت شرکت می‌کرد. بعضی از هنرایی که توی این کالج یاد گرفت بعدا توی


audio: cudObyZDoog_0010.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
طراحی‌های قشنگ محصولات اپل خودشو نشون داد. بعدش به کالیفرنیا برگشت و تونست یه شغلی توی شرکت معروف آتاری پیدا کنه. اینجا تقریبا بیست سالش بود. اما یه مسیر مهمی تو زندگیش پیدا شد که از نظر خودش بیشترین تاثیرو داشت توی موفقیتای آینده‌ش. تو دورانی که توی کالج رید درس می‌خوند با یکی دو تا از دوستاش به مذهب بودایی علاقمند شدن مخصوصا یکی از مکاتب بودایی به نام ذن.


audio: cudObyZDoog_0011.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
مکتب ذن تاکید زیادی داره روی سادگی و درگیر پیچیدگی‌های عقلی و منطقی نشدن. باز تاثیر همین طرز فکرو میشه روی محصولات اپل که در آینده تولید کرد دید، که قابلیت‌های عالی رو با یه ظاهر ساده و مینیمال کنار هم گذاشت و یه نتیجه‌ی عالی گرفت. ذهن کنجکاوش باعث شد که با یکی از دوستاش راهی سفر هند بشه تا بتونن با آدمای بزرگی که تو این مکتب هستن ملاقات کنن.


audio: cudObyZDoog_0012.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
بعد از اینکه از هند برگشتن، استیو دوباره وارد شرکت آتاری شد و یه پروژه گرفت که اگر موفق میشدن جایزه‌ی خوبی داشت. برای همین با یکی از دوستاش به نام استیو وازنیاک که یه مهندس الکترونیک بود تصمیم گرفتن این پروژه رو انجام بدن و جایزه‌شو تقسیم کنن. این کارو به بهترین شکل انجام دادن و جایزه‌ی خوبی هم به دست آوردن. بعد از اون استیو جابز و استیو وازنیاک خیلی خوب با هم مچ شدن و تونستن کارای کوچیک و بزرگ زیادی باهم انجام بدن.


audio: cudObyZDoog_0013.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
سال 1976 با همین استیو وازنیاک و یکی دیگه از دوستاشون به نام رونالد وین شرکت کامپیوتری اپل رو توی پارکینگ خونه‌ی استیو جابز تاسیس کردن. این خونه در اصل مال پدرخونده و مادرخونده‌ی استیو جابز بود که


audio: cudObyZDoog_0015.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
کمتر از یه سال بعد، این دو تا خوره‌ی تکنولوژی، اولین کامپیوتر شخصیشونو معرفی کردن به نام اپل 1 . یه کامپیوتر ساده و دست‌ساز بود که وازنیاک طراحیش کرد و استیو جابزم بیشتر روی بحث فروشش تمرکز داشت. یه سال بعد اپل 2 رو معرفی کردن که خیلی موفق و پرفروش بود. سال 1978 وقتی که استیو 23 سالش بود اولین بچه‌ش


audio: cudObyZDoog_0016.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: INVALID_CHARS
text:
به دنیا اومد که یه دختر بود به نام Lisa Brennan-Jobs که حاصل ارتباطش با دوست‌دخترش Chris Ann Brennan بود که ازدواجم نکرده بودن.


audio: cudObyZDoog_0017.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
دو سال بعد یعنی سال 1980 اپل 3 رو معرفی کردن که به خاطر مشکلاتی که داشت نتونست خیلی موفق باشه. اما حالا می‌خوام برم سراغ یه بخشی از زندگی استیو جابز که به نظرم نکات زیادی واسه یاد گرفتن داره. حداقل برای خود من که خیلی جالب و آموزنده بود. ماجرای اخراج استیو جابز از شرکت خودش یعنی اپل! قضیه از اینجا شروع شد که مایک مارکولا که یکی از اولین و بزرگترین سرمایه‌گذارای اپل بود، نظرش این بود که


audio: cudObyZDoog_0018.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
استیو جابز و استیو وازنیاک زیاد برای مدیریت اپل مناسب نیستن. برای همین یه شخصی به نام مایکل اسکات  که تجربه‌های مدیریتی زیادی داشتو به عنوان مدیرعامل اپل پیشنهاد کرد. اسکات شد اولین مدیرعامل رسمی اپل، اما زیاد طول نکشید که از پستش استعفا داد. حالا مایک مارکولا، یعنی همونی که زیاد نظر خوبی نسبت به استیو جابز نداشت، خودش شد مدیرعامل.


audio: cudObyZDoog_0019.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
سال 1983 استیو جابز سعی کرد خودش مدیرعامل بشه اما هیئت مدیره موافقت نکرد. برای همین رفت سراغ مدیرعامل اون موقع پپسی کولا، که یه شخصی بود به نام جان اسکالی . هدف استیو جابز این بود که این جان اسکالی رو به عنوان مدیرعامل اپل استخدام کنه.


audio: cudObyZDoog_0021.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
می‌خوای بقیه‌ی عمرتو صرف فروختن آب و شکر بکنی یا اینکه بیای تو شرکت اپل و مارو تو تغییر دادن دنیا همراهی بکنی! اینجوری شد که از سال 1983 اسکالی شد مدیرعامل اپل.


audio: cudObyZDoog_0023.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
که اولین کامپیوتر شخصی با رابط کاربری گرافیکی بود و موسم داشت. این کامپیوترم به خاطر قیمت خیلی بالا و مشکلات دیگه‌ای که داشت زیاد موفق نبود. پروژه‌ی بعدی اپل، کامپیوتر مکینتاش بود که یه کم بهتر ظاهر شد. اینجا مدیرعامل یعنی همین آقای جان اسکالی تصمیم گرفت استیو جابزو از اون تیمی که روی مکینتاش کار میکردن کنار بذاره برای همین یه اختلافاتی بینشون پیش اومد. جان اسکالی به هیات مدیره گفت باید بین من یا استیو جابز


audio: cudObyZDoog_0024.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
یکی رو انتخاب کنید، اینجا یا جای منه یا جای این! هیئت مدیره هم جان اسکالی رو انتخاب کردن و اینجوری شد که استیو جابز بعد از حدود ده سال از شرکتی که خودش تاسیسش کرده بود اخراج شد! اینکه حاصل زحمات بهترین سالای جوونیشو ازش گرفته بودن، اما ناامید نشد. با سرمایه‌ای که تا اون موقع به دست آورده بود یه شرکت


audio: cudObyZDoog_0028.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
البته قوی‌تر بودن باعث میشد قیمتشونم بالاتر باشه. سال 1986 وقتی جورج لوکاس سازنده‌ی فیلمای معروف جنگ ستارگان و صاحب کمپانی لوکاس‌فیلم درگیر یه طلاق پرهزینه بود، استیو جابز تونست تیم گرافیک کامپیوتری‌شونو با یه قیمت خوبی بخره و بعد اسمشو گذاشت پیکسار. شرکت پیکسار انیمیشنای خیلی عالی و موفقی ساخته مثل


audio: cudObyZDoog_0029.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
مثل داستان اسباب‌بازی، کمپانی هیولاها، در جست‌و‌جوی نمو با کلی انیمیشن دیگه که اکثرا برنده‌ی جایزه‌های خیلی بزرگ شدن. البته استیو جابز خودش زیاد تو کار تولید انیمیشنا دخالت نمی‌کرد. چند سال بعد سال 2006 شرکت معروف والت‌دیزنی کمپانی پیکسارو به قیمت 7 میلیارد دلار خرید و استیو جابز شد بزرگترین سهام‌دار والت‌دیزنی.


audio: cudObyZDoog_0031.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
این ازدواج تا آخر عمر استیو جابز دووم آورد و نتیجش سه تا بچه بود، یه پسر، دوتا دختر. اما یه سر بریم ببینیم حال و روز شرکت اپل بعد از استیو جابز چطور بود. اسکالی که باعث اخراج استیو جابز شده بود داشت زور میزد که یه نوآوری‌هایی انجام بده.


audio: cudObyZDoog_0032.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: INVALID_CHARS
text:
یکیش یه سیستم عامل بود به نام System 7 که سال 1991 معرفی شد. System7 میشه گفت که از اجداد سیستم‌عاملای مک‌اواسه که


audio: cudObyZDoog_0035.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
بود که از خانواده‌ی کامپیوترای مکینتاش بودن. اما مدیریت اشتباه جان اسکالی باعث شد که کم کم مسائل و مشکلاتی برای اپل پیش بیاد که اپلو تا مرز ورشکستگی پیش ببره.


audio: cudObyZDoog_0041.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
اما اونم چون نتونست با شرکت‌های دیگه به توافق برسه و اپل رو از هزینه‌های زیاد نجات بده، از کار برکنار شد.


audio: cudObyZDoog_0043.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
شرکت نکست استیو جابزو با قیمت 429 میلیون دلار خرید. همین کار بود که باعث شد پای استیو جابز دوباره به اپل باز بشه. اما برای اینکه اپل به قدرت امروزش برسه باید تغییرات بزرگی توش انجام میشد که اینم لازمه‌ش این بود که استیو جابز مدیرعامل بشه تا قدرت انجام این تغییراتو داشته باشه. سال 1997 یه شخص ناشناس یک و نیم میلیون از سهام اپل رو


audio: cudObyZDoog_0044.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
فروخت که این باعث شد سهام اپل به شدت افت کنه. بعد از این اتفاق مدیرعامل اون موقع یعنی گیل آملیو برکنار شد و استیو جابز به عنوان مدیرعامل موقت انتخاب شد. اینجوری شد که استیو جابز بعد از دوازده سال که از اپل اخراج شده بود دوباره شد همه‌کاره‌ی اپل. البته یه کم بعد اعتراف کرد که خودش بوده که اون یک و نیم میلیون سهم اپلو فروخته و باعث شده که آملیو اخراج بشه. رشد عجیب اپل از همینجا کم‌کم شروع شد!


audio: cudObyZDoog_0045.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
یکی از تغییرات بزرگی که استیو جابز انجام داد تغییر دادن هیات مدیره بود. بعدش با رقیب قدیمیش یعنی بیل گیتس روابطشو خوب کرد و مایکروسافتم یه سرمایه‌گذاری بزرگ روی اپل انجام داد.


audio: cudObyZDoog_0047.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
دو سال بعد استیو جابز از مدیرعامل موقت تبدیل شد به مدیرعامل دائم. سال بعد اپل یه پخش‌کننده‌ی موسیقی معرفی کرد به نام آی‌پاد. برخلاف برخورد اولیه‌ای که با این محصول شد، آی‌پاد تبدیل شد به یکی از بزرگترین موفقیتای اپل که الان بیست ساله داره تولید میشه و همچنانم پرطرفداره. سال 2007 اپل یه برگ برنده‌ی دیگه رو کرد، یعنی گوشی آیفون. صفهای طولانی که از همون روزای اول برای خریدن این گوشی


audio: cudObyZDoog_0048.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
بوجود اومد نشون میده اپل چقدر موفق عمل کرده بود. الان آی‌فون جزو بهترینا و پرفروش‌ترین گوشیای دنیاس. قدم بزرگ بعدی معرفی تبلت‌های آی‌پد بود. اولین آی‌پد سال 2010 معرفی شد و سال به سال بهتر و پیشرفته‌تر شد. آیپدم جزو بزرگ‌ترین موفقیتای اپل به حساب میاد که همچنان پرطرفدار و عالی داره تولید میشه. الان اپل، بالاتر از مایکروسافت و آمازون، یه شرکت دو تریلیون دلاریه


audio: cudObyZDoog_0049.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
که جزو باارزش‌ترین شرکتای دنیاس، یعنی در واقع با ارزش‌ترین برند جهانه. اما برگردیم سراغ خود استیو جابز. از سال 2003 مشخص شده بود که استیو جابز به یه نوع نادری از سرطان لوزالمعده یا پانکراس مبتلا شده، حتی دکترش بهش گفته بود احتمالا چند ماه بیشتر زنده نیست. پیشنهاد دکترا این بود که غده‌ی سرطانی رو با جراحی بردارن.


audio: cudObyZDoog_0050.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
استیو جابز اولش راضی نمیشد، ولی بعد از اینکه دوباره چند ماه بعد عکس گرفتن و دیدن که تومورای سرطانی رشد کردن، بالاخره راضی شد. غده‌های سرطانی رو از بدنش خارج کردن حتی پیوند کبدم انجام دادن، ولی سرطان به بقیه‌ی نقاط بدنشم رسیده بود. تا اینکه اکتبر 2011 بعد از چندین سال مبارزه با سرطان، تو سن 56 سالگی از دنیا رفت.


audio: cudObyZDoog_0051.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
استیو جابز یه گیاهخوار بود و علاقه‌ی زیادی به گیاهخواری داشت. در مورد اسمی که برای شرکتش انتخاب کرد، یعنی اپل یا سیب، یه نظر اینه که میگن به خاطر این بوده که علاقه‌ی زیادی به سیب داشته و معتقد بوده که یه میوه‌ی کامله. موسیقی رو خیلی دوس داشت، از خرید قانونی آهنگا هم خیلی حمایت کرد. چیزی که زیاد در موردش گفته میشه اینه که یه شخصیت کاریزماتیک و الهام‌بخش داشت. البته خیلی از آدمایی که باهاش کار کرده بودن


audio: cudObyZDoog_0052.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
معتقد بودن که خیلی سخت‌گیر و تند و خشن بود. به شدت رک و راست بود، وقتی چیزی از نظرش درست نبود، خیلی بی‌رحمانه بهش انتقاد میکرد. یکی از چیزایی که توی بعضی از منابع ازش گفته شده اینه که زیاد تمایلی به استفاده از مواد شوینده یا خوشبو کننده یا حتی دوش گرفتن نداشت، که این موضوع باعث میشد اطرافیانش بعضی وقتا اذیت بشن.


audio: cudObyZDoog_0053.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
استیو جابز بر خلاف رقباش مثل بیل گیتس زیاد تو زمینه‌ی فعالیتای خیریه و بشردوستانه فعال نبود هرچند خودش معتقد بود که این کارا رو به صورت پنهانی انجام میده. به مقدار ثروتشم که نگاه می‌کنیم می‌بینیم که بر خلاف کسایی مث بیل گیتس از مایکروسافت یا جف بزوس از آمازون، استیو جابز هیچوقت وارد جمع چند تا ثروتمند اول دنیا نشد،


audio: cudObyZDoog_0054.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
بیشترین میزان ثروتشو تو منابع مختلف حدود 7 میلیارد دلار اعلام کردن. زمانی که دنبال موضوعات بودایی و خودشناسی و این چیزا بود از ماده‌ی


audio: cudObyZDoog_0056.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
البته خب واضحه که استفاده از مواد روانگردان کار خیلی ناسالم و خطرناکیه. یکی دیگه از ویژگی‌های برجسته‌ای که داشت توانایی زیادش توی بازاریابی و کسب رضایت مشتری بود که اینو میشه کاملا توی اون اجتماعات بزرگی که برای معرفی محصولات اپل میذاشت دید.


audio: cudObyZDoog_0057.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
بزرگترین اشتباه استیو جابز به نظرم این بود که برای درمان سرطانش به موقع اقدام نکرد. یعنی لجاجتی که در مورد جراحی نکردن یا استفاده نکردن از داروها داشت باعث شد سرطان طوری توی بدنش پخش بشه که دیگه نتونن مهارش کنن. بهرحال 56 سال سن زیادی نیست اگه هنوز زنده بود شاید می‌تونست نوآوری‌های خیلی بیشتری انجام بده. یکی دیگه از اشتباهاتش استخدام جان اسکالی بود، یعنی همون شخصی که باعث اخراجش از اپل شد.


audio: cudObyZDoog_0058.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
خودش درباره‌ی این اتفاق گفت من آدم اشتباهی استخدام کردم که تمام چیزی که من ظرف ده سال ایجاد کردم و به وسیله‌ی من شروع شد را نابود کرد. یکی دیگه از اشتباهاتش این بود که دختر اولش یعنی لیسا رو تا چندین سال گردن نگرفت. هرچند خودش بعدا اشتباهشو قبول کرد و به دخترش نزدیک‌تر شد.


audio: cudObyZDoog_0059.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
بهرحال استیو جابزم مثل خیلی از آدمای دیگه ایراداتی داشت اما خب مسئله اینه که ویژگی‌های شخصیتی‌شو نبوغشو خلاقیتش دنیای کامپیوتر و دیجیتالو طوری تغییر داد و بهتر کرد که شاید اگه استیو جابز نبود الان دنیای ما خیلی فرق میکرد. مساله فقط این نیست که یه شرکت به نام اپل محصولاتی مثل گوشی و کامپیوتر و چیزای دیگه تولید کرد، مساله اینه که به خاطر نوآوری‌ها و


audio: cudObyZDoog_0060.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
طراحی‌های عالیش، روی بقیه‌ی شرکتایی که تو همین زمینه کار می‌کردنم تاثیرات بزرگی گذاشت از جمله همین مایکروسافت و ویندوزش. من خودم زیاد با محصولات اپل کار نکردم اما توی تجربه‌های کمی که داشتم اولین چیزی که همیشه نظرمو جلب می‌کرد کیفیت ساخت خیلی بالا بود، طراحی ساده و در عین حال زیبا، حتی تو بحث نرم‌افزاراشم شما یه ظاهر خیلی قشنگ و


audio: cudObyZDoog_0061.opus
source: youtube
source_id: cudObyZDoog
invalidation: VALID
text:
تروتمیز و شسته‌رفته می‌بینی که همه‌چیز دقیقا همونجوریه که باید باشه. خب اینم از قسمت چهارم زندگی غول‌ها بود، خیلی خوشحال میشم اگه نظر خودتونو درباره‌ی استیو جابز و محصولات اپل توی کامنتا بنویسی یا ویدیو رو لایک کنی، در آخر مث همیشه بدون ترس سوال بپرس و دنبال جواب باش.


audio: YeoEBNCYa-4_0001.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
درود به همه‌ی شما دوستای خوبم، چند نفر از شما در مورد مقیاس ریشتر و انرژی زلزله‌ها سوال داشتید، که بهانه‌ای شد برای ضبط این ویدیوی کوتاه. ولی قبلش چند تا صحبت دیگه هم باهاتون داشتم که می‌خوام در موردشون توضیح بدم. اول اینا رو میگم، بعد آخرش میرم سراغ بحث ریشتر و زلزله. خب اول اینکه می‌خوام از تک‌تکتون تشکر کنم به خاطر این همه لطف و محبتی که دارید. کامنت‌های شما انگیزه‌ی زیادی بهم میده برای ادامه‌ی کار.


audio: YeoEBNCYa-4_0002.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
مورد دوم اینکه لطفا هر ایرادی که تو ویدیوها دیده میشه برام بنویسید تا سریعا برطرف بشه. مثلا مشکلی تو صدا یا تصویر هست که اذیتتون می‌کنه، یا موضوعات انتخابی، یا ادیت ویدیوها یا هر چیز دیگه‌ای. این کمک خیلی بزرگیه برای رشد کانالمون. نکته‌ی سوم در مورد ویدیوی آگاهیه که تقریبا یک ماه پیش منتشر شد.


audio: YeoEBNCYa-4_0003.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
نظر بعضی از شما این بود که این یه موضوع غیرعلمیه که نباید واردش میشدم. اول اینکه خیلی خوشحالم که همچین طرز فکری دارید، یعنی این سخت‌گیر بودن شما نسبت به اطلاعاتی که وارد ذهنتون میشه، دقیقا همون چیزیه که بهش نیاز داریم. فقط چیزی که می‌خوام بگم اینه که نباید اونقدر عقب‌عقب بریم که از اون طرف پشت‌بوم بیفتیم. برای اینکه منظورم رو بهتر برسونم، از مثال معروف جزیره استفاده می‌کنم.


audio: YeoEBNCYa-4_0004.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
تمام دانش ما مثل یه جزیره‌ی کوچیکه داخل یه اقیانوس پهناور. اقیانوسی از تمام چیزایی که هنوز نمی‌دونیم. ما دائما داریم این جزیره رو گسترش میدیم. تا زمانی که مرز بین این دو تا، واضح و مشخص باشه، هیچ مشکلی پیش نمیاد. اما اگه این مرز به هم بریزه، گرفتار چیزایی مثل شبه‌علم میشیم. دیگه نمی‌تونیم با قطعیت بگیم اینجا علمه، اینجا غیرعلم. همه چیز با هم قاطی میشه.


audio: YeoEBNCYa-4_0005.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
در مورد ویدیوی آگاهی هم همین رو می‌خوام بگم. من اولش سه بار توی این ویدیو تکرار کرده بودم که موضوعاتی که می‌خوام بگم اثبات نشدن، اما موقع ادیت ویدیو گفتم شاید زیاد باشه، یه بارش رو حذف کردم، که احتمالا نباید حذف می‌کردم. ببینید تا زمانی که ما یه مرز واضحی کشیدیم بین علم و غیرعلم،‌ هیچ ایرادی نداره که بعضی وقتا بریم یه سرکی بکشیم به مناطق ناشناخته.


audio: YeoEBNCYa-4_0006.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
سوار کشتی یا هواپیما بشیم، یه چرخی تو اقیانوس نادانیمون بزنیم ببینیم اونجاها چه خبره، بعدش دوباره برگردیم به جزیره‌ی دانایی. این هواپیما و کشتی که میگم، در واقع همون قدرت تخیل ماست. اینشتین اگه از تخیلش استفاده نمی‌کرد، به نظریه‌های علمی بزرگی مثل نسبیت نمی‌رسید. نقل‌قول‌های زیادی از اینشتین وجود داره در مورد اهمیت خیال‌پردازی.


audio: YeoEBNCYa-4_0007.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
حتی یه جایی گفته که تخیل از علم هم مهمتره، چون علم ما محدوده، در حالی که تخیل ما هیچ محدودیتی نداره. پس می‌خوام بگم خشک‌مغز بودن تو مسائل علمی هم همونقدر اشتباهه که تو مسائل دیگه اشتباهه. صحبت کردن در مورد چیزایی مثل تله‌پاتی یا قانون جذب یا اینجور مسایل اثبات‌نشده، هیچ ایرادی نداره،


audio: YeoEBNCYa-4_0008.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
اونجایی مشکل پیش میاد که مثلا تله‌پاتی رو به عنوان یه فکت یا حقیقت علمی بپذیریم و روش تعصب داشته باشیم. پس لطفا در نظر داشته باشید که تو این کانال به موضوعات اثبات‌نشده هم پرداخته میشه، نمی‌خوایم تا ابد تو یه جزیره زندانی باشیم. اما نکته‌ی چهارم.می‌خوام این اطمینان رو بهتون بدم که تو هر ویدیویی که اشتباه داشته باشم، بعد از فهمیدنش قطعا میام اعلام می‌کنم


audio: YeoEBNCYa-4_0009.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
که فلان ویدیو، این قسمتشو اشتباه گفتم، درستش اینه. اصلا روش علم، همینه. قبلا هم گفتم، تعصب هیچ جایی تو علم نداره، هر زمانی که مشخص بشه اشتباه کرده، بدون هیچ ترسی اشتباهشو اعلام می‌کنه و اصلاحش می‌کنه. اینطوری نیست که وقتی می‌خوره زمین، برای اینکه ضایع نشه همونطور سینه‌خیز ادامه بده. حالا بریم سراغ بحث ریشتر. نظر بعضی از شما این بود که با این فرمولی که تو ویدیو نشون دادم،


audio: YeoEBNCYa-4_0010.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
هر یه واحدی که به اندازه‌ی زلزله اضافه میشه، انرژیش باید ده برابر بشه، نه سی برابر. ببینید این فرمول، مقدار بزرگی زلزله رو به ما نشون میده.


audio: YeoEBNCYa-4_0012.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
که مقدارشو از روی دامنه‌ی دستگاه لرزه‌نگار حساب می‌کنن. این خطوطی که سوزن دستگاه می‌کشه، بزرگترینشو به عنوان دامنه در نظر می‌گیریم.


audio: YeoEBNCYa-4_0014.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
اینکه چه جوری این عدد رو به دست میارن یه بحث تخصصیه که دیگه واردش نمیشیم. حالا با یه مثال می‌تونیم بهتر درکش کنیم. فرض کنید یه زلزله اومده، شدت زلزله، یا همون دامنه‌ای که دستگاه لرزه‌نگار ما ثبت کرده 40 میلی‌متره،‌ شدت زلزله‌ی استاندارد هم یک‌هزارم میلیمتره. می‌خوایم اندازه‌ی این زلزله رو برحسب ریشتر به دست بیاریم.


audio: YeoEBNCYa-4_0015.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
پس باید مقدار لگاریتم چهل تقسیم بر یک‌هزارم رو حساب کنیم. که جوابش میشه حدود 4.6 .پس اندازه‌ی زلزله‌ی ما 4.6 ریشتر بوده. از روی این فرمول، کاملا مشخصه که هر یه واحدی که به اندازه‌ی زلزله اضافه میشه، دامنه یا شدت، ده برابر میشه. مثلا تو زلزله ی 4.6 ریشتری، دامنه 4 سانتی‌متر بود،


audio: YeoEBNCYa-4_0016.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
اگه یه ریشتر بهش اضافه بشه، یعنی بشه 5.6 ریشتر، دامنه میشه 40 سانتی‌متر، ده برابر میشه. پس اون ده‌برابری که تو ذهن شما بود شدت زلزله‌ست. یعنی هر یه ریشتری که به زلزله اضافه میشه، شدت تکون خوردن زمین ده برابر میشه. اما اگه به ویدیو دقت کرده باشید، من صحبتی از شدت و دامنه نکردم، از انرژی آزاد شده تو کانون زلزله صحبت کردم.


audio: YeoEBNCYa-4_0017.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
برای به دست آوردن مقدار این انرژی، از این فرمول ساده استفاده می‌کنیم. یعنی لگاریتم انرژی زلزله، میشه یک‌ونیم برابر اندازه‌ی زلزله بر حسب ریشتر، به‌اضافه‌ی یازده‌و‌هشت‌دهم. مثلا برای اون زلزله‌ی 4.6 ریشتری، انرژی زلزله رو که با این فرمول حساب کنیم میشه این عدد، که بر حسب ژول هست. حالا اگه این زلزله، یه ریشتر بیشتر بود، انرژیش میشد اینقدر.


audio: YeoEBNCYa-4_0018.opus
source: youtube
source_id: YeoEBNCYa-4
invalidation: VALID
text:
یعنی تقریبا 31.6 برابر.پس چی شد؟ اندازه‌ی زلزله یه ریشتر بیشتر شد، انرژی آزاد شده تو اون زلزله، سی برابر شد. من به دو دلیل، تو ویدیوها خیلی وارد جزییات نمیشم. دلیل اول اینه که جزییات زیاد، بیشتر بیننده‌ها رو خسته می‌کنه. شاید حوصله‌شون نیاد کل ویدیو رو ببینن. دلیل دوم هم اینه که می‌خوام هرکسی با هر سطح سوادی به موضوعات علمی علاقمند بشه.


audio: WhmkZWDTyr0_0001.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
هوش انسان بزرگ‌ترین مزیتش نسبت به بقیه‌ی موجوداته. اما همین مزیت، تو یه قرن گذشته، با جنجال‌هایی که ایجاد کرد، باعث مرگ میلیون‌ها انسان شد. اول از همه باید ببینیم اصلا آی‌کیو یا بهره‌ی هوشی چی هست، چطور اندازه‌گیری میشه، چقدر روی موفقیت ما اثر داره، اینکه گفته میشه بعضی از ملت‌ها دارن کم‌هوش‌تر یا باهوش‌تر میشن واقعا درسته یا نه، به‌اضافه‌ی خیلی سوالات دیگه.


audio: WhmkZWDTyr0_0002.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
چند تا سایت معتبر هم معرفی می‌کنم که می‌تونید آی‌کیوی خودتون رو پیدا کنید، مال خودم هم میگم که چنده. یه نگاهی هم می‌اندازیم به بخش تاریک ماجرا، یعنی گذشته‌ی تلخ نژادپرستی و آی‌کیو. این برنامه با حمایت مالی فیوتک ساخته شده، شرکتی که تخصص اصلیش، طراحی و تولید انواع سنسورها یا حسگرهای پیشرفته‌ست. محصولات فیوتک تو پروژه‌های زیادی از سراسر دنیا استفاده میشن، از جمله پروژه‌های بزرگ ناسا.


audio: WhmkZWDTyr0_0003.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
برای اطلاعات کامل‌تر، پیشنهاد می‌کنم به سایت یا لینکدین فیوتک مراجعه کنید، که لینک هردوشون تو بخش توضیحات ویدیو هست. از زمان‌های خیلی قدیم، آدما سعی می‌کردن با پرسیدن معماها یا حل کردن مسائل مختلف، مقدار هوش همدیگه رو بسنجن. اما هیچوقت یه روش منظم و حساب‌شده برای این کار وجود نداشت. تا اینکه سال 1904 یه روانشناس انگلیسی به نام چارلز اسپیرمن اولین قدم جدی رو برداشت.


audio: WhmkZWDTyr0_0004.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
اسپیرمن نمرات درس‌های مختلف دانش‌آموزا رو بررسی کرد ببینه چه ارتباطی بینشون هست. چند تا احتمال مختلف می‌تونست وجود داشته باشه. احتمال اول این بود که بیشتر افرادی که مثلا ریاضیشون خوبه، ادبیاتشون هم قوی باشه. بیشتر افراد، نه همه‌شون. اینجا میگیم یه همبستگی مثبت بین این دو تا درس وجود داره. ریاضی و ادبیات هم فقط یه مثاله، همبستگی رو


audio: WhmkZWDTyr0_0005.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
می‌تونیم بین هر دو تا درس دیگه‌ای تعیین کنیم. احتمال دوم این بود که همبستگی منفی برقرار باشه. یعنی مثلا بیشتر افرادی که تو ریاضی قوی‌ان، ادبیات ضعیفی داشته باشن، چون شاید بیشتر وقتشون رو میدن به ریاضی، یا انگیزه و علاقه‌شون تو این درس بیشتره.


audio: WhmkZWDTyr0_0007.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
اسپیرمن با بررسی اطلاعاتی که از دانش‌آموزها جمع‌آوری کرده بود، متوجه شد بین نمرات درس‌های مختلف، یه همبستگی مثبت وجود داره. یعنی بیشتر افرادی که تو یه درس قوی بودن، معمولا تو بقیه‌ی درس‌ها هم امتیاز خوبی داشتن. پس به این نتیجه رسید که هر آدمی یه مقدار مشخصی هوش داره که اسمشو گذاشت هوش عمومی یا فاکتور عمومی، که بهش فاکتور جی هم گفته میشه.


audio: WhmkZWDTyr0_0008.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
فاکتور جی بود که تعیین می‌کرد هر دانش‌آموزی صرف‌نظر از اینکه چه درسی رو داره مطالعه می‌کنه، یه توانایی مشخصی داشته باشه تو یادگیری و تشخیص الگوها و حل مساله.


audio: WhmkZWDTyr0_0009.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
اما این به‌تنهایی نمی‌تونست همه چیز رو توضیح بده. مثلا دو تا دانش‌آموز ممکن بود هوش عمومی برابری داشته باشن، ولی یکیشون تو یه موضوع خاص مثل ریاضی قوی‌تر باشه، چون تمرین بیشتری داشته. این باعث شد اسپیرمن فاکتورهای دیگه‌ای اضافه بکنه به نام فاکتورهای وابسته به موضوع یا فاکتورهای اس. دانش‌آموزی که تمرین بیشتری تو ریاضی داشته، فاکتور اس‌ش برای درس ریاضی بیشتره.


audio: WhmkZWDTyr0_0012.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
قدم بزرگ بعدی رو دو تا روانشناس فرانسوی برداشتن به نام آلفرد بینه و تئودور سیمون، که دنبال اندازه‌گیری مهارت‌هایی مثل حافظه و یادگیری تو بچه‌های مدرسه‌ای بودن.


audio: WhmkZWDTyr0_0014.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
سی تا سوال داشت که به دسته‌های مختلفی تقسیم میشد. مثلا تعریف معنای یه کلمه، یا پیدا کردن قسمت‌های حذف‌شده توی یه نقاشی، یا حتی مشخص کردن صورت زیباتر، از بین دو تا نقاشی که یکیشون زشت بود.


audio: WhmkZWDTyr0_0015.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
بعد از اینکه جواب‌های تمام دانش‌آموزها رو با هم مقایسه کردن، تونستن برای هرکدومشون یه عددی تعیین کنن به نام سن عقلی. مثلا اگه جواب‌های یه دانش‌آموز بیشتر شبیه جواب‌های اون گروه از دوستاش بود که نه سالشونه، اونوقت سن عقلی این دانش‌آموز میشد عدد نه، در حالی که ممکن بود سن واقعیش کمتر یا بیشتر باشه، مثلا دوازده.


audio: WhmkZWDTyr0_0016.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
بعدش سن عقلی رو تقسیم کردن به سن واقعی و ضرب‌در صد کردن. اسم عددی که به این روش به دست اومد رو گذاشتن بهره‌ی هوشی که مخففش میشه آی‌کیو. البته تو فارسی بهش ضریب هوشی هم میگن ولی خب ترجمه‌ی درستی نیست.


audio: WhmkZWDTyr0_0018.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
یه نفر هشته، اما در واقع ده سالشه، هشت تقسیم بر ده، ضربدر صد، میشه هشتاد، پس آی‌کیوی اون آدم هشتاده.


audio: WhmkZWDTyr0_0020.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
سال 1908 هنری گادارد روانشناس آمریکایی، این تست رو از فرانسه به انگلیسی ترجمه کرد و یه اصلاحاتی هم توش انجام داد. بعدش یه روانشناس دیگه به نام لوییس ترمن از دانشگاه استنفورد، تغییرات بیشتری بهش اضافه کرد و استانداردش کرد،


audio: WhmkZWDTyr0_0023.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
الان تست‌های خیلی زیادی طراحی شده که معمولا دنبال پیدا کردن همون فاکتور جی یا هوش عمومی هستن. اصلی‌ترین کار این تست‌ها اینه که سن عقلی هرکسی رو از روی جواب‌هایی که میده حدس بزنن، بقیه‌ش دیگه استفاده از همون فرمول ساده‌ست.


audio: WhmkZWDTyr0_0024.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
این تست‌ها، آدما رو بر اساس مقدار آی‌کیوشون به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌کنن. میانگین، معمولا صد در نظر گرفته میشه. هرچقدر به سمت آی‌کیوهای کمتر یا بیشتر حرکت کنیم، تعداد افراد کمتر میشه. مثلا اگه آی‌کیوی شما صد و سی و دو باشه از نود و هشت درصد از آدما باهوش‌ترید.


audio: WhmkZWDTyr0_0025.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
حالا سوال مهمی که پیش میاد اینه که دونستن این موضوع دقیقا چه کمکی به ما می‌کنه. ارتش آمریکا از چند دهه پیش افرادی رو استخدام کرده که آی‌کیوشون بالای 83 باشه.


audio: WhmkZWDTyr0_0026.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
اما بعد از شروع جنگ ویتنام، برای اینکه بتونه سربازهای بیشتری جذب بکنه، این موضوع رو یه مقدار شل گرفت. با ورود افرادی با آی‌کیوهای پایین‌تر به ارتش، اتفاق‌های جالبی افتاد. این افراد نسبت به بقیه بین سه تا نه ماه زمان بیشتری برای آموزش و تمرین نیاز داشتن. تو ماموریت‌ها هم تا سه برابر بقیه شکست می‌خوردن و سه برابر کشته میشدن. بین زخمی‌ها و اونایی که قطع عضو یا معلول شده بودن هم


audio: WhmkZWDTyr0_0027.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
افرادی با آی‌کیوی پایین، تعدادشون بیشتر بود. ارتش به این نتیجه رسید که نیروی کمتر ولی باکیفیت‌تر، از نظر هزینه‌ها خیلی به‌صرفه‌تره. برای همین دوباره از استخدام افرادی با آی‌کیوی زیر 83 جلوگیری کرد.


audio: WhmkZWDTyr0_0028.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
پس تو بحث نظامی‌گری، شواهد نشون میده که همبستگی قوی‌ای وجود داره بین آی‌کیوی یه آدم، با زنده موندنش. اما این فقط مربوط به نیروهای نظامی نمیشه، تو زندگی معمولی هم افرادی با آی‌کیوی بالا بیشتر زنده می‌مونن.


audio: WhmkZWDTyr0_0029.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
سال 1997 نتیجه‌ی تست هوش دوهزاروهشتصد تا دانش‌آموز اسکاتلندی رو که سال 1932 تو سن یازده‌سالگی ازشون گرفته شده بود، بررسی کردن تا ببینن شصت و پنج سال بعد از اون تست، کدومشون هنوز زنده‌ن. نتایج این تحقیق نشون داد بچه‌هایی که اون زمان نمره‌ی آی‌کیوی بالاتری کسب کرده بودن، تعداد بیشتری ازشون زنده مونده بود.


audio: WhmkZWDTyr0_0031.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
از بحث مرگ و زندگی که بیاییم بیرون، آی‌کیوی بالاتر به معنی موفقیت بیشتر توی شغل و تحصیلات هم هست. همبستگی قوی بین مقدار آی‌کیو با موفقیت‌های تحصیلی بارها توی آزمایش‌های مختلف اثبات شده. در مورد شغل هم همینطوره، مخصوصا کارهای فنی یا کارهایی با پیچیدگی بالا.


audio: WhmkZWDTyr0_0032.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
اما می‌رسیم به بحث جنجالی درآمد. بین آی‌کیو و مقدار درآمد هم یه همبستگی مثبت وجود داره، اما نه خیلی قوی. یعنی افراد پولدار و پردرآمدی که آی‌کیوشون زیر صده، تعدادشون کم نیست. همین باعث شده خیلیا معتقد باشن برای پولدار شدن نیازی به آی‌کیوی بالا نیست. ولی خب در کل موضوع پیچیده‌ایه، چون خیلی از افراد باهوش علاقه‌ی چندانی به پول ندارن.


audio: WhmkZWDTyr0_0033.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
یه فیزیکدان با آی‌کیوی بالا ممکنه استاد دانشگاه بشه و نسبت به یه آدم معمولی که تو کار خرید و فروشه، درآمد خیلی کمتری داشته باشه. پس به نظرم واقعیت اینه که برای پولدار شدن نیازی به آی‌کیوی بالا نیست، اما اگه داشته باشیم خیلی سریع‌تر و راحت‌تر می‌تونیم به درآمد بیشتر برسیم.


audio: WhmkZWDTyr0_0034.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
تحقیقات دیگه‌ای هم انجام شده که نشون میده بین آی‌کیوی بالا و اندازه‌ی مغز، یه همبستگی مثبت وجود داره. پس باهوش‌تر بودن، تو بیشتر موارد به معنی داشتن یه مغز بزرگ‌تره.


audio: WhmkZWDTyr0_0037.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
بحث اصلاح نژاد انسان، اونقدری که فکر می‌کنیم جدید نیست. افلاطون حدود دو هزار و پونصد سال پیش، از تولید مثل گزینشی برای تولد انسان‌های بهتر و کامل‌تر صحبت کرد. تو کل تاریخ، اقوام مختلف، بچه‌های ناقص یا کندذهن یا حتی افرادی که از نظر اخلاقی منحرف بودن رو به روش‌های مختلف بین می‌بردن.


audio: WhmkZWDTyr0_0038.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
پادشاهی اسپارتا یه شورای بزرگان داشت که هر بچه‌ای به دنیا میومد اینا بررسیش می‌کردن و اگه کاملا سالم نبود از بین می‌بردنش، که فیلم معروف 300 اگه یادتون باشه با همین صحنه شروع میشد.


audio: WhmkZWDTyr0_0039.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
اما بعد از اکتشافات اولیه‌ی ژنتیک و نظریه‌ی فرگشت داروین، این نژادگرایی، اول تو انگلیس و بعدشم تو کشورهای اروپایی و آمریکا و کانادا شروع به رشد کرد. کم‌کم یه جنبشی ایجاد شد به نام یوژنیک یا اصلاح نژاد، که هدفش جلوگیری از بچه‌دار شدن افراد کندذهن یا دارای معلولیت مادرزادی بود، به‌اضافه‌ی تشویق آدمایی که از نظر ذهنی و جسمی


audio: WhmkZWDTyr0_0042.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
برای همین بعد از اینکه هنری گادارد ترجمه‌ش کرد و به آمریکا برد، هدف اصلی این تست یه مقدار تغییر کرد. چون در واقع برای پیدا کردن دانش‌آموزهای ضعیف‌تر طراحی شده بود تا بهشون کمک بشه، اما تو آمریکا سعی کردن باهاش آدمای بزرگسال رو بر اساس هوششون دسته‌بندی کنن.


audio: WhmkZWDTyr0_0043.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
از طرفی هم شواهد اون زمان، نشون میداد هوش عمومی یا فاکتور جی، برای هرکسی یه مقدار ثابته که از پدر و مادرش به ارث می‌رسه. این شد که تست آی‌کیو وارد جنبش اصلاح نژادی آمریکا شد و توی خیلی از ایالت‌ها قوانینی تصویب شد برای عقیم‌سازی اجباری آدمایی که هوششون از یه حد مشخصی پایین‌تر بود.


audio: WhmkZWDTyr0_0044.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
بعد از اینکه دیوان عالی ایالات متحده هم سال 1927 این قانون رو تصویب کرد، یه چیزی حدود شصت هزار نفر از افراد کم‌هوش عقیم‌سازی اجباری شدن تا ژن‌های معیوب خودشون رو به نسل‌های بعدی منتقل نکنن.


audio: WhmkZWDTyr0_0045.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
اما مشکل اینجا بود که این طرز فکر، به‌شدت قابلیت این رو داره که ازش سواستفاده بشه. این اتفاق تو آلمان نازی افتاد. اونجا بحث برتری نژادی و یوژنیک و هوش برتر و این چیزا به اوج خودش رسید، که دیگه همه‌مون می‌دونیم باعث مرگ میلیون‌ها انسان شد و چندین سال دنیا رو به آتیش کشید.


audio: WhmkZWDTyr0_0046.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
جالب اینجاست که خود هیتلر برای اصلاح‌نژادگراهای بزرگ آمریکایی نامه می‌نوشته و به خاطر این ایده‌ها ازشون تشکر می‌کرده.


audio: WhmkZWDTyr0_0047.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
تو دادگاه‌های نورمبرگ هم که بعد از جنگ جهانی دوم برای محاکمه‌ی نازی‌ها تشکیل شد، بعضیاشون از رای دیوان عالی آمریکا برای عقیم کردن آدمای کندذهن به عنوان الگوی خودشون اسم بردن. هرچند این یه بهانه‌ی احمقانه‌ست، چون توی آمریکا نهایت کاری که انجام شد جلوگیری از بچه‌دار شدن این افراد بود، نه اینکه مثل نازی‌ها به اون شکل وحشتناک از بین ببرنشون.


audio: WhmkZWDTyr0_0048.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
پس با این گذشته‌ی تاریک، شاید طبیعی باشه که الان خیلی از آدما دیگه اهمیت چندانی به آی‌کیو نمیدن. البته یه دلیل دیگه هم داره، شواهدی که نشون میده هوش ما به طور صددرصد ژنتیکی نیست، عوامل محیطی هم نقش بزرگی دارن. منظور از عوامل محیطی، چیزاییه مثل آموزش و تغذیه‌ی باکیفیت، که توانایی‌های ذهنی ما رو افزایش میدن.


audio: WhmkZWDTyr0_0049.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
یه بحث دیگه هم اینه که هوش ما بر خلاف تصوری که قبلا داشتیم، یه چیز یکپارچه نیست. الان خیلی از روانشناس‌ها معتقدن هر آدمی دو نوع


audio: WhmkZWDTyr0_0051.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
هوش سیال، توانایی ما برای یادگیری و پردازش اطلاعات و حل مسائل جدیده، اما هوش متبلور، اون دانشیه که ما تو زندگیمون به دست میاریم. هوش سیال، اوایل بزرگسالی به اوج خودش میرسه ولی بعدش کم‌کم پایین میاد. برای همینه که یادگیری موضوعات جدید و پردازش اطلاعات، با بالا رفتن سن برای ما سخت‌تر میشه. اما هوش متبلور که مربوط به دانش ما میشه افت نمی‌کنه،


audio: WhmkZWDTyr0_0052.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
فقط سرعت رشدش پایین میاد. یه چیز دیگه هم داریم به نام هوش هیجانی یا هوش احساسی یا ای‌کیو که مربوط میشه به اینکه چقدر می‌تونیم احساسات خودمون و دیگران رو شناسایی و مدیریت کنیم برای کارهایی مثل تفکر و حل مساله.


audio: WhmkZWDTyr0_0054.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
یکی از موضوعات جنجالی، تفاوت بین بهره‌ی هوشی افراد سیاه‌پوست و سفیدپوسته، که توی چند تا تحقیق مستقل به دست اومده. قبل از اینکه ادامه بدم، باید تاکید بکنم که اصلا نمی‌خوام حرفای نژادپرستانه بزنم، می‌خوایم ببینیم چقدر میشه به این نتایج اطمینان کرد. پس لطفا حرفامو تا آخر گوش کنید، بعدش نظر خودتونو بگید. واقعیت اینه که بین بهره‌ی هوشی نژادها و ملیت‌های مختلف، یه تفاوت‌هایی وجود داره.


audio: WhmkZWDTyr0_0056.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
غیر از بحث نژاد، می‌تونیم میانگین آی‌کیوی کشورهای مختلف هم بررسی کنیم. برای این کار سایت‌های مختلفی هست که از نتایج تست‌های آی‌کیو استفاده می‌کنن.


audio: WhmkZWDTyr0_0058.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
اینجا هم بیشترین آی‌کیو مال مردم ژاپن و هنگ‌کنگ و سنگاپور و تایوانه، با میانگین صد و شیش، کمترینشم مال نپاله با میانگین 51. تو همین نقشه کاملا مشخصه که کشورهای پیشرفته‌تر دقیقا میانگین آی‌کیوی مردمشون بالاتره.


audio: WhmkZWDTyr0_0059.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
قاره‌ی آفریقا از این نظر وضعیت خوبی نداره، همونطور که می‌بینید رنگ بیشتر کشورهاش قرمزه، با آی‌کیوهایی بین شصت تا هفتاد. میانگین آی‌کیوی کشور خودمون هم هشتاد و یکه، مشابه افغانستان و پاکستان و لیبی، کمی بالاتر از عربستان، کمی پایین‌تر از عراق و ترکیه.


audio: WhmkZWDTyr0_0060.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
سایت‌هایی هم که خودشون تست آی‌کیو می‌گیرن، کشورها رو بر اساس نتایجشون نمایش میدن، که اونا هم داده‌هاشون تقریبا همینه با یه مقدار اختلافات جزیی.


audio: WhmkZWDTyr0_0061.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
اما سوالی که پیش میاد اینه که آی‌کیوی هفتاد، مرز ناتوانی ذهنیه. چطور ممکنه این همه آدم تو کل دنیا توانایی ذهنیشون اینقدر پایین باشه؟ اونم در جایی که هر دو تا انسانی که انتخاب کنید، از نظر ژنتیکی 99.9 درصد با هم یکسانن.


audio: WhmkZWDTyr0_0062.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
برای این اختلاف شدید تو آی‌کیوی نژادها و ملیت‌های مختلف، دلایل زیادی ارائه شده. مقایسه‌ی نتایج تست‌های یه قرن گذشته، نشون میده که میانگین آی‌کیو تو خیلی از مناطق، هر سال یه مقدار مشخصی افزایش داشته، بعضی جاها بیشتر، بعضی جاها کمتر. مثلا مردم آمریکا صد سال پیش میانگین آی‌کیوشون حدود هفتاد بوده، اما الان نزدیک شده به صد.


audio: WhmkZWDTyr0_0063.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
به این افزایش دائمی بهره‌ی هوشی، میگن اثر فلین، که از اسم جیمز فلین دانشمند آمریکایی گرفته شده. در مورد دلیل این افزایش هوش هم نظرات مختلفی هست. یکیش بحث تغذیه و سلامته، همون چیزی که باعث شده قد آدما هم تو صد سال گذشته بلندتر بشه. دلیل دومش آموزش و تحصیلاته. شواهد زیادی هست برای اینکه مدرسه واقعا شما رو


audio: WhmkZWDTyr0_0064.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
باهوش‌تر می‌کنه، چون تو حل کردن مسائل بهتر میشید. البته مدرسه‌ای که آموزش درست و اصولی داشته باشه. دلیل سومش اینه که صد سال پیش بیشتر شغل‌ها بدنی بود، در حالی که الان خیلی از کارها فکریه، نیاز به ذهن قوی‌تر داریم نه زور بیشتر.


audio: WhmkZWDTyr0_0065.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
همه‌ی اینا باعث شده آدمای امروز بهتر بتونن تست‌های آی‌کیو رو حل کنن، در نتیجه امتیاز بالاتری به دست میارن. اینم باید بگم که در مورد بعضی از کشورها تو یه بازه‌های زمانی، اثر فلین برعکس شده، یعنی آی‌کیوشون نسبت به گذشته پایین‌تر اومده. چند تا از کشورهای اروپایی مثل نروژ دچار همین مشکل شدن. یکی از دلایل احتمالیش اینه که آدمای باهوش‌تر


audio: WhmkZWDTyr0_0067.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
اما تحقیقات جدیدتر نشون داده که بعضی از همین کشورها هم دوباره دارن برمی‌گردن به شرایط رشد. در مورد کشور خودمون هم تا حالا چند بار از پایین اومدن سطح آی‌کیو صحبت شده.


audio: WhmkZWDTyr0_0068.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
پس یکی از دلایل اختلاف شدید بین آی‌کیوی کشورهای مختلف، اثر فلین بود، یعنی عوامل محیطی که هر سال آی‌کیو رو افزایش یا کاهش میدن. دلیل دوم، تفاوت‌های فرهنگیه. شما فرض کنید یه تست آی‌کیو که از شکل‌های هندسی و دنباله‌های اعداد تشکیل شده، بدیم به یه قبیله‌ی آفریقایی. خب ممکنه یکی از سوالاش این باشه که مثلا تعداد مثلث‌ها رو توی شکل زیر


audio: WhmkZWDTyr0_0069.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
پیدا کنید، در حالی که شاید اونا به خوبی ما با شکل‌های هندسی آشنا نباشن، یا تا حالا با دنباله‌های اعداد برخورد نکرده باشن.


audio: WhmkZWDTyr0_0070.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
تو یه همچین وضعیتی، نتیجه‌ای که اونا از یه تست آی‌کیو می‌گیرن، قطعا با نتیجه‌ای که ما از همون تست می‌گیریم فرق داره. برای حل این مشکل، بعضیا اومدن تست‌هایی طراحی کردن با عنوان کالچر فر که برای تمام فرهنگ‌ها منصفانه باشه. ولی با تمام تلاش‌هایی که داشتن هنوز نتونستن تفاوت‌های فرهنگی رو به طور کامل از تست‌های آی‌کیو حذف کنن.


audio: WhmkZWDTyr0_0071.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
یه موضوع دیگه‌ای که تو نتیجه‌ی این تست‌ها نقش داره، انگیزه‌ست. آزمایش‌ها نشون داده که وقتی به یه شخصی برای انجام تست آی‌کیو یه مبلغی پول داده شده، نتیجه‌ی نهایی بهتر بوده. پس اگه می‌خوایم تست‌های آی‌کیو دقیق‌تر باشن باید این مورد هم در نظر بگیریم.


audio: WhmkZWDTyr0_0072.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
مساله‌ی بعدی اینه که تست‌های آی‌کیو، قابل‌آموزشن. اگه شما قبل از یه تست، یه مقداری زمان بذارید تست‌های آی‌کیوی مختلف رو حل کنید، نتیجه‌ی نهایی بهتر میشه چون با سوال‌ها آشنا شدید. پس با تمرین کردن، آی‌کیوی شما ممکنه مثلا به‌جای صد، بشه صد و پنج، یا حتی بیشتر.


audio: WhmkZWDTyr0_0073.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
از تمام این حرفا خواستم به این نتیجه برسم که تست‌های آی‌کیویی که الان استفاده میشن، اونقدری که ما فکر می‌کنیم، قابل اطمینان نیستن. مغز و ذهن ما خیلی پیچیده‌تر از این حرفاست. اما اینطور نیست که این تست‌ها صددرصد هم بی‌مصرف باشن. بهرحال خیلی از جنبه‌های زندگی ما رو میشه با همینا تا حدودی پیش‌بینی کرد، هرچند هنوز ایرادات زیادی دارن.


audio: WhmkZWDTyr0_0074.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
با اینحال، اگه هنوزم دوست دارید با یه تست معتبر، مقدار آی‌کیوی خودتون رو بسنجید، پیشنهاد می‌کنم از سایت فارسی ای‌سنج استفاده کنید که انواع تست‌ها رو داره. اگر هم سایت انگلیسی می‌خواید می‌تونید از فری‌آی‌کیوتست استفاده کنید. لینک هردوشون تو بخش توضحیات همین ویدیو هست. سازمان معروفی به نام منسا هم وجود داره که مخصوص افرادیه با آی‌کیوی بالای 132 . سایتش هم یه آزمون استاندارد داره که می‌تونید ازش استفاده کنید.


audio: WhmkZWDTyr0_0075.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
من هم اولین بار روانشناس پادگانی که توش سرباز بودم ازم تست گرفت، که جوابش شد 130. تستش از نوع ریون بود، یعنی با توجه به شکل‌هایی که به شما میده باید اونی که حذف شده رو پیدا کنید. اما همونطور که گفتم این فقط یه عدده که دقت چندانی هم نداره. نمونه‌های زیادی بوده که آدمای جامعه فکر می‌کردن یه شخصی آی‌کیوی پایینی داره در حالی که به‌شدت باهوش بوده و همینطور برعکسش.


audio: WhmkZWDTyr0_0076.opus
source: youtube
source_id: WhmkZWDTyr0
invalidation: VALID
text:
شما هم اگه دوست داشتید امتیاز خودتون رو زیر همین ویدیو کامنت کنید. من فکر می‌کنم اعضای این کانال همگی افراد باهوشی هستن که می‌خوان از طرز کار جهان هستی سردربیارن، صرف‌نظر از اینکه عدد آی‌کیوشون چند باشه.


audio: 0sbtYzH526E_0001.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
چند روزه بحث پیشرفت‌های هسته‌ای جدید خیلی داغ شده، شما هم پیشنهاد دادید در موردش صحبت کنم. قضیه مربوط میشه به واکنش همجوشی هسته‌ای، همون چیزی که داخل ستاره‌ها اتفاق میفته. دانشمندا چند دهه تلاش می‌کردن این واکنش رو روی زمین انجام بدن، تا به یه منبع انرژی برسن که خیلی خیلی ارزون و تمیز و زیاده. اگه این پیشرفت آزمایشگاهی بتونه تو سال‌های آینده


audio: 0sbtYzH526E_0002.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
پیاده‌سازی بشه، همه‌چیز تغییر می‌کنه. تا آخر ویدیو با من باشید تا ببینیم قضیه دقیقا چیه. اسپانسر این برنامه هم شرکت فیوتک تو جنوب کالیفرنیاست، که زمینه‌ی فعالیتش ابزارهای دقیق اندازه‌گیری و سنسورهای پیشرفته و رباتیکه. فیوتک تو پروژه‌های بزرگ ناسا، مثل شاتل فضایی دیسکاوری و مریخ‌نورد کیوریاسیتی نقش پررنگی داشته. برای اطلاعات بیشتر می‌تونید به سایتشون سر بزنید، یا لینکدین فیوتک رو


audio: 0sbtYzH526E_0003.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
دنبال کنید، که تو بخش توضیحات همین ویدیو گذاشتم. خب دقیقا تو همین روزایی که ما اینجا درگیر ابتدایی‌ترین حقوق خودمون بودیم، دانشمندای آزمایشگاه ملی لورنس لیورمور تو کالیفرنیا خبر از یه پیشرفت علمی خیلی بزرگ دادن. تونستن واکنش همجوشی هسته‌ای رو به شکلی انجام بدن که انرژی‌ای که آزاد می‌کنه، بیشتر از انرژی‌ای باشه که مصرف می‌کنه.


audio: 0sbtYzH526E_0005.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
شکافت، اینجوریه که یه اتم سنگین شکافته میشه به دو تا اتم سبک‌تر. مثلا به اتم اورانیوم 235 یه دونه نوترون شلیک می‌کنیم، برای همین ناپایدار میشه، شکافته میشه به دو تا اتم سبک‌تر، یه مقدار زیادی هم انرژی آزاد میشه. نوع دوم، یعنی همجوشی، برعکسه. یعنی دو تا اتم سبک‌تر به هم جوش می‌خورن و تبدیل میشن به یه اتم سنگین‌تر.


audio: 0sbtYzH526E_0006.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
مثلا دو تا هیدروژن تبدیل میشن به یه دونه هلیوم و کلی هم انرژی آزاد میشه. این دقیقا اتفاقیه که تو خورشید و بقیه‌ی ستاره‌ها میفته. تمام این نور و گرمایی که از خورشید می‌گیریم، منبعش همین واکنش همجوشیه. اما این واکنش، به راحتی اتفاق نمیفته. دلیل اینکه تو ستاره‌ها اینقدر همجوشی داریم، فشار و دمای وحشتناکشونه.


audio: 0sbtYzH526E_0007.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
مثلا مرکز خورشید خودمون حدود 15 میلیون درجه‌ی سلسیوس دما داره. رو هر سانتی‌متر مربع، تقریبا یه مساحتی به اندازه‌ی نوک انگشت شما، بیشتر از یک میلیون تن فشار وارد میشه. این شرایط جهنمی باعث میشه اتم‌های هیدروژن، که بیشترین اتم‌های سازنده‌ی ستاره‌ها هستن، دیگه تو حالت طبیعی نباشن. الکترون‌هاشون از هسته‌هاشون جدا میشن، برای همین یه مخلوطی


audio: 0sbtYzH526E_0008.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
از هسته‌ها و الکترون‌های جدا از هم به وجود میاد، که بهش میگن پلاسما. تو این پلاسما، الکترون‌ها که کلا نمی‌تونن با هم ترکیب بشن، می‌مونه هسته‌ها. این هسته‌ها هم همه‌شون بار الکتریکی مثبت دارن. پس نمی‌تونن خیلی به هم نزدیک بشن، یه نیروی دافعه بینشون وجود داره. اما فشار زیادی که تو مرکز ستاره هست، به همدیگه نزدیکشون می‌کنه. از اون طرف هم می‌دونیم هرچی دمای یه ماده بالاتر بره،


audio: 0sbtYzH526E_0009.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
ذرات سازنده‌ش با سرعت بیشتری حرکت می‌کنن. برای همین هسته‌های هیدروژن با شدت خیلی زیادی به همدیگه برخورد می‌کنن که باعث میشه به هم جوش بخورن.


audio: 0sbtYzH526E_0011.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
تو بمب‌های اتمی اولیه، واکنش شکافت اتفاق میفتاد. مثلا اورانیوم شکسته میشد به اتم‌های سبک‌تر. اما تو بمب‌های هیدروژنی، اول واکنش شکافت انجام میشه، که گرما و فشار خیلی شدیدی تولید می‌کنه، بعدش اتم‌های هیدروژن از این انرژی استفاده می‌کنن برای شروع واکنش همجوشی. پس استفاده از همجوشی، چیز جدیدی نیست، برمی‌گرده به حدود هفتاد سال پیش.


audio: 0sbtYzH526E_0012.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
ولی مساله اینه که تو یه چیزی مثل بمب هیدروژنی، ما هیچ کنترلی نداریم روی اینکه چقدر انرژی آزاد بشه و چه جوری ازش استفاده بشه. یه فوران عظیمی از انرژی تو کمتر از یک ثانیه اتفاق میفته. الان چند دهه‌ست که تونستیم تو آزمایشگاه‌ها همجوشی رو به صورت کنترل‌شده انجامش بدیم. اما یه مشکلی وجود داشت که تا همین چند روز پیش حل نشده بود.


audio: 0sbtYzH526E_0013.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
یه شمعی رو که می‌خواهیم روشن کنیم، باید یه انرژی اولیه‌ای بهش بدیم. وقتی نخش از یه حد مشخصی گرمتر شد، دیگه خودش شروع می‌کنه به سوختن. در مورد همجوشی هم تقریبا همینطوره. مثلا ما یه مجموعه‌ای از اتم‌های هیدروژن داریم که تا جایی که تونستیم فشرده‌ش کردیم، حالا می‌خوایم دماشو بالا ببریم. هرچقدر انرژی بیشتری بهش بدیم و گرمترش کنیم، اتم‌های بیشتری دچار همجوشی میشن.


audio: 0sbtYzH526E_0014.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
این گرم کردن رو باید اونقدر ادامه بدیم تا اینکه انرژی‌ای که از این همجوشی‌ها ایجاد میشه، خودش باعث همجوشی‌های بعدی بشه، دیگه نیازی نباشه ما از بیرون بهش انرژی بدیم. وقتی به این نقطه برسیم، گفته میشه که به نقطه‌ی احتراق یا شعله‌ور شدن رسیدیم. از این به بعد دیگه انرژی‌ای که همجوشی به ما میده، بیشتر میشه از انرژی‌ای که برای رسوندن هیدروژن


audio: 0sbtYzH526E_0015.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
به دمای چند میلیون درجه‌ای مصرف کردیم. دانشمندا بعد از حدود شصت سال تلاش، تازه الان تونستن به این نقطه برسن. که همین نشون میده چه چالش بزرگی بوده. پس این پیشرفتی که داره ازش صحبت میشه دقیقا همینه، تونستیم به نقطه‌ی احتراق برسیم. حالا بریم به صورت خلاصه ببینیم چه جوری انجامش دادن.


audio: 0sbtYzH526E_0016.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
هیدروژن معمولی که هسته‌ش فقط یه دونه پروتون داره، برای همجوشی به کارمون نمیاد. باید از ایزوتوپ‌های سنگین‌ترش استفاده کنیم، یعنی دوتریوم و تریتیوم، که اولی یه نوترون اضافی داره، دومی دو تا. از برخورد یه هسته‌ی دوتریوم با یه هسته‌ی تریتیوم، یه هسته‌ی هلیوم به وجود میاد، با یه دونه نوترون. این آزمایشگاه لورنس لیورمور، یه قسمتی داره به نام تاسیسات


audio: 0sbtYzH526E_0017.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
ملی احتراق که کار اصلیش تلاش برای رسیدن به اون نقطه‌ی احتراقه. برای این کار، از یه کپسول کوچیک استفاده می‌کنن به اندازه‌ی یه دونه عدس، که پر شده از دوتریوم و تریتیوم. این کپسول رو داخل یه استوانه‌ی کوچیک قرار میدن، بعدش 192 تا پرتوی لیزر خیلی قوی، از بالا و پایین وارد استوانه میشه. انرژی این پرتوها باعث میشه این گوی هیدروژن،


audio: 0sbtYzH526E_0018.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
فشرده بشه و دماش هم تا چند میلیون درجه بالا بره. پس الکترون‌ها از هسته‌ها جدا میشن. به خاطر دمای خیلی بالا، این هسته‌ها به شدت با همدیگه برخورد می‌کنن و به هم جوش می‌خورن. گرما و انرژی‌ای که آزاد میشه، خودش باعث همجوشی‌های بیشتری میشه، تا اینکه یه جریانی از نوترون‌های پرانرژی، که نتیجه‌ی همجوشی‌ها هستن، از استوانه خارج میشن.


audio: 0sbtYzH526E_0019.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
با اندازه‌گیری‌هایی که انجام دادن، متوجه شدن انرژی این نوترون‌ها، تقریبا یک و نیم برابر کل انرژی‌ای بود که از طریق پرتوهای لیزر داده شده بود. یعنی یک و نیم برابر انرژی‌ای که مصرف کردن، انرژی خالص به دست آوردن. با اینکه مقدار خیلی کمیه، اما همین هم یکی از بزرگ‌ترین پیشرف‌های علمی انسان تو قرن بیست‌ویکمه.


audio: 0sbtYzH526E_0020.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
پس انرژی خروجی از این سیستم، به صورت ذرات نوترون میاد بیرون. تمام اینا تو یه لحظه‌ی خیلی کوتاه اتفاق میفته، کمتر از صد تریلیونم ثانیه. یه جورایی میشه گفت دانشمندا تونستن یه چیزی شبیه ستاره‌ی مصنوعی رو زمین ایجاد کنن، به اندازه‌ی یه دونه عدس، و به مدت صد تریلیونم ثانیه.


audio: 0sbtYzH526E_0021.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
این تاسیسات احتراق، سال 1997 شروع به کار کرده، حدود سه چهار میلیارد دلار هم براش هزینه شده، با پشتیبانی قوی دولت آمریکا. اما در کل یه همچین پروژه‌های فوق سنگینی، معمولا نیاز به همکاری‌های بین‌المللی داره، مثل چیزی که تو سرن سوییس می‌بینیم. برای همین دانشمندا پیش‌بینی می‌کنن یه چیزی حدود ده یا بیست یا سی سال دیگه طول می‌کشه تا بتونیم


audio: 0sbtYzH526E_0022.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
تو سطح تجاری پیاده‌سازیش کنیم و از انرژیش استفاده کنیم. الان، هم از نظر علمی چالش‌های زیادی سر راهش هست، هم از نظر تکنولوژی. با اینکه لیزرهای این آزمایشگاه، جزو قوی‌ترین لیزرهای دنیا هستن، اما لازمه چندین برابر قوی‌تر بشن. غیر از این، باید روش‌های مناسبی هم پیدا بشه برای اینکه انرژی نوترون‌های حاصل از همجوشی رو بگیریم و مثلا تبدیل کنیم به برق.


audio: 0sbtYzH526E_0023.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
خب حالا چرا همجوشی اینقدر مهمه؟ چون ویژگی‌هایی داره که باعث میشه بهترین روش تولید انرژی باشه. یکیش اینه که برخلاف سوخت‌های فسیلی و موادی مثل اورانیوم، منابعش خیلی زیاد و ارزونه. از دو نوع اتمی که نیاز داره، اولی، یعنی دوتریوم رو می‌تونیم از آب دریاها استخراج کنیم.


audio: 0sbtYzH526E_0024.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
تقریبا از هر پنج هزار تا اتم هیدروژنی که تو آب دریا وجود داره، یه دونه‌ش دوتریومه. دومی، یعنی تریتیوم هم میشه از عنصر لیتیوم به دست آورد، که اونم رو پوسته‌ی زمین زیاد پیدا میشه. پس از نظر منابع، تقریبا میشه گفت هیچ محدودیتی وجود نداره. ویژگی مهم بعدیش اینه که همجوشی، یه انرژی خیلی تمیزه. تو واکنش شکافت، زباله‌های هسته‌ای هم تولید میشن، موادی که


audio: 0sbtYzH526E_0025.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
به هیچ دردی نمی‌خورن اما به شدت پرتوزا هستن. مجبوریم مثلا زیر زمین دفنشون کنیم. تو همجوشی، دیگه خبری از این زباله‌ها نیست که تا چند قرن زمین و دریا رو آلوده کنن. چون حاصل همجوشی، یه اتم هلیومه با یه دونه نوترون. غیر از این، انرژی‌ای که از طریق همجوشی آزاد میشه، بیشتر از واکنش شکافته. انتشار گازهای گلخانه‌ای مثل کربن‌دی‌اکسید هم تو همجوشی نزدیک به صفره.


audio: 0sbtYzH526E_0026.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
برای همین از گرم شدن زمین هم جلوگیری میشه. اگه تا یکی دو دهه‌ی آینده بتونیم نیروگاه‌های همجوشی بسازیم، طوری که نسل این نیروگاه‌های فعلی که از گاز و ذغال‌سنگ و اورانیوم استفاده می‌کنن منقرض بشه، میشه امیدوار بود که این روند گرم شدن زمین برعکس بشه، کم‌کم دماش بیاد پایین. همجوشی یه راه‌حل عالیه برای بزرگ‌ترین تهدید سیاره‌ی ما، تغییرات اقلیمی.


audio: 0sbtYzH526E_0027.opus
source: youtube
source_id: 0sbtYzH526E
invalidation: VALID
text:
از گذشته تا امروز، تمام دعواها سر انرژی بوده.آینده هم همینطوره. کسی رئیسه که انرژی بیشتری در اختیار داشته باشه. چون می‌تونه غذای بیشتری تولید کنه، کشاورزی و صنعت پیشرفته‌تری داشته باشه، آب‌و‌هوای سالم‌تری داشته باشه، نیازی هم به نفت و گاز کشورهای دیگه نداشته باشه. زمانی که نیروگاه‌های همجوشی وارد عمل بشن، اوضاع سیاسی دنیا هم شدیدا تغییر می‌کنه.


audio: Rp2vnh_9k48_0001.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
دروازه‌های مرگ و نابودی، یا تونل‌هایی به دنیاهای دیگه؟ از ترسناک‌ترین و ناشناخته‌ترین نقاط جهانمون چقدر اطلاعات داریم؟ تو دل این غول‌های همیشه گرسنه چی می‌گذره؟ اصلا چرا باید همچین هیولاهای توی دنیای ما وجود داشته باشن؟ تا آخر این ویدیو با من باشید تا زیر و بم یکی از عجیب‌ترین چیزایی که تو دنیای ما وجود داره رو با هم بررسی کنیم.


audio: Rp2vnh_9k48_0002.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
وجود سیاهچاله‌ها اولین بار سال 1916 توی نسبیت عام اینشتین پیش‌بینی شد. اینشتین با این نظریه اعلام کرد که گرانش در واقع یه خمیدگی توی فضازمانه که توی این ویدیو بیشتر در باره‌ش توضیح دادم. اما چه اتفاقی میفته وقتی که مقدار این خمیدگی خیلی خیلی زیاد میشه؟ در واقع اینشتین هیچ حرفی از چیزی به نام سیاهچاله نزد. اصلا کلمه‌ی سیاهچاله تا پنجاه سال بعدم وجود نداشت.


audio: Rp2vnh_9k48_0005.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
شوارتزشیلد یه مفهومی رو معرفی کرد به نام سرعت گریز که این حداقل سرعتیه که یه جسم باید داشته باشه تا بتونه از دام گرانش یه جسم دیگه خلاص بشه. مقدار سرعت گریز، بستگی داره به جرم و شعاع اون جسم،


audio: Rp2vnh_9k48_0007.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
مثلا برای اجسامی که روی سطح زمینن، مقدار سرعت گریز تقریبا میشه 11.2 کیلومتر بر ثانیه. یعنی هر جسمی که بخواد از گرانش زمین خلاص بشه و از زمین فاصله بگیره، باید حداقل به سرعت 11.2 کیلومتر بر ثانیه برسه، وگرنه یه مقدار میره بالا بعد دوباره برمی‌گرده به سمت زمین. در مورد موشک‌هایی که به فضا می‌فرستیم هم این قانون وجود داره، ولی موشک چون دائما سوخت می‌سوزونه و یه نیرویی برخلاف جاذبه


audio: Rp2vnh_9k48_0008.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
وارد میکنه، نیازی نداره که دقیقا به اون سرعت گریز برسه تا بتونه از جاذبه‌ی زمین خلاص بشه. حالا اگه به یه طریقی، مقدار شعاع خیلی خیلی کوچیک بشه و برعکس، مقدار جرم خیلی بیشتر بشه، اندازه‌ی این سرعت گریز بیشتر و بیشتر میشه تا اینکه به یه جایی میرسه که دیگه اندازش از سرعت نور هم بیشتر میشه، یعنی از سیصدهزار کیلومتر بر ثانیه هم رد میشه. حالا این یعنی چی؟


audio: Rp2vnh_9k48_0009.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
یعنی دیگه هیچ چیز نمی‌تونه از سطح این جسم فرار کنه.حتی خود نور. چون اگه چیزی بخواد این کارو انجام بده باید از سرعت نورم سرعتش بیشتر بشه که می‌دونیم چنین چیزی ممکن نیست. اینجا همون جاییه که مفهوم سیاهچاله متولد میشه. یعنی جسمی که مقدار جرمش نسبت به شعاعش اونقدر زیاده که حتی نور هم نمی‌تونه از سطحش فرار کنه، برای همین سیاه دیده میشه، هیچ نوری از سطحش منتشر نمیشه.


audio: Rp2vnh_9k48_0010.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
غیر از این، ماده‌ی سازنده‌ی چنین جسمی، دیگه نمی‌تونه در برابر وزن خودش مقاومت کنه، یعنی نیروهای دافعه‌ای که بین اتم‌ها هست یا نیروهای دافعه‌ای که بین ذرات تشکیل‌دهنده‌ی این اتمهاست، دیگه نمی‌تونه وزن خود این اتم‌ها رو تحمل کنه، در نتیجه این جسم توی یه نقطه‌ی خیلی خیلی کوچیک فرو می‌ریزه تا اینکه در نهایت یه گودال بی‌انتها توی فضازمان ایجاد میشه.


audio: Rp2vnh_9k48_0011.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
این باعث میشه که تمام جرم سیاهچاله توی یه نقطه‌ی بی‌نهایت کوچیک فشرده بشه. حجم این نقطه صفره اما چگالیش بی‌نهایته، گرانشش هم بی‌نهایته، خمیدگی فضازمان هم توی این نقطه بی‌نهایته. به این نقطه توی مرکز سیاهچاله که حجمش صفره ولی چگالیش بی‌نهایته،


audio: Rp2vnh_9k48_0013.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
تو نقطه‌ی تکینگی، قوانین فیزیک کاملا بی‌معنی میشن. شوارتزشیلد متوجه شد که اطراف این تکینگی، یه مرز کروی وجود داره که هر جسمی که از این مرز رد بشه دیگه به هیچ وجه نمی‌تونه به عقب برگرده. این فاصله رو با اسم شعاع شوارتزشیلد می‌شناسیم،


audio: Rp2vnh_9k48_0015.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
برای درک بهتر افق رویداد همونطور که قبلا هم گفتم می‌تونیم به یه آبشار فکر کنیم. وقتی که قایق‌سوار از یه حد مشخصی به لبه‌ی آبشار نزدیک‌تر بشه، دیگه نمی‌تونه به عقب برگرده، سقوط می‌کنه داخل آبشار. در مورد سیاهچاله هم همینطوره، یعنی یه چیزی که از افق رویداد به سیاهچاله نزدیک‌تر بشه دیگه نمی‌تونه به عقب برگرده، سقوط می‌کنه داخل یه گودال بی‌انتها توی فضازمان.


audio: Rp2vnh_9k48_0017.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
اون زمان بین دانشمندا اختلاف بود که این واقعا یه سیاهچاله‌ست یا یه چیز دیگه، اما بعدا مشخص شد که دقیقا یه سیاهچاله‌ست، اونم خیلی بزرگ. سه سال بعد یعنی سال 1967 فیزیکدان آمریکایی جان ویلر


audio: Rp2vnh_9k48_0019.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
کم‌کم سیاهچاله‌ها بیشتر موردتوجه قرار گرفتن، از یه مفهوم تئوری تبدیل شدن به چیزایی که توی دنیای واقعی هم وجود دارن. الان می‌دونیم که سیاهچاله‌ها اونقدرا هم که فکر می‌کردیم کمیاب نیستن، فقط توی کهکشان راه شیری خودمون میلیون‌ها سیاهچاله وجود داره. یکی از چیزایی که باعث تولد سیاهچاله‌های جدید میشه مرگ ستاره‌های پرجرمه. در مورد اینکه چطوری این اتفاق میفته توی این ویدیو که درباره‌ی انواع ستاره‌هاست بیشتر توضیح دادم.


audio: Rp2vnh_9k48_0020.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
اما به صورت خلاصه، وقتی ستاره‌های پرجرم سوختشون تموم میشه، هسته‌شون ناپایدار میشه و داخل خودش فرو می‌ریزه. این باعث میشه که هسته‌ی این ستاره‌ها به شدت متراکم میشه و تبدیل میشه به یه سیاهچاله. غیر از این سیاهچاله‌هایی که از مرگ ستاره‌ها به وجود میان، یه سری سیاهچاله‌ی غول‌پیکر هم تو مرکز خیلی از کهکشانا وجود داره که هنوز اطلاعات کافی نداریم از این که اینا چجوری به وجود میان.


audio: Rp2vnh_9k48_0023.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
اولین تصویر واقعی از یه سیاهچاله! توی یه پروژه‌ی بزرگ بین‌المللی، با استفاده از چندتا تلسکوپ رادیویی بزرگ تو آمریکای شمالی و جنوبی و اروپا، که معروفن به تلکسوپ‌های افق رویداد، دانشمندا تونستن اولین عکس واقعی از یه سیاهچاله رو ضبط کنن. این اولین بار بود که به چهره‌ی واقعی این هیولاها نگاه می‌کردیم! این سیاهچاله در اصل، سیاهچاله‌ی مرکز یه کهکشان به نام


audio: Rp2vnh_9k48_0025.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
اندازه‌ی این سیاهچاله که جزو سیاهچاله‌های خیلی بزرگ بود، با اون هاله‌ی اطرافش تقریبا به بزرگی کل منظومه‌ی شمسی ما بود. این هاله‌ی نورانی که اطرافش دیده میشه، گازهای درخشانی هستن که به خاطر کشیده شدن داخل سیاهچاله، حسابی داغ و نورانی شدن. قسمت تاریک وسطش هم که خود سیاهچاله‌ست. الان تلسکوپ‌های افق رویداد، دارن سعی می‌کنن اولین تصویر رو از سیاهچاله‌ی مرکز کهکشان خودمون بگیرن،


audio: Rp2vnh_9k48_0029.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
اگه نور هم نمی‌تونه از سطح سیاهچاله‌ها فرار کنه، پس چطوری می‌تونیم یه سیاهچاله رو با تلسکوپ رصد کنیم؟ جوابش اینه که با تاثیراتی که سیاهچاله روی محیط اطرافش میذاره. مثلا ما وقتی که رفتار عجیب و چرخش شدید ستاره‌ها تو مرکز کهکشان خودمون رو دیدیم، متوجه شدیم که باید یه جسم با گرانش خیلی خیلی شدید اونجا وجود باشه که باعث میشه ستاره‌ها اینطور دورش بچرخن.


audio: Rp2vnh_9k48_0030.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
درسته که نتونستیم هیچ سیاهچاله‌ای اونجا ببینیم اما با اثراتی که از خودش به جا گذاشته، تونستیم تشخیص بدیم که باید چنین چیزی اونجا وجود داشته باشه.


audio: Rp2vnh_9k48_0032.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
می‌بلعن، پس تا ابد رشد می‌کنن؟ هیچوقت نابود نمیشن؟ خب اینکه وقتی یه چیزی وارد سیاهچاله میشه دقیقا چه بلایی سرش میاد، فکر می‌کنم هنوز یه رازه، اما می‌تونیم حدس بزنیم که هر چیزی که وارد سیاهچاله میشه، جرمش به جرم سیاهچاله اضافه میشه. پس سیاهچاله‌ها همینطور که ستاره‌های اطرافشونو می‌بلعن، بزرگ و بزرگتر میشن. اما طبق نظر استیون هاوکینگ، این بزرگ شدن دائمی نیست.


audio: Rp2vnh_9k48_0033.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
سیاهچاله‌ها بر اثر یه نوع تابش خاص به نام تابش هاوکینگ کم‌کم جرم خودشونو از دست میدن و اصطلاحا تبخیر میشن. هرچند سرعت این تبخیر اونقدر کمه که برای تبخیر کامل یه سیاهچاله به یه زمانی بیشتر از عمر جهان نیازه. یکی دیگه از بحثای جالب تو این زمینه، بحث آروغ زدن سیاهچاله‌هاست! شبیه آدمایی که با حرص و ولع شدید غذا می‌خورن و بین غذا خوردنشونم آروغ می‌زنن،


audio: Rp2vnh_9k48_0034.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
سیاهچاله‌ها هم بعضی وقتا از بین گازهای شدیدی که با حرص به سمت خودشون می‌کشن، یه مقداریشو میخورنو باقیشو به بیرون از خودشون پرتاب می‌کنن که اصطلاحا بهش گفته میشه آروغ سیاهچاله.


audio: Rp2vnh_9k48_0035.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
اما سیاهچاله‌ها چه اثری روی گذر زمان دارن؟ باز طبق نسبیت عام، گرانش عظیم سیاهچاله باعث میشه که زمان، نزدیک سیاهچاله به شدت کند بشه. فرض کنید من توی یه فاصله‌ی دور از سیاهچاله وایسادم، اما شما دارید به سمت سیاهچاله حرکت می‌کنید. هرچی شما به سیاهچاله نزدیک‌تر بشید، از نظر من که دارم تماشا می‌کنم، حرکت شما کندتر و کندتر میشه. تا جایی که وقتی شما به افق رویداد سیاهچاله برسید،


audio: Rp2vnh_9k48_0036.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
از نظر من دیگه هیچ حرکتی نمی‌کنید، یعنی انگار زمان برای شما متوقف شده. من هرچقدر که منتظر بمونم نمی‌تونم سقوط شما داخل سیاهچاله رو ببینم. اما برای خود شما، زمان همونطور عادی می‌گذره، در عوض شما هم اگه بتونید برگردید عقب رو نگاه کنید، دنیا رو با یه سرعت وحشتناکی می‌بینید که داره می‌گذره. مثلا تمام عمر من رو می‌تونید توی یه چشم به هم زدن ببینید که پیر میشم و می‌میرم و از بین میرم.


audio: Rp2vnh_9k48_0037.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
البته موضوعی که هست اینه که شما هیچوقت نمی‌تونید اینقدر به یه سیاهچاله نزدیک بشید. چون غیر از دمای خیلی زیادی که نزدیک سیاهچاله وجود داره، اختلاف گرانش حتی توی فاصله‌های خیلی کم به حدی زیاده که بدن شما فورا کش میاد و به صورت یه رشته‌ی نازک کشیده میشه به داخل سیاهچاله. به این اتفاق، اصطلاحا میگن اسپاگتی شدن. پس به نظر میاد تا زمانی که کاری به کار این هیولاهای گرسنه


audio: Rp2vnh_9k48_0038.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
نداشته باشیم و نزدیکشون نشیم، اونا هم کاری با ما ندارن. اما این طرز فکر شاید زیادم درست نباشه. اگه بدون اینکه ما بفهمیم، یه سیاهچاله به کره‌ی زمین نزدیک بشه و ببلعتش چی؟ برای اینکه همچین اتفاقی بیفته، این سیاهچاله باید خیلی به زمین نزدیک شده باشه که احتمالش خیلی کمه. حتی اگه خورشید خودمون با همین جرمی که داره تبدیل به یه سیاهچاله بشه بازم زمین به چرخیدن دورش ادامه میده،


audio: Rp2vnh_9k48_0039.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
هرچند دیگه خبری از زندگی نیست چون خبری از نور خورشید نیست. پس در کل زیاد لازم نیست نگران نابودی زمین با یه سیاهچاله باشیم. اما اگه سیاهچاله به یه طریقی روی خود زمین ایجاد بشه چی؟ این همون چیزی بود که اون اوایل شروع به کار سرن باعث نگرانی یه عده شده بود. در مورد آزمایشگاه‌های سرن قبلا یه ویدیو منتشر کردم که از این لینک می‌تونید ببینیدش. زمانی که سرن شروع به کار کرد، یه عده‌ای این موضوع رو مطرح کردن که


audio: Rp2vnh_9k48_0040.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
آزمایشاتی که تو سرن انجام میشه می‌تونه سیاهچاله‌های کوچیکی ایجاد کنه که زمین رو می‌بلعن و باعث نابودی ما میشن. حتی کلی هم شکایت کردن و کارشون به دادگاه کشید، ولی خب به نظر میاد که نتونستن جلوی فعالیت سرن رو بگیرن. دانشمندایی که موافق این آزمایشات بودن نظرشون این بود که برخوردهایی که انجام میشه، شبیه همون برخوردهاییه که دائما توی طبیعت داره اتفاق میفته ولی هنوز باعث نابودی زمین نشده، یعنی در کل بی‌خطره،


audio: Rp2vnh_9k48_0041.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
اما طرف مقابل اصرار داشتن روی خطرناک بودن این آزمایشات. نظر دانشمندا اینه که حتی اگه این برخوردها باعث ایجاد سیاهچاله‌های ریز بشه، این سیاهچاله‌ها خیلی ناپایدارن، فورا از بین میرن، از طرفی هم مقدار جرمی که می‌تونن از زمین بخورن خیلی خیلی کمه. بهرحال هنوزم بحث سر این موضوع زیاده و هیچکدوم از دو طرف قانع نشدن. یکی از عجیب‌ترین‌ها و ناشناخته‌ترین موضوعات در مورد سیاهچاله‌ها، اینه که اون تو دقیقا چه خبره!


audio: Rp2vnh_9k48_0042.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
خب ما میگیم که ماده خیلی خیلی فشرده شده جوری که تمام جرم سیاهچاله داخل یه نقطه‌ی خیلی خیلی کوچیک متمرکز شده، همون نقطه‌ی تکینگی. و اینکه اونجا قوانین فیزیک دیگه اعتبار خودشونو از دست میدن. چون توی این قوانین فیزیکی که ما می‌شناسیم غیرممکنه که یه نقطه‌ی بی‌نهایت کوچیک داشته باشیم که چگالیش بی‌نهایته! پس اگه بخوایم روراست باشیم واقعا نمی‌دونیم اون تو دقیقا چه خبره.


audio: Rp2vnh_9k48_0043.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
حدسیات مختلفی در موردش هست که یکیشون اینه که داخل هر سیاهچاله یه دنیای دیگه وجود داره. یعنی تکینگی داخل سیاهچاله، بیگ‌بنگ یه دنیای دیگه‌ست. از این طرف تمام جرم سیاهچاله متمرکز میشه توی یه نقطه، بعد، از اون طرف، تمام این جرم به صورت یه بیگ‌بنگ باعث ایجاد یه دنیای دیگه میشه. یعنی دنیاهایی تو دل همدیگه. پس اگه اینطور باشه دنیای خودمون هم در واقع داخل یه سیاهچاله‌ست


audio: Rp2vnh_9k48_0046.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
سفیدچاله به صورت خلاصه، دقیقا برعکس سیاه‌چاله‌ست. توی سیاه‌چاله، هر چیزی که از افق رویدادش بهش نزدیک‌تر میشد دیگه راه برگشت نداشت، اما توی سفیدچاله، برعکس، هیچ چیزی نمی‌تونه از افق رویدادش بهش نزدیک‌تر بشه. برخلاف سیاهچاله که همه چیزو می‌بلعه، سفیدچاله یه تابش شدیدی از خودش منتشر می‌کنه که به خاطر همین بهش میگن سفیدچاله.


audio: Rp2vnh_9k48_0047.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
در کل سفیدچاله از همه نظر دقیقا برعکس سیاهچاله‌ست. وجود سفیدچاله کاملا ممکنه، یعنی حتی توی نظریه‌ی نسبیت هم پیش‌بینی شده، اما برخلاف سیاهچاله که توی دنیای واقعی هم شواهد زیادی ازش پیدا کردیم، از سفیدچاله هیچ اثری تا حالا پیدا نکردیم. یکی از نظراتی که در مورد سفیدچاله‌ها وجود داره اینه که تمام چیزی که یه سیاهچاله


audio: Rp2vnh_9k48_0048.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
می‌بلعه، توی یه نقطه‌ی دیگه از جهان، توسط یه سفیدچاله به بیرون ریخته میشه. چیزی که این سیاهچاله و سفیدچاله رو به هم مرتبط می‌کنه، همون کرمچاله‌س. کرمچاله هم دقیقا مثل سفیدچاله فقط روی کاغذ امکان‌پذیره، یعنی هنوز هیچ شواهدی ازش پیدا نکردیم. بحث سفر در زمان از طریق کرمچاله هم وجود داره که خودش موضوع یه ویدیوی جداست که در آینده بیشتر ازش صحبت می‌کنم. اما آیا می‌تونیم امیدوار باشیم که مثل سیاهچاله‌ها که اولش فقط روی


audio: Rp2vnh_9k48_0049.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
کاغذ امکان پذیر بودن ولی بعدا تونستیم حتی عکس واقعی هم ازشون داشته باشیم، سفیدچاله‌ها و کرمچاله‌ها هم بعدا توی دنیای واقعی پیدا بشن؟ فعلا هیچی نمی‌دونیم. اینشتین حتی در مورد سیاهچاله‌ها هم شک داشت، یعنی فکر می‌کرد طبیعت به یه نحوی جلوی فشرده شدن بیش از حد ماده و ایجاد تکینگی رو می‌گیره تا قوانین فیزیک نقض نشن، اما الان می‌دونیم که طبیعت نه‌تنها جلوی این کارو نمی‌گیره، اتفاقا خیلی هم زیاد انجامش میده


audio: Rp2vnh_9k48_0051.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
وجود سیاهچاله‌ها به قدری عجیب و دور از ذهنه که بیشتر شبیه داستان‌های تخیلیه تا دنیای واقعی. انگار می‌خواد به ما یادآوری کنه که چقدر کم می‌دونیم از دنیایی که توشیم. شاید توی آینده‌ی نزدیک بتونیم اسرار داخل سیاهچاله‌ها رو کشف کنیم، شاید بتونیم تشخیص بدیم که آیا واقعا داخل هر سیاهچاله یه دنیای کاملا متفاوته که قوانین فیزیکی خودشو داره، یا اینکه خیلی ساده


audio: Rp2vnh_9k48_0052.opus
source: youtube
source_id: Rp2vnh_9k48
invalidation: VALID
text:
فقط یه سوراخ بی‌انتهاست که هیچ چیزی جز مرگ و نیستی داخلش نیست. اگه این ویدیو رو دوس داشتی لطفا یه لایک مهمونم کن، در آخرم یادت باشه که مثل همیشه بدون هیچ ترسی سوال بپرس!


audio: zgLtU8W1qC0_0001.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
هیچ کاری به‌اندازه‌ی بررسی خود جهان هستی توی مقیاس‌های خیلی بزرگ عجیب و هیجان‌انگیز نیست امروز می‌خواهیم جهان قابل‌مشاهده رو بفهمیم چون به نظرم اونجوری که باید، در موردش صحبت نشده نکات ظریفی داره که اگه درست درکشون کنیم خودبه‌خود جواب خیلی از سوال‌هامون رو پیدا می‌کنیم پس اگه شما هم مثل من عاشق مباحث مربوط به فضا هستید پیشنهاد می‌کنم این ویدیو رو از دست ندید اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست


audio: zgLtU8W1qC0_0002.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
یه شرکت پیشرو در زمینه‌ی ساخت انواع سنسورهای دقیق و قابل‌اطمینان سنسورهای فیوتک همه‌جا هستن.از ساعت‌های هوشمند تا ربات‌ها اندام‌های مصنوعی و ابزار پزشکی، کاوشگرهای فضایی و خیلی موارد دیگه برای اطلاعات بیشتر به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید که آدرسشون زیر همین ویدیو هست


audio: zgLtU8W1qC0_0004.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
مقدار ردشیفت یا انتقال‌به‌سرخش نشون میده که این تصویر تقریبا مربوط به سیزده‌ونیم میلیارد سال پیشه بعضی‌ها ممکنه بگن چون این پرتوها سیزده‌ونیم میلیارد سال با سرعت نور حرکت کردن تا به ما رسیدن پس فاصله‌ی مکانی ما از این کهکشان سیزده‌ونیم میلیارد سال نوریه اما این کاملا اشتباهه فاصله‌های کیهانی از اون چیزی که فکر می‌کنیم پیچیده‌ترن اگه یه جهان ثابت داشتیم این حرف درست بود


audio: zgLtU8W1qC0_0006.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
قانون هابل که یکی از مهم‌ترین قوانین کیهان‌شناسیه می‌تونه سرعت دور شدن کهکشان‌ها بر اثر انبساط جهان رو برای ما حساب کنه


audio: zgLtU8W1qC0_0008.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
فاصله‌ش از زمین فقط 2.6 میلیارد سال نوری بود به این میگن فاصله‌ی درست از همون زمان، انبساط جهان باعث شد فضای بین ما دائما بیشتر بشه این پرتوها هی حرکت کردن به سمت زمین اما فاصله‌ای که باید طی می‌کردن هی بیشتر و بیشتر شد تا اینکه بالاخره بعد از سیزده‌ونیم میلیارد سال رسیدن به زمین و ما دیدیمشون


audio: zgLtU8W1qC0_0009.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
الان فاصله‌ی درست این کهکشان، از 2.6 رسیده به 32 میلیارد سال نوری بیشتر از دوازده برابر از ما دورتر شده


audio: zgLtU8W1qC0_0010.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
پس موقعیت مکانی هر کهکشانی رو باید اینجوری توضیح بدیم یعنی دقیقا بگیم زمانی که پرتوهاش شروع به حرکت کردن چقدر از ما فاصله داشته امروز که به ما رسیدن این مسافت چقدر شده


audio: zgLtU8W1qC0_0013.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
پس این عدد، کاری با موقعیت مکانی نداره، زمان رو داره به ما نشون میده یعنی به ما میگه این تصویری که از این کهکشان می‌بینیم مربوط میشه به سیزده‌ونیم میلیارد سال پیش مسافتش رو باید با همون فاصله‌ی درست بیان کنیم، که با گذشت زمان تغییر می‌کنه


audio: zgLtU8W1qC0_0014.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
حالا که این موضوع رو درک کردیم نگاه ما به پدیده‌های کیهانی خیلی درست‌تر و دقیق‌تره همین چیزایی که گفتم رو می‌تونیم به تمام کهکشان‌های جهان گسترش بدیم تا مفهوم جهان قابل‌مشاهده رو بهتر بفهمیم


audio: zgLtU8W1qC0_0015.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
می‌دونیم که تقریبا چهارصدهزار سال بعد از بیگ‌بنگ یا انفجار بزرگ پایین اومدن دما به الکترون‌ها و پروتون‌ها اجازه داد کنار هم قرار بگیرن و اتم‌ها رو بسازن با از بین رفتن یون‌های مثبت و منفی، پرتوهای الکترومغناطیسی تونستن بدون هیچ مزاحمتی تو تمام قسمت‌های فضا، به همه طرف منتشر بشن حالا تو این مرحله یه کره‌ی فرضی در نظر بگیرید به شعاع 42 میلیون سال نوری


audio: zgLtU8W1qC0_0016.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
مرکز این کره، نقطه‌ایه که بعدا قراره زمین ما اونجا تشکیل بشه از بین تمام پرتوهای الکترومغناطیسی با جهت‌های مختلف بعضیاشون تو این لحظه روی سطح این کره‌ی فرضی قرار گرفتن و جهتشون هم به طرف مرکزه این پرتوها به حرکت خودشون با سرعت نور ادامه میدن ولی انبساط جهان باعث میشه دائما فضای بین نقطه‌ی شروع تا نقطه‌ی پایان، بیشتر و بیشتر بشه


audio: zgLtU8W1qC0_0017.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
این کشیدگی، طول‌موج پرتوها رو افزایش میده و میبرشون به سمت مایکروویو یا ریزموج در نهایت بعد از گذشت 13.8 میلیارد سال میرسن به ما این همون تابش زمینه‌ی کیهانی یا سی.ام.بی هست که امروز از همه طرف داریم دریافتش می‌کنیم ردپایی از چهارصدهزار سال بعد از بیگ‌بنگ در مورد این موضوع یه ویدیوی کامل داخل کانالمون هست


audio: zgLtU8W1qC0_0018.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
از طرفی، اون کره‌ی فرضی که پرتوها از اونجا شروع به حرکت کردن هم به خاطر انبساط جهان دائما بزرگ‌تر شده طوری که امروز فاصله‌ی درستش از 42 میلیون رسیده به 46.5 میلیارد سال نوری، یعنی هزاروصد برابر پس در واقع قطرش 93 میلیارد سال نوریه، با یه چیزی حدود دو تریلیون کهکشان این کره‌ی فرضی همون چیزیه که بهش میگیم جهان قابل‌مشاهده


audio: zgLtU8W1qC0_0019.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
چون گذشته‌ی اجرامی که داخل این کره قرار گرفته بودن، برای ما قابل‌دیدنه آیا وضعیت امروزشون هم می‌تونیم ببینیم یه‌کم پیچیده‌ست، جلوتر بهش می‌رسیم


audio: zgLtU8W1qC0_0020.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
جهان قابل‌مشاهده، یه چیز ثابت نیست موجودات هر سیاره‌ای جهان قابل‌مشاهده‌ی خودشون رو دارن به صورت یک کره به مرکز همون سیاره یعنی بستگی داره به موقعیت مکانی بیننده


audio: zgLtU8W1qC0_0021.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
سوالی که قبلا توی کامنت‌ها پرسیده بودید این بود که اگه عمر جهان 13.8 میلیارد ساله چطور ممکنه شعاع جهان قابل‌مشاهده 46.5 میلیارد سال نوری باشه، بیشتر از سه‌برابر دلیلش همین انبساط جهانه چون این تابش، اوایل تولد جهان شروع به حرکت کرده و بعد از 13.8 میلیارد سال رسیده به ما ولی اون موقعیت مکانی که این پرتوها از اونجا شروع به انتشار کردن


audio: zgLtU8W1qC0_0022.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
به خاطر انبساط جهان، تا امروز 46.5 میلیارد سال نوری از ما فاصله گرفته عدد اولی داره زمان رو نشون میده، عدد دومی مکان


audio: zgLtU8W1qC0_0023.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
اما یه سوال دیگه‌ای که زیاد پیش میاد، اینه که آیا واقعا بخش‌هایی از جهان با سرعتی بالاتر از نور منبسط میشن ذهن ما بیشتر وقت‌ها توی درک بیگ‌بنگ مشکل داره خیلی از سوتفاهم‌ها هم از همین‌جا شروع میشه معمولا به شکل یه انفجار نشونش میدیم شبیه انفجارهایی که تو فضای سه‌بعدی خودمون اتفاق میفتن خب تو این حالت همه‌چیز از یه نقطه شروع میشه، بنابراین یه مرکز داریم


audio: zgLtU8W1qC0_0024.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
در حالی که بیگ‌بنگ، انفجاری نبوده که داخل یه فضای دیگه اتفاق بیفته خودش همه‌چیز رو ساخته هم فضا، هم زمان، هم ماده و انرژی، همه‌شون داخل خودشن پس نمی‌تونیم مثل انفجارهای معمولی بهش نگاه کنیم و دنبال مرکزش باشیم هیچ مرکزی در کار نیست که تمام کهکشان‌ها ازش دور بشن بلکه همه‌شون نسبت به همدیگه فاصله می‌گیرن


audio: zgLtU8W1qC0_0025.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
مثلا سه تا کهکشان فرضی رو در نظر بگیرید که فاصله‌هاشون با هم یکسانه زمین خودمون هم با همین فاصله نسبت به اولی قرار گرفته فرض کنید کهکشان اولی به خاطر انبساط جهان مثلا با سرعت یک کیلومتر بر ثانیه از ما دور میشه طبق همون قانون هابل که اول ویدیو گفتم، چون فاصله‌هاشون یکسانه کهکشان دومی هم نسبت به اولی همین سرعت رو داره سومی هم نسبت به دومی همینطوره


audio: zgLtU8W1qC0_0026.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
اما وقتی سومی رو نسبت به زمین در نظر بگیریم سرعت دور شدنش خیلی بیشتر از یک کیلومتر بر ثانیه‌ست همینجوری هرچقدر بیشتر فاصله بگیریم انبساط جهان، کهکشان‌ها رو با سرعت بیشتری از ما دور می‌کنه قانون هابل نشون میده هر کهکشانی که فاصله‌ی درستش از زمین بیشتر از 14 میلیارد سال نوری باشه سرعت دور شدنش، از نور هم بیشتره


audio: zgLtU8W1qC0_0027.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
جالب اینجاست که بالای نود درصد کهکشان‌های داخل جهان قابل‌مشاهده اینجوری‌ان حتی وقتی به مرز این کره نزدیک میشیم شدت انبساط جهان به چند برابر سرعت نور می‌رسه، که واقعا عجیبه


audio: zgLtU8W1qC0_0028.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
خب طبق نسبیت خاص اینشتین، امکان نداره هیچ جسمی بتونه با سرعت نور حرکت کنه پس آیا همچین کهکشان‌هایی قوانین فیزیک رو نقض می‌کنن؟ جواب منفیه چون نسبیت میگه هیچ جسمی نمی‌تونه داخل فضا با سرعت نور حرکت کنه در حالی که اینجا این خود فضاست که داره با یه همچین سرعتی منبسط میشه پس این کهکشان‌ها واقعا در حال جابجایی نیستن


audio: zgLtU8W1qC0_0029.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
از یه نقطه‌ای از فضا نمی‌رن به یه نقطه‌ی دیگه‌ش همونجا سرجاشون هستن فقط فضازمانی که اینا توش قرار گرفتن داره با سرعتی بالاتر از نور منبسط میشه اینا هم چاره‌ای ندارن جز اینکه همراهش برن شبیه کشمش‌های داخل یه کیک، که با پف کردن خمیر از هم فاصله می‌گیرن


audio: zgLtU8W1qC0_0030.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
حالا بیایید ببینیم این انبساط فوق‌العاده سریع چه نتایجی داره وقتی کهکشان‌های دوردست با سرعتی بالاتر از نور از ما دور میشن فاصله‌ی بینمون اونقدر سریع رشد می‌کنه که نور هم دیگه نمی‌تونه این مسافت رو طی کنه چون پرتوها با سرعت نور میان، ولی فاصله با سرعتی بالاتر از نور اضافه میشه


audio: zgLtU8W1qC0_0031.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
بنابراین تو هر ثانیه تقریبا بیست‌هزار ستاره از کهکشان‌های مختلف برای همیشه از دید ما خارج میشن یعنی دیگه هیچوقت نورشون به ما نمی‌رسه، حتی اگه تا ابد صبر کنیم با ادامه‌ی این روند، یه زمانی می‌رسه که دیگه فقط می‌تونیم کهکشان‌های گروه محلی خودمون رو ببینیم یعنی آندرومدا و چند تا کهکشان کوچیک همسایه البته هنوز میلیاردها سال تا اون زمان باقی مونده


audio: zgLtU8W1qC0_0033.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
اینجا شاید بپرسید پس چرا الان داریم تابش زمینه‌ی کیهانی رو دریافت می‌کنیم دلیلش اینه که این پرتوها مال گذشته‌ست مال وقتی که جهان قابل‌مشاهده خیلی کوچیکتر بود اینا زمان کافی در اختیار داشتن که تا زمین بیان اما پرتوهایی که امروز دارن از اونجا منتشر میشن، دیگه هرگز به ما نمی‌رسن


audio: zgLtU8W1qC0_0034.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
داخل پرانتز بگم که الان تو مرز جهان قابل‌مشاهده هم باید مثل همسایگی خودمون کهکشان‌های پیشرفته‌ای به تکامل رسیده باشن چون اتم‌های اونجا هم به‌اندازه‌ی اتم‌های همینجا زمان داشتن برای تشکیل ستاره‌ها و کهکشان‌ها فقط حیف که هیچ‌وقت نمی‌تونیم ببینیمشون


audio: zgLtU8W1qC0_0035.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی آخر اینکه انبساط جهان به این معنی نیست که خود کهکشان‌ها هم منبسط میشن چون نیروی قوی‌تری مثل گرانش بین ستاره‌ها اجازه‌ی این کار رو نمیده


audio: zgLtU8W1qC0_0036.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
یا مثلا در مورد بدن ما، نیروهایی که اتم‌ها رو کنار هم نگه می‌داره خیلی قوی‌تر از چیزیه که انبساط جهان بتونه از هم دورشون کنه فقط توی ابعاد خیلی بزرگ تاثیرگذاره و اجرامی رو از هم دور می‌کنه که بینشون نیروی گرانش قابل‌توجهی وجود نداشته باشه


audio: zgLtU8W1qC0_0037.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
بعد از همه‌ی این حرف‌ها، سوالی که به ذهنمون می‌رسه اینه که خارج از جهان قابل‌مشاهده چی هست ایده‌های مختلفی مطرح شده بعضیا معتقدن هیچ چیزی وجود نداره، ولی خیلی‌ها هم باورشون اینه که بعد از جهان قابل‌مشاهده، بازم تعداد زیادی کهکشان هست حتی بعضی از فرضیه‌ها میگن بیرونش صدها برابر بیشتر از داخلش کهکشان وجود داره بهرحال هنوز هیچکس نمی‌دونه، شاید هم هرگز نتونیم جوابش رو پیدا کنیم


audio: zgLtU8W1qC0_0038.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
چون هیچ نوری قرار نیست از اونا به ما برسه، تا ابد از دسترس ما خارجن غیر از این بحث محدودیت سرعت نور، یه مساله‌ی خیلی ناشناخته‌تر هم وجود داره شکل هندسی جهان هستی آیا به شکل یه کره‌ست با انحنای مثبت، یا یه صفحه‌ی تخت که تا بی‌نهایت ادامه پیدا کرده یا اینکه شکل دیگه‌ای داره با انحنای منفی آیا یه مرزی وجود داره که از اون به بعد دیگه هیچ چی نیست


audio: zgLtU8W1qC0_0039.opus
source: youtube
source_id: zgLtU8W1qC0
invalidation: VALID
text:
یا اینکه هرچقدر جلو بریم به انتهاش نمی‌رسیم و در نهایت برمی‌گردیم سر جای اولمون در مورد این موضوع جالب تو برنامه‌ی بعدی صحبت می‌کنم


audio: joDSqSyiHUI_0001.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
بیشتر از دو هزار سال پیش فهمیدیم زمین گرده، مقدار محیطش هم با یه دقت خوبی حساب کردیم. الان بعد از این همه سال، با وجود صدها آزمایش مختلف که کروی بودن زمین رو اثبات کردن، یه عده‌ای معتقدن این موضوع درست نیست. یعنی زمین ما، بر خلاف تمام سیاراتی که تو کل جهان هستی می‌بینیم، کروی نیست، تخته. به اینا میگن تخت‌گراها.


audio: joDSqSyiHUI_0002.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
چون این خرافه‌ی مدرن خیلی داره از دانش پایین آدم‌ها سواستفاده می‌کنه، امروز چند تا از مهمترین دلایلشون رو با هم بررسی می‌کنیم ببینیم اصلا چقدر از نظر علمی اعتبار دارن. اسپانسر این برنامه، شرکت فیوتک هست که توسط آقای جواد مخبری تو جنوب کالیفرنیا تاسیس شده. زمینه‌ی فعالیتش ابزارهای دقیق اندازه‌گیری و سنسورهای پیشرفته و رباتیک و اینجور موارده.


audio: joDSqSyiHUI_0003.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
این شرکت تو پروژه‌های بزرگ ناسا، مثل شاتل فضایی دیسکاوری، مریخ‌نورد کیوریاسیتی، و پروژه‌های پیچیده‌ی مهندسی پزشکی مشارکت داشته. برای اطلاعات بیشتر می‌تونید به سایتشون سر بزنید، و لینکدین فیوتک رو دنبال کنید، که تو بخش توضیحات همین ویدیو گذاشتم. خب اولین دلیلی که بررسی می‌کنیم، مسیر حرکت هواپیماهاست. این یکی از اصلی‌ترین دلایلیه که تخت‌گراها برای اثبات نظرات خودشون استفاده می‌کنن.


audio: joDSqSyiHUI_0004.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
وقتی به مسیر هواپیماها رو نقشه نگاه می‌کنیم، می‌بینیم اکثرا خمیده هستن. مخصوصا اونایی که طولانی‌ترن.مثلا پرواز از ژاپن به آمریکا رو در نظر بگیرید. هواپیمایی که می‌خواد از توکیو بره به نیویورک، از این مسیر پرواز می‌کنه. چرا رو خط مستقیمی که بین این دو تا شهر وجود داره پرواز نمی‌کنه؟


audio: joDSqSyiHUI_0006.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
چون زمین کروی نیست، تخته. این نقشه‌ای که بر اساس زمین کروی کشیده شده کلا اشتباهه. نقشه‌ی زمین تخت درسته، چون وقتی مسیرها رو روی این نقشه نشون میدیم، درست درمیاد. مثلا همین پرواز توکیو به نیویورک رو وقتی رو نقشه‌ی زمین تخت نشون میدیم، دیگه مسیرش خمیده نیست، تقریبا مستقیمه. پس حرفشون اینه که پروازهای بین‌المللی دارن دروغ‌های


audio: joDSqSyiHUI_0007.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
ناسا و دولت‌ها را رو می‌کنن، دارن اثبات می‌کنن که زمین تخته نه گرد! اما بریم ببینیم دلیل اصلی این موضوع چیه. تو یه نقشه‌ی دوبعدی، یعنی نقشه‌ای که رو یه صفحه‌ی کاملا تخت قرار گرفته، نزدیک‌ترین فاصله‌ی بین دو تا نقطه، یه خط راسته. اما اگه این دو تا نقطه، به جای صفحه، رو یه کره قرار داشته باشن، قضیه فرق می‌کنه.


audio: joDSqSyiHUI_0008.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
کوتاهترین مسیر بین دو تا نقطه رو کره، از یه روشی به دست میاد به نام دایره‌ی بزرگ. دایره‌ی بزرگ، دایره‌ایه که کاملا روی کره قرار گرفته، مرکزش هم با مرکز کره یکیه. تو هر جهتی هم می‌تونه باشه، فقط مهمه که مرکزش رو مرکز کره باشه. مثلا برای پیدا کردن کوتاهترین مسیر بین توکیو و نیویورک،


audio: joDSqSyiHUI_0009.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
کافیه یه دایره‌ی بزرگ رسم می‌کنیم که از این دو تا شهر رد بشه. می‌بینید که این مسیر، اول میره به سمت قطب شمال، بعد دوباره برمی‌گرده به سمت پایین. همین مسیر رو وقتی منتقل می‌کنیم رو یه نقشه‌ی دوبعدی، تبدیل میشه به یه مسیر خمیده. اینجاست که سوتفاهم پیش میاد. یعنی تخت‌گراها، مسیر حرکت هواپیماها که برای کوتاهترین فاصله‌ها


audio: joDSqSyiHUI_0010.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
روی کره تنظیم شده، رو یه نقشه‌ی دوبعدی می‌بینن بعدش اینطور نتیجه‌گیری می‌کنن که این نقشه اشتباهه، چون مسیرها مستقیم نیستن. گوگل هم از همین روش دایره‌ی بزرگ برای به دست آوردن فاصله‌ی بین دو تا نقطه استفاده می‌کنه. مثلا مسیر بین سنگاپور تا نیویورک، که یکی از طولانی‌ترین پروازهای دنیاست، از قطب شمال می‌گذره.


audio: joDSqSyiHUI_0011.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
که این مسیر رو وقتی منتقل می‌کنیم رو یه نقشه‌ی دوبعدی، به این شکل خمیده‌ی بزرگ درمیاد. البته عوامل دیگه‌ای هم هستن که باعث تغییر مسیر هواپیماها میشن. شرایط آب‌و‌هوایی، ممنوع بودن پرواز تو آسمون بعضی از کشورها، جت‌استریم‌ها یا جریان‌های تند باد که هواپیماها ازش استفاده می‌کنن برای سرعت بیشتر و مصرف سوخت کمتر، یا خیلی چیزای دیگه.


audio: joDSqSyiHUI_0012.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
موضوع دوم، مربوط میشه به حرکت موشک‌ها. تخت‌گراها نظرشون اینه که مسیر خمیده‌ی حرکت راکت‌ها یا موشک‌ها، ثابت می‌کنه که هیچوقت نمی‌تونن به فضا برسن. اگه هوا کاملا صاف باشه و دوربین یا تلسکوپ مناسبی داشته باشیم تا بتونیم


audio: joDSqSyiHUI_0014.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
اول به صورت عمودی بالا میره، بعدش کم‌کم کج میشه به یه سمت. این کج شدن همینطور بیشتر و بیشتر میشه تا اینکه وقتی خیلی بالا میره تقریبا به صورت افقی می‌بینیمش. بعدش به نظر میاد موشک دوباره پایین میاد یعنی نزدیک میشه به خط افق. این موضوع باعث شده که تخت‌گراها فکر کنن هیچ موشکی تا حالا


audio: joDSqSyiHUI_0015.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
نتونسته به فضا برسه، یعنی اصلا امکان خارج شدن از جو زمین وجود نداره. برای اینکه ببینیم چرا این اتفاق میفته، یه موشک ساده رو در نظر می‌گیریم که قراره بره تو یه مدار تو فاصله‌ی صد کیلومتری از سطح زمین بچرخه. خارج شدن سوخت از انتهای موشک با سرعت زیاد، یه نیروی عکس‌العمل ایجاد می‌کنه که موشک رو هل میده به سمت بالا.


audio: joDSqSyiHUI_0016.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
اولش تا یه ارتفاع مشخصی، حرکتش کاملا عمودیه، اینجوری می‌تونه تو مصرف سوخت صرفه‌جویی کنه، چون تو حرکت عمودی، مقاومت هوا در برابر حرکت موشک، کمترین مقدار رو داره. بعدش کم‌کم سوختی که از یه طرفش خارج میشه رو یه کوچولو بیشتر می‌کنه. به این کار میگن مانور پیچ‌اور.


audio: joDSqSyiHUI_0017.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
در نتیجه حرکت موشک کم‌کم از حالت عمودی خارج میشه، مسیرش خمیده میشه. یه مدت که بگذره دیگه نیازی نیست برای خمیده کردن مسیرش سوخت اضافی از یه طرفش خارج کنه. چون نیروی گرانش زمین، موشک رو به سمت پایین می‌کشه، اما نیروی خود موشک، هلش میده رو به جلو. جمع این دو تا نیرو باعث میشه که مسیر حرکتش خمیده بشه.


audio: joDSqSyiHUI_0018.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
الان دیگه سوختش بیشتر از اینکه صرف بالا رفتن بشه، صرف افزایش سرعتش میشه. تا اینکه میرسه به مدارش، بعدشم می‌تونه تا یه مدت خیلی طولانی به چرخیدن دور زمین ادامه بده. اما وقتی که حرکت این موشک رو با تجهیزات مناسب دنبال می‌کنیم، به نظر میاد دوباره حرکت می‌کنن به سمت زمین. دلیلش همین چرخش تو مداره.


audio: joDSqSyiHUI_0019.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
زمین گرده و اینم داره موازی با سطح زمین حرکت می‌کنه. برای همین از دید من که تو یه نقطه ثابت وایسادم، انگار داره دوباره برمی‌گرده پایین. در حالی که موشک تو ارتفاع صد کیلومتری داره راهشو میره.


audio: joDSqSyiHUI_0020.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
موضوع سوم، پدیده‌ی پارهلیونه. یعنی نقاط نورانی یا هاله‌هایی که اطراف خورشید دیده میشن. انگار خورشیدهای کوچیکتری علاوه بر اون اصلی، تو آسمون وجود دارن. از نظر تخت‌گراها، گنبد آسمون باعث این پدیده میشه. یعنی نور خورشید داخل این گنبد بازتاب میشه، برای همین یه همچین صحنه‌ای به وجود میاد. اما ببینیم دلیل اصلی این اتفاق چیه.


audio: joDSqSyiHUI_0021.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
ابرهایی که تو آسمون می‌بینیم انواع مختلفی دارن. یه گروهشون معروفن به ابرهای سیروس. ویژگیشون اینه که هم خیلی پراکنده و نازکن، هم ارتفاعشون از سطح زمین زیاده. تو این ارتفاعات بالا، دما خیلی پایینه. برای همین خیلی از مولکول‌های آبی که تو این ابرها وجود دارن، یخ می‌زنن. ویژگی‌های خاصی که مولکول‌های آب دارن،


audio: joDSqSyiHUI_0022.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
باعث میشه تو شرایط مختلف، شکل یخ زدنشون متفاوت باشه. یعنی به شکل‌های مختلفی کنار هم قرار می‌گیرن و بلورهای یخ متفاوتی به وجود میاد. شرایط ابرهای سیروس طوریه که مولکول‌های آب به صورت صفحات شیش‌ضلعی منجمد میشن. بعضی وقتا پیش میاد که خورشید خیلی نزدیک به افقه، جلوش هم لایه‌هایی از این ابرهای سیروس قرار گرفته


audio: joDSqSyiHUI_0023.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
که تعداد زیادی از این بلورهای یخی توشون ایجاد شده. اتفاقی که میفته اینه که بعضی از پرتوهای نور خورشید همینطور که از داخل این ابرها به سمت زمین حرکت می‌کنن، با رد شدن از این بلورها دچار شکستگی میشن. نتیجه‌ش این میشه که دو تا نقطه‌ی نورانی دو طرف خورشید می‌بینیم که اصلا وجود خارجی ندارن، یه تصویر مجازی هستن.


audio: joDSqSyiHUI_0024.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
یعنی غیر از اون پرتوهای نور خورشید که مستقیم به سمت ما میان و باعث میشن ما خورشید رو ببینیم، بعضی دیگه از پرتوهاش از داخل این بلورها رد میشن و تغییر مسیر میدن، که اینا باعث میشن تصاویر کم‌نورتری از خورشید، کنارش دیده بشه. هرچقدر تعداد بلورهای یخ زیادتر باشه، و اینکه بیشترشون تو یه وضعیت


audio: joDSqSyiHUI_0025.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
مشابهی قرار گرفته باشن، تعداد پرتوهایی که شکسته میشن بیشتر میشه. در نتیجه خورشیدهای کاذب خیلی نورانی‌تر و واضح‌تر دیده میشن. این پدیده تو هر فصلی، تو هر نقطه‌ای از زمین می‌تونه اتفاق بیفته. اما باید موقعیت خورشید تو آسمون، تعداد و وضعیت بلورهای یخ داخل ابرها،


audio: joDSqSyiHUI_0026.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
موقعیت مکانی شخص ناظر، صاف بودن هوا، اینا همه کاملا مناسب باشن تا دیده بشه. بعضی وقتا هم موقعیت مکانی ناظر یه جوریه که فقط یه خورشید کاذب می‌بینه نه دوتا. این هاله‌های گردی هم که بعضی وقتا همراش دیده میشن، به خاطر همون شکست نور خورشیدن. برای نور ماه هم همین اتفاق پیش میاد، که معروفه به پاراسلین یا ماه کاذب.


audio: joDSqSyiHUI_0027.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
موضوع چهارم، مربوط میشه به ستاره‌ی قطبی. این ستاره از زمان‌های خیلی قدیم برای مسیریابی کاربرد داشته، چون همیشه بالای قطب شمال زمین قرار می‌گیره. حرف تخت‌گراها اینه که اگه زمین داره با یه سرعت زیادی دور خورشید می‌چرخه، خورشید هم با یه سرعت زیادی دور کهکشان راه‌شیری می‌چرخه، چه جوریه که ستاره‌ی قطبی همیشه بالای قطب شمال زمین قرار می‌گیره.


audio: joDSqSyiHUI_0028.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
چیزی که باعث این اشتباه میشه، اینه که درک درستی از اندازه‌ها و فاصله‌ها نداشته باشیم. اولین نکته اینه که ستاره‌ی قطبی هم تو همین کهکشان خودمونه. موقعیت فعلی زمین تو کهکشان، طوریه که محور جنوب به شمال زمین به سمت ستاره‌ی قطبی قرار گرفته. برای همین هرچی که زمین به دور خودش می‌چرخه، این ستاره همچنان بالای قطب شمال دیده میشه.


audio: joDSqSyiHUI_0029.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
اما چرخش زمین دور خورشید چرا اثری رو مکان این ستاره نمی‌ذاره. دلیلش اینه که قطر مدار زمین تقریبا سیصد میلیون کیلومتره، فاصله‌ی خورشید تا ستاره‌ی قطبی هم حدود 320 سال نوریه. یعنی فاصله‌ی ما تا این ستاره، تقریبا ده میلیون برابر قطر مدار زمینه. خب واضحه که با این فاصله‌ی عظیم، چرخش زمین دور خورشید،


audio: joDSqSyiHUI_0030.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
هیچ تاثیری رو موقعیت این ستاره تو آسمون نداره. اما چرخش منظومه‌ی شمسی دور کهکشان چی؟ این موضوع می‌تونه باعث تغییر موقعیتش بشه، اما نه تو زمان‌هایی به کوتاهی تاریخ بشر. زمانی که طول می‌کشه تا منظومه‌ی شمسی ما یه دور دور کهکشان بزنه، دویست میلیون ساله. یعنی از دفعه‌ی قبلی که منظومه‌ی ما همین موقعیت فعلی رو داشته،


audio: joDSqSyiHUI_0031.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
دویست میلیون سال گذشته، بعد ما انتظار داریم تو همین چند هزار سال ناچیزی که رو زمین وجود داشتیم، موقعیت ستاره‌ها عوض بشه.


audio: joDSqSyiHUI_0034.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
محور چرخش زمین دور خودش، حدود بیست‌و‌سه‌و‌نیم درجه کج شده. تقریبا هر بیست و پنج هزار سال یه بار، این محور یه نوسان کامل انجام میده. به این حرکت میگن حرکت تقدیمی. چیزی که باعث تغییر موقعیت ستاره‌ی قطبی میشه، همینه، یعنی تو زمان‌های مختلف، ستاره‌های مختلفی بالای قطب شمال قرار می‌گیرن.


audio: joDSqSyiHUI_0035.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
الان بررسی‌هایی که در مورد اهرام مصر انجام شده نشون میده که حدود پنج هزار سال پیش، ستاره‌ی ثعبان به عنوان ستاره‌ی قطبی استفاده میشده. که تو صورت فلکی اژدها قرار گرفته. کم‌کم به خاطر حرکت تقدیمی زمین، این ستاره جاشو میده به ستاره‌ی کوکب. از دو سه هزار سال قبل از میلاد، تا چهار پنج قرن بعد از میلاد،


audio: joDSqSyiHUI_0036.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
ستاره‌ی کوکب به عنوان ستاره‌ی قطبی استفاده میشده، بعدش کم‌کم این هم از قطب شمال دور شده و جاشو داده به همین ستاره‌ی فعلی. الان این ستاره هم اینطوری نیست که دقیقا بالای قطب شمال باشه، بلکه نزدیک‌ترین ستاره به قطب شماله که با چشم غیرمسلح می‌تونیم ببینیمش. تا حدود دو هزار سال بعد، همینطور فاصله‌ش با قطب شمال، نزدیک و نزدیک‌تر میشه،


audio: joDSqSyiHUI_0037.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
بعدش کم‌کم این هم شروع می‌کنه به دور شدن. تقریبا چهار هزار سال بعد، ستاره‌ی گاما قیفاووس به عنوان ستاره‌ی قطبی در نظر گرفته میشه.


audio: joDSqSyiHUI_0038.opus
source: youtube
source_id: joDSqSyiHUI
invalidation: VALID
text:
شما فکر می‌کنید دلیل ایجاد این خرافات مدرن چیه؟ من شخصا فکر می‌کنم دلیل اصلیش پایین بودن اطلاعات علمیه. خیلی خوشحال میشم اگه شما هم نظر خودتونو درباره‌ی این مساله بنویسید.


audio: egmfUtkIROw_0003.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
حشره‌ی کوچیکی که اونقدر همه‌جا زیر دست و پا دیدیمش که برامون تبدیل شده به یه چیز عادی در حالی که اصلا یه موجود معمولی نیست کافیه این برنامه رو تا آخر ببینید تا نگاهتون به این حشره برای همیشه تغییر کنه اول می‌خوام از رفتارهای عجیب گونه‌های مختلف مورچه‌ها بگم از قبیله‌های وحشی که شبیه مغول‌ها شهرهای دیگه رو غارت می‌کنن یا بچه‌هاشون رو اسیر می‌کنن و به بردگی می‌گیرن


audio: egmfUtkIROw_0004.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
تا مورچه‌های متمدن‌تر که با کشاورزی و دامداری روزگارشون رو می‌گذرونن یعنی با پرورش قارچ یا اهلی کردن بقیه‌ی حشرات از انگلی که با انتشار موادی مورچه‌ها رو معتاد می‌کنه و بچه‌هاشون رو می‌خوره تا قارچ زامبی که سیستم عصبی این حشره رو آلوده می‌کنه و کنترلش رو به دست می‌گیره بعدش هم میرم سراغ اینکه چطور با همدیگه صحبت می‌کنن مسیریابی‌شون چطور انجام میشه


audio: egmfUtkIROw_0005.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
و روش‌های دفاعی جالبشون مثل اسیدپاشی روی دشمن اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست یه شرکت پیشرو در تولید سنسورهای دقیق و قابل‌اطمینان سنسورهای فیوتک همه‌جا هستن اندام‌های مصنوعی، ابزار پزشکی، ساعت‌های هوشمند ربات‌ها، کاوشگرهای فضایی، و خیلی موارد دیگه برای اطلاعات بیشتر به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید که آدرسشون زیر همین ویدیو هست


audio: egmfUtkIROw_0006.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
گفته میشه که مورچه‌ها و زنبورها در واقع از یه جد مشترک ایجاد شدن که یه چیزی بین 150 تا 200 میلیون سال پیش زندگی می‌کرده قدیمی‌ترین فسیل‌های مورچه مربوط میشه به حدود صد میلیون سال پیش دوران اوج شکوفایی دایناسورها با گذشت این زمان طولانی، بعضیاشون حسابی متمدن شدن و جوامع پیچیده‌ای تشکیل دادن در حالی که بقیه‌شون همچنان به صورت قبیله‌های وحشی و غارتگر زندگی می‌کنن


audio: egmfUtkIROw_0008.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
تا الان بیشتر از دوازده هزار گونه‌ی مختلف مورچه کشف شده که هرکدومشون ویژگی‌های جسمی و سبک زندگی متفاوتی دارن اجازه بدید با وحشی‌ترینشون شروع کنیم، یعنی مورچه‌های ارتشی اینا یه رفتار خشن و تهاجمی دارن شبیه جنگجوهای مغول دقیقا مثل همونا که مجموعه‌ای از ایل‌های چادرنشین بودن این مورچه‌ها هم هیچ لونه‌ی ثابتی ندارن دائما از یه نقطه کوچ می‌کنن به یه نقطه‌ی دیگه و


audio: egmfUtkIROw_0009.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
مسیرهای چند کیلومتری رو به دنبال غذا می‌گردن سر راهشون هر چیزی که بتونن ریزریز می‌کنن و می‌خورن از حشراتی مثل سوسک و ملخ و هزارپا گرفته تا حیواناتی مثل قورباغه و مارمولک و مار یا حتی پرنده‌ها و پستانداران کوچیکی که ضعیف شده باشن و نتونن به سرعت فرار کنن


audio: egmfUtkIROw_0010.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
هر کلنی معمولا یه جمعیت چند میلیونی داره و سرعت حرکتشون هم خیلی بالاست کار همه‌شون هم جنگیدنه، برای همین معروف شدن به مورچه‌های ارتشی


audio: egmfUtkIROw_0011.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
آرواره‌های بعضیاشون اونقدر بزرگه که مثل قیچی گوشت رو پاره می‌کنه بین قبیله‌های بومی آفریقا و آمریکای جنوبی این مورچه‌ها به‌عنوان یه جور بخیه‌ی طبیعی برای بستن بریدگی‌های پوست به کار می‌رفتن با گاز گرفتن مورچه، دو طرف زخم به هم نزدیک میشد و بعدش سر مورچه رو قطع می‌کردن که مل گیبسون هم داخل فیلم جالبش آپوکالیپتو این صحنه رو نشون داده


audio: egmfUtkIROw_0012.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
شاید این سوال براتون پیش بیاد که نسل این مورچه‌های وحشی چطور ادامه پیدا می‌کنه اینا ملکه‌ی بزرگی دارن که هر وقت تو یه مکان موقت جمع میشن، تعداد زیادی تخم میذاره


audio: egmfUtkIROw_0013.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
لونه‌ی موقتشون هم اینجوریه که یه عده‌شون بدن‌های همدیگه رو می‌گیرن و سرپناهی برای بقیه ایجاد می‌کنن شبیه چادر موقع مهاجرت هم، این تخم‌ها و لاروها رو با خودشون حمل می‌کنن تا برسن به مکان بعدی


audio: egmfUtkIROw_0014.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
مورچه‌های ارتشی با اینکه این سبک زندگی وحشیانه رو انتخاب کردن ولی موجودات کم‌هوشی نیستن مثلا اینجا می‌بینید که چون نتونستن مستقیما از سقف حرکت کنن به سمت این کندوی زنبورها با بدن‌های خودشون یه پل ساختن و بهش وصل کردن


audio: egmfUtkIROw_0015.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
یه همچین رفتار پیچیده‌ای رو واقعا به‌سختی میشه توضیح داد اون مورچه‌های سازنده‌ی پل چطور تصمیم گرفتن که خودشون رو به بدن دیگران قلاب کنن و ساعت‌ها همونجا بمونن تا بقیه از روشون رد بشن و به غذا برسن


audio: egmfUtkIROw_0016.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
همین تکنیک رو مورچه‌های مختلف برای سفر روی آب هم استفاده می‌کنن به همدیگه می‌چسبن و توده‌ای از مورچه‌ها ایجاد میشه که کاملا روی آب شناور می‌مونه مثلا زمانی که با سیل روبرو میشن، یا می‌خوان از یه رودخونه‌ای چیزی عبور کنن به این شکل یه قایق زنده تشکیل میدن


audio: egmfUtkIROw_0017.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
رفتارهای خشن، فقط محدود به مورچه‌های ارتشی نیست یه گونه‌ی دیگه هم وجود داره به نام مورچه‌ی آمازون که معروفه به خشونت و برده‌داری ولی دیگه مثل قبلی کوچ‌نشین نیست، یه لونه‌ی ثابت برای خودش داره


audio: egmfUtkIROw_0018.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
این مورچه‌ها با حمله به کلنی‌های همسایه تخم‌ها و لاروهاشون رو می‌دزدن و به لونه‌ی خودشون می‌برن از یه طرف آرواره‌های قدرتمندی دارن که کمتر مورچه‌ای می‌تونه در برابرشون مقاومت کنه از طرفی هم، فرومون‌ها یا بوهایی از خودشون منتشر می‌کنن که مورچه‌های قربانی رو فریب میده و گیجشون می‌کنه چون مورچه‌های هر کلنی، از طریق بویایی همدیگه رو می‌شناسن


audio: egmfUtkIROw_0019.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
بچه‌های دزدیده شده، داخل لونه‌ی مورچه‌های آمازون رشد می‌کنن و تبدیل میشن به کارگرهای برده کارهای سختی مثل جمع‌آوری غذا، پرورش بچه‌ها، نظافت یا کندن تونل برای توسعه‌ی کلنی، به همین برده‌ها سپرده میشه توی بعضی از گونه‌ها، این مورچه‌های ارباب اونقدر تنبل شدن که دیگه بدون کمک نوکرشون حتی نمی‌تونن غذا بخورن


audio: egmfUtkIROw_0021.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
می‌دونیم که یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های حشرات اجتماعی از جمله مورچه به اشتراک گذاشتن غذاست این حشرات، عضوی دارن به نام چینه‌دان یا معده‌ی دوم که داخلش یه مقدار غذا به شکل مایع ذخیره می‌کنن بعدش هم این غذاها رو به صورت دهان به دهان انتقال میدن به همدیگه که به این فرایند میگن تروفالاکسیس هم باعث میشه مواد غذایی وارد شده به کلنی


audio: egmfUtkIROw_0022.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
به صورت یکنواخت بین همه‌ی اعضا پخش بشه، هم اینکه هیچکس گرسنه نمونه روابط اجتماعیشون هم تقویت می‌کنه به خاطر همین ویژگی‌ها چینه‌دان معروف شده به معده‌ی اجتماعی


audio: egmfUtkIROw_0023.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
توی گونه‌ی خاصی به‌نام مورچه‌ی کوزه‌عسلی معده‌ی اجتماعی به یه وضعیت عجیب و غریبی رسیده این مورچه‌ها شهد و شیره‌ی گل‌ها و گیاهان یا ترشحات قندی حشرات دیگه‌ای مثل شته‌ها رو می‌خورن و با خودشون به لونه می‌برن اونجا این شیره‌ها رو از طریق همون تغذیه‌ی دهان به دهان میدن به خورد گروهی از کارگرها به نام مورچه‌های ذخیره‌ساز شکم اینا به حدی بزرگ میشه که دیگه نمی‌تونن تکون بخورن


audio: egmfUtkIROw_0024.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
از سقف لونه آویزون میشن و تا چند ماه توی همین حالت می‌مونن حالا بقیه‌ی مورچه‌ها هروقت نیاز به غذا داشته باشن شهد داخل شکم اینا رو از طریق تروفالاکسیس می‌خورن این روش بهشون اجازه میده توی محیط‌های خشک و بیابونی دوام بیارن با اینکه بهش میگن مورچه‌ی کوزه‌عسلی، مایع داخل شکمش واقعا عسل نیست فقط همون شهد و شیره‌ی گل‌ها و گیاهانه


audio: egmfUtkIROw_0025.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
که برخلاف عسل هیچ عمل تخمیری روش انجام نشده برای بعضی از مردم بومی استرالیا این مورچه‌ها حکم آب‌نبات رو داره جمع می‌کنن و می‌خورن


audio: egmfUtkIROw_0026.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
این رفتار بین گونه‌های دیگه هم با شدت کمتری رواج داره اونا هم با خوردن این شیره‌ها شکمشون باد می‌کنه ولی دیگه از سقف لونه آویزون نمیشن دانشمندهای مورچه‌شناس، مایعات شیرین با رنگ‌های مختلف به خورد این مورچه‌ها میدن و بعدش رد این مایعات رنگی که دهان به دهان بین مورچه‌ها منتقل میشه رو دنبال می‌کنن اینجوری اطلاعات مفیدی به دست میارن از ارتباطات بین مورچه‌ها و رفتارهای اجتماعی‌شون


audio: egmfUtkIROw_0027.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
حالا می‌رسیم به مورچه‌های دامدار مهمترین موجودی که توسط مورچه‌ها اهلی شده، شته‌ها هستن حشرات ریزی که شیره‌ی گیاهان و درخت‌های مختلف رو می‌مکن این شیره مقدار زیادی قند و کربوهیدرات داره، ولی پروتئین و آمینواسیدش خیلی کمه شته‌ها برای رشد و تولید مثل باید پروتئین کافی دریافت کنن برای همین مجبورن مقدار زیادی از این شیره‌ی گیاه رو بمکن


audio: egmfUtkIROw_0028.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
در نتیجه قند خیلی زیادی وارد بدنشون میشه که اضافیش رو به صورت یه مایع شیرین و چسبناک شبیه عسل از خودشون دفع می‌کنن بهش میگن عسلک


audio: egmfUtkIROw_0029.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
این مایع شیرین، حشرات مختلفی رو به خودش جذب می‌کنه از جمله مورچه‌ها، زنبورهای عسل، مگس‌ها، پروانه‌ها، و کفشدوزک‌ها مورچه‌ها یه قدم جلوتر رفتن و این شته‌ها رو به عنوان یه حیوون اهلی یا دام به کنترل خودشون درآوردن گونه‌های مختلفی مثل مورچه‌های سیاه باغی، آرژانتینی، یا آتشین عسلک تولید شده توسط شته‌ها رو می‌خورن و در عوض


audio: egmfUtkIROw_0030.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
از این حشرات کوچیک در برابر شکارچی‌هایی مثل کفشدوزک‌ها مراقبت می‌کنن شبیه همون ارتباطی که ما با حیوانات اهلی خودمون داریم ازشون مراقبت می‌کنیم، در عوض اونا هم یه چیزایی به ما میدن


audio: egmfUtkIROw_0031.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
توی بعضی از گونه‌ها، این دامداری خیلی پیشرفته‌تر شده مثلا شته‌ها رو جابجا می‌کنن و می‌برن به جاهایی که شیره‌ی گیاه بیشتره اینجوری عسلک بیشتری گیرشون میاد یا حتی بعضی از گونه‌ها، شته‌های خاصی رو که از ریشه‌ی گیاهان و درخت‌ها تغذیه می‌کنن می‌برن به لونه‌ی خودشون که زیر زمینه و دسترسی به این ریشه‌ها داره در واقع داخل یه اصطبل مخصوص دامداری می‌کنن


audio: egmfUtkIROw_0032.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
مورد بعدی، مورچه‌های کشاورزن در مورد موریانه‌ها دیدیم که بعضی از گونه‌هاشون چون هضم سلولز چوب براشون خیلی سخته قارچ خاصی پرورش میدن که سلولز چوب‌ها رو تجزیه می‌کنه غذای اصلیشون همین قارچه گونه‌های مختلفی از مورچه‌ها هم این کار رو انجام میدن مثلا مورچه‌های برگ‌بر که توی مناطق استوایی تعدادشون زیاده برگ درخت‌ها و گیاهان مختلف رو قطعه‌قطعه می‌کنن و به لونه می‌برن


audio: egmfUtkIROw_0033.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
قبلا فکر می‌کردیم مورچه‌ها همین برگ‌ها رو می‌خورن ولی بعدا معلوم شد که اینا فقط یه بستری برای پرورش قارچه با کنترل دقیق دما و رطوبت داخل لونه قارچ مخصوصی روی این برگ‌ها رشد می‌کنه که فقط همین رو می‌خورن


audio: egmfUtkIROw_0034.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
خب گونه‌هایی که تا الان بررسی کردیم، محل اصلی زندگی همه‌شون روی سطح زمین بود تعداد زیادی از مورچه‌ها روی درخت‌ها زندگی می‌کنن معروف‌ترینش مورچه‌ایه به نام بافنده اینا به‌جای حفر تونل، یه راه‌حل شگفت‌انگیز برای ساخت خونه‌هاشون پیدا کردن تعدادی از برگ‌های درخت رو به هم می‌چسبونن و لونه‌ای ایجاد می‌کنن که داخلش هم پر از اتاق‌هاییه مخصوص فعالیت‌های مختلف


audio: egmfUtkIROw_0035.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
برای انجام این کار، با قدرت بدنی بالاشون لبه‌ی برگ‌ها رو می‌کشن تا به هم نزدیک بشن اگه فاصله‌ی بین برگه‌ها زیاد باشه، از همون تکنیک پل زدن استفاده می‌کنن حالا یه اتفاق خیلی جالب میفته چرخه‌ی زندگی مورچه‌ها اینطوریه که تخم‌هایی که ملکه میذاره اول تبدیل میشن به لارو یا همون کرم، بعدش این کرم وقتی به اندازه‌ی کافی رشد کرد


audio: egmfUtkIROw_0036.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
با ترشح رشته‌های نازک ابریشمی شروع می‌کنه دور خودش پیله می‌سازه دو سه هفته بعد هم یه مورچه‌ی بالغ از این پیله بیرون میاد لارو خیلی از مورچه‌ها، این رشته‌های ابریشمی رو ترشح نمی‌کنن لارو مورچه‌های بافنده این کار رو انجام میدن ولی باهاش دور خودشون پیله نمی‌سازن کلنی یه کاربرد دیگه برای این ماده پیدا کرده وقتی که برگ‌ها رو به هم نزدیک می‌کنن، یکی از این بچه‌هاشون رو برمی‌دارن


audio: egmfUtkIROw_0037.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
تا ازش برای بافتن برگ‌ها به همدیگه استفاده کنن لارو بیچاره رو روی لبه‌ی برگ‌ها به چپ و راست حرکتش میدن و رشته‌های ابریشمی که ترشح می‌کنه می‌چسبن به دو طرف برگ‌ها همین رفتاره که معروفشون کرده به مورچه‌های بافنده


audio: egmfUtkIROw_0038.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
یکی دیگه از گونه‌هایی که روی درخت‌ها زندگی می‌کنن معروفه به مورچه‌ی لاک‌پشتی داخل شکاف چوب و تنه‌ی درخت‌ها تونلی حفر می‌کنن با یه ورودی خیلی کوچیک سر بعضیاشون به شکل یه سپر تخت درومده که ازش برای دفاع استفاده می‌کنن زمانی که با خطر روبرو میشن، با همین سر عجیبشون ورودی لونه رو می‌بندن انواع مختلفی هم دارن با شکل‌های مختلف


audio: egmfUtkIROw_0039.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
یه گونه‌ی دیگه هم هست به نام مورچه‌ی نجار که شبیه موریانه‌ها داخل چوب تونل حفر می‌کنن، ولی غذاشون چوب نیست فقط به‌جای زمین، لونه‌شون رو داخل تنه‌ی درخت‌ها یا حتی چوب ساختمون‌ها حفر می‌کنن اندازه‌شون هم معمولا از بقیه‌ی مورچه‌ها بزرگ‌تره، با آرواره‌های قوی برای بریدن چوب


audio: egmfUtkIROw_0040.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
خب تا اینجا با چند تا گونه‌ی جالب از مورچه‌ها آشنا شدیم ولی از اتفاقات داخل کلنی چیزی نگفتم پس یه توضیح خیلی کوتاه و خلاصه هم میگم در مورد چیزایی که بین بیشتر گونه‌ها مشترکه معمولا کلنی مورچه‌ها از یه ملکه تشکیل شده که کارش تخم‌گذاریه به‌اضافه‌ی چند تا مورچه‌ی نر و تعداد زیادی کارگر که طبق معمول ماده‌های عقیمن اینجا هم مثل کندوی زنبور عسل یا کلنی موریانه‌ها


audio: egmfUtkIROw_0041.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
هر کارگر یه وظیفه‌ی مشخصی داره مثل پرورش و تغذیه‌ی تخم‌ها جمع‌آوری غذا از بیرون، نظافت لونه، حفر تونل، و بقیه‌ی کارها نوع غذایی هم که به تخم‌های یکسان داده میشه تعیین می‌کنه که چی بشن، ماده، نر یا کارگر نرها و ماده‌ها وقتی بالغ میشن بال درمیارن از لونه میرن بیرون و همزمان با پرواز، جفت‌گیری می‌کنن این کار برای مورچه‌ی نر به‌شدت خسته‌کننده‌ست


audio: egmfUtkIROw_0042.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
طوری که با پایان جفت‌گیری روی زمین میفته و بعد از مدتی میمیره مورچه‌ی ماده وقتی به زمین می‌رسه، بال‌های خودش رو قطع می‌کنه و میره دنبال یه محل مناسب برای تاسیس کلنی جدید یه تونل کوچیک حفر می‌کنه و واردش میشه و درش رو می‌پوشونه بعدش هم شروع می‌کنه به تخم‌گذاری یکی دو هفته بعد، این تخم‌ها تبدیل میشن به لارو از این به بعد، ملکه باید با بزاق خودش که حاوی مواد مختلفه، به این کرم‌ها غذا بده


audio: egmfUtkIROw_0043.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
در حالی که خودش فقط با غذایی که از قبل داخل چینه‌دانش ذخیره کرده زنده‌ست وقتایی که گرسنگی بهش فشار میاره مجبور میشه بعضی از بچه‌های خودش رو بخوره


audio: egmfUtkIROw_0044.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
دو سه هفته بعد، لاروها دور خودشون یه پیله‌ی ابریشمی می‌سازن و بعد از مدتی، از این پیله یه مورچه‌ی بالغ درمیاد اینا اولین کارگرهای این کلنی‌ان شروع میکنن به پیدا کردن غذا و حفر تونل و مراقبت از بقیه‌ی تخم‌ها


audio: egmfUtkIROw_0045.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
روال کلیش تقریبا همینه، ولی خب گونه‌های مختلف مورچه‌ها رفتارهای متفاوتی دارن مثلا بعضی از ملکه‌های مورچه‌های آتشین بعد از جفت‌گیری به لونه‌ی اصلی خودشون برمی‌گردن و همونجا کنار بقیه‌ی ملکه‌ها شروع به تخم‌گذاری می‌کنن برای همین کلنی‌هایی دارن با بیشتر از یه ملکه حتی یه وقتایی چند تا ملکه با هم متحد میشن و یه کلنی مشترک ایجاد می‌کنن


audio: egmfUtkIROw_0046.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
یا دیده شده که مورچه‌های کارگر، ملکه‌های بارور شده رو پیدا می‌کنن و به زور به لونه‌ی خودشون می‌برن تا براشون تخم‌بذاره بعضی از ملکه‌ها هم ترجیح میدن مثل یه انگل رفتار کنن به‌جای اینکه یه لونه‌ی جدید برای خودشون بسازن، وارد لونه‌ی آماده‌ی دیگران میشن بعدش هم چون بوی مورچه‌های میزبان رو تقلید می‌کنن کسی باهاشون کاری نداره و شروع می‌کنن به تخم‌گذاری


audio: egmfUtkIROw_0047.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
با این ترفند، دیگه لازم نیست خودشون با سختی زیاد و گرسنگی از تخم‌هاشون مراقبت کنن، کارگرهای میزبان این کار رو براشون انجام میدن


audio: egmfUtkIROw_0048.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
حالا که صحبت از انگل شد باید بگم تعداد انگل‌هایی که داخل لونه‌ی مورچه‌ها زندگی می‌کنن، واقعا باعث تعجبه حدود ده‌هزار گونه‌ی مختلف از کنه‌ها، کرم‌ها، سوسک‌ها، پروانه‌ها، مگس‌ها یا حتی بعضی از گونه‌های دیگه‌ی خود مورچه‌ها به صورت انگلی یا همزیستی داخل لونه‌ی این حشرات زندگی می‌کنن توی کندوی زنبور عسل یا کلنی موریانه‌ها اصلا یه همچین وضعیتی نیست


audio: egmfUtkIROw_0049.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
چند تا دلیل داره اول اینکه خیلی از این انگل‌ها در واقع تاریخچه‌ی تکاملی مشترکی با مورچه‌ها دارن با هم به اینجا رسیدن دلیل دوم هم پیچیده بودن ساختار اجتماعی مورچه‌هاست که باعث شده انگل‌های مختلفی بتونن خودشون رو با وظایف گوناگونی که کارگرها دارن سازگار کنن


audio: egmfUtkIROw_0050.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
بیایید چند نمونه از این انگل‌ها رو با هم بررسی کنیم یه نمونه‌ش مگس‌های انگلی هستن لارو این مگس‌ها که ظاهر خیلی عجیبی هم داره داخل لونه‌ی مورچه‌ها زندگی می‌کنه و تخم و لاروشون رو می‌خوره از غده‌های بدنش بوی خاصی منتشر میشه که یه جور حس آرامش و نشئگی به مورچه‌ها میده معتاد این بو میشن و دیگه در برابر حضور این انگل و خورده شدن بچه‌هاشون مقاومتی نمی‌کنن


audio: egmfUtkIROw_0051.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
در نهایت بدنش کم‌کم رشد می‌کنه و بال درمیاره و میره بیرون برای جفت‌گیری بعدش هم وارد یه کلنی دیگه میشه و تخم میذاره و این چرخه همینطور ادامه پیدا می‌کنه


audio: egmfUtkIROw_0052.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
یه نوع جیرجیرک هم هست که تقریبا همین رفتار رو داره یعنی داخل لونه‌ی مورچه‌ها زندگی می‌کنه و با ترشح بوها یا فرومون‌های خاصی فریبشون میده تا کاری به کارش نداشته باشن اینجوری هم از مراقبت رایگان مورچه‌ها بهره‌مند میشه هم اینکه غذای راحت و بی‌دردسر گیرش میاد


audio: egmfUtkIROw_0053.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
یه نمونه‌ی دیگه‌شم عنکبوتیه که نه‌تنها بوی مورچه‌ها رو تقلید می‌کنه بلکه شکل ظاهریش هم در طول میلیون‌ها سال شبیه این حشرات شده وارد لونه میشه و خیلی راحت تخم‌ها رو می‌دزده


audio: egmfUtkIROw_0054.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
اما ترسناک‌تر از همه‌ی این انگل‌ها، قارچیه به نام اوفیوکوردیسپس که مورچه‌ها رو تبدیل می‌کنه به زامبی هاگ این قارچ از طریق هوا یا خاک میشینه روی بدن مورچه کم‌کم میره داخل بدن رشد می‌کنه و قسمت‌های مختلف سیستم عصبی مورچه آلوده میشه موادی که از سلول‌های این قارچ ترشح میشن، روی نورون‌ها تاثیر شدیدی دارن طوری که مورچه بی‌اختیار از گیاهان و درخت‌ها بالا میره


audio: egmfUtkIROw_0056.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
اون بالا همین مواد مجبورش می‌کنن یه شاخه یا برگ رو گاز بگیره تا ثابت سر جاش بمونه بهش میگن گاز مرگ، چون مورچه بلافاصله بعد از انجام این کار می‌میره حالا این قارچ با تغذیه از مواد داخل بدنش، رشد می‌کنه و بیرون میاد مقدار زیادی هاگ تولید می‌کنه، که این هاگ‌ها دوباره توی محیط پخش میشن و منتظر می‌مونن برای آلوده کرده قربانی بعدی


audio: egmfUtkIROw_0059.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
به عنوان آخرین بخش این ویدیو روش‌های ارتباطی و تکنیک‌های جنگی یا دفاعی مورچه‌ها رو بررسی می‌کنیم یکی از مهمترین ویژگی‌هاشون این قدرت مسیریابی فوق‌العاده‌ست بینایی مورچه‌ها کلا خیلی ضعیفه برای پیدا کردن مسیر اصلا نمی‌تونن به چشمای خودشون متکی باشن ولی در عوض بویایی خیلی قوی‌ای دارن با حسگرهایی که روی شاخک‌هاشون قرار گرفته


audio: egmfUtkIROw_0060.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
چیزی که بو می‌کشن، مواد شیمیایی خاصیه به فرومون مورچه‌ها چند نوع فرومون متفاوت از غده‌های مختلف بدنشون آزاد می‌کنن هرکدوم از اینا، مولکولی با ترکیب شیمیایی مخصوص به خودشه مورچه‌شناس‌ها با له کردن این غده‌های مختلف و دیدن عکس‌العمل بقیه‌ی مورچه‌ها نسبت به بوهای آزاد شده تونستن پیام هرکدوم از فرومون‌ها رو کشف کنن


audio: egmfUtkIROw_0061.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
این حشرات با ترکیب‌های مختلفی از این بوها، اطلاعات پیچیده‌ای به همدیگه میدن مثلا اعلام میکنن که مواظب باش، دشمن داره حمله می‌کنه، بیایید گازش بگیریم من یه مقداری غذا پیدا کردم، بیایید با هم بریم جمعش کنیم یعنی در واقع یه زبان فرومونی برای خودشون دارن که باهاش می‌تونن با همدیگه صحبت کنن اصلا دلیل اینکه تونستن یه همچین تمدن‌های پیچیده‌ای ایجاد کنن


audio: egmfUtkIROw_0062.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
توانایی ارتباط برقرار کردن به یه شکل مناسب و موثره همونطور که ما به خاطر زبانمون تونستیم به اینجا برسیم


audio: egmfUtkIROw_0063.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
این توانایی فوق‌العاده، باعث شده کلنی‌هایی که از یه گونه هستن همدیگه رو بشناسن و روابط دوستانه‌ای داشته باشن یعنی مثلا اهالی شهرهای اطراف رو داخل شهر خودشون می‌پذیرن یا قلمروهاشون رو با هم به اشتراک می‌ذارن و حمله نمی‌کنن وقتی یه همچین شهرهایی کنار هم قرار می‌گیرن کشور مورچه‌ها رو می‌سازن، که معروفه به سوپرکلنی یا ابرکلنی یه نمونه‌ش مورچه‌های آرژانتینی هستن


audio: egmfUtkIROw_0064.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
که توی قسمت‌های مختلف دنیا سوپرکلنی‌هایی خیلی بزرگی ایجاد کردن یکی از این کشورهای مورچه‌ای، از ایتالیا کشیده شده تا فرانسه و اسپانیا همچین همکاری وسیعی، قدرتی بهشون داده که تونستن بقیه‌ی مورچه‌ها و حشرات رو تا حدودی از بین ببرن و تغییرات اکوسیستمی بزرگی ایجاد کنن تخمین زده میشه که جمعیت کل مورچه‌های زمین، تقریبا میرسه به بیست کوداریلیون


audio: egmfUtkIROw_0065.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
غیر از برقراری ارتباط، یه کاربرد خیلی مهم فرومون‌ها مسیریابیه مورچه‌ای که به سمت لونه یا به سمت یه منبع غذایی حرکت می‌کنه پشت سر خودش یه ردی از فرومون‌های مشخص به‌جا میذاره بقیه‌شون با بو کشیدن این مواد راه رو پیدا می‌کنن حالا هرچقدر مورچه‌های بیشتری از یه مسیر عبور کنن بوی قوی‌تری باقی می‌مونه و دنبال‌کننده‌ها دائما بیشتر میشن


audio: egmfUtkIROw_0066.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
روش خیلی خوبیه ولی بعضی وقتا یه سری باگ یا ایراد هم توش پیدا میشه مثلا پیش میاد که تعدادی از مورچه‌ها به دلایل مختلف مثل موانع محیطی میفتن توی یه مسیر دایره‌ای و مورچه‌های پشت سرشون هم اینا رو دنبال می‌کنن هرچی می‌چرخن، بویی که از خودشون به‌جا میذارن قوی‌تر میشه و تعداد بیشتری به این مسیر کشیده میشن به این اتفاق میگن آسیاب مورچه


audio: egmfUtkIROw_0067.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
اگه هیچ عاملی منحرفشون نکنه ممکنه تا چندین روز به این کار ادامه بدن طوری که در نهایت بر اثر خستگی و گرسنگی می‌میرن برای همین معروف شده به مارپیچ مرگ


audio: egmfUtkIROw_0068.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
با اینکه بویایی اصلی‌ترین ابزار مورچه‌ها برای مسیریابیه اما آزمایش‌ها نشون میده این حشره باید یه ابزار متفاوت دیگه هم داشته باشه شاید شما هم این کار رو امتحان کرده باشید وقتی یه تعدادی مورچه پشت سر هم حرکت می‌کنن اگه انگشت خودتون رو روی خط مسیرشون بکشید، تا چند ثانیه گیج میشن چون با این کار، اون بوی باقی مونده از نفرات جلویی رو تا حدود زیادی به هم زدید


audio: egmfUtkIROw_0069.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
با این حال بعد از یه مدت کوتاهی دوباره راه خودشون رو پیدا می‌کنن یا مثلا وقتایی که مورچه‌های تنها مسافت زیادی رو از لونه دور میشن بازم خیلی راحت برمی‌گردن در حالی که ممکنه باد و بارون، بوی مورچه‌های قبلی رو از بین برده باشه آزمایش‌های مورچه‌شناس‌ها تو این زمینه، نشون داده که به احتمال زیاد داخل بدن این حشره سازوکاری وجود داره برای تشخیص میدان مغناطیسی زمین


audio: egmfUtkIROw_0070.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
هرچند هنوز نتونستیم بفهمیم که این عضو دقیقا چیه و کجای مورچه‌ست به هر حال همین توانایی باعث میشه که وقتی رد فرمون‌ها کاملا از بین میره بازم بتونه از فاصله‌های خیلی دور به لونه برگرده انگار یه‌جور قطب‌نما همراه خودش داره


audio: egmfUtkIROw_0071.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
اینجا سوالی که پیش میاد اینه که اگه مورچه‌ها یه همچین قطب‌نمایی دارن چرا بازم داخل این مارپیچ مرگ گیر میفتن دلیل احتمالیش اینه که رد قوی فرومون‌ها برای مورچه‌ها از هر چیزی اولویت بالاتری داره وقتی می‌بینن تعداد زیادی از هم‌نوع‌هاشون این مسیر رو رفتن و بوهای قدرتمندی ازشون باقی مونده ترجیح میدن به جای استفاده از قابلیت‌های فردی خودشون، دنباله‌رو جمعیت باشن


audio: egmfUtkIROw_0072.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
یه روش دیگه‌ای که برای ارتباط گرفتن با دیگران استفاده می‌کنن، تولید صداست مورچه‌ها برای تولید صدا قسمت‌های مختلف بدنشون مثل شکم و پاها رو به همدیگه می‌سابن این صدای خیلی ضعیف، برای ما قابل شنیدن نیست اما خودشون لرزش‌های محیط رو از طریق پاها و بدنشون دریافت می‌کنن، گوش ندارن


audio: egmfUtkIROw_0073.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
آزمایش‌ها نشون میده تو هر وضعیتی یه صدای متفاوت تولید می‌کنن مثلا مورچه‌شناسی به نام آدام هارت با استفاده از میکروفون‌های خیلی حساس تونسته صداهای ضعیف مورچه‌های برگ‌بر رو ضبط کنه


audio: egmfUtkIROw_0074.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
بعضی از این صداها برای اینه که به بقیه بگن یه منبع غذایی خوب پیدا کردن و نیاز به کمک دارن وقتی هم که یه مقداری خاک ریخت روی یکی از مورچه‌ها صداهای عجیبی از خودش درآورد که به محض بیرون اومدن قطع شدن


audio: egmfUtkIROw_0076.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
تکنیک‌های دفاعی مورچه‌ها هم خیلی جالبه غیر از گاز گرفتن، که یکی از روش‌های اصلی‌شونه برای مبارزه و دفاع بعضی از گونه‌ها، از جمله مورچه‌های آتشین شبیه زنبورها انتهای شکمشون یه نیش هم دارن به‌اضافه‌ی کیسه‌ی زهر


audio: egmfUtkIROw_0077.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
یه گونه‌ی دیگه هم هست به نام مورچه‌ی انفجاری که موقع خطر شکم خودش رو با انقباض شدید عضلاتش منفجر می‌کنه یه مایع چسب‌ناک زردرنگ به بدن دشمنش پاشیده میشه که جلوی حرکتش رو می‌گیره یا حتی ممکنه بکشدش با این عمل انتحاری، خودش رو فدا می‌کنه برای نجات بقیه


audio: egmfUtkIROw_0078.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
اما جالب‌ترین تکنیک دفاعی مربوط میشه به مورچه‌های اسیدپاش گونه‌هایی به نام مورچه‌ی چوب وقتی با خطر روبرو میشن از غده‌های انتهای شکمشون فرمیک‌اسید شلیک می‌کنن به سمت موجودی که حمله کرده این باعث سوزش پوست یا چشم دشمن میشه و فراریش میده


audio: egmfUtkIROw_0079.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
اصلا دلیل اینکه این ماده معروف شده به فرمیک‌اسید به خاطر اینه که اولین بار حدود دویست و پنجاه سال پیش یه دانشمند انگلیسی به نام جان ری این مایع اسیدی رو از له کردن و حرارت دادن مورچه‌ها به دست آورد فرمیکا تو زبان لاتین به معنی مورچه‌ست البته اسیدپاشی فقط مخصوص مورچه‌ها نیست چند تا حشره‌ی دیگه هم از این ترفند عجیب استفاده می‌کنن


audio: egmfUtkIROw_0080.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
سال 1976 ریچارد داوکینز کتاب پرفروش خودش به نام ژن خودخواه رو منتشر کرد حرف اصلیش این بود که ژن‌ها، یا در واقع اون قسمت‌های سازنده‌ی دی‌ان‌ای که ویژگی‌های هر موجودی رو تعیین می‌کنن طوری به تکامل رسیدن که فقط بقای خودشون و اینکه به نسل‌های بعدی انتقال پیدا کنن براشون مهمه خب وقتی اعضای یه کلنی رو به صورت تکی بررسی می‌کنیم


audio: egmfUtkIROw_0081.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
به نظر میاد که ایده‌ی ژن خودخواه در مورد اینا درست نیست چون خیلی راحت خودشون رو فدای دیگران می‌کنن یا حتی از تولید مثل خودشون صرف‌نظر می‌کنن اما وقتی دقیق‌تر بهش نگاه می‌کنیم متوجه یه نکته‌ی ظریف و زیبا میشیم اعضای یه کلنی، با همدیگه اشتراک ژنتیکی دارن، خیلی از ژن‌هاشون باهم یکسانه پس وقتی فداکاری می‌کنن


audio: egmfUtkIROw_0082.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
در واقع به طور غیرمستقیم کمک کردن به بقا و انتشار همین ژن‌های مشترک چون هرکدوم از اهالی کلنی که زنده بمونه می‌تونه شانس انتقال ژن‌های مشترک مورچه‌ها به نسل‌های بعدی رو افزایش بده یعنی ایده‌ی ژن خودخواه رو باید روی تمام کلنی اعمال کنیم به‌جای اینکه فرگشت مورچه‌ها رو به صورت تکی بررسی کنیم


audio: egmfUtkIROw_0083.opus
source: youtube
source_id: egmfUtkIROw
invalidation: VALID
text:
باید تمام کلنی رو به شکل یه سوپرارگانیسم یا ابرجاندار ببینیم فرگشت، روی همین ابرجاندار اتفاق افتاده به‌خاطر همینه که هرکدوم از مورچه‌ها کارهایی می‌کنه که به ضرر خودشه ولی به نفع کلنی رفتارهای عجیبی هم که توی این ویدیو دیدیم و باعث تعجبمون شد مال همین سوپرارگانیسمه، نه ارگانیسم‌های کوچیک سازنده‌ش


audio: 2XWMqAc3ry4_0001.opus
source: youtube
source_id: 2XWMqAc3ry4
invalidation: VALID
text:
واقعیت دنیای ما چیه؟ به صورت کلی، دو تا مسیر مختلف رفتیم برای پیدا کردن جواب این سوال. اولیش این بود که سرمون رو بالا گرفتیم و در مورد اجزای بزرگ سازنده‌ی دنیامون تحقیق و تفکر کردیم، مثل ستاره‌ها و سیارات و کهکشان‌ها. دومیش این بود که سرمون رو پایین آوردیم و ریز شدیم توی کوچیکترین اجزای سازنده‌ی جهان، یعنی اتم‌ها. الان می‌دونیم که همه‌چیز توی دنیای ما از اتم ساخته شده،


