Қазақстандағы Монархиялық Капитал жүйесінің эволюциясы (жалғасы)
"Қазақстандағы Монархиялық Капитал жүйесінің эволюциясы (жалғасы)" | "https://abai.kz/post/7911"
TITLE: Қазақстандағы Монархиялық Капитал жүйесінің эволюциясы (жалғасы)
URL: https://abai.kz/post/7911
META: "Қазақстандағы Монархиялық Капитал жүйесінің эволюциясы (жалғасы)" | "https://abai.kz/post/7911"
DATE: 08.04.2011
AUTHOR(s): Абай-Ақпарат
TOTAL WORDS: 1351
TEXT: Монархиялық капиталдың құрылу кезеңдерінің этаптары 1. 1. кезең 1991-1997 жылдар 1991-1997 жылдары билікте капиталистер тобы болды. Қазақстандағы бүгінгі таптар 1991 жылдан бастап құрыла бастады. Осы жылдан бастап 1997 жылға дейін елдің жетекшісі капиталистер тобына үміт артты. Неліктен деген сұрақты шешу керек? Оның екі себебі болды. Бірінші себебі, осы жылдары бірыңғай орталықтанған шешімдер қабылданған жоқ, сондықтан не шығару керек? Қайда шығару керек? Қаншаға сату керек? Және т.б. сұрақтар туындай бастады, бірақ не істеу керек екенін аз адамдар ғана түсінді. Тек қана капиталистер мұндай аласапыранды жағдайда шешімдер таба білді. Олар Қазақстан тауарларын шетелге сатуды және басқа елдерге тауарларды жеткізуді, ел аумағы бойынша тауарларды сатуды және жеткізуді қысқа мерзім ішінде жөнге келтірді. Монархиялық капиталдың құрылу кезеңдерінің этаптары 1. 1. кезең 1991-1997 жылдар 1991-1997 жылдары билікте капиталистер тобы болды. Қазақстандағы бүгінгі таптар 1991 жылдан бастап құрыла бастады. Осы жылдан бастап 1997 жылға дейін елдің жетекшісі капиталистер тобына үміт артты. Неліктен деген сұрақты шешу керек? Оның екі себебі болды. Бірінші себебі, осы жылдары бірыңғай орталықтанған шешімдер қабылданған жоқ, сондықтан не шығару керек? Қайда шығару керек? Қаншаға сату керек? Және т.б. сұрақтар туындай бастады, бірақ не істеу керек екенін аз адамдар ғана түсінді. Тек қана капиталистер мұндай аласапыранды жағдайда шешімдер таба білді. Олар Қазақстан тауарларын шетелге сатуды және басқа елдерге тауарларды жеткізуді, ел аумағы бойынша тауарларды сатуды және жеткізуді қысқа мерзім ішінде жөнге келтірді. Сөйтіп олар, қандай тауарлардың өндіруін қалпына келтіру және сақтап қалу туралы шешім қабылдады. Олар, сұраныс көп болған тауарларды өндірумен қатар, шетелден тасымалдай бастады. Айтып кететін жайт, сол тауарларды өндіру кезінде капиталистер осындай әрекеттер жасау арқылы қоғамның игілігі туралы мүлде ойламады. Олар өздерінің жеке бастарының қамын, өзіндік қорды қайтіп ұлғайтсам деп қана ойлады. Бірақ, капитализм заңы, адамдарға қажетті тауар мен қызмет түрін ұсыну арқылы ғана қорды ұлғайтай алатыны белгілі. Өзге жағдайда капиталист ерте ме, кеш пе, әйтеуір, құлдырау шегіне жететіні айқын. Екінші себебі, бұрынғы социалистік идеология жеңіліс тапқан жағдайда, жаңадан жеңген идеологияның өкілдері сол капиталисттер болды. Бұл қажетті платформа идеологиялық тұрғыдан қарағандa, жаңа пайда болған капиталистерге қысқа уақыт ішінде қоғамдағы билікті өз қолына шоғырландыруына жағдай туғызды. Eгер 1997 жылдан кейін, қазіргі басқарушы, капиталистерге деген сенімін әрі қарай жалғастырып, соңында билікті солардың қолына табыс еткенде, бұл жағдай былайша аяқталар еді. Сонда ол экономикалық тұрғыдан капиталистерді, алғашқы жинаған қорларын ұлттық өнеркәсіп пен ауылшаруашылығына жұмсауға мәжбүр ететін еді, ал шикізаттан түсетін ұлттық табысты өндірісті қайта қаруландыруға, аймақтық тауар өндірушілерге тура және қосымша субсидия ретінде жіберуге жұмсалатын еді. Бұл жағдайда Қазақстан Оңтүстік Корея, Сингапур, Малайзия сияқты мемлекеттердің жолымен бағыт алатын еді, ал біздің жетекшіміз Мұстафа Кемал, Ли Куан Ю, Мохатриха Мухамад сияқтылардың қатарында болар еді. Бірақ сонда да, монархиялық капитал жүйесін құруға бет бұрылды. 2.2. кезең 1997-2002 жылдар Монархиялық капитал мүшелері өте аз (бірнеше жанұядан көп емес), сондықтан монархиялық капиталдың жүйесін құруда, көп санды таптардың көмегі қажет. Осы кезде Монархиялық капитал қандай тапқа сүйене алады? Ол, тек кана адамдарға шынайы билік жүргізе алатын таптарға сүйенеді. Адамдарды жақсы билей алу қабілетіне қандай таптар ие? Бұл екі тап. Әрине, - капиталистер мен бай-шенеуніктер. Мысалы, капиталист зауыттың иесі ретінде өзінің қызметкерлеріне бұйрық беру мүмкіндігіне ие, сондай-ақ милиция бастығы немесе әкім де осындай мүмкіндікке ие. Аталған екі тапқа да бірдей сүйенуге бола ма? Жоқ, әрине болмайды. Оның екі себебі бар. Бірінші себебі, капилалистер, бай-шенеуніктер үшін таптырмайтын асыраушы тап болып табылады, бұл екі тап - антогонистер. Екінші себебі, Монархиялық капиталдың және капиталисттердің негізгі мақсаты мен қызығушылықтары әртүрлі, соған қарамастан олар екеуі бірігіп бай-шенеуніктерге қарсы шыға алады. Сондықтан Монархиядық капитал сүйеніш ретінде бір ғана тапты таңдайды. Бұл, әрине,  бай-шенеуніктер. Неге? Адамдарды капиталисттермен тең билейтін шенеуніктер Монархиялық капиталдың берген бұйрықтарын орындамайтын болса, оларды жұмыстан босатып, орнына бұйрықтарын орындайтын өзге біреуді қоюға болады. Ал, капиталистті орнынан босата алмайсын, өйткені, оның күші оның қызметінде емес, оның күші оған тиесілі өндіріс жабдықтарында. Олардың активтерін де алып қоюға болады, бірақ оны алып қойғаннан кейінгі басталатын шуы мен машақаты, бай-шенеунікті жұмыстан босатуға қарағанда әлде қайда көп болады. Сондықтан, монархиялық капитал заң шығару мен құқықты қорғау тәжірибесін енгізуге, «әрбір басатын қадамыңа» шенеуніктің рұқсатын алуға мәжбүрлеуге бет бұрды.Бұл Монархиялық капиталдың байларға қолдау көрсетуде төлемі және бай-шенеуніктерге сүйенетін бастапқы құрылым жүйесінің қалыптасуының басталу кезеңі. ҚДТ құрылуы капиталистердің осы құрылым жүйесімен күресуге әрекеті болды, олар бай-шенеуніктер мен Монархиялық капиталдың күшіне қарсы дайын болмағандықтан, жеңіліс тапты. Енді  осы суреттеп отырған кезеңнің басынан бастап аяғына дейін Қазақстандағы барлық таптардың жағдайын қарастырайық. Таптар туралы мәліметтерді біз 2001 жылдан бастап келтіреміз, өйткені, Қазақстанның статистикалық қызметі тек қана осы кезден бастап адамдардың табыс деңгейі мен бұл таптарға кіретін адамдардың санын шамамен бағалауға болатын мәліметтерді жариялай бастады. 2001 ж . Та п тарды ң жағдайы Тап Кіріс көздері Саны Доллармен шаққандағы жылдағы   таптың жалпы кірісі Доллармен шаққанда жылына 1   адамның орташа кірісі Монархиялы қ капитал ( билеуші тоб ) Шикізат сатқаннан келген кіріс 8 207 937 954 25 992 244 Бай-шенеул іктер 94 804 546 682 357 1. Тендер өткізгеннен кейінгі пайда. 10% тендер өткізуден келген   кіріс, 50% жер сатудан келген кіріс 2 244 270 233 257 120 425 2. Парақорлықтан алған пайда. Пара алу үшін заңды қолдану 92 560 276 449 100 2 987 Капиталист тер Бизнестен келген кіріс 105 191 2 481 467 421 Қалалық 97 345 2 137 352 938 1. ірі 11 197 836 800 17 985 164 2. орташа 2 648 1 293 157 163 488 352 3. майда 94 686 646 358 975 6 826 Ауылдық 7 846 344 114 483 1. ірі 3 32 373 295 10 791 098 2. орташа 591 206 771 282 349 867 3. майда 7 252 104 969 906 14 475 Пролетариат жалақы 1 305 900 854 385 075 1. Қалалық 1 110 015 800 320 815 721 2. Ауылдық 195 885 54 064 260 276 Қызметкерлер жалақы 2 557 400 2 421 694 834 1. Интеллигенция 1 617 966 1 155 227 724 714 2. Жалдама қызметкерлер 658 934 932 391 610 1 415 3. Мемлекеттік қызметкерлер 280 500 334 075 500 1 191 Өзіне өзі жумыс істейтіндер Дербес кіріс 2 835 500 4 480 285 026 1. Қалалық жалақы 981 615 2 369 618 610 2 414 2. Ауылдық жалақы 1 748 688 2 110 666 416 1 207 Люмпен пролетариат Тұрақсыз кіріс 1 452 033 Зейнеткерлер Зейнет ақы 1 749 126 708 396 030 405 Студент тер стипендия 440 700 61 257 300 139 1-17 жасқа дейінгі балалар 4 324 948 Қазақстан халқының барлық жиыны 14 865 610 2002 ж . Та п тарды ң жағдайы Тап Кіріс көздері Саны Доллармен шаққандағы жылдағы   табтың жалпы кірісі Доллармен шаққанда жылына 1   адамның орташа кірісі Монархиялы қ капитал ( билеуші тоб ) Шикізат сатқаннан келген кіріс 8 184 777 115 23 097 139 Бай-шенеул іктер 94 804 729 967 941 1. Тендер өткізгеннен кейінгі пайда 10% тендер өткізуден келген   кіріс, 50% жер сатудан келген кіріс 2 244 364 367 739 162 374 2. Парақорлықтан алған пайда. Пара алу үшін заңды қолдану 92 560 365 600 202 3 950 Капиталист тер Бизнестен келген кіріс 115 841 3 179 062 526 Қалалық 107 869 2 745 829 138 1. ірі 11 247 296 000 22 481 455 2. орташа 3 000 1 780 212 418 593 404 3. майда 104 858 718 320 720 6 850 Ауылдық 7 972 433 233 388 1. ірі 3 40 466 618 13 488 873 2. орташа 600 263 931 958 439 887 3. майда 7 369 128 834 812 17 483 Пролетариат жалақы 1 364 400 1 395 099 000 1. Қалалық 1 227 960 1 349 528 040 1 099 2. Ауылдық 136 440 45 570 960 334 Қызметкерлер жалақы 2 665 800 2 860 997 872 1. Интеллигенция 1 691 384 1 393 700 416 824 2. Жалдама қызметкерлер 694 016 1 104 179 456 1 591 3. Мемлекеттік қызметкерлер 280 400 363 118 000 1 295 Өзіне өзі жумыс істейтіндер Дербес кіріс 2 678 700 4 356 965 316 1. Қалалық жалақы 911 601 2 286 295 308 2 508 2. Ауылдық жалақы 1 651 252 2 070 670 008 1 254 Люмпен пролетариат Тұрақсыз кіріс 1 380 658 Зейнеткерлер Зейнет ақы 1 690 500 769 177 500 455 Студент тер стипендия 514 700 76 690 300 149 1-17 жасқа дейінгі балалар 4 345 648 Қазақстан халқының барлық жиыны 14 851 059 «Дана жол ынталы тобы» «Абай-ақпарат» Жалғасы бар
