1993 жылы 15 қарашада ұлттық валюта - теңге енгізілді
"1993 жылы 15 қарашада ұлттық валюта - теңге енгізілді" | "https://abai.kz/post/123700"
TITLE: 1993 жылы 15 қарашада ұлттық валюта - теңге енгізілді
URL: https://abai.kz/post/123700
META: "1993 жылы 15 қарашада ұлттық валюта - теңге енгізілді" | "https://abai.kz/post/123700"
DATE: 09.11.2020
AUTHOR(s): Керімсал Жұбатқанов
TOTAL WORDS: 675
TEXT: КСРО ыдырағаннан кейін кеңестік валюта - рубль - тәуелсіз дамудың алғашқы кезеңінде барлық посткеңестік мемлекеттерге, оның ішінде ТМД-ға кірмеген елдерге мұра болып қалды. Бірқатар себептерге байланысты, ең алдымен саяси сипатта, жаңа мемлекеттердің саяси тәуелсіздікке деген ұмтылысы, сондай-ақ социалистік директивалық экономика моделінен заңнаманы нарықтық тез заңдастыруға көшудің мүмкін еместігі салдарынан біртұтас валюта (рубль) аймағын сақтау сәтсіздікке ұшырады. КСРО ыдырағаннан кейін ақшалай ыдырау процесі өте қиын болды және барлық посткеңестік мемлекеттер өздерінің ұлттық валюталарын енгізумен аяқталды. 1991 жылы желтоқсанда Кеңес Одағы ыдыраған кезде, бірқатар басқа ТМД елдерімен бірге Қазақстан да «рубль аймағында» қала берді. Жаңа тәуелсіз мемлекет басшылығы бұл жұмыс орындарын және Кеңес Одағынан мұраға қалған көптеген кәсіпорындарды сақтауға көмектесетінін жақсы түсінді, яғни. адамдар өздерін және отбасыларын тамақтандыруға мүмкіндік алды. Қазақстан, ең алдымен, КСРО-да, көмір мен болаттың көзі, сондай-ақ бүкіл кеңес өнеркәсібінің қажеттілігі үшін басқа пайдалы қазбалармен қамтамасыз етті. Барлық дерлік жеткізілім тізбектері Орал мен Сібірге байланысты болды. Энергетика тұрғысынан Қазақстанның солтүстігі, оңтүстігі мен батысы бір-бірімен байланысты болмады. Солтүстігі Ресеймен, оңтүстігі Қырғызстанмен (электр энергиясы) және Өзбекстанмен (газ) бір жүйеде болды. Батыста, 1979 жылы ашылған Теңіз және Қарашығанақ ірі мұнай-газ конденсатты кен орындарын игеру басталып кетті, бірақ Қазақстанда өз мұнайшылары жетіспеді. Қарашығанақта жұмысты, мысалы, ресейлік «Газпром» жүргізді. Ұзақ уақыт бойы өзінің Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаев ұсынған Қазақстан Республикасы біртұтас экономикалық кеңістіктің тінінің таралуынан болатын жағымсыз әсерді азайту үшін бірыңғай валютадан бас тартқысы келмеді. Алайда 1993 жылы Ресей Федерациясы көршісін рубль аймағынан шығарып жатқанын мәлімдеді. Қазақстан бұған қалай жауап берді? Газпром Қарашығанақтан кетті. Қазақстан мұнай кен орындарын өз бетімен игере бастады, мамандарды асығыс оқытумен қатар, «Шеврон», «Бритиш Газ», «Уррикейн» сияқты батыстық мұнай компанияларын да шақыра бастады. Қарағанды ​​металлургия зауыты жаңа инвестор тапты - әлемдегі ең ірі металлургиялық топ Mittal Steel Company N.V., Қазцинк - Glencore. Жоғары вольтты электр жеткізу желілері солтүстіктен оңтүстікке қарай созылды. Қара және түсті металл Қытайға жөнелтіле бастады, өйткені ол экономикалық тұрғыдан тез дами бастады. Шетелдік инвесторлармен, әрине, бөлісуге тура келді. Бірақ басқа таңдау болған жоқ. Ең бастысы, Қазақстанның ұлттық валюта - теңге енгізілді. Сонау 1992 жылдың бірінші жартысында Қазақстан Республикасының басшылығы тек Ресей рубліне арқа сүйеу асығыс болатынын түсініп, өз валютасын шығару үшін шаралар қабылдады. Жаңа ақша шығару туралы келісімшарт британдық «Харрисон» фирмасымен жасалды. 1993 жылы 1,3,5,10,20,50 және 100 теңгелік вексельдер Қазақстанға жеткізілді. Олар жалған ақша жасаудан 18 қорғау деңгеймен жабдықталған. Ұлттық валюта - кез-келген тәуелсіз егемен елдің рәміздерінің бірі. Бұл кез-келген елдің экономикалық тәуелсіздігін қамтамасыз ететін, экономиканы басқарудың негізгі құралы. Көптеген елдердің ұлттық валютасының тарихы бірнеше ғасырлар бойы қалыптасты. Кез-келген елдің тарихы оның ұлттық валютасының тарихына байланысты болады. Қазақстанның ұлттық валютасы - теңгенің жасалу тарихы Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті - Елбасы 1993 жылы  12 қарашада  № 1399 «Қазақстан Республикасында ұлттық валютаны енгізу туралы» жарлығымен басталды. 1993 жылғы 15 қарашадағы құжатқа сәйкес елде ұлттық валюта - теңге енгізілді. Н. Ә. Назарбаевтың Қазақстанның өзінің ұлттық валютасын айналымға енгізу туралы шешімі тәуелсіз Қазақстанның экономикалық дамуының жаңа деңгейінің негізі болды. Теңгенің айналымы Егемен Қазақстанға ұлттық нарықтық экономиканы құру үшін қажетті алғашқы қадамдарды жасауға мүмкіндік берді. Қазақстанда ұлттық валюта өте қысқа мерзімде - бір жылдың ішінде дайындалды. Алайда теңгенің өнімділік деңгейі ең жоғары, сондықтан оны қолдан жасау өте қиын. Қазақстандық теңгенің 18 қауіпсіздік деңгейі бар. Бұл су белгілері, қауіпсіздік жіптері, айқын және қайталанатын жасырын бейнелер, кішкентай жазулар және тағы басқалар. Теңге - әлемдегі ең қауіпсіз ұлттық валюталардың бірі. Қазақстан Ұлттық Банкі банкноттармен және монеталармен бірге инвестициялық және коллекциялық монеталарды шығарады. Инвестициялық монеталар бағалы металдардан жасалған. Олар күмістен және алтыннан жасалады. Резиденттер сатып алу күні мен бағалы металдар бағасына негізделген сатып алу бағасы арасындағы айырмашылықтан пайда көре алады. Коллекциялық және құйма монеталар белгіленген төлемдер бойынша заңды төлем құралы болғанымен, олардың негізгі мақсаты - мәдени, білім беру және инвестициялар. Әрине, олар өте шектеулі мөлшерде шығарылады және олар Қазақстанда сатылады және шетелде жинақ бағасымен сатылады. Қазақстанның монеталары мен банкноттары нумизматтардың халықаралық жарыстарында беделді орындарға ие болды. Оларға көп жылдық тарихы бар монета үйлерінің өкілдері, жоғары деңгейлі әлемдік нумизматтар, сондай-ақ Ресей, Франция, Ұлыбритания, Нидерланды, АҚШ, Канада, Германия, Украина, Литва және Беларуссия өкілдері қатысады. Біз барша қазақстандықтарды ұлттық валюта - теңге күнімен құттықтаймыз және зор денсаулық, бақыт, қаржылық табыс, жаңа жетістіктер мен болашаққа сенім тілейміз. Керімсал Жұбатқанов, Қазақ-Орыс халықаралық университетінің доценті, тарих ғылымдарының кандидаты Abai.kz
