# audio_chunks

audio: kmUlYNbguk0_0004.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
قبل از اینکه بریم سر موضوع اصلی، خیلی مهمه که اول یه نگاهی بندازیم به اینکه پول اصلا چجوری به وجود اومد. اینجوری خیلی بهتر میتونیم متوجه بشیم که چرا رمزارزا ساخته شدن. خب قبل از اختراع پول ما مبادله‌ی کالا به کالا رو داشتیم که مثلا من یه کاسه شیر به شما میدادم یه مشت گندم میگرفتم. این نوع معامله ایرادات بزرگی داشت. مثلا یه نمونش این بود که من یه گاو داشتم شما یه گوسفند داشتین،


audio: kmUlYNbguk0_0005.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
من نمی‌تونستم نصف گاومو فرضا به شما بدم تا شما گوسفندتو به من بدی. یعنی اگه گاوم میکشتم بعد اون نصف دیگش برام دردسر بود. یا یه مشکل دیگه این بود که نمی‌تونستم داراییمو خیلی راحت با خودم اینور اونور ببرم یا ذخیره کنم. اختراع پول خیلی از این مشکلاتو حل کرد. البته پولم از همون اول به این شکلی که الان میشناسیم نبود. اولش پول کالایی به وجود اومد.


audio: kmUlYNbguk0_0006.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
پول کالایی اینجوری بود که یه چیزی که توی یه منطقه‌ای خیلی پرطرفدار بود به عنوان یه واسطه برای خرید و فروش استفاده میشد. بعضی جاها از صدف برای این کار استفاده می‌کردن، بعضی جاها از طلا و نقره استفاده میکردن بعضی جاها مثلا از سنگای قیمتی. احتمالا توی بعضی از فیلما هم دیدید که زندانیا توی زندانا از سیگار به عنوان پول استفاده می‌کنن، یعنی هرچیزی یه بهایی معادل چند نخ


audio: kmUlYNbguk0_0007.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
سیگار داره، چونکه سیگار توی اون محیط زندان چیز باارزش و کمیابی بوده. بعد یه مدت آدما وقتی که پولشونو پیش یه نفر امانت میذاشتن یه کاغذ یا رسید یا حواله‌ای دریافت میکردن که امضای اون شخصو پای خودش داشتو بعد داخلش مثلا نوشته بود که فلانی اینقدر سکه‌ی طلا پیش من داره. اتفاقی که افتاد این بود که کم‌کم مردم شروع کردن با همین حواله‌های کاغذی،


audio: kmUlYNbguk0_0009.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: INVALID_CHARS
text:
فرق پول و ارزم همینه: پول یا money، اون چیزیه که از خودش ارزش ذاتی داره مث سکه‌های طلا، اما ارز یا currency،


audio: kmUlYNbguk0_0010.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
اون چیزیه که از خودش ارزش ذاتی نداره و اعتبارو ارزشش به اون امضای اون شخصیه که صادرش کرده. مثل همون حواله‌هایی که گفتم بین مردم دست به دست میشد. وقتی که دولتا و حکومتای مرکزی تشکیل شدن، این حواله‌ها رو کنترلشو دست خودشون گرفتن و اسکناس‌های دولتی چاپ کردن. یعنی همین الانم پای این اسکناسا میبینید که امضای مثلا رییس بانک مرکزی و اینا پاشه.


audio: kmUlYNbguk0_0011.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
الان این کاری که بانکا دارن انجام میدن میشه گفت تقریبا همونه منتها خیلی پیشرفته‌تر و کامل‌تر شده. یه اتفاق مهم دیگه که توی پول افتاد این بود که کشورا از سال 1971 به بعد دیگه کم‌کم طلا رو از پشتوانه‌ی پولشون خارج کردن. از اون موقع تا الان یه نوع پول جدید به نام پول بدون پشتوانه یا پول فیات رایج شده که کنترل کاملش دست دولت‌ها و حکومتهاست.


audio: kmUlYNbguk0_0012.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
یعنی حکومت یه کشور تعیین میکنه که چقدر پول چاپ بشه و بین مردم توزیع بشه تا اینکه هم تورم پیش نیاد هم اینکه اقتصاد اون کشور رونق داشته باشه. اما این سیستم هم چندتا مشکل داشت که باعث شد آدما به فکر یه چیز بهتر و کامل‌تر باشن.


audio: kmUlYNbguk0_0013.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
مشکل اولی که این سیستم پول و ارز و بانکداری و اینا داره، اینه که کنترل کاملش دست دولت‌هاس. حکومتا میتونن طبق صلاحدید خودشون پول چاپ کنن و تو بازار تزریق کنن اما اگه یه اشتباهی بکنن ممکنه باعث تورمای خیلی شدید و گرونی‌های زیاد بشه. مشکل دوم اینه که بانکا به ازای هر تراکنشی که انجام میدن یه مبلغی از حساب ما کم میکنن. یعنی شما حتی برای یه استعلام ساده‌ی موجودی هم باید یه مبلغی پرداخت کنی.


audio: kmUlYNbguk0_0014.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
مخصوصا برای تراکنشای بین‌المللی که دیگه این هزینه خیلی زیاد میشه. مشکل سوم اینه که حریم خصوصی کاربرا رعایت نمیشه، یعنی شما برای اینکه از خدمات یه بانک استفاده کنید باید اسم و تاریخ تولد و شماره شناسنامه و کدملی و آدرس منزل و تلفن و اینا همه رو در اختیار بانک بذاری. از نظر یه عده شاید این مشکل بزرگی نباشه، اتفاقا شاید لازم هم باشه، ولی خب یه عده هم هستن که مخالفن.


audio: kmUlYNbguk0_0015.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
مشکل چهارم مربوط به دردسرای انتقال پول بین کشورای مختلفه. مثلا الان ما خودمون به خاطر تحریما نمیتونیم با خیلی از کشورای دیگه تبادل مالی داشته باشیم. مشکل پنجم که مشکل بزرگی هم هست، متمرکز بودن سیستم فعلیه. یعنی تمام پول و ثروت در اختیار حکومته و هرکاری که بخواد میتونه باهاش بکنه. در صورتی که احتمالا درستش اینه که همه‌ی افراد یه جامعه توی اون ثروت دخیل باشن.


audio: kmUlYNbguk0_0016.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
از اونطرف شما هر تراکنشی که بخواید انجام بدید مجبورید از یه بانک استفاده کنید. اگه یه زمانی که هیچ بانکی باز نیست نیاز داشته باشید یه تراکنش انجام بدید هیچ کاری از دستتون برنمیاد. یه مشکل دیگش اینه که اطلاعات حساب ما توی پایگاه داده‌ی بانک‌ها هست که هکرا ممکنه بتونن بهش دسترسی داشته باشن و از اطلاعاتمون سواستفاده کنن یا اطلاعات حسابمون حتی پاک بشه. خیلی از آدما با این مشکلات کنار اومدن اما همیشه یه عده‌ی کمی


audio: kmUlYNbguk0_0017.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
هستن که هیچوقت همرنگ جماعت نمیشن، اتفاقا همینان که کارای بزرگی انجام میدن و باعث پیشرفت انسان میشن. از بعد از بوجود اومدن اینترنت کم‌کم بعضی از مهندسای کامپیوتر و رمزنگارا به فکر ساختن یه جور پول دیجیتال افتادن تا این مشکلاتی که توی سیستم پول فعلی بود و برطرف کنن.


audio: kmUlYNbguk0_0018.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
اگه بخوام خیلی ریز با جزییات زیاد صحبت کنم نمیشه توی یه ویدیوی پونزده‌بیست‌دقیقه‌ای جمش کرد برای همین سعی میکنم بیشتر کلیاتو به صورت ساده‌شده بگم. اما اگه کسی علاقه داره خیلی کاملتر و دقیقتر درباره‌ی طرز کار رمزارزها بدونه پیشنهاد میکنم ویدیوهای جادی که لینکشو توی دیسکریپشن گذاشتم ببینه، خیلی دقیق و کامل به زبون فارسی توضیح داده. ارز دیجیتال با این چیزی که الان به نام بانکداری الکترونیکی میشناسیم خیلی فرق داره.


audio: kmUlYNbguk0_0019.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
توی بانکداری الکترونیکی شما یه پول واقعی داخل بانک داری که به ازای اون پول، یه عددی توی حساب شما نمایش داده میشه. اما توی ارز دیجیتال دیگه خبری از پول واقعی و سکه‌ی طلا و اینچیزا نیست. شما فقط و فقط با کامپیوترا و صفر و یک سروکار داری. پس ارز دیجیتال یا ارز الکترونیکی یا پول الکترونیکی، اطلاعاتیه که روی کامپیوترای مختلف به صورت توزیع شده وجود داره


audio: kmUlYNbguk0_0022.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
الان معروف‌ترین و موفق‌ترین ارز دیجیتال بیت‌کوینه که دیگه فکر می‌کنم همه اسمشو شنیدن. اما اینجوری نبوده که سازنده‌ی بیت‌کوین همه چیزو از اول اختراع کرده باشه و کلا یه چیز جدیدی معرفی کرده باشه. بیت‌کوین پاشو روی شونه‌ی ارزای دیجیتال قبل از خودش گذاشت، با برطرف کردن ایرادای اونا تونست یه سروگردن از بقیه بالاتر باشه.


audio: kmUlYNbguk0_0023.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: INVALID_CHARS
text:
سال 1989 یه دانشمند علوم کامپیوتر به نام David Chaum یه ارز دیجیتال به نام DigiCach اختراع کرد که احتمالا اولین ارز دیجیتاله.


audio: kmUlYNbguk0_0024.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
روال کار دیجی‌کش اینجوری بود که آدما باید یه نرم‌افزار مخصوص روی کامپیوترشون نصب میکردن که این یه کلید رمز مخصوص بهشون میداد. کاربرا با استفاده از این کلید، می‌تونستن به اندازه‌ی اعتبارشون از یه بانکی که طرف قرارداد هست، دیجی‌کش دریافت کنن و به صورت ناشناس خرید و فروش کنن‌. این روش باعث میشد بانک بدونه که چقد ارز اینور اونور منتقل شده اما از هویت آدمایی که این تراکنشا رو انجام دادن هیچ اطلاعی نداشته باشه.


audio: kmUlYNbguk0_0025.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
پس بعضی از مشکلاتی که توی پول معمولی و بانکداری وجود داشت، مثلا حفظ حریم شخصی آدما و اطلاعات کاربرا توی دیجی‌کش حل شده بود اما اون مشکل متمرکز بودن همچنان وجود داشت، همه‌ی تراکنشا داخل یه بانک جمع میشد. اگه هر مشکلی برای اون بانک پیش میومد، اطلاعات از بین میرفت. دیجی‌کش بیشتر از ده سال نتونست دووم بیاره، سال 1998 اعلام ورشکستگی کرد.


audio: kmUlYNbguk0_0026.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: INVALID_CHARS
text:
همون سال یه مهندس کامپیوتر چینی به نام Wei Dai یه ارز دیجیتال جدید معرفی کرد به نام b-money که سعی کرده بود مشکلات دیجی کش و تا حدودی حل کنه.


audio: kmUlYNbguk0_0027.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
یعنی اون بانک واسطه دیگه حذف شده بود همه‌ی آدما می‌تونستن طبق اون قواعد مشخصی که داشت، توی تولید ارز سهیم باشن. از اون طرفم کاملا به صورت فرد‌به‌فرد، بتونن این ارزو بدون هیچ واسطه‌ای بین خودشون منتقل کنن. بی‌مانی از خیلی نظرا شبیه بیت‌کوینی که الان میشناسیم بود اما هیچوقت عملی نشد.


audio: kmUlYNbguk0_0029.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
بیت‌گلدم شبیه بیت‌مانی بود اما اینم باز به مرحله‌ی اجرا نرسید. غیر از اینا ارزای دیجیتال زیادی وجود داشتم که هر کدومشون سعی می‌کردن یه جوری اون مشکلاتی که وجود داشت و برطرف کنن اما هرکدوم یه ایرادی داشتن که جلوی موفقیتشونو میگرفت.


audio: kmUlYNbguk0_0031.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
بیتکوین یک سیستم پول الکترونیک فرد به فرد با امضای شخصی به نام ساتوشی ناکاموتو توی اینترنت منتشر شد. توی این مقاله یا بهتره بگیم وایت‌پیپر، روش پیاده‌سازی یه ارز دیجیتال جدید توضیح داده شده بود که سعی کرده بود مشکلات ارزای قبلی رو برطرف کنه. در مورد نویسنده‌ی این مقاله یعنی ساتوشی ناکاموتو یه کم جلوتر توضیح میدم. اما چیزی که باعث شده بود بیت‌کوین یه سروگردن از بقیه‌


audio: kmUlYNbguk0_0032.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
بالاتر باشه این بود که از یه فناوری قوی به نام بلاک‌چین استفاده کرده بود. یعنی استفاده از همین سیستم بلاک‌چین باعث قدرت عجیب این ارز دیجیتالی شده بودو اون مشکلاتی که توی ارزای قبلی بود رو برطرف کرده بود. پس بریم یه نگاهی بندازیم به اینکه بلاک‌چین که باز این روزا زیاد اسمشو میشنویم چیه و بیت‌کوین چطوری ازش استفاده میکنه.


audio: kmUlYNbguk0_0034.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
هش میشه گفت یه جور رمزگذاریه که هر رشته‌ای بهش بدید یه رشته‌ی جدید با طول ثابت به شما میده که هیچ شباهتی با اون رشته اولیه نداره. برای اینکه بهتر متوجه بشید از این سایت استفاده می‌کنم


audio: kmUlYNbguk0_0038.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
هر کاراکتری که من وارد میکنم ببینید کل هش تغییر میکنه مثلا یه نقطه انتهاش میذارم این هشو اینجا ببینید این پایین، کلش تغییر میکنه. هر تغییری که انجام بشه کامل اون هش به هم میریزه. سیستم بلاک‌چین از این هش برای بالا بردن امنیت استفاده میکنه. بلاک‌چین به معنی زنجیره‌ای از بلوک‌هاس. یه زنجیره‌ای از بلوک‌ها داریم که توی هر بلوک یه اطلاعاتی نوشته شده.


audio: kmUlYNbguk0_0039.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
بالای هر بلوکم، هش اطلاعات بلوک قبلی اضافه میشه. این باعث میشه که تغییر اطلاعات یه بلوک اصلا کار راحتی نباشه چون همونطور که گفتم وقتی که حتی یه کاراکتر تغییر میکنه، هش اطلاعات کامل عوض میشه. حالا ببینیم بیت‌کوین چطوری از این بلاک‌چین استفاده میکنه. خب ارزای دیجیتال همونطور که گفتم یه سری داده‌های کامپیوتری‌ان. سازنده‌ی بیت‌کوین، اون اوایل کار که اینقد باارزش نشده بود


audio: kmUlYNbguk0_0040.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
به بعضی از کسایی که باهاشون در ارتباط بود حتی بیت‌کوین رایگان میداد. یعنی توی حساب اون شخص توی شبکه‌ی بیت‌کوین، مثلا یه بیت‌کوین براش ثبت میشد. که باز اون شخصم میتونست بیت‌کوینشو منتقل کنه به یه شخص دیگه و در قبالش یه چیزی بگیره. این نقل‌و انتقالا یا درست‌تر بگیم تراکنشا، همه‌شون داخل اون بلوک‌های بلاک‌چین ثبت میشن. مثلا من یه بیت‌کوین میدم به علی، علی هرجای دنیا هم میتونه باشه اصلا مهم نیست.


audio: kmUlYNbguk0_0042.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
ذخیره میشه مثلا به این صورت که احمد یک بیت‌کوین داد به علی. هرکسی توی این شبکه مم‌پول خودشو داره. هر تراکنش، توی مم‌پول همه‌ی اعضا اضافه میشه. وقتی اندازه‌ی این ممپول به یه حد مشخصی میرسه، یعنی تعداد تراکنشایی که توش ذخیره شده به یه اندازه‌ی مشخصی میرسه، باید اینا وارد یک بلاک جدید بشن بعد اون بلاک جدید اضافه بشه به زنجیره‌ی بلوک‌ها.


audio: kmUlYNbguk0_0043.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
پس بلوک‌های بلاک‌چین توی سیستم بیت‌کوین، حاوی اطلاعات تراکنشا هستن، یعنی اینکه کی چقدر بیت‌کوین به کی داده و کی چقد گرفته و این چیزا. استفاده از بلاک‌چین و رمزگذاری قوی باعث میشه که هیچکس نتونه توی این تراکنشا دخالت کنه یا تغییرشون بده. پس این از تبادلات مالی که توی شبکه‌ی بیت‌کوین انجام میشه. اما بهرحال توی این سیستم ارزی باید یه روشی هم برای تولید ارز جدید وجود داشته باشه.


audio: kmUlYNbguk0_0044.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
توی سیستم قدیمی، مثلا با اضافه شدن ذخایر طلا یا چاپ اسکناسای جدید، ارز جدید وارد چرخه میشه. اما در مورد بیت‌کوین چطوری این اتفاق میفته؟ وقتی یه بلاک جدید ساخته میشه، هرکسی که بتونه هش اطلاعات اون بلاکو طوری حساب کنه که مثلا سه رقم اولش صفر بشه، به عنوان جایزه، یه مقداری بیت‌کوین بهش داده میشه. این فقط یه چیزیه که سازنده‌ی بیت‌کوین تصمیم گرفته


audio: kmUlYNbguk0_0045.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
یعنی اینکه سه رقم اول هش صفر باشه یا هر چیز دیگه، اهمیتی نداره، میتونست تصمیم بگیره مثلا بیست رقم آخرش یک باشه هدف اصلی از این کار این بوده که یه سختی به کار اضافه کنه، یعنی یه جورایی یه پازلی گذاشته که هرکسی بتونه این پازلو حل کنه، یعنی اون هش مناسب رو پیدا بکنه، یه مقداری جایزه میگیره. الان مقدار این جایزه 6.25 بیت‌کوینه که واقعا مقدار کمیم نیست. اما همین سال 2020 12.5 بیت‌کوین بود چون


audio: kmUlYNbguk0_0046.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
هر چهارسال یه بار مقدار این جایزه نصف میشه. این همون درآمدیه که آدما از ماین کردن بیت‌کوین به دست میارن. البته باز میگم من خیلی خیلی ساده‌ش کردم جزییات خیلی بیشتری داره که توی یه ویدیوی کوتاه متاسفانه نمیشه درمورد همه چیز صحبت کرد. شما با هر وسیله‌ی کامپیوتری که یه پردازنده داشته باشه می‌تونید از بیت کوین کسب درآمد کرد اما مساله اینه که پیدا کردن اون هش خاص اینقد کار سختیه که شما مثلا شاید


audio: kmUlYNbguk0_0047.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
دو سال کامپیوترتونو روشن بذارید که دنبالش بگرده و در نهایت یه مقدار خیلی کمی بیتکوین بدست بیارید که اصلا به صرفه نباشه. برای همین دستگاه‌های خاصی به نام ماینر ساخته شدن که فقط مخصوص همین کارن، برای این کار بهینه شدن. ماین توی انگلیسی یعنی معدن، ماینرم که میشه گفت اون کسی که داره میکنه برای رسیدن به طلا یا هرچیز دیگه.


audio: kmUlYNbguk0_0048.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
خود ماینرم از یه طرف قیمت خیلی بالایی داره از یه طرف برق زیادی مصرف میکنه. یعنی حتی با یکی دو تا ده تا ماینرم احتمالا پول خاصی به دست نمیاد یعنی شاید حتی پول برقشم به زور دربیاد. ولی خب افرادی که به قول معروف مزرعه‌ی ماینر دارن احتمالا پول خوبی بدست میارن. پس تا اینجا فهمیدیم که این ارز بیت‌کوین وقتی که اول ساخته شد، یه تعداد خیلی زیادی بیت‌کوین داخلش وجود داشت


audio: kmUlYNbguk0_0049.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
همین ساتوشی ناکاموتو سازندش میگن که حدود یک میلیون بیت‌کوین داره! اما همونطور که توی سیستم قدیمی پول، آدما طلا از معدن استخراج میکردن و به ذخایر پولشون اضافه میکردن، توی بیت‌کوینم همین وجود داره منتها دیگه خبری از کار فیزیکی و معدن و اینا نیست. بلکه هرکس یه پازل سختی رو حل کنه، در ازاش پول دریافت میکنه. حل کردن این پازل یا پیدا کردن همون هش خاصم


audio: kmUlYNbguk0_0050.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
کار خیلی سختیه که به عهده‌ی پردازنده‌های کامپیوتریه. میبینید که چه ایده‌ی عجیب و جالبی بوده واقعا. سازنده‌ی بیت‌کوین یا همون ساتوشی ناکاموتو از همون اول کاملا ناشناس بوده، هنوزم هویتش مشخص نشده. به یه چند نفری شک کردن تا حالا، بعضیام خودشونو ساتوشی معرفی کردن ولی خب هنوزم هویتش یه رازه. اصلا معلوم نیست یه نفره یا اینکه مثلا یه گروهی از هکرای بزرگه یه گروهی از مخای کامپیوتر.


audio: kmUlYNbguk0_0052.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
تو بخش آخر میخوام یه کوچولو درباره‌ی ویژگیای مختلف رمزارزا صحبت کنم. اول ببینیم چه مزایا و معایبی دارن. خب یکی از مزایاشون اینه که خبری از اون مشکلاتی که توی سیستم بانکی بود نیست، کارمزدی پرداخت نمیکنید، هیچ شخص سومی بینتون نیست، با هرکس که دلتون بخواد معامله می‌کنید، خودتون دوتا مستقیما معامله میکنید. بعد، نه شما اونو میشناسید نه اون شما رو میشناسه، با هر شخصی


audio: kmUlYNbguk0_0053.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
از هر کشور دیگه‌ی دنیا میتونید تراکنش داشته باشید، یعنی دیگه اون مشکلات سیاسی که بین کشورا هست نمیتونه روی کارتون تاثیر داشته باشه درکل هیچ سازمان یا دولتی نمی‌تونه هیچ کنترلی روی حساب شما داشته باشه. معایبشم در اصل از تو دل مزایاش میاد. مثلا همینکه آدما میتونن بدون نظارت، به صورت ناشناس، خرید و فروش داشته باشن، باعث شده که توی کارای غیرقانونی یا کارای تروریستی


audio: kmUlYNbguk0_0054.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
ازش استفاده بشه یا مثلا پولشویی و فرار مالیاتی. یه عیب دیگه‌شون اینه که نوسان قیمتشون زیاده. مثلا نمودار قیمت بیت‌کوینو وقتی نگاه میکنیم میبینیم سال 2018 یه رشد خیلی زیادی داشته اما یه سال بعد یهو شدیدا ارزشش پایین میاد. دوباره سال 2021 یعنی همین امسال رشد شدیدی کرده اما خب معلوم نیست همینجوری به رشدش ادامه میده یا اینکه یه سقوط خیلی بزرگ میکنه دوباره.


audio: kmUlYNbguk0_0055.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
یه موضوع دیگه اینه که کلا توی شبکه‌ی بیت کوین 21 میلیون بیت‌کوین وجود داره که تا فوریه‌ی 2021 حدود 18.5 میلیونش ماین شده. یعنی دو سه میلیون بیشتر باقی نمونده. چون اولای کار، خیلی راحت‌تر از الان میشده بیت‌کوین به دست آورد. هرچی میگذره خیلی سخت‌تر میشه. طبق محاسبات، این دو سه میلیون بیت‌کوینی که باقی مونده، تقریبا 120 سال طول میکشه تا همه‌شون ماین بشن.


audio: kmUlYNbguk0_0056.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
یعنی چی؟ یعنی تا سال 2140 درآمد ماین کردن بیت کوین دیگه کامل از بین میره. البته تا صد و بیست سال دیگه خیلی اتفاقات مختلفی ممکنه بیفته. تعداد رمزارزا الان خیلی زیاد شده، 50 درصد کل ارزش رمزارزا توی بازار مال بیت‌کوینه اون پنجاه درصد بقیه‌شم مال بقیه‌ی رمزارزهاس.


audio: kmUlYNbguk0_0058.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
کلی چیزای دیگه که هرکدوم یه فرقایی با بقیه دارن. اما حالا بریم سراغ این بحث که کامپیوترای کوانتومی با اون قدرت پردازش بالاشون میتونن تهدیدی برای بیتکوین و بقیه‌ی رمزارزا باشن یا نه. در مورد کامپیوترای کوانتومی توی این ویدیو کامل توضیح دادم که پیشنهاد میکنم ببینیدش. واقعیت اینه که این سیستم رمزگذاری که بیت‌کوین الان داره استفاده میکنه،


audio: kmUlYNbguk0_0059.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
کلا ذاتش طوریه که با این کامپیوترای فعلی شکستنش تقریبا غیرممکنه.حتی با ابرکامپیوترا. یعنی یه مدت خیلی زیادی طول میکشه برای همین اصلا به صرفه نیست. پردازشای لازم برای به دست آوردن بیت‌کوینم که گفتم خیلی سخت و پرهزینه‌س. اما نقطه قوت کامپیوترای کوانتومی همونطور که تو اون ویدیو گفتم اینه که پردازشایی که برای ابر کامپیوترها 1000 سال طول میکشه


audio: kmUlYNbguk0_0060.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
برای این کامپیوتر کوانتومی چیزی حدود چند ثانیه است. خب پس با این اوصاف، کامپیوترای کوانتومی میتونن رمزنگاری بیت‌کوینو توی چند ثانیه بشکنن؟ یا اینکه کل بیت‌کوینای باقی مونده رو توی چند ثانیه ماین کنن؟ طبق منابعی که من پیدا کردم، که لینکشونم توی بخش منابع توی دیسکریپشن گذاشتم، کامپیوترای کوانتومی که برای اینکار استفاده میشن باید کیو بیت خیلی بالایی داشته باشن. بعضیا میگن چند هزار کیوبیت بعضیام میگن چند میلیون کیوبیت.


audio: kmUlYNbguk0_0061.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
برای همین این نظر وجود داره که به این زودیا نیازی نیست نگران این قضیه باشیم اما خب به هر حال باید برای آینده یه فکر اساسی بکنیم. یعنی احتمالا رمزگذاریایی که الان داره توی سیستم بیت‌کوین استفاده میشه باید طوری تغییر بکنه که در مقابل کامپیوترای کوانتومی مقاوم باشن. ویتالیک بوترین سازنده‌ی رمزارز اتریوم سال 2019 که گوگل کامپیوتر کوانتومی خودشو معرفی کرد، یه توییت زد و


audio: kmUlYNbguk0_0063.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
خب پس خلاصه‌ی حرفام این شد که برای زندگی راحت‌تر پولو اختراع کردیم بعد کم کم به مرور زمان سعی کردیم مشکلاتی که داشتو برطرف کنیم، تا اینکه همین اواخر رسیدیم به ارزای دیجیتال. یعنی دیگه خبری از طلا و نقره و فلز و اسکناسای کاغذی و چیزای دیگه نبود، فقط و فقط کامپیوترا و برنامه‌های کامپیوتری بودن که نقش داشتن. جنس پول تبدیل شد به یه مشت صفر و یک تو قلب کامپیوترا و روی اینترنت.


audio: kmUlYNbguk0_0064.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
اما به نظرم بازم تغییرات زیادی تو راهه که فعلا هیچ ایده‌ای دربارش نداریم. شاید تا چند سال آینده پول سنتی به طور کامل بمیره و جاشو بده به همین ارزای دیجیتال، شایدم اینجوری نشه. فقط باید مواظب باشیم از روی هیجان و احساسات تصمیم نگیریم. نگیم چون الان همه دارن از رمزارز و بیت‌کوین و این چیزا حرف میزنن و میگن پول خوبی توشه، ما هم بیاییم هرچی سرمایه داریم بذاریم تو این کار. مث بورس نشه یه وقت.میدونم اینا مقایسشون درست نیست


audio: kmUlYNbguk0_0065.opus
source: youtube
source_id: kmUlYNbguk0
invalidation: VALID
text:
مقایسه‌ی بورس و ارزهای دیجیتال درست نیست منظورم اینه که احساساتی عمل نکنیم، با فکر و با برنامه کار کنیم. قبلش باید حسابی تحقیق کنیم و حواسمونم به ریسکش باشه. اگه این ویدیو رو دوس داشتی لایک فراموش نشه، منتظر نظراتتونم هستم، مث همیشه بدون ترس سوال بپرس و دنبال جواب باش.


audio: o8cEj_pAcrM_0001.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
با این زلزله‌ی شدیدی که همین چند روز پیش تو ترکیه و سوریه اتفاق افتاد، صحنه‌هایی دیدیم که واقعا خیلی عجیب و ترسناک بودن. برای همین گفتم یه ویدیو داشته باشیم مخصوص زلزله. می‌خواهیم چند تا مورد رو با هم بررسی کنیم. اول از همه اینکه اصلا چی میشه که زلزله اتفاق میفته؟ چه انواعی داره؟ چه جوریه که بعضی از حیوانات می‌تونن پیش‌بینیش کنن؟ چیزی که باعث زلزله‌ی ترکیه شد، آیا ممکنه پاش به کشور ما هم برسه؟


audio: o8cEj_pAcrM_0002.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
همراه من باشید تا ببینیم این خشم بی‌رحمانه‌ی زمین از کجا میاد. اسپانسر این برنامه هم شرکت فیوتک تو جنوب کالیفرنیاست، که زمینه‌ی فعالیتش ابزارهای دقیق اندازه‌گیری و سنسورهای پیشرفته و رباتیکه. فیوتک تو پروژه‌های بزرگ ناسا، مثل شاتل فضایی دیسکاوری و مریخ‌نورد کیوریاسیتی نقش پررنگی داشته. برای اطلاعات بیشتر می‌تونید به سایتشون سر بزنید، یا لینکدین فیوتک رو


audio: o8cEj_pAcrM_0003.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
دنبال کنید، که تو بخش توضیحات همین ویدیو گذاشتم. زلزله برای ما آدما همیشه یکی از وحشتناک‌ترین بلاهای طبیعی بوده. تو تاریخ تمدن‌های قدیمی، افسانه‌های زیادی در موردش هست. از خدایان باستانی گرفته، تا موجودات غول‌پیکری که زیر زمین زندگی می‌کردن و حرکتشون باعث لرزش زمین می‌شد. احتمالا ارسطو اولین کسی بود که سعی کرد یه دلیل طبیعی برای زلزله معرفی کنه.


audio: o8cEj_pAcrM_0004.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
نظرش این بود که بادهایی داخل زمین وجود داره که موقع خارج شدن، باعث لرزیدن زمین میشه. این ایده‌ی خنده‌دار تا قرن‌ها بعد پذیرفته شده بود، اما از قرن هفدهم، بعد از زلزله‌های بزرگی که تو اروپا اتفاق افتاد، دانشمندا شروع کردن با یه دید علمی به این قضیه نگاه کردن. بعضیا دینامیت‌هایی رو سطح زمین منفجر کردن تا لرزش ایجاد کنه،


audio: o8cEj_pAcrM_0005.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
بعد سعی کردن سرعت حرکت این لرزش‌ها رو اندازه‌گیری کنن. بعضیا هم شروع کردن به ساختن اولین دستگاه‌های لرزه‌نگار. یه عده‌ی دیگه هم از روش آماری استفاده کردن، تمام گزارش‌هایی که در مورد زلزله تو نقاط مختلف زمین وجود داشت، کنار هم گذاشتن، بلکه بتونن یه الگوی زمانی یا مکانی از بین این اطلاعات بیرون بکشن.


audio: o8cEj_pAcrM_0006.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
اما پیشرفت اصلی وقتی اتفاق افتاد که رفتیم سراغ گسل‌ها. گسل، یه بریدگی یا شکافه که داخل پوسته‌ی زمین ایجاد میشه، طوری که تو یه طرف یا دو طرف این شکاف، زمین یه مقداری جابجا شده باشه. اگه فقط یه بریدگی داشته باشیم که هیچکدوم از دو طرفش جابجا نشده، دیگه گسل نیست، بهش میگن درزه. خب این گسل‌ها اصلا از کجا میان.


audio: o8cEj_pAcrM_0007.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
زمین رو شبیه یه توپ بزرگ در نظر بگیرید از جنس سنگ ذوب‌شده. سطح این توپ به خاطر تماس با فضای بیرونی، کم‌کم سرد و سخت شده. به این لایه‌ی نازک میگن لیتوسفر که ضخامتش معمولا یه چیزی حدود صد کیلومتر در نظر گرفته میشه، بعضی جاها کمتره بعضی جاها بیشتر. نسبت به کل زمین، خیلی نازکه، تقریبا شبیه پوست یه سیبه.


audio: o8cEj_pAcrM_0008.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
پس در واقع این لایه‌ی نازک، روی سنگ‌های ذوب‌شده شناوره. گرمایی که از مرکز زمین میاد، جریان‌هایی تو این مواد مذاب ایجاد می‌کنه که به پوسته‌ی سنگی فشار میاره و پاره‌پاره‌ش می‌کنه، یه سری شکاف یا گسل توش به وجود میاره. برای همین، پوسته‌ی زمین تقسیم میشه به چندین صفحه‌ی جداگانه که بهشون میگیم صفحات تکتونیک.


audio: o8cEj_pAcrM_0009.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
داخل هر کدومشون هم دوباره گسل‌های کوچیکتری وجود داره که اون صفحه رو تقسیم می‌کنن به صفحات کوچیکتر. اینا دائما در حال حرکت و جابجایی‌ان، بعضیاشون سالی چند میلیمتر، بعضیاشون سالی چند سانتی‌متر. یه وقتایی به هم فشرده میشن، که نتیجه‌ش میشه چروک خوردن پوسته‌ی زمین، یا همین رشته‌کوه‌هایی که می‌بینیم.


audio: o8cEj_pAcrM_0010.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
یه وقتایی هم از هم فاصله می‌گیرن، یه شکاف یا دره ایجاد می‌کنن. حالا ما اومدیم گسل‌ها رو بر اساس نوع حرکت این صفحات دسته‌بندی کردیم. حالت اول اینه که دو تا صفحه، از همدیگه دور میشن، که بهش میگن گسل معمولی. حالت دوم اینه که صفحات به سمت همدیگه فشرده میشن، یکیشون میره زیر اون یکی.


audio: o8cEj_pAcrM_0011.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
این برعکس گسل معمولیه، برای همین بهش میگن گسل معکوس. حالت سوم اینه که دو تا صفحه به موازات هم جابجا میشن، که معروفه به گسل انتقالی. یه حالت چهارم هم داریم که ترکیبی از ایناست، یعنی دو تا صفحه به صورت مورب نسبت به همدیگه جابجا میشن، که بهش میگن گسل مورب. این گسل‌ها و جابجایی صفحات زمین، یکی از اصلی‌ترین


audio: o8cEj_pAcrM_0012.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
دلایل ایجاد زلزله‌ست.چطور؟ کافیه به بشکن زدن فکر کنید. زمانی که شما بشکن می‌زنید انگشتاتون می‌خواد تو دو تا جهت مختلف حرکت کنه، اما اصطکاک پوستتون جلوش رو می‌گیره. فشار رو بیشتر و بیشتر می‌کنید، تا اینکه دیگه اصطکاک زورش نمی‌رسه جلوی حرکت انگشتاتون رو بگیره. یهو انرژیشون آزاد میشه و هوای اطراف خودشون رو می‌لرزونن. که ما این لرزش رو به شکل صدا حس می‌کنیم.


audio: o8cEj_pAcrM_0013.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
صفحات پوسته‌ی زمین هم وقتی به شکل‌های مختلف جابجا میشن،‌ داخل مرز بین دو تا صحفه، یعنی همون گسل، به همدیگه مالیده میشن. خب هیچ گسلی، یه برش صاف نیست، پر از ناهمواریه. این باعث میشه اصطکاک زیادی بین این صفحات وجود داشته باشه. پس همون اتفاقی میفته که موقع بشکن زدن میفتاد. از یه طرف، نیروهایی که باعث جابجایی صفحات میشن،


audio: o8cEj_pAcrM_0014.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
به فشار آوردن ادامه میدن، از یه طرف هم اصطکاک جلوی حرکتشون رو می‌گیره. تا اینکه به یه جایی می‌رسیم که دیگه نمی‌تونه مقاومت کنه. انرژی‌ای که تو گسل بین این دو تا صفحه ذخیره شده، به صورت ناگهانی آزاد میشه و تمام محیط اطرافشو می‌لرزونه. که این دقیقا همون زلزله‌ست. اون نقطه‌ای از گسل، که انرژی ذخیره شده بین صفحات،


audio: o8cEj_pAcrM_0015.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
از اونجا شروع به آزاد شدن می‌کنه، بهش میگن کانون، یا مرکز عمقی زلزله. اون قسمتی هم که دقیقا بالای کانون، رو سطح زمین قرار می‌گیره، بهش میگن رومرکز، یا مرکز سطحی زلزله. به فاصله‌ی بین کانون تا سطح زمین، میگن عمق زلزله. معمولا قبل از آزاد شدن اون انرژی اصلی،


audio: o8cEj_pAcrM_0016.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
چند تا لرزش ضعیف‌تر اتفاق میفته که بهشون میگن پیش‌لرزه. هرچی به زلزله‌ی اصلی نزدیک‌تر میشیم تعداد اینا بیشتر میشه. بعد از زلزله‌ی اصلی هم چندین زلزله‌ی ضعیف‌تر اتفاق میفته که بهشون میگن پس‌لرزه.


audio: o8cEj_pAcrM_0017.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
برای سنجیدن مقدار و شدت زلزله هم مقیاس‌های مختلفی ساخته شده مثل ریشتر، که توسط چارلز ریشتر ابداع شده. این مقیاس، مقدار انرژی‌ای رو نشون میده که تو کانون زلزله آزاد شده. کمترین مقدارش یه ریشتره، که هیچ آدمی نمی‌تونه حسش کنه، بیشترین مقدارش هم معمولا 9 در نظر می‌گیرن، هرچند از نظر ریاضیاتی هیچ حد ماکزیممی نداره.


audio: o8cEj_pAcrM_0018.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
مقیاس ریشتر خطی نیست، لگاریتمیه. هر یه واحدی که به اندازه‌ی زلزله اضافه بشه، انرژی آزاد شده تو اون زلزله، تقریبا سی برابر میشه. یعنی مثلا انرژی آزاد شده تو یه زلزله‌ی پنج ریشتری، سی برابر چهار ریشتریه. احتمالا شما هم شنیدید که میگن ریشتر، زیاد مقیاس خوبی نیست. دلیلش اینه که همونطور که گفتم، مقدار انرژی آزاد شده


audio: o8cEj_pAcrM_0019.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
تو کانون زلزله رو نشون میده. حالا این انرژی می‌خواد به صورت امواج لرزشی، از عمق به سطح زمین برسه و باعث خرابی بشه. پس چیزایی مثل جنس خاک اون منطقه، مقدار فاصله‌ی ما از کانون زلزله، اینکه لرزش‌ها چه مدت‌زمانی طول کشیدن، اینا همه تو مقدار خرابی تاثیر دارن، اما ریشتر در نظر نمی‌گیرشون. این میشه که یه زلزله‌ی شیش ریشتری ممکنه خرابیش کمتر از


audio: o8cEj_pAcrM_0020.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
یه زلزله‌ی پنج ریشتری باشه، چون مثلا زمین اون منطقه طوری بوده که بیشتر امواج زلزله رو جذب کرده. برای همین مقیاس‌های دیگه‌ای هم ابداع کردن، مثل مقیاس بزرگی گشتاوری، یا مقیاس مرکالی. که مرکالی، زلزله‌ها رو از نظر شدتشون به 12 نوع مختلف تقسیم کرده، از ضعیف‌ترین زلزله‌هایی که آدما احساسشون نمی‌کنن،


audio: o8cEj_pAcrM_0021.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
تا قوی ترین زلزله‌هایی که تقریبا همه چیز رو تخریب می‌کنن. بحث بعدی که باید بدونیم، انواع زلزله‌ست. خب بیشتر زلزله‌ها دلیلش همین گسل‌ها و جابجایی صفحاته که در موردش صحبت کردم، اما اتفاقات دیگه‌ای هم می‌تونن باعث زلزله بشن. مثل فعالیت‌های آتشفشانی، ریزش غارها یا کانال‌های زیرزمینی، انفجار،


audio: o8cEj_pAcrM_0022.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
آزمایش‌های هسته‌ای، یا هر چیز دیگه‌ای که باعث لرزش پوسته‌ی زمین بشه. مثل سدسازی‌هایی که انجام میدیم، یا معدن‌ها، یا کلا هر نوع فعالیتی که یه بار خیلی زیادی رو یه محدوده‌ای از پوسته‌ی زمین بذاریم یا برداریم، می‌تونه باعث ایجاد زلزله بشه. در مورد پدیده‌ی هارپ و تاثیرش روی زلزله، که این روزا بحثش داغ شده، سعی می‌کنم تو یه ویدیوی جداگانه صحبت کنم.


audio: o8cEj_pAcrM_0024.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
اونایی که عمق کانونشون کمتر از هفتاد کیلومتره، زلزله‌های کم‌عمقن، اونایی که بین هفتاد تا سیصد کیلومتره متوسطن، اونایی هم که از سیصد کیلومتر بیشتره، عمیقن. هرچی عمق زلزله کمتر باشه، خرابیش، هم شدیدتره، هم اینکه معمولا به محوطه‌ی اطراف رومرکز محدود میشه. بیشتر زلزله‌هایی که تو کشور خودمون اتفاق افتادن


audio: o8cEj_pAcrM_0025.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
از همین نوع کم‌عمقن، مثل زلزله‌های طبس، رودبار و منجیل، زلزله‌ی بم. اما عمق زلزله که بیشتر میشه، خرابی‌ها می‌تونن تا فواصل بیشتری اتفاق بیفتن. یه موضوع خیلی مهمی هم که هست، نوع امواج لرزشیه. تو هر زلزله، به طور کلی دو نوع لرزش اتفاق میفته، یکیش امواج سطحیه، یکیش امواج بدنه‌ای.


audio: o8cEj_pAcrM_0028.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
امواج طولی و امواج عرضی. تو امواج طولی، نوسان در راستای حرکت موجه، تو امواج عرضی، عمود بر حرکت موجه. امواج طولی سرعت بیشتری دارن.وقتی یه زلزله اتفاق میفته، اول امواج طولی به سطح زمین می‌رسن، بعدش امواج عرضی. برای همین، به اینا میگن اولیه، به اونا میگن ثانویه. از نظر خرابی اگه بخواهیم مقایسه کنیم، بیشترین خرابی رو


audio: o8cEj_pAcrM_0029.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
امواج سطحی ایجاد می‌کنن، چون مثل یه پتو زمین رو تکون میدن. بعد از اون، بیشترین خرابی رو امواج عرضی دارن، چون معمولا ساختمون‌ها نسبت به امواج طولی مقاوم‌ترن، در حالی که امواج عرضی، با شدت زیادی به صورت افقی تکونشون میده، که این باعث خرابی‌های خیلی شدیدی میشه. پس یه درک کلی به دست آوردیم از اینکه زلزله از کجا میاد و چه انواعی داره.


audio: o8cEj_pAcrM_0031.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
اولین و مهمترین سوال اینه که چجوری می‌تونیم زلزله رو پیش‌بینی کنیم. خب ما هیچوقت نمی‌تونیم با قطعیت بگیم امروز تو این نقطه از زمین قراره زلزله بیاد. ولی بهرحال قبل از وقوع زلزله، یه سری نشونه‌ها ظاهر میشه که می‌تونیم ازشون کمک بگیریم. یکی از جالب‌ترین روش‌ها استفاده از حیواناته. خیلی از حیوونا مثل سگ، گربه، مرغ و خروس، اسب، پرنده‌ها،


audio: o8cEj_pAcrM_0032.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
یا حتی بعضی از حشرات، قبل از اتفاق افتادن زلزله، رفتارشون غیرعادی میشه، بی‌قرار میشن، ممکنه از شهر یا از لونه‌های خودشون فرار کنن. این تغییر رفتار، می‌تونه از چند ساعت یا حتی چند روز قبل از زلزله، شروع بشه. مثلا تو شهر هایچنگ چین، قبل از زلزله‌ی سال 1975، با اینکه سرمای شدیدی بود اما یه تعداد زیادی مار از تو لونه‌هاشون بیرون اومدن،


audio: o8cEj_pAcrM_0033.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
که بعدش یه زلزله‌ی شدید 7.3 ریشتری تو این شهر اتفاق افتاد. کشورهایی مثل چین و ژاپن خیلی از این قضیه استفاده می‌کنن، یعنی چند بار پیش اومده که از روی تغییر رفتار حیوونا احتمال وقوع زلزله رو دادن که باعث شده تلفات جانیشون پایین بیاد. اما حیوونا چطور می‌تونن یه همچین کاری بکنن؟ یه ایده اینه که قبل از زلزله به خاطر فشار و شکستگی‌ای که


audio: o8cEj_pAcrM_0034.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
تو سنگ‌ها اتفاق میفته، گازهایی آزاد میشه که بعضی از حیوونا با بویایی قویشون اینا رو حس می‌کنن. یه ایده‌ی دیگه اینه که می‌تونن امواج اولیه‌ی ضعیف رو حس کنن که برای ما قابل تشخیص نیست. در کل، هنوز دلیل قطعیش رو نمی‌دونیم، هنوز داریم در موردش تحقیق و آزمایش می‌کنیم. اما چیزی که هست اینه که این اتفاق اونقدر تو طول تاریخ تکرار شده


audio: o8cEj_pAcrM_0035.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
که وقتی رفتار عجیب و غیرعادی حیوونا رو می‌بینیم باید جدی بگیریمش. یه راه دیگه برای پیش‌بینی زلزله، استفاده از آب‌های زیرزمینیه. بارها پیش اومده که قبل از وقوع زلزله، سطح آب چاه‌ها به طور ناگهانی بالا پایین شده، یا اینکه غلظت مواد معدنی تو آب‌های زیرزمینی افزایش پیدا کرده، که دلیلش فشار و شکستگی سنگ‌های پوسته بوده.


audio: o8cEj_pAcrM_0036.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
تغییر فشار داخل چاه‌های نفت هم می‌تونه نشونه‌ای از وقوع احتمالی زلزله باشه. اما شاید بهترین روش، استفاده از داده‌های زمین‌شناسی باشه، یعنی اطلاعاتی که دانشمندا در مورد گسل‌های مختلف جمع‌آوری می‌کنن، که نشون میده این گسل‌ها چقدر فعالن، چقدر انرژی توشون ذخیره شده، آخرین باری که انرژیشون آزاد شده کی بوده. این اطلاعات رو وقتی که کنار هم قرار میدیم،


audio: o8cEj_pAcrM_0037.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
می‌تونیم یه پیش‌بینی تقریبی از احتمال وقوع زلزله داشته باشیم. سه روز قبل از همین زلزله‌ی شدید ترکیه و سوریه، یه دانشمند هلندی به نام فرانک هوخربیتس تو توییتر اعلام کرد که دیر یا زود، یه زلزله با قدرت تقریبا 7.5 ریشتر تو جنوب ترکیه و سوریه و اردن و لبنان اتفاق میفته. اون موقع کسی اهمیتی به این حرف نداد.


audio: o8cEj_pAcrM_0038.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
چون تو سال 2015 هم همین آدم یه زلزله تو کالیفرنیا رو پیش‌بینی کرد ولی خب اتفاق نیفتاد. تخصص این دانشمند، روشی هست به نام برآورد هندسه‌ی منظومه‌ی شمسی، یعنی موقعیت سیارات منظومه‌ی شمسی رو رصد می‌کنن تا بتونن ارتباط بین موقعیت این سیارات با اتفاقات بزرگی که رو زمین میفته رو پیدا کنن. دنبال اینن که وقتی سیارات به هم نزدیک میشن،


audio: o8cEj_pAcrM_0039.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
یا هم‌تراز میشن، چه تاثیراتی رو همدیگه میذارن. ولی خب این روش هم قطعی نیست، فقط یه احتمال به ما میده. یه بحث دیگه‌ای هم هست که این روزا یه مقداری باعث نگرانی شده. چقدر احتمال داره که این اتفاقاتی که باعث و بانی زلزله‌ی ترکیه بودن، پاشون به کشور ما هم باز بشه. دلیل این زلزله حرکت صفحه‌ی عربی به سمت شمال زمین


audio: o8cEj_pAcrM_0040.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
بوده که فشار زیادی به صفحه‌ی آناتولی وارد کرده. این زلزله نزدیک گسل شرقی صفحه‌ی آناتولی اتفاق افتاده، اما این گسل وارد کشور ما نشده. ما اینجا خودمون یه گسل داریم به نام گسل زاگرس، که بین صفحه‌ی اوراسیا و صفحه‌ی عربی قرار گرفته. همین فشار صفحه‌ی عربی باعث شده پوسته‌ی زمین اینجا چروک بخوره و کوه‌های زاگرس به وجود بیاد.


audio: o8cEj_pAcrM_0041.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
کشور خودمون هم جزو مناطق زلزله‌خیز محسوب میشه، با گسل‌های زیاد. آخرین سوال هم اینه که آیا واقعا زلزله‌های بزرگ، بیشتر تو تاریکی صبح اتفاق میفتن؟ این نمودار، زلزله‌های بالای چهار ریشتر رو نشون میده که تو صد سال گذشته داخل کالیفرنیا اتفاق افتاده. همونطور که می‌بینید، تو تمام ساعات شبانه‌روز زلزله داشتیم. اما ساعت شیش صبح به نظر میاد بیشتر از بقیه بوده.


audio: o8cEj_pAcrM_0042.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
این ممکنه کاملا تصادفی باشه، ممکنه یه دلیل خاصی داشته باشه. فعلا ارتباط واضحی بینشون پیدا نکردیم. اما در مورد فصل‌های مختلف چی میشه گفت؟ درسته که بگیم زلزله بیشتر تو فصل‌های سرد اتفاق میفته؟ حقیقت اینه که بین فصول مختلف و زلزله هم ارتباط مشخصی وجود نداره. یعنی وقتی آمار زلزله‌ها رو بررسی می‌کنیم، نمی‌تونیم


audio: o8cEj_pAcrM_0044.opus
source: youtube
source_id: o8cEj_pAcrM
invalidation: VALID
text:
خب ما هزاران سال با وحشت زلزله درگیر بودیم، کلی برای خودمون نشستیم داستان ساختیم که این از کجا میاد، کی می‌فرستش، هدفش از این کار چیه. ولی تو همین یکی دو قرن اخیر، با علم خودمون خیلی از معماهاشو پیدا کردیم و این داستان‌ها عقب‌نشینی کردن. هرچند هنوزم سعی می‌کنن از اونجاهایی که ناشناخته مونده وارد بشن.


audio: X3qMYwjbspM_0001.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
ما آدما به دنیا میاییم، یه مدت مشخصی زندگی می‌کنیم، بعدش میمیریم. به نظر میاد اجرام آسمانی مثل ستاره‌ها و سیاره‌ها هم یه همچین وضعیتی دارن. یعنی طی یه اتفاقاتی به وجود میان، یه مدت طولانی حضور دارن، بعدش یا می‌میرن یا تبدیل میشن به یه چیز دیگه. تا آخر این ویدیو با من باشید تا انواع ستاره‌هایی که تا حالا شناختیمو با هم بررسی بکنیم و ببینیم که چیزای عجیبی مثل سیاهچاله‌ها


audio: X3qMYwjbspM_0002.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
و ستاره‌های نوترونی چی هستن و چجوری به وجود میان. اما آمار کانال نشون میده بیشتر از نصف کسایی که ویدیوها رو میبینن هنوز عضو کانال نشدن. برای اینکه عضو بشید فقط و فقط کافیه روی دکمه‌ی سابسکرایب یا اشتراک که پایین ویدیو هست کلیک کنید، هیچ هزینه‌ای برای شما نداره اما برای من انگیزه‌ی خیلی بزرگیه برای ادامه‌ی کار.


audio: X3qMYwjbspM_0003.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
خب قبل از اینکه وارد بحث اصلیمون بشیم لازمه که یه کوچولو از این صحبت کنم که فضایی که تا حالا شناختیم چه ساختاری داره و چجوری کار میکنه. خب همونطور که قبلنم گفتم، دنیای ما از سه بعد فضا و یه بعد زمان تشکیل شده. پس در مجموع 4 بعد داریم، یعنی برای هر چیزی تو این دنیا 4 تا


audio: X3qMYwjbspM_0005.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
چهارمی هم توضیح میده که در چه زمانی اونجا بوده. در واقع هر چیزی که توی دنیای ما وجود داره، تو یه محیط چهار بعدی به نام فضازمان قرار گرفته. به صورت خلاصه، جرم یا ماده می‌تونه این بافت فضازمانو دچار خمیدگی کنه. چون نشون دادن این خمیدگی تو چهار بعد کار راحتی نیست، میاییم یه مقدار ساده‌ش می‌کنیم، توی سه بعد نشونش میدیم. حالا نکته‌ی جالبی که اینجا باهاش کار داریم اینه که بر اساس


audio: X3qMYwjbspM_0006.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
نسبیت عام اینشتین، این خمیدگی در واقع همون گرانشه. یعنی یه جرمی مث کره‌ی زمین که توی فضازمان قرار گرفته، این بافت فضازمانو دچار خمیدگی می‌کنه، که همین خمیدگی باعث میشه ماه به سمت زمین جذب بشه. هرچقدر مقدار جرم بیشتر باشه خمیدگی بیشتری ایجاد میکنه. پس خمیدگی‌ای که خورشید توی این بافت فضازمان ایجاد میکنه خیلی بیشتر از زمینه. این آزمایش جالب خیلی کمک میکنه که درک روشنی


audio: X3qMYwjbspM_0007.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
از خمیدگی فضازمان و جاذبه داشته باشیم. ببینید اینجا این پارچه رو می‌تونیم یه نمایش سه بعدی از بافت فضازمان درنظر بگیریم. هر جرمی که روی این پارچه قرار میدیم یه خمیدگی اطراف خودش ایجاد میکنه. فرض کنید این وزنه‌ای که اینجا قرار میدیم، مثلا خورشید باشه. حالا می‌بینید که این کره‌های کوچیکی که به خورشید ما نزدیک میشن، توی خمیدگی‌ای که ایجاد کرده گیر میفتن و دورش می‌چرخن. خیلی شبیه دنیای واقعیه، مدارشونم می‌بینید که بیضیه،


audio: X3qMYwjbspM_0008.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
چون مدار سیارات به دور خورشیدم احتمالا میدونید که بیضیه دایره نیست. یا مثلا وقتی که به خورشید نزدیک میشن سرعتشون بیشتر میشه، وقتی که دور میشن سرعتشون کمتر میشه، که اینم دقیقا همون چیزیه که تو دنیای واقعی اتفاق میفته. اما شاید این سوال براتون پیش بیاد که الان این سیاره‌ها بعد از چند دور چرخیدن به خورشید نزدیک میشن و بهش برخورد میکنن. چرا این اتفاق برای سیاره‌های واقعی نمیفته؟


audio: X3qMYwjbspM_0009.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
وقتی یه چیزی رو، مثلا یه تیکه سنگو، به یه نخ می‌بندیمو دور سرمون می‌چرخونیم، اون لحظه‌ای که نخو رها می‌کنیم سنگ با سرعت از ما دور میشه. دلیل این اتفاق اینه که هر جسمی که توی یه مسیر دایره‌ای حرکت می‌کنه، یه نیرویی به نام نیروی گریز از مرکز بهش وارد میشه. این نیرو همیشه از طرف مرکز دایره به سمت خارج دایره‌ست. موقع رانندگی هم این اتفاق زیاد میفته، یعنی وقتی که شما پیچ


audio: X3qMYwjbspM_0010.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
جاده رو می‌پیچید، خودتون به سمت مخالف کشیده میشید. این همون نیروی گریز از مرکزه که داره به شما وارد میشه. دلیل اینکه یه سیاره‌ای مث زمین بعد از چند دور چرخیدن به خورشید برخورد نمیکنه همین نیروی گریز از مرکزه. یعنی خمیدگی‌ای که خورشید تو بافت فضازمان ایجاد کرده، باعث شده که زمین به دورش بچرخه، بعد همین حرکت چرخشی یه نیروی


audio: X3qMYwjbspM_0011.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
گریز از مرکز ایجاد کرده که باعث شده که زمین به سمت مخالف خورشید هل داده بشه. درنهایت بین این دو تا نیرو یه تعادلی به وجود میاد که باعث میشه که زمین روی یه مدار ثابت به دور خورشید بچرخه. برای بقیه‌ی سیاراتم همینه، برای چرخش ماه به دور زمین یا ماهواره‌ها به دور زمینم همینه. یعنی مثلا یه ماهواره رو که میخوان تو یه مدار اطراف زمین قرار بدن،


audio: X3qMYwjbspM_0012.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
میان بر اساس چیزایی مث سرعتشو وزنش، توی یه فاصله‌ای از زمین قرارش میدن که اون نیروی جاذبه‌ای که از طرف زمین به ماهواره وارد میشه، با نیروی گریز از مرکزی که خود ماهواره به خاطر چرخشش دور زمین داره، برابر بشه. اگه نیروی گریز از مرکز بیشتر بشه، ماهواره از مدار خارج میشه و از زمین دور میشه. اگرم نیروی جاذبه بیشتر بشه که ماهواره میوفته روی زمین.


audio: X3qMYwjbspM_0013.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
دلیل اینکه تو این آزمایش توپا بعد از دو سه دور چرخیدن متوقف میشن همینه که نیروی گریز از مرکز کمی بهشون وارد میشه. خب این یه مقدمه‌ی کوتاه بود که لازم بود در مورد فضازمان و گرانش بدونیم. حالا بریم سراغ اینکه ببینیم ستاره‌ها چطوری تشکیل میشن و چه انواعی دارن.


audio: X3qMYwjbspM_0014.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
خب داستان ما از انفجار بزرگ یا بیگ‌بنگ شروع میشه. طبق نظر دانشمندا چندصد میلیون سال بعد از انفجار بزرگ، گازای هیدروژنی که تو فضا پراکنده بودن کم‌کم بر اثر جاذبه کنار هم جمع میشن. جاهایی که تراکمشون بیشتر بود، ابرای غلیظی از هیدروژن ایجاد شدن که با گذشت زمان تبدیل شدن به کره‌هایی از گاز هیدروژن و شروع کردن به گرم شدن. دلیلش اینه که اتمای هیدروژن وقتی از یه حدی به همدیگه نزدیکتر


audio: X3qMYwjbspM_0015.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
میشن بینشون یه دافعه‌ی قوی به وجود میاد. وقتی که جاذبه به این اتما فشار میاورد تا به هم نزدیکترشون کنه، این نیروی دافعه باعث میشد که اتما با شدت بیشتری به همدیگه برخورد کنن که این درنهایت باعث میشد که دماشون بالاتر بره. همینطور با بزرگتر شدن این کره‌های هیدروژنی، جاذبه هم بیشتر میشد و در نتیجه گرمای بیشتری تولید میشد.


audio: X3qMYwjbspM_0017.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
نهایت وقتی فشار و دما تو مرکز این پیش‌ستاره‌ها از یه حد مشخصی بالاتر میره، فرایند گداخت یا همون همجوشی هسته‌ای شروع میشه. یعنی به خاطر دما و فشار خیلی زیاد، اتمای هیدروژن با هم ترکیب میشن و اتمای هلیوم بوجود میان، بعد تو این فرایند یه مقدار خیلی زیادی هم انرژی آزاد میشه. همون اتفاقی که توی بمبای هیدروژنی میوفته. اینجوری شد که اولین ستاره‌های جهان متولد شدن.


audio: X3qMYwjbspM_0018.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
از کنار هم قرار گرفتن همین ستاره‌های اولیه بود که اولین کهکشانا ظاهر شدن. این ستاره‌های اولیه بنا به دلایلی مثل اینکه موقع تولدشون مقدار خیلی زیادی هیدروژن در دسترس داشتن، خیلی بزرگ و غول‌آسا بودن. اما همین بزرگ بودن و دمای خیلی زیاد باعث میشد که عمر نسبتا کوتاهی داشته باشن، در حد چند ده میلیون سال. یعنی تمام سوختشونو توی یه مدت کوتاه میسوزوندن.


audio: X3qMYwjbspM_0019.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
حالا اون همجوشی که داخل هسته‌ی ستاره‌ها ایجاد میشه، باعث میشه که یه نیروی رو به بیرون به ستاره وارد بشه، اما در عوض گرانش برعکس باعث میشه که یه نیرویی رو به داخل به ستاره وارد بشه. یعنی به صورت خلاصه، یه توده‌ای از گاز هیدروژن داریم که تو فضا معلقه. اتمای این گاز بر اثر جاذبه همینطور به هم فشرده میشن تا اینکه دماشون خیلی بالا میره. همین باعث میشه که همجوشی اتفاق بیفته


audio: X3qMYwjbspM_0020.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
یعنی انگار یه تعداد خیلی زیادی بمب هیدروژنی داخل ستاره منفجر میشه. این انرژی خیلی زیاد میخواد ستاره رو تو فضا پخش کنه اما جاذبه جلوی این کارو میگیره. در نهایت یه تعادلی بین این دو تا نیرو بوجود میاد که یه کره از هیدروژن سوزان تو فضا ساخته بشه. اینو بهش میگن تعادل هیدروستاتیک . ایده‌ی کلی همه‌ی ستاره‌ها تقریبا همینه. وقتی که بیشتر هیدروژنی که تو هسته‌ی ستاره‌های اولیه بود میسوزه و


audio: X3qMYwjbspM_0021.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
تبدیل به هلیم میشه، تعادل بین این دو تا نیرو از بین میره. یعنی انرژی حاصل از همجوشی کمتر و کمتر میشه در حالیکه جاذبه همچنان سرجاشه. دیگه اون نیرویی که در برابر گرانش مقاومت میکرد از سر راهش کنار رفته، براهمین گرانش با تمام قدرت همه چیزو به سمت مرکز ستاره فشار میده. این اتفاقو بهش میگن رمبش.


audio: X3qMYwjbspM_0023.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
یعنی یه انفجار رو به داخل. اتمای سازنده‌ی ستاره بر اثر گرانش شدید به سمت داخل ستاره فرو می‌ریزن، می‌رمبن. این باعث میشه یه مقدار خیلی خیلی زیادی انرژی آزاد بشه و ستاره منفجر بشه. به این اتفاق میگن ابرنواختر یا سوپرنوا. نوری که از یه سوپرنوا آزاد میشه انقدر قویه که حتی میتونه از تمام نور یه کهکشان که میلیاردها ستاره داره، بیشتر باشه.


audio: X3qMYwjbspM_0024.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
تو این مدتی که ستاره مشغول تبدیل هیدروژن به هلیم بوده، یه مقدار کمیم عناصر دیگه مث کربن و نیتروژن و اکسیژن هم تشکیل میشه. غیر از این، باز در همون حین انفجار سوپرنوا هم هلیم به این عناصر سنگین‌تر تبدیل میشه. در نهایت با انفجار ستاره، مواد سازنده‌ش تو فضا پراکنده میشن که بیشترش هیدروژن و


audio: X3qMYwjbspM_0025.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
هلیومه، یه مقدار کمیشم عناصر سنگین‌تره مث همون کربن واکسیژن و نیتروژن و چیزای دیگه. اما سر این بقایای ستاره‌های اولیه چی میاد؟ وقتی که این مواد تو فضا پراکنده میشن، ابرای قشنگی میسازن به نام سحابی یا نبیولا. سحابیا محل تولد ستاره‌های جدیدن. یعنی باز گرانش وارد عمل میشه و اونجاهایی که اتمای بیشتری وجود داره اینارو کنار هم جمع میکنه.


audio: X3qMYwjbspM_0026.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
دوباره کره‌هایی از گاز بوجود میاد که بر اثر جاذبه فشرده میشن و داغ میشن. در نهایت از بقایای ستاره‌های اولیه ستاره‌های نسل دوم به وجود میان. فرقشون با ستاره‌های نسل اول اینه که چیزی حدود یک درصدشون از اتمایی غیر از هیدروژن و هلیم تشکیل شده، بعد مقدار دما و اندازه‌شونم معمولا از ستاره‌های نسل اول کمتره، در نتیجه عمر بیشتری هم دارن.


audio: X3qMYwjbspM_0027.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
باز ستاره‌های نسل سوم هم داریم که از بقایای ستاره‌های نسل دوم بوجود میان. خورشید خودمون یه ستاره‌ی نسل سومه. اینا نسبت به نسل قبلی عناصر سنگین بیشتری دارن، تقریبا بین 2 تا 5 درصد. بعضی وقتا یه مقدار خیلی کمی از بقایای ستاره که بیشتر عناصر سنگین و فلزات هستن باعث ایجاد سیاره‌هایی اطراف این ستاره‌ی جدید میشن. برای همینه که گفته میشه ما از جنس غبار ستارهاییم.


audio: X3qMYwjbspM_0028.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
یعنی ستاره‌ای که قبل از خورشید وجود داشته منفجر شده، بیشتر بقایاش خورشیدو ساختن، یه مقدار خیلی کمیشم باعث تشکیل این سیاره‌های اطراف خورشید شدن، ازجمله همین زمین خودمون. که ما هم از اتمای روی زمین ساخته شدیم. حالا این بحث ستاره‌های نسل اول و دوم و سومو می‌ذاریم کنار، میریم سر انواع ستاره‌ها.


audio: X3qMYwjbspM_0029.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
خب پس گفتیم که کار اصلی که ستاره‌ها انجام میدن اینه که با سوزوندن هیدروژن و تبدیلش به هلیوم، مقدار زیادی انرژی ازاد می‌کنن. اما بهرحال هر ستاره‌ای یه مقدار مشخصی هیدروژن داره دیگه. وقتی سوختش تموم شد چی؟ مساله اینه که این فرایند همجوشی به صورت عمده تو مرکز ستاره اتفاق میفته چون اونجاست که فشار و دمای کافی برای انجام اینکار وجود داره.


audio: X3qMYwjbspM_0030.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
وقتی که هیدروژن هسته‌ی یه ستاره تموم میشه، یعنی به صورت کامل هسته‌ش از هلیوم تشکیل شده، همونطور که گفتم اون تعادل بین نیروی رو به داخل و نیروی رو به خارج از بین میره. اینجا گرانش باعث میشه که هسته‌ی ستاره به سمت داخل منقبض بشه، رمبش کنه. اما خارج از هسته، یعنی اون لایه‌های بیرونی ستاره، هنوز یه مقادیری هیدروژن وجود داره.


audio: X3qMYwjbspM_0031.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
انقباض هسته، گرمای خیلی زیادی تولید میکنه که باعث میشه اینبار اتمای هلیم دچار همجوشی بشن، در نتیجه اتمای سنگین‌تری مث کربن به وجود میاد. این افزایش گرما و فشار باعث میشه ستاره شروع کنه به سوزوندن هیدروژنی که بیرون از هسته وجود داشته. یعنی به یه منبع سوخت جدیدی که قبلا دسترسی نداشت دست پیدا می‌کنه. پس هیدروژن لایه‌های بیرونی ستاره هم شروع می‌کنن به همجوشی و تولید انرژی.


audio: X3qMYwjbspM_0032.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
اما اتفاق جالبی که میفته اینه که این لایه‌های بیرونی دیگه مث هسته‌ی ستاره نیستن که یه نیروی خیلی شدیدی بهشون به سمت مرکز ستاره وارد میشه. پس اون تعادل هیدروستاتیکی که قبلا ازش صحبت کردیم اینجا به هم میخوره. مقدار نیرویی که لایه‌های بیرونی رو به سمت مرکز ستاره میکشه کمتر از اون نیرویی هست که بر اثر همجوشی ایجاد شده و میخواد این لایه‌های بیرونی رو به سمت خارج از ستاره هل بده. اینجاست که ستاره شروع میکنه به باد کردن.


audio: X3qMYwjbspM_0033.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
لایه‌های بیرونی همینطور که میسوزن متورم میشن. همینطور که ستاره میسوزه دماشم پایین و پایین‌تر میاد که باعث میشه رنگش قرمز بشه. به این ستاره میگن غول سرخ. ستاره‌ای که تبدیل میشه به غول سرخ، میشه گفت به مرحله‌ی میانسالی رسیده. بعضیاشونم خیلی بزرگن که بهشون گفته میشه ابرغول سرخ که اینا از نظر اندازه بزرگترین ستاره‌های جهانن.


audio: X3qMYwjbspM_0034.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
مث ستاره‌ی بتل‌جوز یا ابط‌الجوزا تو صورت فلکی شکارچی.یا همون اوریون. این ستاره‌ی بتل‌جوز اینقد بزرگه که اگه بذاریمش جای خورشید، تقریبا تا مشتری میرسه. خیلی از این ستاره‌های پرنوری که تو آسمون می‌بینیم در واقع غول سرخن.


audio: X3qMYwjbspM_0035.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
پس ستاره‌ها بعد از میلیون‌ها یا میلیاردها سال عمر با عزت وارد دوره‌ی میانسالی میشن و تبدیل میشن به غول سرخ یا ابرغول سرخ. بعدش چه اتفاقی براشون میفته؟ از این به بعد سرنوشت ستاره بستگی به این داره که جرمش چقد باشه. ستاره‌های کم‌جرم‌تر، یعنی ستاره‌هایی که جرمشون در حد و اندازه‌ی خورشید خودمونه، وقتی به مرحله‌ی غول سرخ رسیدن، بعد از اینکه هلیم هسته‌شون


audio: X3qMYwjbspM_0036.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
مصرف شد و تبدیل به کربن و عناصر دیگه شد، هسته‌شون رمبش میکنه. بر اثر این انفجار رو به داخل، لایه‌های خارجی ستاره به فضا پرتاب میشن و یه سحابی زیبا اطراف ستاره میسازن. اما قضیه به همینجا ختم نمیشه. لایه‌های بیرونی ستاره تو فضا پراکنده میشن اما هسته‌ش تبدیل میشه به چیزی به نام کوتوله‌ی سفید. کوتوله‌ی سفید سایزش تقریبا اندازه‌ی زمینه، اما به شدت متراکمه


audio: X3qMYwjbspM_0037.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
جوری که گفته میشه یه فنجون ازش میتونه صد تن وزن داشته باشه. ولی چون دیگه هیچ سوختی براش باقی نمونده، کم‌کم حرارتش از بین میره و سرد میشه تبدیل میشه به چیزی به نام کوتوله‌ی سیاه. این زمانیه که ستاره دیگه برای همیشه مرده و خاموش شده. همون چیزی که خورشید خودمون چیزی حدود 5 میلیارد سال دیگه بهش دچار میشه. این سرنوشت ستاره‌های کم‌جرم‌تره که جرمشون تقریبا از یک و نیم برابر جرم خورشید کمتره.


audio: X3qMYwjbspM_0038.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
اما ستاره‌های پرجرم‌تر سرنوشتشون کلا فرق میکنه. ستاره‌های پرجرم بعد از تبدیل شدن به غول سرخ، وقتی که هسته‌شون رمبش میکنه، گرفتار انفجار سوپرنوا میشن که قبلا ازش حرف زدم. یعنی با یه انفجار خیلی خیلی وحشتناک، لایه‌های بیرونی ستاره به فضا پرتاب میشن. اما اون چیزی که از این انفجار بزرگ باقی میمونه، یعنی هسته‌ی ستاره، دیگه مثل ستاره‌های کم‌جرم‌تر تبدیل به کوتوله‌ی سفید نمیشه.


audio: X3qMYwjbspM_0039.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
بلکه بر اساس مقدار جرمش دو تا اتفاق مختلف براش میفته. اگه این چیزی که باقی مونده، جرمش تقریبا بین 1.5 تا 3 برابر جرم خورشید باشه، تبدیل میشه به یه نوع ستاره به نام ستاره‌ی نوترونی. اما اگه جرمش بیشتر از سه برابر جرم خورشید باشه، تبدیل میشه به سیاهچاله. خب اول ببینیم ستاره‌ی نوترونی چیه. ستاره‌های بزرگی که به شکل سوپرنوا منفجر میشن بعضی وقتا هسته‌شون میتونه باقی بمونه.


audio: X3qMYwjbspM_0040.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
همونطور که گفتم اگه جرم این هسته بین 1.5 تا 3 برابر جرم خورشید باشه گرانش عظیمش باعث میشه که حتی از کوتوله‌ی سفیدم متراکم‌تر بشه. به حدی متراکم میشه که پروتونا و الکترونا با هم ترکیب میشن و نوترونا رو بوجود میارن. برای همینه که بهش میگن ستاره‌ی نوترونی.


audio: X3qMYwjbspM_0042.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
یه حبه قند از ستاره‌ی نوترونی میتونه یک میلیارد تن وزن داشته باشه! یعنی یه ستاره‌ای که مثلا 1.5 برابر خورشیده اینقد فشرده‌ش کنیم که قطرش بشه 20 کیلومتر. یه تعدادی از این ستاره‌های نوترونی با یه سرعت خیلی زیادی


audio: X3qMYwjbspM_0044.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
بعضیاشون تو هر ثانیه یه دور میچرخن ولی خب بعضیاشونم میتونن تا 700 بار در ثانیه بچرخن. این ستاره‌های تپنده موقع چرخش، پالسای خیلی قوی مغناطیسی یا تابشی از خودشون منتشر میکنن. این از ستاره‌های نوترونی، اما اگه جرم هسته‌ی باقی‌مونده از غولای سرخ، بیشتر از سه برابر خورشید باشه، همونطور که گفتم تبدیل میشه به سیاهچاله یعنی مقدار گرانش به حدی زیاد میشه که به اون نیروی دافعه‌ی بین پروتونا و الکترونا


audio: X3qMYwjbspM_0045.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
و نوترونا غلبه میکنه، در نتیجه هسته‌ی ستاره توسط خودش بلعیده میشه. جاذبه‌ی وحشتناک سیاهچاله حتی به پرتوهای الکترومغناطیسی مثل نورم اجازه‌ی فرار نمیده. مث یه هیولای گرسنه‌ی ترسناک هر چیزی که بهش نزدیک میشه رو می‌بلعه. در واقع سیاهچاله یه خمیدگی وحشتناک تو بافت فضازمان ایجاد میکنه که هر چیزی که از یه حدی بهش نزدیک‌تر میشه دیگه به هیچ وجه راه فرار نداره.


audio: X3qMYwjbspM_0046.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
این محدوده‌ی مشخصو بهش میگن افق رویداد. برای درک افق رویداد یه سیاهچاله می‌تونیم به یه آبشار فکر کنیم. یه قایق که داره به سمت آبشار حرکت میکنه، وقتی از یه حد مشخصی به لبه‌ی آبشار نزدیک میشه دیگه راه فرار نداره سقوط میکنه داخل آبشار. پس سرنوشت نهایی بعضی از ستاره‌های بزرگم میرسه به سیاهچاله. دو نوع ستاره‌ی دیگه هم داریم به نام کوتوله‌ی قهوه‌ای و کوتوله‌ی سرخ.


audio: X3qMYwjbspM_0047.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
کوتوله‌های قهوه‌ای، اجرامی هستن که از ستاره‌ها کوچیکترن و از سیاره‌ها بزرگتر. به خاطر اندازه‌ی کوچیکی که دارن فرایند همجوشی داخلشون اتفاق نمیوفته برای همین نمیتونن مثل بقیه‌ی ستاره‌ها درخشش داشته باشن. فقط بر اثر نیروی جاذبه‌ی خودشون گرم میشن و یه مقداری امواج فروسرخ منتشر میکنن. این از کوتوله‌های قهوه‌ای.کوتوله‌های سرخ معمولا به ستاره‌هایی گفته میشه که


audio: X3qMYwjbspM_0048.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
مقدار جرمشون از نصف جرم خورشید کمتر باشه. جالبه بدونید که فراوان‌ترین نوع ستاره تو جهان هستی همین کوتوله‌های سرخن. یعنی چیزی حدود 70 درصد ستاره‌ها کوتوله‌ی سرخن. اینکه بخوایم تمام انواع ستاره‌هایی که تو جهان وجود دارنو توی یه ویدیو درباره‌شون حرف بزنیم عملا امکانش نیست. از طرفی هم ستاره‌شناسا دائما در حال کشف چیزای جدیدی تو فضا هستن که قبلا هیچ اطلاعی ازشون نداشتیم.


audio: X3qMYwjbspM_0050.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
خورشید ما هم یه ستاره‌ی متوسطه و مث بقیه‌ی ستاره‌ها سرنوشتش تقریبا مشخصه. شاید در طول اون چند میلیون سالی که خورشید در حال منبسط شدنه، ما انسانا از زمین کوچ کنیم به سیاره‌های دورتر که الان یخ‌زده و منجمدن ولی اون موقع شرایطشون برای حیات مناسب میشه. بهرحال گفته میشه خورشید در بزرگترین حالتش تقریبا تا مدار زمین منبسط میشه.


audio: X3qMYwjbspM_0051.opus
source: youtube
source_id: X3qMYwjbspM
invalidation: VALID
text:
برای همین احتمالا زمین و بقیه‌ی سیاراتو می‌بلعه، بعدش منفجر میشه. شاید اطراف کوتوله‌ی سفیدی که از خورشید باقی میمونه سیارات جدیدی تشکیل بشن که روی یکی از این سیارات، موجودات هوشمندی تکامل پیدا کنن که هیچ اطلاعی از سیاره‌ای به نام زمین که یه زمانی موجودات هوشمندی به نام انسان روش زندگی میکردن نداشته باشن. شاید اونام فکر کنن تمام این ستاره‌ها و سیارات به خاطر اونا ساخته شده!


audio: kTJUUWLOJiQ_0001.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
یه لحظه چشماتونو ببندید و فکر کنید یه موجود فضایی جلوتونه. تقریبا همه‌مون اولین چیزی که به ذهنمون می‌رسه، یه موجودی شبیه ما آدماس که چشمای بزرگی داره، با یه سر بزرگ بدون مو، رنگشم شاید سبز باشه. بعضیا هم که یکمی تخیل قوی‌تری دارن ممکنه به شکل یکی از حیوانات روی زمین ببیننش با یه کمی تفاوت. اما این تصویرها از کجا اومده، ما که هنوز با هیچ موجود فرازمینی ملاقات نداشتیم؟


audio: kTJUUWLOJiQ_0002.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
خیلی از این تصورات از فیلم‌ها و عکس‌های تخیلی وارد ذهن ما شده که فضایی‌ها رو این شکلی نشون دادن. امروز می‌خوایم این موضوع رو با هم بررسی کنیم که موجودات فضایی چه شکل و شمایلی می‌تونن داشته باشن، اما نه فقط با تخیل، سعی می‌کنیم یه مقداری علمی‌تر به قضیه نگاه کنیم.


audio: kTJUUWLOJiQ_0003.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
من خودم نظر شخصیم اینه که زندگی توی دنیای ما خیلی خیلی رایجه. یادم نیست کی این حرفو زده بود ولی نظر جالبیه. میگه هرجایی که مقدار کافی ماده وجود داشته باشه بعد زمان کافی هم بگذره، زندگی هم می‌تونه اونجا ایجاد بشه. اما یه موضوعی که معمولا نادیده گرفته میشه، اینه که وقتی که ما میگیم زندگی خیلی رایجه منظورمون این نیست که همه‌شون موجودات


audio: kTJUUWLOJiQ_0004.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
هوشمندی هستن که تمدن‌های پیشرفته‌ای به وجود آوردن. یکی از ایده‌های خوبی که منطقی‌تر به نظر میاد اینه که این زندگی‌ها بیشتر به صورت میکروبی‌ان، یعنی شبیه موجوداتی مثل باکتری‌ها یا موجودات تک‌سلولی دیگه. تکامل موجوداتی مثل حیوانات شرایط خیلی سخت‌تری لازم داره برای همین احتمالا این نوع زندگی خیلی کمیاب‌تره. باز از اون کمیاب‌تر، موجودات هوشمندی مثل ما انسان‌هاست. اما اصلا دلیلی نداره که موجوداتی که به هوشمندی ما باشن،


audio: kTJUUWLOJiQ_0005.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
یا از ما هوشمندتر باشن، ظاهرشونم شبیه ما باشه، ممکنه اینقدر متفاوت باشن که ما تو نگاه اول اصلا نتونیم تشخیص بدیم که اینا هوشمندن! چون اصلا توی یه سیاره‌ی دیگه‌ای تکامل پیدا کردن، توی یه محیط دیگه‌ای به وجود اومدن که ممکنه خیلی با محیط زمین ما متفاوت باشه.


audio: kTJUUWLOJiQ_0007.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
هیدروژن، هلیوم، اکسیژن، نئون، نیتروژن، کربن، سیلیکون یا همون سیلیسیوم، منیزیم، آهن، گوگرد. البته بعضی جاها این آمار رو یه کوچولو متفاوت میگن ولی مشکلی نیست. حالا توی منظومه‌ی شمسی خودمون عناصری که بیشترین مقدار رو دارن چی‌ان؟ هیدروژن، هلیوم، اکسیژن، کربن، نیتروژن، نئون، منیزیم، سیلیکون. پس عناصری که منظومه‌ی شمسی ما رو به وجود آوردن تقریبا مشابه همون


audio: kTJUUWLOJiQ_0010.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
اکسیژن، سیلیکون، آلومینیوم، آهن، کلسیم، سدیم، منیزیم، پتاسیم، یه مقداری هم کربن و عناصر دیگه. پس ترکیب زمین خیلی فرق می‌کنه با ترکیب منظومه‌ی شمسی و بقیه‌ی جهان، زمین خیلی بیشتر از عناصر سنگین‌تر تشکیل شده. روی زمین میشه گفت کلیدی‌ترین عنصر زندگی، کربنه. کربن ستون فقرات مولکول‌های بزرگیه که زندگی رو ممکن کردن.


audio: kTJUUWLOJiQ_0011.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
اما وقتی به اون آماری که گفتم نگاه می‌کنیم می‌بینیم که سیلیکون که عنصر هم‌خانواده‌ی کربنه، یعنی ویژگی‌های مشابهی دارن، مقدارش روی زمین خیلی خیلی بیشتر از کربنه. پس چرا زندگی به‌جای کربن از سیلیکون استفاده نکرده که خیلی بیشتر دم دستش بوده؟ رمز موفقیت کربن، اون اتصالاتی هست که با بقیه‌ی اتم‌ها تشکیل میده. هر اتم کربن می‌تونه چهار تا اتصال با اتم‌های دیگه


audio: kTJUUWLOJiQ_0012.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
تشکیل بده که هر چهارتاشونم قدرت یکسانی دارن. همین باعث شده که کربن برای ساختن زنجیره‌های بزرگی از مولکول‌ها مثل دی‌ان‌ای خیلی مناسب باشه. پس کربن مهم‌ترین عنصر زندگی روی زمینه، زندگی روی زمین بر اساس کربن شکل گرفته. اما سیلیکون بر خلاف کربن، تمام اتصالاتش به یه اندازه قدرتمند نیستن، بعضی‌هاشون ضعیف‌ترن.


audio: kTJUUWLOJiQ_0013.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
این ویژگی باعث میشه که نتونه مولکول‌های بزرگی به وجود بیاره که پایدار باشن. پس انتخاب کربن تصادفی نبوده. این ویژگی‌های اتم‌ها تو کل جهان هستی همینه، برای همین یه عنصری مثل سیلیکون احتمالا روی هیچ سیاره‌ی دیگه‌ای نتونه برای تشکیل حیات استفاده بشه اما کربن هرجای دیگه‌ای هم این پتانسیل رو داره که به عنوان اصلی‌ترین عنصر حیات باشه. موضوع بعدی که برای زندگی روی زمین خیلی اهمیت داره آبه.


audio: kTJUUWLOJiQ_0014.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
یه حلال خیلی خوب که توی گستره‌ی دمایی زیادی مایع باقی می‌مونه یعنی از صفر درجه تا صد درجه. آب فراوان‌ترین ترکیب تو کل جهان هستیه، تعجبی هم نداره به هر حال مولکول‌های آب از دو تا اتم هیدروژن و یه اتم اکسیژن تشکیل شدن که به ترتیب اولین و سومین عنصر فراوان تو کل جهان هستن. روی زمین هر جایی که آب باشه زندگی هم هست. احتمالا این قضیه روی سیارات دیگه هم برقرار باشه، یعنی


audio: kTJUUWLOJiQ_0015.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
اگه آب مایع وجود داشته باشه احتمال وجود حیات خیلی بالاست. هرچند ممکنه روی سیارات دیگه، زندگی بر اساس حلال‌های دیگه‌ای مثل متان مایع یا آمونیاک مایع تشکیل شده باشه که توی دمای خیلی کمتری مایع باقی می‌مونن، البته خب همین دمای خیلی پایین شانس تشکیل حیات رو کلی پایینتر میاره. زمین تنها نقطه‌ای از منظومه‌ی شمسیه که آب به هر سه حالت جامد و مایع و گاز وجود داره.


audio: kTJUUWLOJiQ_0017.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
خب حالا فرض کنید یه سیاره مشابه زمین پیدا شده که تمام اون شرایط تشکیل زندگی رو داره، یعنی مثلا فاصله‌ش از ستاره‌ش به اندازه‌ایه که آب میتونه به صورت مایع وجود داشته باشه، تو مسیر شهاب‌سنگ‌ها و انفجار پرتوی گاما نیست، اتمسفر مناسبی داره، زندگی هم مثلا بر مبنای کربن توش شکل گرفته. می‌خوایم ببینیم این موجودات بیگانه‌ای که روی این سیاره


audio: kTJUUWLOJiQ_0018.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
به وجود میان چه ویژگی‌های باید داشته باشن. احتمالا بعضی از روش‌های زندگی که روی زمین وجود داره رو جاهای دیگه‌ی دنیا هم میشه دید. مثلا روی هر سیاره‌ای که شرایط تشکیل زندگی رو داشته باشه، احتمالا موجوداتی شبیه گیاهان به وجود میان که از نور ستاره‌شون انرژی به دست میارن. موجودات دیگه‌ای هم هستن که از بقیه تغذیه می‌کنن، مثل حیوان‌های روی زمین که از گیاهان یا از حیوانات دیگه تغذیه می‌کنن.


audio: kTJUUWLOJiQ_0019.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
هرچقدر که این موجودات پیچیده‌تر میشن، اندام‌هایی هم برای حس کردن محیط اطرافشون توسعه میدن. مثلا برای بو کشیدن محیط اطرافشون باید اندام‌هایی شبیه بینی داشته باشن که هوا واردش میشه، یا برای حس کردن لرزش‌های محیط باید اندام‌هایی شبیه گوش داشته باشن. یا از همه مهمتر، برای تشخیص نور یا دیدن باید اندام‌هایی شبیه چشم داشته باشن. این پیچیدگی نیاز به یه سیستم عصبی پیشرفته هم داره.


audio: kTJUUWLOJiQ_0020.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
روی زمین خودمون، موجوداتی مثل اختاپوس و پستانداران و حشرات و چند تا مورد دیگه، چشماشون کاملا مستقل از همدیگه تکامل پیدا کرده. یعنی کلا سیستم بیناییشون با هم فرق می‌کنه با اینکه همه‌شون یه کار انجام میدن یعنی دیدن. پس احتمالا چشم‌ها توی موجودات سیارات دیگه هم وجود دارن هرچند ممکنه به یه شکل متفاوتی تکامل پیدا کرده باشن، همونطور که مثلا چشمای زنبور نسبت به چشمای ما خیلی فرق می‌کنه.


audio: kTJUUWLOJiQ_0021.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
شاید مثل بعضی از پرنده‌ها و حشرات بتونن نور فرابنفش رو ببینن یا مثل بعضی از مارها و خفاش‌ها بتونن نور مادون قرمز رو ببینن. موضوع دیگه‌ای که هست اینه که با اینکه با یدونه چشم هم میشه دید اما اگه بخوان فاصله رو خیلی خوب تشخیص بدن ناچارن که بیشتر از یدونه چشم داشته باشن. اگه شکارچی هم باشن باید چشماشون جلوی سرشون باشه، روی زمین هم اون حیواناتی که شکار می‌کنن چشماشون به‌جای اینکه


audio: kTJUUWLOJiQ_0022.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
دو طرف سرشون باشه چرخیده به سمت جلوی سرشون. این باعث میشه فاصله تا شکار رو خیلی بهتر بتونن تشخیص بدن. غیر از این، چشم‌ها باید تا جایی که میشه به مغز نزدیک‌تر باشن تا تاخیر زمانی بین دیدن و واکنش نشون دادن، تا حد امکان کم بشه. بریم سراغ شکل بدن. یکی دیگه از ویژگی‌هایی که بیشتر موجودات زنده روی زمین دارن تقارن بدنه. بعضیاشون تقارن شعاعی دارن، یعنی بدنشون حول یه


audio: kTJUUWLOJiQ_0023.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
نقطه متقارنه، مثل ستاره‌ی دریایی، یا عروس دریایی. بعضیاشونم تقارن دوطرفه دارن، یعنی سمت چپ و راست بدنشون شبیه همه، مثل خیلی از حیوانات و خود ما.


audio: kTJUUWLOJiQ_0025.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
یعنی یه فرایند تکاملی که باعث میشه اندام‌های حسی و مغز و دهن و اینا به سمت یه طرف بدن متمرکز بشه یه اندامی به نام سر روی بدن تشکیل بشه. پس کاملا امکانش هست که همین تقارن و سفالیزیشن در مورد بدن موجودات فضایی هم اتفاق بیفته، در نتیجه یه بدن متقارن داشته باشن، با یه قسمتی به عنوان سر، که حداقل دو تا چشم داره و یه دهن.


audio: kTJUUWLOJiQ_0026.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
موضوع بعدی اینه که این موجودات هوشمند نیاز به یه زبانی دارن تا بتونن با همدیگه ارتباط برقرار کنن یا اون چیزایی که یاد می‌گیرن به نسل‌های بعدی خودشون منتقل کنن. این زبان شاید مثل زبان ما بر اساس صدا نباشه، مثلا بر اساس حرکت باشه، مثل زبان اشاره، یا بر اساس فرومون‌ها باشه، یعنی اون مواد شیمیایی که از بدن ترشح میشن، یا حتی بر اساس تغییر رنگ و بافت پوست بدنشون باشه.


audio: kTJUUWLOJiQ_0028.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
هم ظاهر خیلی عجیبی داشتن هم از یه روش خیلی عجیبی برای ارتباط برقرار کردن استفاده می‌کردن. یکی دیگه از چیزای ضروری که این موجودات فرضی ما باید داشته باشن، اندام‌هایی هست که باهاش بتونن اجسام مختلف رو بگیرن. شکلش لزومی نداره شبیه دستای ما باشه مهم اینه که توانایی گرفتن اجسام رو داشته باشه. در مورد خود ما این انگشت شست ما نقش خیلی خیلی مهمی داشته توی تمدن ما،


audio: kTJUUWLOJiQ_0029.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
اینکه یکی از انگشت‌های ما چرخیده و توی وضعیتی قرار گرفته که بتونیم اجسام مختلف رو بگیریم و کارهای پیچیده انجام بدیم خیلی مهم بوده.


audio: kTJUUWLOJiQ_0030.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
اما این موجودات فضایی کجا زندگی می‌کنن؟ داخل دریاها، روی خشکی، توی هوا؟ به زندگی روی زمین وقتی که نگاه می‌کنیم می‌بینیم که هیچ موجود پیچیده‌ای وجود نداره که به صورت دائمی توی اتمسفر زندگی کنه. هوشمندترین موجودات سیاره‌ی ما، داخل دریا هم نیستن. پس شاید مناسب‌ترین محل برای تشکیل یه زندگی هوشمند، روی خشکی باشه. یه نظری که هست اینه که موجودات پیشرفته فضایی هم مجبورن روی خشکی زندگی کنن


audio: kTJUUWLOJiQ_0031.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
چون برای این که شروع به پیشرفت کنن نیاز به آتیش دارن تا بتونن ابزارهای شکار خودشون رو درست کنن یا از مزایای آتیش استفاده کنن برای زنده موندن. واضحه که توی آب امکانش نیست. از یه طرف هم نور ستاره‌شون زیاد نمی‌تونه داخل آب نفوذ کنه، برای همین انرژی زیادی در دسترسشون نیست تا بتونن به موجودات پیچیده‌تری تکامل پیدا کنن. در نتیجه به احتمال خیلی زیاد، زندگی هوشمند روی خشکی شکل می‌گیره.


audio: kTJUUWLOJiQ_0032.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
اگه اینطور باشه پس یه سری اندام هم نیاز دارن برای اینکه بتونن روی خشکی حرکت کنن. روی زمین، این اندام‌ها به شکل‌های مختلفی هست، بعضیا مثل مار می‌خزن، بعضیا از ماهیچه‌های شکمی استفاده میکنن برای حرکت رو به جلو، بعضیا هم که پا دارن. اونایی که پا دارن معمولا بهتر و پرسرعت‌تر حرکت می‌کنن. پس میشه گفت موجودات فضایی که روی خشکی زندگی می‌کنن هم باید اندام‌هایی شبیه پا داشته باشن تا بتونن حرکت کنن.


audio: kTJUUWLOJiQ_0033.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
روی سیاره‌ی خودمون بیشتر مهره‌داران چون از یه جد مشترک تکامل پیدا کردن که از چهار تا باله برای حرکت کردن استفاده می‌کرده، چهار تا دست و پا دارن، اما موجودات دیگه‌ای هم هستن که بعضیاشون حتی چند صد تا پا دارن، مثل بعضی از حشرات.حالا کدومش بهتره؟ پاهای بیشتر یا کمتر؟ هرچی تعداد پاها بیشتر باشه، تعادل و پایداری اون موجود بیشتره اما در عوض برای


audio: kTJUUWLOJiQ_0034.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
حرکت کردن باید انرژی بیشتری مصرف کنه، سرعت زیادی هم نمی‌تونه داشته باشه. ولی هرچقدر تعداد پاها کمتر بشه، تعادل و پایداری کمتر میشه اما در عوض سرعتش بیشتر میشه. حیوانات شکارچی برای اینکه بتونن سرعت کافی داشته باشن برای گرفتن شکار، مجبورن که پاهای کمتر و سریع‌تری داشته باشن. کلا شکار کردن باعث رفتارهای پیچیده‌تری میشه که نیاز به


audio: kTJUUWLOJiQ_0035.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
هوشمندی بیشتری هم داره مثل شکار گروهی یا دزدیدن شکار بقیه. در مورد ما انسان‌ها هم طبق کشفیاتی که از فسیل‌ها داشتیم، زمانی که سبک زندگیمون بیشتر رفت به سمت شکار کردن، حجم مغزمون بزرگتر شد، هوشمندتر شدیم. پس شاید این موجودات هوشمند فضایی هم از اجداد شکارگر تکامل پیدا کرده باشن، برای همین احتمالا تعداد پاهاشون کم باشه.


audio: kTJUUWLOJiQ_0036.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
همه‌ی این حدسیات مال زمانیه که این فضایی‌ها روی سیاره‌ای به وجود اومده باشن که شرایطش تقریبا مشابه زمین باشه، از همون ماده‌ی معمولی که من و شما ساخته شدیم تشکیل شده باشن. اما اگه ماده‌ی تاریک و انرژی تاریک واقعا وجود داشته باشن و طبق چیزی که پیش‌بینی میشه، مقدار ماده‌ی تاریک پنج برابر ماده‌ی معمولی باشه، از کجا معلوم که موجوداتی نباشن که از جنس این ماده‌ی تاریک باشن؟


audio: kTJUUWLOJiQ_0037.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
به هر حال ما هیچ راهی برای شناختن این ماده نداریم دیگه غیر از اون اثرات گرانشیش. یعنی مثل یه شبح هست که خودش نیست اما اثرش هست. شاید داخل همین ماده‌ی تاریک، با ذراتی که این ماده رو ساختن، موجوداتی تکامل پیدا کرده باشن که الان ما هیچ تصوری ازشون نمی‌تونیم داشته باشیم. ممکن هم هست اصلا چیزی به نام ماده‌ی تاریک وجود نداشته باشه.


audio: kTJUUWLOJiQ_0038.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
با وجود بزرگی بی‌حد‌واندازه‌ی دنیا با میلیاردها میلیارد ستاره و سیاره، واقعا به نظر منطقی نمیاد که زندگی فقط تو همین نقطه‌ای که ما هستیم به وجود اومده باشه. اما این فاصله‌های عظیمی که بین ستاره‌ها وجود داره شدیدا محدودمون کرده. شاید یه زمانی بالاخره بتونیم با یکی از نزدیک‌ترین همسایه‌هامون ملاقات داشته باشیم، شایدم هیچوقت این اتفاق نیفته.


audio: kTJUUWLOJiQ_0039.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
اگه ملاقاتی هم اتفاق بیفته ممکنه اصلا به اون شکلی که ما الان فکر می‌کنیم نباشه. الان خود ما وقتی که می‌خوایم تو فضای اطرافمون سرک بکشیم یا اطلاعات بیشتری به دست بیاریم، ربات‌های کاوشگرمون رو می‌فرستیم، خودمون نمی‌ریم. مثلا ویجرها رو فرستادیم به سمت بیرون از منظومه‌ی شمسی، یا کاوشگرهای مختلف فرستادیم به سیاره‌های دیگه. پس شاید اولین ملاقات ما با فرازمینی‌ها هم در واقع


audio: kTJUUWLOJiQ_0040.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
ملاقات ما با ربات‌های اونا باشه، یا ملاقات اونا با ربات‌های ما. تو همین زمین خودمون که فقط یه نقطه‌ی خیلی کوچیک از جهانه ببینید چقدر جانوران مختلف دارن زندگی می‌کنن، بیشتر از هشت میلیون گونه‌ی مختلف فقط روی زمین وجود داره با شکل‌های مختلف و رفتارهای مختلف و عجیب غریب. تصورشم سخته که تو کل جهان هستی چه انواعی از موجودات می‌تونن وجود داشته باشن!


audio: kTJUUWLOJiQ_0041.opus
source: youtube
source_id: kTJUUWLOJiQ
invalidation: VALID
text:
شما هم حتما نظر خودتون رو توی کامنت‌ها برام بنویسید، تا ویدیوی بعدی، یادت باشه که بدون هیچ ترسی سوال بپرس!


audio: kBMUy8D61Sg_0001.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
وقتی خاطراتمونو تو ذهنمون مرور می‌کنیم، مث اینه که مث اینه که سوار یه ماشین زمان شدیم و به گذشته سفر کردیم. اتفاقاتی که خیلی وقت پیش برامون افتاده رو دوباره تو ذهنمون تکرار می‌کنیم و با جزییات کامل می‌بینیمشون. اما به نظر میاد این سیستم حافظه‌ی ما همیشه هم درست و بی عیب کار نمیکنه.


audio: kBMUy8D61Sg_0004.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
امروز می‌خوام درباره‌ی یه اتفاق عجیبی صحبت کنم که خودم تا دلتون بخواد تجربه‌شو داشتم! دژاوو. یعنی اینکه داری یه کاری میکنی یا یه صحنه‌ای میبینی یهو به خودت میای میگی عه این صحنه چقدر آشناست انگار قبلا دیدمش. از تجربه‌های دژاووی خودمم آخرای ویدیو صحبت می‌کنم و بهتون میگم که با این احساس عجیب غریب چیکار کردم. پس بریم ببینیم دلیل دژآوو چیه؟ کیا تجربه‌ش میکنن؟ علم چه جوابی براش داره و کلی مطالب دیگه.


audio: kBMUy8D61Sg_0005.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
اما قبل از ادامه، اگه به اینجور محتواهای علمی علاقه داری دکمه‌ی سابسکرایب پایین ویدیو رو بزن و عضو کانالم شو.


audio: kBMUy8D61Sg_0008.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
که توی فارسی بهش میگیم آشناپنداری. از نظر تاریخی، اولین اشاره‌ای که به دژاوو شده برمیگرده به سنت‌آگوستین که ازش به عنوان خاطرات دروغین اسم برده. خود کلمه‌ی دژاوو رو اولین بار سال 1876 امیل بویراک فیلسوف فرانسوی استفاده کرد. برای توجیه دلیل دژاوو بیشتر از چهل تا فرضیه‌ی مختلف داده شده، از فرضیه‌هایی که دژاوو رو یه پیام از طرف خدا می‌دونستن


audio: kBMUy8D61Sg_0009.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
تا فرضیه‌های منطقی‌تری مثل تاخیر توی انتقال پیام‌های عصبی. اما طبق تحقیقی که کردم هنوز هیچکدومشون صددرصد اثبات نشدن. دلایل مختلفی هم داره یکیش اینکه دژآوو یه احساس خیلی زودگذره که بازتولیدش برای آزمایش کردن خیلی کار سختیه. اما تا الان متوجه شدیم که با حافظه‌ی ما ارتباط داره، حتی با بیماری صرع ارتباط داره. چیزی که باعث خوشحالیه اینه که پیشرفتای زیادی که توی عکس‌برداری


audio: kBMUy8D61Sg_0010.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
از مغز و روانشناسی و چیزای دیگه داشتیم تونسته خیلی از فرضیات غیرعلمی و غیرمنطقی که در مورد دژاوو وجود داشته رو رد کنه. حالا بریم با هم درباره‌ی ده تا از مطرح‌ترین دلایلی که برای دژاوو میارن صحبت کنیم. فقط بازم تکرار می‌کنم که اینا همه فرضیه هستن، هنوز هیچکدوم اثبات نشدن، ما داریم به عنوان دلایلی که برای دژاوو مطرح شده بررسیشون میکنیم.


audio: kBMUy8D61Sg_0012.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
طبق یه آزمایش معروف به نام آزمایش گرانت و همکاران که سال 1998 انجام شد، مشخص شد که حافظه‌ی ما وابستگی زیادی به زمینه داره. حالا این معنیش چیه؟ یعنی ما توی یه محیطی داریم مطالعه می‌کنیم و اطلاعاتو وارد مغزمون می‌کنیم. حالا وقتی بریم توی محیطای دیگه‌ای که مشابه همون محیط هستن، چیزایی که حفظ کردیمو خیلی راحت‌تر یادمون میاد. احتمالا شما هم شنیدید که میگن اگه موقع حفظ کردن یه درسی،


audio: kBMUy8D61Sg_0013.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
یه آدامس با یه طعم خاصی بجوی، بعد موقعی که میخوای امتحان بدی، از یه آدامس با همون طعم استفاده کنی، چیزایی که حفظ کردی بهتر یادت میاد. این یعنی همون حافظه‌ی وابسته به زمینه، که به صورت ناخودآگاه اتفاق میفته یعنی ما هیچ تسلطی روش نداریم. همین قضیه ممکنه یه توضیح برای دژاوو باشه. یعنی دژاوو وقتی اتفاق میفته که یه بو یا یه صدا یا یه صحنه‌ی خاصی، ضمیر ناخودآگاه ما رو تحریک کنه.


audio: kBMUy8D61Sg_0014.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
نتیجه، خاطره‌ای که قبلا با همون بو یا صدا توی مغز ما ثبت شده، به صورت ناخودآگاه یادمون میاد و فکر می‌کنیم این صحنه برامون آشناست، قبلا اتفاق افتاده.


audio: kBMUy8D61Sg_0016.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
این فرضیه هم سعی می‌کنه دژاوو رو بر اساس روش کار حافظه توضیح بده. لوب گیجگاهی مغز که این قسمت بالای گوشاس وظایف مختلفی داره که یکیش دریافت اطلاعات ورودی از حواس ماست. اتفاقی که میفته اینه که بعضی وقتا این اطلاعات، دو بار، با یه فاصله‌ی زمانی بیشتر از حد معمول وارد این قسمت از مغز میشه. یعنی دفعه‌ی اول این اطلاعات وارد لوب گیجگاهی میشه،


audio: kBMUy8D61Sg_0017.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
طبقه‌بندی میشه، توی حافظه ذخیره میشه، بعد دوباره چند میلی‌ثانیه بعد، همون اطلاعات دوباره وارد همین قسمت میشه. اما مغز سریع متوجه میشه که این اطلاعات قبلا توی حافظه بوده. برای همین، طرف حس می‌کنه این صحنه خیلی براش آشناست. یه فرم دیگه از پردازش دوگانه باز برمیگرده به همین روش ذخیره‌ی اطلاعات ورودی توی مغز. اینجوری که مثلا وقتی یه صحنه‌ی خاصی رو می‌بینیم، اطلاعات ورودی از طریق اعصاب چشما وارد بخش بینایی مغز میشه.


audio: kBMUy8D61Sg_0018.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
اما یه وقتایی اطلاعات از یکی از چشما چند میلی‌ثانیه زودتر از اون یکی چشم به مغز میرسه. یعنی وقتی که اطلاعات از چشم اول به مغز رسیده و توی حافظه هم ذخیره شده. اینم باز باعث میشه اون شخص حس کنه این صحنه رو قبلا یه جایی دیده اما هرچی فکر می‌کنه یادش نمیاد کجا.


audio: kBMUy8D61Sg_0020.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
یه فرضیه‌ی دیگه اینه که دژاوو یه جور برخورد یا تقاطع بین جهان‌های موازیه. یعنی اون کاری که شما موقع تجربه‌ی دژاوو انجام میدید، به ورژن موازی از شما، توی یه جهان دیگه دقیقا همزمان همون کارو داره انجام میده. این ایده شاید به نظر جالب بیاد اما خب هیچ شواهد علمی پشتش نیست برای همین نمیشه زیاد روش حساب کرد. یکی از افرادی که مخالف این نظریه‌س میچیو کاکو فیزیکدان معروفه. میچیو کاکو به حرف استیو واینبرگ 


audio: kBMUy8D61Sg_0022.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
ما فیزیکدانا معتقدیم که جهان‌های موازی بیشماری وجود دارن که حتی داخل اتاق خواب ما هم هستن. مثل امواج رادیویی که همه‌جا حضور دارن. داخل اتاق شما امواج شبکه‌های مختلف رادیویی همگی همزمان وجود دارن ولی رادیوی شما فقط در آن واحد یدونه از این موجها رو میتونه دریافت کنه. چون فرکانس این امواج با هم فرق میکنه. غیر از این بحث جهانای موازی، بعضیام سعی می‌کنن یه ارتباطی بین دژاوو و فرضیه‌ی شبیه‌سازی پیدا کنن.


audio: kBMUy8D61Sg_0023.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
تو قسمت اول فیلم ماتریکس، اونجایی که اون هوش برتری که دنیای انسانا رو تسخیر کرده، دنبال نئو و دوستاش بود، نئو یهو حس میکنه که یه گربه‌ی سیاهو تکراری میبینه احساس دژاوو بهش دست میده. بعدش دوستاش بهش میگن که دژاوو توی این دنیای شبیه سازی شده یعنی ماتریکس، وقتایی اتفاق میفته که اون هوش برتر سعی میکنه یه چیزی رو تغییر بده.


audio: kBMUy8D61Sg_0027.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
شناخت مبتنی بر یادآوری مربوط به وقتیه که چیزی که قبلا دیدیمو میشناسیم. مثلا شما همسایه‌تو توی خیابون میبینی و میشناسی. یعنی مغز شما از اطلاعاتی که قبلا ذخیره کرده استفاده می‌کنه و متوجه میشه که اون شخص همسایه‌ی شماست. اما شناخت مبتنی بر آشنایی، اینجوریه که ما باور داریم اون چیزی که داریم میبینیمو میشناسیم، ولی هیچ ایده‌ای نداریم که از کجا و چجوری میشناسیمش. یعنی هیچ خاطره‌ای ازش نمی‌تونیم توی مغزمون پیدا کنیم. مثل وقتی که شما یه نفرو توی خیابون میبینی که به نظرت


audio: kBMUy8D61Sg_0028.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
آشنا میاد اما هرچقدر فکر می‌کنی یادت نمیاد کجا دیدیش. حالا یه عده‌ای معتقدن دژاوو هم یه شکلی از همین نوع شناخته. یعنی دژاوو زمانی اتفاق میفته که ما یه خاطره‌ی خیلی ضعیفی از یه چیزی که قبلا پیش اومده داشته باشیم اما انقدر این خاطره ضعیفه که یادمون نمیاد کجا بوده، چطور بوده. پس احتمالا دژاوو، یه خاطره‌ی ضعیف و کمرنگه. آزمایشایی هم در این مورد انجام شده که تا حدودی تاییدش کردن.


audio: kBMUy8D61Sg_0030.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
طبق این نظریه، خاطرات ما به صورت تصاویر سه‌بعدی هولوگرامی ذخیره میشه. طوری که مغز میتونه کل یه خاطره رو فقط با دریافت یه جز کوچیکش بازسازی کنه. هرچقدر این جز کوچیکتر باشه، اون خاطره‌ی کاملی که ساخته میشه مبهم‌تره. پس اگه یه بو یا صدا یا یه صحنه‌ی خاص، شما رو یاد یه اتفاقی بندازه که قبلا تجربه کردید، کل اون خاطره توسط مغز شما بازسازی میشه. همین ایده ممکنه یه توضیح برای دلیل دژاوو باشه.


audio: kBMUy8D61Sg_0031.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
یعنی وقتی یه بخش خیلی کوچیک و کمرنگ از یه خاطره‌ی فراموش شده وارد ذهنمون میشه، مغز ما سعی میکنه کل اون خاطره رو به صورت یه هولوگرام کامل بازسازی بکنه تا این حسو به ما بده که واقعا اون قضیه اتفاق افتاده. اما اون محرک اولیه که باعث ایجاد دژاوو شده معمولا به صورت ناخودآگاه اتفاق میفته برای همین بعد از تموم شدن احساس دژاوو، دیگه اون خاطره رو یادمون نمیاد. مثلا شما ممکنه با دست زدن به یه جعبه‌ی پلاستیکی


audio: kBMUy8D61Sg_0032.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
احساس دژاوو کنید چون اون حسی که از جنس اون پلاستیک شما دست میده مشابه جنس قاب گوشیتونه. اما چون به صورت ناخودآگاه اتفاق میفته و خیلی مبهمه، شما معمولا متوجه نمیشید که چرا همچین حسی دارید.


audio: kBMUy8D61Sg_0034.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
رویای پیش‌شناختی، به اون دسته از رویاهایی گفته میشه که حوادثی که تو آینده اتفاق میفتن رو پیش‌بینی میکنه. بعضیا که توی اطرافیان خودمونم هستن ادعا میکنن که چیزایی توی خواب میبینن که بعدا توی بیداری براشون اتفاق میفته. مثلا برای خود من زیاد پیش میاد که خواب میبینم و خوابمم با جزییات کامل یادم میمونه، بعد دو سه روز بعد همون خوابی که دیده بودم توی بیداری برام اتفاق میفته. حالا این چه ارتباطی با دژاوو می‌تونه داشته باشه؟


audio: kBMUy8D61Sg_0035.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
خب ممکنه ما اون لحظه‌ای که احساس دژاوو داریم، در واقع داریم صحنه‌ای که قبلا توی خواب دیدیمو تجربه می‌کنیم. مثلا شما ممکنه خواب ببینید دارید توی یه جاده رانندگی می‌کنید، چند روز بعد توی بیداری همین کارو توی همون جاده یا یه جاده‌ی مشابه انجام میدید و یهو به نظرتون میرسه که عه اینجا چقد آشناست انگار قبلا اینجا بودم.


audio: kBMUy8D61Sg_0037.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
این فرضیه‌ی توجه تقسیم شده، خلاصه ش اینه که وقتی که ما روی یه موضوع خاصی تمرکز داریم، به صورت خودآگاه یا نیمه‌خودآگاه، به بقیه‌ی چیزای اطرافمونم توجه داریم. یعنی توجه ما بین چند تا چیز تقسیم شده. بقیه‌ی چیزا به صورت ناخودآگاه توی حافظه‌ی ما ذخیره میشن، وقتی که کار اصلیمون تموم میشه، یهو حس می‌کنیم محیط اطرافمون چقدر آشناست. مثلا شما وقتی میری مهمونی، در همین حین که وارد خونه میشی و با صابخونه


audio: kBMUy8D61Sg_0038.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
سلام و احوالپرسی میکنی، به صورت ناخودآگاه ذهنت محیط اطرافو تجزیه‌تحلیل میکنه. بعدش که احوالپرسی تموم میشه و میشینی حس می‌کنی این خونه چقدر برات آشناست. پس دژاوو ممکنه اطلاعاتی باشه که ما به صورت ناخوداگاه دریافت می‌کنیم.


audio: kBMUy8D61Sg_0040.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
آمیگدال یه بخش خیلی کوچیکی از مغز ماست، به اندازه‌ی بادوم، که به درک احساسات مختلف ما کمک میکنه مخصوصا ترس و خشم. کسی که از سوسک می‌ترسه، وقتی سوسک میبینه، آمیگدال دستور فرار میده. تا اینجاش مشکلی نیست اما مساله اینه که بعضی وقتا همین دستورات آمیگدال باعث میشه که مغز نتونه تصمیم درست و منطقی و سریع بگیره. یعنی توی رفتار عادی مغز یه اختلالی پیش میاد. احتمالا تجربه کردید که وقتی دارید از خیابون رد میشید یهو یه


audio: kBMUy8D61Sg_0041.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
ماشین با سرعت زیاد بهتون نزدیک میشه، سر جاتون میخکوب میشید. در واقع آمیگدال اونقدر حس ترس شدیدی تو شما ایجاد میکنه که توان واکنش سریع برای بیرون رفتن از خطر از شما گرفته میشه. حالا این ارتباطش با دژاوو چیه؟ یه عده‌ای معتقدن دژآوو، نتیجه‌ی اختلال توی عملکرد مغز به خاطر دستورات آمیگداله. یه مثالی که براش میزنن اینه که فرض کنید شما وارد یه خونه‌ای میشی که درشو


audio: kBMUy8D61Sg_0042.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
پنجره‌هاشو دیواراش اینا همه برای شما آشناست اما اثاثیه‌ی خونه یه جور دیگه‌ست، غیر آشناست. اینجا آمیگدال میاد یه حس ترس و سردرگمی به شما میده که باعث میشه مغز نتونه درست تصمیم بگیره که آیا اینجا رو قبلا دیده یا ندیده. مغز سردرگم میشه دچار تناقض میشه.در نتیجه شما احساس دژاوو می‌کنید.


audio: kBMUy8D61Sg_0044.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
افرادی که معتقد به تناسخ هستن نظرشون اینه که ما قبل از این زندگی فعلیمون، به عنوان یه شخص دیگه زندگی کردیم، اما هیچی از اون زندگیمون یادمون نمیاد. یه چند نفریم تا حالا ادعا کردن که توی زندگی قبلیشون یه شخص دیگه بودن و جزییات زیادی هم از اون زندگیشون تعریف کردن. هرچند اونایی که تناسخو باور دارن میگن هیچ خاطره‌ای از زندگی گذشته یادمون نمیاد چون خاطراتی که توی یه سطحی از آگاهی ایجاد شده رو نمیشه به سطح دیگه ای منتقل کرد.


audio: kBMUy8D61Sg_0045.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
حالا ارتباط تناسخ با دژاوو رو اینطوری توضیح میدن که بعضی وقتا ممکنه یه محرکی توی محیط وجود داشته باشه که باعث بشه این انتقال آگاهی اتفاق بیفته. یعنی مثلا یه بو یا یه صدا یا صحنه خاصی رو حس می‌کنیم، که توی زندگی قبلی خودمون حسش کرده بودیم. در نتیجه چند لحظه زندگی قبلیمون یادمون میاد و فکر میکنیم این صحنه برامون آشناست.


audio: kBMUy8D61Sg_0047.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
یکی از بهترین فرضیه‌هایی که برای دلیل دژآوو وجود داره، صرع لوب گیجگاهی مغزه. بیماری صرع باعث میشه پیامای الکتریکی که بین سلولای مغز جا به جا میشن، از کنترل خارج بشن و روی بقیه‌ی سلولای مغزم اثر بذارن. خب میدونیم که سلولای مغز از همین پیامای الکتریکی استفاده میکنن برای ارتباط بین خودشون یا ارتباط با بقیه‌ی اعضای بدن. وقتی که این پیاما به صورت نامنظم و کنترل نشده درمیان و


audio: kBMUy8D61Sg_0048.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
توی مغز پخش میشن باعث تشنج میشن. یعنی طرف میفته روی زمین و شروع میکنه به لرزیدن و حرکات نامنظم. حالا، اون افرادی که صرع لوب گیجگاهی دارن، کنترل افکار و احساساتشونو از دست میدن. چون این بخش از مغز برای خاطره‌سازی و یادآوری خاطرات نقش خیلی مهمی داره. آدمایی که مبتلا به این نوع صرع هستن خیلیاشون اعلام میکنن که دقیقا قبل از تشنج، احساس دژاوو کردن. این یعنی به احتمال زیاد دژاوو با لوب گیجگاهی مرتبطه.


audio: kBMUy8D61Sg_0049.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
اما اینجوری نیست که هرکی دچار دژاوو میشه صرع داشته باشه. توی اون افرادی که صرع ندارن دژاوو ممکنه یه تشنج خیلی کوچولو توی لوب گیجگاهی باشه که قبل از اینکه بخواد مشکل خاصی ایجاد کنه از بین میره. اما حالا که صحبتش شد میخوام یه خاطره‌ی جالبم از خودم بگم براتون. چند سال پیش به خاطر یه سری مشکلاتی که برام پیش اومد چند بار دچار حمله‌های صرع شدم. البته فاصله‌ی بینشون خیلی زیاد بود یعنی مثلا بعضی وقتا یه ماه، دوماه، سه ماه بینشون فاصله میوفتاد.


audio: kBMUy8D61Sg_0050.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
قبل از حمله هم شدیدا احساس دژاوو میکردم یعنی هرجایی که بودم و در حال انجام هرکاری که بودم تا چیزی حدود ده پونزده ثانیه حس میکردم همه چیز برام آشناست، بعد همینطور تو ذهنم چیزایی که توی چند ثانیه‌ی آینده اتفاق میفتادو پیش‌بینی می‌کردم. اتفاقا به نظر خودم درستم درمیومد. یه حس خیلی بدی هم داشتم که فقط میگفتم این چند ثانیه زودتر تموم شه بره. اما از اون طرف دچار یه توهمی شده بودم که با خودم میگفتم حتما


audio: kBMUy8D61Sg_0051.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
یه توانایی خاصی دارم که میتونم چند ثانیه از آینده رو پیش‌بینی کنم! یه روز خیلی اتفاقی بعد از اینکه همین احساس دژاوو اومد و تموم شد، با یکی از دوستام رفتیم پیش یکی از این عطاریای بزرگ شهرمون که طرف خیلی از این فازای عرفانی و اینا هم داشت! بهش گفتم آقا من اینجوری میشم بعضی وقتا چند ثانیه جلوترو میبینم بعد انگار بیرون از خودمم یعنی با یه فاصله‌ای خودمو اطرافیانمو می‌ببینم و می‌تونم حرکات بعدیشونو حدس بزنم.


audio: kBMUy8D61Sg_0052.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
جالبه اونم تشویقم کرد و آبی هم به آسیابم ریخت و اسم چندتا از این کتابای عرفانی هم نوشت بهم داد که برو اینارو بخون. اما مشکلم حل که نشد هیچی، هی شدیدترم میشد. تا اینکه دیگه رفتم پیش متخصص مغز و اعصاب، که البته باید خیلی زودتر میرفتم. دکترم بعد از آزمایشا و تشخیصاتی که داد برام دارو تجویز کرد. خلاصه اینکه با خوردن اون داروها غیر از اونکه اون مشکل اصلی برطرف شد، کم‌کم اون احساس دژآوو هم دیگه به طور کامل از بین رفت.


audio: kBMUy8D61Sg_0053.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
الان دیگه واقعا یادم نمیاد آخرین بار کی احساس دژاوو داشتم چون خیلی وقته دیگه سراغم نیومده. در کل نتیجه‌ای که میخوام بگیرم اینه که من حس میکردم یه اتفاق خیلی خارق‌العاده و غیر طبیعی داره برام میفته در صورتی که اون پیش‌بینیا و اون حس عجیبی که بعدش میومد، فقط به خاطر صرع لوب گیجگاهی بود که باعث میشد خاطرات و افکارم درست کار نکنه. بعد از این قضیه طرز فکرم نسبت به خیلی از مسایل تغییر کرد.


audio: kBMUy8D61Sg_0055.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
دژاوکو به معنی ، که طرف حس می‌کنه همه‌چیز دقیقا همونجوریه که قبلا دیده. یعنی حس میکنه اتفاقاتی که قراره بیفته رو میدونه. دژاویزیت به معنی  که طرف حس می‌کنه یه مکان جدیدو کاملا میشناسه. دژاسانتی به معنی  که اون شخص حس میکنه یه چیز خاصو قبلا حس کرده. جالبه که یه چیزی هم داریم به نام ژامی‌وو 


audio: kBMUy8D61Sg_0056.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
یا ناآشناپنداری که متضاد دژاوو هست و معنیش میشه . کسی که دچار ژامی وو میشه، یه چیزی رو که باید براش آشنا باشه و خودشم اینو میدونه، هرچقدر فکر میکنه یادش نمیاد. بهرحال این چندتا از دلایلی بود که برای دژاوو مطرح میشه، بعضیاشون علمی‌تر و منطقی‌ترن بعضیاشون مبنای علمی ندارن. من شخصا طبق اون تجربه‌ای که خودم داشتم و براتون تعریف کردم


audio: kBMUy8D61Sg_0057.opus
source: youtube
source_id: kBMUy8D61Sg
invalidation: VALID
text:
فکر میکنم بهترین دلیلش همون صرع لوب گیجگاهی باشه، نظر شخصیم اینه. اما خب ممکنه این تنها دلیلش نباشه. اگه این ویدیو رو دوس داشتی لایک فراموش نشه، شما هم نظر خودتونو درباره‌ی دژاوو برام بنویسید توی کامنتا حتما، در آخرم، مث همیشه بدون ترس، سوال بپرس و دنبال جواب باش.


audio: XG9YTzaULUY_0001.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
گرمایش جهانی و تغییرات اقلیمی، خیلی سریع‌تر از چیزی که فکرشو می‌کردیم داره پیش میره. در مورد این موضوع اینقدر گفتن که انگار گوشمون به شنیدنش عادت کرده، اما امروز می‌خوام بگم قضیه واقعا جدیه. اگه تا دو سه دهه‌ی آینده یه تغییر اساسی ایجاد نشه، احتمالا به نقطه‌ی غیر قابل برگشتی می‌رسیم که دیگه کارمون تمومه. تو این برنامه، چند تا موضوع رو با هم بررسی می‌کنیم.


audio: XG9YTzaULUY_0002.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
اول اینکه تغییرات اقلیمی و گرمایش جهانی دقیقا چی‌ان، عوامل انسانی و طبیعیش چیه، بعدش یه نگاهی می‌اندازیم به چرخه‌های میلانکوویچ که باعث تغییرات آب و هوایی و ایجاد فصل‌ها روی زمین میشن، در نهایت هم به این می‌پردازیم که گرمایش جهانی چه اثرات وحشتناکی داره و چطور می‌تونیم باهاش مبارزه کنیم. این برنامه با حمایت مالی فیوتک ساخته شده، شرکتی که تخصص اصلیش،


audio: XG9YTzaULUY_0003.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
طراحی و تولید انواع سنسورها یا حسگرهای پیشرفته‌ست. محصولات فیوتک تو پروژه‌های زیادی از سراسر دنیا استفاده میشن، از جمله پروژه‌های بزرگ ناسا. برای اطلاعات کامل‌تر، پیشنهاد می‌کنم به سایت یا لینکدین فیوتک مراجعه کنید، که لینک هردوشون تو بخش توضیحات ویدیو هست. اول از همه باید ببینیم اصلا اقلیم چیه. اقلیم یا کلایمت همون آب و هواست، ولی توی یه بازه‌ی زمانی خیلی طولانی‌تر.


audio: XG9YTzaULUY_0004.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
آب و هوا در عرض چند روز یا چند ماه تغییر می‌کنه، ولی اقلیم اینطور نیست. انواع مختلفی هم داره، مثل خشک، معتدل، گرمسیری، قطبی.


audio: XG9YTzaULUY_0005.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
اقلیم هر منطقه با ویژگی‌های آب و هواییش توی بلندمدت، مشخص میشه، مثل دما، مقدار بارش، رطوبت، سرعت باد، تعداد روزهای آفتابی. منظور از تغییر اقلیم، یا تغییرات اقلیمی، اینه که ویژگی‌های آب و هوایی یه منطقه دچار دگرگونی بشه، مثلا اگه معتدل بوده، گرم بشه. اما نه برای یه سال و دو سال، برای چند دهه این تغییر ادامه داشته باشه.


audio: XG9YTzaULUY_0007.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
کرایوسفر یا یخ‌کره، لیتوسفر یا سنگ‌کره، پنجمیش هم بایوسفر یا زیست‌کره. این پنج تا، کاملا به هم وابسته‌ن، هر تغییری توی یکیشون می‌تونه در نهایت باعث ایجاد تغییرات اقلیمی بشه.


audio: XG9YTzaULUY_0010.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
به دو تا دسته‌ی کلی میشه تقسیمشون کرد. بعضی از این عوامل، انسانی‌ان، یعنی ما ایجادشون کردیم. بعضیای دیگه طبیعی‌ان، هیچ ربطی به کارهای ما ندارن. با عوامل طبیعی شروع می‌کنم.اولیش تغییر حرکات زمینه. یه بحثی داریم به نام چرخه‌های میلانکوویچ که انواع حرکات زمین رو بررسی می‌کنه. چرخه‌ی اول، خروج از مرکز مدار زمینه.


audio: XG9YTzaULUY_0011.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
می‌دونیم که بیضی، برخلاف دایره، دو تا کانون داره. وقتی که فاصله‌ی بین کانون‌ها رو تقسیم می‌کنیم به قطر بزرگ بیضی، عددی به دست میاد که بهش میگن خروج از مرکز. هرچقدر خروج از مرکز بزرگتر باشه، بیضی کشیده‌تره، ولی هرچی کوچیکتر باشه، به دایره نزدیک‌تر میشه.


audio: XG9YTzaULUY_0012.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
مدار چرخش زمین به دور خورشید هم یه بیضیه که مقدار خروج از مرکزش به طور تناوبی کم و زیاد میشه. هر تناوبش هم حدود صد هزار سال طول می‌کشه.


audio: XG9YTzaULUY_0013.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
دلیل این نوسان، کشش گرانشی بقیه‌ی سیاراته مثل مشتری و زحل. هرچقدر مدار زمین بیضی‌تر باشه، اختلاف بین نزدیک‌ترین حالت و دورترین حالتش به خورشید، بیشتر میشه. در نتیجه اختلاف دما تو فصل‌های مختلف افزایش پیدا می‌کنه. اما الان مدار زمین داره به سمت دایره حرکت می‌کنه. از طرفی هم مدت هر نوسانش صد هزار ساله، یعنی تغییری که


audio: XG9YTzaULUY_0015.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
چرخه‌ی بعدی، حرکت تقدیمیه. قبل از اینکه اثرات این حرکت روی تغییرات اقلیمی رو توضیح بدم، بد نیست یه نگاهی بندازیم به علت ایجاد فصل‌های مختلف، چون تا حالا چند نفر از شما در موردش سوال داشتید. محور چرخش زمین به دور خودش، مستقیم نیست، بیست‌وسه‌ونیم درجه کج شده. دقیقا همین کجی، عامل اصلی ایجاد فصل‌های مختلفه.


audio: XG9YTzaULUY_0016.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
وقتی که زمین توی یه همچین موقعیتی قرار گرفته، نیم‌کره‌ی شمالی انرژی بیشتری دریافت می‌کنه، چون طول روزهاش بلندتره، و اینکه پرتوهای خورشید، با حالت عمودی‌تری بهش می‌تابن. در حالی که نیم‌کره‌ی جنوبی وضعیتش برعکسه. شب‌هاش از روزهاش طولانی‌تره، پرتوهای خورشید هم خیلی مایل بهش می‌تابن. پس اینجا نیم‌کره‌ی شمالی تابستونه، نیم‌کره‌ی جنوبی زمستون.


audio: XG9YTzaULUY_0017.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
سه ماه بعد که زمین به این نقطه می‌رسه، مقدار نور و انرژی‌ای که هر دو تا نیم‌کره دریافت می‌کنن یکسانه. چون تو این حالت، کجی زمین به سمت چپ و راسته نه به طرف خورشید. پس آب و هوای هردوشون تقریبا معتدل و یکسانه. اما نیم‌کره‌ی شمالی پاییزه، چون قبلش تابستون بوده، نیم‌کره‌ی جنوبی بهاره، چون قبلش زمستون بوده.


audio: XG9YTzaULUY_0018.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
سه ماه بعد، می‌رسیم به جایی که دقیقا برعکس نقطه‌ی اوله. یعنی این بار، نیم‌کره‌ی جنوبی انرژی بیشتری دریافت می‌کنه و روزهای بلندتری داره. پس نیم‌کره‌ی جنوبی تابستونه، نیم‌کره‌ی شمالی زمستون. سه ماه بعد هم، دوباره وارد یه حالت تعادل میشیم. اینجا نیم‌کره‌ی شمالی بهار میشه، چون قبلش زمستون بوده. نیم‌کره‌ی جنوبی هم پاییز میشه، چون قبلش تابستون بوده.


audio: XG9YTzaULUY_0019.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
در نهایت برمی‌گردیم به همون حالت اول و یه چرخش زمین به دور خورشید تموم میشه. بنابراین دلیل ایجاد فصل‌های مختلف همینه، انحراف محور چرخش زمین.


audio: XG9YTzaULUY_0020.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
نکته‌ای که وجود داره اینه که مقدار این انحراف هم ثابت نیست، دو جور تغییر می‌کنه. اول اینکه زاویه‌ش از بیست‌ودو و یک‌دهم درجه می‌تونه باشه، تا بیست‌وچهار و نیم درجه، که تقریبا هر چهل و یک هزار سال، یه نوسان انجام میده. الان حدود بیست‌وسه و نیم درجه‌ست، یعنی تقریبا وسطه، ولی خب داره میره به سمت کمتر شدن. طبق توضیحی که در مورد فصل‌ها دادم، می‌تونیم نتیجه بگیریم که


audio: XG9YTzaULUY_0021.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
هرچقدر زاویه‌ی این انحراف کمتر بشه، فصل‌های زمین معتدل‌تر میشن. زمستون‌ها یه کوچولو گرم‌تر میشه، تابستون‌ها یه مقدار خنک‌تر. ولی هنوز زمان زیادی مونده، تقریبا دوازده هزار سال دیگه طول می‌کشه تا این زاویه به کمترین مقدار خودش برسه. پس این یکی هم نقش چندانی توی تغییرات اقلیمی فعلی نداره.


audio: XG9YTzaULUY_0022.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
تغییر دومش اینه که هر بیست و شیش هزار سال، یه دور، دور خودش می‌چرخه، که بهش میگن حرکت تقدیمی محور زمین. شبیه یه فرفره‌ای که غیر از چرخیدن دور خودش، یه مقداری تلوتلو هم می‌خوره.


audio: XG9YTzaULUY_0023.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
دلیل این حرکات، نیروهای گرانشیه که از طرف خورشید و ماه به زمین وارد میشه. خب حالا این چرخه چه اثری روی آب و هوای زمین داره. الان، تابستون‌های نیم‌کره‌ی جنوبی، از تابستون‌های نیم‌کره‌ی شمالی یه مقدار گرم‌تره. چون وقتی که نیم‌کره‌ی جنوبی تابستونه، زمین توی قسمتی از مدارش قرار گرفته که کمترین فاصله رو از خورشید داره.


audio: XG9YTzaULUY_0024.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
اما حدود سیزده هزار سال بعد، قضیه برعکس میشه. یعنی وقتی زمین اینجاست توی نیم‌کره‌ی شمالی تابستونه، چون تا اون موقع محور زمین نیم‌دور چرخیده.


audio: XG9YTzaULUY_0025.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
این، سه تا از چرخه‌های میلانکویچ بود که دیدیم اثراتشون روی تغییرات اقلیمی زمین، خیلی بلندمدته. بیشترین ردپاشون رو میشه توی تاریخ گذشته‌ی زمین پیدا کرد، مثل دوره‌های یخبندان.


audio: XG9YTzaULUY_0026.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
عامل طبیعی دوم که می‌تونه باعث تغییرات اقلیمی بشه، فعالیت‌های خورشیدیه. نور خورشید همیشه ثابت نیست. تقریبا هر یازده سال یه بار، فعالیت‌های خورشید به طور متناوب کم و زیاد میشه، که بهش میگن چرخه‌های خورشیدی. تو این چرخه‌ها، مقدار پرتوهاش، لکه‌های خورشیدی، یا تعداد ذراتی که تو فضا پراکنده می‌کنه، دچار تغییراتی میشه، که روی اتمسفر یا سطح زمین اثر می‌ذارن.


audio: XG9YTzaULUY_0027.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
از حدود نیم قرن پیش که ماهواره‌ها انرژی دریافتی از خورشید رو اندازه‌گیری کردن، به این نتیجه رسیدن که تو این مدت فقط یک‌دهم درصد بالا پایین شده. پس نقش این عامل هم توی گرم شدن زمین و تغییرات اقلیمیش، خیلی ناچیزه.


audio: XG9YTzaULUY_0028.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
عامل طبیعی سوم، فعالیت‌های آتش‌فشانیه. آتش‌فشان‌ها کلا از ابتدای پیدایش زمین، نقش مهمی توی آب و هوا داشتن. ذرات معلقی که تولید می‌کنن، ممکنه تا چند ماه یا چند سال، جلوی بعضی از پرتوهای خورشید رو بگیرن و باعث خنک‌تر شدن زمین بشن. ولی مدت زیادی توی اتمسفر دوام نمیارن. یا به صورت غبار روی زمین می‌شینن، یا اینکه تو آب بارون حل میشن.


audio: XG9YTzaULUY_0030.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
عامل طبیعی چهارم، پدیده‌های هواشناسیه مثل ال‌نینو، لانینا، انسو، یا خیلی پدیده‌های دیگه. خب همونطور که قبلا گفتم، آب و هوا یه سیستم آشوبناکه. اتفاقاتی که داخلش میفته اونقدر پیچیده‌ست که نه به راحتی میشه توضیحش داد، نه پیش‌بینیش کرد. یکی از پدیده‌های اصلی، تعاملاتیه که بین اقیانوس و اتمسفر پیش میاد. تو مناطقی مثل استوا که تابش نور خورشید شدیدتره،


audio: XG9YTzaULUY_0031.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
آب دریا گرم میشه و هوای بالای خودش هم گرم می‌کنه. این هوای گرم، باعث ایجاد جریان‌های همرفتی و باد میشه. از طرفی هم بادها، آب گرم سطح اقیانوس رو جابجا می‌کنن. نتیجه‌ی این اتفاقات اینه که تو بعضی از مناطق زمین بارش بیشتری داریم، ولی بعضی جاها دچار خشکسالی و کمبود آب میشن.


audio: XG9YTzaULUY_0032.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
این پدیده‌ها ممکنه چند ماه طول بکشن، ممکنه چند سال، اما بعضی وقتا تعادلشون به هم می‌خوره، در نتیجه مثلا جاهایی که قبلا خشکسالی بوده، سیلاب‌های شدید اتفاق میفته.


audio: XG9YTzaULUY_0034.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
این چند نمونه از عوامل طبیعی بود، اما مساله‌ی ترسناک اینه که فقط توی یکی دو قرن گذشته، اصلی‌ترین عاملی که وضعیت زمین رو به این روز انداخته فعالیت‌های انسانی بوده. از اواسط قرن هیجدهم که انقلاب صنعتی توی اروپا شروع شد، استفاده از سوخت‌های فسیلی مثل زغال‌سنگ و نفت و گاز، دائما افزایش پیدا کرد. این رشد شدید، تا همین الان هم ادامه داره.


audio: XG9YTzaULUY_0035.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
یعنی با وجود این همه طرح و برنامه که چندین ساله دولت‌ها دارن ارائه می‌کنن، وقتی نمودار مصرف سوخت‌های فسیلی تو کل جهان رو نگاه می‌کنیم، همچنان رو به رشده. تو قرنطینه‌های کورونا یه مقدار کمتر شد، ولی الان دوباره اوج گرفته.


audio: XG9YTzaULUY_0036.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
گازهای گلخانه‌ای که توی این دو قرن توسط انسان تولید شده، طبق گفته‌ی ناسا، صد برابر بیشتر از کل آتش‌فشان‌های جهان بوده. مهم‌ترین تاثیرش گرم شدن زمین توسط اثر گلخانه‌ایه. حتما شما هم تجربه کردید که داخل ماشینی که زیر آفتاب پارک بوده، گرمای شدیدی ایجاد میشه. دلیلش اینه که نور مریی و پرتوهای فرابنفش خورشید که فرکانس بالایی دارن،


audio: XG9YTzaULUY_0037.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
می‌تونن از شیشه‌های ماشین رد بشن و به وسایل داخل ماشین برخورد کنن. بعضیاشون بازتاب میشن و برمی‌گردن بیرون، ولی بعضیاشون جذب این وسایل میشن و گرمشون می‌کنن. بنابراین از این اجسام، پرتوهای فروسرخ منتشر میشه که فرکانسشون کمتره. خیلی از این پرتوها داخل اتاق ماشین گیر میفتن، نمی‌تونن از شیشه رد بشن و برن بیرون. برای همین دمای داخلش دائما بیشتر و بیشتر میشه.


audio: XG9YTzaULUY_0038.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
به این اتفاق میگن اثر گلخانه‌ای، چون توی گلخونه‌ها هم از همین تکنیک استفاده میشه برای افزایش دمای داخل گلخونه. اما همین اتفاق، توی اتمسفر زمین هم میفته. با این تفاوت که دیگه خبری از شیشه‌ی ماشین و پلاستیک گلخونه نیست، گازهایی مثل بخار آب و کربن‌دی‌اکسید و متان این کار رو انجام میدن. نور خورشید از اتمسفر رد میشه و سطح زمین رو گرم می‌کنه.


audio: XG9YTzaULUY_0039.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
پرتوهای فروسرخی که از این سطح منتشر میشن، برمی‌گردن به سمت فضا. بعضی از مولکول‌های داخل اتمسفر، مثل اکسیژن و نیتروژن کاری به کارشون ندارن، اما بعضیای دیگه مثل بخار آب و کربن‌دی‌اکسید، این پرتوها رو جذب می‌کنن و دوباره بازتاب می‌کنن. از این پرتوهای بازتاب شده، یه بخشیش می‌تونه وارد فضا بشه، ولی یه بخشیش دوباره برمی‌گرده به سمت زمین.


audio: XG9YTzaULUY_0041.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
بیشترین مقدار گازهای گلخانه‌ای مربوط به بخار آبه، بعدش کربن دی اکسید، بعدش هم متان. این گازها برای زندگی روی زمین کاملا ضروری‌ان، چون اگه نباشن دمای میانگین زمین تا هجده درجه زیر صفر پایین میاد. مشکل اینجاست که ما با فعالیت‌هامون مقدار اینا رو خیلی زیاد کردیم، برای همین دمای زمین از حالت طبیعی گرم‌تر شده، که بهش میگن گرمایش جهانی.


audio: XG9YTzaULUY_0044.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
گرم‌تر شدن زمین، و در نهایت تغییرات شدید اقلیمی. حالا تو بخش بعدی بررسی می‌کنیم که دقیقا چه بلاهایی قراره سرمون بیاد.


audio: XG9YTzaULUY_0045.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
یکی از مهم‌ترین اثرات گرمایش جهانی، آب شدن یخ‌های قطبی و پوشش برفیه. الان تقریبا ده درصد سطح زمین، از یخ و برف پوشیده شده، که بخش زیادی از نور خورشید رو منعکس می‌کنن. پس وقتی که اینا نباشن، انرژی بیشتری جذب زمین میشه و گرمترش می‌کنه. از طرفی ذوب شدن این یخ‌ها، سطح آب اقیانوس‌ها رو بالا می‌بره، که این یه خطر خیلی جدیه برای شهرهای ساحلی، مثل آمستردام،


audio: XG9YTzaULUY_0047.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
غیر از این، ذوب شدن این یخ‌ها باعث میشه همون پدیده‌های آب و هوایی مثل ال‌نینو، تغییراتی داشته باشن که نتیجه‌ش میشه افزایش سیل توی بعضی نقاط و خشکسالی توی نقاط دیگه.


audio: XG9YTzaULUY_0048.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
اثر بعدی گرمایش جهانی، که خیلی ناراحت‌کننده‌ست، آتیش‌سوزی جنگل‌هاست. گرمای شدیدتر باعث میشه رطوبت بیشتری از خاک و بدنه‌ی گیاهان خارج بشه. محیط خشک‌تر، استعداد بیشتری برای آتیش گرفتن داره. فقط کافیه یه صاعقه، یا فیلتر سیگار، یا هر دلیل دیگه‌ای جرقه‌ی این فاجعه رو بزنه. خیلی وقتا اونقدر آتیش‌سوزی وسیع میشه، که دیگه عملا از دست ما کاری برنمیاد.


audio: XG9YTzaULUY_0049.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
فقط باید بشینیم و سوختنشو تماشا کنیم. نتیجه‌ش هم که واضحه، از بین رفتن موجودات زنده و افزایش شدید گازهای گلخانه‌ای و بازم گرم‌تر شدن زمین.


audio: XG9YTzaULUY_0050.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
این نقشه‌ی تعداد آتیش‌سوزی‌ها تو کل جهانه. با این حال، یه بخش خیلی بزرگی از جنگل‌ها هم دارن به دست اشرف مخلوقات از بین میرن، تقریبا به همون اندازه‌ای که آتیش داره نابود می‌کنه.


audio: XG9YTzaULUY_0051.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
تاثیر بعدیش، افزایش غبار و ریزگردهاست. خشک شدن و فرسوده شدن خاک زمین، افزایش بادها، از بین بردن جنگل و پوشش گیاهی توسط انسان‌ها، اینا همه از دلایل رشد پنجاه و پنج درصدی غبار تو دو قرن اخیره. البته گرد و غبار هم چرخه‌های مخصوص خودشو داره که نقش مهمی توی اکوسیستم زمین بازی می‌کنن.


audio: XG9YTzaULUY_0052.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
مثلا غباری که از صحراها و بیابون‌ها بلند میشه، مواد معدنی مفیدی مثل نیتروژن و فسفر و آهن داره، که وقتی روی جنگل‌هایی مثل آمازون میشینه نقش کود معدنی رو ایفا می‌کنه، یا توی اقیانوس‌ها باعث رشد پلانکتون‌هایی میشه که اکسیژن تولید می‌کنن. ولی دوباره مشکل اینجاست که مقدارش از حالت تعادل خارج شده. برای همین دردسرهای بزرگی ایجاد کرده، مثل به خطر انداختن


audio: XG9YTzaULUY_0053.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
سلامتی موجودات، تخریب کشاورزی، کاهش کیفیت آب رودخونه‌ها، یا مختل کردن سلول‌های خورشیدی. در مورد تاثیر گرد و غبار روی گرم‌تر شدن زمین، اختلاف نظر وجود داره. بعضیا معتقدن ذرات غبار با پراکنده کردن نور خورشید، تا حدودی سیاره رو خنک نگه می‌دارن، اما یه عده‌ی دیگه میگن که بعضی از ذرات غبار، خودشون اثر گلخانه‌ای تولید می‌کنن.


audio: XG9YTzaULUY_0054.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
بهرحال با این وضعیت خشک شدن دریاچه‌ها، سوختن جنگل‌ها، افزایش بیابون‌ها، به نظرم باید انتظار داشته باشیم مقدار گرد و غبار، سال به سال بیشتر بشه. من شخصا در مورد شهر خودمون تا حالا ندیده بودم که این تعداد از روزهای سال، هوا پر از غبار شدید باشه. خیلی از شهرهای دیگه هم امسال همینطور شدن. انگار که وضعیت فیلم اینترستلار، توی واقعیت داره اتفاق میفته.


audio: XG9YTzaULUY_0055.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
تاثیر بعدی گرمایش جهانی، مشکلات مربوط به آبه. غیر از اینکه گرمای شدیدتر باعث میشه آب شیرین رودخونه‌ها و دریاچه‌ها تبخیر بشه و از بین بره، مشکل دیگه‌ای که ایجاد میشه اینه که وقتی تو منطقه‌ای سیل میاد که مدت زیادی خشکسالی بوده، آبی که روی زمین جاری میشه به شدت آلوده‌ست. در نتیجه، آب رودخونه‌ها و سدها هم آلوده میشه. از طرفی، دوره‌های خشکسالی طولانی مجبورمون می‌کنه


audio: XG9YTzaULUY_0056.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
چاه‌های بیشتر و عمیق‌تری بزنیم و هرچی آب زیر زمینه بکشیم بیرون. که عواقبش میشه همین فرونشست‌های زمین که الان تو کشور خودمون با سرعت زیادی داره اتفاق میفته. زمینی هم که فرونشست داشته باشه، اون فضاهای خالی که قبلا با آب پر شده بود، توسط خاک پر میشه. بنابراین دیگه جای زیادی برای آب نداره، بارش‌ها هم به جای اینکه به شکل آب‌های زیرزمینی ذخیره بشن، جاری میشن و هدر میرن.


audio: XG9YTzaULUY_0058.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
آخرین تاثیر گرمایش جهانی که اینجا در موردش صحبت می‌کنم، انقراض موجودات زنده‌ست. پیش‌بینی شده که اگه رشد گازهای گلخانه‌ای همینجوری ادامه داشته باشه، تا سال 2050 یک‌سوم گونه‌های جانوری و گیاهی منقرض میشن. یه فاجعه‌ی خیلی بزرگ، که اگه اتفاق بیفته هیچ راه برگشتی نداره. باورش خیلی سخته که بعد از تمام انقراض‌های طبیعی که


audio: XG9YTzaULUY_0060.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
حتی تحقیقات زیادی هم انجام شده در مورد اینکه هرچقدر هوا گرمتر میشه خشونت آدما افزایش پیدا می‌کنه، سخت‌تر می‌خوابن، آمار خودکشی بیشتر میشه. که همین ممکنه مشکلات فعلی رو شدیدتر کنه، جوامع انسان‌ها بره به سمت فروپاشی و هرج و مرج.


audio: XG9YTzaULUY_0061.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
حالا بعد از تمام این حرفا، سوالی که به ذهنمون می‌رسه اینه که راه‌حلش چیه. اولین و مهم‌ترین کاری که باید انجام بدیم، کاهش مصرف سوخت‌های فسیلیه، تا تولید گازهای گلخانه‌ای پایین بیاد و سرعت گرم شدن زمین کمتر بشه. درسته که اصلی‌ترین گاز گلخانه‌ای روی زمین بخار آبه، ولی ما هیچ کنترلی روی بخار آب نداریم. باید کربن دی اکسید رو کنترل کنیم که عامل دوم هست و


audio: XG9YTzaULUY_0062.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
خودمون توی تولیدش نقش داریم. کارخونه‌ها یا نیروگاه‌های تولید برق که از سوخت‌های فسیلی استفاده می‌کنن، باید متوقف بشن. باید تا حد امکان انرژی خورشیدی یا سوخت هسته‌ای، یا حداقل سوخت‌های زیستی که کربن کمتری دارن، جاشو بگیره. وسایل نقلیه هم همینطور، باید ماشین‌های برقی تعدادشون خیلی بیشتر بشه. الان چند تا از بزرگ‌ترین خودروسازهای دنیا مثل فورد،


audio: XG9YTzaULUY_0063.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
مرسدس‌بنز، ولوو، اعلام کردن که تا سال 2040 فروش خودروهای بنزینی‌شون کاملا متوقف میشه، فقط برقی. حالا باید دید چقدر سر قولشون میمونن.


audio: XG9YTzaULUY_0064.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
سال 2020 بزرگ‌ترین تولیدکننده‌های کربن‌دی‌اکسید تو دنیا، اول چین بوده، بعدش آمریکا، هند، روسیه، ژاپن. پس منطقیه که بیشترین اقدامات رو همینا باید انجام بدن. چون متاسفانه گرمایش زمین، آسیب اصلیش به کشورهای ضعیف‌تری می‌رسه که خودشون نقش چندانی توی این آلودگی‌ها نداشتن.


audio: XG9YTzaULUY_0065.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
از زمان شروع انقلاب صنعتی، دمای میانگین زمین تقریبا یک درجه افزایش پیدا کرده. طبق گفته‌ی دانشمندا وقتی این مقدار به دو یا سه درجه برسه، به احتمال زیاد دیگه قابل برگشت نیست. اگه شرایط کنترل نشه، شاید رسیدن به سرنوشت داغ‌ترین سیاره، یعنی زهره، خیلی دور از انتظار نباشه. نودوشیش درصد از اتمسفر زهره، کربن‌دی‌اکسیده،


audio: XG9YTzaULUY_0066.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
که باعث شده اثر گلخانه‌ای، بیشتر از هر سیاره‌ی دیگه‌ای اتفاق بیفته و دمای سطحش تا چهارصد و هفتاد درجه بالا بره.


audio: XG9YTzaULUY_0067.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
چند روز پیش، گودارد ناسا اعلام کرد جولای امسال احتمال داره گرم‌ترین ماه زمین از صدها سال پیش باشه. و اینکه پدیده‌ی آب و هوایی ال‌نینو که باعث شد سال 2016 گرم‌ترین سال ثبت‌شده‌ی زمین باشه، اواخر امسال دوباره به اوج خودش می‌رسه. حتی متاسفانه پیش‌بینی کردن سال آینده، یعنی 2024 اوضاع بدتر هم میشه.


audio: XG9YTzaULUY_0068.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
پس به این نتیجه رسیدیم که اصلی‌ترین کار، کاهش تولید کربن‌دی‌اکسیده. بعد از اون می‌تونیم با روش‌های مختلفی، کربن‌دی‌اکسید اتمسفر رو کمتر و کمتر کنیم. یکیش اینه که زمین‌های خالی و بیابون‌ها رو تبدیل کنیم به جنگل. البته اینجور کارها هم حساسیت بالایی دارن، چون تغییرات کوچیک توی اکوسیستم زمین، ممکنه باعث اتفاقات پیش‌بینی‌نشده‌ی بزرگی بشه.


audio: XG9YTzaULUY_0069.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
یه راه دیگه‌ای که ارائه کردن، استفاده از تکنولوژی‌هاییه که می‌تونن کربن‌دی‌اکسید رو از اتمسفر جذب کنن. یا مثلا آینه‌های بزرگی روی سطح زمین نصب بشه که یه بخشی از پرتوهای خورشید رو منعکس کنن به سمت فضا تا دمای زمین پایین بیاد.


audio: XG9YTzaULUY_0070.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
متاسفانه یه مشکل عجیبی هم که وجود داره، اینه که بعضیا معتقدن گرمایش جهانی دروغه. یعنی تو این زمینه هم افرادی هستن که گرفتار توهم توطئه شدن. ما تقریبا از دو قرن پیش شروع کردیم به اندازه‌گیری دمای هوا تو شهرهای مختلف دنیا. همین داده‌ها نشون میده که میانگین دمای زمین، از اون موقع حدود یک درجه بیشتر شده. ماهواره‌های هواشناسی هم چند دهه‌ست که نقشه‌ها و


audio: XG9YTzaULUY_0071.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
اطلاعات خیلی خوبی از آب و هوا به ما میدن. یه راه عالی هم استفاده از یخ‌های قطبیه. حباب‌های هوایی که داخل لایه‌های قدیمی این یخ‌ها گیر افتاده، کاملا به ما نشون میده که ترکیب گازهای تشکیل‌دهنده‌ی اتمسفر، تو هر دوره از تاریخ زمین چطور بوده. تمام نمودارها و اندازه‌گیری‌ها نشون میده که دمای زمین رو به افزایشه، چه ما خوشمون بیاد چه بدمون بیاد.


audio: XG9YTzaULUY_0072.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
تو یه بخشی از فیلم ماتریکس، اون ماموری که در واقع یه هوش مصنوعی بود، به مورفیوس که انسان بود، حرف خیلی جالبی زد. گفتش که شما انسان‌ها هرجایی که منابع غذایی زیاد باشه هجوم می‌برید اونجا، دائما تولیدمثل می‌کنید و بیشتر میشید، تا اینکه در نهایت تمام اون منابع مصرف میشه. بعدش میرید به جاهای دیگه و همین بلا رو سر منابع اونجا هم میارید. موجود دیگه‌ای که یه همچین رفتاری داره، ویروسه.


audio: XG9YTzaULUY_0073.opus
source: youtube
source_id: XG9YTzaULUY
invalidation: VALID
text:
پس شما انسان‌ها ویروس این سیاره‌اید که داره باعث نابودیش میشه. اگه با ذهن باز بهش نگاه کنیم، به نظرم داره درست میگه. شاید در آینده که هوش مصنوعی خیلی قدرتمندتر بشه، به این نتیجه برسه که گونه‌ی انسان، عامل نابودی این سیاره‌ی کمیابه. اونوقت باید دید چه برخوردی با ما انجام میده.


audio: 2UKzby8NfUM_0001.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
تو تاریخ علم، نظریات انقلابی زیادی وجود داره، اما بعضیاشون خیلی انقلابی‌ترن! یعنی با اومدنشون باورهای انسان رو زیر و رو کردن. فرگشت یا تکامل یکی از همیناست. نظریه‌ای که از حدود صد و شصت سال پیش که اعلام شد، برای یه عده‌ای خیلی آزاردهنده بود، هنوزم هست. خیلی از افرادی که مخالف این نظریه هستن به خاطر اینه که بد فهمیدنش.


audio: 2UKzby8NfUM_0002.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
حرف کلی این نظریه اینه که موجودات زنده تحت تاثیر محیط زندگیشون در طول چندین نسل دچار تغییراتی میشن، که همین تغییرات باعث ایجاد انواع مختلف موجودات زنده شده. امروز می‌خوایم این موضوع رو بررسی کنیم که اصلا فرگشت یعنی چی، چه جوری اتفاق میفته، کجاهاشو مردم اشتباه متوجه شدن، موافقاش چی میگن، مخالفاش چی میگن، دلیل مخالفتشون چیه؟


audio: 2UKzby8NfUM_0004.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
قبل از شروع، تشکر می‌کنم از یکی از اعضای خوب کانالمون آقای محسن حشمتی عزیز از سوئد که لطف کردن برای خرید تجهیزات کمک مالی کردن، ازشون ممنونم، از تک‌تک شما ممنونم که با کامنت‌ها و لایک‌هاتون از کانال خودتون حمایت می‌کنید. خب داستان از اونجا شروع شد که سال 1831 یه دعوتنامه رسید به دست چارلز داروین برای سفر به دور دنیا. داروین 22 ساله تحصیلاتش در زمینه‌ی الهیات بود


audio: 2UKzby8NfUM_0007.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
تا از انگلیس شروع به حرکت کنه، بره به سمت آمریکای جنوبی، سواحلش رو بررسی کنه، نقشه‌برداری کنه، بعدش بره به سمت استرالیا، بعد جنوب آسیا و آفریقا و بعدشم دوباره برگرده به انگلیس. سفری که پنج سال طول کشید. داروین به عنوان طبیعت‌شناس این کشتی استخدام شده بود. تو طول این سفر یه مقدار خیلی زیادی گونه‌های مختلف گیاهی و حیوانی جمع کرد و دسته‌بندی کرد. مشاهداتش دائما باعث تعجبش میشدن.


audio: 2UKzby8NfUM_0008.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
یکی از مهمترین قسمت‌های سفرش، جزایر گالاپاگوس بود. چند تا جزیره‌ی آتشفشانی گرمسیری که پر بود از موجودات عجیب غریب. چیزی که باعث شد اولین ایده‌های فرگشت به ذهنش برسه، ویژگی‌هایی بود که تو پرنده‌های این جزایر می‌دید. یه تعداد زیادی فنچ یا سهره تو این جزایر زندگی می‌کردن که با اینکه همه‌شون از خانواده‌ی سهره بودن، اما یه تفاوت‌هایی با هم داشتن. مثلا نوک بعضیاشون دراز و باریک بود که بهشون کمک می‌کرد


audio: 2UKzby8NfUM_0009.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
راحت‌تر بتونن کرم‌ها و حشرات رو از داخل شکاف درخت‌ها یا سوراخ‌های زمین بیرون بکشن و بخورن. اما بعضیای دیگه، نوکشون کوتاه و کلفت بود که بهشون اجازه می‌داد دونه‌ها و میوه‌های درخت‌ها رو راحت‌تر بشکنن و باز کنن. ایده‌ای که این قضیه به اضافه‌ی تمام چیزایی که دیده بود تو ذهنش کاشت، این بود که شرایط محیطی باعث میشه موجودات زنده تغییراتی بکنن تا بهتر بتونن با اون وضعیت سازگار بشن.


audio: 2UKzby8NfUM_0010.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
و اینکه این اتفاق برای تمام موجودات روی زمین افتاده، همه‌شون از یه جد مشترک به وجود اومدن و در طول میلیون‌ها سال کم‌کم تغییر کردن و گونه‌های مختلفی ایجاد شدن. بعد از تموم شدن این سفر طولانی جرات نکرد این قضیه رو به صورت عمومی مطرح کنه، چون از واکنش طرفداران مسیحیت می‌ترسید. تا حدود 28 سال بعد این موضوع رو علنی نکرد اما یه نامه باعث شد شجاعت انجام این کار رو پیدا کنه.


audio: 2UKzby8NfUM_0011.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
یه دانشمند دیگه به نام آلفرد راسل والاس خودش به صورت جداگانه به یه نتیجه‌ی مشابهی رسیده بود. برای همین به داروین نامه زد و برای انتشار کشفیاتش ازش کمک خواست. اینکه یه نفر دیگه هم به یه همچنین نتایجی رسیده بود باعث شد داروین هم مصمم بشه که نظراتشو منتشر کنه. این شد که کتاب معروف منشا گونه‌ها رو نوشت و منتشر کرد. تو این کتاب این موضوع رو مطرح کرد که یه چیزی به نام انتخاب طبیعی وجود داره


audio: 2UKzby8NfUM_0012.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
که باعث میشه موجوداتی که ویژگی‌های بهتری دارن زنده بمونن و بتونن صفاتشون رو به نسل بعدی خودشون منتقل کنن. این کتاب باعث واکنش‌های خیلی شدیدی از طرف جامعه‌ی مسیحی شد که معتقد بودن داروین نماینده‌ی شیطانه. آفرینش خدا رو داره زیر سوال می‌بره. اگه تمام موجودات از یه جد مشترک به وجود اومدن، پس نقش خالق این وسط چی میشه. حتی ناخدای اون کشتی که داروین باهاش دور دنیا رو چرخیده بود،


audio: 2UKzby8NfUM_0013.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
یعنی رابرت فیتزروی که یه مسیحی متعصب بود، به خاطر اینکه توی این سفر کفرآمیز نقش داشت عذاب وجدان گرفت و در نهایت خودشو کشت. بهرحال حمله‌های افراد متعصب به داروین ادامه داشت ولی خب از اون طرف هم تبدیل شده بود به یکی از بزرگ‌ترین و معروف‌ترین دانشمندای جهان. این شد یه تاریخچه‌ی خیلی خلاصه از به وجود اومدن فرگشت یا تکامل. حالا یه مقدار از داستان بیاییم بیرون بریم سراغ جزییاتش.


audio: 2UKzby8NfUM_0015.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
اولین بار که این نظریه به فارسی ترجمه شد کلمه‌ی تکامل رو براش انتخاب کردن، اما اخیرا میگن فرگشت کلمه‌ی مناسب‌تریه. چون تکامل یعنی کامل شدن، در حالی که این اتفاق باعث کامل شدن موجودات نمیشه، باعث میشه طوری تغییر کنن که با محیطشون سازگارتر بشن. از چند میلیارد سال پیش که زندگی روی زمین شروع شده، فرگشت هم شروع شده، تا همین الانم ادامه داره.


audio: 2UKzby8NfUM_0016.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
فرگشته که به ما میگه این همه گونه‌های مختلف موجودات زنده روی زمین چطور به وجود اومدن، چطور شده که هرکدومشون ویژگی‌های دارن که به درد اون محیط زندگیشون می‌خوره؟ منظور از گونه به صورت ساده، یعنی اون گروهی از جانداران که می‌تونن تولید مثل داشته باشن، بچه‌هاشونم باز می‌تونن تولید مثل کنن. اولین سوالی که پیش میاد اینه که چطور یه گونه از حیوانات تبدیل میشن به یه گونه‌ی دیگه.


audio: 2UKzby8NfUM_0018.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی اول اینکه تمام موجودات زنده منحصربه‌فردن، یعنی شما هیچ دو تا موجودی رو نمی‌تونی پیدا کنی که دقیقا مشابه هم باشن. نکته‌ی دوم هم بحث انتخاب طبیعیه.اول بریم سراغ منحصر به فرد بودن موجودات. وقتی که به اعضای یه گونه نگاه می‌کنیم می‌بینیم از نظر ظاهری خیلی به هم شبیهن اما یه تفاوت‌های ریزی با هم دارن.


audio: 2UKzby8NfUM_0021.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
موجودات زنده از سلول‌های مختلفی تشکیل شدن که هر کدومشون یه هسته داره. داخل هسته، رشته‌هایی وجود داره به نام کروموزوم


audio: 2UKzby8NfUM_0023.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
روی این رشته‌های خیلی دراز دی‌ان‌ای، بخش‌هایی هست به نام ژن. این ژن‌ها اطلاعات مربوط به اون موجود رو تو خودشون ذخیره کردن. پس هر قسمت از دی‌ان‌ای ما یه بخشی از ویژگی‌های ما رو ذخیره کرده. مثلا یه قسمتش قد ما رو تعیین می‌کنه، یه قسمتش رنگ چشم ما، یه قسمت دیگه‌ش بیماری‌هایی که ممکنه دچارشون بشیم، هوش، قدرت بدنی، خلاصه همه چیز. هر موجودی هم دی‌ان‌ای مخصوص خودشو داره،


audio: 2UKzby8NfUM_0024.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
دی‌ان‌ای هر دو تا موجود زنده با هم فرق می‌کنه.اما اصلا چرا باید اینطور باشه؟ یعنی چرا باید دی‌ان‌ای من با دی‌ان‌ای برادر یا خواهرم متفاوت باشه؟ دلیل اینکه دی‌ان‌ای موجوداتی که از یه پدر و مادر به وجود میان با هم متفاوته، برمی‌گرده به روش تولید مثل. یعنی در مورد جاندارانی که به صورت جفت هستن، نصف دی‌ان‌ای از پدر میاد نصف دیگه‌ش از مادر. بعدش این دو تا با هم ترکیب میشن و دی‌ان‌ای فرزند به وجود میاد.


audio: 2UKzby8NfUM_0025.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
پس بچه‌شون نصف ویژگی‌هاشو از پدرش به ارث می‌بره نصف دیگه‌شو از مادرش که به این اتفاق میگن نوترکیبی . اما مساله‌ی اصلی اینه که این ترکیب شدن ژن‌ها به صورت تصادفی اتفاق میفته. یعنی یه تعدادی از ویژگی‌های پدر با یه تعدادی از ویژگی‌های مادر به طور تصادفی با هم ترکیب میشن و یه دی‌ان‌ای جدید تشکیل میشه. تعداد حالت‌هایی که اینا می‌تونن ترکیب بشن اینقدر زیاده


audio: 2UKzby8NfUM_0026.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
که شانس اینکه دو بار به صورت کاملا یکسان با هم ترکیب بشن و دو تا بچه با دی‌ان‌ای کاملا یکسان به وجود بیاد، تقریبا صفره. مثلا توله‌های یه سگ وقتی دقت می‌کنی می‌بینی بعضیاشون ترسوتر هستن، بعضیاشون چاق‌ترن. البته این ترکیب تصادفی ژن‌ها تنها عاملی نیست که باعث تفاوت‌های جزیی میشه. یه عامل مهم دیگه هم وجود داره، یعنی جهش.


audio: 2UKzby8NfUM_0027.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
جهش به صورت ساده یعنی تغییرات تصادفی که توی دی‌ان‌ای به وجود میاد. زمانی که سلول‌های بدن تکثیر میشن، از روی دی‌ان‌ای سلول‌ها کپی‌برداری میشه. اما بعضی وقتا موقع این کپی‌برداری‌ها یه خطاهای جزیی پیش میاد. یعنی مثلا یه مولکول سر جای مناسبش قرار نمی‌گیره. دی‌ان‌ای دستورالعمل ساخته شدن یه موجوده، اما حالا توی این دستورالعمل


audio: 2UKzby8NfUM_0028.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
یه خطای ریزی ایجاد شده، برای همین اون موجود با یه کم ایراد ساخته میشه. جهش دلایل مختلفی می‌تونه داشته باشه، مثلا یه سری از مواد شیمیایی و سموم باعث میشن که جهش‌های ژنتیکی اتفاق بیفته، یا مثلا پرتوهای رادیواکتیو. بیشتر وقتا این جهش‌ها باعث مریضی‌های مختلف میشن، مثلا سرطان یه نمونشه، یعنی یه ایرادی تو دی‌ان‌ای یکی از سلول‌های بدن به وجود میاد،


audio: 2UKzby8NfUM_0029.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
بعد وقتی که این سلول تکثیر میشه، از روی همون دی‌ان‌ای معیوب کپی‌برداری میشه. این سلول‌های معیوب که همون سلول‌های سرطانی هستن همینطور تکثیر میشن و رشد می‌کنن و تبدیل میشن به توده‌ای از سلول‌های سرطانی به نام تومور. اما بعضی وقتا هم پیش میاد که این جهش‌ها تاثیر منفی ندارن. مثلا بعضیاشون باعث مقاومت بیشتر در برابر مریضی‌هایی مثل ایدز میشن،


audio: 2UKzby8NfUM_0030.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
بعضیاشون باعث استخون‌بندی قوی‌تر میشن، یا یه نمونه‌ی معروفش اینه که رنگ چشم آبی در نتیجه‌ی یکی از همین جهش‌ها بوده، بعد همین جهش به نسل‌های بعدی هم منتقل شده و الان یه تعداد زیادی از آدما چشمای آبی دارن. پس دو تا عامل باعث میشه که اعضای یه گونه دی‌ان‌ای


audio: 2UKzby8NfUM_0032.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
یکیش ترکیب تصادفی ژن‌های پدر و مادره، یکیشم جهش‌هایی که توی این ژن‌ها اتفاق میفته. حالا این موضوع چه ارتباطی با فرگشت داره. به موجودات زنده وقتی که دقت می‌کنیم می‌بینیم اکثرا خیلی بیشتر از اون چیزی که برای بقاشون لازمه بچه‌دار میشن. حتی بیشتر از اون مقداری که محیط زیستشون کشش داره، از نظر منابع غذایی و فضای زندگی و اینا. اما بیشتر این بچه‌ها قبل از اینکه به سن تولید مثل برسن از بین میرن.


audio: 2UKzby8NfUM_0033.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
یا توسط شکارچی‌ها خورده میشن، یا غذا گیرشون نمیاد، یا به خاطر رقابت و جنگ با همدیگه از بین میرن. در نهایت اونایی که ویژگی‌هایی دارن که برای اون محیط مناسب‌تره، شانس بیشتری برای زنده موندن دارن. برای همین بیشتر زنده می‌مونن، به سن تولید مثل میرسن، بچه‌دار میشن، بعد همین ویژگی‌های مثبت خودشونو از طریق دی‌ان‌ای منتقل می‌کنن به بچه‌های خودشون. باز این بچه‌ها هم چون همون ویژگی‌های مثبت و به‌دربخور رو دارن،


audio: 2UKzby8NfUM_0034.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
شانس بیشتری برای زنده موندن توی اون محیط دارن. اتفاق ظریفی که اینجا میفته اینه که هرچقدر تعداد بچه‌ها بیشتر باشه، اون تفاوت‌های ریزی که توی ویژگی‌هاشون هست بیشتر میشه، وسیع‌تر میشه. در نتیجه شانس اینکه یه تعدادیشون دارای ویژگی‌هایی باشن که به درد زنده موندن تو اون محیط می‌خوره، بیشتر میشه. این یعنی تعداد بیشتری از بچه‌ها زنده می‌مونن، پس شانس بقای اون گونه بیشتر میشه.


audio: 2UKzby8NfUM_0035.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
معنای انتخاب طبیعی دقیقا همینه. تمام موجودات زنده، از جمله خود ما، دائما توسط این فرایند انتخاب طبیعی کنترل میشیم. عواملی مثل شکارچی‌ها، منابع غذایی، تغییراتی که تو محیط زندگیمون اتفاق میفته، مثل کم‌آب شدن یا سردتر یا گرمتر شدن، یا خیلی چیزای دیگه، دائما روی موجودات زنده اثر می‌ذارن. هرکدوم از این موجودات ویژگی‌هایی دارن که تعیین می‌کنه


audio: 2UKzby8NfUM_0036.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
تحت‌تاثیر این تغییرات، اون موجود زنده بمونه یا نمونه. هرکدومشون که نتونه خودشو با این تغییرات سازگار کنه، با بی‌رحمی حذف میشه. فقط بهترینا زنده می‌مونن و ویژگی‌های خوب خودشونو منتقل می‌کنن به نسل‌های بعدی. پس اینجا به جواب اون سوالمون رسیدیم که چرا اغلب موجودات زنده بیشتر از اون حدی که نیازه بچه‌دار میشن. دلیلش اینه که این کار، شانس اینکه حداقل یکی از این بچه‌ها ویژگی‌های مثبتی


audio: 2UKzby8NfUM_0037.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
داشته باشه که بتونه تو اون محیط زنده بمونه رو بیشتر میکنه. نکته‌ی کلیدی فرگشت همینه، یعنی اینه که باعث میشه یه گونه، بر اثر تغییراتی که تو محیط زندگیش به وجود میاد، کم‌کم عوض بشه و یه گونه‌ی جدید ساخته بشه. یه مثال خیلی خوبش، همون سهره‌های جزایر گالاپاگوس بود که درباره‌ش صحبت کردم. این ایده مطرح شده که یه تعداد کمی از این پرنده‌ها زمان‌های خیلی دور احتمالا بر اثر یه توفان یا اتفاقات دیگه منتقل شدن به این جزایر.


audio: 2UKzby8NfUM_0038.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
اینجا با منابع غذایی سرشاری روبه‌رو شدن، از اون طرفم هیچ شکارچی طبیعی نداشتن، برای همین تا می‌تونستن زاد و ولد کردن و زیاد شدن. اما بعد از یه مدتی کم‌کم منابع غذاییشون کمیاب شده. غذای کمتر باعث شده رقابت بیشتری برای زنده موندن بینشون به وجود بیاد. اینجا همون دو تا نکته‌ی کلیدی که گفتم وارد عمل شدن، یعنی انتخاب طبیعی و تفاوت‌های جزیی که بین این پرنده‌ها وجود داشت.


audio: 2UKzby8NfUM_0039.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
اونایی که نوکشون یه کوچولو باریک‌تر و درازتر بود نسبت به بقیه بهتر می‌تونستن حشرات رو از شکاف‌های کوچیک درخت‌ها بیرون بکشن و بخورن. برای همین با گذشت نسل‌های خیلی زیاد، اون پرنده‌هایی که این ویژگی رو داشتن، نسبت به اونایی که نداشتن، بیشتر زنده موندن، بیشتر زاد و ولد کردن، این ویژگی به‌دردبخور خودشونو به نسل‌های بعدی منتقل کردن.


audio: 2UKzby8NfUM_0040.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
از اون طرف توی اون نقاطی که دونه‌های درخت‌ها و گیاها بیشتر بود، پرنده‌هایی که نوک قوی‌تر و ضخیم‌تری داشتن بهتر می‌تونستن این دونه‌ها رو بشکنن و باز کنن و بخورن. در نتیجه اینا هم باز شانس بیشتری برای زنده موندن داشتن، همین ویژگی خودشونو به نسل‌های بعدی هم منتقل کردن. بعد از گذشت چندین قرن، این تفاوت‌ها اینقدر عمیق شدن که دیگه اون نوک‌باریکا با نوک‌پهن‌ها جفت نمیشدن،


audio: 2UKzby8NfUM_0041.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
بنابراین یه گونه تقسیم شد به دو تا گونه‌ی مختلف. الان گفته میشه سیزده تا گونه‌ی مختلف از این پرنده‌ها که معروفن به فنچ‌های داروین دارن توی این جزایر زندگی می‌کنن که هرکدومشون ویژگی‌های خاصی دارن و با محیط زندگیشون سازگار شدن. این مثال می‌تونه به ما نشون بده که این همه تنوع تو موجودات زنده‌ی سیاره‌ی ما چطوری به وجود اومده.


audio: 2UKzby8NfUM_0042.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
حالا که یه دید کلی نسبت به فرگشت به دست آوردیم، بریم سراغ بعضی از اشتباهات رایجی که درباره‌ش هست. اشتباه اول اینه که میگن داروین گفته انسان از نسل میمونه. انسان به همراه شامپانزه و گوریل و اورانگوتان، جزو خانواده‌ی انسانیان یا نخستینیان هستن، یعنی طبق نظر فرگشت، از یه جد مشترک به وجود اومدن. پس فرگشت نمیگه انسان از نسل میمونه، میگه انسان و میمون


audio: 2UKzby8NfUM_0043.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
جد مشترک داشتن، جدی که نه میمون بوده نه انسان! که حالا اجداد انسان‌ها توی شرایطی قرار می‌گیرن که باعث میشه باهوش‌تر بشن و در طول چندصدهزار سال به اینجایی که الان هستن برسن، اما اعضای دیگه‌ی این خانواده پیشرفت زیادی نداشتن. بین این چهارتا شباهت‌های زیادی وجود داره، مثلا گفته میشه شباهت ژنتیکی انسان و شامپانزه بیشتر از 98 درصده.


audio: 2UKzby8NfUM_0044.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
البته در مورد این عدد یه اختلافاتی وجود داره، کمتر یا بیشتر هم گفتن. اما واقعا در مورد این همه شباهت چی میشه گفت؟ چرا ما هم از نظر ظاهری هم از نظر ژنتیکی این همه با این چند موجود شباهت داریم؟ مخصوصا با شامپانزه‌ها.یه جوابی که مخالفا برای این سوال دارن اینه که کلا از بیخ منکر این شباهت ژنتیکی میشن. یعنی میگن این اعداد نود درصد و نود و هشت درصد و اینا که دانشمندا میگن، درست نیست.


audio: 2UKzby8NfUM_0045.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
شباهت ما با شامپانزه خیلی هم کمه، حتی از بعضی از حیوونای دیگه هم کمتره! اشتباه بعدی اینه که مخالفای فرگشت میگن این نظریه هیچ توضیحی برای شروع حیات نداره. یعنی نمی‌تونه توضیح بده که چطور مولکول‌های پیچیده تبدیل به یه سلول زنده شدن. این اشتباه اگه یادتون باشه در مورد بیگ‌بنگ هم وجود داشت. یعنی میگفتن بیگ‌بنگ توضیحی برای شروع جهان نداره


audio: 2UKzby8NfUM_0046.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
در حالی که اصلا کاری با شروع جهان نداره، فقط اینو بررسی می‌کنه که جهان چطور از اون نقطه‌ی شروع به اینجا رسیده. فرگشت هم کاری با این نداره که اولین سلول زنده چطور به وجود اومده، بحثش اینه که خب زندگی به وجود اومده، حالا چطوری اینقدر پیچیده شده، چطور شده که اینقدر گونه‌های مختلف با ویژگی‌های مختلف ظاهر شدن. اشتباه بعدی اینه که تصور میشه انتخاب طبیعی هدفمنده.


audio: 2UKzby8NfUM_0047.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
یعنی باعث میشه موجودات زنده برای یه هدف مشخصی انتخاب بشن. در حالی که انتخاب طبیعی کاملا تصادفی عمل می‌کنه. برای همین خیلی وقتا موجوداتی رو می‌بینیم که می‌تونستن بهتر باشن ولی نیستن. اصطلاحا میگن انتخاب طبیعی، کور عمل می‌کنه، هدف مشخصی نداره.


audio: 2UKzby8NfUM_0048.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
حالا چند تا از ایراداتی که مخالفای فرگشت بهش وارد می‌کنن. یکی از ایراداتی که می‌گیرن اینه که میگن شواهد آزمایشگاهی براش وجود نداره، یعنی نمی‌تونیم فرگشت رو داخل آزمایشگاه تکرار کنیم و اثبات کنیم که درسته. حتی بعضی از مخالفا وقتی که صحبت از این میشه که مثلا چند میلیون سال پیش چه اتفاقاتی افتاده، استدلالشون اینه که مگه شما خودت اونجا بودی؟ با چشم خودت دیدی که این اتفاق افتاده؟


audio: 2UKzby8NfUM_0049.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
مساله اینه که ما برای همچین چیزایی که قابل اثبات مستقیم تو آزمایشگاه نیستن، از شواهدی که وجود داره استفاده می‌کنیم. دقیقا مثل یه کارآگاهی که بر اساس اون شواهدی که از محل جنایت می‌بینه، یه نتایجی می‌گیره، بعد همینطور تحقیقاتشو کامل‌تر می‌کنه، در نهایت از بین همه‌ی افرادی که مشکوکن یه نفر رو انتخاب می‌کنه که تمام شواهد نشون میده کار کار اینه. حالا باید بگیم چون کارآگاه خودش موقع اتفاق افتادن اون جنایت


audio: 2UKzby8NfUM_0050.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
تو اون محل نبوده، پس نمی‌تونه بگه کار کی بوده؟ من که اینطور فکر نمی‌کنم! ایراد دیگه‌ای که وارد می‌کنن اینه که بعضی از موجودات از زمان دایناسورها تا الان، یعنی میلیون‌ها سال، بدون تغییر باقی موندن. پس فرگشت نمی‌تونه درست باشه. خب اگه به تعریف فرگشت برگردیم، می‌بینیم که دلیلی نداره که تمام موجودات بدون استثنا دچار تغییرات بزرگی بشن.


audio: 2UKzby8NfUM_0051.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
گفتیم چی باعث تغییر موجودات زنده و به وجود اومدن گونه‌های جدید میشه؟ سازگار شدن با محیط. ممکنه محیط زندگی یه موجود میلیون‌ها سال هیچ تغییر خاصی نداشته باشه. این موجود چه لزومی داره تغییر کنه؟ جهش‌های تصادفی هم که توی دی‌ان‌ای اش به وجود میاد، اگه برای زنده موندنش تو اون محیط مفید باشه که باقی میمونه، در غیراین‌صورت حذف میشه، به نسل‌های بعدی منتقل نمیشه. همین ایراد رو یه جور دیگه هم مطرح می‌کنن.


audio: 2UKzby8NfUM_0052.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
میگن اگه انسان و میمون از یه جد مشترکن، چرا میمون هم مثل انسان پیشرفت نکرده؟ اینم به نظرم جوابش همونه.یعنی میمون مجبور به داشتن مغز بزرگتر نشده. بین خود میمون‌ها هم وقتی نگاه می‌کنیم، بعضیاشون همچنان رو درخت زندگی می‌کنن ولی بعضیاشونم بیشتر روی زمینن. اونایی که روی درختن همونجا غذاشون در دسترس بوده لازم نبوده بیان پایین رو زمین دنبال غذا بگردن.


audio: 2UKzby8NfUM_0053.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
یه عده از مخالفا هم این ایده رو مطرح می‌کنن که اگه موجودات زنده به صورت تدریجی تکامل پیدا کردن، پس یه عضوی مثل چشم باید کم‌کم به این شکلی که الان هست درومده باشه. اگه اینطوره، پس یه زمان‌هایی بوده که چشم جانداران قادر به دیدن نبوده چون هنوز اون سیستمش کامل نشده بوده. حالا سوال اینه که یه چشم نصفه نیمه به چه درد می‌خوره؟‌ مساله اینه که چشم‌های اولیه اصلا قرار نبوده


audio: 2UKzby8NfUM_0054.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
به همین وضوح و کیفیتی که ما الان داریم می‌بینیم ببینن! اولین اعضایی که به عنوان چشم رو بدن جانداران ظاهر شدن خیلی خیلی ساده بودن، فقط یه سری سلول‌های حساس به نور بودن که یه درک خیلی گنگی از روشنایی و تاریکی داشتن. اما کم‌کم قابلیت‌های بیشتری پیدا کردن، وضوح دیدشون بیشتر شد، رنگ‌ها رو تونستن تشخیص بدن. همین الانم موجوداتی هستن که چشمای خیلی ابتدایی دارن، یه نمونه‌ش


audio: 2UKzby8NfUM_0055.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
حلزون که فقط می‌تونه فرق بین تاریکی و روشنایی رو تشخیص بده. همینو در مورد خرطوم فیل هم میگن، اینکه اگه خرطوم فیل کم‌کم توسعه پیدا کرده و به اینجا رسیده، پس یه وقتایی بوده که خرطومش نصفه بوده. حالا خرطوم نصفه به چه درد می‌خوره؟ اصلا کارایی داره؟ جواب اینم مشابه همون جواب چشم هست. اون خرطوم نصفه هم کارایی مناسب خودشو داشته، اما الان که طولش بیشتر شده ممکنه یه سری از اون استفاده‌های


audio: 2UKzby8NfUM_0056.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
قدیمیشو از دست داده باشه استفاده‌های جدیدتری پیدا کرده باشه. کلا هم ایراداتی که به فرگشت وارد می‌کنن زیاده، هم جواب‌های زیادی براشون هست. البته همه‌ی این ایراداتم به سادگی اینایی که من گفتم نیستن، بعضیاشون جزییات خیلی زیادی دارن، یعنی کلا بحث فرگشت و تکامل خیلی خیلی وسیعه، نمیشه توی یه ویدیو همه چیزو گفت. طبق آماری که مرکز تحقیقات پیو سال 2015 منتشر کرد،


audio: 2UKzby8NfUM_0057.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
97 درصد دانشمندای دنیا فرگشت رو قبول دارن و معتقدن بهترین نظریه‌ست برای توضیح به وجود اومدن گونه‌های مختلف حیات رو زمین.


audio: 2UKzby8NfUM_0058.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
خلاصه‌ی تمام مطالب این ویدیو اینه که نظریه‌ی فرگشت یا تکامل، حرفش اینه که هر موجودی که ویژگی‌هایی داشته باشه که بهتر بتونه خودشو با تغییرات محیط زندگیش سازگار بکنه، زنده میمونه و این ویژگی‌های خوب‌شو منتقل می‌کنه به نسل بعدی خودش. این قضیه تو یه مدت خیلی طولانی باعث میشه که گونه‌های مختلف تغییر کنن،


audio: 2UKzby8NfUM_0059.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
یا به دو تا یا چندتا گونه‌ی جدید تقسیم بشن. دلیل اینکه بعضی از موجودات این ویژگی‌ها رو دارن بعضیاشون ندارن، اینه که بین اعضای یه گونه، تفاوت‌های ژنتیکی وجود داره که باعث میشه هرکدومشون ویژگی‌های منحصر به فردی داشته باشن. این تفاوت‌های ژنتیکی، یه بخشیش به خاطر ترکیب تصادفی ژن‌های پدر و مادر تو فرزنده، یه بخشیش هم به خاطر جهش‌های ژنتیکیه.


audio: 2UKzby8NfUM_0060.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
بعدشم چند تا از اشتباهات رایجی که در مورد فرگشت وجود داره بررسی کردیم، در نهایت هم یه نگاهی انداختیم به چند تا از ایراداتی که مخالفای فرگشت بهش وارد می‌کنن. از زمان پیدایش حیات رو زمین تا الان پنج تا انقراض بزرگ اتفاق افتاده. آخریش همونیه که حدود 65 میلیون سال پیش 75 درصد کل موجودات رو زمین رو از بین برد، از جمله دایناسورها. طبق فسیل‌ها و شواهد دیگه‌ای که پیدا شده، تخمین زده میشه که


audio: 2UKzby8NfUM_0061.opus
source: youtube
source_id: 2UKzby8NfUM
invalidation: VALID
text:
تا حال بیشتر از 99 درصد گونه‌هایی که رو زمین به وجود اومدن منقرض شدن. شاید ما خیلی خوش‌شانس بودیم که تونستیم تو این سفر طولانی چند میلیون ساله، تا حالا دوام بیاریم. هرچند خیلی از دانشمندا معتقدن که داریم وارد شیشمین انقراض بزرگ موجودات زنده رو زمین میشیم. شما هم لطفا نظر خودتونو تو کامنت‌ها بنویسید، تا ویدیوی بعدی یادت باشه که بدون هیچ ترسی سوال بپرس!


audio: _LeC3D-UdgQ_0001.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
فک کن توی یه آینده‌ی نزدیک پیشرفت علم به جایی میرسه که وقتی پیر میشیو اعضای بدنت از کار میفته، تمام اون خاطرات و هویتتو افکارتو منتقل میکنن روی یه حافظه‌ی دیجیتال، بعد این حافظه رو وارد یه روبات انسان‌نمای پیشرفته میکنن. فکر میکنی اصلا چنین چیزی امکان داره اتفاق بیفته؟ یعنی با بارگذاری تمام اطلاعات مغز من روی یه سیستم دیگه،


audio: _LeC3D-UdgQ_0002.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
آگاهی منم به اون سیستم منتقل میشه؟ یا اینکه آگاهی انسان یه چیزی فراتر از این جسم مادیشه؟ اصلا چرا ما انسانا باید به همچین موضوعاتی فکر کنیم؟ غیر از اینه که یه میل شدیدی به جاودانه بودن داریم؟ توی این ویدیو میخوام یه نگاهی بندازم به اولین نشونه‌های میل به زندگی جاودانه توی تاریخ انسان، بعدش برم سراغ اینکه طول عمر ما الان نسبت به قبل چه فرقی کرده، و اینکه


audio: _LeC3D-UdgQ_0003.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
همین الان چه کارایی داره انجام میشه برای رسیدن به این آرزوی قدیمی بشر. بعدشم درباره‌ی این صحبت کنم که چطوری ممکنه که آگاهی ما از این بدنی که الان داریم به یه بدن پیشرفته‌تر با مشکلات کمتر منتقل بشه. پس پیشنهاد میکنم این ویدیو رو تا آخر ببینید. در ضمن اگه به اینجور محتواها علاقه داری دکمه‌ی سابسکرایب پایین ویدیورم بزن و عضو کانالم شو.


audio: _LeC3D-UdgQ_0004.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
شاید یکی از قدیمی‌ترین منابعی که توش از زندگی جاودانه‌ی انسان گفته شده، حماسه‌ی گیلگمش باشه که مربوط به 4000 سال پیشه و مال سومری‌هاس.


audio: _LeC3D-UdgQ_0006.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
غصه‌دار میشه و برای پیدا کردن راز زندگی جاودانه عازم یه سفر طولانی میشه. بعد از کلی ماجرا یه گیاه جادویی پیدا میکنه که انسان با خوردن این گیاه عمر جاودانه پیدا میکنه. اما تو راه برگشت یه ماری میاد اون گیاهه رو میخوره. اینجوری میشه که دست از پا درازتر برمیگرده خونش. غیر از این، توی یه قسمت دیگه‌ای از همین حماسه‌ی گیلگمش، از یه توفان بزرگ صحبت میشه که خدایان برای نابود کردن نوع بشر می‌فرستن.


audio: _LeC3D-UdgQ_0007.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: INVALID_CHARS
text:
ولی یکی از این خدایان به نام Enki ، به Zisudra اطلاع میده. Zisudra هم یه کشتی بزرگ میسازه و انواع حیوانات و تخم گیاهارو


audio: _LeC3D-UdgQ_0008.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
منتقل میکنه به کشتی تا از توفان نجات پیدا کنن. بعد از تموم شدن توفان، خدایان از زیسودرا قدردانی میکنن و عمرشو طولانی میکنن. رد زندگی جاودانه رو همه جا میشه دید، از ادیان مختلف گرفته تا اساطیر یونان و ایران و جاهای دیگه. قضیه‌ی آب حیاتو که دیگه همه‌تون شنیدید، آبی که هرکس ازش بخوره دیگه هیچوقت پیر نمیشه و همیشه جوون میمونه. از همه‌ی اینا میتونیم نتیجه بگیریم که ما انسانا


audio: _LeC3D-UdgQ_0009.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
از زمانای خیلی خیلی قدیم دنبال عمر طولانی بودیم. اما مث فرمول جادویی کیمیا که خیلی از انسان‌ها عمرشونو، جونشونو گذاشتن روش تا روش تبدیل فلزات دیگه به طلا رو پیدا کنن و هیچوقتم موفق نشدن، آب حیاتم همینجوری بود، هیچکدوم از آدمایی که دنبالش رفتن نتونستن پیداش کنن. این قضیه تا همین امروزم ادامه داره، منتها با یه فرق بزرگ.


audio: _LeC3D-UdgQ_0010.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
الان دیگه انسانا به جای درخواست عمر جاودانه از خدایان، یا جادو جنبل، دارن سعی میکنن از در علم وارد شن.


audio: _LeC3D-UdgQ_0011.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
الان مقدار امید به زندگی مردم دنیا 72 ساله. امید به زندگی یعنی آدما، میانگین چقدر عمر میکنن، یعنی انتظار میره که چقدر عمر کنن. مقدارش برای زنها بیشتر از مرداس. توی کشورای پیشرفته و پردرآمدم مقدارش از کشورای فقیر بیشتره. دویست سال پیش امید به زندگی توی بیشتر کشورا 30 سال بود. ولی از سال 1840 به بعد رشد زیادی کرد.


audio: _LeC3D-UdgQ_0012.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
الان بیشترین مقدار امید به زندگی مال زنهای ژاپنیه که 87 ساله. ولی این حد نهاییش نیست، همینطور که علم داره پیشرفت میکنه امید به زندگی هم داره بیشتر و بیشتر میشه. چیزی که باعث شده از دویست سال پیش تا الان اینقدر عمر آدما بیشتر بشه، واضحه که پیشرفتای پزشکی بوده، آب و غذای سالم، واکسنا خیلی نقش مهمی داشتن. به نظر دانشمندا، بچه‌هایی که الان توی کشورهای پیشرفته دارن به دنیا میان


audio: _LeC3D-UdgQ_0013.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
احتمالا بیشترشون تا صد سالگی عمر میکنن. و اینکه هر چهل سالی که میگذره، عمر ما انسانا تقریبا ده سال بیشتر میشه. الان آزمایشگاههای زیادی توی کل دنیا دارن روی کند کردن یا وارونه کردن روند پیری کار میکنن. غیر از این، کارای دیگه‌ای هم داره انجام میشه مثل دستکاری ژنتیکی، تولید اعضای مصنوعی بدن، استفاده از نانوبات‌ها یا روبات‌های خیلی کوچیک که وارد بدن میشن و کارایی مثل ساختن استخون


audio: _LeC3D-UdgQ_0014.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
یعنی تعمیر استخون‌های فرسوده یا باز کردن رگهایی که بسته شده و جلوگیری از سکته انجام میدن یا کلی روشای دیگه.


audio: _LeC3D-UdgQ_0016.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
تهش چقد قراره عمر کنیم؟ صد و پنجاه سال؟ دویست سال؟ سیصد سال؟ هنوز خیلی فاصله داره با عمر ابدی. خب پس شاید بهتره دنبال راههای دیگه‌ای باشیم.


audio: _LeC3D-UdgQ_0018.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
دنیاست که داره جسد آدما رو منجمد میکنه. هدف از این کار اینه که بدن انسان تا یه آینده‌ی نامعلومی سالم باقی بمونه تا شاید علم در آینده اینقد پیشرفت کنه که بتونه اینا رو از مرگ برشون گردونه. معمولا آدمای پیر پولدار یا اونایی که گرفتار بیماریای لاعلاج یا سرطان یا اینچیزا هستن برای این کار ثبت‌نام میکنن.


audio: _LeC3D-UdgQ_0019.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
طبق آمار سایت رسمیشون الان 181 نفر آدم منجمد شده دارن، 1338 نفرم عضو دارن یعنی آدمایی که بعد از مرگ قراره منجمد بشن. اصلنم ارزون نیستا، کف هزینش برای منجمد کردن کل بدن، 200 هزار دلاره، که با دلار 25 تومنی حساب کنیم میشه 5 میلیارد تومن. یه سری هزینه‌های جانبی هم داره که قیمت هرکدومشون چندده هزار دلاره.


audio: _LeC3D-UdgQ_0020.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
بیخود نیست که تو 50 سالی که تاسیس شده کلا 1300 نفر عضو داشته! روال کارشونم اتفاقا اصلا ساده نیست، پیچیدگیای زیادی داره. بلافاصله بعد از مرگ، قبل از اینکه بدن فاسد بشه تمام رگا رو از خون خالی میکنن و به جاش با یه مایع ضدیخ پر میکنن. بعدشم توی کپسولایی که پر از نیتروژن مایع هست


audio: _LeC3D-UdgQ_0022.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
خلاصه باید همینجور آویزون و یخ زده باقی بمونی تا اینکه شاید، یه روزی علم اونقدر پیشرفت بکنه که شمارو بتونه از مرگ برگردونه. نظر شما چیه درباره‌ی این کار؟ یعنی ممکنه مثلا چمیدونم صد سال یا دویست سال دیگه این آدمایی که الان یخ زدن بتونن دوباره زنده بشن؟ هیچکس نمیدونه.


audio: _LeC3D-UdgQ_0023.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
خب پس اینم یه نمونه از تلاشای ما انسانا بود برای رسیدن به عمر طولانی. ولی آخرین روشی که میخوام درباره‌ش صحبت کنم یه کم علمی تخیلیه. فرض کنید وقتی بدن من فرسوده شد، تمام اون اطلاعاتی که داخل مغز من هست کپی برداری بشه و روی یه بدن دیگه بارگذاری بشه. این بدن جدیدم، یا دقیقا یه بدن انسانیه یعنی از همین گوشت و پوست و استخون ساخته شده ولی کاملا به صورت آزمایشگاهی پرورش داده شده


audio: _LeC3D-UdgQ_0024.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
یا اینکه کلا روبات‌طوره و خیلی از محدودیتای بدن انسانو نداره. اگه در آینده بشه بدنهای انسانی ساخت که کاملا خالی از هویت باشن، میشه هر چند سال یه بار که اون بدن فرسوده میشه با یه بدن جدیدتر عوضش کرد. یعنی اطلاعات مغزو منتقل کرد روی یه بدن جدیدتر روی یه مغز جدید. استفاده از بدن رباتی هم مزیتش اینه که دیگه خبری از پیری نیست، خبری از مریضی نیست،


audio: _LeC3D-UdgQ_0025.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
هر عضویم که فرسوده میشه، میشه خیلی راحت با یه عضو جدید جایگزینش کرد، قدرت بدنیم چندبرابر میشه.ولی احساسات انسانی چی میشه؟ بهرحال اگه فرض کنیم که تا صد سال یا دویست سال دیگه بشه یه بدن انسانی کامل و خوب داشت، اونوقت اگه اطلاعات مغز منو کامل منتقل کنن روی یه مغز دیگه، این هویت منم منتقل میشه روی اون بدن جدید؟ یعنی دقیقا همین منم فقط توی یه بدن دیگه؟‌


audio: _LeC3D-UdgQ_0026.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
همین شخصیت؟ همین احساسات؟ به نظرم اگه اینطور باشه که تمام هویت من فقط داخل مغزم باشه، می‌تونیم جواب مثبت بدیم به این سوال. اما همونطور که قبلنم گفتم آگاهی هنوزم یکی از معماهای خیلی خیلی بزرگه. یعنی اینکه چطوری میشه که با جمع شدن میلیاردها میلیارد اتم کنار همدیگه با یه نظم مشخص، اون اتما یهو نسبت به وجود خودشون آگاه میشن!


audio: _LeC3D-UdgQ_0027.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
اتما میتونن به اتما فکر کنن! ولی اگه آگاهی ما ارتباطی به مغزمون نداشته باشه و کلا از یه جای دیگه‌ای بیاد، اونوقت میتونیم جواب منفی بدیم به این سوال. یعنی نمیشه فقط با بارگذاری اطلاعات یه مغز روی یه مغز دیگه یا روی یه روبات، آگاهی اون انسان هم منتقل بشه روی اون بدن جدید.


audio: _LeC3D-UdgQ_0029.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
مغز من از هزار میلیارد نورون یا سلول عصبی ساخته شده که هر کدومشون با چندصدتا یا چندصد هزارتا نورون دیگه ارتباط دارن. حالا فرض کنید یکی از این سلولا رو بردارن، به جاش یه قطعه‌ی الکترونیکی کوچیک قرار بدن که دقیقا همون کار اون نورونو انجام بده. یعنی دقیقا اون تعداد بالای ارتباطاتم داشته باشه با سلولای دیگه حالا کاری نداریم شدنی هست یا نشدنی، یه آزمایش فرضیه.


audio: _LeC3D-UdgQ_0030.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
با جایگزین کردن یه سلول احتمالا هیچ مشکلی پیش نمیاد یعنی من احتمالا هیچ تغییری حس نمیکنم. حالا فرض کنید بقیه‌ی سلولارم دونه دونه بردارن و به جای هر کدوم یه قطعه‌ی الکترونیکی بذارن که دقیقا همون کار سلولو انجام میده. این کارو اینقد ادامه بدن تا اینکه تمام اون هزار میلیارد سلول مغز من، با اون قطعات الکترونیکی جایگزین شده باشه. الان مغز من دیگه به طور کامل از قطعات الکترونیکی


audio: _LeC3D-UdgQ_0031.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
ساخته شده، یعنی دیگه هیچ خبری از نورونا نیست. اما آیا تغییری توی شخصیت و هویت من بوجود اومده؟ پس شاید بتونیم بگیم که تمام اون افکارو خاطرات و اون هویت ما فقط از سلولای عصبی مغزمونو اون اتصالات خیلی زیاد بینشون میاد. شایدم این طرز فکر اشتباهه، شاید حرف نیکولا تسلا، دانشمند مرموز درسته.


audio: _LeC3D-UdgQ_0033.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
در جهان، هسته‌ای وجود دارد که ما دانش، قدرت، و الهام را از آن دریافت می‌کنیم. من از اسرار این هسته آگاه نیستم اما می‌دانم که وجود دارد.


audio: _LeC3D-UdgQ_0034.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
پس یه جمع‌بندی بخوام بکنم، ما آدما از دوران خیلی خیلی قدیم دنبال این بودیم که یه جوری مرگو دور بزنیم، بیشتر توی این دنیا بمونیم، دنیایی که اتفاقا خیلی هم با ما مهربون نبوده. قبلا که از لحاظ علمی دست و بالمون بسته بود دنبال چیزایی مثل اکسیر حیات و این چیزا می‌رفتیم ولی الان داریم زور میزنیم با علم این راهو بریم. تا حدودی هم موفق بودیم چون توی دویست سال گذشته عمرمون تقریبا دو سه برابر شده.


audio: _LeC3D-UdgQ_0035.opus
source: youtube
source_id: _LeC3D-UdgQ
invalidation: VALID
text:
اما با بیشتر شدن عمر آدما، سوالای دیگه‌ای هم پیش میاد. مثلا این همه آدم با عمرای طولانی چجوری قراره سیر بشن؟ شغلشون چی میشه مسکنشون چی میشه؟ بعدش از نظر فردی بخوایم نگاه کنیم، توی این مثلا دویست سیصد سالی که یه آدم عمر میکنه میخواد چیکار بکنه؟ طرف، نوه‌ی نوه‌ی نوه‌ی خودشم میبینه، خسته نمیشه حوصلش سر نمیره؟ اگه این ویدیو رو دوس داشتی، لایک فراموش نشه، منتظر نظراتتونم هستم، مث همیشه


audio: D2JTchVRVG0_0003.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
زبانی که جهان هستی باهاش نوشته شده امروز می‌خوام با داستان جالب ریاضیات، نظرتون رو نسبت به این علم شیرین عوض کنم این کار رو با دنبال کردن مسیر پیشرفت چندهزارساله‌مون انجام میدیم از تیکه‌چوب‌های ساده برای شمارش تا معادلات پیچیده‌ای که دنیای ما رو توصیف می‌کنن منبع این ویدیو هم تحقیقات پروفسور مارکوس دوساتوی ریاضیدان دانشگاه آکسفورده اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست


audio: D2JTchVRVG0_0004.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
یه شرکت پیشرو در زمینه‌ی ساخت انواع سنسورهای دقیق و قابل‌اطمینان سنسورهای فیوتک همه‌جا هستن از ساعت‌های هوشمند تا ربات‌ها، اندام‌های مصنوعی و ابزار پزشکی کاوشگرهای فضایی و خیلی موارد دیگه برای اطلاعات بیشتر به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید که آدرسشون زیر همین ویدیو هست تلاش برای پیدا کردن غذا و زندگی تو محیط مناسب باعث شده بود انسان‌های اولیه دائما در حال جابجایی باشن


audio: D2JTchVRVG0_0005.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
اما از حدود ده پونزده هزار سال پیش، کم‌کم این زندگی کوچ‌نشینی رو رها کردن تو یه نقطه‌ی مناسب ساکن شدن و شروع کردن به کشاورزی و دامداری زمین‌های حاصلخیز اطراف رود نیل، برای این کار یه بهشت واقعی بود تقریبا شیش‌هزار سال قبل از میلاد، یا در واقع هشت هزار سال پیش یکی از قدیمی‌ترین تمدن‌ها اینجا شکل گرفت، تمدن مصر باستان


audio: D2JTchVRVG0_0006.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
اتفاق خیلی مهمی که اینا باهاش روبرو بودن، طغیان‌های دوره‌ای رود نیل بود هر بهار، افزایش بارش‌ها تو رشته‌کوه‌های آفریقا حجم آب رود نیل رو بالا می‌برد و زمین‌های کشاورزی اطرافش رو سیراب می‌کرد بنابراین مصری‌ها دوره‌های زمانی بین این طغیان‌ها رو ثبت می‌کردن تا بتونن این آب زندگی‌بخش که هر چندوقت یه‌بار از راه می‌رسید رو مدیریت کنن


audio: D2JTchVRVG0_0007.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
با رشد این تمدن، کم‌کم لازم شد مقدار محصولات کشاورزی رو محاسبه کنن برای تعیین مالیات غیر از این، طغیان‌های نیل باعث میشد خیلی از زمین‌ها زیر آب برن و بعد از اینکه فروکش می‌کرد، مرز بین زمین‌ها از بین رفته بود برای همین نیاز به اندازه‌گیری، روز‌به‌روز بیشتر میشد مصری‌ها برای این کار از بدن خودشون استفاده کردن وجب به اندازه‌ی پهنای دست بود، ذرع هم به اندازه‌ی فاصله‌ی نوک انگشت‌ها تا آرنج


audio: D2JTchVRVG0_0008.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
نقشه‌بردارهای فرعون دائما مجبور بودن مساحت زمین‌های نامنظم رو حساب کنن حل این مسایل کاربردی، تبدیلشون کرد به اولین ریاضیدان‌های تاریخ


audio: D2JTchVRVG0_0009.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
بعد از اختراع واحدهایی مثل وجب و ذرع مهم‌ترین چیزی که لازم داشتن پیدا کردن روشی برای ثبت این اندازه‌ها بود اینجا هم دوباره از دست‌های خودشون استفاده کردن مبنای شمارششون تعداد انگشت‌های هر دو دست بود، یعنی ده تا این سیستم، معروفه به سیستم دهدهی یا دسیمال برای نمایش عدد یک، از یه خط مستقیم استفاده می‌کردن برای دو از دو تا خط، همینجوری تا عدد نه که از نه تا خط استفاده میشد


audio: D2JTchVRVG0_0010.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
اعداد ده و صد و هزار و ده‌هزار و صدهزار هم به ترتیب با علامت‌های استخون پاشنه، طناب پیچ‌خورده، نیلوفر آبی، انگشت، و قورباغه نشون داده میشد برای نمایش یک‌میلیون یا بیشتر هم از یه آدمی که دستاش رو به بالا بود استفاده می‌کردن این اولین تلاش‌های ما برای کار با اعداد بود که مشکلات بزرگی داشت درسته که عددی به بزرگی یک میلیون رو میشد فقط با یه علامت نشون داد


audio: D2JTchVRVG0_0011.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
ولی مثلا برای نمایش 999999 باید پنجاه‌وچهار تا از این علامت‌ها رو کنار هم می‌چیدن، که اصلا بهینه نبود دلیلش اینه که این سیستم یه ایراد بزرگ داشت ارزش مکانی براش تعریف نشده بود تو روشی که ما امروز برای نمایش این عدد استفاده می‌کنیم فقط چند تا علامت مشابه داریم که هرکدومشون ارزش مکانی متفاوتی دارن


audio: D2JTchVRVG0_0012.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
با این حال با همین سیستم درب و داغون، می‌تونستن کارهایی مثل ضرب و تقسیم انجام بدن و مساحت شکل‌های پیچیده رو حساب کنن


audio: D2JTchVRVG0_0013.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
مصری‌ها از پاپیروس به عنوان کاغذ استفاده می‌کردن که از گیاه نی ساخته میشد و استحکام چندانی نداشت بنابراین امروز تعداد خیلی کمی ازشون باقی مونده که ما از روی همین چند تا تونستیم روش انجام محاسبات ریاضیشون رو بفهمیم


audio: D2JTchVRVG0_0014.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
تو خیلی از مسایلی هم که مطرح کردن، از نون و آبجو صحبت شده چون اون زمان حقوق کارگرها رو با اینا میدادن در نتیجه سوال‌هایی پیش میومد که در مورد تقسیم یه مقدار مشخصی غذا بین یه تعدادی آدم بود همینا باعث شد مصری‌ها خیلی زود کار با اعداد کسری هم یاد بگیرن


audio: D2JTchVRVG0_0015.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
به نظر میاد اوج ریاضیاتشون تو ساخت هرم‌ها ظاهر شد مصری‌ها به تجربه فهمیده بودن که اگه با یه طناب گره‌دار یه مثلث بسازن طوری که اضلاعش به ترتیب سه، چهار، و پنج گره داشته باشه یه زاویه‌ی نود درجه به دست میاد با این روش می‌تونستن تو ساخت اهرام مصر و تراشیدن سنگ‌های مختلف و تعیین مرز زمین‌های کشاورزی، گوشه‌های نود درجه ایجاد کنن


audio: D2JTchVRVG0_0017.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
مصری‌ها بیشتر از هر چیزی در زمینه‌ی کار با اعداد و هندسه مهارت داشتن هندسه یعنی دانش اندازه‌گیری طول و مساحت و حجم شکل‌های مختلف


audio: D2JTchVRVG0_0018.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
اما نمی‌تونستن راه‌حل‌هایی که برای هر مساله پیدا می‌کردن رو عمومی کنن تا برای بقیه‌ی سوال‌ها هم جوابگو باشه


audio: D2JTchVRVG0_0019.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
قدم‌های بعدی رو حدود چهار هزار سال پیش، تمدن عجیب بابل برداشت اسمش از شهری به نام بابل گرفته شده که در واقع باب‌ایل بوده، یعنی دروازه‌ی خدا این تمدن قسمت‌هایی از ایران و عراق و سوریه رو شامل می‌شده تو محدوده‌ی بین‌النهرین، بین دو تا نهر دجله و فرات بابلی‌ها برای اداره‌ی امپراطوری‌شون نیاز شدیدی به کار با اعداد داشتن برخلاف مصری‌ها که از پاپیروس استفاده می‌کردن


audio: D2JTchVRVG0_0020.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
اینا محاسباتشون رو روی لوح‌های گلی انجام می‌دادن که دوام خیلی بیشتری داشت برای همین از ریاضیاتشون اطلاعات کامل‌تری داریم هرچند بیشتر لوح‌های گلی که پیدا کردیم در واقع مشق و تمرین بچه‌هایی بوده که در حال یادگیری ریاضی بودن توی این لوح‌های گلی، انواع مسایل ریاضی مربوط به مساحت شکل‌های مختلف دیده میشه و جواب خیلی‌هاشون هم کنارش به خط میخی نوشته شده


audio: D2JTchVRVG0_0021.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
اما جالب‌ترین تفاوت ریاضیات بابلی‌ها با مصری‌ها این بود که سیستمش ده‌دهی نبود اجداد بابلی‌ها برای شمارش‌های ساده، با یه دستشون بندهای چهار تا از انگشتشون رو نشون میدادن، که چهار تا سه‌تا میشه دوازده تا با اون یکی دستشون هم به یکی از پنج تا انگشت اشاره می‌کردن یعنی پنج تا دوازده‌تا، که میشد شصت‌تا


audio: D2JTchVRVG0_0022.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
مثلا این حالت، به معنی سه‌تا دوازده‌تا بود که میشه سی‌و‌شیش‌تا به‌اضافه‌ی پنج، که روی هم میشه 41 این روش شمارش، باعث شد سیستم اعداد بابلی به شکل عجیبی بر مبنای شصت باشه، یعنی سکساجسیمال بر خلاف مصری‌ها که از ده تا انگشتشون استفاده می‌کردن و مبناشون ده یا دسیمال بود بنابراین اعداد یک تا پنجاه‌و‌نه که با خط میخی به این صورت نوشته میشد


audio: D2JTchVRVG0_0024.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
بزرگ‌ترین مزیت سیستم شصت‌تایی این بود که شصت به اعداد زیادی تقسیم‌پذیره که این، محاسبات ریاضی رو خیلی راحت‌تر می‌کرد مبنای شصت، تو خیلی از پدیده‌های طبیعی هم بهتر جواب میده مخصوصا برای سنجش تاریخ و زمان همین الان هم برای نمایش ساعت از این مبنا استفاده می‌کنیم هر ساعت شصت دقیقه، هر دقیقه شصت ثانیه البته حدود دویست سال پیش، ساعت‌های ده‌دهی به طور رسمی


audio: D2JTchVRVG0_0025.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
تو فرانسه استفاده میشدن، یعنی به‌جای دوازده‌تا، ده تا ساعت داشتیم که هرکدومش صد دقیقه بود و هر دقیقه هم صد ثانیه ولی خب این روش هیچوقت نتونست فراگیر بشه


audio: D2JTchVRVG0_0026.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
سیستم اعداد بابلی نسبت به مصری‌ها یه مزیت دیگه هم داشت ارزش مکانی داخلش تعریف شده بود به عنوان مثال با سه تا یک به خط میخی، عدد 3661 رو نشون میدادن یعنی یه 3600 تا و یه 60 تا و یه یکی ویژگی‌های ممتاز سیستم اعداد بابلی، باعث شد تو محاسبات نجومی خیلی ماهر بشن مثلا ماه‌گرفتگی‌ها رو می‌تونستن با دقت بالایی پیش‌بینی کنن


audio: D2JTchVRVG0_0027.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
بابلی‌ها یه چیزی حدود دو هزار سال تو ریاضیات و علوم دیگه پیشرو بودن ولی مثل خیلی تمدن‌های دیگه کم‌کم وارد سراشیبی سقوط شدن


audio: D2JTchVRVG0_0028.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
بعد از این نوبت یونانی‌ها بود، که مثل بابلی‌ها علاقه‌ی خیلی زیادی به ریاضی داشتن روش یونانی‌ها یه کم متفاوت بود همون حروف الفباشون رو یه خط کنارش می‌ذاشتن و به عنوان عدد استفاده می‌کردن اما باارزش‌ترین کار یونانی‌ها این بود که به ما قدرت اثبات دادن یعنی در مورد هر مساله‌ای فرضیاتی رو در نظر می‌گرفتن بعدش درست بودن اون موضوع رو اثبات می‌کردن این روش اونقدر کارآمد بوده که بعد از دو هزار سال


audio: D2JTchVRVG0_0029.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
هنوزم اعتبار خودش رو از دست نداده شاید بشه گفت نقطه‌ی شروعش اثبات قضیه‌ی فیثاغورث بود کاری که مصری‌ها و بابلی‌ها نتونستن انجام بدن فیثاغورث نشون داد اگه توان دوم یکی از اضلاع مثلث با مجموع توان‌های دوم دو تا ضلع دیگه‌ش برابر باشه این مثلث حتما یه زاویه‌ی نود درجه داره با این حال، وقتی خواستن این قضیه رو در مورد مثلثی به کار ببرن


audio: D2JTchVRVG0_0030.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
که طول دو تا از ضلع‌هاش یک بود، به مشکل بزرگی برخوردن چون اندازه‌ی وترش عددی میشد که هیچکس نمی‌تونست به صورت یه کسر بنویسدش، یعنی رادیکال دو در واقع یه نوع جدیدی از اعداد رو پیدا کرده بودن که امروز ما بهشون میگیم اعداد گنگ یا مبهم اینا رو وقتی به صورت اعشاری بنویسیم رقم‌های بعد از ممیز هیچوقت تموم نمیشن فیثاغورثی‌ها نمی‌تونستن وجود عددی رو بپذیرن که


audio: D2JTchVRVG0_0031.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
هرچقدر به حساب کردنش ادامه میدیم به جایی نمی‌رسیم بنابراین تصمیم گرفتن این موضوع رو به عنوان یه راز بین خودشون نگه دارن اما یکیشون به نام هیپاسوس این قضیه رو فاش کرد و به جرم این خیانت تو دریا غرقش کردن


audio: D2JTchVRVG0_0032.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
پیشرفت ریاضیدان‌های یونانی همچنان ادامه داشت و کنارش فلسفه هم حسابی جلو می‌رفت حدود 380 سال قبل از میلاد افلاطون یه مدرسه تو شهر آتن تاسیس کرد به نام آکادمی معروفه که سر در این مدرسه نوشته بود هرکس هندسه نمی‌داند وارد نشود


audio: D2JTchVRVG0_0033.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
تو بخش دیگه‌ای از امپراطوری یونان، یعنی شهر اسکندریه اقلیدس تمام پیشرفت‌های قبل از خودش رو منظم کرد و کتابی نوشت به نام اصول هندسه این کتاب، از چند تا اصل ساده شروع می‌کنه، مثل اینکه بین هر دو تا نقطه میشه یه خط راست کشید بعدش میره سراغ مسایل پیچیده‌تر و فرمول‌هایی معرفی می‌کنه برای اندازه‌گیری مساحت و حجم شکل‌های دوبعدی و سه‌بعدی کار اقلیدس اونقدر خوب بود که این بخش از ریاضیات معروف شد به


audio: D2JTchVRVG0_0035.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
بعد از اون، ارشمیدس وارد شد ارشمیدس دایره رو یه چندضلعی در نظر گرفت که تعداد اضلاعش خیلی زیاده اینجوری تونست مساحت دایره رو با دقت خوبی پیدا کنه همین کمکش کرد اولین کاشف عدد پی هم باشه که بعضیا معتقدن مهم‌ترین عدد ریاضیاته معروفه که یه روز ارشمیدس دایره‌هایی روی شن‌های ساحل کشیده بود و داشت بهشون فکر می‌کرد، که توسط یه سرباز رومی به قتل می‌رسه


audio: D2JTchVRVG0_0036.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
تا قرن اول میلادی، رومی‌ها کم‌کم بخش بزرگی از امپراتوری یونان رو اشغال کرده بودن این باعث شد تحت تاثیر ریاضیات پیشرفته‌ی یونانی‌ها قرار بگیرن و ازش استفاده کنن اما خودشون نقش چندانی تو پیشرفت ریاضی نداشتن سیستم اعداد رومی هنوزم بعضی جاها دیده میشه عدد یک رو با ایکس پنجاه و صد و پونصد و هزار هم به ترتیب با ام


audio: D2JTchVRVG0_0037.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
با کنار هم چیدن این هفت رقم، می‌تونستن اعداد مختلف رو بنویسن مثلا اگه یه یک قبل از پنج بذاریم میشه چهار، ولی اگه بعدش بذاریم میشه شیش


audio: D2JTchVRVG0_0038.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
تو همین دوران، تمدن چین هم داشت تو ریاضیات پیشرفت می‌کرد چینی‌ها دویست و بیست سال قبل از میلاد، برای جلوگیری از هجوم مغول‌ها و بقیه‌ی اقوام مهاجم، شروع به ساخت دیوار بزرگ چین کردن فاصله‌ها، ارتفاع، شیب دیوارها، مواد مصرفی، اینا همه نیاز به محاسبات بادقتی داشت بنابراین چینی‌ها مجبور به حل مسایل مختلفی بودن که باعث توسعه‌ی ریاضیاتشون شد


audio: D2JTchVRVG0_0039.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
برای کار با اعداد، از چوب‌های بامبو شروع کردن اعداد یک تا نه، به این صورت با کنار هم چیدن این چوب‌ها نمایش داده می‌شد چینی‌ها از سیستم دهدهی استفاده می‌کردن که ارزش مکانی هم داشت مثلا برای نمایش عدد 125 کافی بود یه یک و یه دو و یه پنج کنار هم قرار بدیم بنابراین نظام اعداد چینی، در واقع پایه‌گذار همین سیستم فعلیه که ما داریم استفاده می‌کنیم


audio: D2JTchVRVG0_0040.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
چینی‌ها تو حل معادلات پیچیده هم توانایی زیادی داشتن با یه مثال خیلی ساده، روش این کارشون رو توضیح میدم فرض کنید من یه ترازو دارم با وزنه‌های صد گرمی و صدوپنجاه گرمی با همینا می‌خوام ببینم وزن یه دونه سیب چقدره، وزن یه پرتقال چقدره با وزنه‌ی اول، حالت‌های مختلف رو تست می‌کنم می‌بینیم دو تا سیب و یه پرتقال، روی هم میشن صد گرم از اون طرف می‌بینم یه سیب و سه تا پرتقال هم میشن صد و پنجاه گرم


audio: D2JTchVRVG0_0041.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
حالا میام تعدادشون رو دوبرابر می‌کنم، یعنی دو تا سیب دارم و شیش تا پرتقال، که روی هم میشن سیصد گرم بعدش اون حالت اول رو از این کم می‌کنم، یعنی دو تا از سیب‌ها و یکی از پرتقال‌ها رو برمی‌دارم، از وزنش هم صد گرم کم می‌کنم اینجوری سیب‌ها حذف میشن، در نتیجه پنج تا پرتقال میشه دویست گرم یعنی وزن هر پرتقال چهل گرمه که همین نشون میده وزن هر سیب هم سی گرمه


audio: D2JTchVRVG0_0042.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
چینی‌ها با همین روش می‌تونستن معادلات پیچیده‌تر هم حل کنن اما هر معادله‌ای یه جور حل میشد راه مشخصی پیدا نکرده بودن که برای همشون جواب بده این پیشرفت تو قرن‌های بعدی اتفاق افتاد


audio: D2JTchVRVG0_0045.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
برای نمایش توی محاسباتشون، یه جای خالی نشون میدادن که این همون مفهوم صفر رو داشت، ولی یه عدد مشخص نبود که بتونیم کنار بقیه‌ی اعداد ازش استفاده کنیم این باعث پیچیده شدن محاسبات ریاضی میشد


audio: D2JTchVRVG0_0046.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
افرادی که این مشکل رو حل کردن، هندی‌ها بودن قدیمی‌ترین سندی که برای عدد صفر داریم، یه حکاکی داخل معبد چاتوربوج هنده که یه چیزی حدود هزاروصد سال پیش ساخته شده هندی‌ها صفر رو از یه فضای خالی، تبدیل کردن به یه عدد منطقی که قابل شمارش بود این یه انقلاب تو ریاضیات بود که کار با اعداد خیلی بزرگ رو راحت‌تر می‌کرد برهماگوپتا ریاضیدان هندی قرن‌های شیشم و هفتم میلادی


audio: D2JTchVRVG0_0047.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
به احتمال زیاد اولین کسی بوده که صفر رو داخل محاسباتش وارد کرده چند تا قانون ساده برای کار با صفر تعیین کرد که تا همین امروز هم معتبرن یک به‌اضافه‌ی صفر یا منهای صفر، میشه همون یک، یک ضربدر صفر هم میشه صفر ولی وقتی سعی کرد یک رو تقسیم بر صفر کنه، به مشکل برخورد چون تقسیم یک بر صفر، به این معنیه که باید یه عددی پیدا کنیم که وقتی در صفر ضرب میشه جوابش بشه یک


audio: D2JTchVRVG0_0049.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
یه راه ساده اینه که بگیم تقسیم بر صفر، تعریف‌نشده‌ست اصلا نمیشه ازش صحبت کرد قرن دوازدهم، یه ریاضیدان هندی دیگه به نام باسکارای دوم به این نتیجه رسید که راه حل این مشکل، مفهومیه به نام بی‌نهایت استدلالش به این صورت بود فرض کنید من یه تیکه نون دارم که از وسط نصفش می‌کنم اینجا در واقع من یک رو تقسیم بر نیم یا یک‌دوم کردم، که جوابش میشه دو


audio: D2JTchVRVG0_0050.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
حالا به جای دو قسمت، سه قسمتش می‌کنم، پس یک تقسیم بر یک‌سوم میشه سه تقسیم بر یک‌چهارم میشه چهار، تقسیم بر یک‌پنجم میشه پنج بنابراین هرچقدر این کسری که بهش تقسیم می‌کنم کوچیکتر میشه تعداد قسمت‌ها بیشتر میشه اگه خیلی ادامه بدم این کسر اونقدر کوچیک میشه که نزدیک میشه به صفر اصطلاحا می‌گن میل می‌کنه به سمت صفر


audio: D2JTchVRVG0_0051.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
اینجوری تعداد قسمت‌ها هم دائما بزرگ‌تر میشه و میل می‌کنه به سمت بی‌نهایت برای همین باسکارا معتقد بود یک تقسیم بر صفر میشه بی‌نهایت


audio: D2JTchVRVG0_0053.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
ادامه‌ی تلاش هندی‌ها برای کار با صفر، باعث شد به یه نوع جدیدی از اعداد برسن چهار منهای چهار میشه صفر، اما چهار منهای پنج چطور اولش به نظر میومد جواب این هم صفر میشه اما هندی‌ها اعداد منفی رو معرفی کردن، که بهش میگفتن بدهی اگه من چهار تا سیب داشته باشم و بخوام پنج‌تاش رو بردارم، یه دونه بدهکار میشم چهار منهای پنج میشه منفی یک


audio: D2JTchVRVG0_0054.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
اینجوری خط اعداد که از صفر تا بی‌نهایت ادامه داشت، دوبرابر شد اون طرفش هم از صفر تا منفی بی‌نهایت ادامه پیدا کرد


audio: D2JTchVRVG0_0055.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
یه کار دیگه‌ای که هندی‌ها انجام دادن، توسعه‌ی مثلثات بود مثلثات، که اولین بار توسط یونانی‌ها ابداع شد یه شاخه از ریاضیه که شبیه دیکشنری عمل می‌کنه هندسه رو ترجمه می‌کنه به اعداد، اعداد رو ترجمه می‌کنه به هندسه مثلثات، همونطور که اسمش نشون میده، مبنای اصلیش مثلث‌های قائم‌الزاویه هستن به عنوان نمونه، این مثلث رو در نظر بگیرید، که اندازه‌ی این زاویه‌ش مثلا تتاست


audio: D2JTchVRVG0_0056.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
حالا این تتا می‌تونه سی درجه باشه، چهل درجه، یا هر مقدار دیگه‌ای چهار تا تابع یا معادله‌ی خیلی راحت برای این زاویه تعریف می‌کنیم سینوس زاویه‌ی تتا میشه اندازه‌ی ضلع روبروش تقسیم بر اندازه‌ی وتر کسینوسش میشه ضلع مجاورش تقسیم بر وتر تانژانت تتا میشه ضلع مقابل تقسیم بر مجاور کتانژانت تتا هم میشه اندازه‌ی ضلع مجاور تقسیم بر مقابل


audio: D2JTchVRVG0_0058.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
ستاره‌شناس‌های هندی با استفاده از مثلثات تونستن بفهمن فاصله‌ی زمین تا خورشید، چهارصد برابر فاصله‌ی زمین تا ماهه روش کارشون به این صورت بود که وقتی ماه دقیقا به صورت نیمه تو آسمون دیده میشه زمین و خورشید و ماه با همدیگه یه مثلث قائم‌الزاویه می‌سازن حالا تو همین وضعیت، کافیه زاویه‌ای که پرتوهای خورشید با سطح زمین می‌سازن رو اندازه‌گیری کنیم


audio: D2JTchVRVG0_0059.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
هندی‌ها مقدار این زاویه رو یک‌هفتم درجه به دست آوردن چون این دو تا خط با هم موازی‌ان، پس این زاویه‌ی مثلث هم میشه یک‌هفتم درجه الان کافیه از مثلثات استفاده کنیم سینوس یک‌هفتم درجه میشه فاصله‌ی ماه تا زمین تقسیم بر فاصله‌ی خورشید تا زمین از طرفی با یه مثلث کوچیکتر روی کاغذ، می‌تونیم بفهمیم که مقدار سینوس یک‌هفتم دقیقا چقدره اینجوری به راحتی معلوم میشه فاصله‌ی زمین تا خورشید


audio: D2JTchVRVG0_0061.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
این قدرت ریاضی و مثلثاته هندی‌ها از این روش‌ها برای اندازه‌گیری‌های نجومی خیلی پیچیده‌تر هم استفاده کردن


audio: D2JTchVRVG0_0062.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
مقصد بعدی‌مون دوباره خاورمیانه‌ست بعد از گسترش اسلام، منصور خلیفه‌ی عباسی، حدود سال 762 میلادی شهر بغداد رو به عنوان پایتخت خلافت اسلامی انتخاب کرد همون زمان، یه کتابخونه و مدرسه داخل این شهر تاسیس شد به نام بیت‌الحکمه یا خانه‌ی خرد. این موسسه خیلی زود تبدیل شد به بزرگ‌ترین مرکز علمی کل جهان


audio: D2JTchVRVG0_0063.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
طوری که از اروپا و آفریقا و آسیا برای تحصیل به خانه‌ی خرد می‌رفتن یکی از مهمترین کارهایی که تو این مرکز انجام میشد، ترجمه‌ی آثار قبلی بود کتاب‌های قدیمی که به یونانی و سریانی و سانسکریت و بقیه‌ی زبان‌های باستانی نوشته شده بود از سراسر جهان جمع‌آوری میشد و به عربی ترجمه می‌کردن مخصوصا کتاب‌هایی که توسط ریاضیدان‌ها و فیلسوف‌های یونانی نوشته شده بود


audio: D2JTchVRVG0_0064.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
خانه‌ی خرد، حدود پنج قرن مرکز علم جهان بود تا اینکه هشتصد سال پیش، با حمله‌ی مغول‌ها شهر بغداد سقوط کرد مغول‌ها خانه‌ی خرد رو نابود کردن و کتاب‌هاشم یا آتیش زدن یا انداختن داخل رود دجله دوران طلایی این تمدن در زمینه‌ی علم و دانش از همین زمان رفت به سمت سقوط


audio: D2JTchVRVG0_0065.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
دانشمندای خانه‌ی خرد، غیر از کار ترجمه، خودشون هم نقش خیلی بزرگی تو پیشرفت علوم مختلف داشتن یه دوره‌ی زمانی، مدیریت این مرکز در اختیار محمد خوارزمی دانشمند بزرگ ایرانی بود خوارزمی در حین ترجمه‌ها متوجه شد سیستم اعداد هندی یا هندو برای کار با مسایل ریاضی و انجام محاسبات، به‌شدت کارآمدتر از روش‌های دیگه‌ست برای همین تو کتاب‌هاش از این سیستم استفاده کرد و یه مقدار بهبودش داد


audio: D2JTchVRVG0_0068.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
لئوناردو فیبوناتچی ریاضی‌دان ایتالیایی که اون زمان داخل خانه‌ی خرد بغداد تحصیلی می‌کرد این اعداد رو با خودش به اروپا برد و سعی کرد متقاعدشون کنه که از سیستم اعداد رومی خیلی بهتر کار می‌کنه تا مدت زیادی اروپایی‌ها نسبت به این اعداد بدبین بودن فکر می‌کردن بیش از حد ساده‌ست، قابل‌اطمینان نیست


audio: D2JTchVRVG0_0072.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
خوارزمی یه خدمت خیلی بزرگ دیگه هم انجام داد یه شاخه‌ی جدیدی از ریاضیات ایجاد کرد به نام جبر اون مساله‌ی وزن سیب‌ها و پرتقال‌ها که چند دقیقه پیش گفتم رو دوباره در نظر بگیرید فرض کنید هر سیب رو با یه حرف ایکس نشون بدیم هر پرتقال هم با یه حرف وای دو تا سیب با یه پرتقال میشه صد گرم، پس می‌نویسیم دو ایکس به‌اضافه‌ی وای مساویست با صد یه سیب و سه تا پرتقال هم میشه صد و پنجاه گرم


audio: D2JTchVRVG0_0073.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
پس ایکس به‌اضافه‌ی سه وای مساویست با صد و پنجاه حالا کافیه معادله‌ی پایینی رو ضربدر منفی دو کنیم، بعدش با هم جمعشون کنیم ایکس‌ها از بین میرن، در نتیجه پنج تا وای میشه دویست پس وزن هر پرتقال چهل گرمه و هر سیب سی گرم


audio: D2JTchVRVG0_0074.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
اسم این روش، جبره یعنی فرضیات مساله رو به شکل معادلات ریاضی می‌نویسیم بعدش با روش‌های مشخصی این معادلات رو حل می‌کنیم استفاده از تکنیک‌های جبر اونقدر مفید بود که به سرعت تو کل دنیا رایج شد کتاب خوارزمی که اسمش بود الجبر و المقابله، به زبان‌های مختلف ترجمه شد و همین الان هم تو خیلی زبان‌ها مثل انگلیسی به این شاخه از ریاضیات میگن الجبرا که از اسم همین کتاب گرفته شده


audio: D2JTchVRVG0_0075.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
در واقع کار بزرگ خوارزمی، ایجاد یه روال منطقی بود که به مساله‌ی خاصی محدود نمیشد برای اعداد مختلف و حالت‌های مختلف جواب میداد شبیه الگوریتم‌های کامپیوتری الگوریتم‌ها یه سری دستورات پشت سر همن که شما ورودی دلخواه رو بهش میدی، خروجی رو تحویل می‌گیری اصلا کلمه‌ی الگوریتم، همونطور که خیلی از شما می‌دونید، از اسم خوارزمی گرفته شده با ترجمه‌ی کتاب‌هاش به زبان‌های اروپایی


audio: D2JTchVRVG0_0080.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
تا قرن هفدهم، هندسه‌ی مربوط به شکل‌هایی که تو فضا و زمان، ثابتن، به جاهای خوبی رسیده بود بنابراین یه رقابتی برای بررسی ریاضیات اجسام متحرک ایجاد شد رنه دکارت فیلسوف و ریاضیدان فرانسوی، تو این زمینه پرچم‌دار بود دکارت، دو تا خط اعداد که از منفی بی‌نهایت تا مثبت بی‌نهایت کشیده شده بودن رو به همدیگه عمود کرد خط افقی معروفه به محور طول‌ها یا ایکس


audio: D2JTchVRVG0_0081.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
خط عمودی هم معروفه به محور عرض‌ها یا وای حالا هر نقطه‌ای که روی این صفحه باشه رو می‌تونیم با دو تا عدد نشون بدیم به این سیستم، میگن دستگاه مختصات دکارتی حالا اگه سه تا نقطه داشته باشیم، در واقع سه جفت مختصات داریم که نشون‌دهنده‌ی یه مثلثن پس این روش اجازه میده شکل‌های هندسی رو تبدیل کنیم به اعداد، یا برعکس اما نکته‌ی جالب‌ترش اینه که با این سیستم می‌تونیم


audio: D2JTchVRVG0_0082.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
حرکت‌های مختلف هم فرمول‌بندی کنیم مثلا این نقطه داره رو یه دایره می‌چرخه با شعاع آر بنابراین مختصاتش دائما در حال تغییره استفاده از مثلث قائم‌الزاویه نشون میده تو هر حالتی مقدار ایکسش به توان دو، به‌اضافه‌ی مقدار وای‌ش به توان دو برابره با شعاع دایره به توان دو پس حرکت این نقطه، یا در واقع دایره رو می‌تونیم با این معادله نشون بدیم


audio: D2JTchVRVG0_0083.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
کار بزرگ دکارت باعث شد دو تا از شاخه‌های ریاضی یعنی هندسه و جبر با هم متحد بشن از این به بعد، شکل‌های مختلف هندسی رو می‌تونستیم به صورت معادلات جبری بیان کنیم حتی برای ابعاد بالاتر هم قابل‌استفاده‌ست. مثلا برای فضای سه‌بعدی کافیه یه محور دیگه به این سیستم اضافه کنیم به نام محور ارتفاع تا بتونیم کره، استوانه، هرم، همه رو به صورت فرمول‌های جبری بنویسیم


audio: D2JTchVRVG0_0084.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
انقلاب بزرگ بعدی توسط نیوتون و لایبنیتز اتفاق افتاد فرض کنید یه جسمی داریم که حرکتش تو دستگاه مختصات به این صورته شاخه‌ای از ریاضیات به نام حساب دیفرانسیل با ابزارهای مخصوصی که داره، مثل مشتق می‌تونه به ما بگه که تو هر لحظه‌ای مقدار وای‌ش نسبت به ایکس‌ش چطور تغییر می‌کنه، با چه نرخی یه شاخه‌ی دیگه هم داریم به نام حساب انتگرال که می‌تونه


audio: D2JTchVRVG0_0085.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
مساحت و حجم شکل‌های مختلف رو برای ما محاسبه کنه این دو تا کاملا مرتبطن، به جفتشون با هم میگیم حساب دیفرانسیل و انتگرال، یا به طور خلاصه، حسابان هسته‌ی اصلی ریاضیات مدرن، همین حسابانه تو همه چیز کاربرد داره، از معاملات مالی و زیست‌شناسی گرفته تا فیزیک و نجوم


audio: D2JTchVRVG0_0086.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
بین نیوتون و لایبنیتز چندین سال دعوا بود سر اینکه اولین بار کی این شاخه از ریاضیات رو کشف کرده در نهایت به این نتیجه رسیدن که هردوشون به طور مستقل پیداش کردن نیوتون زودتر کشفش کرده، ولی لایبنیتز زودتر منتشرش کرده


audio: D2JTchVRVG0_0087.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
اما ریاضی هم مثل خیلی علوم دیگه، هرچی جلوتر رفتیم عجیب‌تر و پیچیده‌تر شد تا قبل از این، ریاضی‌دان‌ها فکر می‌کردن هندسه‌ی اقلیدسی که از مصر و یونان و خاورمیانه شروع شد و توسط اروپایی‌ها پیشرفت کرد تنها هندسه‌ایه که می‌تونه وجود داشته باشه هندسه‌ی اقلیدسی، رو فضای تخت کار می‌کنه اما کم‌کم ریاضیدان‌هایی مثل گاوس و برنهارد ریمان


audio: D2JTchVRVG0_0088.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
این موضوع رو زیر سوال بردن و هندسه‌های نااقلیدسی رو معرفی کردن این خودش انواع مختلفی داشت مثل هندسه‌ی هذلولوی و هندسه‌ی بیضوی تو هندسه‌ی هذلولوی، فاصله‌ی بین دو تا خط موازی همیشه یکسان نیست به مرور زمان بیشتر و بیشتر میشه جمع زاویه‌های داخلی مثلث هم از صدوهشتاد درجه کمتره


audio: D2JTchVRVG0_0090.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
فضای مسطح اقلیدسی که از قدیم تو ذهن ما شکل گرفته، فقط یکی از انواع فضاست ریاضیات اجازه میده انواع هندسه‌های دیگه هم وجود داشته باشن


audio: D2JTchVRVG0_0091.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
چند دهه بعد، اینشتین از همین ریاضیات پیچیده استفاده کرد برای اثبات نظریه‌ی نسبیت راستی حالا که صحبت از اینشتین شد، باید بگم تو ویدیوی قبلی که در مورد کرمچاله بود این عکس رو نشون دادم که روزن ایستاده کنار اینشتین ولی از کامنت یکی از اعضای کانال متوجه شدم این شخص در واقع یه معمار سوییسیه به نام لوکوربوزیه لازم بود اینجا اصلاحش کنم


audio: D2JTchVRVG0_0092.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
با بررسی تاریخ ریاضی به یه نکته‌ی خیلی مهم می‌رسیم اینکه ریاضیاتی که امروز بعد از گذشت هزاران سال بهش رسیدیم، یه چیز مطلق نیست اگه ما دوازده تا انگشت داشتیم، شاید الان مبنای شمارشمون دوازده بود و ریاضیاتمون نسبت به امروز متفاوت میشد اگه به‌جای اعداد هندی، اعداد بابلی توسعه پیدا می‌کرد الان به‌جای یک تا ده، یک تا پنجاه‌و‌نه داشتیم کی می‌دونه، شایدم یه گوشه‌ای از این دنیا موجوداتی باشن که مثل


audio: D2JTchVRVG0_0093.opus
source: youtube
source_id: D2JTchVRVG0
invalidation: VALID
text:
کامپیوترهای ما از مبنای دو استفاده می‌کنن، یعنی فقط یه صفر دارن و یه یک پس وقتی میگیم ریاضی زبان جهان هستیه منظورمون اون منطق پشت ریاضیاته نه اعدادی که خودمون طراحیشون کردیم منطق ریاضی اینه که دو به‌اضافه‌ی دو حتما میشه چهار دیگه اهمیتی نداره مبنای شمارش ما چند باشه و اعدادمون رو چطوری نمایش بدیم


audio: iHlg5lnmPQE_0001.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
تمام دانشمندایی که توی زمینه‌های مختلف کارای علمی کوچیک و بزرگی انجام دادن مث ستاره‌هایی بودن که تو آسمون سیاه زندگی ما انسانا درخشیدن. به آسمون شبم وقتی که نگاه می‌کنیم می‌بینیم بعضی از ستاره‌ها پرنورتر از بقیه‌ن. آلبرت اینشتین یکی از همین ستاره‌ها بود. تفکرات و خیال‌پردازیای اینشتین جوری دید ما به دنیا رو تغییر داد که دیگه هیچوقت مثل قبل نشد.


audio: iHlg5lnmPQE_0002.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
حدی که بعد از این همه سال هنوزم اسمش گره خورده به هوش و استعداد، یعنی وقتی که میخوایم به یه کسی نسبت باهوش بودن بدیم بهش میگیم اینشتین! تو این قسمت از سری زندگی غولها با من باشید تا زندگی آلبرت اینشتین فیزیکدان معروفو با هم بررسی کنیم و سعی کنیم یه چیزایی ازش یاد بگیریم.


audio: iHlg5lnmPQE_0003.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
آلبرت اینشتین که که جنوب غربی آلمانه، تو یه خانواده که از یهودیای اشکنازی بودن به دنیا اومد. پدرش هرمان اینشتین یه تاجر و کارآفرین بود و مادرشم یه زن خانه‌دار بود به نام پائولین کخ  بعد از به دنیا اومدنش، خانواده‌ش مهاجرت کردن به شهر مونیخ. یه سال بعد از آلبرت، خواهرش مایا اینشتین به دنیا اومد. تو مونیخ، پدرش و عموش یه کسب و کار کوچیک راه انداختن و


audio: iHlg5lnmPQE_0004.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
بعدشم شروع کردن به تولید لوازم الکتریکی. مادرش که خیلی به موسیقی علاقه داشت و پیانو میزد، تشویقش کرد به یادگیری موسیقی، برای همین از بچگی شروع کرد به ساز زدن. وقتی 15 سالش بود کسب و کار پدرش از رونق افتاد و خانواده‌ش مجبور شدن به ایتالیا مهاجرت کنن، اما خودش همونجا تو مونیخ موند تا درسشو تموم کنه. تو ریاضیات یه نابغه‌ی کامل بود، در حدی که تا 12 سالگی جبر و هندسه رو


audio: iHlg5lnmPQE_0005.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
یاد گرفت و تا 14 سالگی هم روی حساب دیفرانسیل و انتگرال مسلط شد. جالب اینکه بیشترشم خودش به صورت خودآموز یاد گرفت. وقتی که 15 سالش شد قبل از اینکه درسش تموم بشه رفت به شهر پاویا  تو جنوب ایتالیا که خانواده‌ش داشتن اونجا زندگی میکردن. یه سال بعد، تو آزمون ورودی دانشگاه صنعتی زوریخ که یکی از بهترین دانشگاه‌های دنیاست شرکت کرد. تو این آزمون نمرات درسای ریاضی و فیزیکش به شدت عالی بودن


audio: iHlg5lnmPQE_0006.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
اما در عوض نمرات درسای عمومیش زیاد خوب نبود. برای همین دو سال فرستادنش به یه مدرسه تو شهر آراو سوییس تا درسای باقی مونده رو تموم کنه. اونجا معلمش به نام یوست وینتلر  آموزشش می‌داد و آلبرتم تو خونه‌ی همین معلمش زندگی می‌کرد. همین ارتباط نزدیک باعث شد به دختر وینتلر یعنی ماری وینتلر علاقمند بشه. بعد از دو سال که دبیرستانو با نمرات عالی تموم کرد، وارد همون دانشگاه صنعتی زوریخ شد.


audio: iHlg5lnmPQE_0007.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
اینجوری شد که از عشق اولش جدا شد و یه مدتیم باهم نامه‌نگاری می‌کردن ولی خب کم‌کم ارتباطشون ضعیف شد. تو دانشگاه با یه دختر صربستانی به نام میلوا ماریچ  که اونم فیزیک می‌خوند آشنا شد و به هم علاقمند شدن. از اون به بعد، زمان زیادی رو با همدیگه صرف تحقیق و مطالعه روی فیزیک میکردن. سه چهار سال بعد اینشتین فارغ‌التحصیل شد و افتاد دنبال پیدا کردن کار. خودش علاقه داشت تو دانشگاه تدریس کنه اما بعد از دو سال جستجو


audio: iHlg5lnmPQE_0008.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
در نهایت تونست یه کار سطح پایین تو اداره‌ی ثبت اختراعات شهر برن سوییس پیدا کنه و مشغول کار بشه. بعدا از روی نامه‌هایی که اینشتین و میلوا برای هم فرستاده بودن مشخص شد که همین زمانا، یعنی سال 1902، وقتی که اینشتین 23 سالش بوده صاحب یه دختربچه میشن به نام لیزرل که خیلی سرنوشتش مشخص نیست. یه سال بعد، یعنی سال 1903 با هم ازدواج کردن و سال بعدشم دومین بچشون


audio: iHlg5lnmPQE_0009.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
به دنیا اومد که یه پسر بود به نام هانس آلبرت اینشتین . سال 1905 معروفه به سال طلایی اینشتین. اینجا 26 سالش بود و تونست دکترای فیزیک خودشو از دانشگاه زوریخ بگیره و چهار تا مقاله‌ی انقلابی هم منتشر کنه. این چهار تا مقاله، علاوه بر اینکه دنیای علمو متحول کردن، زندگی خود اینشتینم از این رو به اون رو کردن. نظر یه عده اینه که زنش میلوا نقش خیلی پررنگی داشته


audio: iHlg5lnmPQE_0010.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
توی نوشتن این مقاله‌ها اما اینشتین هیچوقت هیچ حرفی از این قضیه نزده. یعنی میگن بیشتر کارو میلوا ماریچ که خودش یه دانشمند و فیزیکدان بزرگ بوده انجام داده اما اینشتین این کشفیاتو به اسم خودش مصادره کرده. برای اثبات نظرشونم از نامه‌های اینشتین و میلوا استفاده می‌کنن. یه عده هم با این نظر مخالفن و باز با استناد به همون نامه‌ها دلیل میارن که میلوا نقش مهمی توی این مقاله‌ها نداشته.


audio: iHlg5lnmPQE_0011.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
اما یه موضوع جالب اینه که سال 1919 که اینشتین و میلوا از هم جدا میشن قرار میذارن که اگه اینشتین به خاطر این کشفیات جایزه‌ی نوبلو برد، بخش نقدی جایزه رو بده به میلوا، که اینشتینم قبول میکنه و این کارو انجام میده. بعد از انتشار این مقاله‌ها کم‌کم اینشتین وارد جمع دانشمندای تراز اول جهان شد. دانشگاهای مختلف براش سر و دست میشکستن و برای عضویت و سخنرانی دعوتش میکردن.


audio: iHlg5lnmPQE_0012.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
سال 1910 وقتی 31 سالش بود بچه‌ی سومش به دنیا اومد که یه پسر بود به نام ادوارد . همین سالا بود که اینشتین داشت روی یکی از بزرگترین دستاورداش کار می‌کرد، یعنی نسبیت عام سال 1914 به دعوت و اصرار بعضی از دوستاش که خودشونم دانشمندای بزرگی بودن، با زنش و بچه‌هاش از سوییس به برلین رفت تا رییس انجمن فیزیک امپراطوری آلمان بشه که تازه داشت تاسیس میشد.


audio: iHlg5lnmPQE_0013.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
اما اینجا دو تا اتفاق افتاد. اول اینکه جنگ جهانی اول شروع شد که باعث شد تشکیل این انجمن متوقف بشه. دوم اینکه زنش متوجه شد که اینشتین دو سه ساله که با دخترخاله‌ش روابط عاشقانه داره و برای همدیگه نامه‌های عاشقانه میفرستن. دخترخاله‌ش السا اینشتین بود که البته تو بعضی از منابع میگن دخترعموش بوده که درست نیست چون اینا در واقع پدراشون پسرعمو بودن. السا قبلا یه بار با یه مرد دیگه ازدواج کرده بود و طلاق گرفته بود.


audio: iHlg5lnmPQE_0014.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
میلوا، وقتی که از این ارتباط با خبر شد، دست بچه‌هاشو گرفتو برگشت به سوییس. تا اینکه بعد از حدود 5 سال در نهایت از هم طلاق گرفتن. اینشتین و دخترخاله‌شم بلافاصله با هم ازدواج کردن. حدود دو سال بعد، یعنی سال 1921، اینشتین برای اولین بار به آمریکا سفر کرد که باعث شد تاثیر خیلی خوبی از آمریکا و مردمش تو ذهنش بشینه. بعد از آمریکا به چند تا کشور دیگه مث هند و چین و ژاپنم سفر کرد.


audio: iHlg5lnmPQE_0015.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
سال 1922 به خاطر کشف اثر فتوالکتریک برنده‌ی جایزه‌ی نوبل فیزیک شد. قسمت نقدی جایزه‌رم همونطور که گفتم داد به زن اولش یعنی میلوا ماریچ. سال 1930 با زن دومش السا برای دومین بار به آمریکا سفر کرد و از جاهای مختلفی دیدن کرد و با شخصیتای بزرگی مثل چارلی چاپلین ملاقات کرد. سفر اینشتین به آمریکا هر چندوقت یه بار انجام میشد تا اینکه


audio: iHlg5lnmPQE_0016.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
سال 1933 تو یکی از همین سفرا متوجه شد که حزب نازی تو آلمان به رهبری هیتلر به قدرت رسیده و اوضاع برای یهودیا خیلی خطرناک شده. حتی خونه و وسایل اینشتینو مصادره کرده بودن و برای سرشم جایزه گذاشته بودن. این شد که اینشتین دیگه نتونست برگرده به خونه‌ش تو برلین، برای همین چند ماه توی بلژیک اقامت کرد، بعد از اونجا به دعوت


audio: iHlg5lnmPQE_0017.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
فرمانده‌ی نیروی دریایی انگلیس رفت اونجا و یه مدتم اونجا بود. تو این مدت با چند تا از سیاستمدارای انگلیس از جمله چرچیل ملاقات کرد و ازشون خواست به یهودیای داخل آلمان کمک کنن تا از آلمان خارج بشن. اینشتین تونست با مذاکراتی که با رهبرای کشورای دیگه داشت، در نهایت جون یه تعداد زیادی از یهودیا رو نجات بده. هرچند از طرف انگلیسم بهش پیشنهاد اقامت داده شد اما به نظر میاد که دلش با آمریکا بود، یعنی به آمریکا علاقه‌ی بیشتری داشت.


audio: iHlg5lnmPQE_0018.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
برای همین در نهایت حدود سال 1935 درخواست تابعیت آمریکا کرد و وارد دانشگاه پرینستون شد. همین سال زن دومش السا به خاطر بیماری از بین رفت. سال 1939 چند ماه قبل از شروع جنگ جهانی دوم، چند تا از دانشمندای بزرگی که به آمریکا پناهنده شده بودن داشتن سعی می‌کردن که به دولت آمریکا هشدار بدن که


audio: iHlg5lnmPQE_0019.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
احتمالا چیزی نمونده تا دانشمندای آلمان نازی به سلاح هسته‌ای و بمب اتمی دست پیدا کنن. چون حس کردن دولت آمریکا زیاد این قضیه رو جدی نمی‌گیره سعی کردن حرفشونو از طریق اینشتین بزنن تا بلکه بهتر شنیده بشه. اینشتین وقتی از این خطر بزرگ باخبر شد با لئو زیلارد یه نامه به روزولت رییس‌جمهور وقت آمریکا نوشتن و توصیه کردن که دولت آمریکا باید زودتر شروع به تحقیقات در مورد ساخت سلاح‌های هسته‌ای بکنه.


audio: iHlg5lnmPQE_0020.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
شاید بتونیم بگیم همین نامه سرنوشت جهانو کاملا تغییر داد. اینشتین بعده‌ها مخصوصا سالای آخر عمرش از نوشتن این نامه پشیمون بود اما از طرفی هم نظرش این بود که نوشتن این نامه باعث شده خطر ساخت بمب اتمی از طرف نازی‌ها از بین بره. شاید اگه اینشتین این کارو نمی‌کرد و دولت آمریکا متقاعد به ساخت بمب نمیشد، نازی‌ها برنده‌ی جنگ میشدن و الان دنیا کلا یه جور دیگه‌ای بود.


audio: iHlg5lnmPQE_0021.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
سالای آخر زندگی اینشتین بیشتر صرف فعالیت‌های انسان‌دوستانه شد. البته کارای علمیش هم ادامه داشت اما دیگه مثل سالای جوونیش نظریات خیلی بزرگ و انقلابی نمی‌داد بیشتر سعی میکرد که کارای قبلی رو تکمیل بکنه. سال 1952 از طرف داوید بن گورین  که یکی از بنیان‌گذارای اسراییل بود، پیشنهاد رییس‌جمهوری اسراییل بهش داده شد، اما اینشتین رد کرد.


audio: iHlg5lnmPQE_0022.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
در نهایت، ایپریل 1955 بر اثر خونریزی داخلی تو سن 76 سالگی، توی بیمارستان از دنیا رفت. گفته میشه با جراحی امکان نجاتش بود اما اینشتین خودش مخالفت کرد و گفت که من سهممو انجام دادم، الان دیگه وقت رفتنه. بعد از مرگش کالبدشکاف همون بیمارستان، توماس هاروی  به صورت مخفیانه مغز اینشتینو در آورد و داخل یه شیشه نگهداری کرد. جسدشم سوزوندن و خاکسترشو به باد دادن.


audio: iHlg5lnmPQE_0023.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
از هوش سرشار و نبوغ اینشتین که بگذریم، یه چیزی که معمولا در موردش گفته میشه اینه که یه آدم متواضع و مهربون بود. با اینکه خداباور بود اما در مورد ادیان به طور کلی نظر خوبی نداشت. بعد از فیزیک، چیزی که خیلی بهش علاقه داشت موسیقی بود. بیشتر وقتا هرجایی که میرفت یه ویولن همراهش بود و هروقت فرصتی میشدو پا میداد قطعه‌های معروف موسیقی مخصوصا آهنگای موتزارتو خیلی عالی


audio: iHlg5lnmPQE_0024.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
با ویولن مینواخت جوری که اطرافیان از مهارت بالاش تعجب می‌کردن. خودش گفته بود که اگه فیزیکدان نمی‌شدم حتما موسیقیدان میشدم. یکی دیگه از ویژگی‌های خاص اینشتین خواب زیاد بود. طوری که بیشتر از ده ساعت در شبانه‌روز می‌خوابید، حتی وقتایی که بیدار بود هم چرتای کوتاه می‌زد. این قضیه اتفاقا نقش خیلی پررنگی تو ایده‌ها و کشفیاتش داشت، که خودشم بهش اقرار کرده بود. خیلی زیاد پیپ می‌کشید و به پیاده‌روی هم علاقه‌ی زیادی داشت.


audio: iHlg5lnmPQE_0025.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
یه ویژگی عجیب دیگه که داشت، علاقه‌ی زیادش به زنها بود. چه زمانی که با زن اولش بود، چه زمانی که با زن دومش بود، به صورت همزمان با چند تا زن دیگه‌ام ارتباط داشت که هرکدوم از این ارتباطاتم یه ویژگی خاصی داشتن. البته این نظرم وجود داره که زنها هم علاقه‌ی زیادی بهش داشتن به خاطر همین همیشه سعی میکردن بهش نزدیک شن و باهاش ارتباط برقرار کنن.


audio: iHlg5lnmPQE_0026.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
نسبیت عام میشه گفت بزرگترین دستاورد اینشتین بود که سعی می‌کرد فضا و زمانو گرانشو توضیح بده. اگه بخوام خیلی وارد جزییاتش بشم بحث طولانی میشه اما به صورت خلاصه میگم که اینشتین برای اینکه ایده‌ی جهان ایستا همچنان درست باشه، یه مقدار ثابت به نام ثابت کیهانی وارد معادلاتش کرد که این با مشاهدات واقعی جور درنمیومد. تا اینکه ادوین هابل انبساط جهان هستی رو کشف کرد و


audio: iHlg5lnmPQE_0027.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
اینشتین اعتراف کرد که ثابت کیهانی بزرگترین اشتباهش بوده. اشتباه دوم اینشتین برمیگرده به مکانیک کوانتوم. خود اینشتین با کشف اثر فتوالکتریک کمک خیلی بزرگی کرده بود به مکانیک کوانتوم اما همچنان نمی‌خواست ماهیت این علم جدیدو قبول بکنه که جهان کوانتوم، یعنی جهان ذرات خیلی کوچیک، وابسته به احتمالاته. در صورتی که الان می‌دونیم که این موضوع کاملا درسته، اینشتین در واقع اشتباه می‌کرده.


audio: iHlg5lnmPQE_0028.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
بزرگترین درسی که من از زندگی اینشتین میگیرم اهمیت دادن به قدرت تخیله. اینکه به خیال‌پردازی هم باید به اندازه‌ی کسب علم اهمیت داده بشه. اگه اینشتین اون آزمایشای فرضی معروفو توی ذهنش انجام نمیداد شاید هیچوقت نمی‌تونست چیزای جالب و مهمی مث نسبیت خاصو کشف کنه. اصلا به نظرم چیزی که باعث شده اینشتین اینقدر خاص و متفاوت باشه همین قدرت تخیلشه. در اصل باید از تخیل به عنوان یه ابزار برای پیش بردن علم استفاده کنیم


audio: iHlg5lnmPQE_0029.opus
source: youtube
source_id: iHlg5lnmPQE
invalidation: VALID
text:
نه اینکه صرفا توی تخیلات خودمون گم بشیم و از واقعیت دور بشیم. اگه از این ویدیو راضی بودی لطفا لایک فراموش نشه، نظرتو نسبت به اینشتین حتما توی کامنتا برام بنویس، درنهایت یادت باشه که همیشه بدون هیچ ترسی سوال بپرس.


audio: 41JuuoC4tls_0001.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
برای خیلی از شما این سوال پیش اومده که فاصله‌ی ستاره‌ها و سیارات و کهکشان‌ها از زمین چطور اندازه‌گیری میشه.


audio: 41JuuoC4tls_0002.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
اتفاقا خیلی سوال خوبیه چون اینکه ما تونستیم از روی زمین این فاصله‌های عظیم رو اندازه‌گیری کنیم، برای بعضی‌ها که از روش انجام این کار اطلاعی ندارن غیرقابل‌باوره. همین ندونستن دلیل یه موضوع باعث میشه که نسبت بهش شک داشته باشن، فکر کنن دروغه، یا مثلا یه سازمان‌هایی خواستن اطلاعات اشتباه به مردم بدن! توی این ویدیو چند تا از رایج‌ترین روش‌های اندازه‌گیری فاصله‌ی ستاره‌ها و کهکشان‌ها رو در حد دانشمون با هم بررسی می‌کنیم، پس تا آخر ویدیو با من باشید.


audio: 41JuuoC4tls_0003.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
این چراغ‌های چشمک‌زن آسمون، از همون زمانی که شروع به تفکر درباره‌ی محیط اطرافمون کردیم، حسابی ذهن ما رو به خودشون مشغول کردن. اولش که خیلی کم ازشون می‌دونستیم، بعضیاشون رو به عنوان خدا انتخاب کردیم، اتفاقی که زیاد افتاده تو طول تاریخ زندگی ما انسان‌ها. کلی هم از حیوونای بی‌گناه، یا حتی آدمای دیگه رو برای راضی نگه داشتن این ستاره‌ها از بین بردیم. الان خیلی احمقانه به نظر می‌رسه، اما اون موقع اینطور نبوده!


audio: 41JuuoC4tls_0004.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
شاید آدمای آینده هم در مورد ما همینطور فکر کنن. بهرحال کم‌کم طرز فکرمون یه مقداری کامل‌تر شد و به عنوان اجزایی از محیط اطرافمون در نظر گرفتیمشون. تا یه مدت طولانی فکر می‌کردیم ستاره‌ها همه‌شون روی یه کره‌ای به مرکز زمین قرار گرفتن، در نتیجه فاصله‌ی همه‌شون از زمین یکسانه. اما بعد از سال‌ها رصد کردن فضا و نقشه‌برداری از ستاره‌ها، الان دیگه دانشمون خیلی بیشتر شده. انواع ستاره‌ها رو می‌شناسیم، می‌دونیم چطوری


audio: 41JuuoC4tls_0005.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
به وجود میان، چطوری میمیرن، چقدر از ما دورن. قبل از اینکه در مورد این فاصله‌ها صحبت کنیم، باید واحدهای اندازه‌گیری این فاصله‌ها رو بشناسیم. رو زمین واحدهایی که برای مسافت استفاده می‌کنیم، متر و کیلومتر و مایل و فوت و این چیزاس. اما در مورد اجرام فضایی، این واحدها خیلی خیلی کوچیکن. می‌تونیم ازشون استفاده کنیم، ولی چون رقمشون خیلی بزرگ میشه، کار کردن باهاشون سخت میشه. برای همین از واحدهای بزرگتر استفاده می‌کنیم.


audio: 41JuuoC4tls_0008.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
واحد نجومی بیشتر برای مسافتایی تو حد و اندازه‌ی منظومه‌ی شمسی خودمون استفاده میشه، مثلا فاصله‌ی خورشید تا نپتون میشه 30 واحد نجومی، یعنی نپتون نسبت به زمین 30 برابر از خورشید دورتره. اما در مورد مسافت‌های خیلی بیشتر مثل فاصله‌ی ما تا ستاره‌ها و کهکشان‌های دیگه، از دو تا واحد بزرگتر استفاده میشه، یکیش سال نوریه، یکیش پارسک. سال نوری مسافتیه که نور تو مدت یک سال طی می‌کنه


audio: 41JuuoC4tls_0009.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
یعنی تقریبا 9.5 هزار میلیارد کیلومتر پس به جای اینکه از اعداد خیلی بزرگی به شکل کیلومتر استفاده کنیم، از سال نوری استفاده می‌کنیم. هرچند فاصله‌ها اینقدر زیاده که در مورد سال نوری هم مجبور میشیم از هزار سال نوری و میلیون و میلیارد استفاده کنیم. سومی و آخرین واحدی هم که معرفی می‌کنیم، پارسک هست که بین ستاره‌شناسا خیلی معروفه.


audio: 41JuuoC4tls_0010.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
هر یه پارسک میشه 3.26 سال نوری، پس پارسک از سال نوری واحد بزرگ‌تریه. هر هزار پارسک رو میگن یه کیلو پارسک، هر یک میلیون پارسک هم میگن یک مگاپارسک. خب این از واحدهای اندازه‌گیری مسافت‌های عظیم فضایی، حالا بریم سراغ روش‌های اندازه‌گیری این مسافت‌ها.


audio: 41JuuoC4tls_0013.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
جلوی یه دیوار وایسید، جوری که چند قدم با دیوار فاصله داشته باشید. حالا انگشت‌تونو جلوی بینیتون بگیرید، یکی از چشماتونو ببندید با اون یکی به انگشتتون نگاه کنید.حالا این یکی رو ببندید با اون یکی چشمتون نگاه کنید. با اینکه انگشت شما کاملا ثابته، ولی وقتی که چند بار اینکارو انجام می‌دید متوجه میشید که انگشتتون نسبت به دیوار پشت سرش یه مقداری جابجا میشه. دلیلش خیلی ساده‌ست، به خاطر فاصله‌ی بین چشمای شماست.


audio: 41JuuoC4tls_0014.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
برای همین بهش گفته میشه اختلاف منظر یا اختلاف دیدگاه. یعنی چشم راست شما، انگشتتون رو از یه زاویه‌ی دیگه‌ای می‌بینه نسبت به چشم چپ شما. اما دیوار رو با هر دو تا چشمتون یه جور می‌بینید چون اینقدر از شما دوره که فاصله‌ی بین دو تا چشم شما، در مقایسه با فاصله‌ی شما تا دیوار، تقریبا ناچیزه. حتما زمانی که از داخل ماشین یا قطار در حال حرکت منظره‌ی بیرون رو تماشا کردید، متوجه این قضیه شدید که چیزایی که به شما نزدیک‌ترن سریع‌تر


audio: 41JuuoC4tls_0015.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
حرکت می‌کنن اما هرچی فاصله‌شون بیشتر میشه حرکتشون کندتره. مثلا کوه‌هایی که خیلی دورن یا ابرهای توی آسمون تقریبا ثابت به نظر میرسن از بس که دورن. از همین قضیه می‌تونیم برای اندازه‌گیری فاصله‌ی بعضی از ستاره‌ها که نزدیکترن استفاده کنیم. به این صورت که میاییم توی یه زمان مشخصی از سال، این ستاره رو رصد می‌کنیم تا ببینیم نسبت به ستاره‌های پشت سرش که خیلی خیلی از ما دورن، کجا قرار گرفته.


audio: 41JuuoC4tls_0016.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
بعد از شیش ماه، دوباره رصدش می‌کنیم تا ببینیم این‌بار نسبت به ستاره‌های پشت سرش چه موقعیتی داره. دلیل اینکه گذاشتیم شیش ماه بگذره، اینه که زمین نیم‌دور دور خورشید چرخیده باشه و دقیقا تو نقطه‌ی مقابل قرار گرفته باشه. این باعث میشه همون اختلاف منظر اتفاق بیفته، یعنی ما از دو تا منظر مختلف به اون ستاره نگاه کردیم، که فاصله‌ی بین این دو تا منظر هم دو برابر فاصله‌ی زمین تا خورشیده.


audio: 41JuuoC4tls_0017.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
اون ستاره‌های خیلی دور هم نقش اون دیوار رو بازی می‌کنن، یعنی ازشون استفاده می‌کنیم برای سنجیدن مقدار جابجایی این ستاره‌ای که می‌خواهیم فاصله‌شو اندازه‌گیری کنیم. خود این ستاره‌های دوردست هم با گذشت زمان جابجا میشن اما مقدار جابجاییشون خیلی ناچیزه مثل همون ابرهای توی آسمون که از بس دورن ثابت دیده میشن، اما ساختمونا که نزدیک‌ترن حرکت می‌کنن. خب پس با مقایسه‌ی موقعیت‌های یه ستاره با فاصله‌ی شیش ماه،


audio: 41JuuoC4tls_0018.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
می‌تونیم زاویه‌ی جابجایی این ستاره رو به دست بیاریم. نصف این زاویه رو بهش میگن زاویه‌ی اختلاف‌منظر یا زاویه‌ی پارالاکس. وقتی که این زاویه مشخص شد، کافیه از مفاهیم ساده‌ی مثلثات استفاده کنیم تا فاصله‌ی این ستاره تا زمین رو حساب کنیم. تانژانت زاویه‌ی پارالاکس میشه ضلع مقابل تقسیم بر ضلع مجاور. اما چون فاصله‌ی ستاره از ما خیلی زیاده، ضلع مجاور این مثلث تقریبا اندازه‌ی وترش هست.


audio: 41JuuoC4tls_0019.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
تو این شرایط، به‌جای تانژانت می‌تونیم از سینوس هم استفاده کنیم. وتر این مثلث همون فاصله‌ی زمین تا ستاره‌ست که می‌خواهیم مقدارشو به دست بیاریم، ضلع مقابلش هم که فاصله‌ی زمین تا خورشیده یعنی 150 میلیون کیلومتر. حالا اگه زاویه‌ی پارالاکس رو به عنوان مثال 0.5 درجه به دست آورده باشیم، مقدار فاصله تقریبا میشه 17 میلیارد کیلومتر.


audio: 41JuuoC4tls_0020.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
پس با این روش می‌تونیم فاصله‌ی ستاره‌های نزدیکتر رو با یه دقت خوبی حساب کنیم. البته جزییات بیشتری هم داره، مثلا اینکه وقتی صحبت از ستاره‌ها و فاصله‌های زیادشون میشه، خیلی واحد بزرگیه، برای همین یک درجه رو به شصت تا قسمت مساوی تقسیم می‌کنیم که اسم هر قسمت میشه یک دقیقه‌ی قوسی ، حتی باز یک دقیقه‌ی قوسی رو به شصت تا قسمت دیگه تقسیم می‌کنیم که به هر قسمت میگن یک ثانیه‌ی قوسی .


audio: 41JuuoC4tls_0021.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
چون مقدار جابجایی این ستاره‌ها بعد از گذشت شیش ماه، اینقدر کمه که باید به جای درجه، از یه کسر خیلی کوچیکی از درجه استفاده بشه. اصلا واحد پارسک که اول ویدیو معرفی کردم از همینجا اومده.


audio: 41JuuoC4tls_0023.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
یعنی هر ستاره‌ای که تو فاصله‌ای از زمین قرار گرفته باشه که زاویه‌ی پارالاکسش برابر یک ثانیه‌ی قوسی باشه، فاصله‌ش از زمین میشه یک پارسک. همین روش اختلاف منظر رو میشه برای اندازه‌گیری فاصله‌ی سیارات منظومه‌ی شمسی تا زمین هم استفاده کرد. حدود 350 سال پیش کاسینی ستاره‌شناس معروف با یه روش مشابه تونست فاصله‌ی زمین تا مریخ رو حساب کنه.


audio: 41JuuoC4tls_0024.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
الان برای سیارات نزدیک به زمین، از روش بازتاب امواج رادیویی یا پرتوهای لیزر هم استفاده میشه. یعنی این امواج رو به سمت اون سیاره می‌فرستن، وقتی که به سطح سیاره برخورد می‌کنن بازتاب میشن و بعدم روی زمین با یه تلسکوپ رادیویی دریافتشون می‌کنن. حالا مدت زمانی که طول کشیده تا این پرتوها برن و برگردن داریم، سرعتشون هم می‌دونیم چقدره، به اندازه‌ی سرعت نوره،


audio: 41JuuoC4tls_0025.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
برای همین خیلی راحت می‌تونیم فاصله‌ی اون سیاره از زمین رو حساب کنیم. هر چند این فاصله‌ها همونطور که می‌دونید ثابت نیستن چون هم زمین در حال چرخش دور خورشیده هم اون سیاره‌ها.


audio: 41JuuoC4tls_0026.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
اما مشکل روش اختلاف منظر اینه که باهاش میشه فاصله‌ی ستاره‌های نزدیک رو اندازه گرفت. چون وقتی ستاره خیلی دور باشه، اندازه‌ی این زاویه‌ی پارالاکس بیش از حد کوچیک میشه، برای همین نمیشه فاصله‌ش رو درست حساب کرد. پس فاصله‌ی ستاره‌های دورتری که توی کهکشان خودمون هستن رو چطوری حساب می‌کنیم؟ برای این کار یه روش دیگه وجود داره که از نور ستاره برای اندازه‌گیری فاصله‌ش از زمین استفاده میشه، به نام روش اختلاف‌منظر طیفی .


audio: 41JuuoC4tls_0027.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
تو این روش از دو تا از ویژگی‌های مهم ستاره‌ها استفاده میشه یعنی قدر ظاهری . قدر ظاهری، یه معیار برای اندازه‌گیری مقدار روشنایی ستاره از دید یه ناظر زمینیه. هرچی فاصله‌ی ستاره از ما بیشتر باشه روشنایی ظاهریش کمتره، از طرفی هم هرچی ستاره فعال‌تر باشه، نور بیشتری تولید می‌کنه، روشناییش بیشتره.


audio: 41JuuoC4tls_0028.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
قدر مطلق شبیه همین قدر ظاهریه، اما اثر فاصله رو ازش حذف کردن. یعنی قدر مطلق، اون روشنایی ذاتی ستاره‌ست. خیلی از ستاره‌ها هستن که از روی زمین کم‌نورتر از بقیه‌ی ستاره‌ها دیده میشن اما در واقع از اونا پرنورترن، فقط به خاطر فاصله‌ی خیلی زیادشون کم‌نور دیده میشن. ستاره‌شناسا با استفاده از طیف یه ستاره، یعنی با استفاده از اون الگویی که از


audio: 41JuuoC4tls_0029.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
تجزیه‌ی نور ستاره به دست میاد، قدر مطلق اون ستاره رو پیدا می‌کنن. قدر ظاهریش هم که از روی زمین به راحتی قابل اندازه‌گیریه، حالا با استفاده از این فرمول میشه فاصله‌ی اون ستاره رو به دست آورد. این روش نسبت به روش قبلی می‌تونه فاصله‌های بیشتری رو اندازه‌گیری کنه، اما اگه ستاره خیلی کم‌نور باشه یا مثلا توی یه کهکشان دیگه قرار گرفته باشه و خیلی دور باشه، دقتش خیلی پایین میاد.


audio: 41JuuoC4tls_0030.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
برای همین از روش سوم استفاده می‌کنیم یعنی ستاره‌های متغیر . این ستاره‌ها به خاطر ویژگی‌هایی که دارن، یه روش قابل اطمینان برای اندازه‌گیری فاصله‌ی ستاره‌ها و کهکشان‌ها حساب میشن برای همین معروفن به شمع‌های استاندارد ، یعنی ما از این شمع‌های کیهانی استفاده می‌کنیم برای اندازه‌گیری فاصله‌ها. ستاره‌های متغیر به دو تا دسته‌ی کلی تقسیم میشن.


audio: 41JuuoC4tls_0031.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
بعضیاشون ذاتا متغیر نیستن، مثل ستاره‌های دوتایی که دور هم می‌چرخن. ما به خاطر فاصله‌ی خیلی زیادی که این ستاره‌های جفت از ما دارن، هردوشونو باهم به صورت یه ستاره‌ی تکی می‌بینیم، اما وقتی که از جلوی همدیگه رد میشن، نورشون یه کم تغییر می‌کنه. ولی بعضیای دیگه‌شون ذاتا متغیرن، یعنی مثلا به خاطر اینکه دائما اندازه‌شون کوچیک و بزرگ میشه، نورشون تغییر می‌کنه.


audio: 41JuuoC4tls_0032.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
البته این تغییر نور، با اون چشمکی که از روی زمین با نگاه کردن به ستاره‌ها می‌بینیم فرق می‌کنه، اون چشمک یا سوسو زدن ستاره‌ها معمولا به خاطر اینه که نورشون داره از اتمسفر زمین عبور می‌کنه. یه گروه از ستاره‌های متغیر، به نام ستاره‌های قیفاووسی  وجود دارن که برای تعیین فاصله‌ها اهمیت خیلی زیادی دارن. ویژگی این ستاره‌ها اینه که با یه نظم مشخصی مقدار روشناییشون تغییر می‌کنه.


audio: 41JuuoC4tls_0033.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
تو ویدیوی فضازمان و انواع ستاره‌ها، چند تا از مهمترین انواع ستاره‌ها رو توضیح دادم. اونجا گفتم که داخل ستاره‌ها عمل همجوشی هسته‌ای اتفاق میفته که باعث میشه عناصر سبک‌تر با هم ترکیب بشن و عناصر سنگین‌تر تشکیل بشن، این وسط یه مقدار خیلی زیادی هم انرژی به صورت نور و گرما آزاد میشه. این انرژی می‌خواد ستاره رو به سمت بیرون


audio: 41JuuoC4tls_0034.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
منفجر کنه اما نیروی گرانش در برابرش مقاومت می‌کنه. در نهایت یه تعادلی بین این دو تا نیرو به وجود میاد که باعث میشه ستاره توی یه وضعیت نسبتا پایداری قرار بگیره. اما بعد از یه مدتی که اون عناصر سبک‌تر تموم میشن، این تعادل ستاره به هم می‌خوره. اتفاقی که برای ستاره‌های قیفاووسی میفته اینه که اتم‌های سبک‌ترشون تموم میشن،


audio: 41JuuoC4tls_0035.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
در نتیجه نیروی هسته‌ای رو به بیرون کمتر میشه، برای همین نیروی گرانش غلبه می‌کنه. گرانش باعث میشه مواد تشکیل‌دهنده‌ی ستاره به سمت مرکز ستاره فشرده بشن. در نتیجه دما و فشار تو مرکز ستاره بالاتر میره که این خودش باعث میشه عناصر سنگین‌تر هم دچار همجوشی بشن و باز تبدیل بشن به عناصر سنگین‌تر از خودشون. این اتفاق انرژی زیادی آزاد می‌کنه که نتیجه‌ش این میشه که


audio: 41JuuoC4tls_0036.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
دوباره ستاره منبسط میشه چون این نیرو از نیروی گرانش بیشتر شده. این اتفاق همینطور سال‌های سال تکرار میشه، بعضی از این ستاره‌ها هر چند روز یه بار بزرگ و کوچیک میشن، بعضیاشون هر چندماه یه بار. تا اینکه در نهایت ستاره به جایی میرسه که دیگه هیچ سوختی براش باقی نمی‌مونه، منفجر میشه. هر بار که این ستاره‌ها کوچیک و فشرده میشن، دماشون بالاتر میره و نور بیشتری از خودشون منتشر می‌کنن.


audio: 41JuuoC4tls_0037.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
برعکس، هربار که بزرگ میشن، سردتر میشن و نورشون کمتر میشه. ستاره‌شناسا با اندازه‌گیری این نوسان می‌تونن مقدار قدر مطلق این ستاره‌ها رو به دست بیارن. بعدش با داشتن قدر مطلق و قدر ظاهری، می‌تونن از همون فرمول مربوط به روش قبلی، برای اندازه‌گیری فاصله‌ی این ستاره تا زمین استفاده کنن. با اندازه‌گیری فاصله‌ی یه ستاره‌ی قیفاووسی، فاصله‌ی کهکشانی که این ستاره داخلشه هم مشخص میشه.


audio: 41JuuoC4tls_0038.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
پس یکی از بهترین روش‌هایی که برای اندازه‌گیری فاصله‌ی کهکشان‌های دیگه از زمین استفاده میشه، اینه که یه ستاره‌ی متغیر داخل اون کهکشان پیدا می‌کنن، بعد فاصله‌ش تا زمین رو اندازه می‌گیرن، که همین اندازه میشه فاصله‌ی اون کهکشان تا ما. چون ابعاد کهکشان‌ها در مقایسه با فاصله‌شون از ما خیلی کمه. در مورد کهکشان‌هایی که خیلی خیلی دورن، ستاره‌شناس‌ها از یکی دیگه از


audio: 41JuuoC4tls_0039.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
شمع‌های استاندارد استفاده می‌کنن، یعنی ابرنواختر . ستاره‌هایی که منفجر شدن و نور این انفجار اینقدر قویه که از فاصله‌های خیلی دور هم می‌تونه به ما برسه. باز یکی دیگه از روش‌هایی که مخصوصا برای اندازه‌گیری فاصله‌ی کهکشان‌ها کاربرد داره،


audio: 41JuuoC4tls_0040.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: INVALID_CHARS
text:
استفاده از قانون هابل هست، یعنی فرمول v=H*d که v سرعت دور شدن کهکشان از ما هست، H ثابت هابل هست، d هم فاصله‌ی کهکشان از ماست.


audio: 41JuuoC4tls_0041.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
سرعت کهکشان رو با استفاده از اثر ردشیفت که توی ویدیوهای قبلی درباره‌ش توضیح دادم به دست میارن، مقدار ثابت هابل هم که مشخصه، برای همین فاصله‌ی اون کهکشان به دست میاد. البته این روش زیاد دقت بالایی نداره. روش‌های اندازه‌گیری فاصله‌ی اجرام فضایی، به همین چند تا روشی که گفتم محدود نمیشه. راه‌های خیلی زیادی هست که برای هر شرایطی میشه از یکی از این راه‌ها که نتیجه‌ی بهتری میده استفاده کرد.


audio: 41JuuoC4tls_0042.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
هدف این بود که با چندتاشون آشنا بشیم تا یه دید کلی به دست بیاریم از اینکه این فاصله‌های خیلی دور چطور اندازه‌گیری میشن.


audio: 41JuuoC4tls_0043.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
خلاصه‌ی تمام مطالب این ویدیو اینه که با دیدن و اندازه‌گیری ویژگی‌های ستاره‌ها می‌تونیم فاصله‌شون تا زمین رو حساب کنیم. بعضی از این روش‌ها از تکنیک‌های ریاضی استفاده می‌کنن، مثل روش اختلاف منظر. بعضیای دیگه‌شون بر اساس اندازه‌گیری نور ستاره‌های مختلف و به دست آوردن فرمول‌ها و نمودارها عمل می‌کنن، مثل روش ستاره‌های متغیر. و اینکه روش‌های حساب کردن فاصله‌ی ستاره‌ها زیاده، برای هر وضعیتی


audio: 41JuuoC4tls_0044.opus
source: youtube
source_id: 41JuuoC4tls
invalidation: VALID
text:
می‌تونیم از روشی استفاده کنیم که برای اون موقعیت مناسب‌تره. این که بدونیم این ستاره یا اون کهکشان چقدر از ما فاصله داره، اهمیت خیلی زیادی داره چون باعث میشه که درک بهتری از جهان هستی و ابعادش به دست بیاریم. شما هم اگه روش دیگه‌ای برای محاسبه‌ی فاصله‌ی ستاره‌ها می‌شناسید تو کامنت‌ها بنویسید، تا ویدیوی بعدی، یادت باشه که بدون هیچ ترسی سوال بپرس!


audio: bIyhQQbLUpY_0001.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
بعد از خبری که چند روز پیش در مورد پیدا کردن مواد ابررسانا توی دمای اتاق منتشر شد، یه سیل عظیمی از سرمایه‌گذارها حرکت کردن به سمت این کشف جدید. امروز می‌خوایم به همین بهانه بحث ابررسانا رو از پایه به صورت ساده یاد بگیریم تا ببینیم دلیل این اهمیت فوق‌العاده‌ش چیه. پس بیایید با هم یه سفری داشته باشیم به دنیای جادویی ابررسانا و کاربردهای عجیبش.


audio: bIyhQQbLUpY_0002.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
این برنامه با حمایت مالی فیوتک ساخته شده، شرکتی که تخصص اصلیش، طراحی و تولید انواع سنسورها یا حسگرهای پیشرفته‌ست. محصولات فیوتک تو پروژه‌های زیادی از سراسر دنیا استفاده میشن، از جمله پروژه‌های بزرگ ناسا. برای اطلاعات کامل‌تر، پیشنهاد می‌کنم به سایت یا لینکدین فیوتک مراجعه کنید، که لینک هردوشون تو بخش توضیحات ویدیو هست. می‌دونیم که الکترون‌ها، توی لایه‌های مختلفی اطراف هسته‌ی اتم قرار گرفتن.


audio: bIyhQQbLUpY_0003.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
هرچقدر فاصله‌ی بیشتری از هسته داشته باشن، انرژی بیشتری هم دارن. حالا اگه مثلا با گرم کردن، بازم انرژی بیشتری بهشون بدیم، بعضیاشون که توی لایه‌های بیرونی هستن، دیگه کلا از اتم جدا میشن. به این الکترون‌هایی که از اسارت هسته نجات پیدا کردن، میگن الکترون‌های آزاد. اینا همیشه تو جهت‌های مختلف، بین اتم‌ها حرکت می‌کنن.


audio: bIyhQQbLUpY_0004.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
ولی اگه به دو طرف اون جسم، یه اختلاف پتانسیل الکتریکی یا ولتاژ اعمال کنیم، مجبور میشن تو یه جهت مشخص حرکت کنن، که این حرکتشون میشه همون جریان الکتریکی یا برق. پس هر ماده‌ای که تعداد الکترون‌های آزادش بیشتر باشه، جریان برق رو بهتر منتقل می‌کنه، برای همین بهش میگن رسانا، مثلا فلزات اینطوری‌ان.


audio: bIyhQQbLUpY_0005.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
برعکسش هم میشه موادی که تعداد الکترون‌های آزادشون خیلی کمه، که به اینا میگن نارسانا، مثل پلاستیک. یه گروه سوم هم وجود داره به نام نیم‌رسانا، که یه چیزی بین رسانا و نارسانا هستن.مثل سیلیکون.


audio: bIyhQQbLUpY_0007.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
می‌دونیم که گرما، چیزی نیست جز لرزش یا ارتعاش اتم‌های یه جسم. هرچی این ارتعاش‌ها شدیدتر باشه، اون جسم گرم‌تره. این لرزش‌ها، یه جور مقاومت در برابر حرکت الکترون‌های آزاد ایجاد می‌کنن، که بهش میگن مقاومت الکتریکی.


audio: bIyhQQbLUpY_0009.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
اتم‌هاش کم‌تر میشه، درنتیجه الکترون‌های آزاد راحت‌تر می‌تونن داخلش حرکت کنن. وقتی که این سرد کردن رو تا منفی 273 درجه‌ی سلسیوس ادامه بدیم، ارتعاش اتم‌ها به طور کامل متوقف میشه. به این دما میگن صفر مطلق، چون هیچ جسمی نمی‌تونه از این سردتر بشه، کمترین دمای ممکنه.


audio: bIyhQQbLUpY_0010.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
این وسط یه پرانتز باز کنم که برای دماهای خیلی پایین، به‌جای سلسیوس، معمولا از کلوین استفاده می‌کنیم. تنها فرق این دو تا، اینه که صفر کلوین میفته روی منفی 273 درجه‌ی سلسیوس. یعنی اندازه‌ی واحدهاشون با هم یکیه، فقط نقطه‌ی صفرشون متفاوته.


audio: bIyhQQbLUpY_0011.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
خب پس تو دمای صفر کلوین، یا صفر مطلق، ارتعاش اتم‌ها کاملا از بین میره، ولی با این حال، بیشتر وقتا یه مقاومت خیلی کمی باقی می‌مونه که دلیلش ناخالصی‌ها یا بی‌نظمی‌هاییه که توی ساختار اتم‌ها و مولکول‌های اون ماده وجود داره.


audio: bIyhQQbLUpY_0012.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
سال 1911 یه فیزیکدان هلندی به نام هایکه کامرلینگ اونس تونست روشی برای تولید هلیوم مایع پیدا بکنه. بین آزمایشاتی که با این مایع فوق‌العاده سرد انجام میداد، متوجه شد وقتی جیوه رو داخل هلیوم مایع قرار میدیم، همونطور که انتظار داریم، هرچی سردتر میشه مقاومت الکتریکیش کمتر میشه، ولی قبل از رسیدن


audio: bIyhQQbLUpY_0013.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
به صفر مطلق، تو دمای چهار کلوین، مقاومتش یهو به طور کامل از بین میره، صفر میشه، چیزی که تا اون موقع تجربه نکرده بودیم.


audio: bIyhQQbLUpY_0014.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
در واقع اونس اولین نمونه‌ی ابررسانا رو کشف کرده بود. به دمای چهار کلوین که جیوه از یه رسانای معمولی تبدیل میشه به ابررسانا، میگن دمای بحرانی. تو سال‌های بعدی، روی عناصر دیگه هم این آزمایش رو انجام دادن و مشخص شد که هر عنصری دمای بحرانی مخصوص خودشو داره. مثلا آلومینیوم تو 1.2 کلوین ابررسانا میشه، یا سرب 7.2، یا مثلا


audio: bIyhQQbLUpY_0016.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
خب اینجا یه نکته‌ی مهم پیش میاد. دمای بحرانی این مواد، بالاتر از صفر مطلقه. پس وقتی که ابررسانا میشن، ارتعاش اتم‌هاشون کاملا متوقف نشده. این نشون میده که ابررسانایی فقط به دما بستگی نداره، باید عوامل دیگه‌ای هم نقش داشته باشن.


audio: bIyhQQbLUpY_0017.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
یکی از معروف‌ترین نظریه‌هایی که سعی کرده پدیده‌ی ابررسانایی رو توضیح بده، نظریه‌ایه به نام بی.سی.اس که از حروف اول اسم سه تا دانشمندی که کشفش کردن نامگذاری شده.


audio: bIyhQQbLUpY_0018.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
نظریه‌ی پیچیده‌ایه اما سعی می‌کنم تا جایی که میشه ساده بیانش کنم. ماده‌ی ابررسانا رو به صورت یه شبکه‌ای از اتم‌ها در نظر بگیرید که الکترون‌های آزاد بینشون حرکت می‌کنن. می‌دونیم که وقتی یه الکترون از اتم جدا میشه، اون اتم از حالت خنثی بیرون میاد و تبدیل میشه به یون مثبت. حالا یه الکترون آزاد رو در نظر بگیرید که بین این اتم‌هایی که بار مثبت دارن حرکت می‌کنه.


audio: bIyhQQbLUpY_0019.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
جاذبه‌ی بین بارهای مخالف، باعث میشه اتم‌ها یه مقدار به سمت الکترون کشیده بشن. در نتیجه اطراف الکترون یه تراکمی از بار مثبت به وجود میاد. همینطور که الکترون داخل این شبکه حرکت می‌کنه، این تراکم هم همراهش جابجا میشه. حالا اگه یه الکترون دیگه بره به سمت این ناحیه، به خاطر جاذبه‌ی بین بارهای مثبت و منفی، جذب این ناحیه میشه. پس در واقع بین این دو تا الکترون، یه نوع وابستگی


audio: bIyhQQbLUpY_0024.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
هر ذره یه ویژگی داره به نام اسپین که ما این اسپین رو به عنوان چرخش ذره دور خودش در نظر می‌گیریم. ویژگی فرمیون‌ها، که الکترون هم جزو اینا محسوب میشه، اینه که مقدار اسپینشون، یه عدد کسریه. بوزون‌ها اینطوری نیستن، اسپینشون یه عدد صحیحه. فرمیون‌ها نمی‌تونن همه‌شون با هم تو پایین‌ترین سطح انرژی قرار بگیرن. برای همینه که الکترون‌های یه اتم، اول شروع می‌کنن


audio: bIyhQQbLUpY_0025.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
پایین‌ترین سطح انرژی که به هسته نزدیک‌تره رو پر می‌کنن، بعدش به ترتیب میرن سراغ لایه‌های بعدی با انرژی‌های بالاتر.


audio: bIyhQQbLUpY_0027.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
حالا زوج‌های کوپر که داخل ابررساناها تشکیل میشن، یه ویژگی جالب دارن. عدد اسپینشون با هم جمع میشه و تبدیل میشه به یه عدد صحیح، برای همین رفتار هردوشون با هم، شبیه رفتار یه بوزونه. در نتیجه دیگه محدودیت‌های الکترون‌های تکی رو ندارن، می‌تونن همه‌شون با هم توی پایین‌ترین سطح انرژی باشن. تو حالت عادی، وقتی یه الکترون به اتم برخورد می‌کنه،


audio: bIyhQQbLUpY_0028.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
انرژیشو از دست میده و میره به سطح انرژی پایین‌تر. اما زوج‌های کوپر، همین الانش توی پایین‌ترین سطح انرژیشون هستن، پس امکانش نیست که با اتم‌ها برخورد بکنن و انرژی از دست بدن. چیزی برای از دست دادن ندارن. این دقیقا دلیل صفر بودن مقاومت ابررساناست، چون برخورد الکترون‌ها با اتم‌ها و رفتن به انرژی پایین‌تر غیرممکن میشه.


audio: bIyhQQbLUpY_0029.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
زوج‌های کوپر، خیلی هم ناپایدارن، برای همینه که ابررسانا باید حسابی سرد بشه، چون تو دماهای بالاتر، انرژی اتم‌ها و الکترون‌ها اونقدر زیاده که اجازه نمیده این زوج‌ها تشکیل بشن.


audio: bIyhQQbLUpY_0030.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
البته اینم باید بگم که دانشمندا همچنان دارن روی این موضوع کار می‌کنن، چون خیلی از اتفاقاتی که میفته رو هنوز نتونستیم به طور کامل توضیح بدیم.


audio: bIyhQQbLUpY_0031.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
هر ابررسانا دو تا ویژگی مهم داره. اگه هرکدوم از این دو تا نباشن، دیگه نمیشه بهش گفت ابررسانا. اولیش همین بود که وقتی به دمای بحرانیش می‌رسه، مقاومت الکتریکیش صفر میشه.


audio: bIyhQQbLUpY_0032.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
ویژگی دومش اینه که داخلش هیچ میدان مغناطیسی‌ای نمی‌تونه وجود داشته باشه، یا در واقع میدان‌های مغناطیسی رو از خودش دفع می‌کنه. با این حال، میدان‌های مغناطیسی، تا یه عمق خیلی کمی، در حد چند ده نانومتر می‌تونن به داخل ابررسانا نفوذ کنن، که به این مقدار، میگن عمق نفوذ لاندن.


audio: bIyhQQbLUpY_0033.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
حالا بیایید ببینیم رفتارهای عجیبی مثل شناور شدن ابررسانا چطور اتفاق میفته. زمانی که یه فلز معمولی رو نزدیک می‌کنیم به یه آهنربا، میدان مغناطیسی آهنربا به طور کامل نفوذ می‌کنه داخل این فلز و یه جریان الکتریکی توش القا می‌کنه. این جریان هم یه میدان مغناطیسی دیگه ایجاد می‌کنه که جهتش بر خلاف میدان آهنرباست.


audio: bIyhQQbLUpY_0034.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
مقاومت الکتریکی این فلز باعث میشه جریان القایی خیلی زود از بین بره، در نتیجه میدان مغناطیسیش هم نابود میشه.


audio: bIyhQQbLUpY_0035.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
اما اگه همین کار رو با یه ابررسانا انجام بدیم، خیلی متفاوت میشه. میدان مغناطیسی آهنربا تا چند نانومتر به ابررسانا نفوذ می‌کنه، در نتیجه رو یه لایه‌ی خیلی نازکی از سطح ابررسانا، جریان الکتریکی القا میشه. از اونجایی که مقاومتش صفره، این جریان القایی هیچوقت متوقف نمیشه، پس میدان مغناطیسی‌ای که ایجاد می‌کنه هم پایدار می‌مونه.


audio: bIyhQQbLUpY_0036.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
بنابراین ابررسانا، خودش میشه شبیه یه آهنربا و یه نیروی دافعه بین این دو تا آهنربا ایجاد میشه. این دافعه، ابررسانا رو با یه فاصله‌ای بالای آهنربا معلق نگه می‌داره. به این اتفاق میگن اثر مایسنر، که سال 1933 توسط دو تا فیزیکدان آلمانی کشف شد.


audio: bIyhQQbLUpY_0037.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
اما وقتی این دو تا رو سروته می‌کنیم، ابررسانا همچنان معلق می‌مونه. اگه فقط نیروی دافعه بینشون وجود داشت، با سروته کردنشون باید ابررسانا میفتاد روی زمین در حالی که انگار یه چیزی داره به آهنربا متصل نگهش می‌داره.


audio: bIyhQQbLUpY_0038.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
دلیل این رفتار، پدیده‌ایه به نام ثابت شدن شار مغناطیسی. درسته که ابررسانا میدان‌های مغناطیسی رو از خودش دفع می‌کنه، اما بعضی از خطوط میدان آهنربا می‌تونن از طریق قسمت‌های خیلی کوچیکی از ابررسانا که حاوی ناخالصی یا بی‌نظمیه، به داخلش نفوذ کنن. مناطق ریزی که ابررسانا نشدن.


audio: bIyhQQbLUpY_0039.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
برای همینه که وقتی برعکسش می‌کنیم نمیفته، چون این خطوط نفوذی، شبیه یه چنگال، ابررسانا رو سر جاش نگه می‌دارن.


audio: bIyhQQbLUpY_0040.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
چند تا نکته‌ی تکمیلی هم میگم و بعدش میریم سراغ کاربردهای جالبش. نکته‌ی اول اینه که همه‌ی مواد، قابلیت تبدیل شدن به ابررسانا رو ندارن. مثلا نقره و مس و طلا، تو دمای اتاق، بهترین رساناها هستن، اما هرچقدر سردشون می‌کنیم تبدیل به ابررسانا نمیشن، چون به اندازه‌ی کافی زوج‌های کوپر تولید نمی‌کنن.


audio: bIyhQQbLUpY_0041.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی دوم، که خیلی هم مهمه، پیدا کردن ماده‌ایه که بتونه تو دمای اتاق ابررسانا بشه. الان این موضوع، بزرگ‌ترین مشکل ما برای کار با ابررساناهاست. چون سرد کردن مواد تا این دماهای فوق‌العاده پایین، اونقدر هزینه‌هاش زیاده که اصلا نمی‌ارزه به طور گسترده ازش استفاده کنیم. مخصوصا ابررساناهای نسل اول، مثل جیوه و سرب و آلومینیوم،


audio: bIyhQQbLUpY_0042.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
چون دمای بحرانیشون اونقدر پایینه که برای سرد کردنشون نیاز به هلیوم مایع داریم، که خیلی گرون و کمیابه. بعده‌ها ترکیبات مختلفی کشف شدن که می‌تونستن تو دماهای بالاتری ابررسانا بشن. طوری که برای سرد کردنشون، به‌جای هلیوم مایع می‌تونستیم از نیتروژن مایع استفاده کنیم، که هزینه‌ش ده‌ها برابر کمتر میشه.


audio: bIyhQQbLUpY_0043.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
یه نمونه‌ش، ترکیبی از جیوه و باریم و کلسیم و مس و اکسیژنه که تو دمای 134 کلوین می‌تونه ابررسانا بشه. رفتار بعضی از این ابررساناهای دما بالا، اونقدر پیچیده‌ست که دیگه نظریه‌ی بی.سی.اس و زوج‌های کوپر نمی‌تونه به طور کامل توضیحش بده.


audio: bIyhQQbLUpY_0044.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
سال 2020 ترکیبی از کربن و گوگرد و هیدروژن ساخته شد که می‌تونست تو دمای 15 درجه‌ی سلسیوس ابررسانا بشه، یعنی دمای اتاق.


audio: bIyhQQbLUpY_0046.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
تقریبا به اندازه‌ی فشاری که به مرکز زمین وارد میشه. پس عملا نمیشد ازش استفاده کرد. اما چند روز پیش یعنی جولای 2023 یه تیم از کره‌ی جنوبی اعلام کردن که ترکیبی از مس و سرب و فسفر و اکسیژن به دست آوردن که دمای بحرانیش چهارصد کلوینه. یعنی فقط کافیه از آب در حال جوشیدن خنک‌تر باشه تا تبدیل بشه به


audio: bIyhQQbLUpY_0047.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
ابررسانا، اولین ابررسانایی که می‌تونه توی دمای اتاق کار بکنه. خبرش حسابی وایرال شد و بحث‌های زیادی ایجاد کرد، اما بعد از چند روز آزمایش‌ها نشون داد دانشمندای کره‌ای اشتباه کردن،


audio: bIyhQQbLUpY_0049.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
خب حالا سوالی که پیش میاد اینه که این همه تلاش و هزینه، واقعا ارزششو داره؟ اجازه بدید چند تا از کاربردهای ابررسانا رو ببینیم تا خودمون بتونیم به این سوال جواب بدیم.


audio: bIyhQQbLUpY_0050.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
اگه در آینده بتونیم به ابررساناهای دمای اتاق برسیم، اولین فایده‌ش صرفه‌جویی تو مصرف انرژیه. الان به طور متوسط حدود پنج درصد از انرژی برق، از زمان تولید تا رسیدن به دست مصرف کننده، به خاطر مقاومت کابل‌های مسی و آلومینیومی تبدیل به گرما میشه و هدر میره. حل این مشکل با استفاده از ابررساناها، باعث میشه


audio: bIyhQQbLUpY_0051.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
سوخت‌های فسیلی کمتری برای تولید برق مصرف کنیم، در نتیجه روی آلودگی هوا و تغییرات اقلیمی اثر مستقیم داره. از طرفی، چون یه کابل ابررسانا می‌تونه جریان عظیمی رو منتقل کنه، تراکم کابل‌های برق به شدت کم میشه. خلاصه اینکه تمام سیستم‌های تولید و توزیع و مصرف برق، یه تکون اساسی می‌خوره.


audio: bIyhQQbLUpY_0052.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
وقتی داخل یه حلقه‌ی ساخته شده از رسانای معمولی، جریان الکتریکی ایجاد می‌کنیم، به خاطر مقاومتی که وجود داره، خیلی زود این جریان از بین میره. اما در مورد یه حلقه‌ی ابررسانا، این جریان می‌تونه تا صدها یا حتی هزاران سال برقرار بمونه. این یه روش خیلی عالی برای ذخیره‌ی برقه.


audio: bIyhQQbLUpY_0053.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
ابررسانای دمای اتاق، به احتمال زیاد، باتری‌های فعلی رو هم از رده خارج می‌کنه. ظرفیت و عمر باتری موبایل یا لپ‌تاپ شما بیشتر میشه، هر بار شارژ کردنش هم فقط یک دقیقه طول می‌کشه، نه یکی دو ساعت. البته یه نکته‌ای که وجود داره اینه که مقاومت ابررساناها برای جریان مستقیم صفره، برای جریان متناوب، یه مقاومت


audio: bIyhQQbLUpY_0054.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
خیلی کوچیکی دارن که دلیلش تغییرات جریان متناوبه. هرچند این مقاومت اونقدر کمه که میشه ازش چشم‌پوشی کرد، اما بهرحال، ابررساناها با جریان مستقیم بهتر کار می‌کنن. کاربرد دوم ابررسانا، ساخت آهنرباهای خیلی قویه، که بهش میگن آهنربای ابررسانا. اینا شبیه همون آهنرباهای الکتریکی‌ان، با این تفاوت که به‌جای سیم‌پیچ مسی،


audio: bIyhQQbLUpY_0055.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
یه سیم‌پیچ ابررسانا دارن، به‌اضافه‌ی سیستمی برای خنک کردنش. صفر بودن مقاومت این سیم‌پیچ باعث میشه جریان زیادی داخلش برقرار بشه که نتیجه‌ش میشه یه میدان مغناطیسی خیلی قدرتمند. نسبت به آهنرباهای الکتریکی معمولی، برق خیلی کمتری هم مصرف می‌کنه.


audio: bIyhQQbLUpY_0056.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
کاربرد سومش سیستم‌های تعلیق یا شناوری مغناطیسیه، که مهمترین استفاده‌ش حمل و نقله. همین الان سیستم‌هایی به نام اس.سی.مگلو داخل ژاپن ساخته شدن که از فناوری ابررسانا استفاده می‌کنن. تو بدنه‌ی هر واگن، آهنرباهای ابررسانا وجود داره که با هلیوم و نیتروژن مایع خنک میشن و یه میدان مغناطیسی قوی ایجاد می‌کنن.


audio: bIyhQQbLUpY_0057.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
تو کل مسیر قطار هم سیم‌پیچ‌هایی نصب میشه که حرکت آهنرباهای ابررسانای داخل واگن‌ها، یه میدان مغناطیسی دیگه داخل این سیم‌پیچ‌ها القا می‌کنه، که این دو تا میدان روی همدیگه اثر می‌ذارن و نتیجه‌ش میشه شناور شدن و حرکت رو به جلوی قطار. تو این حالت، هیچ اصطکاکی وجود نداره، برای همین می‌تونه با صرف یه انرژی کم،


audio: bIyhQQbLUpY_0058.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
به سرعت‌های خیلی بالا برسه، چیزی حدود ششصد کیلومتر بر ساعت. برای اینکه این سیستم‌ها خیلی فراگیرتر بشن و کشورهای مختلف توان پیاده‌سازیش رو داشته باشن، باید منتظر ابررساناهای ارزون‌تری باشیم که تو دماهای بالاتر کار کنن.


audio: bIyhQQbLUpY_0061.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
که تو دمای 9.5 کلوین به حالت ابررسانایی می‌رسه. پس باید تو یه محفظه‌ای از هلیوم مایع قرار بگیره. تو این مورد هم، پیدا کردن ابررسانای دمای اتاق، می‌تونه هزینه‌ی ساخت دستگاه‌های ام.آر.آی رو پایین‌تر بیاره تا آدمای بیشتری نجات پیدا کنن.


audio: bIyhQQbLUpY_0064.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
کاربرد بعدیش مربوط میشه به کامپیوترهای کوانتومی. بعضی از این کامپیوترها از مدارهای ابررسانا به عنوان کیوبیت استفاده می‌کنن. بنابراین داشتن یه ابررسانا تو دمای اتاق، باعث میشه کامپیوترهای کوانتومی نسبت به الان خیلی ارزون‌تر و رایج‌تر بشن. پیشرفت شدید هوش مصنوعی و کشف داروهای جدید برای بیماری‌های لاعلاج، فقط دو تا از نتایج گسترده‌تر شدن این کامپیوترهای قدرتمنده.


audio: bIyhQQbLUpY_0065.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
کاربردهاش واقعا بی‌نهایته. کلا هر چیزی که الان می‌بینید اطراف ما داره از الکتریسیته استفاده می‌کنه، با اومدن ابررساناهای دمای اتاق دچار تغییر میشه. برای همینه که یه انقلاب واقعی توی الکتریسیته و الکترونیک محسوب میشه.


audio: bIyhQQbLUpY_0066.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
جام مقدس یکی از چیزاییه که تو مسیحیت بعضیا بهش باور دارن و معجزه‌ها و نیروهای عجیب غریبی بهش نسبت میدن. گفته میشه که این همون جامیه که مسیح تو مراسم آخرین شامی که با حواریون خودش داشته، ازش نوشیده. و اینکه زمان جنگ‌های صلیبی بین مسلمونا و مسیحیا، شوالیه‌های معبد، این جام رو مخفی کردن و تا امروز با وجود تلاش‌های زیادی که انجام شده هیچکس نتونسته پیداش کنه.


audio: bIyhQQbLUpY_0067.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
با درست و غلط بودنش کاری ندارم، اما این اصطلاح تبدیل شده به یه نمادی برای تمام چیزایی که آدما دنبالش می‌گردن و تمایل شدیدی بهش دارن، اما پیدا کردنش کار خیلی سختیه. توی علم هم جام‌های مقدس زیادی داریم، که دنبالش می‌گردیم. بعضیا معتقدن رسیدن به انرژی همجوشی هسته‌ای، جام مقدس علمه. بعضیا معتقدن پیدا کردن راه جلوگیری از پیر شدن انسانه.


audio: bIyhQQbLUpY_0068.opus
source: youtube
source_id: bIyhQQbLUpY
invalidation: VALID
text:
یه سری افراد دیگه در مورد کشف منشا آگاهی اینطور فکر می‌کنن. اما عده‌ی زیادی هم هستن که معتقدن جام مقدس علم، پیدا کردن ابررساناییه که تو دمای اتاق کار بکنه. فعلا باید منتظر باشیم ببینیم کدوم آدم خوشبختی قراره این جام مقدس رو پیدا کنه.


audio: 8s8kPSQi98g_0001.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
مدتیه که همه‌جا صحبت از یه هوش مصنوعی فوق‌العاده‌ست، به نام چت‌جی‌پی‌تی، که خیلی از پیشنهادات شما هم در مورد همین بود. اول میریم سراغ اینکه با تحریم‌هایی که وجود داره، ما ایرانی‌ها چطور می‌تونیم ازش استفاده کنیم. بعد از اینکه تونستیم واردش بشیم و یه کوچولو باهاش کار کنیم،


audio: 8s8kPSQi98g_0002.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
جنبه‌های مختلفش رو بررسی می‌کنیم، تا ببینیم این هوش مصنوعی قدرتمند، چطور کار می‌کنه، چه استفاده‌هایی میشه ازش کرد، خوبی‌ها و بدی‌هاش چیه، و اینکه چه انقلابی قراره تو دنیای ما ایجاد کنه. اسپانسر این برنامه هم شرکت فیوتک تو جنوب کالیفرنیاست، که زمینه‌ی فعالیتش ابزارهای دقیق اندازه‌گیری و سنسورهای پیشرفته و رباتیکه. فیوتک تو پروژه‌های بزرگ ناسا، مثل شاتل فضایی دیسکاوری و


audio: 8s8kPSQi98g_0003.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
مریخ‌نورد کیوریاسیتی نقش پررنگی داشته. برای اطلاعات بیشتر می‌تونید به سایتشون سر بزنید، یا لینکدین فیوتک رو دنبال کنید، که تو بخش توضیحات همین ویدیو گذاشتم. چت‌جی‌پی‌تی، به طور خلاصه، یه برنامه‌ی کامپیوتریه که مقدار خیلی زیادی اطلاعات متنی از اینترنت جمع‌آوری کردن دادن بهش، بعد این اومده از این اطلاعات یاد گرفته. حالا وقتی که ازش سوال می‌پرسیم،


audio: 8s8kPSQi98g_0004.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
با چیزایی که قبلا یاد گرفته جواب ما رو میده. می‌تونه براتون مقاله بنویسه، تولید محتوا کنه، جواب سخت‌ترین سوالاتتون رو بده، یا حتی برنامه‌نویسی کنه. مثل اینه که یه آدمی با حافظه‌ی خیلی خوب، بشینه کل چیزایی که تو اینترنت هست رو بخونه و حفظ کنه. اما بهتره اول یه مقداری باهاش کار کنیم تا آشنا بشیم، بعدش بریم سراغ جزییاتش. اصلی‌ترین کاری که باید انجام بدیم، اینه که تو سایت اوپن‌ای‌آی،


audio: 8s8kPSQi98g_0005.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
شرکت سازنده‌ی چت‌جی‌پی‌تی، یه حساب کاربری رایگان بسازیم. برای ما که داخل ایرانیم دو تا مشکل وجود داره. یکیش اینه که سایت اوپن‌ای‌آی با هر فیلترشکنی باز نمیشه، یعنی باید خودتون فیلترشکن‌های مختلف رو تست کنید ببینید کدومش جواب میده.


audio: 8s8kPSQi98g_0007.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
پس دو تا راه داریم، یا از تلفن دوست و آشنامون که خارج از ایرانه استفاده کنیم، یا از شماره‌تلفن‌های مجازی که تو اینترنت فروخته میشه. من از روش دوم استفاده می‌کنم. برای این کار، بهترین سایتی که می‌تونم معرفی کنم، سایت نامبرلنده. اول تو نامبرلند ثبت‌نام می‌کنم، بعدش از این قسمت، گزینه‌ی اوپن‌ای‌آی رو می‌زنم و یکی از شماره‌های ارزونش رو


audio: 8s8kPSQi98g_0008.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
انتخاب می‌کنم، مثلا انگلیس که حدود یازده هزار تومنه. به محض اینکه پرداخت انجام بشه، یه شماره تلفن با کد انگلیس به من میده، که فقط تا پونزده دقیقه مال منه، پس باید عجله کنم. حالا سایت اوپن‌ای‌آی رو باز می‌کنم و رو دکمه‌ی ساین‌آپ می‌زنم، ایمیلم رو وارد می‌کنم، یه پسورد هم تعیین می‌کنم. بعدش میرم تو ایمیلم، دکمه‌ی وریفای رو می‌زنم تا ایمیلم تایید بشه.


audio: 8s8kPSQi98g_0009.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
اینجا مشخصاتم رو وارد می‌کنم و می‌رسم به مرحله‌ی تلفن. اون شماره‌تلفن مجازی که نامبرلند بهم داده اینجا می‌نویسم، کشورم هم انگلستان انتخاب می‌کنم. وقتی کد تایید رو فرستاد به نامبرلند، میارم اینجا می‌نویسمش. حساب کاربری اوپن‌ای‌آی من با موفقیت ساخته شد. حالا بریم با این هوش مصنوعی صحبت کنیم ببینیم حرف حسابش چیه.


audio: 8s8kPSQi98g_0010.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
پس این دکمه رو می‌زنم، بعدم این دکمه، تا وارد محیط چت بشم. به عنوان اولین سوال، می‌خوام ازش درباره‌ی خودش بپرسم.


audio: 8s8kPSQi98g_0012.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
من یک مدل زبانی هستم که با استفاده از الگوریتم‌های یادگیری عمیق به طور خاص برای پاسخ به سوالات و ارائه راهنمایی‌های مختلف طراحی شده‌ام. من توسط اوپن‌ای‌آی آموزش داده شده‌ام و قادر به پردازش و فهمیدن زبان‌های مختلف هستم.


audio: 8s8kPSQi98g_0013.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
خب من به فارسی پرسیدم، ولی هر زبان دیگه‌ای هم می‌فهمه. البته واضحه که وقتی با زبان انگلیسی باهاش صحبت کنیم، جواب‌هاش خیلی دقیق‌تر و کامل‌تره، که دلیلشو جلوتر می‌فهمیم. بذارید یه سوال چالشی‌تر بپرسیم. آیا تو تهدیدی برای آینده‌ی انسان هستی؟ نه، به عنوان یک مدل زبانی، من به طور مستقل نمی‌توانم هیچگونه تهدیدی برای آینده انسان‌ها باشم. من فقط یک ابزار هستم که به کمک آن می‌توانید به سوالات خود


audio: 8s8kPSQi98g_0014.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
پاسخ دهید و از آن به عنوان یک راهنمایی استفاده کنید. این جمله تو خیلی از جواب‌هاش هست، که میگه به عنوان یه مدل زبانی، نمی‌تونم با قطعیت جواب بدم. تو بخش‌های بعدی دقیقا متوجه میشیم که معنی این حرفش چیه.


audio: 8s8kPSQi98g_0015.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
فکر می‌کنی چه خطراتی آینده‌ی انسان را تهدید می‌کند؟ در آینده، انسان‌ها با چالش‌های بسیاری مواجه خواهند شد که به طور مستقیم یا غیرمستقیم زندگی آن‌ها را تهدید می‌کند.


audio: 8s8kPSQi98g_0018.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
به نظر تو ایران در سال 2030 چگونه کشوری خواهد بود؟ خب بازم میگه که نمی‌تونم با قطعیت بگم، اما سه تا حالت مختلف رو پیش‌بینی می‌کنه. یه حالت مثبت که پیشرفت‌های اقتصادی و اجتماعی اتفاق میفته، یه حالت منفی که تحریم‌ها باعث رکود اقتصادی شدید میشه، یه حالت متوسط که مشکلاتی به وجود میاد ولی شرایط زیاد بد نمیشه.


audio: 8s8kPSQi98g_0019.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
فکر می‌کنی موجودات فضایی الان رو زمین حضور دارند؟ جوابش اینه که هیچ شواهد قطعی وجود نداره، بعدشم میگه که اون مواردی که تو دهه‌های گذشته اعلام شده، صددرصد تایید نشدن. بذارید درباره‌ی خودمون هم ازش بپرسیم. نظرت درباره‌ی کانال یوتیوب آرانتیک چیه؟ هیچگونه نظر شخصی درباره کانال یوتیوب آرانتیک ندارم، با این حال، از آنچه که درباره این کانال شنیده‌ام، می‌دانم که


audio: 8s8kPSQi98g_0020.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
آرانتیک یک کانال فعال در زمینه‌ی آموزشی و آگاهی‌بخشی است که در زمینه‌های مختلفی از جمله علم، فناوری، تاریخ، فلسفه و هنر فعالیت می‌کند.


audio: 8s8kPSQi98g_0021.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
در مورد هر چیزی می‌تونید ازش بپرسید. مثلا بگید کامپیوتر من بوق ممتد می‌زنه، مشکلش چیه. دلایل مختلفی بهتون میگه مثل بالا رفتن دما و مشکلات سخت‌افزاری و چیزای دیگه. یا مثلا شما می‌خوای یه گوشی بخری که قیمتش کمتر از دویست دلار باشه اما دوربینش کیفیت خوبی داشته باشه. مدل‌های مختلفی که با درخواست شما سازگاره بهتون معرفی می‌کنه، ویژگی‌هاشونم توضیح میده.


audio: 8s8kPSQi98g_0022.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
می‌تونه براتون در مورد یه موضوع مشخصی شعر بگه، می‌تونه جک تعریف کنه، معما بگه، برنامه‌نویسی کنه. مثلا بهش میگم یه برنامه به زبان پایتون بنویس که دو تا عدد از کاربر دریافت کنه، بعدش اولی رو به توان دومی برسونه و نتیجه رو نمایش بده. یه کد برام می‌نویسه خیلی تمیز و مرتب، بعد قشنگ توضیح میده که چیکار کرده.


audio: 8s8kPSQi98g_0023.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
میشه ساعت‌ها نشست باهاش صحبت کرد و از جواب‌هایی که میده لذت برد. بیخود نیست که یه شرکت غولی مثل مایکروسافت، ده میلیارد دلار روی چت‌جی‌پی‌تی سرمایه‌گذاری کرده.


audio: 8s8kPSQi98g_0025.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
خب همونطور که گفتم، هوش مصنوعی چت‌جی‌پی‌تی توسط شرکت اوپن‌ای‌آی تولید شده. چند تا از کله‌گنده‌های تکنولوژی و کارآفرینی، مثل سم آلتمن، پیتر تیل، رید هافمن، و کسی که شاید از بقیه معروف‌تر باشه، یعنی ایلان ماسک، سال 2015 شرکت اوپن‌ای‌آی رو تاسیس کردن.


audio: 8s8kPSQi98g_0026.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
این شرکت، کارهای بزرگی در زمینه‌ی هوش مصنوعی انجام داده، اما یکی از مهترین‌هاش، توسعه‌ی یه نوع مدل یادگیری ماشینی بود،


audio: 8s8kPSQi98g_0028.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
هست، تبدیل‌کننده‌ی ازقبل‌آموزش‌داده‌شده‌ی مولد. اولین نسخه از این مدل‌ها رو سال 2018 معرفی کرد، به نام جی‌پی‌تی‌وان. 2019 و 2020 هم به ترتیب نسخه‌های دوم و سومش اومد، اوایل 2022 هم نسخه‌ی 3.5 منتشر شد. اما هیچکدومشون عمومی نبودن، یعنی برنامه‌نویس‌ها با استفاده از رابط‌های برنامه‌نویسی یا همون ای‌پی‌آی‌ها می‌تونستن


audio: 8s8kPSQi98g_0029.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
از قابلیت‌های این جی‌پی‌تی‌ها تو برنامه‌هاشون استفاده کنن. تا اینکه اواخر 2022 چت‌جی‌پی‌تی معرفی شد، که بر خلاف نسخه‌های قبلی، برای عموم مردم به صورت رایگان در دسترس بود. البته اگه ماهی بیست دلار پرداخت کنید، می‌تونید از چت‌جی‌پی‌تی پلاس استفاده کنید که امکانات بیشتری به شما میده، مثل سرعت بالاتر. یه خوبی دیگه‌ش هم اینه که همیشه در دسترسه، چون نسخه‌ی رایگان،


audio: 8s8kPSQi98g_0031.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
چت‌جی‌پی‌تی از یه نوع خاصی از مدل‌های یادگیری ماشینی استفاده می‌کنه به نام مدل زبانی بزرگ. عملکردش اینجوریه که یه مقدار خیلی زیادی متن از ما دریافت می‌کنه، بعدش دنبال این می‌گرده که بین کلمات داخل این متون، چه ارتباطاتی وجود داره. برای هر کلمه‌ای یه وزن مشخصی در نظر می‌گیره.


audio: 8s8kPSQi98g_0032.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
وقتی ارتباط بین کلمات رو پیدا کرد و عمل یادگیری انجام شد، دیگه می‌تونه هم حرف‌های ما رو بفهمه، هم خودش جمله‌های جدید بنویسه.


audio: 8s8kPSQi98g_0034.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
تو متن‌های اینترنتی که قبلا بهش دادیم، جملاتی که از این کلمات تشکیل شدن، مثلا 60 درصدشون این بوده که من هر روز صبح صبحانه می‌خورم، 30 درصدشون این بوده که ورزش می‌کنم، 10 درصدشونم این بوده که به مدرسه می‌روم. برای همین تو جمله‌ای که بهش دادم، چیزی رو قرار میده که احتمال درست بودنش بیشتره. البته این یه مثال خیلی خیلی ساده بود، کاری که در واقع انجام میده پیچیده‌تر از این حرفاست.


audio: 8s8kPSQi98g_0035.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
پس نکته‌ی مهمی که وجود داره، اینه که چت جی‌پی‌تی از خودش چیزی نمی‌دونه، هرچی بلده از متن‌هایی یاد گرفته که ما بهش دادیم. برای همینه که تو خیلی از جواب‌هاش دیدیم که میگه به عنوان یه مدل زبانی من نمی‌تونم با قطعیت جواب شما رو بدم. چون چیزی که یاد نگرفته، یا در واقع قبلا توی هیچ متنی ندیده، جوابی براش نداره. وقتی ما ازش پرسیدیم یه گوشی ارزون با دوربین خوب


audio: 8s8kPSQi98g_0036.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
معرفی کن، این توی متن‌هایی که از اینترنت بهش دادن، گوشی‌های مختلف رو دیده و ویژگی‌هاشون رو می‌دونه. در مورد آینده هم وقتی ازش می‌پرسیم، باز بر اساس نوشته‌های خود ما جواب میده، اینطور نیست که واقعا بتونه پیش‌بینی کنه.


audio: 8s8kPSQi98g_0038.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
دقیقا معنیش همینه، از قبل آموزش داده شده. یه نکته‌ی جالب اینه که فرایند آموزش چت‌جی‌پی‌تی اوایل 2022 تموم شده. یعنی نسخه‌ی فعلی این هوش مصنوعی، از اتفاقاتی که تو یک سال گذشته تو دنیا افتاده بی‌خبره. پس وقتی که مثلا در مورد آینده‌ی ایران ازش می‌پرسیم، جوابش ممکنه دقیق نباشه.


audio: 8s8kPSQi98g_0039.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
شاید بپرسید چرا با اطلاعات جدید تغذیه‌ش نمی‌کنن، دلیلش اینه که فرایند آموزشش یه کار پرهزینه و زمان‌بره. ولی خب نسخه‌های بعدیش آپدیت میشن.


audio: 8s8kPSQi98g_0040.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
البته درسته که یادگیریش از داده‌های متنی تموم شده، اما همچنان از رفتار من و شما که باهاش کار می‌کنیم، یاد می‌گیره. یعنی این قابلیت رو داره که از کلماتی که ما استفاده می‌کنیم، طرز نوشتنمون، موضوعاتمون، یا خیلی چیزای دیگه، همچنان یاد بگیره تا بتونه جواب‌های بهتر و دقیق‌تری به ما بده.


audio: 8s8kPSQi98g_0041.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
خب از تمام این حرفایی که زدم، می‌تونیم یه نتیجه‌ی خیلی مهم بگیریم. اینکه چت‌جی‌پی‌تی، یه جورایی نسل بعدی موتورهای جستجوئه. یعنی الان ما می‌ریم تو گوگل در مورد یه موضوع مشخصی سرچ می‌کنیم، بعد چندین سایت به ما نشون میده، دونه دونه باز می‌کنیم، می‌خونیم، تا در نهایت به اون چیزی که می‌خوایم برسیم. این زمان زیادی از ما تلف می‌کنه. در حالی که چت‌جی‌پی‌تی وقتی ازش یه سوالی می‌پرسی،


audio: 8s8kPSQi98g_0042.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
دقیقا همون جوابی که می‌خوای رو بهت میده، نیازی نیست چند تا سایت باز کنی بخونی. حتی می‌تونی بهش بگی مثلا خلاصه‌ی فلان مقاله رو تو یه پاراگراف بهم بگو. این نشون میده که احتمالا موتورهای جستجویی مثل گوگل، باید احساس خطر کنن. به نظرم مایکروسافت خیلی زرنگ بوده که یه همچین سرمایه‌گذاری عظیمی روی چت‌جی‌پی‌تی انجام داده. الان مایکروسافت و اوپن‌ای‌آی، از محصولی به نام بینگ‌چت


audio: 8s8kPSQi98g_0043.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
صحبت می‌کنن که قراره ویژگی‌های قدرتمند چت‌جی‌پی‌تی رو اضافه کنه به موتور جستجوی بینگ مایکروسافت. شاید تا یه مدت دیگه یهو به خودمون بیاییم ببینیم به جای گوگل داریم از بینگ استفاده می‌کنیم.


audio: 8s8kPSQi98g_0044.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
اما این هوش مصنوعی قدرتمند، چه کاربردهایی می‌تونه داشته باشه. کاربرد اولش آموزشه. چون می‌تونه در مورد هر چیزی براتون محتوا تولید کنه. مثلا شما یه دانش‌آموزی، ازش می‌پرسی قانون دوم نیوتون رو برام توضیح بده. کاربرد بعدیش، حل کردن مشکلات ماست. با چت‌جی‌پی‌تی، شما یه متخصص همه‌فن‌حریف رو گوشی یا کامپیوترتون دارید که هروقت با مشکلی


audio: 8s8kPSQi98g_0046.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
بعدیش، نوشتن مقاله‌ست.هر مقاله‌ای، در مورد هر موضوعی، به هر زبانی. تو چند ثانیه براتون انجامش میده. کاربرد بعدیش زمانیه که می‌خواید یه وسیله‌ای بخرید. مثلا بهش میگید این مدل لپ‌تاپ رو با این یکی مدل مقایسه کن. یا بهترین لپ‌تاپی که با این قیمت وجود داره رو بهم معرفی کن. در کل، یه دستیار همه‌چی تمومه که تو کارهای مختلف می‌تونه کمکتون کنه.


audio: 8s8kPSQi98g_0047.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
درسته که فارسی هم می‌فهمه، ولی قدرت اصلیشو وقتی نشون میده که انگلیسی باهاش صحبت کنید. چون متن‌هایی که برای یادگیری بهش دادن، بیشترش به زبان انگلیسی بوده. بهرحال الان تو اینترنت، بیشتر از هر زبان دیگه‌ای مطالب انگلیسی پیدا میشه. همین چندزبانه بودنش باعث میشه به درد کار ترجمه هم بخوره.


audio: 8s8kPSQi98g_0048.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
با تمام این خوبی‌ها، مشکلات و محدودیت‌هایی هم داره. یکیش اینه که جوابی که به شما میده، هنوز صددرصد قابل اطمینان نیست. پس روی موضوعات حساس مثل پزشکی و سلامت، باید جوابشو از منابع معتبر هم چک کنیم که مشکلی پیش نیاد. یه ایراد دیگه‌ش همونه که قبلا گفتم، یعنی دانشش یه مقدار قدیمیه چون فرایند آموزشش تقریبا یک ساله که متوقف شده.


audio: 8s8kPSQi98g_0049.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
مشکل بعدی اینه که فقط با متن ارتباط برقرار می‌کنه، عکس و فیلم و اینجور چیزا رو نه نشون میده، نه میشه بهش داد.


audio: 8s8kPSQi98g_0051.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
قابلیت درک تصاویر هم داره، ولی خب اعلام کردن که فعلا فقط تو نسخه‌ی پولی، یا همون چت جی‌پی‌تی پلاس در دسترسه. یه سری نگرانی‌های جدی هم در موردش وجود داره. یکیش اینه که از این هوش مصنوعی استفاده‌ی نادرست بشه. البته اوپن‌ای‌آی دائما محدودیت‌هایی روش اعمال می‌کنه تا محتوایی که خشونت یا نژادپرستی یا اینجور مسایل دارن تولید نکنه.


audio: 8s8kPSQi98g_0052.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
ولی خب بهرحال چون هنوز خیلی پایین‌تر از هوش انسانه، روش‌های وجود داره که میشه گولش زد. مثلا اگه مستقیم ازش بپرسیم که چطور می‌تونم بمب بسازم، جواب نمیده.


audio: 8s8kPSQi98g_0053.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
اما اگه بپرسم آدمای بد از چه روش‌هایی برای ساختن بمب استفاده می‌کنن، گول می‌خوره، روش‌هاشو به من میگه. هنوز اونقدر هوشمند نشده که نیت واقعی من رو تشخیص بده، اما خب به زودی به این مرحله هم می‌رسه، یادمون نره که هنوز خیلی خیلی جوونه.


audio: 8s8kPSQi98g_0054.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
یه نگرانی بزرگ دیگه، در مورد شغل‌هاییه که قراره از بین ببره. مثلا اون افرادی که تولید محتوا انجام میدادن، ممکنه کارشون کساد بشه، چون هر کسی می‌تونه محتوا یا مقاله‌ای که نیاز داره رو به چت‌جی‌پی‌تی بگه تا براش بنویسه. افرادی که تو زمینه‌ی تبلیغات کار می‌کنن، روزنامه‌نگارها، برنامه‌نویس‌ها، ممکنه شغلشون تحت‌تاثیر این فناوری جدید قرار بگیره.


audio: 8s8kPSQi98g_0055.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
اما همونطور که تو ویدیوی نقاشی با هوش مصنوعی گفتم، این تغییر نباید ما رو بترسونه، بلکه باید از این ابزار جدید استفاده کنیم برای پیشرفت کارمون. یه اتفاقی که از همین الان تو شبکه‌های اجتماعی شروع شده، روش‌های جدیدی برای کسب درآمده، که از چت‌جی‌پی‌تی استفاده می‌کنن. هرچند هیچکدومشون نمیگن که نوشته‌های چت‌جی‌پی‌تی ممکنه اشتباهاتی داشته باشن. تو زمینه‌ی آموزش هم نگرانی‌هایی ایجاد کرده.


audio: 8s8kPSQi98g_0056.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
الان گزارش‌هایی وجود داره که بعضی از دانش‌آموزا، سوال معلم، یا امتحان، یا تکالیف شبشون رو از چت‌جی‌پی‌تی میپرسن. این موارد باعث شده کم‌کم یه سری قوانین برای استفاده از این هوش‌مصنوعی به وجود بیاد. مثلا برنامه‌نویس‌هایی که تو بعضی از شرکت‌ها کار می‌کنن، حق ندارن کدی که چت‌جی‌پی‌تی نوشته رو مستقیما بذارن تو برنامه‌شون. نکته‌ی آخر اینکه این انقلاب بزرگ، فقط به عهده‌ی چت‌جی‌پی‌تی نیست.


audio: 8s8kPSQi98g_0057.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
همین الان رقبای خیلی زیادی داره که هرکدومشون خوبی‌ها و بدی‌های خودشون رو دارن. چیزایی مثل چت‌سونیک ، جسپر چت ، دایالو جی‌پی‌تی ، نیوا ای‌آی یا خیلی موارد دیگه. بعضیاشون هم به طور تخصصی برای برنامه‌نویسی یا ترجمه یا نوشتن مقاله ایجاد شدن.


audio: 8s8kPSQi98g_0058.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
قبلا از تکینگی که تو تکنولوژی و هوش مصنوعی اتفاق میفته صحبت کردم. تکینگی به زمانی میگن که پیشرفت هوش مصنوعی اونقدر سرعتش زیاد میشه که دیگه از کنترل ما خارج میشه. بعضیا مثل بیل گیتس نسبت به هوش مصنوعی نظر مثبتی دارن، اما بعضیای دیگه مثل ایلان ماسک نظرشون منفیه، معتقدن باید قوانین سفت و سختی براش در نظر بگیریم وگرنه اتفاقات بدی میفته.


audio: 8s8kPSQi98g_0059.opus
source: youtube
source_id: 8s8kPSQi98g
invalidation: VALID
text:
به هر حال فعلا نمیشه نظر قطعی داد، اما وقتی پیشرفت‌های هوش مصنوعی تو همین پنج سال گذشته رو نگاه می‌کنیم، وقتی نقاشی‌های که میکشه یا متن‌هایی که می‌نویسه رو می‌بینیم، به نظرم تکینگی از چیزی که فکر می‌کنیم خیلی بهمون نزدیک‌تره.


audio: FqZ_phnySEE_0001.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
احتمالا بارها این جمله رو شنیدید که هیچ چیزی نمی‌تونه به سرعت نور برسه وقتی هم می‌پرسیم چرا، معمولا میگن دلیلش اینه که هر چیزی که جرم داشته باشه برای اینکه به سرعت نور برسه باید یه انرژی بی‌نهایت بهش بدیم بیشتر از کل انرژی‌هایی که تو تمام جهان هستی وجود داره که خب واضحه این غیرممکنه با اینکه این دلیل اشتباه نیست، اما یه جواب جالب‌تر و دقیق‌تر هم


audio: FqZ_phnySEE_0002.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
برای این سوال وجود داره که چرا نمی‌تونیم به سرعت نور برسیم و ازش عبور کنیم جوابی که اتفاقا درک ما از نظریه‌ی نسبیت رو خیلی کامل‌تر می‌کنه بریم با هم ببینیم قضیه چیه اسپانسر این برنامه شرکت فیوتک از جنوب کالیفرنیاست یه شرکت پیشرو در زمینه‌ی ساخت انواع سنسورهای دقیق و قابل‌اطمینان سنسورهای فیوتک همه‌جا هستن از ساعت‌های هوشمند تا ربات‌ها، اندام‌های مصنوعی و ابزار پزشکی


audio: FqZ_phnySEE_0003.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
کاوشگرهای فضایی و خیلی موارد دیگه برای اطلاعات بیشتر به سایت یا لینکدین این شرکت مراجعه کنید که آدرسشون زیر همین ویدیو هست اول بیاید اون جوابی که همه میدن رو یه مقدار کامل‌تر کنیم فرض کنید من یه توپ خیلی کوچیک دارم که توی خلا شناوره و هیچ نیرویی هم بهش وارد نمیشه، نه گرانش، نه باد، نه هیچ چیز دیگه به این وضعیت میگن لختی یا اینرسی، یا رکود اگه بخوام این توپ رو حرکت بدم باید


audio: FqZ_phnySEE_0004.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
یه نیروی مشخصی بهش وارد کنم، باید بهش انرژی بدم پس من هلش می‌دم ولی اون در مقابل هل دادن من یه مقدار مقاومت می‌کنه این مقاومت، همون جرم توپه، که مقدارش فرض می‌کنیم ده گرمه به این میگن جرم لختی اگه به‌جای توپ، یه وزنه‌ی آهنی داشته باشم تکون دادنش نیروی بیشتری می‌خواد، چون جرم لختیش بیشتره


audio: FqZ_phnySEE_0005.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
وقتی این توپ رو هل میدم، شتاب می‌گیره، یعنی مثلا سرعتش از صفر می‌رسه به پنجاه کیلومتر بر ساعت این انرژی‌ای که من بهش دادم، اضافه شده به جرم لختیش یعنی الان دیگه از ده گرم بیشتره پس اگه بخوام سرعتشو بازم پنجاه‌تای دیگه اضافه کنم مجبورم محکم‌تر هلش بدم نسبت به دفعه‌ی قبل هرچقدر من بخوام سرعت این توپ رو افزایش بدم باید انرژی‌ای که بهش میدم بیشتر و بیشتر بشه


audio: FqZ_phnySEE_0006.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
با نزدیک شدن به سرعت نور، جرم لختی توپ اونقدر زیاد شده که اگه بخوام سرعتشو یه کوچولو دیگه بیشتر کنم باید بی‌نهایت انرژی بهش بدم در حالی که هیچ منبعی تو جهان هستی وجود نداره که انرژی بی‌نهایت در اختیار من قرار بده به خاطر همینه که حتی یه توپ ده گرمی هم نمی‌تونه به سرعت نور برسه


audio: FqZ_phnySEE_0007.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
بیشتر وقت‌ها اگه بپرسید چرا نمیشه با سرعت نور حرکت کرد این دلیل رو به شما میگن، که کاملا درست هم هست اما حالا بریم سراغ دلیل کامل‌ترش، که وارد عمق نظریه‌ی نسبیت میشه


audio: FqZ_phnySEE_0008.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
فرض کنید من یه ماشین دارم که رو یه صفحه‌ی دوبعدی حرکت می‌کنه به‌اضافه‌ی دو تا محور، که یکیش به سمت شرقه یکیش هم به سمت شمال اگه فقط به سمت شمال حرکت کنم، در جهت شرق هیچ حرکتی ندارم مثلا ده کیلومتر به سمت شمال رفتم، صفر کیلومتر به سمت شرق


audio: FqZ_phnySEE_0010.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
حالت سوم هم اینه که برم به سمت شمال شرقی اینجوری یه مقدار در جهت شمال حرکت کردم، یه مقدار هم در جهت شرق


audio: FqZ_phnySEE_0011.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
حالا بیایید شرق و شمال رو جایگزین کنیم با فضا و زمان اینجا هم باز همون حالت‌ها رو دارم مثلا اگه فقط حرکت عمودی داشته باشم، یعنی فقط دارم تو زمان حرکت می‌کنم این شبیه حالتیه که ماشینم رو یه گوشه پارک کردم و زمان داره همینجوری می‌گذره، بدون اینکه از جام تکون بخورم


audio: FqZ_phnySEE_0013.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
تو این حالت، جابجایی من توی زمان، بیشتره نسبت به جابجاییم توی فضا مثل اینه که تو یه زمان طولانی، حرکت خیلی کمی داشته باشم


audio: FqZ_phnySEE_0015.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
حالا اگه همینجوری حرکتم افقی‌تر بشه، در نهایت به جایی می‌رسم که فقط تو فضا حرکت دارم، جابجاییم توی زمان، صفره انگار گذر زمان برای من متوقف شده


audio: FqZ_phnySEE_0016.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
خب به نظر میاد این همون پدیده‌ی اتساع زمان تو نظریه‌ی نسبیت خاصه که میگه هرچی سرعت ما تو فضا بیشتر میشه، زمان برامون کندتر می‌گذره


audio: FqZ_phnySEE_0017.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
اما این مثال یه مشکل اساسی داره می‌دونیم که از 1905 که اینشتین نظریه‌ی نسبیت خاص رو منتشر کرد فضا و زمان، دیگه دو تا چیز جدا از هم نبودن هردوشون با هم یه چیز چهاربعدی بودن به نام فضازمان که سه بعدش فضاست و یه بعدش هم زمان توی اون مثال اول، هر دو تا محور، واحد یکسانی داشتن، یعنی متر


audio: FqZ_phnySEE_0019.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
در حالی که فضا و زمان، واحدهای متفاوتی دارن، یکیشون متره، اون یکی ثانیه پس نمیشه با هم جمعشون کنیم و از فضازمان صحبت کنیم


audio: FqZ_phnySEE_0020.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
اینشتین با استاد ریاضیش، هرمان مینکوفسکی ریاضیدان بزرگ آلمانی راه‌حل جالبی برای این مشکل پیدا کردن زمان رو در یه مقدار ثابت ضرب کردن که این مقدار ثابت بر حسب متر بر ثانیه بود، یعنی از جنس سرعت اینجوری واحد هر دو تا محور تبدیل شد به متر حالا می‌تونستن با هم جمعشون کنن تا حرکت اجسام، داخل فضازمان رو با این روش نشون بدن


audio: FqZ_phnySEE_0021.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
محاسباتشون نشون داد این مقدار ثابت باید برابر باشه با سرعت ذرات بدون جرم، مثل فوتون‌ها پس به این نتیجه رسیدن که این ثابت، چیزی نیست جز سرعت نور


audio: FqZ_phnySEE_0022.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
ضرب کردن یکی از محورها در سرعت ثابت نور، به این معنی بود که همه چیز تو دنیای ما داره با سرعت نور، داخل فضازمان حرکت می‌کنه من، شما، ستاره‌ها و سیارات، همه‌چیز خیلی دقت کنید به این که داخل با این سرعت حرکت می‌کنن


audio: FqZ_phnySEE_0023.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
فقط کافیه همین رو بدونید که توی مدل ریاضی‌ای که نظریه‌ی نسبیت باهاش جهان هستی رو توصیف می‌کنه، تمام اجسام باید با سرعت نور داخل بافت فضازمان حرکت داشته باشن، اونم به صورت دائمی ممکنه شما بگی من الان داخل اتاقم نشستم، هیچ حرکتی هم ندارم اما در نظر بگیرید که ما روی زمینیم که با سرعت سی کیلومتر بر ثانیه دور خورشید می‌چرخه


audio: FqZ_phnySEE_0024.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
خورشید با سرعت دویست‌وسی کیلومتر بر ثانیه دور مرکز کهکشان می‌چرخه کهکشانمون هم با سرعت ششصد کیلومتر بر ثانیه حرکت می‌کنه به سمت مرکز گرانشی خوشه‌ی لانیاکیا


audio: FqZ_phnySEE_0025.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
پس شما به هیچ‌وجه داخل فضازمان، ساکن نیستید یه بخشی از حرکتتون داخل ابعاد فضاییه، یه بخشیش هم داخل بعد زمان


audio: FqZ_phnySEE_0026.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
بعد از رسیدن به این نتایج، حالا به راحتی می‌تونیم جواب اون سوال اصلیمون رو پیدا کنیم، اینکه چرا نمیشه به سرعت نور رسید چرا این سرعت، یه محدودیت جهانیه که هیچ چیزی نمی‌تونه ازش عبور کنه مثال حرکت ماشین در جهت شمال‌شرقی رو دوباره در نظر بگیرید فرض کنید ماشین من طوری ساخته شده که فقط می‌تونه با یه سرعت ثابت حرکت کنه، مثلا هشتاد کیلومتر بر ساعت


audio: FqZ_phnySEE_0027.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
اگه فقط در جهت عمودی حرکت بکنم، تمام سرعتم تو همین جهته یعنی با سرعت هشتاد کیلومتر بر ساعت میرم به سمت شمال اگه برم به طرف شمال شرقی، سرعتم در جهت شمال پنجاه و شیشه در جهت شرق هم پنجاه و شیش


audio: FqZ_phnySEE_0029.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
در مورد فضازمان هم همینطوره دیدیم که همه چیز با سرعت نور داخل فضازمان حرکت می‌کنه تو حالتی که تمام حرکتم داخل فضاست و توی زمان هیچ حرکتی ندارم سرعتم حداکثر مقدار ممکنه، یعنی همون سرعت نور ولی تو تمام حالت‌های دیگه، سرعتم از این مقدار ماکزیمم کمتر میشه چون یه بخشی از حرکتم داخل زمانه


audio: FqZ_phnySEE_0031.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
پس همونطور که می‌بینید، ریاضیات نظریه‌ی نسبیت سرعت نور رو مثل یه دیوار محکم جلوی ما قرار داده که هنوز هیچ راهی برای عبور از این مانع پیدا نکردیم حتی اگه بتونیم به حداکثر سرعت ممکن تو جهان هستی برسیم بازم از اینجا تا مرکز کهکشان خودمون بیست و پنج هزار سال باید تو راه باشیم تازه اگه با سرعت نور حرکت کنیم، که دیدیم غیرممکنه


audio: FqZ_phnySEE_0032.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
پس اگه بخواهیم امیدمون رو از دست ندیم یکی از این سه تا حالت باید وجود داشته باشه حالت اول اینه که ریاضیات نظریه‌ی نسبیت اشتباه باشه که خب می‌دونیم احتمالش خیلی ضعیفه چون بارها امتحانشو پس داده و به نظر میاد کاملا درسته


audio: FqZ_phnySEE_0033.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
حالت دوم اینه که از ابزارهای عجیب و غریبی استفاده کنیم برای دور زدن این محدودیت مثل کرمچاله یا وارپ که قبلا در موردشون صحبت کردم


audio: FqZ_phnySEE_0034.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
حالت سوم اینه که در آینده چیزای جدیدی کشف کنیم که کلا بازی رو عوض کنن مثلا دویست سال پیش ما هیچ اطلاعی از پرتوزایی و مواد رادیواکتیو نداشتیم هیچکس نمی‌دونست که از یه مقدار سنگ میشه این همه انرژی بیرون کشید اما الان در اختیارمونه شاید در آینده هم کشفیات جدیدی داشته باشیم که سفر با سرعت نور و عبور از این مانع جهانی رو برای ما امکان‌پذیر کنه


audio: FqZ_phnySEE_0035.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
محدودیت سرعت نور، با اینکه به نظر میاد یه مشکل خیلی جدی و غیرقابل‌حله ولی بازم جلوی ذهن کنجکاو ما رو نگرفته فیزیکدان‌ها از یه ذره‌ی فرضی صحبت می‌کنن به نام تاکیون که نه‌تنها سرعتش از نور بیشتره، بلکه هرچقدر انرژیش کاهش پیدا می‌کنه، سرعتش بیشتر هم میشه یه ویدیوی جالب در مورد تاکیون دارم می‌سازم که به زودی منتشرش می‌کنم


audio: FqZ_phnySEE_0036.opus
source: youtube
source_id: FqZ_phnySEE
invalidation: VALID
text:
اونجا متوجه میشیم که عبور از این سرعت جهانی، مشکلات ناشناخته‌ای پیش میاره که حتی ممکنه نظم دنیای ما رو به هم بریزن اتفاق‌های عجیبی مثل ارسال پیام به زمان گذشته شاید این چیزی که ما اسمش رو گذاشتیم محدودیت، در واقع یه چیز کاملا واجبه


audio: 6fmWcxfGfNY_0001.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
تا الان خیلی از ویدیوهایی که داشتیم در مورد شگفتی‌های فضا بوده، اما شاید بد نباشه برگردیم به زمین و یه مقداریم از عجایب زمین صحبت کنیم. سوالای زیادی هست مثل اینکه اون پایین چه چیزایی وجود داره؟ زمین از چه بخش‌ها یا لایه‌هایی تشکیل شده؟ امکانش هست که موجودات عجیب غریبی زیر زمین باشن که ما هیچ اطلاعی ازشون نداریم؟ اصلا ما تا کجا تونستیم پایین بریم، اگه عمقی که ما تونستیم


audio: 6fmWcxfGfNY_0002.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
به زمین نفوذ کنیم اینقدر کمه، پس چطوری فهمیدیم که زمین از چه لایه‌هایی تشکیل شده و هر لایه هم چه ویژگی‌هایی داره؟ تو این ویدیو سعی می‌کنیم جواب این سوالا رو پیدا کنیم و یه شناخت کلی از سیاره‌مون به دست بیاریم.


audio: 6fmWcxfGfNY_0003.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
ژول ورن نویسنده‌ی فرانسوی که به خاطر داستان‌های علمی‌تخیلیش معروفه، سال 1864 یه داستان منتشر کرد به نام سفر به مرکز زمین. تو این داستان که حدود 150 سال پیش نوشته شده، یه پروفسور آلمانی معتقده که زیر زمین دنیای دیگه‌ای با موجودات زنده وجود داره. برای اینکه این موضوع رو اثبات کنه، با دو نفر دیگه از یه دهانه‌ی آتشفشانی تو ایسلند وارد زمین میشن.


audio: 6fmWcxfGfNY_0004.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
کیلومترها توی غارهای پیچ‌در‌پیچ پایین میرن و در نهایت وقتی که حدود 150 کیلومتر از سطح زمین پایین‌تر بودن به یه دنیای عجیبی می‌رسن که دریاها و رودخونه‌های خودشو داره، موجودات ماقبل تاریخ هم که روی زمین منقرض شدن، مثل دایناسورها و حشرات غول‌پیکر، اونجا زندگی می‌کنن. همینطور به راهشون ادامه میدن و با خطرات مختلفی روبرو میشن،


audio: 6fmWcxfGfNY_0005.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
تا اینکه بالاخره از یه غار آتشفشانی دیگه تو جنوب ایتالیا از زمین بیرون میان. اگه هنوزم اطلاعات ما از سیاره‌ی زمین به اندازه‌ی 150 سال پیش بود، این داستان خیلی شگفت‌انگیز به نظر می‌رسید اما واقعیت اینه که چیزی نیست جز یه داستان تخیلی که به راحتی رد میشه. اول بریم بینیم تو دنیای واقعی، بیشترین عمقی که ما انسان‌ها تونستیم داخل زمین بریم چقدر بوده.


audio: 6fmWcxfGfNY_0006.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
الان ما می‌دونیم که سیاره‌ی ما از یه پوسته‌ی خیلی نازک تشکیل شده که ضخامتش نسبت به کل زمین خیلی نازکه، بیشترین ضخامتش تقریبا صد کیلومتره. بعد از پوسته، ضخیم‌ترین لایه‌ی زمین وجود داره یعنی گوشته، که تقریبا تا عمق 3000 کیلومتری زمین ادامه داره. بعد از گوشته، یه هسته‌ی بیرونی مایع وجود داره و بعدشم یه هسته‌ی داخلی جامد.


audio: 6fmWcxfGfNY_0007.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
ما انسان‌ها توی همین پوسته‌ی نازک هم خیلی کم تونستیم نفوذ کنیم، دیگه چه برسه به قسمت‌های عمیق‌تر مثل گوشته و هسته. نقطه‌ی مقابل بلندترین قسمت زمین، یعنی قله‌ی اورست، عمیق‌ترین قسمت زمینه به نام گودال ماریانا . عمق این گودال از سطح دریا تقریبا 11 کیلومتره. تا حالا چند نفر با وسایلی که نسبت به فشار زیاد مقاوم بودن تونستن


audio: 6fmWcxfGfNY_0008.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
به اعماق این گودال سفر کنن، برای همین میشه گفت حداکثر عمقی که ما انسان‌ها تونستیم از سطح زمین پایین‌تر بریم، حدود 11 کیلومتره، که تازه اینم از یه گودال طبیعی استفاده کردیم. از حدود سال 1970 روس‌ها تصمیم گرفتن عمیق‌ترین چاه جهان رو حفر کنن. هدفی که مشخص کرده بودن رسیدن به عمق 15 کیلومتری زمین بود.


audio: 6fmWcxfGfNY_0009.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
برای این کار، شبه‌جزیره‌ی کولا رو انتخاب کردن که تو شمال غربی روسیه‌ست. بعد از چند سال حفاری تونستن رکورد قبلی که دست آمریکایی‌ها بود بشکنن، یعنی از عمق 9.5 کیلومتری عبور کردن. اما هرچقدر پایین‌تر میرفتن مشکلات شدیدتر میشد. یکی از سخت‌ترین قسمت‌های کار، این بود که دما از اون چیزی که پیش‌بینی کرده بودن خیلی بیشتر می‌شد.


audio: 6fmWcxfGfNY_0010.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
وقتی به عمق 12 کیلومتری رسیدن دما تقریبا 180 درجه شده بود. این گرمای شدید به اضافه‌ی صخره‌هایی که خیلی سفت و متراکم بودن، باعث شد که دیگه نتونن از این بیشتر پایین برن. البته یه نظر دیگه اینه که فروپاشی شوروی هم نقش زیادی داشت توی متوقف شدن پروژه. بعد از اون، دهنه‌ی چاه رو بستن و ساختمون‌های اطرافشم کم‌کم مخروبه شد. هرچند مهروموم کردنش باعث نشد داستان این چاه


audio: 6fmWcxfGfNY_0011.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
که عمیق‌ترین چاه ساخته‌ی دست انسانه، تموم بشه. بعضیا معتقدن صداهای عجیب و ترسناکی از این چاه شنیده میشه که باعث شده بهش لقب دروازه‌ی جهنم بدن. البته قطر این چاه خیلی کمه، بیست سی سانت بیشتر نیست چون فقط لازم بوده که یه مته پایین بره. آلمانی‌ها هم سال 1990 تصمیم گرفتن یه چاه عمیق حفر کنن که اونا هم از 9 کیلومتر پایین‌تر نتونستن برن، باز به خاطر


audio: 6fmWcxfGfNY_0012.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
دمای بالا و سختی زمین که جلوی حرکت مته‌ها رو می‌گرفت. اما این چاه آلمانی‌ها بر خلاف چاه روس‌ها که مهروموم شد، همچنان بازه، برای کارهای تحقیقاتی ازش استفاده میشه. سال 2013 یه هنرمند هلندی به نام لوته گیون  که تو زمینه‌ی هنرهای صوتی‌تصویری کار می‌کرد، یه میکروفون وارد این چاه آلمانی‌ها کرد تا صداهایی که از عمق 9 کیلومتری زمین میومد ضبط کنه.


audio: 6fmWcxfGfNY_0013.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
این صدا که معروف شد به صدای زمین ، دقیقا مشخص نیست دلیلش چیه، اما باز اینجا هم مثل همیشه ندونستن دلیل یه موضوع، راه رو برای خرافات باز کرد و بعضیا می‌گفتن صدای جهنمه، بعضیا میگفتن صدای نفس کشیدن زمینه. خلاصه اینکه هیچ کشوری هنوز نتونسته بیشتر از اون چاهی که روس‌ها کندن وارد عمق زمین بشه، یعنی دوازده کیلومتر و دویست متر. هنوز خیلی تا رسیدن به گوشته‌ی زمین فاصله داریم،


audio: 6fmWcxfGfNY_0014.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
باید ابزارهایی ساخته بشه که هم توی دمای خیلی بالا دوام بیارن، هم روش‌هایی برای بقیه‌ی مشکلات این کار ابداع بشه. اما حالا این سوال پیش میاد که ما که اینقد ناچیز تونستیم نفوذ کنیم به داخل زمین، چطور تونستیم بفهمیم که اون پایین چه خبره؟ چطور تونستیم نتیجه بگیریم که بعد از این پوسته، یه گوشته وجود داره، بعد از گوشته یه هسته‌ی مذاب وجود داره، بعد از هسته‌ی مذابم یه هسته‌ی جامد وجود داره؟


audio: 6fmWcxfGfNY_0015.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
جواب کوتاهش اینه که از شواهدی که وجود داشت استفاده کردیم. شعاع کره‌ی زمین رو که الان بیشتر از دو هزار ساله که تقریبا اندازه‌گیری کردیم، الان به صورت دقیق‌تر می‌دونیم که شعاع زمین به طور متوسط حدود 6370 کیلومتره. حالا که شعاع زمین رو می‌دونیم، با استفاده از فرمول حجم کره خیلی راحت می‌تونیم حجم کره‌ی زمین رو حساب کنیم که تقریبا میشه هزار میلیارد کیلومتر مکعب.


audio: 6fmWcxfGfNY_0016.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
البته در نظر داشته باشید که زمین دقیقا یه کره‌ی کامل نیست، دورتادورش تو منطقه‌ی استوا یه کوچولو پهن‌تره. جرم زمین هم که با استفاده از قانون گرانش نیوتون به راحتی به دست میاد، که الان می‌دونیم مقدارش تقریبا برابره با 6 ضربدر 10 به توان 24 کیلو، یعنی یه شیش با بیست‌و‌چهار تا صفر جلوش، که عدد خیلی بزرگیه. خب پس جرم زمین رو داریم، می‌دونیم چند کیلوئه، حجمش هم داریم،


audio: 6fmWcxfGfNY_0017.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
حالا وقتی جرمش رو به حجمش تقسیم کنیم، چگالی کل کره‌ی زمین به دست میاد که مقدارش تقریبا میشه 5.5 گرم بر سانتی‌متر مکعب. یعنی هر مکعبی از جنس زمین که یک سانت در یک سانت در یک سانت باشه، 5.5 گرمه. این چگالی کل کره‌ی زمینه، از پوسته تا اون مرکزش. اما مشکل از اینجا شروع میشه که چگالی پوسته‌ی زمین،


audio: 6fmWcxfGfNY_0018.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
یعنی همین سنگی که سطح زمین و کوه‌ها و کف دریاها رو تشکیل میده، به طور متوسط، بین 2.5 تا 3 گرم بر سانتی‌متر مکعبه. یعنی چگالی کل کره‌ی زمین تقریبا دو برابر چگالی پوسته‌ی زمینه. پس چاره‌ای نیست جز اینکه قسمت‌های داخلی زمین از موادی ساخته شده باشن که چگالی‌شون از سنگ‌های پوسته‌ی زمین بیشتر باشه.


audio: 6fmWcxfGfNY_0019.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
موادی که از این سنگ‌های سطح زمین سنگین‌تر باشن. این اولین گام بود برای شناختن داخل زمین، یعنی با اینکه خودمون نتونستیم بریم به عمق زمین ببینیم چی اونجاست، با یه سری محاسبات ساده فهمیدیم که نه تنها توخالی نیست و دنیاهای دیگه‌ای اون پایین وجود نداره، بلکه اتفاقا خیلی هم اون زیر متراکم و فشرده و سنگینه!


audio: 6fmWcxfGfNY_0020.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
موضوع بعدی اینه که عنصر آهن، هم توی کل جهان هستی، هم توی کهکشان راه‌شیری، هم توی منظومه‌ی شمسی، جزو 10 تا عنصر اولی هست که بیشترین مقدار رو دارن. اما روی زمین وقتی که نگاه می‌کنیم می‌بینیم که مقدار آهن روی پوسته‌ی زمین خیلی کمتر از اون چیزیه که باید باشه. این قضیه، به اضافه‌ی این واقعیت که داخل زمین نسبت به سطحش خیلی سنگین‌تره،


audio: 6fmWcxfGfNY_0021.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
به اضافه‌ی شواهد دیگه، باعث شده که این نظر به وجود بیاد که از حدود 4.5 میلیارد سال پیش که زمین تازه در حال شکل گرفتن بوده، مقدار زیادی از اتم‌های آهن و بقیه‌ی عناصر سنگین مثل نیکل کم‌کم بر اثر جاذبه حرکت کردن به سمت مرکز زمین. همین باعث چگالی بیشتر مرکز زمین نسبت به سطحش شده، یعنی بیشتر جرم زمین، توی مرکزش قرار گرفته.


audio: 6fmWcxfGfNY_0022.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
بعدش ما اومدیم از یه روش جالبی برای شناخت بیشتر داخل زمین استفاده کردیم، یعنی لرزش‌های زمین. قبل از اینکه جلوتر بریم، اول باید انواع لرزش‌های زمین رو بشناسیم. به این لرزش‌ها، امواج لرزه‌ای گفته میشه.


audio: 6fmWcxfGfNY_0024.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
امواج سطحی . امواج سطحی همونطور که از اسمش معلومه، اون امواج یا لرزش‌هایی هستن که فقط روی سطح زمین منتشر میشن، اما امواج بدنه‌ای، اون لرزش‌هایی هستن که داخل زمین منتشر میشن، که بهشون امواج درونی هم گفته میشه. اینجا ما می‌خوایم داخل زمین رو بهتر بشناسیم پس با امواج سطحی کاری نداریم امواج درونی رو بررسی می‌کنیم.


audio: 6fmWcxfGfNY_0028.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
یعنی همینطور که موج یا لرزش جلو میره ذرات زمین به صورت عرضی جابجا میشن. امواج طولی هم که از اسمش کاملا مشخصه، همینطور که موج جلو میره، ذرات زمین به صورت طولی جابجا میشن.


audio: 6fmWcxfGfNY_0030.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
اما بعضیای دیگه‌شون اینجوری نیستن مستقیم رو به جلو میرن، از ماهیچه‌های شکمیشون برای حرکت رو به جلو استفاده می‌کنن، شبیه امواج طولی. خب حالا شناختن این دو نوع موج یا لرزش چه کمکی به ما می‌کنه؟ امواج طولی توی هر محیطی می‌تونن منتشر بشن، چه جامد، چه مایع، چه گاز، همین صدای من از نوع امواج طولیه که داره توی هوا منتشر میشه.


audio: 6fmWcxfGfNY_0031.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
اما امواج عرضی، فقط توی جامدات منتشر می‌شن، توی مایعات و گازها امکان انتشار ندارن. شاید بگید پس اون امواجی که روی سطح آب منتشر میشن چی؟ اونا کلا فرق می‌کنن اونا از نوع امواج سطحی حساب میشن نه امواج درونی. داخل آب، یا داخل هوا، هیچ موجی وجود نداره که بتونه به صورت عرضی حرکت کنه. فقط توی محیط‌های جامد این اتفاق میفته. همین موضوع باعث شد ما بفهمیم که


audio: 6fmWcxfGfNY_0032.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
داخل زمین باید یه هسته‌ی مایع وجود داشته باشه.چطوری؟ زلزله‌شناسا و زمین‌شناسا از خیلی سال پیش متوجه شده بودن که وقتی یه لرزشی توی یه نقطه از زمین اتفاق میفته، چه بر اثر زلزله‌های طبیعی، یا بر اثر آزمایش‌های هسته‌ای یا آتشفشان یا هر دلیل دیگه، امواج طولی که از این اتفاقات به وجود میاد، از وسط زمین عبور می‌کنه و


audio: 6fmWcxfGfNY_0033.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
می‌تونه توی یه فاصله‌ی زیادی اون طرف زمین شناسایی بشه. اما امواج عرضی خیلیاشون توی اعماق زمین ناپدید میشدن، به اون طرف نمی‌رسیدن. این قضیه دانشمندا رو متقاعد کرد که داخل زمین یه بخش مایع وجود داره چون امواج عرضی نمی‌تونن توی مایعات منتشر بشن. یعنی نتیجه گرفتن اون آهن و نیکلی که مرکز زمین جمع شده، بر اثر گرمای زیاد به صورت مایع دراومده.


audio: 6fmWcxfGfNY_0034.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
بعد از چندین سال بررسی امواج زلزله‌ها تو قسمت‌های مختلف زمین، دانشمندا به این نتیجه رسیدن که این هسته‌ی مایع تقریبا از عمق 3000 کیلومتری زمین شروع میشه. یه تفاوت دیگه‌ای که بین امواج عرضی و طولی وجود داره اینه که سرعت امواج عرضی خیلی کمتر از امواج طولیه، نزدیک نصف.


audio: 6fmWcxfGfNY_0035.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
بعد، امواج طولی هم یه ویژگی دیگه‌ای که دارن اینه که هرچقدر متراکم‌تر باشه، چگالی بیشتری داشته باشه، سرعت انتشارشون بالاتر میره. برای همینه که مثلا سرعت انتشار صوت داخل آب تقریبا چهار برابر هواست، چون چگالی آب از هوا خیلی بیشتره، خیلی غلیظ‌تره. این اختلاف سرعت باعث میشه که وقتی یه زلزله‌ای توی نقطه از زمین اتفاق میفته،


audio: 6fmWcxfGfNY_0036.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
امواج طولی زودتر از امواج عرضی برسن به اون محلی که زلزله رو تشخیص میدن. همین اختلاف سرعت هم باز باعث شده که اطلاعات بیشتری از جنس مواد داخل زمین و حالتشون و ویژگی‌های دیگه‌شون به دست بیاریم. یعنی در واقع ما با شنیدن سیاره‌مون تونستیم بهتر بشناسیمش، نه با دیدنش. با بررسی همین امواج لرزه‌ای نتیجه گرفتیم که از زیر پوسته‌ی زمین


audio: 6fmWcxfGfNY_0037.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
تا عمق 3000 کیلومتری سنگ‌هایی وجود دارن که به خاطر گرمای زیاد در حالت مذاب قرار گرفتن اما اینطور نیست که کاملا مایع باشن و آزادانه داخل زمین حرکت کنن، ولی اگه سوراخی به بیرون پیدا کنن، جریان پیدا می‌کنن. یعنی در واقع به صورت جامد عمل می‌کنن، برای همینه که امواج عرضی می‌تونن توی این قسمت منتشر بشن. به این قسمت، گوشته گفته میشه، که بزرگترین لایه‌ی زمینه.


audio: 6fmWcxfGfNY_0038.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
بعد از گوشته هم یه هسته‌ی مایع شروع میشه. بررسی‌های دقیق‌تر نشون داد که داخل اون هسته‌ی مایع، یه هسته‌ی جامد هم وجود داره. فشار خیلی زیادی که از طرف لایه‌های بالایی وارد میشه، باعث میشه که از یه جایی به بعد، این آهن مذاب از حالت مایع خارج بشه و به صورت جامد دربیاد. اندازه‌ی فشار تو مرکز زمین تقریبا 3.5 میلیون برابر فشار هوا روی سطح زمینه.


audio: 6fmWcxfGfNY_0039.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
یعنی تقریبا به اندازه‌ی اینه که 3500 تن وزن رو قرار بدی روی یه سانتی‌متر مربع، که خیلی فشار وحشتناکیه. دمای مرکز زمین هم طبق تحقیقاتی که انجام شده، حدود 6000 درجه‌ست یعنی تقریبا به اندازه‌ی سطح خورشید.


audio: 6fmWcxfGfNY_0040.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
اما این گرمای مرکز زمین از کجا میاد؟ قضیه برمی‌گرده به زمان پیدایش زمین. حدود 4.5 میلیارد سال پیش که زمین ما تازه در حال متولد شدن بود، گردوغباری که باعث شکل‌گرفتن سیاره‌ی ما شدن یه مقدار زیادی مواد رادیواکتیو داشتن. با تشکیل کره‌ی زمین، این مواد رادیواکتیو انرژی خیلی زیادی آزاد کردن که تا همین امروزم ادامه داره.


audio: 6fmWcxfGfNY_0041.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
غیر از این، همون فرایند تشکیل و فشرده شدن کره‌ی زمین، خودش باعث شد که گرمای زیادی داخلش ایجاد بشه. درسته که امروز زمین نسبت به زمان تولدش گرمای خیلی زیادی از دست داده و خیلی خنک‌تر شده اما این کاهش دما همچنان تا میلیاردها سال دیگه هم ادامه داره. یعنی نیازی نیست نگران سرد شدن زمین باشیم چون خیلی قبل‌تر از اینکه زمین گرماشو به طور کامل از دست بده و سرد بشه،


audio: 6fmWcxfGfNY_0042.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
خورشید تبدیل به یه غول سرخ شده و زمین رو بلعیده. مورد بعدی اینکه اون هسته‌ی خارجی مذاب، باعث ایجاد یکی از حیاتی‌ترین ویژگی‌های سیاره‌ی ما شده، یعنی میدان مغناطیسی زمین. نظری که وجود داره اینه که حرکت آهن مایع داخل هسته‌ی خارجی زمین، یه جریان الکتریکی عظیمی ایجاد می‌کنه که این جریانم در نهایت باعث میشه که


audio: 6fmWcxfGfNY_0043.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
یه میدان مغناطیسی بزرگی اطراف زمین ایجاد بشه. مهمترین مزیتی که این میدان مغناطیسی داره، اینه که جلوی ذرات مضری که از طرف خورشید میاد رو می‌گیره. خورشید همینطور که فرایندهای هسته‌ای داخلش اتفاق میفته، محصولات جانبی این فرایندها رو با یه سرعت خیلی زیادی اطراف خودش پخش می‌کنه که بهش میگن بادهای خورشیدی.


audio: 6fmWcxfGfNY_0044.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
این بادهای خورشیدی معمولا از الکترون و پروتون و هسته‌ی هلیوم تشکیل شدن. میدان مغناطیسی زمین این ذرات باردار رو منحرف می‌کنه، اما اگه این میدان وجود نداشت، بادهای خورشیدی باعث از بین رفتن لایه‌ی اوزون میشدن. لایه‌ی اوزون هم که می‌دونید اگه نباشه جلوی پرتوهای مضر فرابنفش خورشید گرفته نمیشه، در نتیجه هیچ زندگی‌ای روی سیاره‌ی ما باقی نمی‌مونه.


audio: 6fmWcxfGfNY_0046.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
در مورد سیاره‌ی مرده‌ای مثل مریخ هم یه نظری که وجود داره اینه که قبلا مثل زمین میدان مغناطیسی داشته که ازش در برابر بادهای خورشیدی محافظت می‌کرده، اما بعد از اینکه مریخ سرد شده، هسته‌ی مذابش جامد شده درنتیجه میدان مغناطیسیش از بین رفته و اتمسفرش تو فضا پراکنده شده. یعنی در واقع قلب مریخ یخ زده و مرده.


audio: 6fmWcxfGfNY_0047.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
خیلی جالبه ما الان ربات‌های کاوشگرمون میلیاردها کیلومتر تونستن فاصله بگیرن، حتی تونستن از منظومه‌ی شمسی خارج بشن، یا اصلا همین تصاویری که هابل از کهکشان‌های دوردست برامون گرفته، یا تصاویری که جیمز وب قراره از اعماق فضا برامون بگیره، ولی تو خونه‌ی خودمون هنوز بیشتر از دوازده کیلومتر نتونستیم پایین بریم! یعنی اینقدر کار سختیه نفوذ کردن داخل زمین؟


audio: 6fmWcxfGfNY_0048.opus
source: youtube
source_id: 6fmWcxfGfNY
invalidation: VALID
text:
یا اینکه کلا ما آدم‌ها ترجیح میدیم بیشتر نگاهمون به بالا باشه تا به پایین؟ چون به هر حال برای رفتن به عمق زمین هم وقتی که هزینه بشه حتما پیشرفت‌های خیلی بیشتری اتفاق میفته. شایدم کلا ارزش آنچنانی نداره، نسبت به پروژه‌های فضایی.نظر شما چیه؟ لطفا نظرتونو توی کامنت‌ها بنویسید. تا ویدیوی بعدی یادت باشه که بدون هیچ ترسی سوال بپرس!


audio: 8V7UjGxwmII_0001.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
پیدا کردن مسیر حرکت و آدرس، هیچ زمانی به سادگی الان نبوده. من خودم همیشه با پیدا کردن آدرس مشکل دارم، اما الان دیگه هرکسی که فقط یه گوشی هوشمند داخل جیبش داشته باشه، دیگه این کار براش سخت نیست، حتی اگه وسط کویر لوت باشه. تو ویدیوی امروز قراره طرز کار سیستم جی‌پی‌اس رو با هم بررسی کنیم تا ببینیم روش کارش چقدر با اون چیزی که تو ذهن خیلیامون بوده فرق داره، خیلی عملکرد جالبی داره.


audio: 8V7UjGxwmII_0002.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
وقتی طرز کارشو فهمیدیم، میریم سراغ جزییات بیشتر، مثل اینکه چه سیستم‌های جایگزینی براش وجود داره، کی داره کنترلش می‌کنه، تو کل کره‌ی زمین قابل دسترس هست یا نه، مهمترین کاربرداش چیان، پس تا آخر ویدیو با من باشید.


audio: 8V7UjGxwmII_0004.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
از طرف وزارت دفاع آمریکا شروع شد. کلیتش اینه که یه تعدادی ماهواره اطراف زمین می‌چرخن و اطلاعات خودشونو به سمت زمین ارسال می‌کنن، بعد میلیاردها گیرنده هم رو زمین هستن که این اطلاعتو دریافت می‌کنن، چند تا مرکز کنترل زمینی هم وجود داره که اصلیش همون وزارت دفاع آمریکاست. اولین ماهواره رو سال 1978 پرتاب کردن، بعدش تا 1993 طول کشید


audio: 8V7UjGxwmII_0005.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
تا تعداد ماهواره‌هاشون به 24 تا رسید و عملکردش تقریبا کامل شد. اما اون زمان مثل الان برای همه در دسترس نبود. اولش که کلا فقط در اختیار نیروهای نظامی آمریکا بود، بعدش تو دهه‌ی هشتاد یه حالت محدودش که دقت کمتری داشت در اختیار مردم قرار دادن، بعدش سال 2000 دیگه به صورت رایگان، عمومی شد. الان حدود 30 تا ماهواره‌ی جی‌پی‌اس فعال دارن دور زمین می‌چرخن که بیشتر درباره‌شون صحبت می‌کنم.


audio: 8V7UjGxwmII_0006.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
اما برای درک روش کار جی‌پی‌اس، با یه مثال ساده شروع می‌کنم. فرض کنید نمی‌دونید الان کجا هستید، فقط یه نقشه دارید و هیچ ایده‌ای هم ندارید که دقیقا کجای این نقشه‌اید. یه نفرو می‌بینید ازش می‌پرسید ببخشید شما می‌دونید اینجا کجاست؟ اونم میگه اینجا 400 کیلومتری تهرانه. پس رو نقشه‌تون یه دایره می‌کشید به مرکز تهران، با شعاع 400 کیلومتر. یعنی شما در واقع رو محیط این دایره قرار دارید.


audio: 8V7UjGxwmII_0007.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
الان یه مقداری از سردرگمی بیرون اومدید اما هنوزم معلوم نیست دقیقا کجایید. حالا یه نفر دیگه رو می‌بینید، ازش همین سوالو می‌پرسید، اونم میگه اینجا 300 کیلومتری یزده. پس رو نقشه‌تون یه دایره‌ی دیگه می‌کشید به مرکز یزد، با شعاع 300 کیلومتر. یعنی محل فعلی شما، یکی از این دو تا نقاط برخورد دو تا دایره‌ست، چون ویژگی این دو تا نقطه اینه که 300 تا از یزد فاصله دارن، 400 از تهران.


audio: 8V7UjGxwmII_0008.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
پس شما یا اینجا تو اصفهانید، یا اینجا جنوب سمنان، اما هنوز نمی‌دونید کدومش درسته. تا اینکه نفر سوم رو می‌بینید. باز همون سوالو ازش می‌پرسید و اونم میگه اینجا 500 کیلومتری اهوازه. حالا دیگه قضیه فرق کرد، دایره‌ی سوم رو می‌کشید به مرکز اهواز با شعاع 500 کیلومتر. محل برخورد این دایره با دو تا دایره‌ی قبلی، میشه اینجا، یعنی اصفهان، پس دیگه متوجه شدید که تو اصفهانید.


audio: 8V7UjGxwmII_0011.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
اساس کار سیستم جی‌پی‌اس هم دقیقا همینه، کافیه به‌جای اون آدمایی که ازشون سوال می‌پرسیدید، ماهواره‌های جی‌پی‌اس رو قرار بدید، به‌جای خودتون هم گیرنده‌ی جی‌پی‌اس رو قرار بدید. یه تفاوت دیگه‌ش هم اینه که تو اون مثال، شما از دایره استفاده کردید، یعنی حالت دوبعدی، اما تو سیستم جی‌پی‌اس از کره استفاده میشه یعنی حالت سه‌بعدی. گیرنده هم یه دستگاه الکترونیکیه که می‌تونه از یه


audio: 8V7UjGxwmII_0012.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
دونه برنج هم کوچیکتر باشه، یا اندازه‌ی یه آنتن تلویزیون باشه. الان تقریبا تمام گوشی‌های هوشمند، یه دونه از این گیرنده‌های جی‌پی‌اس دارن. وظیفه‌ی گیرنده فقط دریافت امواج رادیوییه که از طرف ماهواره‌ها ارسال میشه، یعنی جی‌پی‌اس گوشی یا ماشین یا هر وسیله‌ی دیگه‌ای، فقط یه گیرنده‌ست، هیچ چیزی به هیچ جایی ارسال نمی‌کنه. شبیه یه رادیو که فقط امواج رادیویی رو دریافت می‌کنه.


audio: 8V7UjGxwmII_0013.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
وقتی لوکیشن گوشیتونو روشن می‌کنید، اون گیرنده‌ی جی‌پی‌اسش شروع می‌کنه به گوش دادن به امواج رادیویی که به صورت دائمی از طرف ماهواره‌ها منتشر میشه. امواج هر ماهواره رو که دریافت می‌کنه، می‌تونه فاصله‌ی خودش تا اون ماهواره رو حساب کنه. این که دقیقا چطوری این فاصله رو حساب می‌کنه، تو ذهنتون نگه دارید، تا جلوتر توضیح بدم. پس امواج اولین ماهواره رو دریافت می‌کنه، بعدش یه کره در نظر می‌گیره


audio: 8V7UjGxwmII_0014.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
که مرکزش اون ماهواره‌ست، شعاعش هم به اندازه‌ی فاصله‌ی گیرنده تا ماهواره‌ست. حالا امواج ماهواره‌ی دوم رو دریافت می‌کنه و فاصله‌ش هم حساب می‌کنه. پس یه کره‌ی دیگه هم در نظر می‌گیره که مرکزش ماهواره‌ی دومه، شعاعش هم فاصله‌ش تا اون ماهواره‌ست. محل برخورد این دو تا کره، یه دایره‌ست، که گیرنده الان می‌دونه که روی این دایره قرار گرفته. حالا امواج ماهواره‌ی سوم رو دریافت می‌کنه و


audio: 8V7UjGxwmII_0015.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
بازم یه کره به مرکزیت این ماهواره در نظر می‌گیره. از برخورد این کره‌ی سوم با اون دایره، دو تا نقطه به دست میاد. گیرنده می‌فهمه که روی یکی از این دو تا نقطه باید باشه، اما هنوز نمی‌دونه کدوم. پس ماهواره‌ی چهارم هم پیدا می‌کنه و فاصله‌شو به دست میاره، بعدشم کره‌ی چهارم رو در نظر می‌گیره به مرکزیت این ماهواره. محل برخورد این کره‌ی چهارم با سه تا کره‌ی قبلی، فقط یه نقطه‌ست.


audio: 8V7UjGxwmII_0016.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
این نقطه همون جاییه که گیرنده قرار گرفته. الان گیرنده می‌دونه که نسبت به این چهار تا ماهواره، چه موقعیتی داره، پس اگه مکان ماهواره‌ها رو داشته باشه، خیلی راحت می‌تونه مکان خودش هم به دست بیاره. هر گیرنده‌ی جی‌پی‌اس یه تقویمی داخل خودش داره که اونجا نوشته شده که هر کدوم از ماهواره‌ها، تو هر زمانی، بالای کدوم نقطه از زمین قرار دارن. با استفاده از این اطلاعات می‌تونه محل خودش رو زمین رو به دست بیاره.


audio: 8V7UjGxwmII_0017.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
پس اساس کار جی‌پی‌اس اینه، یعنی موقعیت خودش نسبت به حداقل چهار تا ماهواره رو پیدا می‌کنه، بعدش از روی تقویمی که در اختیار داره نگاه می‌کنه ببینه هرکدوم از این ماهواره‌ها الان کجای زمینن، در نهایت هم موقعیت دقیق خودشو حساب می‌کنه. همونطور که تو اون مثال، شما تونستید با استفاده از یه نقشه و پرسیدن از سه نفر، محل خودتونو پیدا کنید.


audio: 8V7UjGxwmII_0018.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
البته حداقل به چهار تا ماهواره نیاز داره، اما مدار این ماهواره‌ها طوری طراحی شده که معمولا تو هر نقطه‌ای از زمین که باشید بیشتر از چهار تا در دسترستونه. هر چقدر یه گیرنده با تعداد بیشتری از ماهواره‌ها ارتباط بگیره دقیق‌تر می‌تونه محل خودشو حساب کنه. الان شاید این نکته به ذهنتون برسه که با سه تا ماهواره هم میشه این کارو انجام داد، چون از اون دو تا نقطه‌ای که به دست میاد، فقط یکیش نزدیک به سطح زمینه،


audio: 8V7UjGxwmII_0019.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
اون یکی کیلومترها از زمین فاصله داره، می‌تونیم نتیجه بگیریم که گیرنده اونجا نیست چون رو زمینه. حرف شما در صورتی درسته که سیستم جی‌پی‌اس فقط طول و عرض جغرافیایی گیرنده رو مشخص کنه، در صورتی که ارتفاعش از سطح زمین هم مشخص می‌کنه. مثلا در مورد هواپیما و موشک دیگه نمی‌تونیم بگیم حتما رو زمینه. اما گفتم که گیرنده، با دریافت امواج رادیویی از هر ماهواره، می‌تونه فاصله‌ی خودش تا اون ماهواره رو حساب کنه.


audio: 8V7UjGxwmII_0020.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
این کار چه جوری انجام میشه؟ از طریق همون امواجی که ماهواره‌ها ارسال می‌کنن. این امواج، اطلاعات مختلفی تو خودشون دارن، مثل امواج رادیو و تلویزیون که اطلاعات صدا و تصویر رو منتقل می‌کنن. یکی از اطلاعاتی که دارن، الگوهایی مشخصی هستن که تو گیرنده‌ها هم وجود داره. این الگوها تو زمان‌های مشخصی تولید میشن، که گیرنده هم از این زمان‌ها اطلاع داره. حالا یه الگو از ماهواره منتشر میشه، با استفاده از امواج رادیویی


audio: 8V7UjGxwmII_0021.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
با سرعت نور می‌رسه به زمین، اونجا یه گیرنده دریافتش می‌کنه، این الگو رو با الگوی خودش مقایسه می‌کنه، بعد می‌بینه که یه کوچولو نسبت به الگوی خودش تاخیر داره، چون یه مدتی طول کشیده تا رسیده به زمین. پس به این نتیجه می‌رسه که از لحظه‌ای که ماهواره این الگو رو منتشر کرده، تا لحظه‌ای که خودش این الگو رو دریافت کرده، انقدر زمان طول کشیده. از اون طرف هم می‌دونه که این امواج با سرعت نور حرکت می‌کنن،


audio: 8V7UjGxwmII_0022.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
برای همین می‌تونه فاصله‌ی بین خودش تا ماهواره رو حساب کنه. اما اینجا یه نکته‌ی مهم وجود داره، ساعت گیرنده دقیقا باید با ساعت ماهواره‌ها یکی باشه. خیلی دقیق، یعنی در حد نانوثانیه باید این دو تا ساعت که هزاران کیلومتر از هم فاصله دارن، با هم یکی باشن. ساعت‌های اتمی می‌تونن یه همچین دقتی داشته باشن، اما مساله اینه که هم خیلی گرونن، هم بزرگن، امکانش نیست که این


audio: 8V7UjGxwmII_0023.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
گیرنده‌های ارزون قیمت جی‌پی‌اس هرکدومشون یه ساعت اتمی داخلشون باشه. راه‌حلی که برای این مشکل پیدا کردن اینه که گیرنده‌ها بازم با استفاده از همون امواجی که از ماهواره‌ها دریافت می‌کنن، می‌تونن ساعت خودشونو دائما تنظیم کنن، اونم با دقت خیلی بالا. یعنی دائما از روی امواجی که از ماهواره‌ها دریافت می‌کنن، ساعت خودشونو با ساعت اونا تنظیم می‌کنن. این شد خلاصه‌ی طرز کار سیستم جی‌پی‌اس،


audio: 8V7UjGxwmII_0025.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
اتفاقات مختلفی باعث میشه که گیرنده‌ها نتونن فاصله‌ی خودشون تا ماهواره‌ها رو خیلی دقیق حساب کنن. یکیش اینه که امواج ماهواره‌ها از لایه‌های مختلف اتمسفر زمین عبور می‌کنن که باعث میشه یه کمی تغییر کنن. سیستم جی‌پی‌اس اینجوری طراحی شده که این قضیه رو تو محاسباتش در نظر بگیره، اما چون ماهواره‌ها تو فاصله‌های مختلفی نسبت به گیرنده‌ها قرار می‌گیرن، نمیشه خیلی دقیق این تفاوت‌ها رو حساب کرد.


audio: 8V7UjGxwmII_0026.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
برای همینه که جی‌پی‌اس ممکنه تا چند متر خطا داشته باشه. مشکل دیگه‌ای که هست اینه که بعضی وقتا امواجی که ماهواره‌ها می‌فرستن، ممکنه اول به یه ساختمون بلند یا صخره‌ای چیزی برخورد کنه، بعد برسه به گیرنده. این باعث میشه گیرنده فکر کنه این امواج مدت بیشتری تو راه بودن تا بهش برسن، برای همین فاصله‌ی ماهواره رو با یه کم خطا حساب می‌کنه. باز یه مساله‌ی دیگه اینه که ماهواره‌ها ممکنه به دلایل مختلف،


audio: 8V7UjGxwmII_0027.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
مثلا تاثیر گرانش زمین یا ماه، مسیر حرکتشون یه کمی تغییر کنه. یعنی بین مسیر واقعی ماهواره‌ها با اون تقویم ماهواره‌ها که تو گیرنده‌ها ذخیره شده، اختلاف به وجود بیاد. این می‌تونه باعث بشه موقعیتی که به دست میاد دقیق نباشه. برای حل این مشکل مراکز کنترلی رو زمین وجود داره که دائما ماهواره‌ها رو کنترل می‌کنن. هر تغییری که تو مدارشون اتفاق میفته رو با استفاده از موتورهای جتی


audio: 8V7UjGxwmII_0028.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
که هر ماهواره داره اصلاح می‌کنن، موارد دیگه مثل از کار افتادن یه ماهواره هم از طریق امواج همین ماهواره‌ها برای گیرنده‌ها ارسال میشه تا اون تقویم خودشونو آپدیت کنن. این ایستگاه‌های کنترل که تو مناطق مختلف زمین ساخته شدن روزی دو بار تمام ماهواره‌ها رو چک می‌کنن که از همه نظر اوکی باشن. کنترل اصلی هم از ایستگاه کنترل مرکزی تو پایگاه نیروی هوای آمریکا تو کولورادو سپرینگز انجام میشه.


audio: 8V7UjGxwmII_0029.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
برای دریافت و ارسال اطلاعات به ماهواره‌ها هم از آنتن‌های رادیویی استفاده میشه. اینا باعث میشه دقت موقعیت‌یابی جی‌پی‌اس در یه حد مناسبی حفظ بشه. البته این دقت، به گیرنده هم بستگی داره. گیرنده‌هایی هستن که نسبت به گوشی شما، دقت خیلی بیشتری دارن. یه مشکل دیگه‌ای که وجود داره اینه که این ماهواره‌ها دارن با یه سرعتی حدود 4 کیلومتر بر ثانیه، تو فاصله‌ی 20،000 کیلومتری سطح زمین می‌چرخن.


audio: 8V7UjGxwmII_0030.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
این باعث میشه پای نظریه‌ی نسبیت هم بیاد وسط. خب گفتم که یکی بودن ساعت ماهواره‌ها با ساعت گیرنده‌ها خیلی خیلی مهمه. دو تا مساله باعث میشه که بین این دو تا ساعت دائما اختلاف به وجود بیاد. یکیش اینه که ماهواره‌ها با سرعت بالایی نسبت به زمین حرکت می‌کنن، یکیش هم اینه که به خاطر فاصله‌ی زیادی که از سطح زمین دارن، نیروی گرانش خیلی کمتری بهشون وارد میشه.


audio: 8V7UjGxwmII_0031.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
سرعت حرکتشون باعث میشه که هر روز چیزی حدود 7 میکروثانیه زمان براشون نسبت به روی زمین کندتر بگذره، اما گرانش کمتر باعث میشه هر روز حدود 45 میکروثانیه زمان براشون سریعتر بگذره. این دو تا اختلاف رو که با هم ترکیب کنیم، به این نتیجه می‌رسیم که ساعت ماهواره‌ها هر روز تقریبا 38 میکروثانیه اختلاف پیدا می‌کنه با ساعت‌های رو زمین.


audio: 8V7UjGxwmII_0032.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
درسته که خیلی اختلاف ناچیزیه اما همین اختلاف ناچیز باعث میشه که دقت موقعیت‌یابی از چند متر برسه به چند کیلومتر. برای همین سیستم جی‌پی‌اس این قضیه رو تو محاسباتش در نظر می‌گیره. این دقیقا یکی از تجربه‌های واقعی ما از نسبیته. سوال دیگه‌ای که پیش میاد اینه که جی‌پی‌اس نیاز به اینترنت داره یا آفلاین هم کار می‌کنه. جی‌پی‌اس خودش هیچ نیازی به اینترنت نداره، چون با ماهواره‌ها ارتباط برقرار می‌کنه.


audio: 8V7UjGxwmII_0033.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
اما اینترنت باعث میشه نقشه‌هایی که از جی‌پی‌اس استفاده می‌کنن کامل‌تر و به‌روزتر باشن. مثلا در مورد گوگل‌مپس، اطلاعاتی مثل نزدیک‌ترین پمپ‌بنزین به شما، رستوران‌ها یا چیزای دیگه همه‌شون از اینترنت گرفته میشن، چیزی که از جی‌پی‌اس گرفته میشه فقط موقعیت شما رو زمینه، که گوگل‌مپس میاد این موقعیت رو روی نقشه‌ی خودش نشون میده. اما کاربرد جی‌پی‌اس فقط محدود به آدرس‌یابی نمیشه،


audio: 8V7UjGxwmII_0034.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
خیلی کاربردهای زیادی می‌تونه داشته باشه. مثلا شما می‌تونید ماشین یا موتور یا هر وسیله‌ی دیگه‌ای که دزدیده شده رو با استفاده از جی‌پی‌اس پیدا کنید. حتی در مورد گم شدن حیوونای خونگی و افراد مسن و بچه‌ها هم میشه ازش استفاده کرد. یا مثلا پلیس برای کنترل افراد مجرم که از یه محدوده‌ی مشخصی بیرون نرن، از دستبند یا پابندی استفاده می‌کنه که جی‌پی‌اس داره یا هزار تا کاربرد جالب دیگه.


audio: 8V7UjGxwmII_0035.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
یکی از سوالاتی که پیش میاد اینه که با توجه به اینکه سیستم جی‌پی‌اس در اختیار وزارت دفاع آمریکاست، می‌تونه هر زمانی که دلش می‌خواد قطعش کنه؟ جواب اینه که هرچند تا حالا این کارو انجام نداده، اما هروقت که بخواد می‌تونه قطعش کنه. شاید به خاطر همینه که مثلا روسیه تقریبا همزمان با جی‌پی‌اس آمریکا، یه سیستم مشابه درست کرده به نام گلوناس که اینم مثل جی‌پی‌اس، کل کره‌ی زمین رو پوشش داده.


audio: 8V7UjGxwmII_0036.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
یا مثلا چین هم یه سیستم مشابه ساخته به نام بیدو که اینم از دهه‌ی 1990 شروع شده، اولش فقط چین و کشورهای همسایه‌شو پوشش میداده اما الان تمام جهان رو ساپورت می‌کنه. اتحادیه‌ی اروپا هم یه سیستم دیگه طراحی کرده به نام گالیلئو، کشورهای دیگه‌ای مثل هند و ژاپن هم سیستم‌های خودشونو طراحی کردن.


audio: 8V7UjGxwmII_0037.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
آدم‌ها هزاران سال با نگاه کردن به ماه و خورشید و ستاره‌ها موقعیت خودشون رو پیدا می‌کردن، اما الان دیگه هرکدوم از ما یه سیستم موقعیت‌یابی خیلی دقیق تو جیبمون داریم.


audio: 8V7UjGxwmII_0039.opus
source: youtube
source_id: 8V7UjGxwmII
invalidation: VALID
text:
هنوز تکمیل نشده اما قراره دقتش سه برابر دقت فعلی باشه. شما هم لطفا نظر خودتونو نسبت به جی‌پی‌اس حتما بنویسید، تا ویدیو بعدی بدون هیچ ترسی سوال بپرس.


audio: sEtVbGtMASE_0001.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
قوی‌ترین تلسکوپی که ما انسان‌ها تونستیم بسازیم، هجدهم دسامبر 2021 قراره پرتاب بشه، می‌خواد بشه چشم جدید ما برای دیدن عجایب این دنیا! توی این ویدیو، که خیلی از شما پیشنهاد داده بودید، زیر و بم این تلسکوپ رو درمیاریم ببینیم که چطور ساخته شده، چه ویژگی‌هایی داره، چه امکاناتی داره، چرا ادعا میشه که قراره دانش ما از جهان هستی رو متحول کنه، همون کاری که تلسکوپ هابل کرد. پس تا آخر این ویدیو با من باشید.


audio: sEtVbGtMASE_0002.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
پروژه‌ای که نتیجه‌ش شد تلسکوپ فضایی جیمز وب، تقریبا از سال 1990 شروع شد. یعنی همون زمانی که هابل کارش رو شروع کرد، دانشمندان شروع به معرفی یه جانشین برای هابل کردن که ویژگی‌های خیلی بهتری داشته باشه.


audio: sEtVbGtMASE_0004.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
تا 1997، ناسا تخمین زد که این پروژه، 500 میلیون دلاره هزینه لازم داره، تقریبا ده سال هم طول می‌کشه تا کامل بشه، یعنی اولین تاریخی که برای پرتابش در نظر گرفته بودن سال 2007 بود. سال 2002 به افتخار جیمز وب  یکی از مدیران ناسا تو دهه‌ی 60 میلادی، اسم پروژه رو گذاشتن تلسکوپ


audio: sEtVbGtMASE_0006.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
اما این پروژه فقط مربوط به ناسا نیست، در اصل یه کار مشترکه بین ناسا و آژانس فضایی اروپا و آژانس فضایی کانادا، هرکدوم از اینا یه بخشی از کار رو به عهده گرفتن. تا الان تقریبا 14 سال تاریخ پرتابش عقب افتاده که باعث شده که هزینه‌هاش هم خیلی بیشتر از اون چیزی بشه که قبلا پیش‌بینی شده بود. الان این تلسکوپ با کشتی منتقل شده به گویان فرانسه  که یه منطقه‌ی کوچیک تو آمریکای جنوبیه که تحت حاکمیت فرانسه‌ست.


audio: sEtVbGtMASE_0007.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
اونجا قراره با موشک آریان 5  ساخت سازمان فضایی اروپا به فضا پرتاب بشه. محل قرار گرفتن این تلسکوپ تو فضا، یکی از نقاط لاگرانژی زمین و خورشیده


audio: sEtVbGtMASE_0009.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
نقاط لاگرانژی نقاطی هستن که وقتی یه جسم نسبتا کم‌جرم اونجا قرار میگیره، نیروی جاذبه‌ای که از طرف خورشید بهش وارد میشه، با نیروی جاذبه‌ای از طرف زمین بهش وارد میشه، همدیگه رو خنثی می‌کنن.


audio: sEtVbGtMASE_0011.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
کلا بین هر دو تا جسم بزرگ تو فضا 5 تا نقطه‌ی لاگرانژی وجود داره که با فرمول‌های دقیق میشه جاشون رو مشخص کرد. اما قبل از اینکه ادامه بدم واجبه که یه معرفی کوتاه از امواج الکترومغناطیس بگم تا اون دوستانی که اطلاع کافی ازش ندارن بهتر متوجه موضوع بشن. پرتوهای الکترومغناطیسی، از یه میدان الکتریکی و یه میدان مغناطیسی تشکیل شدن که به همدیگه عمودن. هرچقدر فرکانس این امواج بیشتر باشه، انرژی‌شون بیشتره.


audio: sEtVbGtMASE_0012.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
فرکانس به طور ساده یعنی تعداد بالا پایین شدن یه موج توی یک ثانیه. پس هرچی توی یه ثانیه بیشتر بالا پایین بره، فرکانسش بیشتره. حالا ما اومدیم این امواج رو از کمترین فرکانس‌ها تا بیشترین فرکانس‌ها دسته‌بندی کردیم، به هرکدوم یه اسمی دادیم. کم‌فرکانس‌ترین امواج الکترومغناطیس رو میگیم امواج رادیویی. رادیو، تلویزیون، ماهواره، موبایل، اینا همه از امواج رادیویی استفاده می‌کنن.


audio: sEtVbGtMASE_0014.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
بعدش امواج فروسرخ هستن. بعد از فروسرخ، همون نور مریی وجود داره که چشم ما می‌تونه ببینه. پس تمام نورهایی که چشم ما می‌بینه دراصل یه بخش خیلی کوچیکی از این امواج الکترومغناطیسیه. بعد از نور مریی، امواج فرابنفش هست. بعد از فرابنفش هم پرتوهای ایکس و پرتوهای گاماست که پرانرژی‌ترین امواج الکترومغناطیسی‌ان. اون بخش نور مریی، باز خودش تقسیم میشه به رنگ‌های مختلف.


audio: sEtVbGtMASE_0015.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
کم‌فرکانس‌ترین نور، نور قرمزه، پرفرکانس‌ترین نور هم نور بنفشه. برای همین به امواجی که قبل از نور مریی هستن میگن فروسرخ یا مادون قرمز، یعنی پایین‌تر از قرمز. یا به امواجی که بعد از نور مریی هستن میگن فرابنفش یعنی بالاتر از بنفش. ترکیب همه‌ی این رنگ‌ها با هم میشه نور سفید. خب پس ما امواج الکترومغناطیس رو بر اساس فرکانسشون دسته‌بندی کردیم،


audio: sEtVbGtMASE_0016.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
اما این امواج یه ویژگی دیگه هم دارن به نام طول موج. فاصله‌ی بین دو تا قله‌ی پشت سر هم، یا دو تا دره‌ی پشت سر هم رو میگن طول موج. این طول موج، با اون فرکانس، نسبت عکس داره. هرچی فرکانس بیشتر باشه طول موج کوتاه‌تره. یعنی مثلا پرتوهای گاما کوتاه‌ترین طول موج رو دارن. برعکس، هرچی فرکانس کمتر باشه، طول موج بلندتره، امواج رادیویی بلندترین طول موج رو دارن.


audio: sEtVbGtMASE_0017.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
وقتی که یه موج الکترومغناطیسی، طول موج بلندتری داشته باشه، موقع حرکت، کمتر به موانعی که سر راهش هست برخورد می‌کنه،‌ در نتیجه مسافت طولانی‌تری می‌تونه حرکت کنه. به خاطر همینه که ما از امواج رادیویی برای تلویزیون و ماهواره و موبایل و این چیزا استفاده می‌کنیم. چون طول موج بلندتری دارن موقعی که تو هوا حرکت می‌کنن کمتر به مولکول‌های هوا برخورد می‌کنن، کمتر از بین میرن. خب این شد یه خلاصه‌ی کوتاه از امواج الکترومغناطیس، برگردیم سر بحث اصلیمون.


audio: sEtVbGtMASE_0018.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
یکی از اصلی‌ترین ویژگی‌هایی که تلسکوپ جیمز وب داره اینه که ساخته شده تا از امواج فروسرخ برای رصد ستاره‌ها و کهکشان‌ها استفاده کنه. هر جسمی که گرم باشه از خودش امواج فروسرخ منتشر می‌کنه. هرچی گرمتر باشه با شدت بیشتری این کار رو می‌کنه. اما اجرامی که تو فضا هستن، همه نوع امواج الکترومغناطیس می‌تونن منتشر کنن، هم فروسرخ هم مریی هم فرابنفش هم بقیه‌ی امواج.


audio: sEtVbGtMASE_0019.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
هابل وقتی که روی یه نقطه تمرکز می‌کنه، امواج مریی و فرابنفش رو دریافت می‌کنه، اما وب امواج فروسرخ رو دریافت می‌کنه با بقیه کاری نداره. ولی چرا این تلسکوپ رو اینجوری ساختن؟ مگه امواج فروسرخ چه ویژگی‌هایی داره که این همه هزینه کردن که یه تلسکوپ بسازن که فقط فروسرخ رو بتونه رصد کنه؟ چند تا دلیل داره.دلیل اول مربوط میشه به سحابی‌ها. سحابی‌ها ابرهای خیلی بزرگی از گاز و گرد و غبار هستن که داخلشون


audio: sEtVbGtMASE_0020.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
این گازها بر اثر جاذبه به هم فشرده میشن و ستاره‌های جدید رو تشکیل میدن. پس هرچی بهتر بتونیم داخل این سحابی‌ها رو ببینیم اطلاعات بیشتری می‌تونیم به دست بیاریم از مراحل تولد ستاره‌ها. اما مساله اینجاست که هابل نمی‌تونه خیلی خوب داخل این سحابی‌ها رو ببینه. دلیلش اینه که از نور مریی و فرابنفش استفاده می‌کنه که وقتی که از فضای پر از گرد و غبار سحابی رد میشه، مقدار زیادیش از بین میره. برای همین تلسکوپ وب از امواج فروسرخ استفاده می‌کنه


audio: sEtVbGtMASE_0021.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
که طول موجش بلندتر از نور مریی و فرابنفشه. این طول موج بلندتر، همونطور که گفتم، باعث میشه که کمتر به موانعی که سر راهش هست برخورد کنه. پس با این روش ما می‌تونیم داخل سحابی‌ها رو خیلی بهتر ببینیم. مراحل تولد ستاره‌ها رو دقیق‌تر دنبال کنیم. البته هابل هم یه دوربین فروسرخ جدید روش نصب شد اما خب توانش هیچوقت به یه تلسکوپ که به طور کامل از فروسرخ استفاده کنه نمی‌رسه.


audio: sEtVbGtMASE_0022.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
دلیل دوم مربوط میشه به موضوع انبساط جهان و اینکه اون اوایل که تازه جهان به وجود اومده بوده، چه اتفاقاتی افتاده. هابل یه تصویر معروف داره به نام میدان خیلی عمیق هابل  که نتیجه‌ی چند سال کار کردن این تلسکوپ روی یه نقطه‌ی خیلی خیلی ریز از فضاست. با زوم کردن روی این نقطه، هابل تونست از یه تعداد خیلی زیادی کهکشان عکس بگیره که میلیاردها سال نوری از ما فاصله داشتن.


audio: sEtVbGtMASE_0023.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
این کهکشان‌ها قدیمی‌ترین کهکشان‌هایی هستن که تا حالا تونستیم ببینیم یعنی مربوط میشن به دورانی که جهان تازه شکل گرفته بود. به خاطر انبساط جهان، این کهکشان‌های اولیه دائما در حال دور شدن هستن. تمام این نقطه‌های ریزی که تو این عکس می‌بینید هرکدومشون یه کهکشان کامله که چند میلیون یا چند میلیارد ستاره داره! این تصویر به اندازه‌ی خودش فوق‌العاده بود، اما مساله اینه که ما می‌خواستیم بدونیم که


audio: sEtVbGtMASE_0024.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
وقتی که از این جلوتر بریم چه اتفاقی میوفته؟ اونجا چی می‌بینیم؟ قبلا در مورد یه اتفاقی به نام ردشیفت یا انتقال به سرخ  صحبت کردم ولی باز یه خلاصه‌ای ازش می‌گم. ستاره‌ها و کهکشان‌هایی که به خاطر انبساط جهان، از ما دور میشن، نوری هم که از خودشون منتشر می‌کنن اصطلاحا کش میاد. یعنی طول موجش میره به سمت طول موج‌های بلندتر، به سمت طول موج نور قرمز. برای همین به این اتفاق میگن رد شیفت. مشکلی که این قضیه پیش میاره اینه که کهکشان‌هایی که


audio: sEtVbGtMASE_0025.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
خیلی از ما دورن، نورشون خیلی دچار ردشیفت میشه، اینقدر طول موجش بلند میشه که دیگه وارد محدوده‌ی امواج فروسرخ میشه. دیگه با هابل نمی‌تونیم ببینیمشون، خارج از توانایی هابله. اینجاست که تلسکوپ جیمز وب به کمک ما میاد. حالا که ما ابزاری داریم که می‌تونه امواج فروسرخ رو با یه دقت خیلی بالایی رصد کنه، می‌تونیم خیلی بیشتر پیش بریم و از اولین ستاره‌ها و کهکشان‌هایی که بعد از بیگ‌بنگ تشکیل شدن عکس‌برداری کنیم.


audio: sEtVbGtMASE_0026.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
می‌تونیم مراحل تشکیل کهکشان‌ها و تولد ستاره‌ها رو بهتر ببینیم. دلیل سومی که تلسکوپ وب از امواج فروسرخ استفاده می‌کنه مربوط میشه به سیاره‌هایی که دور ستاره‌های دیگه می‌چرخن. ما برای اینکه بفهمیم رو سطح این سیاره‌ها چه موادی وجود داره، از یه روشی استفاده می‌کنیم به نام طیف‌سنجی جذبی. یعنی نوری که از این سیاره‌ها دریافت می‌کنیم رو تجزیه تحلیل می‌کنیم تا بفهمیم چه مولکول‌هایی روی سطحشون وجود داره.


audio: sEtVbGtMASE_0027.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
امواج فروسرخ نسبت به نور مریی و فرابنفش، بهتر می‌تونه این کارو انجام بده. پس با وجود تلسکوپ وب، شناخت ما از سیاره‌های خارج از منظومه‌ی شمسی هم خیلی بیشتر میشه. یعنی از نظر جستجوی زندگی فرازمینی هم اهمیت زیادی داره.


audio: sEtVbGtMASE_0028.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
درسته که استفاده از فروسرخ مزایای زیادی داره، ولی خب چالش‌های بزرگی هم برای این تلسکوپ ایجاد کرد که یکی از دلایلی که باعث شد پرتابش چند بار عقب بیفته، همین چالش‌ها بود. تلسکوپ‌های فروسرخ برای اینکه بتونن بهترین عملکرد خودشون رو داشته باشن، باید تو دمای خیلی پایین کار کنن، نزدیک به صفر مطلق. دلیلش اینه که همونطور که گفتم، هر جسمی که گرم باشه،


audio: sEtVbGtMASE_0029.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
یا دماش بالاتر از صفر مطلق باشه، از خودش امواج فروسرخ منتشر می‌کنه. پس اگه تلسکوپ ما گرم باشه، پرتوهای فروسرخی که از بدنه‌ی خودش منتشر میشن، با اون پرتوهای فروسرخی که از کهکشان‌های دوردست بهش میرسن، با هم تداخل پیدا می‌کنن. دیگه نمی‌تونه دقت کافی داشته باشه، کارایی خودشو از دست میده. پس تلسکوپ ما باید تا جایی که راه داره خنک بمونه.


audio: sEtVbGtMASE_0030.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
برای حل این مشکل تو تلسکوپ‌های قبلی، از دستگاه‌های خنک‌کننده استفاده میشد. مثلا تلسکوپ اسپیتزر که سال 2003 پرتاب شد، از هلیم مایع برای خنک شدن استفاده می‌کرد.


audio: sEtVbGtMASE_0032.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
اما مشکلی که این روش داره اینه که سیستم خنک‌کننده‌شون بعد از چند سال از کار میفته. در نتیجه دماشون بالاتر میره، دیگه نمی‌تونن با یه دقت خوبی امواج فروسرخ رو رصد کنن. از طرفی هم فاصله‌هاشون با زمین خیلی زیاده، نمیشه مثل هابل تعمیرشون کرد. هابل اصلا از اول طوری ساخته شده که قابل تعمیر و ارتقا باشه ولی تلسکوپ وب 1.5 میلیون کیلومتر از زمین فاصله داره، یعنی تقریبا 2700 برابر از هابل دورتره.


audio: sEtVbGtMASE_0033.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
نمی‌تونیم کسی رو بفرستیم اونجا که تعمیرش کنه. راه‌حلی که به ذهن دانشمندان رسیده اینه که این تلسکوپ رو طوری طراحی کردن که خودش خودشو خنک نگه میداره. برای این کار از یه سپر خورشیدی استفاده شده که هم جلوی نور خورشید رو می‌گیره، هم اون نوری که از زمین و ماه منتشر میشه. این سپر از 5 تا لایه تشکیل شده. هر لایه، یه ورقه‌ی نازک از جنس پلی‌آمید هست که یه طرفش رو با آلومینیوم پوشوندن، یه طرفش رو با سیلیکون.


audio: sEtVbGtMASE_0034.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
بلندترین قسمت تلسکوپ هم همین سپره که طولش تقریبا 21 متره. تلسکوپ طوری تو محل خودش قرار می‌گیره که سپرش همیشه به سمت خورشید باشه. همین سپر خورشیدی به‌اضافه‌ی رادیاتورهایی که استفاده شده، به‌اضافه‌ی اینکه توی نقطه‌ی لاگرانژی قرار گرفته، باعث میشه که دماش همیشه زیر منفی 230 درجه باقی بمونه. اینجوری دیگه تا حدود خیلی زیادی جلوی تداخل امواج فروسرخ گرفته میشه. موضوع بعدی، آینه‌های این تلسکوپه.


audio: sEtVbGtMASE_0035.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
18 تا آینه‌ی شش‌ضلعی داره که وقتی که کنار هم قرار می‌گیرن یه آینه‌ی بزرگ می‌سازن به قطر 6.5 متر. قطر آینه‌ی هابل فقط 2.5 متره. این آینه‌ها از جنس یه فلز خیلی سبک هستن به نام بریلیوم، با روکش طلا. پرتوهای فروسرخ که از فاصله‌های خیلی دور میان، وقتی به این آینه‌ها برخورد می‌کنن، بازتاب میشن و متمرکز میشن روی این قسمت، بعدش دوباره بازتاب میشن و وارد این قسمت میشن.


audio: sEtVbGtMASE_0036.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
یه سوال دیگه هم که پیش میاد اینه که خب اصلا چرا این همه هزینه و سختی رو تحمل می‌کنیم که تلسکوپمون رو بفرستیم به فاصله‌ی 1.5 میلیون کیلومتری زمین؟ مگه روی زمین نمی‌تونه کارشو انجام بده؟ جوابش اینه که روی زمین در واقع ما داریم زیر یه اقیانوس خیلی عظیمی از هوا زندگی می‌کنیم که جلوی خیلی از پرتوهایی که از فضا میان رو می‌گیره. اصلا برای همینه که تونستیم تا حالا زنده بمونیم.


audio: sEtVbGtMASE_0037.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
ایده‌ی قرار دادن تلسکوپ‌ها بیرون از اتمسفر زمین، به خاطر همینه. پرتوهای فروسرخ هم تو اتمسفر زمین خیلی پراکنده میشن، هم به خاطر مولکول‌های هوا، هم به خاطر گرد و غبار و ذرات ریز آب. پس تلسکوپ وب هم با یه فاصله‌ی زیاد از زمین قرار می‌دیم تا توی یه فضای خالی و تمیز باشه، بتونه تصاویر دقیق‌تر و باکیفیت‌تری به ما بده.


audio: sEtVbGtMASE_0038.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
از سی سال پیش تا الان، تلسکوپ هابل کشفیات خیلی زیادی برای ما انجام داده، واقعا چشم خیلی خوبی بود برامون. با استفاده از هابل بود که تونستیم بفهمیم عمر جهان تقریبا 13.8 میلیارد ساله، جهان چطور داره منبسط میشه، چرا باید چیزی به نام ماده‌ی تاریک وجود داشته باشه، با کلی کشفیات بزرگ دیگه. حالا داریم به یه چشم خیلی عالی دیگه مجهز میشیم که مثل کاری که اون انجام داد،


audio: sEtVbGtMASE_0039.opus
source: youtube
source_id: sEtVbGtMASE
invalidation: VALID
text:
این هم کلی به دانش ما درباره‌ی جهان اضافه می‌کنه. به نظرم چند سال بعد از پرتاب تلسکوپ جیمز وب، بعد از اینکه حسابی فضا رو رصد کرد و اطلاعات مفیدی به دست آورد، طرز نگاه ما به جهان هستی با الان خیلی فرق می‌کنه. شما هم لطفا نظر خودتونو توی کامنت‌ها برام بنویسید، تا ویدیوی بعدی یادت باشه که بدون هیچ ترسی سوال بپرس!


audio: k9KdHSyJnIo_0001.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
از اونجایی که خیلی از ویدیوهای کانالمون در مورد فضا و ستاره‌ها و کهکشاناست لازمه که یه شناختی به دست بیاریم از اینکه تلسکوپ چه انواعی داره و چه جوری کار می‌کنه. خیلی نمی‌خوام وارد جزییاتش بشم که ویدیو طولانی و خسته‌کننده بشه، فقط می‌خوایم اصول کلیشو یاد بگیریم. یعنی بفهمیم که دقیقا چه اتفاقی میفته که من با چشم خودم نمی‌تونم کهکشان‌ها رو ببینم، ولی وقتی از تو یه تلسکوپ نگاه می‌کنم می‌بینمشون.


audio: k9KdHSyJnIo_0003.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
داستان کشف تلسکوپ یه مقداری مبهمه، یعنی چند نفر ادعا کردن که اولین کاشف تلسکوپ بودن، بینشون هم دعواهای زیادی اتفاق افتاده. اما اولین کسی که امتیاز اختراع تلسکوپ رو به نام خودش ثبت کرده، یه عینک‌ساز هلندیه به نام هانس لیپرشی. حدود چهارصد سال پیش این آدم که به خاطر شغلش با عدسی‌ها سروکار داشت،


audio: k9KdHSyJnIo_0004.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
متوجه شد وقتی که دو تا عدسی رو با یه فاصله‌ی مشخصی از هم قرار میدیم، باعث میشه که اجسام حدود سه چهار برابر بزرگتر دیده بشن. یه سال بعد، خبر این وسیله‌ی جالب به گوش گالیله تو ایتالیا رسید. بدون اینکه حتی یکی از این تلسکوپ‌ها رو از نزدیک دیده باشه، خودش نشست یه دونه بهترشو درست کرد، با قدرت بزرگ‌نمایی بیشتر. گالیله اولین کسی بود که تلسکوپ خودشو به سمت آسمون


audio: k9KdHSyJnIo_0005.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
گرفت و شروع به رصد ماه و ستاره‌ها و سیارات کرد. این یکی از مهم‌ترین اتفاقات تاریخ ما انسان‌ها بود. از اون به بعد، تلسکوپ‌ها دائما بهتر و بهتر شدن و ایراداتشون برطرف شد، که جلوتر توضیح میدم. اما قبل از اینکه ادامه بدیم، چند تا نکته‌ی کوتاه باید بدونیم تا درک روش کار تلسکوپ راحت‌تر بشه.


audio: k9KdHSyJnIo_0006.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
به صورت کلی، دو نوع عدسی یا لنز داریم. یکیش عدسی محدب یا همگراست که سطحش برآمده‌ست. یکیش هم عدسی مقعر یا واگرا که سطحش فرورفتگی داره. عدسی همگرا خاصیتش اینه که پرتوهای نوری که واردش میشن رو متمرکز می‌کنه تو یه نقطه. به این نقطه میگن کانون عدسی. اما عدسی واگرا برعکس عمل می‌کنه، یعنی پرتوهای نوری که


audio: k9KdHSyJnIo_0007.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
واردش میشن رو به جای اینکه تو یه نقطه متمرکز کنه، پخششون می‌کنه. کانون این عدسی از امتداد اون پرتوهایی که ازش خارج میشن به دست میاد، که اونطرف عدسی اینا همدیگه رو قطع می‌کنن. برای همین بهش میگن کانون مجازی، یا منفی. این در مورد عدسی‌ها، در مورد آینه‌ها هم همینا رو داریم. آینه‌هایی که سطحشون برآمده‌ست، بهشون میگن واگرا،‌ چون پرتوهایی که بهشون تابیده میشه رو پخش میکنن.


audio: k9KdHSyJnIo_0008.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
اما آینه‌های همگرا که سطحشون گوده، پرتوهایی که بهشون تابیده میشه رو تو یه نقطه جمع می‌کنن، یعنی همون کانون. خب حالا برگردیم سراغ تلسکوپ. به طور کلی دو نوع تلسکوپ داریم. اونایی که از عدسی‌ها استفاده می‌کنن، بهشون میگن تلسکوپ‌های شکستی یا انکساری چون بر اساس شکست پرتوهای نور از طریق عدسی عمل می‌کنن.


audio: k9KdHSyJnIo_0009.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
اما اونایی که از آینه‌ها استفاده می‌کنن بهشون میگن تلسکوپ‌های بازتابی چون بر اساس بازتاب پرتوهای نور از آینه‌ها کار می‌کنن.


audio: k9KdHSyJnIo_0010.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
تلسکوپ‌های اولیه از یه عدسی همگرا با یه عدسی واگرا ساخته شده بودن. به اون عدسی‌ای که سمت چشم قرار می‌گیره میگن عدسی چشمی، به اون یکی که سمت جسمی که می‌خوایم ببینیش قرار می‌گیره، میگن عدسی شیئی. تو حالت عادی، وقتی که به یه جسم دور نگاه می‌کنیم، نور کمی از اون جسم وارد چشم ما میشه. چون دریچه‌ی چشم ما یا همون مردمک چشم کوچیکه.


audio: k9KdHSyJnIo_0011.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
اما دهنه‌ی تلسکوپ خیلی بزرگتر از چشم ماست. برای همین پرتوهای خیلی بیشتری می‌تونن واردش بشن. این پرتوها وقتی که از اولین عدسی رد میشن فشرده میشن، چون این یه عدسی همگراست. اما قبل از اینکه به طور کامل تو نقطه‌ی کانونی متمرکز بشن، میرسن به عدسی دوم که واگراست. این یکی دوباره یه مقداری از هم دورشون می‌کنه، جوری که در نهایت


audio: k9KdHSyJnIo_0012.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
یه باریکه‌ای از این پرتوهای نور ایجاد میشه که می‌تونه وارد چشم ما بشه. پس چه اتفاقی افتاد؟ عدسی اول که بزرگتره، نور زیادی از اون جسمی که می‌خوایم ببینیم جمع‌آوری می‌کنه، بعد فشرده‌ش می‌کنه، بعد این پرتوهای فشرده توسط عدسی دوم بزرگ‌نمایی میشه. نتیجه‌ش میشه یه تصویری که نسبت به حالت عادی که چشم ما می‌بینه، هم واضح‌تره،


audio: k9KdHSyJnIo_0013.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
چون نور بیشتری ازش وارد چشممون شده، هم بزرگ‌تره، که این بزرگتر شدنش باعث میشه حس کنیم اون جسم به ما نزدیک‌تر شده. پس به طور خلاصه، با استفاده از دو تا عدسی، پرتوهای نوری که از یه جسم منتشر میشن رو طوری دستکاری کردیم که یه تصویر غیرواقعی اما بزرگتر، از همون جسم تشکیل میشه.


audio: k9KdHSyJnIo_0014.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
وقتی تلسکوپ رو می‌گیریم جلوی چشممون، به جای پرتوهای اصلی این پرتوهای دستکاری شده وارد چشم ما میشن. عدسی شیئی وظیفه‌ش اینه که نور بیشتری جمع‌آوری کنه، برای همین هرچقدر بزرگتر باشه، نور بیشتری وارد تلسکوپ میشه، تصویری که می‌بینیم واضح‌تره. اما اون یکی یعنی عدسی چشمی کارش بزرگنماییه، هرچقدر خمیدگی بیشتری داشته باشه قدرت بزرگنماییش بیشتره.


audio: k9KdHSyJnIo_0015.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
اینجور تلسکوپ‌ها که از یه عدسی همگرا و یه واگرا ساخته میشن، بهشون میگن تلسکوپ‌های گالیله‌ای. ساختارشون باعث میشه که یه محدودیت‌هایی داشته باشن، مثلا میدان دیدشون کوچیکه، یا اینکه قدرت بزرگنماییشون خیلی زیاد نیست. پس بیشتر از اینکه برای رصد سیاره‌های دوردست به کار بیان، برای دیدن اجسام دوری که رو خود زمین هستن مفیدن.


audio: k9KdHSyJnIo_0016.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
اما یکی دو سال بعد از گالیله، کپلر ستاره‌شناس معروف، یه تغییر کوچیکی تو این تلسکوپ‌ها ایجاد کرد که باعث شد عملکرد بهتری داشته باشن. اینا معروف شدن به تلسکوپ‌های کپلری. فرقش با قبلیا اینه که عدسی چشمیش به جای اینکه واگرا باشه همگراست. این باعث میشه که هم میدان دیدشون بزرگتر باشه، هم قدرت بزرگنمایی بیشتری داشته باشن.


audio: k9KdHSyJnIo_0017.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
نوری که واردشون میشه، یه بار از نقطه‌ی کانونی می‌گذره بعد دوباره باز میشه، که باعث میشه تصویری که با این تلسکوپ‌ها دیده میشه، هم سروته باشه هم چپ و راست.


audio: k9KdHSyJnIo_0020.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
کم‌کم این ایده مطرح شد که به جای عدسی‌ها، از آینه‌های خمیده برای ساخت تلسکوپ استفاده بشه. اولین تلسکوپ مناسبی که با این روش ساخته شد، کار آیزاک نیوتون بود، برای همین معروفن به تلسکوپ‌های نیوتونی. طرز کارش اینجوریه که پرتوهای نوری که واردش میشن، انتهای تلسکوپ برخورد می‌کنن به یه آینه‌ی همگرا، بعدش متمرکز میشن به سمت یه نقطه.


audio: k9KdHSyJnIo_0021.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
اما سر راهشون یه آینه‌ی تخت قرار می‌گیره که این پرتوها رو می‌بره به سمت یه خروجی. اونجا باز یه عدسی همگرا قرار گرفته که کارش اینه که عمل بزرگنمایی رو انجام بده. پس تفاوت این تلسکوپ‌های بازتابی با تلسکوپ‌های شکستی، اینه که به جای عدسی شیئی، یه آینه‌ی مقعر اضافه کردن که همون کارو انجام میده، یعنی پرتوهای نور رو متمرکز می‌کنه.


audio: k9KdHSyJnIo_0022.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
اما اینکه بازتابی بهتره یا شکستی، بستگی به این داره که از تلسکوپ برای چه کاری می‌خوایم استفاده بکنیم. مثلا تلسکوپ‌های شکستی استفاده‌شون تا حدودی راحت‌تره، کمتر آسیب می‌بینن، میدان دیدشون وسیع‌تره، اما اگه بخوایم سایز عدسی‌ها رو بزرگ کنیم تا قدرت بیشتری داشته باشه، طول تلسکوپ خیلی زیاد میشه. دیگه به راحتی نمیشه جابجاش کرد.


audio: k9KdHSyJnIo_0023.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
برعکس، تلسکوپ‌های بازتابی تنظیمشون یه مقداری سخت‌تره ولی خوبیشون اینه که معمولا یه مقدار ارزون‌تر تموم میشن، و اینکه طولشون از شکستی‌ها خیلی کمتره. حدود سیصد سال پیش یه فرانسوی به نام لورنت کسگرین با یه روش هوشمندانه که تا همین الانم کاربرد داره، یه نوع جدیدی از تلسکوپ‌های بازتابی اختراع کرد که معروفن به تلسکوپ‌های کسگرین.


audio: k9KdHSyJnIo_0024.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
طرز کارش اینجوریه که پرتوهای نور بعد از اینکه به آینه‌ی ته تلسکوپ برخورد می‌کنن بازتاب میشن و می‌خورن به آینه‌ی دوم. این آینه طوری قرار گرفته که پرتوها رو هدایت می‌کنه به سمت یه سوراخی که وسط آینه‌ی اوله. بعدش این پرتوها مثل تلسکوپ‌های قبلی از یه عدسی رد میشن که کارش بزرگنماییه. پس تلسکوپ کسگرین هم مثل نیوتونی عمل می‌کنه اما استفاده از


audio: k9KdHSyJnIo_0025.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
دو تا آینه باعث میشه طول تلسکوپ خیلی کمتر بشه تقریبا نصف بشه. تلسکوپ فضایی هابل هم دقیقا از همین روش استفاده می‌کنه. تلسکوپ جیمز وب هم اساس کارش همین روش کسگرینه. تا یادم نرفته بگم که در مورد جیمز وب حتما تو اولین فرصت یه ویدیو منتشر می‌کنم که کارایی که تا الان تونسته انجام بده رو کامل با هم بررسی کنیم. خب کلیت تلسکوپ‌ها همین بود ولی انواع خیلی زیادی دارن


audio: k9KdHSyJnIo_0026.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
که تو جزییات با هم فرق می‌کنن. مثلا بعضیاشون برای اجرام دورتر مناسبن، بعضیاشون برای اجرام نزدیکتر. بعضیاشون برای رصد پرتوهای فروسرخ، بعضیاشون برای فرابنفش، یا پرتوهای گاما. برای رصد امواج رادیویی هم یه نوع مخصوصی از تلسکوپ‌ها وجود داره به نام تلسکوپ‌های رادیویی که اولین بار سال 1932 ساخته شد.


audio: k9KdHSyJnIo_0027.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
خیلی از اجرام فضایی، غیر از نور مریی، بعضی از قسمت‌های دیگه‌ی امواج الکترومغناطیسی هم از خودشون منتشر می‌کنن، از جمله امواج رادیویی، که بعضی وقتا این امواج اطلاعات بیشتری به ما میده نسبت به نور مریی. طرز کار تلسکوپ‌های رادیویی شبیه دیش‌های ماهواره‌ست، یعنی امواج رادیویی بعد از اینکه به این دیش بزرگ برخورد میکنن جوری بازتاب میشن که متمرکز میشن تو یه نقطه.


audio: k9KdHSyJnIo_0028.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
اونجا یه دریافت‌کننده اینا رو می‌گیره و می‌فرسته به کامپیوترهایی تا پردازش بشن. یعنی یه تصویر از اون چیزایی که این امواج رو فرستادن ساخته بشه. یه ویژگی خوبی که این تلسکوپ‌ها دارن اینه که میشه چندتاشونو با هم شبکه کرد تا قدرتشون بیشتر بشه. مثلا همین تصویری که اخیرا از سیاهچاله‌ی وسط کهکشان منتشر شده، با همین روش گرفته شده.


audio: k9KdHSyJnIo_0029.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
یه پروژه به نام تلسکوپ افق رویداد وجود داره که از چندتا تلسکوپ رادویی تو قسمت‌های مختلف زمین تشکیل شده که به هم وصلن. نتیجه‌ش شبیه اینه که یه تلسکوپ رادیویی غول‌پیکر داشته باشیم که قدرتش خیلی بیشتر از تلسکوپ‌های تکیه. همونطور که تلسکوپ‌های نوری باید تو یه محیطی نصب بشن که آلودگی نوری وجود نداشته باشه، تلسکوپ‌های رادیویی هم باید جاهایی قرار بگیرن که امواج رادیویی مربوط به


audio: k9KdHSyJnIo_0030.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
تلویزیون و موبایل و این چیزا کمترین مقدار ممکن رو داشته باشه. هرچند این عوامل مزاحم هیچوقت به طور کامل حذف نمیشن. اتمسفر زمین هم خودش یکی از مزاحم‌های بزرگه، برای همین تلسکوپ‌های فضایی ساخته شدن تا خارج از این اتمسفر بتونن حداکثر کارایی رو داشته باشن.


audio: k9KdHSyJnIo_0031.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
اینا تلسکوپ‌هایی بود که ما آدما با استفاده از علم خودمون ساختیم. اما یه نوع جالبی از تلسکوپ‌های طبیعی هم وجود داره به نام لنز گرانشی که برای ستاره‌شناسا ابزارهای خیلی مفیدی محسوب میشن. مفهومشون خیلی ساده‌ست. همونطور که قبلا هم گفتم، هر جرمی فضازمان اطراف خودشو خمیده می‌کنه. این خمیدگی در مورد اجرام سنگینی مثل کهکشان‌ها یا خوشه‌های کهکشانی


audio: k9KdHSyJnIo_0032.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
یا سیاهچاله‌ها خیلی زیاده، برای همین وقتی نور کهکشان‌های دوردست، از کنار این اجرام عبور می‌کنه، یه مقدار دچار خمیدگی میشه. این خمیدگی باعث که میشه بزرگتر ببینیمش، یعنی مثل اینه که یه عدسی غول‌پیکر سر راهش قرار گرفته. البته غیر از بزرگتر شدن شکلش هم تغییر می‌کنه، مثلا ممکنه کشیده‌تر بشه یا به صورت حلقه دیده بشه.


audio: k9KdHSyJnIo_0033.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
تلسکوپ هابل دقیقا از همین لنزهای طبیعی استفاده می‌کنه برای اینکه کهکشان‌هایی که خیلی دور و کم‌نورن بتونه یه کم واضح‌تر ببینه. حتی دانشمندا ازش برای تشخیص ماده‌ی تاریک هم استفاده می‌کنن. یعنی از روی مقدار خمیدگی که خوشه‌های کهکشانی رو نور کهکشان‌های پشت سرشون ایجاد می‌کنن، جرم این خوشه‌ها رو تخمین می‌زنن،


audio: k9KdHSyJnIo_0034.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
که باز با مقایسه‌ی این جرم با مقدار نوری که این خوشه‌ها دارن، مشخص میشه که چقدرشون از یه ماده‌ی ناشناخته ایجاد شده که دیده نمیشه اما جرم داره، یعنی همون ماده‌ی تاریک.


audio: k9KdHSyJnIo_0035.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
در مورد خرید تلسکوپ هم قبلا پرسیده بودید که برای کارهای آماتوری چی بهتره. ولی خب چون خودم تا حالا نخریدم نمی‌تونم در موردش نظر بدم. برای همین دو تا لینک تو بخش توضیحات همین ویدیو گذاشتم که به فارسی و انگلیسی چند تا از تلسکوپ‌های خوب و پرطرفدار رو لیست کرده، خوبیا و بدی‌های هرکدوم هم گفته.


audio: k9KdHSyJnIo_0036.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
تا چندین هزار سال تنها ابزاری که برای دیدن ستاره‌ها در اختیار داشتیم فقط چشمای خودمون بود. بعدش کم‌کم تونستیم یه سری وسایل مکانیکی بسازیم که یه مقداری کارمون رو راحت‌تر می‌کرد. تمام اینا تا حدودی کاربرد داشتن، اما تحول اصلی وقتی اتفاق افتاد که تلسکوپ اختراع شد. مثل این بود که یه آدمی که چشماش خیلی ضعیفه و همه جا رو تار می‌بینه، یهو یه عینک خوب بدیم.


audio: k9KdHSyJnIo_0037.opus
source: youtube
source_id: k9KdHSyJnIo
invalidation: VALID
text:
غیر از اون لذتی که به دست میاره، شناختش هم از محیط اطرافش دقیق‌تر میشه. دیگه اگه بهش بگی زمین مرکز جهانه و خورشید و ماه و تمام ستاره‌ها و سیارات دارن دورش می‌چرخن، قبول نمی‌کنه. لطفا مثل همیشه نظرات خوبتونو برام بنویسید، شب و روزتون خوش، فعلا.


audio: _LOlFndzutc_0001.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
هفته‌ی پیش، خبر عجیبی منتشر شد از یه جلسه تو کنگره‌ی آمریکا، در مورد موجودات فرازمینی. سه تا از نظامی‌های سابق قسم خوردن و اعلام کردن که دولت آمریکا چند دهه‌ست که اطلاعات زیادی از فرازمینی‌ها و سفینه‌های فضایی‌شون داره، اما از مردم پنهان می‌کنه. کامنت‌های زیادی از طرف شما گرفتم که دوست داشتید در مورد این موضوع صحبت بشه. اول، خلاصه‌ی این جلسه رو توضیح میدم، بعدش یه مقدار


audio: _LOlFndzutc_0002.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
وجود فرازمینی‌ها رو بررسی می‌کنیم، انتهای ویدیو هم درمورد پرونده‌ی جالب شکار فرازمینی‌ها توسط نیروی هوایی کشور خودمون میگم، که سال 1355 اتفاق افتاده. این برنامه با حمایت مالی فیوتک ساخته شده، شرکتی که تخصص اصلیش، طراحی و تولید انواع سنسورها یا حسگرهای پیشرفته‌ست. محصولات فیوتک تو پروژه‌های زیادی از سراسر دنیا استفاده میشن، از جمله پروژه‌های بزرگ ناسا.


audio: _LOlFndzutc_0003.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
برای اطلاعات کامل‌تر، پیشنهاد می‌کنم به سایت یا لینکدین فیوتک مراجعه کنید، که لینک هردوشون تو بخش توضیحات ویدیو هست. خب این جلسه، روز چهارشنبه 26 جولای 2023 داخل ساختمون کنگره‌ی آمریکا اتفاق افتاد. محلی که اعضای مجلس نماینده‌ها و مجلس سنای آمریکا، اونجا مشغول قانون‌گذاری‌ان. یه وقتایی هم جلساتی برگزار می‌کنن به نام استماع یا شنیدن، که معمولا


audio: _LOlFndzutc_0004.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
مردم عادی هم با شرایط خاصی می‌تونن داخلش حضور داشته باشن. تو این جلسه سه تا از مقامات نظامی که به عنوان شاهد حضور داشتن، در مقابل مردم و نماینده‌ها قسم خوردن که فقط واقعیت رو بگن. شاهد اول، یه افسر اطلاعاتی سابق نیروی هوایی آمریکا بود، به نام دیوید گراش که با یه گروهی از وزارت دفاع آمریکا، یا پنتاگون، روی پروژه‌هایی به نام یو.ای.پی کار می‌کردن.


audio: _LOlFndzutc_0005.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
یو.ای.پی، مخفف پدیده‌های غیرعادی ناشناخته‌ست. یو.اف.او، یا یوفو، چیزی که ما بهش میگیم بشقاب‌پرنده، در واقع یه زیرشاخه‌ای از همین یو.ای.پی‌ها یا پدیده‌های ناشناخته‌ست، که مقامات دولتی‌شون بیشتر، از این استفاده می‌کنن، چون پدیده‌های بیشتری رو شامل میشه.


audio: _LOlFndzutc_0006.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
این آقای دیوید گراش اعلام کرد که خودش تا حالا هیچ فضاپیما یا موجود فرازمینی‌ای ندیده، اما با تعداد زیادی از خلبان‌ها و افراد دیگه‌ای که توی این برنامه‌های محرمانه کار کردن،‌ مصاحبه‌هایی داشته که اطلاعات زیادی تو این زمینه بهش دادن. هرچند هنوز در مقابل مردم هیچ اسمی نبرده از افرادی که باهاشون صحبت کرده.


audio: _LOlFndzutc_0007.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
بعدش در جواب یکی از اعضای مجلس گفت که مکان دقیق بعضی از همین فضاپیماها رو بلده و در اختیار بازرس کل قرار داده. حتی اعلام کرد دولت آمریکا تو بعضی موارد، داخل این فضاپیماها شواهدی از مواد ارگانیک غیرزمینی پیدا کرده، یعنی موادی که بدن موجودات زنده رو تشکیل میدن.


audio: _LOlFndzutc_0008.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
و اینکه دولت چند دهه‌ست داره این فضاپیماها رو مهندسی معکوس می‌کنه تا تکنولوژی ساختشون رو به دست بیاره.


audio: _LOlFndzutc_0009.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی دیگه‌ای که بهش اشاره کرد این بود که به خاطر این افشاگری‌ها، با حملات و تهدیدهایی هم روبرو شده. اما به نمایندگی از تمام شاهدهایی که از مسخره شدن و تهدیدهای دولتی می‌ترسن، اینجاست تا حقیقت رو بگه.


audio: _LOlFndzutc_0010.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
سخنگوی پنتاگون، حرف‌های گراش رو رد کرد و گفت که از نظر پنتاگون هیچ اطلاعاتی وجود نداره که بتونه این ادعاها رو اثبات کنه.


audio: _LOlFndzutc_0011.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
شاهد دوم، یه خلبان و فرمانده‌ی بازنشسته‌ی نیروی دریای بود، به نام دیوید فریور. سال 2004 زمانی که با همکاراش مشغول پرواز با جت‌های ناو یو‌اس‌اس نیمیتز تو سواحل جنوبی کالیفرنیا بودن، از جسم عجیبی فیلمبرداری کردن که با سرعت زیادی بالای سطح آب حرکت می‌کرد. این جسم به شکل یه کپسول سفیدرنگ بود، با اندازه‌ای حدود دوازده متر.


audio: _LOlFndzutc_0012.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
توی این جلسه، فریور اعلام کرد که چهار نفر، توی دو تا جت، حدود پنج دقیقه شاهد این اتفاق بودن، بعدش هم گفت ما آدم‌های معتبری هستیم، شوخی نمی‌کنیم.


audio: _LOlFndzutc_0013.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
درست بودن این فیلم، بعده‌ها توسط نیروی دریایی تایید شد، اما به گفته‌ی فریور، هیچ جواب درستی برای این موضوع پیدا نشد و دولت هم دیگه پیگیری چندانی نکرد.


audio: _LOlFndzutc_0014.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
شاهد سوم هم یه خلبان دیگه‌ی نیروی دریایی بود به نام رایان گریوز، که سال 2014 خودش و بقیه‌ی همکاراش توی پروازهاشون چند بار شاهد این اجسام ناشناخته بودن. طبق گفته‌ی گریوز، این مشاهدات اونقدر تکرار شد که دیگه خلبان‌ها توی جلسات قبل از پروازشون در مورد خطرات احتمالی این اجسام صحبت می‌کردن و خودشون رو آماده نگه می‌داشتن.


audio: _LOlFndzutc_0015.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
گریوز در جواب یکی از نماینده‌ها، گفت که این اشیای پرنده می‌تونستن توی توفان‌های شدید، کاملا ثابت سر جاشون بمونن، یا به سرعت‌هایی بالاتر از صوت برسن، بنابراین از تکنولوژی‌های ما خیلی فراتر بودن.


audio: _LOlFndzutc_0017.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
توی این جلسه‌ی دو ساعته، سوال و جواب‌های زیادی انجام شد که فرصت نمیشه از همه‌شون بگم. خود این موضوع که بحث فرازمینی‌ها و فضایی‌ها وارد مجلس یه کشور شد، اتفاق نادری بود. اما به طور کلی، حرف خیلی جدیدی زده نشد. تمام شاهدها قبلا هم در مورد این موضوعات صحبت کرده بودن، توی کل دنیا هم تعداد گزارش‌ها از اجسام ناشناخته‌ی


audio: _LOlFndzutc_0019.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
اما برای اینکه به این نتیجه برسیم که اینا قطعا موجودات فرازمینی بودن، اطلاعات محکم‌تری نیاز داریم که هیچکس نتونه ردش کنه، وگرنه همچنان مبهم باقی میمونه.


audio: _LOlFndzutc_0022.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
قبل از اینکه ادامه بدم، نظر شخصی خودمو میگم شاید براتون جالب بود. من فکر می‌کنم توی خیلی از قسمت‌های دیگه‌ی جهان هستی زندگی وجود داره، هرچند هنوز هیچ اثباتی براش نداریم. همونطور که قبلا گفتم، هر جایی که ماده‌ی کافی وجود داشته باشه و زمان کافی هم بهش داده بشه، در نهایت اون مواد تبدیل میشن به موجودات زنده‌ی خیلی ساده، که می‌تونن خودشون رو تکثیر کنن.


audio: _LOlFndzutc_0024.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
الان خود ما رو در نظر بگیرید.کدوم قسمت از ما از جای دیگه‌ای اومده؟ هر اتمی که به خودمون اضافه می‌کنیم، از همین پوسته‌ی زمین و هوای اطرافش میاد، آخرش هم دوباره توی همین خاک حل میشیم.


audio: _LOlFndzutc_0025.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
ما بخش‌های خیلی کوچیکی از پوسته‌ی زمینیم که با گذشت زمان اونقدر پیچیده شده، که حتی از وجود خودش هم آگاهه. تعجبی هم نداره که بعد از این آگاهی، اینقدر خودشو خاص و نایاب می‌دونه. هرچی که هست، تصوراتش فقط مال خودشه، همونطور که یه زمانی فکر می‌کرد خورشید و بقیه‌ی دنیا دارن دور من می‌چرخن.


audio: _LOlFndzutc_0026.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
پس چیزی که می‌خوام بگم، اینه که زندگی، اونقدری که ما موجودات زنده فکر می‌کنیم عجیبه، اینطور نیست.اتفاقا خیلی هم رایجه. حالا بعضی جاها ساده‌تره، بعضی جاها پیشرفته‌تر.


audio: _LOlFndzutc_0027.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
اما این وسط، یه دیوار نامریی بین این زندگی‌ها کشیده شده که شکستنش کار هرکسی نیست. فاصله‌ها اونقدر عظیمن که سرعت نور با این همه ادعاش، مثل یه حلزون، کنده. برای همینه که هرچی به اطرافمون نگاه می‌کنیم، خبری از موجودات دیگه نیست. چون از یه طرف، این دنیا بی‌نهایت بزرگه، از یه طرف، موجودات زنده، بی‌نهایت کوچیک.


audio: _LOlFndzutc_0028.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
شاید هم این دیوار نامریی به نفع همه‌مون بوده. اینجوری بینمون درگیری ایجاد نمیشه و زمان کافی بهمون میده برای پیشرفت‌های عالی.


audio: _LOlFndzutc_0029.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
احتمالا اسم پارادوکس فرمی رو شنیدید. یه معادله‌ای داریم به نام معادله‌ی دریک که برای تخمین زدن تعداد تمدن‌های فرازمینی توی کهکشان خودمون استفاده میشه. این معادله، بر اساس فاکتورهایی عمل می‌کنه مثل نرخ تشکیل ستاره‌ها، تعداد ستاره‌هایی که سیاره دارن، تعداد سیاراتی که می‌تونن حاوی زندگی باشن، به اضافه‌ی عوامل دیگه.


audio: _LOlFndzutc_0030.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
عدد دقیقی به ما نمیده، اما با این حجم عظیم از ستاره‌ها و سیارات، احتمالا تو همین کهکشان خودمون تعداد زیادی تمدن هوشمند وجود داره. خیلی از این ستاره‌ها و منظومه‌ها، عمرشون میلیون‌ها یا میلیاردها سال از مال ما بیشتره، پس باید داخل اینا تمدن‌هایی ایجاد شده باشه، خیلی پیشرفته‌تر از ما. طوری که سفرهای بین‌ستاره‌ای، که الان برای ما کاملا غیرممکنه،


audio: _LOlFndzutc_0031.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
برای اونا یه چیز پیش پا افتاده‌ست. حرف پارادوکس فرمی دقیقا همینه که اگه احتمال وجود فرازمینی‌های پیشرفته اینقدر زیاده، پس چرا تا الان هیچکدومشون به زمین نیومدن. نمی‌دونم، شاید هم اومدن ولی ما نفهمیدیم.


audio: _LOlFndzutc_0032.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
بهرحال چیزی که مهمه، سند و مدرکه. ویدیوها اسناد بدی نیستن، اما عکس و ویدیویی که یه همچین کیفیت پایینی داشته باشه به راحتی قابل ساختنه، که قبلا تو یه ویدیو در مورد توپ صاعقه نشون دادم.


audio: _LOlFndzutc_0033.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
نمی‌خوام بگم این ویدیوها حتما ساختگی‌ان، حرفم اینه که نمیشه فقط به عکس و ویدیو استناد کرد،‌ باید مدارک محکم‌تری وجود داشته باشه. مثلا اگه ادعا میشه سفینه‌هاشون روی زمین وجود داره، باید بتونیم ببینیمش، باید اثبات بشه که این روی زمین ساخته نشده.


audio: _LOlFndzutc_0034.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
این کمبودها باعث شده خیلی از افراد نظرشون این باشه که پرنده‌های ناشناخته، هیچ ربطی به فرازمینی‌ها ندارن. ابزارهای خیلی پیشرفته‌ای هستن که توسط کشورهای دیگه ایجاد شدن برای جاسوسی از بقیه‌ی کشورها.


audio: _LOlFndzutc_0035.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
مخصوصا اینکه ادعا میشه لاشه‌های زیادی از این فضاپیماها جمع‌آوری شده، یه کم غیرمنطقیه. دلیلش ساده‌ست، ما الان با تکنولوژی فعلی‌مون، نمی‌تونیم به منظومه‌های دیگه سفر کنیم. پس اگه اونا بتونن به منظومه‌ی ما بیان، باید خیلی از ما پیشرفته‌تر باشن. طوری که به راحتی از سقوط یا هدف گرفته شدن توسط جنگنده‌های ما، جلوگیری کنن.


audio: _LOlFndzutc_0036.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
برای همین بعضی از نماینده‌های حاضر تو این جلسه هم، بیشتر از اینکه به فرازمینی‌ها فکر کنن، این پدیده‌ها رو تهدیدی علیه امنیت ملی می‌دونن که باید دلیلشون مشخص بشه. مثلا جان کربی دریاسالار سابق نیروی دریایی، که الان سخنگوی شورای امنیت ملیه، بعد از این جلسه گفت که این پدیده‌ها روی آموزش‌های نظامی ما اثر گذاشتن، ولی هنوز جواب قطعی براشون پیدا نکردیم و داریم روش کار می‌کنیم.


audio: _LOlFndzutc_0037.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
بهرحال توی فریب‌کاری و پنهان‌کاری دولت‌ها هیچ شکی نیست، ولی خب باید منتظر اسناد قوی‌تری بمونیم تا معلوم بشه این پدیده‌ها واقعا مربوط به فرازمینی‌ها بودن، یا همه‌شون منشا زمینی داشتن.


audio: _LOlFndzutc_0038.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
یه نکته‌ی جالب هم این آخر بگم در مورد کشور خودمون. اینجا هم مثل خیلی جاهای دیگه، گزارش‌های زیادی بوده از مشاهده‌ی بشقاب‌پرنده‌ها. خیلیاشون بعدا معلوم شده وسایل ساخت انسان بودن یا پدیده‌های جوی و عوامل دیگه، اما بعضیاشون همچنان بی‌جواب موندن. یه نمونه‌ی معروفش، مربوط میشه به سال 1355 یا 1976 .


audio: _LOlFndzutc_0039.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
ساعت یازده شب بیست‌وهشتم شهریور، مردم محله‌های شمالی تهران متوجه میشن یه شی خیلی نورانی و ناشناخته تو آسمون حضور داره.


audio: _LOlFndzutc_0042.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
به سمت تهران برای شکار این تهدید احتمالی. اینجا دو تا روایت مختلف وجود داره. یکیش میگه این جنگنده وقتی به تهران می‌رسه تمام تجهیزات الکترونیکیش از کار میفته و مجبور میشه برگرده. یه روایت دیگه هم میگه تجهیزاتش از کار نمیفته، ولی بعد از مدتی که دنبال این شی نورانی می‌گرده و پیداش نمی‌کنه، سوختش تموم میشه و برمی‌گرده.


audio: _LOlFndzutc_0044.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
موفق میشه این جسم ناشناخته رو ببینه. خلبانش سرگرد پرویز جعفری بوده، به همراه یه افسر دیگه پشت سرش، که اعلام کردن این جسم، تقریبا به اندازه‌ی یه هواپیمای بویینگ بوده و نورهای شدیدی با رنگ‌های مختلف از خودش منتشر می‌کرده، جوری که این نور شدید اجازه نمی‌داده بدنه‌ی اصلیش دیده بشه. وقتی بهش نزدیک‌تر میشن، اونطور که خلبان میگه، یه کره‌ی کوچیکتر


audio: _LOlFndzutc_0045.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
نورانی ازش بیرون می‌زنه و حرکت می‌کنه به سمت هواپیما. این باعث میشه فکر کنن بهشون شلیک شده، برای همین تصمیم می‌گیرن اونا هم به طرف این جسم شلیک کنن. اما یهو متوجه میشن تمام ابزارهاشون از کار افتاده، ارتباط رادیوییشون هم قطع شده. اون کره‌ی نورانی هم حرکت می‌کنه به سمت زمین و بدون اینکه هیچ انفجاری اتفاق بیفته محو میشه.


audio: _LOlFndzutc_0046.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
از کار افتادن ابزارهای الکترونیکی مجبورشون می‌کنه برگردن به سمت پایگاه، ولی بعدش دیگه اثری از این جسم نورانی عجیب پیدا نمیشه. روز بعدش همین دو تا خلبان با هلیکوپتر میرن به اون منطقه‌ای که اون کره‌ی نورانی کوچیکتر سقوط کرده بود. اما هیچ نشونه‌ای ازش پیدا نمی‌کنن. عجیب‌تر اینکه تو همون منطقه‌ی سقوط هم بعضی از ابزارهای الکترونیکی از کار میفتادن.


audio: _LOlFndzutc_0049.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
باز شد ولی خب هنوز جواب مشخصی به دست نیومده. خیلی‌ها هم سعی کردن اینطور توجیهش کنن که اون اشیای نورانی شهاب‌سنگ بودن و علت از کار افتادن سیستم هواپیما، نقص فنی بوده.


audio: _LOlFndzutc_0050.opus
source: youtube
source_id: _LOlFndzutc
invalidation: VALID
text:
بنابراین اگه بخوام تمام موارد رو خلاصه کنم، باید بگم که موجودات فرازمینی به احتمال زیاد وجود دارن. اگه به من باشه که میگم صددرصد هستن. اما نکته‌ی مهم اینه که اگه موجودی بخواد این فاصله‌های زیاد رو طی بکنه تا به ما برسه، مجبوره فناوری‌های فوق‌العاده پیشرفته‌ای داشته باشه. یه همچین موجودی چطور ممکنه این همه توی سیاره‌ی ما دچار حادثه و سقوط بشه؟ شما هم بد نیست نظر خودتون رو در مورد این قضیه توی کامنت‌ها بنویسید.


audio: uEVkhBmFB3A_0001.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
برای هزاران سال فکر می‌کردیم زمین مرکز جهان هستیه. بعدش گفتیم نه، خورشید مرکز جهانه. باز یه مدت دیگه که گذشت، دیدیم خورشید هم فقط یکی از میلیاردها ستاره‌ی دیگه‌ست که تو کهکشان ما می‌چرخن. بعد از اون، فهمیدیم این کهکشان هم فقط یکی از میلیاردها کهکشان دیگست که تو جهان هستی وجود داره. حالا مدتیه این سوال پیش اومده که اگه جهان ما هم فقط یکی از جهان‌های دیگه باشه چی؟


audio: uEVkhBmFB3A_0002.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
امروز می‌خوایم این ایده‌ی جالب رو بررسی کنیم که بهش میگن مالتیورس یا چندجهانی. اسپانسر این برنامه، شرکت فیوتک هست که توسط آقای جواد مخبری تو جنوب کالیفرنیا تاسیس شده. زمینه‌ی فعالیتش ابزارهای دقیق اندازه‌گیری و سنسورهای پیشرفته و رباتیک و اینجور موارده. این شرکت تو پروژه‌های بزرگ ناسا، مثل شاتل فضایی دیسکاوری، مریخ‌نورد کیوریاسیتی، و پروژه‌های پیچیده‌ی مهندسی پزشکی مشارکت داشته.


audio: uEVkhBmFB3A_0003.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
برای اطلاعات بیشتر می‌تونید به سایتشون سر بزنید، و لینکدین فیوتک رو دنبال کنید، که تو بخش توضیحات همین ویدیو گذاشتم. سال 1929 ادوین هابل متوجه شد که تمام کهکشان‌ها دارن با سرعت زیاد از ما دور میشن، که این باعث شد بفهمیم جهان ما در حال انبساطه. ما انتظار داشتیم نیروی گرانش باعث بشه کهکشان‌ها به سمت همدیگه کشیده بشن، در نتیجه سرعت انبساط جهان به مرور زمان کمتر بشه.


audio: uEVkhBmFB3A_0004.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
ولی بعدا دیدیم کم که نمیشه هیچ، دائما داره بیشتر و بیشتر میشه. فعلا مناسب‌ترین دلیلی که براش پیدا کردیم، اینه که یه انرژی ناشناخته‌ای به نام انرژی تاریک کل جهان رو پر کرده، که دلیل افزایش سرعت انبساطش همینه. بعدش دانشمندا به این عدد خیلی خیلی کوچیک رسیدن، که چگالی انرژی تو خلا محسوب میشه.


audio: uEVkhBmFB3A_0005.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
در واقع همون ثابت کیهانیه که اولین بار اینشتین معرفیش کرد، بعدش کنار گذاشته شد، ولی الان دوباره برای توضیح انبساط جهان استفاده میشه. پس به این رسیدیم که انرژی مرموزی که حدود هفتاد درصد جهان ما رو تشکیل داده، با این عدد کوچیک در ارتباطه. اما یه مشکلی این وسط وجود داره. هنوز هیچکس نتونسته بفهمه که این عدد از کجا اومده،


audio: uEVkhBmFB3A_0006.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
فقط یه مقدار ثابته که تو معادلاتمون جواب میده. همین مقدار خیلی کوچیک هم اگه فقط یه ذره کمتر یا بیشتر بود، جهان ما به این شکلی که الان هست وجود نداشت. این موضوع باعث شده که بعضیا نظرشون این باشه که دنیای ما نمی‌تونسته تصادفا به وجود اومده باشه. این مقادیر دقیق که تو ثابت‌های فیزیک دیده میشن، به نظر میاد طراحی شدن تا باعث ایجاد یه همچین دنیایی بشن.


audio: uEVkhBmFB3A_0007.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
چون اگه فقط یه کوچولو کمتر یا بیشتر بودن همه چیز به هم می‌ریخت. خب این موضوع رو تو ذهنتون نگه دارید تا از یه در دیگه وارد بشیم. در مورد نظریه‌ی ریسمان قبلا صحبت کردم، اما الان می‌خوایم یه مقدار عمیق‌تر بهش نگاه کنیم. دیدیم که دانشمندا تو تلاش برای متحد کردن تمام نیروها، رسیدن به نظریه‌ی ریسمان. حرفش اینه که همه چیز تو دنیای ما از رشته‌ها یا تارهایی


audio: uEVkhBmFB3A_0008.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
از جنس انرژی تشکیل شده که ارتعاش می‌کنن. شکل ارتعاش اینا تعیین می‌کنه که چی بسازن، مثلا یه ارتعاش باعث ایجاد الکترون‌ها میشه، یه نوع دیگه‌ش کوارک‌ها رو به وجود میاره. پس در واقع تمام ویژگی‌های فیزیکی جهان ما از ارتعاش این ریسمان‌ها میاد. این فعلا بهترین روشی بود که برای متحد کردن نیروها به دست آوردیم، اما مشکلش این بود که ریاضیاتش برای اینکه درست جواب بده،


audio: uEVkhBmFB3A_0009.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
نیاز به ابعاد فضایی بیشتری داشت، شیش یا هفت بعد بیشتر از این سه تا بعدی که می‌شناسیم. این ابعاد اضافی تو اندازه‌های خیلی خیلی کوچیک و فشرده ظاهر میشن. ریاضیات این نظریه نشون داد که این ابعاد، شکل‌های مختلفی هم دارن. اولش تعدادشون انگشت‌شمار بود، اما الان هزاران هزار شکل مختلف برای این ابعاد پیدا شده.


audio: uEVkhBmFB3A_0010.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
حالا نکته‌ی جالب اینجاست که شکل این ابعاد اضافی تعیین می‌کنه که ریسمان‌هایی که داخلشونن چه جوری ارتعاش کنن، نوع ارتعاش ریسمان‌ها هم باعث تولید ذرات و نیروهای مختلف میشه. پس خواصی مثل جرم ذرات داخل اتم، بار الکتریکیشون، مقدار نیروهای فیزیکی، یا همین مقدار انرژی تاریک که در موردش صحبت کردیم،


audio: uEVkhBmFB3A_0011.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
توسط شکل ابعاد اضافی نظریه‌ی ریسمان تعیین میشه. ولی مشکل اینجاست که تعداد این شکل‌ها خیلی خیلی زیاده. شیش یا هفت بعد اضافی داریم که هرکدمشون می‌تونن میلیون‌ها شکل مختلف داشته باشن، هر شکلی هم باعث تولید قوانین فیزیکی متفاوتی میشه. برای همین دانشمندا دچار سردرگمی شدن. چون نمی‌دونیم هرکدوم از این شیش هفت تا بعد،


audio: uEVkhBmFB3A_0012.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
چه شکلی رو انتخاب کردن برای خودشون. اینجا یه ایده‌ی جالب مطرح شد. بعضی از دانشمندا گفتن که این شکل‌های خیلی زیادی که ما از طریق ریاضی به دست آوردیم، فقط مال این جهان نیستن، مربوط به جهان‌های مختلف میشن. یعنی میلیاردها میلیارد جهان دیگه وجود داره که تو هرکدومشون این ابعاد اضافی شکل‌های متفاوتی دارن، پس قوانین فیزیکی این دنیاها هم متفاوته.


audio: uEVkhBmFB3A_0013.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
به این ایده میگیم مالتیورس، یا چند جهانی، جهان‌های چندگانه. تا الان یونیورس داشتیم، که همین جهان خودمونه، حالا بی‌نهایت از این دنیاهای تکی داریم که مجموعشون میشه مالتیورس. این ایده، یه جواب داشت برای سوالی که در مورد مقدار ثابت کیهانی وجود داشت. یعنی اینکه چرا انرژی تاریک تو دنیای ما یه همچین مقدار دقیقی داره، و همونی هم هست که باید باشه؟


audio: uEVkhBmFB3A_0014.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
اگه مالتیورس واقعا وجود داشته باشه، تو هرکدوم از این جهان‌ها، شکل ابعاد اضافی می‌تونه متفاوت باشه. پس نحوه‌ی ارتعاش ریسمان‌های انرژی داخل این ابعاد هم، تو هر جهان متفاوته. در نتیجه ویژگی‌های فیزیکی هر جهان با جهان دیگه فرق می‌کنه. که این شامل مقدار انرژی تاریک، یا همون ثابت کیهانی هم میشه. یعنی مقدار ثابت کیهانی، تو هر جهانی می‌تونه


audio: uEVkhBmFB3A_0015.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
یه عدد متفاوتی باشه، تو جهان ما هم مقدارش اینه. پس اینجا به یه نکته‌ی ظریفی رسیدیم. اینکه بپرسیم چرا تو جهان ما مقدار ثابت کیهانی این عدده، و عدد دیگه‌ای نیست، یه سوال اشتباهه. نمی‌تونیم از قوانین فیزیکی انتظار داشته باشیم به ما بگن که این عدد از کجا اومده. چون بی‌نهایت جهان دیگه هم هست که مقدار ثابت کیهانیشون یه عدد دیگه‌ست.


audio: uEVkhBmFB3A_0016.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
اگه مقدار انرژی تاریکشون بیشتر از جهان ما باشه، هیچ کهکشانی نمی‌تونه تشکیل بشه. چون دافعه‌ی این انرژی تاریک به جاذبه‌ی بین مواد سازنده‌ی کهکشان‌ها غلبه می‌کنه. اگه مقدارش کمتر از جهان ما باشه، کل اون جهان تو خودش فرومی‌ریزه. تو هر دو حالت، موجودات زنده‌ای تو این دنیاها به تکامل نمی‌رسن،


audio: uEVkhBmFB3A_0017.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
ولی جهان ما مقدار انرژی تاریکش به اندازه‌ای بوده که تونسته به اینجا برسه. بعدش هم موجودات زنده‌ای مثل ما توش به وجود اومدن که این اعداد به نظرشون عجیب و غیرتصادفی میاد. فقط هم بحث ثابت کیهانی نیست، خیلی مقادیر دیگه هم هستن. مثلا ممکنه بپرسیم چرا بار الکترون اینقدره، چرا جرم پروتون اینقدره،


audio: uEVkhBmFB3A_0018.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
چرا سرعت نور اینجوریه، چطور ممکنه تمام این مقادیر دقیق تصادفی باشن. اگه ایده‌ی مالتیورس درست باشه، تمام این سوال‌ها بی‌معنی میشن.


audio: uEVkhBmFB3A_0019.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
پس با درنظر گرفتن ایده‌ی مالتیورس، ممکنه دید ما نسبت به ویژگی‌های دنیامون خیلی بازتر بشه. البته چند نوع متفاوت از مالتیورس از طرف دانشمندای مختلف ارائه شده. دلیلش هم اینه که هنوز هیچ شواهدی پیدا نکردیم که اثباتش کنه، فعلا فقط داریم در موردش حدس می‌زنیم و احتمالات رو بررسی می‌کنیم.


audio: uEVkhBmFB3A_0021.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
قدیمی کوانتوم و جهان‌های موازی در موردش صحبت کردم. یعنی جهان‌های موازی میشه گفت یه نوعی از مالتیورس محسوب میشه. یه نوع دیگه‌ش مالتیورس غشاییه که میگه هر جهانی روی یه غشا یا پوسته قرار گرفته که تو ابعاد بالاتر شناورن. گاهی این غشاها با هم برخورد می‌کنن که باعث ایجاد بیگ‌بنگ میشه و جهان‌های جدید به وجود میان.


audio: uEVkhBmFB3A_0023.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
حالا بیایید فرض کنیم مالتیورس واقعیه، بی‌نهایت جهان دیگه وجود داره. اولین سوالی که به ذهنمون میاد اینه که امکانش هست از جهان خودمون به یه جهان دیگه سفر کنیم؟ فکر می‌کنم بستگی به این داره که قوانین فیزیکی اونجا، چقدر با مال ما متفاوت باشه. مثلا فرض کنید بریم به یه دنیای دیگه که ساختار اتم‌هاش فرق داره. الکترون‌هاش بار مثبت دارن، در حالیکه بدن ما الکترون‌های منفی داره.


audio: uEVkhBmFB3A_0024.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
پس شاید به محض وارد شدن به یه همچین دنیایی با قوانین فیزیکی متفاوت، بدنمون از هم بپاشه. بعد یه موضوع دیگه اینه که اگه بخواهیم از این جهان خارج بشیم و بریم به اون جهان، مسیر سفرمون کجاست؟ یعنی به محض اینکه این جهان تموم میشه اون یکی شروع میشه؟ یا اینکه این وسط یه فضای هیچ و پوچ هم بینشون هست؟ اگه هست ما چه جوری می‌تونیم داخل حضور داشته باشیم.


audio: uEVkhBmFB3A_0025.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
اصلا یه چیزی که برای خودم سواله اینه که این شکلی که مالتیورس رو نشون میدن اینجوریه که هر یونیورس شبیه یه حبابه که مستقل از بقیه‌ست، اما همه‌شون تو فاصله‌های مختلف از همدیگه قرار گرفتن. خب اینجوری شبیه اینه که تمام این جهان‌ها با هم تو یه فضای دیگه قرار دارن، این اینجاست، اون یکی اونجاست. این به ما نزدیک‌تره، اون یکی دورتره.


audio: uEVkhBmFB3A_0026.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
به نظرم مالتیورس اگه وجود داشته باشه نمی‌تونه این شکلی باشه. و اینکه اگه این دنیاها کاملا مجزا از همدیگه هستن، پس نباید بتونن هیچ برخوردی با هم داشته باشن. جهان‌های دیگه فقط وجود دارن، هیچ فاصله‌ای نمیشه بینشون مشخص کرد. اصلا شاید همه‌شون تو دل همن، ولی ویژگی‌های فیزیکی متفاوتشون اجازه نمیده با هم تعامل داشته باشن.


audio: uEVkhBmFB3A_0027.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
اگه اینجوری باشه شاید برای سفر کردن به یه جهان دیگه فقط کافی باشه آگاهی ما از این جهانی که توشیم قطع بشه، تو یه جهان دیگه تو یه قالب دیگه وصل بشه. یعنی نیازی به حرکت فیزیکی نباشه.مثل فیلم جدید مالتیورس جنون. تو این فیلم، خواب‌هایی که میدیدن در واقع زندگیشون تو جهان‌های دیگه بود، اینجوری نبود که فقط یه رویا باشه، یه زندگی واقعی تو یه دنیای دیگه بود.


audio: uEVkhBmFB3A_0029.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
تکلیف انفجار بزرگ یا بیگ‌بنگ چی میشه؟ بعضی از انواع مالتیورس برای بیگ‌بنگ هم یه جواب‌هایی دارن، مثل همون مالتیورس غشایی که میگه از برخورد غشای هر جهان با جهان دیگه، یه بیگ‌بنگ اتفاق میفته. اما بعضیای دیگه جواب چندانی برای این قضیه ندارن. الان خیلی از دانشمندا نظرشون اینه که اصلا مالتیورس یه موضوع علمی نیست،


audio: uEVkhBmFB3A_0030.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
چون نمیشه با مشاهده و آزمایش تاییدش کرد یا ردش کرد. اینکه واردش کنیم به مباحث علمی، ممکنه باعث بی‌اعتمادی مردم به علم بشه.شاید بشه گفت بیشتر یه بحث فلسفیه.


audio: uEVkhBmFB3A_0031.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
بعد از اینکه اینشتین نظریه‌ی نسبیت عام خودشو مطرح کرد، بعضی از دانشمندا با دیدن فرمول‌هاش متوجه شدن که جهان ما باید در حال انبساط باشه. اما خود اینشتین قبول نکرد. تا اینکه ده پونزده سال بعد مشاهداتمون این قضیه رو تایید کرد. یه نمونه‌ی دیگه‌ش سیاهچاله بود. اول فرمول‌های ریاضی از وجود سیاهچاله خبر دادن، بعدش تو دنیای واقعی نشونه‌هاشو پیدا کردیم.


audio: uEVkhBmFB3A_0032.opus
source: youtube
source_id: uEVkhBmFB3A
invalidation: VALID
text:
در مورد مالتیورس هم شاید تو یه همچین وضعیتی باشیم. یعنی فرمول‌های ریاضی، که تو نظریه‌هایی مثل نظریه‌ی ریسمان می‌بینیم، پیشنهاد می‌کنن که جهان‌های دیگه‌ی غیر از جهان ما ممکنه وجود داشته باشن. اما هنوز هیچ اثری پیدا نکردیم که تاییدش کنه. شایدم تا ابد هیچ ردی از جهان‌های دیگه پیدا نکنیم، اگه هیچ تاثیری رو همدیگه نداشته باشن.شما چی فکر می‌کنید؟


audio: bDRgzstlk68_0003.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
که از دید خیلی از فیزیکدان‌ها، زیباترین نظریه‌ی فیزیکه. جواب خیلی از سوالات بنیادی ما توی همین نظریه پیدا میشه. اینکه ذراتی مثل الکترون و کوارک، ذاتشون دقیقا چیه؟ چطور ایجاد میشن، چطور نابود میشن؟ نیروهای بنیادی چه جوری بین ذرات ماده منتقل میشن؟ پس بریم به دنیای عجیب و غیر قابل پیش‌بینی کوانتوم تا ببینیم جهان هستی توی ریزترین سطوحش چطور کار می‌کنه.


audio: bDRgzstlk68_0004.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
این برنامه با حمایت مالی فیوتک ساخته شده، شرکتی که تخصص اصلیش، طراحی و تولید انواع سنسورها یا حسگرهای پیشرفته‌ست. محصولات فیوتک تو پروژه‌های زیادی از سراسر دنیا استفاده میشن، از جمله پروژه‌های بزرگ ناسا. برای اطلاعات کامل‌تر، پیشنهاد می‌کنم به سایت یا لینکدین فیوتک مراجعه کنید، که لینک هردوشون تو بخش توضیحات ویدیو هست. توی یکی از ویدیوهای قبلی به نام ذره‌ی خدا،


audio: bDRgzstlk68_0005.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
در مورد نظریه‌ی مدل استاندارد فیزیک ذرات صحبت کردم. خلاصه‌ش اینه که فیزیکدان‌ها تمام ذرات بنیادی رو توی یه جدول شبیه جدول مندلیف قرار دادن و ویژگی‌های هرکدومشون رو مشخص کردن.


audio: bDRgzstlk68_0007.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
فرمیون‌ها ذرات سازنده‌ی ماده هستن، مثل کوارک‌ها و الکترون‌ها. بوزون‌ها، ذرات انتقال‌دهنده‌ی نیروهای بنیادی‌ان. مثلا گلوئون نیروی هسته‌ای قوی رو حمل می‌کنه، یا فوتون مخصوص حمل نیروی الکترومغناطیسیه.


audio: bDRgzstlk68_0008.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
اما ذات همه‌ی این ذرات چیه؟ جواب این سوال رو نظریه‌ی میدان کوانتومی به ما میده. تو این نظریه، تک‌تک ذرات بنیادی برای خودشون یه میدان مخصوص دارن که توی کل جهان هستی گسترده شده و هر نقطه‌ش یه مقدار مشخصی انرژی داره. نکته‌ی مهم اینه که این میدان‌ها سه‌بعدی‌ان، ولی ما اینجا برای اینکه راحت‌تر درکشون کنیم، یه بعدش رو کم می‌کنیم، به صورت چند تا صفحه


audio: bDRgzstlk68_0009.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
نشونشون میدیم، که هر صفحه مربوط به میدان یکی از ذره‌هاست. مثلا هر الکترون، در واقع یه جور برانگیختگی داخل یه بخشی از میدان الکترونه. منظور از برانگیختگی، یعنی انرژی این میدان، تو یه نقطه‌ی مشخص، از حالت تعادل خارج بشه. مثل اینکه یه سنگ بندازیم داخل یه برکه‌ی آروم.


audio: bDRgzstlk68_0010.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
اگه مقدار این انرژی تقریبا 0.51 مگا الکترون‌ولت باشه، اونوقت ما یه ذره‌ی الکترون داریم. اگه دو برابر این مقدار انرژی رو داشته باشیم، دو تا الکترون داریم. سه برابر، سه تا الکترون. یعنی انرژی این میدان، کوانتیزه یا کوانتیده‌ست، برای همین نمی‌تونیم مثلا یکی و نصفی الکترون داشته باشیم، فقط مضرب‌های صحیحش امکان‌پذیره.


audio: bDRgzstlk68_0011.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
و اینکه برانگیختگی تو یه جهت، خود ذره رو تولید می‌کنه، تو جهت مخالف، پادذره‌ش. در مورد بقیه‌ی ذرات بنیادی هم همینه. مثلا اگه تو یه قسمتی از میدان کوارک بالا، 2.3 مگا الکترون‌ولت انرژی وجود داشته باشه، یه کوارک بالا ایجاد میشه. اگه مقدار این انرژی دو برابر بشه، دو تا کوارک بالا داریم.


audio: bDRgzstlk68_0012.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
پس خلاصه‌ش این شد که هر ذره‌ی بنیادی، چیزی نیست جز یه برانگیختگی توی مقدار انرژی میدان همون ذره. که این برانگیختگی، یا ذره، می‌تونه آزادانه تو فضا حرکت کنه. و اینکه میدان‌ها رو به جای حالت سه‌بعدی، روی یه صفحه‌ی دوبعدی نشون میدیم تا این برانگیختگی‌ها رو راحت‌تر بفهمیم.


audio: bDRgzstlk68_0013.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
اگه با درک مفهوم میدان مشکل دارید، شاید این مثال کمکتون کنه. فضای داخل یه اتاق رو در نظر بگیرید که با مولکول‌های هوا پر شده. می‌دونیم که صدا، در واقع تغییر چگالی مولکول‌های هواست. پس اینجا یه میدان چگالی هوا داریم که تو کل فضای اتاق گسترده شده. میدان چیزی نیست جز یه ویژگی که تو هر نقطه از فضا مقدار مشخصی داره.


audio: bDRgzstlk68_0015.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
اما قضیه اینجا تموم نمیشه، یه چیز عجیب دیگه هم داریم به نام ذرات مجازی. موضوع پیچیده و بزرگیه اما سعی می‌کنم تا حد امکان کوتاه و ساده توضیحش بدم. خب دیدیم که اون نوسان‌ها یا برانگیختگی‌هایی که مقدار انرژی مشخصی داشته باشن، ذرات واقعی رو می‌سازن، مثل کوارک و الکترون. اما بیشتر وقتا نوسان‌هایی تو میدان‌ها ایجاد میشه که خیلی زود از بین میرن.


audio: bDRgzstlk68_0016.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
به این برانگیختگی‌های زودگذر میگن ذرات مجازی. شبیه سطح آب دریا که پر از تلاطمه، میدان‌های مختلف هم دچار تلاطم و آشفتگی دائمی‌ان، که همین آشفتگی‌ها رو ما به عنوان ذرات مجازی می‌شناسیم.


audio: bDRgzstlk68_0018.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
مثلا توی میدان الکترون، یه الکترون مجازی همراه با یه پادالکترون مجازی ظاهر میشه، که بلافاصله همدیگه رو خنثا می‌کنن و نابود میشن.


audio: bDRgzstlk68_0019.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
اما تکلیف قانون پایستگی ماده و انرژی چی میشه. چون منطقی نیست که این ذرات از هیچ به وجود بیان. اینم بحث بزرگیه اما خلاصه‌ش اینه که ذرات مجازی، از خلا انرژی قرض می‌گیرن، ظاهر میشن، بعدش که نابود میشن دوباره همون انرژی رو پس میدن به خلا.


audio: bDRgzstlk68_0020.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
حالا می‌رسیم به قسمت جالب این نظریه، یعنی تبدیل ذرات به همدیگه. برای درکش از یه مثال استفاده می‌کنم. واپاشی بتا یکی از رایج‌ترین واکنش‌های هسته‌ایه که باعث میشه یه عنصر تبدیل بشه به یه عنصر دیگه، مثلا اتم کربن تبدیل بشه به اتم نیتروژن. این واپاشی به این صورته که کوارک پایین داخل یکی از نوترون‌ها


audio: bDRgzstlk68_0021.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
تبدیل میشه به کوارک بالا، در نتیجه این نوترون تبدیل میشه به پروتون. همزمان یه دونه الکترون و یه دونه آنتی‌نوترینو هم منتشر می‌کنه.


audio: bDRgzstlk68_0022.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
اینجا یه سوال مهم پیش میاد. همونطور که گفتم، هر ذره‌ی بنیادی، میدان خودشو داره. یا در واقع هر ذره، چیزی نیست جز برانگیختگی یه نقطه از میدان خودش. پس چطور ممکنه کوارک پایین که توی یه میدان جداست، تبدیل بشه به کوارک بالا و الکترون و آنتی‌نوترینو که توی سه تا میدان جدا هستن؟ اتفاقی که میفته اینه که انرژی می‌تونه از طریق


audio: bDRgzstlk68_0023.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
یه میدان بوزون، بین میدان‌های دیگه منتقل بشه. دو تا میدان بوزون دابلیو و بوزون زد داریم که ذراتشون نیروی هسته‌ای ضعیف رو منتقل می‌کنن، یه میدان گلوئون داریم که ذراتش نیروی هسته‌ای قوی رو حمل می‌کنن، یه دونه هم میدان الکترومغناطیسی که ذراتش، یعنی همون فوتون‌ها، نیروی الکترومغناطیسی رو انتقال میدن.


audio: bDRgzstlk68_0024.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
در مورد مثال واپاشی بتا، بوزون دابلیو انتقال انرژی رو انجام میده. یعنی انرژی از میدان کوارک پایین، منتقل میشه به میدان بوزون دابلیو، بعدش منتقل میشه به میدان‌های کوارک بالا و الکترون و آنتی‌نوترینو. اینجوری، یه ذره تبدیل میشه به سه تا ذره‌ی دیگه، اونم فقط از طریق انتقال انرژی بین میدان‌های مختلف.


audio: bDRgzstlk68_0025.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
قانون پایستگی ماده یا انرژی هم نقض نشده، چون مجموع جرم و انرژی کوارک پایین، برابره با مجموع جرم و انرژی اون سه تا ذره‌ی جدیدی که ایجاد شدن.


audio: bDRgzstlk68_0026.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
به این نکته هم توجه داشته باشید که توی حالت واقعی سه‌بعدی، اینطور نیست که میدان‌ها جدا باشن و یه فاصله‌ای از همدیگه داشته باشن، همه‌شون با هم توی یه فضا قرار گرفتن و تو دل همدیگه هستن.


audio: bDRgzstlk68_0027.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
پس می‌بینید که این نظریه، واقعیت‌های دنیای ما رو توی ریزترین سطوحش خیلی دقیق و قشنگ توصیف می‌کنه. البته اینم بگم که برای تمام اینا آزمایش‌های محکمی انجام شده و روابط ریاضی درست و حسابی هم وجود داره، با یه موضوع کاملا علمی طرفیم. هرچند قسمت‌های زیادی ازش باقی مونده که هنوز کشف نکردیم. یه مثال دیگه هم می‌زنم تا بهتر توی ذهنمون بشینه.


audio: bDRgzstlk68_0028.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
کوارک‌هایی که پروتون‌ها و نوترون‌ها رو می‌سازن،‌ با نیروی هسته‌ای قوی به هم می‌چسبن. این نیرو توسط ذرات گلوئون حمل میشه که برانگیختگی‌های میدان گلوئون هستن. پس این میدان گلوئون، واسطه‌ی انتقال انرژی بین میدان‌های کوارک‌هاست. در کل، ذرات مختلف ماده، نمی‌تونن خودشون به طور مستقیم با همدیگه تعامل داشته باشن و به هم انرژی بدن.


audio: bDRgzstlk68_0031.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
میدان هیگز، یا میدان بوزون هیگز که ذراتش معروفن به ذره‌ی خدا. این میدان، همون چیزیه که باعث میشه بعضی از ذرات بنیادی جرم داشته باشن، بعضیاشون نداشته باشن. حتما می‌دونید که توی فیزیک، جرم و وزن، دو تا چیز کاملا متفاوتن. زمانی که شما رو سطح زمین ایستادید، نیروی گرانش زمین به بدن شما یه شتابی میده به اندازه‌ی 9.8 متر بر مجذور ثانیه،


audio: bDRgzstlk68_0033.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
وقتی شما تو فضا معلق باشی، دیگه خبری از گرانش زمین نیست، پس خبری از نیروی وزن هم نیست. با این حال، جرم بدن شما همچنان همونیه که روی زمین بود. این جرم، دقیقا از کجا داره میاد؟ جواب ساده اینه که بگیم تک‌تک اتم‌ها جرم دارن. خب جرم اتم‌ها از کجا میاد؟ از دو تا منبع مختلف.


audio: bDRgzstlk68_0034.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
یه بخشیش از جرم ذرات سازنده‌ی اتم میاد، یعنی الکترون‌ها و کوارک‌ها، یه بخشیش هم از نیروی هسته‌ای قوی که کوارک‌ها رو به هم می‌چسبونه و پروتون‌ها و نوترون‌ها رو ایجاد می‌کنه. جالب اینجاست که فقط یک درصدش جرم ذرات اتمه، 99 درصد جرم هر اتم، مربوط میشه به همین نیروی هسته‌ای قوی. یعنی در واقع انرژی این نیرو، با جرم کوارک‌ها و الکترون‌ها


audio: bDRgzstlk68_0037.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
اون یک‌درصد جرم مربوط به خود الکترون‌ها و کوارک‌ها از کجا سرچشمه می‌گیره. جرم و انرژی با هم معادلن، پس باید ببینیم چه عاملی به این ذرات زیراتمی انرژی میده و باعث میشه جرم مشخصی داشته باشن. جوابش میدان هیگزه. این میدان هم مثل بقیه‌ی میدان‌هایی که در موردشون صحبت کردم، توی کل جهان هستی گسترده شده.


audio: bDRgzstlk68_0038.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
دلیل جرم داشتن یه ذره‌ای مثل الکترون، اینه که با این میدان هیگز، برهم‌کنش یا تعامل داره، میدان هیگز روی الکترون اثر می‌ذاره. اگه این تعامل وجود نداشت، الکترون هم مثل فوتون، بدون جرم بود، انرژی داشت اما نه به شکل جرم، به شکل تکانه. اینجوری می‌تونست مثل فوتون با سرعت نور حرکت کنه.


audio: bDRgzstlk68_0039.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
هر میدانی که ذراتش، یا در واقع برانگیختگی‌هاش، بیشتر با میدان هیگز تعامل داشته باشن، جرم بیشتری دارن. پس با اینکه میدان هیگز فقط مسئول جرم یک‌درصد از جهان هستیه، اما همین یک‌درصد هم اگه وجود نداشت، دنیای ما کاملا از هم می‌پاشید چون وجود اتم‌ها به این جرم وابسته‌ست.


audio: bDRgzstlk68_0040.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
آخرین نکته‌ای که می‌خوام در موردش صحبت کنم، اینه که این نظریه‌ی میدان کوانتومی هم با وجود قدرتی که داره، هنوز کامل نیست. دلیلش بازم برمی‌گرده به گرانش رام‌نشدنی. توی ویدیوی ذره‌ی خدا گفتم که دانشمندا دنبال یه ذره‌ی فرضی می‌گردن به نام گراویتون که باید مسئول حمل نیروی گرانش باشه. الان کسی نمی‌دونه که واقعا چنین ذره‌ای وجود داره یا نه.


audio: bDRgzstlk68_0041.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
اما اگه وجود داشته باشه، باید مثل بقیه‌ی ذرات بنیادی، یه میدان به نام میدان گراویتون هم داشته باشیم که ذرات گراویتون، از برانگیختگی این میدان ایجاد میشن. فعلا چاره‌ای نداریم جز اینکه منتظر باشیم ببینیم گرانش هم وارد نظریه‌ی میدان کوانتومی میشه یا نه.


audio: bDRgzstlk68_0042.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
خب الان تا حدودی با کلیات نظریه‌ی میدان کوانتومی آشنا شدیم. اما وقتی عمیق‌تر بهش نگاه می‌کنیم، یه نکته‌ی خیلی جالبی داره که باعث شده یکی از زیباترین نظریه‌های فیزیک باشه. اینکه کل جهان هستی و تمام چیزایی که داخلشه، همه‌شون به هم متصلن. ما یه میدان الکترون داریم که کل الکترون‌های جهان از نوسان همین میدان ایجاد شدن، یه میدان کوارک بالا، کوارک پایین،


audio: bDRgzstlk68_0043.opus
source: youtube
source_id: bDRgzstlk68
invalidation: VALID
text:
الکترومغناطیس، که همه چیز داخل همین چند تا میدان ساخته شده. تمام کهکشان‌ها، ستاره‌ها و سیارات، کل موجودات زنده از جمله خود ما، همه به هم وصلیم، از طریق همین میدان‌های مشترک. همه‌مون فقط یه سری برانگیختگی توی این میدان‌ها هستیم. جالبتر اینکه یه بخشی از همین برانگیختگی‌ها، یعنی ما، تونسته خودشو کشف کنه و به خودش فکر کنه. هرچی جلوتر میریم داره عجیب‌تر میشه، اینطور نیست؟


audio: AEmTWavjDsU_0001.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
خب حدود یک ماه پیش تلسکوپ فضایی جیمز وب پرتاب شد که تو یه ویدیو درباره‌ش صحبت کردم. الان که من دارم این ویدیو رو ضبط می‌کنم، تقریبا دو روزه که یکی دیگه از مهمترین قسمت‌های این ماموریت هم به خوبی و خوشی انجام شده، یعنی دیگه سفرش تموم شد و به خونه‌ش رسید و تو مدار خودش قرار گرفته. تو این ویدیو، اول یه نگاهی میندازیم به قسمت‌های تکمیل‌شده‌ی این ماموریت،


audio: AEmTWavjDsU_0002.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
و اینکه چه بخش‌های دیگه‌ای ازش باقی مونده، این کارا چقدر طول می‌کشن، اولین تصاویرش کی به دست ما میرسه؟ بعدشم یه سری از سوالات شما رو جواب میدم که توی کامنت‌ها و جاهای دیگه پرسیده بودید.


audio: AEmTWavjDsU_0004.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
یا می‌تونه گذشته‌ی زمین رو رصد کنه؟ یا سوالاتی که درباره‌ی نقاط لاگرانژی پرسیده بودید که دقیقا چی هستن و این تلسکوپ چطوری توی یکی از این نقاط قرار می‌گیره. کلا سعی می‌کنم درمورد چند تا از سوالات یا برداشت‌های اشتباهی که درمورد این تلسکوپ وجود داره صحبت کنم.


audio: AEmTWavjDsU_0005.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
از زمان پرتاب تا الان تمام قسمت‌های تلسکوپ با موفقیت باز شدن و سر جاشون قرار گرفتن. تیکه‌های شیش‌ضلعی آینه‌ی اصلی هم یه مقداری از جای اصلیشون فاصله گرفتن و آماده شدن برای تنظیمات دقیق‌تر. تو ویدیوی پرتاب، مدت سفر این تلکسوپ از زمین تا مدارش رو من اشتباهی به جای یک ماه گفتم دو هفته. یه اشتباه دیگه هم تو کامنت‌ها داشتم، که در جواب دو سه نفر گفته بودم


audio: AEmTWavjDsU_0006.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
خود تلسکوپ هیچ سوختی نداره، که این درست نیست اطلاعات من ناقص بود. در واقع چند تا موتور داره که از سوخت هیدرازین استفاده می‌کنن. از این موتورها هم برای حرکت رو به جلوی تلسکوپ استفاده میشه، هم برای تنظیم مسیر حرکت و درست قرار گرفتن تو مدار. وقتی هم که تو مدار قرار میگیره، دائما کنترل میشه تا اگه از مدارش منحرف شده باشه از این موتورها برای اصلاح حرکتش استفاده بشه.


audio: AEmTWavjDsU_0007.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
چیزی که خود ناسا اعلام کرده اینه که طول عمر این تلسکوپ 5 تا 10 ساله، یعنی برای این مدت سوخت کافی داره، اما گفتن احتمالش زیاده که بیشتر از ده سال هم بتونه دوام بیاره. تقریبا ده روز بعد از قرار گرفتن تو مدار، مرحله‌ی تنظیم آینه‌ها شروع میشه. پشت هرکدوم از این هیجده تا تیکه‌ی آینه‌ی اصلی، هفت تا موتور حرکتی وجود داره، شیش تا تو گوشه‌ها، یکی هم وسط.


audio: AEmTWavjDsU_0008.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
این موتورها می‌تونن این آینه‌ها رو با یه دقت خیلی زیادی در حد میکرومتر و نانومتر جابجا کنن، یعنی دقتشون در حد یک‌ده‌هزارم ضخامت یه تار مو هست که خیلی دقت بالاییه. تمام این هیجده تا آینه باید طوری نسبت به هم قرار بگیرن که همه‌شون با هم مثل یه آینه‌ی خمیده‌ی بزرگ عمل کنن. برای انجام این کار، تلسکوپ به سمت یه ستاره‌ی پرنور هدف‌گیری میشه.


audio: AEmTWavjDsU_0009.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
نوری که هرکدوم از این آینه‌ها از اون ستاره منعکس می‌کنن، کنترل میشه بعد با استفاده از کامپیوتر، آینه‌ها اینقدر جابجا میشن تا اینکه همه‌شون نور ستاره رو دقیقا روی یه نقطه منعکس کنن. کل این فرایند که از رو زمین کنترل میشه، طبق اعلام ناسا حدود 3 ماه زمان می‌بره. غیر از تنظیم آینه‌ها، دمای تلسکوپ هم به شدت کنترل میشه، بقیه‌ی ابزارها هم تنظیم میشن، که باز طبق چیزی که


audio: AEmTWavjDsU_0010.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
خود ناسا میگه، مجموع اینا حدود 5 ماه طول می‌کشه. 5 ماه از زمانی که تو مدار قرار می‌گیره. یعنی اگه همه چیز درست پیش بره، این دیگه آخرین مرحله‌ست، بعد از این پنج ماه می‌تونیم منتظر ارسال کشفیات جیمز وب به زمین باشیم. خب این از یه گزارش کلی از وضعیت فعلی و کارایی که قراره در آینده انجام بده. حالا بریم سراغ سوالایی که پرسیده بودید.


audio: AEmTWavjDsU_0011.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
موضوع اول، مدار این تلسکوپه. قبلا هم گفتم که قراره دور یکی از نقاط لاگرانژی زمین و خورشید بچرخه. برای هر دو تا جسم بزرگی تو فضا، پنج تا نقطه‌ی لاگرانژی وجود داره که هرکدومشون با یه فرمول مشخصی به دست میاد. مثلا برای زمین و خورشید پنج تا نقطه‌ی لاگرانژی وجود داره، برای ماه و زمین هم همینطور. ویژگی این نقاط اینه که وقتی یه جسمی اونجا قرار می‌گیره، گرانشی که از زمین


audio: AEmTWavjDsU_0012.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
بهش وارد میشه، با گرانشی که از خورشید بهش وارد میشه به تعادل می‌رسه. یعنی باعث میشه اون جسم نه به طرف خورشید کشیده بشه نه به طرف زمین.


audio: AEmTWavjDsU_0016.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
پس تلسکوپ جیمز وب همیشه تو فاصله‌ی یک و نیم میلیون کیلومتری زمین باقی میمونه و همراه با زمین دور خورشید می‌چرخه، دور زمین نمی‌چرخه. سپرش هم همیشه رو به خورشیده تا دماش تو کمترین مقدار ممکن باقی بمونه.


audio: AEmTWavjDsU_0018.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
فاصله‌ش هم از این نقطه، تقریبا اندازه‌ی فاصله‌ی ماه تا زمینه. جاذبه‌ی ماه هم تاثیری روش نداره چون مقدار نیرویی که از طرف ماه تو نزدیک‌ترین حالتش به تلسکوپ وارد میشه، خیلی کمتر از نیروییه که از طرف زمین بهش وارد میشه، مشکل خاصی ایجاد نمی‌کنه. سوال بعدی اینه که تلسکوپ وب واقعا می‌تونه بیگ‌بنگ رو رصد کنه؟ قبل از جواب دادن به این سوال، اول باید ببینیم اصلا چرا گفته میشه این تلسکوپ می‌تونه به گذشته نگاه کنه، چرا بهش میگن ماشین زمان.


audio: AEmTWavjDsU_0019.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
مفهوم کلیش خیلی ساده‌ست. نور یه سرعت محدودی داره، درسته که سرعتش خیلی زیاده اما نامحدود نیست. مثلا کهکشان آندرومدا که نزدیک‌ترین کهکشان به ماست در نظر بگیرید. این کهکشان تقریبا 2.5 میلیون سال نوری از ما فاصله داره. یعنی اگه با سرعت نور حرکت کنیم، 2.5 میلیون سال طول می‌کشه تا برسیم به این کهکشان.


audio: AEmTWavjDsU_0020.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
این یعنی چی، یعنی وقتی که ما از روی زمین به آندرومدا نگاه می‌کنیم، در واقع داریم آندرومدای 2.5 میلیون سال پیش رو می‌بینیم! چون پرتوهای نور این کهکشان 2.5 میلیون سال با سرعت نور تو راه بوده تا اینکه به ما رسیده. اگه همین الان، یهو این کهکشان غیب بشه، ما تازه 2.5 میلیون سال بعد می‌فهمیم، چون نورش اینقدر طول می‌کشه تا به ما برسه. در مورد خورشیدم همینه، اگه همین الان خورشید یهو غیب بشه،


audio: AEmTWavjDsU_0021.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
ما هشت دقیقه بعد متوجه میشیم، چون نورش هشت دقیقه طول میکشه تا به زمین برسه. همین مفهوم رو یه جور دیگه هم مطرح می‌کنن که بعضی وقتا برای بعضیا باعث اشتباه میشه. میگن اگه یه تلسکوپ قوی بسازیم می‌تونیم زمان دایناسورها رو روی زمین ببینیم، یعنی به گذشته سفر کنیم. اما این خیلی حرف ناقصیه، کاملش اینه که اگه ما همین الان تو فاصله‌ی مثلا هفتاد میلیون سال نوری از زمین قرار بگیریم،


audio: AEmTWavjDsU_0022.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
یعنی خیلی خیلی دور بشیم، سی‌چهل برابر از آندرومدا هم بیشتر دور بشیم، حالا اگه یه تلسکوپ خیلی خیلی قوی داشته باشیم که بتونیم باهاش سطح زمین رو از اون فاصله‌ی دور ببینیم، می‌تونیم دایناسورها رو ببینیم که دارن رو زمین زندگی می‌کنن. چون نوری که اون موقع از سطح زمین منتشر شده، هفتاد میلیون سال تو راه بوده تا به اون فاصله‌ای که ما رفتیم رسیده. اگه مثلا به جای هفتاد میلیون سال نوری، دویست میلیون سال نوری


audio: AEmTWavjDsU_0023.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
از زمین فاصله داشته باشیم و بتونیم رصدش کنیم، وضعیت زمین دویست میلیون سال پیش رو می‌بینیم. اما این کار عملا غیرممکنه، حداقل الان غیر ممکنه. چون هفتاد میلیون سال نوری خیلی فاصله‌ی زیادیه، شما با سرعت نور هم بخوای حرکت کنی هفتاد میلیون سال تو راهی تا به اونجا برسی، که بعد بخوای زمین رو از اونجا رصد کنی.


audio: AEmTWavjDsU_0024.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
در مورد تلسکوپ جیمز وب هم همینطوره، یعنی وقتی که کهکشان‌های دوردست رو رصد می‌کنه، در واقع داره وضعیت اون کهکشانها تو میلیون‌ها یا میلیاردها سال پیش رو می‌بینه. وقتی که خیلی زیاد بتونه به دوردست‌ها نگاه کنه، می‌تونه قدیمی‌ترین کهکشان‌هایی که بعد از بیگ‌بنگ تشکیل شدن رو ببینه. نور اون کهکشان‌ها میلیاردها سال تو راه بوده تا اینکه یه قسمتی از این نور به تلسکوپ ما رسیده.


audio: AEmTWavjDsU_0025.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
پس اینه که میگن این تلسکوپ ماشین زمانه. البته اگه بخواهیم دقیق‌تر بگیم چشم خودمونم ماشین زمانه چون همونطور که گفتم، وقتی مثلا به آندرومدا نگاه می‌کنیم، داریم وضعیت 2.5 میلیون سال پیشش رو می‌بینیم نه چیزی که همین الان هست. ولی خب جیمز وب ویژگیش اینه که نسبت به چشم ما، خیلی خیلی قدیم‌تر رو می‌تونه ببینه. اما نه اونقدر که بتونه زمان بیگ‌بنگ رو مشاهده کنه.


audio: AEmTWavjDsU_0026.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
نهایت عمقی که می‌تونه رصد کنه، فاصله‌ی 13.7 میلیارد سال نوریه، که اگه با عمر جهان که 13.8 میلیارد سال نوریه مقایسه‌ش کنیم، می‌بینیم که ته تهش میتونه تا صد میلیون سال بعد از بیگ‌بنگ رو رصد کنه. خب پس بحث بیگ‌بنگ منتفیه! در مورد گذشته‌ی زمین هم که گفتم، جیمز وب نمی‌تونه گذشته‌ی زمین رو ببینه


audio: AEmTWavjDsU_0027.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
چون اگه بخواد این کارو بکنه باید تو یه فاصله‌ی خیلی زیادی از زمین قرار بگیره، که رسیدن به این فاصله، یه زمان وحشتناکی طول می‌کشه. سوال بعدی اینه که این تلسکوپ می‌تونه تصاویر واضحی از سیارات ناشناخته‌ی خارج از منظومه‌ی شمسی به ما بده یا نه. خب باید بگم که نه، نمی‌تونه! درسته که می‌تونه کهکشان‌های خیلی دور رو رصد کنه اما در مورد سیارات قضیه یه کم فرق می‌کنه.نمونه‌ش هابل.


audio: AEmTWavjDsU_0028.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
ببینید هابل تونسته کهکشان‌هایی با میلیون‌ها یا میلیاردها سال نوری فاصله رو به این صورت ببینه، اما نهایت کیفیتی که از سیارات منظومه‌ی خودمون تونسته تهیه کنه اینه. این تصویریه که تلسکوپ هابل از سیاره‌ی اورانوس گرفته. در صورتی که اگه این عکس رو ندیده باشیم، ممکنه فکر کنیم که خب هابل وقتی تونسته از کهکشان‌هایی به این دوری همچین عکسایی بگیره،


audio: AEmTWavjDsU_0029.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
پس حتما از سیارات منظومه‌ی شمسی می‌تونه خیلی عکسای با کیفیت و نزدیکی بگیره. اما واقعیت اینه که اینطور نیست. اون کهکشان‌ها خیلی خیلی بزرگن، هرکدومشون از چند میلیارد ستاره تشکیل شدن. ستاره‌هایی که هرکدومشون هزاران برابر یا میلیون‌ها برابر از یه سیاره بزرگترن. در مورد تلسکوپ جیمز وب هم همینطوره. یعنی درسته که میتونه کهکشان‌های خیلی دور رو رصد کنه، اما سیارات خارج از


audio: AEmTWavjDsU_0030.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
منظومه‌ی شمسی رو تو بهترین حالت فقط به صورت نقطه‌های نورانی می‌تونه ببینه! تازه اونم سیاراتی که داخل کهکشان خودمون هستن، نه سیارات کهکشان‌های دیگه! یکی از دلایلش اینه که سیارات خارج از منظومه‌ی شمسی خیلی خیلی از ما دورن. یه دلیل دیگه‌ش هم اینه که خیلی کوچیکن. مثلا زمین خودمون نسبت به خورشید اینقدر کوچیکه که یک میلیون سیاره اندازه زمین تو خورشید جا میشه.


audio: AEmTWavjDsU_0031.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
تازه غولمون که سیاره‌ی مشتریه، هزار تاش تو خورشید جا میشه. یه دلیل دیگه هم اینه که وقتی از این فاصله‌های خیلی دور سعی می‌کنیم به سیارات نگاه کنیم، اینقدر کوچیکن که تو نور ستاره‌شون گم میشن. مثلا زمین الان از نظر ما خیلی از خورشید فاصله داره، اما وقتی که از فاصله‌ی چند هزار یا چند میلیون سال نوری به خورشید نگاه کنیم، زمین و بقیه‌ی سیارات اینقدر بهش نزدیکن که عملا تو نور خورشید


audio: AEmTWavjDsU_0032.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
گم میشن، خیلی سخت میشه تشخیصشون داد. خلاصه اینکه زیاد منتظر دیدن تصاویر عجیب غریب از سیاره‌های خارج از منظومه‌ی شمسی تلسکوپ جیمز وب نهایت کاری که می‌تونه در مورد این سیارات انجام بده اینه که یه پرتوهای خیلی ضعیفی از جنس فروسرخ از این سیاره‌ها به ما بده، بعدش ما با تجزیه تحلیل این پرتوها بتونیم حدس بزنیم که آیا مولکول‌هایی مثل کربن‌دی‌اکسید یا متان یا مولکول‌های پیچیده‌ای که ممکنه


audio: AEmTWavjDsU_0033.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
مرتبط با حیات باشن، تو اتمسفر این سیاره‌ها وجود داره یا نه. اگه وجود داشته باشه، می‌تونیم احتمال اینو بدیم که موجوداتی رو این سیاره‌ها زندگی می‌کنن. پس خبری از تصاویر فوق‌العاده از سیارات ناشناخته نیست، اما خب از سیارات منظومه‌ی خودمون مثل اورانوس و نپتون و مشتری و قمرهاشون می‌تونه اطلاعات خیلی بیشتری به ما بده، تازه اونم به صورت تصاویر فروسرخ،


audio: AEmTWavjDsU_0034.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
نه به اون صورتی که هابل یا وویجر ازشون عکس گرفتن. ولی به هر حال، هنوز که اولین تصاویر از جیمز وب نرسیده نمیشه خیلی با قطعیت حرف زد، باید پنج شیش ماه دیگه منتظر بمونیم ببینیم اصلا چطور کار می‌کنه چی به دانش ما اضافه می‌کنه. آخرین سوالم در مورد روش ارتباط این تلسکوپ با زمینه. ارتباط طبق معمول از طریق امواج رادیویی انجام میشه، سه تا آنتن بزرگ


audio: AEmTWavjDsU_0035.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
وجود داره یکی تو اسپانیا، یکی تو استرالیا، یکیم کالیفرنیا که برای ارتباط با این تلسکوپ استفاده میشن.


audio: AEmTWavjDsU_0036.opus
source: youtube
source_id: AEmTWavjDsU
invalidation: VALID
text:
اینم از آخرین وضعیت تلسکوپ فضایی جیمز وب، سعی کردم یه گزارش کوتاهی ازش بدم، بعدشم چند تا از سوالایی که در موردش پرسیده شده بود رو جواب دادم، فکر می‌کنم فعلا دیگه خبر خاصی ازش نباشه تا همین پنج شیش ماه آینده که قراره ابزارهاش تنظیم بشن و بعدشم شروع کنه به رصد فضا. اگه خبری شد حتما بهتون اطلاع میدم، خوش و خرم باشید تا ویدیوی بعدی.


audio: TPXDseEqeHg_0001.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
سلام به همگی، امیدوارم شاد و سلامت باشید بعد از ویدیوی معمای مانتی هال دیدم خیلی از شما در موردش سوال دارید یا اینکه فکر می‌کنید این مساله صددرصد غلطه برای همین وظیفه‌م بود که بیام بیشتر در موردش توضیح بدم چون دارید اشتباه می‌کنید فقط لطفا تا آخر این ویدیوی کوتاه رو ببینید حرف‌های قبلیم رو کامل‌تر می‌کنم و سوال‌های شما رو جواب میدم بعدش دو تا روش جالب هم میگم تا بتونیم خودمون این مساله رو آزمایش کنیم و نتیجه‌ش رو ببینیم


audio: TPXDseEqeHg_0002.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
اینجوری حتی اگه ریاضیاتش رو متوجه نمیشید می‌تونید به صورت عملی مطمئن بشید که واقعا درسته خب دیدیم که ما سه تا در داریم که پشت یکیشون جایزه‌ست اون دوتای دیگه خالی‌ان، یا یه چیز بی‌ارزش دارن من به عنوان بازیکن، چون نمی‌دونم پشت درها چه خبره هرکدومشون رو که انتخاب کنم، به احتمال یک‌سوم جایزه داره


audio: TPXDseEqeHg_0004.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
پس شانسی یکی رو انتخاب می‌کنم حالا مجری مسابقه که برخلاف من از پشت تمام درها باخبره یکی از اون‌هایی که مطمئنه جایزه نداره رو باز می‌کنه یعنی حالا دو تا در داریم که یکیش جایزه‌ست یکیش پوچ بعدش به من میگه دوست داری همون انتخاب اول خودت رو نگه داری یا اینکه عوضش کنی با اون یکی در باقی مونده


audio: TPXDseEqeHg_0005.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
اینجا من با خودم میگم انتخاب اولم یا جایزه داره یا پوچه دیگه خارج از این دو حالت که نیست پس احتمال برنده شدنم میشه یک‌دوم، یا پنجاه درصد اون یکی هم دقیقا همینه یعنی فرقی نداره که روی انتخابم بمونم یا عوضش کنم توی هر دو حالت، احتمال برنده شدن پنجاه درصده


audio: TPXDseEqeHg_0006.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
خب این استدلال مغز ما تو یه همچین شرایطیه ولی متاسفانه باید بگم کاملا اشتباهه کسی که متوجه این موضوع شد، یه نویسنده علمی بود به نام مریلین ساوانت این خانم باهوش، داخل مجله‌ی معروف پرید یه ستون مخصوص خودش داشت


audio: TPXDseEqeHg_0009.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
سال 1990 همین مساله‌ی جنجالی مانتی‌هال رو داخل ستون خودش توی این مجله حل کرد به این صورت که وقتی من یکی از درها رو انتخاب می‌کنم به احتمال یک‌سوم جایزه پشت همینه


audio: TPXDseEqeHg_0010.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: INVALID_CHARS
text:
به احتمال دو-سوم پشت یکی از اون دو تاست هرکدومشون یک‌سومن، جفتشون با هم میشه دو-سوم پس وقتی مجری یکی از اینا رو باز می‌کنه، این احتمال دو-سوم همچنان برقراره


audio: TPXDseEqeHg_0013.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
به خاطر همین اگه انتخاب اولت رو نگه داری شانس برنده شدنت همون یک‌سومه، ولی اگه عوضش کنی دوبرابر میشه


audio: TPXDseEqeHg_0015.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
خب بیشترین سوال شما این بود که چرا وقتی مجری یکی از درها رو باز می‌کنه احتمال یک‌سومش منتقل میشه به اون یکی چرا به همین در اولی که ما انتخاب کردیم منتقل نمیشه؟ سوال مهمیه


audio: TPXDseEqeHg_0016.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
دری که مجری پوچ می‌کنه توزیع احتمالات روی همون مجموعه‌ی دوتایی رو تغییر میده، با در اول کاری نداره این از همون ابتدا که انتخابش کردیم، احتمالش ثابت شده روی یک‌سوم چون اون موقع هنوز مجری اطلاعات جدیدی رو وارد بازی نکرده بود هیچ دری رو پوچ نکرده بود این اطلاعات جدید مجری، فقط باعث پوچ شدن یکی از اون دو تا در باقیمونده میشه برای در ما هیچ اطلاعات اضافی‌ای نمیده


audio: TPXDseEqeHg_0018.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
استدلال ساوانت جنجال زیادی به پا کرد خیلی‌ها توضیح میدادن که این حرف‌ها قطعا اشتباهه یعنی وقتی مجری یکی از درها رو باز می‌کنه، احتمال برنده شدن ما پنجاه‌پنجاهه حتی جالب اینجاست که تعدادی از ریاضیدان‌ها، اساتید دانشگاه، متخصصین آمار معتقد بودن ساوانت داره اشتباه می‌کنه و نامه‌های اعتراض‌آمیزی براش می‌فرستادن یه نمونه‌ش پال اردوش ریاضیدان بزرگ مجارستانی بود


audio: TPXDseEqeHg_0019.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
این‌ها حرفشون این بود که مگه میشه فقط با عوض کردن انتخاب اولیه شانس برنده شدن ما دوبرابر بشه.اصلا با عقل جور درنمیاد با این حال، تمام بررسی‌های بعدی همین اساتید و ریاضیدان‌ها نشون داد حرف ساوانت به طور کامل درسته بعدش هم افراد دیگه‌ای با شبیه‌سازی‌های کامپیوتری تستش کردن و دیدن بله واقعا همینطوره که ساوانت می‌گفت


audio: TPXDseEqeHg_0020.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
قبول دارم که توضیحات ریاضیش ممکنه یه مقدار سخت درک بشه مخصوصا برای افرادی که دانش کمی از علم احتمالات دارن به‌هرحال اگه هنوز قانع نشدید، پیشنهاد می‌کنم خودتون عملا انجامش بدید خیلی خیلی ساده‌ست هیچی نیاز نداره جز سه تا کارت بازی، و یه دوست که نقش مجری رو برای شما بازی کنه می‌تونید روی یکی از کارت‌ها بنویسید جایزه یا اصلا چیزی ننویسید، مثلا تک گشنیز نقش جایزه رو داشته باشه


audio: TPXDseEqeHg_0021.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
تک دل و خشت هم پوچ باشن حالا همینطور که شما چشماتو بستی دوستت این سه تا کارت رو به یه شکل تصادفی روی زمین می‌چینه خودش هم می‌دونه کدومشون جایزه‌ست شما چشماتو باز می‌کنی و یکیشون رو انتخاب می‌کنی دوستت هم یکی از کارت‌های بدون جایزه رو برمی‌گردونه بعدش میگه انتخاب خودتو نگه می‌داری یا عوضش می‌کنی با اون یکی شما به دفعات زیادی، مثلا حداقل سی بار این بازی رو تکرار کنید


audio: TPXDseEqeHg_0022.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
ولی هر بار، روی همون انتخاب اولتون بمونید، تغییرش ندید بعدش روی یه کاغذ یادداشت کنید که از این سی بار، چند بارش رو برنده شدید


audio: TPXDseEqeHg_0023.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
حالا سی بار دیگه هم بازی رو تکرار کنید، با این تفاوت که هر بار انتخاب خودتون رو عوض می‌کنید با اون یکی کارتی که باقی مونده اینجا هم دوباره تعداد دفعات برنده شدن خودتون رو بنویسید در نهایت این دو تا عدد رو با هم مقایسه کنید تا خودتون با چشم خودتون ببینید که با عوض کردن انتخاب، تقریبا دوبرابر بیشتر برنده شدید


audio: TPXDseEqeHg_0024.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
نکته‌ی مهمی که باید بهش دقت کنید اینه که هرچی تعداد دفعاتی که بازی رو تکرار می‌کنید بیشتر باشه این دوبرابر شدن شانس رو بهتر می‌تونید ببینید مثلا شصت بار روی انتخاب اول خودتون بمونید، شصت بار عوضش کنید


audio: TPXDseEqeHg_0025.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
اگر هم حوصله‌ی انجام این بازی رو ندارید به این شبیه‌سازی کامپیوتری دقت کنید که براتون اجرا می‌کنم این برنامه رو علیرضا یکی از اعضای خوب کانالمون نوشته که بهم پیام داد و گفت برای اینکه مطمئن بشم معمای مانتی هال درسته کدش رو نوشتم و بهم ثابت شد که حقیقت داره خیلی هم ساده‌ست، به زبان جاوااسکریپته توی دیسکریپشن زیر همین ویدیو گذاشتمش تا اگه خواستید خودتون روی کامپیوتر اجراش کنید گوگل هم بکنید می‌تونید به زبان‌های مختلف پیداش کنید


audio: TPXDseEqeHg_0026.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
خب این بالا تعداد تکرارهای بازی تعیین شده که صدتاست، تعداد درها هم سه‌تا داخل این حلقه، بازی رو صد بار تکرار می‌کنه و هر بار جایزه رو به صورت تصادفی میذاره پشت یکی از درها اینجا کار بازیکن رو انجام میده، یعنی رندوم یکی از این درها رو انتخاب می‌کنه این قسمت هم همون کار مجریه، یعنی با اطلاع از اینکه جایزه کجاست یکی از درهای پوچ رو حذف می‌کنه


audio: TPXDseEqeHg_0027.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
در واقع شبیه اینه که صد بار این بازی انجام میشه و اون انتخاب اول رو تغییر نمیده صد بار دیگه هم تکرار میشه و انتخابش رو عوض می‌کنه در نهایت تعداد برنده شدن‌های هرکدوم از این دو حالت رو برامون می‌نویسه تا خودمون مقایسه کنیم


audio: TPXDseEqeHg_0028.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
چند مرتبه اجراش می‌کنم و همونطور که می‌بینید بدون هیچ استثنایی هر بار وقتی انتخابش رو عوض می‌کنه دوبرابر بیشتر برنده میشه


audio: TPXDseEqeHg_0029.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
یه نکته‌ای هم این آخر اضافه کنم که خیلی از سوال‌های شما اصلا جزو معمای مانتی هال محسوب نمیشد چیزی که ما داریم در موردش بحث می‌کنیم، دقیقا به این صورته که تعدادی در داریم که یکیشون جایزه داره، ما یکی رو انتخاب می‌کنیم مجری همه رو باز می‌کنه غیر از یه دونه و بعدش این آزادی رو به ما میده که بین این یه دونه و در خودمون جابجا بشیم.همین هر تغییری که توی این شرایط اولیه ایجاد کنید، دیگه اسمش معمای مانتی هال نیست


audio: TPXDseEqeHg_0031.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
خلاصه اینکه بازم سعی کردم نشون بدم معمای مانتی هال بدون هیچ شکی درسته اگه ذره‌ای ایراد داشت اصلا ویدیوش رو نمی‌ساختم یا اگه بعد از انتشارش می‌فهمیدم درست نیست قطعا پاکش می‌کردم و ازتون عذرخواهی می‌کردم چون اعتماد شما در واقع بزرگ‌ترین سرمایه‌ی کانالمونه کلا هدفم از این موضوع این بود که نشون بدم اون تصوراتی که ذهن ما از بحث شانس و احتمالات داره، یه وقت‌هایی اشتباهه تقصیری هم نداریم، مغزمون طوری تکامل پیدا کرده


audio: TPXDseEqeHg_0032.opus
source: youtube
source_id: TPXDseEqeHg
invalidation: VALID
text:
که نیازی به دونستن همچین موضوعاتی نداشتیم.کاملا طبیعیه مهم اینه که به ریاضی و اینجور شبیه‌سازی‌های کامپیوتری اعتماد کنیم مغز می‌تونه خطاهای بزرگی داشته باشه


audio: LSiCw8iW6XQ_0001.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
آدما از هزاران سال پیش متوجه این موضوع شده بودن که از کنار هم قرار گرفتن بعضی از ستاره‌ها، الگوهای خاصی به وجود میاد که هیچوقت تغییر نمی‌کنن. کم‌کم فهمیدن که از این الگوها یا صورت‌های فلکی، میشه استفاده‌های مختلفی کرد، مثل جهت‌یابی، یا ساختن تقویم، یا حتی پیش‌بینی وضعیت آینده. تو این ویدیو، اول یه نگاهی میندازیم به اینکه صورت‌های فلکی اصن چی هستن و چه جوری به وجود اومدن، بعدش چند تا از


audio: LSiCw8iW6XQ_0002.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
معروف‌تریناشون رو با کاربردشون توضیح میدم. آخرش هم در مورد ارتباط بین صورت‌های فلکی و برج‌ها صحبت می‌کنم که مثلا چه ارتباطی بین ماه آبان با صورت فلکی عقرب وجود داره.


audio: LSiCw8iW6XQ_0003.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
آسمون شب همیشه برای ما آدما عجیب و شگفت‌انگیز بوده. مخصوصا قبل از اینکه لامپ اختراع بشه و آلودگی نوری شهرها جلوی دیدن خیلی از ستاره‌ها رو بگیره. مردم قدیم فهمیده بودن که بعضی از این ستاره‌ها نسبت به همدیگه یه موقعیت ثابتی دارن که هیچوقت تغییر نمی‌کنه. این موضوع وقتی اهمیت پیدا کرد که متوجه شدن از همین الگوهای ثابت میشه برای مسیریابی یا تعیین زمان بارندگی استفاده کرد.


audio: LSiCw8iW6XQ_0004.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
کم‌کم برای هر کدومشون یه اسم مشخصی انتخاب کردن که خیلی وقتا موجودات افسانه‌ای یا شخصیت‌های داستان‌های تخیلی بودن. این الگوها معروفن به صورت‌های فلکی. اما ماهیت اینا دقیقا چیه؟ قبلا فکر می‌کردیم خورشید و ماه و ستاره‌ها دارن روی یه کره‌ی فرضی حرکت می‌کنن به نام کره‌ی سماوی یا کره‌ی آسمانی. صورت‌های فلکی از کنار هم قرار گرفتن ستاره‌ها روی این کره ایجاد میشدن.


audio: LSiCw8iW6XQ_0005.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
اما الان می‌دونیم که تصورات ما خیلی با واقعیت فاصله داشته. ستاره‌هایی که یه الگو رو تشکیل میدن ممکنه خیلی خیلی از هم دور باشن، یعنی مثلا یکیشون چند هزار سال نوری از ما فاصله داشته باشه، اون یکی ده سال نوری. در واقع یه اقیانوس عظیمی از میلیاردها میلیارد ستاره و کهکشان تو فضا هستن که ما از رو زمین، به خاطر فاصله‌ی خیلی زیادی که ازشون داریم، به صورت الگوهای ثابت می‌بینیمشون.


audio: LSiCw8iW6XQ_0006.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
اینکه چرا مغز ما اینقدر تمایل داشته که از بین این مجموعه‌ی شلوغ ستاره‌ها، شکل‌های خاصی رو بیرون بکشه، احتمالا برمی‌گرده به یه موضوع روانشناختی به نام پاریدولیا که خیلی موضوع جالبیه. وقتی انسان به چیزایی که هیچ ارتباطی به هم ندارن نگاه می‌کنه، مغزش به صورت ناخودآگاه سعی می‌کنه یه الگوهایی بیرون بکشه که براش قابل درک باشه. مثلا بعضی وقتا با نگاه کردن به ابرها، یهو شکل یه آدم


audio: LSiCw8iW6XQ_0007.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
یا حیوون یا چیزای دیگه رو تو ابرها تشخیص میدیم. شاید همین ویژگی باعث شده که از زمان‌های خیلی دور، بین این ستاره‌ها که هیچ ارتباطی هم به همدیگه ندارن، یه سری شکل‌های عجیب غریب تشخیص بدیم. یعنی در کل، یه چیز کاملا قراردادیه که ما آدما بین خودمون به وجود آوردیم. با اینکار تونستیم برای هر قسمت از آسمون یه اسمی بذاریم، که تو زمینه‌های مختلف کمکمون می‌کرد. اما همونطور که می‌دونید هیچکدوم از ستاره‌ها و کهکشان‌هایی که تو آسمون


audio: LSiCw8iW6XQ_0008.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
می‌بینیم ثابت نیستن، همه چیز داره با سرعت بالایی حرکت می‌کنه. مساله اینه که اون مدت‌زمانی که ما برای سنجیدن محیط اطرافمون در نظر می‌گیریم، در مقایسه با عمر جهان و عمر ستاره‌ها، خیلی خیلی ناچیزه. یعنی تمام تاریخ انسان رو حتی اگه صد هزار سال هم در نظر بگیریم، این صدهزار سال در مقایسه با میلیاردها سال عمر ستاره‌ها، به شدت ناچیزه.


audio: LSiCw8iW6XQ_0009.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
در مورد نظمی که تو قسمت‌هایی از جهان دیده میشه هم همین نظر وجود داره، مثلا این نظمی که ما الان داریم تو منظومه‌ی شمسی می‌بینیم، یه دوره‌ی خیلی کوتاه و زودگذریه. قبل از اینکه این سیاره‌ها به وضعیت فعلی برسن میلیاردها سال دچار آشوب و هرج و مرج بودن، الان تو یه دوره‌ی کوتاه و موقت یه نظمی برقرار شده، اما تا ابد ادامه نداره، دوباره هرج و مرج و نابودی به وجود میاد. مثل اینه که به یه فریم از یه فیلم طولانی نگاه کنیم و


audio: LSiCw8iW6XQ_0010.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
بخواهیم بر اساس همین یه فریم نتیجه‌گیری کنیم. در مورد ستاره‌ها هم همینو میشه گفت، یعنی این صورت‌های فلکی که ما امروز می‌بینیم، اینطور نیست که میلیون‌ها سال بعد هم به همین شکل باشن. قطعا تغییر می‌کنن.خب یه شناخت کلی از ماهیت صورت‌های فلکی به دست آوردیم، حالا بریم یه نگاهی بندازیم به چند تا از معروف‌تریناشون.


audio: LSiCw8iW6XQ_0011.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
قبلا صورت‌های فلکی یه مقدار دچار بی‌نظمی بودن، یعنی مثلا تو بعضی کشورها به یه شکل متفاوتی ترسیم میشدن، یا بعضی از ستاره‌ها تو چند تا صورت فلکی مشترک بودن. سال 1930 اتحادیه‌ی بین‌المللی ستاره‌شناسی این بی‌نظمی‌ها رو برطرف کرد و یه لیستی از 88 تا صورت فلکی معرفی کرد که هر کدومشون دقیقا یه محدوده‌ی معلومی داشتن. یعنی در واقع تمام آسمون تقسیم شد به نواحی


audio: LSiCw8iW6XQ_0012.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
مشخصی که هرکدومشون یه صورت فلکی بودن. بعضیاشون فقط از نیم‌کره‌ی شمالی دیده میشن، بعضیاشون فقط از نیم‌کره‌ی جنوبی، بعضیاشونم از هر دو نیم‌کره قابل دیدنن. الان با وجود آلودگی نوری که آسمون شهرها داره، دیدن بعضیاشون بدون دوربین یا تلسکوپ ممکنه یه مقدار سخت باشه، اما نرم‌افزارهایی هستن که این کارو خیلی ساده کردن.


audio: LSiCw8iW6XQ_0014.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
بعد از اینکه روی گوشیتون نصبش می‌کنید، از لوکیشن شما استفاده می‌کنه، بعد وقتی که گوشی‌تون رو به سمت هر نقطه‌ای از آسمون بگیرید، صورت‌های فلکی که تو اون نقطه هستن بهتون نشون میده.


audio: LSiCw8iW6XQ_0016.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
صورت‌های فلکی از نسخه‌ی وب همین نرم‌افزار استفاده می‌کنم.لینک اینم زیر ویدیو هست. از اینجا می‌تونید لوکیشن خودتونو تعیین کنید، از این قسمت هم می‌تونید وضعیت گذشته و آینده رو ببینید. خب، فکر می‌کنم معروف‌ترین صورت فلکی که خیلیامون می‌شناسیمش، چیزی نیست جز دب اکبر یا خرس بزرگ. دب اکبر مخصوصا برای جهت‌یابی خیلی استفاده میشه. هفت تا از ستاره‌هاش از بقیه پرنورترن که شبیه یه


audio: LSiCw8iW6XQ_0017.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
ملاقه دیده میشن، این ستاره‌ها معروفن به هفت برادران. این دو تا ستاره‌ی نوک ملاقه رو در نظر بگیرید. وقتی به اندازه‌ی پنج برابر فاصله‌ی بین این دو تا جلو بریم، می‌رسیم به یکی از مهم‌ترین ستاره‌های آسمون، یعنی ستاره‌ی قطبی. ویژگی این ستاره اینه که همیشه بالای قطب شماله، برای همین وقتی رو به این ستاره بایستید، در واقع رو به شمال ایستادید.


audio: LSiCw8iW6XQ_0018.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
البته اگه بخوام دقیق‌تر بگم، ستاره‌ی قطبی تو یه مدت خیلی طولانی تغییر می‌کنه. دلیلش حرکت تقدیمی زمینه. محور چرخش زمین، تقریبا هر بیست و پنج هزار سال یه بار، یه دور می‌چرخه که باعث میشه اون ستاره‌ای که الان بالای قطب شمال قرار گرفته، چند هزار سال بعد دیگه اونجا نباشه، مثلا ده هزار سال بعد، یه ستاره‌ی دیگه به عنوان ستاره‌ی قطبی در نظر گرفته میشه.


audio: LSiCw8iW6XQ_0019.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
چرخش زمین دور خودش باعث میشه که اینطور به نظر بیاد که تمام ستاره‌ها دور همین ستاره‌ی قطبی می‌چرخن. داخل و اطراف دب اکبر اگه زوم کنید می‌تونید کهکشان‌های مختلفی پیدا کنید. تو نیم‌کره‌ی شمالی، هر موقعی از سال میشه این صورت فلکی رو دید، اما هرچقدر از استوا بریم به سمت جنوب، دیدنش سخت‌تر میشه. خرس بزرگ، یه داداش کوچیکتر هم داره به نام خرس کوچک یا دب اصغر .


audio: LSiCw8iW6XQ_0020.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
ظاهرش خیلی شبیه دب اکبره، اینم شبیه یه ملاقه‌ست که دسته‌ش میشه دم خرس. ستاره‌ای که نوک دمش قرار گرفته، دقیقا همون ستاره‌ی قطبیه. پس یه راه دیگه برای پیدا کردن ستاره‌ی قطبی، اینه که دب اصغر رو پیدا کنید. یه ستاره‌ی پرنور هم نوک این ملاقه می‌بینید که معروفه به ستاره‌ی کوکب شمالی . این ستاره حدود دو سه هزار سال پیش، ستاره‌ی قطبی بوده،


audio: LSiCw8iW6XQ_0021.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
اما به خاطر همون حرکت تقدیمی زمین که گفتم، الان جاشو داده به یه ستاره‌ی دیگه. بعدی صورت فلکی شکارچی یا جباره، یا همون اوریون. یکی از قدیمی‌ترین صورت‌های فلکیه که تقریبا تمام تمدن‌ها یه داستان مخصوص براش دارن. شبیه یه شکارچیه که تو یه دستش سپرش رو جلوش گرفته، تو اون یکی دستشم گرزش رو بالای سرش برده و آماده‌ی جنگه. این سه تا ستاره‌ی پرنور، کمربند شکارچی‌ان


audio: LSiCw8iW6XQ_0022.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
که برای پیدا کردن این صورت فلکی خیلی به کار میان. این سه تا هم در واقع شمشیرش هستن که به کمرش بسته. از هر دو نیم‌کره‌ی شمالی و جنوبی هم قابل دیدنه، اما تو کل سال نمیشه به راحتی دیدش. یعنی تو یه زمان‌های مشخصی به طور کامل قابل دیدنه، بقیه‌ی وقتا، یا تو آسمون روز قرار می‌گیره که روشنایی خورشید اجازه نمیده ببینیمش، یا اینکه کلش یا یه قسمتیش زیر خط افق قرار می‌گیره.


audio: LSiCw8iW6XQ_0023.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
راحت‌ترین زمان برای دیدنش، تو نیم‌کره‌ی شمالی پاییز و زمستونه، تو نیم‌کره‌ی جنوبی هم بهار و تابستون. حرکتش تو آسمون به این صورته که از شرق وارد میشه و از غرب خارج میشه. موقعی که وارد میشه حالت افقی داره، وقتی به بالاترین نقطه‌ی خودش تو آسمون می‌رسه عمودی میشه، یعنی شکارچی حالت ایستاده پیدا می‌کنه، بعدش همینطور که میره به سمت غرب، دوباره حالت افقی پیدا می‌کنه.


audio: LSiCw8iW6XQ_0024.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
این برای نیم‌کره‌ی شمالیه، تو نیم‌کره‌ی جنوبی برعکس میشه یعنی شکارچی تو بالاترین نقطه، سر و ته دیده میشه. جهت‌یابی با صورت فلکی شکارچی به این صورته که اگه تو نیم‌کره‌ی شمالی باشید، وقتی که به بالاترین نقطه می‌رسه نوک شمشیرش به سمت جنوبه، اما اگه تو نیم‌کره‌ی جنوبی باشید، به سمت شماله. شکارچی ویژگی‌هایی داره که هم برای ستاره‌شناسای آماتور خیلی جذابه، هم برای حرفه‌ای‌ها.


audio: LSiCw8iW6XQ_0026.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
که اینجا زیر بغل شکارچی قرار گرفته، اون یکی هم رجل‌الجبار یا پای شکارچی هست. هردوشون هم جزو ده تا از پرنورترین ستاره‌های آسمونن. ابط‌الجوزا یه ابرغول سرخه که بیشتر از هزار برابر از خورشید خودمون بزرگتره. پای شکارچی هم یه ابرغول آبیه که تقریبا هشتاد برابر از خورشید بزرگتره. چند تا سحابی هم داخل این صورت فلکی قرار گرفته که یه جورایی پاتوق ستاره‌شناسان.


audio: LSiCw8iW6XQ_0027.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
اولیش سحابی معروف سر اسب هست که اینجا سمت چپ کمربند شکارچی قرار گرفته. در واقع گاز و گرد و غباریه که به چشم ما شبیه سر یه اسب شده. دومیش سحابی جبار یا شکارچیه که داخل شمشیر شکارچی قرار گرفته. پس از این سه تا نقطه‌ای که شمشیرشو تشکیل میدن، وسطیش در واقع یه سحابی بزرگه. تو این سحابی، غیر از ستاره‌هایی که با فشرده شدن گاز و غبار


audio: LSiCw8iW6XQ_0028.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
بر اثر جاذبه به وجود میان، اطراف بعضی از این ستاره‌ها سیاراتی هم دارن تشکیل میشن که الان وضعیتشون شبیه زمانیه که منظومه‌ی شمسی خودمون در حال تشکیل بوده، یعنی یه حلقه‌ای از گاز و غبار اطراف ستاره‌ها ایجاد میشه و شروع به چرخیدن و فشرده شدن می‌کنه تا اینکه در نهایت سیارات به وجود میان. در مورد شکارچی بحث‌های زیادی وجود داره. مثلا یه بحثی که از دو سه دهه پیش مطرح شده، اینه که موقعیت مکانی


audio: LSiCw8iW6XQ_0029.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
اهرام سه گانه‌ی مصر نسبت به همدیگه، شبیه موقعیت این ستاره‌هاست. این موضوع هیچوقت اثبات نشده، برای همین یه عده معتقدن ربط دادن اینا، یه اتفاقی شبیه همون پاریدولیا هست که اول ویدیو گفتم، یعنی مغز این آدما سعی می‌کنه بین دو تا چیز که ارتباطی به هم ندارن یه ارتباط معنادار پیدا کنه. به هر حال هنوز مشخص نشده واقعیت چیه. حالا که از شکارچی صحبت کردیم، بد نیست از سگ‌هاش هم حرف بزنیم.


audio: LSiCw8iW6XQ_0030.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
دو تا صورت فلکی وجود داره به نام سگ بزرگ و سگ کوچک که گفته میشه اینا سگ‌های همین شکارچی‌ان که پشت سرش حرکت می‌کنن. ویژگی مهمی که سگ بزرگ داره، اینه که پرنورترین ستاره‌ی آسمون، به نام شباهنگ یا شعرای یمانی، اینجا رو سینه‌ی سگ قرار گرفته. شباهنگ یکی از نزدیک‌ترین ستاره‌ها به ماست، یعنی چیزی حدود 8.5 سال نوری از ما فاصله داره، که همین باعث شده اینقدر نورانی باشه.


audio: LSiCw8iW6XQ_0031.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
اما این ستاره در واقع یه ستاره نیست، دو تا ستاره‌ست که دارن دور یه نقطه می‌چرخن. صورت فلکی سگ کوچیک هم پشت‌سر شکارچیه اما یه مقدار بالاتر. باز اینم یه ستاره‌ی پرنور داره به نام شعرای شامی که جزو پرنورترین ستاره‌هاست. این ستاره هم مثل شعرای یمانی یا شباهنگ، در واقع دو تا ستاره‌ست که دارن دور یه نقطه می‌چرخن.


audio: LSiCw8iW6XQ_0032.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
صورت فلکی بعدی، گاو یا ثور هست که دقیقا جلوی شکارچی قرار گرفته. یعنی مثلا شکارچی با دو تا سگ‌هاش دنبال این گاون. قسمت جالب این صورت فلکی اینه که خوشه‌ی پروین رو شونه‌ی گاو قرار گرفته. خوشه‌ی پروین یا ثریا، یه گروهی از ستاره‌ها هستن که از رو زمین با چشم غیرمسلح، هفت تاشون که از بقیه پرنورترن دیده میشن، برای همین معروفن به هفت خواهران، که کلی هم داستان و افسانه براشون ساختن.


audio: LSiCw8iW6XQ_0033.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
البته خب تعداد ستاره‌هاش خیلی بیشتر از هفت‌تاس. از خوشه‌ی پروین هم میشه برای جهت‌یابی استفاده کرد، به این صورت که این قسمت دمش همیشه به سمت شرقه. بعدی، صورت فلکی شیر یا اسد هست که از زمان‌های خیلی قدیم خوش‌یمن به حساب میومده. دلیلشم این بوده که قرار گرفتن خورشید تو این صورت فلکی، تو نیم‌کره‌ی شمالی همزمان میشده با فصل پرآبی.


audio: LSiCw8iW6XQ_0034.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
مثلا تو مصر، اون زمانی از سال که خورشید وارد صورت فلکی شیر میشده، همزمان بوده با بالا رفتن آب رود نیل که باعث میشده زمین‌های کشاورزیشون حسابی سیراب بشه. برای همین این صورت فلکی خیلی براشون خوش‌یمن یا شاید بشه گفت مقدس بوده. این قضیه برای مردم بین‌النهرین هم اهمیت داشته. یکی از نظراتی که در مورد ریشه‌ی علامت شیر و خورشید وجود داره،


audio: LSiCw8iW6XQ_0035.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
برمیگرده به همین قرار گرفتن خورشید تو صورت فلکی شیر. البته این یکی از نظراته، ایده‌های دیگه‌ای هم براش هست. بعدی، صورت فلکی عقرب هست که اینم یکی از قدیمی‌تریناس. موقعیت عقرب نسبت به شکارچی اینجوریه که هر وقت عقرب وارد آسمون میشه، شکارچی از اون طرف میره بیرون. این سرچشمه‌ی کلی داستان بوده، مثل اینکه این عقرب از طرف خدایان برای کشتن شکارچی


audio: LSiCw8iW6XQ_0036.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
فرستاده میشه برای همین شکارچی به محض اینکه این میاد، از آسمون خارج میشه. یکی از ویژگی‌های این صورت فلکی، ستاره‌ی قلب‌العقرب هست که یه ابرغول سرخه که پرنورترین ستاره‌ی عقرب محسوب میشه. نکته‌ی جالبی که در مورد عقرب وجود داره اینه که هر 27 روز یه بار، ماه وارد این صورت فلکی میشه که مردم از قدیم معتقد بودن این زمان، زمان نحسیه، چیزی که به نام قمر در عقرب می‌شناسیم.


audio: LSiCw8iW6XQ_0037.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
هر ماه قمری، دو سه روز اوضاع قمر در عقربه، یعنی ماه یا قمر، وارد صورت فلکی عقرب شده. بعدی، صورت فلکی زن برزنجیر یا امرات‌المسلسله یا آندرومدا هست. ویژگی بارزش اینه که سمت راست این زن، کهکشان آندرومدا قرار گرفته که نزدیک‌ترین کهکشان به ماست، با حدود 2.5 میلیون سال نوری فاصله.


audio: LSiCw8iW6XQ_0038.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
این کهکشان داره با یه سرعتی حدود 110 کیلومتر بر ثانیه به سمت ما حرکت می‌کنه، که باعث میشه تقریبا 4 میلیارد سال دیگه به کهکشان ما برخورد کنه. بعدی، صورت فلکی ذات‌الکرسی هست که اگه تو نیم‌کره‌ی شمالی باشید، از این هم می‌تونید برای جهت‌یابی استفاده کنید.


audio: LSiCw8iW6XQ_0040.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
یعنی با پیدا کردنش خیلی راحت می‌تونید جهت شمال رو پیدا کنید. خب، صورت‌های فلکی تعدادشون خیلی زیاده، همونطور که گفتم 88 تان، که قطعا فرصت نمیشه از همشون صحبت کنم ولی خب چند تا از مهم‌تریناشون همینایی بود که گفتم. حالا می‌خوایم بریم سراغ بحث برج‌ها، مثل برج اسد، برج عقرب. می‌خوایم ببینیم اینا دقیقا چی‌ان. مردم قدیم، وقتی که حرکت ظاهری خورشید رو کره‌ی آسمون رو


audio: LSiCw8iW6XQ_0041.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
بررسی می‌کردن، متوجه میشدن که تو هر بخشی از سال، خورشید تو محدوده‌ی یکی از صورت‌های فلکی قرار می‌گیره. دلیلشم اینه که زمین داره دور خورشید می‌چرخه، که این باعث میشه از دید یه ناظر زمینی، خورشید روی یه دایره حرکت کنه. به این دایره که از صورت‌های فلکی مختلفی عبور می‌کنه، میگن دایرت‌البروج چون تو زبان عربی به صورت‌های فلکی، برج گفته میشه.


audio: LSiCw8iW6XQ_0042.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
این دایره تقسیم میشه به 12 تا برج یا صورت فلکی که خورشید تو هر زمانی از سال داخل یکی از اینا قرار می‌گیره. تو بعضیاشون کمتر از یک ماه باقی میمونه، تو بعضیاشون بیشتر از یک ماه. پس اینکه قدیما از برج‌های مختلف صحبت میشده، مثلا برج عقرب یا برج قوس یا برج سرطان یا چیزای دیگه، دلیلش این بوده که


audio: LSiCw8iW6XQ_0044.opus
source: youtube
source_id: LSiCw8iW6XQ
invalidation: VALID
text:
شناختن بعضی از صورت‌های فلکی، غیر از اینکه خیلی بحث جالبیه، به درد بخور هم هست، چون درسته که ما الان ابزارهایی مثل جی‌پی‌اس داریم که باهاش می‌تونیم موقعیت خودمونو خیلی دقیق حساب کنیم، اما این ابزارها ممکنه همیشه هم در دسترس نباشن. اون موقع اگه روش دیگه‌ای بلد نباشیم شاید برامون خیلی خطرناک باشه. منتظر نظرات خوبتون هستم، تا ویدیوی بعدی بدون هیچ ترسی سوال بپرس.


audio: uenoxHjBLIg_0001.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
آرزوی سفر در زمان احتمالا به اندازه‌ی کل تاریخ انسان قدمت داره. فکر می‌کنم از همون زمانی که انسان خودشو شناخت آرزو می‌کرد کاش به گذشته برمیگشتم تا فلان اشتباهو انجام نمیدادم، یا کاش به آینده می‌رفتم تا از فلان اتفاق باخبر میشدم. من خودم همیشه وقتی که صحبت از چیزای عجیب غریب این دنیا میشه، میگم که عجیب‌ترین چیز این دنیا به نظرم زمانه. یعنی شما هیچ چی عجیب‌تر از زمان نمی‌تونید پیدا کنید!


audio: uenoxHjBLIg_0002.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
هرچقدر بیشتر بهش فکر می‌کنی بیشتر گیج میشی که ماهیتش دقیقا چیه و چجوری کار میکنه. اصلا یه جاهایی دیگه واقعا فکر کردن بهش ترسناک میشه آدم میترسه جلوتر بره. یه عده‌ای هم که خیلی پا رو فراتر گذاشتن و میگن که اصلا چیزی به نام زمان وجود خارجی نداره، زمان ترفند ذهن ماست برای درک بهتر دنیایی که توشیم. تو این ویدیو، اول سعی می‌کنیم در حد توانمون یه مقدار اطلاعات راجع به


audio: uenoxHjBLIg_0003.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
ماهیت زمان به دست بیاریم، بعد درباره‌ی این حرف میزنم که اصن سفر در زمان ممکنه یا نه، یعنی میشه به گذشته یا آینده سفر کرد یا نه،


audio: uenoxHjBLIg_0004.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
بعدشم درباره‌ی چند تا از پارادوکس‌هایی که توی بحث سفر در زمان پیش میاد باهم صحبت میکنیم. اگه شما هم مث من به این بحث سفر در زمان و مطالب مرتبط بهش علاقه دارید ادامه‌ی ویدیو رو از دست ندید. دکمه‌ی سابسکرایب پایین ویدیورم اگه بزنید که دیگه خیلی عالی میشه!


audio: uenoxHjBLIg_0005.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
زمان چیه؟ چرا اینقد قدرتمند و بی‌رحم تمام زندگی ما رو کنترل میکنه؟ چرا تا حالا هیچ راه فراری ازش پیدا نکردیم؟ زمان، همین الان با همین علمی که داریم، جزو چالشی‌ترین مباحث فیزیکه. ارسطو حدود 2300 سال پیش، نظرات جالبی درباره‌ی زمان داشت. از نظر ارسطو، بین زمان و حرکت ارتباط وجود داره، حرکت در زمان اتفاق میفته.


audio: uenoxHjBLIg_0007.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
زمان عبارتست از شمارش حرکات بر حسب قبل و بعد. منظور از حرکتم فقط حرکت فیزیکی نیست، هر تغییری که توی فکرو و روان ما هم اتفاق میفته میتونه باعث بشه که ما گذر زمانو حس کنیم. زمان همچنان تو حوزه‌ی فلسفه باقی موند تا اینکه نیوتون دانشمند انگلیسی پای زمانو به علم باز کرد.


audio: uenoxHjBLIg_0009.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
نیروهایی که به اون جسم وارد میشه حساب می‌کنیم که این شتاب بر حسب متر بر مجذور ثانیه هست، یعنی کمیت زمان وارد این محاسبه شده. از نظر نیوتون زمان یه چیز مطلق بود. هیچ وابستگی به جهان هستی نداشت، از همه چیز مستقل بود. فرقی نمی‌کرد من کجا باشم، چجوری حرکت کنم، زمان برای من هیچ فرقی با زمان برای هر موجود دیگه‌ای تو هر نقطه‌ای از دنیا نداشت.


audio: uenoxHjBLIg_0010.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
پس در واقع از دید نیوتون، زمان کاملا مستقل از فضا بود. این طرز فکر تا دو سه قرن بعد همچنان موردقبول بود و هیچ ایرادی هم توش دیده نمیشد. تا اینکه اینشتین با نظریه‌ی نسبیت خودش همه چیزو به هم ریخت و یه انقلاب بزرگ تو دید ما نسبت به دنیا بوجود اورد. به خاطر اهمیتی که نسبیت داره، خودش موضوع یه ویدیوی جداس ولی خب اینجا یه خلاصه‌ی خیلی کوتاه ازش میگم تا


audio: uenoxHjBLIg_0013.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
این سه تا بعدو بهش میگیم فضا. زمانو می‌تونیم به عنوان بعد چهارم در نظر بگیریم. ایده‌ی اصلی نظریه‌ی نسبیت اینه که فضا و زمان، بر خلاف اون چیزی که نیوتون فکر می‌کرد، جدا از هم نیستن، اتفاقا کاملا


audio: uenoxHjBLIg_0015.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
زمان دقیقا یه بخشی از بافت این جهانه. یعنی خارج از جهان ما، هیچ زمانی وجود نداره همونطور که هیچ فضایی نیست.


audio: uenoxHjBLIg_0017.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
نسبیت خاص برای اجسامی که با سرعت خیلی زیاد نزدیک به سرعت نور حرکت می‌کنن کاربرد داره. برای این اجسام چند تا اتفاق عجیب میفته. اول اینکه منقبض میشن. یعنی مثلا یه توپ که با سرعت خیلی زیاد حرکت میکنه اینقدر فشرده میشه تا اینکه به شکل یه قرص درمیاد. هرچی سرعتش بیشتر به سرعت نور نزدیک بشه، شکلش به شکل یه دیسک تخت نزدیک‌تر میشه. اتفاق عجیب بعدی که براش میفته اینه که جرمش زیاد میشه.


audio: uenoxHjBLIg_0018.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
وقتی که سرعت توپ به سرعت نور نزدیک میشه جرم توپ انقدر زیاد میشه که به سمت بی‌نهایت میل میکنه. اما اتفاق اصلی که اینجا باهاش کار داریم اینه که همینطور که سرعت توپ بیشتر و بیشتر میشه، زمان براش کندتر و کندتر میگذره. حالا این چه ارتباطی با سفر در زمان داره؟ جوابش خیلی جالبه! ببینید فرض کنید من از رو زمین سوار یه فضاپیما میشم که این فضاپیما


audio: uenoxHjBLIg_0019.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
میتونه با یه سرعت خیلی خیلی زیاد نزدیک به سرعت نور حرکت کنه. سرعت نورم که دیگه همه‌تون فکر میکنم می‌دونید، نور تو هر ثانیه 300000 کیلومتر مسافتو طی میکنه. وقتی من با یه سرعت خیلی خیلی زیاد حرکت کنم، فرقی نمی‌کنه کجا برم یا چجوری حرکت کنم، مهم اینه که حرکت کنم، این باعث میشه که طبق نظریه‌ی نسبیت، زمان برای من نسبت به کسی که رو زمینه، کندتر بگذره.


audio: uenoxHjBLIg_0021.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
به معنیه اینه که زندگی من به صورت تصویر آهسته میشه؟ نه اینجوری نیست! زندگی من دقیقا مثل رو زمینه هیچ فرقی نمی‌کنه.البته از دید خودم! از دید کسی که رو زمینه، حرکات من کند دیده میشه، مث تصویر آهسته. خب از همه‌ی اینا چه نتیجه‌ای میشه گرفت؟ نتیجه میگیریم که اگه بعد از یه مدتی حرکت کردن با سرعت خیلی خیلی زیاد،


audio: uenoxHjBLIg_0022.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
برگردم به زمین، من نسبت به اون کسی که روی زمین مونده بوده، جوون‌تر موندم کمتر عمر کردم. وقتی که من با سرعت نصف سرعت نور حرکت بکنم، به ازای هر یک ثانیه‌ای که برای من میگذره، رو زمین 1.12 ثانیه میگذره. اگه با نود درصد سرعت نور حرکت کنم، به ازای هر یک ثانیه‌ای که برای من میگذره، روی زمین تقریبا 2 ثانیه می‌گذره.


audio: uenoxHjBLIg_0023.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
یعنی مثلا اگه من به مدت یک سال با نود درصد سرعت نور حرکت کنم، وقتی به زمین برگردم 2 سال گذشته. اینجوری من تونستم تو زمان به اندازه‌ی یک سال به آینده سفر کنم. پس از نظر منطقی و فیزیکی می‌تونیم بگیم سفر به آینده امکان‌پذیره. اما اصلا کار راحتی نیست. برای رسیدن به این سرعتای بالا انرژی خیلی خیلی زیادی لازمه.


audio: uenoxHjBLIg_0024.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
الان فضاپیمای وویجر 1 میشه گفت پرسرعت‌ترین وسیله‌ی ساخت بشره، سرعتش تقریبا 17 کیلومتر در ثانیه‌س. یعنی تقریبا ده برابر سرعت گلوله. از منظومه‌ی شمسی هم دیگه خارج شده و همچنان داره با سرعت دور میشه. با این حال، اگه با سرعت نور مقایسه‌ش کنیم، سرعتش تقریبا پنج هزارم درصد سرعت نوره! یعنی حتی به یک درصد سرعت نورم نمیرسه، 5 هزارم یک درصده!


audio: uenoxHjBLIg_0025.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
حالا فرض کنید مثلا بخوایم به نود درصد سرعت نور برسیم. پس یکی از اصلی‌ترین دلایلی که هنوز نمی‌تونیم با این روش به آینده سفر کنیم، غیر از مشکلات دیگه‌ای که وجود داره، رسیدن به همچین سرعتای وحشتناکیه. خب تا اینجا فهمیدیم سفر به آینده امکان پذیره. اصلا همین الانم دائما داره انجام میشه فقط اون مقدارش انقدر ناچیزه که به چشم نمیاد.


audio: uenoxHjBLIg_0027.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
انجام شد که این قضیه رو ثابت کرد. داخل دو تا هواپیما ساعتای اتمی خیلی دقیق کار گذاشتن که این ساعتا با یه ساعت اتمی دقیق روی زمین یکی شده بود، دقیقا با هم ست شده بودن. بعد این هواپیماها شروع به پرواز دور زمین کردن یکیشون در جهت چرخش زمین، یکیشون در خلاف جهت چرخش زمین. دو دور دور زمین چرخیدن که هر دورم سه روز طول کشید.


audio: uenoxHjBLIg_0028.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
بعدش اومدن ساعتایی که تو این هواپیماها بودو با اون ساعتی که روی زمین بود، مقایسه کردن و دیدن که دقیقا همونطور که نظریه‌ی نسبیت پیش‌بینی می‌کرد، دیگه ساعتا با هم یکی نبودن، یه اختلاف جزیی در حد نانوثانیه بینشون بوجود اومده بود. این یه آزمایش معتبر بود برای اثبات نظریه‌ی نسبیت.


audio: uenoxHjBLIg_0029.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
خب تا اینجا گفتم که یه نسبیت خاص داریم که حرفش اینه که وقتی یه جسمی سرعتش خیلی زیاد بشه زمان براش کند میشه. اما یه نسبیت عام هم داریم که میگه گرانش یا جاذبه هم میتونه باعث کند شدن زمان بشه. هرچی گرانشی که روی یه جسم اثر میذاره بیشتر بشه، زمان برای اون جسم کندتر میگذره. همین باعث میشه ساعتی که روی ماهواره‌هاس نسبت به اون ساعتی که روی زمینه سریع‌تر


audio: uenoxHjBLIg_0030.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
کار کنه چون از سطح زمین فاصله‌ی بیشتری داره، نیروی گرانش کمتری بهش وارد میشه. هرچند این اختلاف زمان خیلی خیلی کمه اما بهرحال وجود داره. سیستم موقعیت یابی جهانی یا جی‌پی‌اس بر اساس ماهواره‌هایی کار میکنه که دور زمین در حال چرخشن. برای اینکه این سیستم درست و دقیق کار کنه باید اون ساعتی که روی ماهواره‌هاست با ساعتی که روی زمینه دقیقا یکی باشه، اما به خاطر همون اختلاف گرانش،


audio: uenoxHjBLIg_0031.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
ساعتی که روی ماهواره‌هاس توی هر روز، تقریبا سه میلیاردم ثانیه جلو میوفته. اگه این اختلاف ساعت دائما اصلاح نشه، دقت موقعیت‌یابی جی‌پی‌اس خیلی پایین میاد، از چند متر میرسه به چندین کیلومتر.یعنی عملا بلااستفاده میشه. پس اینم یکی از نتایج نسبیت عامه که دقیقا توی زندگی روزمره‌ی ما وجود داره و اثبات شده. حالا این ارتباطش با سفر در زمان چیه؟ دقیقا همونطوری که در مورد سفر در زمان با استفاده از


audio: uenoxHjBLIg_0032.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
سرعتای خیلی بالا نزدیک به سرعت نور گفتم، اینجا هم می‌تونیم با نزدیک شدن به یه جسمی با گرانش خیلی بالا، زمانو برای خودمون کندتر کنیم. یعنی فرضا با نزدیک شدن به یه سیاهچاله که گرانش خیلی عظیمی داره، زمان برای ما نسبت به شخصی که روی زمینه و گرانش معمولی زمین داره بهش وارد میشه، کندتر میشه، در نتیجه وقتی که به زمین برمیگردیم، نسبت به اون شخص


audio: uenoxHjBLIg_0033.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
زمان کمتری برای ما گذشته در نتیجه، ما به آینده سفر کردیم! این دقیقا همون اتفاقی بود که تو فیلم اینترستلار افتاد. وقتی شخصیتای فیلم روی یه سیاره فرود اومدن که نزدیک یه سیاهچاله بود و نیروی گرانشی خیلی عظیمی بش وارد میشد،


audio: uenoxHjBLIg_0035.opus
source: youtube
source_id: uenoxHjBLIg
invalidation: VALID
text:
خب پس تا اینجا فهمیدیم که نظریه‌ی نسبیت به ما این اجازه رو میده که بتونیم به زمانای آینده سفر کنیم.اما سفر به گذشته چی؟ اصلا خیلیامون بیشتر از اینکه دوس داشته باشیم به آینده سفر کنیم، دوس داریم به گذشته سفر کنیم تا فرصتایی که از دست دادیم یا اشتباهاتی که کردیمو تغییر بدیم. ولی خب درباره‌ی سفر به گذشته زیاد خبرای خوبی ندارم! درسته که با استفاده از کشیدگی زمان که یکی از نتایج نسبیته


