Мырзан ҚАЙҒЫ. ҚҰЛ МІНЕЗДЕН ҚҰТЫЛМАСАҚ БОЛМАЙДЫ
"Мырзан ҚАЙҒЫ. ҚҰЛ МІНЕЗДЕН ҚҰТЫЛМАСАҚ БОЛМАЙДЫ" | "https://abai.kz/post/38881"
TITLE: Мырзан ҚАЙҒЫ. ҚҰЛ МІНЕЗДЕН ҚҰТЫЛМАСАҚ БОЛМАЙДЫ
URL: https://abai.kz/post/38881
META: "Мырзан ҚАЙҒЫ. ҚҰЛ МІНЕЗДЕН ҚҰТЫЛМАСАҚ БОЛМАЙДЫ" | "https://abai.kz/post/38881"
DATE: 16.06.2014
AUTHOR(s): Абай-Ақпарат
TOTAL WORDS: 1372
TEXT: Қанша  жерден жасырсаңыз да, Кеңес Одағының шекпенінен шыққан қай елге көз салсаңыз да қазақтан басқаның барлығында ұлттық өрлеу жүріп жатыр. Әсіресе, іргелес Ресейдің жөні бөлек. Бұлар «батыстық демократияны» басы бүтін қабылдамай, өзіндік дербес жолға түсіп, орыс ұлтшылдығын әспеттеуге көшті. Қазірдің өзінде ұлтшылдарға көрсетілген қолдаудың күштілігінен Ресейде ультранацистік бағыттағы көптеген қозғалыс қалыптасты. Скинхедтер – солардың бірі. Алайда, кейінгі кездері олардың әрекетін бақылауға алып, басбұзарларына басу айту арқылы Кремль ұлтшылдықтың мұндай түрі тиімсіз екенін білдірді. Бұл мемлекеттің тұтастығына қауіпті, яғни іштегі автономиялық республикалардың көтерілісін туғызуы мүмкін. «Ресей – орыстар үшін» деп ұрандататын әпербақандығынан арыны ойлай алмайтын «тақырбастар» Ресейде өздерінен басқа да 400-ге жуық ұлт тұратынын олардың да өз ұлттық намысы бар екенін көзге ілгісі келмейді. Кремльде олардың қолтығына су бүркіп, құтыртып отырғандар өте көп. Олардың мұндай әрекеті «Біртұтас Ресей» деген аты ғана бар Ресейде ұлт араздығын қоздырып жіберуі мүмкін, қоздырып та жүр. Оның арты енді ес жиып,  орыс империясын қайта құрғысы келетін қаптаған шовинистердің соры қайнап, тіпті Ресейдің іргесінің сөгілуіне әкеліп соғуы бек ықтимал! Соның өзінде қазір Ресей басшылары әрбір орыстың баяғы ұлы халықпыз деген есуастық санасын қайта оятып, олардың империялық мұратын алға қоюды көздейді. Яғни, ұлттық кембағалдықтан (неполноценность) арылып, орысқа жәй орыс емес, «Ұлы орыс» екенін олардың миына сіңіруге кірісті. Бажайлай қарасақ, қазір Ресей осы тұрғыдағы көздеген мақсатына едәуір жетіп те қалды. Ал біздің орысқұмар биліктегілер сол орыстан осындай ұлтшылдықты үйренсе ғой... Әттең Қазақстандағы жағдай бұған керісінше болып отыр. Бізде мемлекет құраушы ұлт қазақ ұлты өз жерінде жасық, ұяң адамның кебін киіп отыр. Біз қазір ең құрығанда, қалт-құлт етіп, аяғында әзер тұрған мас орысқа да қазақша тіл қатып, сосын одан қазақша жауап ала алмайтынымызға намыстанбаймыз да. «Не понимаю» десе болды, тіліміз келмесе де ойымыздағыны орысқа орысша жеткізбек болып әлектенеміз. Өйткені, билік, заң түгел орыс тілінде. Осындай кембағалдық қазақ баласын орыстың алдында да, өзгенің алдында да жасқаншақ қылады. Ең өкініштісі, өз елімізде тұрып өзгеден қазақша жауап беруді талап ете алмайтын осы шарасыздыққа етіміз үйреніп, ол қанымызға сіңіп барады. Яғни, қазағымыз бір кездері төзе алмайтын, көне алмайтын нәрселерге көнгіш болып кетті. Бұның аты –құлмінез! Тіпті, көрләттік десе де болады. Біздің бүгінгі ұрпағымыз осы құлмінезділікке, яғни, орыстың тіліне тәуелділікке білдірмей тәрбиеленуде. Осының әсерінен ұлтымыздың бойында самарқаулық, керенаулық, немкеттілік, самсоздық деп аталатын өз тағдырына жауапсыз қарайтын жаман қасиеттер қалыптасып барады. Бұл қазақтың қанына сіңген жасықтыққа, ұлттық именшектікке айналды. Қандай әдет, қылық та қан арқылы ұрпаққа беріліп отыратыны ғылымда дәлелденген. Біз бүйте берсек бүгінгі, ертеңгі ұл-қыздарымыз да орыс ұлтының алдында әлдебір жасқаншақ, ұяң күйде тұратын болады. Бір кездері «басынан дұшпан сөзін асырмайтын,  басынан дұшпан сөзі асып кетсе, ешқандай патшаға да бас ұрмайтын» қазақ баласы бауырласына күнтуса «басын арашалап қалуды» абырой көретін арсыздық күйге түсті. Қазақ ұлтының сана-сезімін ұлттық намысын мұндай тоқыраудан алып шығып, қазақтың өршіл рухын оятатын бір ғана жол бар. Ол – ұлтым, қазағым деп, жүрегі қан қақсайтын азаматтарға Ресейдегідей жан-жақты қолдау білдіріп, мемлекетті қазақыландыру үдерісін бастау. Мемлекетті қазақыландыру дегеніміз мыналар: 1.Ең әуелі Қазақстанда Ресейдің қардай бораған баспасөзіне тоқтау салу. Өйткені, қазір Қазақстанда қаптаған орыс баспасөзі мен орысша телеарналар әлдеқайда қазақшадан басым, көп болғандықтан бізде Ресей саясатын насихаттау емін-еркін жүріп жатыр. 2.Еліміздегі телеарналарды түгел қазақыландыру қажет. Өйткені, теледидар ХХІ ғасырдың ең күшті де қауіпті құралы. 3.Орыс мектептерін, аралас мектептерді, орыс балабақшаларын азайту керек.Солтүстік уәлаяттарда (облыс дегенді де тоқтатар шақ келді) орыс көп деген бос сөз. Олардың жартысы украиндар, немістер, поляктар. Қазір олардың ешқайсысы мен орыспын демейді! 4.Мемлекеттік қызметке тұратындар қазақ тілінен емтихан тапсыруы керек. Ресейде гастербайтерлерден де орысша емтихан алуда сөз айтылмайтын болды. 5.Іс қағаздары мемлекеттік тілге көшіріледі деген уәде жайына қалды. Оның орнына пәленінші жылы 95 пайыз қазақстандық қазақша сөйлейді деген өтірік алдарқату  ойлап табылды. Сондықтан іс қағаздарын қазақша жүргізу мәселесін дереу қайта қозғау керек! 6. Орыс тілі ресми тіл деген бапты алып тастау керек. Біз осыларды жүзеге асырсақ, республикадағы көп диаспораның бірі болуға «көніп» қалған қазақ ұлтын құлмінез аурудан айықтырып, бүгінде ұлтсыздық ауруына ұшыраған жастарымыздың ұлттық намысын оята аламыз. Тіпті, диаспора деген сөздің орнына кірме деген сөзді қолданудің еш сөкеттігі жоқ! Біз қазіргі ұйқылы-ояу күйден арылмасақ халіміз бұдан жаман мүшкілдене береді. Ұлттық мүддені түгендеуге қазірден бастап кірісуіміз керек. Біз Украинадағы бүгінгі жағдайдан сабақ алып, Ресейдің империалистік пиғылынан осы бастан қорғануымыз оған кез-келген жағдайда қарсы тұру қабілетімізді нығайтуымыз қажет. Осылай етсек қана алдағы он жылдықта билік басына келетін келесі толқынның миына, санасына аз да болса ең әуелі ұлтын сүюдің нәрін сіңірер едік. Біз Ресейден Тәуелсіздік алғанымызға 24 жыл толса да Мемлекеттік тұрғыда  Елиесі қазақ ұлты екенін сезіндіруге бағышталған бірде-бір шара қолға алынбай отыр. Өйтудің орнына біздің шалақұмар басшылар керісінше 24 жылдан бері бұл тек қазақтың елі, қазақтың жері, қазақтың байлығы емес, бұл адамзат атаулыға ортақ. Осының бәрін бәріміз бірігіп пайдалануымыз керек деген әсіреқызыл сөзді көпіртумен келеді. Елдігін сақтауды көздеген әр мемлекет алдымен ұлттық (идентичность) біртектілігін қалыптастыруға ұмтылады. Көршілес өзбек, әзірбайжан, түркімен, балтық елдері сөйтті. Мұны әлемдік тәжірибеден байқауға болады. Мемлекет ішіндегі ұсақ этникалық топтар мен кірмелерді (диаспораларды) мемлекет құраушы ұлттың құрамына біріктіріп,  ынтымағы күшті патшалық жасауға ұмтылу адамзат тарихында ежелден бар. Қазақтың «Бөлінгенді бөрі жейді» деген нақылы да әуелде елдің тұтастығын ойлағаннан туған болатын. Қазақстандағы қазіргі жағдай бұларға мүлде кереғар бағытта дамуда. Мәселен біздің кейбір саясаткерлер ұлтты (қазақстандықтарды) біріктіруге емес, өзара жіктеуге бағытталған саясат жүргізіледі. Ұлттық мүдде мен Ұлттық саясаттың қыр-сырынан хабары жоқ кейбір шолақ белсенділердің, саясаткерсымақтардың, әсіресе орыстілділерді тыңдап отырғанда еріксіз осындай ойға кетесің. Салтанатты жиындарда, мейрамдарда мінберден сөз бастап, көсемсіп жүрген нәндердің аузынан «Қазақстанда 130-дан астам ұлт» тұрады дегенін естігенде, осылар кейде не сөйлеп тұрғанына мән бермей ме әлде күллі 65% қазақты түкке түсінбейтін надан деп ойлай ма деген ойға қаласың. Себебі мемлекет халқын бұлайша ұлтына қарай бөлу бүлікшілдіктің, қазіргі тілмен айтсақ сепаратизмнің, экстремизмнің нақ өзі. Бұлайша жіктеу ешқашан жақсылыққа апармайды. Бұлай сөз саптау, бұлайша сөз бастау, тіпті саяси қателік. Себебі, Қазақстан жүздеген ұлт тұратын федерация, не болмаса құрама  штаттар емес, унитарлық мемлекет. Біздің құрамымызда Ресейдегідей автономиялар жоқ. Біз мемлекет құраушы ұлт Қазақ деген бір ғана халық тұратын біртұтас мемлекетпіз. Сондықтан елімізді мекендеген орыс, татар, түріктерді «орыс халқы», «татар халқы», «түрік халқы» деп емес, еліміздегі этникалық топтар деп атағанымыз жөн. Мәселен, орыс халқы Ресейде тұрады. Ал Қазақстандағы орыстар диаспоралар. Тағы да айтамыз оларды кірме деп атаудың еш сөкеттігі жоқ. Бір халық қатарынан екі мемлекетте өмір сүре алмайды. Тіл де солай! Бір  мемлекетте екі патша болмайтыны сияқты, екі тіл болмайды. Бірін–ресми, бірін–мемлекеттік тіл деп бөлу өте үлкен қателік. Бұл ұлттардың басын біріктіру емес, алшақтату! Осы жерде бұдан былай біз Қазақстанда пәленбай пайыз орыс тұрады, олармен есептесуіміз керек деп бүкіл украин, неміс, тіпті, чуваш пен мордвиндерді де орыс санатына қосып, орыстың санын көбейтіп сөйлеуді дереу тоқтатуымыз керек. Өйткені, кейінгі кезде украиндардың да, неміс, мордвиндердің де бізді орыс деуді қойыңдар дегенін жиі еститін болдық. Демек, Қазақстанда 30 немесе 40 пайыз орыс тұрады деген сөздің өзі өтірік болғаны! Кейде қазақстандық ұлт немесе Қазақстандағы халықтар деп сөйлеуге құмарлардың сөз саптасынан Америкаға еліктегісі келетіндік аңғарылады. Оның бержағында 24 жыл ішінде тілімізді өз елінің төріне шығара алмадық. Соның бәрі аз болғандай қазақ сәбилерін балабақшадан, бірінші сыныптан бастап үштілділікке күштеп оқытуға кірістік. Бұл –қазақ ұлтының қамын ойлағандықтан ойлап табылған ақыл емес, бұл –қазақты ұлттығынан айыру, ұлт емес дүбәра бірнәрсеге –әйтеуір қарны тоқ, киімі бүтін болғанына мәз бір тіршілік иесіне айналдыру үшін әлдекімдер не өздері, не шетел мәдениеттанушылары деп аталатын қаскөйлердің тапсырмасымен ойлап тапқан қаскөйлік. Өйткені, көзін ашқаннан ағылшынша, орысшаны араластырып сөйлейтін байғұс сәби ертең таза өз ұлтының азаматы болайын десе де бола алмайды. Ал ең әуелі өз ұлтының азаматы бола алмаған адам ешқашан кейбір орыстілділер айтатын «планетарный», «общечеловеческий масштабтағы» адам болуы мүмкін емес. Ол –жәй сандырақ! Бұл ғылымда да, өмір тәжірибесінде де дәлелденген нәрсе. Америкада бәрі ұлтымыз америкалық дейді деген сөз жалған. Бұл қазақты адастыру үшін айтылған арамзалық. Америкада қытай-қытаймын, неміс-неміспін, ағылшын-ағылшынмын, зәңгі-зәңгімін дейді. Федерация болғанымен, Ресей басшылары қазір қарауындағы ұлттың бәрін орысқа айналдыруға, құрамындағы мемлекеттерді, ұлттарды орыстандыруға жанын салуда. Бұл орыстың қанына сіңген ғадет. Олардың бұнысы да осы империяны сақтап қалудан оның ауқымын кеңейтуден туған амал. Біздің манадан бері айтып отырған бүкіл өз кемшіліктеріміз әу баста билікке уызына жарымаған дүбәра шенеуніктерді, шалақұмарларды отырғызудан басталды. Әйтпесе, қазақ мемлекетінің бабалар салып кеткен еш елдікінен кем емес өз жолы бар болатын. Біз Орталық Азиядағы Алаш жұртына жөн сілтейтін ұлағаткер мемлекет болуға тиіс едік. Қазақ тарихының өн бойына көз жіберсеңіз, қазақтың хандары мен бай батшалары, би-мырзалары ең әуелі қазақтың, қала берді Алаш жұртының қамын ойлаған. Ал біз алдымен орысша ойлап немесе орысшаны тыңдап алып, сосын соны қазақшаға аударып сөйлеуге тырысатын, орыстың озығы мен тозығын саралай алмайтын дүбәра шенеуніктердің арқасында осы ұлы қасиеттен, осы ұлы парық, парасаттан жұрдай болдық. Ал жоғалғанды жөнге келтіру қашанда қиын. Abai.kz
