АЛЖИР туралы бірер сөз...
"АЛЖИР туралы бірер сөз..." | "https://abai.kz/post/103310"
TITLE: АЛЖИР туралы бірер сөз...
URL: https://abai.kz/post/103310
META: "АЛЖИР туралы бірер сөз..." | "https://abai.kz/post/103310"
DATE: 06.01.2020
AUTHOR(s): Керімсал Жұбатқанов
TOTAL WORDS: 446
TEXT: «АЛЖИР» деген сталиндік ГУЛАГ-тің лагерінде 20 мыңнан астам әйел азап шекті. Отанға сатқындық жасаған «халық жауларының» әйелдері Ақмоладағы осы лагерде отырды. «Халық жауының» әйелін, анасын, қызын, қарындасын - осы қорқынышты жерде жинап, олардың өмірін тозаққа айналдырды. Ақмола маңында орналасқан лагерьдің тарихы 1937 жылдың тамыз айының ортасында басталды. КСРО-ның ішкі істер халық комиссары Николай Ежов диверсия мен тыңшылық әрекеті үшін сотталғандардың барлық туыстарын тұтқындау және арнайы лагерлерге жіберу туралы жарлыққа қол қойды. Осы сәттен бастап халық жауы деп аталатын туыстар ресми түрде жауапқа тартыла бастады. «Дұшпан» отбасыларының әрқайсысы үшін арнайы карта жасалды, оның көмегімен белгілі бір үй шаруашылығының әлеуметтік қауіптілік дәрежесін анықтауға болады. Олардың үйлерінде тыйым салынған барлық заттарды: әдебиеттерді, құжаттарды, зергерлік бұйымдарды тәркілеу арқылы жиі іздеулер жүргізілді. Әйелдер лагерьге баруға құқығы бар заттардың шектеулі тізімі болды. Бұл киім, аяқ киім, іш киімдер және жеке гигиена құралдары. 1938 жылы алғашқы тұтқындар Ақмола лагерінде қабылданды. Тасымалданатын адамдардың географиясы кең, әйелдер Мәскеу, Ленинград, Ростов, Иркутск қалаларынан адамдарды тасуға арналмаған вагондар арқылы жіберілді. Жалғыз далаға қырық градус аязда келіп, жылытылмаған вагоннан аман өтіп, олар тозаққа келді. Саз балшықтан жасалған казармаларда тұрды. Әр үйдің ішінде үш деңгейлі тақтайшалар болды. Әр үйде үш жүз адам тұрды, сондықтан тіпті қатты тақтайларды тағдырдың сыйы ретінде қабылданды, өйткені олардан орын таба алмағандар салқын жерде ұйықтап, ең қорқынышты ауруларды тапты. Бұл казармалардағы терезелер төбенің астында болды, оларда әйнектер жоқ, сондықтан қатып қалмас үшін оларды қатты аяздағы суықты ұстап тұрмайтын шүберекпен байлауға мәжбүр болды. Әр тұтқынға аптасына 1 шелек су қажет болды. Периметрдің айналасындағы лагерь бірнеше қатардан тікенді сыммен қоршалды, бірақ одан қашу мүмкін емес еді. Хат-хабарлар мен сәлемдемелерге қатаң тыйым салынды. Кеңестік әйгілі жетекшілердің көптеген әйелдері жазасын бәріне бірдей шарттарда өтейтін. Ешкімге жеңілдік жасалмады, өйткені сталиндік басшылықтың көзқарасы бойынша олар «халық жауының» жақтастары болып саналды және олар күйеулерінің заңсыз әрекеттері туралы кеңестік билікке айтуға тырыспады. Сонымен, олар өз еркектеріне жанашырлық танытты және қатысқаны үшін жазаланды. Осы лагерьде кеңестік элитаның барлық деңгейінің өкілдері отырды деп айта аламыз: әнші Лидия Русланова, театр қайраткері Наталья Сац, Рахил Мессерер-Плисецкая, атақты Майя Плисецкая балеринаның анасы, маршал Тухачевскийдің қарындасы - Елизавета Арватова-Тухачевская, Николай Бухариннің әйелі және Михаил Калининнің әйелі. Сонымен қатар, бұлардың арасында бір де бір сотталушы болған жоқ, соттың орнына НКВД билігі кездесудің нәтижелері туралы жазбаша хабарлама жіберіп, олардың баратын жері мен болу мерзімін көрсететін құжатқа қол қоюын талап етті. Лагерьдегі балалар үш жасқа дейін аналарымен бірге тұрды, содан кейін оларды балалар үйіне жіберді. Бұл НКВД мен Ежовтың лагерьдегі әйелдерге жағдайларын тозаққа жақындату әрекеті болды. Бірінші тұтқындар лагерьден 1946 жылы босатылды, бірақ бұл бостандық ресми болмады. Босатылғандарды жергілікті тоқу фабрикасына жіберді. АЛЖИР лагері 1953 жылы наурыз айында Сталин қайтыс болған соң ғана толығымен жойылды. Қазіргі уақытта лагерь орнында 2007 жылы ашылған сталиндік құғын-сүргін саясатының құрбандарына арналған мемориал бар. Керімсал Жұбатқанов Abai.kz
