# audio_chunks

audio: OT-RVw9Fl5M_0076.opus
source: youtube
source_id: OT-RVw9Fl5M
invalidation: VALID
text:
شاید به خاطر همین بود که داروین هم اواخر عمرش تمام حیوانات رو رها کرد و تمرکز اصلیش رو گذاشت روی مطالعه‌ی کرم خاکی.


audio: t8ognSE9dac_0001.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
امروز می‌خوایم سه تا از اجرام فضایی رو با هم بررسی کنیم که اسمشونو زیاد شنیدیم، یعنی ستاره‌ی دنباله‌دار، شهابسنگ، سیارک. می‌خوایم ببینیم اینا دقیقا چی‌ان، از کجا میان، جنسشون چیه، چه ویژگی‌هایی دارن. رامش هم تو این ویدیو همراه ماست تا برامون در مورد شهابسنگ‌ها توضیح بده. لینک کانالشو زیر همین ویدیو میذارم، اگه دوست دارید از کانال‌های علمی نوپا حمایت کنید می‌تونید عضو کانالش بشید.


audio: t8ognSE9dac_0002.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
اول در مورد ستاره‌های دنباله‌دار حرف می‌زنم، بعدش رامش میاد در مورد شهابسنگ‌ها توضیح میده، آخرشم میرم سراغ سیارک‌ها. ستاره‌های دنباله‌دار، به صورت ساده، اجرام یخی هستن که با یه لایه‌ای از گردوغبار و سنگ پوشیده شدن. اصلا معروفن به گلوله‌های برفی کثیف. یعنی ساختار ستاره‌های دنباله‌دار شبیه یه گلوله‌ی برفیه که تو خاک غلطیده و یه لایه‌ای از جنس خاک چسبیده بهش.


audio: t8ognSE9dac_0003.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
تو بعضیاشون یخ بیشتری وجود داره، بعضیاشون کمتر. حالا چرا بهشون میگن ستاره‌ی دنباله‌دار؟ چون زمانی که به خورشید نزدیک میشن گرمای خورشید باعث میشه یخ داخلشون بخار بشه، بعدش این بخار با گردوغباری که از سطحش پراکنده میشه، یه دنباله‌ی بزرگی از جنس بخار آب و غبار تشکیل میده که هزاران کیلومتر طولشه. از روی زمین شبیه یه ستاره‌ای دیده میشن که یه دنباله‌ی نورانی پشت سرش کشیده شده.


audio: t8ognSE9dac_0004.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
اما زمانی که از خورشید دورن، دیگه خبری از این دنباله نیست. منشا اینا گفته میشه که اکثرا از دو جاست، بعضیاشون از کمربند کویپر یا کایپر میان، بعضیاشون از ابر اورت. کمربند کویپر تقریبا از فاصله‌ی 40 واحد نجومی شروع میشه، یه کم بعد از آخرین سیاره، یعنی نپتون. صخره‌های یخی و سنگی خیلی زیادی با اندازه‌های مختلف تو این کمربند وجود دارن که دور خورشید می‌چرخن.


audio: t8ognSE9dac_0005.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
چند تا سیاره‌ی کوتوله هم تو این محدوده وجود داره، از جمله پلوتو. بعضی از این صخره‌های یخی تحت‌تاثیر عوامل مختلفی مثل جاذبه‌ی سیاره‌ی نپتون به سمت داخل منظومه‌ی شمسی کشیده میشن، همینطور که به خورشید نزدیک میشن یخشون تبخیر میشه و یه دنباله پشت سرشون به وجود میاد. اما بعضیای دیگه‌شون از ابر اورت میان که خیلی خیلی دورتره تقریبا هزار برابر از کمربند کویپر دورتره.


audio: t8ognSE9dac_0006.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
تو این قسمت هم صخره‌های یخی و سنگی خیلی زیادی وجود داره که عوامل مختلفی باعث میشه بعضیاشون به سمت داخل منظومه‌ی شمسی کشیده بشن. وقتی هم که خیلی به خورشید نزدیک میشن دنباله‌دار میشن. دنباله‌دارها از نظر مسیر حرکت، دو نوع کلی دارن، بعضیاشون تو یه مدار بیضوی بزرگ دور خورشید می‌چرخن، یعنی مثلا هر پنجاه سال، یا صد سال یا دویست سال یه بار،


audio: t8ognSE9dac_0007.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
یه دور دور خورشید می‌چرخن، ولی بعضیاشون فقط یه بار به خورشید نزدیک میشن. یعنی مسیر حرکتشون به صورت یه سهمیه، یه بار از بیرون از منظومه‌ی شمسی میان، به سمت مرکز حرکت می‌کن، یه تابی دور خورشید میزنن و بعدشم دور میشن و دیگه هیچوقتم به سمت خورشید برنمی‌گردن. اما همه‌شونم اونقدر خوش‌شانس نیستن که از نزدیک شدن به خورشید جون سالم به در ببرن! بعضیاشون کلا تبخیر میشن، یعنی کلا از بین میرن.


audio: t8ognSE9dac_0009.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
با سیاره‌ی مشتری برخورد کرد که اثراتشو تو این عکس می‌تونید ببینید. تا حالا دنباله‌دارهای زیادی شناسایی شدن، یکی از معروف‌تریناشون دنباله‌دار هالی هست که تقریبا هر 75 سال یه بار یه دور دور خورشید می‌چرخه. تو دورترین حالتش از نپتون هم دورتر میشه، اما تو نزدیک‌ترین حالتش فاصله‌ش تا خورشید میشه نصف فاصله‌ی زمین تا خورشید. آخرین بار سال 1986 دیده شده، دفعه‌ی بعدی هم که دوباره دیده میشه


audio: t8ognSE9dac_0010.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
حدود سال 2062 هست، یعنی تقریبا چهل سال دیگه. این از ستاره‌های دنباله‌دار، بریم توضیحات جالب رامش رو بشنویم از شهاب‌سنگ‌ها.


audio: t8ognSE9dac_0011.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
سلام من رامش هستم، این‌جاییم تا باهم یه گپ کوچولو راجب شهاب‌سنگ‌ها داشته باشیم. شهاب‌سنگ‌ها، سنگ‌ها یا صخره‌هایی هستند توی فضا که شناورن و با عبورشون از جو زمین و برخوردشون با مولکول‌های هوا می‌سوزن و اگر بعد از اون جرمی براشون باقی مونده باشه با زمین برخورد پیدا می‌کنن. شهاب‌سنگ‌ها می‌تونن اندازه‌ی گردوغبار باشن و یا می‌تونن اندازه‌ای داشته باشن که برای زمین و برای ساکنانش تهدیدآمیز باشن.


audio: t8ognSE9dac_0012.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
شهاب‌سنگ‌ها دسته‌های مختلفی دارن می‌تونن فلزی باشن، می‌تونن سنگی باشن و یا می‌تونن هم فلزی باشن و هم سنگی بستگی به منشایی که اون‌ها ازش میان، دارن. منشا شهاب‌سنگ‌ها کجاست؟ برخی از اون‌ها می‌تونن از ستاره‌های دنباله‌دار بیان و برخی از اون‌ها می‌تونن از سیارک‌ها بیان که توی بخش بعدی با سیارک‌ها آشنا می‌شین و برخی از اون‌ها می‌تونن منشایی داشته باشن از قمرها یا سیاره‌ها


audio: t8ognSE9dac_0013.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
که بیش‌تر این شهاب‌سنگ‌هایی که منشا سیاره یا قمری دارن و توی زمین پیدا می‌شن یا از ماه هستن و یا از مریخ. حالا سوال این‌جاست، اینکه میگیم که اگه زهره و عطارد هم سنگی هستن پس چرا ما شهاب‌سنگ‌هایی از جنس اون دوتا سیاره توی زمین یافت نکردیم؟ دلیلش می‌تونه این باشه که اون دوتا سیاره به خورشید نزدیک‌ترن و توی تحت‌الشعاع گرانش قوی‌تری نسبت به خورشید قرار دارن پس سنگ‌هاشون به سراغ ما نمیان.


audio: t8ognSE9dac_0014.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
جالبه که بدونید روزانه صد تن شهاب‌سنگ وارد جو زمین میشه اما مقداری از اون شهاب‌سنگ‌هایی که روزانه وارد جو زمین میشه، مقدار خیلی کمی از اون‌ها به زمین برخورد پیدا می‌کنن، به طوری که سالانه فقط 500 تن شهاب‌سنگ به زمین برخورد می‌کنه، یعنی بیشترشون میسوزن. پس حالا که شما اینو متوجه شدید شاید بگین که هر روز بازش شهابیه


audio: t8ognSE9dac_0015.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
اما بارش شهابی موقعی اتفاق میوفته که زمین توی یکسری از توده‌های گردوغبار ستاره‌های دنباله‌دار یا سیارک‌ها قرار گرفته شده باشه، ما به اون می‌گیم بارش شهابی و درنهایت ما متوجه شدیم که شهاب‌سنگ‌ها یا می‌تونن خیلی تهدیدآمیز باشن، همونطور که برای دایناسور‌ها بسیار تهدیدآمیز بودن و یا می‌تونن اصلا خطری نداشته باشن. چیزی که هست و تخمین زده میشه اینه که هر دو هزار سال یه بار


audio: t8ognSE9dac_0016.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
یک برخورد نسبتا بزرگی با شهاب‌سنگ‌ها دیده شده که یکی از این آخرین برخورد‌ها به سال 1908 برمی‌گرده. برخورد یک شها‌ب‌سنگ به جنگل سیبری که باعث شد که درختان اون منطقه از بین برن. خلاصه‌ی این ماجرا اینه که زیاد نگران شهاب‌سنگ‌ها نباشین، هرچند که الان نمی‌تونیم آمادگی کامل رو برای مقابله با شهاب‌سنگ‌ها نشون بدیم ولی گفته میشه که نود درصد از شهاب‌سنگ‌های تهدیدآمیز شناسایی شده و همه‌شون


audio: t8ognSE9dac_0018.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
خب دنباله‌دار و شهاب رو فهمیدیم چیه، حالا بریم سراغ آخری، یعنی سیارک. سیارک‌ها همونطور که اسمشون نشون میده، شبیه سیاره‌های خیلی کوچیکن، برای همین بهشون ریزسیاره هم گفته میشه. اینا صخره‌هایی از جنس سنگ یا فلزن که دور خورشید می‌چرخن. بیشترشون تو فاصله‌ی بین مریخ تا مشتری وجود دارن، که به این قسمت میگن کمربند سیارکی.


audio: t8ognSE9dac_0019.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
اینجا یه تعداد خیلی زیادی اجرام سنگی و فلزی با اندازه‌های مختلف وجود داره که همه‌شون دور خورشید می‌چرخن. سیارک‌هایی که اونقدر بزرگن که گرانششون باعث میشه به شکل کره دربیان، دیگه بهشون گفته میشه سیاره‌ی کوتوله. مثلا تو همین کمربند سیارکی، یه سیاره‌ی کوتوله به نام سرس وجود داره که جرمش


audio: t8ognSE9dac_0020.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
تقریبا به اندازه‌ی یک‌سوم کل سیارک‌های این کمربنده، قطرشم 950 کیلومتره. تا یه مدت زیادی فکر می‌کردیم سرس یه سیاره بین مریخ و مشتریه اما خب الان با تعریفی که داریم، دیگه جزو سیارات حساب نمیشه. نظرات مختلفی هست برای اینکه این سیارک‌ها از کجا اومدن، مثلا یکی از نظرات معروف اینه که تو فاصله‌ی مریخ تا مشتری


audio: t8ognSE9dac_0021.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
سیاره‌ای وجود داشته که بر اثر جاذبه‌ی شدید مشتری دچار فروپاشی شده و بقایاش دیگه نتونستن دوباره به هم بچسبن و یه سیاره تشکیل بدن. جالبه بدونید جرم کل سیارک‌هایی که تو کمربند سیارکی وجود دارن، همه‌شون روی هم، فقط 4 درصد جرم ماه هست! این جرم خیلی کم، تو یه ناحیه‌ی خیلی بزرگ پخش شده، برای همین فاصله‌های خالی بین این سیارک‌ها اونقدر زیاده که وقتی که یه فضاپیما


audio: t8ognSE9dac_0022.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
می‌خواد از این ناحیه عبور کنه نیازی نیست نگران برخورد با اینا باشه. پس اون چیزی که توی فیلم‌ها و عکس‌های تخیلی می‌بینیم خیلی با واقعیت فاصله داره. یعنی یه منطقه‌ی خیلی شلوغ، پر از سنگ و صخره نشون میدن که رد شدن از بینشون کار خیلی سخت و خطرناکیه، در صورتی که اصلا اینطور نیست. البته این کمربند سیارکی تنها منطقه‌ای نیست که توش سیارک زیاده، چند تا ناحیه‌ی دیگه هم هستن.


audio: t8ognSE9dac_0023.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
مثلا تو مدار خود مشتری دو تا از این نواحی وجود داره. بعضی از این سیارک‌ها هم گرفتار جاذبه‌ی سیارات شدن و دورشون می‌چرخن، مثلا دو تا قمر مریخ گفته میشه که در واقع سیارک‌هایی بودن که تو جاذبه‌ی مریخ اسیر شدن و دارن دورش می‌چرخن. البته بعضیام میگن باقی مونده‌های یه قمر بزرگترن که قبلا نابود شده. برای اندازه‌گیری ویژگی‌های سیارک‌ها و دنباله‌دارها روش‌های مختلفی وجود داره


audio: t8ognSE9dac_0024.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
که بعضیاشون از روی زمین، با سنجش نور و فاصله و این چیزا انجام میشه، روش دقیق‌ترشم استفاده از کاوشگرهاست.


audio: t8ognSE9dac_0026.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
تونست به یه سیارک خیلی نزدیک بشه و حتی روش فرود بیاد. این کاوشگر سال 1996 پرتاب شد، یه سال بعد به سیارک ماتیلدا رسید. تو فاصله‌ی 1200 کیلومتری همراهش حرکت کرد، اطلاعات خوبی در مورد جرمش و مواد سازنده‌ش و میدان مغناطیسیش و این چیزا برامون فرستاد. بعدش حرکت کرد به سمت سیارک اروس. سال 2000 به این سیارک رسید و حدود یک سال نزدیکش حرکت کرد و ویژگی‌های مختلفش رو اندازه‌گیری کرد.


audio: t8ognSE9dac_0027.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
سیارک اروس تو یه مداری تقریبا به اندازه‌ی مدار مریخ دور خورشید می‌چرخه. 33 کیلومتر طولشه، 13 کیلومترم عرضشه، شبیه یه سیب‌زمینی غول‌پیکر که با سرعت بیست و پنج کیلومتر بر ثانیه حرکت می‌کنه. این کاوشگر فقط طراحی شده بود برای اینکه دور سیارک بچرخه و از فاصله‌ی چند کیلومتری ازش عکس بگیره و اطلاعات به دست بیاره، اما خب وقتی که ماموریتش تموم شد، دانشمندای ناسا تونستن


audio: t8ognSE9dac_0028.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
با استفاده از موتورهای رانشی فرودش بیارن رو سطح سیارک. بعد از فرود، حدود دو هفته اطلاعات خیلی خوبی به زمین ارسال کرد و بعدشم از کار افتاد.


audio: t8ognSE9dac_0029.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
پس به طور خلاصه، اجرامی که شبیه سیاره‌ها دور خورشید می‌چرخن اما اندازه‌شون اینقدر کوچیکه که نمی‌تونن به شکل کره دربیان، معروفن به سیارک. اینا اکثرا تو کمربند سیارکی بین مریخ و مشتری‌ان، جنسشونم معمولا از سنگ و فلزه. یه سری دیگه از اجرام هم هستن که معمولا از قسمت‌های بیرونی منظومه‌ی شمسی میان، یعنی کمربند کویپر یا ابر اورت.


audio: t8ognSE9dac_0030.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
جنس اینا معمولا از یخ و گردوغباره، برای همین وقتی که به خورشید نزدیک میشن، یخشون بخار میشه. در نتیجه یه دنباله‌ی بزرگی از بخار آب و گردوغبار پشت سرشون تشکیل میشه، برای همین معروفن به دنباله‌دارها یا ستاره‌های دنباله‌دار. غیر از این دو تا یه گروه دیگه هم هستن به نام شهاب‌واره‌ها، که اینا هم مثل سیارک‌ها از جنس سنگ و فلزن، اما خب برخلاف اونا ممکنه


audio: t8ognSE9dac_0031.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
مدار مشخصی نداشته باشن، یعنی دور خورشید نچرخن. شهاب‌واره‌هایی که وارد جو زمین میشن بهشون میگن شهاب، اونایی هم که قبل از اینکه کاملا بسوزن و از بین برن، به سطح زمین برخورد می‌کنن، بهشون میگن شهاب‌سنگ. اما خب ما معمولا به اونایی که تو فضا هستن هم میگیم شهاب‌سنگ که حالا زیاد ایرادی نداره. پس نکته‌ای که وجود داره اینه که یه سیارک که از مدار خودش خارج بشه و


audio: t8ognSE9dac_0032.opus
source: youtube
source_id: t8ognSE9dac
invalidation: VALID
text:
به زمین برخورد کنه، یا یه ستاره‌ی دنباله‌دار که به زمین برخورد کنه، به اونم میشه گفت شهاب‌سنگ. اگه از ویدیوی امروز راضی بودی لطفا لایک و کامنت فراموش نشه، تا ویدیوی بعدی یادت باشه که بدون هیچ ترسی سوال بپرس.


audio: IMgESsk_oFg_0001.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
خب بالاخره بعد از چند ماه انتظار، اولین عکس‌های کامل تلسکوپ جیمز وب منتشر شد. تا الان که من دارم این ویدیو رو ضبط می‌کنم، چهار تا عکس رنگی فوق‌العاده منتشر شده، که هر چهارتاشو با هم بررسی می‌کنیم تا ببینیم قوی‌ترین چشمی که خودمون برای خودمون ساختیم دنیا رو چه جوری نشونمون میده. تا آخر این ویدیو همراه من باشید چون مطمئنم شما هم مثل من مغزتون سوت می‌کشه.


audio: IMgESsk_oFg_0002.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
اسپانسر این برنامه، شرکت فیوتک هست که توسط آقای جواد مخبری تو جنوب کالیفرنیا تاسیس شده. زمینه‌ی فعالیتش ابزارهای دقیق اندازه‌گیری و سنسورهای پیشرفته و رباتیک و اینجور موارده. این شرکت تو پروژه‌های بزرگ ناسا، مثل شاتل فضایی دیسکاوری، مریخ‌نورد کیوریاسیتی، و پروژه‌های پیچیده‌ی مهندسی پزشکی مشارکت داشته. برای آشنایی بیشتر با تکنولوژی‌های پیشرفته‌ی فیوتک می‌تونید از


audio: IMgESsk_oFg_0004.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
خب روز دوشنبه 11 جولای 2022 جو بایدن رییس جمهور آمریکا، تو کاخ سفید، از اولین عکس تمام‌رنگی تلسکوپ جیمز وب رونمایی کرد. در واقع ناسا، آژانس فضایی اروپا، کانادا، با بقیه‌ی موسساتی که دست‌اندرکار بودن، پنج تا هدف مختلف برای این تلسکوپ انتخاب کرده بودن، که اون چهارتای دیگه، روز بعدش یعنی 12 جولای منتشر شدن. این پنج تا هدف، چیا بودن.


audio: IMgESsk_oFg_0008.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
این مورد آخری، عکسی ازش منتشر نشده، اطلاعات طیف‌سنجی که از نور این سیاره به دست اومده منتشر شده. بریم ببینیم تلسکوپ وب با هرکدوم از این پنج تا هدف چیکار کرده.


audio: IMgESsk_oFg_0009.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
اولیش که یه جورایی از بقیه‌شون مهمتره، عمیق‌ترین و واضح‌ترین تصویر فروسرخه که تا امروز تونستیم به دست بیاریم. این عکس، یه خوشه‌ی کهکشانی رو نشون میده که از رو زمین، نزدیک صورت فلکی ماهی پرنده‌ست. خوشه‌ی کهکشانی، یه مجموعه‌ای از کهکشان‌ها و گازهای بین‌کهکشانیه که تعدادشون می‌تونه از چندده‌تا باشه تا چند‌هزارتا.


audio: IMgESsk_oFg_0010.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
برای اینکه بدونیم این عکس چه مساحتی از آسمون رو داره نشون میده، کافیه یه دونه‌ی ریز شن بین انگشتاتون نگه دارید، دستتون رو دراز کنید به سمت آسمون، حالا اون قسمتی که پشت این دونه‌ی شن قرار می‌گیره، تقریبا برابره با اندازه‌ی این عکس. پس هزاران هزار کهکشانی که تو این تصویر دیده میشه،


audio: IMgESsk_oFg_0011.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
فقط مربوط به یه نقطه‌ی خیلی خیلی کوچیک از آسمونه. همینه که ترسناکه! خیلی از این کهکشانا رو برای اولین باره که داریم می‌بینیم، چون به شدت دورن، برای همین خیلی کم‌نورن.


audio: IMgESsk_oFg_0012.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
فاصله‌ی خود این خوشه تا زمین حدود 4.6 میلیارد سال نوریه، یعنی نوری که از کهکشان‌های این خوشه منتشر شده، 4.6 میلیارد سال تو راه بوده تا رسیده به تلسکوپ وب. پس ما الان داریم وضعیت میلیاردها سال پیشش رو می‌بینیم، نه وضعیت الانش. پشت سر و جلوی این خوشه هم یه تعداد خیلی زیادی کهکشان میشه دید.


audio: IMgESsk_oFg_0013.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
در مورد طرزکار تلسکوپ وب قبلا تو یه ویدیو کامل توضیح دادم، که از پرتوهای فروسرخ استفاده می‌کنه. اون قسمتی از پرتوهای فروسرخ که از نظر طول‌موج به نور مریی نزدیک‌ترن، معروفن به فروسرخ نزدیک، قسمت‌هایی که دورترن معروفن به فروسرخ دور، که طول‌موجشون بلندتره. اون وسط‌مسطا هم میگن فروسرخ میانی. تلسکوپ وب برای هرکدوم از این محدوده‌ها


audio: IMgESsk_oFg_0014.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
حسگرها یا دوربین‌های مخصوص خودشو داره. تصویری که از هرکدوم از این ابزارها به دست میاد متفاوته، چون با طول‌موج‌های مختلفی کار می‌کنن. این تصویر عمیق، با دوربین فروسرخ نزدیک ضبط شده، که یه چیزی حدود دوازده و نیم ساعت طول کشیده. تلسکوپ هابل هم از همین خوشه عکس گرفته اما جزییاتش اصلا قابل مقایسه با این نیست.


audio: IMgESsk_oFg_0015.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
به اضافه‌ی اینکه زمانی که هابل برای این کار لازم داشت چند هفته بود نه چند ساعت. تلسکوپ وب همین خوشه رو با حسگر فروسرخ میانی هم ضبط کرده، که همونطور که می‌بینید جزییاتش خیلی کمتره، اما در عوض اختلاف رنگ کهکشان‌ها رو خیلی بهتر نشون میده.


audio: IMgESsk_oFg_0016.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
کهکشان‌ها، هم تعداد زیادی ستاره دارن، هم مقدار زیادی گاز و غبار که بین این ستاره‌ها پراکنده‌ست. اونایی که رنگشون بیشتر متمایل به آبیه، تعداد ستاره‌هاشون خیلی بیشتره نسبت به غبارشون. اما کهکشان‌های قرمزرنگ برعکسن، غبار خیلی بیشتری دارن. یه سری کهکشان سبز هم می‌بینیم که رنگشون نشون میده بعضی از ترکیبات شیمیایی تو اینا بیشتره.


audio: IMgESsk_oFg_0017.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
همین رنگ‌ها می‌تونه کمک زیادی بکنه. مثلا کهکشان‌های قرمز که غبار بیشتری دارن، شاید احتمال وجود زندگی توشون بیشتر باشه. چون هم سردترن هم اینکه عناصر سنگین بیشتری دارن. یه چیزی که تو همون نگاه اول به چشم میاد، این قسمت‌های خیلی نورانی هستن که شباهتی به کهکشان‌ها ندارن. اینا در واقع ستاره‌هایی هستن که بین تلسکوپ جیمز وب و


audio: IMgESsk_oFg_0018.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
اون کهکشان‌های دوردست قرار گرفتن، یعنی ستاره‌های کهکشان خودمونن. برای همین اینقدر روشن دیده میشن. الگوهای تیز تیز اطرافشون هم به خاطر پراش یا دیفرکشن نور ایجاد شده، که یه اتفاق رایجیه تو عکس‌برداری‌. مورد بعدی که خیلی هم مهمه، این کهکشانایی‌ان که یه شکل عجیبی به خودشون گرفتن، یعنی حالت کشیده و خمیده پیدا کردن.


audio: IMgESsk_oFg_0020.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
نور بعضی از کهکشان‌هایی که پشت این خوشه‌ی کهکشانی قرار گرفتن، وقتی که از کنار این خوشه عبور می‌کنه، به خاطر گرانش خیلی زیادش دچار خمیدگی میشه. نتیجه‌ش این میشه که این کهکشان‌های پشت سر، یه همچین شکل‌های عجیبی پیدا می‌کنن. همونطور که یه عدسی شیشه‌ای باعث میشه اجسامی که پشتش هستن تغییر شکل بدن. البته این خودش یه مزیته، چون باعث میشه کهکشان‌هایی که


audio: IMgESsk_oFg_0021.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
فاصله‌ی خیلی زیادی دارن رو بتونیم یه مقدار بزرگتر ببینیم. اما سوالی که برای خیلیامون مهمه اینه که با این عکس چقدر تونستیم نزدیک بشیم به زمان‌های ابتدایی شروع جهان، یا بیگ‌بنگ. دانش امروز ما میگه که اولین نوری که تو جهان ایجاد شده، یه چیزی حدود دویست سیصد هزار سال بعد از بیگ‌بنگ بوده، تا قبل از اون جهان تو تاریکی بوده.


audio: IMgESsk_oFg_0022.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
یعنی ما هرچقدر هم که سعی بکنیم، ته تهش می‌تونیم تقریبا دویست سیصد هزار سال بعد از بیگ‌بنگ رو رصد کنیم. از این جلوتر بریم می‌رسیم به تاریکی محض. تازه بحث انبساط شدید جهان هم هست که اونم یه مانع خیلی بزرگه برای اینکه بتونیم به بیگ‌بنگ برسیم. الان طبق چیزی که مدیر ناسا اعلام کرده، تلسکوپ وب تونسته پرتوهایی دریافت کنه که مربوط میشن به حدود 13.5 میلیارد سال پیش.


audio: IMgESsk_oFg_0023.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
یعنی اگه عمر جهان 13.8 میلیارد سال باشه، تا الان تونستیم کهکشان‌هایی که تقریبا سیصد میلیون سال بعد از بیگ‌بنگ ایجاد شدن رو ببینیم. به فاصله‌ی سیصد میلیون سالی بیگ‌بنگ نزدیک شدیم.


audio: IMgESsk_oFg_0024.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
هدف دوم تلسکوپ وب، رصد سحابی کاریناست که از رو زمین داخل صورت فلکی شاه‌تخته یا همون کارینا قرار می‌گیره. در واقع تو یکی از بازوهای کهکشان خودمون راه شیری قرار گرفته و حدود 7600 سال نوری از زمین فاصله داره. این عکس مربوط میشه به یه بخشی از این سحابی به نام


audio: IMgESsk_oFg_0026.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
یعنی گاز و گرد و غباری زیادی که اینجا وجود داره، بر اثر نیروی گرانش به هم فشرده میشن و ستاره‌های جدید متولد میشن. هابل هم قبلا عکس‌هایی از اینجا گرفته بود ولی خب خیلی از ستاره‌هاش مشخص نبودن. تلسکوپ وب چون از پرتوهای فروسرخ استفاده می‌کنه که طول موج بلندتری دارن خیلی بهتر می‌تونه داخل گاز و غبار رو رصد کنه.


audio: IMgESsk_oFg_0027.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
این میشه که یه همچین تصویری با این جزییات فوق‌العاده به دست میاد. با این اطلاعات جدید، دانش ما از ستاره‌ها و سحابی‌ها خیلی بیشتر میشه. مثلا مراحل تولد ستاره‌ها، تاثیری که رو همدیگه میذارن، اینکه چرا تو بعضی قسمت‌ها ستاره‌های بیشتری متولد میشن، جرمشون چرا اینقدره، تشکیل ستاره‌ها چه اثری رو گرد و غبار سحابی‌ها میذاره.


audio: IMgESsk_oFg_0028.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
در مورد تشکیل سیارات اطراف یه ستاره هم اطلاعات خوبی می‌تونیم به دست بیاریم، چون دیسک‌های گازی اطراف بعضی از ستاره‌ها رو می‌تونیم با جزییات بیشتری ببینیم.


audio: IMgESsk_oFg_0029.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
هدف سوم، یه گروه پنج‌تایی از کهکشان‌هاست که معروفه به پنج‌گانه‌ی استفان. این گروه، از رو زمین داخل صورت فلکی اسب بالدار قرار می‌گیره.


audio: IMgESsk_oFg_0031.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
که دومی و سومی به هم برخورد کردن و دارن با هم ترکیب میشن. چهارتای اول، فاصله‌شون از ما حدود 290 میلیون سال نوریه، اما پنجمی خیلی نزدیک‌تره، حدود 40 میلیون سال نوری. پس این یکی در واقع جزو این گروه نیست، ولی از رو زمین، اینم نزدیک اون چهارتا دیده میشه. بهرحال فاصله‌ی این کهکشان‌ها در مقایسه با خیلیای دیگه نسبتا کمه،


audio: IMgESsk_oFg_0032.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
جزو کهکشان‌های نزدیک به ما محسوب میشن، که همین باعث میشه بتونیم با جزییات خیلی بیشتری ببینیمشون. تصویری که تلسکوپ وب از این گروه ضبط کرده، بزرگترین تصویر این تلسکوپ تا امروزه، که مساحتش تقریبا به اندازه‌ی یک‌پنجم قطر ماهه. این عکس از حدود هزارتا فایل تصویری جداگانه ساخته شده، یعنی اینا رو به صورت موزاییکی کنار هم چیدن که در نهایت این تصویر به وجود اومده.


audio: IMgESsk_oFg_0033.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
اما بررسی این گروه کهکشانی چه فایده‌ای برای ما داره. یکیش اینه که می‌تونیم اطلاعات خوبی از ترکیب شدن کهکشان‌ها و اثراتی که رو همدیگه میذارن به دست بیاریم. این رقص کیهانی که چهار تا از این کهکشان‌ها درگیرش شدن، خیلی شبیه اتفاقاتیه که تو جهان اولیه میفتاده، زمانی که کهکشان‌ها در حال تکامل بودن. پس مطالعه‌ی اینا می‌تونه دانش ما از اون زمان رو کاملتر کنه.


audio: IMgESsk_oFg_0034.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
از طرفی هم چون فاصله‌شون با ما نسبتا کمه، خیلی بهتر می‌تونیم برخورد و ترکیب کهکشان‌ها رو بررسی کنیم.


audio: IMgESsk_oFg_0035.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
تو پس‌زمینه‌ی همین عکس، میشه یه تعداد خیلی زیادی کهکشان دیگه هم دید، که وقتی با عکس‌های قدیمی هابل مقایسه می‌کنیم، کاملا مشخصه که چقدر جزییاتش بیشتر شده. غیر از اینا، تلسکوپ وب می‌تونه اطلاعات خوبی از سیاهچاله‌های بزرگ مرکز این کهکشان‌ها به دست بیاره، مخصوصا اونی که از بقیه نزدیک‌تره.


audio: IMgESsk_oFg_0036.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
هدف چهارم، سحابی حلقه‌ی جنوبیه. این سحابی که از رو زمین داخل صورت فلکی بادبان قرار می‌گیره، تقریبا 2500 سال نوری از ما فاصله داره. در واقع یه سحابی سیاره‌ایه، یعنی از بقایای یه ستاره‌ی در حال مرگ به وجود اومده.


audio: IMgESsk_oFg_0037.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
خیلی سیستم جالب و پیچیده‌ای داره. دو تا ستاره هستن که تو جاذبه‌ی همدیگه گیر افتادن و دارن دور هم می‌چرخن. یکیشون که پیرتر بوده، بعد از اینکه سوختش تموم شده لایه‌های خارجی خودشو به بیرون پرتاب کرده. برای همین یه حلقه‌ای از گاز و گرد و غبار اطراف این دو تا ستاره ایجاد شده که یه همچین منظره‌ی بی‌نظیری به وجود آورده. تلسکوپ وب، هم با پرتوهای فروسرخ میانی، هم با فروسرخ نزدیک،


audio: IMgESsk_oFg_0038.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
این سحابی رو رصد کرده که تو این عکس می‌تونید تفاوتشون رو ببینید. ستاره‌ی در حال مرگ، با فروسرخ میانی که طول موج بلندتری داره بهتر دیده میشه چون یه مقدار زیادی غبار اطرافشو گرفته. با بررسی هر قسمت از این سحابی می‌تونیم بفهمیم که چه عناصری توش وجود داره. که باعث میشه شناخت ما از ستاره‌های در حال مرگ بیشتر بشه.


audio: IMgESsk_oFg_0039.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
پروسه‌ی مرگ این ستاره هزاران ساله که شروع شده، هزاران سال دیگه هم ادامه پیدا می‌کنه. گرد و غبارش هم یا تو فضاهای بین ستاره‌ای پراکنده میشه، یا اینکه تو یه نقاطی بر اثر جاذبه به هم فشرده میشن و ستاره‌ها یا سیارات دیگه به وجود میان.


audio: IMgESsk_oFg_0041.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
که از رو زمین داخل صورت فلکی سیمرغ قرار می‌گیره. تو کهکشان خودمونه و تقریبا 1150 سال نوری از ما فاصله داره. به این سیاراتی که خارج از منظومه‌ی شمسی هستن میگن سیارات فراخورشیدی که تو کهکشان راه شیری بیشتر از پنج هزار تا از این سیارات شناسایی شدن. این یکی یه غول گازیه که یه مقدار از سیاره‌ی مشتری بزرگتره، اما جرمش نصف اونه.


audio: IMgESsk_oFg_0043.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
کلا بررسی اتمسفر سیارات فراخورشیدی یکی از اهداف مهم تلسکوپ جیمز وبه، تا بتونه سیاراتی که احتمال وجود زندگی توشون بیشتره پیدا کنه، چه سیارات سنگی، چه غول‌های گازی. اما همونطور که قبلا هم گفتم، فعلا نباید منتظر عکس‌های عجیب غریبی از سطح سیارات فراخورشیدی باشیم. چون سیاره‌ها نسبت به ستاره‌ها و کهکشان‌ها خیلی خیلی کوچیکترن.


audio: IMgESsk_oFg_0045.opus
source: youtube
source_id: IMgESsk_oFg
invalidation: VALID
text:
این عکسا قدم‌های اول بودن، کار تلسکوپ وب تازه شروع شده. هنوز باید منتظر عجایب خیلی بیشتری باشیم، چون با این چشم جدید، جهان هستی دوباره بعد از مدت‌ها داره برامون تازگی پیدا می‌کنه. خیلی خوشحال میشم اگه شما هم نظر خودتون رو تو کامنت‌ها بنویسید.


audio: unnP4aihxXk_0001.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
قبلا از این موضوع حرف زدم، فکر می‌کنم هممونم می‌دونیم، که دنیای ما یه دنیای سه‌بعدیه. یعنی سه بعد فضا داریم، با یه بعد زمان که تو این ویدیو با اون بعد زمان کاری نداریم. اما تا حالا به این موضوع فکر کردید که حالا چرا سه بعد؟! چرا دنیای ما یه دنیای دو بعدی نیست، یا چرا چهار بعدی نیست؟ یعنی تو یه دنیای دو بعدی یا چهار بعدی امکان تشکیل حیات وجود نداشته؟


audio: unnP4aihxXk_0002.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
زندگی فقط توی سه تا بعد می‌تونسته وجود داشته باشه، برای همین دنیای ما یه دنیای سه‌بعدیه؟ تو این ویدیو میخوام درباره‌ی یکی دیگه از موضوعاتی که برای خودمم خیلی جذابه صحبت کنم، می‌خوایم یه بررسی بکنیم ببینیم که آیا امکانش هست توی ابعاد بالاتر از سه یا پایین‌تر از سه، موجودات زنده وجود داشته باشن یا نه. پیشنهاد می‌کنم این ویدیو رو تا آخر ببینید چون قراره موضوعات خیلی جالبی رو باهم بررسی کنیم.


audio: unnP4aihxXk_0005.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
موضوع این رمان، یه سرزمین دو بعدی به نام سرزمین تخت بود که تمام موجوداتی که توش زندگی می‌کردن، اشکال دوبعدی بودن. این رمان در اصل برای انتقاد به جامعه‌ی طبقاتی اون زمان انگلیس نوشته شده بود. موجودات این داستان، از سه‌ضلعی یا مثلث شروع میشدن و همینطور به تعداد اضلاعشون اضافه می‌شد تا دایره. هرچی تعداد اضلاعشون بیشتر بود طبقه‌ی اجتماعی‌شونم بالاتر بود.


audio: unnP4aihxXk_0006.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
توی بالاترین طبقه، پادشاهشون بود که یه دایره‌ی کامل بود! اما خارج از این بحث سلسله‌مراتب اجتماعی، این داستان از این نظر جالبه که به زندگی توی ابعادی غیر از سه بعد پرداخته. زمان انتشارش کسی به این کتاب اهمیتی نداد اما وقتی که اینشتین نظریه‌ی نسبیت خودشو مطرح کرد، این کتابم یه جورایی دوباره سر زبونا افتاد. تا حالا چند تا فیلم و انیمیشن هم با الهام از همین کتاب ساخته شده. اما این موضوع چقدر می‌تونه علمی باشه؟


audio: unnP4aihxXk_0007.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
اصلا علم می‌تونه بپذیره که موجوداتی دوبعدی یا چهاربعدی وجود داشته باشن یا این که این کلا یه چیز تخیلیه؟ خب، اول بریم سراغ ابعاد بالاتر از سه بعد. دانش فعلی ما میگه زندگی توی یه دنیای چهار بعدی یا پنج بعدی نمی‌تونه وجود داشته باشه. یکی از دلایلش گرانشه.


audio: unnP4aihxXk_0009.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
که یکیشون ده کیلوئه اون یکی بیست کیلو. این دو تا تو فاصله‌ی پنج متری از همدیگه قرار گرفتن. فرمول گرانش نیوتون که ازش برای محاسبه‌ی نیروی گرانش بین دو تا جسم استفاده می‌کنیم، میگه که مقدار نیروی گرانشی


audio: unnP4aihxXk_0010.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: INVALID_CHARS
text:
که از طرف جسم A به B وارد میشه، یا از طرف B به A وارد میشه، برابره با: 6/67ضربدر ده به توان منهای یازده ضربدر ده ضربدر بیست تقسیم بر پنج به توان دو.


audio: unnP4aihxXk_0011.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
این ده که جرم جسم اوله که ده کیلوئه، بیست هم جرم جسم دومه، 5 هم که فاصله‌ی بین دو جسمه که به توان دو رسیده.


audio: unnP4aihxXk_0014.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: INVALID_CHARS
text:
حالا مقدارشو وقتی که حساب کنیم میشه: 53/36ضربدر ده به توان منهای یازده. این مقدار گرانش بین این دو تا جسم A و B هست توی یه دنیای سه‌بعدی مثل دنیای خودمون.


audio: unnP4aihxXk_0015.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
اما اگه اینا توی یه دنیای چهار بعدی باشن چی؟ توی چهار بعد، فاصله‌ی بین دو جسم، به‌جای اینکه به توان دو برسه باید به توان سه برسه.


audio: unnP4aihxXk_0016.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: INVALID_CHARS
text:
پس مقدار گرانش بین دوتا جسم A و B توی یه دنیای چهار بعدی، میشه: 6/67 ضربدر ده به توان منهای یازده ضربدر ده ضربدر بیست تقسیم بر پنج به توان سه. که مقدارشو وقتی که حساب کنیم میشه 10/67 ضربدر ده به توان منهای یازده.


audio: unnP4aihxXk_0017.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
پس می‌بینید که این دو تا جسم دقیقا همونن، فاصله‌ی بینشونم تغییری نکرده، اما مقدار گرانش بینشون، توی یه دنیای چهار بعدی خیلی ضعیف‌تر از یه دنیای سه بعدیه تقریبا 5 برابر ضعیف‌تره! از همین کم شدن شدید گرانش توی چهار بعد، می‌تونیم نتیجه بگیریم که به احتمال زیاد وقتی که فضا بیشتر از سه بعد باشه، دیگه خبری از این منظومه‌های خورشیدی و گردش سیارات به دور خورشید نیست.


audio: unnP4aihxXk_0018.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
خبری از کهکشان‌هایی که الان می‌بینم هم نیست، چون نیروی گرانش یکی از اساسی‌ترین چیزاییه که دنیای ما رو به این شکلی که الان می‌بینیم درآورده. حداقلش اینه که توی چهار بعد، هیچ خبری از این دنیایی که ما میشناسیم نیست. شاید کلا به یه شکل دیگه‌ای باشه که الان ما هیچ درکی ازش نداریم. یه ایده‌ی دیگه اینه که ابعاد بالاتر از سه، توی مقیاس‌های بزرگ وجود ندارن اما توی مقیاس‌های خیلی خیلی کوچیک در حد مقیاس پلانک،


audio: unnP4aihxXk_0019.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
تو دل همین دنیای سه‌بعدی خودمون وجود دارن. مقیاس پلانک مربوط میشه به اندازه‌های خیلی خیلی کوچیک، هزاران برابر کوچیک‌تر از یه دونه اتم. این همون چیزیه که توی نظریه‌ی ریسمان گفته میشه. طبق این نظریه، که بعدا یه ویدیوی کامل براش میسازم، وقتی که خیلی زیاد ریز بشیم تو فضازمان، معلوم میشه که فضازمان تو این ابعاد خیلی ریز، از ده بعد فضا و یه بعد زمان تشکیل شده،


audio: unnP4aihxXk_0022.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
اگه ما یدونه تار مو رو از فاصله‌ی دور نگاه کنیم شبیه یه خط صاف دیده میشه، یعنی فقط یه بعد داره. وقتی یکم بهش نزدیک‌تر میشیم، می‌بینیم که یه مقداری خمیدگی هم داره، یعنی دو بعد داره. ولی وقتی که خیلی زیاد روش زوم کنیم، مثلا بذاریمش زیر یه میکروسکوپ، می‌بینیم که این تار مو، یه مقداری ضخامت هم داره، پس در واقع سه بعد داره. نظریه‌ی ریسمانم یه همچین مفهومی رو میگه، یعنی وقتی که


audio: unnP4aihxXk_0023.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
خیلی زوم کنیم روی فضازمان، می‌بینیم که به‌جای سه بعد، یازده بعد داره، یعنی ده بعد فضا و یه بعد زمان که این ریسمانا توی این فضای یازده بعدی ارتعاش می‌کنن. خب، باز تو این حالتم مشخصه که زندگی نمی‌تونه وجود داشته باشه، چون حتی یه دونه اتم هم توی این مقیاس‌های خیلی ریز جا نمیگیره چه برسه به اینکه بخواد یه موجود زنده وجود داشته باشه. پس به طور خلاصه، می‌تونیم بگیم که اگه یه دنیای چهاربعدی وجود داشته باشه،


audio: unnP4aihxXk_0024.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
به طور کامل با این دنیا و با این زندگی سه‌بعدی که ما میشناسیم فرق می‌کنه. کلا به یه شکل دیگه‌ایه که ما اصلا نمی‌تونیم تصورش کنیم. ولی در مورد کمتر از سه بعد چی می‌تونیم بگیم؟ یعنی توی یه دنیای دو بعدی زندگی میتونه وجود داشته باشه؟ نظر عمومی که بین دانشمندا هست اینه که نه، یه دنیای دو بعدی، اون ویژگی‌هایی که برای تشکیل حیات لازمه رو نداره.دو تا مشکل اصلی اینجا وجود داره.


audio: unnP4aihxXk_0025.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
یکی اینکه گرانش، طبق نظریه‌ی نسبیت اینشتین، بر اساس خمیدگی فضازمان کار می‌کنه، اما توی دو بعد، جایی برای خمیده شدن نیست. دوم اینکه نورون‌های مغز، هرکدومشون می‌تونن با چندصدتا یا چند هزار تا نورون دیگه ارتباط داشته باشن، که اصلا قدرت مغز هم به خاطر همین ارتباطات زیاده. در صورتی که توی یه دنیای دوبعدی، تعداد ارتباطاتی که هر نورون می‌تونه داشته باشه، خیلی خیلی کمتر میشه، به خاطر اون محدودیت فیزیکی که وجود داره.


audio: unnP4aihxXk_0027.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
یه مقاله منتشر کرد در مورد امکان وجود حیات توی یه دنیای دوبعدی. لینک این مقاله رو میذارم زیر ویدیو که اگه دوست داشتید بخونیدش. اسکارگیل نظرش اینه که این موانعی که برای زندگی توی دوبعد در نظر گرفتیم یه جورایی قابل حله.اما چطور؟


audio: unnP4aihxXk_0028.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
خب اول بریم سراغ مشکل گرانش. توی یه دنیای دوبعدی، اجسام سنگین نمی‌تونن فضازمان اطراف خودشونو خمیده کنن، چون اصن جای کافی برای خمیده شدن وجود نداره. پس خبری از چرخش سیارات به دور خورشید و تشکیل کهکشانا و این چیزا نیست، در نتیجه خبری هم از زندگی به این شکلی که ما میشناسیم نیست. اما اگه گرانش رو با یه میدان اسکالر بیان کنیم چی؟


audio: unnP4aihxXk_0029.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
ببینید الان توی دنیای خودمون، گرانش یه کمیت برداریه. یعنی گرانش هر جسمو تو هر نقطه از فضا، با یه بردار نشون میدیم. هر بردارم، یه اندازه داره، یه جهت. اما اگه گرانش رو به‌جای بردار، با میدان عددی یا اسکالر بیان کنیم، دیگه مقدار گرانش هر جسمی تو هر نقطه از فضا، فقط با یه عدد نشون داده میشه، دیگه برداری در کار نیست. حالا این به چه درد ما می‌خوره؟


audio: unnP4aihxXk_0030.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
این میتونه یه جور معادل برای خمیدگی فضازمان توی دو بعد باشه. یعنی اون قسمت‌هایی از فضای دوبعدی که مقدار این گرانش عددی بیشتره، معادله با خمیدگی بیشتر. با این روش، احتمالا مشکل گرانش حل میشه، در نتیجه چرخش سیارات به دور خورشید و تشکیل کهکشانا توی جهان دوبعدی هم ممکن میشه. اسکارگیل توی مقاله‌ش نشون داده که نسبیت عام با این گرانش عددی مشکلی نداره.


audio: unnP4aihxXk_0031.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
غیر از این، نظرش اینه که اون سه تا نیروی دیگه، یعنی نیروی هسته‌ای قوی و هسته‌ای ضعیف و الکترومغناطیس هم می‌تونن توی یه دنیای دوبعدی وجود داشته باشن. این باعث میشه که احتمالا بتونیم اتم‌های دوبعدی هم داشته باشیم. چون نیروی هسته‌ای قوی وجود داره که میتونه پروتونا و نوترونا رو توی هسته کنار هم نگه داره. الکترونا هم دور هسته می‌چرخن چون نیروی الکترومغناطیس وجود داره. اما مشکل دوم چطور قابل حله؟


audio: unnP4aihxXk_0032.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
یعنی اینکه تعداد اتصالات بین نورونا، توی یه دنیای دوبعدی، خیلی کمتر از دنیای سه‌بعدیه. اسکارگیل برای حل این مشکل، یه سری گراف‌های خاص پیشنهاد داده که اینا می‌تونن شبکه‌های ارتباطی پیچیده‌تری تولید کنن. اگه تعداد ارتباطات هر نورون تو مغز ما به طور متوسط 1000 تا باشه، این عدد برای این مغزای دوبعدی تقریبا پنج شیش‌تاس. پس هنوز خیلی با مغزای ما فاصله دارن.


audio: unnP4aihxXk_0034.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
یا فعالن یا غیرفعال، که همیشه فقط چیزی حدود 10 درصد از این ارتباطات فعالن، بقیه‌شون غیرفعالن. اگه این موضوع هم در نظر بگیریم، ده درصد از هزار تا میشه صد تا، پس تعداد ارتباطات فعال هر نورون تقریبا صدتاست. حالا نسبت ارتباطات مغز ما به یه مغز دوبعدی میشه 100 به 6 ، که یه مقدار بهتر شد اما هنوزم خیلی فاصله دارن.


audio: unnP4aihxXk_0035.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
اما اگه اندازه‌ی این مغز دوبعدی 16 برابر مغز ما باشه، 16 ضربدر 6 میشه 96 . حالا 96 خیلی نزدیک شد به 100 . پس اگه مغز یه موجود دوبعدی با این سیستمی که اسکارگیل پیشنهاد داده وجود داشته باشه و 16 برابرم سایزش از مغز ما بزرگتر باشه ممکنه بتونه یه توان پردازشی در حد مغز ما داشته باشه. شایدم اصلا یه موجود دوبعدی نیازی به یه همچین مغزی نداشته باشه.


audio: unnP4aihxXk_0036.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
شاید کارش با صدتا دونه نورون راه بیفته، بهرحال دنیایی که داره توش زندگی می‌کنه خیلی ساده‌تر از یه دنیای سه‌بعدیه. خب پس به نظر میاد این موجودات دوبعدی ما می‌تونن خیلی راحت توی دنیای تخت خودشون بخورن و بخوابن و از زندگی صافشون لذت ببرن. البته سیستم گوارششونم نمی‌تونه مثل مال ما باشه، چون اگه قرار باشه یه مسیری از یه طرف بدنشون به طرف دیگه وجود داشته باشه،


audio: unnP4aihxXk_0037.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
حتما بدنشون به دو قسمت جدا از هم تقسیم میشه! پس چاره‌ای ندارن جز اینکه از همون طرفی که غذا می‌خورن، از همون طرفم دفعش کنن!


audio: unnP4aihxXk_0038.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
حالا می‌خوام یه نکته‌ی ترسناکی رو بگم. این موجودات دوبعدی رو ما الان خیلی راحت داریم نگاشون می‌کنیم، اما اگه اینا درک و فهم داشتن، متوجه حضور ما میشدن؟ قطعا نمیشدن چون اصلا توانشو ندارن. اینا توی دو بعدن ما توی سه بعدیم، یعنی دنیای ما یه بعد بیشتر داره برای همین اصلا قابل دسترس نیست برای اینا، حتی قابل درک هم نیست براشون. ما بدون هیچ زحمتی میتونیم زندگیاشونو ببینیم،


audio: unnP4aihxXk_0039.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
داخل خونه‌هاشونو ببینیم، حتی داخل بدنشونم می‌تونیم کاملا ببینیم! اینا هم هیچوقت نمی‌تونن متوجه بشن که ما به راحتی کوچیکترین جزییات زندگیشونو داریم می‌بیبنیم. حتی اگه می‌فهمیدن که موجوداتی از ابعاد بالاتر دارن نگاشون می‌کنن، بازم هیچ کاری از دستشون برنمیومد! یعنی دقیقا هیچ دفاعی در مقابل ما ندارن. هیچ جا نمی‌تونن مخفی بشن که ما نبینیمشون!


audio: unnP4aihxXk_0040.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
بخش ترسناکش اینه که همین رابطه رو بیاییم بین خودمون با موجوداتی که توی یه دنیای چهار بعدی زندگی می‌کنن در نظر بگیریم! یعنی اگه موجودات چهار بعدی وجود داشته باشن، می‌تونن خیلی راحت زندگی ما رو ببینن، داخل خونه‌های ما رو ببینن، حتی می‌تونن داخل بدن ما رو بدون هیچ زحمتی ببینن. و اینکه ما هم هیچ راه فراری ازشون نداریم. هیچ جوره نمی‌تونیم جلوی دید زدنشونو بگیریم. چون اصلا توانشو نداریم.کاش وجود نداشته باشن.


audio: unnP4aihxXk_0042.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
یه محیط چندبعدی شد، اتاق دخترشو می‌تونست تو تمام زمانا ببینه ولی دخترش اصلا نمی‌تونست اونو ببینه، میگفت این روحه! یا مثلا یه چیز دیگه که ذهنمونو درگیر می‌کنه اینه که سایه‌ی یه چیز سه‌بعدی، دوبعدیه. یا سایه‌ی یه چیز چهاربعدی، سه‌بعدیه. یعنی سایه‌ی یه چیز، همیشه یه بعد کمتر از خود اون چیز داره. سایه‌ی من یه چیز کاملا دوبعدیه. فقط طول و عرض داره، هیچ ضخامتی نداره.


audio: unnP4aihxXk_0043.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
حالا می‌تونیم بگیم ما هم خودمون در واقع سایه‌ی یه موجود چهاربعدی هستیم؟ کی می‌دونه؟! باز یه سوال دیگه.اگه ما وارد دنیایی بشیم که تعداد ابعادش از دنیای خودمون کمتر یا بیشتره چه اتفاقی برامون میفته؟ من فکر میکنم اگه وارد یه دنیای دوبعدی بشیم زنده نمی‌مونیم چون درواقع یکی از ابعاد وجودمون حذف میشه. فقط یه سایه از ما باقی میمونه.


audio: unnP4aihxXk_0044.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
اما اگه وارد یه دنیای چهاربعدی بشیم احتمالا اتفاق خاصی برامون نمیفته، ولی نمی‌تونیم از تمام قابلیت‌های اون دنیا استفاده کنیم چون ما ذاتا یه موجود سه‌بعدی هستیم. خب پس شاید یه موجود دوبعدی هم اگه وجود داشته باشه، بتونه به دنیای سه‌بعدی ما بیاد اما آیا بازم می‌تونیم داخل بدنشو ببینیم؟ من که واقعا جوابی برای این سوال ندارم، شما اگه می‌دونید حتما توی کامنتا برام بنویسید.


audio: unnP4aihxXk_0045.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
یه بحث دیگه هم که در مورد دنیای سه‌بعدی خودمون میشه مطرح کرد، نظریه‌ی جهان هولوگرافیکه که به صورت خلاصه حرفش اینه که ما در واقع داریم توی یه دنیای دوبعدی زندگی می‌کنیم ولی اینطور تصور می‌کنیم که دنیای ما سه‌بعدیه. چون بحثش طولانیه، میذارمش برای یه ویدیوی دیگه که باهم به صورت کامل بررسیش کنیم.


audio: unnP4aihxXk_0046.opus
source: youtube
source_id: unnP4aihxXk
invalidation: VALID
text:
اینکه ما بتونیم نشون بدیم که جهان دوبعدی یا چهاربعدی می‌تونه وجود داشته باشه، معنیش این نیست که حتما وجود داره. شاید تنها حالتی که امکان بودنش هست، همین دنیای سه‌بعدی خودمون باشه، شاید اصلا این بحثا وقت تلف کردن به نظر برسه. ولی من فکر می‌کنم اتفاقا خیلی توی روشن‌تر شدن دید ما به جهانی که داریم توش زندگی می‌کنیم تاثیر داره. اگه این ویدیو رو دوس داشتی لطفا لایک یادت نره،


audio: HLGBDyLnXZk_0001.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
همیشه دنبال این بودیم که ببینیم آیا واقعا ما موجودات زمینی توی دنیایی به این بزرگی تنهاییم، یا بقیه هم هستن تا حالا چند تا سیاره‌ی دور پیدا کردیم که از نظر دما و مواد سازنده‌شون شرایط تشکیل زندگی رو دارن ولی اینا خیلی از ما دورن همین سیستم خورشیدی خودمون جاهایی داره که احتمال وجود زندگی واقعا زیاده رتبه‌ی اول مال یکی از قمرهای سیاره‌ی مشتریه به نام یوروپا


audio: HLGBDyLnXZk_0002.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
دنیای ناشناخته‌ای که شواهد نشون میده زیر سطح یخ‌زده‌ش اقیانوس عظیمی از آب مایع وجود داره تقریبا دو برابر کل آب‌های روی زمین دلایلی که باعث شده به یه همچین ایده‌ای برسیم واقعا جالبن توی این ویدیو همه‌شون رو بررسی می‌کنیم تا ببینیم چرا قوی‌ترین احتمال برای وجود زندگی، همینجاست بعدش هم توضیح میدم که فضاپیمای جدید یوروپا کلیپر که تازگی‌ها پرتاب شده چطور قراره ردپایی از این موجودات زنده پیدا کنه


audio: HLGBDyLnXZk_0003.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
بیایید با هم سفر کنیم به دنیای مرموز یوروپا اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست پیشرو در تولید انواع سنسورهای دقیق و مطمئن از مریخ‌نورد ناسا، تا ابزارهای پیشرفته‌ی پزشکی و صنعتی ردپای سنسورهای فیوتک همه‌جا دیده میشه برای مشاهده‌ی محصولات و سفارش سنسور می‌تونید به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید که آدرسشون زیر همین ویدیو هست


audio: HLGBDyLnXZk_0004.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
تا امروز، 95 تا قمر برای سیاره‌ی مشتری پیدا کردیم.اولیش گانیمده بزرگ‌ترین قمر توی کل سیستم خورشیدی ما، که حتی از سیاره‌ی عطارد و پلوتو هم بزرگ‌تره دومین قمر بزرگش کالیستو هست، سومی آیو ، چهارمی هم یوروپا یا همون اروپا که امروز ما با این کار داریم این هم داخل پرانتز بگم که به‌جای کلمه‌ی قمر نمیشه از ماه استفاده کرد ماه، یه اسم اختصاصیه فقط برای قمر زمین


audio: HLGBDyLnXZk_0005.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
سال 1972 اولین عکس یوروپا توسط فضاپیمای پایونیر 10 گرفته شد حدود هفت سال بعد، وویجرهای 1 و 2 عکس‌های خیلی باکیفیت‌تری گرفتن با جزییات خیلی بیشتر براق بودن سطحش نشون میداد که به احتمال زیاد یه دنیای یخیه بعضی از دانشمندها هم معتقد بودن این خطوط عجیب در واقع شکستگی‌هایی روی این پوسته‌ی یخ‌زده‌ست احتمالا زیرش یه اقیانوس مایع وجود داره


audio: HLGBDyLnXZk_0006.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
اولش یه کم دور از ذهن به نظر می‌رسید ولی در طول ماموریت‌های بعدی هرچی اطلاعات بیشتری به دست آوردیم، این باور تقویت شد


audio: HLGBDyLnXZk_0008.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
اولین و مهم‌ترین دلیل وجود این اقیانوس زیرسطحی، میدان مغناطیسی القاییه دهه‌ی 1990 فضاپیمای گالیله علاوه بر عکس‌های فوق‌العاده‌ای که از یوروپا گرفت با ابزارهای پیشرفته‌ش یه ویژگی عجیب پیدا کرد قطب‌های مغناطیسی سیاره‌ی مشتری یه مقداری انحراف داره نسبت به قطب‌های جغرافیاییش زمین خودمون هم همینطوره بنابراین وقتی دور خودش می‌چرخه


audio: HLGBDyLnXZk_0010.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
اندازه‌گیری‌های کاوشگر گالیله نشون داد قمر یوروپا هم یه میدان مغناطیسی داره که دقیقا هماهنگ با میدان مشتری تغییر می‌کنه یعنی برای خودش مستقل نیست


audio: HLGBDyLnXZk_0011.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
بهترین توضیحی که دانشمندها تونستن برای این اتفاق پیدا کنن این بود که میدان مشتری داره توی یوروپا القا میشه برای همین با هم هماهنگن.اما چطور یه همچین چیزی ممکنه


audio: HLGBDyLnXZk_0012.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
طبق قانون القای فارادی وقتی میدان مغناطیسی اطراف یه سیم رسانا تغییر می‌کنه داخل این سیم جریان الکتریکی القا میشه


audio: HLGBDyLnXZk_0013.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
از اون طرف، یه چیز دیگه هم داریم به نام قانون آمپر که میگه خود این جریان الکتریکی هم یه میدان مغناطیسی دیگه اطراف سیم تولید می‌کنه


audio: HLGBDyLnXZk_0014.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
پس برای یوروپا هم چاره‌ای نیست جز اینکه داخلش یه ماده‌ی رسانا وجود داشته باشه که وقتی تحت‌تاثیر میدان مغناطیسی متغیر مشتری قرار می‌گیره توش یه جریان الکتریکی تولید بشه و بعدش همین جریان الکتریکی یه میدان مغناطیسی دیگه ایجاد کنه منطقی‌ترین گزینه برای وجود این ماده‌ی رسانا یه اقیانوسه از آب مایع که داخلش پر از نمک‌های حل شده‌ست


audio: HLGBDyLnXZk_0016.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
با اندازه‌گیری همین میدان القایی و استفاده از قوانین فیزیک به این نتیجه رسیدیم که این اقیانوس باید یه چیزی حدود صد کیلومتر عمق داشته باشه و ضخامت پوسته‌ی یخی روش هم احتمالا بین ده تا سی کیلومتره


audio: HLGBDyLnXZk_0017.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
دومین دلیل برای وجود آب مایع، همین خطوط عجیب روی سطح یوروپاست روی زمین خودمون صفحات پوسته، روی سنگ‌های مذاب شناورن و حرکت می‌کنن که این حرکت‌ها و برخوردها باعث میشه توی مرز بین این صفحات یعنی همون گسل‌ها، کوه‌ها یا دره‌هایی ایجاد بشن


audio: HLGBDyLnXZk_0018.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
شکاف‌های روی سطح یوروپا هم نشون میده که به احتمال زیاد، صفحاتی از یخ روی آب مایع شناورن اینا هم بعضی وقت‌ها به هم برخورد می‌کنن، بعضی وقت‌ها از هم دور میشن که نتیجه‌ش میشه همین ترک‌ها و شکستگی‌ها اگه این اقیانوس کاملا منجمد بود انتظار داشتیم تعداد این شکستگی‌ها خیلی کمترباشه


audio: HLGBDyLnXZk_0022.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
دو تا راه‌حل می‌تونیم برای این مشکل در نظر بگیریم یکی اینکه بگیم یوروپا بر خلاف بقیه‌ی قمرها یه ویژگی ناشناخته داره که باعث شده هیچ شهاب‌سنگی بهش برخورد نکنه که خب این خیلی منطقی نیست راه‌حل دوم اینه که سطح یوروپا دائما داره خودش رو بازسازی می‌کنه برای همین دهانه‌های برخوردی به مرور زمان از سطحش پاک شدن این خودش یه مدرکه برای اینکه سطح یخی این قمر


audio: HLGBDyLnXZk_0023.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
در طول چند ده میلیون سال گذشته با حرکت این صفحات یخی بازسازی شده اگه اقیانوس مایعی زیر این صفحات نبود نمی‌تونستن اینقدر حرکت کنن و پویا باشن


audio: HLGBDyLnXZk_0024.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
دلیل چهارم آب‌فشان‌هاییه که تلسکوپ فضایی هابل پیداشون کرد سال 2014 تلسکوپ هابل با رصد پرتوهای فرابنفش یوروپا فواره‌هایی پیدا کرد از جنس آب داغ و بخار دو سال بعد هم دوباره هابل یکی دیگه از این آب‌فشان‌ها رو نشون داد همین فواره‌ها، که از شکاف یخ‌ها بیرون می‌زنن، مدرک محکمیه برای وجود آب مایع


audio: HLGBDyLnXZk_0025.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
اما اینجا یه سوال مهم پیش میاد فاصله‌ی یوروپا از خورشید اونقدر زیاده که مقدار نوری که دریافت می‌کنه فقط چهار درصد نوریه که به زمین ما می‌رسه همین موضوع، به‌اضافه‌ی سطح یخی و بازتاب‌کننده‌ش باعث شده دماش تا صدوشصت درجه زیر صفر پایین بیاد خب تو یه همچین سرمای وحشتناکی چطور ممکنه یه اقیانوس مایع داشته باشیم


audio: HLGBDyLnXZk_0028.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
مدار یوروپا بیضیه، یعنی فاصله‌ش از مشتری دائما کم و زیاد میشه وقتی نزدیک‌تره، مشتری نیروی گرانش بیشتری بهش وارد می‌کنه نسبت به زمانی که دورتره برای همین دائما کشیده میشه و برمی‌گرده به حالت عادی


audio: HLGBDyLnXZk_0029.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
اصطکاک این حرکت‌ها، گرمایی تولید می‌کنه که منبع اصلی انرژی این قمره همینه که اقیانوسش رو توی حالت مایع نگه میداره


audio: HLGBDyLnXZk_0031.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
خب پس تا اینجا به این نتیجه رسیدیم که به‌احتمال زیاد یه اقیانوس مایع داریم که از کف بهش گرما داده میشه حالا این موضوع چه ارتباطی داره با وجود زندگی روی این جرم فضایی زیر اقیانوس‌های سیاره‌ی خودمون، جاهایی هست که پوسته‌ی زمین خیلی نازکه آبی که داخل این پوسته نفوذ کرده، حسابی داغ میشه و فوران می‌کنه


audio: HLGBDyLnXZk_0032.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
همراه خودش مواد معدنی رو از سنگ‌های مذاب و غیرمذاب جدا می‌کنه و به اقیانوس می‌بره این میشه یه چشمه‌ای از گرما و انرژی، به‌اضافه‌ی مواد معدنی مختلف بهشون میگن مجراهای گرمابی البته روی خشکی هم پیدا میشن یه نمونه‌ی معروفش پارک ملی یلوستون آمریکاست


audio: HLGBDyLnXZk_0033.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
توی اعماق اقیانوس‌ها که تاریکی مطلقه و نور و گرمای خورشید نمی‌تونه نفوذ کنه همین مجراهای گرمابی منبع اصلی انرژی‌ان اطرافشون یه اکوسیستم پیچیده به وجود میاد باکتری‌ها مواد معدنی مثل هیدروژن‌سولفید رو می‌خورن کرم‌های لوله‌ای باکتری‌ها رو می‌خورن میگوها و خرچنگ‌ها هم از کرم‌ها تغذیه می‌کنن هیچ‌کدومشون هم نیازی به نور خورشید نداره


audio: HLGBDyLnXZk_0034.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
حدس دانشمندها اینه که کف اقیانوس یوروپا هم به احتمال زیاد همین اتفاق میفته یعنی گرمای تولید شده بر اثر حرکت‌های جزر و مدی هسته‌ی بیرونیش رو مذاب می‌کنه و مجراهای گرمابی به‌وجود میاد


audio: HLGBDyLnXZk_0035.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
از طرفی، تحقیقات نشون داده که عمر قمر یوروپا تقریبا باید به‌اندازه‌ی عمر زمین باشه بنابراین شاید تا حالا موجودات ساده‌ای اطراف این مجراها شکل گرفته باشن موجودات بیگانه‌ای با ظاهر عجیب و غریب یا شایدم خیلی شبیه به چیزی باشن که روی زمین می‌بینیم


audio: HLGBDyLnXZk_0036.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
فعلا بیشتر دانشمندها نظرشون اینه که نمی‌تونیم انتظار داشته باشیم موجودات پیشرفته یا متمدنی پیدا کنیم اگر هم وجود داشته باشن، به احتمال زیاد ساده‌ن


audio: HLGBDyLnXZk_0037.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
ولی خب هیچکس نمی‌تونه مطمئن باشه عمیق‌ترین قسمت اقیانوس‌های خودمون گودال ماریاناست که فقط یازده کیلومتر عمق داره پس اقیانوس صد کیلومتری یوروپا یه دنیای خیلی بزرگ‌تر و گسترده‌تره


audio: HLGBDyLnXZk_0038.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
حالا که با شرایط یوروپا آشنا شدیم بریم سراغ اینکه فضاپیمای یوروپا کلیپر دقیقا قراره چیکار بکنه چطور می‌خواد وجود داشتن یا نداشتن زندگی روی این قمر رو تشخیص بده در واقع این کاوشگر هیچوقت قرار نیست روی سطح یوروپا فرود بیاد دلیلش اینه که این محیط، یعنی مشتری و تمام اجرام اطرافش که معروفن به سیستم مشتری یا جووین سیستم، محیط خشنیه


audio: HLGBDyLnXZk_0039.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
میدان مغناطیسی قدرتمند مشتری، که تقریبا بیست‌هزار برابر از میدان زمین قوی‌تره الکترون‌ها و پروتون‌هایی که از بادهای خورشیدی یا پرتوهای کیهانی میان داخل خودش به دام می‌اندازه از اون طرف، قمر آیو، هر ثانیه تقریبا یک تن فوران‌های آتش‌فشانی رو توی فضای اطرافش پخش می‌کنه بیشترش گازهاییه مثل گوگرد و اکسیژن


audio: HLGBDyLnXZk_0040.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
اون ذرات به دام افتاده توی میدان مغناطیسی با این گازها برخورد می‌کنن و تبدیلشون می‌کنن به یون یعنی الکترون‌های این اتم‌ها رو جدا می‌کنن برای همین یه منطقه‌ای اطراف مشتری ایجاد شده پر از ذرات باردار مختلف مثل الکترون‌ها و پروتون‌ها و یون‌ها معروفه به کمربند پرتوافکنی مشتری میدان مغناطیسی مشتری به این ذرات شتاب میده و


audio: HLGBDyLnXZk_0041.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
سرعتشون میرسه به یه چیزی حدود سیصد کیلومتر بر ثانیه این پرتوها، یا در واقع ذرات پرانرژی دائما با قمرهای مشتری هم برخورد دارن و ذراتی رو از سطحشون جدا می‌کنن


audio: HLGBDyLnXZk_0042.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
دلیل این قسمت‌های قرمزرنگ روی سطح یوروپا هم همینه اطلاعاتی که از کاوشگرها به دست آوردیم نشون میده که این‌ها احتمالا نمک‌هایی هستن مثل سدیم‌کلرید یا منیزیم سولفات که از اقیانوس بالا میان و به سطح می‌رسن بعدش این ذرات باردار اطراف مشتری بهشون برخورد می‌کنن و رنگشون رو تغییر میدن برای اثبات این ادعا، دانشمندهای آزمایشگاه پیش‌رانش جت ناسا


audio: HLGBDyLnXZk_0043.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
یه مقداری نمک دریا رو تو یه محیط خیلی سرد با پرتوهایی از الکترون‌های پرانرژی بمباران کردن یعنی شرایطی شبیه به سطح یوروپا بعد از مدتی این نمک‌های سفید به رنگ قهوه‌ای مایل به زرد درومدن


audio: HLGBDyLnXZk_0045.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
برای ابزارهای الکترونیکی ما حضور طولانی‌مدت توی این کمربند به معنای نابودیه همون ماموریت‌های پنجاه سال پیش وویجر هم با اینکه فقط یه مدت کوتاهی از کنار مشتری عبور کردن اما یه ایرادهایی توی دستگاه‌هاشون ایجاد شد فضاپیمای کلیپر هم با اینکه سپرهای حفاظتی پیشرفته‌ای داره ولی بازم تحمل طولانی‌مدت این پرتوهای پرانرژی رو نداره برای همین نه می‌تونه روی سطح یوروپا فرود بیاد


audio: HLGBDyLnXZk_0047.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
دانشمندها برای حل این چالش از تکنیک خیلی جالبی استفاده کردن این فضاپیما قراره روی یه مدار بیضوی بزرگ، دور سیاره‌ی مشتری بچرخه هر چند روز یه‌بار با سرعت زیادی به یوروپا نزدیک میشه و شروع می‌کنه به جمع‌آوری اطلاعات بعدش دوباره دور میشه و اطلاعاتش رو می‌فرسته به سمت زمین اسمش هم به خاطر همین رفتارش گذاشتن کلیپر


audio: HLGBDyLnXZk_0048.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
چون قرن نوزدهم کشتی‌هایی وجود داشت به نام کلیپر با یه بدنه‌ی باریک و بادبان‌های بزرگ که سرعت زیادی بهشون میداد برای حمل کالاهای حساس


audio: HLGBDyLnXZk_0049.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
یوروپا کلیپر قراره 49 بار این کار رو تکرار کنه، که تقریبا چهار پنج سال طول می‌کشه توی همین نزدیک‌شدن‌ها، باید از تمام سطح یوروپا نقشه‌برداری کنه


audio: HLGBDyLnXZk_0050.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
اما فراموش نکنیم که اصلی‌ترین هدف این کاوشگر پیدا کردن نشونه‌هایی از موجودات زنده‌ست خب چطور می‌تونه بدون فرود روی سطحش یه همچین اطلاعاتی به دست بیاره روش انجام این کار هم واقعا جالب و خلاقانه‌ست


audio: HLGBDyLnXZk_0051.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
یکی از موجوداتی که اهمیت خیلی زیادی برای سلامت اکوسیستم اقیانوس‌ها داره، نهنگه تغذیه‌ی خیلی‌هاشون از حیوانات اعماق دریاست ولی فضولاتشون رو نزدیک به سطح آب دفع می‌کنن با این کار، مواد معدنی مفیدی مثل آهن و فسفر و نیتروژن از اعماق اقیانوس منتقل میشه به قسمت‌های بالایی این فرایند، که معروفه به پمپ نهنگ، برای رشد فیتوپلانکتون‌ها ضروریه


audio: HLGBDyLnXZk_0052.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
موجودات خیلی ریزی داخل آب، که شبیه گیاهان کربن‌دی‌اکسید رو جذب می‌کنن و به‌جاش اکسیژن پس میدن نصف بیشتر اکسیژن سیاره‌ی ما توسط همین‌ها تولید میشه یعنی از جنگل‌ها مهم‌ترن


audio: HLGBDyLnXZk_0053.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
نقش پررنگ نهنگ‌ها توی بقای این سیاره، باعث تشکیل گروه‌های حمایتی خیلی زیادی شده تا جلوی شکارشون رو بگیرن و سلامتشون رو دائما کنترل کنن بعضی وقت‌ها برای این کار نیاز به نمونه‌برداری از بدن این موجود داریم قبلا از روش‌های تهاجمی استفاده میشد مثل پرتاب ابزاری که یه تیکه‌ی کوچیکی از پوست بدنش رو جدا می‌کرد تا آزمایشش کنیم هم خطرناک بود هم استرس زیادی به حیوون میداد


audio: HLGBDyLnXZk_0054.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
اما تازگی‌ها از پهپادی استفاده میشه به نام اسنات‌بات که با پرواز بالای سر نهنگ از اون فواره‌ای که موقع بازدمش تشکیل میشه نمونه‌برداری می‌کنه این آب، موادی همراه خودش داره مثل مخاط بینی نهنگ، میکروب‌های بدنش، و حتی دی‌ان‌ای


audio: HLGBDyLnXZk_0055.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
فضاپیمای کلیپر هم قراره از یه روشی مشابه همین استفاده کنه آب‌فشان‌های یوروپا می‌تونن یه چیزی بین صد تا دویست کیلومتر ارتفاع داشته باشن کاوشگر کلیپر باید توی شرایط مناسب، وارد یکی از این آب‌فشان‌ها بشه برای نمونه‌برداری بعدش باید آزمایش‌های مختلفی روی این آب انجام بده و نتیجه رو به زمین بفرسته با تحلیل این نتایج می‌تونیم از ترکیب مواد داخل این اقیانوس مایع سر دربیاریم


audio: HLGBDyLnXZk_0056.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
ببینیم آیا مولکول‌های پیچیده‌ی سازنده‌ی زندگی رو داره یا نه این آزمایش‌ها می‌تونه خیلی از پرسش‌های ما رو جواب بده ولی خب به این زودی‌ها قرار نیست اتفاق بیفته کلیپر، 14 اکتبر 2024 از مرکز فضایی کندی توی فلوریدا توسط راکت فالکون شرکت اسپیس‌اکس پرتاب شد قراره از گرانش زمین و مریخ استفاده کنه تا شتاب بگیره به سمت مشتری


audio: HLGBDyLnXZk_0057.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
در نهایت، ایپریل 2030 به مقصد می‌رسه، یعنی بیشتر از پنج سال دیگه بعد از اون هم باید منتظر باشیم تا مانوورهای خودش رو انجام بده ببینیم چه اطلاعاتی برامون می‌فرسته


audio: HLGBDyLnXZk_0058.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
سال 2023 هم آژانس فضایی اروپا فضاپیمایی پرتاب کرد به نام جوس یا کاوشگر قمر یخی مشتری با اینکه زودتر پرتاب شده، اما تقریبا یک سال بعد از کلیپر می‌رسه به مقصد چون مسیرش طولانی‌تره


audio: HLGBDyLnXZk_0059.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
و نکته‌ی آخر اینکه قمر یوروپا تنها نیست سیاره‌ی زحل هم یه قمر داره به نام انسلادوس که از نظر احتمال پیدا کردن موجودات زنده، بعد از یوروپا رتبه‌ی دوم رو داره آب‌فشان‌های این قمر خیلی بیشتره با این حال، دلایلی وجود داره که دانشمندها معتقدن یوروپا گزینه‌ی بهتریه یکیش اینه که حجم آب انسلادوس خیلی کمتره برای همین شاید احتمال پیدا کردن زندگی کمتر باشه


audio: HLGBDyLnXZk_0060.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
از طرفی، گرمایش داخلی یوروپا، به خاطر گرانش شدید مشتری، از انسلادوس بیشتره این هم نقش خیلی مهمی داره یه برتری دیگه‌ش هم اینه که طبق نظر دانشمندها، اقیانوس یوروپا قدیمی‌تره پس احتمال تشکیل زندگی هم اونجا بیشتره


audio: HLGBDyLnXZk_0061.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
حدود نود و نه درصد از کل اتم‌های جهان ما، فقط هیدروژن و هلیومه یعنی ساده‌ترین اتم‌ها، با اختلاف زیاد بیشترین مقدار رو دارن تمام اتم‌های دیگه مثل آهن، نیتروژن، اکسیژن، مس، طلا اینا همه با هم فقط یکی دو درصد از اتم‌هان چون اول باید یه ستاره تشکیل بشه، بعدش این هیدروژن‌های ساده در طول چند میلیارد سال، دونه‌دونه به هم جوش بخورن و اتم‌های سنگین‌تر رو بسازن


audio: HLGBDyLnXZk_0062.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
یعنی زمان خیلی زیادی لازمه و اینکه فقط یه بخش کوچیکی از هیدروژن‌ها شانس این رو دارن که پیچیده‌تر بشن باز همین اتم‌های جدید، سیاره‌ها رو تشکیل میدن اونجا میلیاردها سال زمان دارن تا به بی‌نهایت شکل مختلف با هم ترکیب بشن حالا روی بعضی از این سیاره‌ها، شرایطی مثل دما یا پرتوزایی طوریه که به بعضی از این ساختارهای ساده اجازه میده باقی بمونن و خودشون رو تکرار کنن


audio: HLGBDyLnXZk_0063.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
باز میلیون‌ها سال دیگه می‌گذره و یه تعداد خیلی کمی از اینا دائما پیچیده‌تر میشن بیشترشونم به هیچ جا نمی‌رسن هرچی این اتم‌ها بخوان به شکل پیچیده‌تری کنار هم قرار بگیرن


audio: HLGBDyLnXZk_0064.opus
source: youtube
source_id: HLGBDyLnXZk
invalidation: VALID
text:
زمان بیشتری لازمه، و احتمال تشکیلش هم کمتر میشه برای همین فکر می‌کنم پیدا کردن موجودات ساده‌ای مثل باکتری‌ها اصلا دور از ذهن نیست


audio: bUXmQRplFQc_0001.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: VALID
text:
سلام رفقا، امیدوارم حالتون خوب باشه. ویدیوی قبلیمون در مورد توپ صاعقه یا گوی آذرخش بود، که لینکش این بالا هست.


audio: bUXmQRplFQc_0002.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: VALID
text:
اونجا گفتم که بعضیا نظرشون اینه که این توپ‌ها چیزی نیستن جز توهماتی که تو مغز ما اتفاق میوفته. خیلی از شما تو کامنت‌ها گفتید که اگه توهم بود نمیشد ازش فیلم گرفت، اما واقعیت اینه که به این ویدیوها خیلی نمیشه استناد کرد. دلیلش هم اینه که ساختنشون با کامپیوتر زیاد کار سختی نیست. برای همین افرادی که این پدیده رو توهم می‌دونن نظرشون اینه که این ویدیوها ساختگی‌ان.


audio: bUXmQRplFQc_0003.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: VALID
text:
برای اینکه موضوع رو بهتر درک کنیم، با هم یه دونه از این ویدیوهارو قدم به قدم درست می‌کنیم ببینیم چی میشه. البته ویدیوی اصلی هفتگیمون سرجاش هست، این یه ویدیوی متفرقه‌ست.


audio: bUXmQRplFQc_0005.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: VALID
text:
میخوام یه توپ صاعقه بهش اضافه کنم که از اون دور، از کنار این کلبه به دوربین نزدیک میشه، بعدش دوباره برمی‌گرده عقب. برای این کار هم از نرم‌افزار ادوبی پریمیر استفاده می‌کنم که مخصوص ادیت ویدیو هست. منظره‌ی اصلی رو وارد نرم‌افزار می‌کنم.


audio: bUXmQRplFQc_0006.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: VALID
text:
حالا یه توپ صاعقه لازم دارم. یکی از پرکاربردترین تکنیک‌هایی که تو فیلم‌سازی استفاده میشه، پرده‌ی سبزه، که خودمم زیاد تو ویدیوهام استفاده می‌کنم.


audio: bUXmQRplFQc_0008.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: VALID
text:
از بین اینا هرکدومشون که دوست دارم انتخاب می‌کنم، مثلا این به نظرم گزینه‌ی خوبیه. دانلودش می‌کنم بعدش اضافه‌ش می‌کنم به پروژه.


audio: bUXmQRplFQc_0010.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: VALID
text:
بعدش، حرکتشو تعیین می‌کنم. دوست دارم اینجا از زیر این کلبه شروع به حرکت کنه، بیاد نزدیک دوربین، یه چند ثانیه اینجا بمونه، بعد دوباره برگرده بره به سمت کلبه.


audio: bUXmQRplFQc_0012.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: INVALID_CHARS
text:
VR Glow استفاده می‌کنم تا درخشان‌تر بشه. الان لبه‌هاش یه مقداری خرابه که با ابزار Opacity میشه قسمت‌های اضافیشو برید.


audio: bUXmQRplFQc_0013.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: VALID
text:
پس یه دایره اطرافش می‌کشم، لبه‌هاشم نرم می‌کنم. حالا توپ و پس‌زمینه رو با هم ادغام می‌کنم. بذارید یه خروجی بگیریم ببینیم تا الان چیکار کردیم.


audio: bUXmQRplFQc_0014.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: VALID
text:
خب همونطور که می‌بینید زیاد طبیعی نشده، یه دلیلش اینه که دوربین خیلی ثابته، ویدیوهایی که با گوشی یا دوربین‌های دستی گرفته میشن معمولا یه مقدار لرزش دارن. پس باید یه مقداری لرزش دست اضافه کنیم به ویدیومون تا طبیعی‌تر باشه. یه کار خیلی راحت و سریع اینه که از لرزش‌های یه ویدیوی دیگه استفاده کنیم، مثلا همین که تو ویدیوی قبلی نشون دادم گزینه‌ی خوبیه.


audio: bUXmQRplFQc_0016.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: INVALID_CHARS
text:
حالا افکت Warp Stabiliser رو میدم بهش. اینو میذارم روی No Motion ، اینم میذارم روی Position، Scale، Rotation.


audio: bUXmQRplFQc_0017.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: VALID
text:
بعد صبر می‌کنم تا پردازشش تموم بشه. حالا روش دابل‌کلیک می‌کنم و اون ویدیوی لرزش‌دار رو غیرفعال می‌کنم و برمی‌گردم. تهشم با یه کیفیت پایین ازش خروجی می‌گیرم، هرچقدر کیفیتش پایین‌تر باشه جزییات کمتری توش دیده میشه، تشخیص فیک بودنش سخت‌تر میشه. نتیجه‌ی نهایی میشه این.


audio: bUXmQRplFQc_0018.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: VALID
text:
خب پس دیدیم که درست کردن یه همچین ویدیوهایی زیاد کار سختی نیست، البته اینم در نظر بگیرید که ما الان پنج دقیقه بیشتر وقت نذاشتیم، ممکنه یه نفر بشینه مثلا دو سه روز زمان بذاره تا یه ویدیوی خیلی بهتر و دقیق‌تر بسازه که به راحتی نشه تشخیص داد که فیکه یا واقعی. الان نمی‌خوام بگم توپ صاعقه حتما یه توهمه، یا تمام فیلم‌هایی که ازش هست تقلبیه.


audio: bUXmQRplFQc_0019.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: VALID
text:
هدفم فقط اینه که یه دید بهتری به دست بیاریم از واقعیت، و اینکه برای هر موضوعی دنبال شواهد مختلف باشیم نه فقط یه فیلم یا یه عکس. مثلا گزارش‌هایی که مردم دادن، آزمایشایی که انجام شده، مقاله‌هایی که نوشته شده. در مورد خیلی از مسایل همینطوره، مثلا ویدیوهایی که بشقاب پرنده‌ها یا موجودات فضایی رو نشون میدن به راحتی قابل ساختن هستن، نمیشه فقط رو حساب این ویدیوها نتیجه گرفت که بشقاب‌پرنده‌ها


audio: bUXmQRplFQc_0020.opus
source: youtube
source_id: bUXmQRplFQc
invalidation: VALID
text:
صددرصد وجود دارن، نیاز به اطلاعات خیلی بیشتری داریم. امیدوارم این ویدیو مفید بوده باشه، و اینکه همیشه از این همه حمایتی که می‌کنید و این همه لطفی که دارید ممنونم.


audio: 7gQnWNZ06P8_0001.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
وقتی که هدفمون شناخت بهتر جهانی باشه که داریم توش زندگی می‌کنیم، دو تا مسیر مختلف جلوی پامونه. یا شروع کنیم به رصد فضا و ستاره‌ها و سیارات و کهکشانا، یا اینکه بریم سراغ اجزای سازنده‌ی جهان یعنی اتما و ذراتی که اتما رو می‌سازن. کاری که ناسا انجام میده میشه گفت که بیشتر حالت اوله، یعنی با قسمتای بزرگ دنیا سروکار داره، بیشتر دنبال کشف ناشناخته‌های فضاس.


audio: 7gQnWNZ06P8_0002.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
اما برای حالت دوم چیکار کردیم؟ یعنی یه سازمانی مثلا تو ابعاد ناسا داریم که تمرکزش روی اتما باشه و ریزترین چیزایی که اتما رو میسازن بررسی کنه و دنبال کشف مسائل جدید تو این حوزه باشه؟ خبر خوب اینه که آره، یه همچین سازمانی وجود داره، و اگه کارش مهمتر از کاری که ناسا انجام میده نباشه، کم‌اهمیت‌تر هم نیست. این سازمان، اسمش هست سرن یا سازمان اروپایی تحقیقات هسته‌ای.


audio: 7gQnWNZ06P8_0003.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
امروز می‌خوام درباره‌ی بزرگترین مرکز فیزیک هسته‌ای جهان صحبت کنم که خیلی از پیشرفتای امروز زندگی ما، بدون اینکه اطلاعی داشته باشیم، نتیجه‌ی کار آزمایشگاه‌های سرن بوده. بعدشم با دوست خوبم علی همراه میشیم که خودش اونجا حضور داشته و از دانش و تجربیات خوبش برامون میگه و ویدیوهایی که از اونجا ضبط کرده بهمون نشون میده. علی دانشجوی دکترای فیزیک تو آلمانه که یه کانال یوتیوب عالی هم


audio: 7gQnWNZ06P8_0004.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
داره به نام کانال فکر بزرگ که لینکشو زیر همین ویدیو میذارم پیشنهاد می‌کنم عضو بشید و از مطالب خوبش استفاده کنید.


audio: 7gQnWNZ06P8_0005.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
سپتامبر 1954 دوازده تا از کشورای اروپایی از جمله سوییس و فرانسه و آلمان و ایتالیا و سوئد و هلند و چند تا کشور دیگه، یه سازمانی تشکیل دادن برای تاسیس آزمایشگاه‌های تحقیقات هسته‌ای.


audio: 7gQnWNZ06P8_0007.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
بعدا چندتا کشورای اروپایی دیگه هم عضو شدن، به اضافه‌ی چندتا کشور غیر اروپایی مثل آمریکا و ژاپن و روسیه و هند و چند تا کشور دیگه که اینا به عنوان ناظر هستن. غیر از اینا کلی کشور دیگه هم مشارکت دارن که ایرانم جزو همین کشورا هست. یعنی میشه گفت با اختلاف زیاد، بزرگترین همکاری علمی بین‌المللیه که اتفاقا خیلی هم


audio: 7gQnWNZ06P8_0008.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
تلاش میشه که مسائل و اختلافات سیاسی و مذهبی و این چیزا روش تاثیری نذاره. برای همین از کشورا و قومیتا و مذاهب مختلف کل دنیا می‌تونن از نزدیک از تحقیقات جالب علمیش بازدید کنن، یا مشارکت داشته باشن، یا از دانشگاه‌های مختلف دنیا اساتید و دانشجوها می‌تونن اونجا حضور داشته باشن و لبه‌های دانش بشرو از نزدیک لمس کنن.


audio: 7gQnWNZ06P8_0009.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
اصلا بودجه‌ی این سازمان که الان بزرگ‌ترین مرکز تحقیقاتی جهانه، از همین کشورای عضوش تامین میشه مخصوصا اون کشورای اروپایی که اعضای اصلیشن. سرن شمال غربی شهر ژنو سوییس ساخته شده، یعنی در واقع صد متر زیر سطح زمین، روی مرز فرانسه و سوییس ساخته شده که بیشترشم داخل خاک فرانسه‌س.


audio: 7gQnWNZ06P8_0011.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
هست که یه تونل خیلی بزرگ به طول 27 کیلومتره که به شکل دایره ساخته شده. بریم توضیحات جالب علی رو بشنویم در مورد اینکه اصلا این برخورددهنده چی هست و چه کارایی توش انجام میشه.


audio: 7gQnWNZ06P8_0012.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
سلام به همه‌ی بچه‌های کانال آرانتیک، من علی‌ام از کانال فکر بزرگ، وقت اینه که ساکو ببندیم و بریم با هم سوییس.


audio: 7gQnWNZ06P8_0013.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
سرن، همونجور که می‌بینید یه مرکز تحقیقاتی خیلی بزرگه، از چندین حلقه‌ی شتاب‌دهنده تشکیل شده همونجوری که احمد براتون توضیح داد یه سری چیزای اولیه‌شو. چندتا نقطه وجود داره روی این حلقه‌ها، چندتا مسیر وجود داره که هر تقاطع این مسیرها یسری دستگاه‌های دتکتور وجود داره که آزمایش‌ها اونجا انجام میشه.


audio: 7gQnWNZ06P8_0015.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
کل این 27 کیلومتر تونل، زمان آزمایش با هلیوم مایع پر میشه، تا بتونن به دمای خیلی خیلی پایین برسن تقریبا منفی 270 درجه‌ی سانتیگراد که تمام فلزاتی که تو اطراف اون تونل هستن که مغناطیسیو ایجاد می‌کنن که به اون ذره شتاب میده به حالت سوپر پانداکتر در بیان و سوپر پانداکتر این‌جوریه که جریان خیلی خیلی زیادی


audio: 7gQnWNZ06P8_0017.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
خیلی قوی ایجاد بشه که خب شتاب بیشتری به اون ذره بده. این‌جام براتون عکس گرفتم که یه نوار خیلی باریک سوپر پانداکتر که از نیوبیوم تیتانیوم هست 13000 آمپر جریان از خودش عبور میده و در کنارش یه سیم مسی رو می‌بینید که معادل چقدر مقدار سیم مسیه که بخواد 13000 آمپرو از خودش عبور بده. یه چیز جالب که میخوام براتون بگم اینه که تو هر آزمایشی که تو سرن انجام میشه،


audio: 7gQnWNZ06P8_0018.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: INVALID_CHARS
text:
آزمایش‌های خیلی بزرگی که مثلا دتکتورهای CMS و اینا انجام میدن صد ترابایت تو هر ثانیه اطلاعات تولید میشه، 5000 تا cpu


audio: 7gQnWNZ06P8_0019.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
پردازشش می‌کنن تقریبا و درانتها چیزی که خلاصشو فیلتر‌شدش میمونه تقریبا 10000 ترابایت اطلاعاته که نیاز به آنالیز داره و نتیجه‌ی آزمایشو بخوان بگن. یکی از معضلات دیگه، مشکل مهندسیه یعنی چیزی که بهش توجه نمیشه خب از دید ما، با نگاه فیزیکی بخوایم نگاه بکنیم یه سری تئوریش وجود داره انجام میشه میره، ولی اینی که اینو به واقعیت برسونن کار مهندساس.


audio: 7gQnWNZ06P8_0020.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
یعنی واقعا کار سختیه که بخوان به همچین فاصله‌هایی این دقت خیلی بالارو داشته باشن که در حد میکرومتر در حد نانومتر همه‌چی کار بکنه. مثلا مهندسین متالورژی که تونستن یه ماده‌ای و پیدا بکنن یا سرهم بکنن جوری که بتونن ستون‌های این تونلو درست بکنن چونکه داخل تونل منفی 270 درجه‌ی سانتیگراده و بیرون تونل دمای عادی محیطه و این اختلاف دمایی که


audio: 7gQnWNZ06P8_0021.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
مثلا تو فاصله‌ی شاید 20 30 سانتی‌متری ایجاد میشه، میتونه ماده رو نابود بکنه، از هم بپاشونتش‌. اینی که چجوری بتونی مهندسی بکنی این دمارو تفکیک بکنی از هم دیگه خیلی چلنج‌های این شکلی هست توی ساخت این پروژه و اصن راه‌اندازیشو به واقعیت رسوندنش که مخفیه یعنی تئوریش یه چیزیه که خب ادم میتونه سریع توضیح بده ولی اینی‌که چجوری این به واقعیت رسیده خیلی چیز عجیبیه.


audio: 7gQnWNZ06P8_0022.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
پس به طور خلاصه، داخل این تونل، ذرات زیراتمی مثل پروتون‌ها رو به یه سرعت خیلی بالایی نزدیک سرعت نور می‌رسونن و می‌کوبنشون به همدیگه، که اینکار باعث میشه که وقتی این ذرات با یه انرژی خیلی زیادی به هم برخورد میکنن ذرات جدیدی تشکیل بشن که طول عمر خیلی کوتاهی دارن. حالا این به چه درد ما می‌خوره؟ خب می‌دونیم که اتما خودشون از ذرات زیراتمی ساخته شدن یعنی الکترون و پروتون و نوترون.


audio: 7gQnWNZ06P8_0023.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
بعضی از این ذرات، معروفن به ذرات بنیادی. یعنی خودشون از ذرات دیگه‌ای تشکیل نشدن. مثلا الکترون خودش یه ذره‌ی بنیادیه چون از یه ذره‌ی دیگه‌ای تشکیل نشده. اما پروتون و نوترون بنیادی نیستن، خودشون از ذرات دیگه‌ای ساخته شدن به نام کوارک. هرچقدر که ما ریزتر می‌شیم توی این بلوک‌های سازنده‌ی جهان، اطلاعات بیشتری به دست میاریم از مبدا پیدایش جهان،


audio: 7gQnWNZ06P8_0024.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
اینکه جهان چطوری به وجود اومده، چطور به این شکل فعلی رسیده. یعنی این برخورددهنده‌ی بزرگ هادرونی داره سعی می‌کنه شرایط اولیه‌ی تشکیل جهان بعد از بیگ‌بنگ رو شبیه‌سازی کنه یعنی اون زمانی که ذرات سازنده‌ی جهان با یه انرژی خیلی زیادی به هم برخورد می‌کردن. پس یکی از مهم‌ترین اهداف سرن، میشه گفت که جواب دادن به این سواله که جهان


audio: 7gQnWNZ06P8_0025.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
چطوری به وجود اومده، که این یکی از بزرگ‌ترین سوالات ما انسانهاس. اما هدف سرن فقط این نیست. تو دو تا حوزه‌ی بزرگ دیگه هم فعالیت می‌کنه، یعنی آموزش و خلق فناوری‌های جدید. یکی از مهمترین ابداعاتی که تو سرن انجام شده همین اینترنتیه که الان زندگی خیلی از ماها بهش وابسته است.


audio: 7gQnWNZ06P8_0027.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
این سال 1989 برای برقرار کردن یه ارتباط مناسب بین کامپیوترای سرن ابداع شد. اما بعد از چهار پنج سال عمومی شدو همینطور رشد کرد تا به این چیزی که الان هست رسید. در کل تحقیقات و کشفیاتی که تو سرن انجام شده روی همه چیز زندگی ما تاثیر داشته، از دستگاه‌های پزشکی و داروها و قطعات الکترونیکی و هزارتا چیز دیگه.


audio: 7gQnWNZ06P8_0028.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
طبق آمار سایت خودشون حدود 2500 نفر کارمند دارن ولی خب تعداد آدمایی که توی پروژه‌های مختلف مشارکت علمی یا فنی دارن از کشورای مختلف حدود 17000 نفره. ورودی سرن هم یه نمایشگاه وجود داره که بازدید ازش برای عموم آزاده و میتونه اطلاعات خیلی خوبی به ما بده از اینکه هر بخش سرن دقیقا چی هستو چیکار میکنه.


audio: 7gQnWNZ06P8_0029.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
خب همونطور که احمد گفت، یکی از اهداف سرن کامل کردن جدول ذرات زیراتمی بود. بیاین باهم خیلی کوتاه به این بپردازیم که اصن این جدوله چیو دقیقا داره به ما نشون میده.


audio: 7gQnWNZ06P8_0031.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
کوارکز چیزین که کل متریالو تشکیل میدن، کل ماده از اونا تشکیل شده. پس ذرات اتمی تشکیل دهنده‌ی پروتون و نوترون ان که خودشون توی هسته‌ی اتم‌ان و ماهم از اتم تشکیل شدیم.


audio: 7gQnWNZ06P8_0033.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
اینا فقط کوارک‌هایین که احتیاج بوده بهشون تا اینکه ما بتونیم تئوری‌ایو که داریمو اثبات بکنیم و توی آزمایشامون ببینیمش و با وجود اینا تمام آزمایشات ما درست پیش میرفت تا همه چیش درست بوده، بقیه فقط تئوری‌ان. و شیش تا رنگ سبز پایینی لپتون‌هان. لپتون‌ها ذرات سبکن که الکترون معروف‌ترینشونه. و انواع و اقسام نوترینوها که اونم واسه خودش یه ویدیوی مفصل لازم داره که


audio: 7gQnWNZ06P8_0034.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
اصلا توضیح بدیم که نوترینو چیه ولی خب فقط میتونم بهتون بگم که یسری ذرات سبکی‌ان که از برهمکنش‌های اتمی به وجود میاد. ستون بغل، رنگ قرمز بوزون‌هان. بوزون‌ها دراصل حامل‌های انرژی‌ان یعنی نمیشه بهشون ذره گفت که معروف‌ترینشون فوتونه که به اصطلاح روزمرگی بهش میگن نور. اینا هرکدوم مسئول یسری از انرژی‌هان یعنی مثلا فوتون مسئول انرژی الکترومغناطیسه، حاصل برهم‌کنش الکترومغناطیسه.


audio: 7gQnWNZ06P8_0035.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
گلوئون انرژی‌ایه که هسته‌ی اتم رو پایدار نگه میداره چون در حقیقت، ما از دبیرستان می‌دونیم که دوتا بار مثبت همدیگرو دفع می‌کنن مثلا هلیوم توی هسته‌ی اتم دوتا پروتون داره بیرون دوتا الکترون داره، ساده‌ترین اتم. و خب دوتا پروتون کنار هم دیگه، دوتا بار مثبت توی هسته‌ی اتم باید همدیگرو دفع کنن و خب اتم متلاشی میشه. چیزی که اینارو باهم نگه میداره چیزیه به اسم گلوئون. اون انرژیه که این دوتا رو توی هسته نگه میداره.


audio: 7gQnWNZ06P8_0037.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
که همونجوری که بالاش یه عدد کوچیک نوشته توی ذرات زیراتمی دیگه جرم به چیزی مثل گرم و کیلوگرم و اینجور چیزا نیستش برحسب انرژیه که الکترون ولت واحدشه


audio: 7gQnWNZ06P8_0039.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
ولی خب همه‌ی اینا اوکی بود یعنی همه چیو می‌دونستیم ما. یه سوال خیلی بزرگ مطرح شد که کلا اصن این جرما از کجا اومدن؟ این انرژیا از کجا اومدن که مثلا


audio: 7gQnWNZ06P8_0041.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
انقدر گیگا الکترون ولت یا انقدر مگا الکترون ولت.اینا از کجا پیداشون شد؟ بخوام براتون اینجوری مثال بزنم این مثالی که پیتر هیگز خودش زده بود یا خیلی از دانشمندای دیگه قبل از اون زده بودن برای فهمیدن این موضوع، نظریه‌ی میدانه. یعنی حالا نمیخوام از کلمات قلمبه سلمبه‌ش استفاده بکنم سعی میکنم خیلی ساده توضیح بدم. فرض کنیم شما یه استخر پر از آب دارید و یه آدم زیرآب راه میره، یه آدمم لبه‌ی استخر راه میره.


audio: 7gQnWNZ06P8_0042.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
دوتا آدمی که کامل زیر آب و لبه‌ی استخر راه میرن کدوم زودتر میرسه به انتهای استخر؟ خب قاعدتا آدمی که بیرون استخره چون اون مقاومت هوارو داره ولی اون کسی که توی آبه مقاومت آبو داره. حالا اگر اون کسی که بیرون استخره دو تا آدم باشه، یکیشون خیلی چاق باشه یکیشون خیلی لاغر، زیاد تفاوتی نداره دوتاشون شاید همزمان برسن ولی اون کسی که توی آبه خیلی تفاوت ایجاد میشه بین اون کسی که چاقه، اون کسی که لاغره.


audio: 7gQnWNZ06P8_0043.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
دقیقا این ایده‌اس کل موضوع، که یه چیزی به اسم فیلد یه چیزی به اسم میدان، یه چیزی به اسم یه محیطی تو کل هستی وجود داره که تمام این ذرات حاصل برهم‌کنش‌شون با اون میدانه، با اون محیطه هست که بهشون شخصیت میده بهشون جرم میده یعنی مثلا اگه شما یه بار داشته باشی، یه مگنت داشته باشی،


audio: 7gQnWNZ06P8_0044.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
بار مثبت یا منفی، دور و اطرافش یه میدانی ایجاد میشه و وقتی یه مگنت دیگه وارد اون میدان میشه، یا جذبش میشه یا دفع میکنه


audio: 7gQnWNZ06P8_0048.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
یعنی به سمت اون منبعش همیشه اون خطوط میدان هست. این ایده مطرح شد که کل میدان‌ها حذف شه کل اجرام حذف شه هرچیزی که وجود داره نور، ذرات، هرچیزی یه چیزی می‌مونه به اسم میدان کل هستی یا هیگز فیلد. که دقیقا اسم پیتر هیگز روش گذاشته شده بابت این تئوری و خب ما چجوری می‌تونستیم بفهمیم که آیا این تئوری واقعیت داره آیا وجود داره


audio: 7gQnWNZ06P8_0049.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
واقعا میدانی که سرتاسر کل دنیا، کل هستی وجود داره و تمام این ذرات توی اون میدانن که معنا پیدا میکنن، تنها راه اثبات کردنش این بود که ذره‌ای وجود داشته باشه که با خود این میدان بتونه برهم‌کنش نشون بده و به ما واقعیت رو بفهمونه مثل این میمونه که اون استخره فلت فلت باشه، هیچ بالا پایینی نداشته باشه ما نمی‌تونیم زیاد تشخیصش بدیم، آبه، آینه‌س، چیه، ولی وقتی یه چیزی


audio: 7gQnWNZ06P8_0050.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
یهو یه قلوپی اون وسط یه چیز تکون میخوره یه چیزی میوفته توش ما میتونیم بفهمیم که عه آب بود، مثلا یه چیزی اونجا تکون خورد یه چیزی وجود داره اونجا، به اون میگن برهم‌کنش.


audio: 7gQnWNZ06P8_0052.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
یا کلا توی سرن به وجود اومد توی سال 2012 و به نتیجه رسیدو کلی سروصدا کرد و چیز عجیب بود، یه انقلاب عجیب غریب تو کل علم بود، این بود که اون هیگز بوزون، اون ذره‌ی بوزون که با اون فیلد تو کل دنیا با اون هیگز فیلد برهم‌کنش نشون میداد پیدا شد. فرض کن داریم یه نوار برعکس میریم به کل ابتدای هستی چون ابتدای هستی یه انرژی خیلی بالایی بوده، ذرات بوجود اومدن


audio: 7gQnWNZ06P8_0053.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
از بین رفتن، بوجود اومدن ازبین رفتن، باهم تداخل پیدا کردن برهم‌کنش پیدا کردن تا شده الان، میلیارد‌ها میلیارد سال. و ما داریم دقیقا این نوارو برعکس میکنیم یعنی داریم همه‌ی اون انرژیو به زور بوجود میاریم تا بتونیم ببینیم که چه اتفاقی افتاده تو اون لحظه. یعنی تمام این داستان‌ها و تمام این اتفاقا و تمام این هزینه‌ها بابت اینه که ما سر در بیاریم، به اون حد از انرژی بالا برسیم که بفهمیم چه اتفاقی توی اول هستی رخ داده.


audio: 7gQnWNZ06P8_0054.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
امیدوارم که گیجتون نکرده باشم با خیلی تئوری‌های مختلف و امیدوارم که موضوع رو متوجه شده باشین و من سعی کردم خیلی ساده توضیح بدم، بریم دوباره برگردیم پیش احمد.


audio: 7gQnWNZ06P8_0055.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
به نظرم سازمان‌هایی مثل سرن، دقیقا همون چیزیه که ما انسانا نیاز داریم، این همکاریای بزرگ علمی فارغ از درگیریای سیاسی و نژادی و مذهبی و چیزای دیگه. اینه که میتونه زندگی ما رو بهتر کنه، اینه که نشون دهنده‌ی کامل‌تر شدن عقل انسانه. انگار بعد از اون دعواهای دوره‌ی تین‌ایجری، یعنی همون جنگای جهانی اول و دوم، کم‌کم عقل انسان داره از دوره‌ی نوجوونی وارد دوره‌ی جوونی میشه.


audio: 7gQnWNZ06P8_0056.opus
source: youtube
source_id: 7gQnWNZ06P8
invalidation: VALID
text:
هرچند هنوزم جاهای زیادی رو زمین هست که این اتفاق نیفتاده. اگه این ویدیو رو دوس داشتی لطفا لایک یادت نره، درآخرم یادت باشه که مث همیشه بدون هیچ ترسی سوال بپرس.


audio: bHminPjgwPk_0001.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
چرا غیر از ما، هیچ موجود هوشمند دیگه‌ای رو زمین نیست؟ اونایی که شباهت زیادی به ما داشتن، چه بلایی سرشون اومد؟ چی شد که از بین رفتن؟ امروز می‌خوایم بریم به گذشته‌های خیلی خیلی دور. زمانی که ما تنها نبودیم، موجودات دیگه‌ای شبیه ما، روی این سیاره زندگی می‌کردن. تا آخر ویدیو همراه من باشید تا سراغ موضوعات جالبی بریم که کمتر ازشون صحبت شده. اسپانسر این برنامه هم شرکت فیوتک تو جنوب کالیفرنیاست،


audio: bHminPjgwPk_0002.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
که زمینه‌ی فعالیتش ابزارهای دقیق اندازه‌گیری و سنسورهای پیشرفته و رباتیکه. فیوتک تو پروژه‌های بزرگ ناسا، مثل شاتل فضایی دیسکاوری و مریخ‌نورد کیوریاسیتی نقش پررنگی داشته. برای اطلاعات بیشتر می‌تونید به سایتشون سر بزنید، یا لینکدین فیوتک رو دنبال کنید، که تو بخش توضیحات همین ویدیو گذاشتم. قبل از شروع، باید بگم که این موضوعات، بر اساس فسیل‌ها و بقیه‌ی شواهدیه که پیدا کردیم.


audio: bHminPjgwPk_0003.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
پس اگه با باورهای کسی جور درنمیاد، این یه بحث جداست. شواهد نشون میده که احتمالا یه چیزی حدود هفت میلیون سال پیش، اجداد اولیه‌ی انسان‌ها از اجداد شامپانزه‌ها جدا شدن. یعنی تا قبل از اون، هردوشون یه موجود بودن، ولی به مرور زمان تقسیم شدن به دو تا گونه‌ی متفاوت.


audio: bHminPjgwPk_0004.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
چند میلیون سال قبلش هم گوریل‌ها و اورانگوتان‌ها از این جد مشترک جدا شده بودن. این شاخه‌ی جدیدی که به وجود اومد، معروفه به هومینین‌ها یا انسان‌تباران. ویژگیشون این بود که مغز بزرگتری داشتن، روی دو تا پا حرکت می‌کردن، و اینکه ابزارهای پیچیده‌ای می‌ساختن.


audio: bHminPjgwPk_0005.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
این شاخه هم، با گذشت زمان به زیرشاخه‌های مختلفی تقسیم شد، اما الان همه‌شون منقرض شدن، فقط ما باقی موندیم.


audio: bHminPjgwPk_0006.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
بذارید اول یه نگاه کوتاهی بندازیم به چند تا از اعضای این خانواده. خب همونطور که گفتم، هومینین‌ها اولین بار حدود هفت میلیون سال پیش تو آفریقا ظاهر شدن. با اینکه روی دو تا پا راه می‌رفتن، اما همچنان توانایی زیادی برای بالا رفتن از درخت‌ها داشتن. با گذشت زمان، انگشت‌های پاشون دچار تغییراتی شد که برای راه رفتن مناسب‌تر بود.


audio: bHminPjgwPk_0007.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
کم‌کم گونه‌های متفاوتی از انسان‌تباران ایجاد شدن و تو مناطق مختلف آفریقا پخش شدن، که تو بعضی از نقاط هم بیشتر از یه گونه وجود داشت. توانایی ساخت ابزار، باعث میشد بتونن تو شرایط محیطی سخت، دوام بیارن. یکی از قدیمی‌ترین ابزارهای سنگی که پیدا کردیم، مربوط به گونه‌ای به نام هومو هابیلیس بوده که بیشتر از دو میلیون سال پیش زندگی می‌کرده.


audio: bHminPjgwPk_0009.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
تقریبا دو میلیون سال پیش، هومو ارکتوس شاید اولین انسان‌تباری بوده که از قاره‌ی آفریقا مهاجرت می‌کنه و تو آسیا و اروپا پراکنده میشه. هومو ارکتوس، به معنی انسان راست‌قامت، نسبت به اجدادش مغز بزرگتری داشت که تقریبا دو سوم مغز ما بود.


audio: bHminPjgwPk_0010.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
یکی دیگه از اعضای انسان‌تباران، هومو آنتسسور یا انسان پیشگام بود. دلیل اینکه اسمشو گذاشتن پیشگام، اینه که بر اساس فسیل‌ها، احتمالا اولین انسان‌تباری بوده که بعد از مهاجرت از آفریقا، حدود یک میلیون و دویست هزار سال پیش وارد غرب اروپا شده.


audio: bHminPjgwPk_0011.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
مورد بعدی، هومو هایدلبرگنسیس یا انسان هایدلبرگی بود. اسمش به خاطر اینه که فسیل‌هاش اطراف شهر هایدلبرگ آلمان کشف شد. حدود هفتصد هزار سال پیش، تو یه محدوده‌ی بزرگی از آفریقا و اروپا و آسیا زندگی می‌کرده. انسان هایدلبرگی، به نظر میاد اولین انسان‌تباری بوده که با چوب و سنگ برای خودش سرپناه می‌ساخته و تونسته تو مناطق سردتر زندگی کنه.


audio: bHminPjgwPk_0012.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
بعدی که فکر می‌کنم اسمشو بیشتر شنیدید، نئاندرتال‌ها بودن، یا هومو نئاندرتالنسیس که اسمشو از یه منطقه اطراف دوسلدورف آلمان گرفته. نزدیک‌ترین انسان‌تبار به ما، همین نئاندرتاله. تقریبا از 140 هزار سال قبل رو زمین حضور داشته تا حدود سی چهل هزار سال پیش. محدوده‌ی زندگیشون، اروپا بوده با یه بخش‌هایی از خاورمیانه و آسیا.


audio: bHminPjgwPk_0013.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
یه بدن پهن و عضلانی داشتن که کمک می‌کرد تو شرایط سخت و آب و هوای سرد زنده بمونن. شکارچی‌های ماهری بودن که هر چیزی رو، از خرگوش گرفته تا ماموت، شکار می‌کردن و می‌خوردن.


audio: bHminPjgwPk_0014.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
قبلا فکر می‌کردیم نئاندرتال‌ها یه سری غارنشین‌های اولیه بودن، اما تحقیقات بیشتر نشون داد که اونقدر هم موجودات سطح پایینی نبودن. می‌تونستن برای خودشون لباس درست کنن، از داروهای گیاهی استفاده کنن، ابزارهای سنگی پیچیده‌ای بسازن، حتی با چیزایی مثل صدف و استخون برای خودشون زیورآلات درست می‌کردن. حجم مغزشون تقریبا اندازه‌ی مغز ما بود و


audio: bHminPjgwPk_0015.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
به احتمال زیاد توانایی صحبت کردن هم داشتن. بعضیا هم نظرشون اینه که باورهای مذهبی اولیه بینشون وجود داشته.


audio: bHminPjgwPk_0016.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
غیر از اینا، یه گروه دیگه‌ای هم بودن به نام انسان‌های دنیسووایی که اسمشون رو از غار دنیسووا تو سیبری گرفتن. اینا هم تقریبا بین 300 هزار تا 50 هزار سال پیش تو اروپا و قسمت‌های زیادی از جنوب و شرق آسیا زندگی می‌کردن. شباهت‌های زیادی با نئاندرتال‌ها داشتن و اینکه محیط زندگیشون بعضی وقتا، هم با نئاندرتال‌ها، هم با ما، مشترک بوده.


audio: bHminPjgwPk_0017.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
اما بعد از همه‌ی اینا، می‌رسیم به خودمون، یعنی انسان خردمند، یا هومو ساپینس. به نظر میاد منشا ما هم از آفریقا بوده، ولی دقیقا نمی‌دونیم کی مهاجرت کردیم. احتمالا یه چیزی بین 60 هزار، تا دویست‌سیصد هزار سال پیش بوده، دلیلش هم شاید تغییرات اقلیمی و خشکسالی تو آفریقا بوده.


audio: bHminPjgwPk_0018.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
خب این یه معرفی خیلی کوتاه و کلی بود، از چند تا از شناخته‌شده‌ترین اعضای خانواده‌ی انسان‌تباران. موارد خیلی بیشتری وجود داره و دائما کشفیات جدیدی اتفاق میفته. حالا سوالی که برای ما مهمه، اینه که چرا از این خانواده‌ی بزرگ، فقط ما باقی موندیم؟


audio: bHminPjgwPk_0019.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
دلایل احتمالی که باعث شده تمام انسان‌تباران غیر از ما منقرض بشن، به سه تا دسته تقسیم می‌کنم. البته اینجوری نیست که دلیل هر انقراضی فقط یه چیز باشه. خیلی وقتا مجموعه‌ای از عوامل دست به دست هم میدن تا یه گونه از بین بره. دلیل اول، که خیلی هم جالبه، خود ما هستیم. یعنی انسان خردمند، خواسته یا ناخواسته، تو انقراض بقیه‌ی انسان‌تباران نقش داشته.


audio: bHminPjgwPk_0021.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
مثلا در مورد نئاندرتال‌ها، به نظر میاد یه چیزی بین دو هزار تا پنج هزار سال تو اروپا کنار هم بودیم، که مدت کمی نیست. همین طولانی بودنش نشون میده که خیلی هم از ما ضعیف‌تر یا کم‌هوش‌تر نبودن، وگرنه نمی‌تونستن چند هزار سال در برابر ما مقاومت کنن. واقعیت اینه که ما زیاد موجودات صلح‌طلبی نبودیم.هنوزم نیستیم. ما حتی به خودمون هم رحم نمی‌کنیم، چه برسه به موجودات دیگه.


audio: bHminPjgwPk_0022.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
هزاران سال بوده که هم‌نوع خودمون رو به بردگی گرفتیم،‌ یا فقط به خاطر اینکه مثل ما فکر نمی‌کرده کشتیم. از بین تمام موجوداتی که اومدن و رفتن، هیچکدوم رو پیدا نمی‌کنید که با این شدت نسبت به بقیه‌ی موجودات خشونت به خرج بده.


audio: bHminPjgwPk_0023.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
برای همینه که من فکر می‌کنم دلیل ترس ما از هوش مصنوعی، اینه که فکر می‌کنیم اگه به ما مسلط بشه، همون رفتاری رو با ما می‌کنه که ما با بقیه‌ی موجودات داشتیم. اولین چیزی که به ذهنمون میاد بردگی و کشتاره، در حالی که ممکنه راه‌حل‌های خیلی بهتری داشته باشه.


audio: bHminPjgwPk_0024.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
یه موضوع جالبی در مورد میمون‌های بونوبو وجود داره که به نظرم می‌تونه سرنخ‌های خوبی به ما بده. شامپانزه‌های معمولی و بونوبوها هردوشون جزو خانواده‌ی شامپانزه‌ها هستن. با 99.6 درصد شباهت ژنتیکی، ظاهرشون خیلی شبیه همه، اما رفتارشون کاملا متفاوته. شامپانزه‌های معمولی می‌تونن به شدت خشن باشن.


audio: bHminPjgwPk_0025.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
می‌تونن هم‌نوع خودشون رو بکشن، تجاوز کنن، میمون‌های دیگه رو به صورت گروهی شکار کنن. ولی برعکس اینا، بونوبوها خیلی زندگی صلح‌آمیزی دارن. به جای اینکه با هم بجنگن، مشکلاتشون رو با بغل کردن و بوسیدن حل می‌کنن. اما چی باعث شده که این پسرعموها، رفتارشون اینقدر متفاوت باشه؟


audio: bHminPjgwPk_0026.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
شامپانزه‌ها و بونوبوها، حدود یک تا دو میلیون سال پیش، در واقع یه گونه بودن، که تو قسمت‌های شمالی رودخونه‌ی کنگو زندگی می‌کردن. عمیق‌ترین رودخونه‌ی جهان. قسمت‌های شمالیش دچار خشکسالی و کمبود غذا بوده، در حالی که قسمت‌های جنوبی اوضاع بهتری داشته. شواهد نشون میده که تو یه بازه‌ی زمانی کوتاه، آب این رودخونه مقدار زیادی پایین رفته.


audio: bHminPjgwPk_0027.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
برای همین بعضی از این اجداد اولیه، تونستن ازش رد بشن و برن به قسمت‌های جنوبی. زمانی که آب رودخونه دوباره بالا میاد، این دو تا دسته کاملا از همدیگه جدا میشن. اونایی که تو مناطق شمالی باقی موندن، شرایط سختی داشتن. از یه طرف منابع غذایی کم شده بود و مجبور بودن سر غذا با همدیگه بجنگن. از یه طرف هم با دشمن‌های قدرتمندی مثل گوریل‌ها درگیر بودن.


audio: bHminPjgwPk_0028.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
این وضعیت سخت باعث شد اونایی که ضعیف‌تر بودن از بین برن، ولی اونایی که خشن‌تر و قوی‌تر بودن باقی بمونن، نسلشون ادامه پیدا کنه. نتیجه‌ش این شد که بعد از گذشت هزاران سال، محیط زندگیشون تبدیلشون کرد به یه گونه‌ی خشن و جنگجو، یعنی همین شامپانزه‌های فعلی.


audio: bHminPjgwPk_0029.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
اما اونایی که از رودخونه رد شده بودن چه بلایی سرشون اومد؟ اونجا، هم منابع غذایی زیاد بود، هم دشمن‌های کمتری داشتن. پس برای زنده موندن نیازی به جنگ و خشونت نبود. به مرور زمان، تبدیل به گونه‌ی متفاوتی شدن، که به صورت جالبی، مشکلاتش رو به جای جنگیدن، با بوس و بغل و یه سری کارهای دیگه حل می‌کرد. و اینکه به جای نرها، ماده‌ها رییس شدن.


audio: bHminPjgwPk_0031.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
زمانی که ما تو مسیرهای حرکتمون، با انسان‌تبارهای دیگه برخورد کردیم، چند تا اتفاق افتاد. یکیش این بود که سر منابع غذایی و قلمرو باهاشون جنگیدیم، یه جنگ فرسایشی طولانی، که بعضی‌وقتا شکست می‌خوردیم، بعضی وقتا هم برنده می‌شدیم.


audio: bHminPjgwPk_0032.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
تو بعضی از مناطق، از فسیل‌ها اینطور نتیجه‌گیری میشه که اون منطقه، چند بار بین انسان‌تبارهای مختلف جابجا شده.


audio: bHminPjgwPk_0033.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
اتفاق دوم این بود که با همدیگه ترکیب شدیم. آزمایش‌ها نشون میده بین 1 تا 4 درصد از دی‌ان‌ای نئاندرتال‌ها الان تو دی‌ان‌ای مردم اروپا و آسیا وجود داره. بعضی از تحقیقات هم ادعا کردن که ردپایی از دی‌ان‌ای دنیسوواها بین مردم آسیای شرقی هست. مثلا بعضیا نظرشون اینه که مردم تبت، ژن‌هایی از دنیسوواها دارن، برای همین می‌تونن تو ارتفاعات بالا زندگی کنن.


audio: bHminPjgwPk_0034.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
یا اثراتی از دی‌ان‌ای هومو ارکتوس، تو دی‌ان‌ای مردم آسیاست. پس شاید بشه گفت انسان‌تباران دیگه، کاملا نابود نشدن، فقط یه بخشیشون حل شده توی یه گونه‌ی دیگه، یعنی ما. البته نکته‌ای که پیش میاد اینه که وقتی دو تا گونه‌ی متفاوت بچه‌دار میشن، اون بچه توانایی تولیدمثل نداره. پس اگه انسان‌تباران هم تونستن ترکیب بشن و نسل موجودات


audio: bHminPjgwPk_0035.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
ترکیبی هم ادامه داشته باشه، دیگه نمیشه گفت گونه‌های متفاوتی بودن. این سوالیه که هنوز جواب قطعی براش پیدا نکردیم.


audio: bHminPjgwPk_0036.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
سومین اتفاقی که ما برای انسان‌تباران رقم زدیم، احتمالا بیماری‌ها بوده. انگل‌ها و مریضی‌هایی که خودمون در برابرشون مقاوم شده بودیم، ولی برای بدن اونا ناشناخته بود و حسابی درگیرشون کرد. تو همین مهاجرت‌های جدید هم بارها این اتفاق افتاده. مثلا اروپایی‌ها و آسیایی‌هایی که وارد آمریکا شدن، بیماری‌هایی بردن که برای خودشون بی‌خطر بود،


audio: bHminPjgwPk_0037.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
اما بدن سرخپوست‌ها در برابرش هیچ مقاومتی نداشت. پس دلیل اول انقراضشون ما بودیم. دلیل دومش، تغییرات محیط زندگیه. تو بحث فرگشت یا تکامل، راجع به این موضوع صحبت کردم. هر گونه‌ای که بهتر بتونه با تغییرات محیطش سازگار بشه، شانس بیشتری داره که نسلش ادامه پیدا کنه. این قانون برای انسان‌تباران هم وجود داشت.


audio: bHminPjgwPk_0038.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
اونایی که تونسته بودن از یه محیط بد مهاجرت کنن، یا برای خودشون لباس و سرپناه بسازن، شانس بیشتری برای زنده موندن داشتن. در مورد هومو ارکتوس و نئاندرتال و انسان هایدلبرگی، به نظر میاد تغییرات اقلیمی نقش مهمی داشته تو انقراضشون. سرد شدن محیط، باعث شده منابع غذاییشون کمیاب بشه، که نتیجه‌ش میشه افزایش درگیری و خشونت.


audio: bHminPjgwPk_0040.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
دلیل سوم، مشکلات داخلیه. شرایط محیطی سخت، بعضی از انسان‌تباران رو توی گروه‌های کوچیک منزوی می‌کرد. این سبک زندگی، یه ایرادش این بود که سرعت پیشرفتشون پایین میومد. مثلا نئاندرتال‌ها، با اینکه ابزارهای پیچیده‌ای داشتن، اما جوامع کوچیکشون باعث میشد نسبت به انسان خردمند پیشرفت کمتری داشته باشن.


audio: bHminPjgwPk_0041.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
دردسر بزرگتری که ایجاد می‌کرد، مشکل هم‌خونی بود. تنوع ژنتیکی توی این جمعیت‌ها پایین میومد، چون افرادی با نسبت‌های نزدیک، با همدیگه جفت میشدن. این باعث میشد در برابر مشکلاتی مثل بیماری‌ها یا تغییرات آب‌و‌هوایی آسیب‌پذیرتر بشن. غیر از اینا، ویژگی‌های جسمیشون هم تو انقراضشون نقش داشته. تفاوت‌هایی که تو جمجمه و مغز نئاندرتال‌ها بوده،


audio: bHminPjgwPk_0042.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
احتمالا باعث شده قدرت خلاقیت یا محاسبه یا رفتارهای اجتماعیشون نسبت به ما ضعیف‌تر باشه. این تفاوت‌ها جزیی بوده، اما برای انتخاب طبیعی، همین جزییات کوچیک خیلی مهمه. مثلا ما نسبت به نئاندرتال‌ها دویدنمون بهتر بود، که این قدرت بیشتری به میداد برای شکار یا فرار از شکارچی. در مورد انقراض نئاندرتال‌ها، یه ایده‌ی دیگه‌ای که مطرح شده، بحث تقسیم کاره.


audio: bHminPjgwPk_0043.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
به نظر میاد نئاندرتال‌های نر و ماده هردوشون شکار می‌کردن، در حالی که بین انسان‌های خردمند، خیلی وقتا تقسیم کار وجود داشته. که باعث میشده به دست آوردن غذا یا پرورش بچه‌ها کارآمدتر باشه.


audio: bHminPjgwPk_0044.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
پس دیدیم که یه شاخه‌ای از موجودات به نام انسان‌تباران ظاهر شدن که از بقیه باهوش‌تر بودن، بعدش هم دلایل انقراضشون رو بررسی کردیم. اما اینجا یه سوال دیگه هم پیش میاد.


audio: bHminPjgwPk_0045.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
چرا غیر از انسان‌تباران، موجودات دیگه‌ای نتونستن به این حد از هوشمندی برسن؟ چرا با گذشت میلیون‌ها سال، شیر یا اسب یا فیل به اندازه‌ی ما هوشمند نشد؟ قبل از اینکه جواب بدم، یه سوال دیگه می‌پرسم. چرا زرافه‌ها تنها موجوداتی هستن که یه همچین گردن بلندی دارن؟ مثال زرافه‌ها تو بحث فرگشت، یکی از اون مثال‌های قدیمیه که هممون می‌دونیم.


audio: bHminPjgwPk_0046.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
معروفه که وقتی اجداد زرافه‌ها با کمبود غذا مواجه شدن، اونایی که بر اثر جهش‌های ژنتیکی تصادفی، گردنشون یه کوچولو بلندتر از بقیه بود، راحت‌تر می‌تونستن از برگ‌هایی که رو شاخه‌های بالایی درخت‌ها بود تغذیه کنن. برای همین احتمال زنده موندنشون بیشتر می‌شد و این ویژگی خودشون رو انتقال میدادن به نسل‌های بعدی. خب میمون‌ها چرا گردنشون دراز نشد؟


audio: bHminPjgwPk_0047.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
چون مشکل رو به یه روش دیگه‌ای حل کردن، از درخت بالا رفتن. در مورد هوشمندی هم احتمالا همین اتفاق افتاده. از بین اجداد ما، اونایی که توانایی ذهنی و جسمیشون بیشتر بود، یا بهتر می‌تونستن با بقیه ارتباط برقرار کنن، شانس بیشتری برای زنده موندن داشتن. اصلا ما موجودات زنده، محصول محیط خودمونیم.


audio: bHminPjgwPk_0048.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
جمعیت شیرها، به مرور زمان نمیره به اون سمتی که هوش و حافظه‌ی خیلی زیادی داشته باشن. مگر اینکه در طول میلیون‌ها سال، اتفاقاتی تو اون محیط بیفته که شیرهایی که هوش بالاتری دارن شانس بیشتری برای بقا داشته باشن. بنابراین دلیل اینکه بقیه‌ی موجودات، در حد ما هوشمند نیستن اینه که احتیاجی بهش نداشتن. خب ما چه نیازی به هوشمند شدن داشتیم؟


audio: bHminPjgwPk_0049.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
هنوز به طور قطعی نمی‌دونیم، ولی دلایل مختلفی براش ارائه شده. یکیش اینه که احتمالا داشتن مغزهای بزرگتر، به ما اجازه داده بچه‌های بیشتری رو زنده نگه داریم. یه دلیل دیگه‌ش می‌تونه روابط اجتماعی پیچیده باشه. ما برای پیدا کردن غذا یا محافظت از بچه‌هامون به همدیگه کمک کردیم. یه چیز دیگه که به پیشرفت ما سرعت داد، این بود که


audio: bHminPjgwPk_0050.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
تونستیم آتیش رو مهار کنیم و ازش استفاده کنیم. اینجوری تونستیم غذاهایی مثل گوشت، یا دونه‌ها و میوه‌های سفت و سخت، که هضمشون زمان و انرژی زیادی می‌بره، قبل از خوردن، روی آتیش بپزیم. برای همین، فک و دندون‌هامون کم‌کم کوچیکتر شد، چون خوردن غذای پخته خیلی ساده‌تر بود. یه خوبی دیگه‌ش این بود که غذای پخته، انرژی بیشتری به بدن ما می‌رسوند.


audio: bHminPjgwPk_0051.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
در نتیجه مغز ما، به عنوان پرمصرف‌ترین عضو بدن، بزرگ‌تر شد، چون انرژی بیشتری در اختیارش قرار گرفت. بزرگ‌تر شدن مغز، باعث شد باهوش‌تر بشیم، ولی مشکلاتی هم ایجاد کرد. یه ایرادش این بود که وجود یه سر بزرگ، فرایند زایمان رو سخت‌تر می‌کرد. پس نوزاد ما به مرور زمان، زودتر و زودتر به دنیا اومد


audio: bHminPjgwPk_0052.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
تا سر کوچیکتری داشته باشه و تولدش ساده‌تر انجام بشه. هرچند این زود به دنیا اومدن بهاش این بود که تا چندین ماه بعد از تولدش کاملا آسیب‌پذیر باشه.


audio: bHminPjgwPk_0053.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
یه مساله‌ی دیگه هم اینه که هوشمندی اینطور نیست که یه موجودی کاملا کودن باشه، اون یکی کاملا هوشمند. انسان از شامپانزه باهوش‌تره، شامپانزه از سگ، سگ از موش، موش از ماهی. پس شاید درست نباشه که موجودات زنده رو به دو دسته‌ی هوشمند و غیرهوشمند تقسیم کنیم. هر کدومشون در حد خودشون یه توانایی‌هایی دارن.


audio: bHminPjgwPk_0054.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
به عنوان آخرین مطلب، می‌خوام بگم که هوشمندی، همیشه هم رو به بهتر شدن نمی‌ره.نمونه‌ی بارزش، کوالا. تحقیقات نشون داده حدود سی میلیون سال پیش که آب‌وهوای استرالیا خشک‌تر شد، کوالاهای اولیه مجبور به خوردن برگ‌های اکالیپتوس شدن. یه غذای فوق‌العاده بی‌کیفیت و کم‌ارزش که هضمش هم مدت خیلی زیادی طول می‌کشید.


audio: bHminPjgwPk_0055.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
از یه طرف انرژی خیلی کمی به بدنش می‌رسید که باعث میشد مغزش غذای زیادی دریافت نکنه. از یه طرف هم دائما روی درخت خواب بود و شکارچی جدی‌ای هم نداشت. برای همین کم‌کم توانایی‌های ذهنیشو از دست داد. الان کوالا بین پستانداران، کوچیک‌ترین مغز رو نسبت به اندازه‌ی بدن داره، یه چیزی حدود بیست گرم. چون با محدودیت شدید انرژی روبرو بوده و مغز کوچیکتر و


audio: bHminPjgwPk_0057.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
داروین تو کتاب معروفش، به نام تبار انسان به این نکته اشاره می‌کنه که تقریبا تمام چیزای عجیبی که انسان خردمند داره، مثل احساسات، ابزار، زبان، جامعه، اینا به شکل‌های ابتدایی‌تر، تو خیلی از موجودات دیگه هم هست. ما با اینا فرق داریم، اما تفاوتمون از اون چیزی که خودمون فکر می‌کنیم خیلی کمتره. بهرحال این هوشمندی هم همش فایده نبوده.


audio: bHminPjgwPk_0058.opus
source: youtube
source_id: bHminPjgwPk
invalidation: VALID
text:
خیلی از رنج‌های ما به خاطر این بوده که بیشتر فهمیدیم. شاید به قول بعضیا، هوشمندی، بیشتر از اینکه یه نعمت باشه، یه نفرینه.


audio: 0fBnwqNRm4o_0001.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
به‌جرات میشه گفت هیچ ابزار یا ماشینی تا حالا نتونسته به‌اندازه‌ی کامپیوتر توی تمدن ما اثرگذار باشه امروز می‌خواهیم از اولین اجداد کامپیوترها شروع کنیم و قدم به قدم جلو بریم، از چرتکه تا کامپیوترهای کوانتومی با بررسی تاریخچه‌ی این دستگاه‌های جالب طرزکار هرکدومشون رو به طور خلاصه یاد می‌گیریم این یکی از شیرین‌ترین داستان‌های تاریخ علمه.همراه من باشید اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست


audio: 0fBnwqNRm4o_0002.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
یه شرکت پیشرو در زمینه‌ی ساخت انواع سنسورهای دقیق و قابل‌اطمینان سنسورهای فیوتک همه‌جا هستن.از ساعت‌های هوشمند تا ربات‌ها اندام‌های مصنوعی و ابزار پزشکی، کاوشگرهای فضایی و خیلی موارد دیگه برای اطلاعات بیشتر به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید که آدرسشون زیر همین ویدیو هست معمولا چرتکه به عنوان قدیمی‌ترین وسیله برای انجام محاسبات ریاضی در نظر گرفته میشه


audio: 0fBnwqNRm4o_0003.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
احتمالا سومری‌ها حدود سه هزار سال پیش، از ابزاری شبیه چرتکه استفاده می‌کردن لوح سنگی سالامیس که مربوط میشه به دوهزاروسیصد سال پیش یکی از قدیمی‌ترین نمونه‌های چرتکه‌ست که از جزیره‌ی سالامیس یونان کشف شد خطوطی روی این لوح مرمری وجود داره که با چیدن سنگ‌ها روی این خطوط، محاسبات ریاضی رو انجام میدادن همون زمان، رومی‌ها چرتکه‌ی رومی رو توسعه داده بودن که از نمونه‌های قبلی بهتر بود


audio: 0fBnwqNRm4o_0004.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
اما چینی‌های باستان، چرتکه‌ای به نام سوان‌پان ساختن که هنوزم خیلی جاها ازش استفاده میشه بعد از اون، چرتکه‌ی ژاپنی معروف به سوروبان ساخته شد بعدش هم چرتکه‌ی روسی که احتمالا نسبت به نمونه‌های قبلی به چشمتون آشناتره چرتکه‌ی ژاپنی یا سوروبان، ویژگی‌هایی داره که محاسبه‌های پیچیده رو ساده‌تر می‌کنه برای همین امروز کاربرد گسترده‌ای پیدا کرده این وسیله از دو تا قسمت جدا از هم تشکیل شده


audio: 0fBnwqNRm4o_0005.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
قسمت بالایی، هر ستونش یه مهره داره، قسمت پایینی چهار تا ستون اول برای یکانه، دومی دهگان، سومی صدگان همینجوری میره تا هزار و ده‌هزار و میلیون هرچقدر تعداد ستون‌ها بیشتر باشه، اعداد بزرگ‌تری رو میشه باهاش حساب کرد


audio: 0fBnwqNRm4o_0006.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
برای وارد کردن عدد یک، این مهره رو از ستون یکان میاریم بالا این میشه دو، سه، اینم چهار اما برای نمایش پنج، این چهارتا رو برمی‌گردونیم سر جاشون در عوض مهره‌ی بالایی رو میاریم پایین حالا دوباره با اضافه کردن این پایینی‌ها، می‌رسیم به شیش، هفت، هشت، و نه


audio: 0fBnwqNRm4o_0007.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
مثلا اگه بخواهیم عدد شصت‌ودو رو وارد کنیم، پنجاه رو میاریم پایین ده هم می‌بریم بالا تا بشه شصت، توی این ستون هم دو رو اضافه می‌کنیم


audio: 0fBnwqNRm4o_0008.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
حالا فرض کنید این عدد شصت‌ودو رو می‌خواهیم جمع کنیم با بیست و پنج کافیه بیست تا اضافه کنیم به این ستون، پنج تا هم به این یکی پس جمع این دو تا عدد میشه هشتاد و هفت این ساده‌ترین محاسبه‌ایه که میشه با یه چرتکه انجام داد اما کارهایی مثل ضرب و تقسیم اعداد بزرگ و گرفتن ریشه‌ی دوم و سوم هم امکان‌پذیره حتی میشه با اعداد اعشاری هم کار کرد که اینا دیگه نیاز به آموزش و توضیحات طولانی داره


audio: 0fBnwqNRm4o_0009.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
بعد از چرتکه می‌رسیم به ابزاری که سال 1617 توسط ریاضیدان اسکاتلندی جان نپر معرفی شد این ماشین‌حساب شامل چند تا مکعب بلند بود که معمولا از استخون یا عاج ساخته میشدن برای همین معروف شده بود به استخوان‌های نپر روی هر میله‌ی مکعبی، اعدادی وجود داشت که نپر با محاسبات تجربی به دست آورده بود طرز کارش به این صورته که مثلا برای ضرب 752 در 8 ، کافیه


audio: 0fBnwqNRm4o_0010.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
اون میله‌هایی که بالاشون اعداد 7 و 5 و 2 نوشته شده کنار هم قرار بدیم بعدش چون می‌خواهیم در عدد هشت ضرب بشه، ردیف هشتم اینا رو انتخاب کنیم حالا به صورت مورب، مقدارهای داخل این ردیف رو با هم جمع می‌کنیم شیش که خودشه، یک و صفر میشه یک، چهار و شیش میشه ده که صفرش رو اینجا می‌نویسیم یکش میره رو بعدی، یک و پنج هم میشه شیش بنابراین حاصل 752 ضرب‌در 8 میشه 6016


audio: 0fBnwqNRm4o_0011.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
اگه به‌جای هشت یه عدد چندرقمی داشته باشیم باید برای هر رقمش این کار رو انجام بدیم و جواب‌ها رو با هم جمع کنیم قدرت اصلی این وسیله، اینه که ضرب رو تبدیل می‌کنه به جمع تقسیم رو تبدیل می‌کنه به تفریق اینجوری محاسبات مربوط به اعداد بزرگ خیلی راحت‌تر میشه


audio: 0fBnwqNRm4o_0012.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
دستگاه بعدی معروفه به پاسکالین سال 1645 بلز پاسکال دانشمند فرانسوی برای کمک به پدرش که مامور محاسبات مالیاتی بود این ماشین‌حساب مکانیکی رو اختراع کرد اولین ورژن پاسکالین دارای شیش گروه از چرخ‌دنده‌ها و استوانه‌ها بود حرکت همین چرخ‌دنده‌ها بود که عمل جمع و تفریق دو تا عدد رو انجام میداد


audio: 0fBnwqNRm4o_0013.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
این گردونه‌ها برای وارد کردن رقم یکان و دهگان و غیره استفاده میشن بالای هرکدومشون هم یه عدده برای نمایش خروجی روی هر گردونه دو تا علامت دیده میشه، به‌اضافه‌ی یه دونه نشانگر تو حالت پیش‌فرض، نوک نشانگر، روی شکاف بین این دو تا علامت قرار گرفته و خروجیش هم عدد صفر رو نشون میده حالا فرض کنید می‌خواهیم با این دستگاه، عدد 28 رو با 56 جمع کنیم اول 28 رو وارد می‌کنیم


audio: 0fBnwqNRm4o_0014.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
گردونه‌ی دهگان رو به اندازه‌ی دو واحد در جهت عقربه‌های ساعت می‌چرخونیم یعنی اون شکاف بین علامت‌ها، الان دو واحد از نوک نشانگر دور شده خروجی این گردونه هم عدد دو رو داره نشون میده گردونه‌ی یکان هم به‌اندازه‌ی هشت واحد می‌چرخونیم حالا باید عدد دوم رو وارد کنیم، یعنی 56 پس گردونه‌ی دهگان رو پنج واحد دیگه می‌چرخونیم گردونه‌ی یکان هم شیش واحد دیگه


audio: 0fBnwqNRm4o_0016.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
البته پاسکال ورژن‌های مختلفی از پاسکالین اختراع کرد برای کار با اعداد بزرگ‌تر هم سعی کرد تعداد چرخ‌ها رو بیشتر کنه ولی این دستگاه هیچوقت اونطور که انتظار داشت بین مردم محبوب نشد یه دلیلش قیمت خیلی گرونش بود یه دلیل دیگه هم این بود که فقط جمع و تفریق رو انجام میداد هرچند عملیات تفریقش به راحتی جمع نبود ضرب و تقسیم هم نمی‌تونست به طور مستقیم انجام بده


audio: 0fBnwqNRm4o_0018.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
حدود پنجاه سال بعد، یعنی 1694 ریاضی‌دان بزرگ آلمانی گاتفرید لایبنیتز یه ماشین حساب مکانیکی پیشرفته‌تر اختراع کرد به نام شمارشگر پله‌ای لایبنیتز برای ساخت این دستگاه، بیست و دو سال زمان گذاشت ایده‌ی طلاییش، استفاده از یه استوانه با زائده‌های پله‌ای بود که تا دو قرن بعد هم برای ساخت ماشین‌حساب‌های مکانیکی به کار رفت


audio: 0fBnwqNRm4o_0019.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
شمارشگر پله‌ای لایبنیتز می‌تونست هر چهار عمل اصلی رو انجام بده و تعداد ارقامی که حساب می‌کرد حتی به شونزده رقم هم می‌رسید


audio: 0fBnwqNRm4o_0020.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
بعد از این، انواع زیادی از ماشین‌حساب‌های مکانیکی اختراع شد که هرکدومشون نسبت به نمونه‌های قبلی پیشرفت‌هایی داشتن ولی همچنان یه مشکل اساسی وجود داشت این دستگاه‌ها قابلیت برنامه‌ریزی نداشتن منظور از برنامه‌ریزی، اینه که بتونیم ماشین‌حساب رو طوری تنظیم کنیم که وقتی دو تا عدد بهش میدیم، مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها رو روی اینا پیاده کنه هروقت هم که دلمون خواست این دستورالعمل‌ها رو تغییر بدیم


audio: 0fBnwqNRm4o_0023.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
قرن هجدهم، شهر لیون فرانسه محل زندگی تعداد زیادی از اشراف‌زاده‌ها و تاجرهای ثروتمند بود برای همین صنعت ابریشم‌بافی رونق خیلی زیادی داشت اما یه مشکل بزرگ سر راهشون بود دستگاه‌های نساجی اون زمان، فقط طرح‌های خیلی ساده رو می‌تونستن ببافن در حالی که پولدارها دائما دنبال پارچه‌های جدیدتر بودن یه راه‌حلش پارچه‌های دست‌باف بود


audio: 0fBnwqNRm4o_0024.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
ولی بافت ابریشم با دست، کار خیلی ظریفیه که هر متر مربعش چندین روز زمان می‌بره بنابراین تقاضا برای این پارچه‌های گرون‌قیمت دائما زیاد میشد ولی تولیدش خیلی کند پیش می‌رفت کم‌کم بافنده‌هایی مثل بازیل بوشون شروع کردن به ابداع روش‌هایی برای خودکار کردن فرایند بافت پارچه‌های ابریشمی سال 1804 یکی از همین بافنده‌ها به نام ژوزف ماری ژاکارد


audio: 0fBnwqNRm4o_0025.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
با استفاده از تجربه‌های افراد قبلی یه روش عالی برای این کار ابداع کرد دستگاه ژاکارد با کارت‌های مقوایی تغذیه میشد که پر از سوراخ بودن اینا معروفن به کارت پانچ این سوراخ‌ها ترتیب و رنگ نخ‌هایی که دستگاه برای بافت پارچه‌های ابریشمی استفاده می‌کرد رو کنترل می‌کردن سوراخ‌های روی هرکدوم از کارت‌ها، در واقع نحوه‌ی بافته شدن هر ردیف از پارچه رو مشخص می‌کرد


audio: 0fBnwqNRm4o_0026.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
بنابراین هرچقدر طرح پارچه پیچیده‌تر بود، به تعداد کارت‌های بیشتری نیاز داشتیم مثلا برای بافت این پارچه‌ی معروف که تصویر خود ژاکارد رو نشون میده از بیست‌وچهار هزار تا کارت پانچ استفاده شده


audio: 0fBnwqNRm4o_0027.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
با این روش، صنعت ابریشم‌بافی دگرگون شد هم سرعت کار خیلی افزایش پیدا کرد هم خطاهای انسانی تو بافت این پارچه‌ها از بین رفت ولی نکته‌ی مهم‌ترش این بود که این ایده‌ی طلایی تبدیل شد به اولین جد کامپیوترهای امروزی یه ماشین قابل برنامه‌ریزی که می‌تونستیم برنامه‌های مختلفی بهش بدیم برای بافت پارچه‌هایی با طرح‌های مختلف کارت‌های پانچ، نقش همین برنامه‌های کامپیوتری امروز رو داشتن


audio: 0fBnwqNRm4o_0028.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
چند سال بعد، یعنی 1820، ریاضی‌دان انگلیسی چارلز ببیج ماشین‌حساب‌های مکانیکی رو با ایده‌ی کارت‌های پانچ ترکیب کرد و اولین ابزار محاسبه‌گر قابل‌برنامه‌ریزی رو ساخت، به نام دستگاه تفاضلی ببیج بیشتر عمرش رو صرف این کار کرد و کمک‌های مالی زیادی هم از دولت انگلستان گرفت اما هیچوقت نتونست این پروژه رو کامل کنه


audio: 0fBnwqNRm4o_0030.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
با این حال، ایده‌ها و طرح‌های ببیج، سنگ‌بنای کامپیوترهای امروزی بود برای همین معروف شده به پدر کامپیوتر مدرن هدفش این بود که یه گروه از کارت‌های پانچ داشته باشیم برای دادن اعداد ورودی یه گروه دیگه هم برای اینکه به دستگاه بگیم چطور محاسبات رو انجام بده یعنی هم اعداد و هم عملگرهای ریاضی، هردوشون ترجمه میشدن به این سوراخ‌ها


audio: 0fBnwqNRm4o_0031.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
پیشرفت بعدی، داخل اداره‌ی سرشماری آمریکا اتفاق افتاد این اداره با چالش بزرگی برای مرتب کردن و پردازش داده‌ها روبرو بود چون باید اطلاعات خام جمع‌آوری شده از تمام آدم‌ها رو بر اساس جنسیت سن، محل سکونت، یا خیلی موارد دیگه، مرتب و جدول‌بندی می‌کرد بعد از سرشماری سال 1880 ایالات متحده این اداره برای حل این مشکل یه مسابقه ترتیب داد


audio: 0fBnwqNRm4o_0032.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
برنده‌ی این مسابقه کسی بود که بتونه سریع‌ترین روش برای پردازش این اطلاعات آماری رو پیدا کنه یه مخترع آمریکایی به نام هرمان هولریث تو این رقابت برنده شد سال 1890 هولریث ماشین جدول‌بندی رو اختراع کرد که بهش ماشین حسابداری هم میگن اول از همه باید یه اپراتور انسانی اطلاعات آماری مربوط به هر شخصی رو با استفاده از دستگاهی به نام پانتوگراف تبدیل می‌کرد به سوراخ‌هایی روی یه کارت


audio: 0fBnwqNRm4o_0033.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
بعدش این کارت‌ها داخل یه دستگاه دیگه می‌رفتن که با برقراری الکتریسیته بین بالا و پایین سوراخ‌ها این اطلاعات رو تبدیل می‌کرد به سیگنال‌های الکتریکی این سیگنال‌ها، چرخ‌دنده‌های داخل دستگاه رو می‌چرخوندن و محاسبات ریاضی رو انجام میدادن، بعدش نتیجه توسط عقربه‌های روی دستگاه نمایش داده میشد یعنی در واقع این یه کامپیوتر قابل‌برنامه‌ریزی بود که هم قسمت‌های مکانیکی داشت، هم الکتریکی


audio: 0fBnwqNRm4o_0034.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
هولریث سال 1911 شرکت سی.تی.آر رو تاسیس کرد و مدل‌های کامل‌تری ساخت که تا چهل پنجاه سال بعد هم توی اداره‌های سرشماری آمریکا استفاده میشدن سال 1924 این شرکت تغییر نام داد به آی.بی.ام الان آی.بی.ام جزو غول‌های دنیای کامپیوتره که تو بحث کامپیوترهای کوانتومی هم رتبه‌ی اول رو داره


audio: 0fBnwqNRm4o_0035.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
گام مهم بعدی، استفاده از شاخه‌ای از ریاضیات بود به نام جبر بولی قرن نوزدهم، جورج بول ریاضیدان انگلیسی، یه نوع خاصی از جبر رو تدوین کرد که به اسم خودش جبر بولی معروف شده بر خلاف جبر معمولی که مقدارهای عددی خیلی زیادی داریم جبر بولی فقط دو تا مقدار داره، یعنی فقط روی این دوتا مقدار عمل می‌کنه درست و نادرست


audio: 0fBnwqNRm4o_0037.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: INVALID_CHARS
text:
سه‌تا عملگر اصلی هم داریم که روی این صفرها و یک‌ها اثر می‌ذارن: OR ، AND و NOT عملگر AND رو وقتی بین دو تا مقدار بولی میذاریم


audio: 0fBnwqNRm4o_0038.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
اگه هردوشون با هم یک باشن جوابش میشه یک، در غیر اینصورت میشه صفر مثلا وقتی که می‌خواهیم وارد حساب کاربریمون تو یه سایت بشیم فقط در صورتی می‌تونیم که هم نام کاربری‌مون درست باشه، هم رمز عبور


audio: 0fBnwqNRm4o_0040.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
مثلا اگه خونه‌ی شما، هم برق شهری داشته باشه و هم ژنراتور برق لامپ خونه‌تون فقط در صورتی روشن میشه که حداقل یکی از این دو تا کار بکنن، یعنی مقدارشون یک باشه


audio: 0fBnwqNRm4o_0042.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
یک میشه صفر، صفر میشه یک پس قدرت جبر بولی اینه که می‌تونه عبارت‌های منطقی رو به صورت روابط ریاضی بیان کنه


audio: 0fBnwqNRm4o_0043.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
غیر از جبر بولی، یه مفهوم دیگه هم داریم به نام اعداد باینری یا دودویی که مبناشون دوئه، بر خلاف اعداد معمولی که مبناشون دهه مثلا عدد چهل‌وپنج رو اگه بخواهیم به صورت دودویی بنویسیم کافیه پشت سر هم تقسیمش کنیم به دو بعدش باقیمانده‌های این تقسیم‌ها رو از آخر به اول بنویسیم بنابراین شکل دودویی عدد چهل‌وپنج میشه یک، صفر، یک، یک، صفر، یک


audio: 0fBnwqNRm4o_0044.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
اما یه دانشمند نابغه‌ی آمریکایی، از جبر بولی و اعداد دودویی استفاده کرد برای ایجاد یه انقلاب بزرگ تو دنیای کامپیوتر این دانشمند، کسی نبود جز کلاود شنون، پدر نظریه‌ی اطلاعات شنون سال 1937، این ایده رو مطرح کرد که روابط داخل جبر بولی رو می‌تونیم به صورت مدارهای الکترونیکی پیاده‌سازی کنیم لازمه‌ی این کار اینه که تمام اطلاعات ما به صورت دودویی باشه


audio: 0fBnwqNRm4o_0045.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
یعنی فقط صفر و یک چون عملگرهای جبر بولی فقط با این دو تا مقدار می‌تونن کار بکنن شنون اسم هرکدوم از این صفرها و یک‌ها رو گذاشت بیت


audio: 0fBnwqNRm4o_0048.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
بیت‌ها کوچکترین واحد اطلاعاتن، میشه بهشون گفت اتم اطلاعات هر بیت فقط می‌تونه دو تا مقدار داشته باشه صفر یا یک، غلط یا درست، خاموش یا روشن، قطع یا وصل


audio: 0fBnwqNRm4o_0049.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
وقتی هشت تا دونه بیت کنار هم قرار می‌گیرن، میشن یه بایت هر بایت رو می‌تونیم به عنوان یه کلمه در نظر بگیریم که از حروف الفبا، یعنی همون بیت‌ها ساخته شده با یه حساب ساده میشه فهمید هر بایت، می‌تونه 256 تا حالت مختلف داشته باشه 256 ترکیب مختلف از صفرها و یک‌ها


audio: 0fBnwqNRm4o_0052.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
از طرفی هر 1024 تا بایت رو میگیم یه کیلوبایت هر 1024 کیلوبایت رو میگیم یه مگابایت، دوباره 1024 مگابایت رو میگیم یه گیگابایت همینجوری ادامه داره تا ترابایت و پتابایت و غیره


audio: 0fBnwqNRm4o_0054.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
که هرکدومشون تاثیر متفاوتی روی دو تا بیت میذارن به همه‌ی این عملگرها میگن گیت‌های منطقی هرکدومشون هم نماد مخصوص به خودش رو داره


audio: 0fBnwqNRm4o_0055.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
اولین کسی که این ایده‌ی درخشان کلاود شنون رو در عمل پیاده‌سازی کرد جورج استیبیتس دانشمند آمریکایی بود ماشین‌حساب استیبیتس به عنوان اولین کامپیوتر دیجیتال جهان شناخته میشه هرچند فقط دو تا بیت رو می‌تونست با هم جمع کنه این دو تا بیت، با فشار دادن دسته‌های ورودی داده میشه به ماشین پایین یا وصل، به معنی یکه، بالا یا قطع هم به معنی صفر


audio: 0fBnwqNRm4o_0057.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
وقتی هر دو ورودی صفر باشن، مدار هیچکدوم از لامپ‌ها وصل نیست هیچکدومشون روشن نیستن، که این یعنی جمع این دو تا عدد میشه صفر حالا ورودی اول رو فشار میدیم، در نتیجه جریان برق وارد یه سوییچ مکانیکی میشه داخل این سوییچ یه دونه سیم‌پیچ قرار گرفته که با ورود برق خاصیت آهنربایی تولید می‌کنه بنابراین یه قطعه‌ی آهنی رو می‌کشه به سمت خودش و مدار لامپ اول رو وصل می‌کنه


audio: 0fBnwqNRm4o_0058.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
لامپ اول روشن میشه ولی دومی خاموش می‌مونه که اگه خاموش و روشن رو به عنوان صفر و یک در نظر بگیریم این داره عدد یک دودویی رو نشون میده یعنی یک به‌اضافه‌ی صفر میشه یک


audio: 0fBnwqNRm4o_0059.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
وقتی هم که هر دو ورودی رو وصل کنیم، یعنی یک به‌اضافه‌ی یک لامپ اولی خاموش میشه، دومی روشن، که این داره عدد دو رو نمایش میده


audio: 0fBnwqNRm4o_0062.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
به این مدار میگن نیم‌جمع‌کننده که دو تا بیت می‌گیره و با هم جمعشون می‌کنه و نتیجه رو میده به خروجیش با کنار هم چیدن گیت‌های منطقی مختلف می‌تونیم هر کاری که دلمون می‌خواد روی اطلاعات دودویی انجام بدیم


audio: 0fBnwqNRm4o_0064.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
می‌تونه دو تا عدد دو بیتی رو در همدیگه ضرب بکنه و نتیجه رو به ما بده حالا هرچقدر اون کاری که می‌خواهیم کامپیوتر برای ما انجام بده بزرگ‌تر و طولانی‌تر باشه، این مدار گیت‌های منطقی هم پیچیده‌تر میشه چیزی که توی پردازنده‌ی گوشی یا کامپیوتر شما محاسبات مختلف رو روی صفرها و یک‌ها انجام میده دقیقا همین گیت‌های منطقی هستن اینا انواع محاسبات ریاضی رو روی داده‌های ما انجام میدن


audio: 0fBnwqNRm4o_0066.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
بعد از این، استیبیتس و همکارهاش با کنار هم قرار دادن تعداد زیادی از این نیم‌جمع‌کننده‌های ساده کامپیوتری ساختن به نام مدل وان که چهارصد تا سوییچ مکانیکی داشت می‌تونست دو تا عدد هشت رقمی رو تو زمانی کمتر از یک‌دهم ثانیه با هم جمع کنه


audio: 0fBnwqNRm4o_0067.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
توی سال‌های بعدی دائما تعداد سوییچ‌ها بیشتر شد و قدرت و سرعت این کامپیوترها بالا رفت اما همین ذات مکانیکی بودن سوییچ‌ها نتیجه‌ش میشد خرابی زیاد و سروصدای بیش از حد اینجا بود که انقلاب بزرگ بعدی اتفاق افتاد لامپ‌های خلا وارد ماجرا شدن


audio: 0fBnwqNRm4o_0068.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
اول اجازه بدید چند دهه برگردیم به عقب توماس ادیسون بعد از اختراع لامپ‌های رشته‌ای یا لامپ خلا متوجه شده بود که وقتی یه مدت طولانی کار می‌کنن، یه طرف حبابشون تغییر رنگ میده و قهوه‌ای میشه بررسی‌های بیشتر نشون داد زمانی که یه فلز تا دماهای بالایی گرم میشه بعضی از الکترون‌های آزادش از سطح فلز بیرون می‌زنن و منتشر میشن که به این اتفاق میگن تابش ترمیونیک یا گرمایونی


audio: 0fBnwqNRm4o_0069.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
بنابراین وقتی رشته یا فیلامنت داخل این لامپ‌ها داغ میشه الکترون‌هایی منتشر می‌کنه که جذب میشن به سمت اون سیم مثبت لامپ در نتیجه اون سمت حبابش به خاطر برخورد مداوم این الکترون‌ها تغییر رنگ میده البته این فقط در صورت استفاده از برق مستقیم پیش میاد با برق متناوب، برای هر دو طرف لامپ این اتفاق میفته


audio: 0fBnwqNRm4o_0070.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
سال 1904 جان فلمینگ با الهام از همین پدیده یه قطعه‌ی جالب ساخت که صنعت الکترونیک رو زیر و رو کرد فلمینگ داخل همون لامپ رشته‌ای، یه صفحه‌ی فلزی دیگه یا الکترود اضافه کرد با دادن بار الکتریکی مثبت به این صفحه الکترون‌های منتشر شده از فیلامنت به سمتش جذب میشدن و یه مدار، کامل میشد


audio: 0fBnwqNRm4o_0071.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
ولی وقتی که بار منفی بهش میدادن الکترون‌ها رو دفع می‌کرد و مدار هم قطع میشد یعنی شبیه یه خیابون یه‌طرفه بود که جریان الکتریکی رو فقط در یک جهت از خودش عبور میداد این گروه از لامپ‌های خلا، معروف شد به دیود ترمیونیک همین ذات یک‌طرفه بودنش باعث شده بود کاربردهای مختلفی تو دستگاه‌های الکترونیکی داشته باشه


audio: 0fBnwqNRm4o_0074.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
حالا برگردیم به ادامه‌ی داستان دیدیم که استفاده از سوییچ‌های مکانیکی برای پیاده‌سازی گیت‌های منطقی سروصدای زیادی ایجاد می‌کرد و سرعت پایینی هم داشت دانشمندها متوجه شدن که کار سوییچ مکانیکی رو می‌تونیم با لامپ‌های خلا هم انجام بدیم به این صورت که منفی یا مثبت کردن ولتاژ یکی از الکترودهاش باعث میشه جریان الکتریکی قطع یا وصل بشه


audio: 0fBnwqNRm4o_0075.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
داخل یه همچین سوییچی دیگه خبری از حرکت‌های مکانیکی نبود بنابراین هم سروصدا از بین رفت، هم سرعتش خیلی افزایش پیدا کرد کامپیوترهای لامپ خلا خیلی ساکت‌تر و سریع‌تر بودن این خودش یکی از بزرگ‌ترین اتفاق‌های دنیای کامپیوتر بود


audio: 0fBnwqNRm4o_0076.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
سال 1946 تقریبا یک سال بعد از جنگ جهانی دوم داخل دانشگاه پنسیلوانیا دستگاهی ساخته شد به نام محاسبه‌گر و یکپارچه‌ساز عددی الکترونیکی، یا به طور خلاصه انیاک این کامپیوتر نوزده هزار تا لامپ خلا داشت و می‌تونست تو هر ثانیه سیصد تا عمل ضرب انجام بده انیاک تو زمان خودش پیشرفته‌ترین کامپیوتر دنیا بود که ارتش ایالات متحده تا چندین سال


audio: 0fBnwqNRm4o_0077.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
برای انجام محاسبات مربوط به جنگ‌افزارهاش ازش استفاده می‌کرد با این حال مشکلات زیادی داشت حدود سی تن وزنش بود و سالنی به مساحت صدوچهل متر مربع رو اشغال می‌کرد خیلی هم پرمصرف بود چون باید رشته‌های داخل هزاران لامپ خلا رو دائما روشن نگه می‌داشت از طرفی هم این لامپ‌ها عمر مفید کوتاهی داشتن و خیلی زود به زود باید تعویض میشدن


audio: 0fBnwqNRm4o_0081.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
تو دهه‌های 1920 و 1930 نمونه‌های اولیه‌ای از ترانزیستورها اختراع شده بود اما سال 1947 سه تا دانشمند از آزمایشگاه‌های معروف بل، به نام ویلیام شاکلی جان باردین، و والتر برتین، اولین ترانزیستوری که عملا کار می‌کرد رو ساختن برای این کار از عنصرهای نیم‌رسانایی مثل ژرمانیوم و سیلیکون استفاده کردن


audio: 0fBnwqNRm4o_0082.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
هر ترانزیستور سه تا پایه داره، پایه‌ی وسطی معروفه به بیس سمت راستی معروفه به کالکتور یا گردآورنده سمت چپی هم معروفه به امیتر یا منتشرکننده جریان الکتریکی از پایه‌ی کالکتور وارد میشه و از امیتر خارج میشه ولی پایه‌ی وسطی این جریان رو قطع و وصل می‌کنه به این صورت که وقتی بهش یه ولتاژ خیلی کوچیک میدیم تو اتم‌های نیم‌رسانای متصل به این پایه تغییراتی ایجاد میشه


audio: 0fBnwqNRm4o_0083.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
که اجازه میده جریان الکتریکی از پایه‌ی کالکتور بره به امیتر یعنی شبیه شیر آب عمل می‌کنه البته انواع مختلفی از ترانزیستورها وجود داره که طرزکارشون متفاوته


audio: 0fBnwqNRm4o_0084.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
ترانزیستور هم دقیقا مثل لامپ خلا می‌تونه دو تا کار اصلی برای ما انجام بده یکی تقویت سیگنال‌های ضعیف، یکی هم همین نقش سوییچ یا کلید خاموش و روشن کم‌کم گیت‌های منطقی رو به‌جای لامپ‌های خلا با ترانزیستورها پیاده‌سازی کردیم این کار سود خیلی زیادی برای ما داشت اندازه‌ی کامپیوترها کوچیکتر شد، برق کمتری مصرف می‌کردن


audio: 0fBnwqNRm4o_0085.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
گرمای کمتری تولید می‌کردن، به‌راحتی هم خراب نمیشدن و عمر بیشتری داشتن مهمتر از همه‌ی اینا، کامپیوترهای ترانزیستوری نسبت به کامپیوترهای لامپ خلا چندین برابر سریع‌تر بودن چون فرکانس کاری ترانزیستورها خیلی بیشتر بود می‌تونستن تو هر ثانیه میلیون‌ها بار قطع و وصل بشن شاکلی و باردین و برتین به خاطر دستاوردهاشون


audio: 0fBnwqNRm4o_0087.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
گام بزرگ بعدی، زمانی بود که جک کیلبی فیزیکدان آمریکایی برای اولین بار تعداد زیادی ترانزیستور رو کنار هم قرار داد و یه مدار مجتمع یا آی‌سی به وجود آورد با این کار اندازه‌ی کامپیوترها بازم کوچیکتر شد و سرعتشون افزایش پیدا کرد به این مدارهای مجتمع که روی یه صفحه از جنس ژرمانیوم یا سیلیکون قرار می‌گیرن چیپ یا تراشه هم گفته میشه


audio: 0fBnwqNRm4o_0088.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
هر چیپ، از هزاران ترانزیستور میکروسکوپی تشکیل شده کیلبی برای این اختراعش برنده‌ی جایزه‌ی نوبل فیزیک سال 2000 شد


audio: 0fBnwqNRm4o_0089.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
بعد از اون یه فیزیکدان دیگه به نام رابرت نویس بازم آی‌سی‌ها رو بهبود داد و پیشرفته‌ترشون کرد رابرت نویس از بنیان‌گزاران شرکت معروف اینتل هست که امروز یکی از غول‌های سی.پی.یو یا پردازنده‌های کامپیوتری محسوب میشه


audio: 0fBnwqNRm4o_0091.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
از این مدارهای مجتمع یا آی‌سی استفاده کرد و می‌تونست بیشتر از سی‌وچهار هزار محاسبه رو تو هر ثانیه انجام بده از اون زمان تا امروز تعداد ترانزیستورهای داخل این پردازنده‌ها افزایش پیدا کرده و اندازه‌شون کوچیکتر شده طوری که الان میلیاردها ترانزیستور داخل یه آی‌سی به اندازه‌ی یه سکه قرار می‌گیرن و تو هر ثانیه میلیون‌ها محاسبه انجام میدن


audio: 0fBnwqNRm4o_0092.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
برای محاسبات بزرگ‌تر و پیچیده‌تر کافیه تعداد زیادی از این پردازنده‌های پیشرفته رو با هم ترکیب کنیم این همون چیزیه که بهش میگن ابرکامپیوتر


audio: 0fBnwqNRm4o_0093.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
اما با این حال، این کامپیوترهای کلاسیک ضعف‌ها و محدودیت‌هایی دارن که باعث شده به فکر ایجاد نسل جدیدی بیفتیم به نام کامپیوترهای کوانتومی این محدودیت، مربوط میشه به کوچکترین جز اطلاعات


audio: 0fBnwqNRm4o_0095.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
نمونه‌ی مهمش زمانیه که می‌خواهیم یه رمز قوی رو بشکنیم یا مثلا می‌خواهیم روی داده‌های خیلی زیادی عمل یادگیری ماشینی رو انجام بدیم تو یه همچین کاربردهایی، حتی قوی‌ترین ابرکامپیوترهای امروز به زمان خیلی زیادی احتیاج دارن ولی نقطه‌ی قوت کامپیوترهای کوانتومی، اینه که به‌جای بیت، از کیوبیت استفاده می‌کنن، بیت کوانتومی برای ایجاد کیوبیت‌ها، دیگه ترانزیستورها جوابگو نیستن


audio: 0fBnwqNRm4o_0096.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
باید از یه ذره با خواص کوانتومی استفاده کنیم مثل فوتون یا الکترون یا خود اتم‌ها توی برنامه‌های قبلی توضیح دادم که ذرات کوانتومی می‌تونن مجموعه‌ای از احتمالات مختلف باشن مثلا اسپین یه ذره، تو حالت عادی فقط می‌تونه دو مقدار داشته باشه یا در جهت عقربه‌های ساعت دور خودش می‌چرخه، یا در خلاف جهتش اما تو دنیای کوانتوم، اینطور نیست می‌تونه همزمان هر دو حالت رو داشته باشه


audio: 0fBnwqNRm4o_0097.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
بنابراین کیوبیت، بر خلاف بیت معمولی که فقط صفر یا یکه می‌تونه در یه لحظه، هم صفر باشه، هم یک، هم هر مقدار دیگه‌ای بین این دو تا همین باعث میشه کامپیوتر کوانتومی از بین تمام حالت‌های ممکن سریع‌تر بتونه جواب موردنظر رو پیدا کنه


audio: 0fBnwqNRm4o_0098.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
اما بر خلاف کامپیوترهای معمولی که الان همه‌چیزشون کاملا مشخصه هر شرکتی مثل گوگل یا آی.بی.ام یا مایکروسافت کامپیوتر کوانتومی خودش رو به شکل متفاوتی ساخته چون هنوز میشه گفت تو مرحله‌ی آزمون و خطا هستیم تا راه‌حل‌های مناسبی پیدا کنیم برای چالش‌های بزرگی که سر راه این کامپیوترها وجود داره بهرحال هرچقدر هم که زمان ببره کاملا ارزشش رو داره


audio: 0fBnwqNRm4o_0099.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
چون محاسباتی که قوی‌ترین ابرکامپیوتر امروز برای انجام دادنش هزاران سال زمان می‌خواد می‌تونه فقط توی چند دقیقه انجام بده


audio: 0fBnwqNRm4o_0100.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
تا قبل از دهه‌ی 1940 کلمه‌ی کامپیوتر به معنی محاسبه‌گر به یه انسان گفته میشد که محاسبات ریاضی رو با قلم و کاغذ انجام میداد ولی به مرور زمان نقش انسان تو این زمینه کم‌رنگ‌تر شد و کامپیوترهای ماشینی مستقل‌تر شدن من فکر نمی‌کنم اینکه ما از سلول‌های زنده ساخته شدیم، مزیت بزرگی برای ما باشه قدرت برتر، توانایی رام کردن حجم عظیمی از اطلاعاته


audio: 0fBnwqNRm4o_0101.opus
source: youtube
source_id: 0fBnwqNRm4o
invalidation: VALID
text:
برای همین، آینده مال کامپیوترهاست، مال هوش مصنوعیه همونطور که قبلا گفتم، نظر شخصیم اینه که جهان هستی داره یه شکل برتری از موجودیت رو می‌سازه و این کار رو داره از طریق ما انجام میده حالا ممکنه ما هم بتونیم با این موجودیت جدید ترکیب بشیم و مدت بیشتری دوام بیاریم شاید هم این اتفاق نیفته و به خاطر ضعف‌ها و مشکلاتی که داریم حذف بشیم ممنون میشم اگه شما هم نظر خودتون رو برام بنویسید


audio: IXTMM7kcO5w_0001.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
همیشه این موضوع برام جالب بوده که یادگیری توی مغز ما دقیقا چطور انجام میشه. یعنی مثلا وقتی که یه کلمه‌ی خارجی یاد می‌گیریم، دقیقا چه اتفاقی توی مغز ما میفته؟ تو این ویدیو می‌خوام از یه بخش کوچیکی از ویژگیای عجیب مغز براتون بگم، و این که یادگیری تو مغز ما چطور اتفاق میفته، بعد چرا چیزی که یاد گرفتیمو فراموش می‌کنیم، حافظه چطور کار می‌کنه، چجوری میتونیم تقویتش کنیم.


audio: IXTMM7kcO5w_0002.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
اما این ویدیو اولین ویدیوی مشترکمون با یوتیوبرهای دیگه‌س افتخار همکاری با آقای یوشا شیرازی رو داریم. یوشا صاحب کانال یادگیری هست که یکی از قدیمی‌ترینا و بزرگترین کانالای فارسی در زمینه‌ی یادگیری زبان آلمانی و مهارتای زندگی در آلمانه. لینک کانالشو زیر ویدیو گذاشتم، پیشنهاد می‌کنم عضو کانال خوبشون بشید و از مطالب مفیدشون استفاده کنید.


audio: IXTMM7kcO5w_0003.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
بعد از حرفای من صحبتهای یوشا در مورد همین مبحث یادگیری و حافظه شروع میشه که نکات خیلی جالبی براتون داره، پس پیشنهاد میکنم تا آخر ویدیو با ما باشید.


audio: IXTMM7kcO5w_0004.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
خب قبل از شروع ویدیو باید بگم که چیزایی که ما از مغز خودمون می‌دونیم نسبت به چیزایی که نمی‌دونیم خیلی کمه. اما معنیش این نیست که اطلاعات کمی داشته باشیم. دانش خوبی داریم اما مغز ما اینقدر پیچیده‌س که هرچی بیشتر ازش می‌فهمیم سوالاتمونم بیشتر و بیشتر میشه. چیزی که الان میدونیم اینه که ما انسانا پیچیده‌ترین موجودات این جهانیم. تا الان که نتونستیم چیزی پیدا کنیم که از خودمون پیچیده‌تر و عجیب‌تر باشه.


audio: IXTMM7kcO5w_0007.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
تمام قسمتای دیگه‌ی بدن میشه گفت که در اصل برای محافظت از همین عضوه، سیستم گوارش واسه اینه که براش انرژی تولید کنه، سیستم گردش خون برای اینه که بهش اکسیژن و مواد مغذی و انرژی برسونه، اصلا همین دست و پا و اسکلت بدنم برای اینه که مغز بتونه هرجایی که میخواد بره و هر کاری که میخواد بکنه.


audio: IXTMM7kcO5w_0011.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
سیستم محیطی هم همون رشته‌های عصبی هستن که خارج از مغز و نخاع قرار دارن یعنی همون اعصابی که از قسمتای مختلف بدن میرسن به مغز و نخاع. اما اینجا چون میخوایم در مورد یادگیری صحبت کنیم، فقط با مغز کار داریم. خب مغزم مثل همه‌ی قسمتای بدن از سلولها ساخته شده.


audio: IXTMM7kcO5w_0013.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
نورونا که بهشون سلولای عصبی هم گفته میشه، کار اصلی رو توی مغز و سیستم عصبی ما انجام میدن. سلولای نوع دوم یعنی نوروگلی، کارشون حمایت و پشتیبانی از سلولای اصلی یا همون نوروناس. یعنی مثلا رسوندن غذا و اکسیژن به نورونا یا جدا کردنشون از همدیگه یا اینجور چیزا. پس با سلولای نوروگلی هم کاری نداریم، تنها چیزی که تو این ویدیو لازمه ازش صحبت کنیم نورونا هستن.


audio: IXTMM7kcO5w_0014.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
تمام چیزایی که یاد میگیریم، تمام خاطرات ما، همه‌شون با استفاده از همین سلولای نورون انجام میشن. تقریبا نصف مغز ما از نورون تشکیل شده، چیزی حدود صد میلیارد سلول. برای اینکه بزرگی این عددو بهتر درک کنیم باید بگم که اگه هر ثانیه یه عدد بشمرید، حدود سه هزار سال طول میکشه تا برسید به صد میلیارد! پس یه تعداد خیلی خیلی زیادی سلول عصبی یا همون نورون تو مغز ما وجود داره.


audio: IXTMM7kcO5w_0015.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
حالا بریم ببینیم هرکدوم از این نورونا چه ساختاری دارن. مثل همه‌ی سلولای دیگه، نورونم یه هسته داره که داخل بدنه‌ی سلوله. اما نورون یه ویژگی خیلی جالب و خاص داره، اونم اینه که با بقیه‌ی نورونا میتونه ارتباط برقرار کنه. این کارم از طریق پیامای الکتریکی یا شیمیایی انجام میده. هر نورون یه تعدادی عضو گیرنده و فرستنده داره. به گیرنده میگن دندریت، به فرستنده میگن آکسون.


audio: IXTMM7kcO5w_0016.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
دندریتا اعضایی شبیه درخت هستن که از بدنه‌ی سلول بیرون زدن و شاخه‌شاخه شدن. هر نورون می‌تونه تا چندده‌هزارتا از این شاخه‌های گیرنده داشته باشه که کارشون اینه که پیامای عصبی رو از نورونای دیگه دریافت کنن. آکسونم یه رشته‌ی بلنده که از بدنه‌ی سلول بیرون زده و تهش یه تعداد زیادی زائده وجود داره، کارشم اینه که پیامای الکتریکی رو بفرسته به دندریتای نورونای دیگه.


audio: IXTMM7kcO5w_0017.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
اما فرستنده‌ی یه نورون کاملا نمی‌چسبه به گیرنده‌ی نورون بعدی. این فاصله رو بهش میگن فضای سیناپسی. انتقال‌دهنده‌های الکتریکی یا شیمیایی که کارشون انتقال پیام از یه نورون به نورون بعدیه، باید از این فضای سیناپسی عبور کنن. پس به صورت خلاصه، پیامای عصبی، که ممکنه از چشم بیان، ممکنه از گوش بیان، ممکنه از هر جای دیگه‌ای از مغز بیان، از یه نورون منتقل میشن به


audio: IXTMM7kcO5w_0018.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
نورون بعدی، بعد هر نورونم میتونه پیامی رو که دریافت میکنی یه پردازشی روش انجام بده بعد منتقلش کنه به نورون بعدی. کلیت کار سلولای مغزی رو تا اینجا فهمیدیم، حالا بریم ببینیم که چجوری میتونیم با این نورونا با این سلولای عصبی، چیزی رو یاد بگیریم!


audio: IXTMM7kcO5w_0019.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
یه بچه رو درنظر بگیرید که تازه داره حرف زدنو یاد میگیره. فرض کنید این بچه میخواد کلمه‌ی رو یاد بگیره. سیستم یادگیری ما طبق دانشی که الان داریم، اگه بخوایم خیلی خلاصه‌ش کنم اینجوریه که وقتی که این بچه اولین بار کلمه‌ی سیبو میشنوه، یه تعدادی از نورونا توی مغزش، با هم ارتباط برقرار میکنن. در نتیجه یه شبکه‌ای از نورونا تشکیل میشه که بهش میگن مسیر عصبی.


audio: IXTMM7kcO5w_0020.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
مسیر عصبی اینجوریه که فرستنده‌ی هر نورون با گیرنده‌ی نورون بعدی ارتباط برقرار میکنه بعد یه زنجیره‌ای از این نورونا تشکیل میشه که این زنجیره معادل کلمه‌ی سیبه یعنی مغز ما این مسیر عصبی رو به عنوان کلمه‌ی سیب تفسیرش میکنه. در واقع اون نورونا همونجا سر جاشون بودن، فقط الان یه ارتباطات جدیدی بینشون به وجود اومده، یعنی بین دندریتا و آکسوناشون


audio: IXTMM7kcO5w_0021.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
ارتباطات جدیدی ایجاد شده که قبلا نبوده.حالا اینجا دو تا اتفاق مختلف ممکنه بیفته. یا این بچه دیگه هیچوقت کلمه‌ی سیب رو نمیشنوه یا اینکه بازم در آینده باهاش برخورد میکنه. تو حالت اول، وقتی که دیگه هیچوقت کلمه‌ی سیب رو نمیشنوه، کم کم اون مسیر عصبی که ایجاد شده بود، ضعیف و ضعیف‌تر میشه. یعنی اون ارتباطات بین دندریتا و آکسونا کم‌کم محو میشه و از بین میره. اما تو حالت دوم، هر بار که بچه کلمه‌ی سیب رو دوباره میشنوه،


audio: IXTMM7kcO5w_0022.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
مسیر عصبی که برای سیب ایجاد شده بود، قوی‌تر و قوی‌تر میشه. یعنی ارتباطات بین دندریتا و آکسونا قوی‌تر و پایدارتر میشه. غیر از این، تعداد مسیرای عصبی که برای سیب وجود داره هم بیشتر میشه. یعنی مثلا یه مسیر برای سیب سبز ایجاد میشه، یکی برای سیب سرخ، یکی برای مزه‌ی سیب، یکی برای بوی سیب، همینطور مسیرای عصبی بیشتری برای یه مفهومی مثل سیب توی مغز ایجاد میشه که هرچقدر این مفهوم


audio: IXTMM7kcO5w_0023.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
بیشتر تکرار بشه، این مسیرا بیشتر و قوی‌تر میشن تا جایی که دیگه میشه گفت هیچوقت اون بچه کلمه‌ی سیبو، مفهوم سیبو فراموش نمی‌کنه. پس مغز ما به صورت خلاصه اینجوری کار میکنه. یعنی مثلا اون شماره تلفنی که حفظ می‌کنیم، اون خاطراتی که از گذشته توی ذهنمونه، اون مهارت رانندگی که یاد می‌گیریم، اینا همه به صورت مسیرهای عصبی توی مغز ما ثبت شدن. از زمان قبل از تولد تا آخرین لحظه‌های زندگی


audio: IXTMM7kcO5w_0024.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
این مسیرا دائما توی مغز ما در حال تشکیل شدن و از بین رفتن ان. همین الان که شما دارید این ویدیو رو می‌بینید به ازای هر چیز جدیدی که یاد میگیرید یه مسیر عصبی مخصوص همون چیز توی مغز شما داره ایجاد میشه. اما با این همه اطلاعاتی که هر روز وارد مغز ما میشه، چرا ظرفیتش پر نمیشه؟ دلیلش اینه که این صد میلیارد نورونی که توی مغز ماست هرکدومشون میتونن با چند هزارتا نورون دیگه ارتباط برقرار کنن! یعنی تعداد مسیرهای عصبی که توی مغز ما میتونه ایجاد بشه


audio: IXTMM7kcO5w_0025.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
یه عدد و رقم خیلی عجیب‌غریبیه، ظرفیت حافظه و مغز ما عملا نامحدوده! ولی چه اتفاقی میفته که ما یه موضوعی که قبلا میدونستیمو فراموش می‌کنیم؟ دلیلش همونطور که گفتم برمیگرده به همین مسیرای عصبی. وقتی یه چیزی که براش مسیر عصبی ایجاد شده، دیگه تکرار نشه یا در واقع از اون مسیر دیگه استفاده نشه، کم‌کم محو میشه.این یعنی همون فراموشی.


audio: IXTMM7kcO5w_0026.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
وقتی یه کلمه‌ی خارجی رو حفظ می‌کنید اما دیگه توی مکالمه ازش استفاده نمیکنید یا دیگه براتون تکرار نمیشه، مسیر عصبی که برای اون کلمه توی مغز شما ایجاد شده بود، کم‌کم از بین میره. پس هرچقدر موضوعی که یاد میگیرید رو بیشتر تکرار کنید و تمرین کنید، مسیر عصبی که برای اون موضوع توی ذهن شما ایجاد شده قوی‌تر میشه درنتیجه خیلی راحت‌تر میتونید اون موضوع رو یادتون بیارید.


audio: IXTMM7kcO5w_0027.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
روزای اولی که شروع به یادگیری رانندگی میکنیم اینکه همه چیزو کنترل کنیم یه مقداری برامون سخته اما هرچقد که بیشتر تکرار و تمرین می‌کنیم دیگه نیازی نیست که همه چیزو با فکر کردن انجام بدیم، به صورت خودکار دنده عوض می‌کنیم به صورت خودکار کلاچو می‌گیریم.درواقع عادت‌ها هم همینجوری ایجاد میشن. وقتی که یه رفتارو به تعداد دفعات زیاد تکرار می‌کنیم، مسیرهای عصبی قوی برای اون


audio: IXTMM7kcO5w_0029.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
اما حتما در مورد حافظه‌ی کوتاه‌مدت و بلندمدت شنیدید. ایده‌ی کلیش اینه که وقتی که شما یه مطلبی رو یاد می‌گیرید اول وارد حافظه‌ی کوتاه مدت شما میشه، بعدا اگه به یه تعداد مناسبی تکرار بشه یا بهش توجه بشه وارد حافظه‌ی بلند مدت‌تون میشه. حافظه‌ی کوتاه‌مدت ظرفیت محدودی داره، اطلاعاتم تا یه مدت محدودی میتونه نگه داره.


audio: IXTMM7kcO5w_0030.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
اما حافظه‌ی بلندمدت اینجوری نیست، نه محدودیت حجمی داره نه محدودیت زمانی. حالا این بحث کوتاه‌مدت و بلندمدتو چجوری می‌تونیم به اون مسیرهای عصبی که گفتم ربط بدیم؟ وقتی یه مطلبی میره توی حافظه‌ی کوتاه‌مدت ما، همون مسیرهای عصبی درواقع براش شکل گرفتن. اما برای اینکه این مطلب بره توی حافظه‌ی بلندمدت، باید کدگذاری بشه دسته‌بندی بشه، مرتب بشه، مثلا اون شماره‌تلفن جدید،


audio: IXTMM7kcO5w_0031.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
وارد دسته‌ی شماره‌های ایرانسل میشه، بعد اونجا وارد گروهی میشه که اولش 939 هست یا هر نوع دسته‌بندی دیگه، که این کارم مغز ما خودش به صورت خودکار بدون دخالت ما انجام میده. اتفاقی که اینجا میفته اینه که اون مسیر عصبی اولیه، با مسیرهای عصبی که از قبل تو مغز ما وجود داشتن مرتبط میشه، تغییر میکنه. این باعث میشه دیگه شما اون مطلبو به راحتی فراموش نکنید.


audio: IXTMM7kcO5w_0033.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
حالا اینجا چند تا سوال پیش میاد. سوال اول اینه که آیا می‌تونیم خودمون به صورت آگاهانه اطلاعاتی که یاد میگیریمو به حافظه‌ی بلندمدتمون منتقل کنیم؟ آره، خیلی راحت با تکرار کردن می‌تونیم اینکارو بکنیم. طبق یه منحنی به نام منحنی فراموشی که روانشناس آلمانی هرمان ابینگهاوس معرفیش کرده، بیشترین میزان فراموشی همون روزای اول بعد از یادگیری اتفاق میفته.


audio: IXTMM7kcO5w_0034.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
اگه روزای اول اون مطلبو به صورت منظم تکرار کنیم، مقدار فراموشی خیلی خیلی پایین میاد. یه شخصی به نام سباستین لایتنر با استفاده از همین موضوع و چند تا حقیقت دیگه، یه ابزار کمک آموزشی طراحی کرد به نام جعبه‌ی لایتنر که خیلی از دانشجوها و دانش‌آموزا باهاش آشنان. من خودم اینجا یدونه درست کردم که نشون‌تون میدم،


audio: IXTMM7kcO5w_0035.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
من برای حفظ کردن لغتای زبان ازش استفاده میکنم، لغتی که حفظ می‌کنم وارد خونه‌ی اول میشه یه روز بعد تکرار میشه، اگه بلد بودم میره خونه‌ی دوم، بلد نبودم برمی‌گرده دوباره از اینجا دو روز بعد تکرار میشه، چهار روز، هشت روز، شونزده روز، درنهایت وقتی که یه کلمه‌ای از تمام این خونه‌ها با موفقیت رد بشه و تکرار بشه


audio: IXTMM7kcO5w_0036.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
وقتی که از خونه‌ی آخر بیاد بیرون دیگه وارد حافظه‌ی بلند مدت من شده یعنی یه روش خیلی خوبه برای تکرار کردن و وارد کردن لغت‌ها یا حالا هر نوع اطلاعات دیگه به حافظه‌ی بلندمدت. سوال دوم اینه که با بالاتر رفتن سن، قدرت یادگیریمون پایین‌تر میاد؟ جواب منفیه. تحقیقات مختلف ثابت کرده که مغز ما قدرت یادگیریشو تا آخر عمر حفظ میکنه.


audio: IXTMM7kcO5w_0037.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
هرچند توی هر بازه‌ی سنی، مغز ما یه کارو بهتر انجام میده. مثلا تو سنین کودکی یادگیری زبان خیلی خوب انجام میشه. از طرفی هم وقتی جوون‌تریم سرعت یادگیری‌مون بیشتره. یعنی یه شخصی که سنش بالا رفته نسبت به دوران جوونیش باید تایم بیشتری برای یادگیری یه موضوع صرف کنه. سوال سوم اینه که چه کارایی می‌تونیم بکنیم برای اینکه حافظه‌ی بهتری داشته باشیم و بهتر یاد بگیریم؟


audio: IXTMM7kcO5w_0040.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
داشتن خواب کافی و منظم، ورزش و فعالیت بدنی کافی. از اون طرف، بعضی از مواد می‌تونن تاثیر خیلی بدی روی حافظه داشته باشن مث الکل، سیگار، غذاهایی که کلسترول بالایی دارن، صبحونه نخوردن، استرس، فشار عصبی اینام تاثیر خیلی بدی روی یادگیری و حافظه دارن.


audio: IXTMM7kcO5w_0041.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
اما حالا بریم صحبتای جالب یوشا رو در همین مورد بشنویم. لینک کانال یادگیری هم پایین ویدیو گذاشتم که پیشنهاد می‌کنم سابسکرایب کنید.


audio: IXTMM7kcO5w_0042.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
درود عرض می‌کنم خدمت دوستان عزیز و مهربان کانال یوتیوبی یادگیری یا شایدم دوستی هستید که الان در کانال یوتیوبی آرانتیک دارین ویدیو‌ی من رو می‌بینید، خیلی خوشحالم از این که این فرصت واین شانس رو دارم که در خدمت شما باشم، اگر هم دوستی هستید که در کانال یوتیوبی خود من کانال یوتیوبی یادگیری، الان دارین این ویدیو رو می‌بینین بهتون پیشنهاد میکنم در کانال یوتیوبی آرانتیک عضو بشید چرا که در این کانال هر هفته


audio: IXTMM7kcO5w_0043.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
طی ده تا دوازده دقیقه می‌تونید حجم وسیعی از اطلاعات عمومی که بحث روز دنیا هست رو به زبان شیرین پارسی بشنوید. در کشور آلمان زندگی می‌کنین، دوست دارین با افراد ارتباط بگیرین، دوست دارین ارتباطامون طولانی‌تر باشه وهر چی که دانش بیشتری داشته باشین خب منبع و اطلاعات بیشتری برای صحبت دارین و دوستان دیگه هم دوست دارن بیشتر با ما حرف بزنن.


audio: IXTMM7kcO5w_0044.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
پس حتی اگر نمی‌رسید هر هفته ویدیو‌های خوب آرانتیک رو ببینین بهتون پیشنهاد میکنم حداقل در کانال عضو بشید و از کانال‌های خوبی که بار علمی دارن با این روش پشتیبانی کنید. بریم سراغ اصل مطلب، همونجور که از سر تیتر ویدیو مشخصه می‌خوایم در مورد یادگیری و تکنیک یادگیری صحبت کنیم، نظر شخصی من همیشه این بوده که وقتی که ما با تکنیک صحیح یه کاری رو انجام بدیم


audio: IXTMM7kcO5w_0046.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
شباهتش بگیم مثل فوتبال. اگر من تکنیک خوب برزیلی و آلمانی و هلندی رو بلد باشم تیمم میشه برزیل و آلمان و هلند، اگر تکنیک بلد نباشم میشه مالدیو.


audio: IXTMM7kcO5w_0047.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
درسته، پس برای مغز ما هم دقیقا همینه اگر من با تکنیک صحیح پیش برم با زحمت بسیار کمتر پیشرفت بسیار بیشتری خواهم داشت، اگر با تکنیک غلط پیش برم باید زحمت زیادی بکشم و احتمالا به نتیجه هم نخواهم رسید پس بهتون پیشنهاد میکنم، تکنیک صحیح.


audio: IXTMM7kcO5w_0050.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
یعنی چی؟ یعنی اینکه من کتاب رو بردارم از روی یه مطلب ده بار بخونم تا بالاخره یادش بگیرم، این روش، روش عمومی هست که همه‌ی ما بلد هستیم و بدترین و غلط‌ترین روش هم هست.


audio: IXTMM7kcO5w_0051.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
چرا اینو میگم؟ ببینید مغز ما مثل یک توری میمونه و دانش و اطلاعات مثل یک دانه هستند که روی این توری هی پرداخته میشه.


audio: IXTMM7kcO5w_0052.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
درواقع وقتی که من یک چیزی رو با تکرار یاد میگیرم انگار این دونه رو بگیرم هی بندازم روی توری و جایی که اون دانه روی توری موند یعنی اینکه من اون مطلب رو یاد گرفتم، ولی داریم میگیم توری نمیگیم بشقاب.


audio: IXTMM7kcO5w_0053.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
به این مفهوم که هر لحظه ممکنه این دانش از روی توری به پایین بیوفته. چیزایی که مثل مثلا چهارم دبستان یاد گرفتین والان اصلا نمی‌دونین چی بود.


audio: IXTMM7kcO5w_0057.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
ببینید یعنی ما چقدر راحت می‌تونیم چیزا رو فراموش کنیم. البته خبر خوب اینست که اون 5 ساتتی‌متر کافیه، زیاد هم هست.


audio: IXTMM7kcO5w_0060.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
روش دوم، که روش بسیار خوبی هستش این هست که من بیام اونه دانه رو بزرگترش کنم، هرچه دانه بزرگتر باشه مسلما بهتر هم روی توری می‌مونه.


audio: IXTMM7kcO5w_0061.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
یعنی چی؟ یعنی این که مثل دوران دبستان می‌گفتن اگر یک کلمه یاد می‌گیری، کلمات هم خانواده و نزدیک بهش هم یاد بگیر.


audio: IXTMM7kcO5w_0062.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
مثلا کتاب و بعد من یاد می‌گرفتم شتاب و می‌دونستم شتاب رو هم مثل کتاب با ت دو نقطه، الف و بعد ب می‌نویسن.


audio: IXTMM7kcO5w_0064.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
درواقع من یه کلمه رو برداشتم یه چیزی بهش اضافه کردم،گوی رو بزرگتر کردم، هم چیزای دیگه باهاش یاد گرفتم وهم اون چیز رو روی توری نگه داشتم. و اما روش سوم که به نظر من بهترین روش هست روشی هست که من خودم استفاده می‌کنم، دراین روش شما باید یه دانش رو بردارید به یه دانش دیگه، با یه طناب وصلش کنید.


audio: IXTMM7kcO5w_0065.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
و وقتی که شما این رو روی توری میندازید چه اتفاقی میوفته؟ به احتمال خیلی زیاد با اون طناب یه جایی روی این توری گیر می‌کنه و خبر خوب دوم اینه که به پایین افتادنش خیلی سخت‌تر از گوی بزرگ یا اون دانه هستش.


audio: IXTMM7kcO5w_0070.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
پس من هروقت می‌خوام به یاد این بیوفتم که قدرت و نیرو چی میشه ناخودآگاه اون طنابه به کمک من میاد و به من میگه


audio: IXTMM7kcO5w_0072.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
باورتون نمیشه مخصوصا برای کسانی که می‌خوان برای کنکور بخونن برای کسانی که دارن زبان جدیدی یاد می‌گیرن اگر از این روش استفاده کنید بی‌نهایت سریع‌تر یاد می‌گیرید و خوبیش به اینه که از روش هم خانواده هم همزمان اگر استفاده کنید، با یاد گرفتن یک کلمه و کلمات هم خانواده‌ی دورو برش شما می‌تونید درواقع با یه تیر چندتا نشون بزنید. یک کلمه یاد بگیرید کلی کلمه‌ی هم خانواده هم کنارش یاد بگیرید.


audio: IXTMM7kcO5w_0073.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
به خاطر همینه که میگم وقتی که دیکشنری رو باز میکنید دوتا کلمه بالاتر و دوتا کلمه پایین‌ترشم بخون احتمال زیاد اون روهم حفظ خواهی کرد.


audio: IXTMM7kcO5w_0076.opus
source: youtube
source_id: IXTMM7kcO5w
invalidation: VALID
text:
و در کانال عضو بشید و اگر توی کانال آرانتیک عضو نیستید بهتون پیشنهاد میکنم در کانال آرانتیک هم عضو بشید لینک عضویتشو پایین توی بخش توضیحات و در کامنت‌ها گذاشتم امیدوارم این ویدیو رو دوست داشته باشید، بدرود.


audio: aw_JtqBCPI4_0001.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
جریان برق متناوب، کنترل از راه دور، اسلحه‌ی اشعه‌ی ایکس، اوسیلاتور، لامپ بیسیم، موتور الکتریکی، همه‌ی اینا یه گوشه‌ی خیلی کوچیک از اختراعات یکی از بزرگ‌ترین دانشمندای قرن بیستمه یعنی نیکولا تسلا. زمینه‌های فعالیت تسلا به حدی وسیعه که واقعا نفس‌گیر بوده. از بین تمام دانشمندا هیچ کسو نمیشه پیدا کرد که شباهتی با تسلا داشته باشه. توی این قسمت از سری زندگی غول‌ها می‌خوام درباره‌ی


audio: aw_JtqBCPI4_0002.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
زندگی این دانشمند عجیب و مرموز یعنی نیکولا تسلا صحبت کنم. پس اگه به این موضوع علاقه داری ادامه‌ی ویدیو رو ببین. در ضمن اگه از اینجور محتواها خوشت میاد دکمه‌ی سابسکرایب زیر ویدیورم بزن و عضو کانالم شو.


audio: aw_JtqBCPI4_0005.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: INVALID_CHARS
text:
توی روستای Smiljan کشور کرواسی به دنیا اومد. پدرش یه کشیش بود به نام Milutin Tesla مادرشم یه زن باهوش بود به نام Djuka Mandic


audio: aw_JtqBCPI4_0007.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: INVALID_CHARS
text:
نیکولا بچه‌ی چهارم بود، سه تا خواهر داشت به نام Angelina و Milka و Marica یه برادر بزرگتر داشت به نام Daniel که وقتی نیکولا


audio: aw_JtqBCPI4_0008.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
بچه بود، توی حادثه کشته میشه و از بین میره. تحصیلات ابتدایی رو توی همون روستای خودشون شروع کرد. یه سال بعد به شهر گسپیچ رفتن که تسلا دوران دبستان و راهنمایی رو توی این شهر گذروند. تو چهارده سالگی برای دوره‌ی دبیرستانش به شهر کارلواتس رفت. دوره‌ی چهار ساله‌ی دبیرستانو توی سه سال تموم کرد، اینقدر باهوش و با استعداد بود که محاسبات پیچیده‌ی ریاضی رو توی ذهنش انجام میداد. همین باعث شده بود بعضی از معلماش بهش شک کنن و محکوم به تقلب کردن بشه.


audio: aw_JtqBCPI4_0010.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: INVALID_CHARS
text:
سال 1874 از خدمت سربازی توی ارتش امپراطوری اتریش-مجارستان، که روستاشونم جزو این امپراطوری بود، فرار کرد و به یه منطقه‌ی کوهستانی به نام Tomingaj رفت.


audio: aw_JtqBCPI4_0011.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
تو سن 19 سالگی وارد دانشگاه گراتس اتریش شد. دو سال اولو با نمره‌های خیلی عالی گذروند و حتی رییس دانشگاه برای پدرش تقدیرنامه فرستاد، اما کم‌کم به خاطر قمار، هزینه‌های زندگی و شهریه‌ی دانشگاهشو از دست داد و مجبور به ترک تحصیل شد. تا یه مدتی مشغول قمار و کارای مختلف بود تا اینکه از طرف پلیس دستگیر میشه و برش می‌گردونن به شهر گسپیچ.


audio: aw_JtqBCPI4_0012.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
اونجا تسلا شروع به تدریس توی همون مدرسه‌ای که خودش درس خونده بود کرد. یه سال بعد، از طرف عموهاش یه کمک مالی بهش داده شد تا برای ادامه‌ی تحصیل به شهر پراگ بره. اما اونجا هم به دلایل مختلف نتونست درسشو تموم کنه و مدرکشو بگیره. یعنی در واقع تسلا هیچوقت مدرک دانشگاهی نگرفت. تو 25 سالگی به شهر بوداپست مجارستان رفت و توی شرکت تلفن و تلگراف بوداپست به عنوان مدیر برق مشغول به کار شد.


audio: aw_JtqBCPI4_0014.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
یکی از کارای اصلی این شرکت که توماس ادیسون تاسیسش کرده بود، نصب سیستم روشنایی شهری برای فرانسه بود. تسلا توی مدت دو سه سالی که توی این شرکت مشغول به کار بود تجربه‌های خیلی زیادی از برق به دست آورد و کلی هم پیشرفت کرد. استعداد و لیاقتی که توی این مدت از خودش نشون داد باعث شد پاش به کارخونه‌ی ادیسون مشین ورکز توی آمریکا باز بشه و زندگیش وارد یه دوره‌ی جدیدی بشه. تو سن 28 سالگی، تسلا به آمریکا مهاجرت کرد و


audio: aw_JtqBCPI4_0015.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
توی کارخونه‌ی مشین ورکز ادیسون مشغول به کار شد. اما شیش ماه بیشتر اونجا نموند. دلایلی که برای بیرون اومدن تسلا از شرکت ادیسون میارن مختلفه اما یه دلیلی که رایجه برمی‌گرده به نحوه‌ی برخورد دانشمند مغروری مثل ادیسون با یه جوون با استعدادی مثل تسلا. ادیسون از همون اول با طرح تسلا در مورد برق جریان متناوب مشکل داشته و فکر میکرد که برق مستقیم خودش بهتره.


audio: aw_JtqBCPI4_0016.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
از طرفی، ادیسون یه پیشنهاد به تسلا میده که اگه بتونه فلان تغییر و توی موتورها ایجاد بکنه و اصلاحشون بکنه، یه پول خیلی خوبی بهش میده. اما وقتی که تسلا این کارو توی یه مدت خیلی کم انجامش میده، ادیسون زیر حرفش میزنه و میگه شوخی کردم تو مثل اینکه اصلا درک درستی از شوخی‌های ما آمریکاییا نداری! همین باعث دلسردی تسلا میشه و از شرکت ادیسون بیرون میاد. این اختلافات بعدا به یه سری جنگ و دعواهای طولانی کشیده شد که بهش میگن جنگ جریان‌ها.


audio: aw_JtqBCPI4_0018.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
جریان متناوب خیلی ساده اگه بخوام بگم، همون برقیه که الان توی سیم‌کشی خونه‌ها استفاده میشه، جریان مستقیمم همون برقیه که توی انواع باتری‌هاست. طرفدارای هرکدوم از این دو نوع برق، نظر خودشونو داشتن و با نظرات طرف مقابل مخالف بودند. ادیسون شدیدا در مقابل برق جریان متناوب تسلا جبهه گرفته بود و می‌گفت این نوع برق خیلی خطرناک و غیرقابل‌کنترله.


audio: aw_JtqBCPI4_0019.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
بهرحال، بعد از این که تسلا بیرون اومد، شرکت خودش به نام روشنایی الکتریکی تسلا  رو تاسیس کرد و شروع کرد به تکمیل اختراعاتش در مورد ژنراتور و لامپای الکتریکی. اما ایده‌هاش اونطوری که انتظارشو داشت از طرف بقیه قبول نشد. در واقع ایده‌ی تسلا در مورد استفاده از جریان متناوب به‌جای جریان مستقیم، اما بهرحال سرمایه‌گذارا زیاد ازش استقبال نکردن.


audio: aw_JtqBCPI4_0020.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
این موضوع باعث شد اوضاع مالیش خراب بشه و برای گذروندن زندگیش مجبور به کارای خیلی پست‌تر مثل تعمیرات وسایل الکتریکی یا حتی کندن گودال بشه. تسلا از اون دوره از زندگیش که تقریبا سی سالگیش میشه،


audio: aw_JtqBCPI4_0022.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
تحصیلات بالای من در شاخه‌های مختلفی از علوم، مکانیک و ادبیات، به نظرم مسخره و بیهوده می‌آمد. یه سال بعد، تسلا با دو نفر که تجربه‌های خیلی خوبی توی تاسیس شرکت و ثبت اختراع داشتن آشنا شد و با هم یه شرکت به نام تسلا الکتریک تاسیس کردن. قرارشون این بود که از سودی که به دست میارن، یک‌سومش به تسلا برسه، یک‌سومش به اون دو نفر، یک‌سومشم بشه بودجه‌ی شرکت.


audio: aw_JtqBCPI4_0024.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
تونستن یه قرارداد با ارزشی با یه شخصی به نام جرج وستینگهاوس ببندن. وستینگهاوس خودش یه مخترع و مهندس برق بود که از رقیبای سرسخت ادیسونم بود. غیر از این، تسلا ماهی دو هزار دلارم بابت مشاوره دریافت کرد. این پولا و درآمدای دیگه‌ای که نصیب تسلا شد باعث شد حسابی ثروتمند بشه. برای همین خودش به صورت مستقل آزمایشگاه خودشو راه اندازی کرد و شروع به تحقیق و اختراع کرد. بعد از این، تسلا وقت و انرژی زیادی روی


audio: aw_JtqBCPI4_0025.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
لامپ‌هایی گذاشت که به صورت بی‌سیم روشن میشدن. موفقیتایی هم توی این زمینه داشت اما خب هیچوقت به تولید تجاری نرسید. سال 1892 تسلا نایب‌رییس انجمن مهندسان برق


audio: aw_JtqBCPI4_0027.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
سال بعد، وستینگهاوس یه قرارداد بست برای تامین برق از آبشار نیاگارا که برای تسلا هم موفقیتای زیادی داشت.


audio: aw_JtqBCPI4_0029.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
اما یه اتفاق تلخ باعث شد این خوشیا خیلی زود تموم بشه. مارچ 1895 یه آتیش‌سوزی بزرگ توی آزمایشگاه تسلا توی نیویورک اتفاق افتاد که تمام ساختمونو تقریبا نابود کرد. این قضیه هم از نظر روحی ضربه‌ی بزرگی برای تسلا بود هم از نظر مالی. تمام ابزارا و اختراعات نیمه‌کارش که کلی براشون زحمت کشیده بود با خاک یکی شد و از اون طرف چون آزمایشگاش بیمه نبود کلی ضرر مالی کرد.


audio: aw_JtqBCPI4_0030.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
ممکنه این آتیش‌سوزی برگرده به همون جنگ جریان‌ها که قبلا گفتم، یعنی شاید مخالفان تسلا که از طرفدارای ادیسون مایه‌دار بودن برای متوقف کردن طرح‌های موفق تسلا این آتیش‌سوزی رو عمدا راه‌انداخته باشن. اما این قضیه هیچوقت ثابت نشد. بهرحال، تسلا باید خیلی زود دنبال سرمایه‌گذارای جدید تا پولی که برای اختراعات جدیدش نیاز داشت فراهم بشه. اما با وجود تلاش زیادی که کرد کسی حاضر به


audio: aw_JtqBCPI4_0031.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
سرمایه‌گذاری توی پروژه‌های بلندپروازانه‌ی تسلا نشد. انگار این ایده‌ها خیلی جلوتر از زمان خودشون بودن کسی نمیتونست درست درکشون کنه. سال 1898 یه قایق کنترل از راه دور اختراع کرد که با امواج رادیویی کنترل میشد. تسلا خودش فکر می‌کرد با این فناوری کنترل از راه دور می‌تونه پول خوبی به دست بیاره اما متاسفانه اینطور نشد. چون هنوز ذهن مردم اون زمان مطمئن نبود که چقدر میشه به این قایقا اطمینان داشت.


audio: aw_JtqBCPI4_0032.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
اما چیزی که بیشتر از همه ذهن این دانشمند نابغه رو به خودش مشغول کرده بود انتقال برق به کل دنیا به صورت بی‌سیم بود. از نظر تسلا، برقو میشد از طریق زمین یا هوا منتقل کرد بدون نیاز به کابل‌کشی. پس برای اینکه بتونه آزمایشاتشو راحت‌تر پیش ببره، از نیویورک رفت به یه منطقه‌ی دور افتاده توی کلرادو اسپرینگز. اونجا تونست با خیال راحت و بدون مزاحمت، آزمایشای بزرگی انجام بده.


audio: aw_JtqBCPI4_0033.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
با ساختن یه فرستنده‌ی بزرگ، جرقه‌های الکتریکی بزرگی به سمت آسمون می‌فرستاد تا بتونه انتقال برق از طریق جو رو آزمایش کنه. برای انتقال برق از طریق زمینم آزمایشای مختلفی انجام داد. از نتیجه‌ی این آزمایشا، تسلا تقریبا به یه اطمینانی رسید که ایده‌هاش قابل پیاده‌سازی‌ان. برای همین سال 1900 دوباره به نیویورک برگشت. چیزی که توی ذهنش بود یه برج بلند بود به نام برج واردنکلیف. این برج که بهش برج تسلا هم گفته میشه


audio: aw_JtqBCPI4_0034.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
توی یکی از روستاهای اطراف نیویورک ساخته شد. در اصل یه ایستگاه انتقال بیسیم بود که قرار بود ازش برای انتقال امواج به فاصله‌های خیلی دور استفاده بشه. اما بازم به خاطر مسایل مالی و اینکه پول کافی برای تکمیل پروژه وجود نداشت، سال 1906 نیمه‌کاره رها شد و هیچوقت عملی نشد. در نهایت، ده سال بعد تسلا مجبور شد برای تسویه‌ی بدهیاش برجو تخریبش کنه و آهن‌آلاتشو بفروشه.


audio: aw_JtqBCPI4_0035.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
اینجوری شد که آرزوی تسلا برای انتقال بیسیم برق نابود شد. اینجا تسلا تقریبا 50 سالش شده بود. تو سالای بعدی هم اختراعاتی داشت ولی بیشتر وقتشو صرف پیدا کردن منابع مالی برای پیش بردن اهدافش کرد. چون خونه نداشت، توی هتلای مختلف نیویورک زندگی می‌کرد که بعضا هتلای خیلی مجلل و گرونی هم بودن. همین باعث شد از نظر مالی فشار زیادی بهش وارد شه. این هزینه‌ها همینطور روی هم تلنبار میشد و


audio: aw_JtqBCPI4_0036.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
تلاشش برای پیدا کردن سرمایه‌گذارم بی‌نتیجه بود. از سال 1920 به بعد کم‌کم منزوی شد و بیشتر وقتشو صرف قدم زدن تو پارک و دونه دادن به کبوترا میکرد. بعضی از منابع میگن که تقریبا ده سال آخر عمرش که گرفتار فقر خیلی شدیدی شده بود شرکت وستینگهاوس، که تسلا یه زمانی بزرگترین مخترعش بود، یه مبلغ خیلی کمی به عنوان اجاره بها و هزینه‌ی زندگی بهش میداد.


audio: aw_JtqBCPI4_0037.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
تا اینکه سال 1943 وقتی 86 سالش بود، توی تنهایی کامل داخل یکی از اتاقای هتل نیویورکر از دنیا رفت. اونقدر تنها که جسدشو خدمتکار هتل بعد از دو روز که برای تمیزکاری وارد اتاقش شده بود پیدا کرد. خاکستر نیکولا تسلا دانشمند نابغه، الان داخل یه کره با روکش طلا توی موزه‌ی نیکولا تسلای صربستان نگهداری میشه.


audio: aw_JtqBCPI4_0038.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
اینطور که آدمای نزدیک به تسلا درباره‌ش میگن، یه آدم قد بلند و لاغر بود که به وضعیت و لباسای خودش اهمیت خیلی زیادی میدادو یه جنتلمن به تمام معنا بود. روی نظافت شخصی و برنامه‌ی روزانه‌ش خیلی حساس بود این حساسیتو حتی روی اطرافیانشم بعضی وقتا نشون میداد. خیلی کم می‌خوابید و بیشتر اوقاتشو توی تنهایی میگذروند. تسلا حافظه‌ی تصویری فوق‌العاده‌ای داشت. قبل از اینکه اختراعشو پیاده‌سازی کنه، با جزییات کامل


audio: aw_JtqBCPI4_0039.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
توی ذهنش میدیدش و مجسمش میکرد بعد شروع به پیاده سازیش می‌کرد. به خاطر همین یادداشت‌های خیلی کمی داشت و همه چیزو توی ذهنش حفظ می‌کرد. تو میانسالی با مارک تواین نویسنده‌ی معروف دوست صمیمی بود و زمان زیادی رو با هم توی آزمایشگاه تسلا میگذروندن. به چند تا زبون مختلف می‌تونست صحبت کنه از جمله انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی، لاتین. چندین بار دچار مریضیای مختلف شد اما همیشه از دکترا فراری بود.


audio: aw_JtqBCPI4_0040.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
یه چیزی که خودش چند بار ازش صحبت کرده اینه که گهگاهی یه نور خیلی شدیدی میدید و همزمان درد زیادی هم توی بدنش احساس میکرد. تسلا هیچوقت ازدواج نکرد. با اینکه افراد زیادی بودن که تمایل داشتن باهاش زندگی کنن اما خودشو به طور کامل وقف اهدافش کرد. در مورد زن‌ها نظر خیلی مثبتی داشت و احترام زیادی براشون قائل بود. توی یه مصاحبه که سال 1926 انجام داد گفته بود


audio: aw_JtqBCPI4_0041.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
آینده‌ی نژاد انسان توسط زن‌ها هدایت میشه. جالبه بدونید تسلا طرفدار جلوگیری از بچه‌دار شدن افرادی بود که نقص ژنتیکی دارن. نظرش این بود که انسان داره با دلسوزی توی عملکرد طبیعت دخالت می‌کنه که این ممکنه توی نسل‌های آینده باعث مشکلات بزرگی بشه.


audio: aw_JtqBCPI4_0043.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
زندگی تسلا پر از شکست‌های بزرگ بود اما خب تا وقتی شکستی نباشه موفقیتی هم نیست. یکی از بزرگترین شکست‌های تسلا به نظرم همون بزرگترین آرزوش بود یعنی انتقال بی‌سیم برق به کل دنیا. البته شاید دقیقا نشه بهش شکست گفت چون اگه منابع مالی کافی براش پیدا میشد تسلا کسی نبود که از نظر علمی و فنی کم بیاره. مشکل اصلی این بود که پول نبود چون برای پیاده کردن طرحی


audio: aw_JtqBCPI4_0044.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
به این بزرگی نیاز به کلی آدم و محل مناسب و چیزای دیگه هست که پول زیادی می‌طلبه. شاید اگه ادیسون خودخواهی و غرور الکیشو کنار میذاشتو با تسلا همکاری می‌کرد دنیای امروز ما کلا یه جور دیگه بود! البته ادیسون اواخر عمرش گفت یکی از بزرگترین اشتباهات زندگیش بها ندادن به ایده‌های تسلا بوده. یکی دیگه از شکست‌های تسلا رادیو بود.


audio: aw_JtqBCPI4_0045.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
قبل از اینکه سال 1901 مارکونی، رادیو رو به نام خودش ثبت کنه، سه چهار سال قبلش یعنی سال 1897 تسلا حق اختراعشو گرفته بود. دعواهای قانونی زیادی سر این قضیه پیش اومد که در نهایت چیز زیادی نصیب تسلا نشد. اما از نظر علمی هم تسلا اشتباهاتی داشته. مثلا اینکه مخالف وجود ذرات زیراتمی بود. یعنی مثلا به چیزی به نام الکترون باور نداشت، معتقد بود که اتم‌ها تجزیه ناپذیرن.


audio: aw_JtqBCPI4_0046.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
از نظر تسلا نظریه‌ی نسبیت اینشتینم اشتباه بود. در کل با نظریه‌هایی که میگفتن ماده و انرژی قابل تبدیل به همدیگه هستن، رابطه‌ی خوبی نداشت. در صورتی که امروز همه‌ی اینا با آزمایشای زیادی اثبات شدن.


audio: aw_JtqBCPI4_0047.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
شاید نیکولا تسلا، پسر نور، یه کمی زود به این دنیا اومده بود. ایده‌هاش اینقدر بزرگ بودن که حتی توی سرزمین فرصت‌ها یعنی آمریکا هم سرمایه‌گذار زیادی براشون پیدا نمیشد، معمولا به دلایل مالی به شکست میخوردن. یه حرفی که زیاد گفته میشه اینه که وقتی از اینشتین می‌پرسن چه حسی داره که باهوش‌ترین انسان روی زمین باشی، اینشتین میگه نمی‌دونم باید از نیکولا تسلا بپرسید.


audio: aw_JtqBCPI4_0048.opus
source: youtube
source_id: aw_JtqBCPI4
invalidation: VALID
text:
اما خب من هرچی گشتم منبع معتبری برای این حرف پیدا نکردم. اگه این ویدیو رو دوس داشتی لایک فراموش نشه، منتظر نظرات عالی همه‌تون هستم، مثل همیشه بدون ترس سوال بپرس و دنبال جواب باش.


audio: SwkGLuFjI90_0001.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
امروز می‌خوایم بریم سراغ یکی از عجیب‌ترین پدیده‌هایی که تا حالا دیدیم، یه معمای حل‌نشده به نام گوی آذرخش یا توپ صاعقه. کلیت ماجرا اینه که از زمان‌های خیلی قدیم تا همین الان، مردم تو جاهای مختلف دنیا از گلوله‌هایی از جنس نور یا آتیش صحبت کردن که تو هوا شناور بودن، با اندازه‌های مختلف و رنگ‌های مختلف.


audio: SwkGLuFjI90_0002.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
بعضیا ربطش دادن به موجودات ماورایی و باورهای مقدسی که داشتن، اما بعضیا سعی کردن دنبال دلیل اصلیش باشن. اول چند تا از گزارش‌هایی که وجود داره رو یه نگاهی بهشون میندازیم تا بفهمیم آدمایی که این اتفاق ترسناک رو تجربه کردن، چه جوری توصیفش می‌کنن، بعدش میریم سراغ دلایل علمی که براش پیشنهاد شده.


audio: SwkGLuFjI90_0003.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
توپ صاعقه یا صاعقه‌ی توپی، یه پدیده‌ی خیلی ناشناخته‌ست که هنوز هیچ جواب قطعی براش پیدا نکردیم. سال 1960 تو انجمن فیزیک آمریکا یه آماری اعلام شد که می‌گفت حدود 5 درصد جمعیت زمین توپ‌های صاعقه رو دیدن، که این با تعداد آدمایی که برخورد صاعقه به زمین رو از نزدیک دیدن، تقریبا برابره. رد پاش رو تو بعضی از افسانه‌های بومی هم میشه دید.


audio: SwkGLuFjI90_0004.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
مثلا بین بومیای آمریکای جنوبی، یه موجود افسانه‌ای دارن به نام آنچی‌ماین که می‌تونسته به شکل بچه‌های کوچیک دربیاد، هروقت هم که می‌خواسته، تبدیل به یه توپ نورانی میشده و پرواز می‌کرده. بین بومیای استرالیا هم معروفن به نورهای مین‌مین. یکی از قدیمی‌ترین گزارش‌ها مربوط میشه به حدود هشتصد سال پیش. یه تاریخ‌نویس انگلیسی به نام جرویز آو کنتربری تو کتاب تاریخش،


audio: SwkGLuFjI90_0005.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
سال 1195 میلادی، از یه ابر تیره نزدیک شهر لندن صحبت می‌کنه که یه ماده‌ی سفید ازش خارج میشه، بعد به شکل یه کره درمیاد، بعدش تبدیل میشه به یه توپ آتشین که دور خودش می‌چرخه. این توپ سقوط می‌کنه به سمت زمین اما بعضی وقتا حرکات افقی هم انجام میده. گزارش بعدی مربوط میشه به یه روستا تو انگلیس به نام ویدی‌کم این‌دمور


audio: SwkGLuFjI90_0006.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
که سال 1638 یه توفان بزرگی تو این روستا اتفاق میفته. آدمایی که موقع توفان داخل کلیسا بودن، یه توپ آتشین بزرگ می‌بینن با قطر حدود 2.5 متر، که با شدت زیادی وارد کلیسا میشه و یه قسمت‌هاییشو تخریب می‌کنه. بعدش تقسیم میشه به دو تا توپ دیگه، که یکیشون از پنجره میره بیرون، اما اون یکی


audio: SwkGLuFjI90_0007.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
همونجا داخل کلیسا ناپدید میشه و یه دود غلیظ و بوی بد گوگرد از خودش باقی می‌ذاره. این بوی گوگرد تو خیلی از گزارشا دیده میشه. حتی به خاطر همین بوی بد، بعضیا توپ صاعقه رو شعله‌هایی از جهنم می‌دونستن یا موجودات شروری مثل شیطان. تو همین حادثه‌ی کلیسا هم تمام تقصیرا رو انداختن گردن دو نفر که میگفتن


audio: SwkGLuFjI90_0008.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
اینا داخل کلیسا ورق‌بازی می‌کردن، برای همین باعث خشم خدا شده. گزارش بعدی، مربوط میشه به یه کشتی انگلیسی به نام اچ‌ام‌اس مونتاگو. سال 1749 کاپیتان این کشتی به نام دریاسالار چمبرز یه توپ بزرگ از آتیش به رنگ آبی می‌بینه که حدود 5 کیلومتر ازشون فاصله داشته. این توپ با سرعت خیلی زیادی میاد به سمتشون اما قبل از اینکه


audio: SwkGLuFjI90_0009.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
بتونن مسیر کشتی رو عوض کنن بهشون میرسه. بعدش حدود سی چهل متر به صورت عمودی بالا میره و با یه انفجار بزرگ نابود میشه. اینجا هم بعد از نابود شدنش بوی زننده‌ی گوگرد از خودش باقی میذاره. انفجارش هم اونقدر قوی بوده که باعث تیکه‌تیکه شدن بعضی از دکل‌های کشتی میشه. در کل کشتی‌هایی که گرفتار توفان میشدن، زیاد این پدیده رو گزارش کردن.


audio: SwkGLuFjI90_0010.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
مثلا یه نمونه‌ی دیگه‌ش کشتی اچ‌ام‌اس وارن هاستینگز هست که سال 1809 خدمه‌ی این کشتی سه تا توپ آتشین می‌بینن که به بادبان‌های کشتی برخورد می‌کنن و چند نفر هم می‌کشن. یه لغت‌نامه‌نویس انگلیسی هم به نام ای کابهام بروور تو کتاب علمی خودش از این توپ‌ها به صورت کره‌هایی از جنس آتیش صحبت می‌کنه که


audio: SwkGLuFjI90_0011.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
موقع توفان به سمت زمین سقوط می‌کنن یا اینکه به موازات سطح زمین حرکت می‌کنن. بعضی وقتا به توپ‌های کوچیکتری تقسیم میشن، بعضی وقتا هم با شدت زیادی منفجر میشن. یه نویسنده‌ی فرانسوی هم هست به نام ویلفرد دو فونویل که یه کتاب علمی داره به نام تندر و صاعقه که تو این کتاب حدود 150 تا از گزارش‌های مربوط به توپ صاعقه رو تعریف کرده.


audio: SwkGLuFjI90_0012.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
توصیفی که از این توپ‌ها می‌کنه اینه که تمایل دارن جذب فلزات بشن. برای همین دنبال نرده‌های بالکن یا لوله‌های آهنی آب یا بقیه‌ی چیزای فلزی می‌گردن. به هر رنگی هم می‌تونن باشن. یکی از مواردی که گزارش کرده، از طرف نایب‌رییس انجمن زمین‌شناسی پاریسه که یه توپ صاعقه می‌بینه که آروم از کنار یه درخت پایین میاد، بعد به محض اینکه


audio: SwkGLuFjI90_0013.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
به زمین می‌رسه دوباره می‌پره بالا و بدون انفجار ناپدید میشه. گزارش دیگه‌ای که ازش صحبت می‌کنه، یه روستا تو جنوب فرانسه‌ست که سال 1845 یه توپ صاعقه وارد یه آشپزخونه میشه، به آدمایی که اون تو بودن آسیبی نمی‌زنه، اما بعدش میره تو اصطبل کنار خونه‌شون، اونجا برخورد می‌کنه به یه خوک و باعث کشته شدنش میشه. غیر از این، از یه کلیسا تو شهر اشترالسوند آلمان حرف می‌زنه،


audio: SwkGLuFjI90_0014.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
که یه توپ صاعقه واردش میشه، اما وقتی منفجر میشه چند تا توپ کوچیکتر ازش بیرون می‌زنه که اونا هم خودشون دوباره منفجر میشن. توصیفی هم که این نویسنده از حرکت این توپ‌ها می‌کنه اینجوریه که بیشتر وقتا سرعتشون خیلی زیاد نیست، حتی خیلی وقتا ثابت سر جاشون وایمیسن. گزارش بعدی از طرف نیکولای دوم آخرین تزار روسیه‌ست.


audio: SwkGLuFjI90_0015.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
این آدم هم از یه اتفاقی تو زندگیش صحبت کرده که میشه گفت همین توپ صاعقه بوده. تو جوونیش زمانی که با پدربزرگش که اون موقع امپراتور بوده، تو کلیسای اسکندریه مشغول عبادت و شب‌زنده‌داری بودن، بیرون از کلیسا توفان و رعد و برق خیلی شدیدی میشه،


audio: SwkGLuFjI90_0016.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: INVALID_CHARS
text:
ولی بعدش یه اتفاق عجیب‌تر میفته که اینطوری توصیفش می‌کنه: "ناگهان من یک کره‌ی آتشین دیدم که از پنجره مستقیما به سمت سر امپراتور پرواز کرد.


audio: SwkGLuFjI90_0017.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
این توپ که از صاعقه ساخته شده بود، اطراف زمین چرخید و سپس از شمعدان گذشت و از در به سمت بیرون پرواز کرد.


audio: SwkGLuFjI90_0019.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
بین گزارش‌های جدیدتر، حتی چند مورد داریم که این توپ‌ها رو داخل هواپیما هم دیدن. یه نمونه‌ش گزارش مربوط به یه شخصی به نام آر.سی.جنیسون از آزمایشگاه الکترونیک دانشگاه کنت انگلیس هست که سال 1969 تو مجله‌ی نیچر چاپ شد. زمانی که این آدم داخل یه پرواز از نیویورک به واشنگتن بوده،


audio: SwkGLuFjI90_0020.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
هواپیماشون وارد یه محدوده‌ی توفان و رعدوبرق میشه، اما بعد از چند ثانیه یه توپ درخشان می‌بینه که از کابین خلبان بیرون میاد و تو راهروی هواپیما حرکت می‌کنه. قطر این توپ که بعد از چند ثانیه ناپدید میشه، حدود 20 سانتی‌متر بوده.


audio: SwkGLuFjI90_0021.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
در کل گزارشات همونطور که گفتم خیلی زیادن، حتی مواردی هم بوده که این توپ‌ها از طریق دودکش وارد ساختمون شدن، مثل این نقاشی مربوط به قرن نوزدهم. از تمام این شواهد میشه ویژگی‌های این توپ‌ها رو تا حدود زیادی به دست آورد. قطر این توپ‌ها ممکنه اندازه‌ی یه دونه نخود باشه، ممکنه اندازه‌ی یه ماشین باشن یعنی چند متر قطر داشته باشن.


audio: SwkGLuFjI90_0022.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
اما بیشترین سایزی که ازشون دیده شده بین ده تا بیست سانت بوده. شکلشون خیلی منظم نیست، ولی معمولا به شکل کره‌هایی دیده میشن که سطحشون خیلی ناهمواره، پر از جرقه‌ست. نور زیادی هم از خودشون منتشر می‌کنن که باعث میشه تو روشنایی روز هم خیلی راحت دیده بشن. این نور رنگ‌های مختلفی می‌تونه داشته باشه، زرد، نارنجی، قرمز،


audio: SwkGLuFjI90_0023.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
بنفش، سبز، سفید، یا حتی ترکیبی از رنگ‌های مختلف. طول عمرشون هم از چند ثانیه بوده تا چند دقیقه. حرکتشون هیچ قاعده‌ی مشخصی نداره، تو هر جهتی می‌تونن حرکت کنن، هم عمودی هم افقی. تو بعضی از گزارشات گفته شده که دور خودشون می‌چرخیدن. وقتی که به یه آدم یا خونه یا چیزای دیگه نزدیک میشن، رفتارشون قابل پیش‌بینی نیست.


audio: SwkGLuFjI90_0024.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
بعضی وقتا محو میشن، بعضی وقتا هیچ اتفاقی نمیفته، به راهشون ادامه میدن، بعضی وقتا هم منفجر میشن. حتی گزارش‌هایی هم وجود داره که تونستن از در یا پنجره‌ی بسته عبور کنن، یعنی می‌تونن از داخل مواد جامد رد بشن. بیشتر گزارش‌ها مربوط به زمانیه که توفان و رعدوبرق بوده، هرچند تو آب‌وهوای آروم هم دیده شدن.


audio: SwkGLuFjI90_0025.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
تمایل زیادی به اجسام فلزی دارن، برای همین نزدیک فنس‌ها یا نرده‌ها یا کابل‌های برق زیاد دیده شدن. بعد از محو شدن، یه بوی بدی شبیه اوزون یا گوگرد سوخته یا اکسیدهای نیتروژن از خودشون باقی می‌ذارن. این پدیده حتی همین الان برای خود ما هم خیلی خیلی عجیبه، من خودم دقیقا با یه نفر که همچین چیزی دیده بود صحبت کردم،


audio: SwkGLuFjI90_0026.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
اما این شخص به خاطر باورهایی که داشت معتقد بود اون توپ نورانی سبزرنگی که دیده یه چیز مقدسی بوده. ولی خب همونطور که می‌دونیم، این راحت‌ترین جوابه برای یه چیزی که نمی‌شناسیمش. اگه بخوایم جواب واقعی رو پیدا کنیم نیاز به کلی مطالعه و تحقیق و آزمایش هست، که خب مشخصه خیلیا حوصله‌ی این کارا رو ندارن.


audio: SwkGLuFjI90_0028.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
اینا ویژگی‌هایی بود که از مشاهداتمون به دست میاد. اما دلیل وجود یه همچین توپ‌های عجیب غریبی واقعا چیه؟ از کجا میان؟ جنسشون دقیقا چیه؟ هنوزم دلیل قطعیشو نمی‌دونیم، یعنی توپ‌های صاعقه، یکی از معماهای حل‌نشده‌ی دنیای ماست. یه حدسیاتی وجود داره که سعی کردن یه جواب علمی بهش بدن،


audio: SwkGLuFjI90_0029.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
اما هرکدومشون یه ایراداتی دارن که نمی‌ذاره به عنوان دلیل اصلی انتخاب بشن.بریم با هم چند تا از این حدسیات رو ببینیم.


audio: SwkGLuFjI90_0030.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
فرضیه‌ی اول، سیلیکون تبخیر شده هست، که از بقیه‌ی فرضیه‌ها شواهد آزمایشگاهی بیشتری داره. حرفش اینه که وقتی رعدوبرق می‌خوره به زمین، گرمای خیلی زیادش باعث میشه که اکسید سیلیکونی که به مقدار زیادی داخل خاک وجود داره، تبخیر بشه.


audio: SwkGLuFjI90_0032.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
یکی اکسیژن، یکی هم سیلیکون یا همون سیلیسیم. صاعقه غیر از تبخیر این ماده، باعث میشه که این اتم‌ها از هم جدا بشن و بخار سیلیکون خالص به وجود بیاد. بعدش کم‌کم دمای این بخار پایین میاد و چگالیده میشه یعنی بعضی از اتم‌هاش به هم میچسبن و تبدیل به مایع میشن. در نتیجه یه آئروسول ایجاد میشه، یعنی قطرات خیلی ریز مایع که تو گاز شناورن.


audio: SwkGLuFjI90_0033.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
اتم‌های سیلیکون دوباره با اتم‌های اکسیژن ترکیب میشن که باعث میشه انرژی زیادی آزاد بشه چون این یه جور واکنش سوختنه. پس دلیل درخشیدن این توپ‌های صاعقه باید همین سوختن بخار سیلیکون باشه. سال 2007 چند تا دانشمند از دانشگاه پرنامبوکو برزیل، تونستن از همین روش برای شبیه‌سازی توپ‌های صاعقه استفاده کنن.


audio: SwkGLuFjI90_0034.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
کاری که کردن این بود که با قوس‌های الکتریکی، سیلیکون خالص رو تبخیر کردن و کره‌هایی به اندازه‌ی توپ تنیس ایجاد کردن که چند ثانیه باقی موندن. سیلیکون داخل این کره‌ها، با اکسیژن ترکیب می‌شد و باعث درخشیدن و جرقه زدن این کره‌ها میشد. بعد از اون، سال 2012 دانشمندای دانشگاه نورث وست نرمال چین،


audio: SwkGLuFjI90_0035.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
زمانی که مشغول تحقیق در مورد برخورد صاعقه به زمین بودن، اطلاعاتی به دست آوردن که این فرضیه‌ی بخار سیلیکون رو تقویت می‌کرد. این دانشمندا با تجهیزات فیلمبرداری و طیف‌نگاری داشتن صاعقه‌هایی که به زمین برخورد می‌کردن رو ضبط می‌کردن تا شناخت بیشتری به دست بیارن. اما تو یکی از فیلماشون به صورت اتفاقی یه چیزی مشابه همین توپ‌های صاعقه‌ی طبیعی ضبط شد.


audio: SwkGLuFjI90_0036.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
این توپ بعد از برخورد صاعقه به زمین ظاهر شد اما حدود یک و نیم ثانیه بعد ناپدید شد. تو همین مدت کم، تقریبا 15 متر حرکت کرد، یه مقداری افقی یه مقداری عمودی. قطرش هم حدود 5 سانتی‌متر بود. با تجزیه تحلیل نورش از طریق طیف‌نگاری، اطلاعات خوبی به دست اومد. دماش از دمای صاعقه‌ای که باعث ایجادش شده بود کمتر بود،


audio: SwkGLuFjI90_0037.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
یه چیزی بین 15 تا 30 هزار درجه. ولی از اون مهمتر اینکه تو طیفش خطوطی دیده میشد که مربوط به اتم‌های سیلیکون و کلسیم و آهن و نیتروژن و اکسیژن بود، یعنی همون عناصری که تو خاک به مقدار خیلی زیادی وجود دارن. برای همین این ایده تقویت شد که توپ صاعقه از تبخیر خاک بر اثر برخورد صاعقه


audio: SwkGLuFjI90_0038.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
به زمین ایجاد میشه، چون از نظر شیمیایی عناصر مشترکی داره با خاک. اما تکلیف اون گزارش‌هایی که گفتن توپ صاعقه از پنجره‌ی بسته رد شده چی میشه؟ چون اگه از اتم‌هایی مثل سیلیکون و کلسیم و نیتروژن و چیزای تشکیل شده باشه امکانش نیست که بتونه از تو شیشه رد بشه.


audio: SwkGLuFjI90_0039.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
شاید این توپی که از بخار سیلیکون ایجاد میشه، فقط یکی از انواع توپ‌های صاعقه باشه. یعنی مثلا بعضیاشون از این جنسن، اما بعضیای دیگه‌شون جور دیگه‌ای تشکیل میشن که می‌تونن از داخل مواد جامد هم رد بشن. هنوز هیچکس نمی‌دونه.


audio: SwkGLuFjI90_0040.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
فرضیه‌ی بعدی، که نسبتا جدید هم هست، از طرف یه دانشمند روسی به نام ولادیمیر تورچیگین از آکادمی علوم روسیه پیشنهاد شده. ایده‌ش اینه که اون نور شدیدی که از رعدوبرق میاد، تو شرایط خیلی نادری بین مولکول‌های هوا گیر میفته. قبلا هم گفتم که اتم‌ها می‌تونن با جذب فوتون‌های نور برانگیخته بشن، بعدش دوباره همون فوتون رو از خودشون منتشر کنن.


audio: SwkGLuFjI90_0043.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
شبیه وقتی که آب از شیلنگ خارج میشه، که باعث میشه یه نیروی عکلس‌العمل رو به عقب به شیلنگ وارد بشه. این نیرو می‌تونه مولکول‌های هوا رو تو بعضی نقاط فشرده کنه تا اینکه یه کره‌ی نازک از هوای فشرده ایجاد بشه. یعنی شبیه یه حباب صابون، اما جنس این حباب به جای اینکه از آب باشه، از هوای فشرده‌ست.


audio: SwkGLuFjI90_0044.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
پرتوهای نور، داخل این حباب گیر میفتن و دائما توش می‌چرخن، یعنی به یه مولکلول برخورد می‌کنن، جذبش میشن، بعد دوباره منتشر میشن اما نه به سمت بیرون، به سمت داخل حباب. اگه این لایه‌ی نازک هوای فشرده هیچ راه دررویی نداشته باشه، این حباب، که همون توپ صاعقه‌ست، چند ثانیه ادامه پیدا می‌کنه اما بیشتر وقتا


audio: SwkGLuFjI90_0045.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
این پوسته کامل نیست برای همین نوری که گیر میفته، بعد از یه مدت خیلی کوتاهی خارج میشه دیگه خبری از توپ‌های درخشان نیست. این ایده بیشتر تئوریه یعنی هنوز نتونستن تو آزمایشگاه همچین چیزی تولید کنن. ایرادشم مثل فرضیه‌ی قبلیه، یعنی نمی‌تونه رد شدن توپ صاعقه از پنجره‌های بسته رو توضیح بده.


audio: SwkGLuFjI90_0046.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
فرضیه‌ی بعدی، کلا یه راه دیگه‌ای رفته، حرفش اینه که توپ‌های صاعقه چیزی نیستن جز توهماتی که تو مغز ما اتفاق میفتن. رعدوبرق یکی از ویژگیاش اینه که یه میدان مغناطیسی قوی اطرافش ایجاد میشه. کسی که تو فاصله‌ی نزدیکش تعداد زیادی صاعقه اتفاق بیفته، در واقع تو میدان‌های مغناطیسی متغیر قرار می‌گیره.


audio: SwkGLuFjI90_0047.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
از اون طرف، یکی از قوانین دنیای ما اینه که تغییر میدان مغناطیسی باعث ایجاد جریان الکتریکی میشه. این دقیقا همون خاصیتیه که تو نیروگاه‌ها ازش برای تولید برق استفاده می‌کنن. حالا کسی که تو فاصله‌های نزدیک به رعدوبرق و توفان قرار می‌گیره، این میدان‌های مغناطیسی متغیر، باعث میشن تو اون بخش‌هایی از


audio: SwkGLuFjI90_0048.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
مغزش که مربوط میشه به بینایی، جریانات الکتریکی ایجاد بشه. نتیجه‌ش یه جور اختلال تو کار مغزه که بهش میگن صرع بر اثر صاعقه. این اختلال باعث میشه که اون شخص دچار توهمات بینایی بشه، که یه نمونه‌ش دیدن توپ‌های نورانی تو هواست. به این اتفاق میگن توهمات بینایی تحت‌تاثیر مغناطیس.


audio: SwkGLuFjI90_0049.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
تو آزمایشگاه هم تستش کردن، یعنی وقتی مغز آدما رو تحت‌تاثیر میدان‌های مغناطیسی متغیر قرار دادن، اون آدما توپ‌های نورانی دیدن. اما این فرضیه ایرادش اینه که اون خرابی‌هایی که بر اثر توپ صاعقه ایجاد شدن رو نمی‌تونه توضیح بده. یعنی اگه فقط یه توهم دیداری باشه، دیگه هیچ اثری رو محیط نمی‌تونه بذاره. پس این ایده هم نمی‌تونه جواب تمام سوالا رو بده.


audio: SwkGLuFjI90_0050.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
باز فرضیه‌های دیگه‌ای هم هستن که تعدادشون خیلی زیاده فرصت نمیشه از همشون بگم. یکیش فرضیه‌ی کاواک ریزموجه، یکیش فرضیه‌ی سالیتانه، یکیش پلاسمای شناوره، یکیش مدل هسته‌ی جامد بارداره. بهرحال اینکه توپ‌های صاعقه تو طبیعت خیلی کم اتفاق میفتن، و اینکه تو آزمایشگاه نتونستیم دقیقا تولیدش کنیم، باعث شده که هنوز


audio: SwkGLuFjI90_0052.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
درباره‌ی صاعقه‌های توپی بحث‌های زیادی هست، اما به نظرم، چیزی که مهمه همونه که تو ویدیوی قبلی هم گفتم، یعنی ندونستن دلیل یه اتفاق، هلمون نده به سمت اینکه دلایل ماورایی براش بتراشیم. همین رعد و برق معمولی هم یه زمانی نمی‌دونستیم چیه، رنگین‌کمان مثلا نمی‌دونستیم دلیلش چیه، برای زلزله یه داستان درست کرده بودیم، برای آتشفشان یه داستان، برای مریضی‌های مختلف یه داستان.


audio: SwkGLuFjI90_0053.opus
source: youtube
source_id: SwkGLuFjI90
invalidation: VALID
text:
اما کم‌کم دلیل اصلیشون رو فهمیدم و دلایل مسخره همینطور عقب‌نشینی کردن، ولی هنوزم عقب رفتنشون تموم نشده، هنوزم بعضیاشون تو زندگیامون حضور دارن. نظر شما در مورد توپ صاعقه چیه؟ تا حالا تونستید یکیشو از نزدیک ببینید؟ منتظر کامنت‌های خوبتون هستم، فعلا.


audio: 9WsEPib5kK0_0001.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
داستان تکامل چشم، یکی از اون موضوعاتیه که از گذشته تا امروز، محل جنگ خلقت‌گراها با طرفداراهای فرگشت بوده. امروز ما هم می‌خواهیم وارد این بحث جالب بشیم ببینیم کی درست میگه. اول، مسیر فرگشت چشم رو طبق نظر تکامل‌گراها دنبال می‌کنیم، بعدش میریم سراغ نظر خلقت‌گراها ببینیم استدلالشون تو این زمینه چیه، در نهایت هم یه نگاهی می‌اندازیم به موجوداتی با عجیب‌ترین چشم‌ها.


audio: 9WsEPib5kK0_0002.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
این برنامه با حمایت مالی فیوتک ساخته شده، شرکتی که تخصص اصلیش، طراحی و تولید انواع سنسورها یا حسگرهای پیشرفته‌ست. محصولات فیوتک تو پروژه‌های زیادی از سراسر دنیا استفاده میشن، از جمله پروژه‌های بزرگ ناسا. برای اطلاعات کامل‌تر، پیشنهاد می‌کنم به سایت یا لینکدین فیوتک مراجعه کنید، که لینک هردوشون تو بخش توضیحات ویدیو هست. چشم‌های اولیه فقط می‌تونستن فرق بین تاریکی و روشنایی رو تشخیص بدن.


audio: 9WsEPib5kK0_0003.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
اینکه این اعضای ساده، چطور تبدیل شدن به چشم‌های پیچیده‌ی امروزی، هنوزم به طور کامل حل نشده. ولی با اینحال، از ژن‌ها، فسیل‌ها، مراحل رشد جنین موجودات، اطلاعاتی به دست آوردیم که تا حدود زیادی تونسته مسیر کلی رو نشونمون بده. احتمالا اولین نمونه‌های چشم، حدود ششصد میلیون سال پیش، داخل موجودات تک‌سلولی ایجاد شده. پروتئین‌های حساس به نور، تو یه نقطه از این سلول‌ها


audio: 9WsEPib5kK0_0004.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
متمرکز شدن، که نتیجه‌ش شده تشخیص نور از تاریکی. پس این عضو ساده، نمی‌تونست چیزی رو ببینه، کاربرد اصلیش تنظیم ریتم شبانه‌روزی فعالیت‌های اون سلول بود. انرژی‌ای که این پروتئین‌ها از فوتون‌های نور دریافت می‌کنن، باعث ایجاد تغییراتی تو ساختارشون میشه. یه نمونه‌ی معروفش پروتئینی هست به نام اوپسین که تو چشمای خیلی از جانداران هست، از جمله خود ما.


audio: 9WsEPib5kK0_0005.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
اما این موجودات، فقط مال ششصد میلیون سال پیش نبودن، همین الان هم حضور دارن. یه تک‌سلولی به نام اوگلنا که معمولا تو آب‌های راکد پیدا میشه، یه عضو کوچیک قرمزرنگ داره حاوی پروتئین‌های حساس به نور، که بهش میگن آی‌اسپات یا نقطه‌ی چشمی. این چشم اولیه، شدت و جهت نور رو تشخیص میده، بعدش چون مغزی وجود نداره، اطلاعات رو مستقیما


audio: 9WsEPib5kK0_0006.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
میده به یه عضو مژه‌مانند که برای حرکت کردن استفاده میشه. اینجوری شنا می‌کنه به سمت نور تا بهتر بتونه فتوسنتز انجام بده.


audio: 9WsEPib5kK0_0007.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
جلبک‌های تک‌سلولی هم از این نقاط چشمی دارن. دلیل رنگ قرمز مایل به نارنجیشون اینه که رنگدانه‌هایی حاوی کاروتنوئیدها تو این نقاط چشمی جمع شده که به جذب نور کمک می‌کنه. سلول‌های گیرنده‌ی نور تو شبکیه‌ی چشم ما هم حاوی همین کاروتنوئیدهاست، که از موادی مثل هویج یا کدو یا زرده‌ی تخم‌مرغ جذبش می‌کنیم.


audio: 9WsEPib5kK0_0008.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
پس گام اول این بود که نقاط چشمی تشکیل شد که حاوی پروتئین‌های حساس به نور و رنگدانه‌ها بود. گام بعدی این بود که تو یه بخشی از بدن موجودات چندسلولی اولیه، تراکم این سلول‌های بینایی بالا رفت. این، حالت ابتدایی همون چیزی بود که به عنوان شبکیه می‌شناسیم، یعنی گروهی از سلول‌های حساس به نور. الان موجوداتی به نام خاره‌چسب همچین چشم‌های ساده‌ای دارن.


audio: 9WsEPib5kK0_0009.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
پیشرفت بعدی که اتفاق افتاد، باعث شد تکامل چشم، وارد دو تا مسیر متفاوت بشه، چشم ساده و چشم مرکب. اول، مسیر مربوط به چشم ساده رو توضیح میدم. بخش حاوی سلول‌های حساس به نور، یا همون شبکیه‌ی ابتدایی، کم‌کم شروع کرد به گود شدن، چون این حالت باعث می‌شد تشخیص جهت نور یه مقدار بهتر بشه. الان کرم تخت سیستم بینایی‌ش این شکلیه.


audio: 9WsEPib5kK0_0010.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
هرچقدر این حفره عمیق‌تر شد و تعداد گیرنده‌های نوری داخلش بیشتر شد، قدرت بینایی هم افزایش پیدا کرد. اما از یه جایی به بعد، دیگه عمیق‌تر شدنش خیلی مفید نبود، به جاش دهنه‌ی این حفره شروع کرد به جمع شدن. اینجوری، بازم تشخیص جهت نور بهتر شد چون پرتوها دیگه مجبور بودن از یه سوراخ کوچیک عبور کنن. وضوح تصویر هم افزایش پیدا کرد، می‌تونستن


audio: 9WsEPib5kK0_0011.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
یه دید تاری از محیط اطرافشون داشته باشن. نمونه‌ی امروزی این نوع چشم‌ها، تو موجودی به نام ناتیلوس وجود داره، که معروفه به فسیل زنده، چون از حدود چهارصد میلیون سال پیش تا الان تغییر چندانی نداشته.


audio: 9WsEPib5kK0_0012.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
چشماش از یه حفره با دهنه‌ی تنگ ساخته شده که داخلش هم با آب دریا پر میشه. البته این تماس مستقیم حفره‌ی چشم با محیط خارجی، می‌تونه مشکلاتی مثل آلودگی یا عفونت ایجاد کنه.


audio: 9WsEPib5kK0_0013.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
با گذشت زمان، یه لایه‌ی مخاطی شفاف، روی این سوراخ رو پوشوند. از نمونه‌های امروزی این نوع چشم، میشه به کرم مخملی اشاره کرد. تو این حالت، پرتوهای نور تقریبا به اندازه‌ی همون سوراخ چشم به شبکیه می‌رسه. برای اینکه این پرتوها متمرکز بشن و تصویر بهتری تشکیل بشه، نیاز به یه لنز یا عدسی داریم. از رسوب پروتئینی به نام کریستالین تو این قسمت،


audio: 9WsEPib5kK0_0014.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
عدسی تشکیل شد و به مرور زمان پیچیده‌تر شد. یه نمونه‌ی امروزی از چشم‌هایی با عدسی اولیه، حلزون دریاییه.


audio: 9WsEPib5kK0_0015.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
چالش‌های مختلف، همچنان باعث شد تغییرات و پیشرفت‌های زیادی اتفاق بیفته تا برسیم به چشم‌های پیشرفته. مثلا اطراف عدسی، بافتی تشکیل شد که می‌تونه ضخامتشو تغییر بده تا فوکوس بهتری داشته باشه. بعضی از موجودات هم به‌جای تغییر ضخامت عدسی، حرکتش میدن به عقب و جلو.


audio: 9WsEPib5kK0_0016.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
تشکیل عنبیه، یا همین بخش رنگی چشم، کمک کرد تا نور ورودی، کم و زیاد بشه. به طور خودکار، تو نور زیاد، دریچه‌ی چشم یا همون مردمک رو کوچیک می‌کنه، تو نور کم بازش می‌کنه تا بهتر ببینیم. یه بخش دیگه که تو بیرونی‌ترین قسمت چشم اضافه شد، قرنیه بود که اینم باعث دید واضح‌تر و تمرکز بهتر پرتوهای نور میشه. به این چشم‌های پیشرفته، چشم دوربینی هم


audio: 9WsEPib5kK0_0018.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
تو این مسیر تکاملی، سلول‌های گیرنده‌ی نور هم به دو تا دسته‌ی کلی تقسیم شدن، میله‌ای و مخروطی. تفاوت اصلیشون تو اون قسمت دریافت‌کننده‌ی نوره، که از صفحاتی پر از رنگدانه تشکیل شده. رنگدانه‌هایی حاوی همون کاروتنوییدها که در موردش صحبت کردم. برخورد نور به این رنگدانه‌ها واکنش‌های شیمیایی ایجاد می‌کنه و باعث میشه یه پالس الکتریکی از طریق عصب‌ها ارسال بشه به مغز.


audio: 9WsEPib5kK0_0019.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
تعداد این صفحات حاوی رنگدانه، تو سلول‌های میله‌ای بیشتره، برای همین این سلول‌ها نسبت به نور حساس‌ترن، نور بیشتری رو جذب می‌کنن. پس تو محیط‌های کم‌نور کارایی خوبی دارن. از اون طرف، سلول‌های مخروطی به خاطر تعداد کمتر صفحات رنگدانه و این شکل مخروطیشون، نور کمتری جذب می‌کنن، برای محیط‌های خیلی روشن مناسبن.


audio: 9WsEPib5kK0_0020.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
یه قابلیت دیگه‌شون اینه که نسبت به رنگ‌های مختلف حساسن، چون انواع مختلفی دارن و به هر فرکانسی واکنش متفاوتی نشون میدن. هرچقدر تعداد این سلول‌های مخروطی تو چشم یه موجود کمتر باشه، رنگ‌های کمتری رو می‌تونه ببینه.


audio: 9WsEPib5kK0_0021.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
خب چیزی که تا الان بررسی کردیم چشم ساده بود. اون یکی مسیر باعث ایجاد چشم‌های مرکب شد که الان تو خیلی از حشرات می‌تونیم ببینیم. تو چشم‌های ساده، سلول‌های گیرنده، همه با هم داخل یه فرورفتگی قرار گرفتن، اما تو چشم‌های مرکب، اطراف هر سلول یه محفظه ایجاد شد که بهش میگن اوماتیدیوم. هرچقدر تعداد این اوماتیدیوم‌ها بیشتر شد، دید بهتر و واضح‌تری ایجاد کرد.


audio: 9WsEPib5kK0_0022.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
اولش بدون لنز بودن، که نمونه‌ی امروزیش صدف عرشه‌داره. بعدش داخل هر اوماتیدیوم یه لنز ساده تشکیل شد و تمرکز پرتوهای نور بهتر شد. مراحل تکامل این نوع چشم‌ها نسبت به چشم‌های ساده، پیچیده‌تر و مبهم‌تره. در نهایت به چشم‌های مرکب پیشرفته‌ای رسیدیم، مثل چشم پروانه‌ها، سوسک‌ها، یا میگو و لابستر، که تا حدود زیادی می‌تونن تصاویر رو


audio: 9WsEPib5kK0_0023.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
تشخیص بدن، اما اصلا به خوبی چشم‌های ساده‌ی دوربینی نیستن. هم خیلی بزرگن، هم وضوح تصویرشون پایینه، هم آسیب‌پذیرن. هرچی که هستن برای این موجودات مناسبن.


audio: 9WsEPib5kK0_0024.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
حالا می‌تونیم بریم سراغ نظر خلقت‌گراها یا طرفدارهای طراحی هوشمند، که معتقدن چشم موجودات توسط یه هوش برتر طراحی شده.


audio: 9WsEPib5kK0_0025.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
اولین و مهم‌ترین ایرادی که خلقت‌گراها مطرح می‌کنن، اینه که اگه چشم‌های پیشرفته، از یه چشم ساده‌ی اولیه تکامل پیدا کردن، پس تو یه بازه‌ی زمانی طولانی، نصفه نیمه بودن. این چشم ناقص به چه دردی می‌خورده؟ چون الان تمام اعضای چشم مثل عدسی، قرنیه، عنبیه، شبکیه، اینا همه باید وجود داشته باشن تا ما بتونیم یه دید واضح و تمیز داشته باشیم.


audio: 9WsEPib5kK0_0026.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
این ایده معروفه به پیچیدگی غیرقابل‌کاهش. یعنی ساختار چشم ما اونقدر پیچیده‌ست که نمیشه هیچ قسمتیش رو کم کرد، چون دیگه کار نمی‌کنه.


audio: 9WsEPib5kK0_0027.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
این موضوع، فکر داروین هم حسابی مشغول کرده بود. تو کتاب معروفش، منشا گونه‌ها، داروین میگه که توانایی‌هایی چشم برای فوکوس کردن، کم و زیاد کردن نور ورودی، یا موارد دیگه، وقتی که می‌خواهیم بر اساس انتخاب طبیعی توضیحشون بدیم بی‌معنی به نظر میاد. خیلی از خلقت‌گراها به همین جملات استناد می‌کنن که داروین خودش هم نتونسته چیزی به پیچیدگی چشم رو با فرگشت و انتخاب طبیعی توضیح بده.


audio: 9WsEPib5kK0_0028.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
اما به یه قسمت دیگه از حرف‌هاش دقت نمی‌کنن. داروین اعلام می‌کنه که اگه بتونیم مراحل میانی تکامل چشم رو پیدا کنیم که هرکدومشون برای اون موجود، تو اون زمان، مفیده بوده، این مساله‌ی پیچیدگی غیرقابل کاهش حل میشه. ولی مشکل اینجاست که اندام‌های نرمی مثل چشم، خیلی به ندرت پیش میاد که تبدیل به فسیل بشن. تازه اگر هم بشن، فشار زیاد این لایه‌های رسوبی باعث میشه


audio: 9WsEPib5kK0_0029.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
قسمت‌های نرم بدن، شکل خودشون رو از دست بدن. یه چیزی مثل عدسی چشم، واقعا نمی‌تونه تبدیل به فسیل بشه و شکل عدسی‌مانند خودش هم حفظ کنه. برای همین ما نمی‌تونیم از روی فسیل‌ها تغییرات چشم رو دنبال کنیم ببینیم چی شده که مثلا چشم‌های اولیه دارای عدسی شدن. سه تا چیز دیگه هست که بیشتر می‌تونن کمکمون کنن. یکی ژن‌های مربوط به بینایی تو موجودات مختلفه،


audio: 9WsEPib5kK0_0030.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
یکی بررسی تغییراتیه که تو چشم جنین موجودات اتفاق میفته، یکیش هم پیدا کردن نمونه‌های اولیه‌ی چشم تو موجودات امروزیه. که همونطور که اول ویدیو دیدیم، هر کدوم از مراحل تکامل چشم رو می‌تونیم تو جاندارانی که امروز زندگی می‌کنن ببینیم. یه چشمی که از دید بعضیا ناقصه، برای اون موجود، کار خودشو انجام میده. مثلا الان بعضی از حیوانات چشمشون عدسی نداره،


audio: 9WsEPib5kK0_0031.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
ولی همچنان زنده‌ن و نسلشون داره ادامه پیدا می‌کنه. پس این بحث پیچیدگی غیر قابل کاهش، به نظرم منتفیه.نظر شما چیه؟


audio: 9WsEPib5kK0_0032.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
موضوع بعدی که خلقت‌گراها بهش استناد می‌کنن، اینه که همون فسیل‌های محدودی که داریم، نشون میده که چشم‌های پیشرفته خیلی زود ظاهر شدن. مثلا فسیل مربوط به چشم یه تریلوبیت یا ترایلوبایت،‌ که مربوط به دوره‌ی کامبرین میشه، نشون میده که یه چشم مرکب داشته که چندان هم ساده نبوده. زیست‌شناسای تکاملی هم این موضوع رو قبول دارن.


audio: 9WsEPib5kK0_0033.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
از روی شواهد اینطور نتیجه‌گیری می‌کنن که مدت‌زمانی که طول کشیده تا از چشم‌های ابتدایی برسیم به چشم‌های پیشرفته، خیلی کوتاه بوده، حتی کمتر از یک میلیون سال. به نظر میاد کامبرین که یکی از دوره‌های زمین‌شناسیه از حدود 540 تا 480 میلیون سال پیش، دوره‌ی رشد و شکوفایی چشم موجودات بوده. اواسط این دوره، یعنی تقریبا پونصد میلیون سال پیش،


audio: 9WsEPib5kK0_0034.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
تعداد و گوناگونی موجودات زنده، به طور شدید و انفجاری افزایش پیدا کرده، که معروف شده به انفجار کامبرین. دلایل مختلفی برای این انفجار معرفی کردن، که یکیش مربوط میشه به بحث امروز ما، یعنی بینایی. اسم این نظریه هست کلید نور. حرفش اینه که تو این دوره، چشم‌دار شدن بعضی از موجودات، باعث شد


audio: 9WsEPib5kK0_0035.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
یه رقابت خیلی شدید ایجاد بشه که سرعت فرآیندهای تکاملی رو افزایش داد. نتیجه‌ش این شد که چشم‌ها که نقش خیلی مهمی تو این رقابت‌ها داشتن به سرعت پیشرفت کنن. یعنی در واقع ادعا می‌کنه که دلیل انفجار کامبرین، بینا شدن موجودات بوده.


audio: 9WsEPib5kK0_0036.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
ایراد بعدی خلقت‌گراها اینه که اگه چشم‌ها به مرور زمان پیشرفت می‌کنن، چرا همین الان موجوداتی داریم با چشم‌های ساده. ماهی مرکب و ناتیلوس، هردوشون جزو سرپایان محسوب میشن. اولی به خاطر چشم‌های خیلی پیشرفته‌ش معروفه، در حالی که ناتیلوس از چندصد میلیون سال پیش تا الان، یه چشم ابتدایی بدون عدسی داره. اینکه چرا چشماش تو همین حالت باقی مونده و


audio: 9WsEPib5kK0_0037.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
پیشرفته‌تر نشده، سوالیه که ذهن خیلیا رو مشغول کرده. اگه بخواهیم با فرگشت و انتخاب طبیعی جواب بدیم، باید بگیم که ناتیلوس بر خلاف پسرعموش نیازی به چشم‌های پیشرفته‌تر نداشته. از نظر محیط و سبک زندگی، فشار انتخابی بهش وارد نشده که چشم‌های کامل‌تری رو توسعه بده. ما حتی موجودات زیادی داریم که چشم‌های خودشون رو کاملا از دست دادن چون نیازی بهش نداشتن.


audio: 9WsEPib5kK0_0038.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
یه نمونه عجیبش، یه نوع ماهیه به نام غارماهی کور که داخل غارهای تاریک زندگی می‌کنه. تو روزهای ابتدایی زندگیش چشم داره، اما کم‌کم ژن‌های مربوط به بیناییش از کار میفتن. تا اینکه در نهایت چشم‌هاشو کاملا از دست میده و کور میشه. احتمالا الان وسط یه تغییر تکاملیه. شاید بعد از هزاران سال، دیگه کلا کور به دنیا بیاد.


audio: 9WsEPib5kK0_0039.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
اما غیر از ایراداتی که مطرح می‌کنن، به استدلال‌های طرفدارای فرگشت هم جواب‌هایی میدن که بعضی وقتا واقعا قانع‌کننده نیست. یه نمونه‌ش در مورد شباهت ژن‌های مربوط به بینایی تو موجودات مختلفه. آزمایشات نشون میده که یه سری ژن‌های قدیمی وجود داره که بین موجودات چشم‌دار، مشترکه. دانشمندا از این موضوع اینطور نتیجه‌گیری می‌کنن که این ژن‌ها مربوط به اون چشم‌های ساده‌ی اولیه بوده، اما با گذشت زمان،


audio: 9WsEPib5kK0_0040.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
هر کدومشون چشمشون رو اونجوری که نیاز داشتن توسعه دادن. بعضیا نیاز به لنز داشتن، بعضیا عنبیه و قرنیه هم اضافه کردن. ولی یه عده از طرفدارهای طراحی هوشمند، دلیلی که برای این موضوع میارن اینه که این شباهت‌های ژنتیکی، برای صرفه‌جویی موقع طراحی توسط یه خالق بوده. یه بخشی از ژن‌های مربوط به بینایی موجودات مختلف رو یکسان قرار داده، بقیه‌ش متفاوته.


audio: 9WsEPib5kK0_0041.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
یکی دیگه از اختلافات مهمی که بین خلقت‌گراها و تکامل‌گراها وجود داره، چشم‌هاییه که به نظر میاد مسیر تکاملی متفاوتی رو طی کردن ولی در نهایت شبیه هم شدن. نمونه‌ی جالبش، چشم سرپایان و مهره‌دارانه. مثلا چشم انسان و اختاپوس، هردوشون هم لنز دارن، هم ماهیچه‌های تنظیم‌کننده‌ی لنز، هم عنبیه و شبکیه و بقیه‌ی موارد.


audio: 9WsEPib5kK0_0042.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
حتی تو عدسی هردوشون از همون پروتئین کریستالین استفاده شده. اما این دو تا چشم با وجود شباهت خیلی زیادی که دارن، کاملا مستقل از همدیگه تکامل پیدا کردن. هم ژن‌ها این موضوع رو نشون میدن، هم بررسی مراحل رشد جنین. یعنی اون ساختارها و سلول‌هایی که تو جنین انسان باعث ایجاد چشم میشه، کاملا متفاوته با اون چیزی که تو جنین اختاپوس یا ماهی مرکب چشم رو ایجاد می‌کنه.


audio: 9WsEPib5kK0_0043.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
پس تمام شواهد نشون میده که این دو تا چشم از یه نقطه‌ی متفاوتی شروع کردن، اما در نهایت به یه چیز مشابهی تبدیل شدن. تو خیلی از موجودات دیگه هم این موضوع دیده میشه. طوری که از نظر زیست‌شناسای تکاملی، چشم موجودات، بیشتر از چهل بار به طور مستقل از همدیگه تکامل پیدا کرده. خلقت‌گراها، این فرگشت‌های جداگانه‌ای که به نتایج مشابهی رسیده رو نمی‌پذیرن.


audio: 9WsEPib5kK0_0044.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
حالا که صحبت از شباهت چشم انسان و اختاپوس شد، بد نیست در مورد یکی از ایراداتی که تو چشم خودمون وجود داره صحبت کنیم. شبکیه‌ی چشم ما طوریه که اون قسمت از سلول‌های حساس به نور که مسئول جذب نوره، به سمت بیرون چشم قرار گرفته. این حداقل دو تا مشکل ایجاد می‌کنه. یکیش اینه که عبور نور از این موانع باعث میشه کیفیت بینایی پایین بیاد. یکیش هم اینه که عصب‌های این سلول‌های پشت و رو،


audio: 9WsEPib5kK0_0045.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
باید از یه نقطه‌ای از شبکیه خارج بشن و برن بیرون. این نقطه که هیچ سلول گیرنده‌ای نداره معروفه به نقطه‌ی کور. اما چشم اختاپوس هیچکدوم از این مشکلات رو نداره. سلول‌های شبکیه‌ش سر و ته نیست، بخش دریافت‌کننده‌ی نورشون دقیقا داخل چشمه، پس مانعی سر راه پرتوهای نور نیست، نقطه‌ی کوری هم وجود نداره.


audio: 9WsEPib5kK0_0047.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
هم دلایل خلقت‌گراها، هم تکامل‌گراها، هردوشون خیلی زیادن، فرصت نمیشه تو یه ویدیوی بیست دقیقه‌ای از همشون صحبت کنم. پس اگه شما هم دلایل بیشتری برای هر کدومشون دارید لطفا تو کامنت‌ها بنویسید تا بهتر بتونیم نتیجه‌گیری کنیم.


audio: 9WsEPib5kK0_0048.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
یه موضوع جالب دیگه، شکل متفاوت مردمک چشم توی موجودات مختلفه. بعضیا مردمک عمودی دارن، بعضیا افقی، بعضیا دایره‌ای. مردمک دایره‌ای، فوکوس خوبی می‌تونه ایجاد کنه، اما تو کم و زیاد کردن نور ورودی، حالت‌های دیگه‌ای هستن که بهتر عمل می‌کنن. مردمک‌هایی که به شکل یه شکاف هستن، تو روشنایی شدید روز می‌تونن تا حد خیلی زیادی جمع بشن، تو تاریکی شب هم


audio: 9WsEPib5kK0_0049.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
می‌تونن حسابی باز بشن تا نور زیادی وارد بشه. خیلی از حیوانات شکارچی، مثل گربه یا مار، شکاف مردمکشون عمودیه، که باعث میشه بتونن رو یه ناحیه‌ی کوچیکی فوکوس کنن و فاصله‌ی خودشون از شکار رو بهتر تشخیص بدن. از اون طرف، مردمک حیواناتی که معمولا شکار میشن، افقیه، تا دید وسیع‌تری داشته باشن و حواسشون به محیط اطرافشون باشه.


audio: 9WsEPib5kK0_0050.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
البته شکل مردمک به همین سه تا محدود نمیشه. مثلا ماهی سپیداج یا کاتل‌فیش مردمک‌هایی داره به شکل حرف دابلیو.


audio: 9WsEPib5kK0_0052.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
به عنوان آخرین بخش این ویدیو، بد نیست یه نگاهی بندازیم به چند تا از موجوداتی با عجیب‌ترین چشم‌ها. گل سرسبدشون، یه ماهی دریاهای عمیقه به نام چشم‌بشکه‌ای. سر این ماهی کاملا شفاف شده، چشماش رفتن داخل سرش و چرخیدن به سمت بالا، تا زمانی که تو اعماق اقیانوس شنا می‌کنه حواسش کاملا به بالای سرش باشه.


audio: 9WsEPib5kK0_0053.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
کلا تو دریاهای عمیق موجودات عجیبی پیدا میشن، یه نمونه‌ی دیگه‌ش، ماهی مرکب توت‌فرنگیه، که به خاطر شباهت پوستش به توت‌فرنگی این اسم رو بهش دادن. یه چشم بزرگ زرد داره که نشونه می‌گیره به سمت بالا تا سایه‌ی موجوداتی که بالاتر شنا می‌کنن رو تشخیص بده، یه چشم کوچیک آبی‌رنگ هم داره که تنظیم می‌کنه به سمت کف اقیانوس تا نور ماهی‌های پایین‌تر رو ببینه.


audio: 9WsEPib5kK0_0055.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
بعدی ماهی چهارچشمه که هر چشمش به دو بخش تقسیم شده، یکی برای دیدن زیر آب، یکی هم برای دیدن روی آب. هر بخشی، مردمک و شبکیه‌ی خودشو داره، می‌تونه بالا و پایین سطح آب رو به طور همزمان ببینه.


audio: 9WsEPib5kK0_0056.opus
source: youtube
source_id: 9WsEPib5kK0
invalidation: VALID
text:
تو این ویدیو سعی کردیم هم نظر طرفدارهای فرگشت رو بشنویم، هم طراحی هوشمند. من تا جایی که تونستم موارد مهمش رو گفتم، اما خب خیلی بحث بزرگ و پیچیده‌ایه. در نهایت هرکسی با منطق خودش تصمیم می‌گیره که کدوم رو انتخاب کنه، فرگشت یا طراحی هوشمند.


audio: R9S3Qq1ig9U_0001.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
معروفه که فیزیک مدرن ما، دو تا ستون اصلی داره. یکیش نظریه‌ی نسبیته، اون یکی مکانیک کوانتوم. با کامنت‌هایی که از شما گرفتم، واجب شد یه ویدیو داشته باشیم که از ریشه بررسی کنیم ببینیم اصلا نسبیت خاص و نسبیت عام دقیقا حرفشون چیه. چرا به این نظریه‌ها رسیدیم، دنیای ما رو چه جوری توصیف می‌کنن. امروز موضوع نسبیت رو با هم بررسی می‌کنیم، تو یکی از ویدیوهای آینده هم


audio: R9S3Qq1ig9U_0002.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
میریم سراغ اون یکی ستون، یعنی مکانیک کوانتوم، تا بعدش بتونیم دقیقا متوجه بشیم که چرا این دو تا یه مشکلاتی با هم دارن. پس اگه شما هم دوست دارید یه بار برای همیشه نظریه‌های نسبیت خاص و عام اینشتین رو درک کنید، تا آخر ویدیو با من باشید.


audio: R9S3Qq1ig9U_0003.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
کلمه‌ی نسبیت انگار گره خورده به اسم یکی از بزرگترین مغزهایی که دنیا به خودش دیده، یعنی آلبرت اینشتین یا به قول بعضی‌ها پادشاه فیزیک. اما اینشتین تمام این حرفا رو از صفر شروع نکرد. دقیقا مثل تمام دانشمندای دیگه، پا گذاشت رو شونه‌ی دانشمندای قبل از خودش تا یه کم بالاتر بره و بتونه اون دورتر رو ببینه. برای اینکه مفهوم نسبیت رو بتونیم درست درک کنیم، خیلی واجبه که


audio: R9S3Qq1ig9U_0004.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
اول یه مفهوم دیگه رو یاد بگیریم به نام چارچوب مرجع. قبلش یه یادآوری خیلی کوتاه بکنم از دستگاه مختصات.


audio: R9S3Qq1ig9U_0005.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
فرض کنید من اینجا تو این نقطه از فضا قرار گرفتم. یه نقطه‌ی دلخواه به نام مبدا مختصات، هر جایی از این فضا که دلم می‌خواد انتخاب می‌کنم، به همراه سه تا محور، چون این فضا یه فضای سه‌بعدیه. حالا می‌تونم موقعیت مکانی خودم رو با سه تا عدد نشون بدم این اعداد، میشن مختصات مکانی من. اگه یه بعد چهارم هم داشته باشیم، مثلا زمان رو به عنوان بعد چهارم


audio: R9S3Qq1ig9U_0006.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
در نظر بگیریم، به جای سه تا محور، چهار تا محور داریم، ولی خب چون ذهن ما تو یه دنیای سه‌بعدی شکل گرفته، تصور یه چیز چهاربعدی برای مغزمون خیلی سخته. خلاصه اینکه تو فیزیک برای اینکه حرکت یا سرعت یا شتاب یه جسمی رو توصیف کنیم، نیاز به یه مبدا مختصات داریم.


audio: R9S3Qq1ig9U_0007.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
اما چارچوب مرجع چیه. برای اینکه راحت‌تر درکش کنیم از یه مثال استفاده می‌کنم. فرض کنید شما تو ایستگاه قطار رو زمین وایسادید، یه قطار داره حرکت می‌کنه، منم داخل اون قطارم. یه توپ مستقیم پرت می‌کنم به سمت بالا، بعد که اومد پایین می‌گیرمش. حرکت این توپ برای خود من فقط یه حرکت ساده‌ی بالا پایینه. اما برای شما که اون بیرونید، غیر از این حرکت بالا پایین،


audio: R9S3Qq1ig9U_0008.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
یه حرکت افقی هم داره، چون همراه قطار داره حرکت می‌کنه. پس کل حرکتش از دید شما به صورت یه مسیر خمیده‌ست. اینجا چه اتفاقی افتاده.من چون داخل قطار بودم حرکت توپ رو یه جور دیدم اما شما که بیرون بودید یه جور دیگه دیدید. چارچوب مرجع همینه، یعنی بر اساس ناظر انتخاب میشه. برای هر ناظری، چارچوب همونیه که اون ناظر توش ثابته.


audio: R9S3Qq1ig9U_0009.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
برای من که داخل قطارم، چارچوب داره همراه قطار با همون سرعت حرکت می‌کنه، اما برای شما که رو زمینید، چارچوب میشه همونجا رو زمین. تو هر چارچوبی هم می‌تونیم یه مبدا مختصات تو هر نقطه‌ای که دلمون می‌خواد در نظر بگیریم. توصیف حرکت یه جسم، تو یه چارچوب ممکنه با یه چارچوب دیگه متفاوت باشه. مثلا دیدیم که حرکت توپ تو چارچوب قطار یه مسیر مستقیم بود،


audio: R9S3Qq1ig9U_0010.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
اما تو چارچوب زمین یه مسیر خمیده بود. پس این شد مفهوم کلی چارچوب مرجع، که برای درک نظریه‌ی نسبیت، هیچ راهی نیست جز اینکه اول اینو بفهمیم. اما هنوز بحثش تموم نشده، یه نوعی از این چارچوب‌ها داریم به نام چارچوب لخت. بذارید اول ببینیم لخت یعنی چی. تو فیزیک سه تا قانون معروف داریم به نام قوانین حرکت نیوتون.


audio: R9S3Qq1ig9U_0011.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
به اولیش میگن قانون لختی یا اینرسی. حرفش اینه که هر جسمی، اگه سر جاش ثابت باشه، همونجوری ثابت میمونه، اگر هم در حال حرکت با یه سرعت یکنواخت یا ثابت باشه، به همون حرکتش ادامه میده، مگه اینکه یه نیرویی بهش وارد بشه که وضعیتشو تغییر بده. برای همین تو یه ماشین در حال حرکت، وقتی که راننده ترمز می‌کنه،


audio: R9S3Qq1ig9U_0012.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
ماشین به خاطر اون نیروی ترمز مجبور به وایسادن میشه، اما شما اگه کمربند نبسته باشید محکم پرت میشید جلو. یعنی بدن شما می‌خواد همون حرکت خودشو ادامه بده و جلو بره. این همون مفهوم لختیه.


audio: R9S3Qq1ig9U_0013.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
هر چارچوبی که این قانون لختی داخلش برقرار باشه، بهش میگن چارچوب مرجع لخت. مثلا وقتی که زمین رو به عنوان یه چارچوب در نظر می‌گیریم، میشه گفت یه چارچوب مرجع لخته چون قانون لختی توش برقراره. اما اگه حرکت خود چارچوب با سرعت ثابت نباشه، یعنی شتاب داشته باشه، دیگه لخت نیست.


audio: R9S3Qq1ig9U_0015.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
حدود چهارصد سال پیش، گالیله برای اولین بار یه اصلی رو مطرح کرد به نام اصل نسبیت. حرفشو با یه مثال نشون داد. گفت که یه کشتی رو در نظر بگیرید که کاملا نرم و آروم داره با یه سرعت ثابتی حرکت می‌کنه. یه نفر داخل این کشتی زندانی شده که نمی‌تونه بیرون رو ببینه. این آدم هیچ جوره نمی‌تونه تشخیص بده که کشتی واقعا داره حرکت می‌کنه یا اینکه ثابت وایساده.


audio: R9S3Qq1ig9U_0016.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
یعنی نه با حواس بدنیش می‌تونه بفهمه، نه با هیچ آزمایش فیزیکی. دقت کنید که خیلی مهمه که کشتی با سرعت ثابت حرکت کنه، چون اگه سرعتش کم و زیاد بشه یا مثلا بپیچه به سمت چپ یا راست، یا اینکه بالا پایین بشه، کسی که داخلشه راحت می‌تونه تشخیص بده که داره حرکت می‌کنه. برای این آدم، این کشتی یه چارچوب مرجعه.


audio: R9S3Qq1ig9U_0017.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
از اون طرف هم چون حرکتش با سرعت ثابته، پس یه چارچوب مرجع لخته. گالیله از این آزمایش ذهنی نتیجه گرفت که تو تمام چارچوب‌های مرجع لختی که نسبت به همدیگه با یه سرعت ثابتی حرکت می‌کنن، قوانین حرکت یکسانه. مثلا پرتاب یه توپ یکسان با یه زاویه‌ی یکسان، تو همه‌شون یه نتیجه میده.


audio: R9S3Qq1ig9U_0018.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
اینکه میگیم سرعتشون نسبت به همدیگه ثابته، یعنی سرعت یا جهت حرکت این کشتی‌ها یا چارچوب‌های مرجع، نسبت به همدیگه تغییری نمی‌کنه. پس دلیل اینکه به این مفهوم میگن نسبیت، اینه که داره میگه قوانین حرکت، تو چارچوب‌های مرجعی که به همدیگه سرعتشون ثابته، یکسانه. کلمه‌ی نسبیت از همینجا اومده.


audio: R9S3Qq1ig9U_0019.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
این نظریه معروف شد به نسبیت گالیله‌ای، که اجداد اولیه‌ی نسبیت خاص و نسبیت عام اینشتینه. بعد از گالیله، نیوتون هم این نسبیت رو قبول داشت. از نظر نیوتون، فضا و زمان کاملا مطلق بودن. یعنی هیچ فرقی نمی‌کرد که شما تو کدوم نقطه از جهان باشید و با چه سرعتی حرکت کنید، یه ساعت مطلق جهانی وجود داشت که باعث میشد گذر زمان برای کل جهان یکسان باشه.


audio: R9S3Qq1ig9U_0021.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
تو فیزیک نیوتونی اون سه تا قانونی که کشف کرده بود، تو تمام چارچوب‌های لختی که نسبت به هم با سرعت ثابت حرکت می‌کردن، یکسان بود. یعنی هیچ چارچوب لخت متمایزی وجود نداشت که از بقیه سر باشه و قوانین حرکت اونجا یه جور دیگه‌ای باشن. قوانین نیوتون که پایه‌های فیزیک کلاسیک محسوب میشن،


audio: R9S3Qq1ig9U_0022.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
تا حدود سیصد سال بعد همچنان ابزارهای خوبی بودن برای توصیف حرکت سیارات یا حرکت اجسام رو زمین یا چیزای دیگه. اما وقتی که پای نور به قضیه باز شد، همه چیز به هم ریخت.


audio: R9S3Qq1ig9U_0023.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
بیشتر از دو هزار سال نظرات ارسطو در مورد عناصر تشکیل‌دهنده‌ی جهان هستی یکه‌تازی می‌کرد. ارسطو نظرش این بود که جهان ما از چهار تا لایه تشکیل شده که هر لایه از یه عنصر ساخته شده. اولی و دومی، خاک و آب بودن که رو سطح زمین دیده میشن. لایه‌ی سوم هوا بود که بالای سطح زمین قرار داشت. بالاتر از هوا، بیرونی‌ترین لایه قرار داشت که از عنصر آتیش ساخته شده بود.


audio: R9S3Qq1ig9U_0024.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
اما بعد از این چهار تا لایه یا عنصر، یه عنصر پنجمی هم وجود داشت به نام اتر، که تمام قسمت‌های دیگه‌ی جهان هستی رو پر می‌کرد، هیچ فضای خالی‌ای وجود نداشت.


audio: R9S3Qq1ig9U_0025.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
حدود صد و شصت سال پیش، فیزیکدان اسکاتلندی، جیمز کلارک مکسول متوجه شد که امواجی مثل نور مریی و پرتوهای ایکس و فرابنفش و فروسرخ و رادیویی، اینا همه در واقع از یه جنسن، یعنی امواج الکترومغناطیس. بعدش چند تا معادله‌ی خیلی مهم معرفی کرد که معروفن به معادلات مکسول، که تولید و انتشار این امواج الکترومغناطیسی رو توصیف می‌کنن.


audio: R9S3Qq1ig9U_0026.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
معادلات مکسول نشون میداد که امواج الکترومغناطیسی با یه سرعت ثابتی حرکت می‌کنن، اما این قضیه دو تا مشکل بزرگ ایجاد کرد. اولین مشکلی که پیش اومد، این سوال بود که خب این امواج تو چه محیطی منتشر میشن. مثلا امواج صوتی تو محیط‌های مادی منتشر میشن، مثل هوا. یعنی صدا در واقع یه بی‌نظمی یا آشفتگیه که


audio: R9S3Qq1ig9U_0027.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
تو ذرات سازنده‌ی هوا یا آب یا چیزای دیگه منتشر میشه. دانشمندای اون موقع فکر می‌کردن امواج الکترومغناطیسی هم مثل هر نوع موج دیگه‌ای، برای انتشار نیاز به یه محیطی داره که از طریق اون منتشر بشه. برای حل این مشکل، مکسول و بقیه‌ی دانشمندا از همون ایده‌ی اتر استفاده کردن. یعنی فرض کردن تمام دنیا از یه ماده‌ی ناشناخته‌ای


audio: R9S3Qq1ig9U_0028.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
به نام اتر پر شده که خودش کاملا ثابت و بی‌حرکته. نور و بقیه‌ی امواج الکترومغناطیسی از طریق همین ماده منتشر میشن. مثلا نوری که از ستاره‌ها به ما میرسه، در واقع یه جور بی‌نظمی یا آشوبه که تو ذرات سازنده‌ی این ماده، یعنی اتر، ایجاد میشه و منتشر میشه. مشکل دوم این بود که اگه معادلات مکسول میگن سرعت نور ثابته، دقیقا نسبت به چی ثابته.


audio: R9S3Qq1ig9U_0029.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
چون دیدیم که سرعت یه پدیده‌ی نسبیه، یعنی بستگی داره به اون چارچوب مرجعی که انتخاب می‌کنیم. وقتی که من با سرعت صد کیلومتر بر ساعت از کنار یه ماشین دیگه با سرعت پنجاه کیلومتر بر ساعت رد میشم، نسبت به اون ماشین سرعتم پنجاه کیلومتر بر ساعته، اما نسبت به یه شخصی که کنار خیابون وایساده، سرعتم صد کیلومتر بر ساعته. پس اگه بخوام سرعتمو اعلام کنم، باید دقیقا بگم که


audio: R9S3Qq1ig9U_0031.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
حالا در مورد سرعت نور هم این سوال پیش اومده بود که اگه سرعتش ثابته، دقیقا نسبت به چی ثابته، چارچوب مرجعش کجاست. برای حل این مشکل هم دوباره به همون ایده‌ی اتر متوسل شدن. یعنی گفتن همون اتری که نور از طریقش منتشر میشه، به عنوان چارچوب مرجع برای نور در نظر گرفته بشه. سرعت نور نسبت به این اتر ثابته.


audio: R9S3Qq1ig9U_0032.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
خب این ایده ظاهرا جواب سوالا رو میداد، اما هرچقدر بیشتر بررسیش می‌کردن دردسرهای بیشتری ایجاد میشد. یه مشکل بزرگ این بود که اگه سرعت نور فقط نسبت به اتر ثابته، پس در واقع یه چارچوب مرجع داریم که قوانین الکترومغناطیس مکسول فقط تو این چارچوب کار می‌کنن، چون سرعت نور فقط تو این چارچوب ثابته.


audio: R9S3Qq1ig9U_0033.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
مثلا اگه با یه فضاپیما موازی با جهت انتشار یه پرتوی نور حرکت کنیم، سرعت نور تو چارچوب اون فضاپیما باید بیشتر بشه، یا اگه در جهت مخالفش حرکت کنیم، باید کمتر بشه. در صورتی که قوانین مکسول میگفت سرعت نور باید همیشه ثابت باشه. پس نسبیت گالیله‌ای نقض شده بود، بین قوانین مربوط به


audio: R9S3Qq1ig9U_0034.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
امواج الکترومغناطیس، با نسبیت گالیله‌ای، اختلاف پیش اومده بود. برای حل این مشکل اومدن نظرات دیگه‌ای دادن اما اتر شبیه یه باتلاقی شده بود که هرچی دست و پا میزدن مشکلات بیشتری پیش میومد.


audio: R9S3Qq1ig9U_0036.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
تو این آزمایش با بررسی تداخل دو تا پرتوی نور و در نظر گرفتن حرکت زمین، تونستن اثبات کنن که چیزی به نام اتر وجود نداره. اینجا یه سردرگمی بزرگی بین دانشمندا ایجاد شده بود که خب اگه اتر وجود نداره پس نور از طریق چی منتشر میشه، یا سرعت نور نسبت به چی ثابته. تا اینکه اینشتن وارد عمل شد و با ایده‌های انقلابی که


audio: R9S3Qq1ig9U_0038.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
خب پس تا اینجا دیدیم که بین قوانین الکترومغناطیس با نسبیت گالیله‌ای یا نیوتونی یه شکافی ایجاد شده بود. راه‌حلی که سال 1905 اینشتین پیشنهاد کرد، این بود که اول کلا بحث اتر رو کنار گذاشت. یعنی گفت نور یا بقیه‌ی امواج الکترومغناطیسی برای انتشار نیاز به هیچ محیط مادی ندارن. بعدش گفت که این امواج نسبت به تمام چارچوب‌های لخت


audio: R9S3Qq1ig9U_0039.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
با یه سرعت ثابتی حرکت می‌کنن. یعنی هیچ فرقی نمی‌کنه که من سر جام ثابت باشم یا با یه سرعت بالایی حرکت کنم، هیچ فرقی نمی‌کنه که منبع نور سر جاش ثابت باشه یا با یه سرعت بالایی حرکت کنه، تو هر حالتی، سرعت نور ثابته، کمتر یا بیشتر نمیشه.


audio: R9S3Qq1ig9U_0041.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
مثلا فرض کنید من دارم با یه سرعتی به اندازه‌ی نصف سرعت نور به سمت خورشید حرکت می‌کنم، نور خورشید هم که دقیقا با سرعت نور داره به سمت من میاد. منطق ما میگه که اینجا سرعت حرکت نور خورشید به سمت من باید بشه یک و نیم برابر سرعت نور. چون نور داره با سرعت خودش به سمت من میاد، منم دارم با نصف سرعت نور به سمتش میرم. یعنی میشه جمع این دو تا سرعت.


audio: R9S3Qq1ig9U_0043.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
خب این که اصلا با عقل جور در نمیاد. نبوغ اینشتین دقیقا همینجا مشخص شد. گفت که تمام مشکلات از اینجا میاد که ما درکمون از فضا و زمان اشتباهه. فضا و زمان بر خلاف چیزی که نیوتون و بقیه‌ی دانشمندا گفتن، مطلق نیستن. یعنی برای دو نفر که تو نقاط مختلفی از فضا هستن


audio: R9S3Qq1ig9U_0045.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
وقتی که با سرعت‌های کم سروکار داریم، قوانین نیوتون کاملا جوابگو هستن، یعنی میشه فضا و زمان رو مطلق در نظر گرفت، اما وقتی که به سرعت‌های خیلی بالا در حد سرعت نور نزدیک میشیم، دیگه مطلق نیستن، بسته به اینکه سرعتمون چقدر باشه، تغییر می‌کنن.


audio: R9S3Qq1ig9U_0046.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
و اینکه زمان و مکان، جدا از هم نیستن. سه بعد مکان با یه بعد زمان، همه با هم یه چیز چهاربعدی تشکیل میدن به نام فضازمان. هر ناظری تو هر چارچوبی فضازمان خودشو داره. مثلا من به عنوان یه ناظر، درک متفاوتی دارم از فضازمان یه شخصی که تو یه چارچوب دیگه نسبت به چارچوب من داره حرکت می‌کنه.


audio: R9S3Qq1ig9U_0047.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
پس به طور خلاصه، کاری که اینشتین انجام داد این بود که گفت علاوه بر قوانین حرکت، قوانین الکترومغناطیس هم تو تمام چارچوب‌های لخت یکسانن. و اینکه این کارو تونست با این ایده انجام بده که فضا و زمان، چیزای مطلقی نیستن، بلکه هردوشون با هم در واقع یه چیزن که تو چارچوب‌های مختلف می‌تونن متفاوت باشن.


audio: R9S3Qq1ig9U_0048.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
این نظریه معروف شد به نسبیت خاص. اینکه چرا بهش میگن نسبیت، خب واضحه. چون در واقع یه شکل کامل‌تری از همون نسبیت گالیله‌ای یا نیوتونی بود. اون حرفش این بود که قوانین حرکت اجسام، تو تمام چارچوب‌های لخت یکسانه، اینشتین اومد کامل‌ترش کرد، قوانین الکترومغناطیس هم به این قوانین حرکت اضافه کرد.


audio: R9S3Qq1ig9U_0049.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
اما اینکه چرا بهش میگن خاص، دلیلش اینه که این نظریه فقط در مورد چارچوب‌های لختی صحبت می‌کنه که با سرعت ثابت حرکت می‌کنن، یعنی شتاب ندارن. هدف بعدی اینشتین این بود که این نظریه رو جوری کامل‌ترش بکنه که در مورد چارچوب‌های غیرلخت هم درست باشه، که در نهایت باعث شد نسبیت عام رو مطرح کنه که جلوتر در موردش صحبت می‌کنم.


audio: R9S3Qq1ig9U_0050.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
اما قبل از اینکه بریم سراغ نسبیت عام، بد نیست چند تا از مواردی که از نسبیت خاص نتیجه میشه رو یه اشاره‌ی کوتاهی بکنم. یکی از نتایج نسبیت خاص، بحث کند شدن زمانه. برای جسمی که نسبت به یه جسم دیگه با سرعت بالاتری حرکت می‌کنه، زمان کندتر می‌گذره. در مورد این موضوع، که با آزمایش‌های مختلف اثبات شده، قبلا تو ویدیوی سفر با سرعت نور توضیح دادم.


audio: R9S3Qq1ig9U_0051.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
برای اینکه بدونیم چرا این اتفاق میفته، همون مثال قبلی رو دوباره تو ذهنتون بیارید. من دارم با نصف سرعت نور به سمت خورشید حرکت می‌کنم، پرتوهای خورشید هم دارن با سرعت نور به سمت من میان. تو هر حالتی سرعت نوری از خورشید به من می‌رسه، سیصدهزار کیلومتر بر ثانیه‌ست، یعنی همیشه ثابته.


audio: R9S3Qq1ig9U_0052.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
سرعت حرکت هر جسمی، میشه مقداری مسافتی که طی کرده، تقسیم بر زمانی که طول کشیده تا اون مسافت رو طی کنه. طبیعت دوست نداره پرتوهای خورشید که به سمت من میان، سرعتشون از سرعت نور بیشتر بشه.


audio: R9S3Qq1ig9U_0054.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
اونقدر زمان رو کند می‌کنه تا اینکه اون افزایش سرعت خنثی بشه. یعنی تو فرمول سرعت، مخرج کسر بزرگ میشه، در نتیجه مقدار سرعت کم میشه. خیلی جالبه انگار طبیعیت به هر قیمتی که شده اجازه نمیده چیزی سریع‌تر از نور حرکت کنه.


audio: R9S3Qq1ig9U_0055.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
یکی دیگه از نتایج نسبیت خاص، انقباض طوله. یعنی از دید یه ناظر، هرچی سرعت یه جسمی بالاتر میره، اندازه‌ی اون جسم تو همون راستای حرکتش کوتاه‌تر دیده میشه. یه نتیجه‌ی دیگه، هم‌ارزی جرم و انرژیه. یعنی ماده و انرژی در واقع شکل‌های مختلف یه چیزن، می‌تونن به همدیگه تبدیل بشن.


audio: R9S3Qq1ig9U_0056.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
به اضافه‌ی کلی نتایج مهم دیگه که اگه بخوام همه‌شونو توضیح بدم ویدیومون خیلی طولانی میشه. حالا بریم سراغ بحث بعدی، یعنی نسبیت عام.


audio: R9S3Qq1ig9U_0057.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
حدود 350 سال پیش، نیوتون برای توصیف نیروی گرانشی که بین دو تا جسم وجود داره، یه قانونی معرفی کرد به نام قانون گرانش جهانی نیوتون. که با این فرمول بیان میشه. یعنی نیروی گرانش یا جاذبه‌ای که بین دو تا جسم وجود داره، با ضرب جرم اون دو تا جسم نسبت مستقیم داره، اما با مجذور فاصله‌شون از همدیگه نسبت عکس داره.


audio: R9S3Qq1ig9U_0059.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
خب این قانون، به شدت کارآمد بود، یعنی با خیلی از پدیده‌هایی که تو دنیا میدیدیم جور درمیومد. اما با بعضی چیزا سازگار نبود.انگار یه کمبودهایی داشت. مثلا تو این قانون اگه خورشید یهو غیب میشد، سیاراتی که دورش می‌چرخن بلافاصله مسیرشون عوض میشد. یعنی انگار با یه طناب نامریی به خورشید وصل بودن اما هیچ توضیحی وجود نداشت که این نیروی نامریی دقیقا چیه.


audio: R9S3Qq1ig9U_0060.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
در حالی که الان می‌دونیم امواج گرانشی با سرعت نور حرکت می‌کنن، یعنی اگه خورشید همین الان غیب بشه، زمین تا هشت دقیقه بعد همچنان تو مدار خودش می‌چرخه، به اندازه‌ی زمانی که طول می‌کشه تا نور از خورشید به زمین برسه. مشکل بعدی که گرانش نیوتونی توضیحی براش نداشت تو حرکت سیاره‌ی عطارد دیده میشد.


audio: R9S3Qq1ig9U_0061.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
مدار سیارات به صورت یه بیضیه که خورشید تو یکی از کانون‌هاش قرار گرفته. برای همین، سیارات دائما فاصله‌شون از خورشید کم و زیاد میشه. اون جایی که کمترین فاصله رو دارن، بهش میگن حضیض، اون جایی که بیشترین فاصله رو دارن بهش میگن اوج. اما قضیه به همینجا ختم نمیشه. خود این مدار بیضی هم دور خورشید می‌چرخه،


audio: R9S3Qq1ig9U_0062.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
که به این حرکت میگن حرکت تقدیمی حضیض. دلایل مختلفی هم داره، مثلا یه دلیلش نیروی گرانشیه که از طرف سیارات دیگه به اون سیاره وارد میشه.


audio: R9S3Qq1ig9U_0063.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
قانون گرانش نیوتون برای این حرکت‌ها جوابگو بود، اما از یکی دو قرن پیش یه انحرافات ریزی تو همین حرکت تقدیمی سیاره‌ی عطارد دیده شده بود که گرانش نیوتونی هیچ توضیحی براش نداشت. دانشمندا سعی می‌کردن با ایده‌های مختلف یه جوابی براش پیدا کنن اما هرچی سعی می‌کردن موفق نمی‌شدن. این دو نمونه از کمبودهای گرانش نیوتونی بود.


audio: R9S3Qq1ig9U_0064.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
اینشتین سال 1907 یعنی دو سال بعد از اینکه نظریه‌ی نسبیت خاص رو مطرح کرد، رفت سراغ این ایده که نیروی گرانش هم وارد نسبیت کنه. هدفش این بود که اون قسمت‌هایی از گرانش نیوتونی که درست کار می‌کرد باقی بمونه، اما همزمان بتونه با قوانین نسبیت هم سازگار بشه، دیگه توش خبری از فضا و زمان مطلق نباشه.


audio: R9S3Qq1ig9U_0065.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
کارشو با یه آزمایش ذهنی شروع کرد. فرض کرد یه شخصی داخل یه آسانسور وجود داره که کابلش بریده و داره سقوط می‌کنه. هیچ راهی هم برای دیدن محیط بیرون نداره. طبق نظر دانشمندای قبلی، اینشتین می‌دونست که تمام اجسام با هر وزنی که داشته باشن، زمانی که سقوط آزاد می‌کنن شتاب حرکتشون با هم یکیه.


audio: R9S3Qq1ig9U_0067.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
پس اون آسانسور با اون آدمی که توشه، هر دوشون با یه شتاب یکسانی سقوط می‌کنن. درنتیجه اون شخص یه شرایطی شبیه بی‌وزنی تجربه می‌کنه، یعنی وسط آسانسور معلق میشه. از اون طرف چون هیچ راهی برای دیدن بیرون نداره، نمی‌تونه تشخیص بده که در حال سقوطه. فقط احساس بی‌وزنی می‌کنه.


audio: R9S3Qq1ig9U_0068.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
این اتفاقیه که برای شبیه‌سازی شرایط بی‌وزنی برای فضانوردا یا آدمای عادی انجام میشه. یعنی یه هواپیما رو می‌برن به ارتفاعات بالا، بعد موتورشو خاموش می‌کنن تا سقوط آزاد کنه به سمت زمین. تو این فاصله‌ای که هواپیما داره سقوط آزاد می‌کنه، آدمایی که داخلشن دقیقا بی‌وزنی رو تجربه می‌کنن، انگار تو فضا معلق شدن.


audio: R9S3Qq1ig9U_0069.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
نتیجه‌ای که اینشتین از این آزمایش ذهنی گرفت، این بود که بین دو تا چارچوب مرجع، که یکیشون تو فضا ایستاده یا با سرعت ثابت حرکت می‌کنه، با یه چارچوب دیگه که تو یه میدان گرانشی یکنواخت سقوط می‌کنه، هیچ تمایزی وجود نداره. یعنی اگه شما داخل یه آسانسور در حال سقوط آزاد باشید یا تو یه آسانسور دیگه باشید که تو فضای خالی شناوره،


audio: R9S3Qq1ig9U_0070.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
هیچ راهی وجود نداره برای اینکه بتونید تشخیص بدید تو کدوم یکی از اینا هستید. اینو بهش میگن اصل هم‌ارزی، که یکی از پایه‌های اصلی نسبیت عامه. اینشتین تفکراتشو ادامه داد و کامل‌ترش کرد، اما بعدش قسمت سخت ماجرا شروع شد، یعنی اثبات ریاضیش. این کار اینقدر پیچیده شد که مجبور شد از یه ریاضیدان بزرگ آلمانی به نام دیوید هیلبرت کمک بگیره.


audio: R9S3Qq1ig9U_0071.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
خلاصه اینکه بعد از هشت سال کار سنگین علمی و آزمون و خطاهای زیاد، سال 1915 نظریه‌ی نسبیت عام خودش رو منتشر کرد. این نظریه‌ی انقلابی، ساختار فضا و زمان رو برای همیشه تغییر داد. گرانش دیگه یه نیروی نامریی نبود که با سرعت بی‌نهایت عمل می‌کرد، بلکه چیزی نبود جز خمیدگی فضازمان، یعنی گرانش یه خاصیت هندسی از فضازمانه.


audio: R9S3Qq1ig9U_0072.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
در واقع فضازمان به ماده میگه که چه جوری حرکت کنه، ماده هم به فضازمان میگه که چه جوری خمیده بشه.یه رابطه‌ی دوطرفه. نسبیت عام هم مثل نسبیت خاص نتایج زیادی داشت. تو نسبیت خاص، سرعت بالا باعث کند شدن زمان میشد، اما تو نسبیت عام، گرانش این کارو می‌کرد. هرچی گرانش قوی‌تر، زمان کندتر.


audio: R9S3Qq1ig9U_0073.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
مثلا زمان رو سطح زمین کندتر میشه نسبت به زمان تو فاصله‌ی هزار کیلومتری زمین. تو نسبیت خاص، چارچوب‌های مرجعی که با سرعت ثابت رو خط راست حرکت می‌کردن یکسان بودن، اما تو نسبیت عام، چارچوب‌های شتابدار هم اضافه شدن، یعنی میشه گفت نظریه‌ی نسبیت کامل‌تر شد، عام‌تر شد. اینم باید بدونیم که نسبیت عام اینجوری نبود که


audio: R9S3Qq1ig9U_0074.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
قانون گرانش نیوتون رو کلا رد کنه بذار کنار، بلکه کامل‌ترش کرد. یعنی اون ایراداتی که گرانش نیوتونی داشت، تو نسبیت عام برطرف شدن، مثلا اون خطاهایی که تو حرکت تقدیمی حضیض سیاره‌ی عطارد دیده میشد بالاخره حل شدن. گرانش نیوتونی هنوزم تو خیلی از موارد جواب میده، اما تو موارد پیچیده‌تر مجبوریم از نسبیت عام استفاده کنیم.


audio: R9S3Qq1ig9U_0076.opus
source: youtube
source_id: R9S3Qq1ig9U
invalidation: VALID
text:
مفهوم نسبیت خاص و نسبیت عام از این چیزی که گفتم خیلی وسیع‌تر و پیچیده‌تره، مخصوصا اگه بخوایم وارد ریاضیات و فرمول‌هاش بشیم واقعا کار سختی میشه. به احتمال خیلی زیاد نسبیت هم تو سال‌های آینده کامل‌تر میشه، به یه نظریه‌ی بهتری میرسیم که می‌تونه توصیف کاملتری از دنیا به ما بده. لطفا شما هم نظر خودتونو تو کامنت‌ها بنویسید، هر نوع ایرادی هم که تو ویدیوها وجود داره خیلی خیلی ممنون میشم اگه برام بنوسید،


audio: ARYAXPtnDGA_0001.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
با وجود این پیشرفت‌های عجیب و غریب هوش مصنوعی که این روزا داریم می‌بینیم یه سوال خیلی مهم همچنان بی‌جواب مونده آیا ممکنه یه روزی هوش مصنوعی به آگاهی برسه یعنی ممکنه از وجود خودش باخبر بشه و احساساتی مثل خشم و نفرت، درد و لذت، یا ترس و شادی رو تجربه کنه کار امروزمون بررسی این موضوع جالبه، ولی یه مهمون خیلی خوب هم داریم خانم مریم صادقی دارای دکترای هوش مصنوعی و پردازش تصویر


audio: ARYAXPtnDGA_0002.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
اگه دوست دارید همیشه در جریان تازه‌ترین اخبار و آموزش‌های هوش مصنوعی قرار بگیرید حتما عضو کانال خوبش بشید، که لینکش تو بخش توضیحات یا دیسکریپشن هست اول بریم صحبت‌های ایشون رو بشنویم در مورد ماهیت و انواع هوش مصنوعی اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست یه شرکت پیشرو در تولید سنسورهای دقیق و قابل‌اطمینان سنسورهای فیوتک همه‌جا هستن اندام‌های مصنوعی، ابزار پزشکی، ساعت‌های هوشمند


audio: ARYAXPtnDGA_0003.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
ربات‌ها، کاوشگرهای فضایی، و خیلی موارد دیگه برای اطلاعات بیشتر به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید که آدرسشون زیر همین ویدیو هست ببینید، طبق یه نوع دسته‌بندی که به موضوع این ویدیو مربوط میشه کلا دو نوع هوش مصنوعی داریم نوع اول هوش مصنوعی محدود یا باریک یا نرو.ای.آی نوعی از هوش مصنوعیه که فقط توی یک یا چند وظیفه‌ی خاص، خوب عمل می‌کنه


audio: ARYAXPtnDGA_0004.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
نمونه‌هاش مثلا وقتی یه سیستم تشخیص چهره روی موبایل شما چهره‌ی شما رو تشخیص میده و موبایل‌تون رو آنلاک می‌کنه یا مثلا وقتی تو یه فروشگاه آنلاین شما یک محصولی رو انتخاب می‌کنید پایینش میاد محصولات مشابه رو بهتون پیشنهاد میده اینا همشون مدل‌های هوش مصنوعی محدود هستن مدل‌های هوش مصنوعی محدود، همون و فقط همون کار به‌خصوصی که بهشون یاد داده شده و بهشون سپرده شده رو به خوبی می‌تونن انجام بدن


audio: ARYAXPtnDGA_0005.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
یعنی هوش مصنوعی محدود توانایی فکر کردن و یاد گرفتن فراتر از اون چیزایی که بهش یاد دادیم رو نداره مثلا مدل سی‌ری که توی موبایل‌های آیفون هست می‌تونه جواب سوال‌های شما رو بده می‌تونه به شما بگه هوا چطوره، یه چیزی رو براتون سرچ کنه اما دیگه نمی‌تونه یک مقاله بنویسه یا نقاشی بکشه یا مثلا مدلی که برای تشخیص تومور توی تصاویر ام.آر.آی مغز، ترین شده و آموزش دیده


audio: ARYAXPtnDGA_0006.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
دیگه تو بقیه‌ی تصاویر پزشکی غیر از مغز هیچ کاری از دستش برنمیاد اما دسته‌ی دوم، هوش مصنوعی عمومی یا جنرال‌.ای.آی بهش گفته میشه این هوش مصنوعی قوی، نوعی از هوش مصنوعیه که توانایی انجام وظایف مختلفی رو داره و حتی از یه چیز خاصی که روش آموزش دیده می‌تونه استفاده کنه توی یه چیز دیگه مشابه هوش انسانی هوش مصنوعی عمومی می‌تونه به طور مستقل فکر کنه، یاد بگیره


audio: ARYAXPtnDGA_0007.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
و توی طیف بزرگی از موقعیت‌ها تصمیم‌گیری کنه البته این نوع هوش مصنوعی هنوز ساخته نشده در مرحله‌ی تحقیقاته و بشر برای پیدا کردن راه‌هایی برای ساختشه حالا هوش مصنوعی به طور کلی چیز جدیدی نیست دهه‌هاست داره روش کار میشه و توی کارهای مختلف ازش استفاده میشه اما تقریبا چند سالیه که بین عموم مردم خیلی پررنگ‌تر شده اون هم به خاطر ظهور مدل‌های قدرتمندی مثل


audio: ARYAXPtnDGA_0008.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
جی.پی.تی‌ها و کلا ال.ال.ام‌ها که مدل‌های زبانی بزرگ هستن که چون اولا خیلی قوی‌تر از قبل عمل می‌کنن، دوما شرکت‌هایی مثل اوپن.ای.آی اون‌ها رو در قالب ابزارهایی گذاشتن که عموم مردم بتونن ازش استفاده کنن قوی‌تر شدن ناگهانی مدل‌های هوش مصنوعی به چند دلیل و همزمانی این دلایله اگه بخواهیم خیلی ساده بگیم مدل‌های هوش مصنوعی یک شبکه‌ی عظیمی از نورون‌های مصنوعی هستن


audio: ARYAXPtnDGA_0009.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
میشه بهشون به چشم شبکه‌ی عظیمی از گره‌هایی نگاه کرد که با پارامترهای قابل‌تنظیم به هم وصلن و وقتی ما از اونا بخواهیم یه چیزی رو یاد بگیرن این شبکه‌ی عظیم با تنظیم پارامترهای خودش یه الگوی پیچیده‌ای می‌سازه که می‌تونه اون مساله‌ی به‌خصوص رو یاد بگیره حالا هرچی این شبکه بزرگ‌تر باشه و داده‌ی بیشتری بگیره بهتر و بیشتر یاد می‌گیره و قوی‌تر میشه


audio: ARYAXPtnDGA_0010.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
اما در عوض سخت‌افزار و قدرت پردازش خیلی بالاتری هم می‌خواد حالا امروزه با پیشرفت سریع تکنولوژی و سخت‌افزار به‌خصوص چیپ‌های الکترونیکی پردازشی قابلیت ساخت مدل‌های هرچه بزرگ‌تری و آموزش دادن اونا روی منبع خیلی عظیمی از داده‌ها که اینترنت اون رو برای ما فراهم کرده امکان‌پذیر شده و این قوی شدن ناگهانی مدل‌های هوش مصنوعی باعث شده بین محققین بحث‌های زیادی مطرح بشه


audio: ARYAXPtnDGA_0011.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
در مورد تاثیرش تو آینده‌ی بشر، اینکه چگونه و چقدر باید تحت کنترل باشه و اینکه آیا هوش مصنوعی آگاهی داره یا نه این همون سوالیه که ما توی این ویدیو می‌خواهیم بهش بپردازیم اما قبل از اینکه بررسی کنیم ببینیم آیا هوش مصنوعی آگاهی داره یا نه اول بیایید ببینیم اصلا آگاهی چی هست از هزاران سال پیش، آگاهی یا کانشس‌نس برای ما یه معمای خیلی بزرگ بوده


audio: ARYAXPtnDGA_0012.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
فیلسوف‌هایی مثل دکارت معتقد بودن منشا آگاهی خارج از بدن ماست چیزیه که نمی‌تونیم با قوانین این دنیا توضیحش بدیم دیوید چالمرز فیلسوف استرالیایی نظرش اینه که آگاهی یکی از ویژگی‌های بنیادی جهان ماست یه چیزی مثل فضا و زمان و جرم


audio: ARYAXPtnDGA_0017.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
موجودی که خودآگاهی ساده داره، خودش رو به عنوان یه هویت مستقل می‌شناسه میگه من اینجام، هر کاری هم که بخوام می‌تونم مستقل از بقیه انجام بدم


audio: ARYAXPtnDGA_0018.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
آزمایش جالبی به نام تست آینه نشون میده خودآگاهی ساده حتی توی بعضی از حیوانات هم وجود داره توی این آزمایش، اول حیوون موردنظر رو بیهوش می‌کنن تا چیزی نفهمه بعدش روی قسمتی از بدنش که تو شرایط عادی خودش نمی‌تونه ببینه یه علامت قرار میدن مثلا یه برچسب می‌زنن روی پیشونی یا زیر گلوش


audio: ARYAXPtnDGA_0019.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
حالا وقتی به هوش اومد میذارنش جلوی یه آینه اگه حیوون با دیدن این علامت سعی کنه از روی بدنش پاکش کنه یعنی می‌دونه چیزی که داره داخل آینه می‌بینه خودشه، نه یه موجود دیگه وگرنه تلاشی برای کندن اون علامت از روی خودش نمی‌کرد


audio: ARYAXPtnDGA_0020.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
حیوونایی که از این آزمایش موفق بیرون اومدن میمون‌هایی مثل شامپانزه‌ها و بونوبوها بودن به‌اضافه‌ی فیل و دلفین و بعضی از کلاغ‌ها بقیه‌ی حیوونا معمولا با دیدن خودشون داخل آینه، یا هیچ واکنشی نشون نمیدن یا رفتارهای پرخاشگرانه دارن، حس می‌کنن یه موجود دیگه وارد قلمروشون شده


audio: ARYAXPtnDGA_0021.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
البته این روش ایرادهایی هم داره به‌نظر میاد بعضی از حیوون‌ها شکل‌های دیگه‌ای از خودآگاهی دارن که آزمایش آینه برای تشخیصش مناسب نیست مثلا سگ‌ها و گربه‌ها با اینکه خیلی وقتا نمی‌تونن تصویر خودشون رو توی آینه بشناسن اما بو یا صدای خودشون رو می‌فهمن


audio: ARYAXPtnDGA_0022.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
حالت دوم، خودآگاهی پیشرفته‌ست که بهش خودآگاهی بازتابی هم میگن بر خلاف حالت ساده، که فقط می‌تونه خودش رو از بقیه تشخیص بده و به عنوان یه هویت مستقل در نظر بگیره موجودی که خودآگاهی پیشرفته داشته باشه می‌تونه افکار و رفتارهای خودش رو تجزیه و تحلیل کنه مثلا برای خودش ارزش‌ها و هدف‌هایی در نظر می‌گیره و تلاش می‌کنه بهشون برسه


audio: ARYAXPtnDGA_0023.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
سعی می‌کنه اخلاق بهتری داشته باشه، تصمیم‌های بهتری بگیره تاثیر رفتار خودش روی بقیه رو بررسی می‌کنه تا روابط بهتری باهاشون داشته باشه


audio: ARYAXPtnDGA_0024.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
همونطور که می‌بینید، این شکل پیشرفته از خودآگاهی رو فقط ما انسان‌ها داریم حتی بچه‌های ما که هنوز از نظر مغزی و عقلی رشد کافی نکردن اون شکل ساده‌ی خودآگاهی رو دارن و می‌تونن خودشون رو داخل آینه تشخیص بدن ولی مثلا نگران آینده نیستن، یا حسرت گذشته رو نمی‌خورن یا براشون اهمیتی نداره که بقیه در موردشون چی فکر می‌کنن بنابراین خودآگاهی پیشرفته‌شون هنوز رشد نکرده


audio: ARYAXPtnDGA_0025.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
بعد از خودآگاهی، ویژگی دوم یه موجود آگاه، ادراک یا پرسپشن هست یعنی باید بتونه اون اطلاعاتی رو که از طریق حواس مختلف مثل بینایی و بویایی و شنوایی و این‌چیزا دریافت می‌کنه، پردازش کنه تا یه تصویر یا تجربه‌ی ذهنی از محیط اطرافش به‌دست بیاره بتونه محیط خودش رو درک کنه مثلا من نوری که از اشیای اطرافم بازتاب میشه رو با چشم‌هام می‌گیرم


audio: ARYAXPtnDGA_0028.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
سومین ویژگی یه موجود آگاه، داشتن احساساته توی متن‌های فلسفی بهش میگن ذی‌شعور بودن، صاحب شعور و احساس بودن همچین موجودی می‌تونه احساساتی مثل درد، لذت، ترس، شادی، یا چیزای دیگه رو به‌صورت آگاهانه تجربه کنه و نسبت بهش واکنش نشون بده باز این یکی هم فقط مخصوص ما نیست خیلی از حیوانات هم می‌تونن درد و ترس و لذت رو تجربه کنن


audio: ARYAXPtnDGA_0029.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
خب، حالا که آگاهی رو تعریف کردیم بیایید ببینیم که هوش مصنوعی الان تو چه سطح و مرحله‌ای قرار داره بذارید توی دو بخش بهتون توضیح بدم یک بار از منظر مدل‌های پردازش تصویر، یک بار از منظر مدل‌های پردازش زبانی مدل‌های پردازش تصویر یعنی مدل‌های هوش مصنوعی که با تصاویر سروکار دارن مثلا کارهایی از جمله تشخیص افراد و ماشین‌ها توی تصاویر و ویدیوها


audio: ARYAXPtnDGA_0030.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
مشخص کردن تومور توی تصاویر ام.آر.آی مغز، یا حتی تولید تصویر از روی متن اینا کارهایی هستن که ده سال پیش حتی تصورش هم نمیشد اما یک مدل هوش مصنوعی پردازش تصویر چطور یاد می‌گیره که مثلا یک تومور رو روی تصویر ام.آر.آی مغز تشخیص بده روش کار اینه که یک مدل هوش مصنوعی با معماری خاص رو روی چندین صد یا چندین هزار تصویر ام.آر.آی مغز


audio: ARYAXPtnDGA_0031.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
که قسمت تومورش توسط پزشک‌های متخصص علامت‌گذاری شده، آموزش میدن این مدل خودش با تنظیم پارامترهای خودش، این توانایی رو در خودش ایجاد می‌کنه که بتونه الگوی چیزی که باعث شناخت تومور مغزی میشه رو یاد بگیره و از این به بعد خودش بتونه روی تصاویر جدید که قبلا ندیده درست مثل یک پزشک متخصص مغز تشخیص رو انجام بده


audio: ARYAXPtnDGA_0032.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
و الان دیده میشه که مدل‌های هوش مصنوعی با دقتی هم‌اندازه و در بعضی موارد بیشتر از یک متخصص انسانی اون وظیفه‌ای که بهشون سپرده شده رو انجام میدن اما همونطور که گفتم، این مدل‌ها باریک یا محدود هستن یعنی تنها همون وظیفه‌ای که بهشون سپرده شده رو می‌تونن انجام بدن مدل‌های تولید تصاویر از روی متن، یک مقدار متفاوتن، اما نه خیلی متفاوت چون این مدل‌ها یاد گرفتن چطور کلمات رو به رنگ‌بندی‌های پیکسل


audio: ARYAXPtnDGA_0033.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
یا ترکیبات مختلف روی پیکسل‌های تصاویر تبدیل کنن به‌طوری که ترکیب این پیکسل‌ها معنادار باشه و هماهنگ با اون پرامپت یا جمله‌ای که شما بهش میدید باشه پس باز هم این مدل فقط یک تابع پیچیده برای تبدیل کلمات به پیکسل‌های تصاویر خروجی رو یاد گرفته حالا بریم سراغ مدل‌های پردازش زبان یا گفتار که بحث داغ این روزهاست مثل جی.پی.تی‌ها و کلاود، که اینقدر خوب حرف می‌زنن


audio: ARYAXPtnDGA_0034.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
متن تولید می‌کنن، شعر میگن، ترجمه می‌کنن، و غیره که واقعا باورش سخته که یک آدم اون پشت ننشسته و این متن‌ها رو تولید می‌کنه مدل‌های پردازش زبان هم شبکه‌ی عصبی مصنوعی عظیمی هستن که روی تعداد زیادی داده آموزش داده شدن تعداد زیاد داده یعنی چندین تریلیارد کلمه که از سرتاسر اینترنت و کتاب‌ها و منابع مختلف جمع‌آوری شده


audio: ARYAXPtnDGA_0035.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
روش اصلی کار این مدل‌ها به زبان خیلی ساده اینه که اینا میان بر اساس چیزی که شما ازش خواستید و بر اساس چیزی که تا الان گفته کلمه‌ی بعدی رو حدس می‌زنه، و بعد کلمه‌ی بعدی، و بعدی این متدها و مدل‌های حدس‌زننده‌ی کلمه‌های بعدی چیزیه که دهه‌هاست داره روش کار میشه و با پیشرفت مدل‌ها و ابتکارات جدید هر روز داره بهتر و قوی‌تر میشه در روشی که حدس می‌زنه کلمات بعدی رو


audio: ARYAXPtnDGA_0036.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
تا جایی که اینقدر خوب شده که مدلی مثل جی.پی.تی می‌تونه تست تورینگ رو پاس کنه تست تورینگ تست مهمیه که جلوتر آرانتیک توضیحش میده حالا با این توضیحاتی که از هوش مصنوعی‌های حال حاضر و نحوه‌ی کارشون گفتم میشه با اطمینان گفت که هوش‌های مصنوعی حاضر، آگاهی ندارن چون در حال حاضر یک مدل زبانی حتی اگر ابراز احساسات هم بکنه به خاطر اینه که اون جمله یا متن به‌خصوص رو


audio: ARYAXPtnDGA_0037.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
یک جایی توی متن‌هایی که روش ترین شده و آموزش دیده، مشاهده کرده و حالا می‌دونه که توی اون موقعیت خاص باید از این جمله استفاده کنه و نه به خاطر اینکه واقعا اون حس رو داره تجربه می‌کنه حتی یک محققی به‌نام بنجیو همراه با تیمش بعد از بررسی تئوری‌های مختلف درباره‌ی آگاهی یه مقاله‌ای منتشر کردن به نام آگاهی در هوش مصنوعی که توی اون با بررسی پارامترهای مختلف


audio: ARYAXPtnDGA_0038.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
نتیجه‌گیری کردن که هوش‌های مصنوعی حال حاضر آگاهی ندارن اگرچه گفتن که از نظرشون، از نظر فنی، هیچ مانعی هم وجود نداره که در آینده هوش مصنوعی بتونه به آگاهی برسه اما فعلا خیلی جلوتر نریم، اول ببینیم تست تورینگ و آزمایش جالب اتاق چینی چیه


audio: ARYAXPtnDGA_0039.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
یکی از شناخته‌شده‌ترین آزمون‌های هوش مصنوعی، معروفه به آزمون تورینگ قبلا در موردش صحبت کردم، ولی امروز یه مقدار بیشتر وارد جزییاتش میشیم سال 1950 آلن تیورینگ ریاضی‌دان انگلیسی داخل یکی از مقاله‌هاش آزمایش جالبی رو معرفی کرد که باهاش می‌تونیم هوشمند بودن یه ماشین یا کامپیوتر رو تشخیص بدیم


audio: ARYAXPtnDGA_0040.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
این آزمایش سه‌تا شرکت‌کننده داره داخل اتاق‌های جدا از هم یه انسان پرسشگر، به‌اضافه‌ی دو تا پاسخ‌دهنده که یکیشون انسانه، یکیشون کامپیوتر پرسشگر، سوال‌های خودش رو از طریق یه رابط متنی می‌پرسه جوابش هم همون‌جوری دریافت می‌کنه یعنی با یه سیستمی شبیه همین اس‌ام‌اس یا پیامک در ارتباطن.


audio: ARYAXPtnDGA_0041.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
اگه پرسشگر با دیدن جواب‌ها نتونه تشخیص بده که کدومشون مال انسانه کدومشون مال ماشین می‌تونیم به این نتیجه برسیم که اون ماشین هوشمنده


audio: ARYAXPtnDGA_0042.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
این چیزیه که خیلی‌وقتا برای توضیح آزمون تورینگ گفته میشه، ولی درست‌ترش اینه وقتی این آزمایش رو برای تعداد زیادی از پرسشگرها تکرار کنیم اگه حداقل سی درصدشون فریب بخورن و فکر کنن جواب‌های اون ماشین از طرف یه انسان واقعی داره میاد اون‌وقته که ماشین، آزمون تورینگ رو با موفقیت پاس کرده پس حداقل باید سی‌درصد پرسش‌گرها رو فریب بده نه همه‌شون


audio: ARYAXPtnDGA_0043.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
خب تا حدود شصت سال بعد از نوشته شدن این مقاله هیچ برنامه‌ی کامپیوتری‌ای نتونست آزمون تورینگ رو با موفقیت پشت سر بذاره تا اینکه سال 2014 برنامه‌ای به نام یوجین سی‌وسه درصد از پرسشگرها رو قانع کرد که جواب‌هاش از طرف یه انسانه پس به عنوان اولین ماشین هوشمندی شناخته شد که تونسته آزمون تورینگ رو پاس کنه


audio: ARYAXPtnDGA_0044.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
با این حال خیلی‌ها معتقدن این برنامه طوری نوشته شده که طرف مقابلش رو با استفاده از شوخی و طنز، می‌پیچونه برای همین نمیشه با اطمینان کامل گفت که این آزمون رو قبول شده


audio: ARYAXPtnDGA_0045.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
اما همین اواخر، یعنی جون 2024 دانشمندهای دانشگاه کالیفرنیا اعلام کردن که تو یه آزمایش، چت‌جی‌پی‌تی، هوش مصنوعی معروف حدود پنجاه درصد پرسشگرها رو قانع کرده که دارن با یه آدم واقعی حرف می‌زنن برای همین الان خیلی‌ها معتقدن چت‌جی‌پی‌تی اولین هوش مصنوعیه که تونسته آزمون تورینگ رو پاس کنه هرچند بازم یه عده‌ای مخالف این نتایج هستن چون وقتی این مکالمه‌ها پیچیده‌تر و طولانی‌تر میشن


audio: ARYAXPtnDGA_0046.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
خیلی از پرسشگرها تشخیص میدن که طرف مقابلشون چت‌جی‌پی‌تیه نه یه انسان واقعی ولی خب این مشکل هم قطعا در آینده برطرف میشه باید ببینیم جدیدترین ورژن چت‌جی‌پی‌تی که تازگیا منتشر شده چه رفتاری از خودش نشون میده مریم توی یکی از ویدیوهاش در مورد این ورژن جدید صحبت کرده


audio: ARYAXPtnDGA_0047.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
اما بعد از تمام این حرف‌ها، سوال مهمی که پیش میاد اینه که ماشین‌هایی مثل همین چت‌جی‌پی‌تی که هوشمند محسوب میشن از نظر آگاهی چه وضعیتی دارن


audio: ARYAXPtnDGA_0048.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
اول از همه باید بین آگاهی و هوشمندی تفاوت قائل بشیم دیدیم که موجود آگاه ویژگی‌هایی داره مثل خودآگاهی، یعنی از وجود خودش باخبره ادراک، یعنی با حواس پنج‌گانه‌ش اطلاعات رو از محیط می‌گیره و پردازش می‌کنه و با احساس بودن، یعنی مثلا می‌تونه درد و ترس و لذت و غم رو تجربه کنه این میشه آگاهی ولی هوشمندی یا اینتلیجنس یه چیز دیگه‌ست


audio: ARYAXPtnDGA_0050.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
ماشینی که توی آزمون تورینگ موفقه، هوشمند هست ولی لزوما آگاه نیست می‌تونه با الگوریتم‌های پیچیده‌ای که براش می‌نویسیم رفتار ما رو تقلید کنه و شبیه ما به سوال‌ها جواب بده ولی هیچ تجربه‌ی ذهنی نداره، چیزی که میگه رو خودش نفهمیده فقط داره از انبار اطلاعات عظیمی که در اختیارشه یه چیزایی برمیداره و پردازش می‌کنه و کنار هم می‌چینه


audio: ARYAXPtnDGA_0051.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
سال 1980 یه فیلسوف آمریکایی به نام جان سرل در مورد همین قضیه ایده‌ای مطرح کرد به نام استدلال اتاق چینی فرض کنید من داخل یه اتاق بسته قرار گرفتم و هیچ دانشی هم از زبان چینی ندارم اما یه مجموعه‌ی بزرگی از دستورالعمل‌ها بهم دادن که باهاش می‌تونم هر سوالی به زبان چینی رو جواب بدم مثلا وقتی این کاراکترها رو از بیرون اتاق برام می‌فرستن


audio: ARYAXPtnDGA_0053.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
کسی که بیرون از اتاقه نمی‌تونه من رو ببینه که دارم از دستورات آماده استفاده می‌کنم فکر می‌کنه واقعا زبان چینی رو بلدم در حالی که معنی هیچ‌کدوم از این جمله‌ها رو نمی‌دونم


audio: ARYAXPtnDGA_0054.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
پس طبق همین استدلال اتاق چینی پیشرفته‌ترین هوش‌های مصنوعی امروز ما مثل همین چت‌جی‌پی‌تی با اینکه خیلی هوشمند شدن و به زبان‌های مختلف صحبت می‌کنن اما هنوز به آگاهی نرسیدن از اون جمله‌هایی که می‌نویسن هیچ درکی ندارن فقط یه سری دستور به زبان صفر و یک اجرا می‌کنن


audio: ARYAXPtnDGA_0055.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
با این حال، یه ایراد جالبی هم به این استدلال وارد میشه درسته که اون آدم زبان چینی رو نمی‌فهمه ولی کل سیستم، یعنی شخص داخلش به‌اضافه‌ی تمام دستورالعمل‌ها و داده‌هایی که ازشون استفاده می‌کنه میشه گفت قدرت فهم زبان چینی رو داره


audio: ARYAXPtnDGA_0056.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
به این فکر کنید که دقیقا چی باعث میشه یه آدمی بتونه زبان چینی رو بفهمه و صحبت کنه غیر از اینه که دستورالعمل‌های انجام این کار روی نورون‌های مغزش ثبت شده و دائما داره ازشون استفاده می‌کنه خب اگه اینطور باشه که مغز ما هم شبیه همون اتاقه پس آیا باید هردوشون رو یه سیستم آگاه در نظر بگیریم هنوز کسی جواب واضحی برای این سوال نداره شما چی فکر می‌کنید


audio: ARYAXPtnDGA_0057.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
حالا تا اینجا می‌دونیم که هوش مصنوعی در حال حاضر آگاهی نداره اما آیا در آینده می‌تونه آگاهی داشته باشه در این مورد صاحب‌نظرها خیلی نظرات متفاوتی دارن صاحب‌نظرها از حوزه‌های مختلف اعم از متخصصین هوش مصنوعی، عصب‌شناس‌ها فیلسوف‌ها و غیره، بعضیاشون بر این باورن که هوش مصنوعی می‌تونه به آگاهی برسه این گروه، ایده‌شون اینه که آگاهی در واقع یه چیزیه


audio: ARYAXPtnDGA_0058.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
زاده‌ی پردازش اطلاعات پیچیده و همزمان، در مغز و اگر بشه این ساختار پردازشی رو توی یه سیستم هوش مصنوعی قوی شبیه‌سازی کرد امکان ظهور آگاهی هم درش وجود داره و چون اساس کار مدل‌های هوش مصنوعی همین شبکه‌های عظیم هوش مصنوعیه که سعی می‌کنن ساختار مغز انسان رو تقلید کنن، شاید با قوی‌تر شدن به اونجا برسن بعضیا هم معتقدن که با پیچیده‌تر شدن این پردازش‌هایی که


audio: ARYAXPtnDGA_0059.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
مدل‌های هوش مصنوعی می‌تونن انجام بدن آگاهی خودش به عنوان یه ویژگی می‌تونه در کنار این ظهور کنه بدون اینکه مشخصا ما هدف داشته باشیم برای تولیدش اما یه عده‌ی خیلی زیاد دیگه مثل ند بلاک، بر این باورن که آگاهی فقط روی یک بستر بیولوژیکی می‌تونه پدید بیاد چون در حال حاضر تمام چیزهایی که آگاهی دارن همه‌شون بیولوژیک هستن


audio: ARYAXPtnDGA_0060.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
اما یه همکار دیگه‌ی ند بلاک به نام دیوید چالمرز، نظرش کاملا مخالفه اون میگه که اصلا لزومی نیست که بستر بیولوژیکی باشه و حتی تا بیست درصد احتمال داره که هوش مصنوعی تا ده سال آینده به آگاهی برسه چون اون نظرش اینه که اون چیزی که برای آگاهی مهمه اون ساختار و منطق پردازش اطلاعاته، نه بستری که روش انجام میشه به عنوان مثال بازی شطرنج رو در نظر بگیرید


audio: ARYAXPtnDGA_0061.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
ببینید، با داشتن یک صفحه‌ی شطرنج، دو مجموعه مهره و دونستن قوانین بازیش، هر کسی می‌تونه اینو بازی کنه اما حتی اگه دو نفر تو یه جزیره‌ی دورافتاده بدون ست شطرنج گیر افتاده باشن باز هم می‌تونن این بازیو بازی کنن می‌تونن یک سری خطوطی روی شن‌ها بکشن که صفحه‌ی شطرنج رو بازسازی کنن می‌تونن از صدف‌ها یا تکه‌های چوب به عنوان مهره‌های شطرنج استفاده کنن و به همون شکل با همون قوانین بازی کنن


audio: ARYAXPtnDGA_0062.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
پس یعنی بازی شطرنج وابسته به اون ماده‌ی فیزیکیش نیست اصل کار، اون منطق و قوانینش هست که بازی شطرنج رو می‌سازه حالا این بحث‌ها هرچقدر بیشتر بریم توش، بیشتر جای بحث داره و هرچی جلوتر بریم بحث فلسفی‌تر میشه، و واقعا بحث پیچیده‌ایه چون بشر هنوز نه‌تنها نتونسته به طور دقیق تعیین کنه که آگاهی چیه حتی سخته تعیین مرز اینکه یه موجود رو آگاه بدونیم یا نه


audio: ARYAXPtnDGA_0064.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
به عنوان آگاهی از تجربه‌کردن چیزی، چه لذت، درد، رنگ، بو، مزه، فکر، ترس، شادی، و غیره حس کردن اینکه این اتفاق در حال افتادن برای من است، من دارم این را تجربه می‌کنم و گاهی اوقات این تجربه به شکل خاصی درونی احساس می‌شود اما شما تصور کنید دارید با چت‌باتی صحبت می‌کنید که بلده تمام احساسات یک انسان رو تقلید کنه


audio: ARYAXPtnDGA_0065.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
چون چینش کلمات رو یاد گرفته نه معناشون رو اما چیزی که شما می‌بینید، یک موجود با احساسه که می‌تونه شما رو از نظر احساسی وابسته‌ی خودش بکنه چون کاملا می‌دونه چطور احساسات رو تحت‌تاثیر قرار بده و این مهمه چون باید یادمون باشه که هوش مصنوعی لازم نیست به آگاهی برسه که بتونه خطرناک باشه


audio: ARYAXPtnDGA_0067.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
آنچه پدیدار خواهد شد هوش‌های مصنوعی هستند که طوری طراحی شده‌اند که بتوانند خودشان را جوری جلوه بدهند که انگار آگاهی دارند حالا فرض کنید اگه هوش مصنوعی اونقدر که ما انتظارش رو داریم باهوش بشه میشه انتظار داشت مدل‌هایی به وجود بیان که برای ما واقعا سخت باشه فهمیدن اینکه آیا این موجود آگاهی داره یا نداره ممکنه تظاهر کنن آگاهی دارن و اینقدر این کار رو خوب انجام بدن که ما واقعا باورش کنیم


audio: ARYAXPtnDGA_0068.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
یا حتی عجیب‌تر، ممکنه واقعا به آگاهی برسن اما اینقدر باهوش باشن که تصمیم بگیرن جوری وانمود کنن که ما فکر کنیم به آگاهی نرسیدن حالا بریم مفهوم تکینگی رو هم ببینیم


audio: ARYAXPtnDGA_0069.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
قبلا از یه موضوع مهم دیگه هم صحبت کردم به نام تکینگی فناوری تعریفش میشه زمانی که قدرت هوش مصنوعی از هوش انسانی جلو میفته و دیگه برای ما قابل‌کنترل نیست چون دیگه خودش اونقدر قوی شده که می‌تونه ایرادهای خودش رو برطرف کنه و با سرعت زیادی جلو بره


audio: ARYAXPtnDGA_0070.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
تاریخ‌های مختلفی برای این اتفاق پیش‌بینی شده ولی خیلی‌ها معتقدن اگه مشکل خاصی پیش نیاد ممکنه تا یکی دو دهه‌ی آینده به نقطه‌ی تکینگی فناوری برسیم بعد از اون هم هیچکس نمی‌دونه دقیقا چه اتفاقی میفته نابود میشیم یا کنار ماشین‌ها به زندگی خودمون ادامه میدیم فعلا که خیلی عالی دارن نقاشی‌های آنچنانی می‌کشن ویدیوهای جالبی می‌سازن، متن‌های خیلی خوبی می‌نویسن


audio: ARYAXPtnDGA_0071.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
یا داده‌های عظیمی که برای ما قابل‌درک نیست رو توی چند ثانیه پردازش می‌کنن کم‌کم دارن وارد یه زمینه‌هایی میشن که هیچکس فکرشو نمی‌کرد مثلا این کانال یوتیوب که مال یکی از هم‌وطن‌های خودمونه موزیک‌هایی منتشر می‌کنه که هم آهنگشون ساخت هوش مصنوعیه هم صدای خواننده‌هایی که به زبان‌های مختلف می‌خونن، از جمله فارسی لینکش داخل توضیحات زیر ویدیو هست


audio: ARYAXPtnDGA_0072.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
اما با وجود تمام این پیشرفت‌ها، یه سوال خیلی مهم وجود داره که هنوز کسی جوابش رو نمی‌دونه آیا هوش مصنوعی، بعد از عبور از نقطه‌ی تکینگی و جلو افتادن از هوش انسان به آگاهی هم می‌رسه یا نه آیا ممکنه از یه جایی به بعد، یهو از وجود خودش آگاه بشه و بتونه احساساتی مثل درد و لذت و ترس رو تجربه کنه


audio: ARYAXPtnDGA_0073.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
در مورد جواب این سوال، دو تا دیدگاه مختلف وجود داره بعضیا معتقدن با عبور هوش مصنوعی از نقطه‌ی تکینگی اونقدر پیچیده و قدرتمند میشه که می‌تونه ساختار و عملکرد مغز انسان رو شبیه‌سازی کنه و در نتیجه به آگاهی برسه


audio: ARYAXPtnDGA_0074.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
گروه دوم معتقدن هوش مصنوعی هرچقدر هم که پیشرفت کنه نمی‌تونه آگاه بشه چون تجربه‌های ذهنی و احساسی، یه چیزی فراتر از پردازش اطلاعاته اینا استناد می‌کنن به همون مساله‌ی اتاق چینی که توضیح دادم


audio: ARYAXPtnDGA_0075.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
به‌هرحال هنوز خیلی فاصله داریم تا رسیدن به جواب این سوال چون از یه طرف هنوز نمی‌دونیم آگاهی دقیقا چیه از یه طرف هم هوش مصنوعی هنوز به نقطه‌ی تکینگی نرسیده


audio: ARYAXPtnDGA_0076.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
خب الان خیلی از باورها معتقدن ما با بقیه‌ی موجودات زنده فرق داریم اینا میگن درسته که بدنمون مال همینجاست ولی آگاهی یا در واقع روح ما از یه جای دیگه‌ای میاد بنابراین اگه یه زمانی برسه که هوش مصنوعی تبدیل بشه به یه موجود آگاه تمام این جایگاه‌های عجیب و غریبی که برای خودمون تو جهان هستی در نظر گرفتیم فرومی‌ریزن چون فقط یه حجم عظیمی از اطلاعات، به‌اضافه‌ی


audio: ARYAXPtnDGA_0077.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
پردازش‌های سریع و الگوریتم‌های قدرتمند، تونسته آگاهی رو همینجا ایجاد کنه من خودم نظر شخصیم اینه که آگاهی ما چیزی نیست جز فعالیت‌های پیچیده‌ی نورون‌های مغزمون فقط چون هنوز نتونستیم به طور کامل درکش کنیم بعضیامون میریم سراغ توضیحات ماورایی دقیقا همونطور که مردم قدیم، چون دلیل واقعی رعدوبرق رو نمی‌دونستن می‌گفتن کار خدای صاعقه‌ست شما هم اگه دوست داشتید نظر خودتون رو توی کامنت‌ها بنویسید


audio: ARYAXPtnDGA_0078.opus
source: youtube
source_id: ARYAXPtnDGA
invalidation: VALID
text:
تا با یه مغز غول‌پیکر به این موضوع فکر کنیم از کنار هم قرار گرفتن مغز همه‌ی ما تشکیل شده اینجوری به ایده‌های خیلی بهتری می‌رسیم


audio: xwcfMRtJfWc_0002.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
یه کریستال یا بلور ساخته میشه. این کریستال‌ها یه الگوی ثابتی دارن که داخل فضای سه‌بعدی تکرار میشه. حالا فرض کنید یه کریستال خاص داشته باشیم که ذراتش به جای ابعاد فضایی، داخل بعد زمان تکرار بشن. به یه همچین ماده‌ی عجیبی میگن کریستال زمانی. با اینکه انگار از تو دل فیلمای علمی‌تخیلی بیرون اومده،


audio: xwcfMRtJfWc_0003.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
اما باید بگم که دانشمندا تونستن نمونه‌های اولیه‌شو بسازن. بریم ببینیم این ماده‌ی شگفت‌انگیز چی هست و چه ویژگی‌هایی داره. اسپانسر این برنامه هم شرکت فیوتک تو جنوب کالیفرنیاست، که زمینه‌ی فعالیتش ابزارهای دقیق اندازه‌گیری و سنسورهای پیشرفته و رباتیکه. فیوتک تو پروژه‌های بزرگ ناسا، مثل شاتل فضایی دیسکاوری و مریخ‌نورد کیوریاسیتی نقش پررنگی داشته.


audio: xwcfMRtJfWc_0004.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
برای اطلاعات بیشتر می‌تونید به سایتشون سر بزنید، یا لینکدین فیوتک رو دنبال کنید، که تو بخش توضیحات همین ویدیو گذاشتم. اواخر 2021 تیم هوش مصنوعی کوانتومی گوگل اعلام کرد که تونسته یه حالتی از ماده رو با کامپیوتر کوانتومی ایجاد کنه. اما از این کامپیوتر، برای انجام محاسبات پیچیده استفاده نشده بود، این ماده رو داخل سخت‌افزار این کامپیوتر ساخته بودن.


audio: xwcfMRtJfWc_0005.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
داستان از سال 2012 شروع شد. یه فیزیکدان به نام فرنک ویلچک که برنده‌ی نوبل فیزیک سال 2004 شده بود، ایده‌ای به ذهنش رسید که فکر دانشمندا رو حسابی مشغول کرد.


audio: xwcfMRtJfWc_0006.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
کریستال‌های معمولی رو همه‌مون می‌شناسیم. مثلا مولکول‌های آب وقتی که دماشون پایین میاد، به یه شکل منظمی کنار هم قرار می‌گیرن و کریستال یخ ایجاد میشه. یا همین نمکی که تو غذا می‌ریزیم، در واقع یه کریستاله از اتم‌های سدیم و کلر. یا الماس، کریستالی از اتم‌های کربنه. ویژگی همه‌شون اینه که یه الگوی مشخصی دارن که تو ابعاد فضایی تکرار میشه.


audio: xwcfMRtJfWc_0007.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
یعنی وقتی تو فضا حرکت می‌کنی و از یه نقطه‌ی کریستال میری به یه نقطه‌ی دیگه‌ش، ساختارش دائما تکرار میشه، برای همین میگن توی فضا، متقارنه. سوال جالبی که ویلچک مطرح کرد، این بود که آیا ممکنه کریستالی داشته باشیم که ذراتش به جای فضا، توی زمان متقارن باشن؟


audio: xwcfMRtJfWc_0008.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
یعنی با گذر زمان، یا حرکت تو بعد زمان، ترکیبشون با یه الگوی مشخصی تکرار بشه. مثلا الان به این شکل کنار هم قرار گرفتن، بعدش به این شکل تغییر می‌کنن، بعد اینجوری میشن، بعدشم دوباره برمی‌گردن به همون ترکیب قبلی. این چرخه رو همینطور تا ابد تکرارش می‌کنن. پس هیچ لزومی نداره که تو فضا هم منظم باشن، این ویژگی مال کریستال‌های معمولی فضاییه.


audio: xwcfMRtJfWc_0009.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
اینا فقط کافیه تو فاصله‌های زمانی منظم، به یه ترکیب‌بندی مشابهی برگردن. این دقیقا مفهوم کریستال زمانیه که به ذهن ویلچک رسیده بود. اولش خیلی از دانشمندا فکر می‌کردن کریستال زمانی نمی‌تونه تو دنیای واقعی وجود داشته باشه، اما چهار سال بعد،‌ یعنی 2016، برای اولین بار تو دانشگاه مریلند ساخته شد.


audio: xwcfMRtJfWc_0010.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
برای انجام این کار، یه ردیفی از یون‌های ایتربیوم کنار همدیگه چیدن، که ایتربیوم یه فلز نقره‌ای رنگه. زمانی که یه تعدادی ذره‌ی کوانتومی، مثل الکترون یا اتم، کنار همدیگه قرار می‌گیرن، بهش میگن یه سیستم چندپیکره. در مورد اسپین الکترون‌ها قبلا صحبت کردم، که به طور ساده با چرخش نشونش میدیم، اونایی که تو یه جهت می‌چرخن


audio: xwcfMRtJfWc_0011.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
اسپین بالا دارن، اونایی که تو جهت مخالف می‌چرخن اسپین پایین دارن. اما این ویژگی فقط مخصوص الکترون‌ها نیست، پروتون‌ها و نوترون‌ها هم اسپین دارن. خود اتم هم که از این ذرات تشکیل شده اسپین داره. پس دانشمندای دانشگاه مریلند، یه سیستم چندپیکره از اتم‌های ایتربیوم تشکیل دادن، که هرکدومشون اسپین خودشو داشت.


audio: xwcfMRtJfWc_0012.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
بعدش با تابوندن لیزر به این اتم‌ها، اسپینشون رو تغییر میدادن. اولین پالس لیزر، اسپین همه‌شون رو عوض می‌کرد،‌ پالس دوم هم باعث میشد اسپین‌ها برگرده به حالت اصلی. به ازای هر دو تا پالس لیزر، این سیستم یه دور تغییر می‌کرد و دوباره برمی‌گشت به حالت اولیه‌ش. یعنی یه مجموعه‌ای از ذرات ایجاد کرده بودن که در


audio: xwcfMRtJfWc_0013.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
طول زمان، با یه الگوی منظمی تغییر می‌کرد.که این همون کریستال زمانی بود. اما این روش دو تا مشکل داشت. یکیش این بود که باید دائما با پالس‌های لیزر مجبورش می‌کردیم ادامه پیدا کنه. یکیش هم این بود که بعد از یه مدت کوتاهی گرمای سیستم بالا می‌رفت، برای همین انرژی جنبشی اتم‌ها زیاد میشد و از کنار همدیگه پراکنده میشدن.


audio: xwcfMRtJfWc_0014.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
که به این اتفاق میگن ذوب شدن کریستال. تلاش‌های زیادی برای حل این مشکلات انجام شد اما خیلی موفق نبودن.


audio: xwcfMRtJfWc_0016.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
داخل پردازنده‌ی کوانتومی گوگل، به نام سیکامور، کریستال زمانی بسازه. در مورد کامپیوترهای کوانتومی قبلا صحبت کردم. کامپیوترهای معمولی از ترانزیستورها استفاده می‌کنن برای ساختن صفرها و یک‌ها، که بهشون میگن بیت. اما تو کامپیوترهای کوانتومی، به جای این بیت‌های ترانزیستوری، از بیت‌های کوانتومی یا کیوبیت استفاده میشه.


audio: xwcfMRtJfWc_0017.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
برای ساختن کیوبیت‌ها هم روش‌های مختلفی هست. مثلا همین کامپیوتر سیکامور، کیوبیت‌هاش از اتم‌های فلزات ابررسانا ساخته شده. حالا دانشمندا اومدن یه ردیفی از این کیوبیت‌ها در نظر گرفتن، بعدش با تابوندن پالس‌های لیزر، حالت کوانتومیشون رو تغییر دادن. به ازای هر دو تا پالس، سیستم به حالت اولیه‌ی خودش


audio: xwcfMRtJfWc_0018.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
برمی‌گشت که این همون ویژگی کریستال زمانی بود. الان شاید این سوال پیش بیاد که اصلا چرا این کار رو داخل یه کامپیوتر کوانتومی انجام دادن. دلیلش اینه که این کامپیوترها نسبت به شبیه‌سازهای کوانتومی که دانشمندای قبلی استفاده کرده بودن، دقت خیلی بیشتری داشتن. کریستال‌های زمانی مدت بیشتری می‌تونستن دوام بیارن.


audio: xwcfMRtJfWc_0019.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
ولی خب هر چقدر هم که تلاش بکنیم نمی‌تونیم ذرات کوانتومی رو تا یه مدت طولانی از محیط اطرافشون جدا کنیم. برای همین عمر یه سیستم کوانتومی، به خاطر تعاملات ناخواسته‌ای که با محیط اطرافش داره، شدیدا پایین میاد، که به این اتفاق میگن عدم انسجام. کیوبیت‌هایی که برای ساخت کریستال زمانی به کار رفته بودن، تقریبا بعد از صد تا نوسان، دچار عدم انسجام میشدن.


audio: xwcfMRtJfWc_0020.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
این کلا یکی از مهمترین چالش‌های سر راه کامپیوترهای کوانتومیه، که هنوز کاملا برطرف نشده. پس تا اینجا یه شناخت کلی از کریستال زمانی به دست آوردیم. تو بخش بعدی، چند تا از نکاتش رو با هم بررسی می‌کنیم.


audio: xwcfMRtJfWc_0021.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی اول اینه که یه کریستال زمانی ایده‌آل، می‌تونه تا مدت نامحدودی نوسان داشته باشه. شبیه یه ساعتی که تا ابد بدون نیاز به باتری، کار می‌کنه. اما مشکل اینجاست که هیچوقت نمی‌تونیم شرایط رو کاملا براش ایده‌آل و پرفکت کنیم. یه دلیلش همون نویز محیطیه که در موردش صحبت کردم. یعنی اتم‌هایی که تو محیط اطراف وجود دارن،


audio: xwcfMRtJfWc_0022.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
روی اتم‌های کریستال زمانی اثر می‌ذارن. اون نوسان منظمشون رو به هم می‌زنن، کریستال ما ذوب میشه. برای همین مجبوریم با تابوندن پالس‌های لیزر، دائما هلش بدیم تا نوسانش متوقف نشه. پس هنوز نتونستیم یه کریستال زمانی بسازیم که به طور خودبه‌خود، تا یه مدت طولانی به حرکتش ادامه بده.


audio: xwcfMRtJfWc_0023.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی دوم اینه که یه کریستال زمانی ایده‌آل که می‌تونه تا ابد نوسان کنه، آیا قوانین فیزیکی دنیای ما رو نقض می‌کنه؟ یکی از موضوعات جنجالی، بحث ماشین‌های حرکت دائمیه. وسایلی که ادعا میشه بدون مصرف سوخت می‌تونن کار انجام بدن، یه حرکتی رو تا ابد تکرار کنن. مثلا از گرانش، یا از آهنرباها استفاده می‌کنن برای اینکه


audio: xwcfMRtJfWc_0024.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
یه حرکتی ایجاد بشه، که بعد تبدیلش کنیم به یه کار. اما طبق قوانین ترمودینامیک، که از مهمترین قانون‌های فیزیکی دنیای ماست، هیچ ماشینی نمی‌تونه بدون مصرف انرژی، کار انجام بده. اتفاقی که تو این دستگاه‌ها میفته، فقط تبدیل انرژی از یه شکلی به یه شکل دیگه‌ست، هیچ انرژی‌ای تولید نمی‌کنن. وجود یه همچین ماشین‌هایی، یکی از موضوعات قدیمی


audio: xwcfMRtJfWc_0025.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
تئوری توطئه‌ست، که طرفداراش معتقدن دولت‌ها دوست ندارن مردم از انرژی رایگانی که با این روش‌ها به دست میاد باخبر بشن، چون سوخت‌های فسیلی و بقیه‌ی روش‌های تولید انرژی از رونق میفته. که خب اینجا هم مثل بقیه‌ی موارد، اطلاعات علمی پایین باعث میشه همچین اشتباهاتی داشته باشن. نکته اینجاست که این ماشین‌ها ممکنه بتونن تا یه مدت نسبتا طولانی


audio: xwcfMRtJfWc_0026.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
حرکت داشته باشن، ولی ما نمی‌تونیم از این حرکت برای انجام کار استفاده کنیم. زورش نمی‌رسه، کم‌کم متوقف میشه، چون هیچ انرژی‌ای دریافت نمی‌کنه. کریستال زمانی هم به نظر میاد شبیه یه ماشین حرکت دائمی رفتار می‌کنه. یعنی بدون اینکه بهش انرژی بدیم، تا ابد نوسان داره. اون پالس‌های لیزری هم به معنی انرژی دادن نیست،


audio: xwcfMRtJfWc_0027.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
چون لیزر هم از جنس امواج الکترومغناطیسیه که از میدان‌های الکتریکی و مغناطیسی تشکیل شده، برای همین باعث تغییر اسپین اتم‌ها میشه. پس اینکه کریستال زمانی می‌تونه بدون مصرف انرژی، نوسان دائمی داشته باشه، آیا به این معنیه که قوانین ترمودینامیک رو نقض می‌کنه؟ جواب منفیه. چون این نوسان، به معنی انجام کار نیست، فقط اسپین اتم‌ها داره عوض میشه.


audio: xwcfMRtJfWc_0028.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
کریستال زمانی، هیچ انرژی‌ای مصرف نمی‌کنه، هیچ انرژی‌ای هم تولید نمی‌کنه، در نتیجه قوانین فیزیک رو نقض نکرده. الان شاید این سوال براتون پیش بیاد که طبق قانون دوم ترمودینامیک، مقدار آنتروپی یا بی‌نظمی یه سیستم بسته، باید با گذر زمان افزایش پیدا کنه. کریستال زمانی نوسان داره، اما اینطوری نیست که بی‌نظمیش دائما زیاد بشه.


audio: xwcfMRtJfWc_0029.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
پس آیا داره قانون دوم ترمودینامیک رو نقض می‌کنه؟ تو ویدیوی نظریه‌ی آشوب، اگه یادتون باشه گفتم که وقتی فقط زمین و خورشید رو در نظر بگیریم، خیلی راحت می‌تونیم حرکت زمین به دور خورشید رو پیش‌بینی کنیم. ولی وقتی که ماه و سیارات دیگه هم اضافه بشن، خیلی پیچیده‌تر میشه. چون گرانش اونا هم روی حرکت زمین اثر می‌ذاره.


audio: xwcfMRtJfWc_0030.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
برای همین منظومه‌ی خورشیدی یه سیستم آشوبناکه، هر تغییر کوچیکی که تو اجزاش اتفاق بیفته، تو کل سیستم منتشر میشه. اما دنیای کوانتوم خیلی فرق داره. تو یه سیستم چند پیکره که از تعداد زیادی ذرات کوانتومی مثل اتم تشکیل شده، هر تغییری که تو ویژگی‌های کوانتومی یکی از اتم‌ها اتفاق میفته، همونجا باقی میمونه، تو کل سیستم پخش نمیشه.


audio: xwcfMRtJfWc_0031.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
به این ویژگی کوانتومی میگن محلی‌سازی چندپیکره. یعنی تغییرات، تو همون محل باقی می‌مونن، بی‌نظمی‌های کوچیک کم‌کم تبدیل به بی‌نظمی‌های بزرگ نمیشن. پس اینکه گفته میشه کریستال‌های زمانی مربوط به دنیاهای دیگه‌ای میشن که قوانینش با قوانین دنیای ما فرق داره، اصلا درست نیست. هیچکدوم از قوانین دنیای ما رو نقض نمی‌کنن.


audio: xwcfMRtJfWc_0032.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
آخرین موضوع هم اینه که چه کاربردهایی می‌تونه داشته باشه. دیدیم که ارتباط نزدیکی بین کریستال زمانی و کامپیوتر کوانتومی وجود داره، برای همین پیشرفت هرکدومشون می‌تونه به معنی پیشرفت اون یکی هم باشه. یکی از کاربردهای این کریستال‌ها احتمالا ساخته شدن حافظه‌های کوانتومی باشه برای ذخیره‌ی اطلاعات. وزارت دفاع آمریکا بودجه‌ی خوبی رو اختصاص داده به بحث


audio: xwcfMRtJfWc_0033.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
کریستال زمانی، که همین نشون‌دهنده‌ی اهمیتشه. بعضیا هم معتقدن این حالت از ماده می‌تونه به ما کمک کنه برای ساخت ساعت‌های خیلی دقیق‌تر، که باعث پیشرفت فناوری‌هایی مثل جی‌پی‌اس میشه که الان دارن از ساعت‌های اتمی استفاده می‌کنن. در کل، چیزی که تا الان تونستیم بسازیم، فعلا کاربرد خاصی براش پیدا نشده. باید پیشرفت‌هایی اتفاق بیفته که این کریستال‌ها


audio: xwcfMRtJfWc_0035.opus
source: youtube
source_id: xwcfMRtJfWc
invalidation: VALID
text:
کریستال زمانی، الان دقیقا لبه‌ی دانش ما محسوب میشه. ویژگی‌های عجیبش، در واقع از جنس همون عجایب دنیای کوانتومه. هنوز مسیر زیادی باقی مونده تا معلوم بشه بهترین راه ساختنش چیه. حتی تو دانشگاه هاروارد سعی کردن داخل یه الماس بسازنش. یعنی یه کریستال زمانی، داخل یه کریستال فضایی. شاید در آینده کلا وارد یه مسیر متفاوتی بشه،


audio: 6pJxMwA5174_0001.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
بارها از این صحبت شده که هیچ جرمی نمی‌تونه به سرعت نور برسه اما تو این برنامه یه قدم جلوتر میریم و از یه ذره‌ی فرضی صحبت می‌کنیم به نام تاکیون که حتی از نور سریع‌تره ذره‌ای با ویژگی‌های خیلی عجیب، مثل سفر در زمان که اصلا با درک ما از جهان هستی جور در نمیاد امروز می‌خواهیم با تاکیون، مغز خودمون رو به چالش بکشیم اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست


audio: 6pJxMwA5174_0002.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
یه شرکت پیشرو در زمینه‌ی ساخت انواع سنسورهای دقیق و قابل‌اطمینان سنسورهای فیوتک همه‌جا هستن از ساعت‌های هوشمند تا ربات‌ها، اندام‌های مصنوعی و ابزار پزشکی کاوشگرهای فضایی و خیلی موارد دیگه برای اطلاعات بیشتر به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید که آدرسشون زیر همین ویدیو هست رسیدن به سرعت‌های بیشتر، از ابتدای تاریخمون برای ما جذابیت خاصی داشته


audio: 6pJxMwA5174_0003.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
اما بعد از اینکه نور رو به عنوان سریع‌ترین پدیده‌ی جهان هستی شناختیم عبور از این مانع شکست‌ناپذیر تبدیل شد به یکی از بزرگ‌ترین آرزوهای ما شاید بشه گفت اولین کار جدی رو تو این زمینه فیزیکدان بزرگ آلمانی آرنولد زومرفلد انجام داد زومرفلد از اون دانشمندهاییه که زیاد بین مردم عادی شناخته شده نیست در حالی که خیلی از فیزیکدان‌های بزرگ مثل ورنر هایزنبرگ و ولفگانگ پاولی و چندین نفر دیگه شاگرد این آدم بودن


audio: 6pJxMwA5174_0005.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
زومرفلد سال 1904 ذراتی رو معرفی کرد که می‌تونستن سریع‌تر از نور حرکت کنن اسمشون رو گذاشته بود فراذره تلاشش برای توصیف چنین ذراتی با استفاده از دانش فیزیک اون زمان راه به جایی نبرد، اما دانشمندهای بعدی این مسیر رو ادامه دادن


audio: 6pJxMwA5174_0006.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
همون موقع، اینشتین نظریه‌ی نسبیت خاص رو مطرح کرد و به این نتیجه رسید که سرعت نور یه ثابت جهانیه هر چیزی که مقدار جرمش از صفر بیشتر باشه نمی‌تونه به این سرعت برسه


audio: 6pJxMwA5174_0009.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
فاینبرگ تو این مقاله برای اولین بار از ذره‌ای صحبت کرد به نام تاکیون که می‌تونست با سرعتی بالاتر از نور حرکت کنه اسمش از کلمه‌ی یونانی تاکی گرفته شده بود، به معنی سریع اما فاینبرگ چطور تونست همچین ذره‌ای رو با نظریه‌ی نسبیت توصیف کنه


audio: 6pJxMwA5174_0010.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
طبق فرمول معروف اینشتین جرم و انرژی رو میشه به همدیگه تبدیل کرد فقط کافیه مقدار جرم رو ضرب در سرعت نور به توان دو بکنیم تا انرژی معادلش به دست بیاد


audio: 6pJxMwA5174_0011.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی مهم اینه که این جرم، جرم حالت سکونه مال وقتیه که جسم موردنظر ما هیچ حرکتی نداره چون وقتی حرکت می‌کنه، غیر از اون انرژی معادل با جرمش یه انرژی جنبشی یا حرکتی هم داره، که مجموع این دو تا میشه انرژی کل


audio: 6pJxMwA5174_0012.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
برای اینکه حرکت این جسم هم در نظر بگیریم باید فاکتور لورنتس رو در این معادله ضرب کنیم تا حالت نسبیتی این معادله به دست بیاد فاکتور لورنتس که با گاما نشونش میدیم به این صورته  هم سرعت جسم موردنظر اینجا چهار تا حالت مختلف پیش میاد حالت اول اینه که سرعت جسم صفر باشه


audio: 6pJxMwA5174_0014.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
حالت دوم اینه که سرعت داشته باشه ولی نه به‌اندازه‌ی نور اینجوری مقدار فاکتور لورنتس بزرگ‌تر از یکه هرچقدر سرعت جسم بیشتر باشه، اندازه‌ی این فاکتور هم بیشتر میشه


audio: 6pJxMwA5174_0015.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
حالت سوم اینه که جسم ما دقیقا با سرعت نور حرکت کنه بنابراین فاکتور لورنتس می‌رسه به بی‌نهایت همین نشون میده انرژی جسم تو سرعت نور، بی‌نهایته


audio: 6pJxMwA5174_0016.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
اما آخرین حالت، که ما امروز می‌خواهیم در موردش صحبت کنیم اینه که سرعت جسم، بیشتر از نور باشه اینجوری زیر رادیکال مقدار منفی به وجود میاد مشکل اصلی دقیقا همینه، چون تو ریاضیات هیچ عدد منفی‌ای نمی‌تونه زیر رادیکالی قرار بگیره که ریشه‌ش زوجه


audio: 6pJxMwA5174_0017.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
با این حال، چون توی محاسبات زیاد پیش میاد که این اتفاق بیفته ریاضیدان‌ها رادیکال منفی یک رو با علامت نشونش میدن و بهش میگن عدد موهومی یا مجازی یا فرضی مثلا اگه برسن به عدد رادیکال منفی چهار به‌جای منفی چهار می‌نویسن چهار ضربدر منفی یک بعدش چهار از زیر رادیکال بیرون میاد و میشه دو بنابراین به‌جای این عدد می‌نویسن دو آی


audio: 6pJxMwA5174_0018.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
در مورد فاکتور لورنتس هم تو سرعت‌های بالاتر از نور مخرج کسر تبدیل میشه به یه عدد موهومی پس مقدار انرژی هم موهومی میشه در حالی که این غیرممکنه انرژی رو فقط می‌تونیم با یه عدد حقیقی یا واقعی نشون بدیم


audio: 6pJxMwA5174_0019.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
اولین راه‌حلی که به ذهن دانشمندا رسید، این بود که مقدار جرم جسم هم موهومی باشه اینجوری صورت و مخرج با هم ساده میشن و یه مقدار واقعی برای انرژی به دست میاد این راه‌حل باعث شد فاینبرگ به این نتیجه برسه که تاکیون‌ها که ذراتی با سرعت بالاتر از نور هستن، باید جرم موهومی داشته باشن


audio: 6pJxMwA5174_0020.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
اما این دقیقا یعنی چی دو کیلوگرم برای ما کاملا واضحه، ولی کیلوگرم هیچ معنی‌ای نداره فقط ما اومدیم به‌جای که از نظر ریاضیاتی غیرممکنه علامت رو قرار دادیم تا بتونیم محاسباتمون رو ادامه بدیم


audio: 6pJxMwA5174_0022.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
با ادامه‌ی تجزیه و تحلیل این رابطه برای تاکیون‌ها، به نتایج جالب‌تری هم می‌رسیم هرچقدر سرعت تاکیون افزایش پیدا کنه، مخرج فاکتور لورنتس بزرگ‌تر میشه از اونجایی که جرم حالت سکون تغییری نداره انرژی باید کاهش پیدا کنه تا معادله برقرار بمونه تا جایی که وقتی سرعت تاکیون بی‌نهایت میشه انرژیش به کمترین مقدار ممکن می‌رسه


audio: 6pJxMwA5174_0023.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
بنابراین برخلاف ذرات معمولی که با کم شدن انرژی آهسته‌تر حرکت می‌کنن تاکیون‌ها با کاهش انرژی سریع‌تر میشن


audio: 6pJxMwA5174_0024.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
در واقع برای ذرات معمولی، سرعت نور، حد بالایی سرعت محسوب میشه که چون انرژی بی‌نهایت نیاز داره نمی‌تونن بهش برسن اما برای تاکیون‌ها سرعت نور حد پایینی سرعت به حساب میاد که بازم چون رسیدن بهش انرژی بی‌نهایت می‌خواد هیچوقت نمی‌تونن تا سرعت نور کند بشن


audio: 6pJxMwA5174_0025.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
این خلاصه‌ی کاری بود که فیزیکدان‌هایی مثل فاینبرگ برای توصیف ذره‌ی فرضی تاکیون با استفاده از قوانین نسبیت خاص انجام دادن یعنی ریاضیات، جلوی وجود ذره‌ای که با سرعتی بالاتر از نور حرکت کنه رو نمی‌گیره ولی با این حال، وجود همچین ذره‌ای، مشکلات و تناقض‌هایی ایجاد می‌کنه که فعلا کسی نتونسته حلشون کنه


audio: 6pJxMwA5174_0028.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
فرض کنید من می‌خوام به یه هدف تو فاصله‌ی یک کیلومتری شلیک کنم فشار دادن ماشه میشه علت، برخورد تیر به هدف میشه معلول فاصله‌ی بینشون هم مثلا میشه یک ثانیه


audio: 6pJxMwA5174_0029.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
ولی اگه با یه تفنگ لیزری این کار رو انجام بدم، فقط یک‌سیصدهزارم ثانیه طول می‌کشه این سریع‌ترین حالتیه که علت می‌تونه باعث ایجاد معلول بشه، یعنی با سرعت نور


audio: 6pJxMwA5174_0030.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
خب حالا اگه واقعا ذراتی سریع‌تر از نور وجود داشته باشن نظام علت و معلول دچار مشکل میشه سال 1907 اینشتین از یه آزمایش فکری صحبت کرد که نشون میداد سرعت بالاتر از نور، به معنی نقض علیته قبل از این آزمایش، باید یه توضیح کوتاه بدم در مورد فرمول جمع سرعت دو تا توپ داریم که اولی داره با سرعت وی‌یک نسبت به مبدا مختصات حرکت می‌کنه


audio: 6pJxMwA5174_0031.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
دومی با سرعت وی‌دو نسبت به توپ اول اگه بخواهیم ببینیم سرعت توپ دوم نسبت به مبدا مختصات چقدره کافیه وی‌یک و وی‌دو رو با هم جمع کنیم.که به این میگن فرمول جمع سرعت اما تو سرعت‌های خیلی بالا نزدیک به نور، که وارد دنیای نسبیت میشیم این معادله پیچیده‌تر میشه و اندازه‌ی سرعت نور هم میاد داخلش


audio: 6pJxMwA5174_0032.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
حالا برگردیم به اون آزمایش فکری اینشتین فرض کرد یه نواری از ماده داریم که نسبت به مبدا مختصات با سرعت وی‌یک حرکت می‌کنه به سمت چپ یه توپ هم داریم که داخل این نوار با سرعت وی‌دو میره به سمت راست پس با فرمول نسبیتی جمع سرعت‌ها می‌تونیم بفهمیم سرعت توپ نسبت به مبدا مختصات به این صورته


audio: 6pJxMwA5174_0035.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
حالا فرض کنید سرعت توپ بیشتر از نوره، مثلا سه‌برابر ولی سرعت نوار ماده کمتر از نوره، مثل یک‌دوم وقتی این مقادیر فرضی رو داخل فرمول زمان قرار بدیم، یه مقدار منفی به دست میاد یعنی زمانی که طول می‌کشه تا توپ این مسافت رو طی کنه، منفیه


audio: 6pJxMwA5174_0036.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
زمان منفی یعنی این توپ، که سرعتش از نور بیشتره، داره به گذشته سفر می‌کنه زمان مثبت، میشه رفتن به سمت آینده، زمان منفی یعنی برگشتن به گذشته


audio: 6pJxMwA5174_0037.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
اینشتین با این آزمایش فکری نشون داد اگه جسمی وجود داشته باشه که بتونه با سرعتی بالاتر از نور حرکت کنه، میره به گذشته این باعث ایجاد پارادوکس‌هایی میشه از جنس پارادوکس پدربزرگ که میگه اگه من به گذشته برم و پدربزرگم رو از بین ببرم دیگه خودم هم در آینده متولد نمیشم پس کی بوده که رفته به گذشته و این کار رو انجام داده تو اینجور مثال‌ها، میگیم نقض علیت اتفاق افتاده


audio: 6pJxMwA5174_0038.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
یا نظام علت و معلول از بین رفته چون همیشه اول باید علت بیاد، بعدش معلول نمیشه اول توپ حرکت بکنه بعد من بهش ضربه بزنم


audio: 6pJxMwA5174_0039.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
در مورد تاکیون هم مثال‌ها و پارادوکس‌هایی ابداع شده که تقریبا ریشه‌ی همه‌شون همین پارادوکس پدربزرگ و نقض علیته یکیشون معروفه به آنتی‌تلفن تاکیونی این ابزار فرضی، وسیله‌ایه که از ذراتی سریع‌تر از نور مثل تاکیون‌ها استفاده می‌کنه برای فرستادن پیام به زمان گذشته حالا فرض کنید یه همچین دستگاهی داریم که هم قابلیت ارسال داره، هم دریافت


audio: 6pJxMwA5174_0040.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
تاکیون‌هایی که حامل یه پیام هستن رو می‌فرستیم به گذشته اونجا برخورد می‌کنن به یه آینه‌ی مخصوص که می‌تونه تاکیون‌ها رو بازتاب کنه بعدش دوباره برمی‌گردن به سمت فرستنده و بازم داخل زمان به عقب‌تر سفر می‌کنن


audio: 6pJxMwA5174_0042.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
فرض کنید این جمله رو روی موج تاکیون‌ها سوار می‌کنیم بعد از دریافت این پیام، دیگه هیچ تاکیونی ارسال نکن حالا منتشرش می‌کنیم و دستگاه ما تو زمان گذشته این پیام رو دریافت می‌کنه بنابراین طبق دستوری که بهش دادیم وقتی به زمان حال برسه، دیگه این پیام رو نمی‌فرسته خب پس کی بوده که این دستور رو بهش داده به یه همچین سیستمی میگن خودبازدارنده‌ی منطقی مخرب


audio: 6pJxMwA5174_0044.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
برای اینکه مطلب بیشتر تو ذهنتون جا بیفته، یه مثال کوتاه دیگه هم می‌زنم فرض کنید یه فضاپیما داریم با قابلیت ارسال و دریافت تاکیون‌ها که داره از پایین به سمت بالا حرکت می‌کنه وقتی اون بالاست، یه سیگنال تاکیونی می‌فرسته به سمت آینه‌ای که تو زمان گذشته قرار گرفته این سیگنال بازتاب میشه و بازم میره به گذشته تا اینکه میرسه به زمانی که فضاپیما پایین بود روی این فضاپیما سیستمی سوار شده که


audio: 6pJxMwA5174_0045.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
با دریافت تاکیون‌ها منفجر میشه و نابودش می‌کنه این یعنی هیچوقت به اون بالا نمی‌رسه که بخواد تاکیون‌ها رو ارسال کنه پس دقیقا چی باعث نابودیش میشه


audio: 6pJxMwA5174_0046.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
بنابراین همونطور که می‌بینید، تمام این دردسرها وقتی پیش میاد که بتونیم به سرعت‌های بالاتر از نور برسیم اما با اینکه هنوز هیچ ردپایی از تاکیون‌ها پیدا نکردیم بحث این ذرات سریع‌تر از نور یه بحث علمیه برای همین این تناقض‌های شدید برای فیزیکدان‌ها قابل‌تحمل نیست یه جوری باید حل بشن ساده‌ترین راه‌حل اینه که بگیم هیچ تاکیونی وجود نداره


audio: 6pJxMwA5174_0047.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
همین که تا حالا موفق به پیدا کردنش نشدیم، این باور رو تقویت می‌کنه البته آزمایش اپرا که سال 2011 داخل شتابدهنده‌ی سرن انجام شد تا یه مدت خیلی کوتاهی ما رو نسبت به وجود تاکیون‌ها خوش‌بین کرد بعد از این آزمایش که برای بررسی نوسان‌های ذره‌ی نوترینو در حال انجام بود دانشمندها اعلام کردن یه ذره‌ی تاونوترینو پیدا شده که سریع‌تر از نور حرکت کرده


audio: 6pJxMwA5174_0049.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
راه‌حل دوم اینه که تاکیون‌ها هیچ واکنشی با مواد دیگه نداشته باشن قبلا در مورد نوترینوها توضیح دادم این ذرات خیلی به‌ندرت با اتم‌ها برهم‌کنش دارن برای همین تو هر ثانیه میلیاردها نوترینو از بدن ما رد میشه بدون اینکه اثری روی ما داشته باشه شاید تاکیون هم یه همچین ویژگی‌ای داره ولی خیلی شدیدتر یعنی دیگه هیچ برهم‌کنشی با ماده نداره اگه اینطور باشه احتمالا هیچ راهی نداریم


audio: 6pJxMwA5174_0050.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
برای اینکه بفهمیم تاکیون‌ها واقعا وجود دارن یا نه چون هر آشکارسازی بخواهیم استفاده کنیم از چنگش فرار می‌کنه


audio: 6pJxMwA5174_0051.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
از طرفی هم دیگه نمی‌تونیم یه پرتویی از تاکیون‌ها رو مدوله کنیم برای ارسال پیام به گذشته بنابراین پارادوکس‌هایی که بررسی کردیم هم دیگه پیش نمیاد یعنی تاکیون‌ها بدون اینکه چیزی با خودشون حمل کنن یا اثری روی چیزی داشته باشن راهشون رو ادامه میدن به زمان گذشته


audio: 6pJxMwA5174_0052.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
البته در مورد آشکارسازی تاکیون‌ها بحث‌های زیادی وجود داره بعضی از فرضیه‌ها نظرشون اینه که این ذره در صورت وجود باید جرم منفی داشته باشه، بنابراین به‌جای جاذبه، ایجاد دافعه می‌کنه بعضیای دیگه هم فکر می‌کنن تاکیون اصلا تحت‌تاثیر گرانش قرار نمی‌گیره به‌هرحال ما هنوز در مورد خود گرانش هم سوال‌های زیادی داریم ارتباطش با ذره‌ی فرضی تاکیون که دیگه جای خود داره


audio: 6pJxMwA5174_0053.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
حالا بریم سراغ چند تا نکته‌ی تکمیلی کوتاه اول اینکه جرالد فاینبرگ، از یه چیز دیگه هم صحبت کرد به نام میدان تاکیونی قبلا تو یکی از ویدیوها در مورد نظریه‌ی میدان کوانتومی توضیح دادم این نظریه، هرکدوم از ذره‌های بنیادی طبیعت رو یه برانگیختگی می‌دونه داخل میدان مربوط به همون ذره مثلا الکترون یه برانگیختگی داخل میدان الکترونه فاینبرگ معتقد بود تاکیون هم یه برانگیختگی داخل میدان تاکیونیه


audio: 6pJxMwA5174_0054.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
میدانی که جرم موهومی داره و این برانگیختگی‌ها با سرعتی بالاتر از نور جابجا میشن البته بعدا مشکلاتی تو این مدل پیدا شد و تغییرات زیادی کرد


audio: 6pJxMwA5174_0055.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی دوم در مورد دنیای عجیب کوانتومه شاید به فکرتون برسه که پدیده‌هایی مثل تونل‌زنی کوانتومی یا درهم‌تنیدگی می‌تونن سریعتر از نور باشن یا علیت رو نقض کنن اما بحث کوانتوم کاملا جداست اونجا اتفاقاتی میفته که خیلی وقتا با منطق ما جور در نمیاد این نکته هم در نظر بگیرید که تو پدیده‌هایی مثل درهم‌تنیدگی نه ماده‌ای جابجا میشه نه اطلاعاتی


audio: 6pJxMwA5174_0056.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی سوم هم اینه که با وجود تاکیون‌ها می‌تونیم یه دسته‌بندی جدید برای ذرات در نظر بگیریم دسته‌ی اول ذراتی‌ان که جرم مثبت دارن و همیشه آهسته‌تر از نور حرکت می‌کنن به اینا میگن برادیون، مثل الکترون‌ها و پروتون‌ها و نوترون‌ها که اتم‌ها رو می‌سازن دسته‌ی دوم جرمشون صفره و همیشه با سرعت نور جابجا میشن که به اینا میگن لوکسون.یه نمونه‌ش فوتون‌ها


audio: 6pJxMwA5174_0058.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
دو سه تا سوال هم تو این مدت در مورد سرعت نور داشتید که بد نیست همینجا جوابشون رو با هم بررسی کنیم سوال اول اینه که آیا واقعا سرعت نور ثابته خب تا حالا چند تا ایده مطرح شده که معتقدن سرعت نور می‌تونه تغییر کنه به اینا میگن نظریه‌های وی.اس.ال ولی مساله اینه که هیچکدومشون نتونستن نظریه‌ی نسبیت خاص اینشتین رو


audio: 6pJxMwA5174_0059.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
طوری نقض کنن یا تغییرش بدن که دیگه نیازی به سرعت ثابت نور نداشته باشه چون این نظریه، هم ریاضیات قدرتمندی داره، هم شواهد تجربی و آزمایشگاهی خیلی زیاد هر ایده‌ای باید با روابط محکم ریاضی اثبات بشه، به‌اضافه‌ی آزمایش‌های قابل‌تکرار حرف، اینجا هیچ اهمیتی نداره


audio: 6pJxMwA5174_0060.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
سوال دوم، که خیلی از شما توی کامنت‌ها پرسیده بودید اینه که اگه امکانش باشه که به سرعت نور برسیم آیا می‌تونیم هر فاصله‌ای رو تو یه چشم به هم زدن طی کنیم؟ جوابش مثبته فرض کنید یه فوتون می‌خواد از زمین بره به سمت مرکز کهکشان برای خود فوتون، چون با سرعت نور حرکت می‌کنه زمان به طور کامل متوقف میشه یعنی اگه درک داشته باشه، هیچ گذر زمانی حس نمی‌کنه


audio: 6pJxMwA5174_0061.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
فقط رو زمین متولد میشه و بلافاصله تو مرکز کهکشان از بین میره اما برای یه ناظر یا مشاهده‌گر که اون کنار ثابت ایستاده، قضیه فرق می‌کنه این شخص باید بیست‌وپنچ هزار سال منتظر باشه تا فوتون برسه به مرکز کهکشان پس اون چیزی که تو ویدیوی گفتم همین بود درسته که شخص مسافر تو یه چشم به هم زدن به مقصد می‌رسه


audio: 6pJxMwA5174_0062.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
ولی توی خونه، یعنی زمین، بیست‌وپنج هزار سال می‌گذره اینم واقعا از اون شگفتی‌های دنیای ماست که دود از کله‌ی آدم بلند می‌کنه


audio: 6pJxMwA5174_0063.opus
source: youtube
source_id: 6pJxMwA5174
invalidation: VALID
text:
درسته که الان هیچ شواهدی از وجود تاکیون‌ها نداریم ولی بررسی ویژگی‌های فرضیش ایده‌های خوبی به ما میده در مورد سفر در زمان و سرعت نور شاید تاکیون‌ها کاملا غیرواقعی باشن شاید هم از همون ابتدای بیگ‌بنگ، چنین ذراتی ایجاد شدن و هنوز هم هستن ولی ما هیچ راهی برای آشکارسازیشون نداریم بهرحال اگه چنین ذراتی وجود داشته باشن و طبق نظریه‌ی نسبیت


audio: CF8jx0Ol2-k_0003.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
زنی که با وجود تمام محدودیت‌ها و تبعیض‌های جنسیتی که وجود داشت تونست به جاهایی برسه که هیچ مردی نتونسته بود. اولین دانشمندی که تونست توی دو تا رشته‌ی مختلف جایزه‌ی نوبل بگیره، یعنی فیزیک و شیمی. داستان زندگی سخت و پر فراز و نشیب این انسان بزرگ رو با هم بررسی می‌کنیم و سعی می‌کنیم چیزای مفیدی ازش یاد بگیریم، پس تا آخر ویدیو با من باشید.


audio: CF8jx0Ol2-k_0004.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
سال 1867 تو شهر ورشو لهستان، پنجمین بچه‌ی یه زوج معلم به دنیا اومد، به نام ماریا اسکلودوفسکا . خانواده‌ش وضعیت مالی مناسبی نداشتن، زندگی سختی داشتن، اما با این حال از همون بچگی توی یه محیط علمی و آموزشی بزرگ شد. توی ده سالگی مادرش رو از دست داد که ضربه‌ی روحی بزرگی بهش زد. تو همین سن وارد مدرسه‌ی شبانه‌روزی شد و چند سال بعد با نمرات عالی تمومش کرد.


audio: CF8jx0Ol2-k_0005.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
به خاطر زن بودنش اجازه نداشت وارد دانشگاه بشه برای همین با یکی از خواهراش توی دانشگاه فلایینگ ثبت‌نام کرد که یه دانشگاه زیرزمینی بود مخصوص افرادی که امکان تحصیل توی دانشگاه‌های عادی رو نداشتن. برای تامین هزینه‌های زندگیش مجبور شد کنار تحصیلاتش، معلم سرخونه باشه. توی یکی از همین خونه‌ها، با پسر خانواده به هم علاقمند شدن اما چون ماریا از یه خانواده‌ی فقیر بود خانواده‌ی پسره با ازدواجشون موافقت نکردن.


audio: CF8jx0Ol2-k_0006.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
تو این دوره از زندگیش، به خاطر علاقه‌ای که به وطنش لهستان داشت، که اون زمان تحت تسلط روس‌ها بود، با گروه‌های مخفی که فعالیت‌های ضد روسی داشتن همکاری می‌کرد. تا حدود 24 سالگی به همین شغل معلمی ادامه داد و تحصیلاتشو تموم کرد و وارد یه آزمایشگاه شیمی شد. خواهرش که قبلا رفته بود فرانسه و اونجا ازدواج کرده بود، بهش پیشنهاد کرد که اونم بره اونجا. اولش به خاطر مشکلات مالی قبول نکرد اما سال بعد که


audio: CF8jx0Ol2-k_0008.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
بعدش تونست وارد دانشگاه پاریس بشه. یه مدت بعد، یه اتاق کوچیک برای خودش اجاره کرد و با فقر شدید زندگی می‌کرد اما علاقه‌ش به علم به حدی بود که هیچ سختی‌ای نمی‌تونست جلوشو بگیره. برای تامین هزینه‌هاش کنار درسش معلمی هم می‌کرد تا اینکه توی سن 26 سالگی مدرک فیزیک‌شو از این دانشگاه گرفت. اینجا برای کار وارد یه آزمایشگاه شد اما تحصیلاتشم ادامه داد تا اینکه یه سال بعد تونست مدرک شیمی هم بگیره.


audio: CF8jx0Ol2-k_0009.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
یه کم بعد توسط یه فیزیکدان لهستانی با یه استاد فیزیک به نام پیر کوری آشنا شد. هدف این بود که پیر بتونه امکانات آزمایشگاهی مناسبی در اختیار ماریا قرار بده تا تحقیقاتشو شروع کنه، اما این آشنایی مسیر زندگی هردوشون رو عوض کرد. پیر فارغ‌التحصیل دانشگاه سوربن بود و داشت تو زمینه‌های الکتریسیته و مغناطیس فعالیت می‌کرد. علاقه‌ی شدیدی که هردوشون به علم داشتن باعث شد روز به روز به هم نزدیک‌تر بشن


audio: CF8jx0Ol2-k_0010.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
تا اینکه سال 1895 وقتی ماریا 28 ساله بود و پیر 36 ساله، با هم ازدواج کردن. ماریا که بعد از ورود به فرانسه، با اسم ماری شناخته میشد، فامیلی شوهرش رو گرفت و معروف شد به ماری کوری، که مادام کوری هم بهش میگن. این زن و شوهر هیچ اهمیتی به رسم و رسوماتی که رایج بود نمی‌دادن، یه جشن ساده بدون مراسم مذهبی برگزار کردن و یه نکته‌ای هم که خیلی معروفه


audio: CF8jx0Ol2-k_0011.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
اینه که ماری کوری به جای اینکه از لباس سفید به عنوان لباس عروس استفاده کنه، یه لباس تیره خرید تا بعدا بتونه دوباره ازش استفاده کنه. با یه اشتیاق شدیدی به کارهای آزمایشگاهی خودشون که زیاد هم به هم مرتبط نبود ادامه می‌دادن تا اینکه یه اتفاقی باعث شد زندگیشون به طور کامل تغییر کنه. همون سالی که ازدواج کردن، یه دانشمند آلمانی به نام ویلهلم رونتگن یه پرتوی مرموزی کشف کرده بود که قدرت نفوذ بالایی داشت.


audio: CF8jx0Ol2-k_0013.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
این شروع یه سلسله کشفیاتی در مورد پرتوزایی بود. یه سال بعد، یه دانشمند فرانسوی به نام هانری بکرل زمانی که داشت روی خواص سنگ‌های معدنی حاوی اورانیوم کار می‌کرد، متوجه یه اتفاق عجیبی شد. بکرل تصادفا یه تیکه از این سنگ‌های معدنی رو کنار یه صفحه‌ی عکاسی گذاشته بود که این صفحه‌ها به نور حساسن، یعنی وقتی نور بهشون تابیده میشه


audio: CF8jx0Ol2-k_0014.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
تغییر رنگ میدن که از همین خاصیت برای ثبت عکس توی عکاسی استفاده میشد. چند ساعت بعد دید روی صفحه‌ی عکاسی لکه‌هایی به وجود اومده، مثل اینکه نور بهش تابیده در صورتی که توی تاریکخونه بود هیچ نوری اونجا نبود. اولش متوجه دلیل این اتفاق نشد اما وقتی با سنگ‌های مختلف تکرارش کرد فهمید که اون سنگ‌هایی که مقدار اورانیوم‌شون بیشتره لکه‌های شدیدتری روی صفحه‌ی عکاسی ایجاد می‌کنن.


audio: CF8jx0Ol2-k_0015.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
اینجا به این نتیجه رسید که اورانیوم به صورت خودبه‌خودی پرتوهایی از خودش منتشر می‌کنه که شباهت زیادی به پرتوهای ایکس دارن که رونتگن قبلا کشف کرده بود. با بررسی بیشتر متوجه شد که یکی از سنگ‌های معدنی اورانیوم به نام پیچ‌بلند ، نسبت به اون مقدار اورانیومی که داخلش هست خیلی بیشتر داره پرتوزایی می‌کنه. نتیجه‌ی اولیه‌ای که گرفت این بود که این نوع سنگ، غیر از اورانیوم، باید یه نوع ماده‌ی


audio: CF8jx0Ol2-k_0016.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
ناشناخته‌ی دیگه‌ای داشته باشه که خاصیت پرتوزاییش چند برابر اورانیومه. این قضیه رو با ماری کوری که قبلا با استعداد عالیش در زمینه‌ی تحقیق و آزمایش آشنا شده بود در میون گذاشت. ماری هم موضوع رو به پیر گفت و یه اشتیاق شدیدی تو هردوشون به وجود اومد برای کشف این ماده‌ی ناشناخته‌ای که داخل سنگ پیچ‌بلند بود. طوری که تمام کارای دیگه‌شون رو ول کردن و روی این موضوع تمرکز کردن.


audio: CF8jx0Ol2-k_0017.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
با قرض و وام و مشکلات زیاد تونستن یه مقدار از این سنگ تهیه کنن و توی یه آزمایشگاه خیلی ضعیف شروع به ساییدن و جوشوندن این سنگ کردن تا اون ماده‌ی ناشناخته رو استخراج کنن. همین زمان‌ها بود که اولین بچه‌شون به دنیا اومد که یه دختر بود به نام ایرن . سال 1898 یه عنصر پرتوزای جدید کشف کردن که


audio: CF8jx0Ol2-k_0019.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
اسم این عنصر رو گذاشتن پولونیوم . چند ماه بعد موفق شدن یه عنصر پرتوزای دیگه کشف کنن به نام رادیوم  که خواص خیلی شدیدتری نسبت به عناصر قبلی داشت. با اینکه کار سخت و سروکار داشتن با مواد شیمیایی پر ضرر باعث مشکلات سلامتی زیادی براشون شده بود، اما حسابی از کارشون لذت می‌بردن. طوری که ماری کوری بعدا از اون دوران به عنوان شیرین‌ترین دوران زندگیش یاد می‌کرد.


audio: CF8jx0Ol2-k_0020.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
خلاصه اینکه سال 1902 بعد از پنج سال سعی و تلاش تونستن از حدود یه تن سنگ معدن، فقط یک‌دهم گرم رادیوم ناخالص تهیه کنن که مثل ستاره داخل لوله‌های آزمایشگاهی می‌درخشید و خواص عجیب غریبی داشت. اون زمان هنوز اثرات مخرب مواد رادیواکتیو روی سلامتی انسان مشخص نشده بود، برای همین ماری کوری و شوهرش و بقیه‌ی دانشمندا بدون اینکه تجهیزات ایمنی


audio: CF8jx0Ol2-k_0021.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
داشته باشن از نزدیک با این مواد سروکار داشتن. حتی معروفه که ماری یه شیشه‌ی حاوی رادیوم کنار تختش نگه می‌داشت و از درخششی که داشت لذت می‌برد. ماری و پیر با اینکه می‌تونستن از این کشف پول خیلی زیادی به دست بیارن، این کارو نکردن تا بقیه بتونن از فواید این اکتشاف به صورت رایگان استفاده کنن. همین نشون میده که دنبال شهرت یا ثروت نبودن دنبال علم واقعی و خدمت به بشر بودن.


audio: CF8jx0Ol2-k_0022.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
حتی بعد از موفقیت‌های بزرگی که بعده‌ها به دست آوردن، از خیلی از جوایز و مدال‌هایی که بهشون داده میشد چشم‌پوشی می‌کردن. تنها درخواستی که از دانشگاه‌ها و دولت‌ها داشتن این بود که آزمایشگاه‌های بزرگتر و مجهزتری بهشون داده بشه تا بتونن تحقیقاتشون رو بهتر و سریع‌تر انجام بدن. خیلی از موادی که با زحمت زیاد به دست میاوردن هم به صورت رایگان اهدا می‌کردن


audio: CF8jx0Ol2-k_0023.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
به بیمارستان‌ها و مراکز علمی تا تو زمینه‌های مختلف استفاده بشه. سال بعدش به خاطر کشفیاتی که در زمینه‌ی رادیواکتیویته داشتن، به طور مشترک با هانری بکرل، سه‌تایی برنده‌ی جایزه‌ی نوبل فیزیک شدن. البته اولش به خاطر تبعیض جنسیتی که وجود داشت قرار بود این جایزه فقط به پیر کوری و هانری بکرل داده بشه اما پیر وقتی که فهمید،


audio: CF8jx0Ol2-k_0024.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
شدیدا مخالفت کرد و در نهایت باعث شد ماری هم جزو برنده‌ها اعلام بشه. خیلی جالبه با اینکه اصل کار رو اون انجام داده بود، فقط به خاطر زن بودنش می‌خواستن کنار بزننش. خلاصه اینکه اینجا ماری کوری شد اولین زن برنده‌ی جایزه‌ی نوبل. از پولی که از این جایزه به دست آوردن تونستن قرضاشون رو بدن و تجهیزات بهتری تهیه کنن. سال 1904 دومین بچه‌شون به دنیا اومد که یه دختر دیگه بود به نام ایو .


audio: CF8jx0Ol2-k_0025.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
زندگیشون رونقی گرفته بود و کنار هم خوشحال بودن اما متاسفانه این وضعیت زیاد دوام نیاورد. دو سال بعد، وقتی که ماری 39 سالش بود، پیر توی یه تصادف خیابونی کشته شد. این اتفاق ضربه‌ی خیلی بزرگی به ماری زد و باعث ناراحتی و افسردگی شدیدی شد. بزرگترین حامی خودشو از دست داده بود، کسی که چندین سال کنار هم با سختی زیاد اما علاقه‌ی شدید تحقیق و آزمایش می‌کردن و رویاهاشونو دنبال می‌کردن.


audio: CF8jx0Ol2-k_0026.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
اما با این حال این ضربه‌ی بزرگ هم نتونست ماری رو متوقف کنه، دوباره به آزمایشگاه برگشت و کارشو ادامه داد. بعد از حدود چهار سال تونست برای اولین بار رادیوم خالص رو به دست بیاره. این کار، به اضافه‌ی موفقیت‌های قبلیش باعث شد سال 1911 دومین جایزه‌ی نوبل خودشو تو رشته‌ی شیمی بگیره و تبدیل بشه به اولین انسانی که دو تا جایزه‌ی نوبل تو دو تا رشته‌ی مختلف گرفته.


audio: CF8jx0Ol2-k_0027.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
نتیجه‌ی این جایزه این بود که مغزهای کوچیک و دهن‌های بزرگی که تا قبل از کشته شدن پیر کوری فکر می‌کردن اصل این کشفیات مربوط به اونه و زن نمی‌تونه همچین کارهای علمی بزرگی انجام بده، دهنشون برای همیشه بسته شد. سه سال بعد، شروع جنگ جهانی اول باعث شد فعالیت‌های ماری کوری وارد فاز جدیدی بشه. یکی از کاربردهای مفید رادیواکتیویته، عکس‌برداری پرتوی ایکس یا رادیولوژی بود


audio: CF8jx0Ol2-k_0028.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
که مخصوصا توی شرایط جنگی کمک خیلی بزرگی به مجروحان جنگی می‌کرد، برای کارهایی مثل مشخص کردن محل گلوله توی بدن سربازها یا محل شکستگی‌ها. با شروع جنگ، ماری از آزمایشگاهش بیرون اومد و شروع کرد به ساختن واحدهای سیار رادیولوژی که میشد با ماشین جابه‌جاشون کرد و رسوند به بیمارستان‌های صحرایی. دخترش ایرن تو این زمینه دستیارش بود، حدود دویست سیصد تا زن دیگه هم آموزش داد برای این کار.


audio: CF8jx0Ol2-k_0029.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
حتی خودش هم رانندگی بعضی از این واحدهای سیار رو به عهده گرفت. غیر از رادیولوژی، روش‌های دیگه‌ای هم برای ضدعفونی کردن زخم سربازان با استفاده از رادیوم ابداع کرد که مجموع این کارها باعث نجات جون میلیون‌ها سرباز شد. حتی مدال‌ها و جوایزشو به نفع جنگ اهدا کرد و کمک‌های مالی زیادی هم به دولت فرانسه کرد. بعد از تموم شدن جنگ، همچنان به تحقیقاتش روی رادیوم و پرتوزایی ادامه داد،


audio: CF8jx0Ol2-k_0030.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
مدال‌ها و نشان‌های زیادی از کشورهای مختلف دریافت کرد، ریاست چند تا موسسه بهش پیشنهاد شد، در کل به عنوان یه دانشمند معتبر و انسان بزرگ تو کل دنیا شناخته شد. تا اینکه در نهایت، سال 1934 تو سن 67 سالگی، بعد از یه عمر رنج و سختی و کمک به انسان‌ها، از دنیا رفت. دلیل مرگش کم‌خونی آپلاستیک گفته میشه که به خاطر پرتوهای مضری بود که از مواد پرتوزا به بدنش رسیده بود.


audio: CF8jx0Ol2-k_0031.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
جسدشو اول تو شهر سو تو جنوب پاریس کنار شوهرش دفن کردن، اما سال 1995 بعد از 60 سال به خاطر خدماتی که به بشریت کرده بودن، هردوشون رو منتقل کردن به معبد پانتئون پاریس که محل دفن خیلی از بزرگان فرانسه‌ست. بقایای جسد ماری کوری رو توی یه تابوت سربی قرار دادن چون به حدی در معرض پرتوهای رادیواکتیو بوده که گفته میشه استخوان‌هاش تا 1500 سال دیگه هم پرتوزاست.


audio: CF8jx0Ol2-k_0033.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
ویژگی‌های شخصیتی ماری کوری رو از داستان زندگیش کاملا میشه فهمید، اما شاید بشه گفت پررنگ‌ترین ویژگیش این بود که شدیدا به تحقیقاتش پایبند بود. هیچ مشکلی نمی‌تونست از ادامه دادن مسیری که درپیش گرفته بود منصرفش کنه، نه مشکلات مادی، نه خانوادگی، نه بیماری، نه تعصبات و تهمت‌هایی که بهش زده میشد. کنار این استقامت عجیب، ویژگی‌هایی مثل هوش بالا و علاقه‌ی شدید به


audio: CF8jx0Ol2-k_0034.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
علم هم اضافه کنید، نتیجه‌ش میشه یه همچین انسان بزرگی. غیر از اینا، اعتقاد زیادی به این داشت که کاری که انجام میده باید برای بشریت مفید باشه، برای همین بود که هم خودش هم شوهرش خیلی از جوایزی که بهشون پیشنهاد میشد رد می‌کردن یا منتقل می‌کردن به دانشگاه‌ها و موسساتی که براشون کار می‌کردن. یه شخصیت راستگو و محکم داشت که بارها گرفتار افسردگی شد.


audio: CF8jx0Ol2-k_0035.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
با اینکه خانواده‌ش مسیحی بودن ولی خودش اعتقادی به مذهب نداشت، ندانم‌گرا بود. اینشتین سال 1935 یه سال بعد از مرگ ماری کوری، تو یه جشن یادبود تو نیویورک، عظمت انسانی ماری رو تحسین کرد و گفت که ویژگی‌هایی مثل قدرت و پاکی و فسادناپذیری و بقیه‌ی ویژگی‌های خوب این شخصیت به ندرت همه با هم توی یه آدم پیدا میشه. معروفه که اینشتین درباره‌ش گفته بود احتمالا اون تنها کسیه که


audio: CF8jx0Ol2-k_0037.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
یکی از اشتباهاتش، که البته شاید نشه اسمشو دقیقا اشتباه گذاشت این بود که چند سال بعد از مرگ پیر، سال 1911، مشخص شد که با یه فیزیکدان به نام پل لنژوین رابطه داشته. این آدم که از شاگردای پیر کوری بود، متاهل بود اما خب رابطه‌ی خوبی با زنش نداشت. زنش وقتی که فهمید، این موضوع رو افشا کرد و باعث شد یه هجمه‌ی شدیدی علیه ماری کوری ایجاد بشه.


audio: CF8jx0Ol2-k_0038.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
محکوم شد به اینکه با یه مرد متاهل وارد رابطه شده و بهش نسبت خونه خراب کن دادن. این اتفاق، جایزه‌ی نوبل دومش رو تحت‌الشعاع قرار داد، حتی ازش خواستن که تو مراسم اهدای جایزه حاضر نشه تا اوضاع یکم آروم بشه اما گوش نکرد و به مراسم رفت. اینشتین بعد از این قضیه یه نامه بهش نوشت و حسابی ازش حمایت کرد که این کار تاثیر زیادی داشت تو خوابیدن اون جو نفرتی که ایجاد شده بود.


audio: CF8jx0Ol2-k_0040.opus
source: youtube
source_id: CF8jx0Ol2-k
invalidation: VALID
text:
داستان زندگی ماری کوری پر از نکته‌هاییه که برای همه مفیده، چه زن چه مرد. یه زنی با جثه‌ی ریز که جلوی هیچ مشکلی سر خم نکرد. با اینکه زندگی زیاد باهاش مهربون نبود، تمام عمرشو صرف علم کرد و کنارش وظایف مادریش هم خیلی خوب انجام داد. اگه این ویدیو رو دوس داشتی لطفا لایک و کامنت یادت نره، تا ویدیوی بعدی یادت باشه که بدون هیچ ترسی سوال بپرس!


audio: PbWOjkFjleg_0001.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
ذره‌ای به نام بوزون هیگز، که معروفه به ذره‌ی خدا، یکی از موضوعاتیه که شما زیاد پیشنهاد داده بودید. امروز می‌خواهیم ببینیم این ذره که اینقدر اسرارآمیز به نظر میاد، دقیقا چیه، چه ارتباطی با خدا داره؟ اول جواب این سوال رو میدم، بعدش از نظر علمی بررسیش می‌کنیم ببینیم داستان چیه. این برنامه با حمایت مالی فیوتک ساخته شده، شرکتی که تخصص اصلیش،


audio: PbWOjkFjleg_0002.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
طراحی و تولید انواع سنسورها یا حسگرهای پیشرفته‌ست. محصولات فیوتک تو پروژه‌های زیادی از سراسر دنیا استفاده میشن، از جمله پروژه‌های بزرگ ناسا. برای اطلاعات کامل‌تر، پیشنهاد می‌کنم به سایت یا لینکدین فیوتک مراجعه کنید، که لینک هردوشون تو بخش توضیحات ویدیو هست. خب ما یه نوع ذره‌ی بنیادی داریم به نام بوزون هیگز، جزو خانواده‌ی بوزون‌ها، که فیزیک‌دان‌ها پنج دهه، داخل آزمایشگاه‌ها دنبالش می‌گشتن.


audio: PbWOjkFjleg_0003.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
سال 1993، چند سال قبل از اینکه این ذره پیدا بشه، یه فیزیکدان به نام لئون لدرمن تصمیم گرفت کتابی منتشر کنه


audio: PbWOjkFjleg_0005.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
منظورش از ذره‌ی لعنتی، همین بوزون هیگز بود، که هرچقدر دنبالش می‌گشتن پیداش نمی‌کردن. اما طبق گفته‌ی خودش، ناشر کتاب اجازه نداده که عنوانش این باشه،


audio: PbWOjkFjleg_0007.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
این دقیقا چیزیه که نویسنده‌ی خود کتاب میگه، چون اصلا بوزون هیگز، بعد از انتشار این کتاب بود که معروف شد به ذره‌ی خدا. بیست سال بعد، وقتی که توی سرن پیدا شد، این خبر تو کل دنیا پخش شد که دانشمندا ذره‌ی خدا رو پیدا کردن. بحث آفریننده هم یه چیزیه که همیشه ذهن آدم‌ها رو مشغول کرده، این شد که لقب این ذره، برای مردم خیلی جذاب بود،


audio: PbWOjkFjleg_0009.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
حالا وارد جزییاتش میشیم ببینیم این ذره چی هست و چرا اینقدر برای فیزیکدان‌ها مهم بوده، که پنجاه سال دنبالش می‌گشتن.


audio: PbWOjkFjleg_0010.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
خب تا الان در مورد اتم و ذرات سازنده‌ش زیاد صحبت کردیم. اما تعداد ذره‌ها، فقط به الکترون و کوارک و این چیزا محدود نمیشه، این دنیای فوق‌العاده کوچیک، خیلی خیلی پیچیده‌تر از این حرفاست. اولین ذره، الکترون بود که سال 1897 کشف شد، آخریش هم همین بوزون هیگز بود که 2012 پیدا شد. تا دهه‌ی 1960 ذرات عجیبی مثل نوترینوها، میون‌ها،


audio: PbWOjkFjleg_0011.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
یا ذرات پادماده کشف شده بودن و دائما بهشون اضافه میشد. کم‌کم فیزیکدان‌ها شروع کردن به فرمول‌بندی یه نظریه که هم یه نظمی به این ذرات بده، هم بتونه نیروهایی که بینشون وجود داره رو توصیف کنه. در نهایت، نظریه‌ای ساختن به نام مدل استاندارد فیزیک ذرات. امروز، این مدل شامل هفده تا ذره‌ی بنیادی میشه، که خودشون از چیز دیگه‌ای ساخته نشدن.


audio: PbWOjkFjleg_0014.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
اسم فرمیون‌ها از انریکو فرمی گرفته شده، اسم بوزون‌ها هم از ساتیندرا بوز، فیزیکدان‌های ایتالیایی و هندی. اول ببینیم فرمیون‌ها چی‌ان. فرمیون‌ها، ذرات سازنده‌ی ماده هستن، که خودشون


audio: PbWOjkFjleg_0018.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
اولی، سبک‌ترین کوارکه، آخری، سنگین‌ترین. هرچی سنگین‌تر باشن، ناپایدارترن، فروپاشی میشن به کوارک‌های سبک‌تر. این ویژگی توی بقیه‌ی ذرات بنیادی که جلوتر می‌بینیم هم هست. اون یکی دسته از فرمیون‌ها، لپتون‌ها هستن، که اینا هم مثل کوارک‌ها، شیش تا هستن و هرکدومشون بار الکتریکی و جرم مشخصی دارن. معروف‌ترین لپتون، الکترونه که دیگه همه‌مون می‌شناسیمش.


audio: PbWOjkFjleg_0019.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
دومی ذره‌ایه به نام میون، که بار الکتریکیش مثل الکترونه، اما تقریبا دویست برابر از اون سنگین‌تره. تو اتمسفر سیاره‌ی ما، وقتی که پرتوهای کیهانی به اتم‌ها برخورد می‌کنن، باعث ایجاد میون‌ها میشن، اما عمر خیلی کمی دارن، زود از بین میرن. پرتوهای کیهانی هم ذراتی هستن مثل پروتون‌ها و نوترون‌ها که انرژی و سرعت خیلی بالایی دارن، نزدیک به سرعت نور، منشاشونم خورشید یا بقیه‌ی ستاره‌هاست.


audio: PbWOjkFjleg_0020.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
بعدی، ذره‌ای به نام تاو، که اینم فقط جاهایی ایجاد میشه که برخوردهای پرانرژی بین ذرات اتفاق بیفته، مثل مرکز ستاره‌ها. این ذره هم به شدت ناپایداره. موقع فروپاشی، به ذرات دیگه‌ای مثل میون یا الکترون تبدیل میشه.


audio: PbWOjkFjleg_0021.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
اون سه‌تا لپتون دیگه هم ذراتی هستن که احتمالا اسمشون رو بیشتر شنیدید، نوترینوها. بار الکتریکی ندارن، جرمشون هم خیلی کمه. می‌تونن از داخل مواد مختلف رد بشن چون تحت‌تاثیر نیروی الکترومغناطیسی قرار نمی‌گیرن. این ذرات از طریق واکنش‌های هسته‌ای که داخل ستاره‌ها یا رآکتورهای روی زمین اتفاق میفته می‌تونن تولید بشن.


audio: PbWOjkFjleg_0022.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
سه تا نوع مختلف دارن به نام الکترون نوترینو، میون نوترینو، تاو نوترینو. در مورد نوترینو لازمه که یه ویدیو مخصوص خودش داشته باشیم، چون ویژگی‌های جالبی داره.


audio: PbWOjkFjleg_0025.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
کوارک بالا، کوارک پایین، الکترون، که این سه تا با هم، اتم‌ها رو تشکیل میدن. گروه دوم، بوزون‌ها هستن، که ذرات انتقال‌دهنده‌ی نیروهای بنیادی محسوب میشن.


audio: PbWOjkFjleg_0027.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
نیروی الکترومغناطیسی، نیروی قوی، نیروی ضعیف، گرانش. سه تا از این چهارتا نیروی بنیادی توسط این بوزون‌ها حمل می‌شه. نیروی قوی، توسط ذره‌ای حمل میشه به نام گلوئون. این ذره، کوارک‌ها رو کنار هم نگه می‌داره تا پروتون‌ها و نوترون‌ها ساخته بشن. گلوئون‌ها در واقع ذرات مجازی هستن. اگه بخواهیم واردش بشیم خیلی بحث طولانی و پیچیده‌ایه، باید اول نظریه‌ای به نام میدان‌های کوانتومی رو بلد باشیم.


audio: PbWOjkFjleg_0031.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
که هردوشون مسئول حمل نیروی هسته‌ای ضعیفن. این نیرو عامل واپاشی هسته‌ایه، که هسته‌ی یه اتم سنگین شکسته میشه به اتم‌های سبک‌تر و انرژی آزاد میشه. بوزون بعدی، که خیلی بیشتر اسمشو شنیدیم، فوتونه. فوتون، که به عنوان ذره‌ی سازنده‌ی نور می‌شناسیمش، مسئول حمل نیروی الکترومغناطیسیه، که توی ویدیوی الکترومغناطیس کاملا در موردش توضیح دادم.


audio: PbWOjkFjleg_0032.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
می‌دونیم که الکترون و پروتون با نیروی الکترومغناطیسی به سمت همدیگه جذب میشن، این نیروی جذب‌کننده، توسط فوتون‌ها حمل میشه.


audio: PbWOjkFjleg_0033.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
پس چهار تا از بوزون‌ها رو بررسی کردیم، که مسئول حمل سه تا از نیروهای بنیادی‌ان. اما تکلیف نیروی چهارم، یعنی گرانش، چی میشه؟ این سوال خیلی مهمیه که یه کم جلوتر بهش می‌رسیم. حالا آماده‌ایم که بریم سراغ بحث اصلی‌مون، یعنی ذره‌ی خدا.


audio: PbWOjkFjleg_0034.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
یکی از سوالات مهمی که ذهن فیزیکدا‌ن‌ها رو مشغول کرده بود، این بود که چرا بعضی از ذرات بنیادی جرم دارن، بعضیاشون ندارن. مثلا فوتون‌ها یا گلوئون‌ها جرمشون صفره. سال 1964 چند تا فیزیکدان، پیشنهاد جالبی ارائه کردن برای جواب این سوال سخت. ایده‌شون این بود که باید یه ذره‌ی بنیادی دیگه وجود داشته باشه، که مسئول جرم بقیه‌ی ذرات بنیادیه.


audio: PbWOjkFjleg_0035.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
هرکدومشون که بتونه با این ذره‌ی جدید تعامل داشته باشه، جرم داره. این ذره‌ی ناشناخته، یه ذره‌ی مجازی بود که جزو بوزون‌ها محسوب می‌شد. بعده‌ها اسمشو گذاشتن بوزون هیگز که از روی اسم یکی از دانشمندایی که دنبال پیدا کردن این ذره بود انتخاب شد، یعنی پیتر هیگز. برای اینکه ذره‌ی هیگز بتونه به بقیه‌ی ذرات جرم بده، باید تمام فضا پر شده باشه


audio: PbWOjkFjleg_0036.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
از بوزون‌های هیگز مجازی، که دائما به وجود میان و از بین میرن. این چیزیه که بهش میگن میدان هیگز. ذراتی مثل فوتون یا گلوئون تحث تاثیر میدان هیگز قرار نمی‌گیرن، برای همین هیچ جرمی ندارن. در حالی که این میدان، روی ذراتی مثل کوارک‌ یا الکترون تاثیر می‌ذاره، در نتیجه این ذرات جرم دارن.


audio: PbWOjkFjleg_0037.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
اما یه مشکل بزرگ وجود داشت، ذره‌ی هیگز، هنوز مشاهده نشده بود. کوبیدن ذراتی مثل پروتون، داخل شتاب‌دهنده‌ها، انواع مختلفی از ذرات رو ایجاد می‌کنه، با عمر خیلی کوتاه. فیزیکدان‌ها بین اینا دنبال بوزون هیگز بودن اما پیداش نمی‌کردن. اینجا بود که برخورددهنده‌ی بزرگ هادرونی وارد شد، قوی‌ترین شتابدهنده‌ی ذرات، توی سرن.


audio: PbWOjkFjleg_0038.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
بعد از چهار سال تلاش با استفاده از این تجهیزات قدرتمند، در نهایت، سال 2012 اعلام کردن که تونستن بوزون هیگز رو پیدا کنن. آخرین قطعه‌ی پازل مدل استاندارد حل شد و معلوم شد که پیش‌بینی فیزیک‌دان‌ها در مورد وجود یه همچین ذره‌ای درست بوده. بوزون هیگز، آخرین ذره‌ی بنیادی کشف‌شده‌ست، که نیروهای میدان هیگز رو حمل می‌کنه و باعث میشه


audio: PbWOjkFjleg_0039.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
بعضی از ذرات بنیادی دیگه جرم داشته باشن، بعضیاشون نداشته باشن. سال بعدش، 2013، پیتر هیگز و همکارش فرانسوا انگلرت به خاطر کشف منشا جرم ذرات، برنده‌ی جایزه‌ی نوبل فیزیک شدن.


audio: PbWOjkFjleg_0040.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
اما قبل از اینکه ادامه بدیم، بد نیست دو تا نکته‌ی خیلی کوتاه رو توضیح بدم. اول اینکه جدول ذرات رو شاید یه وقتایی به این شکل بزرگ‌تر هم ببینید، که هیچ فرقی با اون قبلی نداره، فقط این یکی پادذره‌ی هرکدوم از ذرات هم نمایش میده. نکته‌ی دوم هم اینه که به صورت دایره‌ای هم نشونش میدن، که به نظرم یه مقدار واضح‌تره. حلقه‌ی بیرونی فرمیون‌ها رو نشون میده، نصفشون کوارک، نصفشون لپتون.


audio: PbWOjkFjleg_0042.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
خب این مدل، درک ما از جهان هستی رو خیلی بیشتر کرد، اما هنوزم موارد زیادی هست که این نظریه توضیحی براشون نداره. یه نمونه‌ش، ماده‌ی تاریکه. قبلا توضیح دادم که از روی شواهد مختلفی مثل انبساط جهان یا ساختار کهکشان‌ها، به این نتیجه رسیدیم که فقط 5 درصد از جهان ما از ماده‌ی معمولی ساخته شده.


audio: PbWOjkFjleg_0043.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
68 درصدش یه انرژی مرموزه به نام انرژی تاریک، 27 درصد بقیه‌ش هم از یه نوع ماده‌ی ناشناخته تشکیل شده به نام ماده‌ی تاریک. مدل استاندارد، برای اون 5 درصد ماده‌ی معمولی، توضیح داره. اما برای ماده‌ی تاریک، هیچ حرفی نداره، نه می‌دونه از چه ذراتی ساخته شده، نه می‌دونه بین ذراتش چه نیروهایی وجود داره.


audio: PbWOjkFjleg_0045.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
در مورد اینکه چرا دنیای ما به جای ماده، از پادماده ساخته نشده هم، مدل استاندارد جوابی نداره. یعنی اتفاقات اولیه‌ی بعد از بیگ‌بنگ رو نمی‌تونه توضیح بده.


audio: PbWOjkFjleg_0046.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
اما یکی از بزرگ‌ترین سوالاتی که توی این نظریه وجود داره، همون بحث گرانشه که گفتم. دیدیم که چهار تا بوزون داریم که مسئول حمل سه تا از نیروهای بنیادی‌ان، اما برای نیروی چهارم، یعنی گرانش، هیچ ذره‌ی بوزونی نداریم. نیروی گرانش بین دو تا پروتون، تقریبا هزار برابر ضعیف‌تره از دافعه‌ی الکترومغناطیسی بین این دو تا ذره.


audio: PbWOjkFjleg_0047.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
نیروی گرانش، توی اندازه‌های خیلی بزرگ خودشو نشون میده، توی اندازه‌های کوچیک اتمی، به شدت ناچیزه، طوری که عملا می‌تونیم نادیده بگیریمش. با این نادیده گرفتن، تا حدودی از این مشکل فرار می‌کنیم، اما خب همچنان یه موضوع حل‌نشده‌ست که باید دنبال جواب مناسبی براش باشیم. نظریه‌ی نسبیت عام اینشتین، گرانش رو به عنوان یه نیرو نمی‌شناسه،


audio: PbWOjkFjleg_0048.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
حرفش اینه که گرانش چیزی نیست جز خمیدگی بافت فضازمان. ذاتش با اون سه‌تا نیروی دیگه متفاوته. برای همین تلاش دانشمندا برای رسیدن به نظریه‌ی همه‌چیز که بتونه هر چهار تا نیروی بنیادی طبیعت رو توضیح بده، تا الان به جایی نرسیده. بهترین چیزی که تا امروز به دست آوردیم، همین نظریه‌ی مدل استاندارده، که هم ذرات بنیادی رو توضیح داده، هم سه تا از نیروهای بنیادی.


audio: PbWOjkFjleg_0049.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
این باعث شده که مدل استاندارد، معروف بشه به نظریه‌ی تقریبا همه‌چیز. انگار این گرانش اسرارآمیز، که همه چیز دنیای ما بهش وابسته‌ست، هیچوقت قصد رام شدن نداره. اما خب ایده‌های زیادی مطرح شده که هیچکدومشون صددرصد موفق نبودن. مثلا یکیش همون نظریه‌ی ریسمانه، که قبلا در موردش صحبت کردم. یکی دیگه‌ش نظریه‌ی گرانش کوانتومی حلقه‌ایه.


audio: PbWOjkFjleg_0050.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
به‌هرحال، دانشمندای سرن و بقیه‌ی شتابدهنده‌های دنیا، همچنان مشغول کوبیدن ذرات هستن بلکه بتونن راه‌حلی برای گرانش سرکش پیدا کنن.


audio: PbWOjkFjleg_0051.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
یکی از ایده‌هایی که مطرح شده، وجود یه ذره‌ی بنیادی دیگه‌ست به نام گراویتون که ذره‌ی حمل‌کننده‌ی نیروی گرانشه. مثل اون بوزون‌هایی که سه تا نیروی دیگه رو حمل می‌کنن. اما خب هنوز هیچکس نتونسته پیداش کنه. شاید این ایده‌ی فرضی کلا اشتباه باشه و همچین ذره‌ای وجود نداشته باشه،


audio: PbWOjkFjleg_0052.opus
source: youtube
source_id: PbWOjkFjleg
invalidation: VALID
text:
اما اگه بتونن پیداش کنن، این میشه بزرگ‌ترین دستاورد علمی ما توی کل تاریخمون. چون بالاخره می‌رسیم به نظریه‌ای که همیشه دنبالش بودیم، نظریه‌ی همه‌چیز.


audio: q6_q6m--wsc_0001.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
بعد از انتشار اولین تصاویر تلسکوپ وب، دانشمندا متوجه شدن کهکشان‌های خیلی دوری که تو این عکس‌ها دیده میشن، از اون چیزی که انتظار داشتیم یه مقدار بزرگ‌تر و پیچیده‌ترن. برای همین این ایده مطرح شد که شاید طرز فکر ما درباره‌ی شروع جهان اشتباه بوده. برای خیلی از شما هم این سوال پیش اومده که آیا واقعا بیگ‌بنگ یا انفجار بزرگ رد شده یا نه؟


audio: q6_q6m--wsc_0002.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
تو این ویدیو، کامل با هم بررسیش می‌کنیم تا ببینیم قضیه چیه. اسپانسر این برنامه، شرکت فیوتک هست که توسط آقای جواد مخبری تو جنوب کالیفرنیا تاسیس شده. زمینه‌ی فعالیتش ابزارهای دقیق اندازه‌گیری و سنسورهای پیشرفته و رباتیک و اینجور موارده. این شرکت تو پروژه‌های بزرگ ناسا، مثل شاتل فضایی دیسکاوری، مریخ‌نورد کیوریاسیتی، و پروژه‌های پیچیده‌ی مهندسی پزشکی مشارکت داشته. برای اطلاعات بیشتر می‌تونید به سایتشون سر بزنید، و لینکدین


audio: q6_q6m--wsc_0003.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
فیوتک رو دنبال کنید، که تو بخش توضیحات همین ویدیو گذاشتم. جولای 2022 اولین تصاویر تلسکوپ وب منتشر شد، که تو این ویدیو، کامل درباره‌ش توضیح دادم. یکیشون عمیق‌ترین تصویریه که تا حالا به دست آوردیم. یعنی کهکشان‌هایی رو نشون میده که دویست یا سیصد یا چهارصد میلیون سال بعد از بیگ‌بنگ تشکیل شدن. اون زمانی که نور این کهکشان‌ها شروع به حرکت کرده،


audio: q6_q6m--wsc_0004.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
حدود سیزده و نیم میلیارد سال پیش بوده. پس در واقع ما داریم وضعیت این کهکشان‌ها تو سیزده و نیم میلیارد سال پیش رو می‌بینیم. اینکه جهان ما چه جوری به وجود اومده، یا چه جوری شروع شده، هنوزم یکی از بزرگترین اسراره. ایده‌های مختلفی براش هست اما اونی که بین دانشمندا بیشترین طرفدار رو داره، بیگ‌بنگه. یعنی جهان ما از یه مقدار عظیمی انرژی به وجود اومده


audio: q6_q6m--wsc_0005.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
که تو یه نقطه‌ی خیلی خیلی کوچیک فشرده شده بوده. بعد این نقطه شروع به انبساط شدید می‌کنه. ذراتی که اتم‌ها رو می‌سازن به وجود میان، بعد این ذرات کنار هم جمع میشن و ساده‌ترین اتم‌ها رو ایجاد می‌کنن یعنی هیدروژن و هلیوم. این اتم‌ها هم کنار هم جمع میشن و ابرهایی از هیدروژن و هلیوم تشکیل میشه. تو قسمت‌های پرتراکم‌تر، این ابرها بر اثر گرانش


audio: q6_q6m--wsc_0006.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
به هم فشرده میشن که باعث ایجاد اولین ستاره‌ها میشه. کم‌کم از کنار هم جمع شدن این ستاره‌ها، اولین کهکشان‌ها ایجاد میشن. خود این کهکشان‌ها هم بر اثر جاذبه به هم نزدیک میشن، با هم ترکیب میشن، کهکشان‌های بزرگ‌تر رو می‌سازن. حالا نکته‌ی اصلی اینجاست. اگه این نظریه‌ی بیگ‌بنگ درسته باشه، باید هرچقدر بیشتر به اعماق فضا


audio: q6_q6m--wsc_0007.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
نگاه می‌کنیم، کهکشان‌هایی ببینیم که هم کوچیکترن هم ساده‌تر. چون داریم نوری دریافت می‌کنیم که مربوط به میلیاردها سال پیشه. زمانی که دانشمندا به قدیمی‌ترین کهکشان‌های داخل این عکس نگاه کردن، دیدن به جای اینکه یه توده‌ی درهمی از ستاره‌ها باشن، به شکل یه کهکشان دیسک‌مانند درومدن. ما فکر نمی‌کردیم کهکشان‌های اولیه که حدود دویست سیصد میلیون سال


audio: q6_q6m--wsc_0011.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
دو هفته بعد از انتشار این عکس‌ها، مجله‌ی نیچر، یه مقاله در مورد این قضیه چاپ کرد. صحبت‌های یه ستاره‌شناس به نام آلیسون کرکپاتریک هم تو این مقاله آورده بود. اینجا این خانوم در مورد این مشکل صحبت می‌کنه و میگه که شاید تمام چیزایی که تا الان فکر می‌کردیم درسته، در واقع اشتباه بوده، شاید لازمه اصلاحشون کنیم. چند روز بعد، یه نویسنده‌ی آمریکایی به نام اریک لرنر


audio: q6_q6m--wsc_0012.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
یه مقاله منتشر می‌کنه که توش به حرفای همین خانوم استناد می‌کنه. این نویسنده کلا یکی از مخالفای سرسخت بیگ‌بنگه،


audio: q6_q6m--wsc_0014.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
تو این مقاله اعلام می‌کنه که تصاویر تلسکوپ وب، بیگ‌بنگ رو نقض کرده، دانشمندا هم حسابی حیرون شدن. از همینجا این بحث رد شدن بیگ‌بنگ تو رسانه‌ها بالا می‌گیره.


audio: q6_q6m--wsc_0016.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
عکس‌های تلسکوپ وب نشون میده کهکشان‌های قدیمی از چیزی که فکر می‌کردیم پیچیده‌ترن. اما آیا این موضوع واقعا باعث رد شدن بیگ‌بنگ میشه؟


audio: q6_q6m--wsc_0017.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی اول اینه که درسته که ما انتظار نداشتیم کهکشان‌های اولیه در این حد پیشرفته باشن، اما هنوزم نسبت به کهکشان‌های جدید، ساده‌تر و کوچیک‌ترن. هنوزم هرچقدر به به اعماق فضا میریم کهکشان‌های ساده‌تری می‌بینیم. این قضیه همچنان درسته، هیچکدوم از تصاویر جیمز وب خلافشو نشون نمیده. مساله فقط همینه که از چیزی که پیش‌بینی کرده بودیم پیچیده‌ترن.


audio: q6_q6m--wsc_0018.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
پس تصاویر جیمز وب، بیگ‌بنگ رو نقض نکرده، اما احتمالا نیاز به یه سری تغییرات داره. این مدل، باید جوری اصلاح بشه که با شواهد جدیدی که به دست آوردیم سازگار بشه.


audio: q6_q6m--wsc_0019.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی دوم اینه که بیگ‌بنگ به این راحتی به دست نیومده که فقط با یه عکس بتونیم ردش کنیم. یکی از اصلی‌ترین شواهد بیگ‌بنگ، تابش پس‌زمینه‌ی کیهانیه. یعنی گرمای ضعیف باقی‌مونده از انفجار بزرگ، که تو کل جهان هستی، از همه طرف، تونستیم تشخیصش بدیم و اندازه‌گیریش کنیم. اگه کسی بخواد بیگ‌بنگ رو رد کنه، هیچ چاره‌ای نداره


audio: q6_q6m--wsc_0020.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
جز اینکه برای این تابش کیهانی هم یه دلیل مناسب ارائه کنه. فقط این نیست، برای ردشیفت یا انتقال به سرخ کهکشان‌ها هم باید یه دلیل درست داشته باشه. الان ما وقتی نور کهکشان‌ها رو بررسی می‌کنیم، به راحتی اثر ردشیفت رو تشخیص میدیم، که این یعنی کهکشان‌ها دارن از ما دور میشن، جهان ما در حال انبساطه. کلی شواهد دیگه هم هست که بیگ‌بنگ جواب مناسبی براشون داره.


audio: q6_q6m--wsc_0021.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
پس رد شدن بیگ‌بنگ کلا منتفیه. اما نکته‌ی سوم اینه که حتی برای اینکه بگیم بیگ‌بنگ نیاز به اصلاح داره هم هنوز زوده. علم واقعی، بر خلاف شبه‌علم، نیاز به زمان زیادی داره تا به یه نتیجه‌ی قابل اطمینان برسه. باید تمام احتمالات بررسی بشه. مثلا یه موضوعی که هست اینه که این تلسکوپ مدت زیادی نیست که شروع به کار کرده. اول باید از کالیبره بودن ابزارهاش یا


audio: q6_q6m--wsc_0022.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
درست بودن الگوریتم‌هاش صددرصد مطمئن بشیم. باید مشخص بشه که کهکشان‌هایی که تو این عکس‌ها می‌بینیم، واقعا به همون اندازه‌ای که فکر می‌کنیم، قدیمی هستن یا نه. اگه بزرگ‌تر از چیزی که انتظار داشتیم دیده میشن، باید کاملا مطمئن بشیم که آیا واقعا به همین بزرگی هستن، یا اینکه غباری چیزی بین ما و اونا قرار گرفته که داره نورشون رو تغییر میده.


audio: q6_q6m--wsc_0023.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
اینکه شواهد جدید باعث شده باورهای قبلیمون به چالش کشیده بشه، اصلا چیز منفی‌ای نیست. الان بعضی‌ها طرز فکرشون اینطوری شده که خب بیگ‌بنگ هم که رد شد، معلوم شد هیچی نمی‌دونیم. مخصوصا افرادی که بیگ‌بنگ با باورهاشون جور درنمیومد خیلی از این قضیه خوشحال شدن. نه خوشحال نباشید، بیگ‌بنگ همچنان با قدرت سرجاشه، فقط نیاز داره یه کم اصلاح بشه. اتفاقا این دقیقا نقطه‌ی قوت علمه.


audio: q6_q6m--wsc_0024.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
علم اینطوری نیست که بگه این حرفی که من می‌زنم، تا پایان دنیا همینه، هیچکس هم حق نداره تغییرش بده. نه اینطوری نیست، علم اصلا قرار نیست هیچوقت صددرصد کامل بشه، دائما داره ایراداتشو برطرف می‌کنه و جلو میره. همین الان شما با دلایل کافی یه موضوع علمی مثل نسبیت رو نقض کن. هیچکس بابت این موضوع شما رو زندانی نمی‌کنه، حکم قتل شما رو نمیده، این کارا مال افراد دیگه‌ایه.


audio: q6_q6m--wsc_0025.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
ولی یه نکته‌ای که کمتر بهش توجه میشه اینه که دلایلی که برای رد کردن یه موضوع علمی میارید، باید دقیق و درست باشه. اگه فکر می‌کنید یه موضوع علمی اشتباهه باید حرف خودتونو اثبات کنید، باید با فرمول‌های ریاضی یا آزمایش‌های دقیق علمی نظرتونو اثبات کنید وگرنه هیچکس هیچ اهمیتی به نظر شما نمیده. یه موضوعی مثل بیگ‌بنگ، شاید پذیرفتنش یا رد کردنش تاثیر چندانی


audio: q6_q6m--wsc_0026.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
رو زندگی ما نداشته باشه، اما این بحث انکار علم بدون اینکه هیچ دلیل قانع‌کننده‌ای براش داشته باشن، بعضی وقتا می‌تونه خیلی خطرناک باشه. مثل افرادی که گرفتار توهم توطئه شدن و با حمله به واکسن کورونا جون میلیون‌ها نفر رو به صورت مستقیم یا غیر مستقیم گرفتن. بدون اینکه حتی یه نفرشون تونسته باشه به روش علمی اثباتش کنه، فقط حرف! یا افراد دیگه‌ای که معتقدن اصلا چیزی به نام


audio: q6_q6m--wsc_0027.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
تغییرات اقلیمی نداریم، اینا همش بازیه. بعد دلایلشون رو که نگاه می‌کنی، می‌بینی دقیقا مثل دلایل ایناست که میگن زمین تخته. پر از ایراد منطقی، پر از اطلاعات غلط، پر از توهم توطئه.


audio: q6_q6m--wsc_0028.opus
source: youtube
source_id: q6_q6m--wsc
invalidation: VALID
text:
پس دیدیم که تصاویر تلسکوپ وب، بیگ‌بنگ رو رد نمی‌کنن، اتفاقا تاییدش هم می‌کنن. نظریات بزرگی مثل بیگ‌بنگ، معمولا همینجوری‌ان، خیلی کم پیش میاد که به طور کامل رد بشن، به‌جاش تکامل پیدا می‌کنن، ایراداتشون برطرف میشه. و اینکه علم، نه هیچوقت ادعای کامل بودن کرده، نه اصلا قراره کامل بشه. با اینحال، تمام چیزی که الان در اختیار داریم، با همین علم خودمون به دست آوردیم.


audio: R1D1G3QjTWM_0001.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
پرمصرف‌ترین ماده‌ی مخدر جهان، چیزی نیست جز الکل نیکوتین و ماریجوانا به‌ترتیب تو جایگاه دوم و سوم قرار می‌گیرن امروز می‌خوام برم سراغ این نوشیدنی پرطرفدار و بحث‌برانگیز با ایده‌ی جالبی شروع می‌کنم به نام فرضیه‌ی میمون مست تا ببینیم از نظر فرگشتی دلیل علاقه‌ی ما به نوشیدنی‌های الکلی چیه بعدش مرحله به مرحله در طول تاریخ پیش میریم و


audio: R1D1G3QjTWM_0002.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
دستیابی انسان به انواع مختلفش، مثل شراب‌ها، آبجوها و عرق‌ها رو بررسی می‌کنیم با داستان جالب الکل همراه من باشید اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست یه شرکت پیشرو در تولید سنسورهای دقیق و قابل‌اطمینان سنسورهای فیوتک همه‌جا هستن اندام‌های مصنوعی، ابزار پزشکی، ساعت‌های هوشمند ربات‌ها، کاوشگرهای فضایی، و خیلی موارد دیگه


audio: R1D1G3QjTWM_0003.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
برای اطلاعات بیشتر به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید که آدرسشون زیر همین ویدیو هست سال 2000 یه زیست‌شناس آمریکایی به نام رابرت دادلی فرضیه‌ای مطرح کرد به نام میمون مست بر اساس این فرضیه، حدود ده میلیون سال پیش جد مشترک انسان و شامپانزه و گوریل، داخل جنگل‌های آفریقا زندگی می‌کرد این موجود کم‌کم از روی درخت‌ها پایین اومد و به‌جای چیدن میوه از شاخه‌ها


audio: R1D1G3QjTWM_0004.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
شروع کرد به خوردن میوه‌های رسیده‌ای که روی زمین می‌ریختن بعضیاشون اونقدر رسیده و له بودن که داخلشون تخمیر اتفاق افتاده بود فرایندی که قند میوه‌ها رو تبدیل می‌کنه به الکل خوراکی یا اتانول


audio: R1D1G3QjTWM_0005.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
همین مقدار ناچیز الکل هم برای خیلی از موجودات سمیه ولی کم‌کم یه جهش ژنتیکی داخل دی‌ان‌ای این موجود اتفاق افتاد که باعث شد بدنش نسبت به مقادیر بالاتر الکل مقاوم‌تر بشه بتونه هضمش کنه و ازش انرژی به دست بیاره


audio: R1D1G3QjTWM_0006.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
داشتن یه همچین جهشی، مساوی بود با شانس بقای بیشتر چون از یه طرف بوی الکل میوه‌های تخمیر شده باعث میشد این منابع غذایی رو راحت‌تر پیدا کنن از یه طرف هم هضم خود الکل انرژی زیادی آزاد می‌کنه و به بدن می‌رسونه یکی از دلایل اصلی اضافه‌وزن الکلی‌ها همینه چون کالری الکل تقریبا دو برابر کربوهیدرات‌هاست


audio: R1D1G3QjTWM_0007.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
بنابراین اونایی که همچین جهشی داشتن تعدادشون دائما بیشتر شد بعدش هم که تقسیم شدن به انسان‌ها و شامپانزه‌ها و گوریل‌ها این توانایی به اونا هم انتقال پیدا کرد پس فرضیه‌ی میمون مست معتقده که دلیل علاقه‌ی ما به نوشیدنی‌های الکلی، برمی‌گرده به میلیون‌ها سال پیش


audio: R1D1G3QjTWM_0008.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
اما قبل از اینکه تاریخچه‌ی شراب و آبجو و عرق رو بررسی کنیم باید یه توضیح کوتاه بدم در مورد فرایند تولید الکل از قندها اول از همه باید ببینیم اصلا قند چیه


audio: R1D1G3QjTWM_0012.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
بعضی از اینا که ساختار ساده‌ای هم دارن، معروفن به قند مثلا دو تا نمونه‌ش گلوکوز و فروکتوزه، قندهای ساده‌ای که داخل میوه‌ها پیدا میشن باز همینا به شکل‌های مختلفی به هم وصل میشن و قندهای پیچیده‌تری رو به وجود میارن


audio: R1D1G3QjTWM_0013.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
چیزی که این مولکول‌ها رو تبدیل می‌کنه به الکل یه نوع قارچ تک‌سلولیه به نام ساکارومایسس سرویزیه این قارچ، همون چیزیه که بهش میگن مخمر اینا قندهای گلوکز و فروکتوز داخل میوه‌ها رو می‌خورن و دو تا چیز دفع می‌کنن یکی گاز کربن‌دی‌اکسید، یکی هم اتانول یا همون الکل خوراکی به این فرایند میگن تخمیر


audio: R1D1G3QjTWM_0014.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
تک‌سلولی‌های مخمر، به طور طبیعی روی پوست میوه‌ها وجود دارن هرچقدر میوه رسیده‌تر میشه و قند بیشتری داخلش به وجود میاد این قارچ هم غذای بیشتری می‌خوره و الکل زیادتری تولید می‌کنه


audio: R1D1G3QjTWM_0015.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
اما اینکه از کی تونستیم این فرایند طبیعی رو به کنترل خودمون دربیاریم خیلی مشخص نیست شاید اولین بار وقتی میوه‌های جمع‌آوری شده رو داخل ظرف‌های بسته نگه داشتیم متوجه شدیم که اینا تخمیر میشن


audio: R1D1G3QjTWM_0016.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
قدیمی‌ترین شواهد از کشور چین کشف شده که مربوط میشه به حدود نه هزار سال پیش آزمایش خرده‌سفال‌های پیدا شده از استان هنان این کشور نشون داده داخل این ظرف‌ها ترکیبی از برنج و عسل و میوه‌هایی مثل انگور دچار تخمیر شده پس چینی‌های عصر حجر، احتمالا با ترکیب این مواد یه نوع نوشیدنی الکلی می‌ساختن و استفاده می‌کردن


audio: R1D1G3QjTWM_0017.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
جالبه که سال 2005 دانشمندهای دانشگاه پنسیلوانیا با آنالیز ترکیبات روی این کوزه‌ها شراب باستانی نه‌هزار ساله رو دوباره بازسازی و تولید کردن


audio: R1D1G3QjTWM_0018.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
رشد اصلی این صنعت با ورود انگور اتفاق افتاد از حدود شیش‌هفت هزار سال پیش، مردم قسمت‌های مختلفی از غرب آسیا و ایران و بین‌النهرین شروع کردن به تولید نوشیدنی‌های الکلی از انگور تعداد تاکستان‌ها حسابی رشد کرد و شراب انگور تبدیل شد به یکی از پرطرفدارترین نوشیدنی‌ها پایین دریاچه‌ی اورمیه یه منطقه‌ی خیلی قدیمی هست به نام تپه‌ی حاجی فیروز


audio: R1D1G3QjTWM_0019.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
که برمی‌گرده به حدود هفت هزار سال پیش سال 1960 کوزه‌ای از این محل کشف شد که داخلش رسوبات شراب انگور وجود داشت


audio: R1D1G3QjTWM_0020.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
روش سنتی تولید شراب به این صورته که انگورهای جمع‌آوری شده رو با پا لگدمال می‌کنن تا حسابی له بشه توی این حالت بهش میگن پوراب بعد از ریختن این پوراب داخل ظرف‌های بزرگ، همون قارچ‌های تک‌سلولی مخمر که به طور طبیعی روی پوست انگور وجود دارن کارشون رو شروع می‌کنن قندهای ساده‌ی گلوکوز و فروکتوز رو می‌خورن و الکل و کربن‌دی‌اکسید پس میدن


audio: R1D1G3QjTWM_0021.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
بعد از چند هفته، پوست و دونه‌های انگور رو جدا می‌کنن و مایعی که باقی می‌مونه رو می‌ریزن داخل یه ظرف دیگه تا رسوباتش ته‌نشین بشه بعدش هم منتقل میشه به بشکه‌های مخصوصی تا یه مدتی استراحت کنه و جا بیفته که به این مرحله میگن ایجینگ یا کهنه‌سازی جنس این بشکه‌های کهنه‌سازی تاثیر خیلی زیادی داره روی طعم و کیفیت شراب


audio: R1D1G3QjTWM_0022.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
مثلا بشکه‌هایی از جنس چوب بلوط، طعم پیچیده‌تر و عمیق‌تری بهش میده یا ظروف استیل و شیشه‌ای، چون واکنشی با شراب ندارن اون مزه‌ی اصلیش رو حفظ می‌کنن ظرف شراب هم همیشه باید بسته باشه، چون اگه اکسیژن زیادی بهش برسه باکتری‌هایی به نام استوباکتر داخلش رشد می‌کنن که الکل رو می‌خورن و تبدیلش می‌کنن به استیک اسید یا همون سرکه


audio: R1D1G3QjTWM_0023.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
مراحل کلی تولید شراب، امروز هم تقریبا همینه، فقط یه مقدار مدرن‌تر شده مثلا کشت و پرورش انگورها رو دقیقا مهندسی می‌کنن تا شراب باکیفیت‌تری به ما بدن برای تخمیر هم دیگه به مخمرهای طبیعی خود انگور اکتفا نمی‌کنن خودشون مخمرهای بهینه‌شده‌ای رو به پوراب اضافه می‌کنن تا کنترل بهتری روی طعم و کیفیت شراب داشته باشن


audio: R1D1G3QjTWM_0024.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
جالبه که این تک‌سلولی‌ها به صورت یه پودر خشک فروخته میشه که با اضافه کردن آب سلول‌ها از حالت غیرفعال خارج میشن و به زندگی برمی‌گردن قندها رو می‌خورن و تکثیر میشن


audio: R1D1G3QjTWM_0025.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
برای تولید خمیر نون هم از همین موجود استفاده میشه الکلی که تولید می‌کنه، موقع پختن تبخیر میشه و از بین میره ولی گاز کربن‌دی‌اکسیدش داخل خمیر به دام میفته و حباب‌های ریز و درشتی ایجاد می‌کنه که نتیجه‌ش میشه همون پف کردن خمیر


audio: R1D1G3QjTWM_0026.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
اما شراب فقط از انگور ساخته نمیشه تقریبا از هر میوه‌ای میشه شراب گرفت فقط کافیه همون قندهای ساده رو داخل خودش داشته باشه مثلا شراب سیب، انار، هلو، آلبالو، موز، خرما، یا حتی هندوانه غیر از میوه‌ها یه روش جالب دیگه هم برای تولید شراب وجود داره این نوشیدنی معروفه به می‌انگبین یا شراب عسل.


audio: R1D1G3QjTWM_0027.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
ساده‌ترین حالتش اینه که یه مقداری عسل رو داخل آب حل می‌کنن و حدود یک ماه میذارن یه گوشه‌ای بمونه همون قارچ مخمر که تقریبا همه‌جا حضور داره کم‌کم به‌طور طبیعی منتقل میشه به این ظرف شروع می‌کنه به خوردن قندهای داخل عسل و تولید الکل البته الان دیگه خودمون به صورت دستی بهش مخمر اضافه می‌کنیم می‌انگبین یکی از قدیمی‌ترین نوشیدنی‌های الکلیه


audio: R1D1G3QjTWM_0029.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
بعد از فراگیر شدن شراب‌های باستانی کم‌کم یه نوع دیگه‌ای از نوشیدنی‌های الکلی هم رایج شد که به‌جای میوه‌ها از تخمیر غلات به دست میومد یعنی دونه‌هایی مثل گندم و جو و ذرت و چیزای دیگه معروف‌ترینش آبجو بود


audio: R1D1G3QjTWM_0030.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
قدیمی‌ترین سند مکتوبی که تا حالا در مورد آبجو پیدا شده، مربوط میشه به تمدن سومر که حدود پنج شیش هزار سال پیش تو منطقه‌ی بین‌النهرین زندگی می‌کردن داخل لوح‌های گلی پیدا شده از این تمدن شعری نوشته شده به نام سرودی برای نینکاسی نینکاسی ایزدبانوی آبجو توی افسانه‌های سومری بوده داخل این شعر هم مراحل تولید آبجو توضیح داده شده


audio: R1D1G3QjTWM_0032.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
با اینکه این به عنوان قدیمی‌ترین سند نوشته‌شده محسوب میشه اما شواهد قدیمی‌تری هم از تولید آبجو داخل ایران وجود داره سال 1961 آمریکایی‌ها اطراف شهر گودین استان کرمانشاه یه منطقه‌ی خیلی تاریخی کشف کردن به نام گودین‌تپه اینجا یکی از باستانی‌ترین نقاط ایرانه تاریخش برمی‌گرده به بیشتر از هفت هزار سال پیش


audio: R1D1G3QjTWM_0033.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
یعنی زمانی که هنوز اون پادشاه‌ها و دولت‌های مرکزی شکل نگرفته بودن هر شهری برای خودش یه حکومت مستقل بود، که معروفه به دولت‌شهر


audio: R1D1G3QjTWM_0034.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
تو همین منطقه سفال‌هایی پیدا کردن که آزمایش‌ها نشون داده داخل اینا آبجو نگهداری میشده بعد از شراب نه‌هزارساله‌ی چین، این آبجوی هفت‌هزارساله‌ی ایرانی قدیمی‌ترینه الان یه برند معروف آبجو داخل کشور هلند وجود داره با همین اسم، یعنی گودین‌تپه


audio: R1D1G3QjTWM_0035.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
روش تولید آبجو هم خیلی جالبه دیدیم که مخمرها می‌تونن قندهای ساده رو بخورن و الکل تولید کنن ولی مشکل اینجاست که داخل غلاتی مثل گندم و جو و ذرت و برنج مولکول‌های گلوکوز به صورت تکی وجود ندارن، به شکل رشته‌های بلندی به هم وصل شدن و مولکول‌های نشاسته رو ساختن این قند پیچیده برای مخمرها قابل‌خوردن نیست چون آنزیمی برای شکستن نشاسته ندارن


audio: R1D1G3QjTWM_0036.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
اما زمانی که دونه‌های جو تو یه محیط مرطوب قرار می‌گیرن و جوونه می‌زنن داخلشون آنزیمی آزاد میشه به نام آمیلاز این آنزیم می‌تونه مولکول‌های پیچیده‌ی نشاسته رو بشکنه به قندهای ساده‌تری مثل مالتوز، یعنی دو تا گلوکوز چسبیده به هم اینجوری انرژی موردنیاز برای رشد جوونه فراهم میشه


audio: R1D1G3QjTWM_0037.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
حالا ما دقیقا از همین موضوع استفاده می‌کنیم برای تولید آبجو اول یه مقدار آب اضافه می‌کنیم به دونه‌های جو تا خیس بخورن و جوونه بزنن وقتی ریشه‌هاشون به حدود یک سانتی‌متر رسید، به این معنیه که مقدار کافی از اون آنزیم خرد‌کننده‌ی نشاسته داخل این دونه‌ها تولید شده پس خشکشون می‌کنیم تا دیگه بیشتر از این رشد نکنن بعدش هم اون ریشه‌های بیرون‌زده رو جدا می‌کنیم


audio: R1D1G3QjTWM_0038.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
به این دونه‌های جوونه‌زده‌ی خشک‌شده، میگن مالت اینا رو له می‌کنن و یه مقدار هم آب گرم بهش اضافه می‌کنن تا اون آنزیم آمیلاز فعال بشه و مولکول‌های نشاسته رو بشکنه به مالتوز بعدش تفاله‌ها رو جدا می‌کنن و مایع شیرینی باقی می‌مونه سرشار از قندهای ساده


audio: R1D1G3QjTWM_0039.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
تو روش سنتی، مخمرهای تک‌سلولی به صورت طبیعی از محیط اطراف منتقل میشن به این ظرف ولی توی روش‌های مدرن مخمرهای بهینه‌شده رو اضافه می‌کنن به این مایع حباب‌های داخل آبجو همون کربن‌دی‌اکسیدیه که این موجودات تولید می‌کنن


audio: R1D1G3QjTWM_0040.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
یه کار دیگه‌ای که روی آبجو انجام میشه، اضافه کردن گیاه رازکه هم تلخی مناسبی بهش میده و طعمش رو خوب می‌کنه هم اینکه مثل یه نگهدارنده‌ی طبیعی دوام آبجو رو افزایش میده


audio: R1D1G3QjTWM_0041.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
درسته که اسم این نوشیدنی آبجوئه ولی غیر از جو از غلات دیگه‌ای هم میشه برای تولیدش استفاده کرد مثلا کشورهای آسیای شرقی از برنج برای این کار استفاده می‌کنن بعضیا بهش میگن شراب برنج، ولی خب این کلمه‌ی درستی نیست چون شراب همونطور که دیدیم از تخمیر قندهای ساده‌ی داخل میوه‌ها تولید میشه در حالی که برای ساخت آبجو اول نشاسته‌ی داخل غلات رو


audio: R1D1G3QjTWM_0043.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
با فراگیر شدن کشت غلات، تولید آبجو هم به‌شدت افزایش پیدا کرد مثلا توی مصر آبجو رواج خیلی زیادی داشت اونقدر که به‌عنوان یه جور ارز برای خرید و فروش استفاده میشد حتی حقوق کارگرهاشون رو با آبجو میدادن و به‌جای آب معمولی خیلی‌وقتا از این نوشیدنی الکلی سبک برای رفع تشنگی استفاده می‌کردن


audio: R1D1G3QjTWM_0044.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
داخل کتاب خاطرات سینوهه پزشک مخصوص فرعون، از این موضوع زیاد صحبت شده درسته که نظرات منفی در مورد اصالت این کتاب وجود داره ولی برای خود من واقعا نکات جالبی داشت لینک دانلودش داخل توضیحات زیر ویدیو هست


audio: R1D1G3QjTWM_0045.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
بعد از مصری‌ها، آبجو برای بابلی‌ها هم تبدیل شد به یکی از پرطرفدارترین نوشیدنی‌ها شهر افسانه‌ای بابل که امروز خرابه‌هاش توی جنوب بغداد قابل دیدنه تقریبا از چهار هزار سال پیش شروع به رشد و توسعه کرده بود یکی از قدیمی‌ترین قوانین انسانی مکتوب یا نوشته‌شده قانون حمورابی پادشاه بابل، مربوط به حدود سه‌هزاروهفتصد سال پیشه


audio: R1D1G3QjTWM_0046.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
روی این ستون سنگی، که اصلش داخل موزه‌ی لوور پاریس نگهداری میشه قوانین زیادی به خط میخی نوشته شده در مورد احکام برده‌داری، ارث و میراث، دزدی، قتل، یا بقیه‌ی نیازهای جامعه‌ی اون زمان حمورابی ادعا کرده که این دستورات از طرف مردوخ خدای بابلی‌ها بهش نازل شده خدای آفریننده‌ی انسان


audio: R1D1G3QjTWM_0047.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
یکی از این قوانین مربوط میشه به خرید و فروش آبجو اینکه چطور باید تولید بشه، چطور قیمت‌گذاری بشه، یا اینکه چه کیفیتی داشته باشه همین نشون میده که توی تمدن بابل آبجو نقش خیلی مهمی داشته


audio: R1D1G3QjTWM_0048.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
اما با وجود طرفدارهای پروپاقرص شراب و آبجو این نوشیدنی‌ها برای بعضی‌ها راضی‌کننده نبود چون درصد الکلشون از یه حدی بیشتر نمیشد دلیلش هم اینه که مخمرها در برابر الکلی که خودشون تولید می‌کنن آسیب‌پذیرن وقتی مقدار الکل محیطشون به حدود پونزده درصد می‌رسه، این تک‌سلولی‌ها از بین میرن همین باعث میشه مقدار الکل شراب‌ها و آبجوهای طبیعی


audio: R1D1G3QjTWM_0050.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
از سه‌چهارهزار سال پیش، روش تقطیر یا عرق‌گیری برای خالص‌سازی و گرفتن عصاره‌ی مواد مختلف مثل گیاهان دارویی کاربرد داشته اما کم‌کم تمدن‌های مختلف شروع کردن به استفاده از تقطیر برای افزایش درصد الکل نوشیدنی‌ها دمای جوش آب صد درجه‌ست، وقتی به این دما می‌رسه به جوش میاد و بخار میشه


audio: R1D1G3QjTWM_0051.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
اما دمای جوش اتانول خیلی کمتره، حدود هفتادوهشت درجه حالا ما میاییم از همین اختلاف استفاده می‌کنیم برای جدا کردن آب و الکل وقتی داخل دیگ‌های مخصوصی شراب یا آبجو رو گرم می‌کنیم اول الکلش بخار میشه چون دمای جوش پایین‌تری داره همین بخار رو هدایت می‌کنیم به لوله‌های سردی که اونجا دوباره دماش پایین میاد و تبدیل میشه به مایع


audio: R1D1G3QjTWM_0053.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
البته همچنان یه مقداری آب هم همراهش هست یعنی این مایع، الکل صددرصد نیست برای همین خیلی وقتا دوباره تقطیرش می‌کنن تا بازم خلوص الکلش بیشتر بشه تو بهترین حالت ممکنه به هشتاد نود درصد برسه


audio: R1D1G3QjTWM_0054.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
همین اختلاف دمای جوش آب و الکل، یکی از روش‌های تولید ماءالشعیر یا آبجوی بدون الکله یعنی اول آبجو رو طبق همون مراحلی که گفتم تولید می‌کنن بعدش بهش گرما میدن تا الکلش تبخیر بشه و از بین بره یا اینکه درصدش خیلی پایین بیاد


audio: R1D1G3QjTWM_0055.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
یکی از اولین افرادی که تونست با تقطیر شراب، الکلی با خلوص بالا به دست بیاره محمد بن زکریای رازی دانشمند بزرگ ایرانی بود حتما شما هم شنیدید که رازی معروفه به کاشف الکل، ولی این حرف خیلی دقیق نیست الکل چیزی نبوده که به طور ناگهانی توسط یه نفر کشف بشه قبل از رازی هم تا حدودی این کار توسط جابربن‌حیان و افرادی از تمدن‌های دیگه انجام شده بود


audio: R1D1G3QjTWM_0056.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
ولی این دانشمند نابغه روش‌های قبلی رو حسابی بهبود داد و تونست بالاترین خلوص الکل تا اون زمان رو به دست بیاره بعدش هم چون خودش پزشک ماهری بود از همین ماده استفاده کرد برای ضدعفونی کردن زخم‌ها کاربردی که تا همین الان ادامه داره همین کلمه‌ی الکهل تو زبان انگلیسی و خیلی زبان‌های دیگه در واقع کلمه‌ی عربی الکحول بوده که رفته به اروپا


audio: R1D1G3QjTWM_0057.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
اما با وجود تاریخ هزاران‌ساله‌ی استفاده از الکل هیچکس نمی‌دونست که توی فرایند تخمیر دقیقا چه اتفاقی میفته که الکل تولید میشه طبق معمول خیلی‌ها این پدیده رو ربط میدادن به جادوی خدایان و اینجور داستان‌ها این وضعیت، تا حدود صدوپنجاه سال پیش ادامه داشت زمانی که لویی پاستور دانشمند بزرگ فرانسوی بعد از آزمایش‌های طولانی


audio: R1D1G3QjTWM_0058.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
متوجه شد تخمیر بر اثر فعالیت موجودات تک‌سلولی اتفاق میفته که قندها رو می‌خورن و الکل و کربن‌دی‌اکسید پس میدن


audio: R1D1G3QjTWM_0059.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
با این حال، پاستور هم دقیقا از اون واکنش‌های شیمیایی داخل بدن این موجودات اطلاعی نداشت درک کامل این فرایند پیچیده تا حدود سال 1940 طول کشید


audio: R1D1G3QjTWM_0060.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
برگردیم به بحث عرق‌ها با انجام عمل تقطیر روی شراب، یا در واقع میوه‌های تخمیر شده نوشیدنی‌هایی به دست میاریم مثل برندی و کنیاک اگر هم آبجو رو تقطیر کنیم، نوشیدنی‌هایی به ما میده مثل ویسکی و ودکا تنوع عرق‌ها خیلی زیاده هرکدومشون هم به یه شکل متفاوتی تولید میشن مثلا ودکا، عرق قدیمی روسی رو بعضی وقت‌ها از سیب‌زمینی می‌گیرن


audio: R1D1G3QjTWM_0061.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
اول سیب‌زمینی‌ها رو می‌پزن، بعدش برای اینکه نشاسته‌ش تبدیل بشه به قندهای ساده‌تر مالت جو رو بهش اضافه می‌کنن که مقدار زیادی آنزیم آمیلاز داخلش هست مخمرها هم این قندهای شکسته‌شده رو می‌خورن و الکل تولید می‌کنن و در نهایت هم با استفاده از تقطیر، درصد این الکل رو افزایش میدن


audio: R1D1G3QjTWM_0062.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
یه عرق معروف دیگه، عرق نیشکره که بهش میگن رام قرن هجده و نوزده میلادی، مزرعه‌های بزرگ نیشکر رونق زیادی داشت، مخصوصا داخل آمریکا


audio: R1D1G3QjTWM_0065.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
مزرعه‌دارها کم‌کم متوجه شدن که این شیره رو میشه تخمیر کرد برای تولید الکل بعدش هم یه عده‌ای این مواد تخمیر شده رو تقطیر کردن و نتیجه‌ش شد عرق نیشکر یا رام


audio: R1D1G3QjTWM_0066.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
یکی دیگه از عرق‌های خیلی معروف و متفاوت، تکیلاست نوشیدنی سنتی مکزیکی که از گیاه آگاوه آبی تولید میشه قسمت مرکزی این گیاه رو که حاوی نشاسته‌ست می‌پزن تا نشاسته‌ها تبدیل بشن به قندهای قابل‌تخمیر بعدش آب شیرینی که تولید میشه رو جدا می‌کنن و بهش مخمر اضافه می‌کنن تا الکل تولید کنه آخرش هم تقطیرش می‌کنن تا درصد الکلش بالا بره


audio: R1D1G3QjTWM_0067.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
ممکنه شنیده باشید که بعضی‌ها میگن داخل تکیلا کرم هست نوشیدنی‌ای که بعضی وقت‌ها کرم داخلش دیده میشه تکیلا نیست یه نوع دیگه از مشروب‌های مکزیکیه به نام مزکال که این هم از انواع مختلفی از گیاه آگاوه تولید میشه بعضی از برندها، کرم یا لارو یه نوع حشره که روی همین گیاه زندگی می‌کنه رو داخل این مشروب قرار میدن که بیشتر برای جلب توجه مشتریه


audio: R1D1G3QjTWM_0068.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
چون قبلا این باور اشتباه وجود داشته که اگه این کرم سالم بمونه و تجزیه نشه کیفیت این نوشیدنی خیلی بالاست البته برای بعضیا هم خوردن این کرم بعد از نوشیدن مزکال، یه جور چالش یا ماجراجوییه


audio: R1D1G3QjTWM_0069.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
یکی از عرق‌هایی هم که مخصوصا توی کشور خودمون خیلی معروفه، عرق سگیه قبل از انقلاب، یه کارخونه‌ی تولید مشروبات الکلی به نام میکده‌ی قزوین با تخمیر و تقطیر کشمش، عرق سنگینی تولید می‌کرد با درصد الکل بالا که روی شیشه‌ش عکس یه سگ چاپ شده بود برای همین معروف شده بود به عرق سگی از همون موقع تا الان اصطلاح عرق سگی


audio: R1D1G3QjTWM_0071.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
اما بریم سراغ تاثیر الکل روی بدن ما متاسفانه داخل کشور خودمون به خاطر ممنوعیت تولید نوشیدنی‌های الکلی گهگاهی خبرهایی می‌شنویم از کور شدن یا حتی مرگ افراد به خاطر مصرف الکل‌های ناسالم بیایید ببینیم چطور یه همچین اتفاقی میفته


audio: R1D1G3QjTWM_0072.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
کلا الکل‌ها به گروهی از مواد آلی گفته میشه که حداقل یه هیدروکسیل، یعنی یه اکسیژن و یه هیدروژن چسبیده به هم وصل شده باشه به زنجیره‌ای از کربن و هیدروژن این ساختار کلی الکل‌هاست


audio: R1D1G3QjTWM_0073.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
مثلا چند تا نمونه‌ی معروفش میشه متانول، اتانول، ایزوپروپانول، گلیسرول هرکدوم خواص و کاربردهای متفاوتی دارن اینجا فقط با اولی و دومی کار داریم اتانول که همون الکل خوراکیه که داخل مشروبات الکلی وجود داره متانول هم معروفه به الکل چوب چون یکی از روش‌های تولیدش این بوده که چوب رو حرارت می‌دادن و بخاری که آزاد میشد رو تقطیر می‌کردن تا متانول تولید بشه


audio: R1D1G3QjTWM_0074.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
بعد از نوشیدن الکل، حدود بیست درصدش به‌سرعت از طریق دیواره‌ی معده وارد جریان خون میشه هشتاد درصد بقیه‌ش هم میره به روده‌ی کوچیک و از اونجا جذب میشه با ورود به جریان خون، الکل میره به قسمت‌های مختلف بدن، از جمله مغز اونجا با تاثیری که روی انتقال‌دهنده‌های عصبی میذاره، فعالیت نورون‌ها رو کم می‌کنه


audio: R1D1G3QjTWM_0075.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
فقط بزرگ‌ترین سیگنال‌ها می‌تونن بین نورون‌ها منتقل بشن این باعث میشه فرد احساس آرامش عجیبی داشته باشه فعالیت‌های عادیش مختل میشه، مثلا تعادل خودش رو از دست میده حافظه‌ش بد کار می‌کنه، قدرت تصمیم‌گیریش پایین میاد کلا مرکز کنترل بدن، یعنی مغز رو حسابی مختل می‌کنه، که به این حالت میگیم مستی


audio: R1D1G3QjTWM_0078.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
همینطور که مولکول‌های الکل داخل جریان خون به قسمت‌های مختلف بدن میرن از کبد هم عبور می‌کنن اونجا آنزیمی به نام الکل دی‌هیدروژناز مولکول الکل رو تبدیل می‌کنه به مولکول استالدهید این یه ماده‌ی سمیه، برای همین یه آنزیم دیگه این رو تبدیل می‌کنه به استات حالا این استات که غیر سمیه وارد جریان خون میشه و بعد از مراحل پیچیده‌ای شکسته میشه به آب و کربن‌دی‌اکسید


audio: R1D1G3QjTWM_0082.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
فرمالدهید با تاثیر شدیدی که روی سیستم عصبی مرکزی و اعصاب بینایی ما داره می‌تونه باعث کوری یا حتی مرگ انسان بشه مساله‌ی مهمی که وجود داره اینه که توی همون فرایند تخمیر میوه‌ها و غلات برای تولید شراب و آبجو غیر از اتانول، مقدار کمی متانول هم تولید میشه


audio: R1D1G3QjTWM_0083.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
کارخونه‌های سازنده وظیفه‌شون اینه که مراقب باشن متانول داخل مشروب‌هاشون از یه حد ناچیزی بالاتر نره مشکل متانول اینه که دمای جوشش از آب و اتانول خیلی کمتره، حدود شصت‌وپنج درجه این باعث میشه موقع عرق‌گیری، اول از همه متانول خطرناک تبخیر بشه پس خیلی مهمه که یه مقداری از اون مایع اولیه‌ای که موقع تقطیر به دست میاد


audio: R1D1G3QjTWM_0084.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
دور ریخته بشه چون اون بیشترش متانوله در حالی که افراد بی‌تجربه ممکنه فکر کنن این مایع اولیه اصطلاحا سرگل یا آب اوله، یعنی یه عرق خیلی باکیفیت نمی‌دونن که سم خالصه


audio: R1D1G3QjTWM_0085.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
در مورد سود و زیان الکل، نظرات مختلفی هست اول چند تا از فایده‌هاش رو میگم یکیش اینه که مصرف نوشیدنی‌های الکلی در حد معتدل و مناسب برای افرادی که به سن قانونی رسیدن کمک می‌کنه روابط اجتماعی بهتری داشته باشن، برونگراتر بشن


audio: R1D1G3QjTWM_0086.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
تحقیقات نشون داده که احتمالا روی سلامت قلب و عروق هم تاثیر مثبت داره مخصوصا شراب قرمز به دلیل وجود آنتی‌اکسیدان‌ها


audio: R1D1G3QjTWM_0087.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
بعضی از مطالعات هم میگن افرادی با مصرف معتدل الکل، طول عمر بیشتری دارن کلسترول مفید بدنشون زیاده، خطر دیابت هم کمتر تهدیدشون می‌کنه


audio: R1D1G3QjTWM_0088.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
با این حال، ضررش بیشتره، مخصوصا اگه زیاده‌روی کنیم بیشترین تاثیرش روی کبد ماست چون همونطور که دیدیم الکل داخل کبد متابولیزه میشه با مصرف بیش از حدش، اون استالدهیدهای سمی که داخل کبد تولید میشن کم‌کم این عضو مهم رو مسموم می‌کنن و مشکلاتی پیش میاد مثل کبد چرب و سیروز


audio: R1D1G3QjTWM_0089.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
زیاده‌روی تو مصرف این نوشیدنی‌ها قلب و رگ‌های ما رو نابود می‌کنه به‌اضافه‌ی افسردگی و اضطراب، به‌هم ریختن خواب مشکلات گوارشی مثل زخم معده، یا حتی سرطان از همه بدتر اینکه الکل به شدت اعتیادآوره بنابراین هرکسی به انتخاب خودش تصمیم می‌گیره که مصرف بکنه یا نه به‌نظرم بهترین کار رعایت اعتداله


audio: R1D1G3QjTWM_0090.opus
source: youtube
source_id: R1D1G3QjTWM
invalidation: VALID
text:
احتمالا الکل خیلی بیشتر از اون که فکرشو می‌کنیم روی وجود ما انسان‌ها اثر داشته حتی خیلی از دانشمندها معتقدن اینکه ما رفتیم به سمت کشاورزی و پرورش غلاتی مثل گندم و جو در اصل برای این بوده که بتونیم منابع لازم برای تولید نوشیدنی‌های الکلی رو به دست بیاریم وجود شواهد نه‌هزار ساله از این نوشیدنی‌ها باعث میشه بیشتر به این موضوع فکر کنیم البته این فقط یه حدسه، ولی اگه واقعا اینطور بوده باشه


audio: DL7bKTSP75o_0001.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
احتمالا این جمله‌ی معروف رو زیاد شنیدید که بال زدن یه پروانه تو برزیل، می‌تونه باعث ایجاد یه توفان تو تگزاس بشه. که به عنوان اثر پروانه‌ای شناخته میشه. اما چطور یه همچین چیزی ممکنه؟ امروز می‌خوایم یه موضوع جالبی رو بررسی کنیم به نام نظریه‌ی آشوب و اثر پروانه‌ای. ببینیم اصلا حرف حسابش چیه، چه تاثیری داره رو زندگی ما تو این دنیای عجیب.


audio: DL7bKTSP75o_0002.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
اسپانسر این برنامه هم شرکت فیوتک تو جنوب کالیفرنیاست، که زمینه‌ی فعالیتش ابزارهای دقیق اندازه‌گیری و سنسورهای پیشرفته و رباتیکه. فیوتک تو پروژه‌های بزرگ ناسا، مثل شاتل فضایی دیسکاوری و مریخ‌نورد کیوریاسیتی نقش پررنگی داشته. برای اطلاعات بیشتر می‌تونید به سایتشون سر بزنید، یا لینکدین فیوتک رو دنبال کنید، که تو بخش توضیحات همین ویدیو گذاشتم.


audio: DL7bKTSP75o_0003.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
دهه‌ی 1960 یه دانشمند هواشناس به نام ادوارد لورنتس یه شبیه‌سازی ساده‌ی کامپیوتری ساخت برای پیش‌بینی وضعیت آب و هوا. دوازده تا معادله در نظر گرفت که 12 تا متغیر داشتن. یعنی چیزایی مثل دمای هوا، رطوبتش، فشارش، اینا رو میداد به این معادلات تا وضعیت آینده‌ی آب و هوا رو نشون بدن.


audio: DL7bKTSP75o_0004.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
موقع کار با این برنامه‌ی شبیه‌ساز، متوجه شد بعضی وقتا با اینکه ورودی یکسانی بهش میده، آب و هوای متفاوتی پیش‌بینی می‌کنه. اولش فکر کرد مشکل از کامپیوتره، اما وقتی دقیق‌تر بررسی کرد فهمید ورودی‌هایی که به کامپیوتر میداده، دقیقا یکسان نبوده، یه مقدار خیلی جزیی با هم اختلاف داشتن. همین اختلاف ناچیز باعث میشد نتیجه‌ی نهایی کاملا متفاوت بشه.


audio: DL7bKTSP75o_0007.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
آیا بال زدن یه پروانه تو برزیل، می‌تونه باعث ایجاد یه توفان تو تگزاس بشه؟ یعنی اون تغییرات خیلی کم تو مقدار اولیه‌ی متغیرها رو تشبیه کرده بود به جابجایی ناچیز هوا موقع بال زدن یه پروانه. بعد به این نتیجه رسیده بود که اگه اون تغییرات کوچیک، آب و هوای پیش‌بینی شده رو کلا عوض می‌کنه، پس احتمالا بال زدن پروانه هم در نهایت می‌تونه


audio: DL7bKTSP75o_0008.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
باعث ایجاد یه توفان تو یه قسمتی از زمین بشه. شاید الان به نظرتون این یه حرف غیرمنطقی باشه، اما اگه ادامه‌ی ویدیو رو ببینید متوجه میشید که صددرصد درسته. لورنتس به این اتفاق می‌گفت اثر پروانه‌ای،


audio: DL7bKTSP75o_0010.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
تو سال‌های بعدی، یه نظریه‌ای به وجود اومد که پایه‌ی اصلیش همین اثر پروانه‌ای بود، به نام نظریه‌ی آشوب. برای اینکه راحت‌تر درکش کنیم، از یه آونگ استفاده می‌کنم. فرض کنید یه فضای دوبعدی داریم که رو یه بعدش مقدار زاویه‌ی آونگ رو نشون میدیم، رو اون یکی بعدش هم مقدار سرعتشو.


audio: DL7bKTSP75o_0011.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
به خاطر اصطکاکی که وجود داره، آونگ ما دائما انرژی از دست میده، سرعت و زاویه‌ش کمتر میشه. برای همین نمودارش به شکل یه مارپیچه که به سمت نقطه‌ی مرکزی حرکت می‌کنه. به این فضای دوبعدی که این نمودار مارپیچی توش رسم شده، میگن فضای حالت یا فضای فاز. چون تمام حالت‌هایی که آونگ ما می‌تونه داشته باشه، داخل این فضا میشه نشون داد.


audio: DL7bKTSP75o_0012.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
مثلا اگه اصطکاک رو کلا حذف کنیم، دیگه انرژی آونگ هدر نمیره، برای همین نمودار فضای حالتش به شکل دایره درمیاد.


audio: DL7bKTSP75o_0013.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
اما تو این حالتی که اصطکاک داریم، یه ویژگی خیلی مهم وجود داره. وضعیت نهایی آونگ، هیچ وابستگی‌ای به شرایط اولیه‌ش نداره. از هر جایی که رهاش کنیم، می‌تونیم پیش‌بینی کنیم که تهش به صورت عمودی ساکن میشه. یه سیستم قابل پیش‌بینیه.


audio: DL7bKTSP75o_0014.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
حالا بیایید یه آونگ دیگه به انتهاش اضافه کنیم. حرکتش پیچیده‌تر میشه، ولی بازم می‌تونیم بگیم وضعیت نهاییش کاملا قابل پیش‌بینیه. از هر جایی که ولش کنیم، در نهایت به صورت عمودی می‌ایسته.


audio: DL7bKTSP75o_0015.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
اما وقتی اصطکاکش رو حذف کنیم، دیگه قضیه فرق می‌کنه. از هر جایی که رهاش کنیم، یه مسیر پر آشوبی طی می‌کنه، هر بار هم با دفعه‌ی قبل متفاوته. اینجا من تو یه برنامه‌ی کامپیوتری، دو تا از این آونگ‌های دوتایی بدون اصطکاک تعریف کردم. تمام شرایط اولیه‌شون هم شبیه همه، ولی یکیشون به اندازه‌ی یک صدهزارم درجه از اون یکی بالاتره.


audio: DL7bKTSP75o_0016.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
پس وضعیت ابتداییشون، یه مقدار خیلی خیلی ناچیزی با هم فرق داره. اونقدر کمه که اصلا با چشم دیده نمیشه. این دو تا رو دقیقا همزمان با هم رها می‌کنم. همونطور که می‌بینید، تا یه مدتی مسیر حرکت هردوشون یکیه، اما از یه جایی به بعد، یواش یواش شروع می‌کنن از همدیگه جدا میشن. هرچی زمان بیشتری می‌گذره، اختلافشون بیشتر میشه. خب اینجا چه اتفاقی افتاده؟


audio: DL7bKTSP75o_0017.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
وضعیت آینده‌ی آونگ، بستگی داره به وضعیت ابتداییش. در صورتی که تو مثال‌های قبلی اینطوری نبود. همون اختلاف ناچیزی که تو شرایط ابتداییشون وجود داشت، باعث شد آینده‌ی این دو تا آونگ کاملا متفاوت باشه. اگه اختلافشونو بازم یک میلیارد برابر کمتر کنیم، زمان بیشتری طول می‌کشه تا از همدیگه جدا بشن، ولی بالاخره میشن.


audio: DL7bKTSP75o_0018.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
فقط و فقط زمانی حرکتشون تا ابد یکسان باقی میمونه که شرایط اولیه‌شون صددرصد یکی باشه. به یه همچین سیستم‌هایی که نسبت به وضعیت ابتداییشون حساسن، سیستم‌های آشوبناک گفته میشه. پس در واقع تو سیستم‌های آشوبناک، اثر پروانه‌ای وجود داره. کمترین تغییری تو شرایط ابتدایی، نتیجه‌ی نهایی رو کاملا عوض می‌کنه.


audio: DL7bKTSP75o_0019.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
نظریه‌ی آشوب، حرف اصلیش همینه. تو تمام شاخه‌های علمی هم کاربرد داره، از فیزیک گرفته تا اقتصاد، مدیریت، الکترونیک، خلاصه همه چیز. چون ما داریم تو یه دنیای آشوبناک زندگی می‌کنیم.


audio: DL7bKTSP75o_0020.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
اتمسفر زمین هم یه سیستم آشوبناکه. به خاطر همین بود که وقتی لورنتس به طور ناخواسته، مقادیر اولیه رو یه کوچولو تغییر میداد، آب و هوایی که پیش‌بینی میشد کلا فرق می‌کرد. آونگ ما دو تا متغیر داشت، برای همین فضای حالتش دوبعدی بود. اما معادلات لورنتس سه تا متغیر داره، پس فضای حالتش سه‌بعدیه. نمودارش هم این شکلی میشه.


audio: DL7bKTSP75o_0021.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
حالا باز من اومدم سه گروه از این معادلات لورنتس رو تو یه برنامه‌ی کامپیوتری قرار دادم، شرایط ابتدایی همه‌شونم هم شبیه همه، فقط یکی از متغیرهاشون، یه اختلاف خیلی کوچیک داره با همدیگه. اینجا هم همونطور که می‌بینید، اولش نمودار فضای حالت هرسه‌شون یکسانه، اما از یه جایی به بعد، کم‌کم شروع می‌کنن از هم فاصله می‌گیرن. در نهایت، اختلافشون اونقدر زیاد میشه که


audio: DL7bKTSP75o_0022.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
هرکدومشون به یه مسیر جدایی میره. اتفاقی که اینجا افتاده اینه که تغییر جزیی یکی از ویژگی‌های آب و هوایی، باعث شده پیش‌بینی ما از آب و هوا، به سه تا حالت کاملا متفاوت برسه. به خاطر همینه که سازمان‌های هواشناسی هم معمولا بیشتر از یه هفته رو پیش‌بینی نمی‌کنن. چون آب و هوا یه سیستم آشوبناکه. در واقع، کل جهان هستی، یه سیستم آشوبناک محسوب میشه.


audio: DL7bKTSP75o_0023.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
قرن هفدهم، زمانی که نیوتون روی قوانین حرکت خودش کار می‌کرد، به نظر میومد همه‌چیز قطعی و قابل پیش‌بینیه. مثلا با داشتن معادله‌ی حرکت زمین به دور خورشید، می‌تونیم وضعیت آینده‌ی زمین رو پیش‌بینی کنیم. اما کم‌کم متوجه شدیم دنیا به این سادگی هم کار نمی‌کنه. زمانی که ما فقط چرخش زمین به دور خورشید رو در نظر بگیریم، معادلات نیوتون جواب میده.


audio: DL7bKTSP75o_0024.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
اما وقتی یه جسم دیگه، مثل ماه، به این دو تا اضافه بشه، قضیه خیلی پیچیده‌تر میشه. این مشکل، معروفه به مساله‌ی سه جسم که نیوتون هیچوقت نتونست راه‌حل مناسبی براش پیدا کنه. تا اینکه دانشمندای بعدی به این نتیجه رسیدن که چون این یه سیستم آشوبناکه، نمی‌تونیم آینده‌شو با یه دقت بالایی پیش‌بینی کنیم. شبیه همون مثال‌هایی که در مورد آونگ‌های تکی و دوتایی دیدیم.


audio: DL7bKTSP75o_0025.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
مسیر حرکت آونگ دوتایی رو وقتی نگاه می‌کنیم یه آشوب و هرج و مرج شدید می‌بینیم، اما آیا این به این معنیه که حرکاتش تصادفیه؟ نه اصلا تصادفی نیست، کاملا قطعی هم هست. منتها اون آونگ تکی قبل‌پیش‌بینی بود، این قابل‌پیش‌بینی نیست. دلیلش هم اینه که نسبت به شرایط اولیه‌ش حساسه.


audio: DL7bKTSP75o_0026.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
اگه بتونیم هر بار دقیقا از یه نقطه رهاش کنیم، مسیر مشابهی رو طی می‌کنه. ولی این کار عملا غیرممکنه. چون حتی اگه به‌اندازه‌ی یه دونه اتم بالاپایین بشه، در نهایت مسیرش متفاوت میشه. پس اینکه میگیم سیستم‌های آشوبناک غیرقابل‌پیش‌بینی هستن، به خاطر همینه.


audio: DL7bKTSP75o_0027.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
این بحث اثر پروانه‌ای و آشوبناک بودن دنیای ما برای سفر در زمان هم مشکل ایجاد می‌کنه. چون اگه کسی بتونه به گذشته سفر کنه، کوچیکترین اثری که از خودش به جا بذاره می‌تونه آینده‌ی دنیا رو کاملا دگرگون کنه. همین رو میشه در مورد زمان فعلی هم گفت. یعنی بی‌اهمیت‌ترین کارهایی که ما امروز انجام میدیم، به خاطر همین


audio: DL7bKTSP75o_0029.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
اما آخرین نکته‌ای که می‌خوام بهش اشاره کنم، وجود نظم تو دل بی‌نظمیه. یه بار دیگه به فضای حالت معادلات لورنتس نگاه کنید. اولش حرکاتش خیلی نامنظم و درهم دیده میشه، اما هرچی زمان بیشتری می‌گذره، می‌بینیم یه شکل خاصی به خودش می‌گیره. تقریبا شبیه یه پروانه میشه. نقاط ثابتی رو می‌تونیم ببینیم که تمام خطوط دور این‌ها می‌چرخن.


audio: DL7bKTSP75o_0030.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
به سمتشون جذب میشن اما هیچوقت بهشون نمیرسن. این نقاط معروفن به جذب‌کننده‌های لورنتس. هر سیستم آشوبناکی می‌تونه جذب‌کننده‌های خودشو داشته باشه و شکل فضای حالتش هم مخصوص خودش باشه. در مورد معادلات لورنتس ، به صورت اتفاقی، شبیه یه پروانه دیده میشه. پس وقتی با یه دید کلی به یه سیستم آشوبناک نگاه می‌کنیم،


audio: DL7bKTSP75o_0032.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
چیزی که باعث شده اثر پروانه‌ای بین مردم معروف باشه، همین علاقه‌ی ما به پیش‌بینی آینده‌ست. اگه بخواهیم آینده‌ی قطعی یه سیستم آشوبناک مثل منظومه‌ی شمسی رو بفهمیم،‌ باید ورودی‌هایی که به کامپیوتر میدیم صددرصد دقیق باشه. ولی خب مساله اینه که هرچقدر هم که تلاش بکنیم، نمی‌تونیم به یه همچین دقتی برسیم. اینه که باعث میشه سیستم‌های آشوبناک غیرقابل‌پیش‌بینی باشن.


audio: DL7bKTSP75o_0033.opus
source: youtube
source_id: DL7bKTSP75o
invalidation: VALID
text:
راستی ببخشید تو ویدیوی قبلی که مربوط به نقاشی هوش مصنوعی بود، یه اشتباه داشتم که به جای علامت اسلش گفتم بک‌اسلش.


audio: I7-Fr8GQCP8_0001.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
معروفه که اگه انگشتتون رو به سمت آسمون بگیرید بیشتر از ده میلیون کهکشان پشت انگشت شما قرار گرفته دیگه ببینید توی کل آسمون چقدر تعدادشون زیاده از بین تمام این کهکشان‌ها، یکیشون اونقدر به ما نزدیکه


audio: I7-Fr8GQCP8_0003.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
امروز می‌خواهیم داستان هیجان‌انگیز کشف این کهکشان همسایه رو بررسی کنیم چون همین بود که باعث شد چشم ما به عظمت باورنکردنی این دنیا باز بشه اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست یه شرکت پیشرو در زمینه‌ی ساخت انواع سنسورهای دقیق و قابل‌اطمینان سنسورهای فیوتک همه‌جا هستن.از ساعت‌های هوشمند تا ربات‌ها اندام‌های مصنوعی و ابزار پزشکی، کاوشگرهای فضایی و خیلی موارد دیگه


audio: I7-Fr8GQCP8_0004.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
برای اطلاعات بیشتر به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید که آدرسشون زیر همین ویدیو هست اولین کسی که به کهکشان آندرومدا اشاره کرده یه اخترشناس ایرانیه به نام عبدالرحمن صوفی بیشتر از هزار سال پیش، یعنی 946 میلادی صوفی کتابی نوشت به نام صور الکواکب، یا پیکرهای ستارگان در واقع کتاب معروف المجسطی بطلمیوس رو ترجمه کرد به عربی و کشفیات خیلی بیشتری بهش اضافه کرد


audio: I7-Fr8GQCP8_0005.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
همینجا بود که از یه سحابی نام برد، که داخل صورت فلکی امرات المسلسله قرار داشت بنابراین صوفی فکر می‌کرد این یه سحابی یا ابره اون زمان کسی نمی‌دونست که چیزی به نام کهکشان وجود داره


audio: I7-Fr8GQCP8_0006.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
صورت فلکی امرات المسلسله یا زن برزنجیر، توی نوشته‌های غربی معروفه به آندرومدا که همسر پرسیوس یکی از اسطوره‌های یونانی بود


audio: I7-Fr8GQCP8_0007.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
بعد از اون، تا حدود هفت قرن، هیچ کار خاصی در مورد این سحابی انجام نشد اما اختراع تلسکوپ دوباره توجه‌ها رو به سمت این جرم آسمانی جلب کرد زیمون ماریوس اخترشناس آلمانی، سال 1612 با تلسکوپ خودش سعی کرد قطر این سحابی آندرومدا رو اندازه‌گیری کنه سال 1765 شارل مسیه اخترشناس فرانسوی


audio: I7-Fr8GQCP8_0008.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
کتابی منتشر کرد به نام کاتالوگ سحابی‌ها و خوشه‌های ستاره‌ای مسیه داخل این کاتالوگ، لیستی از چهل و یک جرم فضایی تهیه کرده بود که بعضیاشون سحابی بودن، بعضیاشون خوشه‌های ستاره‌ای بعضیاشون هم کهکشان‌های دوردست بعدا این لیست توسط خود مسیه و بقیه‌ی اخترشناس‌ها بزرگ‌تر شد و رسید به صد و ده تا آندرومدا سی‌ویکمین مورد این لیست مسیه بود


audio: I7-Fr8GQCP8_0010.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
بعد از اون، ویلیام هرشل اخترشناس و موسیقی‌دان آلمانی اسم این سحابی رو گذاشت آندرومدا، چون داخل صورت فلکی آندرومدا قرار گرفته این ویلیام هرشل همون کسیه که سیاره‌ی اورانوس رو کشف کرد هرشل معتقد بود آندرومدا نزدیک‌ترین سحابی بزرگ به زمینه که فقط حدود هجده هزار سال نوری از ما فاصله داره


audio: I7-Fr8GQCP8_0011.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
سال 1850 ویلیام پارسونز اخترشناس ایرلندی برای اولین بار اعلام کرد که آندرومدا متعلق به گروه خاصی از سحابی‌هاست به نام سحابی‌های مارپیچی که داخل کهکشان خودمون راه شیری قرار گرفتن البته حدود یه قرن قبلتر، امانوئل کانت فیلسوف بزرگ آلمانی، گفته بود آندرومدا و بقیه‌ی سحابی‌های مشابه، دنیاهای جداگانه‌ای خارج از کهکشان مان


audio: I7-Fr8GQCP8_0013.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
ولی خب از همون زمان، خیلی‌ها با این ایده مخالف بودن چون هنوز هیچکس نتونسته بود اثباتش کنه تا اینکه اوایل قرن بیستم یه اتفاق جالب افتاد که نقطه‌ی شروع درک ما از کهکشان‌ها بود


audio: I7-Fr8GQCP8_0014.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
می‌دونیم که سوپرنووا یا ابرنواختر، انفجار یه ستاره‌ست که نور خیلی شدیدی آزاد می‌کنه اونم تو یه بازه‌ی زمانی کوتاه، یعنی بعد از چند روز یا چند ماه، شدت نورش از بین میره یه چیز دیگه هم شبیه این داریم به نام نووا یا نواختر، که اینم نور شدیدی داره ولی معمولا باعث نابودی ستاره نمیشه، از سوپرنوا هم بیشتر اتفاق میفته


audio: I7-Fr8GQCP8_0015.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
سال 1917 هبر کورتیس اخترشناس آمریکایی، یه نووا داخل آندرومدا پیدا کرد نور این نووا چندین برابر ضعیف‌تر از بقیه‌ی نمونه‌هایی بود که توی قسمت‌های دیگه‌ی آسمون دیده میشد غیر از این، کورتیس با بررسی تصاویر قدیمی‌تر آندرومدا متوجه شد تراکم نوواها توی این سحابی، به‌طور غیرعادی بیشتر از بقیه‌ی قسمت‌های کهکشان ماست


audio: I7-Fr8GQCP8_0016.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
بنابراین به این نتیجه رسید که آندرومدا یه سحابی داخل کهکشان خودمون نیست بلکه یه مجموعه‌ی بزرگی از ستاره‌هاست، شبیه کهکشان راه شیری که حدود نیم میلیون سال نوری از ما فاصله داره


audio: I7-Fr8GQCP8_0017.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
این ایده‌ی انقلابی، طبق معمول با مخالفت‌های زیادی روبرو شد مهمتر از همه، هارلو شپلی اخترشناس آمریکایی بود سال 1920 یه بحث جنجالی زنده بین کورتیس و شپلی اتفاق افتاد که معروفه به مناظره‌ی بزرگ شپلی معتقد بود کل جهان هستی خلاصه شده تو کهکشان راه شیری قطرش هم حدود سیصد هزار سال نوریه


audio: I7-Fr8GQCP8_0018.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
تمام سحابی‌های مارپیچی مثل آندرومدا هم داخل همین کهکشانن چون اگه آندرومدا یه کهکشان جداگانه باشه باید میلیون‌ها سال نوری از ما فاصله داشته باشه، و این با ابعادی که برای جهان هستی در نظر گرفتیم جور درنمیاد


audio: I7-Fr8GQCP8_0019.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
اما رقیبش، یعنی کورتیس روی دو تا چیز تاکید می‌کرد یکی تراکم زیاد نوواها توی آندرومدا یکی هم نور خیلی کمشون که نشون میداد باید خیلی دور باشن با این حال، هیچکس برنده‌ی این مناظره نبود گره این کار، چهار سال بعد به دست ادوین هابل باز شد


audio: I7-Fr8GQCP8_0020.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
ستاره‌های متغیر قیفاووسی، گروهی از ستاره‌هان که نورشون به طور منظم کم و زیاد میشه اولش ستاره توی بزرگ‌ترین و سردترین حالت خودش قرار گرفته اینجا انرژی تولید شده توی مرکزش، کمه بنابراین تعادل بین نیروها از بین میره و ستاره بر اثر گرانش شروع می‌کنه به کوچیک شدن همینطور که کوچیک‌تر میشه، دما و فشار داخلش افزایش پیدا می‌کنه و همجوشی هسته‌ای سرعت می‌گیره


audio: I7-Fr8GQCP8_0021.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
پس انرژی بیشتری آزاد میشه، که این یعنی شدیدتر شدن نور ستاره همین افزایش انرژی، دوباره ستاره رو هل میده به بیرون و بزرگترش می‌کنه پس دوباره سردتر میشه و به کم‌نورترین حالت خودش می‌رسه این چرخه همینطور دائما تکرار میشه بعضی از این ستاره‌ها هر چند روز یه بار یه نوسان انجام میدن بعضیاشون هر چند ماه یه بار


audio: I7-Fr8GQCP8_0022.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
حالا نکته‌ی جالبش اینجاست که اخترشناس‌ها یه فرمول تجربی به دست آوردن که باهاش میشه فاصله‌ی این ستاره‌های متغیر تا زمین رو به طور تقریبی حساب کرد ام کوچیک، قدر ظاهری ستاره‌ست یعنی مقدار نور یا روشنایی ستاره از دید یه ناظر زمینی خب واضحه که هرچقدر فاصله‌ی ستاره از زمین بیشتر باشه کم‌نورتر می‌بینیمش، یعنی قدر ظاهریش تغییر می‌کنه


audio: I7-Fr8GQCP8_0024.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
قدر ظاهری رو که از روی زمین با روش‌های مختلف اندازه‌گیری می‌کنیم قدر مطلق هم ارتباط داره با نرخ نوسان‌های ستاره هرچقدر دیر به دیر نوسان داشته باشه، اون حالت پرنورش شدیدتره


audio: I7-Fr8GQCP8_0026.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
ادوین هابل با تلسکوپ هوکر تونست با همین روش فاصله‌ی ستاره‌های قیفاووسی داخل آندرومدا رو پیدا کنه اینجوری نشون داد آندرومدا بیشتر از یک میلیون سال نوری از ما فاصله داره بنابراین خودش یه کهکشان مستقله


audio: I7-Fr8GQCP8_0027.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
تمام سحابی‌های مارپیچی دیگه هم، با همین روش مشخص شد که خودشون کهکشان‌های جداگانه‌ای هستن، نه سحابی‌هایی داخل راه شیری


audio: I7-Fr8GQCP8_0029.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
الان بعد از اندازه‌گیری‌های مختلف و تصاویری که تلسکوپ‌های فضایی مثل هابل و جیمز وب از آندرومدا به ما دادن شناخت ما از این کهکشان باستانی خیلی بیشتر شده می‌دونیم که حدود دو و نیم میلیون سال نوری از ما فاصله داره تقریبا دو برابر کهکشان ماست، تعداد ستاره‌هاش هم ده برابر بیشتره حدود یک تریلیون ستاره داره


audio: I7-Fr8GQCP8_0030.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
اگه دوست داشتید ببینید آندرومدا چه زمانی توی آسمون شما قابل‌دیدنه وب‌سایت استلاریوم رو باز کنید، از این پایین، موقعیت مکانی خودتون رو تعیین کنید بعدش این بالا کلمه‌ی آندرومدا رو سرچ کنید حالا کافیه از این قسمت، ساعت‌های مختلف رو چک کنید ببینید چه زمانی این صورت فلکی بالاتر از خط افق قرار می‌گیره دقت کنید که برای دیدنش با چشم غیرمسلح باید آسمون تاریک و بدون ماه باشه، دور از نورهای شهر


audio: I7-Fr8GQCP8_0031.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
اهمیت آندرومدا به خاطر اینه که می‌تونیم یه کهکشان شبیه کهکشان خودمون رو از بیرون مطالعه کنیم ساختارش نشون میده که احتمالا یه چیزی حدود ده میلیارد سال پیش تشکیل شده ولی از اون زمان دائما کهکشان‌های کوچیکتر اطراف خودش رو بلعیده و رشد کرده همین الان هم حدود بیست تا کهکشان کوتوله، دور آندرومدا می‌چرخن که به اینا میگن کهکشان‌های اقماری یا ماهواره‌ای


audio: I7-Fr8GQCP8_0033.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
اما یه ابرسیاهچاله تو مرکزش هست که برای کهکشانی با این اندازه، بیش از حد بزرگه این نشون میده که احتمالا اندازه‌ی اصلیش خیلی بزرگ‌تر بوده ولی آندرومدا بیشتر ستاره‌هاش رو جذب کرده و فقط اونایی که تحت گرانش شدید سیاهچاله بودن نجات پیدا کردن


audio: I7-Fr8GQCP8_0037.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
راه شیری هم تعداد زیادی از این کهکشان‌های کوچیک ماهواره‌ای داره دو تا از معروف‌ترین‌هاش، ابر ماژلانی بزرگ و ابر ماژلانی کوچیکه که فقط از نیم‌کره‌ی جنوبی زمین قابل دیدنن


audio: I7-Fr8GQCP8_0038.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
ساختار آندرومدا از راه شیری پیچیده‌تره که یه دلیلش همین برخوردهای زیادیه که در گذشته داشته و اثر گرانشی کهکشان‌هایی مثل کهکشان مثلث


audio: I7-Fr8GQCP8_0039.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
با اینکه نزدیک‌ترین همسایه‌ی ماست، اما بازم اونقدر دوره که نمی‌تونیم سیاره‌هایی که به دور ستاره‌هاش می‌چرخن رو بررسی کنیم ببینیم کدومشون احتمال داره حاوی زندگی باشن انجام این کار حتی برای سیاره‌های کهکشان خودمون هم به شدت سخته چون سیاره‌ها در مقایسه با ستاره‌ها مثل یه ذره‌ی گرد و غبارن


audio: I7-Fr8GQCP8_0040.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
بهرحال با این همه ستاره که آندرومدا داره، بر اساس احتمالات میشه گفت تعداد خیلی زیادی سیاره باید داخل این کهکشان وجود داشته باشه که دارای شرایط مناسب برای زندگی باشن


audio: I7-Fr8GQCP8_0041.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
ابرسیاهچاله‌ی مرکز آندرومدا هم خیلی خیلی بزرگه سیاهچاله‌ی مرکز کهکشان خودمون، جرمش تقریبا چهار میلیون برابر خورشیده در حالی که سیاهچاله‌ی آندرومدا صد میلیون برابر خورشید جرم داره یعنی بیست و پنج برابر سنگین‌تره این نشون میده که خیلی قدیمی‌تره


audio: I7-Fr8GQCP8_0042.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
بررسی دقیق آندرومدا، یه نکته‌ی عجیب و ترسناک دیگه هم برای ما آشکار کرد این غول گرسنه داره به سمت ما میاد


audio: I7-Fr8GQCP8_0043.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
در مورد اثر ردشیفت یا انتقال به سرخ، قبلا توضیح دادم کهکشان‌هایی که از ما دور میشن، اون نورشون که به ما می‌رسه کشیده‌تر میشه و طول موج‌هاش میره به سمت قرمز اما برای کهکشانی که به ما نزدیک میشه، برعکسش اتفاق میفته یعنی طول موج‌های نورش فشرده‌تر میشه و میره به سمت آبی، که به این اتفاق میگن بلوشیفت


audio: I7-Fr8GQCP8_0044.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
در مورد آندرومدا هم اثر بلوشیفت قابل‌مشاهده‌ست در واقع راه شیری و آندرومدا دارن با سرعت صد و ده کیلومتر بر ثانیه به سمت همدیگه حرکت می‌کنن با این سرعت، میشه در عرض یک ساعت از زمین رفت به ماه ولی تو اندازه‌های کیهانی سرعت زیادی نیست حدود چهار میلیارد سال طول می‌کشه تا آندرومدا و راه شیری به هم برسن


audio: I7-Fr8GQCP8_0045.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
قبلا توی کامنت‌ها این سوال رو پرسیده بودید که اگه جهان هستی در حال انبساطه پس جریان این کهکشان‌هایی که به سمت همدیگه حرکت می‌کنن چیه


audio: I7-Fr8GQCP8_0046.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
جوابش اینه که تو مقیاس کلی، کهکشان‌ها به دلیل انبساط فضازمان از هم دور میشن ولی توی گروه‌های کوچیکتر محلی، گرانش، بعضی از اینا رو به سمت همدیگه جذب می‌کنه مثل همین اتفاقی که داره برای راه شیری و آندرومدا میفته


audio: I7-Fr8GQCP8_0047.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
در مورد اون کهکشان‌هایی که فاصله‌هاشون خیلی زیاده دیگه گرانش اونقدر زورش نمی‌رسه که به انبساط فضازمان غلبه کنه


audio: I7-Fr8GQCP8_0048.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
البته فعلا لازم نیست نگران این برخورد باشیم چون قبلش خورشید ما سوخت هیدروژن و هلیومش کاهش پیدا می‌کنه و تبدیل میشه به یه غول سرخ اونقدر بزرگ میشه که عطارد، زهره، و احتمالا زمین رو می‌بلعه پس عملا خیلی قبل از اینکه آندرومدا به ما برخورد کنه زمین توسط ستاره‌ی خودش سوخته و از بین رفته


audio: I7-Fr8GQCP8_0049.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
ولی به هر حال، اگه فرض کنیم این اتفاق نمیفته با نزدیک شدن آندرومدا به راه شیری، آسمون شب و ستاره‌هاش واقعا شگفت‌انگیز میشه


audio: I7-Fr8GQCP8_0050.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
در مورد برخورد این دو تا کهکشان یه نکته‌ی جالب هم وجود داره بیشتر ستاره‌ها به‌جای اینکه به هم کوبیده بشن، از بین همدیگه عبور می‌کنن چون اندازه‌ی ستاره‌ها در برابر فاصله‌های عظیمی که بینشون هست خیلی کمه هرچند این جاخالی دادن‌ها باعث میشه بر اثر نیروی گرانش، نظم مدارهاشون از بین بره منظومه‌های سیاره‌ای متلاشی بشن، ستاره‌ها هم یا تو یه مدار جدید بیفتن


audio: I7-Fr8GQCP8_0052.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
سیاهچاله‌های مرکز این دو تا کهکشان هم در نهایت با هم ترکیب میشن و یه ابرسیاهچاله‌ی فوق‌العاده پرجرم به وجود میاد این کهکشان ابرغول جدید معروفه به میلکومدا که از ترکیب میلکی‌وی و آندرومدا ساخته شده برای این موضوع شبیه‌سازی‌های کامپیوتری زیادی انجام دادن ولی هیچکدومشون نمی‌تونن کاملا درست باشن، چون این یه سیستم آشوبناکه


audio: I7-Fr8GQCP8_0054.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
میلکومدا هم همسایه‌های کوچیکترش مثل کهکشان مثلث رو می‌بلعه و رشد می‌کنه تا جایی که تمام کهکشان‌های گروه محلی تبدیل میشن به یه هیولای غیرقابل‌کنترل چیزی شبیه آلسیونئوس بزرگ‌ترین کهکشان شناخته شده که صدوپنجاه برابر راه‌شیریه اما این کهکشان‌های گرسنه هم از یه حدی نمی‌تونن بزرگ‌تر بشن چون انبساط فضازمان از دسترس همدیگه خارجشون می‌کنه


audio: I7-Fr8GQCP8_0055.opus
source: youtube
source_id: I7-Fr8GQCP8
invalidation: VALID
text:
بعدش فرایند پیر شدن این غول‌ها شروع میشه و بیشمار دنیای مرده به جا می‌مونه هرچند همه‌ی این حرف‌ها فقط بر اساس دانش امروز ماست هیچکس واقعا نمی‌دونه آینده‌ی این جهان عجیب قراره چطور پیش بره


audio: C2w6W1-2_VU_0001.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
چه واکنشی نشون میدید اگه یکی بتون بگه بیشمار جهان دیگه هست که توشون یه نفر دقیقا مث شما، داره زندگی میکنه؟ یعنی فرض کنید چندین کپی از من توی جهان‌های مختلف وجود داره که هرکدومشون مشغول انجام یه کاری هستن. توی یکیشون من دارم این ویدیو رو ضبط می‌کنم، توی اون یکی قبل از ضبط ویدیو پشیمون میشم و ادامه نمیدم، توی یکی دیگه، دارم کتاب می‌خونم. امروز می‌خوایم وارد یه بحث عجیبی بشیم که مغزمونو منفجر میکنه! فیزیک کوانتوم و جهانای موازی!


audio: C2w6W1-2_VU_0002.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
چیزایی که حتی دانشمندا هم مخشون سوت میکشه وقتی که ازش صحبت میکنن، ولی ما در حد توانمون یه نگاهی بهشون میندازیم!‌ پس اگه به این موضوع علاقه داری ادامه‌ی ویدیو رو ببین. در ضمن اگه از این جور محتواها خوشت میاد دکمه‌ی سابسکرایب پایین ویدیورم بزن و عضو کانالم شو.


audio: C2w6W1-2_VU_0003.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
با هر پیشرفت علمی که داشتیم، یه مقدار از واقعیت برامون روشن‌تر شده. چند هزار سال پیش، خیلی کم از دنیایی که توش زندگی میکردیم اطلاع داشتیم. کم‌کم با تجربه و آزمایش چیزای خیلی بیشتری یاد گرفتیم و افق دیدمون وسیع‌تر شد. فهمیدیم که خورشید خدای آفریننده‌ی ما نیست، زمین مرکز جهان نیست، بعدش با کشفی که ادوین هابل حدود صدسال پیش انجام داد، یه پرش بزرگ داشتیم.


audio: C2w6W1-2_VU_0004.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
تا قبلش خبری از کهکشانای دیگه نداشتیم و فکر می‌کردیم تمام ستاره‌ها و سیارات همشون توی یه مجموعه هستن یعنی همین کهکشان راه شیری خودمون. اما کشفیات هابل ثابت کرد که کهکشان ما فقط یکی از میلیاردها کهکشان دیگه‌ست. یعنی باز چشمامون کلی بازتر شد نسبت به واقعیت. این قضیه هنوزم ادامه داره و هر کشف جدیدی که انجام میشه دیدمون نسبت به دنیا بازتر و بازتر میشه. شاید یکی دیگه از پرش‌های بزرگی که داره


audio: C2w6W1-2_VU_0005.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
اتفاق میفته بحث چندجهانی و جهانای موازی باشه. شاید مثل همون قضیه‌ی کهکشانا، الانم داریم کم‌کم به این نتیجه می‌رسیم که فقط همین دنیایی که توش هستیم نیست، بیشمار جهان دیگه هم وجود داره. حدود هفتاد سال پیش یه دانشجوی دکترای فیزیک از دانشگاه پرینستون آمریکا


audio: C2w6W1-2_VU_0007.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
با هر تصمیمی که ما میگیریم، جهان به دو تا شعبه تقسیم میشه. مثلا وقتی دوستت بهت زنگ میزنه میگه بیا بریم بیرون، شما یا میگی آره یا میگی نه. با تصمیمی که شما میگیری جهان تقسیم میشه به دو جهان دیگه. توی یکی از این جهانا شما با دوستت میری بیرون و توی اون یکی میمونی تو خونه. طبق این نظریه ممکنه همین الان جهانی وجود داشته باشه که انسانا دیگه گونه‌ی هوشمندش نیستیم و منقرض شدیم، در عوض مثلا سگا تکامل پیدا کردن و شدن گونه‌ی هوشمند.


audio: C2w6W1-2_VU_0008.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
من می‌خوام از مبحث ترسناک فیزیک کوانتوم شروع کنم و یه سری به آزمایشای معروفی مث گربه‌ی شرودینگر و دوشکاف یانگ بزنم و از اینا استفاده کنم برای رسیدن به جهانای موازی.


audio: C2w6W1-2_VU_0009.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
توی فیزیک کلاسیک ما می‌تونیم خیلی راحت با داشتن معادله‌ی حرکت یه جسم، وضعیت آینده‌شو پیش‌بینی کنیم. توی فیزیک کوانتوم ما یه چیزی داریم به نام تابع موج. تابع موج، رفتار یه جسم کوانتومی مث یه الکترون رو توصیف می‌کنه. وقتی حالت کوانتومی یه الکترون رو داشته باشیم، می‌تونیم با استفاده از یه معادله‌ی معروف به نام معادله‌ی شرودینگر وضعیت آینده‌ی اون الکترونو پیش‌بینی کنیم. تابع موج یه الکترون طبق معادله‌ی شرودینگر، همچین شکلی داره.


audio: C2w6W1-2_VU_0010.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
یعنی از نظر علمی و ریاضیاتی باید این شکلی باشه و هستم واقعا. اما مساله‌ی دیوانه‌کننده اینه که به محض اینکه ما شروع به به اندازه‌گیری یا مشاهده می‌کنیم، که خب مشاهده‌ام خودش یه جور اندازه‌گیریه. به محض اینکه ما می‌بینیمش، تابع موج به این شکل درمیاد. یعنی دیگه اون حالت نرم موجی رو نداره، اصطلاحا میگن فرو میریزه کلاپس میکنه، تبدیل میشه به یه نقطه‌ی تکی. دانشمندا وقتی که به این مشکل برخورد کردن، گفتن که پس


audio: C2w6W1-2_VU_0011.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
اون چیزی که ما توی واقعیت می‌بینیم، از تابع موج درست‌تره. بعدش یه دانشمند دیگه به نام مکس بورن متوجه شد که هیچ اشتباهی وجود نداره بلکه ما باید از مجذور دامنه‌ی تابع موج استفاده کنیم برای تفسیرش. با این کار می‌تونیم احتمال اینکه اون ذره توی اون نقطه از فضا باشه رو پیدا کنیم. این روش کاملا با تجربیات واقعی همخونی داره و الان یه بخش خیلی مهمی از فیزیک کوانتومه. اما از این نظر خیلی عجیبه که احتمالات اومدن توی قلب واقعیت.


audio: C2w6W1-2_VU_0012.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
یعنی وقتی خیلی خیلی ریز شدیم توی اجزای سازنده‌ی جهان، متوجه شدیم که احتمالات یا شانس چه نقش بزرگی داره. جهان دیگه اونجوری که فکر می‌کردیم کاملا قطعی نبود. این قضیه بعضی از دانشمندا مثل اینشتین رو خیلی ناراحت کرد. اینشتین جمله‌ی معروفی داره که میگه خدا تاس نمی‌ریزد. چون اینشتین نظرش این بود که جهان از قوانین ثابت پیروی می‌کنه نه اینکه بر اساس احتمالات باشه.


audio: C2w6W1-2_VU_0015.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
اتفاقا خدا تاس می‌ریزد و تاس را جایی می‌ریزد که نمی‌توان دید. این قضیه خود شرودینگر هم حسابی گیج کرده بود. برای همین یه آزمایش فرضی طراحی کرد که الان خیلی معروفه و معمولا ازش برای نشون دادن این که فیزیک کوانتوم چقد عجیب غریبه استفاده میکنن! یه گربه رو داخل یه جعبه‌ی در بسته میذاریم. یه دونه اتم رادیواکتیو هم داخل جعبه داریم که هنوز متلاشی نشده.


audio: C2w6W1-2_VU_0016.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
اتم‌های رادیواکتیو یا پرتوزا ناپایدارن و هر لحظه ممکنه دچار فروپاشی بشن. یه آشکارساز رادیواکتیو هم داخل جعبه هست که وقتی اتم متلاشی میشه، امواج رادیواکتیو رو تشخیص میده و یه شیشه که داخلش گاز سمی هست میشکنه. در نتیجه گاز آزاد میشه و گربه میمیره. اما تا زمانی که اتم متلاشی نشه، هیچ امواج رادیواکتیوی تشخیص داده نمیشه در نتیجه گاز آزاد نمیشه و گربه زنده میمونه.


audio: C2w6W1-2_VU_0017.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
حالا، چون وضعیت گربه و دستگاه آشکارساز کاملا وابسته به وضعیت اون اتمه هست، اصطلاحا می‌گیم اینا درهم تنیده شدن. اما قضیه اونجا عجیب میشه که طبق فیزیک کوانتوم، اون اتمه لازم نیست یا متلاشی‌شده باشه یا متلاشی‌نشده. بلکه یه سوپرپوزیشن از هردوی این حالت‌هاست، یعنی یعنی به طور همزمان هم می‌تونه فروپاشی شده باشه هم نشده باشه.


audio: C2w6W1-2_VU_0018.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
البته تا زمانی که هیچ اندازه‌گیری‌ای انجام نشده باشه، که خود دیدنم یه جور اندازه‌گیریه. خب همونطور که گفتم، وضعیت اتم با وضعیت گربه و دستگاه آشکارساز، در هم تنیده شدن، وابسته شدن، پس درواقع تمام چیزای داخل جعبه


audio: C2w6W1-2_VU_0020.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
گربه مرده، یا اتم متلاشی نشده، سم آزاد نشده، گربه زنده مونده. پس طبق فیزیک کوانتوم، گربه هم زنده‌س هم مرده! فقط وقتی ما از این قضیه باخبر میشیم که در جعبه رو باز کنیم و داخلشو ببینیم. وقتی در جعبه رو باز می‌کنیم، تابع موج کلاپس می‌کنه و گربه روی یکی از دو حالت زنده یا مرده قرار میگیره. اما هدف شرودینگر از طراحی این آزمایش ذهنی این نبود که نشون بده فیزیک کوانتوم چقد عجیب غریبه.


audio: C2w6W1-2_VU_0021.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
هدفش این بود که نشون بده که احتمالا یه اشتباهاتی توشه. پس بیایید سه تا مولفه‌ی اصلی آزمایش گربه رو بررسی کنیم ببینیم کدومشون احتمالا ایراد داشتن.


audio: C2w6W1-2_VU_0024.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
یعنی در واقع به طور همزمان توی دوتا وضعیت مختلفه. ما هیچوقت نمی‌تونیم به طور مستقیم جسمی رو که داخل وضعیت سوپرپوزیشنه ببینیم، اما در عوض با آزمایش یانگ تونستیم به طور غیر مستقیم تجربش کنیم. آزمایش یانگ با اون نتایج عجیبش میشه گفت نقطه‌ی شروع فیزیک کوانتوم بوده. قضیه از اینجا شروع شد که نیوتون معتقد بود که نور از جنس ذره‌هایی هست که این ذره‌ها از منبع نور میان.


audio: C2w6W1-2_VU_0025.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
اما همون زمان، هویگنس معتقد بود که نور موجه. الان ما میدونیم که نور در اصل هردو خاصیتو با هم داره، یعنی هم موجه هم ذره!


audio: C2w6W1-2_VU_0027.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
و تونست نشون بده که نور موجه. چون وقتی نور از دو تا شکاف عبور میکنه طرح‌های تداخلی بوجود میاد که شبیه طرح‌های تداخلی هست که دو تا موج روی سطح آب ایجاد می‌کنن. تا اینجا همه‌چیز اوکی بود تا اینکه دانشمندا تصمیم گرفتن، همین آزمایشو با الکترونا انجام بدن. الکترون هم مث نور، کوانتومیه. اما خب واضحه که یه ذره‌س. یعنی در واقع الکترون یه تیکه‌ی خیلی خیلی کوچیک از ماده‌س.


audio: C2w6W1-2_VU_0028.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
وقتی الکترونا به سمت دو شکاف شلیک شدن، اتفاق عجیبی افتاد. الکترونا باید دو تا نوار روی صفحه ایجاد میکردن چون ذره هستن. اما در عوض مثل نور، طرح تداخلی ایجاد کردن. اولش دانشمندا فکر کردن الکترونا به همدیگه برخورد میکنن که اینجوری میشه. برای همین تصمیم گرفتن الکترونا رو تک تک به سمت تا اینکه مطمئن بشن که اینا به هم برخورد نمیکنن. اما بعد از یه مدت طولانی که الکترونا رو تک تک


audio: C2w6W1-2_VU_0029.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
پرتاب کردن، بازم دیدن که طرح تداخلی ایجاد شد! ایندفه تصمیم گرفتن یه آشکارساز بذارن کنار دو شکاف تا اینکه ببینن هر الکترون دقیقا از کدوم شکاف عبور میکنه. اما یه اتفاق عجیب‌تر افتاد! وقتی این کارو کردن، دیگه طرح تداخلی ایجاد نشد. فقط دو تا نوار از الکترونا روی صفحه افتاد. یعنی به محض اینکه ما شروع به مشاهده یا اندازه‌گیری می‌کنیم، رفتار الکترون عوض میشه.


audio: C2w6W1-2_VU_0030.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
اینکه ما با چشممون به الکترون نگاه بکنیم یا نکنیم، توی رفتارش تاثیر داره. وقتی که نگاش می‌کنیم رفتار ذره‌ای از خودش نشون میده ولی وقتی که نگاش نمی‌کنیم رفتار موجی نشون میده. بعد از کلی مشقت دانشمندا بالاخره متوجه شدن که وقتی که کسی نگاه نمیکنه، الکترونا توی چند احتمال مختلف از دو شکاف عبور میکنن که اون طرح تداخلی از برهم‌نهی این احتمالات، بوجود میاد. اما به محض اینکه نگاش میکنیم، از بین تمام اون احتمالات،


audio: C2w6W1-2_VU_0031.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
الکترون فقط یکیشونو انتخاب میکنه، تابع موجش فرو می‌ریزه. این یعنی الکترون در واقع توی یه سوپرپوزیشن قرار داره. نگاه ما، یا هر نوع اندازه‌گیری دیگه، باعث میشه این سوپرپوزیشن به یه حالت تغییر کنه. پس ایده‌ی سوپرپوزیشن در واقع تجربه شده و آزمایش شده، مشکلی نداره.


audio: C2w6W1-2_VU_0033.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
وقتی دو تا الکترون حداقل یه بار با هم تعامل داشته باشن، مثلا به هم برخورد کنن، اینا درهمتنیده میشن. حالا اگه خواص کوانتومی یکیشون تغییر کنه، خواص کوانتومی اون یکی هم بلافاصله تغییر میکنه. اصلا مهم نیست یه متر از هم فاصله داشته باشن یا اینکه یکیشون اینجا باشه اون یکی توی یه کهکشان دیگه. این قضیه اینقد عجیب بود که اینشتین هیچوقت نتونست قبولش کنه و اسمشو گذاشته بود حرکت شبح‌وار از فاصله‌ی دور .


audio: C2w6W1-2_VU_0034.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
چون این قانون رو رد میکرد که هیچ چیزی نمیتونه سریع‌تر از سرعت نور حرکت کنه. اما الان کاملا ثابت شده که درسته و چندین بارم آزمایش شده. ایرانم همین چند ماه پیش یعنی بهمن 99 تونست این آزمایش در هم‌تنیدگی رو بین برج میلاد و ساختمان فناوری‌های کوانتومی که فاصله‌شون تقریبا یک و نیم کیلومتره انجام بده. اما چه اتفاقی میفته که دو تا الکترون توی این فاصله‌های خیلی زیاد روی هم تاثیر میذارن اونم به صورت آنی؟


audio: C2w6W1-2_VU_0035.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
در اصل، دوتا الکترون که در همتنیده شدن، قبل از اینکه روی یکیشون اندازه‌گیری انجام بشه، توی یه سوپرپوزیشن هستن که قبلا درباره‌ش صحبت کردم. وقتی یه چیزی، مثلا تکانه‌ی یکیشونو اندازه میگیریم، غیر از اینکه تابع موج همون الکترون کلاپس میکنه، تابع موج اون یکی هم بلافاصله کلاپس میکنه. برای همین با اندازه گیری تکانه‌ی یکیشون تکانه‌ی اون یکی هم بلافاصله مشخص میشه. الان میدونیم که دلیل این قضیه اینه که وقتی که دوتا


audio: C2w6W1-2_VU_0036.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
الکترون درهمتنیده میشن، دیگه اینجوری نیست که هرکدومشون یه تابع موج جداگانه داشته باشه، هردوشون یه تابع موج مشترک دارن. همینه که باعث میشه اندازه‌گیری خواص یکیشون، خواص اون یکی رم سریع مشخص کنه.


audio: C2w6W1-2_VU_0038.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
نگاشون می‌کنیم یا اندازه‌گیریشون می‌کنیم رفتارشون عوض میشه. مثل یه آدم حقه‌بازی که وقتی میفهمه دارن نگاهش میکنن رفتارشو تغییر میده. چشم من چه کار میکنه که میتونه رفتار یه الکترونو تغییر بده؟ الکترون از کجا میفهمه که دارن نگاش میکنن؟ من که اطلاعی از دلیلش ندارم نمیدونم اصلا علم تونسته بفهمه که چطوری عمل دیدن یا اندازه‌گیری این کارو میکنه یا نه. خب الان میخوایم وارد بحث جهانای موازی بشیم.


audio: C2w6W1-2_VU_0039.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
توی آزمایش گربه‌ی شرودینگر دیدیم که گربه و آشکارساز و اون اتمه درهمتنیده شده بودن. اما بیایید یه جور دیگه به قضیه نگاه کنیم. ما خودمونم از اتمها درست شدیم. شاید اون لحظه‌ای که در جعبه رو باز میکنیم در اصل هیچ اتفاقی نمیفته. شاید به‌جای اینکه اتم از سوپرپوزیشن بره به یه حالت متلاشی شده یا متلاشی نشده، منم با بقیه چیزای داخل جعبه درهمتنیده میشم.


audio: C2w6W1-2_VU_0040.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
یعنی من، با گربه، با آشکارساز، با اون اتمه، همه باهم در همتنیده میشیم. پس باز طبق فیزیک کوانتوم من هم دارم گربه رو زنده میبینم هم مرده. اما چطور یه همچین چیزی ممکنه؟ هیچکدوممون تا حالا یه گربه‌ای ندیدیم که هم زنده باشه هم مرده. احتمالا جوابش اینه که اون منی که داره گربه رو زنده میبینه، با اون منی که داره گربه رو مرده میبینه، توی دو تا جهان جدا هستیم.


audio: C2w6W1-2_VU_0041.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
یعنی هردوی این آدما توی دنیاهای واقعی خودشونن که این دنیاها هیچ تاثیری روی همدیگه ندارن. این آدما هردوشون از من اومدن اما دیگه من نیستن. شبیه همدیگه هم نیستن.این تفسیر از فیزیک کوانتوم رو بهش میگن


audio: C2w6W1-2_VU_0043.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
جهانای بیشمار در اصل یکی از انواع جهانای موازیه. اگه این قضیه درست باشه، منشعب شدن جهان دائما در حال انجام شدنه طوری که تعدادش بینهایته. پس احتمالا میتونیم بگیم هربار که یه سیستم کوانتومی که توی سوپرپوزیشن هست، با محیط اطرافش درهمتنیده میشه، جهان منشعب میشه. ما خودمون توی بدنمون تعداد خیلی زیادی اتمهای


audio: C2w6W1-2_VU_0044.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
رادیواکتیو داریم که هر ثانیه کلیشون دچار فروپاشی میشن. هرکدوم از این اتما با محیط اطرافش درهمتنیده میشه و جهان منشعب میشه. یعنی فقط به خاطر بدن یکی از ما، توی هر ثانیه جهان چندهزار بار منشعب میشه! اما هنوز نمیدونیم تعداد این انشعابا بینهایته یا اینکه یه مقدار محدودی دارن. در اصل خیلی چیزا هست که هنوز نمیدونیم. اما یه طرز فکری در مورد جهان‌های بیشمار وجود داره که میگه


audio: C2w6W1-2_VU_0045.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
جهان‌های بیشمار یعنی هرچیزی که بتونه اتفاق بیفته، اتفاق میفته. مخالفا معتقدن که این اشتباهه. خیلی چیزا توی جهان‌های بیشمار میتونه اتفاق بیفته اما نه همه‌چیز. چیزایی که قوانین مهم فیزیکو نقض میکنن نمیتونن اتفاق بیفتن. مثلا یه الکترون هیچوقت نمیتونه تبدیل به پروتون بشه چون قوانین فیزیک نقض میشن. ولی ممکنه بین این جهانای بیشمار، یه جهانی باشه که


audio: C2w6W1-2_VU_0046.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
شما اونجا مثلا یه بازیگر معروفید.یا رییس‌جمهور.یا یه مدل خیلی معروف. البته حتی اگه از بحث کوانتوم و جهانای موازی بیاییم بیرون، باز یه ایده‌ی عجیب دیگه‌ای هم هست که میگه احتمالا توی همین دنیا بی‌نهایت کپی از شما وجود داره که دارن روی یه سیاره مشابه زمین زندگی میکنن. من خودم از این ایده خیلی خوشم میاد. ببینید ما یه مقدار مشخصی از جهانمونو میتونیم رصد کنیم.


audio: C2w6W1-2_VU_0047.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
که بهش میگن جهان قابل مشاهده. همین جهان قابل مشاهده چند میلیارد سال نوری وسعت داره. به خاطر محدودیت سرعت نور، بیشتر از اینو در توانمون نیست که ببینیم. پس نمیتونیم صددرصد مطمئن باشیم که فراتر از جهان قابل مشاهده چی هست. یعنی مثلا یه مقدار دیگه از جهان وجود داره بعد تموم میشه؟ یا اینکه اصلا جهان نامحدوده، بی‌نهایته. اگه جهان بینهایت باشه می‌تونیم بگیم بی‌نهایت سیاره مثل زمین


audio: C2w6W1-2_VU_0048.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
وجود داره که روشون یه نفر دقیقا مثل شما داره زندگی می‌کنه. این اصلا ربطی به فیزیک کوانتوم و این چیزا نداره فقط از اینجا میاد که وقتی جهان بینهایت باشه، هر چیزی ممکنه توش تولید بشه. از جمله کپی‌های متعدد از شما.میدونم درکش شاید یه مقدار سخت باشه ولی سعی می‌کنم با یه مثال ساده براتون روشن‌ترش کنم. عدد پی رو احتمالا میشناسید. وقتی محیط یه دایره رو تقسیم بر قطرش میکنیم عدد پی به دست میاد.


audio: C2w6W1-2_VU_0049.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
بخش اعشاری عدد پی بینهایته.یعنی چی؟ یعنی تا هر چند رقم اعشار که حساب میکنیم، نه تکراری میشه نه هیچ تهی داره. معروفه که اطلاعات هر چیزی توی عدد پی وجود داره.


audio: C2w6W1-2_VU_0051.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
تاریخ تولدتو اونجا وارد کنی بعد این میگرده توی عدد پی تاریخ تولد شمارو پیدا میکنه. لینک سایت رو هم میذارم داخل دیسکریپشن. ببینید اینجا مثلا شما توی این قسمت تاریخ تولدتونو به هر فرمی که می‌خواید وارد می‌کنید مثلا تاریخ تولد من هست 21نوامبر 1988، اینتر


audio: C2w6W1-2_VU_0052.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
اینجا میبینید که 21، 11، 88 پیدا کرده یعنی بخش اعشاری عدد پی رو ببینید از اینجا شروع شده حالا چون خیلی زیاد بوده تا رسیده به این عدد من به صورت دایره‌ای نمایشش داده. اصل شما هر چیزی رو میتونید داخل پی پیدا کنید چون بینهایته و بالاخره اون چیزی که شما دنبالشید یه جایی توی این بی‌نهایت اومده!


audio: C2w6W1-2_VU_0053.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
یعنی مثلا حتی اطلاعات کامل ژنتیکی شما رو میشه یه جایی توی عدد پی پیدا کرد. مهم نیست که چقدر نشدنی به نظر میاد مهم اینه که بالاخره بین بی نهایت عدد هر ترکیبی رو میشه ازش بیرون کشید. به بزرگی بی‌نهایت فکر کنید تا یه مقدار براتون آسون‌تر بشه. هرچند فکر کردن به بی‌نهایت خودش یه چالشه! حالا از این مثال خواستم نتیجه بگیرم که جهانم وقتی بی‌نهایت باشه، هر چیزی توش ممکنه تولید بشه هر چیزی.


audio: C2w6W1-2_VU_0055.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
بحث جهانای موازی و چندجهانی و اینجور چیزا هنوز هیچ اثبات علمی نداره، شایدم علم هیچوقت نتونه صددرصد ثابتش کنه، اما نظریه‌هایی که براش هست بعضیاشون مبنای ریاضی قوی‌ای دارن. من نظر شخصیم اینه که همین جهانای موازی که الان داریم درباره‌ش حدس و گمان می‌زنیم، یا یه چیزی مشابهش، حتما در آینده کشف میشه. همونطور که گفتم باز یه پرش بزرگ میکنیم و دیدمون به جهانی که داریم توش زندگی می‌کنیم متحول میشه.


audio: C2w6W1-2_VU_0056.opus
source: youtube
source_id: C2w6W1-2_VU
invalidation: VALID
text:
اگه این ویدیو رو دوس داشتی لایک فراموش نشه، منتظر نظراتتونم هستم و مث همیشه بدون ترس سوال بپرس و دنبال جواب باش.


audio: RpRxbxmPA2U_0001.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
مدتیه بحث اینترنت ماهواره‌ای دوباره داغ شده. مشکل دیش و تجهیزاتش برای ما که داخل ایرانیم دردسر بزرگیه. اما حالا یه خبرهایی منتشر شده در مورد استفاده از اینترنت ماهواره‌ای با گوشی‌های موبایل، بدون نیاز به دیش. که خب برای بعضیا خبر خیلی بدیه. امروز این موضوع رو کامل بررسی می‌کنیم ببینیم تا الان چه کارهایی براش انجام دادن، چه مشکلاتی سر راهشه، چقدر دیگه طول می‌کشه تا آماده بشه.


audio: RpRxbxmPA2U_0002.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
اسپانسر این برنامه هم شرکت فیوتک تو جنوب کالیفرنیاست، که زمینه‌ی فعالیتش ابزارهای دقیق اندازه‌گیری و سنسورهای پیشرفته و رباتیکه. فیوتک تو پروژه‌های بزرگ ناسا، مثل شاتل فضایی دیسکاوری و مریخ‌نورد کیوریاسیتی نقش پررنگی داشته. برای اطلاعات بیشتر می‌تونید به سایتشون سر بزنید، یا لینکدین فیوتک رو دنبال کنید، که تو بخش توضیحات همین ویدیو گذاشتم. بذارید اصل مطلب رو همین ابتدای ویدیو بگم.


audio: RpRxbxmPA2U_0003.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
حداقل تا دو سه سال دیگه نمی‌تونیم منتظر این باشیم که با گوشیمون به یه اینترنت ماهواره‌ای پرسرعت وصل بشیم. تازه اگه بخواهیم خیلی خوشبین باشیم. حالا تو ادامه‌ی ویدیو، دلیلشو کامل توضیح میدم. اینترنت مودم وای‌فای که کلا بحثش جداست، چون از طریق سیم تلفن ثابت به اینترنت وصل میشه. چیزی که باهاش کار داریم، اینترنت خود موبایله.


audio: RpRxbxmPA2U_0004.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
گوشی ما همیشه با نزدیک‌ترین دکل مخابراتی ارتباط برقرار می‌کنه. این دکل‌ها از طریق کابل‌های مسی یا فیبرهای نوری، به مرکز مخابرات وصلن. هر دکل، یه محدوده‌ی مشخصی رو پوشش میده. به هرکدوم از این محدوده‌ها با دکلش، یه سلول گفته میشه. به مجموعه‌ی این سلول‌ها هم میگن شبکه‌ی سلولی. شما تو هرکدوم از این سلول‌ها که قرار می‌گیرید،


audio: RpRxbxmPA2U_0005.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
گوشیتون با دکل همون سلول ارتباط برقرار می‌کنه. هم می‌تونه اطلاعات ارسال کنه، هم دریافت کنه. حالا این اطلاعات، یا به صورت تماس صوتی و پیامک و این چیزاست، یا به صورت داده‌ها یا همون اینترنتی که استفاده می‌کنیم. پس الان گوشی ما از طریق دکل‌هایی که رو زمین نصب شده به شبکه‌ی جهانی اینترنت دسترسی پیدا می‌کنه. حالا ما می‌خواهیم به جای دکل، از ماهواره استفاده کنیم.


audio: RpRxbxmPA2U_0006.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
اول باید انواع ماهواره‌ها رو بشناسیم تا ببینیم کدومشون برای این کار مناسبه. نوع اول، ماهواره‌های جی‌ای‌او یا جئو هستن. اینا فاصله‌شون از زمین، بیشتر از ماهواره‌های دیگه‌ست، یه چیزی حدود 35000 کیلومتر. ویژگی مهمشون اینه که همیشه بالای یه نقطه‌ی ثابتی از زمین قرار می‌گیرن و همراه زمین می‌چرخن.


audio: RpRxbxmPA2U_0007.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
برای همین بهشون ماهواره‌های زمین‌ثابت یا ژئوسنکرون هم گفته میشه. چون فاصله‌ی زیادی دارن، فقط سه‌تاشون می‌تونه تقریبا کل زمین رو پوشش بده، غیر از قطب‌های شمال و جنوب. ماهواره‌های تلویزیونی از همین نوعن، شما یه بار دیش ماهواره‌تون رو تنظیم می‌کنید به سمت یکی از اینا، بعدش دیگه نیازی نیست تغییرش بدید. نوع دوم، ماهواره‌های مدار متوسط یا مئو هستن،


audio: RpRxbxmPA2U_0008.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
که بین 5000 تا 12000 کیلومتر از سطح زمین فاصله دارن. اینا، هم پایین‌ترن، هم کوچیکترن، هم اینکه نسبت به سطح زمین ثابت نیستن. پس اگه بخوان کل زمین رو پوشش بدن باید تعدادشون زیاد باشه. ماهواره‌های سیستم موقعیت‌یابی جی‌پی‌اس از این نوعن. گروه سوم هم ماهواره‌های مدار پایین یا لئو هستن.


audio: RpRxbxmPA2U_0009.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
اینا یه چیزی بین 800 تا 1600 کیلومتر از سطح زمین فاصله دارن. ماهواره‌ای استارلینک جزو همین گروهن. حالا برگردیم سر بحث اصلیمون. ارتباط بین ماهواره و موبایل باید دوطرفه باشه. ماهواره‌های جئو، هم قدرت سیگنالشون خوبه، هم اینکه با تعداد کم، مساحت زیادی از زمین رو پوشش میدن. اما یه ایراد اساسی دارن.


audio: RpRxbxmPA2U_0010.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
به خاطر فاصله‌ی زیادشون، رفت و برگشت اطلاعات خیلی طول می‌کشه. این تاخیر زمانی، برای خیلی از کاربردها مثل بازی، یا تماس‌های صوتی و تصویری، اصلا مناسب نیست. مشکل دیگشون اینه که باید یه دیش بزرگ داشته باشیم که تو فضای باز قرار گرفته. بین دیش تا ماهواره، نباید هیچ مانعی وجود داشته باشه.


audio: RpRxbxmPA2U_0011.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
پس این ماهواره‌ها به درد اینترنت نمی‌خورن. می‌مونه ماهواره‌های مدار متوسط و مدار پایین. این دو تا مقدار تاخیرشون قابل‌قبوله، اما بازم نیاز به دیش دارن. مثل همین اینترنت استارلینک که باید دیشش بیرون از خونه نصب بشه.


audio: RpRxbxmPA2U_0012.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
الان شاید تو ذهنتون این سوال پیش بیاد که چرا جی‌پی‌اس گوشی هم با اینکه با ماهواره‌ها ارتباط برقرار می‌کنه، اما هیچ نیازی به دیش و آنتن نداره. دلیلش اینه که جی‌پی‌اس یه ارتباط یک‌طرفه‌ی خیلی ساده‌ست. یعنی گوشی ما از ماهواره‌های جی‌پی‌اس اطلاعات خیلی کمی دریافت می‌کنه، ولی هیچ چیزی براشون ارسال نمی‌کنه. در صورتی که برای اینترنت یا شبکه‌های تلویزیونی،


audio: RpRxbxmPA2U_0013.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
داده‌های زیادی باید بین ماهواره و زمین منتقل بشه. که این نیاز به یه آنتن یا دیش بزرگ داره تا هیچ قسمتی از اطلاعات از بین نره. خب گوشی‌های موبایل که نمی‌تونن یه همچین دیش‌هایی داشته باشن. پس راه‌حل چیه؟ جوابش اینه که باید تو ماهواره‌ها و گوشی‌ها تغییراتی ایجاد بشه که دیگه نیازی به این آنتن‌های بزرگ نباشه.


audio: RpRxbxmPA2U_0014.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
فرکانس کاری ماهواره‌ها با گوشی‌ها متفاوته. یعنی امواج رادیویی که ماهواره‌ها ارسال و دریافت می‌کنن، فرکانسشون با امواج رادیویی که گوشی‌های موبایل ارسال و دریافت می‌کنن فرق داره.


audio: RpRxbxmPA2U_0016.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
یا برعکس، ماهواره‌هایی بسازیم که با فرکانس موبایل کار کنن. این تغییرات، همراه با تغییرات دیگه، باعث میشه گوشی‌های موبایل همونطور که الان دارن با دکل‌های زمینی ارتباط برقرار می‌کنن، همین کار رو با ماهواره‌ها انجام بدن. اما آیا تا حالا موفق شدیم همچین کاری بکنیم؟


audio: RpRxbxmPA2U_0017.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
تلفن‌های ماهواره‌ای بیشتر از سی ساله که ساخته شدن. باهاشون میشه مکالمه‌ی صوتی داشت یا پیام‌های متنی ارسال کرد. ساختارشون با گوشی‌های هوشمندی که ما استفاده می‌کنیم فرق داره. اطلاعاتی که ارسال یا دریافت می‌کنن زیاد نیست، برای همین نیازی به دیش ندارن، فقط یه آنتن دارن. ماهواره‌هاشون هم تو مدارهای پایینی هستن. موقع استفاده، بهتره بین تلفن و ماهواره مانعی وجود نداشته باشه.


audio: RpRxbxmPA2U_0018.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
برای همین تو محیط‌های بسته، یا زمانی که ابرهای سنگینی تو آسمون هستن، شاید خیلی خوب کار نکنن. پس الان ما تلفن‌های ماهواره‌ای داریم، ولی اینترنت پرسرعتی به ما نمیدن. کاراییشون خیلی ساده و محدوده. شرکت اپل چند ساله که داره تلاش می‌کنه تا ارتباطاتشو از شبکه‌های سلولی که مشکلات زیادی دارن، ببره رو ماهواره.


audio: RpRxbxmPA2U_0019.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
پارسال اپل اعلام کرد که قراره تو نسل بعدی گوشی‌هاش از پردازنده‌های جدید کوالکام استفاده کنه، که باعث میشه گوشی بتونه به ماهواره‌های شرکت گلوبال‌استار وصل بشه. گلوبال‌استار یه شرکت مخابراتیه که ماهواره‌های زیادی تو مدار پایینی داره. با اومدن گوشی‌های آیفون 14 همین اتفاق افتاد. اما ارتباط بین گوشی‌های جدید آیفون با ماهواره،


audio: RpRxbxmPA2U_0020.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
اصلا به این معنی نیست که می‌تونن اینترنت ماهواره‌ای داشته باشن. در واقع این فقط یه سیستم اضطراریه، برای اینکه وقتی یه جای دورافتاده‌ای بودید که هیچ دکل مخابراتی نزدیکتون نبود، از طریق ارتباط با ماهواره بتونید درخواست کمک کنید. با اینکه خیلی با اون چیزی که منتظرشیم فرق داره، اما بهرحال این قدم اوله.


audio: RpRxbxmPA2U_0021.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
پس اپل از بین اون دو تا روشی که گفتم، روش اول رو استفاده کرده، یعنی تغییراتی تو سخت‌افزار گوشیش داده که باعث شده این گوشی‌ها بتونن با فرکانس ماهواره‌هایی که قبلا پرتاب شدن هماهنگ بشن و یه ارتباط خیلی محدودی داشته باشن.


audio: RpRxbxmPA2U_0022.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
اما شرکت‌های دیگه‌ای هم هستن که رفتن سراغ روش دوم. ساخت ماهواره‌های جدیدی که با فرکانس کاری گوشی‌های موبایل همخوانی داشته باشن. مثلا شرکت لینک گلوبال به صورت تخصصی مشغول انجام همین کاره. طبق چیزی که اعلام کرده، یه ماهواره‌ی جدید تو مدار پایینی قرار داده و تونسته ارتباط بین این ماهواره با موبایل رو برقرار کنه.


audio: RpRxbxmPA2U_0023.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
هدفی که مشخص کرده اینه که تا سال 2025 بتونه کل زمین رو پوشش بده، طوری که گوشی‌های موبایل بتونن بدون نیاز به هیچ سخت‌افزار اضافی، به اینترنت ماهواره‌ای وصل بشن.


audio: RpRxbxmPA2U_0025.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
چند تای دیگه که رو این موضوع تمرکز کردن و دارن جلو میرن. ولی شاید معروف‌ترینشون شرکت اسپیس‌اکس ایلان ماسک باشه که اینترنت ماهواره‌ای استارلینکش الان تو خیلی از کشورها داره کار می‌کنه. ایلان ماسک اعلام کرده که نسل دوم ماهواره‌هاش قراره تو محدوده‌ی فرکانس موبایل کار کنن. اولین مشکلی که وجود داره اینه که این ماهواره‌های جدید باید اندازه‌های بزرگ‌تری داشته باشن.


audio: RpRxbxmPA2U_0026.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
چون قراره از فاصله‌ی چند صد کیلومتری، با یه دستگاهی به کوچیکی موبایل ارتباط برقرار کنن. احتمالا هرکدومشون حدود 1200 کیلو وزن داشته باشه، در صورتی که ماهواره‌های فعلیش تقریبا 250 کیلو هستن. این افزایش وزن چند برابری، نیاز به موشک‌های قوی‌تری هم داره تا بتونن ماهواره‌ها رو به مدار زمین ببرن.


audio: RpRxbxmPA2U_0027.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
ایلان ماسک گفته که اگه تا اواخر 2023 نتونه موشک‌های استارشیپ رو آماده کنه، احتمالا ماهواره‌ها رو تغییر میده تا سایزشون کوچیکتر بشه و بتونه با همین موشک‌های فعلی پرتابشون کنه. پس می‌بینید که برای یه شرکت پیشرویی مثل اسپیس‌اکس هم هنوز زمان زیادی باقی مونده تا به این هدف برسه.


audio: RpRxbxmPA2U_0028.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
یه مشکل بزرگ هم وجود داره که تمام شرکت‌ها باهاش درگیرن. اونم شلوغی مدارهای پایینیه. دیدیم که برای یه ارتباط موثر با تاخیر کم، ماهواره‌های اینترنتی باید تو مدار لئو باشن، تعدادشون هم باید زیاد باشه، اندازه‌شون هم باید بزرگتر باشه. حالا در نظر بگیرید چند تا شرکت مختلف می‌خوان یه تعداد خیلی زیادی از این ماهواره‌ها تو مدارهای پایینی داشته باشن.


audio: RpRxbxmPA2U_0029.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
این یه شلوغی و ترافیک زیادی تو این مدارها ایجاد می‌کنه. هم زباله‌های فضایی خیلی زیاد میشن، هم رصد کردن ستاره‌ها و سیارات از رو زمین سخت میشه. باید ببینیم آیا سازمان‌های بین‌المللی اصلا مجوز پرتاب این همه ماهواره رو میدن یا نه. اما حتی اگه تمام چالش‌ها رو برطرف کنیم، تا چند ماه اول، یا شایدم چند سال اول، نمیشه انتظار یه اینترنت پرسرعت داشت.


audio: RpRxbxmPA2U_0031.opus
source: youtube
source_id: RpRxbxmPA2U
invalidation: VALID
text:
خلاصه‌ی تمام این حرف‌ها این میشه که قدم اول برای وصل شدن به اینترنت ماهواره‌ای با موبایل برداشته شده، اما نمی‌تونیم انتظار داشته باشیم تو یه مدت کوتاهی به نتیجه برسه. حداقل دو سه سال دیگه زمان می‌بره. هرچند نظر شخصی خودم اینه که به احتمال زیاد بیشتر طول می‌کشه. امیدوارم زودتر مشکلاتش حل بشه تا هممون بتونیم یه اینترنت آزاد و بدون محدودیت داشته باشیم.


audio: kmUlYNbguk0_0001.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
یکی از موضوعاتی که زیاد پیشنهاد داده بودید بحث رمزارزها و ارزهای دیجیتالی بود که این روزا خیلی اسمش به گوشمون میخوره، خیلیام هستن که تو این زمینه سرمایه‌گذاری کردن مخصوصا بعد از اون مشکلاتی که توی بورس پیش اومد. تو این ویدیو تصمیم گرفتم درباره‌ی این موضوع صحبت کنم ببینیم چه ایده‌ی قشنگی از ذهن انسان بیرون زده! هدفم اصلا این نیست که کسب درآمد از طریق رمزارزها یا اینجور چیزا


audio: kmUlYNbguk0_0002.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
رو توضیح بدم چون هم به موضوع کانالمون نمیخوره هم من تخصصی توش ندارم. فقط سعی میکنم به صورت ساده یه بار برای همیشه متوجه بشیم اصلا رمزارزها چی هستن؟ چرا ساخته شدن؟ چطوری کار میکنن؟ بلاک‌چین چیه؟ بیت‌کوین چیه؟ منظور از ماینر و ماین کردن چیه؟ اصن آدما چجوری از بیت‌کوین یا از ماین کردن پول درمیارن؟ پس اگه به این موضوع علاقه داری ادامه‌ی ویدیو رو ببین.


