МӘҢГІЛІК – МІРЖАҚЫП!
"МӘҢГІЛІК – МІРЖАҚЫП!" | "https://abai.kz/post/6082"
TITLE: МӘҢГІЛІК – МІРЖАҚЫП!
URL: https://abai.kz/post/6082
META: "МӘҢГІЛІК – МІРЖАҚЫП!" | "https://abai.kz/post/6082"
DATE: 02.01.2011
AUTHOR(s): Абай-Ақпарат
TOTAL WORDS: 790
TEXT: Бүгін желтоқсанның алтысы. Алаштың аяулысы, ардағы, асылтекті оғыланы Міржақып Дулатұлының туған күні. «Жарты жаңқам қалғанша мен сенікі...» деп бар ғұмырын Алаштың азаттығына, оның көркейіп өсіп, дүниядағы көптеген озық елдермен иық тірестіруіне сарп еткен аяулы Жақаңды ойлағанда тамағыңа өксік тығылып, көзіңе жас тұнады. Қайранда менің асылдарым! Қазақтың Міржақыбы 1885 жылы ескі сыл санау бойынша қарашаның 25 күні жаңаша жыл есеппен желтоқсанның 5 і күні дүние есігі ашқан. Содан қара кірпігі қамасқаншқа қазаққа қалтқысыз қызмет етті. Алашты жанындай жақсы көрді. Бар қазақты жұдырықтай жүрегіне сыйғызып, аялап өтті. Оның жолында ешнәрседен аянған жоқ. Ал, Міржақып Дулатұлының үкіметтің арнайы қаулысымен республикалық деңгейде тойлансын делінген 125 жылдығының жетім қыздың тойындай өткенін дәл бүгін сөз етпей-ақ, қоялық. Ол алдағы күннің еншісінде. Амандық болса, атаусыз қалдырмасымыз анық. Барша Алаш баласын аса ардақты Міржақып Дулатұлының туғанына 125 жыл толуымен құттықтай отырып, Алаштың аяулы ұлдарының рухына бағыштап құраннан аят оқып, тағзым етіңіздер дегіміз келеді. Бүгін желтоқсанның алтысы. Алаштың аяулысы, ардағы, асылтекті оғыланы Міржақып Дулатұлының туған күні. «Жарты жаңқам қалғанша мен сенікі...» деп бар ғұмырын Алаштың азаттығына, оның көркейіп өсіп, дүниядағы көптеген озық елдермен иық тірестіруіне сарп еткен аяулы Жақаңды ойлағанда тамағыңа өксік тығылып, көзіңе жас тұнады. Қайранда менің асылдарым! Қазақтың Міржақыбы 1885 жылы ескі сыл санау бойынша қарашаның 25 күні жаңаша жыл есеппен желтоқсанның 5 і күні дүние есігі ашқан. Содан қара кірпігі қамасқаншқа қазаққа қалтқысыз қызмет етті. Алашты жанындай жақсы көрді. Бар қазақты жұдырықтай жүрегіне сыйғызып, аялап өтті. Оның жолында ешнәрседен аянған жоқ. Ал, Міржақып Дулатұлының үкіметтің арнайы қаулысымен республикалық деңгейде тойлансын делінген 125 жылдығының жетім қыздың тойындай өткенін дәл бүгін сөз етпей-ақ, қоялық. Ол алдағы күннің еншісінде. Амандық болса, атаусыз қалдырмасымыз анық. Барша Алаш баласын аса ардақты Міржақып Дулатұлының туғанына 125 жыл толуымен құттықтай отырып, Алаштың аяулы ұлдарының рухына бағыштап құраннан аят оқып, тағзым етіңіздер дегіміз келеді. Төменде Міржақып Дулатұлының «Қазақ тілінің мұңы» атты мақаласын беріп отырмыз. Арада ғасырға жуық уақыт өтсе де, қазақтың Тәуелсіздігіне жиырма жыл толғалы отырса да ұлттың жұлыны болып саналатын ана тілі - туған тіліміз кешегі Жақаң жазғаннан халден арылып па? Салысытырып байқаңыз. Міржақып Дулатұлы. Қазақ тілінің мұңы (Мыңбайұлы Жалау жолдасқа) Мен заманымда қандай едім? Мен ақын, шешен, тілмар бабаларыңның бұлбұлдай сайраған тілі едім. Мөлдір судай таза едім. Жарға соққан толқындай екпінді едім. Мен наркескендей өткір едім. Енді қандаймын? Кірленіп барамын, былғанып барамын. Жасыдым, мұқалдым. Мен не көрмедім? Маған әкеліп араб пен парсыны қосты. Бертін келе шүлдірлетіп ноғайды, былдырлатып орысты араластырды. Бір күндерде мен мүлде жоқ қылғысы келгенде де болды. Өлі де үшбақы болғып Абайға өкпем жоқ. Тіріде маған ара түсушілер аз болды. Мен жылы сөзді, алдымен айналып кетейін, осы күнгі Ахмет деген кісіден естідім. (Байтұрсынов. Ред) деген кісіден естідім. Төңкеріске шейін көрмегенім қалған жоқ. Төңкеріс болмаса менің һәм - бейшара қазақ менен айырылатын да шығар деп едім. Қазақтың көзі ашылды. Қазақтың көзі ашылған соң, менің де күнім туды ғой деп қуанушы едім. Жаны жәндем кеткір мисионерлердің, молдалардың, тілмәштардың қолжаулығы болудан құтылдым ғой деп ойлаушы едім. Оның үстіне қазақ тілі мемлекеттік тіл болсын деген заң шықты. Төбем көкке төрт елі жетпеді. Бірақ, не керегі бар, босқа қуанған екенмін... Жанның бәрі теңдік алып жатқан кеңес үкіметінің тұсында менің бұтымды бұт, санымды сан қылып кім көрінген созғылай бастады. Өзгені де қылайын, отаршылдық саясатын қолданбас-ау дейтін білім кеңес екеш білім кеңесі де мені аямады. «Етістік», «сәрсендеме» деген жалаларды әкеп жапты маған. Бұйырмасын біздің арамызда мұндай қатты соғылғандар туғалы болып көрген емес. Не амалың бар? Құдай басқа салған соң көніп отырмыз. Кітаптарында, газеттерінде маған көрсетпеген қорлықтары тағы жоқ. «Қазақыландыру» бір пәлесі шықты да көріген күнім бұрынғыдан да қараң болды. Бірдемені бұтып-шатып жазды да міне, сені қазақыландырдық дейді. Жақында Қазалы деген қалада «кәрепатиб» деген бір күн болып, жұрттың бәрі желігіп көшеге шықты. Ұялғанымнан кірерге тесік таба алмадым. Қолдарындағы қызыл туына сондағы жазғаны мынау: «Арзан тауара де дебенге һәм ауылдарға арзан астыт жұмыскерлер кетубі жақсу. Назыққанда амал би лелдік жеккеуле-к пл! Жоғарелатуна керек канун есамклдің арзандауыға тауарлерде өсемен жегере уктабр іңқлаб». Міне, жұртым, мені Қазалының «қазақыландырғандағысы» осы». Жасаған-ай, о мұндай да қазақыландыру болады екен! Енді қайтемін? Бұл мұңымды кімге айтамын, кімге шағамын!.. Менің ойлап-ойлап тапқаным - Жалау жолдас сен болдың. Сен өкімет басындағы ақсақалымыз едің. Сен нағыз қазатың бел баласы едің. Сен адырайған адай едің. Мұңымды мен жалғыз-ақ саған шағамын. Өзге кәмесиялардың көбіне сенбеймін. Олардан да жақсылық көріп жүргенім жоқ. Газетке арнаған сөздерін сусылдатып орысша жазады да шала-шарпы тілмәштарына аудартып жанымды шығара жаздайды. «Тасты жапалаққа ұрса да жапалақ өледі, жапалақты тасқа ұрса да жапалақ өледі» дегендей бәз баяғы менің сорым. Жалаужан, мен саған жалынам, «Ауыл тілін» шығарамын, газетім нағыз ауыл тілімен, таза қазақ тілімен жазылады дегенде ішім жылып кетеді. Мұныңа тілектеспін. Жортқанда жолың болсын, жолдасың Маркс Ленин болсын, сенің не керегіңе мен дайынмын. Бірақ мені қорға, таза сақта, көрінген тілмәштарыңа тағы да қор қылма. Әсіресе, Қазақлы сықылдылардың «қазақыландырғанынан» қорға. Азар коменес болып кетсең де ата-бабаң қазақ еді ғой, мен солардың тілі едім  ғой не жазығым бар, ая мені! «Абай-ақпарат»
