Елінің еңлікгүлі еді...
"Елінің еңлікгүлі еді..." | "https://abai.kz/post/10316"
TITLE: Елінің еңлікгүлі еді...
URL: https://abai.kz/post/10316
META: "Елінің еңлікгүлі еді..." | "https://abai.kz/post/10316"
DATE: 05.09.2011
AUTHOR(s): Абай-Ақпарат
TOTAL WORDS: 921
TEXT: Қазақ көрермендеріне «Менің атым  Қожа» фильміндегі Қожаның анасы  Милат, «Тақиялы періштедегі» комендант  Жамал, «Ұлдың ора­луын­дағы»  Рәбиға, «Тоғыс­қан тағдырлар»  телесериалындағы Нұрбибі әже сияқты басқа  да көпте­ген рөлімен таныс  Қазақстанның Халық әртісі, Мемлекеттік  сыйлықтың лауреаты, «Құрмет  белгісі», «Парасат» ордендерінің иегері  Бикен Римованың қызметі,  негізінен, ұлттық сахна өнерінің қара шаңы­рағы  - М.Әуезов атындағы  Мемлекеттік академиялық драма театрымен  бай­ла­нысты болды. Өмірінің  соңына дейін сахна төрінен түс­пе­ген  айтулы өнер ше­­бе­рі  актрисалықпен ғана шектеліп қалмай, «Ең­лікгүлім»,  «Өнердегі өнегелі  өмірлер» атты кітап­тар жазып, драматургия сала­сы­на  да қалам тартты.  Ол жаз­ған «Абай-Әйгерім», «Қос мұңлық» пьесалары  елі­­міздің көрнекті  театрлары репер­туарынан берік орын алды. Қазақ көрермендеріне «Менің атым  Қожа» фильміндегі Қожаның анасы  Милат, «Тақиялы періштедегі» комендант  Жамал, «Ұлдың ора­луын­дағы»  Рәбиға, «Тоғыс­қан тағдырлар»  телесериалындағы Нұрбибі әже сияқты басқа  да көпте­ген рөлімен таныс  Қазақстанның Халық әртісі, Мемлекеттік  сыйлықтың лауреаты, «Құрмет  белгісі», «Парасат» ордендерінің иегері  Бикен Римованың қызметі,  негізінен, ұлттық сахна өнерінің қара шаңы­рағы  - М.Әуезов атындағы  Мемлекеттік академиялық драма театрымен  бай­ла­нысты болды. Өмірінің  соңына дейін сахна төрінен түс­пе­ген  айтулы өнер ше­­бе­рі  актрисалықпен ғана шектеліп қалмай, «Ең­лікгүлім»,  «Өнердегі өнегелі  өмірлер» атты кітап­тар жазып, драматургия сала­сы­на  да қалам тартты.  Ол жаз­ған «Абай-Әйгерім», «Қос мұңлық» пьесалары  елі­­міздің көрнекті  театрлары репер­туарынан берік орын алды. ...Өзіне ғана тән майда қоңыр үні, жер қоз­ғалса да қозғала  қоймайтын  сабырлы да салмақты мінезі Бикен апайды өз­ге­лер­ден әрдайым  даралап  тұратын. Жастайынан қиындықты көп көрген актрисаның өмірге  көз­қарасы,  адамдармен, айналасымен қа­рым-қатынасы бөлекше-тұғын. Жеті  жа­сында  әкесі қайтыс болып, араға он жыл салып ана­сынан айырылған  жасөспірім  қыз­ды өмір ерте есейтеді. Алғашқы рөлі Ең­ліктен бас­тап ол  қазақ  театрының та­ри­хында қал­ған көптеген жарқын бей­нені сомдайды.  Шах­мет  Хұсайыновтай дра­матург жазу­шы­ға адал жар болып, өнегелі  ұрпақ  өр­бі­теді. Өмірлік серігімен табысқан бір сәтін суреттей отырып,   актриса ол жайлы өз ес­те­лігінде: «...Сол күні мен Ша­қаң­ның   сұ­рауы­мен Еңліктің қош­тасу әнін айттым. Ата-анамды сағынып айттым.   Тағ­дырымды бір өзіне тап­сыр­ға­ным­ды айт­тым. Ор­ным­нан тұрып,   кетуге ың­ғайлана бергенімде маң­дайымнан сипап, көзіме тура қарап   тұрып: «Бикенжан, сен кетпе, қал біз­ді­кінде!», - деді. Және   бойжеткенге ай­ты­ла­тын сөздердей емес, соншалықты бір   мейір­бандылықпен, таза сеніммен айтты. Бикенжан деп мені тек қана анам   айтушы еді. Әке-шешем өлгелі бір адам менің маң­дайымнан сипап,   Би­кен­жан деп көрмеген-ді. Жылап жатып, Ша­қаңның үйіндегі   ка­би­­нетінде ұйықтап қалған екем. Таң ата ояна кетсем, Шақаң қарсы   ал­дым­да, крес­ло­­да маған қарап отыр. «Таң ат­қан­ша отыр­­­дың ба?»   дедім. «Иә, таң ат­қан­ша отыр­­дым!» деді күлімдеп. «Неге?» деппін   ұял­ғанымнан. «Күнтай, мен сенің ұйқыңды күзетіп отырдым ғой», - деді.   Сол сәттегі «Күнтай» деген жылы сөзінен, жүзіндегі күн­дей күлімдеп   тұрған мейір­бандылықтан айналып қана кетсем болмас па?! Міне, сол   күннен бастап, Шақаң екеуміз өмір жо­лын да, өнер жолын да бір   кештік...» - деп жазғаны бар. Ал актри­са­ның ұлы, тілші-ға­лым Көбей   Құсайынов анасының адами ар­тықшылықтарын тілге тиек ете отырып:   «Қиындықты көп көр­ге­нінен болар, ба­ланы көп еркелете бер­мей­тін.   Перзенттеріне де­ген терең махаббаты жүрегінің төрінде сақ­таулы екенін   мейірімді жанарынан-ақ се­зетінбіз», - дейді. Ол кісі­нің үй шаруасын,   жол­дасы мен бала-ша­ғасының күтімін, өзі­нің театр мен кинодағы   жұ­мысын бір-бі­рі­мен шебер үйлестіріп, бәріне үлгеретін қа­сиеті   маңайын­да­ғыларды еріксіз тәнті ететін. Бикен апайдың іс­мер­лігі де   керемет болатын. Қол қусырып отырғанды ұнат­пай­тын ол өзіне көйлек   тігіп, болмаса ба­ла­ларына киім тоқып, әп-сәт­те үлкен шаруа бітіріп   тастайтын. Дом­быра тартып, ән де ай­татын, отырыстарда әріп­тестеріне   па­ро­дия жасап, маңайын күл­кіге көміп тас­тай­тын да кездері бар-тын. 49 жасында жесір қалған анасының «Қиын­шылық кездессе, мұңайма, бәрін   шы­дамдылықпен көтер. Бірінші - ден­сау­лық, екінші - еңбектің арқасында   бәрін же­­ңіп шығасың» деген ақылы Көбей Шах­мет­ұлының жадында  мәңгіге  қалып қойды. «1975 жылы інім Хасан қайтыс болды. Бұл жайт та  анама ауыр  тиді. Бірақ анам осы­ның бәрін қажырлы еңбегі арқылы жеңді»,  - дейді  ол. Өмірден өтер-өткенше сахнадан қол үз­беген актриса ең соңғы ойнағаны -   «Ес­тайдың Қорланындағы» Қорлан рөлі. Ол кісінің әрі досы, әрі әріптесі   Хабиба Еле­бе­ко­ва сол спектакль қойылатын кезде: «Тү­ні­мен ауырып   ұйықтай алмадым. Театрға ха­барласайын, менің орныма екінші ке­зек­те­гі   басқа актер ойнасын», - депті. Бірақ ту­мысынан жігерлі, өжет мінезді   Бикен апай: «Мұның жарамайды, жүр, театрға ба­райық. Менің де аяғым   ауырады, ентігіп қа­ламын. Бірақ шыдайық. Екеуміз жақ­сы­лап ойнайық,   өлсек, сахнада өлейік. Әр­тіс­ке сол - нағыз өлім», - деп құрбысын   сах­наға шығуға көндірген екен. Бикен Римова Болат Атабаевтың көп­те­ген спектаклінде басты рөлдерді   ойнады, «Абай десем...» пьесасын режиссермен бі­рігіп жазып шықты.   Осындай жұмыстар барысында да, былайғы өмірде де тығыз ара­ласқан Болат   Атабаев ол кісі туралы: «Сахнадағы жүріс-тұрысынан, киім киі­сі­нен,  сөз  саптауынан, дауыс ырғағынан, қи­мыл-әрекеттерінен қазақылығы ерекше   кө­рініп тұратын», - дейді. Сондай-ақ: «Кей адам­дармен о дүниеде де   кездескің келеді. Бикен апай - мен үшін сондай адам. Са­ғы­намын.   Түсімде көремін...» - деген шы­найы сезімін де жасырмайды... Әріптестер айтқан сыр Хабиба ЕЛЕБЕКОВА, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі: «Ол менің «Би-ағам», Бикешім еді» ...Екеуміз сондай дос, сырлас едік. Ол бой­жетіп, еңбек істейтін халге   жеткенше қан­шама өткелден өтті. Жалғыз анасы осы Ал­маты емханасында   қайтыс болғанда «өзім жудым, өзім апарып жер­ледім» деп жы­лағаны   қабырғамды қайыс­тырған. Мұндай қасіретті кез келген өткере бер­мей­ді.   Екеуміз ел аралап жүргенде ылғи бірге боламыз. Түскен жеріміз таза   бол­ма­са, мен кішкене жиір­кеншектеу мінезіммен жан-жағыма қарап,   «ойпырмай» деп рен­жіп қалсам, ол үн-түн жоқ шығып кететін де,   тазалайтын адамды тауып алып, жу­ғы­зып: «Хаба, үйіңіз таза, кіріңіз», -   деп күліп тұ­ратын. Ол менің «Би-ағам», Бикешім еді. Қасым ЖӘКІБАЕВ, Қазақстанның Халық әртісі: «Басқа болса, шыққан шығынға ренжір еді...» ...Шақаңның бірде маған айтқаны бар. Жазу­шы­лар Индонезияға барып   келгенде ол апайға: «Бикен, балаларға бірдеңелер алып келдім, бірақ   біраз ақша кетті. Сон­дықтан саған ештеңе ала алмадым, рен­жі­ме», -   депті. - Не болды сонша? Шүкір, балаларға ал­саң же­теді де. - Осылай дейтініңді біл­ген­мін... Ин­до­не­зияда алтын ванна бар екен,   қымбат бол­са да, бар­ған­дардың ішінен жалғыз өзім соған түстім.   Өйткені енді қайтып келе ал­маспын деген едім. - Шынымен, сенен басқа ешкім түскен жоқ па? - Түскен жоқ. Сонда Бикен апай: - Әй, жігітсің ғой! Әйтпесе мен саған жолдас боламын ба? - деген екен. Міне, кеңдік! Басқа болса, шыққан шығынға ренжір еді-ау! (Естеліктер «Бикен Римова» атты кітаптан ықшамдалып алынды) Автор: Роза РАҚЫМҚЫЗЫ http://alashainasy.kz/culture/27044/
