Зерттеу: Жоғарғы биліктегілердің басым көпшілігі қай өңірден?
"Зерттеу: Жоғарғы биліктегілердің басым көпшілігі қай өңірден?" | "https://abai.kz/post/14740"
TITLE: Зерттеу: Жоғарғы биліктегілердің басым көпшілігі қай өңірден?
URL: https://abai.kz/post/14740
META: "Зерттеу: Жоғарғы биліктегілердің басым көпшілігі қай өңірден?" | "https://abai.kz/post/14740"
DATE: 26.09.2012
AUTHOR(s): Абай-Ақпарат
TOTAL WORDS: 4831
TEXT: Әдістемелік . «Рейтинг. kz » зерттеу агенттігі Қазақстанның саяси элитасының сипаты мен құрамын анықтау жөніндегі жоба шегінде көпшілікке «Биліктегі өңірлер өкілдіктерінің рейтингісі» ұсынады. Зерттеу әрекет етіп отырған саясаткерлердің туылған өңірлері туралы жалпыға қол жетімді ақпараттарды жинақтау және сараптау арқылы жүргізілді. Деректерді жинақтау ашық интернет - көздерінен алынды. Саясаткерлердің туған жерлері туралы ақпаратпен қосымшадағы кестеден танысуға болады. Осы зерттеудің нәтижесінде әр түрлі дәрежедегі 232 саясаткердің туған жері туралы ақпарат негізінде есептелінді. Биліктің жоғарғы эшелонында көрінген облыстың әрбір тумасы үшін өңірге нақты балл саны есептелінді                  (1-ден 20-ға дейін). Балл саны саясаткердің ағымдағы қызметінің маңызыдылығына байланысты (кестені қараңыз. ). Қызмет атауы Б алл саны Президент 20 Әдістемелік . «Рейтинг. kz » зерттеу агенттігі Қазақстанның саяси элитасының сипаты мен құрамын анықтау жөніндегі жоба шегінде көпшілікке «Биліктегі өңірлер өкілдіктерінің рейтингісі» ұсынады. Зерттеу әрекет етіп отырған саясаткерлердің туылған өңірлері туралы жалпыға қол жетімді ақпараттарды жинақтау және сараптау арқылы жүргізілді. Деректерді жинақтау ашық интернет - көздерінен алынды. Саясаткерлердің туған жерлері туралы ақпаратпен қосымшадағы кестеден танысуға болады. Осы зерттеудің нәтижесінде әр түрлі дәрежедегі 232 саясаткердің туған жері туралы ақпарат негізінде есептелінді. Биліктің жоғарғы эшелонында көрінген облыстың әрбір тумасы үшін өңірге нақты балл саны есептелінді                  (1-ден 20-ға дейін). Балл саны саясаткердің ағымдағы қызметінің маңызыдылығына байланысты (кестені қараңыз. ). Қызмет атауы Б алл саны Президент 20 Премьер-министр,   ҰҚК Төрағасы, Президент Әкімшілігінің Басшысы, Сенат Спикері,    «Самұрық-Қазына» ХӘҚ Төрағасы 10 Мәжіліс Спикері,   Премьер-министрдің бірінші орынбасары, ПӘ Басшысының орынбасарлары, Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы, Президент істері Басқарушысы сондай-ақ, Алматы және Астана қалаларының әкімдері, 8 Жоғары Сот Төрағасы, Бас прокурор, ҚР Экономикалық және жемқорлық қылмысқа қарсы күрес   жөніндегі агенттігінің төрағасы, Ұлттық банк төрағасы, Мемлекеттік хатшы, Есеп комитетінің төрағасы,Президент кеңесшілері,   вице-премьерлер мен  министрлер 6 Облыс әкімдері 5 Агенттік төрағалары 4 Мәжіліс және Сенаттың вице-спикерлері 3 Парламент депутаттары 2 Облыс орталықтарының әкімдері 1 Бұдан әрі өңірлердің балл сомасы ондағы халық санына бөлініп және 100 мыңға көбейтілді. Осындай жолмен, өңірдің 100 мың адамға шаққандағы балл саны шығарылды. 100 адамға шаққандағы көрсеткіш жоғары болған сайын, қорытынды рейтингте өңірдің жағдайы жоғарлайды. Зерттеу нәтижелері бірнеше жақсы фактілерді анықтауға мүмкіндік берді: Халық саны есебінің 9,4 есеге жоғарылығын ескерумен көшбасшы -өңірдің (Алматы облысы) аутсайдер-өңірге қарағанда (Маңғыстау облысы) билікке берілгендігі (тиесілігі). Батыс өңірі басымдылықпен биліктегі Ақтөбе және Атырау облысының саясаткерлеріне ұсынылған; БҚО және Маңғыстау облысының тумалары жоғарғы эшелонда жоқтың қасы. Барлық солтүстік өңірлер (СҚО, Павлодар және Қостанай облысы) және ШҚО қазіргі уақытта халық санына шаққанда билікке берілуі жөнінде аутсайдерлер қатарына енеді. Ресейде туылған саясаткерлер санының көрсеткіші (9 саясаткер), билікте Маңғыстау облысы (2 саясаткер), ШҚО (5 саясаткер), СҚО (5 саясаткер) және Астана қаласы (3 саясаткер) саясаткерлерден көп және дәл осындай санда ШҚО, Қостанай және Павлодар облыстарынан (9 саясаткер, әрбір өңір бойынша үштен). Биліктің жоғарғы эшелонындағы өкілдері бойынша көшбасшы-өңірлер тобын Алматы облысы; Алматы қаласы; Ақтөбе облысы; Атырау облысы құрайды. Осы өңірлердің барлығы іріктеу нәтижесі бойынша 6 дан 7 дейінгі балл алды. Жоғарыда аталған өңірлердің жоғарғы нәтижелерінің себептері мен болжамдары едәуір өзгереді. Алматы облысының жоғары орын алуының басты себебі қазіргі Президенттің осы өңірдің тумасы болуы. Бұның айғағы көптеген Алматы облысында туған саясаткерлер Президентпен бір ауданда туған. Мемлекет Басшысының төңірегіне өзінің кіші Отанынан жақтастарын жинақтауға талпынысы түсінікті жағдай. Сол немесе өзге жағдай да осы тәжірибе әлемдегі көптеген елдердің басшыларымен қолданылады. Мысалы, Ресейде Путин билікке келгеннен кейін биліктің жоғарғы эшелонындағы Санкт-Петербург тумаларының үлесі бірден өсті. Алматы облысы тумаларының биліктегі ықпалдыларының қатарынан ең алдымен ҰҚК Төрағасы Нұртай Абықаев пен Сенат Спикері Қайрат Мәмиді бөліп атауға болады (екі саясаткердің қызметтерінің ықпалдылығы 10 баллмен бағаланған). Аталған саясаткерлердің ағымдағы қызметтері Президент тарабынан екеуіне деген сенім деңгейінің жоғарылығын куәлендіреді. Сондай ақ, Алматы облысының тумалары болып танылатындар: Президенттің іс Басқарушысы, Есеп комитетінің төрағасы, Алматының әкімі және қызмет жасап жатқан төрт  министр. Ақтөбе мен Атырау облысының жоғарғы жағдайы мына фактормен түсіндіріледі: Президент Әкімшілігінің Басшысы Аслан Мусиннің осы өңірдің саясаткерлері қамқорлығында болуы; Өңірден шыққан өз күштерімен қалыптасқан ықпалды саясаткерлерге қатысты (ең алдымен Иманғали Тасмағамбетов пен Марат Тәжин); Осы облыстардағы халық санының аздығы; Биліктегі батыс өңірлерінің тумалары үшін жасырын квотасы (зерттеу нәтижесі көрсеткендей, батыс өңірлері тобының билікке ұсынлғандары негізінде Ақтөбе және Атырау облыстары есебінен қамтамасыз етіледі, ал Маңғыстау мен БҚО орталық деңгейде өкілдіктері жоқ). Алматы қаласы биліктің жоғарғы эшелонында жас саясаткерлермен басымдықпен ұсынылған  (ТЖМ Басшысы Владимир Божко құрайды). Биліктегі түпкілікті алматылықтардың көбі кеңес элитасының балалары. Олардың шығу тектері жақсы білімі мен тәрбие алулары, жол ашты. Биліктегі алматылықтардың орташа жасын салыстырғанда орташа мерзімді және ұзақ мерзімді перспективада олардың жоғарғы саяси әлеуеттілігін білдіреді. Олардың көбісі қазіргі кезеңде орташа деңгейдегі қызметтерде отыр. Мысалы, ҚР Агентіктерінің әрекет ететін 10 басшысының үшеуі Алматының тумалары. Мұндай қызметтер алдағы уақыттағы мансаптық өсуі үшін жақсы трамплин болуы мүмкін. Осыған қарамастан, биліктегі Алматылықтардың көбісінің түп тамырлары Алматы облысынан, мысалы Бауыржан Байбек және Бахыт Сұлтанов. Осы факт көбінде олардың саяси жақтастары ортасымен және биліктің тікелей жолы бойымен көтерілу динамикасымен түсіндіріледі. Биліктегі алматылықтардың үлесі уақыт ағымымен өсуін күтуге болады. Ақпараттарды сарптау барысында, Ақмола өңірі саясаткерлерінің төңірегінде жайдан жай емес және бірден-бір жағдай байқалады. Парламентке ұсынылуы бойынша облыс теңдесі жоқ көшбасшы орында тұр. Осыған қарамастан жоғарғы орталық атқарушы органдары басшылығында осы өңірдің бірде-бір тумасы жоқ. Билікке кеңінен ұсынылғандар Қызылорда, Қарағанды және Жамбыл облыстары (сәйкес 6,7 және 8 орын). Осы өңірлердің тумалары орталық атқару биліктегі, сондай-ақ өкілетті органдардың құрылымында бар. Өзге өңірлердің тумалары билікке анағұрлым аз ұсынылады. Мұндай жағдайдың объективті себебі тек Астана жағдайында бар. Қала айрықша мәртебеге ие және астананы көшіргенге дейін республикалық элита үшін «кадрлар шеберханасы» ретінде қарастырылмады. Таралған пікірлерге қарамастан, зерттеу нәтижелері ОҚО өкілдерінің жоғарғы билік эшелондарында жоғары емес, орташа ұсынылғандықтарын тіркеді. Бұл таңдалынған әдістеменің халық санынын ескерумен абсалюттық емес, қатысты мағынасымен түсіндіріледі (барлық өңірлердің арасында ол ОҚО ең жоғары). ОҚО тағы бір күтпеген нәтиженің түсініктемесі - «Самұрық-Қазына» ХӘҚ және ұлттық компаниялардың құрылымы басқарушыларының шығу тегі осы зерттеу шегінде есепке алынбады.  Саяси орта төңірегінде «Самұрық» Өмірзақ Шөкеев тағайындалғаннан кейін Қордағы шешуші қызметтердің көпшілігіне ОҚО тумалары отырды деген пікір таралған. «Рейтинг.kz» ЗА алдағы зерттеулер шегінде осы ақпаратты тексеріп, нәтижесін жариялауға ниетті. Билікке ұсынылуы төмен деңгейлі өңірлердің қатарына барлық солтүстік облыстар кіреді (СҚО, Қостанай және Павлодар облысы), ШҚО, сондай-ақ БҚО мен Маңғыстау облысы да бар. Соңғы екі облыстың орталық деңгейдегі өкілдіктері тек Парламент депутаттығымен шектеледі. Екі өңірдің жергілікті атқарушы билігін өзге өңірлерден шыққандар басқарады. Қортынды орындар Облыс атаулары Өкілдерінің саны Балл дар Балл сомасы Балл сомасы бойынша орны 100 мың тұрғынға шақандағы б алл 1 Алмат ы обл ысы 30 20 10 10 8 6 6 6 6 6 5 6 4 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2   2 2 2 2 2 2 131 1 6,83 2 Алматы қ. 22 8 8 6 6 6 6 6 6 5 5 4 4 4 4 2 2 2 2 2 2 2 2 94 2 6,46 3 А қтөбе обл ысы 11 10 8 6 5 5 4 4 2 2 2 2 50 5 6,34 4 Атырау обл ысы 13 5 6 2 3 2 3 2 2 2 2 2 2 1 34 9 6,23 5 А қмола облысы 22 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 2 2 2 2 2 2 2 2 1 1 43 7 5,88 6 Қ ызылорд а облысы 14 6 6 5 5 2 2 2 2 2 2 2 2 2 1 41 8 5,73 7 Қ ара ғ анд ы облысы 24 8 8 6 6 6 5 4 2 2 2 2 2 3 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 1 77 3 5,66 8 Жамбыл обл ысы 10 8 6 6 5 5 2 2 2 2 2 2 2 2 1 47 6 4,44 9 Қ останай обл ысы 9 6 5 2 2 2 2 2 2 1 24 10 2,73 10 Оңтүстік - Қазақстан облысы 19 10 6 6 6 6 6 5 4 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 1 70 4 2,66 11 Павлодар обл ысы 9 4 2 2 2 2 2 2 2 1 19 12 2,54 12 С олтүстік - Қазақстан облысы 5 5 2 2 2 1 12 14 2,06 13 Астана қ. 3 10 2 2 14 13 1,87 14 Шығыс - Қ аза қ стан облысы 9 8 2 2 2 2 2 2 2 2 24 10 1,72 15 Батыс - Қ аза қ стан обл ысы 5 2 2 2 2 1 9 15 1,47 16 Ма ңғыстау обл ысы 2 2 2 4 16 0,73 РФ 9 6 2 2 2 2 2 2 2 2 22 ҚХР 2 6 2 8 Өзбекстан 3 2 2 2 6 Украина 1 2 2 Латвия 1 2 2 Т ү рк і менстан 1 1 1 Тұжырымдар мен болжамдар . Зерттеу нәтижелері өңірлік белгілері бойынша әрекет ететін саяси элитадағы теңгерімсіздіктің бар екенін анықтады. Бұл әсіресе өңірдегі халық санына шаққанда билікке ұсынылғандарын есептеу кезінде білінді. Егер «мемлекеттік биліктің бірден-бір көзі халық» деген конституциялық постулатты және зерттеу нәтижелерін қатар қойсақ , онда билікке қазақстандықтардың мүдделерінің ұсынылу деңгейіндегі маңызды айрмашылық олардың тұрғылықты жерлеріне байланысты деп қорытындылауға болады. Алынған нәтижелер бойынша элита қатарын толықтыру кезінде өңірлік фактор жеткілікті деңгейде ескерілмейді. Бұл саяси тұрақтылық үшін көптеген тәуекелдікті туындатады. Әлемдік тәжірибеде, саяси элитаны қалыптастыру кезінде өңірлік факторларды  бағаламаудан қоғамның бөлінуіне әкелген бірнеше жағдайлар болған. Мысалы, Ресейдегі Путин-Медведев басқарғандағы тандем рейтингінің төмендеуінің бірден-бір себебі питерліктердің билікке отырғызылуы болды. Одан басқа, билікте өңірлер өкілдіктерінің төмендігі: Сәйкес облыстарда сепаратистік көңіл-күйдің өсуі үшін алғы шарты болып табылады; Өңірдің маңызды мәселелерін шұғыл шешу үрдісін қиындатады; Өңірлік элитаның әлсіреуіне әсер етеді; «Үлессіз» өңірлерде әрекет ететін саяси режимнің заңдылығын тануды төмендетеді; Көші-қон көңіл-күйінің өсуіне итермелейді (Қазақстанды бұл әсіресе солтүстік және ШҚО өзекті). Жариялаған еліміздегі әлеуметтік модернизациялау шегінде жекелеген өңірлердің тұрғындары үшін әлеуметтік лифттердің жоқ болу мәселесі Президент тапсырмасының тұжырымдамасында айрықша өзектілік алып отыр. «Рейтинг.kz» ЗА келесі зерттеулері еліміздің саяси элитасының құрамы мен сипатын сараптау жөніндегі жоба шегінде оның этникалық және жүз-рулық құрамының рейтингісі болмақ. Осы жобаны іске асыру алдағы уақытта еліміздің саяси элита құрамындағы жаңа тағайындаулар нәтижесі бойынша жағдайдың сипаты мен даму динамикасын бақылауға мүмкіндік береді. Аталмыш зерттеуге қолданылған «аймақ» термині  тұтастық пен оның өзара құрылымды элементтерді қамтитын территория ретінде («Википедиядан» алынған), еліміздің облыстары мен республикалық маңызы бар қалаларды жалпыланған ыңғай үшін алынды, Ықпалды саясаткерлердің туған жерлері көрсетілген кесте № АЖТ Қазіргі   лауазымы Туған жері Бал дар 1. Н ұ рс ұ лтан Назарбаев ҚР   Президенті Алматы облысы 20 2. К ә р і м М ә с і мов Премьер-Министр Астана 10 3. Н ұ ртай Абы қ аев ҰҚК   Төрағасы Алматы облысы 10 4. Аслан Мусин П резидент Ә кімшлігінің Басшысы Ақтөбе облысы 10 5. Қ айрат М ә ми Сенат   Спикері Алматы облысы 10 6. Ө м і рза қ Ш ү кеев «Сам ұ р ы к-Қазына» Х ӘҚ Төрағасы ОҚО 10 7. Н ұ рлан Н ығ матулин Мәж і ліс Спикер і Қарағанды   облысы 8 8. Серік Ахметов Премьер-Министрдің   Бірінші орынбасары Қарағанды   облысы 8 9. Талғат Донаков Президент   Әкімшілігі Басшысының орынбасары ШҚО 8 10. Бауыржан Байбек Президент   Әкімшілігі Басшысының орынбасары Алматы 8 11. Бағлан Майлыбаев Президент   Әкімшілігі Басшысының орынбасары Жамбыл облысы 8 12. Бахыт Сұлтанов Президент   Әкімшілігі Басшысының орынбасары Алматы 8 13. Марат Тажин Қауіпсіздік   Кеңесінің Хатшысы Ақтөбе облысы 8 14. Сер і к Ү мбетов Президенттің   іс басқарушысы Алматы облысы 8 15. Бектас   Бекназаров Жоғарғы   сот төрағасы Жамбыл облысы 6 16. Асхат Дау ы лбаев Бас  прокурор Ақтөбе облысы 6 17. Рашид Т ү с і пбеков ҚР   экономикалық және жемқорлық қылмысқа қарсы күрес жөніндегі агенттік төрағасы ОҚО 6 18. Григорий   Марченко Ұлттық   банк төрағасы Алматы 6 19. М ұ хтар Құ л -М ұ хаммед Мемлекеттік   хатшы ҚХР 6 20. Омархан Ө кс і кбаев Есеп   комитетінің төрағасы Алматы облысы 6 21. Ерм ұ хамет Ерт і сбаев Президент   кеңесшісі Қарағанды   облысы 6 22. Қы рымбек К ө шербаев Президент   кеңесшісі Қызылорда облысы 6 23. Ербол Орынбаев Премьер-Министрдің   орынбасары ОҚО 6 24. Кайрат Келімбетов Премьер-Министрдің   орынбасары Алматы 6 25. Ә сет Исекешев Индустрия   және жаңа технологиялар министрі Қарағанды   облысы 6 26. Қалмұханбет Қасымов Ішкі   істер министрі Алматы облысы 6 27. Салидат Қайырбекова Денсаулық   сақтау министрі Қарағанды   облысы 6 28. Ержан Қазыханов Сыртқы   істер министрі Алматы 6 29. Дархан Мыңбай Мәдениет   және ақпарат министрі ОҚО 6 30. Әділбек Жақсыбеков Қорғаныс министрі Қостанай   облысы 6 31. Бакытжан Жұмағұлов Білім және ғылым   министрі Алматы облысы 6 32. Нұрлан Қаппаров Қоршаған ортаны   қорғау министр Алматы 6 33. Асылжан Мамытбеков Ауыл шаруашылығы   министрі ОҚО 6 34. Асқар Жұмағалиев Көлік және  коммуникация министрі РФ 6 35. Гүлшара Әбдіқалықова Еңбек және халықты   әлеуметтік  қорғау министрі Қызылорда облысы 6 36. Болат Жәмішев Қаржы   министрі Алматы облысы 6 37. Владимир Божко Төтенше   жағдайлар жөніндегі министрі Алматы 6 38. Бақытжан Сағынтаев Экономикалық   даму және сауда министрлігі Жамбыл облысы 6 39. Берік Имашев Әділет министрі Алматы 6 40. Сауат Мыңбаев Мұнай   және газ министрі Алматы облысы 6 41. Жанар Айтжанова Экономикалық   интеграция істері жөніндегі министр і ОҚО 6 42. Архимед   М ұ хамбетов Ақтөбе   облысы әкімі Ақтөбе облысы 5 43. Қ анат Боз ы мбаев Жамбыл   облысы әкімі Алматы 5 44. Бергей   Рыс қ алиев Атырау   облысы әкімі Атырау облысы 5 45. Н ұ ралы С ә дуа қ асов Қостанай облысы   әкімі Қостанай   облысы 5 46. А ң сар М ұ саханов Алматы   облысы әкімі Алматы облысы 5 47. Н ұ рлан Но ғ аев БҚО әкімі Ақтөбе облысы 5 48. Б е рд і бек   Сапарбаев ШҚО әкімі Қызылорда облысы 5 49. Қ айрат Қ ожамжаров Ақмола   облысы әкімі Жамбыл облысы 5 50. Ә б і л ғ аз ы Құ са йы нов Қарағанды   облысы әкімі Қарағанды   облысы 5 51. Болатбек Қ уанды қ ов Қызылорда   облысы әкімі Қызылорда облысы 5 52. Ерлан   Арын Павлодар   облысы әкімі Алматы 5 53. Бау ы ржан М ұ хамеджанов Маңғыстау   облысы әкімі Жамбыл облысы 5 54. Ахметжан   Ес і мов А лматы қаласының әкімі Алматы облысы 6 55. Сер і к Б і л ә лов СҚО әкімі СКО 5 56. Ас қ ар Мырзахметов ОҚО әкімі ОҚО 5 57. Иман ғ али Тасма ғ амбетов Астана   қаласының әкімі Атырау облысы 6 58. М ұ рат Оспанов Қазақстан   Республикасы Табиғи монополиаларды реттеу жөніндегі агенттік төрағасы Алматы 4 59. Қ ад ы рхан Отаров Қазақстан   Республикасы Жер ресурстарын басқару жөніндегі агенттіктің төрағасы Ақтөбе облысы 4 60. Ғ абид о лла Ә бд і ра қы мов Қазақстан   Республикасы Бәсекелестікті қорғау жөніндегі агенттіктің төрағасы ОҚО 4 61. Ә лихан Сма й лов Қазақстан   Республика Статистика жөніндегі агенттіктің төрағасы Алматы 4 62. Ә лихан Б ә йменов Қазақстан Республикасы   мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттіктің төрағасы Қарағанды   облысы 4 63. Сер і к Нокин ҚР   құрылыс істері және тұрғын үй-шаруашлығы істері жөніндегі агенттіктің   төрағасы Ақтөбе облысы 4 64. Қ айрат Лама Шариф ҚР   Діни істер жөніндегі агенттіктің төрағасы Павлодар   облысы 4 65. Тал ғ ат М ұ сабаев ҚР   Ұлттық космос агенттігінің төрағасы Алматы облысы 4 66. Тал ғ ат Ермегияев ҚР   спорт және дене шынықтыру істері жөніндегі агентігінің төрағасы Алматы 4 67. Тимур Жант и кин ҚР Атом энергиясы   жөніндегі агенттіктің төрағасы Алматы 4 68. Светлана Ж алма ғ амбетова Сенат   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Ақмола облысы 2 69. Жабал Ерғалиев   - Сенат   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті СҚО 2 70. Иран Ә м і ров - Сенат   депутаты, Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары   комитеті Қызылорда облысы 2 71. Елеус і н Са ғы нды қ ов Сенат   депутаты, Экономикалық даму және кәсіпкерлік комитеті Ақтөбе облысы 2 72. Н ұ рлан С ү лейменов Сенат   депутаты, Экономикалық даму және кәсіпкерлік комитеті Алматы облысы 2 73. Л ә ззат Т ұ рлашов Сенат   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті Алматы облысы 2 74. С ә рсенбай Е ң сегенов Сенат   депутаты, Экономикалық даму және кәсіпкерлік комитеті Атырау облысы 2 75. Қ айрат Ищанов ҚР   Парламенті Сенатының  Төраға орынбасары Атырау облысы 3 76. Тал ғ атбек Абайд і лдин - Сенат   депутаты, Экономикалық даму және кәсіпкерлік комитеті Ақмола облысы 2 77. Сергей   Плотников Сенат   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті ШҚО 2 78. А қ ан Бижанов - Сенат   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Алматы облысы 2 79. Ж ұ мабек Т ө регелдинов Сенат   депутаты, Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары   комитеті Алматы 2 80. Қ айсар Омаров Сенат   депутаты, Экономикалық даму және кәсіпкерлік комитеті Астана 2 81. Владимир   Редкокашин Сенат   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Астана 2 82. Ертар ғ ын Астаев Сенат   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті Алматы облысы 2 83. Рашит Ахметов Сенат   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті БҚО 2 84. Сер і к А қ ылбай Сенат   депутаты, Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары   комитеті Қарағанды   облысы 2 85. Юрий Кубайчук Сенат   депутаты, Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары   комитеті Қарағанды   облысы 2 86. Хусаин Валиев Сенат   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Қостанай   облысы 2 87. Же ңі с Н ұ р ғ алиев Сенат   депутаты, Табиғатты пайдалану және ауылдық аумақтарды дамыту комитеті Қостанай   облысы 2 88. М ұ рат Ба қ тияр ұ лы Сенат   депутаты, Табиғатты пайдалану және ауылдық аумақтарды дамыту комитеті Қызылорда облысы 2 89. Ба қ тыбай Ш елпеков Сенат   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті Маңғыстау облысы 2 90. Ермек Ж ұ мабаев Сенат   депутаты, Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары   комитеті Павлодар   облысы 2 91. Асхат К ү зеков Сенат   депутаты, Экономикалық даму және кәсіпкерлік комитеті Павлодар   облысы 2 92. Анатолий   Башмаков Сенат   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті СКО 2 93. Самат Ескенд і ров - Сенат   депутаты, Табиғатты пайдалану және ауылдық аумақтарды дамыту комитеті Ақмола облысы 2 94. Қ уаныш   Айтаханов Сенат   депутаты, Табиғатты пайдалану және ауылдық аумақтарды дамыту комитеті ОҚО 2 95. Орынбай Рахманбердиев Сенат   депутаты, Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитеті ОҚО 2 96. Оралбай Ә бд і к ә р і мов Сенат   депутаты, Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік   комитеті Қарағанды облысы 2 97. Икрам Адырбеков Сенат   депутаты, Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік   комитеті Өзбекстан 2 98. М ұ хтар Алтынбаев Сенат   депутаты, Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік   комитеті Қарағанды   облысы 2 99. Әді л Ахметов Сенат   депутаты, Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік   комитеті Алматы облысы 2 100. Ғарифолла Ес i м Сенат   депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму комитеті Павлодар   облысы 2 101. Болат Жыл қ ышиев Сенат   депутаты, Табиғатты пайдалану және ауылдық аумақтарды дамыту   комитеті ОҚО 2 102. Ғ ани Қ асымов Сенат   депутаты, Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік   комитеті Атырау облысы 2 103. Сергей Кулагин Сенат   депутаты, Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік   комитеті Ақмола облысы 2 104. Т ө леген М ұ хамеджанов Сенат   депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму комитеті ШҚО 2 105. Ерлан Н ығ матулин Сенат   депутаты, Табиғатты пайдалану және ауылдық аумақтарды дамыту   комитеті Қарағанды   облысы 2 106. Людмила Полторабатько Сенат   депутаты, Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау   органдары комитеті РФ 2 107. Александр Судьин ҚР   Парламент Сенаты төрағасының орынбасары Қарағанды   облысы 3 108. Юрий Цхай Сенат   депутаты, Қаржы және   бюджет комитеті Жамбыл облысы 2 109. Қу аныш Айтаханов Сенат   депутаты, Табиғатты пайдалану және ауылдық аумақтарды дамыту комитеті ШҚО 2 110. Қ ожахмет   Баймаханов Сенат   депутаты, Табиғатты пайдалану және ауылдық аумақтарды дамыту комитеті Қызылорда облысы 2 111. Михаил Бортник Сенат   депутаты, Экономикалық даму және кәсіпкерлік комитеті Павлодар   облысы 2 112. Ерб о лат М ұқ аев Сенат   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті БҚО 2 113. Н ұ рлан Ә бд і ров Мәжіліс   депутаты,  Заңнама және сот-құқықтық   реформа комитеті Қарағанды   облысы 2 114. М ұ рат Ә бенов Мәжіліс   депутаты,   Экономикалық реформа және өңірлік даму   комитеті Қызылорда облысы 2 115. Азамат Ә б і лдаев Мәжіліс   депутаты, Аграрлық мәселелер комитеті Алматы облысы 2 116. Се йі тс ұ лтан Әйі мбетов Мәжіліс   депутаты,  Экономикалық реформа және   өңірлік даму комитеті Қызылорда облысы 2 117. Майра Айсина Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Ақмола облысы 2 118. Ж ұ матай Алиев Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Жамбыл облысы 2 119. Ирина Аронова Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті РФ 2 120. Оразкүл Асанғазы Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті Жамбыл облысы 2 121. Жа қы п Асанов Мәжіліс   депутаты,  Заңнама және сот-құқықтық   реформа комитеті Қызылорда облысы 2 122. Т ұ рарбек Асанов Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті Алматы облысы 2 123. М ұ рат Ахмадиев Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті ҚХР 2 124. Жамбыл   Ахметбеков Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Ақмола облысы 2 125. Н ұ р ғ али Ә ш і м Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті ОҚО 2 126. М ә улен Ә ш і мбаев Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті Алматы 2 127. Ас қ ар Базарбаев Мәжіліс   депутаты,  Экономикалық реформа және   өңірлік даму комитеті Алматы облысы 2 128. Галина   Баймаханова Мәжіліс   депутаты,  Заңнама және сот-құқықтық   реформа комитеті Алматы 2 129. За ғ ипа Балиева Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті Алматы облысы 2 130. Андрей   Бегенеев Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті Ақмола облысы 2 131. Мейрам   Бегентаев Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Павлодар   облысы 2 132. Асхат Бекенов Мәжіліс   депутаты,  Экономикалық реформа және   өңірлік даму комитеті Атырау облысы 2 133. Ерс ұ лтан Бект ұ р ғ анов Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті Өзбекстан 2 134. Уә лихан Биш і мбаев Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті ОҚО 2 135. Қ амал Б ұ р қ анов Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Өзбекстан 2 136. Светлана   Бычкова Мәжіліс   депутаты,  Заңнама және сот-құқықтық   реформа комитеті Жамбыл облысы 2 137. Қ абиб о лла Ж а қы пов Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті БҚО 2 138. Жанат Ж арасов Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті ОҚО 2 139. Тем і рхан Досм ұ хамбетов Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті Қостанай   облысы 2 140. Ерген Дошаев Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті Ақтөбе облысы 2 141. Жексенбай Д ү йсенбаев Мәжіліс   депутаты, Аграрлық мәселелер комитеті Ақмола облысы 2 142. Сергей   Дьяченко Мәжіліс Вице-спикер і Ақмола облысы 3 143. Жал ғ ас Д үй сен ғ алиев Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті Атырау облысы 2 144. Ба қ ытжан Ертаев Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті Жамбыл облысы 2 145. Қ ожахан Жаба ғ иев Мәжіліс   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті Жамбыл облысы 2 146. Н ұ рлан Жазылбеков Мәжіліс   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті Алматы облысы 2 147. О ң алсын Ж ұ мабеков Мәжіліс   депутаты,  Заңнама және сот-құқықтық   реформа комитеті Алматы облысы 2 148. С ә кен Жыл қ айдаров Мәжіліс   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті Алматы облысы 2 149. Т ө леген Ы браев Мәжіліс   депутаты, Аграрлық мәселелер комитеті ШҚО 2 150. Құ ттыхожа І др і сов Мәжіліс   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті Қызылорда облысы 2 151. Ба қ ты қ ожа І зм ұ хамбетов Мәжіліс Вице-спикер і Атырау облысы 3 152. Г ү лнар Ық санова Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті ОҚО 2 153. Г ү лмира І с ім баева Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Жамбыл облысы 2 154. Меруерт Қ азбекова Мәжіліс   депутаты,  Экономикалық реформа және   өңірлік даму комитеті Ақмола облысы 2 155. Сер і кжан Қ анаев Мәжіліс депутаты,    Экономикалық реформа және өңірлік даму   комитеті Қарағанды   облысы 2 156. Егор Каппель Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті Ақмола облысы 2 157. Г үл жан Қ ара құ сова Мәжіліс   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті Алматы 2 158. Құ ралай Қ аракен Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Ақтөбе облысы 2 159. Т ө леш Кенжин Мәжіліс   депутаты,  Экономикалық реформа және   өңірлік даму комитеті Қарағанды   облысы 2 160. Ольга   Киколенко Мәжіліс   депутаты,  Заңнама және сот-құқықтық   реформа комитеті Қостанай   облысы 2 161. Роман Ким Мәжіліс   депутаты, Аграрлық мәселелер комитеті Алматы облысы 2 162. Виктор   Киянский Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті БҚО 2 163. Дарья   Клебанова Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті Қарағанды   облысы 2 164. Арман Қ ожахметов Мәжіліс   депутаты,  Заңнама және сот-құқықтық   реформа комитеті Қарағанды   облысы 2 165. Айкын Қ о ңы ров Мәжіліс   депутаты, Аграрлық мәселелер комитеті Ақмола облысы 2 166. Владислав   Косарев Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті Ақмола облысы 2 167. Николай   Кузьмин Мәжіліс   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті ШҚО 2 168. Николай   Логутов Мәжіліс   депутаты,  Экономикалық реформа және   өңірлік даму комитеті Алматы 2 169. Ромин Мадинов Мәжіліс   депутаты, Аграрлық мәселелер комитеті Ақмола облысы 2 170. Анатолий   Маковский Мәжіліс   депутаты, Аграрлық мәселелер комитеті Ақмола облысы 2 171. Ү сенгелд і Медеуов Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті Алматы облысы 2 172. Александр   Милютин Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті РФ 2 173. Рахмет М ұ кашев Мәжіліс   депутаты,  Заңнама және сот-құқықтық   реформа комитеті Ақмола облысы 2 174. Ахмет М ұ радов Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті Қостанай   облысы 2 175. О рал М ұ хамеджанов Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті Қостанай   облысы 2 176. Шалатай Мырзахметов Мәжіліс   депутаты,  Заңнама және сот-құқықтық   реформа комитеті ОҚО 2 177. Дари ғ а Назарбаева Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Қарағанды   облысы 2 178. Надежда   Нестерова Мәжіліс депутаты,    Экономикалық реформа және өңірлік даму   комитеті ОҚО 2 179. Екатерина   Никитинская Мәжіліс   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті Алматы 2 180. Сер і кбай Н ұ р ғ исаев Мәжіліс   депутаты,  Экономикалық реформа және   өңірлік даму комитеті Алматы облысы 2 181. Айг ү л Н ұ ркина Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Павлодар   облысы 2 182. Т ұ рс ы нбек Ө м і рза қ ов Мәжіліс   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті Ақмола облысы 2 183. Сер і к Оспанов Мәжіліс   депутаты, Қаржы және бюджет комитеті Атырау облысы 2 184. Анатолий   Пепенин Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті Латвия 2 185. Азат Перуашев Мәжіліс   депутаты,  Экономикалық реформа және   өңірлік даму комитеті Жамбыл облысы 2 186. Надежда   Петухова Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Украина 2 187. Мейрам П і шембаев Мәжіліс   депутаты,  Экономикалық реформа және   өңірлік даму комитеті Павлодар   облысы 2 188. Виктор Рогалев Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті Қарағанды   облысы 2 189. Светлана   Романовская Мәжіліс   депутаты,  Заңнама және сот-құқықтық   реформа комитеті РФ 2 190. Аманжан Рыс қ али Мәжіліс   депутаты,  Экономикалық реформа және   өңірлік даму комитеті Атырау облысы 2 191. Н ұ ртай С а бил ь янов Мәжіліс   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті ШҚО 2 192. Ұ ласбек С ә д і беков Мәжіліс   депутаты, Аграрлық мәселелер комитеті ОҚО 2 193. Айтк үл Сама қ ова Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті Алматы 2 194. Рамазан С ә рпеков Мәжіліс   депутаты,  Заңнама және сот-құқықтық   реформа комитеті Алматы облысы 2 195. Сағият о лл а С ә рсенов Мәжіліс   депутаты, Аграрлық мәселелер комитеті Алматы облысы 2 196. Зухра Саяпова Мәжіліс   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті Ақмола облысы 2 197. Г ү лн ә р Сейтма ғ анбетова Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Маңғыстау облысы 2 198. Бахытбек Сма ғұ л Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Қызылорда облысы 2 199. Алдан Смайыл Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті Қарағанды   облысы 2 200. Айг ү л Соловьева Мәжіліс   депутаты,  Экономикалық реформа және   өңірлік даму комитеті Алматы 2 201. Борис Сорокин Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті РФ 2 202. Қ а йы рбек С ү лейменов Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті РФ 2 203. Қуаныш С ұ лтанов Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті Алматы облысы 2 204. Елена   Тарасенко Мәжіліс   депутаты,  Экономикалық реформа және   өңірлік даму комитеті Атырауская   область 2 205. Абай Тасб о латов Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті СҚО 2 206. Юрий Тимощенко Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті Акмолинская   область 2 207. М ұ хтар Т і н і кеев Мәжіліс   депутаты,  Заңнама және сот-құқықтық   реформа комитеті Қарағанды   облысы 2 208. Ә лихан Тойбаев Мәжіліс   депутаты, Аграрлық мәселелер комитеті Алматы облысы 2 209. Алмас Т ұ ртаев Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті Қызылорда облысы 2 210. І зба қ Ө м і рза қ ов Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті Ақтөбе облысы 2 211. Сами ғ олла О разов Мәжіліс   депутаты,  Қаржы және бюджет комитеті РФ 2 212. Шавхат Ө тем і сов Мәжіліс   депутаты,  Экология мәселелері және   табиғат пайдалану комитеті БҚО 2 213. Светлана Ферхо Мәжіліс   депутаты,  Әлеуметтік-мәдени даму   комитеті ШҚО 2 214. Роза құ л Халм ұ радов Мәжіліс   депутаты, Аграрлық мәселелер комитеті ОҚО 2 215. Рауан Шаекин Мәжіліс   депутаты, Аграрлық мәселелер комитеті Қарағанды   облысы 2 216. Ерк і н Шпанов Мәжіліс   депутаты,  Халықаралық істер, қорғаныс   және қауіпсіздік комитеті Атырау облысы 2 217. Глеб   Щегельский Мәжіліс   депутаты, Қаржы және бюджет   комитеті Акмолинская   область 2 218. Татьяна   Яковлева Мәжіліс депутаты,    Қаржы және бюджет комитеті РФ 2 219. М ұ нарбек Батырханов Көкшетау қаласының әкімі Ақмола облысы 1 220. Ерхан О маров Ақтөбе қаласының әкімі Мағлұмат жоқ - 221. Ермек Алпысов Талдықорған қаласының әкімі СҚО 1 222. Ас қ ар Кер і мов Атырау қаласының әкімі Атырау облысы 1 223. Б о лат Ш ә к і мов Орал қаласының әкімі БҚО 1 224. Бекболат Орынбеков Тараз қаласының әкімі Жамбыл облысы 1 225. Бау ы ржан Ә бд і шев Қарағанды қаласының әкімі Қарағанды   облысы 1 226. Гауез   Н ұ рм ұ хамбетов Қостанай қаласының әкімі Қостанай   облысы 1 227. Мархабат Жайымбетов Қызылорда қаласының әкімі Қызылорда облысы 1 228. Ба қ ыт Ұ лы қ банов Ақтау қаласының әкімі Түркіменстан 1 229. Қ айрат   Молдасеитов Шымкент қаласының әкімі Мағлұмат жоқ - 230. Оразгелд і Қ а й ргелдинов Павлодар қаласының әкімі Павлодар   облысы 1 231. Б о лат Ж ұ мабеков Петропавл қаласының әкімі Ақмола облысы 1 232. Сер і к Таукебаев Өскемен қаласының әкімі ОҚО 1 «Рейтинг. kz » зерттеу агенттігі
