30 жылда 15 министр ауысқан Қазақстан
"30 жылда 15 министр ауысқан Қазақстан" | "https://abai.kz/post/165708"
TITLE: 30 жылда 15 министр ауысқан Қазақстан
URL: https://abai.kz/post/165708
META: "30 жылда 15 министр ауысқан Қазақстан" | "https://abai.kz/post/165708"
DATE: 28.02.2023
AUTHOR(s): Әлімғазы Дәулетхан
TOTAL WORDS: 748
TEXT: Данышпан Вольтер айтыпты дейтін аса қатал өкімдей мына сөздерді оқып отырғанда менің көзалдыма өзім куә болған Назарбаев билігі дәуіріндегі кадрлық алмасулар, оның ішіндегі ең сорақысы – Білім, ғылым саласын бақаруға тағайындалған министрлердің кімдер болғаны еді. 1988-1991 жылдары «Халық ағарту министірі болған Шәйсұлтан Шаяхметовты қоса есептегенде 2023 жылдың қаңтарына дейінгі 30 жылда 15 министр келіп-кеткелі, оның ең көп отырғаны 3 жылдан аспағандығы мені қайран қалдырды Назарбаевтың тоталитарлық дара билігі тұсында ең ауыр күндерді басынан өткерген сол 30 жылда бұл салаға кімдер келіп, кімдер кетпеді? Олар мүлде басқа саладан келе сала өздерінің надан «реформаларын» тықпалап ғылым-білім саласын әбден былықтырып алып, қалай тосын келсе, солай аяқ астынан басқа салаға ауысып кете барды. Сөйтіп данышпан Вольтер бүгінгі біздің аянышты жағдайымызды көріп-біліп тұрған адамдай былай депті: « Адамдардан өз пікірлерінен бас тартуды және өзгелердің пікіріне бойсұнуды талап ету, ғылым немесе көркемөнер саласына мүлдем надан адамдарды тағайындау, не болмаса ғалымдарға білімсіз адамдарды төреші етіп қою – мемлекетті қиратушы және апатқа ұшыратушы адамдар міне осылар» әсіресе ғалымдарға деген сөзін қайталап оқығанда көзіме еріксіз жас келді. Әулие Ахмет Яссауи бабамыз айтқандай: «Ақырзаманның ғалымы залым болады, залымды қолдағандар ғалым болатынына көзіміз анық жетіп отырғаны қандай өкінішті еді.» Мұстафа Шоқай: «Батыс тәрбиесін алған зиялыларымыздың аянышты жері – рухани жақтан өз халқына өгей болып қалуы еді. Батыс тәрбиесі көптеген туыстарымызды халқымыздың жан дүниесіне сіңген, ұлттық тарихымыцздың өн бойында жатқан шығыс зердесінен айырды. Олар, яғни, батыс тәрбиесін алған туыстарымыз басқа жақтан жинаған білімдерін өз халқының өмірі мен  «шығыс зердесімен»  бірлестіре алмады. Біз, әрине, бұларда «шығыс рухы» дегеннің ғылыми, философиялық мағынасына тоқталып жатпаймыз. Біздің бүгінгі күресіміз үшін осы «шығыс рухымыз» «ұлттық рухымыз» болуын және біз қызметін атқарып, тілеуін тілеп жүрген халқымыздың тұла бойын осы шығыс рухы кернеп тұрғанын білуіміз жеткілікті.» Осыларды оқып, көріп-біліп отырған отандастарыма әсіресе билік басында отырған үлкенді-кішілі басшыларға бір уәжім, тілегім бар: Қоғамдық ғылымдар саласында қызмет етіп жүрген қазақ зиялыларын, онда сол салада ғылыми—зерттеу жасап жүрген ғалымдардың тағдырын, ғылыми шама-шарқын айқындаудың бірден бір өлшемі, таразы талқысы Еуропада орналасқан азғантай оқымыстысымақтар басқарып отырған  Скопус журналында мақаласының жариялану-жарияланбауына барып тірелетін болғанына да әлденеше жылдар өтіпті. Сонда қазақ тілі, қазақ әдебиеті, қазақ тарихы қазақ этнографиясы мен философиясы мазмұн етілген 10-15 беттік ғылыми мақаланың тағдырын олардың қай маманы шешіп тастайды? Онысымен де қоймай 10-15 беттік мақалаға 4-5 талапкер автор болып тіркеле береді екен. Ғылыми еңбек асармен жасалатын қара жұмыс емес еді ғой, бірақ еуропалық редакторларға керегі қомақты ақылы төлемді бір адам көтере алмайтынын біліп оны бес адам бөліп төлесе болғаны екен. Біздің ғылым-білім министрлері осыларды көріп-біліп отырып қазақ ғалымдарын тәлкек заңға тізерлетіп бағындырып отыр. Қазақ ғылымы қазақ еліне керек, қазақтың сұранысы бойынша жасалуы керек. Қазақ ғылымдарының төбесіне надан чиновниктерді шығарып қойып еуропалықтардың қалтасын толтыру үшін сорлатуды тоқтату керек. Әділетті Қазақстан, әділетті заңдар салтанат құрғанда ғана салтанатқа иек арта алады. Министрлікті басқарғандар: (Есімі, бақарған және басқаруын аяқтаған уақыты) Ғалым Әбілсейітов    30 маусым 1992 – қазан 1994 Владимир Школьник тамыз 1994 – қазан 1999 Қырымбек Көшербаев қазан 1999 – 18 желтоқсан 2000 Нұралы Бектұрғанов   18 желтоқсан 2000 – қаңтар 2002 Шәмшә Беркімбаева  қаңтар 2002 – 14 маусым 2003 Жақсыбек Күлекеев 14 маусым 2003 – 14 желтоқсан 2004 Бірғаным Әйтімова 14 желтоқсан 2004 – 19 қаңтар 2007 Жансейіт Түймебаев  19 қаңтар 2007 – 22 қыркүйек 2010 Бақытжан Жұмағұлов 22 қыркүйек 2010 – 2 қыркүйек 2013 Аслан Сәрінжіпов 2 қыркүйек 2013 – 10 ақпан 2016 Ерлан Сағадиев 10 ақпан 2016 – 2019 Күләш Шәмшидинова         25 ақпан 2019 -  13 маусым 2019 Асхат Аймағамбетов 2019 – 10 маусым 2022 Саясат Нұрбек 11 маусым 2022 Жоғарыда аттары аталған 14 министрлердің ішінен аттары көрнекілендіріп жазылғандарының, әсіресе Бірғаным Әйтімова мен Ерлан Сағадиевтің ғылым-білім саласына салып кеткен ойрандарын аса  жиіркенішпен атап өтуге мәжбүрмін, шын мәнінде ғалымдарға осындай залымдарды басшы қылып тайраңдатқан Назарбаев режиміне лағнет айтпай тұра алмаймыз.  Осыдай да Мұқағали Мақатаевтың: Армандаймыз, аңсаймыз, қиялдаймыз, Мына думан өмірге сия алмаймыз. Бос қиялмен өтпесек жарар еді, Көктемеген егінді жия алмай біз. Өзімізді себебі жиі алдаймыз, Өзімізден өзіміз ұялмаймыз, -  деген өлең жолдары еске түседі екен. Шынында біз өзімізден өзіміз ұялмайтын ол үшін қымсынып ыңғайсызданбайтын  ұятсыздыққа  қашанға дейін төзуге болады?! Шығыстың бір ойшылы айтқан екен: «Алла бұйыртып, бір азамат бүкіл әлемнің үніне, бүкіл әлемнің азаматына айналса, ол бұл абырой-атаққа әуелі өз ұлтының үні, өз ұлтының тілі, ең әуелі өз ұлтының азаматы болу арқылы ғана жете алады.» Ал біздің жоғарғы билікте отырғандардың қиялына, ойына бұндай ақылды ойлар ешуақытта келген емес, өйткені олардың осы 30 жылда  ғылым-білім саласында жасаған реформасымақтары  қазақ елі үшін емес, шетелдіктерге жағыну үшін және  әлемдік аренаға шығу жолындағы әрекет деп ойлайтын сияқты. Бүгінгі біздің көріп отырған нақтылы өмір шындығы қазақ ғылымы мен білімінің аянышты халі осылай деуге мәжбүр етеді Әлімғазы Дәулетхан Abai.kz
